Πανελλαδικές Εξετάσεις 2023 — ancient_greek, Θέμα B (10 μονάδες)

Α. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

1ο απόσπασμα: Αριστοτέλης, Πολιτικά, Α1.1·8, 1252a1-7·b27-32

Ἐπειδὴ πᾶσαν πόλιν ὁρῶμεν κοινωνίαν τινὰ οὖσαν καὶ πᾶσαν κοινωνίαν ἀγαθοῦ τινος ἕνεκεν συνεστηκυῖαν (τοῦ γὰρ εἶναι δοκοῦντος ἀγαθοῦ χάριν πάντα πράττουσι πάντες), δῆλον ὡς πᾶσαι μὲν ἀγαθοῦ τινος στοχάζονται, μάλιστα δὲ καὶ τοῦ κυριωτάτου πάντων ἡ πασῶν κυριωτάτη καὶ πάσας περιέχουσα τὰς ἄλλας. Αὕτη δ’ ἐστὶν ἡ καλουμένη πόλις καὶ ἡ κοινωνία ἡ πολιτική. […]
Ἡ δ’ ἐκ πλειόνων κωμῶν κοινωνία τέλειος πόλις, ἤδη πάσης ἔχουσα πέρας τῆς αὐταρκείας ὡς ἔπος εἰπεῖν, γινομένη μὲν τοῦ ζῆν ἕνεκεν, οὖσα δὲ τοῦ εὖ ζῆν. Διὸ πᾶσα πόλις φύσει ἔστιν, εἴπερ καὶ αἱ πρῶται κοινωνίαι. Τέλος γὰρ αὕτη ἐκείνων, ἡ δὲ φύσις τέλος ἐστίν.

2ο απόσπασμα: Αριστοτέλης, Πολιτικά, Γ6.3-4, 1281a39-b10

Περὶ μὲν οὖν τῶν ἄλλων ἔστω τις ἕτερος λόγος· ὅτι δὲ δεῖ κύριον εἶναι μᾶλλον τὸ πλῆθος ἢ τοὺς ἀρίστους μὲν ὀλίγους δέ, δόξειεν ἂν λέγεσθαι καί τιν’ ἔχειν ἀπορίαν τάχα δὲ κἂν ἀλήθειαν. Τοὺς γὰρ πολλούς, ὧν ἕκαστός ἐστιν οὐ σπουδαῖος ἀνήρ, ὅμως ἐνδέχεται συνελθόντας εἶναι βελτίους ἐκείνων, οὐχ ὡς ἕκαστον ἀλλ’ ὡς σύμπαντας, οἷον τὰ συμφορητὰ δεῖπνα τῶν ἐκ μιᾶς δαπάνης χορηγηθέντων· πολλῶν γὰρ ὄντων ἕκαστον μόριον ἔχειν ἀρετῆς καὶ φρονήσεως, καὶ γίνεσθαι συνελθόντων, ὥσπερ ἕνα ἄνθρωπον τὸ πλῆθος, πολύποδα καὶ πολύχειρα καὶ πολλὰς ἔχοντ’ αἰσθήσεις, οὕτω καὶ περὶ τὰ ἤθη καὶ τὴν διάνοιαν. Διὸ καὶ κρίνουσιν ἄμεινον οἱ πολλοὶ καὶ τὰ τῆς μουσικῆς ἔργα καὶ τὰ τῶν ποιητῶν· ἄλλοι γὰρ ἄλλο τι μόριον, πάντα δὲ πάντες.

Β1. Πώς ορίζει ο Αριστοτέλης την «πόλιν» και ποιος ο σκοπός της ύπαρξής της;

Απάντηση:
Ο Αριστοτέλης ορίζει την πόλη με τον καθιερωμένο τρόπο του, δηλαδή με προσδιορισμό του γένους και της ειδοποιού διαφοράς. Προσεχές γένος είναι η «κοινωνία»: η πόλη είναι μια μορφή κοινότητας ανθρώπων που συνυπάρχουν και συνεργάζονται αποβλέποντας σε κάποιο κοινό αγαθό («πᾶσαν πόλιν … κοινωνίαν τινὰ οὖσαν», «ἀγαθοῦ τινος ἕνεκεν συνεστηκυῖαν»). Ειδοποιός διαφορά είναι το ότι πρόκειται για την ανώτατη και περιεκτικότερη από όλες τις κοινωνίες, εκείνη που εμπεριέχει όλες τις άλλες και στοχεύει στο ανώτερο από όλα τα αγαθά («ἡ πασῶν κυριωτάτη καὶ πάσας περιέχουσα τὰς ἄλλας», «τοῦ κυριωτάτου πάντων»). Γι’ αυτό και την ονομάζει «ἡ κοινωνία ἡ πολιτική». Στο ίδιο πνεύμα, η πόλη είναι η τέλεια κοινωνία που προκύπτει από τη συνένωση περισσότερων κωμών και έχει φτάσει στο ανώτατο όριο της αυτάρκειας («τέλειος πόλις, ἤδη πάσης ἔχουσα πέρας τῆς αὐταρκείας»): αυτάρκεια σημαίνει ότι διαθέτει από μόνη της όσα χρειάζονται για την υλική και πνευματική ολοκλήρωση των μελών της. Ως προς τον σκοπό, ο Αριστοτέλης διακρίνει την αιτία γένεσης από τον λόγο ύπαρξης: η πόλη δημιουργήθηκε για την επιβίωση, υπάρχει όμως για την καλή ζωή («γινομένη μὲν τοῦ ζῆν ἕνεκεν, οὖσα δὲ τοῦ εὖ ζῆν»). Το «εὖ ζῆν» ταυτίζεται με την ευδαιμονία, ατομική και συλλογική, δηλαδή με το ύψιστο αγαθό. Επειδή δε η πόλη είναι το τέλος, ο τελικός σκοπός των προγενέστερων μορφών κοινωνίας, και επειδή το τέλος κάθε πράγματος είναι η φύση του, η πόλη υπάρχει «φύσει» («Διὸ πᾶσα πόλις φύσει ἔστιν … Τέλος γὰρ αὕτη ἐκείνων, ἡ δὲ φύσις τέλος ἐστίν»).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (10 μ.). Α΄ ΣΚΕΛΟΣ — ο ορισμός (6 μ.): 2 μ. το προσεχές γένος «κοινωνία» και η επισήμανση ότι κάθε κοινωνία συγκροτείται για κάποιο αγαθό («κοινωνίαν τινὰ οὖσαν», «ἀγαθοῦ τινος ἕνεκεν συνεστηκυῖαν»)· 2 μ. η ειδοποιός διαφορά, δηλαδή η πόλη ως η κυριότατη και περιεκτικότερη κοινωνία που στοχεύει στο ανώτατο αγαθό («ἡ πασῶν κυριωτάτη καὶ πάσας περιέχουσα τὰς ἄλλας»), με τον χαρακτηρισμό «ἡ κοινωνία ἡ πολιτική»· 2 μ. η τελειότητα και η αυτάρκεια της πόλης ως προϊόντος συνένωσης κωμών («τέλειος πόλις, ἤδη πάσης ἔχουσα πέρας τῆς αὐταρκείας»). Β΄ ΣΚΕΛΟΣ — ο σκοπός (4 μ.): 3 μ. η διάκριση «τοῦ ζῆν ἕνεκεν» (αιτία γένεσης) και «τοῦ εὖ ζῆν» (λόγος ύπαρξης), με ερμηνεία του «εὖ ζῆν» ως ευδαιμονίας· 1 μ. το συμπέρασμα ότι η πόλη υπάρχει «φύσει», γιατί είναι το τέλος των πρώτων κοινωνιών («Τέλος γὰρ αὕτη ἐκείνων, ἡ δὲ φύσις τέλος ἐστίν»). ΑΦΑΙΡΕΣΕΙΣ: απάντηση χωρίς καμία παραπομπή: -3 μ. Απλή μετάφραση του πρώτου αποσπάσματος: μέγιστο 4 μ. Παράλειψη της διάκρισης ζῆν / εὖ ζῆν: -3 μ. Ανάπτυξη με βάση το δεύτερο απόσπασμα (εκτός ζητουμένου): δεν πιστώνεται.