Πανελλαδικές Εξετάσεις 2023 — ancient_greek, Θέμα B (10 μονάδες)

Α. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

1ο απόσπασμα: Αριστοτέλης, Πολιτικά, Α1.1·8, 1252a1-7·b27-32

Ἐπειδὴ πᾶσαν πόλιν ὁρῶμεν κοινωνίαν τινὰ οὖσαν καὶ πᾶσαν κοινωνίαν ἀγαθοῦ τινος ἕνεκεν συνεστηκυῖαν (τοῦ γὰρ εἶναι δοκοῦντος ἀγαθοῦ χάριν πάντα πράττουσι πάντες), δῆλον ὡς πᾶσαι μὲν ἀγαθοῦ τινος στοχάζονται, μάλιστα δὲ καὶ τοῦ κυριωτάτου πάντων ἡ πασῶν κυριωτάτη καὶ πάσας περιέχουσα τὰς ἄλλας. Αὕτη δ’ ἐστὶν ἡ καλουμένη πόλις καὶ ἡ κοινωνία ἡ πολιτική. […]
Ἡ δ’ ἐκ πλειόνων κωμῶν κοινωνία τέλειος πόλις, ἤδη πάσης ἔχουσα πέρας τῆς αὐταρκείας ὡς ἔπος εἰπεῖν, γινομένη μὲν τοῦ ζῆν ἕνεκεν, οὖσα δὲ τοῦ εὖ ζῆν. Διὸ πᾶσα πόλις φύσει ἔστιν, εἴπερ καὶ αἱ πρῶται κοινωνίαι. Τέλος γὰρ αὕτη ἐκείνων, ἡ δὲ φύσις τέλος ἐστίν.

2ο απόσπασμα: Αριστοτέλης, Πολιτικά, Γ6.3-4, 1281a39-b10

Περὶ μὲν οὖν τῶν ἄλλων ἔστω τις ἕτερος λόγος· ὅτι δὲ δεῖ κύριον εἶναι μᾶλλον τὸ πλῆθος ἢ τοὺς ἀρίστους μὲν ὀλίγους δέ, δόξειεν ἂν λέγεσθαι καί τιν’ ἔχειν ἀπορίαν τάχα δὲ κἂν ἀλήθειαν. Τοὺς γὰρ πολλούς, ὧν ἕκαστός ἐστιν οὐ σπουδαῖος ἀνήρ, ὅμως ἐνδέχεται συνελθόντας εἶναι βελτίους ἐκείνων, οὐχ ὡς ἕκαστον ἀλλ’ ὡς σύμπαντας, οἷον τὰ συμφορητὰ δεῖπνα τῶν ἐκ μιᾶς δαπάνης χορηγηθέντων· πολλῶν γὰρ ὄντων ἕκαστον μόριον ἔχειν ἀρετῆς καὶ φρονήσεως, καὶ γίνεσθαι συνελθόντων, ὥσπερ ἕνα ἄνθρωπον τὸ πλῆθος, πολύποδα καὶ πολύχειρα καὶ πολλὰς ἔχοντ’ αἰσθήσεις, οὕτω καὶ περὶ τὰ ἤθη καὶ τὴν διάνοιαν. Διὸ καὶ κρίνουσιν ἄμεινον οἱ πολλοὶ καὶ τὰ τῆς μουσικῆς ἔργα καὶ τὰ τῶν ποιητῶν· ἄλλοι γὰρ ἄλλο τι μόριον, πάντα δὲ πάντες.

Β3. Να βρείτε στα δύο αποσπάσματα του αρχαίου διδαγμένου κειμένου μία ετυμολογικά συγγενή λέξη για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις της νέας ελληνικής:
οπτική, σύσταση, λάθος, δοχείο, ποδήλατο.

Απάντηση:
οπτική → ὁρῶμεν· σύσταση → συνεστηκυῖαν· λάθος → ἀλήθειαν· δοχείο → ἐνδέχεται· ποδήλατο → πολύποδα.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (10 μ.). 2 μ. ανά ορθή λέξη, η οποία πρέπει να προέρχεται από τα δύο αποσπάσματα του διδαγμένου κειμένου: ὁρῶμεν, συνεστηκυῖαν, ἀλήθειαν, ἐνδέχεται, πολύποδα. ΜΕΡΙΚΗ ΠΙΣΤΩΣΗ: 1 μ. αν δοθεί λέξη με ορθή ετυμολογική συγγένεια που όμως δεν απαντά στα δύο αποσπάσματα. 1 μ. για σωστή λέξη γραμμένη με λάθος τονισμό, πνεύμα ή σε λάθος τύπο (π.χ. «ὁράω» αντί «ὁρῶμεν»). 0 μ. για φαινομενική/ομόηχη συγγένεια (π.χ. «λάθος → ἄλλο», «δοχείο → δεῖπνα»). Σημείωση για τον διορθωτή: η συγγένεια «λάθος → ἀλήθειαν» στηρίζεται στο θέμα λαθ-/ληθ- (ἀ-λήθεια = μη λήθη)· «δοχείο → ἐνδέχεται» στο θέμα δεχ-/δοχ-.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2023 — ancient_greek, Θέμα B (10 μονάδες)

Β4. Να γράψετε δίπλα στον αριθμό της Στήλης Α το γράμμα από τη Στήλη Β που αντιστοιχεί στην ορθή απάντηση. (Ερώτηση εισαγωγικών/γραμματολογικών γνώσεων για τον Αριστοτέλη.)
Στήλη Α
1. Ο Αριστοτέλης έφτασε στην Αθήνα, όταν ο Πλάτωνας έλειπε
2. Η Σχολή που ίδρυσε ο Θεόφραστος ονομαζόταν
3. Η ευδαιμονία, κατά τον Αριστοτέλη, είναι
4. Τα μέρη της ψυχής, κατά τον Αριστοτέλη, ήταν
5. Η πόλις-κράτος στα Πολιτικά αποτελείται από
Στήλη Β
1: α. στο πρώτο ταξίδι του στη Σικελία. β. στο δεύτερο ταξίδι του στη Σικελία.
2: α. Λύκειο. β. Περίπατος.
3: α. ενέργεια της ψυχής. β. κατάσταση της ψυχής.
4: α. ἄλογον, λόγον ἔχον, ἐπιθυμητικόν. β. ἐπιθυμητικόν, θυμοειδές, λογιστικόν.
5: α. όμοια μεταξύ τους μέρη. β. ανόμοια μεταξύ τους μέρη.

Απάντηση:
1 → β (στο δεύτερο ταξίδι του στη Σικελία). 2 → β (Περίπατος). 3 → α (ενέργεια της ψυχής). 4 → α (ἄλογον, λόγον ἔχον, ἐπιθυμητικόν). 5 → β (ανόμοια μεταξύ τους μέρη).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (10 μ.). 2 μ. ανά ορθή αντιστοίχιση: 1 → β, 2 → β, 3 → α, 4 → α, 5 → β. Καμία μερική πίστωση ανά ερώτημα. Αν σημειωθούν δύο γράμματα για το ίδιο ερώτημα: 0 μ. για το ερώτημα αυτό. Τυχόν αιτιολόγηση δεν ζητείται και δεν βαθμολογείται.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2023 — ancient_greek, Θέμα C (20 μονάδες)

Γ. ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ — Πλάτωνας, Θεάγης, 121, b1-d6 (εκδ. Oxford Classical Texts)

Στο συγκεκριμένο απόσπασμα ο εύπορος γαιοκτήμονας Δημόδοκος συνομιλεί με τον Σωκράτη στην Αρχαία Αγορά και του εκφράζει την ανησυχία του, επειδή ο γιος του Θεάγης επιθυμεί διακαώς να γίνει μαθητής κάποιου σοφιστή.

Ὦ Σώκρατες, πάντα τὰ φυτὰ κινδυνεύει τὸν αὐτὸν τρόπον ἔχειν, καὶ τὰ ἐκ τῆς γῆς φυόμενα καὶ τὰ ζῷα τά τε ἄλλα καὶ ἅνθρωπος. καὶ γὰρ ἐν τοῖς φυτοῖς ῥᾷστον ἡμῖν τοῦτο γίγνεται, ὅσοι τὴν γῆν γεωργοῦμεν, τὸ παρασκευάσασθαι πάντα τὰ πρὸ τοῦ φυτεύειν καὶ αὐτὸ τὸ φυτεῦσαι· ἐπειδὰν δὲ τὸ φυτευθὲν βιῷ, μετὰ τοῦτο θεραπεία τοῦ φύντος καὶ πολλὴ καὶ χαλεπὴ καὶ δύσκολος γίγνεται. οὕτω δὲ ἔχειν ἔοικε καὶ τὸ περὶ τῶν ἀνθρώπων· ἀπὸ τῶν ἐμαυτοῦ ἐγὼ πραγμάτων τεκμαίρομαι καὶ ἐς τἆλλα. καὶ γὰρ ἐμοὶ ἡ τοῦ ὑέος τουτουΐ, εἴτε φυτείαν εἴτε παιδοποιίαν δεῖ αὐτὴν ὀνομάζειν, πάντων ῥᾴστη γέγονεν, ἡ δὲ τροφὴ δύσκολός τε καὶ ἀεὶ ἐν φόβῳ περὶ αὐτοῦ δεδιότι. τὰ μὲν οὖν ἄλλα πολλὰ ἂν εἴη λέγειν, ἡ δὲ νῦν παροῦσα ἐπιθυμία τούτῳ πάνυ με φοβεῖ –ἔστι μὲν γὰρ οὐκ ἀγεννής, σφαλερὰ δέ– ἐπιθυμεῖ γὰρ δὴ οὗτος ἡμῖν, ὦ Σώκρατες, ὥς φησι, σοφὸς γενέσθαι. δοκῶ γάρ μοι, τῶν ἡλικιωτῶν τινες αὐτοῦ καὶ δημοτῶν, εἰς τὸ ἄστυ καταβαίνοντες, λόγους τινὰς ἀπομνημονεύοντες διαταράττουσιν αὐτόν, οὕς ἐζήλωκεν καὶ πάλαι μοι πράγματα παρέχει, ἀξιῶν ἐπιμεληθῆναί με ἑαυτοῦ καὶ χρήματα τελέσαι τινὶ τῶν σοφιστῶν, ὅστις αὐτὸν σοφὸν ποιήσει.

Γλωσσικά σχόλια: θεραπεία τοῦ φύντος: φροντίδα του βλασταριού· περὶ αὐτοῦ δεδιότι: (εμένα) που φοβάμαι γι’ αυτόν· οὐκ ἀγεννής: αρχοντική· τῶν ἡλικιωτῶν: των συνομηλίκων.

Γ1. Να γράψετε τη μετάφραση του παρακάτω αποσπάσματος: «Ὦ Σώκρατες … περὶ αὐτοῦ δεδιότι».

Απάντηση:
Σωκράτη, όλα τα έμβια όντα φαίνεται πως έχουν τον ίδιο τρόπο ανάπτυξης, και όσα φυτρώνουν από τη γη και τα ζώα, και τα υπόλοιπα και ο άνθρωπος. Και πράγματι στα φυτά αυτό γίνεται πολύ εύκολα για εμάς, όσοι καλλιεργούμε τη γη, δηλαδή το να ετοιμάσουμε όλα όσα προηγούνται της φύτευσης και αυτή τούτη τη φύτευση· όταν όμως αυτό που φυτεύτηκε ζήσει, ύστερα από αυτό η φροντίδα του βλασταριού γίνεται και πολλή και επίπονη και δύσκολη. Έτσι φαίνεται πως έχει το πράγμα και με τους ανθρώπους· από τις δικές μου υποθέσεις βγάζω συμπέρασμα και για τις άλλες. Και πράγματι για μένα η γέννηση αυτού εδώ του γιου μου, είτε πρέπει να την ονομάζει κανείς φύτεμα είτε τεκνοποιία, υπήρξε το πιο εύκολο απ’ όλα, η ανατροφή του όμως είναι δύσκολη και με κρατά διαρκώς σε φόβο, καθώς τρέμω γι’ αυτόν.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (20 μ.) — κατανομή ανά νοηματική ενότητα. (α) «Ὦ Σώκρατες, πάντα τὰ φυτὰ κινδυνεύει τὸν αὐτὸν τρόπον ἔχειν» 3 μ. (2 μ. η απόδοση του «κινδυνεύει» ως «φαίνεται πως / κατά πάσα πιθανότητα», 1 μ. το «τὸν αὐτὸν τρόπον ἔχειν»). (β) «καὶ τὰ ἐκ τῆς γῆς φυόμενα καὶ τὰ ζῷα τά τε ἄλλα καὶ ἅνθρωπος» 2 μ. (γ) «καὶ γὰρ ἐν τοῖς φυτοῖς ῥᾷστον ἡμῖν τοῦτο γίγνεται, ὅσοι τὴν γῆν γεωργοῦμεν» 3 μ. (1 μ. ο υπερθετικός «ῥᾷστον», 1 μ. η αναφορική «ὅσοι … γεωργοῦμεν», 1 μ. το «ἡμῖν»). (δ) «τὸ παρασκευάσασθαι πάντα τὰ πρὸ τοῦ φυτεύειν καὶ αὐτὸ τὸ φυτεῦσαι» 3 μ. (ε) «ἐπειδὰν δὲ τὸ φυτευθὲν βιῷ, μετὰ τοῦτο θεραπεία τοῦ φύντος καὶ πολλὴ καὶ χαλεπὴ καὶ δύσκολος γίγνεται» 3 μ. (1 μ. η χρονικοϋποθετική με το «ἐπειδὰν … βιῷ», 2 μ. η κύρια με τα τρία κατηγορούμενα). (στ) «οὕτω δὲ ἔχειν ἔοικε καὶ τὸ περὶ τῶν ἀνθρώπων· ἀπὸ τῶν ἐμαυτοῦ ἐγὼ πραγμάτων τεκμαίρομαι καὶ ἐς τἆλλα» 3 μ. (ζ) «καὶ γὰρ ἐμοὶ ἡ τοῦ ὑέος τουτουΐ, εἴτε φυτείαν εἴτε παιδοποιίαν δεῖ αὐτὴν ὀνομάζειν, πάντων ῥᾴστη γέγονεν» 2 μ. (η) «ἡ δὲ τροφὴ δύσκολός τε καὶ ἀεὶ ἐν φόβῳ περὶ αὐτοῦ δεδιότι» 1 μ. ΚΑΝΟΝΕΣ ΜΕΡΙΚΗΣ ΠΙΣΤΩΣΗΣ: σωστή απόδοση ρήματος αλλά λάθος χρόνος ή έγκλιση: -1 μ. Παράλειψη μετοχής (φυόμενα, φυτευθὲν, φύντος, δεδιότι): -2 μ. ανά μετοχή, με ανώτατο -4 μ. Απόδοση των έναρθρων απαρεμφάτων «τὸ παρασκευάσασθαι / τὸ φυτεῦσαι» ως ρημάτων χωρίς να διατηρείται η θέση τους ως επεξήγησης στο «τοῦτο»: -1 μ. Παράλειψη ή λάθος στην απόδοση του υπερθετικού («ῥᾷστον», «ῥᾴστη»): -1 μ. ανά περίπτωση. Απόδοση του «κινδυνεύει» με τη σημασία «κινδυνεύει/απειλείται»: -2 μ. Παράλειψη ολόκληρης νοηματικής ενότητας: αφαιρούνται οι μονάδες της. Ορθογραφικά λάθη της νέας ελληνικής δεν βαθμολογούνται.