Πανελλαδικές Εξετάσεις 2023 — ancient_greek, Θέμα C (7 μονάδες)

Γ. ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ — Πλάτωνας, Θεάγης, 121, b1-d6 (εκδ. Oxford Classical Texts)

Στο συγκεκριμένο απόσπασμα ο εύπορος γαιοκτήμονας Δημόδοκος συνομιλεί με τον Σωκράτη στην Αρχαία Αγορά και του εκφράζει την ανησυχία του, επειδή ο γιος του Θεάγης επιθυμεί διακαώς να γίνει μαθητής κάποιου σοφιστή.

Ὦ Σώκρατες, πάντα τὰ φυτὰ κινδυνεύει τὸν αὐτὸν τρόπον ἔχειν, καὶ τὰ ἐκ τῆς γῆς φυόμενα καὶ τὰ ζῷα τά τε ἄλλα καὶ ἅνθρωπος. καὶ γὰρ ἐν τοῖς φυτοῖς ῥᾷστον ἡμῖν τοῦτο γίγνεται, ὅσοι τὴν γῆν γεωργοῦμεν, τὸ παρασκευάσασθαι πάντα τὰ πρὸ τοῦ φυτεύειν καὶ αὐτὸ τὸ φυτεῦσαι· ἐπειδὰν δὲ τὸ φυτευθὲν βιῷ, μετὰ τοῦτο θεραπεία τοῦ φύντος καὶ πολλὴ καὶ χαλεπὴ καὶ δύσκολος γίγνεται. οὕτω δὲ ἔχειν ἔοικε καὶ τὸ περὶ τῶν ἀνθρώπων· ἀπὸ τῶν ἐμαυτοῦ ἐγὼ πραγμάτων τεκμαίρομαι καὶ ἐς τἆλλα. καὶ γὰρ ἐμοὶ ἡ τοῦ ὑέος τουτουΐ, εἴτε φυτείαν εἴτε παιδοποιίαν δεῖ αὐτὴν ὀνομάζειν, πάντων ῥᾴστη γέγονεν, ἡ δὲ τροφὴ δύσκολός τε καὶ ἀεὶ ἐν φόβῳ περὶ αὐτοῦ δεδιότι. τὰ μὲν οὖν ἄλλα πολλὰ ἂν εἴη λέγειν, ἡ δὲ νῦν παροῦσα ἐπιθυμία τούτῳ πάνυ με φοβεῖ –ἔστι μὲν γὰρ οὐκ ἀγεννής, σφαλερὰ δέ– ἐπιθυμεῖ γὰρ δὴ οὗτος ἡμῖν, ὦ Σώκρατες, ὥς φησι, σοφὸς γενέσθαι. δοκῶ γάρ μοι, τῶν ἡλικιωτῶν τινες αὐτοῦ καὶ δημοτῶν, εἰς τὸ ἄστυ καταβαίνοντες, λόγους τινὰς ἀπομνημονεύοντες διαταράττουσιν αὐτόν, οὕς ἐζήλωκεν καὶ πάλαι μοι πράγματα παρέχει, ἀξιῶν ἐπιμεληθῆναί με ἑαυτοῦ καὶ χρήματα τελέσαι τινὶ τῶν σοφιστῶν, ὅστις αὐτὸν σοφὸν ποιήσει.

Γλωσσικά σχόλια: θεραπεία τοῦ φύντος: φροντίδα του βλασταριού· περὶ αὐτοῦ δεδιότι: (εμένα) που φοβάμαι γι’ αυτόν· οὐκ ἀγεννής: αρχοντική· τῶν ἡλικιωτῶν: των συνομηλίκων.

Γ4.α. Να χαρακτηρίσετε συντακτικά τους όρους που εμφανίζονται στο αδίδακτο κείμενο με έντονα γράμματα:
τὸν αὐτὸν, τοῦτο, ὀνομάζειν, πάντων, εἰς τὸ ἄστυ, μοι, σοφὸν.

Απάντηση:
τὸν αὐτὸν: ομοιόπτωτος ονοματικός επιθετικός προσδιορισμός στο «τρόπον». τοῦτο: υποκείμενο του ρήματος «γίγνεται» (επεξηγείται από τα έναρθρα απαρέμφατα «τὸ παρασκευάσασθαι … καὶ αὐτὸ τὸ φυτεῦσαι»). ὀνομάζειν: άναρθρο τελικό απαρέμφατο, υποκείμενο του απρόσωπου «δεῖ» (αναγκαστική ετεροπροσωπία· εννοούμενο υποκείμενο του απαρεμφάτου σε αιτιατική, π.χ. «τινά / ἐμέ»). πάντων: γενική διαιρετική, ετερόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός στον υπερθετικό «ῥᾴστη». εἰς τὸ ἄστυ: εμπρόθετος επιρρηματικός προσδιορισμός της κίνησης σε τόπο στη μετοχή «καταβαίνοντες». μοι: έμμεσο αντικείμενο στη ρηματική περίφραση «πράγματα παρέχει». σοφὸν: κατηγορούμενο στο αντικείμενο «αὐτὸν» μέσω του ρήματος «ποιήσει».

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (7 μ.). 1 μ. ανά όρο· απαιτείται και ο χαρακτηρισμός και ο όρος εξάρτησης. ΜΕΡΙΚΗ ΠΙΣΤΩΣΗ: 0,5 μ. όταν δίνεται σωστός χαρακτηρισμός χωρίς αναφορά στον προσδιοριζόμενο όρο (π.χ. «επιθετικός προσδιορισμός» χωρίς το «τρόπον», «γενική διαιρετική» χωρίς το «ῥᾴστη»). 0,5 μ. για το «ὀνομάζειν» αν χαρακτηριστεί «υποκείμενο του δεῖ» χωρίς τον προσδιορισμό «τελικό απαρέμφατο» ή χωρίς αναφορά στην ετεροπροσωπία. 0,5 μ. για το «μοι» αν χαρακτηριστεί απλώς «αντικείμενο» ή «δοτική προσωπική του ενδιαφερομένου», που είναι ανεκτή εναλλακτική ανάλυση. 0 μ. για λάθος είδος — ενδεικτικά: «τοῦτο» ως αντικείμενο, «πάντων» ως γενική συγκριτική, «εἰς τὸ ἄστυ» ως προσδιορισμός στάσης, «σοφὸν» ως επιθετικός προσδιορισμός.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2023 — ancient_greek, Θέμα C (3 μονάδες)

Γ. ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ — Πλάτωνας, Θεάγης, 121, b1-d6 (εκδ. Oxford Classical Texts)

Στο συγκεκριμένο απόσπασμα ο εύπορος γαιοκτήμονας Δημόδοκος συνομιλεί με τον Σωκράτη στην Αρχαία Αγορά και του εκφράζει την ανησυχία του, επειδή ο γιος του Θεάγης επιθυμεί διακαώς να γίνει μαθητής κάποιου σοφιστή.

Ὦ Σώκρατες, πάντα τὰ φυτὰ κινδυνεύει τὸν αὐτὸν τρόπον ἔχειν, καὶ τὰ ἐκ τῆς γῆς φυόμενα καὶ τὰ ζῷα τά τε ἄλλα καὶ ἅνθρωπος. καὶ γὰρ ἐν τοῖς φυτοῖς ῥᾷστον ἡμῖν τοῦτο γίγνεται, ὅσοι τὴν γῆν γεωργοῦμεν, τὸ παρασκευάσασθαι πάντα τὰ πρὸ τοῦ φυτεύειν καὶ αὐτὸ τὸ φυτεῦσαι· ἐπειδὰν δὲ τὸ φυτευθὲν βιῷ, μετὰ τοῦτο θεραπεία τοῦ φύντος καὶ πολλὴ καὶ χαλεπὴ καὶ δύσκολος γίγνεται. οὕτω δὲ ἔχειν ἔοικε καὶ τὸ περὶ τῶν ἀνθρώπων· ἀπὸ τῶν ἐμαυτοῦ ἐγὼ πραγμάτων τεκμαίρομαι καὶ ἐς τἆλλα. καὶ γὰρ ἐμοὶ ἡ τοῦ ὑέος τουτουΐ, εἴτε φυτείαν εἴτε παιδοποιίαν δεῖ αὐτὴν ὀνομάζειν, πάντων ῥᾴστη γέγονεν, ἡ δὲ τροφὴ δύσκολός τε καὶ ἀεὶ ἐν φόβῳ περὶ αὐτοῦ δεδιότι. τὰ μὲν οὖν ἄλλα πολλὰ ἂν εἴη λέγειν, ἡ δὲ νῦν παροῦσα ἐπιθυμία τούτῳ πάνυ με φοβεῖ –ἔστι μὲν γὰρ οὐκ ἀγεννής, σφαλερὰ δέ– ἐπιθυμεῖ γὰρ δὴ οὗτος ἡμῖν, ὦ Σώκρατες, ὥς φησι, σοφὸς γενέσθαι. δοκῶ γάρ μοι, τῶν ἡλικιωτῶν τινες αὐτοῦ καὶ δημοτῶν, εἰς τὸ ἄστυ καταβαίνοντες, λόγους τινὰς ἀπομνημονεύοντες διαταράττουσιν αὐτόν, οὕς ἐζήλωκεν καὶ πάλαι μοι πράγματα παρέχει, ἀξιῶν ἐπιμεληθῆναί με ἑαυτοῦ καὶ χρήματα τελέσαι τινὶ τῶν σοφιστῶν, ὅστις αὐτὸν σοφὸν ποιήσει.

Γλωσσικά σχόλια: θεραπεία τοῦ φύντος: φροντίδα του βλασταριού· περὶ αὐτοῦ δεδιότι: (εμένα) που φοβάμαι γι’ αυτόν· οὐκ ἀγεννής: αρχοντική· τῶν ἡλικιωτῶν: των συνομηλίκων.

Γ4.β. «ἡ δὲ νῦν παροῦσα ἐπιθυμία τούτῳ πάνυ με φοβεῖ»: να μεταφέρετε το απόσπασμα στον πλάγιο λόγο με εξάρτηση από τη φράση «Δημόδοκος ἔλεγεν ὅτι».

Απάντηση:
Δημόδοκος ἔλεγεν ὅτι ἡ τότε παροῦσα ἐπιθυμία τούτῳ πάνυ αὐτὸν (ἑ) φοβοίη (ή: φοβοῖ).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (3 μ.). 1 μ. η ορθή έγκλιση και ο χρόνος του ρήματος: ευκτική του πλαγίου λόγου ενεστώτα, «φοβοίη» ή «φοβοῖ» (δεκτοί και οι δύο τύποι· δεκτή και η διατήρηση της οριστικής «φοβεῖ», αφού η εξάρτηση είναι από ιστορικό χρόνο και η διατήρηση επιτρέπεται — σε αυτή την περίπτωση πλήρης πίστωση). 1 μ. η μετατροπή της αντωνυμίας α΄ προσώπου «με» στο γ΄ πρόσωπο: «αὐτὸν» (δεκτό και «ἑ»). 1 μ. η προσαρμογή του χρονικού επιρρήματος «νῦν» → «τότε». ΜΕΡΙΚΗ ΠΙΣΤΩΣΗ: 0,5 μ. για σωστή ευκτική με λάθος τονισμό ή κατάληξη. 0 μ. αν διατηρηθεί το α΄ πρόσωπο «με». 0 μ. αν χρησιμοποιηθεί ειδικό απαρέμφατο ή κατηγορηματική μετοχή αντί για ειδική πρόταση με «ὅτι» (η εκφώνηση ορίζει την εξάρτηση).