Đại dương - Bách khoa toàn thư Wikipedia

Đại dương trên Trái Đất

Thái Bình Dương, đại dương lớn nhất trên Trái Đất, nhìn từ không gian năm 2023

Lưu vực quốc gia

Danh sách quốc gia theo chiều dài đường bờ biển

Diện tích bề mặt

361.000.000 km2 (139.382.879 dặm vuông Anh)(70.8% diện tích bề mặt Trái Đất)[1]

Độ sâu trung bình

3.688 m (12.100 ft)[2]

11.034 m (36.200,787 ft) (Vực thẳm Challenger)[3]

1.370.000.000 km3 (328.680.479 mi khối)[1] (97.5% of Earth's water)

Chiều dài bờ biển1

Tính bước thấp: 356.000 km (221.208 mi)[4] Tính bước cao: 1.634.701 km (1.015.756 mi)[5][mơ hồ]

30 °C (86 °F) (cực đại bề mặt)20 °C (68 °F) (trung bình bề mặt)4 °C (39 °F) (trung bình tổng thể)[6][7]

30 °C (86 °F) (cực đại bề mặt)

20 °C (68 °F) (trung bình bề mặt)

4 °C (39 °F) (trung bình tổng thể)[6][7]

Nhiệt độ tối thiểu

−2 °C (28 °F) (bề mặt)1 °C (34 °F) (điểm sâu nhất)[6][7]

−2 °C (28 °F) (bề mặt)

1 °C (34 °F) (điểm sâu nhất)[6][7]

Các phần lưu vực (lưu vực phụ)

Phần chính [en] (% thể tích): Thái Bình Dương (50.1%)Đại Tây Dương (23.3%)Ấn Độ Dương (19.8%)Nam Đại Dương (5.4%)Bắc Băng Dương (1.4%) Phần khác:Danh sách biển

Thái Bình Dương (50.1%)

Đại Tây Dương (23.3%)

Ấn Độ Dương (19.8%)

Nam Đại Dương (5.4%)

Bắc Băng Dương (1.4%)

1 Chiều dài bờ biển không được xác định rõ.

Đại dương là khu vực tạo nên phần lớn thủy quyển của một hành tinh.[8] Trên Trái Đất, mỗi đại dương là một đại bộ phận quy ước của đại dương thế giới (hay đại dương toàn cầu). Theo thứ tự diện tích giảm dần, chúng gồm Thái Bình Dương, Đại Tây Dương, Ấn Độ Dương, Nam Đại Dương và Bắc Băng Dương.[9][10]

Xét Trái Đất, nước mặn bao phủ một diện tích khoảng 360 000 000 km² và thường được chia thành một số đại dương chính và những biển nhỏ hơn, trong đó đại dương chiếm khoảng 71% bề mặt và 90% sinh quyển.[11] 97% lượng nước trên Trái Đất thuộc về đại dương và các nhà hải dương học đã phát biểu rằng hơn 95% đại dương thế giới chưa được khám phá.[11] Tổng dung tích đại dương vào khoảng 1 350 000 000 km³ với độ sâu trung bình gần 3 700 m (12 100 ft).[12][13][14]

Vì là thành phần chủ yếu của thủy quyển Trái Đất, đại dương thế giới không thể thiếu đối với toàn bộ sự sống đã biết; nó làm thành một phần chu trình cacbon, ảnh hưởng đến khí hậu và các kiểu thời tiết. Đại dương là sinh cảnh của 230 000 loài đã biết, song do phần lớn chưa được khám phá, thực tế số loài tồn tại nhiều hơn nhiều, khả năng hơn hai triệu.[15] Con người vẫn chưa biết về nguồn gốc đại dương trên Trái Đất; chúng được cho là hình thành vào thời hỏa thành và có lẽ đã thúc đẩy sự sống xuất hiện.

Các đại dương ngoài Trái Đất có thể cấu tạo từ nước hoặc những nguyên tố và hợp chất khác. Khối chất lỏng bề mặt ngoài Trái Đất lớn và ổn định được xác nhận duy nhất là các hồ Titan, dù vậy có chứng cứ về sự tồn tại của các đại dương đâu đó trong Hệ Mặt Trời. Vào thời kỳ đầu, Sao Hỏa và Sao Kim được cho là có những đại dương nước lớn. Giả thuyết đại dương Sao Hỏa đề xuất rằng gần một phần ba bề mặt Sao Hỏa từng bị nước bao phủ, và hiệu ứng nhà kính mất kiểm soát có thể đã đun cạn toàn bộ đại dương của Sao Kim. Các hợp chất như muối và amonia hòa tan trong nước hạ thấp điểm đóng băng để nước có thể tồn tại trong môi trường ngoài Trái Đất dưới dạng nước mặn hoặc băng đối lưu. Theo suy đoán, phía dưới bề mặt của nhiều hành tinh lùn và vệ tinh tự nhiên có các đại dương; đáng chú ý, đại dương của Europa sở hữu dung tích nước ước tính gấp hơn hai lần Trái Đất. Các hành tinh khổng lồ trong Hệ Mặt Trời cũng được cho có lớp khí quyển lỏng. Đại dương còn có thể tồn tại trên những hành tinh và vệ tinh ngoài Hệ Mặt Trời. Hành tinh đại dương là một kiểu hành tinh với chất lỏng bao phủ gần như hoàn toàn bề mặt.[16][17]

Mặc dù nói chung được công nhận như là các đại dương 'tách biệt', nhưng các vùng nước mặn này tạo thành một khối nước nối liền với nhau trên toàn cầu, thường được gọi chung là Đại dương thế giới hay đại dương toàn cầu.[18][19] Khái niệm về đại dương toàn cầu như là một khối nước liên tục với sự trao đổi tương đối tự do giữa các bộ phận của nó có tầm quan trọng nền tảng cho hải dương học.[20] Các phần đại dương chính được định nghĩa một phần dựa vào các châu lục, các quần đảo khác nhau cùng các tiêu chí khác: các phần này là (theo trật tự giảm dần của diện tích) Thái Bình Dương, Đại Tây Dương, Ấn Độ Dương, Nam Đại Dương (đôi khi được phân chia và tạo thành phần phía nam của Thái Bình Dương, Đại Tây Dương và Ấn Độ Dương) và Bắc Băng Dương (đôi khi được coi là một biển của Đại Tây Dương[21]). Thái Bình Dương và Đại Tây Dương cũng có thể phân chia tiếp bởi đường xích đạo thành các phần Bắc và Nam. Các khu vực nhỏ hơn của đại dương được gọi là các biển, vịnh hay một số các tên gọi khác. Cũng tồn tại một số khối nước mặn nhỏ hơn trong đất liền và không nối với Đại dương thế giới, như biển Aral, Great Salt Lake (Hồ Muối Lớn) – mặc dù chúng có thể coi như là các 'biển', nhưng thực ra chúng là các hồ nước mặn. Có 5 đại dương trên thế giới, trong đó Thái Bình Dương là lớn nhất và sâu nhất, thứ hai về diện tích và độ sâu là Đại Tây Dương, tiếp theo là Ấn Độ Dương, Nam Đại Dương còn nhỏ và nông nhất là Bắc Băng Dương.

Nước đại dương luôn luôn chuyển động do tác động của thủy triều, gây ra bởi lực hấp dẫn của Mặt Trăng và Mặt Trời đối với Trái Đất, sóng và hải lưu do tác dụng của gió. Các dòng bù trừ phát sinh do sự thiếu hụt của nước. Chẳng hạn nước của Địa Trung Hải bị bốc hơi rất mạnh, ít sông suối đổ vào, do đó nước có độ mặn cao và có tỉ trọng lớn. Nước ở dưới sâu chảy từ Địa Trung Hải ra Đại Tây Dương tạo ra sự thiếu hụt, vì thế một hải lưu bề mặt lại chảy từ Đại Tây Dương vào Địa Trung Hải để bù vào chỗ thiếu hụt đó.

Do độ che phủ bề mặt Trái Đất tới 71% nên các đại dương có ảnh hưởng lớn tới sinh quyển. Sự bốc hơi nước của các đại dương quyết định phần lớn lượng giáng thủy mà Trái Đất nhận được, nhiệt độ nước của các đại dương cũng quyết định phần lớn khí hậu và kiểu gió trên Trái Đất. Sự sống trong lòng đại dương có lịch sử tiến hóa diễn ra khoảng 3 tỷ năm trước khi có sự di chuyển của động, thực vật lên trên đất liền. Lượng sự sống và khoảng cách tính từ bờ biển (yếu tố vô sinh) ảnh hưởng tới sự phân bố chính của quần xã sinh vật biển. Các sinh vật như tảo, rong, rêu sinh sống trong khu vực giáp giới thủy triều (nơi đất liền gặp biển) sẽ cố định chúng vào đá vì thế chúng không bị rửa trôi bởi thủy triều. Đại dương cũng là nơi sinh sống của nhiều loài và có thể phân chia thành vài đới (vùng, tầng) như vùng biển khơi, vùng đáy, vùng chiếu sáng, vùng thiếu sáng v.v.[22]

Về mặt địa chất, đại dương là nơi mà lớp vỏ đại dương được nước che phủ. Lớp vỏ đại dương dày trung bình khoảng 4,5 km, bao gồm một lớp trầm tích mỏng che phủ trên lớp bazan núi lửa mỏng đã đông cứng. Lớp bazan này che phủ lớp peridotit thuộc mặt ngoài của lớp phủ Trái Đất tại những nơi không có châu lục nào. Xét theo quan điểm này thì ngày nay có 3 "đại dương": Đại dương thế giới, biển Caspi và biển Đen, trong đó 2 "đại dương" sau được hình thành do va chạm của mảng Cimmeria với Laurasia. Địa Trung Hải có thể coi là một "đại dương" gần như riêng biệt, nối thông với Đại dương thế giới qua eo biển Gibraltar và trên thực tế đã vài lần trong vài triệu năm trước chuyển động của châu Phi đã đóng kín eo biển này hoàn toàn. Biển Đen thông với Địa Trung Hải qua Bosporus, nhưng là do tác động của một kênh tự nhiên cắt qua lớp đá lục địa vào khoảng 7.000 năm trước, chứ không phải một mảng của đáy biển như eo biển Gibraltar.

Ngăn cách châu Á và châu Đại Dương với châu Mỹ[23]

Ngăn cách châu Mỹ với châu Á-Âu và châu Phi

Ngăn cách châu Phi và châu Đại Dương[24][25]

Đôi khi được xem là biển của Đại Tây Dương, bao phủ phần lớn Bắc Cực, ngăn cách Bắc Mỹ và châu Á-Âu

Đôi khi được xem là sự mở rộng của Thái Bình Dương, Đại Tây Dương và Ấn Độ Dương, ngăn cách châu Nam Cực với châu Phi, châu Đại Dương và Nam Mỹ

Tính chất vật lý

Diện tích của Đại dương thế giới là khoảng 361 triệu km² (139 000 000 dặm vuông),[26] dung tích của nó khoảng 1,3 tỷ ki-lô-mét khối (310 triệu dặm khối),[27] và độ sâu trung bình khoảng 3 790 mét (12 430 ft). Gần một nửa nước của đại dương thế giới nằm sâu dưới 3 000 m (9 800 ft).[19] Sự mở rộng khổng lồ của đại dương sâu (những gì dưới độ sâu 200m) che phủ khoảng 66% bề mặt Trái Đất.[28] Nó không bao gồm các biển không nối với Đại dương thế giới, chẳng hạn như biển Caspi.

Tổng khối lượng của thủy quyển khoảng 1,4 × 1021 kilôgam, chiếm khoảng 0,023% khối lượng Trái Đất. Dưới 2% là nước ngọt; phần còn lại là nước mặn, chủ yếu trong các đại dương.

Một sai lầm phổ biến cho rằng nước biển có màu xanh lam chủ yếu là do bầu trời có màu xanh lam. Trên thực tế, nước có màu xanh lam rất nhạt chỉ khi được nhìn thấy với một thể tích lớn. Trong khi sự phản chiếu bầu trời có đóng góp vào biểu hiện màu xanh lam của bề mặt đại dương, nhưng nó không phải là nguyên nhân chính[29] Nguyên nhân chủ yếu là sự hấp thụ của các hạt nhân các phân tử nước đối với các photon màu đỏ từ ánh sáng chiếu tới, ví dụ đã biết duy nhất về màu sắc trong tự nhiên tạo ra từ động lực học dao động chứ không phải động lực học điện tử.[30]

Nhiều thủy thủ và các nhà hàng hải chuyên nghiệp thông báo rằng đại dương thường bức xạ ánh sáng nhìn thấy hay phát quang, có thể trải dài hàng dặm vào ban đêm. Năm 2005, các nhà khoa học đã thông báo điều này lần đầu tiên, chứng cứ bằng hình ảnh cũng đã thu được đối với sự phát sáng này.[31] Nó có thể là do phát quang sinh học.[32][33][34]

Đi lại trên bề mặt đại dương bằng tàu thuyền đã diễn ra từ thời tiền sử, nhưng mãi đến ngày nay, việc khám phá và di chuyển bên dưới đại dương mới có thể thực hiện được nhờ sự phát triển của khoa học và công nghệ.

Điểm sâu nhất trong đại dương nằm ở phía nam rãnh Mariana thuộc Thái Bình Dương, gần quần đảo Bắc Mariana. Nó có độ sâu tối đa là 10 923 m (35 838 ft).[35] Nó được khảo sát chi tiết lần đầu tiên năm 1951 bởi tàu "Challenger II" của hải quân Anh và điểm sâu nhất này được đặt tên theo tên tàu này là "Challenger Deep". Năm 1960, tàu thăm dò biển sâu Trieste đã xuống thành công tới đáy của rãnh, được điều khiển bởi một thủy thủ đoàn gồm 2 người.

Phần lớn đáy các đại dương vẫn chưa được thám hiểm và lập bản đồ. Hình ảnh toàn cầu của nhiều đặc trưng ngầm lớn hơn 10 km (6 dặm) được tạo ra năm 1995 dựa trên các méo mó hấp dẫn của bề mặt biển cận kề.

Các khu vực/tầng

Đại dương được chia ra thành nhiều khu vực hay tầng, phụ thuộc vào các điều kiện vật lý và sinh học của các khu vực này. Vùng biển khơi bao gồm mọi khu vực chứa nước của biển cả (không bao gồm phần đáy biển) và nó có thể phân chia tiếp thành các khu vực con theo độ sâu và độ chiếu sáng. Vùng chiếu sáng che phủ đại dương từ bề mặt tới độ sâu 200 m. Đây là khu vực trong đó sự quang hợp diễn ra phổ biến nhất và vì thế chứa sự đa dạng sinh học lớn nhất trong lòng đại dương. Do thực vật chỉ có thể sinh tồn với quá trình quang hợp nên bất kỳ sự sống nào tìm thấy dưới độ sâu này hoặc phải dựa trên các vật chất trôi nổi chìm xuống từ phía trên (xem tuyết biển) hoặc tìm các nguồn chủ lực khác; điều này thường xuất hiện dưới dạng miệng phun thủy nhiệt trong khu vực gọi là vùng thiếu sáng (tất cả các độ sâu nằm dưới mức 200 m). Phần biển khơi của vùng chiếu sáng được gọi là vùng biển khơi mặt (epipelagic). Phần biển khơi của vùng thiếu sáng có thể chia tiếp thành các vùng nối tiếp nhau theo chiều thẳng đứng. Vùng biển khơi trung (mesopelagic) là tầng trên cùng, với ranh giới thấp nhất tại lớp dị nhiệt là 12 °C, trong đó tại khu vực nhiệt đới nói chung nó nằm ở độ sâu giữa 700 với 1 000 m. Dưới tầng này là vùng biển khơi sâu (bathypelagic) nằm giữa 10 °C và 04 °C, hay độ sâu giữa khoảng 700-1 000 m với 2 000-4 000 m. Nằm dọc theo phần trên của vùng bình nguyên sâu thẳm là vùng biển khơi sâu thẳm (abyssalpelagic) với ranh giới dưới của nó nằm ở độ sâu khoảng 6 000 m. Vùng cuối cùng nằm tại các rãnh đại dương và được gọi chung là vùng biển khơi tăm tối (hadalpelagic). Nó nằm giữa độ sâu từ 6 000 m tới 10 000 m và là vùng sâu nhất của đại dương.

Cùng với các vùng biển khơi thiếu sáng còn có các vùng đáy thiếu sáng, chúng tương ứng với ba vùng biển khơi sâu nhất. Vùng đáy sâu che phủ sườn dốc lục địa và kéo dài xuống độ sâu khoảng 4 000 m. Vùng đáy sâu thẳm che phủ các bình nguyên sâu thẳm ở độ sâu 4 000 – 6 000 m. Cuối cùng là vùng đáy tăm tối tương ứng với vùng biển khơi tăm tối, tìm thấy ở các rãnh đại dương. Vùng biển khơi cũng có thể chia ra thành hai vùng con, là vùng ven bờ (neritic) và vùng đại dương. Vùng neritic bao gồm khối nước nằm ngay trên các thềm lục địa, trong khi vùng đại dương bao gồm toàn bộ vùng nước biển cả còn lại.

Ngược lại, vùng duyên hải bao phủ khu vực nằm giữa các mức thủy triều cao và thấp nhất, nó là khu vực chuyển tiếp giữa các điều kiện đại dương và đất liền. Nó cũng có thể gọi là vùng liên thủy triều do nó là khu vực trong đó mức thủy triều có ảnh hưởng mạnh tới các điều kiện của khu vực.

Ảnh hưởng khí hậu

Một trong những dạng thời tiết gây ấn tượng nhất diễn ra trên các đại dương là các xoáy thuận nhiệt đới, bao gồm bão và áp thấp nhiệt đới. Các hải lưu có ảnh hưởng lớn tới khí hậu Trái Đất bằng cách chuyển dịch các luồng không khí nóng hay lạnh cũng như giáng thủy tới các vùng ven biển, nơi chúng có thể được đưa vào đất liền nhờ gió. Hải lưu vòng Nam Cực xoay quanh châu lục này, có ảnh hưởng tới khí hậu khu vực và nối liền các hải lưu trong các đại dương khác.

Các dạng sự sống trong lòng đại dương bao gồm (trong số các dạng khác):

Động vật đối xứng tỏa tròn như sứa và sứa lược

Các dạng cá voi như cá voi, cá heo và cá nhà táng.

Động vật chân đầu như bạch tuộc, mực.

Động vật giáp xác như cua, tôm hùm và tôm

Động vật da gai (đuôi rắn, sao biển, hải sâm, nhím biển)

Thực vật như tảo, rong biển

Các đại dương là thiết yếu trong vận tải: phần lớn hàng hóa trên thế giới được vận chuyển bằng tàu biển giữa các hải cảng trên thế giới. Các kênh vận tải quan trọng có đường thủy Saint Lawrence, kênh đào Panama, kênh đào Suez.

Các đại dương cũng là nguồn quan trọng cung cấp các sản phẩm có giá trị trong ngư nghiệp. Trong số này có tôm, cua, cá.[11]

Trôi dạt lục địa đã tái định hình thể cho các đại dương của Trái Đất, kết hợp và chia cắt các đại dương cổ để tạo ra các đại dương như hiện nay. Các đại dương cổ có:

Đại dương sông Bridge, đại dương nằm giữa quần đảo Insular cổ đại và Bắc Mỹ.

Đại dương Iapetus, đại dương ở Nam bán cầu nằm giữa Baltica và Avalonia.

Panthalassa, đại dương toàn cầu rộng lớn mênh mông, bao quanh siêu lục địa Pangaea.

Đại dương núi Slide, đại dương nằm giữa quần đảo Intermontane cổ đại và Bắc Mỹ.

Đại dương Tethys, đại dương nằm giữa các lục địa cổ Gondwana và Laurasia.

Đại dương Khanty, đại dương nằm giữa Baltica và Siberia.

Mirovia, đại dương bao quanh siêu lục địa Rodinia.

Đại dương Paleo-Tethys, đại dương nằm giữa Gondwana và địa hình Hunic.

Đại dương Proto-Tethys,

Đại dương Pan-Africa, đại dương bao quanh siêu lục địa Pannotia.

Superocean, đại dương bao quanh siêu lục địa toàn cầu.

Đại dương Ural, đại dương nằm giữa Siberia và Baltica.

Đại dương ngoài Trái Đất

Trái Đất là hành tinh duy nhất đã biết có nước lỏng trên bề mặt và có lẽ cũng là duy nhất trong hệ Mặt Trời. Tuy nhiên, nước lỏng được cho là tồn tại dưới bề mặt của các vệ tinh Galileo Europa và ít chắc chắn hơn là Callisto cùng Ganymede.[36] Các mạch nước phun cũng đã được tìm thấy trên Enceladus, mặc dù chúng có thể không đòi hỏi phải có các khối nước lỏng. Các vệ tinh bị đóng băng khác có thể đã từng có các đại dương bên trong mà hiện nay đã bị đóng băng, chẳng hạn như Triton.[37][38] Các hành tinh như Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương có thể cũng chiếm hữu các đại dương lớn chứa nước lỏng phía dưới bầu khí quyển dày của chúng, mặc dù cấu trúc nội tại của chúng hiện nay vẫn chưa được hiểu rõ.

Hiện tại còn nhiều tranh cãi về việc Sao Hỏa đã từng có hay không có đại dương chứa nước tại bắc bán cầu của nó và về điều gì đã xảy ra đối với các đại dương này nếu như chúng đã từng tồn tại; các tìm kiếm gần đây của phi vụ Mars Exploration Rover chỉ ra rằng nó có một số lượng nước tồn tại trong thời gian dài ở ít nhất một vị trí nhưng phạm vi của nó lại chưa rõ.

Các nhà thiên văn học tin rằng Sao Kim từng có nước lỏng và có lẽ có cả các đại dương trong lịch sử rất sớm của nó. Nếu chúng từng tồn tại, mọi dấu vết của chúng dường như đã bị làm tan biến trong quá trình tái tạo bề mặt của Sao Kim.

Các hydrocarbon lỏng được cho là tồn tại trên bề mặt Titan, mặc dù chúng có lẽ chính xác hơn nên miêu tả như là các "hồ" thay vì các "đại dương". Phi vụ tàu vũ trụ Cassini-Huygens ban đầu đã phát hiện ra chỉ những cái dường như là các đáy hồ và các lòng sông khô kiệt, gợi ý rằng Titan đã đánh mất các chất lỏng bề mặt mà nó có thể đã từng có. Chuyến bay gần đây sát Titan của Cassini đã chụp lại các bức ảnh radar gợi ý mạnh mẽ rằng các hồ hydrocarbon gần vùng cực của Titan, nơi nó lạnh hơn. Titan cũng được cho là có đại dương nước dưới mặt đất do sự phối trộn của băng và các hydrocarbon tạo ra lớp vỏ ngoài cùng của nó.

Ceres thể hiện sự phân dị thành lõi đá và lớp phủ băng và có thể tồn tại một đại dương ước lỏng bên dưới bề mặt của nó.[39][40] Sao Diêm Vương cũng có thể chứa lớp đại dương dưới bề mặt, và do đó có khả năng hình thành sự sống.[41][42]

Ngoài hệ Mặt Trời, Gliese 581 c là hành tinh nằm ở khoảng cách hợp lý từ mặt trời của nó (sao lùn đỏ Gliese 581) để nước lỏng có thể tồn tại trên bề mặt hành tinh này. Do nó không đi ngang qua mặt trời của nó nên không có cách nào để biết là trên đó có nước hay không. HD 209458b có thể có hơi nước trong khí quyển của nó—điều này hiện nay còn gây tranh cãi lớn. Gliese 436 b được tin tưởng là có "băng nóng". Không có hành tinh nào trong số hai hành tinh này đủ lạnh để nước lỏng có thể tồn tại—nhưng nếu các phân tử nước tồn tại tại đó thì chúng rất có thể cũng được tìm thấy trê các hành tinh ở nhiệt độ phù hợp.[43]

Axít hóa đại dương

Ngày Đại dương Thế giới

Tổ chức hàng hải quốc tế

1 2 Webb, Paul. "1.1 Overview of the Oceans". Roger Williams University Open Publishing – Driving learning and savings, simultaneously. Truy cập ngày 10 tháng 5 năm 2023.

↑ "How deep is the ocean?". NOAA's National Ocean Service. Truy cập ngày 10 tháng 5 năm 2023.

↑ "Challenger Deep – the Mariana Trench". Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 4 năm 2006. Truy cập ngày 30 tháng 7 năm 2012.

↑ "Coastline – The World Factbook". Central Intelligence Agency. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 1 năm 2026.

↑ "Coastal and Marine Ecosystems – Marine Jurisdictions: Coastline length". World Resources Institute. Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 4 năm 2012. Truy cập ngày 18 tháng 3 năm 2012.

1 2 "How does the temperature of ocean water vary?: Ocean Exploration Facts: NOAA Office of Ocean Exploration and Research". Home. ngày 5 tháng 3 năm 2013. Truy cập ngày 10 tháng 5 năm 2023.

1 2 "Voyager: How Long until Ocean Temperature Goes up a Few More Degrees?". Scripps Institution of Oceanography. ngày 18 tháng 3 năm 2014. Truy cập ngày 10 tháng 5 năm 2023.

↑ "WordNet Search — ocean". Princeton University. Truy cập ngày 21 tháng 2 năm 2012.

↑ "ocean, n". Oxford English Dictionary. Truy cập ngày 5 tháng 2 năm 2012.

↑ "ocean". Merriam-Webster. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2012.

1 2 3 "NOAA – National Oceanic and Atmospheric Administration – Ocean". Noaa.gov. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 4 năm 2013. Truy cập ngày 8 tháng 11 năm 2012.

↑ Qadri, Syed (2003). "Volume of Earth's Oceans". The Physics Factbook. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2007.

↑ Charette, Matthew; Smith, Walter H. F. (2010). "The volume of Earth's ocean". Oceanography. Quyển 23 số 2. tr. 112–114. doi:10.5670/oceanog.2010.51. Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 9 năm 2015. Truy cập ngày 27 tháng 9 năm 2012.

↑ "Volumes of the World's Oceans from ETOPO1". NOAA. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 3 năm 2015. Truy cập ngày 7 tháng 3 năm 2015.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)

↑ Drogin, Bob (ngày 2 tháng 8 năm 2009). "Mapping an ocean of species". Los Angeles Times. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2009.

↑ "Titan Likely To Have Huge Underground Ocean | Mind Blowing Science". Mindblowingscience.com. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 7 năm 2018. Truy cập ngày 8 tháng 11 năm 2012.

↑ "Ocean-bearing Planets: Looking For Extraterrestrial Life In All The Right Places". Sciencedaily.com. Truy cập ngày 8 tháng 11 năm 2012. (link lỗi, ngày ghi 23/01/2019)

↑ "Ocean Lưu trữ ngày 3 tháng 3 năm 2007 tại Wayback Machine". The Columbia Encyclopedia. 2002. New York: Nhà in Đại học Columbia

1 2 "Distribution of land and water on the planet Lưu trữ ngày 31 tháng 5 năm 2008 tại Wayback Machine". UN Atlas of the Oceans

↑ Spilhaus Athelstan F. 1942 (tháng 7). "Maps of the whole world ocean." Geographical Review (Hiệp hội địa lý Hoa Kỳ). Quyển. 32 (3): trang 431-435.

↑ Tomczak, Matthias; Godfrey, J. Stuart (2003), Regional Oceanography: an Introduction (ấn bản thứ 2), Delhi: Daya Publishing House, ISBN 81-7035-306-8, Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 6 năm 2007, truy cập ngày 21 tháng 7 năm 2008

↑ Biology: Concepts & Connections. Chương 34: The Biosphere: An Introduction to Earth's Diverse Environments (đoạn 34.7)

↑ "Pacific Ocean - University of Delaware". Ceoe.udel.edu. Truy cập ngày 8 tháng 11 năm 2012.

↑ "Indian Ocean - Wikipedia, the Free Encyclopedia". Wikipedia.org. Truy cập ngày 8 tháng 11 năm 2012.

↑ "Indian Ocean -- Britannica Online Encyclopedia". Britannica.com. Truy cập ngày 8 tháng 11 năm 2012.

↑ "The World's Oceans and Seas". Encarta. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 2 năm 2006. Truy cập ngày 21 tháng 7 năm 2008.

↑ Drazen, Jeffrey C. "Deep-Sea Fishes". School of Ocean Earth Science and Technology, Đại học của Đại học Hawaii tại Mānoa. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 5 năm 2012. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2007.

↑ BAD PHYSICS: Misconceptions spread by K-6 Grade School Textbooks

↑ Braun C. L. và Smirnov S. N. (1993) Why is water blue? Lưu trữ ngày 25 tháng 5 năm 2019 tại Wayback Machine J. Chem. Edu. 70, 612.

↑ Mystery Ocean Glow Confirmed in Satellite Photos của Robert Roy Britt, chủ biên LiveScience, ngày 4 tháng 10 năm 2005.

↑ Holladay, April (ngày 21 tháng 11 năm 2005). "A glowing sea, courtesy of algae". USA Today.

↑ "Sea's eerie glow seen from space". New Scientist. ngày 5 tháng 10 năm 2005.[liên kết hỏng]

↑ Casey, Amy (ngày 8 tháng 8 năm 2003). "The Incredible Glowing Algae". NASA Earth Observatory. NASA.

↑ "Ocean Studies - RAIN". Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 4 năm 2006. Truy cập ngày 21 tháng 7 năm 2008.

↑ doi: 10.1016/j.icarus.2006.06.005

↑ McKinnon, William B.; Kirk, Randolph L. (2007). "Triton". Trong Lucy Ann Adams McFadden, Lucy-Ann Adams, Paul Robert Weissman, Torrence V. Johnson (biên tập). Encyclopedia of the Solar System (ấn bản thứ 2). Amsterdam; Boston: Academic Press. tr. 483–502. ISBN 978-0-12-088589-3.{{Chú thích bách khoa toàn thư}}: Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách biên tập viên (liên kết)

↑ Javier Ruiz (2003). "Heat flow and depth to a possible internal ocean on Triton". Icarus. Quyển 166 số 2. tr. 436–439. Bibcode:2003Icar..166..436R. doi:10.1016/j.icarus.2003.09.009.

↑ McCord, Thomas B. (2005). "Ceres: Evolution and current state". Journal of Geophysical Research. Quyển 110 số E5. tr. E05009. Bibcode:2005JGRE..11005009M. doi:10.1029/2004JE002244.

↑ J. C. Castillo-Rogez; McCord, T. B.; and Davis, A. G. (2007). "Ceres: evolution and present state" (PDF). Lunar and Planetary Science. Quyển XXXVIII. tr. 2006–2007. Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2009.{{Chú thích tạp chí}}: Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)

↑ Rabie, Passant (ngày 22 tháng 6 năm 2020). "New Evidence Suggests Something Strange and Surprising About Pluto". Inverse. Truy cập ngày 23 tháng 6 năm 2020.

↑ Bierson, Carver; và đồng nghiệp (ngày 22 tháng 6 năm 2020). "Evidence for a hot start and early ocean formation on Pluto". Nature Geoscience. Quyển 769 số 7. tr. 468–472. doi:10.1038/s41561-020-0595-0. S2CID 219976751. Truy cập ngày 23 tháng 6 năm 2020.

↑ Hot "ice" may cover recently discovered planet[liên kết hỏng]

Matthias Tomczak và J. Stuart Godfrey. 2003. Regional Oceanography: an Introduction. (xem website Lưu trữ ngày 30 tháng 6 năm 2007 tại Wayback Machine)

"Origins of the oceans and continents Lưu trữ ngày 15 tháng 9 năm 2007 tại Wayback Machine". Bản đồ đại dương thế giới của Liên hiệp quốc.

Byravan, S.; Rajan, S. C. (2010). "The ethical implications of sea-level rise due to climate change". Ethics and International Affairs. Quyển 24 số 3. tr. 239–60. doi:10.1111/j.1747-7093.2010.00266.x.{{Chú thích tạp chí}}: Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)

Cazenave, A.; Nerem, R. S. (2004). "Present-day sea level change: Observations and causes". Rev. Geophys. Quyển 42 số 3. tr. RG3001. Bibcode:2004RvGeo..42.3001C. doi:10.1029/2003RG000139.{{Chú thích tạp chí}}: Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)

Emery, K.O., and D. G. Aubrey (1991). Sea levels, land levels, and tide gauges. New York: Springer-Verlag. ISBN 0-387-97449-0.{{Chú thích sách}}: Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)

"Sea Level Variations of the United States 1854–1999" (PDF). NOAA Technical Report NOS CO-OPS 36. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 17 tháng 11 năm 2004. Truy cập ngày 20 tháng 2 năm 2005.

Clark, P. U., Mitrovica, J. X., Milne, G. A. & Tamisiea (2002). "Sea-Level Fingerprinting as a Direct Test for the Source of Global Meltwater Pulse 1A". Science. Quyển 295 số 5564. tr. 2438–2441. Bibcode:2002Sci...296..553B. doi:10.1126/science.1069017. PMID 11896236.{{Chú thích tạp chí}}: Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)

Eelco J. Rohling, Robert Marsh, Neil C. Wells, Mark Siddall and Neil R. Edwards (2004). "Similar meltwater contributions to glacial sea level changes from Antarctic and northern ice sheets". Nature. Quyển 430 số August 26. tr. 1016–1021. Bibcode:2004Natur.430.1016R. doi:10.1038/nature02859. PMID 15329718.{{Chú thích tạp chí}}: Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)

Walter Munk (2002). "Twentieth century sea level: An enigma". Geophysics. Quyển 99 số 10. tr. 6550–6555.

Menefee, Samuel Pyeatt (1991). "Half Seas Over: The Impact of Sea Level Rise on International Law and Policy". U.C.L.A. Journal of Environmental Law & Policy. Quyển 9. tr. 175–218.

Laury Miller and Bruce C. Douglas (2004). "Mass and volume contributions to twentieth-century global sea level rise". Nature. Quyển 428 số 6981. tr. 406–409. Bibcode:2004Natur.428..406M. doi:10.1038/nature02309. PMID 15042085.

Bruce C. Douglas and W. Richard Peltier (2002). "The Puzzle of Global Sea-Level Rise". Physics Today. Quyển 55 số 3. tr. 35–41. Bibcode:2002PhT....55c..35D. doi:10.1063/1.1472392. Lưu trữ bản gốc ngày 13 tháng 2 năm 2005. Truy cập ngày 24 tháng 3 năm 2005.

B. C. Douglas (1992). "Global sea level acceleration". J. Geophys. Res. Quyển 7 số c8. tr. 12699. Bibcode:1992JGR....9712699D. doi:10.1029/92JC01133.

Warrick, R. A., C. L. Provost, M. F. Meier, J. Oerlemans, and P. L. Woodworth (1996). "Changes in sea level". Trong Houghton, John Theodore (biên tập). Climate Change 1995: The Science of Climate Change. Cambridge, UK: Cambridge University Press. tr. 359–405. ISBN 0-521-56436-0.{{Chú thích sách}}: Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)

R. Kwok, J. C. Comiso (2002). "Southern Ocean Climate and Sea Ice Anomalies Associated with the Southern Oscillation" (PDF). Journal of Climate. Quyển 15 số 5. tr. 487–501. Bibcode:2002JCli...15..487K. doi:10.1175/1520-0442(2002)015<0487:SOCASI>2.0.CO;2. ISSN 1520-0442. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 15 tháng 2 năm 2013. Truy cập ngày 6 tháng 11 năm 2013.

Colorado Center for Astrodynamics Research, "Mean Sea Level" Accessed ngày 19 tháng 12 năm 2005

Fahnestock, Mark (ngày 4 tháng 12 năm 2004), "Report shows movement of glacier has doubled speed", University of New Hampshire press release. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2005

Leuliette, E.W., R.S. Nerem, and G.T. Mitchum (2004). "Calibration of TOPEX/Poseidon and Jason Altimeter Data to Construct a Continuous Record of Mean Sea Level Change". Marine Geodesy. Quyển 27 số 1–2.{{Chú thích tạp chí}}: Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)

National Snow and Ice Data Center (ngày 14 tháng 3 năm 2005), "Is Global Sea Level Rising? Lưu trữ ngày 3 tháng 4 năm 2005 tại Wayback Machine". Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2005

INQUA commission on Sea Level Changes and Coastal Evolution. "IPCC again" (PDF). Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 25 tháng 7 năm 2004. Truy cập ngày 25 tháng 7 năm 2004.

Connor, Steve (ngày 25 tháng 7 năm 2005). "Independent Online Edition". The Independent. Luân Đôn. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 7 năm 2005. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2005.

Maumoon Abdul Gayoom. "Address by his Excellency Mr. Maumoon Abdul Gahoom, President of the Republic of Maldives, at thenineteenth special session of the United Nations General Assembly for the purpose of an overall review and appraisal of theimplementation of agenda 21 – ngày 24 tháng 6 năm 1997". Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 6 năm 2006. Truy cập ngày 6 tháng 1 năm 2006.

Pilkey, Orrin and Robert Young, The Rising Sea, Shearwater, July 2009 ISBN 978-1-59726-191-3

Douglas, Bruce C. (1995). "Global sea level change: Determination and interpretation". Reviews of Geophysics. Quyển 33. tr. 1425–1432. Bibcode:1995RvGeo..33.1425D. doi:10.1029/95RG00355.

Cổng thông tin Địa lý

Cổng thông tin Hệ Mặt Trời

Tư liệu liên quan tới Oceans tại Wikimedia Commons

Đại dương tại Từ điển bách khoa Việt Nam

Ocean (Earth feature) tại Encyclopædia Britannica (bằng tiếng Anh)

Ocean Explorer – Nguồn tài liệu giáo dục và tham khảo từ NOAA

Hình ảnh hải dương học trong ngày – từ Viện hải dương học Woods Hole

Ocean Motion - Nguồn tài liệu giáo dục và tham khảo từ NASA

NOS Data Explorer Lưu trữ ngày 21 tháng 12 năm 2008 tại Wayback Machine – Cổng thông tin để thu thập dữ liệu từ Cục đại dương quốc gia (NOS) của NOAA

xtsCác thành phần tự nhiên

Không gian Thời gian Năng lượng Vật chất các hạt các nguyên tố hóa học Sự thay đổi

Vật chất các hạt các nguyên tố hóa học

các nguyên tố hóa học

Khoa học Trái Đất Lịch sử (địa chất) Cấu trúc Trái Đất Địa chất học Kiến tạo mảng Đại dương Giả thuyết Gaia Tương lai của Trái Đất

Khoa học Trái Đất

Lịch sử (địa chất)

Cấu trúc Trái Đất

Tương lai của Trái Đất

Khí tượng học Khí quyển (Trái Đất) Khí hậu Mây Mưa Tuyết Ánh sáng Mặt Trời Thủy triều Gió Vòi rồng xoáy thuận nhiệt đới Bức xạ Mặt Trời

Khí quyển (Trái Đất)

Ánh sáng Mặt Trời

Gió Vòi rồng xoáy thuận nhiệt đới

xoáy thuận nhiệt đới

Môi trường tự nhiên

Sinh thái học Hệ sinh thái Trường Bức xạ Vùng hoang dã Cháy rừng

Nguồn gốc (phát sinh phi sinh học) Lịch sử tiến hóa Sinh quyển Tổ chức sinh học Sinh học (sinh học vũ trụ) Đa dạng sinh học Sinh vật Sinh vật nhân thực hệ thực vật thực vật hệ động vật động vật nấm sinh vật nguyên sinh sinh vật nhân sơ cổ khuẩn vi khuẩn Virus

Nguồn gốc (phát sinh phi sinh học)

Lịch sử tiến hóa

Tổ chức sinh học

Sinh học (sinh học vũ trụ)

Đa dạng sinh học

Sinh vật nhân thực hệ thực vật thực vật hệ động vật động vật nấm sinh vật nguyên sinh

hệ thực vật thực vật

hệ động vật động vật

sinh vật nguyên sinh

sinh vật nhân sơ cổ khuẩn vi khuẩn

Thể loại Thiên nhiên Hình ảnh

xtsCác biển và đại dương trên Trái Đất

Vịnh Amundsen Biển Barents Biển Beaufort Biển Chukotka Biển Đông Siberia Biển Greenland Vịnh Boothia Biển Kara Biển Laptev Biển Lincoln Biển Prince Gustav Adolf Biển Pechora Biển Wandel Biển Trắng

Biển Đông Siberia

Biển Prince Gustav Adolf

Biển Adriatic Biển Aegea Biển Alboran Biển Archipelago Biển Argentina Vịnh Baffin Biển Balear Biển Baltic Vịnh Biscay Biển Bothnia Vịnh Campeche Vịnh Fundy Biển Đen Vịnh Bothnia Biển Caribe Biển Celtic Eo biển Manche Bồn địa Foxe Biển Greenland Vịnh Bothnian Vịnh Phần Lan Vịnh Lion Vịnh Guinea Vịnh Maine Vịnh México Vịnh Saint Lawrence Vịnh Sidra Vịnh Venezuela Vịnh Hudson Biển Ionia Biển Ireland Biển Irminger Vịnh James Biển Labrador Biển Levant Biển Libya Biển Ligure Biển Marmara Địa Trung Hải Biển Myrtoa Biển Bắc Biển Na Uy Biển Sargasso Biển Åland Biển Azov Biển Crete Biển Hebrides Biển Thrace Biển Tyrrhenus Biển Wadden

Biển Archipelago

Vịnh Saint Lawrence

Biển Andaman Biển Ả Rập Vịnh Bengal Vịnh Tadjoura Vịnh Aden Vịnh Aqaba Vịnh Khambhat Vịnh Kutch Vịnh Oman Vịnh Suez Biển Laccadive Eo biển Mozambique Vịnh Ba Tư Biển Đỏ Biển Timor

Eo biển Mozambique

Biển Arafura Biển Bali Biển Banda Biển Bering Biển Bismarck Biển Bột Hải Biển Bohol Biển Camotes Biển Celebes Biển Ceram Biển Chile Biển San Hô Biển Hoa Đông Biển Flores Vịnh Alaska Vịnh Anadyr Vịnh California Vịnh Carpentaria Vịnh Fonseca Vịnh Panama Vịnh Thái Lan Vịnh Bắc Bộ Biển Halmahera Biển Java Biển Koro Mar de Grau Biển Molucca Vịnh Moro Biển Philippine Biển Salish Biển Savu Biển Nhật Bản Biển Okhotsk Biển nội địa Seto Biển Shantar Biển Sibuyan Biển Solomon Biển Đông Biển Sulu Biển Tasman Biển Visayas Hoàng Hải

Vịnh Carpentaria

Biển nội địa Seto

Biển Amundsen Biển Bellingshausen Biển Sodruzhestvo Biển Cosmonauts Biển Davis Biển D'Urville Vịnh Đại Úc Biển King Haakon VII Biển Lazarev Biển Riiser-Larsen Biển Mawson Biển Ross Biển Scotia Biển Somov Biển Weddell

Biển Bellingshausen

Biển Sodruzhestvo

Biển King Haakon VII

Biển Riiser-Larsen

Biển Aral Biển Caspi Biển Chết

xtsCác khu vực trên thế giới

Châu Phi Địa Trung Hải Bắc Vòng cung Gibraltar Maghreb (Bờ biển Berber) Barbara (khu vực) Dãy núi Atlas Sahara Sahel Ai Cập (Thượng Ai Cập, Trung Ai Cập, Hạ Ai Cập, Bashmur) Nubia (Hạ Nubia) Sông Nin Châu thổ sông Nin Trung Đông Hạ Sahara Tây Đông Đới tách giãn Đông Phi: Thung lũng tách giãn Lớn, Thung lũng Tây hay Đới tách giãn Albertine, Thung lũng Đông hay Đới tách giãn Gregory, Thung lũng Đới tách giãn Nam, Hồ Thung lũng Đới tách giãn (Hồ Lớn) Trung Mittelafrika Nam Sừng Cao nguyên Ethiopia (Nóc nhà châu Phi) Sudan Khu vực Guinea Rhodesia (khu vực) (Bắc Rhodesia, Nam Rhodesia) Negroland Mayombe Igboland (Mbaise) Maputaland Bồn địa Congo Bồn địa Tchad Bờ biển Swahili Pepper Coast Bờ Biển Vàng (khu vực) Bờ Biển Nô lệ Bờ Biển Ngà Châu Phi Nhiệt đới Các đảo Madagascar Bắc Mỹ Hoa Kỳ lục địa Bắc Tây Bắc Thái Bình Dương Đông Bắc Hoa Kỳ New England Trung Tây Hoa Kỳ Trung-Đại Tây Dương Tây Hoa Kỳ Tây Nam Hoa Kỳ Llano Estacado Các tiểu bang miền Núi Trung Nam Hoa Kỳ Nam Hoa Kỳ Đông Duyên hải Tây Duyên hải Duyên hải Vịnh Vành đai Kinh Thánh Rust Belt Appalachia Đại Bình nguyên Bắc Mỹ Hồ Lớn Đông Canada Tây Canada Bắc Canada Thảo nguyên Canada Canada Đại Tây Dương Bắc México Vịnh Mexico Tây Ấn Vùng Caribe (Đại Antilles, Tiểu Antilles, Quần đảo Lucayan Vùng Tây Caribe Trung Eo đất Panama Bờ biển Mosquito Đại Trung Trung Bộ châu Mỹ Aridoamerica Oasisamerica Ănglê Pháp Latinh (Tây Ban Nha) Nam Mỹ Nam Bắc (Las Guyanas) Tây Tây Ấn Patagonia Pampas Pantanal Amazon Altiplano Andes Cao nguyên Brasil Nam Mỹ Caribe Gran Chaco Los LLanos Hoang mạc Atacama Cordillera Mỹ Cerrado Latinh (Tây Ban Nha) Vành đai lửa Thái Bình Dương Châu Á Trung Biển Aral Sa mạc Aralkum Biển Caspi Biển Chết Viễn Đông Nga Đông Đông Bắc Nội Á Đông Nam Đất liền Hải đảo Bắc Siberia Nam Tiểu lục địa Ấn Độ Tây Kavkaz Nam Kavkaz Đại Trung Đông Trung Đông Cận Đông Địa Trung Hải Châu Á-Thái Bình Dương Châu Âu Trung Bắc Nordic Tây Bắc Scandinavie Bán đảo Scandinavie Baltic Đông Đông Nam Balkan Bắc Kavkaz Nam Nga Tây Nga Trung Đông Nam Iberia Đông Nam Địa Trung Hải Tây Tây Bắc Quần đảo Anh Đức ngữ Roman ngữ Celt Slav Châu Đại Dương Australasia Châu Đại Dương New Guinea New Zealand Quần đảo Thái Bình Dương Micronesia Melanesia Polynesia Địa cực Vùng Bắc Cực Vùng Nam Cực Đại dương Bắc Băng Dương Đại Tây Dương Ấn Độ Dương Thái Bình Dương Rạn san hô Great Barrier Rãnh Mariana Vành đai lửa Nam Đại Dương Đới hội tụ Nam Cực Lòng chảo nội lục Aral Caspi Biển Chết Salton

Châu Phi Địa Trung Hải Bắc Vòng cung Gibraltar Maghreb (Bờ biển Berber) Barbara (khu vực) Dãy núi Atlas Sahara Sahel Ai Cập (Thượng Ai Cập, Trung Ai Cập, Hạ Ai Cập, Bashmur) Nubia (Hạ Nubia) Sông Nin Châu thổ sông Nin Trung Đông Hạ Sahara Tây Đông Đới tách giãn Đông Phi: Thung lũng tách giãn Lớn, Thung lũng Tây hay Đới tách giãn Albertine, Thung lũng Đông hay Đới tách giãn Gregory, Thung lũng Đới tách giãn Nam, Hồ Thung lũng Đới tách giãn (Hồ Lớn) Trung Mittelafrika Nam Sừng Cao nguyên Ethiopia (Nóc nhà châu Phi) Sudan Khu vực Guinea Rhodesia (khu vực) (Bắc Rhodesia, Nam Rhodesia) Negroland Mayombe Igboland (Mbaise) Maputaland Bồn địa Congo Bồn địa Tchad Bờ biển Swahili Pepper Coast Bờ Biển Vàng (khu vực) Bờ Biển Nô lệ Bờ Biển Ngà Châu Phi Nhiệt đới Các đảo Madagascar Bắc Mỹ Hoa Kỳ lục địa Bắc Tây Bắc Thái Bình Dương Đông Bắc Hoa Kỳ New England Trung Tây Hoa Kỳ Trung-Đại Tây Dương Tây Hoa Kỳ Tây Nam Hoa Kỳ Llano Estacado Các tiểu bang miền Núi Trung Nam Hoa Kỳ Nam Hoa Kỳ Đông Duyên hải Tây Duyên hải Duyên hải Vịnh Vành đai Kinh Thánh Rust Belt Appalachia Đại Bình nguyên Bắc Mỹ Hồ Lớn Đông Canada Tây Canada Bắc Canada Thảo nguyên Canada Canada Đại Tây Dương Bắc México Vịnh Mexico Tây Ấn Vùng Caribe (Đại Antilles, Tiểu Antilles, Quần đảo Lucayan Vùng Tây Caribe Trung Eo đất Panama Bờ biển Mosquito Đại Trung Trung Bộ châu Mỹ Aridoamerica Oasisamerica Ănglê Pháp Latinh (Tây Ban Nha) Nam Mỹ Nam Bắc (Las Guyanas) Tây Tây Ấn Patagonia Pampas Pantanal Amazon Altiplano Andes Cao nguyên Brasil Nam Mỹ Caribe Gran Chaco Los LLanos Hoang mạc Atacama Cordillera Mỹ Cerrado Latinh (Tây Ban Nha) Vành đai lửa Thái Bình Dương

Địa Trung Hải Bắc Vòng cung Gibraltar Maghreb (Bờ biển Berber) Barbara (khu vực) Dãy núi Atlas Sahara Sahel Ai Cập (Thượng Ai Cập, Trung Ai Cập, Hạ Ai Cập, Bashmur) Nubia (Hạ Nubia) Sông Nin Châu thổ sông Nin Trung Đông Hạ Sahara Tây Đông Đới tách giãn Đông Phi: Thung lũng tách giãn Lớn, Thung lũng Tây hay Đới tách giãn Albertine, Thung lũng Đông hay Đới tách giãn Gregory, Thung lũng Đới tách giãn Nam, Hồ Thung lũng Đới tách giãn (Hồ Lớn) Trung Mittelafrika Nam Sừng Cao nguyên Ethiopia (Nóc nhà châu Phi) Sudan Khu vực Guinea Rhodesia (khu vực) (Bắc Rhodesia, Nam Rhodesia) Negroland Mayombe Igboland (Mbaise) Maputaland Bồn địa Congo Bồn địa Tchad Bờ biển Swahili Pepper Coast Bờ Biển Vàng (khu vực) Bờ Biển Nô lệ Bờ Biển Ngà Châu Phi Nhiệt đới Các đảo Madagascar

Bắc Vòng cung Gibraltar Maghreb (Bờ biển Berber) Barbara (khu vực) Dãy núi Atlas Sahara Sahel Ai Cập (Thượng Ai Cập, Trung Ai Cập, Hạ Ai Cập, Bashmur) Nubia (Hạ Nubia) Sông Nin Châu thổ sông Nin Trung Đông

Vòng cung Gibraltar

Maghreb (Bờ biển Berber)

Barbara (khu vực)

Ai Cập (Thượng Ai Cập, Trung Ai Cập, Hạ Ai Cập, Bashmur)

Nubia (Hạ Nubia)

Châu thổ sông Nin

Hạ Sahara Tây Đông Đới tách giãn Đông Phi: Thung lũng tách giãn Lớn, Thung lũng Tây hay Đới tách giãn Albertine, Thung lũng Đông hay Đới tách giãn Gregory, Thung lũng Đới tách giãn Nam, Hồ Thung lũng Đới tách giãn (Hồ Lớn) Trung Mittelafrika Nam Sừng Cao nguyên Ethiopia (Nóc nhà châu Phi)

Đới tách giãn Đông Phi: Thung lũng tách giãn Lớn, Thung lũng Tây hay Đới tách giãn Albertine, Thung lũng Đông hay Đới tách giãn Gregory, Thung lũng Đới tách giãn Nam, Hồ Thung lũng Đới tách giãn (Hồ Lớn)

Cao nguyên Ethiopia (Nóc nhà châu Phi)

Rhodesia (khu vực) (Bắc Rhodesia, Nam Rhodesia)

Igboland (Mbaise)

Bờ Biển Vàng (khu vực)

Châu Phi Nhiệt đới

Hoa Kỳ lục địa Bắc Tây Bắc Thái Bình Dương Đông Bắc Hoa Kỳ New England Trung Tây Hoa Kỳ Trung-Đại Tây Dương Tây Hoa Kỳ Tây Nam Hoa Kỳ Llano Estacado Các tiểu bang miền Núi Trung Nam Hoa Kỳ Nam Hoa Kỳ Đông Duyên hải Tây Duyên hải Duyên hải Vịnh Vành đai Kinh Thánh Rust Belt Appalachia Đại Bình nguyên Bắc Mỹ Hồ Lớn Đông Canada Tây Canada Bắc Canada Thảo nguyên Canada Canada Đại Tây Dương Bắc México Vịnh Mexico Tây Ấn Vùng Caribe (Đại Antilles, Tiểu Antilles, Quần đảo Lucayan Vùng Tây Caribe Trung Eo đất Panama Bờ biển Mosquito Đại Trung Trung Bộ châu Mỹ Aridoamerica Oasisamerica Ănglê Pháp Latinh (Tây Ban Nha)

Bắc Tây Bắc Thái Bình Dương Đông Bắc Hoa Kỳ New England Trung Tây Hoa Kỳ Trung-Đại Tây Dương Tây Hoa Kỳ Tây Nam Hoa Kỳ Llano Estacado Các tiểu bang miền Núi Trung Nam Hoa Kỳ Nam Hoa Kỳ Đông Duyên hải Tây Duyên hải Duyên hải Vịnh Vành đai Kinh Thánh Rust Belt Appalachia Đại Bình nguyên Bắc Mỹ Hồ Lớn Đông Canada Tây Canada Bắc Canada Thảo nguyên Canada Canada Đại Tây Dương

Tây Bắc Thái Bình Dương

Trung Tây Hoa Kỳ

Trung-Đại Tây Dương

Các tiểu bang miền Núi

Trung Nam Hoa Kỳ

Vành đai Kinh Thánh

Đại Bình nguyên Bắc Mỹ

Thảo nguyên Canada

Canada Đại Tây Dương

Vùng Caribe (Đại Antilles, Tiểu Antilles, Quần đảo Lucayan

Bờ biển Mosquito

Trung Bộ châu Mỹ

Latinh (Tây Ban Nha)

Nam Bắc (Las Guyanas) Tây Tây Ấn Patagonia Pampas Pantanal Amazon Altiplano Andes Cao nguyên Brasil Nam Mỹ Caribe Gran Chaco Los LLanos Hoang mạc Atacama Cordillera Mỹ Cerrado Latinh (Tây Ban Nha) Vành đai lửa Thái Bình Dương

Bắc (Las Guyanas)

Cao nguyên Brasil

Hoang mạc Atacama

Vành đai lửa Thái Bình Dương

Châu Á Trung Biển Aral Sa mạc Aralkum Biển Caspi Biển Chết Viễn Đông Nga Đông Đông Bắc Nội Á Đông Nam Đất liền Hải đảo Bắc Siberia Nam Tiểu lục địa Ấn Độ Tây Kavkaz Nam Kavkaz Đại Trung Đông Trung Đông Cận Đông Địa Trung Hải Châu Á-Thái Bình Dương Châu Âu Trung Bắc Nordic Tây Bắc Scandinavie Bán đảo Scandinavie Baltic Đông Đông Nam Balkan Bắc Kavkaz Nam Nga Tây Nga Trung Đông Nam Iberia Đông Nam Địa Trung Hải Tây Tây Bắc Quần đảo Anh Đức ngữ Roman ngữ Celt Slav Châu Đại Dương Australasia Châu Đại Dương New Guinea New Zealand Quần đảo Thái Bình Dương Micronesia Melanesia Polynesia Địa cực Vùng Bắc Cực Vùng Nam Cực Đại dương Bắc Băng Dương Đại Tây Dương Ấn Độ Dương Thái Bình Dương Rạn san hô Great Barrier Rãnh Mariana Vành đai lửa Nam Đại Dương Đới hội tụ Nam Cực Lòng chảo nội lục Aral Caspi Biển Chết Salton

Trung Biển Aral Sa mạc Aralkum Biển Caspi Biển Chết Viễn Đông Nga Đông Đông Bắc Nội Á Đông Nam Đất liền Hải đảo Bắc Siberia Nam Tiểu lục địa Ấn Độ Tây Kavkaz Nam Kavkaz Đại Trung Đông Trung Đông Cận Đông Địa Trung Hải Châu Á-Thái Bình Dương

Trung Biển Aral Sa mạc Aralkum Biển Caspi Biển Chết

Đông Đông Bắc Nội Á

Đông Nam Đất liền Hải đảo

Nam Tiểu lục địa Ấn Độ

Tiểu lục địa Ấn Độ

Tây Kavkaz Nam Kavkaz Đại Trung Đông Trung Đông Cận Đông Địa Trung Hải

Kavkaz Nam Kavkaz

Đại Trung Đông Trung Đông Cận Đông

Châu Á-Thái Bình Dương

Trung Bắc Nordic Tây Bắc Scandinavie Bán đảo Scandinavie Baltic Đông Đông Nam Balkan Bắc Kavkaz Nam Nga Tây Nga Trung Đông Nam Iberia Đông Nam Địa Trung Hải Tây Tây Bắc Quần đảo Anh Đức ngữ Roman ngữ Celt Slav

Bắc Nordic Tây Bắc Scandinavie Bán đảo Scandinavie Baltic

Bán đảo Scandinavie

Đông Đông Nam Balkan Bắc Kavkaz Nam Nga Tây Nga Trung Đông

Nam Iberia Đông Nam Địa Trung Hải

Tây Tây Bắc Quần đảo Anh

Australasia Châu Đại Dương New Guinea New Zealand Quần đảo Thái Bình Dương Micronesia Melanesia Polynesia

Australasia Châu Đại Dương New Guinea New Zealand

Quần đảo Thái Bình Dương Micronesia Melanesia Polynesia

Vùng Bắc Cực Vùng Nam Cực

Bắc Băng Dương Đại Tây Dương Ấn Độ Dương Thái Bình Dương Rạn san hô Great Barrier Rãnh Mariana Vành đai lửa Nam Đại Dương Đới hội tụ Nam Cực Lòng chảo nội lục Aral Caspi Biển Chết Salton

Thái Bình Dương Rạn san hô Great Barrier Rãnh Mariana Vành đai lửa

Rạn san hô Great Barrier

Nam Đại Dương Đới hội tụ Nam Cực

Đới hội tụ Nam Cực

Lòng chảo nội lục Aral Caspi Biển Chết Salton

Lục địa / Danh sách biển / Trái Đất tự nhiên

xtsHải dương học vật lý

Thuyết sóng Airy Thang Ballantine Mất ổn định Benjamin–Feir Xấp xỉ Boussinesq Sóng vỡ Sóng bập bềnh Sóng hình nêm Phân tán Sóng cạnh Sóng xích đạo Sóng trọng lực Sóng độc Năng lượng sóng Sóng biển Mô hình sóng biển

Thuyết sóng Airy

Thang Ballantine

Mất ổn định Benjamin–Feir

Xấp xỉ Boussinesq

Sóng biển Mô hình sóng biển

Mô hình sóng biển

Hoàn lưu khí quyển Lệch áp Dòng ranh giới Lực Coriolis Lực Coriolis–Stokes Lực cuốn Craik–Leibovich Dự án phân tích dữ liệu đại dương toàn cầu Gulf Stream Thí nghiệm lưu thông đại dương Thế giới

Hoàn lưu khí quyển

Lực Coriolis–Stokes

Lực cuốn Craik–Leibovich

Dự án phân tích dữ liệu đại dương toàn cầu

Thí nghiệm lưu thông đại dương Thế giới

Điểm Amphidromos Thủy triều trái đất Đầu thủy triều Thủy triều trong Thủy triều dòng chảy Nước hẹp Khoan thủy triều Lực thủy triều Năng lượng thủy triều Phạm vi thủy triều Cộng hưởng thủy triều

Điểm Amphidromos

Thủy triều trái đất

Thủy triều trong

Thủy triều dòng chảy

Khoan thủy triều

Năng lượng thủy triều

Phạm vi thủy triều

Cộng hưởng thủy triều

Quạt biển thẳm Đồng bằng biển thẳm Rạn san hô vòng Guyot Thủy văn học Núi ngầm Hẻm núi ngầm Núi lửa ngầm Rãnh đại dương Đáy đại dương Lỗ phun lạnh Rìa lục địa Chân lục địa Thềm lục địa Thủy đạc học

Đồng bằng biển thẳm

Ranh giới hội tụ Ranh giới phân kỳ Fracture zone Miệng phun thủy nhiệt Địa chất biển Sống núi giữa đại dương Bề mặt Mohorovičić Giả thuyết Morley-Vine-Matthews Vỏ đại dương Outer trench swell Ridge push Tách giãn đáy đại dương Slab pull Slab suction Slab window Hút chìm Ranh giới chuyển dạng Cung núi lửa

Ranh giới hội tụ

Ranh giới phân kỳ

Miệng phun thủy nhiệt

Sống núi giữa đại dương

Bề mặt Mohorovičić

Giả thuyết Morley-Vine-Matthews

Outer trench swell

Tách giãn đáy đại dương

Ranh giới chuyển dạng

Các vùngđại dương

Đáy nước Deep ocean water Deep sea Cận duyên Mesopelagic Oceanic Pelagic Photic Surf Swash

Deep ocean water

Deep-ocean Assessment and Reporting of Tsunamis Future sea level Global Sea Level Observing System North West Shelf Operational Oceanographic System Sea-level curve Mực nước biển dâng Hệ thống trắc địa thế giới WGS

Deep-ocean Assessment and Reporting of Tsunamis

Future sea level

Global Sea Level Observing System

North West Shelf Operational Oceanographic System

Mực nước biển dâng

Hệ thống trắc địa thế giới WGS

Argo Màu nước DSV Alvin Biển cận biên Năng lượng biển Ô nhiễm biển Trung tâm dữ liệu hải dương học quốc gia Đại dương Thăm dò đại dương Quan sát đại dương Hải dương học Nước biển Cột nước Atlas Đại dương thế giới

Trung tâm dữ liệu hải dương học quốc gia

Thăm dò đại dương

Quan sát đại dương

Atlas Đại dương thế giới

Thể loại Commons

Châu Phi Châu Nam Cực Châu Á Lục địa Úc Châu Âu Bắc Mỹ Nam Mỹ

Bắc Băng Dương Đại Tây Dương Ấn Độ Dương Thái Bình Dương Nam Đại Dương Hải dương học

Tuổi Trái Đất Địa chất học Khoa học Trái Đất Xói mòn Extremes on Earth Tương lai Trái Đất Lịch sử địa chất Trái Đất (thang đo thời gian) Geologic record Trọng trường Trái Đất Lịch sử Trái Đất Từ trường Kiến tạo mảng Cấu trúc Trái Đất Động đất Địa vật lý Bướu xích đạo Châu lục Địa lý các hành tinh đá Hệ Mặt Trời Định lý Clairaut Lục địa Múi giờ Những cực trị trên Trái Đất

Extremes on Earth

Tương lai Trái Đất

Lịch sử địa chất Trái Đất (thang đo thời gian)

Trọng trường Trái Đất

Lịch sử Trái Đất

Địa lý các hành tinh đá Hệ Mặt Trời

Định lý Clairaut

Những cực trị trên Trái Đất

Khí quyển Trái Đất Khí hậu Ấm lên toàn cầu Thời tiết Khí hậu học Khí tượng học

Khí quyển Trái Đất

Khu sinh học Sinh quyển Sinh thái học Hệ sinh thái Ảnh hưởng do con người lên môi trường Lịch sử tiến hóa sự sống Tự nhiên Đánh giá hệ sinh thái thiên niên kỷ Triết lý Gaia

Ảnh hưởng do con người lên môi trường

Lịch sử tiến hóa sự sống

Đánh giá hệ sinh thái thiên niên kỷ

Bản đồ kỹ thuật số Hình ảnh vệ tinh Địa cầu ảo Bản đồ thế giới Viễn thám

Bản đồ kỹ thuật số

Hình ảnh vệ tinh

Giả thuyết Gaia Lịch sử Hệ Mặt Trời Lịch sử Trái Đất Lịch sử địa chất Trái Đất Tiến hóa sự sống Lịch trình tiến hóa sự sống Niên đại địa chất Tuổi Trái Đất Tương lai Trái Đất Nghịch lý Mặt trời trẻ mờ nhạt

Lịch sử Hệ Mặt Trời

Lịch sử địa chất Trái Đất

Tiến hóa sự sống

Lịch trình tiến hóa sự sống

Niên đại địa chất

Nghịch lý Mặt trời trẻ mờ nhạt

Văn hóa,nghệ thuậtvà xã hội

Danh sách quốc gia có chủ quyền lãnh thổ phụ thuộc Trái Đất trong văn hóa Ngày Trái Đất Kinh tế thế giới Tên gọi Lịch sử thế giới Múi giờ Thế giới Luật quốc tế Nghệ thuật phong cảnh Trái Đất phẳng và Trái Đất rỗng Trái Đất trong viễn tưởng

Danh sách quốc gia có chủ quyền lãnh thổ phụ thuộc

lãnh thổ phụ thuộc

Trái Đất trong văn hóa

Kinh tế thế giới

Lịch sử thế giới

Nghệ thuật phong cảnh

Trái Đất phẳng và Trái Đất rỗng

Trái Đất trong viễn tưởng

Tâm linh,mục đích luận

Bí ẩn sáng tạo Chủ nghĩa Gaia New Age Chủ nghĩa sáng thế Thần ngôn hành tinh (thuyết thần trí) Gaia (Hy Lạp cổ đại) Mẹ Trái Đất Tellus Mater (La Mã cổ đại)

Chủ nghĩa Gaia New Age

Chủ nghĩa sáng thế

Thần ngôn hành tinh (thuyết thần trí)

Gaia (Hy Lạp cổ đại)

Tellus Mater (La Mã cổ đại)

Khoa học hành tinh

Quỹ đạo Trái Đất Sự tiến hóa của Hệ Mặt Trời Geology of solar terrestrial planets Vị trí trong Vũ Trụ Mặt Trăng Hệ Mặt Trời

Quỹ đạo Trái Đất

Sự tiến hóa của Hệ Mặt Trời

Geology of solar terrestrial planets

Vị trí trong Vũ Trụ

Hoàng đạo Hành tinh đôi Mây Kordylewski Terra Theia

Thể loại Outline of Earth Cổng thông tin Trái Đất Cổng thông tin Hệ Mặt Trời Hình ảnh Mặt Trời Sao Thủy Sao Kim Trái Đất Sao Hỏa Sao Mộc Sao Thổ Thiên Vương Hải Vương

Outline of Earth

Cổng thông tin Trái Đất

Cơ sở dữ liệu tiêu đề chuẩn

Cộng hòa SécLatviaIsrael

Địa mạo đại dương và duyên hải

Bài viết cần giải thích

Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ

Bản mẫu webarchive dùng liên kết wayback

Bài có liên kết hỏng

Bài viết có bản mẫu Hatnote trỏ đến một trang không tồn tại

Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách biên tập viên

Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả

Bài viết có nguồn tham khảo tiếng Anh (en)

Trang sử dụng liên kết tự động ISBN