Carbohydrat - Bách khoa toàn thư Wikipedia

Carbohydrat[α] (tiếng Anh: carbohydrate) hay glucid (tiếng Pháp: glucide) là một chất hữu cơ có chứa 3 nguyên tố là carbon (C), oxy (O) và hydro (H) với tỷ lệ H:O = 2:1 (tương tự tỷ lệ của nước H2O). Một cách tổng quát, có thể biểu diễn công thức phân tử của Carbohydrat là Cm(H2O)n hoặc Cn(H2O)m (trong đó m và n là các số tự nhiên khác không, có thể bằng hoặc khác nhau). Đây là một nhóm phổ biến nhất trong bốn nhóm phân tử sinh học chính. Chúng có nhiều vai trò quan trọng trong các cơ thể sống như tích trữ và vận chuyển năng lượng (như tinh bột, glycogen) và các thành phần cấu trúc (như cellulose trong thực vật và kitin trong động vật). Thêm vào đó, carbohydrat và các dẫn xuất của nó có vai trò chính trong quá trình làm việc của hệ miễn dịch, thụ tinh, phát bệnh và sinh học phát triển.[1]

Carbohydrat cấu tạo nên hầu hết các vật chất hữu cơ trên Trái Đất do các vai trò bao quát của chúng trong tất cả các dạng sống. Đầu tiên là tồn tại ở dạng dự trữ năng lượng, nhiên liệu và chất trao đổi trung gian. Thứ 2, các loại đường ribose và deoxyribose tạo thành một phần trong cấu trúc của RNA và DNA. Thứ 3, polysaccharide là các thành phần cấu trúc của thành tế bào vi khuẩn và thực vật. Thực ra, cellulose là thành phần chính của thành tế bào thực vật và là một trong những hợp chất hữu cơ phổ biến nhất trong sinh quyển. Thứ 4, carbohydrat có quan hệ với một số protein và lipid, các chất này có vai trò quan trọng trong việc tương tác gián tiếp giữa các tế bào và sự tương tác giữa các tế bào với các thành phần khác trong môi trường của tế bào.

Carbohydrat là hợp chất hữu cơ đơn giản nhất gồm aldehyde hoặc keton với một số nhóm hydroxyl, thường thì mỗi nguyên tử carbon chứa nhóm chức aldehyde hoặc keton. Các đơn vị cơ bản của carbohydrat được gọi là monosacarit; ví dụ như glucose, galactose, và fructose. Công thức thu gọn tổng quát của một monosaccharide là (C·H2O)n, với n lớn hơn hoặc bằng 3; tuy nhiên, không phải tất cả carbohydrat đều tuân theo công thức này (như acid uronic, các đường deoxy như fucose), hoặc không phải tất cả các chất hóa học có công thức như trên thì được xếp vào nhóm carbohydrat.[2]

Monosaccharide có thể được liên kết với nhau để tạo thành polysaccharide (hay oligosaccharide) theo nhiều cách khác nhau. Một số carbohydrat chứa một hoặc nhiều hơn các phân tử monosaccharide khi có một hoặc vài nhóm chức bị thay thế hoặc bị khử. Ví dụ, deoxyribose là thành phần cấu tạo của DNA bị biến đổi từ ribose; kitin được cấu tạo bởi các đơn vị N-acetylglucosamine có tính tuần hoàn, là một dạng glucose chứa nitơ.

Danh pháp khoa học của các carbohydrat rất phức tạp còn các tên gọi thông thường của các carbohydrat thường có phần đuôi là -ose. Glycoinformatics là ngành nghiên cứu đặc biệt tiếp cận đến tin sinh học duy nhất và đặc biệt của các carbohydrat.

Carbohydrates là các aldehyde polyhydroxy, keton, rượu, acid, các chất dẫn xuất đơn giản của chúng và polyme của chúng có sự liên kết của các loại acetal. Chúng có thể được phân loại theo mức độ trùng hợp (polymerization) và có thể được chia thành ba nhóm chính ban đầu, cụ thể là các loại đường (thực phẩm), oligosaccharides và polysaccharides[3]

Đường (thực phẩm) (1-2)

Glucose, galactose, fructose

Sucrose, lactose, maltose, trehalose

Sorbitol, mannitol

Oligosaccharides (3-9)

Malto-oligosaccharides

Other oligosaccharides

Raffinose, stachyose, fructo-oligosaccharides

Polysaccharides (>9)

Amylose, amylopectin, modified starches

Non-starch polysaccharides

Xellulose, hemicellulose, pectins, hydrocolloids

DP * = Degree of polymerization (mức độ trùng hợp)

Monosaccharide là các carbohydrate đơn giản do đó chúng không thể thủy phân thành các carbohydrate nhỏ hơn. Chúng là các aldehyde hoặc keton có hai hay nhiều nhóm hydroxyl. Công thức hoá học tổng quát của một monosaccharide chưa hiệu chỉnh là (C•H2O) n, nghĩa đen là một "carbon hydrate." Monosaccharide là các phân tử nhiên liệu quan trọng cũng như là những khối liên kết trong các acid nucleic. Monosaccharide đơn giản nhất có n = 3 là các dihydroxyacetone và D- và L-glyceraldehyde.

Phân loại các monosaccharide

Các đồng phân α và β của glucose. Vị trí của nhóm hydroxyl (đỏ hoặc lục) trên các carbon đồng phân tương đối so với nhóm CH2OH liên kết với carbon 5: chúng hoặc là ở vị trí đối diện (α), hoặc ở vùng phía (β).

Monosaccharide được phân loại dựa trên 3 đặc điểm khác nhau gồm: vị trí của các nhóm carbonyl, số nguyên tử carbon, và đối xứng bàn tay của chúng. Nếu nhóm carbonyl là aldehyde, monosaccharide là aldose; nếu nhóm carbonyl là keton, monosaccharide là ketose. Monosaccharide có 3 nguyên tử carbon là triose, 4 nguyên tử carbon là tetrose, 5 nguyên tử carbon là pentose, sáu là hexose, và tương tự.[4] Hai hệ thống phân loại này thường được sử dụng kết hợp. Ví dụ, glucose là một aldohexose (aldehyde sáu carbon), ribose là một aldopentose (aldehyde 5 carbon), và fructose là một ketohexose (keton 6 carbon).

Các nguyên tử carbon liên kết với một nhóm hydroxyl (-OH), với ngoài lệ là carbon đầu tiên va cuối cùng là không đối xứng, tạo ra hai vị trí có thể khác nhau theo cấu trúc không gian trung tâm (R hay S). Do tính bất đối xứng này, một số đồng phân có thể tồn tại đối với bất kỳ một công thức monosaccharide cho trước. Ví dụ, aldohexose D-glucose có công thức là (C·H2O) 6, trong đó tất cả chỉ 2 trong sáu nguyên tử carbon là không đồng phẳng với các phân tử còn lại, làm cho D-glucose tạo ra 24 = 16 vị trí đồng phân không gian. Trong trường hợp của glyceraldehydes, aldotriose, có một cặp đồng phân không gian là enantiomers và epimer. 1, 3-dihydroxyacetone, ketose giống với aldose glyceraldehydes, là một phân tử đối xứng không có các tâm không gian). Việc hoán đổi vị trí D hay L được thực hiện dựa trên hướng của cárbon bất đối xứng xa nhất tính từ nhóm carbonyl: trong hệ tọa độ Fischer chuẩn nếu nhóm hydroxyl nằm ở bên phải thí phân tử đó là đường D, ngược lại là đường L. Tiếp đầu ngữ "D-" và "L-" không nên nhầm lẫn với "d-" hay "l-", với ý nghĩa chỉ hướng xoay mặt phẳng ánh sáng phân cực. Việc sử dụng "d-" và "l-" không tuân theo quy tắc hoá học của carbohydrate.[5]

Sử dụng trong sinh vật

Monosaccharide là nguồn nhiên liệu chính trong quá trình trao đổi chất, được sử dụng làm nguồn năng lượng (glucose là nguồn năng lượng quan trọng nhất trong tự nhiên) cũng như trong quang hợp. Khi monosaccharide không được nhiều tế bào sử dụng ngay lập tức thì chúng thường chuyển sang các dạng có lưu trữ có hiệu quả hơn về mặt không gian như polysaccharide. Trong các loài động vật, bao gồm cả con người, dạng lưu trữ này là glycogen, đặc biệt có trong gan và các tế bào cơ. Còn trong thực vật, tinh bột là một cách lưu trữ tương tự.

Khi hai monosaccharide liên kết với nhau sẽ tạo thành disaccharide và chúng là các polysaccharide đơn giản nhất, ví dụ như sucrose và lactose. Chúng liên kết với nhau bằng một liên kết cộng hóa trị tạo thành từ phản ứng khử nước, theo đó sẽ tách ra một nguyên tử hydro của một monosaccharide và một nhóm hydroxyl của monosaccharide còn lại. Công thức hóa học của disaccharides là C12H22O11. Mặc dù có nhiều kiểu disaccharide, chỉ một số ít disaccharides là được chú ý.

Sucrose là một disaccharide phổ biến nhất và là kiểu chính được vật chuyển trong thực vật. Nó bao gồm một phân tử D-glucose và một phân tử D-fructose. Danh pháp khoa học của sucrose là O-α-D-glucopyranosyl-(1→2)-D-fructofuranoside, bao gồm 4 yếu tố:

Tên gọi của hai monosaccharide cấu tạo nên nó: glucose và fructose

Kiểu cấu tạo vòng của chúng: glucose là pyranose, và fructose là furanose

Cách chúng liên kết với nhau: oxy nối với carbon số 1 (C1) của α-D-glucose được liên kết với C2 của D-fructose.

Tiếp vị ngữ -oside chỉ đồng phân carbon của hai monosaccharide tham gia vào liên kết cộng hóa trị.

Lactose, là một disaccharide được cấu tạo từ một phân tử D-galactose và một phân tử D-glucose, có nhiều trong sữa của động vật có vú. Danh pháp khoa học của lactose là O-β-D-galactopyranosyl-(1→4)-D-glucopyranose. Các disaccharides nổi tiếng khác là maltose (2 D-glucoses liên kết α-1,4) và cellulobiose (2 D-glucoses liên kết β-1,4).

Phản ứng Maillard

Glycoinformatics

↑ Anthea Maton & Jean Hopkins, Charles William McLaughlin, Susan Johnson, Maryanna Quon Warner, David LaHart, Jill D. Wright (1993). Human Biology and Health. Englewood Cliffs, New Jersey, USA: Prentice Hall. tr. 52–59. ISBN 0-13-981176-1.{{Chú thích sách}}: Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)

↑ Matthews, C. E.; K. E. Van Holde; K. G. Ahern (1999) Biochemistry. ấn bản lần thứ 3. Benjamin Cummings. ISBN 0-8053-3066-6

↑ "Carbohydrates in human nutrition - Chapter 1 - The role of carbohydrates in nutrition". Food and Agriculture Organization of the United Nations. FAO.

↑ Neil A. Campbell; Brad Williamson; Robin J. Heyden (2006). Biology: Exploring Life. Boston, Massachusetts: Pearson Prentice Hall. ISBN 0-13-250882-6. Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 11 năm 2014. Truy cập ngày 17 tháng 2 năm 2012.{{Chú thích sách}}: Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)

↑ Ward Pigman & Horton, D. (1972). "Chapter 1: Stereochemistry of the Monosaccharides". Trong Pigman and Horton (biên tập). The Carbohydrates: Chemistry and Biochemistry Vol 1A (ấn bản thứ 2). San Diego: Academic Press. tr. 1–67.

α. ^ có nghĩa 'hydrat của carbon'

β. ^ có nguồn gốc từ Hy Lạp σάκχαρον, sákcharon, nghĩa là "đường"

Carbohydrate (biochemistry) tại Encyclopædia Britannica (bằng tiếng Anh)

Carbohydrates, including interactive models and animations Lưu trữ ngày 29 tháng 6 năm 2013 tại Wayback Machine (Requires MDL Chime Lưu trữ ngày 20 tháng 3 năm 2006 tại Wayback Machine)

IUPAC-IUBMB Joint Commission on Biochemical Nomenclature (JCBN): Carbohydrate Nomenclature Lưu trữ ngày 24 tháng 1 năm 2005 tại Wayback Machine

Carbohydrates detailed Lưu trữ ngày 16 tháng 5 năm 2016 tại Portuguese Web Archive

Carbohydrates and Glycosylation - The Virtual Library of Biochemistry and Cell Biology Lưu trữ ngày 1 tháng 3 năm 2005 tại Wayback Machine

Consortium for Functional Glycomics

Wine Carbohydrates Lưu trữ ngày 17 tháng 4 năm 2011 tại Wayback Machine

xtsCác loại carbohydrat

Aldose Ketose Furanose Pyranose

Anomer Cấu trúc cyclohexan Mutarotation

Cấu trúc cyclohexan

Diose Aldodiose Glycolaldehyde Triose Aldotriose Glyceraldehyde Ketotriose Dihydroxyacetone Tetrose Aldotetrose Erythrose Threose Ketotetrose Erythrulose Pentose Aldopentose Arabinose Lyxose Ribose Xylose Ketopentose Ribulose Xylulose Đường deoxy Deoxyribose Hexose Aldohexose Allose Altrose Galactose Glucose Gulose Idose Mannose Talose Ketohexose Fructose Psicose Sorbose Tagatose Đường deoxy Fucose Fuculose Rhamnoza Heptose Ketoheptose Mannoheptulose Sedoheptulose Trên 7 Octose Nonose Axit neuraminic

Aldodiose Glycolaldehyde

Aldotriose Glyceraldehyde Ketotriose Dihydroxyacetone

Aldotriose Glyceraldehyde

Ketotriose Dihydroxyacetone

Dihydroxyacetone

Aldotetrose Erythrose Threose Ketotetrose Erythrulose

Aldotetrose Erythrose Threose

Ketotetrose Erythrulose

Aldopentose Arabinose Lyxose Ribose Xylose Ketopentose Ribulose Xylulose Đường deoxy Deoxyribose

Aldopentose Arabinose Lyxose Ribose Xylose

Ketopentose Ribulose Xylulose

Đường deoxy Deoxyribose

Aldohexose Allose Altrose Galactose Glucose Gulose Idose Mannose Talose Ketohexose Fructose Psicose Sorbose Tagatose Đường deoxy Fucose Fuculose Rhamnoza

Aldohexose Allose Altrose Galactose Glucose Gulose Idose Mannose Talose

Ketohexose Fructose Psicose Sorbose Tagatose

Đường deoxy Fucose Fuculose Rhamnoza

Ketoheptose Mannoheptulose Sedoheptulose

Octose Nonose Axit neuraminic

Nonose Axit neuraminic

Nhiều saccharide

Disaccharide Cellobiose Isomaltose Isomaltulose Lactose Lactulose Kẹo mạch nha Saccarose Trehalose Turanose Trisaccharide Maltotriose Melezitose Raffinose Tetrasaccharide Stachyoza Other oligosaccharide Acarbose Fructooligosaccharide (FOS) Galactooligosaccharide (GOS) Isomaltooligosaccharide (IMO) Maltodextrin Polysaccharide Beta-glucan Oat beta-glucan Lentinan Sizofiran Zymosan Xenlulose Kitin Chitosan Dextrin / Dextran Fructose / Fructan Inulin Galactose / Galactose Glucose / Glucan Glycogen Hemicellulose Levan beta 2→6 Lignin Mannan Pectin Tinh bột Amylopectin Amyloza Xanthan gum

Cellobiose Isomaltose Isomaltulose Lactose Lactulose Kẹo mạch nha Saccarose Trehalose Turanose

Maltotriose Melezitose Raffinose

Other oligosaccharide

Acarbose Fructooligosaccharide (FOS) Galactooligosaccharide (GOS) Isomaltooligosaccharide (IMO) Maltodextrin

Fructooligosaccharide (FOS)

Galactooligosaccharide (GOS)

Isomaltooligosaccharide (IMO)

Beta-glucan Oat beta-glucan Lentinan Sizofiran Zymosan Xenlulose Kitin Chitosan Dextrin / Dextran Fructose / Fructan Inulin Galactose / Galactose Glucose / Glucan Glycogen Hemicellulose Levan beta 2→6 Lignin Mannan Pectin Tinh bột Amylopectin Amyloza Xanthan gum

Beta-glucan Oat beta-glucan Lentinan Sizofiran Zymosan Xenlulose Kitin

Dextrin / Dextran

Fructose / Fructan Inulin

Galactose / Galactose

Glucose / Glucan Glycogen

Tinh bột Amylopectin Amyloza

xtsChất thay thế máu và dịch truyền (B05)

Máu và các sản phẩm liên quan (B05A)

Albumin huyết thanh Dextran Chế phẩm gelatin Hemoglobin crosfumaril Hemoglobin raffimer Hydroxyethyl starch Hồng cầu Tiểu cầu Huyết tương Tế bào gốc từ máu cuống rốn

Albumin huyết thanh

Chế phẩm gelatin

Hemoglobin crosfumaril

Hemoglobin raffimer

Hydroxyethyl starch

Tế bào gốc từ máu cuống rốn

Dịch truyền tĩnh mạch (B05B)

Amino acid Nhũ tương lipid Carbohydrat Protein thủy phân Các chất điện li Trometamol Mannitol Ure

Protein thủy phân

Các chất điện li

Dung dịch tưới máu (B05C)

Cetylpyridinium Chlorhexidin Nitrofural Sulfamethizole Taurolidin Acid mandelic Noxytiolin Ethacridine lactate Neomycin Natri chloride Natri citrat Magnesi citrat Natri bicarbonat Glucose Sorbitol Glycine Mannitol

Ethacridine lactate

Natri bicarbonat

Khác (B05D, B05X)

Dung dịch thẩm phân phúc mạc Kali chloride Natri bicarbonat Natri chloride Amoni chloride Magnesi sulfat Kali phosphat Calci chloride Natri acetat Natri phosphat Magnesi phosphat Magnesi chloride Kẽm chloride Acid hydrochloric Natri glycerophosphat Kali lactat Dung dịch cardioplegia Kali acetat Arginin Alanyl glutamine Lysin

Dung dịch thẩm phân phúc mạc

Magnesi phosphat

Magnesi chloride

Acid hydrochloric

Natri glycerophosphat

Dung dịch cardioplegia

Alanyl glutamine

xtsKhoa học thực phẩm

Dị ứng Kỹ thuật thực phẩm Vi sinh vật Dinh dưỡng Chế độ ăn Lâm sàng Xử lý Xử lý cứu trợ Chất lượng Phân biệt cảm giác Kỹ thuật xét nghiệm Lưu biến học Dự trữ Công nghệ xtsHóa thực phẩm Phụ gia Carbohydrat Màu Enzym Axit béo thiết yếu Hương liệu Bổ sung Lipid "Chất khoáng" (Nguyên tố hóa học) Protein Vitamin Nước Bản mẫu:Bảo quản thực phẩm

Kỹ thuật thực phẩm

Dinh dưỡng Chế độ ăn Lâm sàng

Phân biệt cảm giác Kỹ thuật xét nghiệm

Kỹ thuật xét nghiệm

xtsHóa thực phẩm Phụ gia Carbohydrat Màu Enzym Axit béo thiết yếu Hương liệu Bổ sung Lipid "Chất khoáng" (Nguyên tố hóa học) Protein Vitamin Nước

xtsHóa thực phẩm

Phụ gia Carbohydrat Màu Enzym Axit béo thiết yếu Hương liệu Bổ sung Lipid "Chất khoáng" (Nguyên tố hóa học) Protein Vitamin Nước

Axit béo thiết yếu

"Chất khoáng" (Nguyên tố hóa học)

Bản mẫu:Bảo quản thực phẩm

Công nghiệp thực phẩm

Sản xuất Đóng gói Marketing Dịch vụ thực phẩm Phát triền bền vững xtsAn toàn thực phẩm cho người tiêu dùngAdulterants, food contaminants 3-MCPD Aldicarb Cyanide Formaldehyde Lead poisoning Melamine Mercury in fish Sudan I Hương liệu Monosodium glutamate (MSG) Salt Sugar High-fructose corn syrup Microorganisms Botulism Campylobacter jejuni Clostridium perfringens Escherichia coli O104:H4 Escherichia coli O157:H7 Hepatitis A Hepatitis E Listeria Norovirus Rotavirus Salmonella Bệnh ký sinh trùng Amoebiasis Anisakiasis Cryptosporidiosis Cyclosporiasis Diphyllobothriasis Enterobiasis Fasciolopsiasis Fasciolosis Giardiasis Gnathostomiasis Paragonimiasis Toxoplasmosis Trichinosis Trichuriasis Pesticides Chlorpyrifos DDT Lindane Malathion Methamidophos Preservatives Benzoic acid Ethylenediaminetetraacetic acid (EDTA) Sodium benzoate Sugar substitutes Acesulfame potassium Aspartame Saccharin Sodium cyclamate Sorbitol Sucralose Toxins, poisons, environment pollution Aflatoxin Arsenic contamination of groundwater Benzene in soft drinks Bisphenol A Dieldrin Diethylstilbestrol Dioxin Mycotoxins Nonylphenol Shellfish poisoning Food contamination incidents Devon colic Swill milk scandal 1858 Bradford sweets poisoning 1900 English beer poisoning Morinaga Milk arsenic poisoning incident Minamata disease 1971 Iraq poison grain disaster Toxic oil syndrome 1993 Jack in the Box E. coli outbreak 1996 Odwalla E. coli outbreak 2006 North American E. coli outbreaks ICA meat repackaging controversy 2008 Canada listeriosis outbreak 2008 Chinese milk scandal 2008 Irish pork crisis 2008 United States salmonellosis outbreak 2011 Germany E. coli outbreak 2011 Taiwan food scandal 2011 United States listeriosis outbreak 2013 Bihar school meal poisoning 2013 horse meat scandal 2013 Taiwan food scandal 2014 Taiwan food scandal 2017 Brazil weak meat scandal 2017–18 South African listeriosis outbreak 2018 Australian rockmelon listeriosis outbreak 2018 Australian strawberry contamination Food safety incidents in China Food safety in Australia Foodborne illness outbreaks death toll United States Regulation, standards, watchdogs Acceptable daily intake E number Food labeling regulations Food libel laws International Food Safety Network ISO 22000 Quality Assurance International Food processing 4-Hydroxynonenal Acid-hydrolyzed vegetable protein Acrylamide Bệnh Creutzfeldt-Jakob Phụ gia thực phẩm Food irradiation Heterocyclic amines Modified starch Nitrosamines Polycyclic aromatic hydrocarbon Shortening Chất béo trans Related topics Curing (food preservation) Food and drink prohibitions Food marketing Food politics Food preservation Food quality Genetically modified food Intestinal parasites Institutions Centre for Food Safety European Food Safety Authority Institute for Food Safety and Health International Food Safety Network Ministry of Food and Drug Safety Category Commons Cookbook WikiProject Bản mẫu:Thay thế thực phẩm

Dịch vụ thực phẩm

Phát triền bền vững

xtsAn toàn thực phẩm cho người tiêu dùngAdulterants, food contaminants 3-MCPD Aldicarb Cyanide Formaldehyde Lead poisoning Melamine Mercury in fish Sudan I Hương liệu Monosodium glutamate (MSG) Salt Sugar High-fructose corn syrup Microorganisms Botulism Campylobacter jejuni Clostridium perfringens Escherichia coli O104:H4 Escherichia coli O157:H7 Hepatitis A Hepatitis E Listeria Norovirus Rotavirus Salmonella Bệnh ký sinh trùng Amoebiasis Anisakiasis Cryptosporidiosis Cyclosporiasis Diphyllobothriasis Enterobiasis Fasciolopsiasis Fasciolosis Giardiasis Gnathostomiasis Paragonimiasis Toxoplasmosis Trichinosis Trichuriasis Pesticides Chlorpyrifos DDT Lindane Malathion Methamidophos Preservatives Benzoic acid Ethylenediaminetetraacetic acid (EDTA) Sodium benzoate Sugar substitutes Acesulfame potassium Aspartame Saccharin Sodium cyclamate Sorbitol Sucralose Toxins, poisons, environment pollution Aflatoxin Arsenic contamination of groundwater Benzene in soft drinks Bisphenol A Dieldrin Diethylstilbestrol Dioxin Mycotoxins Nonylphenol Shellfish poisoning Food contamination incidents Devon colic Swill milk scandal 1858 Bradford sweets poisoning 1900 English beer poisoning Morinaga Milk arsenic poisoning incident Minamata disease 1971 Iraq poison grain disaster Toxic oil syndrome 1993 Jack in the Box E. coli outbreak 1996 Odwalla E. coli outbreak 2006 North American E. coli outbreaks ICA meat repackaging controversy 2008 Canada listeriosis outbreak 2008 Chinese milk scandal 2008 Irish pork crisis 2008 United States salmonellosis outbreak 2011 Germany E. coli outbreak 2011 Taiwan food scandal 2011 United States listeriosis outbreak 2013 Bihar school meal poisoning 2013 horse meat scandal 2013 Taiwan food scandal 2014 Taiwan food scandal 2017 Brazil weak meat scandal 2017–18 South African listeriosis outbreak 2018 Australian rockmelon listeriosis outbreak 2018 Australian strawberry contamination Food safety incidents in China Food safety in Australia Foodborne illness outbreaks death toll United States Regulation, standards, watchdogs Acceptable daily intake E number Food labeling regulations Food libel laws International Food Safety Network ISO 22000 Quality Assurance International Food processing 4-Hydroxynonenal Acid-hydrolyzed vegetable protein Acrylamide Bệnh Creutzfeldt-Jakob Phụ gia thực phẩm Food irradiation Heterocyclic amines Modified starch Nitrosamines Polycyclic aromatic hydrocarbon Shortening Chất béo trans Related topics Curing (food preservation) Food and drink prohibitions Food marketing Food politics Food preservation Food quality Genetically modified food Intestinal parasites Institutions Centre for Food Safety European Food Safety Authority Institute for Food Safety and Health International Food Safety Network Ministry of Food and Drug Safety Category Commons Cookbook WikiProject

xtsAn toàn thực phẩm cho người tiêu dùng

Adulterants, food contaminants

3-MCPD Aldicarb Cyanide Formaldehyde Lead poisoning Melamine Mercury in fish Sudan I

Monosodium glutamate (MSG) Salt Sugar High-fructose corn syrup

Monosodium glutamate (MSG)

Sugar High-fructose corn syrup

High-fructose corn syrup

Botulism Campylobacter jejuni Clostridium perfringens Escherichia coli O104:H4 Escherichia coli O157:H7 Hepatitis A Hepatitis E Listeria Norovirus Rotavirus Salmonella

Campylobacter jejuni

Clostridium perfringens

Escherichia coli O104:H4

Escherichia coli O157:H7

Bệnh ký sinh trùng

Amoebiasis Anisakiasis Cryptosporidiosis Cyclosporiasis Diphyllobothriasis Enterobiasis Fasciolopsiasis Fasciolosis Giardiasis Gnathostomiasis Paragonimiasis Toxoplasmosis Trichinosis Trichuriasis

Cryptosporidiosis

Diphyllobothriasis

Chlorpyrifos DDT Lindane Malathion Methamidophos

Benzoic acid Ethylenediaminetetraacetic acid (EDTA) Sodium benzoate

Ethylenediaminetetraacetic acid (EDTA)

Sugar substitutes

Acesulfame potassium Aspartame Saccharin Sodium cyclamate Sorbitol Sucralose

Acesulfame potassium

Sodium cyclamate

Toxins, poisons, environment pollution

Aflatoxin Arsenic contamination of groundwater Benzene in soft drinks Bisphenol A Dieldrin Diethylstilbestrol Dioxin Mycotoxins Nonylphenol Shellfish poisoning

Arsenic contamination of groundwater

Benzene in soft drinks

Diethylstilbestrol

Shellfish poisoning

Food contamination incidents

Devon colic Swill milk scandal 1858 Bradford sweets poisoning 1900 English beer poisoning Morinaga Milk arsenic poisoning incident Minamata disease 1971 Iraq poison grain disaster Toxic oil syndrome 1993 Jack in the Box E. coli outbreak 1996 Odwalla E. coli outbreak 2006 North American E. coli outbreaks ICA meat repackaging controversy 2008 Canada listeriosis outbreak 2008 Chinese milk scandal 2008 Irish pork crisis 2008 United States salmonellosis outbreak 2011 Germany E. coli outbreak 2011 Taiwan food scandal 2011 United States listeriosis outbreak 2013 Bihar school meal poisoning 2013 horse meat scandal 2013 Taiwan food scandal 2014 Taiwan food scandal 2017 Brazil weak meat scandal 2017–18 South African listeriosis outbreak 2018 Australian rockmelon listeriosis outbreak 2018 Australian strawberry contamination Food safety incidents in China Food safety in Australia Foodborne illness outbreaks death toll United States

Swill milk scandal

1858 Bradford sweets poisoning

1900 English beer poisoning

Morinaga Milk arsenic poisoning incident

Minamata disease

1971 Iraq poison grain disaster

Toxic oil syndrome

1993 Jack in the Box E. coli outbreak

1996 Odwalla E. coli outbreak

2006 North American E. coli outbreaks

ICA meat repackaging controversy

2008 Canada listeriosis outbreak

2008 Chinese milk scandal

2008 Irish pork crisis

2008 United States salmonellosis outbreak

2011 Germany E. coli outbreak

2011 Taiwan food scandal

2011 United States listeriosis outbreak

2013 Bihar school meal poisoning

2013 horse meat scandal

2013 Taiwan food scandal

2014 Taiwan food scandal

2017 Brazil weak meat scandal

2017–18 South African listeriosis outbreak

2018 Australian rockmelon listeriosis outbreak

2018 Australian strawberry contamination

Food safety incidents in China

Food safety in Australia

Foodborne illness outbreaks death toll United States

Regulation, standards, watchdogs

Acceptable daily intake E number Food labeling regulations Food libel laws International Food Safety Network ISO 22000 Quality Assurance International

Acceptable daily intake

Food labeling regulations

International Food Safety Network

Quality Assurance International

4-Hydroxynonenal Acid-hydrolyzed vegetable protein Acrylamide Bệnh Creutzfeldt-Jakob Phụ gia thực phẩm Food irradiation Heterocyclic amines Modified starch Nitrosamines Polycyclic aromatic hydrocarbon Shortening Chất béo trans

4-Hydroxynonenal

Acid-hydrolyzed vegetable protein

Bệnh Creutzfeldt-Jakob

Phụ gia thực phẩm

Food irradiation

Heterocyclic amines

Polycyclic aromatic hydrocarbon

Curing (food preservation) Food and drink prohibitions Food marketing Food politics Food preservation Food quality Genetically modified food Intestinal parasites

Curing (food preservation)

Food and drink prohibitions

Food preservation

Genetically modified food

Intestinal parasites

Centre for Food Safety European Food Safety Authority Institute for Food Safety and Health International Food Safety Network Ministry of Food and Drug Safety

Centre for Food Safety

European Food Safety Authority

Institute for Food Safety and Health

Ministry of Food and Drug Safety

Category Commons Cookbook WikiProject

Bản mẫu:Thay thế thực phẩm

Chính trị thực phẩm

Năng lượng thực phẩm An ninh thực phẩm Nạn đói Suy dinh dưỡng Quá độ dinh dưỡng

Năng lượng thực phẩm

An ninh thực phẩm

Quá độ dinh dưỡng

Hiệp hội Quốc tế về bảo vệ thực phẩm Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Tổ chức nghiên cứu Nông nghiệp và Thực phẩm quốc gia Cơ quan quản lý Dược phẩm và Thực phẩm quốc gia

Hiệp hội Quốc tế về bảo vệ thực phẩm

Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp

Tổ chức nghiên cứu Nông nghiệp và Thực phẩm quốc gia

Cơ quan quản lý Dược phẩm và Thực phẩm quốc gia

xtsCác ngành hóa học

Bảng thuật ngữ công thức hóa học Danh sách phân tử sinh học Danh sách hợp chất vô cơ Bảng tuần hoàn

Bảng thuật ngữ công thức hóa học

Danh sách phân tử sinh học

Danh sách hợp chất vô cơ

Hóa học dụng cụ Phương pháp điện hóa phân tích Quang phổ IR Raman UV-Vis NMR Phổ khối lượng EI ICP MALDI Tách chất Sắc ký GC HPLC Tinh thể học Đặc trưng Chuẩn độ Hóa học ướt Nhiệt lượng kế Phân tích nguyên tố

Phương pháp điện hóa phân tích

Quang phổ IR Raman UV-Vis NMR

Phổ khối lượng EI ICP MALDI

Phân tích nguyên tố

Hóa lượng tử Hóa học tính toán Hóa học toán Mô hình phân tử Cơ học phân tử Động học phân tử Hình học phân tử Lý thuyết VSEPR

Hóa học tính toán Hóa học toán

Động học phân tử

Hình học phân tử Lý thuyết VSEPR

Điện hóa học Quang điện hóa học Quang phổ điện hóa Nhiệt hóa học Nhiệt động lực học hóa học Khoa học bề mặt Hóa keo Micromeritics Hóa học lạnh Hóa học siêu âm Hóa học cấu trúc Vật lý hóa học Vật lý phân tử Hóa học femto Động học hóa học Quang phổ học Quang hóa học Hóa học spin Hóa học vi sóng Hóa học cân bằng Cơ học hóa học

Điện hóa học Quang điện hóa học Quang phổ điện hóa

Quang điện hóa học

Quang phổ điện hóa

Nhiệt động lực học hóa học

Hóa keo Micromeritics

Hóa học cấu trúc

Vật lý hóa học Vật lý phân tử

Động học hóa học

Hóa học cân bằng

Phức chất Hóa học từ tính Hóa học cơ kim Hóa học cơ lanthanide Hóa học cụm nguyên tử Hóa học trạng thái rắn Hóa học gốm

Hóa học cơ kim Hóa học cơ lanthanide

Hóa học cơ lanthanide

Hóa học cụm nguyên tử

Hóa học trạng thái rắn

Hóa lập thể Hóa lập thể của ankan Hóa học hữu cơ vật lý Phản ứng hữu cơ Tổng hợp hữu cơ Phân tích ngược tổng hợp Tổng hợp chọn lọc cấu hình đối quang Tổng hợp toàn phần / Tổng hợp bán phần Hóa học fullerene Hóa học polymer Hóa dầu Hóa học cộng hóa trị động

Hóa lập thể Hóa lập thể của ankan

Hóa lập thể của ankan

Hóa học hữu cơ vật lý

Phân tích ngược tổng hợp

Tổng hợp chọn lọc cấu hình đối quang

Tổng hợp toàn phần / Tổng hợp bán phần

Hóa học fullerene

Hóa học cộng hóa trị động

Hóa sinh Sinh học phân tử Sinh học tế bào Hóa sinh học Hóa học sinh học không tương thích Hóa dược Dược lý học Hóa học lâm sàng Hóa học thần kinh Hóa hữu cơ sinh học Hóa học cơ kim sinh học Hóa học vô cơ sinh học Hóa sinh lý học

Hóa sinh Sinh học phân tử Sinh học tế bào

Sinh học phân tử

Hóa sinh học Hóa học sinh học không tương thích

Hóa học sinh học không tương thích

Hóa dược Dược lý học

Hóa học lâm sàng

Hóa học thần kinh

Hóa hữu cơ sinh học

Hóa học cơ kim sinh học

Hóa học vô cơ sinh học

Hóa học hạt nhân Hóa học phóng xạ Hóa học bức xạ Hóa học actinide Hóa học vũ trụ / Hóa học thiên thể / Hóa học sao Địa hóa học Sinh địa hóa học Địa hóa học quang học Hóa học môi trường Hóa học khí quyển Hóa học đại dương Hóa học đất sét Hóa học cacbon Hóa học thực phẩm Hóa học carbohydrate Hóa lý thực phẩm Hóa học nông nghiệp Hóa học đất Giáo dục hóa học Hóa học nghiệp dư Hóa học đại cương Hóa học bí mật Hóa học pháp y Độc chất học pháp y Hóa học sau khi tử vong Hóa học nano Hóa học siêu phân tử Tổng hợp hóa học Hóa học xanh Hóa học click Hóa học tổ hợp Tổng hợp sinh học Kỹ thuật hóa học Phép tính hóa lượng Khoa học vật liệu Luyện kim Kỹ thuật gốm sứ Khoa học polymer

Hóa học hạt nhân Hóa học phóng xạ Hóa học bức xạ Hóa học actinide

Hóa học phóng xạ

Hóa học actinide

Hóa học vũ trụ / Hóa học thiên thể / Hóa học sao

Địa hóa học Sinh địa hóa học Địa hóa học quang học

Sinh địa hóa học

Địa hóa học quang học

Hóa học môi trường Hóa học khí quyển Hóa học đại dương

Hóa học khí quyển

Hóa học đại dương

Hóa học thực phẩm Hóa học carbohydrate Hóa lý thực phẩm

Hóa học carbohydrate

Hóa lý thực phẩm

Hóa học nông nghiệp Hóa học đất

Giáo dục hóa học Hóa học nghiệp dư Hóa học đại cương

Hóa học nghiệp dư

Hóa học đại cương

Hóa học pháp y Độc chất học pháp y Hóa học sau khi tử vong

Độc chất học pháp y

Hóa học sau khi tử vong

Hóa học nano Hóa học siêu phân tử

Hóa học siêu phân tử

Tổng hợp hóa học Hóa học xanh Hóa học click Hóa học tổ hợp Tổng hợp sinh học

Tổng hợp sinh học

Kỹ thuật hóa học Phép tính hóa lượng

Phép tính hóa lượng

Khoa học vật liệu Luyện kim Kỹ thuật gốm sứ Khoa học polymer

Khoa học polymer

Lịch sử hóa học Giải Nobel Hóa học Niên biểu hóa học về các khám phá nguyên tố "Khoa học trung tâm" Phản ứng hóa học Xúc tác Nguyên tố hóa học Hợp chất hóa học Nguyên tử Phân tử Ion Chất hóa học Liên kết hóa học Giả kim thuật Cơ học lượng tử

Giải Nobel Hóa học

Niên biểu hóa học về các khám phá nguyên tố

về các khám phá nguyên tố

"Khoa học trung tâm"

Phản ứng hóa học Xúc tác

Nguyên tố hóa học

Hợp chất hóa học

Liên kết hóa học

Thể loại Commons Cổng thông tin Dự án Wiki

xtsCác loại hóa thực vật

Natural phenols và Polyphenols Phytosterols Saponins

Natural phenols và Polyphenols

List of phytochemicals and foods in which they are prominent

xtsDanh sách trao đổi chất hóa sinhCarbohydrat Alcohol Glycoprotein Glycoside Lipids Eicosanoids Acid béo trung gian Glycerides Phospholipid Sphingolipid Steroid Acid nucleic Dẫn xuất trung gian Protein Amino acid trung gian Khác Tetrapyrroles trung gian

xtsDanh sách trao đổi chất hóa sinh

Alcohol Glycoprotein Glycoside

Eicosanoids Acid béo trung gian Glycerides Phospholipid Sphingolipid Steroid

Acid béo trung gian

Dẫn xuất trung gian

Amino acid trung gian

Tetrapyrroles trung gian

Các họ chính của các chất hóa sinh

Peptit | Amino acid | Axit nucleic | Cacbohydrat | Lipid | Terpen | Carotenoit | Tetrapyrrol | Phụ nhân tử Enzym | Steroit | Flavonoit | Ancaloit | Polyketit | Glicozit

Các chất tương tự của axít nucleic:

xtsTrao đổi chất, dị hóa, đồng hóa

Con đường chuyển hóa Mạng lưới chuyển hóa Nhóm dinh dưỡng chính

Con đường chuyển hóa

Mạng lưới chuyển hóa

Nhóm dinh dưỡng chính

Chuyển hóa năng lượng

Hô hấp tế bào Đường phân → Khử carbonxyl pyruvate → Chu trình Krebs → Phosphoryl hóa oxy hóa (Chuỗi chuyền điện tử + ATP synthase) Hô hấp yếm khí Chất nhận điện tử không phải là oxy Lên men Đường phân → Phosphoryl hóa mức cơ chất ABE Ethanol Acid lactic

Đường phân → Khử carbonxyl pyruvate → Chu trình Krebs → Phosphoryl hóa oxy hóa (Chuỗi chuyền điện tử + ATP synthase)

Chất nhận điện tử không phải là oxy

Đường phân → Phosphoryl hóa mức cơ chất ABE Ethanol Acid lactic

Phosphoryl hóa mức cơ chất ABE Ethanol Acid lactic

Con đường đặc hiệu

Chuyển hóa protein Tổng hợp protein Dị hóa Chuyển hóa carbohydrate(Dị hóa carbohydratevà đồng hóa)Ở người Đường phân ⇄ Tân tạo đường Phân giải đường ⇄ Tạo đường Con đường pentose phosphate Fructolysis Galactolysis Glycosyl hóa liên kết N liên kết O Không có ở người Quang hợp Quang hợp không thải oxy Hóa tổng hợp Cố định carbon Chuyển hóa xylose Phóng xạ dưỡng Chuyển hóa lipid (lipolysis, lipogenesis)Chuyển hóa acid béo Phân giải acid béo (Beta oxi hóa) Tổng hợp acid béo Other Chuyến hóa steroid Chuyến hóa sphingolipid Chuyến hóa eicosanoid Ketosis Vận chuyển ngược cholesterol Amino acid Tổng hợp amino axít Chu trình urê Đồng hóa nucleotide Đồng hóa purine Cứu vãn nucleotide Chuyến hóa pyrimidine Khác Đồng hóa kim loại Đồng hóa sắt ở người Đồng hóa etanol

Chuyển hóa protein

Tổng hợp protein Dị hóa

Tổng hợp protein

Chuyển hóa carbohydrate(Dị hóa carbohydratevà đồng hóa)

Ở người Đường phân ⇄ Tân tạo đường Phân giải đường ⇄ Tạo đường Con đường pentose phosphate Fructolysis Galactolysis Glycosyl hóa liên kết N liên kết O Không có ở người Quang hợp Quang hợp không thải oxy Hóa tổng hợp Cố định carbon Chuyển hóa xylose Phóng xạ dưỡng

Đường phân ⇄ Tân tạo đường Phân giải đường ⇄ Tạo đường Con đường pentose phosphate Fructolysis Galactolysis Glycosyl hóa liên kết N liên kết O

Đường phân ⇄ Tân tạo đường

Phân giải đường ⇄ Tạo đường

Con đường pentose phosphate Fructolysis Galactolysis

Con đường pentose phosphate

Glycosyl hóa liên kết N liên kết O

Không có ở người

Quang hợp Quang hợp không thải oxy Hóa tổng hợp Cố định carbon Chuyển hóa xylose Phóng xạ dưỡng

Quang hợp Quang hợp không thải oxy Hóa tổng hợp Cố định carbon

Quang hợp không thải oxy

Chuyển hóa xylose Phóng xạ dưỡng

Chuyển hóa xylose

Chuyển hóa lipid (lipolysis, lipogenesis)

Chuyển hóa acid béo Phân giải acid béo (Beta oxi hóa) Tổng hợp acid béo Other Chuyến hóa steroid Chuyến hóa sphingolipid Chuyến hóa eicosanoid Ketosis Vận chuyển ngược cholesterol

Chuyển hóa acid béo

Phân giải acid béo (Beta oxi hóa) Tổng hợp acid béo

Phân giải acid béo (Beta oxi hóa)

Tổng hợp acid béo

Chuyến hóa steroid Chuyến hóa sphingolipid Chuyến hóa eicosanoid Ketosis Vận chuyển ngược cholesterol

Chuyến hóa steroid

Chuyến hóa sphingolipid

Chuyến hóa eicosanoid

Vận chuyển ngược cholesterol

Tổng hợp amino axít Chu trình urê

Tổng hợp amino axít

Đồng hóa nucleotide

Đồng hóa purine Cứu vãn nucleotide Chuyến hóa pyrimidine

Cứu vãn nucleotide

Chuyến hóa pyrimidine

Đồng hóa kim loại Đồng hóa sắt ở người Đồng hóa etanol

Đồng hóa kim loại Đồng hóa sắt ở người

Đồng hóa sắt ở người

Cơ sở dữ liệu tiêu đề chuẩn

Hoa KỳPhápBnF dataNhật BảnCộng hòa SécTây Ban NhaIsrael

Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả

Trang sử dụng liên kết tự động ISBN

Bài viết có nguồn tham khảo tiếng Anh (en)

Bản mẫu webarchive dùng liên kết wayback

Bản mẫu webarchive dùng lưu trữ khác

Bản mẫu Portal-inline có liên kết đỏ đến cổng thông tin

Trang có bản mẫu cổng thông tin trống

Bài cơ bản dài trung bình