Hệ điều hành - Bách khoa toàn thư Wikipedia

Bài viết này cần thêm chú thích nguồn gốc để kiểm chứng thông tin. Mời bạn giúp hoàn thiện bài viết này bằng cách bổ sung chú thích tới các nguồn đáng tin cậy. Các nội dung không có nguồn có thể bị nghi ngờ và xóa bỏ. (Tìm hiểu cách thức và thời điểm xóa thông báo này)

Hệ điều hành (tiếng Anh: Operating System - OS) là một phần mềm chạy trên máy tính và các thiết bị di động, dùng để điều hành, quản lý các thiết bị phần cứng và các tài nguyên phần mềm trên máy tính và các thiết bị di động.

Hệ điều hành đóng vai trò trung gian trong việc giao tiếp giữa người sử dụng và phần cứng, cung cấp một môi trường cho phép người sử dụng phát triển và thực hiện các ứng dụng của họ một cách dễ dàng.

Các máy tính ban đầu không có hệ điều hành, mà người điều hành sẽ tải và chạy chương trình một cách thủ công. Khi chương trình được thiết kế để tải và chạy chương trình khác, nó đã thay thế công việc của con người.

Thuật ngữ "hệ điều hành" được dùng gần đây chỉ tới một phần mềm cần thiết để người dùng quản lý hệ thống và chạy các phần mềm ứng dụng khác trên hệ thống. Nó không chỉ có nghĩa là "phần lõi" tương tác trực tiếp với phần cứng mà còn cả các thư viện cần thiết để các chương trình quản lý và điều chỉnh hệ thống.

Không có sự phân biệt rõ ràng giữa phần mềm ứng dụng và hệ điều hành. Tuy nhiên, đôi khi vấn đề này cũng được tranh cãi. Thí dụ trường hợp Bộ Tư pháp Mỹ và Microsoft tranh cãi Internet Explorer có phải là một phần của Windows không.

Cấp thấp nhất của hệ điều hành là phần lõi (còn gọi là nhân), lớp phần mềm đầu tiên được tải vào hệ thống khi khởi động. Các phần mềm được tải tiếp theo phụ thuộc vào nó sẽ cung cấp các dịch vụ cốt lõi cho hệ thống. Những dịch vụ phổ biến là truy xuất đĩa, quản lý bộ nhớ, định thời, và truy xuất tới thiết bị phần cứng. Có nhiều tranh cãi về những thành phần nào tạo nên phần lõi, như hệ thống tập tin có được đưa vào phần lõi không.

Hệ điều hành phổ biến

MS-DOS và Microsoft Windows

Linux Chrome OS Linux Mint Fedora Ubuntu

UNIX FreeBSD Solaris

Auslander, Marc A.; Larkin, David C.; Scherr, Allan L. (1981), The evolution of the MVS Operating System (PDF), IBM J. Research & Development

Deitel, Harvey M.; Deitel, Paul; Choffnes, David (2004). Operating Systems. Pearson/Prentice Hall. ISBN 978-0-13-092641-8.

Bic, Lubomur F.; Shaw, Alan C. (2003). Operating Systems. Pearson: Prentice Hall.

Dhotre, I.A. (2009). Operating Systems. Technical Publications.

Stallings (2005). Operating Systems, Internals and Design Principles. Pearson: Prentice Hall.

Silberschatz, Avi; Galvin, Peter; Gagne, Greg (2008). Operating Systems Concepts. John Wiley & Sons. ISBN 0-470-12872-0.

Hansen, Per Birch, biên tập (2001). Classic Operating Systems. Springer. tr. 597. ISBN 038795113X.

Tư liệu liên quan tới Operating systems tại Wikimedia Commons

Operating systems at dmoz.org Lưu trữ ngày 20 tháng 7 năm 2006 tại Wayback Machine

Operating systems at TUNES Lưu trữ ngày 9 tháng 11 năm 2005 tại Wayback Machine - wiki with reviews of operating systems

Multics History and the history of operating systems

Tuyên truyền So sánh Công nghệ pháp lý Lịch sử hệ điều hành Hobbyist development Danh sách Thời biểu Thị phần sử dụng

Công nghệ pháp lý

Lịch sử hệ điều hành

Hobbyist development

Thị phần sử dụng

Cấu trúc Exokernel Hybrid kernel Microkernel Monolithic Các thành phần Chương trình điều khiển Loadable kernel module Microkernel User space

Exokernel Hybrid kernel Microkernel Monolithic

Chương trình điều khiển Loadable kernel module Microkernel User space

Chương trình điều khiển

Loadable kernel module

Quản lý tiến trình

Các khái niệm Context switch Ngắt Giao tiếp liên tiến trình Task Tiến trình Khối điều khiển tiến trình Hệ điều hành thời gian thực Luồng (thread) Chia sẻ thời gian Thuật toánlập kế hoạch Máy tính đa tác vụ Fixed-priority pre-emptive scheduling Multilevel feedback queue Preemption (computing) Round-robin scheduling Shortest job next

Context switch Ngắt Giao tiếp liên tiến trình Task Tiến trình Khối điều khiển tiến trình Hệ điều hành thời gian thực Luồng (thread) Chia sẻ thời gian

Giao tiếp liên tiến trình

Khối điều khiển tiến trình

Hệ điều hành thời gian thực

Chia sẻ thời gian

Thuật toánlập kế hoạch

Máy tính đa tác vụ Fixed-priority pre-emptive scheduling Multilevel feedback queue Preemption (computing) Round-robin scheduling Shortest job next

Máy tính đa tác vụ

Fixed-priority pre-emptive scheduling

Multilevel feedback queue

Preemption (computing)

Round-robin scheduling

Shortest job next

Quản lý bộ nhớ và bảo vệ tài nguyên

Bus error General protection fault Bảo vệ bộ nhớ Phân trang Protection ring Segmentation fault Bộ nhớ ảo

General protection fault

Segmentation fault

Truy cập lưu trữ và hệ thống tập tin

Khởi động máy tính Giải phân mảnh Device file File attribute Inode Journaling file system Disk partitioning Virtual file system Virtual tape library

Khởi động máy tính

Journaling file system

Disk partitioning

Virtual file system

Virtual tape library

AmigaOS Android BeOS BSD DOS GNU Hurd iOS Linux Mac OS MorphOS OpenVMS OS/2 OSv QNX ReactOS RISC OS Solaris Transaction Processing Facility Unix VM (hệ điều hành) Microsoft Windows Z/OS

Transaction Processing Facility

VM (hệ điều hành)

Microsoft Windows

Giao diện lập trình ứng dụng Mạng máy tính Hardware abstraction Live CD Live USB Shell Giao diện dòng lệnh Giao diện đồ họa người dùng Text-based user interface Giao diện người dùng giọng nói Preboot Execution Environment

Giao diện lập trình ứng dụng

Hardware abstraction

Shell Giao diện dòng lệnh Giao diện đồ họa người dùng Text-based user interface Giao diện người dùng giọng nói

Giao diện dòng lệnh

Giao diện đồ họa người dùng

Text-based user interface

Giao diện người dùng giọng nói

Preboot Execution Environment

xtsKhoa học máy tính

Chú ý: Bản mẫu này cơ bản dựa trên Hệ thống xếp loại điện toán ACM năm 2012.

Mạch in Thiết bị ngoại vi Vi mạch Vi mạch tích hợp Hệ thống trên vi mạch (SoC) Tiêu thụ năng lượng (Điện toán xanh) Tự động hóa thiết kế điện tử Tăng tốc phần cứng Bộ xử lý Kích thước / Dạng thức

Thiết bị ngoại vi

Vi mạch tích hợp

Hệ thống trên vi mạch (SoC)

Tiêu thụ năng lượng (Điện toán xanh)

Tự động hóa thiết kế điện tử

Tăng tốc phần cứng

Kích thước / Dạng thức

Tổ chức hệ thống máy tính

Kiến trúc máy tính Độ phức tạp tính toán Độ tin cậy hệ thống Hệ thống nhúng Hệ thống thời gian thực

Kiến trúc máy tính

Độ phức tạp tính toán

Độ tin cậy hệ thống

Hệ thống thời gian thực

Kiến trúc mạng Giao thức mạng Phần cứng mạng Bộ lập lịch trình mạng Hiệu suất mạng Dịch vụ mạng

Bộ lập lịch trình mạng

Tổ chức phần mềm

Trình thông dịch Middleware Máy ảo Hệ điều hành Chất lượng phần mềm

Trình thông dịch

Chất lượng phần mềm

Ký pháp và công cụ phần mềm

Mẫu hình lập trình Ngôn ngữ lập trình Trình biên dịch Ngôn ngữ miền chuyên biệt Ngôn ngữ mô hình hóa Khung phần mềm Môi trường phát triển tích hợp Quản lý cấu hình phần mềm Thư viện phần mềm Kho chứa phần mềm

Mẫu hình lập trình

Ngôn ngữ lập trình

Ngôn ngữ miền chuyên biệt

Ngôn ngữ mô hình hóa

Môi trường phát triển tích hợp

Quản lý cấu hình phần mềm

Thư viện phần mềm

Kho chứa phần mềm

Phát triển phần mềm

Biến điều khiển Quy trình phát triển phần mềm Phân tích yêu cầu Thiết kế phần mềm Xây dựng phần mềm Triển khai phần mềm Công nghệ phần mềm Bảo trì phần mềm Nhóm lập trình Mô hình nguồn mở

Quy trình phát triển phần mềm

Phân tích yêu cầu

Thiết kế phần mềm

Xây dựng phần mềm

Triển khai phần mềm

Công nghệ phần mềm

Bảo trì phần mềm

Mô hình nguồn mở

Lý thuyết tính toán

Mô hình tính toán Ngẫu nhiên Ngôn ngữ hình thức Lý thuyết Automat Lý thuyết khả tính Lý thuyết độ phức tạp tính toán Logic Ngữ nghĩa

Mô hình tính toán Ngẫu nhiên

Ngôn ngữ hình thức

Lý thuyết Automat

Lý thuyết khả tính

Lý thuyết độ phức tạp tính toán

Thiết kế thuật toán Phân tích thuật toán Hiệu quả thuật toán Thuật toán ngẫu nhiên Hình học tính toán

Thiết kế thuật toán

Phân tích thuật toán

Hiệu quả thuật toán

Thuật toán ngẫu nhiên

Hình học tính toán

Toán học về điện toán

Toán học rời rạc Xác suất Thống kê Phần mềm toán học Lý thuyết thông tin Giải tích toán học Giải tích số Khoa học máy tính lý thuyết

Toán học rời rạc

Phần mềm toán học

Lý thuyết thông tin

Giải tích toán học

Khoa học máy tính lý thuyết

Hệ thống thông tin

Hệ quản trị cơ sở dữ liệu Hệ thống lưu trữ thông tin Hệ thống thông tin doanh nghiệp Hệ thống thông tin xã hội Hệ thống thông tin địa lý Hệ thống hỗ trợ ra quyết định Hệ thống điều khiển quá trình Hệ thống thông tin đa phương tiện Khai phá dữ liệu Thư viện số Nền tảng máy tính Tiếp thị kỹ thuật số World Wide Web Truy hồi thông tin

Hệ quản trị cơ sở dữ liệu

Hệ thống lưu trữ thông tin

Hệ thống thông tin doanh nghiệp

Hệ thống thông tin xã hội

Hệ thống thông tin địa lý

Hệ thống hỗ trợ ra quyết định

Hệ thống điều khiển quá trình

Hệ thống thông tin đa phương tiện

Khai phá dữ liệu

Nền tảng máy tính

Tiếp thị kỹ thuật số

Truy hồi thông tin

Mật mã học Các phương pháp hình thức Hacker bảo mật Dịch vụ bảo mật Hệ thống phát hiện xâm nhập Bảo mật phần cứng Bảo mật mạng An toàn thông tin Bảo mật ứng dụng

Các phương pháp hình thức

Hệ thống phát hiện xâm nhập

Bảo mật phần cứng

An toàn thông tin

Bảo mật ứng dụng

Tương tác người–máy

Thiết kế tương tác Điện toán xã hội Điện toán khắp nơi Trực quan hóa Khả năng tiếp cận

Thiết kế tương tác

Điện toán xã hội

Điện toán khắp nơi

Khả năng tiếp cận

Tính toán tương tranh Tính toán song song Điện toán phân tán Đa luồng Đa xử lý

Tính toán tương tranh

Tính toán song song

Điện toán phân tán

Trí tuệ nhân tạo

Xử lý ngôn ngữ tự nhiên Biểu diễn tri thức và suy luận Thị giác máy tính Lập kế hoạch và lên lịch tự động Phương pháp tìm kiếm Phương pháp điều khiển Triết học về trí tuệ nhân tạo Trí tuệ nhân tạo phân tán

Xử lý ngôn ngữ tự nhiên

Biểu diễn tri thức và suy luận

Thị giác máy tính

Lập kế hoạch và lên lịch tự động

Phương pháp tìm kiếm

Phương pháp điều khiển

Triết học về trí tuệ nhân tạo

Trí tuệ nhân tạo phân tán

Học có giám sát Học không có giám sát Học tăng cường Học đa tác vụ Kiểm chứng chéo

Học không có giám sát

Hoạt hình Thực tế mở rộng Tăng cường Hỗn hợp Ảo Kết xuất Thao túng hình ảnh Bộ xử lý đồ họa Nén ảnh Mô hình hóa dạng khối

Thực tế mở rộng Tăng cường Hỗn hợp Ảo

Thao túng hình ảnh

Mô hình hóa dạng khối

Điện toán ứng dụng

Điện toán lượng tử Thương mại điện tử Phần mềm doanh nghiệp Toán học tính toán Vật lý tính toán Hóa học tính toán Sinh học tính toán Khoa học xã hội tính toán Kỹ thuật tính toán Điện toán khả vi Y tế tính toán Nghệ thuật số Xuất bản điện tử Chiến tranh mạng Bầu cử điện tử Trò chơi video Soạn thảo văn bản Vận trù học Công nghệ giáo dục Quản lý tài liệu

Điện toán lượng tử

Thương mại điện tử

Phần mềm doanh nghiệp

Toán học tính toán

Vật lý tính toán

Hóa học tính toán

Sinh học tính toán

Khoa học xã hội tính toán

Kỹ thuật tính toán

Điện toán khả vi

Xuất bản điện tử

Chiến tranh mạng

Soạn thảo văn bản

Công nghệ giáo dục

Quản lý tài liệu

Thể loại Đề cương Thuật ngữ

Cơ sở dữ liệu tiêu đề chuẩn

Hoa KỳPhápBnF dataNhật BảnCộng hòa SécIsrael

Bài viết này vẫn còn sơ khai. Bạn hãy giúp Wikipedia mở rộng nội dung để bài được hoàn chỉnh hơn.

Phát minh của Hoa Kỳ

Trang thiếu chú thích trong bài

Bài viết có văn bản tiếng Anh

Bản mẫu webarchive dùng liên kết wayback

Tất cả bài viết sơ khai

Bài cơ bản dài trung bình