Bản đồ học - Bách khoa toàn thư Wikipedia

Bài này có liệt kê các nguồn tham khảo và/hoặc liên kết ngoài, nhưng nội dung trong thân bài cần được dẫn nguồn đầy đủ bằng các chú thích trong hàng để người khác có thể kiểm chứng. Bạn hãy cải thiện bài này bằng cách thêm các chú thích. (tháng 3/2026) (Tìm hiểu cách thức và thời điểm xóa thông báo này)

Bản đồ học hay Đồ bản học là khoa học nghiên cứu và phản ánh sự phân bố không gian, sự phối hợp mối liên hệ giữa các đối tượng, hiện tượng tự nhiên và xã hội trên bề mặt Trái Đất thông qua các mô hình ký hiệu, hình tượng.

Các chức năng của bản đồ như là công cụ trực quan cho các số liệu không gian. Các số liệu này thu được từ công việc đo đạc mặt đất, chụp ảnh hàng không, chụp ảnh vệ tinh và có thể lưu trữ trong cơ sở dữ liệu, từ đó nó được xử lý thành các loại bản đồ cho các mục đích khác nhau. Bản đồ biểu diễn đầy đủ nhất các đối tượng nói trên thường gọi là bản đồ địa hình. Các bản đồ chuyên đề thì thể hiện nổi bật những thông tin liên qua đến chuyên đề đó, ví dụ bản đồ hành chính, bản đồ giao thông,...

Xu hướng hiện nay trong lĩnh vực này là chuyển dần từ các phương pháp tương tự sang các phương pháp sử dụng kỹ thuật số nhằm tạo ra các bản đồ có tính động và tương tác cao. Các xử lý khi lập bản đồ dựa vào lập luận cho rằng các thực tại là khách quan và con người có thể lập ra các mô phỏng có độ chính xác cao của thực tại này bằng cách thêm vào một mức độ nhất định của việc trừu tượng hóa.

Bản đồ thông thường được lập ra bằng giấy và bút, nhưng sự ra đời và phổ biến của máy tính đã tạo ra nhiều thay đổi trong ngành này. Phần lớn các bản đồ có chất lượng thương mại ngày nay được tạo ra nhờ các phần mềm lập bản đồ. Chúng có thể là CAD, MapInfo, MicroStation, GIS hay các phần mềm lập bản đồ chuyên nghiệp nào đó.

Bản đồ cổ nhất thế giới mà đến nay còn biết có từ thiên niên kỷ 5 TCN [cần dẫn nguồn]. Những bản đồ cổ nhất làm nổi bật các quan hệ địa hình như sự quan hệ, sự gần kề và sự ngăn cách.

Sự phát triển lớn trong việc lập bản đồ diễn ra khi hình học ra đời, nó đã được sử dụng lần đầu tiên ở Babylon vào khoảng thế kỷ 23 TCN. Bản đồ được khắc ở thành phố thánh thần Nippur, trong thời kỳ Kassite (thế kỷ 14 TCN – thế kỷ 12 TCN) trong lịch sử Babylon, đã được tìm thấy ở Nippur Lưu trữ ngày 5 tháng 9 năm 2008 tại Wayback Machine. Người Ai Cập cổ đại sau này cũng sử dụng hình học để đo đạc đất đai cũng như tái đo đạc nó sau những thời kỳ ngập lụt của sông Nin do các ranh giới đã bị mất đi.

Người Hy Lạp cổ đại đã bổ sung thêm tính nghệ thuật và khoa học cho bản đồ học. Strabo (khoảng 63 TCN – khoảng 21 TCN) được coi là cha đẻ của địa lý vì ông đã viết Geographia (Địa lý), trong đó ông dẫn chứng và phê bình các công trình của những người khác (phần lớn trong số họ ngày nay chúng ta không biết do Strabo không nói đến tên của họ). Ở Miletus, Thales (khoảng 600 TCN) cho rằng Trái Đất là một chiếc đĩa bao bọc bởi nước. Anaximander cũng ở Miletus giả thiết rằng Trái Đất có hình trụ vào cùng khoảng thời gian đó. Năm 288 TCN, Aristarchus ở Samos là người đầu tiên nói rằng Mặt Trời là trung tâm vũ trụ (xem thuyết nhật tâm). Vào khoảng năm 250 TCN, Eratosthenes ở Cyrene ước tính chu vi Trái Đất trong phạm vi 15% của giá trị mà ngày nay chấp nhận.

Pythagoras ở Ionia, người tạo ra sự sùng bái toán học đã phát triển nhiều niềm tin tín ngưỡng dựa trên các số mà sau này đã trở thành nền tảng của toán học, đã là người nổi tiếng đầu tiên nói rằng Trái Đất có dạng hình cầu. Aristotle sau đó đã đưa ra nhiều luận cứ để củng cố ý tưởng này. Các luận cứ đó có thể tổng quát hóa như sau:

Nguyệt thực luôn luôn tròn.

Tàu thuyền dường như là chìm xuống khi chúng di chuyển ra xa khỏi tầm quan sát và đi qua đường chân trời.

Một số ngôi sao chỉ có thể quan sát từ những phần nào đó của Trái Đất.

Người Hy Lạp cũng phát triển khoa học về ánh xạ bản đồ, là các phương thức để thể hiện các bề mặt cong của Trái Đất lên trên mặt phẳng. Eratosthenes, Anaximander và Hipparchus được coi là đã phát triển ra hệ thống lưới của kinh độ và vĩ độ và Eratosthenes được coi là phát minh ra ánh xạ bản đồ theo hình chữ nhật đều khoảng cách vào khoảng năm 200 TCN. Claudius Ptolemy cũng phát minh ra một cách ánh xạ bản đồ bao gồm phương pháp hình nón khoảng cách đều vào khoảng năm 150 TCN.

Khoa học về bản đồ ở châu Âu đã ngủ quên trong thời Trung cổ, khi các khái niệm triết học đã đi theo hướng tôn giáo. Mặc dù lĩnh vực này có tiến bộ theo một số hướng, chẳng hạn các phát minh của Roger Bacon về ánh xạ bản đồ và sự xuất hiện của portolano và sau đó là các hải đồ cổ để phục vụ cho nhu cầu về các tuyến hàng hải của người châu Âu, nhưng đã có rất ít lực đẩy để nghiên cứu có hệ thống hay ứng dụng của bản đồ học. Phần lớn các "bản đồ" thế giới của giai đoạn này là các biểu đồ vũ trụ của những người Thiên chúa giáo không thể coi như các thể hiện địa lý chính xác. Thông thường dù là vuông hay tròn, chúng đều tuân theo kiểu của cái gọi là "bản đồ T và O", trong đó thể hiện các khu vực châu lục như các phần của đĩa tròn và được bao quanh bởi đại dương. Các bản đồ cỡ lớn cũng có xu hướng nghiêng về dạng biểu đồ do các nhu cầu địa chính nói chung được thỏa mãn bằng các mô tả của ranh giới thay vì đo đạc. Ngược lại, người Trung Hoa trong thời gian này đã sử dụng hệ tọa độ chữ nhật phù hợp với thực tế nếu được đo đạc một cách gần đúng. Người Trung Hoa đã không vẽ bản đồ thế giới vì vũ trụ quan của họ đã không cung cấp niềm tin trong việc mô tả những vùng đất xa nằm ngoài phần hiểu biết của họ. Các tác phẩm đã cho thấy các nhà triết học Trung Hoa tin rằng Trái Đất phẳng. Với một số rất ít ngoại lệ các nhà thần học, nổi tiếng nhất là Lactantius, còn đa phần các nhà triết học Thiên chúa giáo và Hồi giáo đều tán thành khái niệm của người Hy Lạp về dạng hình cầu của Trái Đất.

Sự phát hiện ra châu Mỹ của người châu Âu và các cố gắng sau đó nhằm kiểm soát và phân chia các vùng đất này đã đòi hỏi cần có các phương pháp lập bản đồ một cách khoa học. Xu hướng toàn cầu hóa đã bắt đầu từ thời kỳ Thám hiểm còn tiếp tục đến thời kỳ Phục hưng. Điều này cuối cùng dẫn đến thời kỳ Ánh sáng với nhu cầu về tính chính xác khoa học và mong muốn sắp xếp hệ thống thế giới đã làm cho ngành lập bản đồ phát triển hơn.

Thay đổi công nghệ

Trong bản đồ học, công nghệ liên tục thay đổi nhằm đáp ứng nhu cầu của các thế hệ các nhà lập bản đồ và người dùng mới. Những bản đồ đầu tiên được lập thủ công bằng bút vẽ và giấy da, vì thế chất lượng của chúng rất giới hạn và đã được phổ biến hạn chế. Sự phát minh ra các thiết bị từ, chẳng hạn la bàn và sau đó một thời gian dài là các thiết bị lưu trữ bằng từ tính đã cho phép sáng tạo ra các bản đồ chính xác hơn cũng như khả năng lưu trữ và điều khiển chúng theo phương thức kỹ thuật số.

Các tiến bộ của các thiết bị cơ khí như máy in, thước đo độ và thước véc nê đã cho phép sản xuất hàng loạt các bản đồ cũng như khả năng tái bản chính xác từ các dữ liệu chính xác hơn. Công nghệ quang học như kính thiên văn, kính lục phân và các thiết bị khác sử dụng kính thiên văn đã cho phép đo đạc chính xác đất đai và tăng khả năng của các nhà lập bản đồ và các nhà hàng hải trong việc tìm kiếm vĩ độ bằng cách đo góc của sao Bắc cực vào ban đêm hay của Mặt Trời vào ban ngày.

Các tiến bộ trong công nghệ quang hóa, chẳng hạn in thạch bản và nhiếp ảnh đã cho phép tạo ra các bản đồ có các chi tiết cụ thể tốt và không bị bóp méo về hình dạng cũng như khả năng chống ẩm mốc và hao mòn. Điều này cũng loại bỏ nhu cầu khắc đá (gỗ) và nó rút ngắn thời gian để tái tạo bản đồ.

Vào giữa và cuối thế kỷ 20 các tiến bộ trong công nghệ điện tử đã dẫn đến một cuộc cách mạng mới trong ngành bản đồ học. Các thiết bị phần cứng máy tính như màn hình, máy vẽ đồ thị, máy in, máy quét và máy vẽ đồ thị phân tích lập thể cùng với sự ảo hóa, công nghệ xử lý ảnh, phân tích không gian và các phần mềm cơ sở dữ liệu đã mở rộng một cách đáng kể việc lập bản đồ. Xem thêm đồ họa trường quét kỹ thuật số.

Các lĩnh vực của bản đồ học có thể chia ra làm hai phạm trù chung: bản đồ học đại cương và bản đồ học theo chủ đề.

Bản đồ học đại cương bao gồm việc lập các bản đồ cho đa số quần chúng và vì thế nó bao gồm nhiều loại đặc điểm. Các bản đồ đại cương chứa nhiều chỉ dẫn và các hệ thống khu vực, thông thường chúng được sản xuất hàng loạt. Ví dụ bản đồ địa hình tỷ lệ xích 1:24.000 của Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS) là tiêu chuẩn khi so với bản đồ Canada tỷ lệ xích 1:50.000.

Bản đồ địa hình chủ yếu liên quan tới địa hình của khu vực và nó thông thường khác với các bản đồ khác do sử dụng nhiều đường đồng mức để thể hiện độ cao của bề mặt Trái Đất.

Bản đồ tô pô là một loại rất sơ sài của bản đồ, là loại mà người ta có thể vẽ phác thảo trên giấy hay khăn ăn. Ví dụ bản đồ các tuyến xe buýt ở một thành phố.

Bản đồ học theo chủ đề tạo ra các loại bản đồ theo một chủ đề địa lý cụ thể nào đó nhằm vào các đối tượng khách hàng đặc biệt. Các ví dụ cụ thể là bản đồ chứa các chấm chỉ ra năng lực sản xuất ngô ở các vùng của một quốc gia hay bản đồ tô màu theo mẫu để chỉ ra mật độ tập trung của dân số ở một quốc gia nào đó theo từng khu vực v.v. Do khối lượng các dữ liệu địa lý đã bùng nổ trong những thập niên gần đây, bản đồ học theo chủ đề đã ngày càng trở lên quan trọng, hữu ích và cần thiết hơn để diễn giải các dữ liệu văn hóa-xã hội theo không gian.

Có một số cách để đặt tên khu vực trên bản đồ. Các nhà thám hiểm đầu tiên đặt tên chúng theo một số cách thức — theo tên của họ, tên gọi của người địa phương hay tên gọi của người cai trị vùng đất ấy. Các điểm đặc trưng cũng được đặt tên theo vẻ bề ngoài, khí hậu khu vực, các sự việc diễn ra gần đó và vị trí. Nhiều khu vực ở ven biển của Brasil đã được các nhà thám hiểm Bồ Đào Nha đặt tên trong những năm đầu thế kỷ 16 theo tên thánh của ngày phát hiện (theo lịch Thiên chúa giáo), vì thế thời gian thám hiểm của họ có thể phục hồi lại theo danh sách các tên đã đặt.

Các nhà vẽ bản đồ cũng mượn tên địa phương, đôi khi là bằng cách dịch các dạng chữ viết sang các ký tự Latin, nhưng phần lớn là bằng cách phiên âm. Thông thường nhà thám hiểm sẽ hỏi người dân địa phương gần nhất, chỉ tay tới vùng đất cần hỏi tên và nhắc lại rất to cái mà người dân địa phương đã nói và sau đó ghi lại như đó là tên của vùng đất ấy. Bán đảo Yucatán đã được đặt tên theo cách này, giống như tên gọi của Nome, Alaska.

Monmonier, Mark (1991). How to Lie with Maps. Nhà xuất bản Đại học Chicago. ISBN 0-226-53421-9.

Pickles, John (2003). A History of Spaces: Cartographic Reason, Mapping, and the Geo-Coded World. Taylor & Francis, Inc. ISBN 0-415-14497-3.

Biểu đồ thống kê

Danh sách các nhà vẽ bản đồ

Hệ thống thông tin địa lý (GIS)

Danh sách bản đồ các quốc gia Lưu trữ ngày 13 tháng 10 năm 2005 tại Wayback Machine

Mục lục các bản đồ trực tuyến của Bắc Mỹ và châu Âu Lưu trữ ngày 1 tháng 12 năm 2009 tại Wayback Machine

THế giới hấp dẫn của bản đồ Lưu trữ ngày 26 tháng 9 năm 2011 tại Wayback Machine Danh sách các loại bản đồ

Bộ sưu tập các bản đồ[liên kết hỏng] * Danh sách trên 5.000 website Lưu trữ ngày 13 tháng 9 năm 2008 tại Wayback Machine cho thông tin về những người nắm giữ các loại bản đồ vẽ tay, sách hiếm, ảnh lịch sử v.v

MapRef Bộ sưu tập các ánh xạ bản đồ và các hệ thống chỉ dẫn của châu Âu - Zusammenstellung Europäischer Referenzsysteme und Kartenprojektionen

Links for maps Lưu trữ ngày 25 tháng 10 năm 2005 tại Wayback Machine Thư mục về bản đồ và các liên kết bản đồ học.

Các bản đồ cổ và hiếm - Nguồn nghệ thuật quốc tế Lưu trữ ngày 14 tháng 12 năm 2005 tại Wayback Machine.

OpenStreetMap - Dự án tự do ánh xạ các đường giao thông trên thế giới bằng GPS

FreeMaps.de Lưu trữ ngày 3 tháng 12 năm 2005 tại Wayback Machine Các bản đồ tự do của Đức và châu Âu

Atlat Bản đồ học Địa lý Bản đồ Phép chiếu bản đồ Địa hình học

Phép chiếu bản đồ

Bản đồ thế giới cổ Lịch sử bản đồ học Nhà bản đồ học

Bản đồ thế giới cổ

Lịch sử bản đồ học

Bản đồ tranh Địa hình Hải đồ Chuyên đề Địa chất Khí hậu Thời tiết Thống kê Ngôn ngữ Vùng giá trị

Outline of statistics List of statistics articles

Outline of statistics

List of statistics articles

Thống kê mô tảContinuous probability distributionCentral tendency Số bình quân Trung bình cộng Trung bình nhân Trung bình điều hòa Số trung vị Số yếu vị Statistical dispersion Phương sai Độ lệch chuẩn Hệ số biến thiên Percentile Khoảng biến thiên Độ trải giữa Shape of a probability distribution Định lý giới hạn trung tâm Mô men (toán học) Độ xiên (thống kê) Độ nhọn (thống kê) L-moments Count data Index of dispersion Summary tables Grouped data Frequency distribution Contingency table Hệ số tương quan Pearson correlation coefficient Rank correlation Spearman's rank correlation coefficient Kendall rank correlation coefficient Partial correlation Scatter plot Statistical graphics Bar chart Biplot Box plot Control chart Correlogram Fan chart (statistics) Forest plot Histogram Pie chart Q–Q plot Run chart Scatter plot Stem-and-leaf display Radar chart Violin plot

Continuous probability distributionCentral tendency Số bình quân Trung bình cộng Trung bình nhân Trung bình điều hòa Số trung vị Số yếu vị Statistical dispersion Phương sai Độ lệch chuẩn Hệ số biến thiên Percentile Khoảng biến thiên Độ trải giữa Shape of a probability distribution Định lý giới hạn trung tâm Mô men (toán học) Độ xiên (thống kê) Độ nhọn (thống kê) L-moments Count data Index of dispersion Summary tables Grouped data Frequency distribution Contingency table Hệ số tương quan Pearson correlation coefficient Rank correlation Spearman's rank correlation coefficient Kendall rank correlation coefficient Partial correlation Scatter plot Statistical graphics Bar chart Biplot Box plot Control chart Correlogram Fan chart (statistics) Forest plot Histogram Pie chart Q–Q plot Run chart Scatter plot Stem-and-leaf display Radar chart Violin plot

Continuous probability distribution

Central tendency Số bình quân Trung bình cộng Trung bình nhân Trung bình điều hòa Số trung vị Số yếu vị Statistical dispersion Phương sai Độ lệch chuẩn Hệ số biến thiên Percentile Khoảng biến thiên Độ trải giữa Shape of a probability distribution Định lý giới hạn trung tâm Mô men (toán học) Độ xiên (thống kê) Độ nhọn (thống kê) L-moments

Central tendency

Số bình quân Trung bình cộng Trung bình nhân Trung bình điều hòa Số trung vị Số yếu vị

Số bình quân Trung bình cộng Trung bình nhân Trung bình điều hòa

Trung bình điều hòa

Statistical dispersion

Phương sai Độ lệch chuẩn Hệ số biến thiên Percentile Khoảng biến thiên Độ trải giữa

Hệ số biến thiên

Khoảng biến thiên

Shape of a probability distribution

Định lý giới hạn trung tâm Mô men (toán học) Độ xiên (thống kê) Độ nhọn (thống kê) L-moments

Định lý giới hạn trung tâm

Mô men (toán học) Độ xiên (thống kê) Độ nhọn (thống kê) L-moments

Độ xiên (thống kê)

Độ nhọn (thống kê)

Index of dispersion

Grouped data Frequency distribution Contingency table

Frequency distribution

Contingency table

Hệ số tương quan

Pearson correlation coefficient Rank correlation Spearman's rank correlation coefficient Kendall rank correlation coefficient Partial correlation Scatter plot

Pearson correlation coefficient

Rank correlation Spearman's rank correlation coefficient Kendall rank correlation coefficient

Spearman's rank correlation coefficient

Kendall rank correlation coefficient

Partial correlation

Statistical graphics

Bar chart Biplot Box plot Control chart Correlogram Fan chart (statistics) Forest plot Histogram Pie chart Q–Q plot Run chart Scatter plot Stem-and-leaf display Radar chart Violin plot

Fan chart (statistics)

Stem-and-leaf display

Thu thập dữ liệuDesign of experiments Quần thể thống kê Hoạt động thống kê Effect size Power of a test Optimal design Sample size determination Replication (statistics) Missing data Survey methodology Sampling (statistics) Stratified sampling Cluster sampling Standard error Opinion poll Questionnaire Thí nghiệm Scientific control Randomized experiment Randomized controlled trial Random assignment Blocking (statistics) Interaction (statistics) Factorial experiment Adaptive Designs Adaptive clinical trial Up-and-Down Designs Stochastic approximation Observational study Cross-sectional study Cohort study Natural experiment Quasi-experiment

Thu thập dữ liệu

Design of experiments Quần thể thống kê Hoạt động thống kê Effect size Power of a test Optimal design Sample size determination Replication (statistics) Missing data Survey methodology Sampling (statistics) Stratified sampling Cluster sampling Standard error Opinion poll Questionnaire Thí nghiệm Scientific control Randomized experiment Randomized controlled trial Random assignment Blocking (statistics) Interaction (statistics) Factorial experiment Adaptive Designs Adaptive clinical trial Up-and-Down Designs Stochastic approximation Observational study Cross-sectional study Cohort study Natural experiment Quasi-experiment

Design of experiments

Quần thể thống kê Hoạt động thống kê Effect size Power of a test Optimal design Sample size determination Replication (statistics) Missing data

Quần thể thống kê

Hoạt động thống kê

Sample size determination

Replication (statistics)

Survey methodology

Sampling (statistics) Stratified sampling Cluster sampling Standard error Opinion poll Questionnaire

Sampling (statistics) Stratified sampling Cluster sampling

Stratified sampling

Cluster sampling

Scientific control Randomized experiment Randomized controlled trial Random assignment Blocking (statistics) Interaction (statistics) Factorial experiment

Scientific control

Randomized experiment

Randomized controlled trial

Random assignment

Blocking (statistics)

Interaction (statistics)

Factorial experiment

Adaptive Designs

Adaptive clinical trial Up-and-Down Designs Stochastic approximation

Adaptive clinical trial

Up-and-Down Designs

Stochastic approximation

Observational study

Cross-sectional study Cohort study Natural experiment Quasi-experiment

Cross-sectional study

Natural experiment

Quasi-experiment

Suy luận thống kêStatistical theory Quần thể thống kê Hoạt động thống kê Phân phối xác suất Sampling distribution Order statistic Empirical distribution function Density estimation Mô hình thống kê Statistical model specification Lp space Statistical parameter Location parameter Scale parameter Shape parameter Parametric statistics Likelihood function Monotone likelihood ratio Location–scale family Exponential family Completeness (statistics) Thống kê đủ Plug-in principle Bootstrapping (statistics) U-statistic V-statistic Optimal decision Hàm mất mát Efficiency (statistics) Statistical distance Divergence (statistics) Asymptotic theory (statistics) Robust statistics Frequentist inferencePoint estimation Estimating equations Hợp lý cực đại Method of moments (statistics) M-estimator Minimum-distance estimation Bias of an estimators Minimum-variance unbiased estimator Rao–Blackwell theorem Lehmann–Scheffé theorem Median-unbiased estimator Plug-in principle Interval estimation Khoảng tin cậy Pivotal quantity Likelihood interval Prediction interval Tolerance interval Resampling (statistics) Bootstrapping (statistics) Jackknife resampling Kiểm định giả thuyết thống kê One- and two-tailed tests Power of a test Uniformly most powerful test Permutation test Resampling (statistics) Multiple comparisons problem Parametric statistics Likelihood-ratio test Score test Wald test Specific tests Z-test Student's t-test F-test Goodness of fit Kiểm định chi bình phương G-test Kolmogorov–Smirnov test Anderson–Darling test Lilliefors test Phép kiểm định Jarque-Bera Shapiro–Wilk test Likelihood-ratio test Model selection Kiểm chứng chéo Akaike information criterion Bayesian information criterion Rank statistics Sign test Sample median Wilcoxon signed-rank test Hodges–Lehmann estimator Mann–Whitney U test Nonparametric statistics Analysis of variance Kruskal–Wallis one-way analysis of variance Friedman test Jonckheere's trend test Suy luận Bayes Bayesian probability Prior probability Xác suất hậu nghiệm Credible interval Bayes factor Ước lượng Bayes Maximum a posteriori estimation

Suy luận thống kê

Statistical theory Quần thể thống kê Hoạt động thống kê Phân phối xác suất Sampling distribution Order statistic Empirical distribution function Density estimation Mô hình thống kê Statistical model specification Lp space Statistical parameter Location parameter Scale parameter Shape parameter Parametric statistics Likelihood function Monotone likelihood ratio Location–scale family Exponential family Completeness (statistics) Thống kê đủ Plug-in principle Bootstrapping (statistics) U-statistic V-statistic Optimal decision Hàm mất mát Efficiency (statistics) Statistical distance Divergence (statistics) Asymptotic theory (statistics) Robust statistics Frequentist inferencePoint estimation Estimating equations Hợp lý cực đại Method of moments (statistics) M-estimator Minimum-distance estimation Bias of an estimators Minimum-variance unbiased estimator Rao–Blackwell theorem Lehmann–Scheffé theorem Median-unbiased estimator Plug-in principle Interval estimation Khoảng tin cậy Pivotal quantity Likelihood interval Prediction interval Tolerance interval Resampling (statistics) Bootstrapping (statistics) Jackknife resampling Kiểm định giả thuyết thống kê One- and two-tailed tests Power of a test Uniformly most powerful test Permutation test Resampling (statistics) Multiple comparisons problem Parametric statistics Likelihood-ratio test Score test Wald test Specific tests Z-test Student's t-test F-test Goodness of fit Kiểm định chi bình phương G-test Kolmogorov–Smirnov test Anderson–Darling test Lilliefors test Phép kiểm định Jarque-Bera Shapiro–Wilk test Likelihood-ratio test Model selection Kiểm chứng chéo Akaike information criterion Bayesian information criterion Rank statistics Sign test Sample median Wilcoxon signed-rank test Hodges–Lehmann estimator Mann–Whitney U test Nonparametric statistics Analysis of variance Kruskal–Wallis one-way analysis of variance Friedman test Jonckheere's trend test Suy luận Bayes Bayesian probability Prior probability Xác suất hậu nghiệm Credible interval Bayes factor Ước lượng Bayes Maximum a posteriori estimation

Statistical theory

Quần thể thống kê Hoạt động thống kê Phân phối xác suất Sampling distribution Order statistic Empirical distribution function Density estimation Mô hình thống kê Statistical model specification Lp space Statistical parameter Location parameter Scale parameter Shape parameter Parametric statistics Likelihood function Monotone likelihood ratio Location–scale family Exponential family Completeness (statistics) Thống kê đủ Plug-in principle Bootstrapping (statistics) U-statistic V-statistic Optimal decision Hàm mất mát Efficiency (statistics) Statistical distance Divergence (statistics) Asymptotic theory (statistics) Robust statistics

Phân phối xác suất

Sampling distribution Order statistic

Empirical distribution function Density estimation

Density estimation

Mô hình thống kê Statistical model specification Lp space

Statistical model specification

Statistical parameter Location parameter Scale parameter Shape parameter

Location parameter

Parametric statistics Likelihood function Monotone likelihood ratio Location–scale family Exponential family

Likelihood function Monotone likelihood ratio

Location–scale family

Exponential family

Completeness (statistics)

Plug-in principle Bootstrapping (statistics) U-statistic V-statistic

Bootstrapping (statistics)

Optimal decision Hàm mất mát

Efficiency (statistics)

Statistical distance Divergence (statistics)

Divergence (statistics)

Asymptotic theory (statistics)

Robust statistics

Frequentist inference

Point estimation Estimating equations Hợp lý cực đại Method of moments (statistics) M-estimator Minimum-distance estimation Bias of an estimators Minimum-variance unbiased estimator Rao–Blackwell theorem Lehmann–Scheffé theorem Median-unbiased estimator Plug-in principle Interval estimation Khoảng tin cậy Pivotal quantity Likelihood interval Prediction interval Tolerance interval Resampling (statistics) Bootstrapping (statistics) Jackknife resampling Kiểm định giả thuyết thống kê One- and two-tailed tests Power of a test Uniformly most powerful test Permutation test Resampling (statistics) Multiple comparisons problem Parametric statistics Likelihood-ratio test Score test Wald test

Point estimation

Estimating equations Hợp lý cực đại Method of moments (statistics) M-estimator Minimum-distance estimation Bias of an estimators Minimum-variance unbiased estimator Rao–Blackwell theorem Lehmann–Scheffé theorem Median-unbiased estimator Plug-in principle

Estimating equations Hợp lý cực đại Method of moments (statistics) M-estimator Minimum-distance estimation

Method of moments (statistics)

Minimum-distance estimation

Bias of an estimators Minimum-variance unbiased estimator Rao–Blackwell theorem Lehmann–Scheffé theorem Median-unbiased estimator

Minimum-variance unbiased estimator Rao–Blackwell theorem Lehmann–Scheffé theorem

Rao–Blackwell theorem

Lehmann–Scheffé theorem

Median-unbiased estimator

Plug-in principle

Interval estimation

Khoảng tin cậy Pivotal quantity Likelihood interval Prediction interval Tolerance interval Resampling (statistics) Bootstrapping (statistics) Jackknife resampling

Pivotal quantity

Likelihood interval

Prediction interval

Tolerance interval

Resampling (statistics) Bootstrapping (statistics) Jackknife resampling

Jackknife resampling

Kiểm định giả thuyết thống kê

One- and two-tailed tests Power of a test Uniformly most powerful test Permutation test Resampling (statistics) Multiple comparisons problem

One- and two-tailed tests

Power of a test Uniformly most powerful test

Uniformly most powerful test

Permutation test Resampling (statistics)

Resampling (statistics)

Multiple comparisons problem

Parametric statistics

Likelihood-ratio test Score test Wald test

Likelihood-ratio test

Z-test Student's t-test F-test Goodness of fit Kiểm định chi bình phương G-test Kolmogorov–Smirnov test Anderson–Darling test Lilliefors test Phép kiểm định Jarque-Bera Shapiro–Wilk test Likelihood-ratio test Model selection Kiểm chứng chéo Akaike information criterion Bayesian information criterion Rank statistics Sign test Sample median Wilcoxon signed-rank test Hodges–Lehmann estimator Mann–Whitney U test Nonparametric statistics Analysis of variance Kruskal–Wallis one-way analysis of variance Friedman test Jonckheere's trend test

Z-test Student's t-test F-test

Student's t-test

Kiểm định chi bình phương G-test Kolmogorov–Smirnov test Anderson–Darling test Lilliefors test Phép kiểm định Jarque-Bera Shapiro–Wilk test Likelihood-ratio test Model selection Kiểm chứng chéo Akaike information criterion Bayesian information criterion

Kiểm định chi bình phương

Kolmogorov–Smirnov test

Anderson–Darling test

Phép kiểm định Jarque-Bera

Shapiro–Wilk test

Model selection Kiểm chứng chéo Akaike information criterion Bayesian information criterion

Akaike information criterion

Bayesian information criterion

Sign test Sample median Wilcoxon signed-rank test Hodges–Lehmann estimator Mann–Whitney U test Nonparametric statistics Analysis of variance Kruskal–Wallis one-way analysis of variance Friedman test Jonckheere's trend test

Sign test Sample median

Wilcoxon signed-rank test Hodges–Lehmann estimator

Hodges–Lehmann estimator

Mann–Whitney U test

Nonparametric statistics Analysis of variance Kruskal–Wallis one-way analysis of variance Friedman test Jonckheere's trend test

Kruskal–Wallis one-way analysis of variance

Jonckheere's trend test

Bayesian probability Prior probability Xác suất hậu nghiệm Credible interval Bayes factor Ước lượng Bayes Maximum a posteriori estimation

Bayesian probability Prior probability Xác suất hậu nghiệm

Prior probability

Xác suất hậu nghiệm

Credible interval

Ước lượng Bayes Maximum a posteriori estimation

Maximum a posteriori estimation

Hệ số tương quanPhân tích hồi quyHệ số tương quan Pearson correlation coefficient Partial correlation Confounding Coefficient of determination Phân tích hồi quy Errors and residuals Regression validation Mixed model Simultaneous equations models Multivariate adaptive regression spline Hồi quy tuyến tính Simple linear regression Ordinary least squares General linear model Bayesian linear regression Non-standard predictors Hồi quy phi tuyến tính Nonparametric regression Semiparametric regression Isotonic regression Robust regression Hiệp phương sai không đồng nhất Homoscedasticity Generalized linear model Exponential family Logistic regression / Binomial regression / Poisson regressions Partition of sums of squares Analysis of variance Analysis of covariance Multivariate analysis of variance Degrees of freedom (statistics)

Hệ số tương quanPhân tích hồi quy

Phân tích hồi quy

Hệ số tương quan Pearson correlation coefficient Partial correlation Confounding Coefficient of determination Phân tích hồi quy Errors and residuals Regression validation Mixed model Simultaneous equations models Multivariate adaptive regression spline Hồi quy tuyến tính Simple linear regression Ordinary least squares General linear model Bayesian linear regression Non-standard predictors Hồi quy phi tuyến tính Nonparametric regression Semiparametric regression Isotonic regression Robust regression Hiệp phương sai không đồng nhất Homoscedasticity Generalized linear model Exponential family Logistic regression / Binomial regression / Poisson regressions Partition of sums of squares Analysis of variance Analysis of covariance Multivariate analysis of variance Degrees of freedom (statistics)

Pearson correlation coefficient Partial correlation Confounding Coefficient of determination

Coefficient of determination

Errors and residuals Regression validation Mixed model Simultaneous equations models Multivariate adaptive regression spline

Errors and residuals

Regression validation

Simultaneous equations models

Multivariate adaptive regression spline

Hồi quy tuyến tính

Simple linear regression Ordinary least squares General linear model Bayesian linear regression

Simple linear regression

Ordinary least squares

General linear model

Bayesian linear regression

Non-standard predictors

Hồi quy phi tuyến tính Nonparametric regression Semiparametric regression Isotonic regression Robust regression Hiệp phương sai không đồng nhất Homoscedasticity

Hồi quy phi tuyến tính

Nonparametric regression

Semiparametric regression

Isotonic regression

Robust regression

Hiệp phương sai không đồng nhất

Homoscedasticity

Generalized linear model

Exponential family Logistic regression / Binomial regression / Poisson regressions

Logistic regression / Binomial regression / Poisson regressions

Partition of sums of squares

Analysis of variance Analysis of covariance Multivariate analysis of variance Degrees of freedom (statistics)

Analysis of variance

Analysis of covariance

Multivariate analysis of variance

Degrees of freedom (statistics)

Categorical variable / Multivariate statistics / Chuỗi thời gian / Survival analysisCategorical variable Cohen's kappa Contingency table Mô hình xác suất dạng đồ thị Poisson regression McNemar's test Multivariate statistics General linear model Multivariate analysis of variance Phép phân tích thành phần chính Canonical correlation Linear discriminant analysis Phân nhóm dữ liệu Phân loại bằng thống kê Structural equation modeling Phân tích nhân tố Joint probability distributions Elliptical distributions Phân phối chuẩn nhiều chiều Chuỗi thời gianGeneral Decomposition of time series Linear trend estimation Stationary process Seasonal adjustment Exponential smoothing Cointegration Structural break Granger causality Specific tests Dickey–Fuller test Kiểm định Johansen Ljung–Box test Thống kê Durbin–Watson Breusch–Godfrey test Time domain Autocorrelation Partial autocorrelation function Cross-correlation Arma Box–Jenkins method ARCH Vector autoregression Frequency domain Spectral density estimation Giải tích Fourier Wavelet Whittle likelihood Survival analysisSurvival function Kaplan–Meier estimator Proportional hazards models Accelerated failure time model First-hitting-time model Failure rate Nelson–Aalen estimator Test Logrank test

Categorical variable / Multivariate statistics / Chuỗi thời gian / Survival analysis

Categorical variable Cohen's kappa Contingency table Mô hình xác suất dạng đồ thị Poisson regression McNemar's test Multivariate statistics General linear model Multivariate analysis of variance Phép phân tích thành phần chính Canonical correlation Linear discriminant analysis Phân nhóm dữ liệu Phân loại bằng thống kê Structural equation modeling Phân tích nhân tố Joint probability distributions Elliptical distributions Phân phối chuẩn nhiều chiều Chuỗi thời gianGeneral Decomposition of time series Linear trend estimation Stationary process Seasonal adjustment Exponential smoothing Cointegration Structural break Granger causality Specific tests Dickey–Fuller test Kiểm định Johansen Ljung–Box test Thống kê Durbin–Watson Breusch–Godfrey test Time domain Autocorrelation Partial autocorrelation function Cross-correlation Arma Box–Jenkins method ARCH Vector autoregression Frequency domain Spectral density estimation Giải tích Fourier Wavelet Whittle likelihood Survival analysisSurvival function Kaplan–Meier estimator Proportional hazards models Accelerated failure time model First-hitting-time model Failure rate Nelson–Aalen estimator Test Logrank test

Categorical variable

Cohen's kappa Contingency table Mô hình xác suất dạng đồ thị Poisson regression McNemar's test

Mô hình xác suất dạng đồ thị

Poisson regression

Multivariate statistics

General linear model Multivariate analysis of variance Phép phân tích thành phần chính Canonical correlation Linear discriminant analysis Phân nhóm dữ liệu Phân loại bằng thống kê Structural equation modeling Phân tích nhân tố Joint probability distributions Elliptical distributions Phân phối chuẩn nhiều chiều

Phép phân tích thành phần chính

Canonical correlation

Linear discriminant analysis

Phân nhóm dữ liệu

Phân loại bằng thống kê

Structural equation modeling Phân tích nhân tố

Phân tích nhân tố

Joint probability distributions Elliptical distributions Phân phối chuẩn nhiều chiều

Elliptical distributions Phân phối chuẩn nhiều chiều

Phân phối chuẩn nhiều chiều

General Decomposition of time series Linear trend estimation Stationary process Seasonal adjustment Exponential smoothing Cointegration Structural break Granger causality Specific tests Dickey–Fuller test Kiểm định Johansen Ljung–Box test Thống kê Durbin–Watson Breusch–Godfrey test Time domain Autocorrelation Partial autocorrelation function Cross-correlation Arma Box–Jenkins method ARCH Vector autoregression Frequency domain Spectral density estimation Giải tích Fourier Wavelet Whittle likelihood

Decomposition of time series Linear trend estimation Stationary process Seasonal adjustment Exponential smoothing Cointegration Structural break Granger causality

Decomposition of time series

Linear trend estimation

Stationary process

Seasonal adjustment

Exponential smoothing

Structural break

Granger causality

Dickey–Fuller test Kiểm định Johansen Ljung–Box test Thống kê Durbin–Watson Breusch–Godfrey test

Dickey–Fuller test

Kiểm định Johansen

Thống kê Durbin–Watson

Breusch–Godfrey test

Autocorrelation Partial autocorrelation function Cross-correlation Arma Box–Jenkins method ARCH Vector autoregression

Autocorrelation Partial autocorrelation function

Partial autocorrelation function

Cross-correlation

Box–Jenkins method

Vector autoregression

Frequency domain

Spectral density estimation Giải tích Fourier Wavelet Whittle likelihood

Spectral density estimation

Giải tích Fourier

Whittle likelihood

Survival analysis

Survival function Kaplan–Meier estimator Proportional hazards models Accelerated failure time model First-hitting-time model Failure rate Nelson–Aalen estimator Test Logrank test

Survival function

Kaplan–Meier estimator Proportional hazards models Accelerated failure time model First-hitting-time model

Kaplan–Meier estimator

Proportional hazards models

Accelerated failure time model

First-hitting-time model

Nelson–Aalen estimator

List of fields of application of statisticsBiostatistics Tin sinh học Thử nghiệm lâm sàngs / Clinical study design Dịch tễ học Medical statistics Engineering statistics Chemometrics Methods engineering Probabilistic design Statistical process control / Kiểm soát chất lượng Reliability engineering System identification Social statistics Actuarial science Điều tra dân số Crime statistics Demographic statistics Kinh tế lượng Jurimetrics National accounts Official statistics Demographic statistics Psychometrics Spatial analysis Bản đồ học Thống kê môi trường Hệ thống Thông tin Địa lý Địa thống kê Kriging

List of fields of application of statistics

Biostatistics Tin sinh học Thử nghiệm lâm sàngs / Clinical study design Dịch tễ học Medical statistics Engineering statistics Chemometrics Methods engineering Probabilistic design Statistical process control / Kiểm soát chất lượng Reliability engineering System identification Social statistics Actuarial science Điều tra dân số Crime statistics Demographic statistics Kinh tế lượng Jurimetrics National accounts Official statistics Demographic statistics Psychometrics Spatial analysis Bản đồ học Thống kê môi trường Hệ thống Thông tin Địa lý Địa thống kê Kriging

Tin sinh học Thử nghiệm lâm sàngs / Clinical study design Dịch tễ học Medical statistics

Thử nghiệm lâm sàngs / Clinical study design

Medical statistics

Engineering statistics

Chemometrics Methods engineering Probabilistic design Statistical process control / Kiểm soát chất lượng Reliability engineering System identification

Methods engineering

Probabilistic design

Statistical process control / Kiểm soát chất lượng

Reliability engineering

System identification

Social statistics

Actuarial science Điều tra dân số Crime statistics Demographic statistics Kinh tế lượng Jurimetrics National accounts Official statistics Demographic statistics Psychometrics

Actuarial science

Crime statistics

Demographic statistics

National accounts

Official statistics

Spatial analysis

Bản đồ học Thống kê môi trường Hệ thống Thông tin Địa lý Địa thống kê Kriging

Thống kê môi trường

Hệ thống Thông tin Địa lý

Thể loại:Thống kê Commons:Category:Statistics Wikipedia:WikiProject Statistics

Thể loại:Thống kê

Commons:Category:Statistics

Wikipedia:WikiProject Statistics

Bài viết thiếu trích dẫn trong văn bản

Bài viết có trích dẫn không khớp

Bản mẫu webarchive dùng liên kết wayback

Bài có liên kết hỏng

Bản mẫu Portal-inline có liên kết đỏ đến cổng thông tin

Trang có bản mẫu cổng thông tin trống