Thủy lợi - Bách khoa toàn thư Wikipedia

Thủy lợi là một thuật ngữ, tên gọi truyền thống của việc nghiên cứu khoa học công nghệ, đánh giá, khai thác sử dụng, bảo vệ nguồn tài nguyên nước và môi trường, phòng tránh và giảm nhẹ thiên tai.

Cụ thể, thủy lợi là việc sử dụng nước để tưới cho các vùng đất khô nhằm hỗ trợ cho cây trồng phát triển hoặc cung cấp nước tưới cho cây trồng vào những thời điểm có lượng mưa không đủ cung cấp. Ngoài ra, thủy lợi cũng có một vài ứng dụng khác trong sản xuất cây trồng, trong đó bao gồm bảo vệ thực vật tránh được sương giá,[1] khống chế cỏ dại phát triển trên các cánh đồng lúa[2] và giúp chống lại sự cố kết đất.[3] Thủy lợi thường được nghiên cứu cùng với hệ thống tiêu thoát nước, hệ thống này có thể là tự nhiên hay nhân tạo để thoát nước mặt hoặc nước dưới đất của một khu vưc cụ thể.

Các điều tra khảo cổ học đã xác định có công trình thủy lợi ở Lưỡng Hà và Ai Cập vào khoảng thiên niên kỷ 6 TCN, lúa mạch được trồng ở các khu vực có lượng mưa không đủ để cung cấp cho nó.[4]

Ở thung lũng Zana thuộc dãy núi Andes ở Peru, các nhà khảo cổ học đã tìm thấy dấu vết của ba con kênh, và theo định tuổi bằng carbon-14, nó được xây dựng từ thiên niên kỷ 4 TCN, thiên niên kỷ 3 TCN và thế kỷ 9. Các con kênh này là kỷ lục về thủy lợi đầu tiên tại Tân Thế giới. Các dấu vết của một con kênh có thể có tuổi từ thiên niên kỷ 5 TCN được tìm thấy bên dưới con kênh có tuổi vào thiên niên kỷ 4 TCN.[5] Hệ thống chứa nước và thủy lợi tinh vi được phát triển bởi nền văn minh thung lũng Indus ở Pakistan và bắc Ấn Độ, bao gồm các bể chứa ở Girnar vào năm 3.000 TCN và một kênh có tuổi cổ hơn vào năm 2600 TCN.[6][7] Hoạt động nông nghiệp với quy mô lớn làm cho nhu cầu mở rộng hệ thống kênh đào cho mục đích tưới tiêu.

Có dấu hiệu cho thấy vào thời pharaon Amenemhat III vương triều thứ 12 (khoảng 1800 TCN), người Ai Cập cổ đại đã sử dụng các hồ tự nhiên của ốc đảo Faiyum làm hồ chứa để cung cấp nước trong mùa khô, vì nước hồ này dâng lên trong mùa lũ hàng năm của sông Nin.[8]

Các qanat, được xây dựng ở Ba Tư cổ đại vào khoảng năm 800 TCN, là một trong số những phương pháp thủy lợi cổ nhất từng được biết đến mà ngày nay vẫn còn sử dụng. Ngày nay chúng được tìm thấy ở châu Á, Trung Đông và Bắc Phi. Hệ thống nào bao gồm mạng lưới giống như giếng đứng và các ống dẫn hơi nghiêng hướng vào mặt của các vách đá và các đồi dốc để khai thác nước ngầm.[9] Noria, một guồng nước được gắn các bình bằng đất sét xung quanh được vận hành bởi năng lượng của dòng nước, lần đầu tiên được đưa vào sử dụng trong thời gian này bởi những người La Mã đến định cư ở Bắc Phi. Vào năm 150 TCN, các bình được lắp các van cho phép nước chảy vào êm hơn khi chúng chịu tác động của lực nước.[10]

Các công trình thủy lợi của Sri Lanka cổ đại sớm nhất được định tuổi vào khoảng 300 TCN vào thời vua Pandukabhaya và tiếp tục phát triển liên tục đến 1000 năm sau đó, là một trong những hệ thống thủy lợi phức tạp nhất trong thế giới cổ đại. Người Sinhala là những người đầu tiên xây các bể chứa để trữ nước. Do những ưu thế về kỹ thuật của họ trong lĩnh vực này, họ thường được gọi là 'bậc thầy về thủy lợi'. Hầu hết các hệ thống thủy lợi này vẫn tồn tại mà không bị phá hủy cho đến ngày nay ở Anuradhapura và Polonnaruwa do những kỹ thuật tiên tiến và chính xác của họ. Hệ thống này đã được hồi phục rộng rãi và mở rộng vào thời vua Parakrama Bahu (1153 – 1186 TCN).[11]

Các kỹ sư thủy lực đầu tiên của Trung Quốc là Tôn Thúc Ngao (thế kỷ 6 TCN) vào thời Xuân Thu và Tây Môn Báo (thế kỷ 5 TCN) vào thời Chiến Quốc, cả hai đã xây dựng các dự án thủy lợi lớn. Ở vùng Tứ Xuyên thuộc nước Tần, hệ thống thủy lợi Đô Giang Yển được xây dựng vào năm 256 TCN để tưới cho một vùng nông nghiệp rộng lớn mà ngày nay vẫn còn được sử dụng để cung cấp nước.[12] Vào thế kỷ 2, dưới thời nhà Hán, người Trung Quốc cũng sử dụng bơm chuyền để đưa nước từ thấp lên cao.[13] Chúng được vận hành bởi bàn chân có bàn đạp với các guồng nước hoặc bằng sức kéo của trâu, bò.[14] Nước được dùng cho các công trình công cộng cung cấp nước cho các khu dân cư đô thị và các khu vườn của cung điện, nhưng hầu hết được dẫn vào các kênh thủy lợi để tưới cho các cánh đồng.[15]

Máy đo mưa đầu tiên trên thế giới ở Triều Tiên là uryanggye (tiếng Triều Tiên:우량계), được phát hiện vào năm 1441. Người phát minh là Jang Yeong-sil, một kỹ sư Triều Tiên vào thời nhà Triều Tiên, theo chỉ vụ của vua Thế Tông. Nó được lắp đặt trong các bồn chứa như là một phần của hệ thống thủy lợi trên toàn quốc để đo và thu thập lượng mưa phục vụ cho nông nghiệp. Với công cụ này, các nhà quy hoạch và nông dân có thể có được nhiều thông tin hơn trong công việc của mình.[16]

↑ Snyder, R. L.; Melo-Abreu, J. P. (2005). "Frost protection: fundamentals, practice, and economics – Volume 1" (PDF). Environment and Natural Resources Series 10. Food and Agriculture Organization of the United Nations. ISSN: 1684-8241.

↑ J. F. Williams & S. R. Roberts, J. E. Hill, S. C. Scardaci, and G. Tibbits. "Managing Water for Weed Control in Rice". UC Davis, Department of Plant Sciences. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 4 năm 2007. Truy cập ngày 14 tháng 3 năm 2007.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)

↑ "Arid environments becoming consolidated". Bản gốc lưu trữ ngày 9 tháng 10 năm 2008. Truy cập ngày 5 tháng 10 năm 2009.

↑ The History of Technology – Irrigation. Encyclopædia Britannica, 1994 edition.

↑ Dillehay TD, Eling HH Jr, Rossen J (2005). "Preceramic irrigation canals in the Peruvian Andes". Proceedings of the National Academy of Sciences. Quyển 102 số 47. tr. 17241–4. doi:10.1073/pnas.0508583102. PMID 16284247.{{Chú thích tạp chí}}: Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)

↑ Rodda, J. C. and Ubertini, Lucio (2004). The Basis of Civilization - Water Science? pg 161. International Association of Hydrological Sciences (International Association of Hydrological Sciences Press 2004).

↑ "Ancient India Indus Valley Civilization". Minnesota State University "e-museum". Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 2 năm 2007. Truy cập ngày 10 tháng 1 năm 2007.

↑ "Amenemhet III". Britannica Concise. Truy cập ngày 10 tháng 1 năm 2007.

↑ "Qanat Irrigation Systems and Homegardens (Iran)". Globally Important Agriculture Heritage Systems. UN Food and Agriculture Organization. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 6 năm 2008. Truy cập ngày 10 tháng 1 năm 2007.

↑ Encyclopædia Britannica, ấn bản 1911 và 1989

↑ de Silva, Sena (1998). "Reservoirs of Sri Lanka and their fisheries". UN Food and Agriculture Organization. Truy cập ngày 10 tháng 1 năm 2007.

↑ China – history. Encyclopædia Britannica, ấn bản 1994.

↑ Needham, Joseph (1986). Science and Civilization in China: Volume 4, Physics and Physical Technology, Part 2, Mechanical Engineering. Taipei: Caves Books Ltd. tr. 344-346.

↑ Needham, Volume 4, Part 2, 340-343.

↑ Needham, Volume 4, Part 2, 33, 110.

↑ Baek Seok-gi 백석기 (1987). Jang Yeong-sil 장영실. Woongjin Wiin Jeon-gi 웅진위인전기 11. Woongjin Publishing Co., Ltd.

Bản mẫu:Thể loại common nội dòng

"Irrigation techniques". USGS. Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 12 năm 2005. Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2005.

"The Irrigation Association". Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 6 năm 2013. Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2005.

Royal Engineers Museum Lưu trữ ngày 30 tháng 7 năm 2010 tại Wayback Machine 19th century Irrigation in India

International Commission on Irrigation and Drainage (ICID)

Irrigation Lưu trữ ngày 8 tháng 10 năm 2009 tại Wayback Machine Water Quality Information Center, U.S. Department of Agriculture

AQUASTAT FAO's global information system on water and agriculture

Irrigation methods at Appropedia, a wiki for non-Wikipedia content (projects & practical "how tos").

Equal and Proportionate Distribution of Water in Irrigation Systems - article at Appropedia

Texas Irrigation Lưu trữ ngày 25 tháng 1 năm 2010 tại Wayback Machine

Guide to Irrigation Lưu trữ ngày 7 tháng 1 năm 2010 tại Wayback Machine an article written by Ahmet Korkmaz]

xtsTài nguyên thiên nhiên

Khí quyển Trái Đất

Ô nhiễm không khí Chỉ số chất lượng không khí Chỉ số sức khỏe chất lượng không khí Luật chất lượng không khí Airshed Tiêu chuẩn chất lượng không khí xung quanh Thương mại phát thải Chất lượng không khí trong nhà Sự suy giảm ôzôn Giảm phát thải từ chặt phá rừng

Ô nhiễm không khí

Chỉ số chất lượng không khí Chỉ số sức khỏe chất lượng không khí

Chỉ số sức khỏe chất lượng không khí

Luật chất lượng không khí

Tiêu chuẩn chất lượng không khí xung quanh

Thương mại phát thải

Chất lượng không khí trong nhà

Sự suy giảm ôzôn

Giảm phát thải từ chặt phá rừng

Đa dạng sinh học Bioprospecting Sinh quyển Bushfood Thịt rừng Thủy sản Luật Thủy sản Quản lý thủy sản Thực phẩm Rừng Forest genetic resources Luật Bảo vệ rừng Quản lý rừng Game (food) Game law Ngân hàng gen Bảo tồn biển List of plants used in herbalism Non-timber forest products Rangeland Seedbank Loài hoang dã Bảo tồn loài hoang dã Quản lý loài hoang dã Gỗ

Đa dạng sinh học

Thủy sản Luật Thủy sản Quản lý thủy sản

Quản lý thủy sản

Rừng Forest genetic resources Luật Bảo vệ rừng Quản lý rừng

Forest genetic resources

Luật Bảo vệ rừng

Game (food) Game law

List of plants used in herbalism

Non-timber forest products

Loài hoang dã Bảo tồn loài hoang dã Quản lý loài hoang dã

Bảo tồn loài hoang dã

Quản lý loài hoang dã

Luật năng lượng Tài nguyên năng lượng Nhiên liệu hóa thạch Năng lượng địa nhiệt Năng lượng hạt nhân Đỉnh dầu Shade (shadow) Năng lượng Mặt Trời Bức xạ Mặt Trời Năng lượng thủy triều Năng lượng sóng Năng lượng gió

Tài nguyên năng lượng

Nhiên liệu hóa thạch

Năng lượng địa nhiệt

Năng lượng hạt nhân

Năng lượng Mặt Trời

Năng lượng thủy triều

Đất vàKhoáng vật

Conflict minerals Bảo tồn sinh cảnh Đất đai Arable land Thoái hóa đất Luật đất đai Quản lý đất đai Quy hoạch sử dụng đất Sử dụng đất Quyền khoáng sản Khai thác mỏ Luật khoáng sản Khai thác mỏ cát Open space reserve Đỉnh khoáng sản Property law Đất Bảo tồn đất Soil fertility Soil health Soil resilience

Conflict minerals

Bảo tồn sinh cảnh

Đất đai Arable land Thoái hóa đất Luật đất đai Quản lý đất đai Quy hoạch sử dụng đất Sử dụng đất

Quy hoạch sử dụng đất

Quyền khoáng sản

Khai thác mỏ Luật khoáng sản Khai thác mỏ cát

Khai thác mỏ cát

Open space reserve

Đất Bảo tồn đất Soil fertility Soil health Soil resilience

Tầng ngậm nước Nước uống Nước ngọt Nước ngầm Bổ cập nước dưới đất Groundwater remediation Thủy quyển Leaching (agriculture) Đỉnh nước Nước Chiến tranh nước Bảo tồn nước Băng Luật nước Ô nhiễm nước Water privatization Chất lượng nước Water right Tài nguyên nước Quản lý tài nguyên nước Chính sách tài nguyên nước

Nước ngầm Bổ cập nước dưới đất Groundwater remediation

Bổ cập nước dưới đất

Groundwater remediation

Leaching (agriculture)

Nước Chiến tranh nước Bảo tồn nước Băng Luật nước Ô nhiễm nước Water privatization Chất lượng nước Water right

Chiến tranh nước

Water privatization

Tài nguyên nước Quản lý tài nguyên nước Chính sách tài nguyên nước

Quản lý tài nguyên nước

Chính sách tài nguyên nước

Commons Common-pool resource Enclosure Global commons Bi kịch của mảnh đất công Kinh tế sinh thái Dịch vụ sinh thái Natural capital Tài nguyên không tái tạo Khai thác quá mức Tài nguyên tái tạo Resource curse Natural resource economics Khai thác tài nguyên thiên nhiên Resource extraction Quản lý tài nguyên thiên nhiên Quản lý thích nghi Hệ sinh thái Wilderness

Commons Common-pool resource Enclosure Global commons Bi kịch của mảnh đất công

Common-pool resource

Bi kịch của mảnh đất công

Kinh tế sinh thái

Dịch vụ sinh thái

Tài nguyên không tái tạo

Khai thác quá mức

Tài nguyên tái tạo

Natural resource economics

Khai thác tài nguyên thiên nhiên

Resource extraction

Quản lý tài nguyên thiên nhiên Quản lý thích nghi

Quản lý thích nghi

Thể loại:Tài nguyên thiên nhiên Commons:Category:Tài nguyên thiên nhiên

Thể loại:Tài nguyên thiên nhiên

Commons:Category:Tài nguyên thiên nhiên

Dòng thải axit mỏ Ballast water Phòng tắm Blackwater (coal) Blackwater (waste) Boiler blowdown Nước muối cô đặc Combined sewer Cooling tower Cooling water Fecal sludge Greywater Infiltration/Inflow Nước thải công nghiệp Ion exchange Leachate Manure Papermaking Produced water Return flow Thẩm thấu ngược Sanitary sewer Septage Sewage Sewage sludge Bồn cầu Urban runoff

Dòng thải axit mỏ

Blackwater (coal)

Blackwater (waste)

Nước muối cô đặc

Infiltration/Inflow

Nước thải công nghiệp

Quality indicators

Nhu cầu ôxy sinh hóa Nhu cầu ôxy hóa học Coliform index Dissolved oxygen Kim loại nặng pH Độ mặn Nhiệt độ Tổng chất rắn hòa tan Tổng chất rắn lơ lửng Turbidity

Nhu cầu ôxy sinh hóa

Nhu cầu ôxy hóa học

Dissolved oxygen

Tổng chất rắn hòa tan

Tổng chất rắn lơ lửng

Treatment options

Bùn hoạt tính Aerated lagoon Agricultural wastewater treatment API oil-water separator Carbon filtration Clo hóa Clarifier Constructed wetland Decentralized wastewater system Extended aeration Facultative lagoon Fecal sludge management Filtration Imhoff tank Industrial wastewater treatment Ion exchange Membrane bioreactor Reverse osmosis Rotating biological contactor Secondary treatment Sedimentation Septic tank Settling basin Sewage sludge treatment Sewage treatment Stabilization pond Trickling filter Ultraviolet germicidal irradiation UASB Vermifilter Wastewater treatment plant

Agricultural wastewater treatment

API oil-water separator

Carbon filtration

Constructed wetland

Decentralized wastewater system

Extended aeration

Facultative lagoon

Fecal sludge management

Industrial wastewater treatment

Membrane bioreactor

Rotating biological contactor

Secondary treatment

Sewage sludge treatment

Sewage treatment

Stabilization pond

Trickling filter

Ultraviolet germicidal irradiation

Wastewater treatment plant

Disposal options

Combined sewer Evaporation pond Groundwater recharge Infiltration basin Injection well Irrigation Marine dumping Marine outfall Reclaimed water Sanitary sewer Septic drain field Sewage farm Storm drain Surface runoff

Evaporation pond

Groundwater recharge

Infiltration basin

Septic drain field

Thời Tiền sử • Niên biểu

Thời đạiThời đại đồ đá (Đá cũ • Đá mới) • Thời đại đồ đồng • Thời đại đồ sắt

Thời đại đồ đá (Đá cũ • Đá mới) • Thời đại đồ đồng • Thời đại đồ sắt

Theo vùngChâu PhiAi Cập thời Tiền Vương triều • Trung tâm Bắc Phi thời Tiền sửChâu ÁTrung Hoa • Nhật Bản • Nam Á (Ấn Độ • Sri Lanka) • Trung Á • Siberia • Tây ÁChâu ÂuCaucasus (Georgia • Armenia) • Balkan Tân Thế giớiChâu Mỹ thời tiền Columbo • Châu Úc thời Tiền sử

Châu PhiAi Cập thời Tiền Vương triều • Trung tâm Bắc Phi thời Tiền sửChâu ÁTrung Hoa • Nhật Bản • Nam Á (Ấn Độ • Sri Lanka) • Trung Á • Siberia • Tây ÁChâu ÂuCaucasus (Georgia • Armenia) • Balkan Tân Thế giớiChâu Mỹ thời tiền Columbo • Châu Úc thời Tiền sử

Ai Cập thời Tiền Vương triều • Trung tâm Bắc Phi thời Tiền sử

Trung Hoa • Nhật Bản • Nam Á (Ấn Độ • Sri Lanka) • Trung Á • Siberia • Tây Á

Caucasus (Georgia • Armenia) • Balkan

Châu Mỹ thời tiền Columbo • Châu Úc thời Tiền sử

Tiến hóa loài ngườiVượn cổ phương Nam • Các giống người tiền sử(Homo habilis • Homo erectus) • Homo sapiens

Tiến hóa loài người

Vượn cổ phương Nam • Các giống người tiền sử(Homo habilis • Homo erectus) • Homo sapiens

Đời sốngCuộc sốngSăn bắt và hái lượm • Săn bắn • Nông nghiệp • Ngôn ngữ • Thông tin liên lạc • Tín ngưỡng • Di cư • Y học • Dân cư • Hệ đếmXã hộiThị tộc • Bào tộc • Bộ lạc • Hôn nhân • Chiến tranhKĩ thuậtCông cụ • Kiến trúc Văn hóa và Nghệ thuậtÂm nhạc

Cuộc sốngSăn bắt và hái lượm • Săn bắn • Nông nghiệp • Ngôn ngữ • Thông tin liên lạc • Tín ngưỡng • Di cư • Y học • Dân cư • Hệ đếmXã hộiThị tộc • Bào tộc • Bộ lạc • Hôn nhân • Chiến tranhKĩ thuậtCông cụ • Kiến trúc Văn hóa và Nghệ thuậtÂm nhạc

Săn bắt và hái lượm • Săn bắn • Nông nghiệp • Ngôn ngữ • Thông tin liên lạc • Tín ngưỡng • Di cư • Y học • Dân cư • Hệ đếm

Thị tộc • Bào tộc • Bộ lạc • Hôn nhân • Chiến tranh

Công cụ • Kiến trúc

Văn hóa và Nghệ thuật

xtsBiến đổi khí hậu

Tổng quan Nguyên nhân của biến đổi khí hậu Tác động của biến đổi khí hậu Giảm thiểu biến đổi khí hậu Climate change adaptation By country and region

Nguyên nhân của biến đổi khí hậu Tác động của biến đổi khí hậu Giảm thiểu biến đổi khí hậu Climate change adaptation By country and region

Nguyên nhân của biến đổi khí hậu

Tác động của biến đổi khí hậu

Giảm thiểu biến đổi khí hậu

Climate change adaptation

By country and region

Nguyên nhânTổng quan Hệ thống khí hậu Hiệu ứng nhà kính (Carbon dioxide trong khí quyển Trái Đất) Quan điểm khoa học về biến đổi khí hậu Nguồn cơn Phá rừng Nhiên liệu hóa thạch Khí nhà kính Greenhouse gas emissions Carbon accounting Vết carbon Carbon leakage from agriculture from wetlands World energy supply and consumption

Tổng quan Hệ thống khí hậu Hiệu ứng nhà kính (Carbon dioxide trong khí quyển Trái Đất) Quan điểm khoa học về biến đổi khí hậu Nguồn cơn Phá rừng Nhiên liệu hóa thạch Khí nhà kính Greenhouse gas emissions Carbon accounting Vết carbon Carbon leakage from agriculture from wetlands World energy supply and consumption

Hệ thống khí hậu Hiệu ứng nhà kính (Carbon dioxide trong khí quyển Trái Đất) Quan điểm khoa học về biến đổi khí hậu

Hệ thống khí hậu

Hiệu ứng nhà kính (Carbon dioxide trong khí quyển Trái Đất)

Quan điểm khoa học về biến đổi khí hậu

Phá rừng Nhiên liệu hóa thạch Khí nhà kính Greenhouse gas emissions Carbon accounting Vết carbon Carbon leakage from agriculture from wetlands World energy supply and consumption

Greenhouse gas emissions Carbon accounting Vết carbon Carbon leakage from agriculture from wetlands

Carbon accounting

from agriculture

World energy supply and consumption

Lịch sử History of climate change policy and politics Lịch sử khoa học biến đổi khí hậu Svante Arrhenius James Hansen Charles David Keeling Hội nghị Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu Years in climate change 2019 2020 2021 2022 2023 2024

History of climate change policy and politics Lịch sử khoa học biến đổi khí hậu Svante Arrhenius James Hansen Charles David Keeling Hội nghị Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu Years in climate change 2019 2020 2021 2022 2023 2024

History of climate change policy and politics

Lịch sử khoa học biến đổi khí hậu

Svante Arrhenius

Charles David Keeling

Hội nghị Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu

Years in climate change 2019 2020 2021 2022 2023 2024

Tác động và vấn đềTự nhiên Biến đổi khí hậu đột ngột Anoxic event Arctic methane emissions Suy giảm băng biển Bắc Cực Atlantic meridional overturning circulation Hạn hán Thời tiết cực đoan Lụt Coastal flooding Đợt nóng Marine Đảo nhiệt đô thị Oceans axit hóa deoxygenation heat content sea surface temperature stratification temperature Suy giảm ôzôn Permafrost thaw Sự lùi dần của sông băng từ năm 1850 Mực nước biển dâng Season creep Điểm tới hạn trong hệ thống khí hậu Tropical cyclones Water cycle Cháy rừng Động thực vật Biomes Mass mortality event Birds Tuyệt chủng Forest dieback Invasive species Đời sống dưới nước Đa dạng sinh học thực vật Xã hội và kinh tế Nông nghiệp Livestock United States Children Cities Civilizational collapse Crime Depopulation of settlements Destruction of cultural heritage Disability Economic impacts U.S. insurance industry Ngư nghiệp Gender Health Mental health Human rights Indigenous peoples Infectious diseases Migration Poverty Psychological impacts Security and conflict Urban flooding Thiếu nước Water security Theo quốc gia vàvùng lãnh thổ Africa Americas Antarctica Arctic Asia Australia Caribbean Europe Middle East and North Africa Small island countries by individual country

Tác động và vấn đề

Tự nhiên Biến đổi khí hậu đột ngột Anoxic event Arctic methane emissions Suy giảm băng biển Bắc Cực Atlantic meridional overturning circulation Hạn hán Thời tiết cực đoan Lụt Coastal flooding Đợt nóng Marine Đảo nhiệt đô thị Oceans axit hóa deoxygenation heat content sea surface temperature stratification temperature Suy giảm ôzôn Permafrost thaw Sự lùi dần của sông băng từ năm 1850 Mực nước biển dâng Season creep Điểm tới hạn trong hệ thống khí hậu Tropical cyclones Water cycle Cháy rừng Động thực vật Biomes Mass mortality event Birds Tuyệt chủng Forest dieback Invasive species Đời sống dưới nước Đa dạng sinh học thực vật Xã hội và kinh tế Nông nghiệp Livestock United States Children Cities Civilizational collapse Crime Depopulation of settlements Destruction of cultural heritage Disability Economic impacts U.S. insurance industry Ngư nghiệp Gender Health Mental health Human rights Indigenous peoples Infectious diseases Migration Poverty Psychological impacts Security and conflict Urban flooding Thiếu nước Water security Theo quốc gia vàvùng lãnh thổ Africa Americas Antarctica Arctic Asia Australia Caribbean Europe Middle East and North Africa Small island countries by individual country

Biến đổi khí hậu đột ngột Anoxic event Arctic methane emissions Suy giảm băng biển Bắc Cực Atlantic meridional overturning circulation Hạn hán Thời tiết cực đoan Lụt Coastal flooding Đợt nóng Marine Đảo nhiệt đô thị Oceans axit hóa deoxygenation heat content sea surface temperature stratification temperature Suy giảm ôzôn Permafrost thaw Sự lùi dần của sông băng từ năm 1850 Mực nước biển dâng Season creep Điểm tới hạn trong hệ thống khí hậu Tropical cyclones Water cycle Cháy rừng

Biến đổi khí hậu đột ngột

Arctic methane emissions

Suy giảm băng biển Bắc Cực

Atlantic meridional overturning circulation

Thời tiết cực đoan

Lụt Coastal flooding

Coastal flooding

Đợt nóng Marine Đảo nhiệt đô thị

Đảo nhiệt đô thị

Oceans axit hóa deoxygenation heat content sea surface temperature stratification temperature

sea surface temperature

Sự lùi dần của sông băng từ năm 1850

Mực nước biển dâng

Điểm tới hạn trong hệ thống khí hậu

Tropical cyclones

Biomes Mass mortality event Birds Tuyệt chủng Forest dieback Invasive species Đời sống dưới nước Đa dạng sinh học thực vật

Biomes Mass mortality event

Mass mortality event

Invasive species

Đời sống dưới nước

Đa dạng sinh học thực vật

Xã hội và kinh tế

Nông nghiệp Livestock United States Children Cities Civilizational collapse Crime Depopulation of settlements Destruction of cultural heritage Disability Economic impacts U.S. insurance industry Ngư nghiệp Gender Health Mental health Human rights Indigenous peoples Infectious diseases Migration Poverty Psychological impacts Security and conflict Urban flooding Thiếu nước Water security

Nông nghiệp Livestock United States

Civilizational collapse

Depopulation of settlements

Destruction of cultural heritage

Economic impacts U.S. insurance industry

U.S. insurance industry

Health Mental health

Indigenous peoples

Infectious diseases

Psychological impacts

Security and conflict

Theo quốc gia vàvùng lãnh thổ

Africa Americas Antarctica Arctic Asia Australia Caribbean Europe Middle East and North Africa Small island countries by individual country

Middle East and North Africa

Small island countries

by individual country

Giảm thiểuKinh tế vàtài chính Carbon budget Mua bán phát thải carbon Bù trừ và tín chỉ carbon Gold Standard Giá carbon price Thuế cacbon Nợ khí hậu Tài chính khí hậu Climate risk insurance Co-benefits of climate change mitigation Economics of climate change mitigation Fossil fuel divestment Green Climate Fund Kinh tế carbon thấp Phát thải ròng bằng 0 Năng lượng Thu hồi và lưu trữ carbon Energy transition Fossil fuel phase-out Năng lượng hạt nhân Năng lượng tái tạo Năng lượng bền vững Bảo tồn vàtăng cườngbể chứa carbon Blue carbon Carbon dioxide removal Cô lập carbon Direct air capture Carbon farming Climate-smart agriculture Quản lý rừng afforestation forestry for carbon sequestration REDD and REDD+ reforestation Land use, land-use change, and forestry (LULUCF and AFOLU) Nature-based solutions Cá nhân Individual action on climate change Plant-based diet

Kinh tế vàtài chính Carbon budget Mua bán phát thải carbon Bù trừ và tín chỉ carbon Gold Standard Giá carbon price Thuế cacbon Nợ khí hậu Tài chính khí hậu Climate risk insurance Co-benefits of climate change mitigation Economics of climate change mitigation Fossil fuel divestment Green Climate Fund Kinh tế carbon thấp Phát thải ròng bằng 0 Năng lượng Thu hồi và lưu trữ carbon Energy transition Fossil fuel phase-out Năng lượng hạt nhân Năng lượng tái tạo Năng lượng bền vững Bảo tồn vàtăng cườngbể chứa carbon Blue carbon Carbon dioxide removal Cô lập carbon Direct air capture Carbon farming Climate-smart agriculture Quản lý rừng afforestation forestry for carbon sequestration REDD and REDD+ reforestation Land use, land-use change, and forestry (LULUCF and AFOLU) Nature-based solutions Cá nhân Individual action on climate change Plant-based diet

Kinh tế vàtài chính

Carbon budget Mua bán phát thải carbon Bù trừ và tín chỉ carbon Gold Standard Giá carbon price Thuế cacbon Nợ khí hậu Tài chính khí hậu Climate risk insurance Co-benefits of climate change mitigation Economics of climate change mitigation Fossil fuel divestment Green Climate Fund Kinh tế carbon thấp Phát thải ròng bằng 0

Mua bán phát thải carbon

Bù trừ và tín chỉ carbon Gold Standard

Giá carbon price

Tài chính khí hậu

Climate risk insurance

Co-benefits of climate change mitigation

Economics of climate change mitigation

Fossil fuel divestment

Green Climate Fund

Kinh tế carbon thấp

Phát thải ròng bằng 0

Thu hồi và lưu trữ carbon Energy transition Fossil fuel phase-out Năng lượng hạt nhân Năng lượng tái tạo Năng lượng bền vững

Thu hồi và lưu trữ carbon

Energy transition Fossil fuel phase-out

Fossil fuel phase-out

Năng lượng tái tạo

Năng lượng bền vững

Bảo tồn vàtăng cườngbể chứa carbon

Blue carbon Carbon dioxide removal Cô lập carbon Direct air capture Carbon farming Climate-smart agriculture Quản lý rừng afforestation forestry for carbon sequestration REDD and REDD+ reforestation Land use, land-use change, and forestry (LULUCF and AFOLU) Nature-based solutions

Carbon dioxide removal Cô lập carbon Direct air capture

Direct air capture

Climate-smart agriculture

Quản lý rừng afforestation forestry for carbon sequestration REDD and REDD+ reforestation

forestry for carbon sequestration

Land use, land-use change, and forestry (LULUCF and AFOLU)

Nature-based solutions

Individual action on climate change Plant-based diet

Plant-based diet

Xã hội và Thích nghiXã hội Business action Climate action Climate emergency declaration Phong trào khí hậu Bãi khóa vì khí hậu Phủ nhận Ecological grief Governance Công lý Litigation Politics Dư luận Women thích nghi Adaptation strategies on the German coast Adaptive capacity Disaster risk reduction Ecosystem-based adaptation Kiểm soát lũ lụt Loss and damage Managed retreat Nature-based solutions Resilience Risk Vulnerability The Adaptation Fund National Adaptation Programme of Action Truyền thông Climate Change Performance Index Khủng hoảng khí hậu (thuật ngữ) Climate spiral Education Media coverage Popular culture depictions art fiction video games Warming stripes Thỏa thuận quốc tế Glasgow Climate Pact Nghị định thư Kyōto Thỏa thuận Paris về khí hậu Cooperative Mechanisms under Article 6 of the Paris Agreement Nationally determined contributions Sustainable Development Goal 13 Công ước khung Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu

Xã hội và Thích nghi

Xã hội Business action Climate action Climate emergency declaration Phong trào khí hậu Bãi khóa vì khí hậu Phủ nhận Ecological grief Governance Công lý Litigation Politics Dư luận Women thích nghi Adaptation strategies on the German coast Adaptive capacity Disaster risk reduction Ecosystem-based adaptation Kiểm soát lũ lụt Loss and damage Managed retreat Nature-based solutions Resilience Risk Vulnerability The Adaptation Fund National Adaptation Programme of Action Truyền thông Climate Change Performance Index Khủng hoảng khí hậu (thuật ngữ) Climate spiral Education Media coverage Popular culture depictions art fiction video games Warming stripes Thỏa thuận quốc tế Glasgow Climate Pact Nghị định thư Kyōto Thỏa thuận Paris về khí hậu Cooperative Mechanisms under Article 6 of the Paris Agreement Nationally determined contributions Sustainable Development Goal 13 Công ước khung Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu

Business action Climate action Climate emergency declaration Phong trào khí hậu Bãi khóa vì khí hậu Phủ nhận Ecological grief Governance Công lý Litigation Politics Dư luận Women

Climate emergency declaration

Phong trào khí hậu Bãi khóa vì khí hậu

Bãi khóa vì khí hậu

Ecological grief

Adaptation strategies on the German coast Adaptive capacity Disaster risk reduction Ecosystem-based adaptation Kiểm soát lũ lụt Loss and damage Managed retreat Nature-based solutions Resilience Risk Vulnerability The Adaptation Fund National Adaptation Programme of Action

Adaptation strategies on the German coast

Adaptive capacity

Disaster risk reduction

Ecosystem-based adaptation

Kiểm soát lũ lụt

The Adaptation Fund

National Adaptation Programme of Action

Climate Change Performance Index Khủng hoảng khí hậu (thuật ngữ) Climate spiral Education Media coverage Popular culture depictions art fiction video games Warming stripes

Climate Change Performance Index

Khủng hoảng khí hậu (thuật ngữ)

Popular culture depictions art fiction video games

Thỏa thuận quốc tế

Glasgow Climate Pact Nghị định thư Kyōto Thỏa thuận Paris về khí hậu Cooperative Mechanisms under Article 6 of the Paris Agreement Nationally determined contributions Sustainable Development Goal 13 Công ước khung Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu

Glasgow Climate Pact

Nghị định thư Kyōto

Thỏa thuận Paris về khí hậu Cooperative Mechanisms under Article 6 of the Paris Agreement Nationally determined contributions

Cooperative Mechanisms under Article 6 of the Paris Agreement

Nationally determined contributions

Sustainable Development Goal 13

Công ước khung Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu

Nền tảng và lý thuyếtĐo lường Global surface temperature Instrumental temperature record Proxy Satellite temperature measurement Lý thuyết Suất phản chiếu Chu trình carbon atmospheric biologic oceanic permafrost Bể chứa carbon Độ nhạy khí hậu Biến thiên khí hậu Cloud feedback Cloud forcing Fixed anvil temperature hypothesis Băng quyển Earth's energy budget Extreme event attribution Feedbacks Global warming potential Illustrative model of greenhouse effect on climate change Orbital forcing Radiative forcing Nghiên cứu và mô hình Climate change scenario Climate model Coupled Model Intercomparison Project Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC) IPCC Sixth Assessment Report Paleoclimatology Representative Concentration Pathway Shared Socioeconomic Pathways

Nền tảng và lý thuyết

Đo lường Global surface temperature Instrumental temperature record Proxy Satellite temperature measurement Lý thuyết Suất phản chiếu Chu trình carbon atmospheric biologic oceanic permafrost Bể chứa carbon Độ nhạy khí hậu Biến thiên khí hậu Cloud feedback Cloud forcing Fixed anvil temperature hypothesis Băng quyển Earth's energy budget Extreme event attribution Feedbacks Global warming potential Illustrative model of greenhouse effect on climate change Orbital forcing Radiative forcing Nghiên cứu và mô hình Climate change scenario Climate model Coupled Model Intercomparison Project Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC) IPCC Sixth Assessment Report Paleoclimatology Representative Concentration Pathway Shared Socioeconomic Pathways

Global surface temperature Instrumental temperature record Proxy Satellite temperature measurement

Global surface temperature

Instrumental temperature record

Satellite temperature measurement

Suất phản chiếu Chu trình carbon atmospheric biologic oceanic permafrost Bể chứa carbon Độ nhạy khí hậu Biến thiên khí hậu Cloud feedback Cloud forcing Fixed anvil temperature hypothesis Băng quyển Earth's energy budget Extreme event attribution Feedbacks Global warming potential Illustrative model of greenhouse effect on climate change Orbital forcing Radiative forcing

Chu trình carbon atmospheric biologic oceanic permafrost

Biến thiên khí hậu

Cloud forcing Fixed anvil temperature hypothesis

Fixed anvil temperature hypothesis

Earth's energy budget

Extreme event attribution

Global warming potential

Illustrative model of greenhouse effect on climate change

Radiative forcing

Nghiên cứu và mô hình

Climate change scenario Climate model Coupled Model Intercomparison Project Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC) IPCC Sixth Assessment Report Paleoclimatology Representative Concentration Pathway Shared Socioeconomic Pathways

Climate change scenario

Coupled Model Intercomparison Project

Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC) IPCC Sixth Assessment Report

IPCC Sixth Assessment Report

Paleoclimatology

Representative Concentration Pathway

Shared Socioeconomic Pathways

Cổng thông tin Biến đổi khí hậu Thể loại Glossary Index

Cổng thông tin Biến đổi khí hậu

Cơ sở dữ liệu tiêu đề chuẩn

Hoa Kỳ2PhápBnF dataNhật BảnCộng hòa Séc2Tây Ban NhaIsrael

Từ điển lịch sử Thụy SĩNARAYale LUX

Từ điển lịch sử Thụy Sĩ

Khoa học đất nông nghiệp

Quản lý nguồn nước

Vấn đề môi trường liên quan tới nước

Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả

Bản mẫu webarchive dùng liên kết wayback

Bài cơ bản dài trung bình