Chủ nghĩa khắc kỷ - Bách khoa toàn thư Wikipedia

Chủ nghĩa khắc kỷ (hay chủ nghĩa stoic/stoa, tiếng Hy Lạp: Στωικισμός, tiếng Latinh: Stoicismus) là một trường phái triết học Hy Lạp cổ đại do Zeno thành Citium sáng lập ra tại Athens vào đầu thế kỷ thứ 3 Trước Công Nguyên. Chủ nghĩa khắc kỷ là một nhánh triết học về đạo đức con người, thứ được tạo ra bằng logic và cách mà con người nhìn nhận bản chất thế giới.[cần dẫn nguồn]

Chủ nghĩa khắc kỷ cho rằng vì con người là một sinh vật thuộc về xã hội, nên con đường đi tới eudaimonia (hạnh phúc) của chúng ta sẽ được tìm ra thông qua việc chấp nhận việc mọi thứ đang diễn ra, không cho phép bản thân bị kiểm soát bởi những khao khát được thỏa mãn hoặc sợ hãi trước những đớn đau, thông qua việc sử dụng trí óc của mình để hiểu thế giới này và làm những phần việc mình cần làm để đóng góp cho kế hoạch mà tự nhiên đã vạch ra sẵn, và thông qua việc cùng làm việc, đối xử với những người khác một cách công bằng, bất thiên vị.[1]

Những con người Stoic được biết đến nhiều nhất qua những lời răn dạy rằng "đức hạnh là điều tốt đẹp duy nhất" đối với con người, và rằng những thứ xung quanh ta, ví dụ như sức khỏe, tiền bạc và niềm vui, về bản chất không xấu cũng chẳng tốt (adiaphora), nhưng chúng có giá trị là "điều quan trọng để đức hạnh hành động". Bên cạnh đạo đức Aristoteles, những nguyên tắc của khắc kỷ cũng đã tạo nên trong những cách tiếp cận nền tảng có giá trị lớn lao tạo nên luân lý luận đức hạnh của phương Tây.[2] Con người khắc kỷ còn cho rằng những cảm xúc nhất định của chúng ta bị tổn thương là do sai lầm trong việc phán xét các vấn đề, và họ tin rằng con người nên hướng tới việc duy trì ý chí (gọi là prohairesis) sao cho "hòa hợp với tự nhiên". Chính lý do này, những người theo chủ nghĩa khắc kỷ tin rằng dấu hiệu rõ ràng nhất về triết lý của mỗi cá nhân sẽ được bộc lộ, không phải thông qua lời họ nói, mà thông qua cách họ cư xử.[3] Để có một cuộc sống tốt đẹp, con người phải hiểu được những quy tắc của trật tự tự nhiên bởi lẽ chủ nghĩa khắc kỷ tin rằng tự nhiên chính là gốc rễ của mọi điều.

Nhiều con người khắc kỷ, như Seneca và Epictetus, nhấn mạnh rằng, bởi "có đức hạnh là đã đủ hạnh phúc", nên một nhà hiền triết sẽ trở nên vô cùng kiên cường về mặt cảm xúc trước những bất hạnh. Niềm tin này có ý nghĩa tương tự với cụm từ "bình tĩnh khắc kỷ", dù vậy thì cụm từ này không bao hàm quan điểm đạo đức cơ bản của khắc kỷ cho rằng chỉ có một nhà hiền triết mới thực sự được tự do, và tất cả các suy đồi đạo đức đều xấu xa như nhau.[1]

Từ khi hình thành, các học thuyết khắc kỷ đã dần trở nên rất phổ biến trong xã hội Hy Lạp và La Mã cho đến thế kỷ thứ 3 Công Nguyên, một trong số những người nổi tiếng nhất theo trường phái này vào lúc đó là hoàng đế Marcus Aurelius.[cần kiểm chứng] Chủ nghĩa khắc kỷ với vị thế là trường phái triết học riêng biệt dần suy giảm sau khi Kitô giáo trở thành quốc giáo vào thế kỷ 4 CN.[4][5]

Mặt khác, một số ý niệm của chủ nghĩa khắc kỷ lại được tích hợp vào Kitô giáo từ thuở sơ khởi. Sau này triết học khắc kỷ cũng có một số giai đoạn phát triển trở lại, đáng chú ý nhất là trong thời kỳ Phục hưng (chủ nghĩa tân khắc kỷ) và trong thời đại ngày nay (chủ nghĩa khắc kỷ hiện đại).[6]

Nguồn gốc tên gọi

Tên tiếng Anh của chủ nghĩa khắc kỷ là Stoicism, có nguồn gốc ban đầu là 'Zenonism', tức là được đặt theo tên của người sáng lập, Zeno thành Citium. Tuy nhiên, cái tên này dần dần bị quên lãng, nhiều khả năng là do những môn đồ Stoic sau này không cho rằng Zeno là một người đủ thông tuệ để được đặt tên cho cả một trường phái, và cũng nhằm hạn chế khả năng chủ nghĩa triết học này đi chệch hướng, trở thành một sự sùng bái tính cách.[7]

Cái tên 'Stoicism' xuất phát từ Stoa Poikile (tiếng Hy Lạp cổ: ἡ ποικίλη στοά), hay 'Dãy Cột Sơn', một dãy cột lớn được trang hoàng bằng những hình vẽ tái hiện khung cảnh thần thoại và lịch sử, nằm ở phía bắc Agora, Athens, nơi Zeno và các môn đồ của ông tụ họp để bàn luận về những ý tưởng.[8][9] Khi Zeno mới bắt đầu giảng dạy, ông ta không thể chi trả cho một tòa nhà giống như Học viện của Plato hay mảnh vườn Lyceum của Aristotle, vậy nên ông và những môn đệ đã tụ tập tại khu vực bóng râm của Stoa Poikile giữa khu chợ, nơi bất cứ ai cũng có thể lắng nghe và tham gia tranh luận.[10]

Những nguyên lý cơ bản

Triết học không hứa sẽ đảm bảo bất cứ điều gì bên ngoài cho con người, bởi như vậy là nó đã thừa nhận những điều nằm ngoài vấn đề chính của nó. Giống như người thợ mộc chỉ làm việc với gỗ và tượng đồng, đối tượng mà nghệ thuật sống quan tâm đơn thuần là cuộc sống của mỗi con người.

—Epictetus, Diễn ngôn 1.15.2, Dịch theo bản tiếng Anh của Robin Hard

Những nhà triết học khắc kỷ đã đưa ra một cái nhìn thống nhất về thế giới, bao gồm logic hình thức, vật lý học nhất nguyên và đạo đức tự nhiên. Trong số đó, họ nhấn mạnh rằng đạo đức là trọng tâm chính trong kiến thức của con người, mặc dù vậy, các triết lý về logic của họ mới là thứ được các nhà triết học sau này quan tâm nhiều hơn.

Chủ nghĩa khắc kỷ dạy cho chúng ta về sự phát triển của việc tự kiểm soát bản thân và sự cương nghị như một phẩm chất để vượt qua những cảm xúc mang tính phá hủy; chủ nghĩa này tin rằng việc rèn luyện để suy nghĩ một cách rõ ràng, mạch lạc và bất thiên vị sẽ giúp cho con người hiểu ra bản chất của vũ trụ (logos). Một khía cạnh chính của chủ nghĩa khắc kỷ cũng lưu tâm đến việc cải thiện những điều tốt đẹp về đạo đức và luân lý của mỗi cá nhân: "Đức hạnh được bao hàm trong một ý chí hòa hợp với Tự nhiên."[11]

Nguyên lý này cũng được áp dụng trong các mối quan hệ giữa các cá nhân; "để được tự do trước những nỗi tức giận, sự đố kị và ghen tị,"[12] và phải chấp nhận rằng kể cả những người nô lệ cũng "bình đẳng như những con người khác, bởi tất cả mọi người đều là sản phẩm của tự nhiên".[13]

Nguyên tắc đạo đức theo chủ nghĩa Stoic tán thành với một quan điểm của chủ nghĩa quyết đoán; khi nói về những người thiếu đi đức hạnh Stoic, Cleanthes từng phản đối rằng kẻ độc ác "giống như một con chó bị trói vào một chiếc xe đẩy, nó buộc phải đi theo chiếc xe đẩy đến bất cứ đâu".[11] Người tuân theo đức hạnh Stoic, ngược lại, sẽ nắn chỉnh lại ý chí của anh ta sao cho phù hợp với thế giới và sẽ, theo lời của Epictetus, "ốm đau nhưng vẫn hạnh phúc, hiểm nguy nhưng vẫn hạnh phúc, chết đi nhưng vẫn hạnh phúc, lưu đày nhưng vẫn hạnh phúc, sống ô nhục nhưng vẫn hạnh phúc,"[12] do đó họ luôn hướng tới việc đạt được cảnh giới ý chí cá nhân "hoàn toàn tự chủ", và đồng thời được ở trong một vũ trụ "tổng thể độc nhất có tính quyết đoán nghiêm ngặt". Quan điểm này sau này được miêu tả với tên gọi "Chủ nghĩa phiếm thần cổ điển" (và được nhà triết học người Hà Lan Baruch Spinoza theo đuổi).[14]

Chủ nghĩa khắc kỷ tồn tại từ đầu thế kỷ 3 TCN đến cuối thế kỷ II TCN và trải qua ba giai đoạn:[15]

Chủ nghĩa khắc kỷ sơ kỳ

Chủ nghĩa khắc kỷ trung kỳ

Chủ nghĩa khắc kỷ hậu kỳ

Những tư tưởng đáng chú ý

Suy nghĩ chung về triết học

Những người theo chủ nghĩa khắc kỷ cho rằng triết học là một môn học tư duy để giúp con người trở nên thông thái, làm chủ và biết cách ứng xử trước những khó khăn của cuộc đời. Vì vậy, triết học không chỉ là một khoa học mà còn là một phong cách sống, một nghệ thuật sống của con người trong cộng đồng xã hội. Và cũng theo những con người nói trên, đối tượng của triết học là phải bao quát nhiều lĩnh vực, bởi vì sự thông thái do triết học mang lại không hạn đinh, bó hẹp ở trong một giới hạn cụ thể nào đó. Quan niệm này vốn phổ biến trong một thời gian rất dài. Và cũng theo họ, triết học gồm 3 lĩnh vực: vật lý học, đạo đức học và logic học.[15] Chúng liên hệ mật thiết với nhau. Zeno xứ Citium đã có lời ví von như sau:

Có thể so sánh triết học với một con vật: xương và thần kinh là logic học, thịt là đạo đức học, tâm hồn là vật lý học; hay là vỏ quả trứng là logic học, lòng đỏ là đạo đức học, còn cái nằm ở giữa là vật lý học

Ở giữa ở đây là lòng trắng của quả trứng.

Những nhà triết học khắc kỷ cho rằng logic học là khoa học sử dụng ngôn từ. Nhờ ngôn từ chúng ta trở thành người hùng biện, dẫn dắt, làm chủ được tư tưởng của mình trong mọi tình huống. Vì vậy, logic học được xem là khoa học công cụ.

Chủ nghĩa khắc kỷ nhìn nhận rằng vật lý học là học thuyết bàn về giới tự nhiên, về nguồn gốc của các sự vật mà chúng ta hay gặp mỗi ngày. Karl Marx đã đánh giá rằng cơ sở cho tư tưởng vật lý học của những người này là của Heracltus và họ dựa vào đó để phát triển.

Cũng giống như những người trước đó, chủ nghĩa khắc kỷ cũng dùng tư tưởng duy vật để giải thích thế giới. Họ cho rằng thế giới được cấu thành từ các yếu tố đất, nước, lửa, không khí. Họ cũng khẳng định các vật cảm tính là có thực tồn và là nền tảng của vũ trụ. Đối với họ, cái chung không phải là cái vô hình không thể cảm nhận được mà cái chung tồn tại trong cái riêng. Thêm vào đó, chủ nghĩa khắc kỷ cũng cho thấy suy nghĩ biện chứng khi cho rằng thế giới tồn tại trong sự vân động không ngừng của các vật thể. Có thể nói các nhà triết học này là những nhà duy vật biện chứng đầu tiên trong lịch sử tư tưởng thế giới. Marx đánh giá cao về điều này:

Nhà thông thái theo phái khắc kỷ lưu ý tới cuộc sống tuyệt đối động, quan niệm đó được rút ra từ quan điểm về tự nhiên theo hướng Heraclitus, có tính năng động và có tính sinh động

Tuy nhiên, chủ nghĩa khắc kỷ lại không kiên trì theo tư tưởng này khi sau đó họ cho rằng mọi vật phát triển theo các trình tự do Thượng đế sắp đặt. Chính vì thế, học thuyết này có chút gì đó là của mục đích luận.

Chủ nghĩa khắc kỷ đã đưa ra ý kiến rằng tri thức là điều kiện cần của lý tưởng đạo đức, còn điều kiện đủ là sự tĩnh tâm và bình thản của tâm hồn. Việc sống khắc khổ hay không khắc khổ không ảnh hưởng tới họ.

Linh hồn con người[16]

Chủ nghĩa khắc kỷ nghiên cứu nhận thức luận theo lập trường duy cảm duy vật. Theo những nhà triết học này, linh hồn được cấu tạo từ 8 bộ phận: năm giác quan thính giác, thị giác, khứu giác, vị giác và xúc giác, giọng nói, bộ phận tái tạo và bộ phận điều khiển. Linh hồn của con người như tờ giấy trắng để in dấu sự tác động của thế giới bên ngoài. Biểu tượng của sự vật là do chính nó tạo nên.

Nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính[16]

Chủ nghĩa khắc kỷ đã tìm thấy mối liên hệ giữa hai đối tượng này. Zeno xứ Citium đã viết rằng:

Chúng ta có khả năng lĩnh hội về nhận thức thế giới bên ngoài bẳng cả cảm tính lẫn lý tính

Suy nghĩ về khái niệm[16]

Chủ nghĩa khắc kỷ có suy nghĩ rất hay về khái niệm. Zeno xứ Citium cho rằng "các khái niệm không phải là kết quả thỏa thuận giữa mọi người về việc đặt tên cho sự vật mà ngược lại bản thân các khái niệm được quy định bởi các vật và bản chất của các vật."

Các nhà triết học tiêu biểu

1 2 Stoicism, Stanford Encyclopedia of Philosophy.

↑ Sharpe, Matthew. "Stoic Virtue Ethics Lưu trữ ngày 13 tháng 11 năm 2018 tại Wayback Machine." Handbook of Virtue Ethics, 2013, 28–41.

↑ John Sellars. Stoicism, 2006, p. 32.

↑ Agathias. Histories, 2.31.

↑ David, Sedley (1998). "Ancient philosophy". Trong E. Craig (biên tập). Routledge Encyclopedia of Philosophy. Truy cập ngày 18 tháng 10 năm 2008.

↑ Becker, Lawrence C. (2001). A New Stoicism. Princeton: Princeton University Press. ISBN 9781400822447.

↑ Robertson, Donald (2018). Stoicism and the Art of Happiness. Great Britain: John Murray.

↑ "Definition of STOIC".

↑ Williamson, D. (ngày 1 tháng 4 năm 2015). Kant's Theory of Emotion: Emotional Universalism. Palgrave Macmillan US. tr. 17. ISBN 978-1-137-49810-6.

↑ Forstater, Mark (2000). The Spiritual Teachings of Marcus Aurelius. Great Britain: Hodder & Stoughton. tr. 37.

1 2 Russell, Bertrand. A History of Western Philosophy, p. 254

1 2 Russell, Bertrand. A History of Western Philosophy, p. 264

↑ Russell, Bertrand. A History of Western Philosophy, p. 253.

↑ Charles Hartshorne and William Reese, "Philosophers Speak of God," Humanity Books, 1953 ch 4

1 2 3 Lịch sử triết học phương Tây, Nguyễn Tiến Dũng, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, xuất bản năm 2015, trang 141

1 2 3 4 Lịch sử triết học phương Tây, Nguyễn Tiến Dũng, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, xuất bản năm 2015, trang 143

↑ Lịch sử triết học phương Tây, Nguyễn Tiến Dũng, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, xuất bản năm 2015, trang 141, 142

↑ Lịch sử triết học phương Tây, Nguyễn Tiến Dũng, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, xuất bản năm 2015, trang 142

Cicero, Marcus Tullius (1945 c. 1927). Cicero : Tusculan Disputations (Loeb Classical Library, No. 141) 2nd ed. bản dịch của J. E. King. Cambridge, Massachusetts: Harvard UP.

Long, A. A., Sedley, D. N. (1987). The Hellenistic Philosophers: vol. 1. translations of the principal sources with philosophical commentary. Cambridge, England: Cambridge University Press.

Inwood, Brad & Gerson Lloyd P. (eds.) The Stoics Reader: Selected Writings and Testimonia Indianapolis: Hackett 2008.

Lucius Annaeus Seneca the Younger (Robin Campbell dịch), Letters from a Stoic: Epistulae Morales Ad Lucilium (1969, reprint 2004) ISBN 0140442103

Long, George Enchiridion của Epictetus, Prometheus Books, Reprint ed., January 1955.

Gill C. Epictetus, The Discourses, Everyman 1995.

Harvard University Press Epictetus Discourses Books 1 and 2, Loeb Classical Library Nr. 131, June 1925.

Harvard University Press Epictetus Discourses Books 3 and 4, Loeb Classical Library Nr. 218, June 1928.

Marcus Aurelius, Meditations, bản dịch của Maxwell Staniforth; ISBN 0140441409, hoặc bản dịch của Gregory Hays; ISBN 0679642609.

Annas, Julia (1994), Hellenistic Philosophy of Mind, University of California Press, ISBN 978-0520076594

Bakalis, Nikolaos, Handbook of Greek Philosophy: From Thales to the Stoics. Analysis and Fragments, Trafford Publishing, 2005, ISBN 1412048435

Becker, Lawrence C., A New Stoicism (Princeton: Princeton Univ. Press, 1998) ISBN 0691016607

Brennan, Tad, The Stoic Life (Oxford: Oxford University Press, 2005; paperback 2006)

Brooke, Christopher. Philosophic Pride: Stoicism and Political Thought from Lipsius to Rousseau (Princeton UP, 2012) excerpts Lưu trữ ngày 29 tháng 4 năm 2014 tại Wayback Machine

Capes, William Wolfe (1880), Stoicism, Pott, Young, & Co.

de Harven, Vanessa (2010). Everything is Something: Why the Stoic ontology is principled, coherent and comprehensive Lưu trữ ngày 26 tháng 3 năm 2023 tại Wayback Machine. Paper presented to Department of Philosophy, Berkeley University.

de Harven, Vanessa (2012). The Coherence of Stoic Ontology Lưu trữ ngày 22 tháng 5 năm 2023 tại Wayback Machine. PhD dissertation, Department of Philosophy, Berkeley University.

Graver, Margaret (2007), Stoicism and Emotion, University of Chicago Press, ISBN 978-0226305578

Hall, Ron, Secundum Naturam (According to Nature) Lưu trữ ngày 8 tháng 7 năm 2023 tại Wayback Machine. Stoic Therapy, LLC, 2021.

Inwood, Brad (1999), "Stoic Ethics", trong Algra, Keimpe; Barnes, Johnathan; Mansfield, Jaap; Schofield, Malcolm (biên tập), The Cambridge History of Hellenistic Philosophy, Cambridge University Press, ISBN 978-0521250283

Inwood, Brad (ed.), The Cambridge Companion to The Stoics (Cambridge: Cambridge University Press, 2003)

Lachs, John, Stoic Pragmatism (Indiana University Press, 2012) ISBN 0253223768

Long, A. A., Stoic Studies (Cambridge University Press, 1996; repr. University of California Press, 2001) ISBN 0520229746

Menn, Stephen (1999). 'The Stoic Theory of Categories', in Oxford Studies in Ancient Philosophy, Volume XVII. Oxford University Press ISBN 0198250193, pp. 215–247.

Robertson, Donald, The Philosophy of Cognitive-Behavioral Therapy: Stoicism as Rational and Cognitive Psychotherapy (London: Karnac, 2010) ISBN 978-1855757561

Robertson, Donald, How to Think Like a Roman Emperor: The Stoic Philosophy of Marcus Aurelius Lưu trữ ngày 4 tháng 8 năm 2019 tại Wayback Machine. 'New York: St. Martin's Press, 2019.

Sellars, John, Stoicism (Berkeley: University of California Press, 2006) ISBN 1844650537

Sorabji, Richard (2000), Emotion and Peace of Mind: From Stoic Agitation to Christian Temptation, Oxford University Press, ISBN 978-0198250050

Stephens, William O., Stoic Ethics: Epictetus and Happiness as Freedom (London: Continuum, 2007) ISBN 0826496083

Strange, Steven (ed.), Stoicism: Traditions and Transformations (Cambridge: Cambridge Univ. Press, 2004) ISBN 0521827094

Zeller, Eduard; Reichel, Oswald J., The Stoics, Epicureans and Sceptics, Longmans, Green, and Co., 1892

Cơ sở dữ liệu tiêu đề chuẩn

Hoa KỳNhật BảnCộng hòa SécTây Ban NhaIsrael

İslâm AnsiklopedisiYale LUX

İslâm Ansiklopedisi

Các nhánh họcCác nhánh học Mỹ học Triết học ứng dụng Tri thức luận Luân lý học Logic Siêu triết học Siêu hình học Triết học ngôn ngữ Triết học toán học Triết học tinh thần Triết học về tôn giáo Triết học khoa học Triết học chính trị Triết học thực tiễn Triết học xã hội Triết học lý thuyết Mỹ học Phản ứng thẩm mỹ Formalism Institutionalism Tri thức luận Chủ nghĩa kinh nghiệm Fideism Naturalism Particularism Chủ nghĩa duy lý Skepticism Thuyết duy ngã Luân lý học Hệ quả luận Deontology Virtue Ý chí tự do Compatibilism Lý thuyết tất định Hard Incompatibilism Hard Libertarianism Siêu hình học Trường phái nguyên tử Nhị nguyên Chủ nghĩa duy tâm Nhất nguyên Naturalism Chủ nghĩa duy thực Tinh thần Chủ nghĩa hành vi Eliminativism Emergentism Epiphenomenalism Thuyết chức năng Objectivism Subjectivism Chuẩn mực Absolutism Particularism Thuyết tương đối Nihilism Skepticism Universalism Bản thể luận Hành động Event Process Thực tế Anti-realism Conceptualism Chủ nghĩa duy tâm Chủ nghĩa duy vật Chủ nghĩa tự nhiên Chủ nghĩa duy danh Thuyết thực hữu Chủ nghĩa duy thực

Các nhánh học Mỹ học Triết học ứng dụng Tri thức luận Luân lý học Logic Siêu triết học Siêu hình học Triết học ngôn ngữ Triết học toán học Triết học tinh thần Triết học về tôn giáo Triết học khoa học Triết học chính trị Triết học thực tiễn Triết học xã hội Triết học lý thuyết Mỹ học Phản ứng thẩm mỹ Formalism Institutionalism Tri thức luận Chủ nghĩa kinh nghiệm Fideism Naturalism Particularism Chủ nghĩa duy lý Skepticism Thuyết duy ngã Luân lý học Hệ quả luận Deontology Virtue Ý chí tự do Compatibilism Lý thuyết tất định Hard Incompatibilism Hard Libertarianism Siêu hình học Trường phái nguyên tử Nhị nguyên Chủ nghĩa duy tâm Nhất nguyên Naturalism Chủ nghĩa duy thực Tinh thần Chủ nghĩa hành vi Eliminativism Emergentism Epiphenomenalism Thuyết chức năng Objectivism Subjectivism Chuẩn mực Absolutism Particularism Thuyết tương đối Nihilism Skepticism Universalism Bản thể luận Hành động Event Process Thực tế Anti-realism Conceptualism Chủ nghĩa duy tâm Chủ nghĩa duy vật Chủ nghĩa tự nhiên Chủ nghĩa duy danh Thuyết thực hữu Chủ nghĩa duy thực

Mỹ học Triết học ứng dụng Tri thức luận Luân lý học Logic Siêu triết học Siêu hình học Triết học ngôn ngữ Triết học toán học Triết học tinh thần Triết học về tôn giáo Triết học khoa học Triết học chính trị Triết học thực tiễn Triết học xã hội Triết học lý thuyết

Triết học ứng dụng

Triết học ngôn ngữ

Triết học toán học

Triết học tinh thần

Triết học về tôn giáo

Triết học khoa học

Triết học chính trị

Triết học thực tiễn

Triết học xã hội

Triết học lý thuyết

Phản ứng thẩm mỹ Formalism Institutionalism

Phản ứng thẩm mỹ

Institutionalism

Chủ nghĩa kinh nghiệm Fideism Naturalism Particularism Chủ nghĩa duy lý Skepticism Thuyết duy ngã

Chủ nghĩa kinh nghiệm

Chủ nghĩa duy lý

Hệ quả luận Deontology Virtue

Compatibilism Lý thuyết tất định Hard Incompatibilism Hard Libertarianism

Lý thuyết tất định Hard

Incompatibilism Hard

Trường phái nguyên tử Nhị nguyên Chủ nghĩa duy tâm Nhất nguyên Naturalism Chủ nghĩa duy thực

Trường phái nguyên tử

Chủ nghĩa duy tâm

Chủ nghĩa duy thực

Chủ nghĩa hành vi Eliminativism Emergentism Epiphenomenalism Thuyết chức năng Objectivism Subjectivism

Chủ nghĩa hành vi

Epiphenomenalism

Thuyết chức năng

Absolutism Particularism Thuyết tương đối Nihilism Skepticism Universalism

Thuyết tương đối

Hành động Event Process

Anti-realism Conceptualism Chủ nghĩa duy tâm Chủ nghĩa duy vật Chủ nghĩa tự nhiên Chủ nghĩa duy danh Thuyết thực hữu Chủ nghĩa duy thực

Chủ nghĩa duy vật

Chủ nghĩa tự nhiên

Chủ nghĩa duy danh

Theo thời đạiTheo thời đại Cổ đại Phương Tây Trung cổ Phục Hưng Cận đại Hiện đại Đương đại Cổ đạiTrung Quốc Bách Gia Chư Tử Đạo gia Nho gia Pháp gia Danh gia Mặc gia Âm Dương gia Huyền học Nông gia Dương gia Thiền tông Hy Lạp–La Mã Tiền-Sokrates Ionians Pythagoreans Trường phái Elea Trường phái nguyên tử Sophists Cyrenaics Chủ nghĩa khuyển nho Eretrian school Megarian school Học viện Platon Peripatetic school Hellenistic philosophy Pyrrhonism Chủ nghĩa khắc kỷ Epicureanism Academic skepticism Middle Platonism School of the Sextii Neopythagoreanism Second Sophistic Neoplatonism Giáo Phụ Ấn Độ Ấn Độ giáo Samkhya Nyaya Vaisheshika Yoga Mīmāṃsā Ājīvika Ajñana Cārvāka Kỳ Na giáo Anekantavada Syādvāda Phật giáo A-tì-đạt-ma Nhất thiết hữu bộ Pudgalavada Kinh lượng bộ Trung quán tông Svatantrika and Prasangika Tính Không Duy thức tông Phật giáo Tây Tạng Ba Tư Mazdak giáo Mithraism Hỏa giáo Zurvanism Trung cổChâu Âu Kitô giáo Augustinianism Triết học kinh viện Thomism Scotism Occamism Renaissance humanism Đông Á Huyền học Thiên Thai tông Hoa Nghiêm tông Chan Thiền tông Lý học Korean Confucianism Ấn Độ Vedanta Acintya bheda abheda Advaita Bhedabheda Dvaita Nimbarka Sampradaya Shuddhadvaita Vishishtadvaita Navya-Nyāya Hồi giáo Aristotelianism Averroism Avicennism Illuminationism ʿIlm al-Kalām Sufi Do Thái Judeo-Islamic Hiện đại Chủ nghĩa vô trị Classical Realism Collectivism Chủ nghĩa bảo thủ Lý thuyết tất định Nhị nguyên Edo neo-Confucianism Chủ nghĩa kinh nghiệm Chủ nghĩa hiện sinh Foundationalism Historicism Holism Chủ nghĩa nhân văn Anti- Chủ nghĩa duy tâm Absolute British Đức Khách quan Chủ quan Transcendental Chủ nghĩa cá nhân Kokugaku Chủ nghĩa tự do Chủ nghĩa duy vật Chủ nghĩa hiện đại Nhất nguyên Chủ nghĩa tự nhiên Luật tự nhiên Thuyết hư vô New Confucianism Neo-scholasticism Chủ nghĩa thực dụng Hiện tượng học Chủ nghĩa thực chứng Chủ nghĩa rút gọn Chủ nghĩa duy lý Khế ước xã hội Chủ nghĩa xã hội Thuyết siêu việt Chủ nghĩa vị lợi Nhân vật Cartesianism Kantianism Neo Kierkegaardianism Krausism Chủ nghĩa Hegel Chủ nghĩa Marx Newtonianism Nietzscheanism Spinozism Đương đạiPhân tích Applied ethics Analytic feminism Analytical Marxism Chủ nghĩa cộng đồng Hệ quả luận Critical rationalism Experimental philosophy Khả phủ chứng Foundationalism / Coherentism Internalism and externalism Chủ nghĩa thực chứng logic Legal positivism Normative ethics Meta-ethics Moral realism Quinean naturalism Ordinary language philosophy Postanalytic philosophy Quietism Triết học Rawls Reformed epistemology Systemics Scientism Scientific realism Scientific skepticism Transactionalism Chủ nghĩa vị lợi đương đại Vienna Circle Triết học Wittgenstein Lục địa Critical theory Deconstruction Chủ nghĩa hiện sinh Feminist Trường phái Frankfurt Thông diễn học Neo-Marxism New historicism Hiện tượng học Posthumanism Chủ nghĩa hậu hiện đại Post-structuralism Social constructionism Chủ nghĩa cấu trúc Chủ nghĩa Marx phương Tây Khác Kyoto School Chủ nghĩa khách quan Postcritique Vũ trụ luận thêm...

Theo thời đại Cổ đại Phương Tây Trung cổ Phục Hưng Cận đại Hiện đại Đương đại Cổ đạiTrung Quốc Bách Gia Chư Tử Đạo gia Nho gia Pháp gia Danh gia Mặc gia Âm Dương gia Huyền học Nông gia Dương gia Thiền tông Hy Lạp–La Mã Tiền-Sokrates Ionians Pythagoreans Trường phái Elea Trường phái nguyên tử Sophists Cyrenaics Chủ nghĩa khuyển nho Eretrian school Megarian school Học viện Platon Peripatetic school Hellenistic philosophy Pyrrhonism Chủ nghĩa khắc kỷ Epicureanism Academic skepticism Middle Platonism School of the Sextii Neopythagoreanism Second Sophistic Neoplatonism Giáo Phụ Ấn Độ Ấn Độ giáo Samkhya Nyaya Vaisheshika Yoga Mīmāṃsā Ājīvika Ajñana Cārvāka Kỳ Na giáo Anekantavada Syādvāda Phật giáo A-tì-đạt-ma Nhất thiết hữu bộ Pudgalavada Kinh lượng bộ Trung quán tông Svatantrika and Prasangika Tính Không Duy thức tông Phật giáo Tây Tạng Ba Tư Mazdak giáo Mithraism Hỏa giáo Zurvanism Trung cổChâu Âu Kitô giáo Augustinianism Triết học kinh viện Thomism Scotism Occamism Renaissance humanism Đông Á Huyền học Thiên Thai tông Hoa Nghiêm tông Chan Thiền tông Lý học Korean Confucianism Ấn Độ Vedanta Acintya bheda abheda Advaita Bhedabheda Dvaita Nimbarka Sampradaya Shuddhadvaita Vishishtadvaita Navya-Nyāya Hồi giáo Aristotelianism Averroism Avicennism Illuminationism ʿIlm al-Kalām Sufi Do Thái Judeo-Islamic Hiện đại Chủ nghĩa vô trị Classical Realism Collectivism Chủ nghĩa bảo thủ Lý thuyết tất định Nhị nguyên Edo neo-Confucianism Chủ nghĩa kinh nghiệm Chủ nghĩa hiện sinh Foundationalism Historicism Holism Chủ nghĩa nhân văn Anti- Chủ nghĩa duy tâm Absolute British Đức Khách quan Chủ quan Transcendental Chủ nghĩa cá nhân Kokugaku Chủ nghĩa tự do Chủ nghĩa duy vật Chủ nghĩa hiện đại Nhất nguyên Chủ nghĩa tự nhiên Luật tự nhiên Thuyết hư vô New Confucianism Neo-scholasticism Chủ nghĩa thực dụng Hiện tượng học Chủ nghĩa thực chứng Chủ nghĩa rút gọn Chủ nghĩa duy lý Khế ước xã hội Chủ nghĩa xã hội Thuyết siêu việt Chủ nghĩa vị lợi Nhân vật Cartesianism Kantianism Neo Kierkegaardianism Krausism Chủ nghĩa Hegel Chủ nghĩa Marx Newtonianism Nietzscheanism Spinozism Đương đạiPhân tích Applied ethics Analytic feminism Analytical Marxism Chủ nghĩa cộng đồng Hệ quả luận Critical rationalism Experimental philosophy Khả phủ chứng Foundationalism / Coherentism Internalism and externalism Chủ nghĩa thực chứng logic Legal positivism Normative ethics Meta-ethics Moral realism Quinean naturalism Ordinary language philosophy Postanalytic philosophy Quietism Triết học Rawls Reformed epistemology Systemics Scientism Scientific realism Scientific skepticism Transactionalism Chủ nghĩa vị lợi đương đại Vienna Circle Triết học Wittgenstein Lục địa Critical theory Deconstruction Chủ nghĩa hiện sinh Feminist Trường phái Frankfurt Thông diễn học Neo-Marxism New historicism Hiện tượng học Posthumanism Chủ nghĩa hậu hiện đại Post-structuralism Social constructionism Chủ nghĩa cấu trúc Chủ nghĩa Marx phương Tây Khác Kyoto School Chủ nghĩa khách quan Postcritique Vũ trụ luận thêm...

Cổ đại Phương Tây Trung cổ Phục Hưng Cận đại Hiện đại Đương đại

Phương Tây Trung cổ Phục Hưng Cận đại Hiện đại Đương đại

Trung Quốc Bách Gia Chư Tử Đạo gia Nho gia Pháp gia Danh gia Mặc gia Âm Dương gia Huyền học Nông gia Dương gia Thiền tông Hy Lạp–La Mã Tiền-Sokrates Ionians Pythagoreans Trường phái Elea Trường phái nguyên tử Sophists Cyrenaics Chủ nghĩa khuyển nho Eretrian school Megarian school Học viện Platon Peripatetic school Hellenistic philosophy Pyrrhonism Chủ nghĩa khắc kỷ Epicureanism Academic skepticism Middle Platonism School of the Sextii Neopythagoreanism Second Sophistic Neoplatonism Giáo Phụ Ấn Độ Ấn Độ giáo Samkhya Nyaya Vaisheshika Yoga Mīmāṃsā Ājīvika Ajñana Cārvāka Kỳ Na giáo Anekantavada Syādvāda Phật giáo A-tì-đạt-ma Nhất thiết hữu bộ Pudgalavada Kinh lượng bộ Trung quán tông Svatantrika and Prasangika Tính Không Duy thức tông Phật giáo Tây Tạng Ba Tư Mazdak giáo Mithraism Hỏa giáo Zurvanism

Bách Gia Chư Tử Đạo gia Nho gia Pháp gia Danh gia Mặc gia Âm Dương gia Huyền học Nông gia Dương gia Thiền tông

Tiền-Sokrates Ionians Pythagoreans Trường phái Elea Trường phái nguyên tử Sophists Cyrenaics Chủ nghĩa khuyển nho Eretrian school Megarian school Học viện Platon Peripatetic school Hellenistic philosophy Pyrrhonism Chủ nghĩa khắc kỷ Epicureanism Academic skepticism Middle Platonism School of the Sextii Neopythagoreanism Second Sophistic Neoplatonism Giáo Phụ

Tiền-Sokrates Ionians Pythagoreans Trường phái Elea Trường phái nguyên tử Sophists

Trường phái Elea

Chủ nghĩa khuyển nho

Peripatetic school

Hellenistic philosophy Pyrrhonism Chủ nghĩa khắc kỷ Epicureanism Academic skepticism

Chủ nghĩa khắc kỷ

Academic skepticism

Middle Platonism

School of the Sextii

Neopythagoreanism

Second Sophistic

Ấn Độ giáo Samkhya Nyaya Vaisheshika Yoga Mīmāṃsā Ājīvika Ajñana Cārvāka Kỳ Na giáo Anekantavada Syādvāda Phật giáo A-tì-đạt-ma Nhất thiết hữu bộ Pudgalavada Kinh lượng bộ Trung quán tông Svatantrika and Prasangika Tính Không Duy thức tông Phật giáo Tây Tạng

Ấn Độ giáo Samkhya Nyaya Vaisheshika Yoga Mīmāṃsā Ājīvika Ajñana Cārvāka

Kỳ Na giáo Anekantavada Syādvāda

Phật giáo A-tì-đạt-ma Nhất thiết hữu bộ Pudgalavada Kinh lượng bộ Trung quán tông Svatantrika and Prasangika Tính Không Duy thức tông Phật giáo Tây Tạng

Nhất thiết hữu bộ

Svatantrika and Prasangika

Phật giáo Tây Tạng

Mazdak giáo Mithraism Hỏa giáo Zurvanism

Châu Âu Kitô giáo Augustinianism Triết học kinh viện Thomism Scotism Occamism Renaissance humanism Đông Á Huyền học Thiên Thai tông Hoa Nghiêm tông Chan Thiền tông Lý học Korean Confucianism Ấn Độ Vedanta Acintya bheda abheda Advaita Bhedabheda Dvaita Nimbarka Sampradaya Shuddhadvaita Vishishtadvaita Navya-Nyāya Hồi giáo Aristotelianism Averroism Avicennism Illuminationism ʿIlm al-Kalām Sufi Do Thái Judeo-Islamic

Kitô giáo Augustinianism Triết học kinh viện Thomism Scotism Occamism Renaissance humanism

Triết học kinh viện

Renaissance humanism

Huyền học Thiên Thai tông Hoa Nghiêm tông Chan Thiền tông Lý học Korean Confucianism

Korean Confucianism

Vedanta Acintya bheda abheda Advaita Bhedabheda Dvaita Nimbarka Sampradaya Shuddhadvaita Vishishtadvaita Navya-Nyāya

Vedanta Acintya bheda abheda Advaita Bhedabheda Dvaita Nimbarka Sampradaya Shuddhadvaita Vishishtadvaita

Acintya bheda abheda

Nimbarka Sampradaya

Aristotelianism Averroism Avicennism Illuminationism ʿIlm al-Kalām Sufi

Chủ nghĩa vô trị Classical Realism Collectivism Chủ nghĩa bảo thủ Lý thuyết tất định Nhị nguyên Edo neo-Confucianism Chủ nghĩa kinh nghiệm Chủ nghĩa hiện sinh Foundationalism Historicism Holism Chủ nghĩa nhân văn Anti- Chủ nghĩa duy tâm Absolute British Đức Khách quan Chủ quan Transcendental Chủ nghĩa cá nhân Kokugaku Chủ nghĩa tự do Chủ nghĩa duy vật Chủ nghĩa hiện đại Nhất nguyên Chủ nghĩa tự nhiên Luật tự nhiên Thuyết hư vô New Confucianism Neo-scholasticism Chủ nghĩa thực dụng Hiện tượng học Chủ nghĩa thực chứng Chủ nghĩa rút gọn Chủ nghĩa duy lý Khế ước xã hội Chủ nghĩa xã hội Thuyết siêu việt Chủ nghĩa vị lợi Nhân vật Cartesianism Kantianism Neo Kierkegaardianism Krausism Chủ nghĩa Hegel Chủ nghĩa Marx Newtonianism Nietzscheanism Spinozism

Chủ nghĩa vô trị Classical Realism Collectivism Chủ nghĩa bảo thủ Lý thuyết tất định Nhị nguyên Edo neo-Confucianism Chủ nghĩa kinh nghiệm Chủ nghĩa hiện sinh Foundationalism Historicism Holism Chủ nghĩa nhân văn Anti- Chủ nghĩa duy tâm Absolute British Đức Khách quan Chủ quan Transcendental Chủ nghĩa cá nhân Kokugaku Chủ nghĩa tự do Chủ nghĩa duy vật Chủ nghĩa hiện đại Nhất nguyên Chủ nghĩa tự nhiên Luật tự nhiên Thuyết hư vô New Confucianism Neo-scholasticism Chủ nghĩa thực dụng Hiện tượng học Chủ nghĩa thực chứng Chủ nghĩa rút gọn Chủ nghĩa duy lý Khế ước xã hội Chủ nghĩa xã hội Thuyết siêu việt Chủ nghĩa vị lợi

Chủ nghĩa vô trị

Classical Realism

Chủ nghĩa bảo thủ

Lý thuyết tất định

Edo neo-Confucianism

Chủ nghĩa hiện sinh

Chủ nghĩa nhân văn Anti-

Chủ nghĩa duy tâm Absolute British Đức Khách quan Chủ quan Transcendental

Chủ nghĩa cá nhân

Chủ nghĩa hiện đại

New Confucianism

Neo-scholasticism

Chủ nghĩa thực dụng

Chủ nghĩa thực chứng

Chủ nghĩa rút gọn

Chủ nghĩa xã hội

Thuyết siêu việt

Chủ nghĩa vị lợi

Cartesianism Kantianism Neo Kierkegaardianism Krausism Chủ nghĩa Hegel Chủ nghĩa Marx Newtonianism Nietzscheanism Spinozism

Kierkegaardianism

Phân tích Applied ethics Analytic feminism Analytical Marxism Chủ nghĩa cộng đồng Hệ quả luận Critical rationalism Experimental philosophy Khả phủ chứng Foundationalism / Coherentism Internalism and externalism Chủ nghĩa thực chứng logic Legal positivism Normative ethics Meta-ethics Moral realism Quinean naturalism Ordinary language philosophy Postanalytic philosophy Quietism Triết học Rawls Reformed epistemology Systemics Scientism Scientific realism Scientific skepticism Transactionalism Chủ nghĩa vị lợi đương đại Vienna Circle Triết học Wittgenstein Lục địa Critical theory Deconstruction Chủ nghĩa hiện sinh Feminist Trường phái Frankfurt Thông diễn học Neo-Marxism New historicism Hiện tượng học Posthumanism Chủ nghĩa hậu hiện đại Post-structuralism Social constructionism Chủ nghĩa cấu trúc Chủ nghĩa Marx phương Tây Khác Kyoto School Chủ nghĩa khách quan Postcritique Vũ trụ luận thêm...

Applied ethics Analytic feminism Analytical Marxism Chủ nghĩa cộng đồng Hệ quả luận Critical rationalism Experimental philosophy Khả phủ chứng Foundationalism / Coherentism Internalism and externalism Chủ nghĩa thực chứng logic Legal positivism Normative ethics Meta-ethics Moral realism Quinean naturalism Ordinary language philosophy Postanalytic philosophy Quietism Triết học Rawls Reformed epistemology Systemics Scientism Scientific realism Scientific skepticism Transactionalism Chủ nghĩa vị lợi đương đại Vienna Circle Triết học Wittgenstein

Analytic feminism

Analytical Marxism

Chủ nghĩa cộng đồng

Critical rationalism

Experimental philosophy

Foundationalism / Coherentism

Internalism and externalism

Chủ nghĩa thực chứng logic

Legal positivism

Normative ethics

Quinean naturalism

Ordinary language philosophy

Postanalytic philosophy

Reformed epistemology

Scientific realism

Scientific skepticism

Transactionalism

Chủ nghĩa vị lợi đương đại

Triết học Wittgenstein

Critical theory Deconstruction Chủ nghĩa hiện sinh Feminist Trường phái Frankfurt Thông diễn học Neo-Marxism New historicism Hiện tượng học Posthumanism Chủ nghĩa hậu hiện đại Post-structuralism Social constructionism Chủ nghĩa cấu trúc Chủ nghĩa Marx phương Tây

Trường phái Frankfurt

Chủ nghĩa hậu hiện đại

Post-structuralism

Social constructionism

Chủ nghĩa cấu trúc

Chủ nghĩa Marx phương Tây

Kyoto School Chủ nghĩa khách quan Postcritique Vũ trụ luận thêm...

Chủ nghĩa khách quan

Theo khu vựcChâu Phi Bantu Egyptian Ethiopian Africana Phương Đông Phật giáo Trung Quốc Ấn Độ Indonesian Japanese Korean Taiwanese Việt Nam Trung Đông Iranian Hồi giáo Do Thái Pakistani Turkish Phương Tây American Australian British Scottish Canada Czech Danish Dutch Finland French German Hy Lạp Italian Maltese Polish Slovene Spanish Khác Amerindian Aztec Romanian Russian Yugoslav

Châu Phi Bantu Egyptian Ethiopian Africana Phương Đông Phật giáo Trung Quốc Ấn Độ Indonesian Japanese Korean Taiwanese Việt Nam Trung Đông Iranian Hồi giáo Do Thái Pakistani Turkish Phương Tây American Australian British Scottish Canada Czech Danish Dutch Finland French German Hy Lạp Italian Maltese Polish Slovene Spanish Khác Amerindian Aztec Romanian Russian Yugoslav

Bantu Egyptian Ethiopian Africana

Phật giáo Trung Quốc Ấn Độ Indonesian Japanese Korean Taiwanese Việt Nam

Iranian Hồi giáo Do Thái Pakistani Turkish

American Australian British Scottish Canada Czech Danish Dutch Finland French German Hy Lạp Italian Maltese Polish Slovene Spanish

British Scottish

Amerindian Aztec Romanian Russian Yugoslav

Danh sách Đại cương Mục lục Năm Vấn đề Trường phái Thuật ngữ Triết gia Triết lý Tác phẩm

Đại cương Mục lục Năm Vấn đề Trường phái Thuật ngữ Triết gia Triết lý Tác phẩm

xtsTriết học khoa học

Sinh học Hoá học Vật lý Tinh thần Trí tuệ nhân tạo Thông tin Nhận thức Không thời gian Thermal and statistical physics Khoa học xã hội Môi trường Tâm lý Công nghệ Khoa học máy tính

Trí tuệ nhân tạo

Thermal and statistical physics

Khoa học máy tính

Adolf Grünbaum Albert Einstein Alfred North Whitehead Aristoteles Auguste Comte Averroes Bas van Fraassen Berlin Circle Bertrand Russell Carl Gustav Hempel C. D. Broad Charles Sanders Peirce Dominicus Gundissalinus Daniel Dennett Epicurians Francis Bacon Friedrich Schelling Galileo Galilei Henri Poincaré Herbert Spencer Hugh of Saint Victor Immanuel Kant Imre Lakatos Isaac Newton John Dewey John Stuart Mill Jürgen Habermas Karl Pearson Karl Popper Karl Jaspers Larry Laudan Mario Bunge Michael Polanyi Otto Neurath Paul Häberlin Paul Feyerabend Pierre Duhem Pierre Gassendi Platon R. B. Braithwaite René Descartes Robert Kilwardby Roger Bacon Rudolf Carnap Stephen Toulmin Chủ nghĩa khắc kỷ Thomas Hobbes Thomas Kuhn Vienna Circle W.V.O. Quine Wilhelm Windelband Wilhelm Wundt William xứ Ockham William Whewell thêm...

Alfred North Whitehead

Bas van Fraassen

Bertrand Russell

Carl Gustav Hempel

Charles Sanders Peirce

Dominicus Gundissalinus

Friedrich Schelling

Hugh of Saint Victor

John Stuart Mill

R. B. Braithwaite

Robert Kilwardby

Wilhelm Windelband

William xứ Ockham

Analysis Analytic–synthetic distinction Tiên nghiệm Trí tuệ nhân tạo Hiệu ứng vật lý Commensurability Construct Demarcation problem Empirical evidence Explanatory power Explanandum Fact Falsifiability Feminist method Ignoramus et ignorabimus Lập luận quy nạp Ingenuity Inquiry Intertheoretic reduction Models of scientific inquiry Tự nhiên Objectivity Observation Mẫu hình Problem of induction Định luật Phương pháp khoa học Cách mạng khoa học Lý thuyết khoa học Testability Theory choice Theory‐ladenness Underdetermination

Analytic–synthetic distinction

Commensurability

Demarcation problem

Empirical evidence

Explanatory power

Ignoramus et ignorabimus

Lập luận quy nạp

Intertheoretic reduction

Models of scientific inquiry

Problem of induction

Phương pháp khoa học

Cách mạng khoa học

Lý thuyết khoa học

Theory‐ladenness

Underdetermination

Confirmation holism Coherentism Constructive empiricism Constructive realism Constructivist epistemology Contextualism Conventionalism Deductive-nomological model Determinism Chủ nghĩa kinh nghiệm Fallibilism Foundationalism Hypothetico-deductive model Inductionism Infinitism Instrumentalism Model-dependent realism Chủ nghĩa tự nhiên (triết học) Thuyết thực hữu Chủ nghĩa thực chứng Chủ nghĩa thực dụng Chủ nghĩa duy lý Received view of theories Chủ nghĩa rút gọn Scientific anti-realism Scientific essentialism Scientific formalism Scientific realism Scientific skepticism Scientism Semantic view of theories Structuralism Uniformitarianism Vitalism Siêu hình học

Confirmation holism

Constructive empiricism

Constructive realism

Constructivist epistemology

Deductive-nomological model

Hypothetico-deductive model

Model-dependent realism

Chủ nghĩa tự nhiên (triết học)

Received view of theories

Scientific anti-realism

Scientific essentialism

Scientific formalism

Semantic view of theories

Uniformitarianism

Nhận thức luận Lịch sử và triết học khoa học Lịch sử khoa học History of evolutionary thought Ngụy khoa học Mối quan hệ giữa tôn giáo và khoa học Tu từ khoa học Xã hội học về kiến thức khoa học Chỉ trích khoa học Giả kim thuật

Lịch sử và triết học khoa học

Lịch sử khoa học

History of evolutionary thought

Mối quan hệ giữa tôn giáo và khoa học

Xã hội học về kiến thức khoa học

Chỉ trích khoa học

Hệ quả luận Nghĩa vụ luận Quan tâm Đặc thù luận Thực dụng Vai trò Chủ nghĩa vị lợi Đức hạnh

Động vật Trí tuệ nhân tạo Sinh học Kinh doanh Máy tính Diễn ngôn Kỹ thuật Môi trường Đất đai Pháp lý Máy móc Ăn thịt Truyền thông Y đức Điều dưỡng Nghề nghiệp Lập trình Nghiên cứu Tình dục Công nghệ Địa hình hóa Nhận thức chưa chắc chắn

Môi trường Đất đai

Nhận thức chưa chắc chắn

Tuyệt đối luận Giá trị luận Nhận thức luận Hiện thực luận Tự nhiên luận Phi tự nhiên luận Chủ quan luận Lý thuyết quan sát viên lý tưởng Thuyết mệnh lệnh thần thánh Cấu trúc luận Tiến thoái lưỡng nan Euthyphro Trực giác luận Hư vô luận Phi nhận thức luận Chủ nghĩa cảm xúc Chủ nghĩa biểu hiện Chủ nghĩa giả hiện thực Chủ nghĩa quy định phổ quát Duy lý luận Tương đối luận Hoài nghi luận Phổ quát luận Chủ nghĩa đơn trị giá trị – Chủ nghĩa đa trị giá trị

Nhận thức luận Hiện thực luận Tự nhiên luận Phi tự nhiên luận Chủ quan luận Lý thuyết quan sát viên lý tưởng Thuyết mệnh lệnh thần thánh

Hiện thực luận Tự nhiên luận Phi tự nhiên luận

Phi tự nhiên luận

Chủ quan luận Lý thuyết quan sát viên lý tưởng Thuyết mệnh lệnh thần thánh

Lý thuyết quan sát viên lý tưởng

Thuyết mệnh lệnh thần thánh

Tiến thoái lưỡng nan Euthyphro

Phi nhận thức luận Chủ nghĩa cảm xúc Chủ nghĩa biểu hiện Chủ nghĩa giả hiện thực Chủ nghĩa quy định phổ quát

Chủ nghĩa cảm xúc

Chủ nghĩa biểu hiện

Chủ nghĩa giả hiện thực

Chủ nghĩa quy định phổ quát

Phổ quát luận Chủ nghĩa đơn trị giá trị – Chủ nghĩa đa trị giá trị

Chủ nghĩa đơn trị giá trị – Chủ nghĩa đa trị giá trị

Phật giáo Kitô giáo Nho giáo Khoái lạc luận Hiện sinh Nữ quyền Hồi giáo Do Thái Kant Rousseau Khắc kỷ Đạo giáo

Thẩm quyền Tự chủ Lẽ thường Lòng trắc ẩn Lương tâm Sự đồng thuận Văn hóa sự sống Nhân phẩm Tiêu chuẩn kép Bổn phận Bình đẳng Lễ nghi Eudaimonia Giá trị gia đình Lòng chung thủy Ý chí tự do Thiện và ác Thiện Ác Vấn đề về cái ác Lòng tham Hạnh phúc Danh dự Lý tưởng Vô đạo đức Công lý Tự do Lòng trung thành Chủ thể đạo đức Dũng khí đạo đức Hệ thống thứ bậc đạo đức Mệnh lệnh đạo đức Đạo đức Chuẩn mực Chủ nghĩa hòa bình Tự do chính trị Giới luật Quyền lợi Kỷ luật bản thân Đau khổ Quản trị Đồng cảm Giải quyết vấn đề tôn giáo Tra tấn Lòng tin Giá trị Giá trị nội tại Nhật Bản Phương Tây Thói xấu Đức hạnh Lời thề Sai trái

Giá trị gia đình

Thiện và ác Thiện Ác Vấn đề về cái ác

Vấn đề về cái ác

Lòng trung thành

Dũng khí đạo đức

Hệ thống thứ bậc đạo đức

Mệnh lệnh đạo đức

Chủ nghĩa hòa bình

Kỷ luật bản thân

Giải quyết vấn đề tôn giáo

Giá trị Giá trị nội tại Nhật Bản Phương Tây

Lão Tử Socrates Platon Aristoteles Diogenes Valluvar Cicero Khổng Tử Augustinô Mạnh Tử Mặc Tử Tuân Tử Aquinô Spinoza Butler Hume Smith Kant Hegel Schopenhauer Bentham Mill Kierkegaard Sidgwick Nietzsche Moore Barth Tillich Bonhoeffer Foot Rawls Dewey Williams Mackie Anscombe Frankena MacIntyre Hare Singer Parfit Nagel Adams Taylor Azurmendi Korsgaard Nussbaum

Đạo đức học Nicomachea (c. 322 TCN) Đạo đức (Spinoza) (1677) Mười lăm bài giảng tại Nhà nguyện Rolls (1726) Luận về bản tính con người (1740) Lý thuyết về tình cảm đạo đức (1759) Giới thiệu về các nguyên tắc đạo đức và pháp luật (1780) Cơ sở của siêu hình học về đạo đức (1785) Phê phán lý trí thực hành (1788)

Đạo đức học Nicomachea (c. 322 TCN)

Đạo đức (Spinoza) (1677)

Mười lăm bài giảng tại Nhà nguyện Rolls (1726)

Luận về bản tính con người (1740)

Lý thuyết về tình cảm đạo đức (1759)

Giới thiệu về các nguyên tắc đạo đức và pháp luật (1780)

Cơ sở của siêu hình học về đạo đức (1785)

Phê phán lý trí thực hành (1788)

Giá trị luận Phán đoán tình huống đạo đức Đạo đức trong tôn giáo Đạo đức tiến hóa Lịch sử đạo đức Nhân quyền Ý thức hệ Tâm lý học đạo đức Triết học luật pháp Triết học chính trị Đạo đức dân số Phục hồi nhân phẩm Đạo đức thế tục Triết học xã hội

Phán đoán tình huống đạo đức

Đạo đức trong tôn giáo

Đạo đức tiến hóa

Tâm lý học đạo đức

Triết học luật pháp

Phục hồi nhân phẩm

Bài có mô tả ngắn

Mô tả ngắn khác với Wikidata

Trang sử dụng thanh bên có tham số child

Bản mẫu Portal-inline có liên kết đỏ đến cổng thông tin

Trang có bản mẫu cổng thông tin trống

Bài viết có trích dẫn không khớp

Bản mẫu webarchive dùng liên kết wayback

Bài viết Wikipedia cần thẩm tra tính chính xác