Hồi giáo - Bách khoa toàn thư Wikipedia

ٱلْإِسْلَام‎al-Islām

Kaaba ở Masjid al-Haram, Mecca, Ả Rập Xê Út, địa điểm linh thiêng nhất của Hồi giáo

Khởi nguồn từ Abraham

Văn bản tôn giáo

Trung Đông, châu Phi, Trung Á, Nam Á, Đông Nam Á, Kavkaz, Đông Nam Âu, Guianas[1][2]

Tiếng Ả Rập Qur'an

Thế giới Hồi giáo

610 CNJabal al-Nour, Mecca, Hejaz, Bán đảo Ả Rập

Báb giáo[4]Bahá'í giáo[5]Druze giáo[6]

Ước tính 1,9 tỉ[7] (gọi riêng là người Hồi giáo, gọi chung là Ummah)

Hồi giáo, đạo Hồi hay đạo Islam (tiếng Ả Rập: الإسلام, đã Latinh hoá: al-ʾIslām), là một tôn giáo khởi nguồn từ Abraham, độc thần, dạy rằng chỉ có một Thiên Chúa (Allah) và Muhammad là sứ giả của Thiên Chúa.[8][9] Đây là tôn giáo lớn thứ hai thế giới[10] với hơn 2 tỷ người theo đạo Hồi, tương đương 25% dân số thế giới và họ thường được gọi là người Hồi giáo.[11][12] Hồi giáo chiếm phần lớn dân số ở 50 quốc gia.[10] Hồi giáo dạy rằng Thiên Chúa là lòng thương xót, Đấng Toàn năng và Duy nhất,[13] và Chúa đã hướng dẫn loài người qua các sứ giả, thánh thư được tiết lộ và các dấu hiệu tự nhiên.[9][14] Kinh sách chính của Hồi giáo là Kinh Qur'an (Cô-ran), được người Hồi giáo xem là lời nguyên văn của Thiên Chúa, và các giáo lý và ví dụ quy phạm (được gọi là sunnah, bao gồm các ghi chép được gọi là hadith) của Muhammad (570 – 8 tháng 6 632).

Người Hồi giáo tin rằng Hồi giáo là phiên bản hoàn chỉnh và phổ quát của một đức tin nguyên thủy đã được tiết lộ nhiều lần trước đây thông qua các tiên tri bao gồm Adam, Abraham, Moses và Jesus.[15][16][17] Người Hồi giáo coi Kinh Qur'an trong tiếng Ả Rập gốc của nó là sự mặc khải không thay đổi và cuối cùng của Thiên Chúa.[18] Giống như các tôn giáo Abraham khác, Hồi giáo cũng dạy về một ngày phán xử cuối cùng với người tốt sẽ được lên thiên đường và người xấu sẽ bị trừng phạt tại địa ngục.[19][20] Các khái niệm và thực hành tôn giáo bao gồm Năm trụ cột Hồi giáo, là những hành vi tôn giáo bắt buộc và tuân theo luật Hồi giáo (sharia), ảnh hưởng đến hầu hết mọi khía cạnh của cuộc sống và xã hội, từ ngân hàng và phúc lợi cho phụ nữ và môi trường.[21][21][22] Các thành phố Mecca, Medina và Jerusalem là nơi có ba địa điểm linh thiêng nhất trong đạo Hồi.[23]

Bên cạnh những câu chuyện mang tính thần học,[21][24][25] Hồi giáo được lịch sử cho là có nguồn gốc từ đầu thế kỷ thứ 7 sau CN tại Mecca,[26] và đến thế kỷ thứ 8 các vua Nhà Omeyyad kéo dài từ Iberia ở phía tây đến Sông Indus ở phía đông. Thời đại hoàng kim Hồi giáo đề cập đến thời kỳ truyền thống có niên đại từ thế kỷ thứ 8 đến thế kỷ 13, trong thời đại Abbasid Caliphate, khi phần lớn thế giới Hồi giáo trong lịch sử đang trải qua thời kỳ hưng thịnh về khoa học, kinh tế và văn hóa.[27][28][29] Sự mở rộng của thế giới Hồi giáo liên quan đến nhiều caliphate khác nhau, như Đế chế Ottoman, thương nhân và việc chuyển đổi sang Hồi giáo bằng các hoạt động truyền giáo (dawah).[30]

Hầu hết người Hồi giáo là thuộc một trong hai giáo phái; Sunni (85-90%)[31] hoặc Shia (10-15%).[32] Khoảng 13% người Hồi giáo sống ở Indonesia, quốc gia đa số Hồi giáo lớn nhất;[33] 31% người Hồi giáo sống ở Nam Á,[34] dân số Hồi giáo lớn nhất thế giới;[35] 20% tại Trung Đông, Bắc Phi,[36] nơi đây là tôn giáo thống trị;[37] và 15% ở châu Phi cận Sahara.[38] Các cộng đồng Hồi giáo có quy mô cũng được tìm thấy ở Châu Mỹ, Kavkaz, Trung Á, Trung Quốc, Châu Âu, Đông Nam Á lục địa, Philippines và Nga.[39][40] Hồi giáo là tôn giáo lớn phát triển nhanh nhất trên thế giới.[41][42][43]

Phong trào Darul Islam (دار الإسلام - Ngôi nhà Hồi giáo) tố cáo nhà nước phân biệt đối xử với Hồi giáo và khoan dung hơn với các cộng đồng thiểu số. Darul Islam nổi loạn đòi thành lập nhà nước Hồi giáo tại Indonesia và đã bị đàn áp. Đến năm 1962, tổ chức này bị quân đội xóa sổ.

Đến cuối thập niên 1990, xung đột bạo lực gia tăng trở lại chủ yếu do nhóm khủng bố Hồi giáo Jemaah Islamiyah (Cộng đồng Hồi giáo) có liên hệ với Al Qaeda thực hiện. Chúng tuyên bố phát động "thánh chiến". Đối tượng bị tấn công nhiều nhất là người Indonesia gốc Hoa và giáo dân Thiên Chúa giáo.

Trong tiếng Việt, chữ Hồi trong đạo Hồi/Hồi giáo bắt nguồn từ cách đọc Hán-Việt của chữ 回, vốn là một từ Hán hóa của một từ gốc Turk (so sánh tiền tố trong các danh ngữ như Uyghur hay Oghuz) hiện được người Hán dùng để chỉ dân tộc Hồi ở Trung Quốc, một tộc người nói tiếng mẹ đẻ thuộc nhóm Sinitic song bị ảnh hưởng về mặt tôn giáo du nhập từ Trung Đông. Dần dà, từ này bắt đầu được dùng để chỉ đạo Islam ở các nước Hán văn, khởi phát từ Trung Quốc rồi lan sang Nhật Bản (tiếng Nhật có từ 回回教),Triều Tiên (tiếng Triều Tiên có từ 회교) và Việt Nam.

Ngoài ra, một số văn bản tiếng Việt cũng dùng từ phiên âm I-xlam để gọi đạo này. Trong tiếng Ả Rập, Islam (tiếng Ả Rập: إسلام, n.đ. 'phục tùng [Chúa]') là danh từ gốc động (verbal noun) thuộc Dạng IV bắt nguồn từ động từ سلم (salama), vốn có gốc gác từ căn tố Semit س-ل-م (S-L-M) bao hàm sắc nghĩa chung như "phục tùng, bảo hộ, an yên".

Hệ thống giáo lý Hồi giáo (aqidah) yêu cầu niềm tin vào sáu điều khoản: Thiên Chúa, các thiên thần, mặc khải, các vị tiên tri, Ngày Phục sinh và sự tiền định của thiên liêng.[44]

Khái niệm trung tâm của Hồi giáo là tawḥīd (tiếng Ả Rập: توحيد), tính duy nhất của Thiên Chúa. Nó thường được coi là một hình thức nhất thần giáo nghiêm ngặt, nhưng cũng mang tính chất vạn hữu tại thần trong các giáo huấn thần bí Hồi giáo.[45][46] Thiên Chúa được coi là vô song và không có sự đa dạng về thân vị như trong Ba Ngôi của Kitô giáo; việc gắn sự đa dạng cho Thiên Chúa hoặc gán các thuộc tính của Ngài cho những thực thể khác bị coi là thờ thần tượng, gọi là ''shirk''. Do đó, người Hồi giáo không phải là những người sùng bái thánh tượng và không gán các hình tướng cho Thiên Chúa. Thay vào đó, Thiên Chúa được mô tả và nhắc đến bằng nhiều danh xưng hoặc thuộc tính, phổ biến nhất là Ar-Rahmān (الرحمان) nghĩa là "Đấng Rất Mực Khoan Dung", và Ar-Rahīm (الرحيم) nghĩa là "Đấng Rất Mực Nhân Từ", vốn được khấn nguyện ở đầu hầu hết các chương của Kinh Qur'an.[47][48]

Hồi giáo dạy rằng sự sáng tạo ra mọi thứ trong vũ trụ được thực hiện bởi mệnh lệnh của Thiên Chúa như được thể hiện qua câu chữ, ""Hãy hiện hữu, và nó hiện hữu,","[i][49] và mục đích của sự tồn tại là để thờ phụng Thiên Chúa.[50] Ngài được xem là một vị thần mang tính cá vị[49] và không có trung gian, chẳng hạn như hàng giáo phẩm, để liên lạc với Thiên Chúa. Ý thức và nhận thức về Thiên Chúa được gọi là Taqwa. Allāh là một thuật ngữ không có dạng số nhiều hay giới tính và cũng được sử dụng bởi những người Hồi giáo, Kitô hữu và người Do Thái nói tiếng Ả Rập để ám chỉ Thiên Chúa, trong khi ʾilāh (إله) là thuật ngữ được dùng cho một vị thần nói chung.[51]

Các thiên thần (số ít: tiếng Ả Rập: ملك, malak) à những thực thể được mô tả trong Kinh Qur'an[52] và hadith.[53] Họ được mô tả là được tạo ra để thờ phụng Thiên Chúa và phục vụ các nhiệm vụ cụ thể khác như truyền đạt các mặc khải từ Thiên Chúa, ghi chép hành động của mỗi người và lấy đi linh hồn của một người vào thời điểm họ qua đời. Họ được mô tả là được tạo ra theo nhiều cách khác nhau từ 'ánh sáng' (nūr)[54][55][56] hay 'lửa' (nār).[57][58][59][60] Các thiên thần trong Hồi giáo thường được đại diện dưới các hình dạng nhân hóa kết hợp với các hình ảnh siêu nhiên, chẳng hạn như có cánh, có kích thước to lớn hoặc mặc các đồ vật thiên thượng.[61][62][63][64] Đặc điểm chung của các thiên thần bao gồm việc không có các nhu cầu và ham muốn thể xác, chẳng hạn như ăn và uống.[65] Một số trong số họ, chẳng hạn như Gabriel (Jibrīl) và Michael (Mika'il), được nhắc đích danh trong Kinh Qur'an. Các thiên thần đóng một vai trò quan trọng trong văn học về Mi'raj, nơi Muhammad gặp gỡ nhiều thiên thần trong cuộc hành trình qua các tầng trời.[53] Các thiên thần khác thường xuất hiện trong mạt thế học, thần học và triết học Hồi giáo.[66]

Thánh thư tối cao của Hồi giáo là Kinh Quran. Người Hồi giáo tin rằng các câu của Kinh Qur'an đã được Thiên Chúa mặc khải cho Muhammad thông qua tổng lãnh thiên thần Gabriel vào nhiều dịp từ năm 610 CN[67][68] đến năm 632, năm Muhammad qua đời.[69] Khi Muhammad còn sống, những mặc khải này đã được các bạn đồng hành của ông ghi lại, mặc dù phương pháp truyền bá chính là thông qua việc học thuộc lòng.[70] Kinh Qur'an được chia thành 114 chương (sūrah) chứa tổng cộng 6.236 câu (āyāt). Các chương ra đời sớm hơn về mặt thời gian, được mặc khải tại Mecca, chủ yếu liên quan đến các chủ đề tâm linh, trong khi các chương Medina sau này thảo luận nhiều hơn về các vấn đề xã hội và pháp lý liên quan đến cộng đồng Hồi giáo.[49][71] Các luật gia Hồi giáo tham khảo hadith ('các lời kể'), hoặc hồ sơ bằng văn bản về cuộc đời của Muhammad, để bổ sung cho Kinh Qur'an và hỗ trợ việc giải thích Kinh. Khoa học về bình chú và chú giải Kinh Qur'an được gọi là tafsir.[72][73] Ngoài ý nghĩa tôn giáo, Kinh Qur'an được coi rộng rãi là tác phẩm hay nhất trong văn học Ả Rập,[74][75] và đã ảnh hưởng đến nghệ thuật cũng như ngôn ngữ Ả Rập.[76]

Hồi giáo cũng cho rằng Thiên Chúa đã gửi các mặc khải, gọi là wahy, cho các vị tiên tri khác nhau nhiều lần trong suốt lịch sử. Tuy nhiên, Hồi giáo dạy rằng các phần của các thánh thư được mặc khải trước đó, chẳng hạn như Tawrat (Torah) và Injil (Phúc âm), đã bị bóp méo — hoặc trong cách giải thích, trong văn bản, hoặc cả hai,[77][78][67][79] trong khi Kinh Qur'an (n.đ. 'Sự đọc tụng') được xem là lời cuối cùng, nguyên văn và không bị thay đổi của Thiên Chúa.[71][80][81][82]

Các nhà tiên tri

Các vị tiên tri (Arabic: أنبياء, anbiyāʾ) được tin là đã được Thiên Chúa chọn để thuyết giảng một thông điệp thiêng liêng. Một số vị tiên tri này còn mang đến một cuốn sách mới và được gọi là "sứ giả" (رسول‎, rasūl).[84] Người Hồi giáo tin rằng các vị tiên tri là con người chứ không phải thần thánh. Tất cả các vị tiên tri được cho là đã thuyết giảng cùng một thông điệp cơ bản của Hồi giáo — sự quy phục trước ý nguyện của Thiên Chúa — cho các quốc gia khác nhau trong quá khứ, và điều này được cho là lý do cho nhiều điểm tương đồng giữa các tôn giáo. Kinh Qur'an kể lại tên của vô số nhân vật được coi là các vị tiên tri trong Hồi giáo, bao gồm Adam, Noah, Abraham, Moses, David và Jesus, cùng những người khác.[49][85] Các câu chuyện liên quan đến các vị tiên tri ngoài các lời kể trong Kinh Qur'an được thu thập và tìm hiểu trong Qisas al-Anbiya (Truyện các vị Tiên tri).

Người Hồi giáo tin rằng Thiên Chúa đã gửi Muhammad làm vị tiên tri cuối cùng ("Dấu ấn của các vị tiên tri") để truyền đạt thông điệp hoàn chỉnh của Hồi giáo.[86][87] Trong Hồi giáo, ví dụ "chuẩn mực" về cuộc đời của Muhammad được gọi là sunnah (nghĩa đen là "con đường đã đi qua"). Người Hồi giáo được khuyến khích mô phỏng các hành vi đạo đức của Muhammad trong cuộc sống hàng ngày của họ, và sunnah được coi là quan trọng để hướng dẫn việc giải thích Kinh Qur'an.[88][89][90][91] Ví dụ này được lưu giữ trong các truyền thống gọi là hadith, vốn là những lời kể về lời nói, hành động và các đặc điểm cá nhân của ông. Hadith Qudsi là một tiểu mục của hadith, được coi là những lời nguyên văn của Thiên Chúa do Muhammad trích dẫn nhưng không phải là một phần của Kinh Qur'an. Một hadith bao gồm hai yếu tố: một chuỗi những người kể lại, được gọi là sanad, và nội dung câu chữ thực tế, được gọi làmatn. Có nhiều phương pháp luận khác nhau để phân loại tính xác thực của các hadith, với thang điểm phân loại thường được sử dụng là "xác thực" hoặc "đúng" (صحيح, ṣaḥīḥ); "tốt" (حسن, ḥasan); hay "yếu" (ضعيف, ḍaʻīf), ùng những loại khác. Kutub al-Sittah à bộ sưu tập gồm sáu cuốn sách, được coi là những báo cáo xác thực nhất trong Hồi giáo Sunni. Trong số đó có Sahih al-Bukhari, thường được những người Sunni coi là một trong những nguồn xác thực nhất sau Kinh Quran.[92] Một nguồn hadith nổi tiếng khác được gọi là Bốn cuốn sách (The Four Books), mà những người Shia coi là tài liệu tham khảo hadith xác thực nhất.[93][94]

Phục sinh và phán xét

Niềm tin vào "Ngày Phục sinh" hay Yawm al-Qiyāmah (tiếng Ả Rập: يوم القيامة) cũng cực kỳ quan trọng đối với người Hồi giáo. Người ta tin rằng thời điểm của Qiyāmah đã được Thiên Chúa định sẵn, nhưng con người không biết được. Kinh Qur'an và hadith, cũng như các bài bình luận của các học giả, mô tả những thử thách và khổ nạn trước và trong suốt Qiyāmah. Kinh Qur'an nhấn mạnh sự phục sinh thân xác, một sự đoạn tuyệt với cách hiểu về cái chết của người Ả Rập thời tiền Hồi giáo.[95][96][97]

Vào ngày Yawm al-Qiyāmah, người Hồi giáo tin rằng tất cả nhân loại sẽ bị phán xét bởi những việc làm tốt và xấu của họ và được đưa vào Jannah (thiên đường) hay Jahannam (địa ngục).[98] Kinh Qur'an trong Surat al-Zalzalah mô tả điều này là: "Vì vậy, bất cứ ai làm việc tốt dù chỉ bằng trọng lượng của một nguyên tử sẽ thấy nó. Và bất cứ ai làm việc ác dù chỉ bằng trọng lượng của một nguyên tử sẽ thấy nó." Kinh Qur'an liệt kê một số tội lỗi có thể khiến một người bị đày xuống địa ngục. Tuy nhiên, Kinh Qur'an nói rõ rằng Thiên Chúa sẽ tha thứ tội lỗi cho những ai sám hối nếu Ngài muốn. Những việc làm tốt, như làm từ thiện, cầu nguyện và lòng trắc ẩn đối với động vật[99] sẽ được thưởng bằng việc được vào thiên đường. Người Hồi giáo coi thiên đường là nơi của niềm vui và phước lành, với các tài liệu tham khảo trong Kinh Qur'an mô tả các đặc điểm của nó. Các truyền thống thần bí trong Hồi giáo đặt những niềm vui sướng thiên thượng này vào bối cảnh của một nhận thức ngất ngây về Thiên Chúa.[100][101][102] Yawm al-Qiyāmah cũng được xác định trong Kinh Qur'an là Yawm ad-Dīn (يوم الدين "Ngày của Tôn giáo");[ii] as-Sāʿah (الساعة "Giờ cuối cùng");[iii] và al-Qāriʿah (القارعة "Tiếng gầm rú").[iv]

Sự tiền định thiên liêng

Khái niệm về sự tiền định thiên liêng trong Hồi giáo (tiếng Ả Rập: القضاء والقدر, al-qadāʾ wa l-qadar) có nghĩa là mọi vấn đề, dù tốt hay xấu, đều được tin là đã được Thiên Chúa sắc phong. Al-qadar, nghĩa là "quyền năng", bắt nguồn từ một gốc từ có nghĩa là "đong đếm" hoặc "tính toán".[103][104][105][106] Người Hồi giáo thường bày tỏ niềm tin này vào định mệnh thiên liêng bằng cụm từ "In-sha-Allah" (tiếng Ả Rập: إن شاء الله) có nghĩa là "nếu Thiên Chúa muốn" khi nói về các sự kiện trong tương lai.[107]

Các hành vi thờ phụng

Có năm hành vi thờ phụng được coi là nghĩa vụ—bao gồm Shahada (tuyên xưng đức tin), năm buổi cầu nguyện hàng ngày, Zakat (bố thí), nhịn ăn trong tháng Ramadan và hành hương Hajj được gọi chung là "Năm trụ cột của Hồi giáo" (Arkān al-Islām).[108] Ngoài ra, người Hồi giáo cũng thực hiện các hành vi tự nguyện khác (ngoài nghĩa vụ) được khuyến khích nhưng không bắt buộc.[109]

Tuyên xưng đức tin

Shahadah[110] là một lời thề tuyên bố niềm tin vào Hồi giáo. Câu tuyên bố đầy đủ là: "ʾašhadu ʾal-lā ʾilāha ʾillā-llāhu wa ʾašhadu ʾanna muħammadan rasūlu-llāh" (أشهد أن لا إله إلا الله وأشهد أن محمداً رسول الله), nghĩa là: "Tôi chứng giám rằng không có thần linh nào khác ngoài Thiên Chúa (Allah) và tôi chứng giám rằng Muhammad là sứ giả của Thiên Chúa."[111] Hồi giáo đôi khi được cho là có một hệ thống tín ngưỡng rất đơn giản với shahada là tiền đề cho toàn bộ tôn giáo. Những người không theo Hồi giáo muốn cải đạo được yêu cầu phải đọc lời shahada trước các nhân chứng.[112][113]

Cầu nguyện trong Hồi giáo, được gọi là as-salah hay aṣ-ṣalāt (tiếng Ả Rập: الصلاة), được xem là một hình thức giao tiếp cá nhân với Thiên Chúa. Nghi thức này bao gồm các đơn vị lặp lại gọi là rakat trong đó tín đồ thực hiện các động tác cúi mình và phủ phục trước Thiên Chúa. Có năm buổi cầu nguyện bắt buộc mỗi ngày vào các thời điểm định sẵn. Các lời nguyện được xướng bằng tiếng Ả Rập và thực hiện theo hướng của Kaaba. Việc cầu nguyện cũng yêu cầu trạng thái thanh khiết về nghi lễ thông qua nghi thức tẩy rửa wudu hoặc, trong một số trường hợp đặc biệt, là nghi thức tắm rửa toàn thâna ghusl.[114][115][116][117]

Thánh đường Hồi giáo là nơi thờ phụng của người Hồi giáo, thường được gọi bằng tên tiếng Ả Rập là masjid. Mặc dù mục đích chính của thánh đường là nơi cầu nguyện, đây còn là trung tâm xã hội quan trọng của Cộng đồng Hồi giáo. Ví dụ, Masjid an-Nabawi ("Thánh đường của Tiên tri") tại Medina, Saudi Arabia, từng đóng vai trò là nơi trú ẩn cho người nghèo.[118] Minaret là những ngọn tháp được sử dụng để phát lời adhan, một lời kêu gọi bằng giọng xướng nhằm báo hiệu giờ cầu nguyện.[119][120]

Zakat (tiếng Ả Rập: زكاة, đã Latinh hoá: zakāh), hay Zakāt hoặc Zakah, là một loại hình bố thí bắt buộc, đặc trưng bởi việc trích một phần cố định (2,5% hàng năm)[121] từ tài sản tích lũy của những người có đủ điều kiện kinh tế để giúp đỡ người nghèo hoặc người thiếu thốn, chẳng hạn như giải phóng nô lệ, người mắc nợ, lữ khách (bị kẹt lại) và những người làm công tác thu thuế zakat. Nó đóng vai trò như một hình thức phúc lợi trong xã hội Hồi giáo.[122] Đây được coi là một nghĩa vụ tôn giáo mà người giàu nợ người nghèo vì tài sản của họ được xem là một sự ủy thác từ lòng nhân từ của Thiên Chúa,[123] và là cách để thanh khiết hóa phần tài sản dư thừa.[124] Theo các ước tính thận trọng, tổng giá trị đóng góp hàng năm từ zakat lớn gấp 15 lần so với các khoản viện trợ nhân đạo toàn cầu.[125] Sadaqah, ngược lại với Zakat, à một hình thức từ thiện tự nguyện được khuyến khích mạnh mẽ.[126][127]Một quỹ Waqf là một quỹ tín thác từ thiện vĩnh viễn, thường dùng để tài trợ cho các bệnh viện và trường học.[128]

Trong Hồi giáo, nhịn ăn (tiếng Ả Rập: صوم, đã Latinh hoá: ṣawm) yêu cầu kiêng thức ăn, đồ uống và các hình thức tiêu thụ khác như hút thuốc, từ lúc bình minh cho đến khi mặt trời lặn. Trong tháng Ramadan, việc nhịn ăn là nghĩa vụ bắt buộc.[129] Mục đích của việc nhịn ăn là để thúc đẩy cảm giác gần gũi với Thiên Chúa thông qua việc tự kiềm chế bản thân vì Ngài khỏi những điều vốn được phép, đồng thời để thấu cảm với những người thiếu thốn. Ngoài ra, còn có những ngày khác mà việc nhịn ăn là tự nguyện, chẳng hạn như Ngày Arafah.[130]

Cuộc hành hương Hồi giáo, được gọi là ḥajj (tiếng Ả Rập: حج), phải được thực hiện ít nhất một lần trong đời bởi mọi tín đồ có đủ điều kiện về sức khỏe và tài chính trong tháng Hồi giáo Dhu al-Hijjah. Các nghi lễ của Hajj chủ yếu mô phỏng lại câu chuyện về gia đình của Abraham.[131][132] Tại Mecca, những người hành hương đi bộ bảy vòng quanh Kaaba (nơi người Hồi giáo tin rằng do Abraham xây dựng), và đi bộ bảy lần giữa núi Safa và Marwa, tái hiện lại hành trình của vợ Abraham là Hagar khi đi tìm nước cho con trai Ishmael giữa sa mạc.[133][134][135] Cuộc hành hương cũng bao gồm việc dành một ngày cầu nguyện tại đồng bằng Núi Arafat và thực hiện nghi thức ném đá quỷ dữ mang tính biểu tượng.[136] Tất cả nam giới khi hành hương đều mặc hai mảnh vải trắng đơn giản không khâu được gọi là Ihram, nhằm thể hiện sự tiếp nối giữa các thế hệ và sự bình đẳng giữa các tín đồ bất kể địa vị xã hội.[137][138] Một hình thức hành hương khác là Umrah, mang tính tự nguyện và có thể thực hiện vào bất kỳ thời điểm nào trong năm. Các địa điểm hành hương quan trọng khác bao gồm Medina, nơi Tiên tri Muhammad qua đời, và Jerusalem, thành phố của nhiều tiên tri và là nơi có nhà thờ Al-Aqsa (hướng cầu nguyện đầu tiên của Hồi giáo trước khi chuyển về Mecca).[139][140]

Các hành vi thờ phụng khác

Người Hồi giáo thường đọc và học thuộc lòng toàn bộ hoặc một phần Kinh Qur'an như một hành vi đức hạnh. Tajwid là tập hợp các quy tắc để xướng đọc Kinh Qur'an đúng cách.[141] Nhiều tín đồ đọc toàn bộ Kinh Qur'an trong tháng Ramadan.[142] Người học thuộc lòng toàn bộ Kinh Qur'an được gọi là một Hafiz, và các hadith cho rằng những cá nhân này sẽ có khả năng cầu bầu cho người khác vào Ngày Phán xét.[143]

Việc cầu khẩn Thiên Chúa được gọi là duʿāʾ (tiếng Ả Rập: دعاء IPA: [dʊˈʕæːʔ]) có các quy tắc riêng như việc đưa tay lên như tư thế cầu xin.[144]

Sự tụng niệm tên Thiên Chúa (ذكر, Dhikr')đề cập đến các cụm từ nhắc nhớ về Ngài được lặp đi lặp lại. Các cụm từ phổ biến bao gồm Tahmid, declaring "Mọi lời ca tụng đều dâng lên Thiên Chúa" (الحمد لله, al-Ḥamdu lillāh) khi cảm thấy biết ơn; Tasbih, tôn vinh sự vinh quang của Ngài,và việc nói "Nhân danh Thiên Chúa" 'in the name of God' (بسملة, basmalah) trước khi bắt đầu bất kỳ hành động nào như ăn uống.[145]

Muhammad và sự khởi đầu của Hồi giáo (570–632)

Theo truyền thống Hồi giáo, Muhammad sinh ra tại Mecca vào năm 570 CE và sớm mồ côi cha mẹ. Lớn lên với nghề buôn bán, ông được biết đến với biệt danh "người đáng tin cậy" (tiếng Ả Rập: الامين al-Amin) và thường được mời làm trọng tài phân xử công bằng. Sau đó, ông kết hôn với chủ của mình là nữ doanh nhân Khadija.[146] Vào năm 610 CH, lo ngại trước sự suy đồi đạo đức và tình trạng thờ ngẫu tượng phổ biến ở Mecca, Muhammad đã tìm đến sự biệt lập và chiêm nghiệm tâm linh tại Hang Hira trên núi Jabal al-Nour, gần Mecca. Chính trong thời gian ở hang động này, ông được cho là đã nhận được những mặc khải đầu tiên của Kinh Qur'an từ thiên thần Gabriel.[67] Sự kiện Muhammad ẩn dật trong hang và nhận mặc khải sau đó được gọi là "Đêm Quyền năng" (Laylat al-Qadr) và được coi là một cột mốc trọng đại trong lịch sử Hồi giáo. Trong 22 năm tiếp theo của cuộc đời, từ tuổi 40 trở đi, Muhammad tiếp tục nhận được các mặc khải từ Thiên Chúa, trở thành vị tiên tri cuối cùng hay "Dấu ấn của các Tiên tri" (Khatam an-Nabiyyin) được gửi đến nhân loại.[77][78][147]

Trong thời gian này, khi còn ở Mecca, Muhammad đã truyền đạo lần đầu trong bí mật và sau đó là công khai, kêu gọi những người lắng nghe từ bỏ Đa thần giáo và thờ phụng một Thiên Chúa duy nhất. Nhiều người cải đạo sang Hồi giáo sớm nhất là phụ nữ, người nghèo, người ngoại quốc và nô lệ, tiêu biểu như vị muezzin đầu tiên là Bilal ibn Rabah al-Habashi.[149] Giới tinh hoa tại Mecca cảm thấy Muhammad đang gây bất ổn cho trật tự xã hội của họ bằng cách truyền bá về một Thiên Chúa duy nhất và gieo rắc những ý tưởng đáng ngờ cho người nghèo và nô lệ, bởi vì họ đang thu lợi nhuận từ các cuộc hành hương đến các ngẫu tượng tại Kaaba[150][151]

Sau 12 năm người Hồi giáo bị người dân Mecca đàn áp, Muhammad và các bạn đồng hành đã thực hiện cuộc Hijra ("di cư") vào năm 622 đến thành phố Yathrib (nay là Medina). Tại đây, ông đã thiết lập Nhà nước Hồi giáo đầu tiên với những người cải đạo tại Medina (nhóm Ansar) và những người di cư từ Mecca (nhóm Muhajirun). Hiến pháp Medina đã được ký kết bởi tất cả các bộ lạc tại Medina, thiết lập quyền tự do tôn giáo và quyền sử dụng luật pháp riêng giữa cộng đồng Hồi giáo và phi Hồi giáo, cũng như một thỏa thuận để bảo vệ Medina khỏi các mối đe dọa bên ngoài.[152] Lực lượng Mecca và các đồng minh đã thất bại trước người Hồi giáo tại Trận Badr năm 624, sau đó là một kết quả không phân thắng bại trong Trận Uhud[153] trước khi bao vây Medina không thành công trong Trận đánh Chiến hào (tháng 3–tháng 4 năm 627). Năm 628, Hiệp ước Hudaybiyyah được ký kết giữa Mecca và người Hồi giáo, nhưng nó đã bị phía Mecca phá vỡ hai năm sau đó. Khi ngày càng nhiều bộ lạc cải đạo sang Hồi giáo, các tuyến đường thương mại của Mecca đã bị người Hồi giáo cắt đứt.[154][155] Đến năm 629, Muhammad đã chiến thắng trong cuộc Chinh phục Mecca gần như không đổ máu, và vào thời điểm ông qua đời năm 632 (ở tuổi 62), ông đã thống nhất các bộ lạc Ả Rập thành một thực thể chính trị tôn giáo duy nhất.[67]

Thời kỳ Hồi giáo sơ khai (632–750)

Muhammad qua đời năm 632 và những người kế vị đầu tiên, được gọi là các Caliph – Abu Bakr, Umar, Uthman ibn al-Affan, Ali ibn Abi Talib và đôi khi là Hasan ibn Ali[156] – được dòng Sunni gọi là al-khulafā' ar-rāshidūn ("Các vị Caliph Chính thống").[157] Một số bộ lạc đã rời bỏ Hồi giáo và nổi dậy dưới sự lãnh đạo của những người tự xưng là tiên tri mới, nhưng đã bị Abu Bakr dẹp tan trong cuộc Chiến tranh Ridda (Chiến tranh chống bội giáo).[158][159][160][161][162] Các quần thể dân cư Do Thái và Kitô giáo bản địa, vốn bị đàn áp như những thiểu số tôn giáo và bị đánh thuế nặng nề dưới các đế quốc cũ, thường hỗ trợ người Hồi giáo tiếp quản vùng đất của họ,[163] dẫn đến sự mở rộng nhanh chóng của đế chế Caliphate vào các đế quốc Ba Tư và Byzantine.[164][165][166][167] Uthman được bầu làm Caliph vào năm 644, và việc ông bị phiến quân ám sát đã dẫn đến việc Ali được bầu làm vị Caliph tiếp theo. Trong cuộc Nội chiến Hồi giáo lần thứ nhất, góa phụ của Muhammad là Aisha đã tập hợp quân đội chống lại Ali nhằm báo thù cho cái chết của Uthman, nhưng bà đã bị đánh bại tại Trận đánh Lạc đà. Ali sau đó cố gắng cách chức tổng đốc Syria là Mu'awiya, người bị coi là tham nhũng. Mu'awiya tuyên chiến với Ali và hai bên đã bất phân thắng bại trong Trận Siffin. Quyết định chấp nhận trọng tài phân xử của Ali đã làm phẫn nộ nhóm Kharijites, một giáo phái cực đoan tin rằng bằng cách không chiến đấu với kẻ tội lỗi, chính Ali cũng đã trở thành kẻ tội lỗi. Nhóm Kharijites nổi dậy và bị đánh bại trong Trận Nahrawan, nhưng một sát thủ Kharijite sau đó đã ám sát Ali. Con trai của Ali là Hasan ibn Ali được bầu làm Caliph và đã ký một hiệp ước hòa bình để tránh đổ máu thêm, nhường ngôi cho Mu'awiya với điều kiện Mu'awiya không được chỉ định người kế vị.[168] Mu'awiya bắt đầu Nhà Umayyad bằng việc chỉ định con trai mình là Yazid I làm người kế vị, làm bùng phát cuộc Nội chiến Hồi giáo lần thứ hai (Second Fitna). Trong Trận Karbala, Husayn ibn Ali bị quân đội của Yazid sát hại; sự kiện này đã được người theo dòng Shia tưởng niệm hàng năm kể từ đó. Những người theo dòng Sunni, dẫn đầu bởi Ibn al-Zubayr và phản đối một đế chế Caliphate cha truyền con nối, đã bị đánh bại trong cuộc vây hãm Mecca. Những tranh chấp về quyền lãnh đạo này đã dẫn đến sự ly giáo Sunni-Shia,[169] wvới người Shia tin rằng quyền lãnh đạo thuộc về gia đình của Muhammad thông qua Ali, gọi là Ahl al-bayt (Gia quyến của Tiên tri).[170] Dưới sự lãnh đạo của Abu Bakr, việc biên soạn Kinh Qur'an bắt đầu được thực hiện. Caliph Umar ibn Abd al-Aziz đã thành lập ủy ban "Bảy luật gia của Medina",[171][172] và Malik ibn Anas đã viết một trong những cuốn sách sớm nhất về luật học Hồi giáo, cuốn Muwatta, dựa trên sự đồng thuận của các luật gia này.[173][174][175] Nhóm Kharijites tin rằng không có sự thỏa hiệp giữa cái thiện và cái ác, và bất kỳ người Hồi giáo nào phạm tội trọng đều trở thành kẻ không đức tin. Thuật ngữ "Kharijites" sau này cũng được dùng để chỉ các nhóm cực đoan như ISIS.[176] Ngược lại, phái Murji'ah dạy rằng sự công chính của con người chỉ có thể do Thiên Chúa phán xét. Do đó, những người làm sai có thể bị coi là lầm lạc nhưng không bị kết tội là kẻ không đức tin.[177] Thái độ này sau đó đã trở nên phổ biến trong niềm tin Hồi giáo chính thống.[178]

Triều đại Umayyad đã chinh phục vùng Maghreb, Bán đảo Iberia, Narbonnese Gaul và Sindh.[179] Tuy nhiên, nhà Umayyad luôn phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt về tính chính danh và phải phụ thuộc nặng nề vào một quân đội được biệt đãi.[180] Vì thuế jizya là loại thuế do người phi Hồi giáo trả để được miễn nghĩa vụ quân sự, nhà Umayyad đã từ chối công nhận việc cải đạo của những người không phải người Ả Rập, bởi điều này sẽ làm giảm nguồn thu ngân sách.[178] Trong khi Caliphate Rashidun nhấn mạnh sự khắc khổ (với việc Caliph Umar thậm chí còn yêu cầu kiểm kê tài sản của từng quan chức),[181] thì sự xa hoa của nhà Umayyad đã gây ra sự bất mãn sâu sắc trong giới mộ đạo.[178] Nhóm Kharijites đã lãnh đạo Cuộc nổi dậy của người Berber, dẫn đến việc hình thành các quốc gia Hồi giáo đầu tiên độc lập khỏi đế chế Caliphate. Trong cuộc Cách mạng Abbasid, những người cải đạo phi Ả Rập (mawali), các gia tộc Ả Rập bị gia tộc Umayyad gạt ra ngoài lề và một số người Shia đã tập hợp lại và lật đổ nhà Umayyad, mở ra triều đại Nhà Abbasid mang tính thế giới hơn vào năm 750.[182][183]

Thời kỳ Cổ điển (750–1258)

Al-Shafi'i đã hệ thống hóa một phương pháp để xác định độ tin cậy của Hadith.[184] Trong thời kỳ đầu của nhà Abbasid, các học giả như Muhammad al-Bukhari và Muslim ibn al-Hajjaj đã biên soạn các bộ sưu tập hadith lớn của dòng Sunni, trong khi các học giả như Al-Kulayni và Ibn Babawayh biên soạn các bộ sưu tập hadith lớn của dòng Shia. Bốn trường phái luật học của dòng Sunni bao gồm Hanafi, Hanbali, Maliki và Shafi'i đã được thiết lập dựa trên những lời dạy của Abu Hanifa, Ahmad ibn Hanbal, Malik ibn Anas và Al-Shafi'i. Ngược lại, những lời dạy của Ja'far al-Sadiq đã hình thành nên luật học Ja'fari. Vào thế kỷ thứ 9, Al-Tabari đã hoàn thành bộ chú giải Kinh Qur'an đầu tiên, mang tên Tafsir al-Tabari, bộ sách này đã trở thành một trong những tài liệu chú giải được trích dẫn nhiều nhất trong Hồi giáo Sunni. Một số người Hồi giáo bắt đầu đặt câu hỏi về sự mộ đạo trong lối sống hưởng lạc thế trần và nhấn mạnh vào sự nghèo khó, khiêm nhường và tránh xa tội lỗi dựa trên việc tiết chế các ham muốn thể xác. Những người khổ hạnh như Hasan al-Basri đã truyền cảm hứng cho một phong trào mà sau này sẽ phát triển thành tasawwuf hay Sufism.[185][186]

Tại thời điểm này, các vấn đề thần học, đặc biệt là về ý chí tự do, đã được giải quyết một cách nổi bật. Hasan al-Basri cho rằng mặc dù Thiên Chúa biết trước mọi hành động của con người, nhưng cái thiện và cái ác đều đến từ việc lạm dụng ý chí tự do và ác quỷ.[187][a] Triết học duy lý Hy Lạp đã ảnh hưởng đến một trường phái tư tưởng suy lý được gọi là Mu'tazila, vốn nổi tiếng với việc ủng hộ khái niệm ý chí tự do do Wasil ibn Ata khởi xướng.[189] Caliph Al-Ma'mun đã biến nó thành một tín điều chính thức và nỗ lực cưỡng ép đa số tuân theo nhưng không thành công.[190] Caliph Al-Mu'tasim đã thực hiện các cuộc thẩm tra, trong đó nhà truyền thống học Ahmad ibn Hanbal đã kiên quyết từ chối chấp nhận quan điểm của phái Mu'tazila rằng Kinh Qur'an là một vật "được tạo ra" thay vì là vĩnh cửu. Điều này khiến ông bị tra tấn và bị giam giữ trong một xà phòng tối tăm suốt gần ba mươi tháng.[191] Tuy nhiên, các trường phái thần học suy lý khác — bao gồm Phái Maturidi do Abu Mansur al-Maturidi sáng lập và Phái Ash'ari do Al-Ash'ari sáng lập — đã thành công hơn trong việc được áp dụng rộng rãi. Các triết gia như Al-Farabi, Avicenna (Ibn Sina) và Averroes (Ibn Rushd) đã tìm cách hài hòa các tư tưởng của Aristotle với những giáo lý của Hồi giáo, tương tự như Chủ nghĩa kinh viện sau này trong Kitô giáo tại châu Âu và công trình của Maimonides trong Do Thái giáo. Trong khi đó, những người khác như Al-Ghazali đã lập luận chống lại sự dung hợp đó và cuối cùng quan điểm của ông đã chiếm ưu thế.[192][193]

Giai đoạn này đôi khi được gọi là "Kỷ nguyên Vàng của Hồi giáo".[194][195][182][196][165]Những thành tựu khoa học của người Hồi giáo bao trùm trên nhiều lĩnh vực khác nhau, bao gồm y học, toán học, thiên văn học và nông nghiệp, cũng như vật lý, kinh tế học, kỹ thuật và quang học.[197][198][199][200] Avicenna là người tiên phong trong lĩnh vực y học thực nghiệm,[201][202] và tác phẩm Y điển (The Canon of Medicine) của ông đã được sử dụng làm văn bản y khoa tiêu chuẩn trong thế giới Hồi giáo và Châu Âu suốt nhiều thế kỷ. Rhazes là người đầu tiên nhận diện được các căn bệnh đậu mùa và sởi.[203] Các bệnh viện công thời bấy giờ đã cấp những bằng y khoa đầu tiên để cấp phép cho các bác sĩ hành nghề.[204][205] Ibn al-Haytham được coi là cha đẻ của phương pháp khoa học hiện đại và thường được gọi là "nhà khoa học thực thụ đầu tiên trên thế giới", đặc biệt là qua những công trình của ông trong lĩnh vực quang học.[206][207][208] Trong lĩnh vực kỹ thuật, thiết bị chơi sáo tự động của anh em nhà Banū Mūsā được coi là máy có thể lập trình đầu tiên trong lịch sử.[209] Trong toán học, khái niệm thuật toán (algorithm) được đặt theo tên của Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi, , người được coi là một trong những người sáng lập ra ngành đại số (ngành học này được đặt tên theo cuốn sách al-jabr của ông); trong khi đó, những học giả khác đã phát triển khái niệm về hàm số.[210] Chính phủ thời đó đã trả cho các nhà khoa học mức lương tương đương với mức lương của các vận động viên chuyên nghiệp ngày nay.[211] Kỷ lục Thế giới Guinness công nhận Đại học Al Karaouine, được thành lập vào năm 859, là trường đại học cấp bằng lâu đời nhất thế giới.[212] Nhiều người phi Hồi giáo, chẳng hạn như tín đồ Kitô giáo, Do Thái giáo và người Sabian,[213] đã đóng góp cho nền văn minh Hồi giáo trong nhiều lĩnh vực khác nhau.[214][215] Ngôi nhà Trí tuệ (Bayt al-Hikma) là tổ chức lập ra để thuê các học giả Kitô giáo và Ba Tư để vừa dịch thuật các tác phẩm sang tiếng Ả Rập, vừa phát triển các kiến thức mới.[216][213][217]

Nhiều binh lính đã ly khai khỏi đế chế Abbasid và thiết lập các triều đại riêng, chẳng hạn như Nhà Tulun vào năm 868 tại Ai Cập[218] và Nhà Ghaznavi vào năm 977 tại Trung Á.[219] Trong sự phân rã này đã xuất hiện "Thế kỷ Shia", kéo dài khoảng từ năm 945 đến 1055, chứng kiến sự trỗi dậy của phong trào truyền giáo Shia phái Isma'ili theo thuyết mạt thế. Một nhóm Isma'ili là triều đại Fatimid đã kiểm soát Bắc Phi vào thế kỷ 10[220] và một nhóm Isma'ili khác là phái Qarmat đã cướp phá Mecca và đánh cắp Đá Đen, một khối đá được đặt bên trong Kaaba, trong cuộc nổi dậy không thành công của họ.[221] Một nhóm Isma'ili khác nữa là nhà Buyid đã chinh phục Baghdad và biến các vị Caliph nhà Abbasid thành một nền quân chủ bù nhìn. Triều đại Seljuk theo dòng Sunni đã thực hiện các chiến dịch nhằm phục hồi vị thế của dòng Sunni bằng cách ban bố các quan điểm học thuật thời bấy giờ, đáng chú ý là việc xây dựng các tổ chức giáo dục được gọi là các Nizamiyya, vốn gắn liền với tên tuổi của Al-Ghazali và Saadi Shirazi.[222]

Sự bành trướng của thế giới Hồi giáo tiếp tục với các phái đoàn tôn giáo giúp cải đạo vùng Volga Bulgaria sang Hồi giáo. Vương quốc Hồi giáo Delhi đã tiến sâu vào Tiểu lục địa Ấn Độ và nhiều người đã cải đạo sang Hồi giáo,[223] đặc biệt là những người Hindu thuộc đẳng cấp thấp mà hậu duệ của họ chiếm đại đa số người Hồi giáo Ấn Độ ngày nay.[224] Hoạt động thương mại đã đưa nhiều người Hồi giáo đến Trung Quốc, nơi họ gần như thống trị ngành công nghiệp xuất nhập khẩu của Nhà Tống.[225] Người Hồi giáo đã được tuyển dụng như một tầng lớp cai trị thiểu số dưới thời Nhà Nguyên.[226]

Thời kỳ tiền hiện đại (1258 – thế kỷ 18)

Thông qua các mạng lưới thương mại của người Hồi giáo và hoạt động của các dòng tu Sufi,[227] Hồi giáo đã lan rộng sang các khu vực mới[228] và người Hồi giáo đã dần đồng hóa vào các nền văn hóa mới.

Dưới thời Đế quốc Ottoman, Hồi giáo đã lan sang vùng Đông Nam Âu.[229] Việc cải đạo sang Hồi giáo thường đi kèm với một mức độ dung hợp tôn giáo nhất định,[230] như được minh họa qua sự xuất hiện của Muhammad trong các truyền thuyết dân gian của Ấn Độ giáo.[231] Những người Thổ Nhĩ Kỳ theo đạo Hồi đã kết hợp các yếu tố của tín ngưỡng Shaman giáo Thổ Nhĩ Kỳ vào Hồi giáo.[b][233] Người Hồi giáo tại Trung Quốc thời Nhà Minh, vốn là hậu duệ của những người nhập cư trước đó, đã bị đồng hóa — đôi khi thông qua các đạo luật bắt buộc đồng hóa[234] bằng cách tiếp nhận họ và văn hóa Trung Quốc, trong khi Nam Kinh đã trở thành một trung tâm nghiên cứu Hồi giáo quan trọng.[235][236]

Sự chuyển dịch văn hóa đã trở nên rõ nét với việc ảnh hưởng của người Ả Rập giảm xuống sau khi người Mông Cổ tiêu diệt đế chế Caliphate nhà Abbasid.[237] Các vương quốc Khanate Mông Cổ theo Hồi giáo ở Iran và Trung Á đã được hưởng lợi từ việc tăng cường tiếp cận đa văn hóa với Đông Á dưới sự cai trị của Mông Cổ, từ đó phát triển rực rỡ và tách biệt hơn khỏi ảnh hưởng của người Ả Rập, tiêu biểu là thời kỳ Phục hưng Timurid dưới triều đại Nhà Timur.[238] Nasir al-Din al-Tusi (1201–1274) đã đề xuất một mô hình toán học mà sau này được tranh luận là đã được Copernicus tiếp nhận nguyên vẹn vào mô hình nhật tâm của mình,[239] và ước tính của Jamshīd al-Kāshī về số pi đã không bị vượt qua trong suốt 180 năm.[240]

Sau khi các loại vũ khí thuốc súng được giới thiệu, các quốc gia Hồi giáo tập quyền lớn đã được củng cố xung quanh các đế quốc thuốc súng, vốn trước đó bị chia cắt thành nhiều vùng lãnh thổ khác nhau. Danh hiệu Caliph đã được triều đại Ottoman của Đế quốc Ottoman tuyên bố nắm giữ, và những tuyên bố này đã được củng cố vào năm 1517 khi Selim I trở thành người cai trị vùng Mecca và Medina.[241] Triều đại Safavid theo dòng Shia đã vươn lên nắm quyền vào năm 1501 và sau đó chinh phục toàn bộ Iran.[242] Tại Nam Á, Babur đã sáng lập nên Đế quốc Mughal.[243]

Tôn giáo của các quốc gia tập quyền thuộc các đế quốc thuốc súng đã ảnh hưởng đến việc thực hành tôn giáo của các quần thể dân cư cấu thành. Một sự cộng sinh giữa các nhà cai trị Ottoman và chủ nghĩa Sufi đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự thống trị Hồi giáo của người Ottoman ngay từ đầu. Dòng tu Mevlevi và phái Bektashi có mối quan hệ mật thiết với các sultan,[244] khi các phương pháp tiếp cận Hồi giáo theo hướng thần bí Sufi cũng như phi chính thống và dung hợp đã phát triển rực rỡ.[245] Việc triều đại Safavid thường xuyên cưỡng ép chuyển đổi Iran sang Hồi giáo Shia Thập nhị quân đã đảm bảo sự thống trị cuối cùng của phái Thập nhị quân trong dòng Shia. Những người nhập cư Ba Tư đến Nam Á, với tư cách là những quan chức và đại điền chủ có ảnh hưởng, đã giúp lan tỏa Hồi giáo Shia, hình thành nên một trong những cộng đồng người Shia lớn nhất bên ngoài Iran.[246] Nader Shah, người lật đổ nhà Safavid, đã cố gắng cải thiện quan hệ với dòng Sunni bằng cách truyền bá việc tích hợp phái Thập nhị quân vào Hồi giáo Sunni như một madhhabthứ năm, gọi là phái Ja'fari,[247] nhưng nỗ lực này đã thất bại trong việc giành được sự công nhận từ phía người Ottoman.[248]

Thời kỳ hiện đại (thế kỷ 18–20)

Trước đó vào thế kỷ 14, Ibn Taymiyya đã thúc đẩy một hình thức Hồi giáo khắt khe,[249]bác bỏ các phương pháp tiếp cận triết học để ủng hộ một nền thần học đơn giản hơn,[249] và kêu gọi mở cánh cửa ijtihad thay vì tuân theo các học giả một cách mù quáng.[250] Ông đã kêu gọi một cuộc jihad chống lại những người mà ông coi là dị giáo,[251] nhưng các tác phẩm của ông chỉ đóng một vai trò mờ nhạt trong suốt cuộc đời ông.[252] Trong thế kỷ 18 tại Arabia, Muhammad ibn 'Abd al-Wahhab, chịu ảnh hưởng bởi các tác phẩm của Ibn Taymiyya và Ibn al-Qayyim, đã sáng lập một phong trào gọi là Wahhabi nhằm quay trở lại cái mà ông xem là Hồi giáo nguyên bản.[253][254] Ông lên án nhiều phong tục Hồi giáo địa phương, chẳng hạn như việc thăm mộ Muhammad hoặc các vị thánh, là những sự đổi mới sau này và là tội lỗi[254][255] và đã phá hủy các tảng đá và cây cối linh thiêng, các đền thờ Sufi, các lăng mộ của Muhammad và các bạn đồng hành của ông cũng như lăng mộ của Husayn tại Karbala, một địa điểm hành hương lớn của người Shia.[255][256][257] Ông đã thiết lập một liên minh với gia đình Saud, thực thể mà đến thập niên 1920 đã hoàn thành cuộc chinh phạt khu vực sau này trở thành Ả Rập Xê Út.[258] Ma Wanfu và Ma Debao đã thúc đẩy các phong trào Salafi vào thế kỷ 19 như Sailaifengye tại Trung Quốc sau khi trở về từ Mecca nhưng cuối cùng đã bị các nhóm Sufi đàn áp và buộc phải ẩn náu.[259] Các nhóm khác tìm cách cải tổ chủ nghĩa Sufi thay vì bác bỏ nó, với phái Senusiyya và Muhammad Ahmad đều tiến hành chiến tranh và lần lượt thiết lập các quốc gia tại Libya và Sudan.[260][cần số trang] Tại Ấn Độ, Shah Waliullah Dehlawi đã thử nghiệm một phong cách mang tính hòa giải hơn đối với chủ nghĩa Sufi và gây ảnh hưởng đến phong trào Deobandi.[261] Để đáp lại phong trào Deobandi, phong trào Barelwi đã được thành lập như một phong trào quần chúng, bảo vệ chủ nghĩa Sufi phổ quát và cải tổ các nghi lễ của nó.[262][263]

Thế giới Hồi giáo nhìn chung lâm vào tình trạng suy thoái chính trị bắt đầu từ những năm 1800, đặc biệt là khi so sánh với các cường quốc châu Âu phi Hồi giáo. Trước đó, vào thế kỷ 15, cuộc Reconquista đã thành công trong việc chấm dứt sự hiện diện của người Hồi giáo tại Iberia. Đến thế kỷ 19, Công ty Đông Ấn Anh đã chính thức sáp nhập triều đại Mughal tại Ấn Độ.[264] Như một phản ứng đối với chủ nghĩa thực dân, nhiều trí thức đã tìm cách cải cách Hồi giáo.[265] Chủ nghĩa hiện đại Hồi giáo, ban đầu được các học giả phương Tây dán nhãn là Salafiyya, đã đón nhận các giá trị và thể chế hiện đại như dân chủ trong khi vẫn định hướng theo kinh điển. Những người tiên phong đáng chú ý trong phong trào này bao gồm Muhammad 'Abduh và Jamal al-Din al-Afghani.[266] Abul A'la Maududi đã góp phần gây ảnh hưởng đến nền chính trị Hồi giáo hiện đại.[267][268] Tương tự như quá trình pháp điển hóa đương đại, sharia lần đầu tiên được pháp điển hóa một phần thành luật vào năm 1869 trong bộ luật Mecelle của Đế quốc Ottoman.[269]

Đế quốc Ottoman tan rã sau Thế chiến I, chế độ Caliphate của Ottoman bị bãi bỏ vào năm 1924[270] và vương triều Sharifian kế tiếp cũng sụp đổ nhanh chóng,[271][272][273] khiến thế giới Hồi giáo không còn người đứng đầu (Caliph).[273] Những người theo chủ nghĩa Toàn Hồi giáo đã nỗ lực thống nhất các tín đồ và cạnh tranh với các lực lượng dân tộc đang trỗi dậy, chẳng hạn như chủ nghĩa Toàn Ả Rập.[274][275] Tổ chức Hợp tác Hồi giáo (OIC), bao gồm các quốc gia có đa số dân cư theo đạo Hồi, được thành lập vào năm 1969 sau vụ đốt phá nhà thờ Hồi giáo Al-Aqsa ở Jerusalem.[276]

Việc tiếp xúc với các quốc gia công nghiệp hóa đã đưa các cộng đồng người Hồi giáo đến những vùng đất mới thông qua di cư kinh tế. Nhiều người Hồi giáo đã di cư dưới dạng lao động giao kèo (phần lớn từ Ấn Độ và Indonesia) đến vùng Caribbean, hình thành nên những cộng đồng Hồi giáo lớn nhất xét theo tỷ lệ phần trăm tại châu Mỹ.[277] Làn sóng di cư từ Syria và Lebanon đã góp phần hình thành nên dân số Hồi giáo ở khu vực Mỹ Latinh.[278] Quá trình đô thị hóa và sự gia tăng thương mại ở vùng cận Sahara thuộc châu Phi đã đưa người Hồi giáo đến định cư ở những khu vực mới và lan tỏa đức tin của họ,[279] có khả năng đã làm tăng gấp đôi dân số Hồi giáo tại đây trong khoảng thời gian từ năm 1869 đến 1914.[280]

Thời kỳ đương đại (thế kỷ 20 – nay)

Những người tiền phong của chủ nghĩa hiện đại Hồi giáo đã gây ảnh hưởng đến các phong trào chính trị Hồi giáo như Anh em Hồi giáo và các đảng phái liên quan trong thế giới Ả Rập,[281][282] vốn đã đạt kết quả tốt trong các cuộc bầu cử sau phong trào Mùa xuân Ả Rập,[283] cũng như tổ chức Jamaat-e-Islami ở Nam Á và Đảng AK, thực thể đã nắm quyền một cách dân chủ tại Thổ Nhĩ Kỳ trong nhiều thập kỷ. Tại Iran, một cuộc cách mạng đã thay thế chế độ quân chủ thế tục bằng một nhà nước Hồi giáo. Những người khác, chẳng hạn như Sayyid Rashid Rida, đã tách khỏi những người theo chủ nghĩa hiện đại Hồi giáo[284] và thúc đẩy việc chống lại những gì ông coi là ảnh hưởng từ phương Tây.[285] Nhóm Nhà nước Hồi giáo Iraq và Levant (ISIL) thậm chí còn cố gắng tái lập đồng dinar vàng hiện đại làm hệ thống tiền tệ của họ. Trong khi một số người tách ra chọn con đường lặng lẽ (quietist), những người khác lại tin vào bạo lực chống lại những kẻ phản đối họ, ngay cả đối với những người Hồi giáo khác.[286]

Đối lập với các phong trào chính trị Hồi giáo, tại Thổ Nhĩ Kỳ thế kỷ 20, quân đội đã tiến hành các cuộc đảo chính để lật đổ các chính phủ Hồi giáo, và khăn trùm đầu bị hạn chế về mặt pháp lý, điều này cũng đã xảy ra ở Tunisia.[287][288] Ở những nơi khác, quyền lực tôn giáo bị lôi kéo và hiện nay thường bị xem là "con rối" của nhà nước. Ví dụ, tại Saudi Arabia, nhà nước đã độc quyền hóa việc nghiên cứu tôn giáo[289] and, và ở Ai Cập, nhà nước đã quốc hữu hóa Đại học Al Azhar, vốn trước đây là một tiếng nói độc lập có vai trò kiểm soát quyền lực nhà nước.[290] Chủ nghĩa Salafi đã được tài trợ ở Trung Đông vì tính chất lặng lẽ, không tham chính của nó.[291] Saudi Arabia cũng thực hiện các chiến dịch chống lại các phong trào Hồi giáo cách mạng ở Trung Đông nhằm đối trọng với Iran.[292]

Các nhóm thiểu số Hồi giáo thuộc nhiều sắc tộc khác nhau đã bị đàn áp như một nhóm tôn giáo.[293] Điều này đã được thực hiện bởi các lực lượng cộng sản như Khmer Đỏ, những người coi họ là kẻ thù chính cần bị tiêu diệt vì các thực hành tôn giáo khiến họ nổi bật so với phần còn lại của dân cư,[294] bởi Đảng Cộng sản Trung Quốc ở Tân Cương[295] và bởi các lực lượng theo chủ nghĩa dân tộc như trong cuộc diệt chủng Bosnia.[296] Việc Tatmadaw nhắm mục tiêu vào người Hồi giáo Rohingya đã bị Liên Hợp Quốc và Tổ chức Ân xá Quốc tế gắn nhãn là tội ác chống lại loài người,[297][298] trong khi Phái đoàn Tìm kiếm Sự thật của Văn phòng Cao ủy Liên Hợp Quốc đã xác định đây là các hành vi diệt chủng, thanh trừng sắc tộc và các tội ác chống lại loài người khác.[299]

Sự tiến bộ của truyền thông toàn cầu đã tạo điều kiện cho việc phổ biến rộng rãi kiến thức tôn giáo. Việc áp dụng hijab đã trở nên phổ biến hơn[300] và một số trí thức Hồi giáo đang ngày càng nỗ lực để tách biệt các niềm tin Hồi giáo theo kinh điển ra khỏi các truyền thống văn hóa.[301] Trong số các nhóm khác, việc tiếp cận thông tin này đã dẫn đến sự trỗi dậy của các nhà truyền giáo "truyền hình" nổi tiếng, chẳng hạn như Amr Khaled, những người cạnh tranh với giới giáo sĩ truyền thống (ulema) về tầm ảnh hưởng và đã làm phi tập trung hóa quyền lực tôn giáo.[302][303] Các cách giải thích Hồi giáo mang tính "cá nhân hóa" hơn[304] đặc biệt liên quan đến những người Hồi giáo Tự do, những người cố gắng điều chỉnh các truyền thống tôn giáo phù hợp với quản trị thế tục đương đại,[305][306] một cách tiếp cận vốn đã bị một số người chỉ trích về khả năng tương thích của nó.[307][308] Hơn nữa, chủ nghĩa thế tục (secularism) thường bị coi là một hệ tư tưởng ngoại bang do những kẻ xâm lược áp đặt và được duy trì bởi các tầng lớp cầm quyền hậu thuộc địa,[309] và thường xuyên bị hiểu đồng nghĩa với việc bài trừ tôn giáo.[310]

Tính đến năm 2020, khoảng 25,6% dân số toàn cầu, tương đương khoảng 2 tỷ người, là tín đồ Hồi giáo.[313][7][314][315][316][317] Vào năm 1900, con số ước tính này là khoảng 12,3%,[318] năm 1990 là 19,9%[279] và các dự báo cho thấy tỷ lệ này sẽ đạt 29,7% vào năm 2050.[312]:8 Một nghiên cứu của Pew năm 2020 cho thấy dân số Hồi giáo toàn cầu là nhóm tôn giáo tăng trưởng nhanh nhất trong thập kỷ qua, chủ yếu vì người Hồi giáo có xu hướng trẻ hơn về độ tuổi trung bình và có tỷ lệ sinh cao hơn—hai yếu tố chính thúc đẩy sự gia tăng dân số tự nhiên.[319]:9 Theo ước tính dân số năm 2020, 65% dân số Hồi giáo tập trung tại mười quốc gia, với các cộng đồng lớn nhất cư trú tạiIndonesia, Pakistan, Ấn Độ, Bangladesh, Nigeria, Ai Cập, Iran, Thổ Nhĩ Kỳ, Sudan, và Algeria, theo thứ tự giảm dần. Indonesia là nơi sinh sống của hơn 230.000.000 người Hồi giáo, Pakistan hơn 220.000.000, Ấn Độ hơn 210.000.000, Bangladesh hơn 150.000.000, Nigeria hơn 110.000.000, Ai Cập hơn 100.000.000, Iran và Thổ Nhĩ Kỳ mỗi nước có hơn 80.000.000, và Sudan cùng Algeria mỗi nước có hơn 40.000.000 người.[320]

Pew Research ước tính rằng 87–90% người Hồi giáo thuộc dòng Sunni và 10–13% thuộc dòng Shia.[321][322][323] Approximately Khoảng 49 quốc gia có đa số dân cư là người Hồi giáo,[324][325][326][327][328] với 62% người Hồi giáo trên thế giới sống tại châu Á, và 683 triệu tín đồ chỉ riêng tại Indonesia,[329]Pakistan, Ấn Độ và Bangladesh.[330][331][332] Người Ả Rập tạo thành nhóm sắc tộc lớn nhất trong cộng đồng Hồi giáo thế giới,[333] theo sau là Người Bengal[334][335] và Người Punjab.[336] Hầu hết các ước tính chỉ ra rằng Trung Quốc có khoảng 20 đến 30 triệu người Hồi giáo (chiếm 1,5% đến 2% dân số).[337][338] Hồi giáo là tôn giáo lớn thứ hai sau Kitô giáo ở nhiều quốc gia, với tốc độ tăng trưởng chủ yếu do nhập cư và tỷ lệ sinh cao của người Hồi giáo vào năm 2005,[339] chiếm 4,9% tổng dân số châu Âu vào năm 2016.[340]

Việc cải đạo không có tác động ròng đến sự gia tăng dân số Hồi giáo vì "số lượng người trở thành tín đồ Hồi giáo thông qua cải đạo có vẻ xấp xỉ bằng số lượng người rời bỏ đức tin này."[341] Tuy nhiên, Hồi giáo dự kiến sẽ tăng thêm một lượng khiêm tốn là 3 triệu người thông qua cải đạo trong giai đoạn 2010–2050, chủ yếu từ vùng Châu Phi cận Sahara (2,9 triệu).[342][343] Theo nghiên cứu của Pew năm 2020, khoảng 1% người trưởng thành được nuôi dưỡng là người Hồi giáo đã rời bỏ đức tin, trong khi một tỷ lệ tương đương —khoảng 1%— đã cải đạo sang Hồi giáo từ các tôn giáo khác, dẫn đến mức độ chuyển đổi tôn giáo thấp ở cả hai chiều vào và ra khỏi Hồi giáo.[344] Những người Cựu Hồi giáo có xu hướng chuyển sang một tôn giáo khác cao hơn là trở thành người không tôn giáo.[313]

Theo báo cáo của CNN, "Hồi giáo đã thu hút những người cải đạo từ mọi tầng lớp xã hội, đáng chú ý nhất là Người Mỹ gốc Phi".[345] Tại Anh, khoảng 6.000 người cải đạo sang Hồi giáo mỗi năm và theo một bài báo trên British Muslims Monthly Survey, đa số những người mới cải đạo tại Anh là phụ nữ.[346] Theo tờ The Huffington Post, "các nhà quan sát ước tính có tới 20.000 người Mỹ cải đạo sang Hồi giáo hàng năm", hầu hết trong số họ là phụ nữ và người Mỹ gốc Phi.[347][348]

Xét theo cả tỷ lệ phần trăm và tổng số lượng, Hồi giáo là nhóm tôn giáo lớn tăng trưởng nhanh nhất thế giới và được dự báo sẽ trở thành tôn giáo lớn nhất thế giới vào cuối thế kỷ 21, vượt qua Kitô giáo.[349][312]:14 Ước tính đến năm 2050, số lượng người Hồi giáo sẽ gần bằng số lượng người theo Kitô giáo trên toàn thế giới, "do độ tuổi trẻ và tỷ lệ sinh cao của người Hồi giáo so với các nhóm tôn giáo khác."[312]:70

Các nhánh và hệ phái chính

Hồi giáo Sunni (hay Sunnism) là tên gọi của hệ phái lớn nhất trong Hồi giáo.[350][351][352][313][353][354] Thuật ngữ này là cách viết gọn của cụm từ "ahl as-sunna wa al-jama'at", nghĩa là "những người theo sunna (truyền thống của Muhammad) và cộng đồng".[355] Hồi giáo Sunni đôi khi được gọi là "Hồi giáo chính thống",[356][357][358] mặc dù một số học giả coi cách gọi này là không phù hợp, và nhiều người không thuộc dòng Sunni có thể cảm thấy bị xúc phạm bởi thuật ngữ này.[359] Những người theo dòng Sunni tin rằng bốn vị Caliph đầu tiên là những người kế vị hợp pháp của Muhammad và chủ yếu tham chiếu sáu bộ sách Hadith chính cho các vấn đề pháp lý, đồng thời tuân theo một trong bốn trường phái luật học truyền thống: Hanafi, Hanbali, Maliki hoặc Shafi'i.[360][361]

Thần học truyền thống (Atharism) là một trường phái tư tưởng Sunni, được ủng hộ mạnh mẽ bởi Ahmad ibn Hanbal (780–855 CH). Trường phái này đặc trưng bởi việc tuân thủ cách hiểu sát mặt chữ đối với Kinh Qur'an và Sunnah, tin rằng Kinh Qur'an là không được tạo ra và vĩnh cửu, đồng thời phản đối thần học suy lý trong các vấn đề tôn giáo và đạo đức.[362] Phái Maturidi, do Abu Mansur al-Maturidi (853–944 CH) sáng lập, khẳng định rằng kinh điển không cần thiết cho các quy tắc đạo đức cơ bản, và cái thiện hay cái ác có thể được hiểu chỉ bằng lý trí;[363] tuy nhiên, con người vẫn cần dựa vào mặc khải cho những vấn đề vượt quá khả năng hiểu biết của nhân loại. Phái Ash'ari, do Al-Ash'ari (k. 874–936) sáng lập, cho rằng đạo đức chỉ có thể bắt nguồn từ mặc khải của Thiên Chúa, nhưng chấp nhận lý trí trong các vấn đề giải kinh và kết hợp các phương pháp của phái Mu'tazila với các ý tưởng truyền thống.[364]

Phái Salafi là một phong trào phục hưng ủng hộ việc quay trở lại các thực hành của những thế hệ Hồi giáo đầu tiên. Vào thế kỷ 18, Muhammad ibn Abd al-Wahhab đã dẫn dắt một phong trào Salafi, thường được người bên ngoài gọi là phái Wahhabi, tại vùng đất thuộc Ả Rập Xê Út ngày nay.[251] Một phong trào tương tự mang tên Ahl al-Hadith cũng hạ thấp vai trò của truyền thống luật pháp Sunni kéo dài hàng thế kỷ, ưu tiên việc trực tiếp tuân theo Kinh Qur'an và Hadith. Phong trào Sunni Nurcu được khởi xướng bởi Said Nursi (1877–1960);[365] phong trào này kết hợp các yếu tố của Hồi giáo thần bí và khoa học.[365][366]

Hồi giáo Shia là hệ phái lớn thứ hai trong Hồi giáo.[367][368][321] Những người theo dòng Shia khẳng định rằng người kế vị Muhammad làm lãnh đạo phải là những hậu duệ cụ thể từ gia đình của Muhammad, được gọi là Ahl al-Bayt (Gia quyến của Tiên tri). Những nhà lãnh đạo này, được gọi là các Imam, được tin là có thẩm quyền tâm linh đặc biệt.[369][370]Tín đồ Shia được hướng dẫn bởi trường phái luật học Ja'fari.[371]

Theo cả người Hồi giáo Sunni và Shia, một sự kiện quan trọng đã diễn ra tại Ghadir Khumm khi Muhammad đang trên đường trở về từ cuộc hành hương cuối cùng đến Mecca. Tại đây, ông đã dừng hàng ngàn người Hồi giáo lại giữa cái nóng ban trưa.[372] Muhammad đã chỉ định người em họ của mình là Ali ibn Abi Talib làm người thực thi di chúc cuối cùng cũng như là Wali (người có thẩm quyền) của mình.[373][374] Người theo dòng Shia công nhận rằng Muhammad đã chỉ định Ali làm người kế vị (khalīfa) và Imam (lãnh đạo tinh thần và chính trị) sau ông, nhưng Ali đã bị ngăn cản kế vị do một số bạn đồng hành khác đã chọn Abu Bakr làm Caliph.[375] Ngược lại, người Sunni tin rằng Muhammad đã không chỉ định người kế vị trước khi qua đời và coi Abu Bakr là vị Caliph hợp pháp đầu tiên.[376] Phía Shia tuyên bố rằng cộng đồng đã cố tình phớt lờ sự đề cử của Ali,[377] trích dẫn việc Abu Bakr chỉ định Umar kế vị,[378] các bằng chứng lịch sử khác,[379] và quan điểm của Kinh Qur'an rằng đa số không nhất thiết đi kèm với tính chính danh.[380]

Một số vị Imam Shia đầu tiên được cả người Hồi giáo Shia và Sunni tôn kính, chẳng hạn như Ali và Husayn.[381] Phái Thập nhị quân (Twelvers), là nhánh lớn nhất và có ảnh hưởng nhất, tin vào Mười hai vị Imam, vị cuối cùng trong số đó đã đi vào trạng thái ẩn mình (Ghaybah) để một ngày nào đó sẽ trở lại. Họ tin rằng lời tiên tri về Mười hai vị Imam đã được báo trước trong Hadith về mười hai người kế vị, vốn được ghi chép trong cả nguồn của Sunni và Shia.[382] Phái Zaidiyyah (Zaydism) từ chối tính không thể sai lầm của các Imam và đôi khi được coi là "trường phái thứ năm" của dòng Sunni hơn là một hệ phái Shia.[383][384] Họ khác với các nhóm Shia khác về vị thế của vị Imam thứ năm và đôi khi được gọi là "Phái Ngũ quân" (Fivers).[385] Phái Isma'ili (Isma'ilism) chia tách với phái Thập nhị quân về việc ai là vị Imam thứ bảy và sau đó tiếp tục phân chia thành nhiều nhóm khác, trong đó nhóm lớn nhất là Phái Nizari.[386]

Đối với người theo dòng Shia, Lăng mộ Imam Ali tại Najaf, Đền thờ Imam Husayn tại Karbala, và Đền thờ Fatima Masumeh tại Qom cũng nằm trong số các địa điểm linh thiêng nhất của Hồi giáo.[387]

Hồi giáo Ibadi là nhánh lớn thứ ba của Hồi giáo với cội nguồn bắt nguồn từ sự ly khai của phái Kharijite khỏi vị Caliph thứ tư, Ali.[388] Nhánh này được thực hành bởi khoảng 1,45 triệu tín đồ Hồi giáo trên khắp thế giới (chiếm khoảng 0,08% tổng số người Hồi giáo), và phần lớn trong số họ cư trú tại Oman.[389] Hồi giáo Ibadi thường được liên đới và xem như một biến thể ôn hòa của phái Kharijite, mặc dù chính những người theo phái Ibadi phản đối cách phân loại này. Phái Kharijite là những nhóm đã nổi dậy chống lại Caliph Ali vì ông đã chấp nhận trọng tài phân xử với một người mà họ coi là kẻ tội lỗi. Không giống như hầu hết các nhóm Kharijite khác, Hồi giáo Ibadi không coi những người Hồi giáo phạm tội là những kẻ không đức tin. Các bản Hadith của phái Ibadi, chẳng hạn như bộ sưu tập Jami Sahih, sử dụng các chuỗi truyền thừa từ thời kỳ đầu của lịch sử Hồi giáo mà họ coi là đáng tin cậy, nhưng hầu hết các Hadith của Ibadi cũng được tìm thấy trong các bộ sưu tập Sunni tiêu chuẩn và những người theo phái Ibadi hiện đại thường công nhận các bộ sưu tập Sunni chính thống này.[390]

Chủ nghĩa thần bí

Chủ nghĩa Sufi (tiếng Ả Rập: تصوف, đã Latinh hoá: tasawwuf), là một phương pháp tiếp cận thần bí - khổ hạnh đối với đạo Hồi nhằm tìm kiếm trải nghiệm cá nhân trực tiếp với Thiên Chúa. Các học giả Sufi cổ điển định nghĩa tasawwuf là "một ngành khoa học mà mục tiêu là sửa soạn trái tim và hướng nó rời xa mọi thứ khác ngoài Thiên Chúa", thông qua "các năng lực trực giác và cảm xúc" mà con người phải được rèn luyện để sử dụng.[391][392][393][394] Ahmad ibn Ajiba định nghĩa tasawwuf là "sự trở lại với truyền thống, và khởi đầu của nó là kiến thức, giữa là hành động [dựa trên kiến thức đó], và kết thúc là một món quà [từ Allah]."[395] Đây không phải là một tông phái của đạo Hồi, và các tín đồ của nó thuộc về nhiều giáo phái Hồi giáo khác nhau. Nhánh Isma'ilism — với các giáo lý bắt nguồn từ Thuyết Ngộ đạo (Gnosticism) và Thuyết Tân Plato (Neoplatonism)[396] cũng như chịu ảnh hưởng từ các trường phái triết học Hồi giáo Illuminationist và Isfahan — đã phát triển các cách diễn giải thần bí về đạo Hồi.[397] Hasan al-Basri, nhà khổ hạnh Sufi thời kỳ đầu thường được mô tả là một trong những người theo chủ nghĩa Sufi đầu tiên,[398] đã nhấn mạnh nỗi sợ hãi về việc không đáp ứng được kỳ vọng vâng lời Thiên Chúa. Ngược lại, các nhà Sufi nổi tiếng sau này, chẳng hạn như Mansur Al-Hallaj và Jalaluddin Rumi, lại nhấn mạnh vào lòng mộ đạo dựa trên tình yêu đối với Thiên Chúa. Sự tận hiến như vậy cũng có tác động lớn đến nghệ thuật, và Rumi hiện vẫn là một trong những nhà thơ bán chạy nhất tại Mỹ.[399][400]

Những người theo chủ nghĩa Sufi coi tasawwuf là một phần không thể tách rời của đạo Hồi.[401] Các nhà Sufi truyền thống như Bayazid Bastami, Jalaluddin Rumi, Haji Bektash Veli, Junaid Baghdadi, và Al-Ghazali, lập luận rằng chủ nghĩa Sufi dựa trên các nguyên tắc của đạo Hồi và giáo lý của nhà tiên tri.[402][401] Nhà sử học Nile Green cho rằng đạo Hồi trong thời kỳ trung cổ ít nhiều chính là chủ nghĩa Sufi.[403] Những người theo phong trào chấn hưng Sunni được gọi là chủ nghĩa Salafi (Salafism) lại coi các thực hành sùng bái phổ biến, chẳng hạn như việc tôn kính các thánh Sufi, là những sự cách tân trái phép (bid'ah) so với tôn giáo nguyên thủy. Những người theo chủ nghĩa Salafi đôi khi đã tấn công vật lý các tín đồ Sufi, dẫn đến sự suy giảm trong quan hệ giữa Sufi và Salafi.[404]

Các giáo đoàn Sufi hình thành nên các dòng tu (tariqa) xoay quanh một người thầy (wali) người lưu giữ một chuỗi tâm linh truy nguyên ngược về đến Muhammad..[405] Những người theo chủ nghĩa Sufi đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các xã hội Hồi giáo thông qua các hoạt động truyền giáo và giáo dục.[185] Phong trào Ahle Sunnat hay phong trào Barelvi chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa Sufi tuyên bố có hơn 200 triệu tín đồ ở Nam Á.[406][407][408] Chủ nghĩa Sufi cũng rất nổi bật ở Trung Á,[409][410] cũng như ở các quốc gia châu Phi như Tunisia, Algeria, Morocco, Senegal, Chad và Niger.[411][412]

Sharia là hệ thống luật tôn giáo của đạo Hồi.[360][413] Mong muốn vạch ra và khám phá các quy luật theo một phương pháp toàn diện và nhất quán đã dẫn đến sự phát triển của lý thuyết luật học, được gọi là fiqh.[414][415] Ngược lại, bid'ah được dùng để chỉ những sự cách tân trái phép trong các vấn đề tôn giáo.[416] Các hệ phương pháp khác nhau, được gọi là nguyên tắc luật học hay Usul al-fiqh, đã phát triển và một trường phái luật học nảy sinh xung quanh một phương pháp luận cụ thể được gọi là một madhhab (tiếng Ả Rập: مذهب). Việc tuân thủ theo các quyết định của một chuyên gia tôn giáo hoặc một trường phái được gọi là taqlid. Thuật ngữ ghayr muqallid dùng để chỉ những người không thực hiện taqlid và mở rộng ra là những người không theo một trường phái luật (madhhab) nào.[417] Việc một cá nhân tự giải thích luật bằng lý trí độc lập được gọi là ijtihad.[418][419] Những người giải thích sharia được gọi là các mufti và các ý kiến pháp lý của họ được gọi là fatwa.[419][415]

Các nguồn chính của Sharia là kinh Quran và Sunnah.[420] Một nguồn thứ ba phổ biến là qiyas (phép loại suy), được sử dụng cho các câu hỏi pháp lý không được đề cập trực tiếp trong kinh Quran hay Sunnah. Các điểm tương đồng sẽ được tìm kiếm để xác định illah, hay nguyên nhân hiệu quả, vốn là lý do đằng sau phán quyết hiện có.[421] Ví dụ, từ lệnh cấm cụ thể đối với rượu vang, người ta suy ra một lệnh cấm rộng rãi đối với đồ uống có cồn vì chúng có chung nguyên nhân vận hành được xác định là bản chất làm biến đổi tâm trí của tất cả các loại đồ uống chứa cồn.[422][423] Trường phái Zahiri tuân thủ chủ nghĩa câu chữ nghiêm ngặt và do đó bác bỏ qiyas. Sự đồng thuận về quan điểm được gọi là ijma, trong khi ikhtilaf dùng để chỉ sự bất đồng quan điểm giữa các học giả. Các phán quyết phân loại hành động vào một trong năm hạng mục được gọi là ahkam: bắt buộc (fard), khuyến khích (mustahabb), cho phép (mubah), đáng ghét (makruh), và cấm đoán (haram).[419][415]

Trong thời kỳ hiện đại, các luật hình sự dựa trên sharia phần lớn đã được thay thế bằng các đạo luật lấy cảm hứng từ các mô hình châu Âu.[415] Cuộc cải cách Tanzimat của Đế quốc Ottoman vào thế kỷ 19 đã dẫn đến bộ luật dân sự Mecelle và đại diện cho nỗ lực đầu tiên nhằm pháp điển hóa sharia.[269] Mặc dù hiến pháp của hầu hết các quốc gia có đa số người Hồi giáo đều có các tham chiếu đến sharia, các quy tắc cổ điển của nó phần lớn chỉ được duy trì trong luật nhân thân (gia đình).[415] Các cơ quan lập pháp thực hiện hệ thống hóa các bộ luật này đã cố gắng hiện đại hóa chúng mà không từ bỏ nền tảng trong luật học truyền thống.[415][424] Sự phục hưng Hồi giáo vào cuối thế kỷ 20 đã mang theo những lời kêu gọi từ các phong trào Hồi giáo về việc thực thi đầy đủ sharia.[415][424] Vai trò của sharia đã trở thành một chủ đề gây tranh cãi trên toàn thế giới. Đang có những cuộc tranh luận tiếp diễn về việc liệu sharia có tương thích với các hình thức chính phủ thế tục, nhân quyền, tự do tư tưởng và quyền của phụ nữ hay không, do những lo ngại bao gồm cả vấn đề kiểm duyệt và bạo lực.[425][426]

Giới chức tôn giáo

Đạo Hồi không có hàng giáo phẩm theo nghĩa tư tế, tức là không có những tu sĩ đóng vai trò trung gian giữa Thiên Chúa và con người. Imam (إمام) là tước hiệu tôn giáo được sử dụng để chỉ một vị trí lãnh đạo Hồi giáo, thường là trong bối cảnh điều hành một buổi lễ nguyện.[427] Việc diễn giải tôn giáo được chủ trì bởi giới ulama (علماء), một thuật ngữ được dùng để mô tả cộng đồng các học giả Hồi giáo đã được đào tạo chuyên sâu về nghiên cứu Hồi giáo. Tùy vào chuyên môn, các học giả sẽ có những tên gọi riêng biệt, một học giả chuyên về hadith (lời dạy của Thiên sứ) được gọi là muhaddith, một học giả chuyên về luật học được gọi là faqih (فقيه), một luật gia có trình độ để ban hành các ý kiến pháp lý hoặc các fatwa được gọi là mufti, và qadi là một thẩm phán Hồi giáo. Các tước hiệu tôn vinh dành cho các học giả bao gồm sheikh, mullah và mawlawi. Ngoài ra, một số người Hồi giáo còn tôn kính các vị thánh gắn liền với các phép màu (كرامات, karāmāt).[428]

Trong luật học kinh tế Hồi giáo, việc tích trữ của cải bị lên án và do đó các hành vi độc quyền không được ủng hộ.[429] Những nỗ lực nhằm tuân thủ sharia đã dẫn đến sự phát triển của ngân hàng Hồi giáo. Đạo Hồi nghiêm cấm riba, thường được dịch là cho vay nặng lãi, dùng để chỉ bất kỳ khoản lợi nhuận không công bằng nào trong thương mại và phổ biến nhất là để chỉ lãi suất.[430] Thay vào đó, các ngân hàng Hồi giáo thực hiện quan hệ đối tác với người vay, cả hai cùng chia sẻ lợi nhuận và bất kỳ tổn thất nào từ liên doanh đó. Một đặc điểm khác là tránh sự không chắc chắn (được xem như đánh bạc)[431] các ngân hàng Hồi giáo truyền thống thường tránh các công cụ phái sinh như hợp đồng tương lai hoặc quyền chọn, điều này trong lịch sử đã giúp bảo vệ họ khỏi sự suy thoái của thị trường.[432] Các triều đại Caliphate Rashidun và Umayyad từng tham gia vào việc phân phối cứu trợ từ kho bạc, được gọi là Bayt al-mal, trước khi việc này trở thành một nỗ lực mang tính cá nhân vào khoảng năm 720. Vị Caliph đầu tiên, Abu Bakr, đã phân phối zakat như một trong những ví dụ đầu tiên về thu nhập tối thiểu được bảo đảm, với mỗi công dân nhận được từ 10 đến 20 dirham hàng năm.[433] Dưới thời trị vì của Caliph thứ hai là Umar, chế độ trợ cấp nuôi con đã được áp dụng, người già và người khuyết tật được hưởng trợ cấp định kỳ,[434][435] trong khi Caliph triều Umayyad là Umar II đã cắt cử một người phục vụ cho mỗi người khiếm thị và cho mỗi hai người mắc bệnh mãn tính.[436]

Jihad có nghĩa là "nỗ lực hoặc đấu tranh [trên con đường của Thiên Chúa]" và theo nghĩa rộng nhất, đó là "vận dụng hết sức mạnh, nỗ lực, cố gắng hoặc khả năng của một người trong việc chống lại một đối tượng bị phản đối"[437] Người Shia đặc biệt nhấn mạnh vào "Jihad lớn" (Greater Jihad) – nỗ lực để đạt được sự tự hoàn thiện về tâm linh,[438][439][440] trong khi "Jihad nhỏ" (Lesser Jihad) được định nghĩa là chiến tranh.[441][442] Khi được sử dụng mà không có từ bổ trợ, Jihad thường được hiểu theo hình thức quân sự của nó.[437][438] Jihad là hình thức chiến tranh duy nhất được phép trong luật Hồi giáo và có thể được tuyên bố chống lại các công trình bất hợp pháp, khủng bố, các nhóm tội phạm, phiến quân, những người bỏ đạo, và các nhà lãnh đạo hoặc quốc gia đàn áp người Hồi giáo.[441][442] Hầu hết người Hồi giáo ngày nay giải thích Jihad chỉ là một hình thức chiến tranh tự vệ.[443]Jihad chỉ trở thành nghĩa vụ cá nhân đối với những người được trao quyền lực. Đối với phần còn lại của dân chúng, điều này chỉ xảy ra trong trường hợp tổng động viên.[442] Đối với hầu hết những người theo nhánh Shia Nhóm Mười hai (Twelver Shias), Jihad tấn công chỉ có thể được tuyên bố bởi một nhà lãnh đạo được Thiên Chúa chỉ định của cộng đồng Hồi giáo, và như vậy, nó đã bị đình chỉ kể từ khi Muhammad al-Mahdi ẩn mình (occultation) vào năm 868 sau Công nguyên.[444][445]

Đời sống hàng ngày và gia đình

Nhiều thực hành hàng ngày thuộc về danh mục adab, hay phép tắc xã giao. Các loại thực phẩm bị cấm cụ thể bao gồm các sản phẩm từ thịt lợn, máu và xác thối. Sức khỏe được xem là một sự ủy thác từ Thiên Chúa, do đó các chất gây say như đồ uống có cồn bị nghiêm cấm.[446] Tất cả thịt phải đến từ động vật ăn cỏ được giết mổ nhân danh Thiên Chúa bởi một người Hồi giáo, người Do Thái hoặc người Công giáo, ngoại trừ các loại thú săn hoặc cá mà một người tự mình đánh bắt được.[447][448][449] Việc để râu thường được khuyến khích ở nam giới như một điều tự nhiên[450] và các hình thức can thiệp cơ thể, chẳng hạn như xăm mình vĩnh viễn, thường bị cấm vì vi phạm sự sáng tạo của Thiên Chúa.[c][452] Lụa và vàng bị cấm đối với nam giới Hồi giáo để duy trì trạng thái tiết chế.[453] Haya, thường được dịch là "sự hổ thẹn" hoặc "khiêm nhường", đôi khi được mô tả là tính cách bẩm sinh của đạo Hồi[454] và chi phối phần lớn đời sống hàng ngày của người Hồi giáo. Ví dụ, trang phục trong đạo Hồi nhấn mạnh tiêu chuẩn khiêm tốn, bao gồm cả khăn trùm đầu hijab cho phụ nữ. Tương tự, vệ sinh cá nhân cũng được khuyến khích với những yêu cầu nhất định.[455]

Trong hôn nhân Hồi giáo, chú rể bắt buộc phải tặng một món quà cưới (mahr) cho cô dâu[456][457][458] Hầu hết các gia đình trong thế giới Hồi giáo đều theo chế độ một vợ một chồng.[459][460] Đàn ông Hồi giáo được phép thực hiện chế độ đa thê và có thể có tối đa bốn vợ cùng một lúc. Tuy nhiên, giáo lý Hồi giáo khuyên rằng nếu một người đàn ông không thể đảm bảo sự hỗ trợ công bằng về tài chính và tình cảm cho mỗi người vợ, ông ta nên chỉ cưới một người phụ nữ. Một lý do được đưa ra cho chế độ đa thê là nó cho phép một người đàn ông bảo vệ tài chính cho nhiều phụ nữ vốn có thể không có sự hỗ trợ nào khác (ví dụ: góa phụ). Tuy nhiên, người vợ đầu tiên có thể đặt điều kiện trong hợp đồng hôn nhân rằng người chồng không được cưới thêm vợ khác trong suốt cuộc hôn nhân của họ.[461][462] Đám cưới cũng có những biến thể văn hóa khác nhau.[463] Ngược lại, chế độ đa phu (một phụ nữ có từ hai chồng trở lên) bị nghiêm cấm trong đạo Hồi.[464]

Sau khi một đứa trẻ chào đời, lời kêu gọi cầu nguyện (adhan) sẽ được đọc vào tai phải của bé.[465] Vào ngày thứ bảy, nghi lễ aqiqah được thực hiện, trong đó một con vật được hiến tế và thịt của nó được phân phát cho người nghèo.[466] ầu của đứa trẻ được cạo sạch, và một số tiền tương đương với trọng lượng tóc của bé sẽ được quyên góp cho người nghèo.[466] Việc cắt bao quy đầu cho nam giới, gọi là khitan,[467] được thực hành phổ biến trong thế giới Hồi giáo.[468][469] Tôn trọng, vâng lời cha mẹ và chăm sóc họ, đặc biệt là khi về già, là một nghĩa vụ tôn giáo.[470]

Một người Hồi giáo khi lâm chung được khuyến khích thốt ra lời tuyên xưng đức tin Shahada như những lời cuối cùng.[471] Việc bày tỏ lòng kính trọng với người đã khuất và tham dự tang lễ trong cộng đồng được coi là những hành động đức hạnh. Trong các nghi lễ mai táng của người Hồi giáo, việc chôn cất được khuyến khích thực hiện càng sớm càng tốt, thường là trong vòng 24 giờ. Thi hài được tắm rửa sạch sẽ bởi những người cùng giới tính (ngoại trừ các vị tử đạo) và được liệm trong một tấm vải đơn giản gọi là kafan.[472] Một buổi lễ cầu nguyện tang lễ gọi là Salat al-Janazah sẽ được thực hiện. Việc than khóc quá lớn hoặc gào thét bi thương không được khuyến khích. Quan tài thường không được ưu tiên và mộ phần thường không được đánh dấu cầu kỳ, ngay cả đối với các vị vua.[473]

Nghệ thuật và văn hóa

Thuật ngữ "Văn hóa Hồi giáo" có thể được sử dụng để chỉ các khía cạnh văn hóa liên quan đến tôn giáo, chẳng hạn như các lễ hội và quy tắc trang phục. Nó cũng được sử dụng một cách gây tranh cãi để biểu thị các khía cạnh văn hóa của những người Hồi giáo truyền thống.[474] Cuối cùng, "Văn minh Hồi giáo" cũng có thể đề cập đến các khía cạnh của nền văn hóa tổng hợp của các Caliphate thời kỳ đầu, bao gồm cả văn hóa của những người không theo đạo Hồi,[475] đôi khi được gọi là "Islamicate".[476]

Nghệ thuật Hồi giáo bao gồm các nghệ thuật thị giác bao gồm các lĩnh vực đa dạng như kiến trúc, thư pháp, hội họa và gốm sứ, cùng những lĩnh vực khác.[477][478]Trong khi việc tạo ra hình ảnh của các sinh vật sống thường bị phản đối vì liên quan đến các luật chống thờ thần tượng, quy tắc này đã được diễn giải theo những cách khác nhau bởi các học giả khác nhau và trong các thời kỳ lịch sử khác nhau. Sự hạn chế này đã được sử dụng để giải thích sự phổ biến của thư pháp, nghệ thuật khảm và hoa văn như những khía cạnh chính của văn hóa nghệ thuật Hồi giáo.[479] Ngoài ra, việc mô tả Muhammad là một vấn đề gây tranh cãi giữa các tín đồ Hồi giáo.[480] Trong kiến trúc Hồi giáo, các nền văn hóa khác nhau cho thấy sự ảnh hưởng như kiến trúc Hồi giáo Bắc Phi và Tây Ban Nha, chẳng hạn như Đại thánh đường Kairouan chứa các cột đá cẩm thạch và đá porphyry từ các tòa nhà La Mã và Byzantine,[481] trong khi các thánh đường ở Indonesia thường có mái nhiều tầng từ phong cách Java địa phương.[482]

Lịch Hồi giáo là một loại âm lịch bắt đầu với cuộc di cư Hijra năm 622 CN, một ngày được cho là do Caliph Umar chọn vì đó là một bước ngoặt quan trọng trong vận mệnh của Muhammad.[483] Các ngày lễ thánh Hồi giáo rơi vào các ngày cố định của âm lịch, có nghĩa là chúng xảy ra vào các mùa khác nhau trong các năm khác nhau theo lịch Gregorian. Các lễ hội Hồi giáo quan trọng nhất là Eid al-Fitr (tiếng Ả Rập: عيد الفطر) vào ngày 1 của tháng Shawwal, đánh dấu sự kết thúc của tháng nhịn ăn Ramadan, và Eid al-Adha (عيد الأضحى) ào ngày 10 của tháng Dhu al-Hijjah, trùng với thời điểm kết thúc kỳ hành hương Hajj.[484][108]

Người Hồi giáo văn hóa là những cá nhân không thực hành tôn giáo nhưng vẫn xác định mình với Hồi giáo do nền tảng gia đình, trải nghiệm cá nhân hoặc môi trường xã hội và văn hóa nơi họ lớn lên.[485][486]

Thánh đường Sixty Dome thế kỷ 14, tại Khalifatabad, Bangladesh

Đại thánh đường Djenné, Mali

Mái vòm tại Po-i-Kalyan, Bukhara, Uzbekistan

Đại thánh đường Tây An thế kỷ 14 ở Trung Quốc

Thánh đường Menara Kudus thế kỷ 16 ở Indonesia cho thấy ảnh hưởng từ Ấn Độ.

Cụm từ Bismillah trong một tác phẩm thư pháp Hồi giáo thế kỷ 18 từ vùng Ottoman.

Gạch khảm arabesque hình học ở mặt dưới mái vòm lăng mộ Hafiz Shirazi ở Shiraz, Iran

Ảnh hưởng đến các tôn giáo khác

Việc các phong trào như Druze,[487][488][489] Berghouata và Ha-Mim nảy sinh từ Hồi giáo hay chỉ chia sẻ một số đức tin nhất định với Hồi giáo, và liệu mỗi phong trào này là một tôn giáo riêng biệt hay là một giáo phái của Hồi giáo, đều là những quan điểm gây tranh cãi.[490] Tín ngưỡng Druze đã tách ra xa hơn khỏi Isma'ilism khi nó phát triển các giáo lý độc đáo của riêng mình, và cuối cùng tách rời hoàn toàn khỏi cả Ismāʿīlīsm và Hồi giáo; những giáo lý này bao gồm niềm tin rằng Imam Al-Ḥākim bi-Amr Allāh là Thượng đế nhập thể.[491][492] Yazdânism được xem là sự pha trộn giữa các đức tin bản địa của người Kurd và học thuyết Sufi Hồi giáo được Sheikh Adi ibn Musafir đưa vào Kurdistan vào thế kỷ 12.[493] Bábism bắt nguồn từ Shia Thập Nhị thông qua Siyyid 'Ali Muhammad i-Shirazi al-Bab, trong khi một trong những môn đồ của ông là Mirza Husayn 'Ali Nuri Baha'u'llah đã sáng lập ra Đạo Baháʼí.[494] Yarsanism,[495] Din-i Ilahi,[496] và Ali-Illahism[497] được coi là những sự tách biệt khỏi Hồi giáo. Đạo Sikh, được sáng lập bởi Guru Nanak vào cuối thế kỷ 15 tại vùng Punjab, chủ yếu kết hợp các khía cạnh của Hồi giáo và Ấn Độ giáo.[498]

Sự chỉ trích Hồi giáo đã tồn tại từ giai đoạn hình thành của Hồi giáo. Những lời chỉ trích ban đầu đến từ các tác giả Kitô giáo, nhiều người trong số họ xem Hồi giáo là một dị giáo của Kitô giáo hoặc một hình thức thờ hình tượng và thường giải thích nó bằng những từ ngữ khải huyền.[500] Sau đó xuất hiện những lời chỉ trích từ chính thế giới Hồi giáo, và cả từ các nhà văn Do Thái và từ các Kitô hữu thuộc giáo hội.[501][502][503] Các vấn đề liên quan đến tính xác thực và đạo đức của Kinh Qur'an, cuốn sách thánh Hồi giáo, cũng được các nhà phê bình thảo luận.[504][505]

Hình ảnh phỉ báng Muhammad, bắt nguồn từ những mô tả đầu thế kỷ thứ 7 của Nhà thờ Byzantine,[506] xuất hiện trong bài thơ sử thi thế kỷ 14 Hài kịch thần thánh của Dante Alighieri.[507] Trong tác phẩm, Muhammad xuất hiện trong vòng tròn địa ngục thứ tám, cùng với Ali. Dante không đổ lỗi cho đạo Hồi nói chung, nhưng buộc tội Muhammad về việc ly giáo, bằng cách thành lập một tôn giáo khác sau Kitô giáo.[507] Mặt khác, Giám mục Chính thống Hy Lạp Paul of Antiorch chấp nhận Muhammed là một nhà tiên tri, nhưng không phải nhiệm vụ của ông là phổ quát. Vì luật của Chúa Kitô vượt trội hơn luật Hồi giáo, Muhammad chỉ được lệnh tới khu vực người Ả Rập, khu vực mà chưa một nhà tiên tri nào được gửi đến.[508]

Các bài viết xin lỗi, được cho là của Abdullah Ibn al-Muqaffa, không chỉ bảo vệ thuyết Manichae chống lại Hồi giáo, mà còn phê phán khái niệm Hồi giáo về Thiên Chúa. Theo đó, vị thần trong kinh Qu'ran bị coi là một thể ma quỷ bất công, chuyên chế, phi lý và xấu xa, người "chiến đấu với con người và tự hào về chiến thắng của mình" và "ngồi trên ngai vàng, từ đó Ngài giáng trần".[509][510]

Kể từ sự kiện ngày 11 tháng 9 năm 2001, Hồi giáo đã phải đối mặt với những lời chỉ trích về kinh sách và giáo lý của nó là một nguồn đáng kể của chủ nghĩa khủng bố và tư tưởng khủng bố.[511][512]

Những chỉ trích khác tập trung vào câu hỏi về quyền con người ở các quốc gia đa số Hồi giáo hiện đại, và đối xử với phụ nữ trong luật pháp và thực hành Hồi giáo.[513][514] Trước xu hướng đa văn hóa gần đây, ảnh hưởng của Hồi giáo đối với khả năng đồng hóa của người Hồi giáo ở phương Tây đã bị chỉ trích.[515] Cả trong cuộc sống công cộng và cá nhân của mình, những người khác đều phản đối đạo đức của Muhammad, do đó cũng phản đối sunnah như một hình mẫu.[503][516]

Người Tatars theo Tengri giáo chỉ trích Hồi giáo là một tôn giáo semitic, mà đã buộc người Thổ Nhĩ Kỳ phải phục tùng một nền văn hóa ngoại lai. Sự khuất phục và khiêm nhường, hai thành phần quan trọng của tâm linh Hồi giáo, bị coi là những thất bại lớn của Hồi giáo, không phải là phẩm chất tốt. Hơn nữa, vì Hồi giáo đề cập đến lịch sử semitic như thể đó là lịch sử của cả nhân loại, nhưng coi thường các thành phần của các nền văn hóa và tâm linh khác, cách tiếp cận quốc tế của Hồi giáo được coi là một mối đe dọa. Nó cũng cho Imams một cơ hội để tuần hành chống lại chính người dân của họ dưới biểu ngữ của Hồi giáo quốc tế.[517]

↑ Hasan al-Basri thường được coi là một trong những người đầu tiên bác bỏ nguồn gốc thiên thần của ác quỷ (Iblis). Ông lập luận rằng sự sa ngã của nó là kết quả của ý chí tự do cá nhân chứ không phải do sự tiền định của Thiên Chúa. Ngoài ra, Hasan al-Basri cũng cho rằng các thiên thần là những thực thể không thể phạm tội hay mắc sai lầm, và họ cao quý hơn con người, thậm chí cao quý hơn cả các vị tiên tri. Tuy nhiên, cả những người Hồi giáo thuộc dòng Sunni và Shia thời kỳ đầu đều phản đối những quan điểm này của ông.[188]

↑ Trong những năm gần đây, ý tưởng về sự dung hợp đã bị thách thức. Do thiếu vắng thẩm quyền để định nghĩa hoặc thực thi một giáo lý chính thống về Hồi giáo, một số học giả lập luận rằng không hề có những niềm tin được quy định sẵn, mà chỉ có các thực hành được quy định trong Hồi giáo trước thế kỷ 16.[232]

↑ Một số người Hồi giáo tại Trung Quốc thời kỳ phong kiến cũng đã phản đối tục bó chân ở các bé gái vì cùng một lý do này (xem đó là hành vi làm biến đổi sự sáng tạo của Thiên Chúa).[451]

↑ Center, Pew Research (ngày 30 tháng 4 năm 2013). "The World's Muslims: Religion, Politics and Society". Pew Research Center's Religion & Public Life Project. Lưu trữ bản gốc ngày 25 tháng 10 năm 2023. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2024.

↑ "The Spread of Islam in West Africa: Containment, Mixing, and Reform from".

↑ Welch, Alford T.; Moussalli, Ahmad S.; Newby, Gordon D. (2009). "Muḥammad". Trong Esposito, John L. (biên tập). The Oxford Encyclopedia of the Islamic World. Oxford University Press. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 2 năm 2017.

↑ Bausani, A. (1999). "Bāb". Encyclopedia of Islam. Leiden: Brill.

↑ Van der Vyer, J. D. (1996). Religious human rights in global perspective: religious perspectives. Martinus Nijhoff. tr. 449. ISBN 90-411-0176-4.

↑ Yazbeck Haddad, Yvonne (2014). The Oxford Handbook of American Islam. Oxford University Press. tr. 142. ISBN 9780199862634.

1 2 "Religious Composition by Country, 2010-2050". Pew Research Center's Religion & Public Life Project. ngày 21 tháng 12 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 1 năm 2023. Truy cập ngày 9 tháng 3 năm 2024.

↑ John L. Esposito, biên tập (2009). "Islam. Overview". The Oxford Encyclopedia of the Islamic World. Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/acref/9780195305135.001.0001. ISBN 9780195305135. Profession of Faith [...] affirms Islam's absolute monotheism and acceptance of Muḥammad as the messenger of God, the last and final prophet.

1 2 John L. Esposito, biên tập (2009). "Allāh". The Oxford Encyclopedia of the Islamic World. Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/acref/9780195305135.001.0001. ISBN 9780195305135. the Muslims' understanding of Allāh is based [...] on the Qurʿān's public witness. Allāh is Unique, the Creator, Sovereign, and Judge of humankind. It is Allāh who directs the universe through his direct action on nature and who has guided human history through his prophets, Abraham, with whom he made his covenant, Moses, Jesus, and Muḥammad, through all of whom he founded his chosen communities, the 'Peoples of the Book.'

1 2 "The Global Religious Landscape". ngày 18 tháng 12 năm 2012.

↑ "Global Muslim population" (bằng tiếng eng). tháng 4 năm 2024.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: ngôn ngữ không rõ (liên kết)

↑ "Muslim". Oxford Dictionaries (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 7 năm 2016. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2026. Muslim is the preferred term for 'follower of Islam,' although Moslem is also widely used.

↑ Campo, Juan Eduardo (2009). "Allah". Encyclopedia of Islam. Infobase Publishing. tr. 34. ISBN 978-1-4381-2696-8.

↑ Ibrahim Kalin, biên tập (2014). "Environment". The Oxford Encyclopedia of Philosophy, Science, and Technology in Islam. Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/acref:oiso/9780199812578.001.0001. ISBN 9780199812578. When Meccan pagans demanded proofs, signs, or miracles for the existence of God, the Qurʾān's response was to direct their gaze at nature's complexity, regularity, and order. The early verses of the Qurʾān, therefore, reveal an invitation to examine and investigate the heavens and the earth, and everything that can be seen in the environment [...] The Qurʾān thus makes it clear that everything in Creation is a miraculous sign of God (āyah), inviting human beings to contemplate the Creator.

↑ "People of the Book". Islam: Empire of Faith. PBS. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2010.

↑ Reeves, J.C. (2004). Bible and Qurʼān: Essays in scriptural intertextuality. Leiden [u.a.: Brill. p. 177

↑ Moghul, Haroon. "Why Muslims celebrate a Jewish holiday". CNN. Truy cập ngày 18 tháng 1 năm 2018.

↑ Bennett (2010)

↑ "Eschatology – Oxford Islamic Studies Online". www.oxfordislamicstudies.com (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 23 tháng 4 năm 2014. Truy cập ngày 18 tháng 1 năm 2018.

↑ "Paradise (Jannat)". Al-Islam.org. ngày 26 tháng 4 năm 2016.

1 2 3 Esposito (2002b)

↑ "British & World English: sharia". Oxford: Oxford University Press. Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 12 năm 2015. Truy cập ngày 4 tháng 12 năm 2015.

↑ Trofimov, Yaroslav (2008), The Siege of Mecca: The 1979 Uprising at Islam's Holiest Shrine, New York, tr. 79, ISBN 978-0-307-47290-8{{Chú thích}}: Quản lý CS1: địa điểm thiếu nhà xuất bản (liên kết)

↑ Esposito, John (1998). Islam: The Straight Path (3rd ed.). Oxford University Press. tr. 9, 12. ISBN 978-0-19-511234-4.

↑ Peters, F.E. (2003). Islam: A Guide for Jews and Christians. Princeton University Press. tr. 9. ISBN 978-0-691-11553-5.

↑ Watt, William Montgomery (2003). Islam and the Integration of Society (bằng tiếng Anh). Psychology Press. tr. 5. ISBN 9780415175876.

↑ George Saliba (1994), A History of Arabic Astronomy: Planetary Theories During the Golden Age of Islam, pp. 245, 250, 256–257. New York University Press, ISBN 0-8147-8023-7.

↑ King, David A. (1983). "The Astronomy of the Mamluks". Isis. Quyển 74 số 4. tr. 531–555. doi:10.1086/353360.

↑ Hassan, Ahmad Y (1996). "Factors Behind the Decline of Islamic Science After the Sixteenth Century". Trong Sharifah Shifa Al-Attas (biên tập). Islam and the Challenge of Modernity, Proceedings of the Inaugural Symposium on Islam and the Challenge of Modernity: Historical and Contemporary Contexts, Kuala Lumpur, August 1–5, 1994. International Institute of Islamic Thought and Civilization (ISTAC). tr. 351–399. Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 4 năm 2015.

↑ The preaching of Islam: a history of the propagation of the Muslim faith By Sir Thomas Walker Arnold, pp. 125–258

↑ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> không hợp lệ; không có nội dung trong ref có tên "Sunni-eb"

↑ See "Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population". Pew Research Center. ngày 7 tháng 10 năm 2009. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2013. The Pew Forum's estimate of the Shia population (10–13%) is in keeping with previous estimates, which generally have been in the range of 10–15%. Some previous estimates, however, have placed the number of Shias at nearly 20% of the world's Muslim population. "Shia". Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 12 năm 2012. Truy cập ngày 5 tháng 12 năm 2011. Shi'a Islam is the second largest branch of the tradition, with up to 200 million followers who comprise around 15% of all Muslims worldwide... "Religions". The World Factbook. Central Intelligence Agency. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 12 năm 2018. Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2010. Shia Islam represents 10–20% of Muslims worldwide...

"Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population". Pew Research Center. ngày 7 tháng 10 năm 2009. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2013. The Pew Forum's estimate of the Shia population (10–13%) is in keeping with previous estimates, which generally have been in the range of 10–15%. Some previous estimates, however, have placed the number of Shias at nearly 20% of the world's Muslim population.

"Shia". Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 12 năm 2012. Truy cập ngày 5 tháng 12 năm 2011. Shi'a Islam is the second largest branch of the tradition, with up to 200 million followers who comprise around 15% of all Muslims worldwide...

"Religions". The World Factbook. Central Intelligence Agency. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 12 năm 2018. Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2010. Shia Islam represents 10–20% of Muslims worldwide...

↑ "10 Countries With the Largest Muslim Populations, 2010 and 2050date = ngày 2 tháng 4 năm 2015". Pew Research Center's Religion & Public Life Project. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 2 năm 2017. Truy cập ngày 7 tháng 2 năm 2017.

↑ Pechilis, Karen; Raj, Selva J. (2013). South Asian Religions: Tradition and Today (bằng tiếng Anh). Routledge. tr. 193. ISBN 9780415448512.

↑ Diplomat, Akhilesh Pillalamarri, The. "How South Asia Will Save Global Islam". The Diplomat (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 7 tháng 2 năm 2017.{{Chú thích báo}}: Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)

↑ "Middle East-North Africa Overview". Pew Research Center's Religion & Public Life Project (bằng tiếng Anh). ngày 7 tháng 10 năm 2009. Truy cập ngày 18 tháng 1 năm 2018.

↑ "Region: Middle East-North Africa". The Future of the Global Muslim Population. Pew Research Center. ngày 27 tháng 1 năm 2011. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 7 năm 2013. Truy cập ngày 22 tháng 12 năm 2011.

↑ "Region: Sub-Saharan Africa". The Future of the Global Muslim Population. Pew Research Center. ngày 27 tháng 1 năm 2011. Bản gốc lưu trữ ngày 9 tháng 3 năm 2013. Truy cập ngày 22 tháng 12 năm 2011.

↑ "Muslim Population by Country". The Future of the Global Muslim Population. Pew Research Center. Bản gốc lưu trữ ngày 9 tháng 2 năm 2011. Truy cập ngày 22 tháng 12 năm 2011.

↑ "Islam in Russia". www.aljazeera.com. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 1 năm 2019. Truy cập ngày 16 tháng 6 năm 2019.

↑ "Main Factors Driving Population Growth". Pew Research Center's Religion & Public Life Project (bằng tiếng Anh). ngày 2 tháng 4 năm 2015. Truy cập ngày 23 tháng 10 năm 2018.

↑ Burke, Daniel (ngày 4 tháng 4 năm 2015). "The world's fastest-growing religion is..." CNN. Truy cập ngày 18 tháng 4 năm 2015.

↑ Lippman, Thomas W. (ngày 7 tháng 4 năm 2008). "No God But God". U.S. News & World Report. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2013. Islam is the youngest, the fastest growing, and in many ways the least complicated of the world's great monotheistic faiths. It is based on its own holy book, but it is also a direct descendant of Judaism and Christianity, incorporating some of the teachings of those religions—modifying some and rejecting others.

↑ Beversluis, Joel, biên tập (2011). Sourcebook of the World's Religions: An Interfaith Guide to Religion and Spirituality. New World Library. tr. 68–9. ISBN 9781577313328. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 15 tháng 1 năm 2023.

↑ "Tawhid". Encyclopædia Britannica. Lưu trữ bản gốc ngày 7 tháng 11 năm 2021. Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2021.

↑ Gimaret, D. "Tawḥīd" . Trong Encyclopaedia of Islam (2nd ed.) (2012). doi:10.1163/1573-3912_islam_SIM_7454

↑ Ali, Kecia; Leaman, Oliver (2008). Islam : the key concepts. London: Routledge. ISBN 978-0-415-39638-7. OCLC 123136939.

↑ Campo (2009), tr. 34, "Allah".Lỗi sfnp: nhiều mục tiêu (2×): CITEREFCampo2009 (trợ giúp)

1 2 3 4 Schimmel, Annemarie. "Islam". Encyclopædia Britannica. Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 5 năm 2015. Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2021.

↑ Leeming, David (2005). The Oxford Companion to World Mythology. Oxford: Oxford University Press. tr. 209. ISBN 978-0-195-15669-0.

↑ "God". Islam: Empire of Faith. PBS. Lưu trữ bản gốc ngày 27 tháng 3 năm 2014. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2010.

↑ Burge (2015), tr. 23.

1 2 Burge (2015), tr. 79.

↑ "Nūr". The Concise Oxford Dictionary of World Religions (bằng tiếng Anh). Oxford University Press. Bản gốc lưu trữ ngày 23 tháng 4 năm 2022. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2026 – qua Encyclopedia.com.

↑ Hartner, W.; Tj Boer. "Nūr" . Trong Encyclopaedia of Islam (2nd ed.) (2012). doi:10.1163/1573-3912_islam_COM_0874

↑ Elias, Jamal J. "Light" . Trong McAuliffe (2003). doi:10.1163/1875-3922_q3_EQSIM_00261

↑ Campo, Juan E. "Nar" . Trong Martin (2004).. – via Encyclopedia.com.

↑ Fahd, T. "Nār" . Trong Encyclopaedia of Islam (2nd ed.) (2012). doi:10.1163/1573-3912_islam_COM_0846

↑ Toelle, Heidi. "Fire" . Trong McAuliffe (2002). doi:10.1163/1875-3922_q3_EQSIM_00156

↑ McAuliffe (2003), tr. 45

↑ Burge (2015), tr. 97–99.

↑ Esposito (2002b), tr. 26–28

↑ Webb, Gisela. "Angel" . Trong McAuliffe (n.d.).

↑ MacDonald, D. B.; Madelung, W. "Malāʾika" . Trong Encyclopaedia of Islam (2nd ed.) (2012).doi:10.1163/1573-3912_islam_COM_0642

↑ Çakmak (2017), tr. 140.

↑ Burge (2015), tr. 22.

1 2 3 4 Buhl, F.; Welch, A.T. "Muhammad" . Trong Encyclopaedia of Islam Online (n.d.).

↑ Watt, William Montgomery (2003). Islam and the Integration of Society. Psychology Press. tr. 5. ISBN 978-0-415-17587-6. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 15 tháng 6 năm 2021.

↑ Esposito (2004), tr. 17–18, 21.

↑ Al Faruqi, Lois Ibsen (1987). "The Cantillation of the Qur'an". Asian Music (Autumn – Winter 1987): 3–4.

1 2 Ringgren, Helmer. "Qurʾān". Encyclopædia Britannica. Lưu trữ bản gốc ngày 5 tháng 5 năm 2015. Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2021. "The word Quran was invented and first used in the Quran itself. There are two different theories about this term and its formation."

↑ "Tafsīr". Encyclopædia Britannica. Lưu trữ bản gốc ngày 19 tháng 10 năm 2021. Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2021.

↑ Esposito (2004), tr. 79–81.

↑ Jones, Alan (1994). The Koran. London: Charles E. Tuttle Company. tr. 1. ISBN 1842126091. Its outstanding literary merit should also be noted: it is by far, the finest work of Arabic prose in existence.

↑ Arberry, Arthur (1956). The Koran Interpreted. London: Allen & Unwin. tr. 191. ISBN 0684825074. It may be affirmed that within the literature of the Arabs, wide and fecund as it is both in poetry and in elevated prose, there is nothing to compare with it.

↑ Kadi, Wadad; Mir, Mustansir (2003). "Literature and the Quran". Encyclopaedia of the Qurʾān (bằng tiếng Anh). Quyển 3. Leiden: Brill. tr. 213, 216. ISBN 978-9004120358.

1 2 Esposito (2002b), tr. 4–5

1 2 Peters (2003), tr. 9Lỗi harv: nhiều mục tiêu (2×): CITEREFPeters2003 (trợ giúp)

↑ Hava Lazarus-Yafeh. "Tahrif" . Trong Encyclopaedia of Islam Online (n.d.).

↑ Teece (2003), tr. 12–13

↑ Turner (2006), tr. 42

↑ Bennett (2010), tr. 101.

↑ "BnF. Département des Manuscrits. Supplément turc 190". Bibliothèque nationale de France. Lưu trữ bản gốc ngày 9 tháng 9 năm 2023. Truy cập ngày 7 tháng 9 năm 2023.

↑ Esposito (2003), tr. 225

↑ Reeves, J. C. (2004). Bible and Qurʼān: Essays in scriptural intertextuality. Leiden: Brill. tr. 177. ISBN 90-04-12726-7. Lưu trữ bản gốc ngày 19 tháng 4 năm 2023. Truy cập ngày 21 tháng 8 năm 2019.

↑ Esposito, John L. (2009). "Islam". Trong Esposito, John L. (biên tập). The Oxford Encyclopedia of the Islamic World (bằng tiếng Anh). Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/acref/9780195305135.001.0001. ISBN 978-0-19-530513-5. Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 1 năm 2021. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2026. Profession of Faith...affirms Islam's absolute monotheism and acceptance of Muḥammad as the messenger of Allah, the last and final prophet.

↑ Peters, F. E. (2009). "Allāh". Trong Esposito, John L. (biên tập). The Oxford Encyclopedia of the Islamic World (bằng tiếng Anh). Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/acref/9780195305135.001.0001. ISBN 978-0-19-530513-5. Bản gốc lưu trữ ngày 26 tháng 9 năm 2020. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2026. [T]he Muslims' understanding of Allāh is based...on the Qurʿān's public witness. Allāh is Unique, the Creator, Sovereign, and Judge of mankind. It is Allāh who directs the universe through his direct action on nature and who has guided human history through his prophets, Abraham, with whom he made his covenant, Moses/Moosa, Jesus/Eesa, and Muḥammad, through all of whom he founded his chosen communities, the 'Peoples of the Book.'

↑ Martin (2004), tr. 666

↑ J. Robson. "Hadith" . Trong Encyclopaedia of Islam Online (n.d.).

↑ D.W. Brown. "Sunna" . Trong Encyclopaedia of Islam Online (n.d.).

↑ Goldman, Elizabeth (1995). Believers: Spiritual Leaders of the World. Oxford: Oxford University Press. tr. 63. ISBN 978-0-19-508240-1.

↑ al-Rahman, Aisha Abd, biên tập (1990). Muqaddimah Ibn al-Ṣalāḥ [Giới thiệu về Khoa học Hadith] (bằng tiếng Ả Rập). Cairo: Dar al-Ma'arif. tr. 160–169.

↑ Awliya'i, Mustafa. "The Four Books". Outlines of the Development of the Science of Hadith (bằng tiếng Anh). Quyển 1. Qara'i, A. Q. biên dịch. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 9 năm 2017. Truy cập ngày 24 tháng 5 năm 2020 – qua Al-Islam.org.

↑ Rizvi, Sayyid Sa'eed Akhtar. "The Hadith §The Four Books (Al-Kutubu'l-Arb'ah)". The Qur'an and Hadith (bằng tiếng Anh). Tanzania: Bilal Muslim Mission. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 9 năm 2017. Truy cập ngày 24 tháng 5 năm 2020 – qua Al-Islam.org.

↑ Glassé (2003), tr. 382–383, "Resurrection"

↑ Encyclopaedia of Islam (2nd ed.) (2012), "Avicenna". doi:10.1163/1573-3912_islam_DUM_0467: "Ibn Sīnā, Abū ʿAlī al-Ḥusayn b. ʿAbd Allāh b. Sīnā is known in the West as 'Avicenna'."

↑ Gardet, L. "Qiyama" . Trong Encyclopaedia of Islam Online (n.d.).

↑ Esposito, John L. (biên tập). "Eschatology". The Oxford Dictionary of Islam. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 9 năm 2010. Truy cập ngày 18 tháng 4 năm 2017 – qua Oxford Islamic Studies Online.

↑ Esposito (2011), tr. 130.

↑ Smith (2006), tr. 89; Encyclopedia of Islam and Muslim World, p. 565

↑ Afsaruddin, Asma. "Garden" . Trong McAuliffe (n.d.).

↑ "Paradise". Encyclopædia Britannica Online.

↑ "Andras Rajki's A. E. D. (Arabic Etymological Dictionary)". 2002. Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 12 năm 2011. Truy cập ngày 13 tháng 11 năm 2020.

↑ Cohen-Mor (2001), tr. 4: "The idea of predestination is reinforced by the frequent mention of events 'being written' or 'being in a book' before they happen": Say: "Nothing will happen to us except what Allah has decreed for us..."

↑ Karamustafa, Ahmet T. "Fate" . Trong McAuliffe (n.d.).: The verb qadara literally means "to measure, to determine". Here it is used to mean that "God measures and orders his creation".

↑ Gardet, L. "al-Ḳaḍāʾ Wa 'l-Ḳadar" . Trong Encyclopaedia of Islam (2nd ed.) (2012). doi:10.1163/1573-3912_islam_COM_0407

↑ "Muslim beliefs – Al-Qadr". Bitesize – GCSE – Edexcel. BBC. Lưu trữ bản gốc ngày 15 tháng 11 năm 2020. Truy cập ngày 13 tháng 11 năm 2020.

1 2 "Pillars of Islam | Islamic Beliefs & Practices | Britannica". www.britannica.com. ngày 3 tháng 5 năm 2023. Lưu trữ bản gốc ngày 5 tháng 9 năm 2015. Truy cập ngày 16 tháng 12 năm 2021.

↑ ZAROUG, ABDULLAHI HASSAN (1985). "THE CONCEPT OF PERMISSION, SUPEREROGATORY ACTS AND ASETICISM [sic] IN ISLAMIC JURISPRUDENCE". Islamic Studies. 24 (2): 167–180. ISSN 0578-8072. JSTOR 20847307. Lưu trữ bản gốc ngày 7 tháng 12 năm 2022. Truy cập ngày 7 tháng 1 năm 2023.

↑ Nasr (2003), tr. 3, 39, 85, 270–272.

↑ Mohammad, Noor (1985). "The Doctrine of Jihad: An Introduction". Journal of Law and Religion (bằng tiếng Anh). 3 (2). Journal of Law and Religion, Inc.: 381–397. doi:10.2307/1051034. JSTOR 1051034.

↑ Kasim, Husain. "Islam" . Trong Salamone (2004), tr. 195–197.

↑ Galonnier, Juliette (2021). "Moving In or Moving Toward? Reconceptualizing Conversion to Islam as a Liminal Process". Trong van Nieuwkerk, Karin (biên tập). Moving In and Out of Islam (bằng tiếng Anh). New York: University of Texas Press. tr. 44–66. doi:10.7560/317471-003. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 12 năm 2023.

↑ Esposito (2002b), tr. 18, 19

↑ Hedayetullah (2006), tr. 53–55

↑ Kobeisy (2004), tr. 22–34

↑ Momen (1987), tr. 178

↑ Mattson, Ingrid (2006). "Women, Islam, and Mosques". Trong R. S. Keller và R. R. Ruether (biên tập). Encyclopedia of Women and Religion in North America. Volume 2, Part VII. Islam. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. tr. 615–629. ISBN 978-0-253-34687-2. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 2 tháng 10 năm 2021.

↑ Pedersen, Johannes; Hillenbrand, Robert; Burton-Page, John (2010). "Masd̲j̲id". Encyclopedia of Islam (bằng tiếng Anh) (ấn bản thứ 2). Leiden: Brill Publishers. doi:10.1163/9789004206106_eifo_COM_0694.

↑ "Mosque". Encyclopædia Britannica. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 9 năm 2021. Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2021.

↑ Ahmed, Medani; Gianci, Sebastian (2005). "Zakat". Trong Cordes, Joseph J.; Ebel, Robert D.; Gravelle, Jane (biên tập). Encyclopedia of Taxation and Tax Policy (bằng tiếng Anh). Washington, D.C.: Urban Institute Press. tr. 479. ISBN 978-0877667520.

↑ Ariff, Mohamed (1991). The Islamic Voluntary Sector in Southeast Asia: Islam and the Economic Development of Southeast Asia. Institute of Southeast Asian Studies. tr. 55–. ISBN 978-981-3016-07-1. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2017.

↑ Esposito (2010), tr. 109–110: This is not regarded as charity because it is not really voluntary but instead is owed, by those who have received their wealth as a trust from God's bounty, to the poor.

↑ Ridgeon, Lloyd (2003). Major World Religions: From Their Origins to the Present. United Kingdom: RoutledgeCurzon. tr. 258. ISBN 9780415297967. Aside from its function of purifying believers' wealth, the payment of zakat may have contributed in no small way to the economic welfare of the Muslim community in Mecca.

↑ "A faith-based aid revolution in the Muslim world". The New Humanitarian. ngày 1 tháng 6 năm 2012. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 1 năm 2021. Truy cập ngày 27 tháng 8 năm 2023.

↑ Said, Abdul Aziz; và đồng nghiệp (2006). Contemporary Islam: Dynamic, Not Static. Taylor & Francis. tr. 145. ISBN 978-0-415-77011-8. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2017.

↑ Stefon (2010), tr. 72.

↑ Hudson, A. (2003). Equity and Trusts (ấn bản thứ 3). London: Cavendish Publishing. tr. 32. ISBN 1-85941-729-9.

↑ "Ramadan". www.britannica.com (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 9 tháng 10 năm 2023. Truy cập ngày 16 tháng 8 năm 2023.

↑ Ramadanali (2006). Fasting In Islam And The Month Of Ramadan. United States: Tughra Books. tr. 51. ISBN 9781597846110.

↑ Naik, Dr Zakir (ngày 7 tháng 1 năm 2025). "What Are the Pillars of Islam?". Islampidia (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 11 năm 2025. Truy cập ngày 15 tháng 11 năm 2025.

↑ "The Five Pillars of Islam". The Metropolitan Museum of Art. Truy cập ngày 15 tháng 11 năm 2025.

↑ Goldschmidt & Davidson (2005), tr. 48

↑ Farah (1994), tr. 145–147

↑ "Hajj". Encyclopædia Britannica Online.

↑ Peters, F.E. (2009). Islam: A Guide for Jews and Christians. Princeton University Press. tr. 20. ISBN 978-1-4008-2548-6. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2014.

↑ Cornell, Vincent J. (2007). Voices of Islam: Voices of tradition. Greenwood Publishing Group. tr. 29. ISBN 978-0-275-98733-6. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2012.

↑ Glassé (2003), tr. 207

↑ Michigan Consortium for Medieval and Early Modern Studies (1986). Goss, V. P.; Bornstein, C. V. (biên tập). The Meeting of Two Worlds: Cultural Exchange Between East and West During the Period of the Crusades. Quyển 21. Medieval Institute Publications, Western Michigan University. tr. 208. ISBN 0918720583. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 15 tháng 1 năm 2023.

↑ Trofimov, Yaroslav (2008). The Siege of Mecca: The 1979 Uprising at Islam's Holiest Shrine (bằng tiếng Anh). New York: Knopf. tr. 79. ISBN 978-0-307-47290-8.

↑ Aboo Yahyaa (2013). Foundation of Tajweed (ấn bản thứ 2). tr. 1.

↑ Stefon (2010), tr. 42–43.

↑ Nigosian (2004), tr. 70.

↑ Armstrong, Lyall (2016). The Quṣṣāṣ of Early Islam. Netherlands: Brill. tr. 184. ISBN 9789004335523.

↑ "alhamdulillah". Lexico. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 16 tháng 10 năm 2021.

↑ Esposito (2010), tr. 6.

↑ "Muhammad". Encyclopædia Britannica Online.

↑ "Ottomans : religious painting". Truy cập ngày 1 tháng 5 năm 2016.

↑ Rabah, Bilal B. Encyclopedia of Islam.

↑ Ünal, Ali (2006). The Qurʼan with Annotated Interpretation in Modern English. Tughra Books. tr. 1323–. ISBN 978-1-59784-000-2. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2017.

↑ Holt, Lambton & Lewis (1977), tr. 36

↑ Serjeant (1978), tr. 4.

↑ Peter Crawford (ngày 16 tháng 7 năm 2013), The War of the Three Gods: Romans, Persians and the Rise of Islam, Pen & Sword Books Limited, tr. 83, ISBN 9781473828650, lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2023, truy cập ngày 5 tháng 8 năm 2022.

↑ Peters (2003), tr. 78–79, 194Lỗi harv: nhiều mục tiêu (2×): CITEREFPeters2003 (trợ giúp)

↑ Lapidus (2002), tr. 23–28

↑ Melchert, Christopher (2020). "The Rightly Guided Caliphs: The Range of Views Preserved in Ḥadīth". Trong al-Sarhan, Saud (biên tập). Political Quietism in Islam: Sunni and Shi'i Practice and Thought. London and New York: I.B. Tauris. tr. 70–71. ISBN 978-1-83860-765-4. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 17 tháng 2 năm 2022.

↑ Esposito (2010), tr. 40.

↑ Holt & Lewis (1977), tr. 57

↑ Hourani (2002), tr. 22

↑ Lapidus (2002), tr. 32

↑ Madelung (1996), tr. 43

↑ Ṭabāṭabāʼī (1979), tr. 30–50

↑ Esposito (2010), tr. 38.

↑ Holt & Lewis (1977), tr. 74

1 2 Gardet & Jomier (2012)

↑ J. Kuiper, Matthew (2021). Da'wa: A Global History of Islamic Missionary Thought and Practice. Edinburgh University Press. tr. 85. ISBN 9781351510721.

↑ Lapidus, Ira M. (2014). A History of Islamic Societies. Cambridge University Press. tr. 60–61. ISBN 978-0-521-51430-9.

↑ Holt & Lewis (1977), tr. 67–72.

↑ Harney, John (ngày 3 tháng 1 năm 2016). "How Do Sunni and Shia Islam Differ?". The New York Times. Lưu trữ bản gốc ngày 11 tháng 5 năm 2020. Truy cập ngày 4 tháng 1 năm 2016.

↑ Waines (2003), tr. 46.

↑ Ismāʻīl ibn ʻUmar Ibn Kathīr (2012), tr. 505.

↑ Ibn Abd al-Hakam, Abu Muhammad Abdullah. Umar Ibn Abdul Aziz (bằng tiếng Anh). Karachi: Zam Zam Publishers. tr. 54–59.

↑ Noel James Coulson (1964). History of Islamic Law. King Abdulaziz Public Library. tr. 103. ISBN 978-0-7486-0514-9. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2014.

↑ Houtsma, M.T.; Wensinck, A.J.; Lévi-Provençal, E.; Gibb, H.A.R.; Heffening, W., biên tập (1993). E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913–1936. Volume V: L—Moriscos . Brill Publishers. tr. 207–. ISBN 978-90-04-09791-9. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 19 tháng 9 năm 2021.

↑ Moshe Sharon, biên tập (1986). Studies in Islamic History and Civilization: In Honour of Professor David Ayalon. BRILL. tr. 264. ISBN 9789652640147. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2015.

↑ Mamouri, Ali (ngày 8 tháng 1 năm 2015). "Who are the Kharijites and what do they have to do with IS?". Al-monitor. Lưu trữ bản gốc ngày 6 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 6 tháng 3 năm 2022.

↑ Blankinship (2008), tr. 43.

1 2 3 Esposito (2010), tr. 87.

↑ Puchala, Donald (2003). Theory and History in International Relations. Routledge. tr. 137.

↑ Esposito (2010), tr. 45.

↑ Al-Biladhuri, Ahmad Ibn Jabir; Hitti, Philip (1969). Kitab Futuhu'l-Buldan. AMS Press. tr. 219.

1 2 Lapidus (2002), tr. 56

↑ Lewis (1993), tr. 71–83.

↑ Lapidus (2002), tr. 86.

1 2 Schimmel, Annemarie. "Sufism". Encyclopædia Britannica. Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2021.

↑ Lapidus (2002), tr. 90, 91.

↑ Blankinship (2008), tr. 38-39.

↑ Hamdan, Omar (2006). Studien zur Kanonisierung des Korantextes: al-Ḥasan al-Baṣrīs Beiträge zur Geschichte des Korans (bằng tiếng Đức). Wiesbaden: Otto Harrassowitz Verlag. tr. 291–292. ISBN 978-3447053495.

↑ Blankinship (2008), tr. 50.

↑ Esposito (2010), tr. 88.

↑ Doi, Abdur Rahman (1984). Shariah: The Islamic Law. London: Ta-Ha Publishers. tr. 110. ISBN 978-0-907461-38-8.

↑ Lapidus (2002), tr. 160

↑ Waines (2003), tr. 126–127

↑ Holt & Lewis (1977), tr. 80, 92, 105

↑ Holt, Lambton & Lewis (1977), tr. 661–663

↑ Lewis (1993), tr. 84

↑ King, David A. (1983). "The Astronomy of the Mamluks". Isis. 74 (4): 531–55. doi:10.1086/353360. ISSN 0021-1753. S2CID 144315162.

↑ Hassan, Ahmad Y. (1996). "Factors Behind the Decline of Islamic Science After the Sixteenth Century". Trong Al-Attas, S. S. (biên tập). Islam and the Challenge of Modernity (bằng tiếng Anh). Kuala Lumpur: Ibn Khaldun International Institute of Advanced Research. tr. 351–399. Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 4 năm 2015. {{Chú thích sách}}: Chú thích có tham số trống không rõ: |1= (trợ giúp)

↑ "Contributions of Islamic scholars to the scientific enterprise" (PDF). Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 23 tháng 5 năm 2023. Truy cập ngày 13 tháng 12 năm 2022.

↑ "The greatest scientific advances from the Muslim world". The Guardian. tháng 2 năm 2010. Lưu trữ bản gốc ngày 13 tháng 12 năm 2022. Truy cập ngày 13 tháng 12 năm 2022.

↑ Jacquart, Danielle (2008). "Islamic Pharmacology in the Middle Ages: Theories and Substances". European Review (bằng tiếng Anh). 16. Cambridge University Press: 219–227. doi:10.1017/S106279870800021X.

↑ Tschanz, David W. (2003). "Arab Roots of European Medicine". Heart Views (bằng tiếng Anh). 4 (2).

↑ "Abu Bakr Mohammad Ibn Zakariya al-Razi (Rhazes) (c. 865-925)". sciencemuseum.org.uk. Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 5 năm 2015. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2015.

↑ Alatas, Syed Farid (2006). "From Jami'ah to University: Multiculturalism and Christian–Muslim Dialogue". Current Sociology. 54 (1): 112–132. doi:10.1177/0011392106058837. S2CID 144509355. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 23 tháng 9 năm 2017. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2019.

↑ Imamuddin, S.M. (1981). Muslim Spain 711–1492 AD. Brill Publishers. tr. 169. ISBN 978-90-04-06131-6.

↑ Toomer, G. J. (tháng 12 năm 1964). "Review Work: Matthias Schramm (1963) Ibn Al-Haythams Weg zur Physik". Isis. 55 (4): 464. JSTOR 228328. Schramm sums up [Ibn Al-Haytham's] achievement in the development of scientific method.

↑ Al-Khalili, Jim (ngày 4 tháng 1 năm 2009). "The 'first true scientist'". BBC News. Lưu trữ bản gốc ngày 26 tháng 4 năm 2015. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2013.

↑ Gorini, Rosanna (tháng 10 năm 2003). "Al-Haytham the man of experience. First steps in the science of vision" (PDF). Journal of the International Society for the History of Islamic Medicine. 2 (4): 53–55. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 17 tháng 7 năm 2019. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2008.

↑ Koetsier, Teun (tháng 5 năm 2001). "On the prehistory of programmable machines: musical automata, looms, calculators". Mechanism and Machine Theory. 36 (5): 589–603. doi:10.1016/S0094-114X(01)00005-2.

↑ Katz, Victor J.; Barton, Bill (ngày 18 tháng 9 năm 2007). "Stages in the History of Algebra with Implications for Teaching". Educational Studies in Mathematics. 66 (2): 185–201. doi:10.1007/s10649-006-9023-7. S2CID 120363574.

↑ Ahmed (2006), tr. 23, 42, 84

↑ Young, Mark (1998). The Guinness Book of Records. Bantam. tr. 242. ISBN 978-0-553-57895-9.

1 2 Brague, Rémi (2009). The Legend of the Middle Ages: Philosophical Explorations of Medieval Christianity, Judaism, and Islam. University of Chicago Press. tr. 164. ISBN 9780226070803. Neither were there any Muslims among the Ninth-Century translators. Almost all of them were Christians of various Eastern denominations: Jacobites, Melchites, and, above all, Nestorians... A few others were Sabians.

↑ Hill, Donald (1993). Islamic Science and Engineering (bằng tiếng Anh). Edinburgh: Edinburgh University Press. tr. 4. ISBN 0-7486-0455-3.

↑ Brague, Rémi. "Assyrians contributions to the Islamic civilization". Christians of Iraq (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 9 năm 2013. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2026.

↑ Meri, Josef W.; Bacharach, Jere L., biên tập (2006). "Hadith". Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia (bằng tiếng Anh). Quyển 1. New York: Taylor & Francis. tr. 304. ISBN 978-0415966917. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 12 năm 2023.

↑ Saliba, George (1994). A History of Arabic Astronomy: Planetary Theories During the Golden Age of Islam (bằng tiếng Anh). New York: New York University Press. tr. 245, 250, 256–57. ISBN 0-8147-8023-7.

↑ Holt, Peter Malcolm (2004). The Crusader States and Their Neighbours, 1098–1291. Pearson Longman. tr. 6. ISBN 978-0-582-36931-3. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2023.

↑ Levi, Scott Cameron; Sela, Ron, biên tập (2010). Islamic Central Asia: an anthology of historical sources. Indiana University Press. tr. 83.

↑ "Islamisierung in Zentralasien bis zur Mongolenzeit". Zentralasien. Neue Fischer Weltgeschichte (bằng tiếng Đức). Quyển 10. Frankfurt am Main: S. Fischer Verlag. 2012. tr. 191. ISBN 978-3596600106.

↑ Glubb, John Bagot. "Mecca (Saudi Arabia)". Encyclopædia Britannica. Lưu trữ bản gốc ngày 6 tháng 5 năm 2020. Truy cập ngày 18 tháng 9 năm 2021.

↑ Graeser, Andreas (1975). Zenon von Kition: Positionen und Probleme (bằng tiếng Đức). Berlin: Walter de Gruyter. tr. 260. ISBN 978-3-11-004673-1.

↑ Arnold (1896), tr. 227–228.

↑ "Why are many Indian Muslims seen as untouchable?". BBCnews. ngày 10 tháng 5 năm 2016. Lưu trữ bản gốc ngày 7 tháng 10 năm 2022. Truy cập ngày 6 tháng 10 năm 2022.

↑ "Islam in China". BBC. Lưu trữ bản gốc ngày 22 tháng 11 năm 2018. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2011.

↑ Lipman, Jonathan Newman (1997). Familiar Strangers, a history of Muslims in Northwest China. Seattle, WA: University of Washington Press. tr. 33. ISBN 978-0-295-97644-0.

↑ Arnold (1896), tr. 125–258.

↑ "The Spread of Islam" (PDF). Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 3 tháng 11 năm 2013. Truy cập ngày 2 tháng 11 năm 2013.

↑ "Ottoman Empire". Oxford Islamic Studies Online. ngày 6 tháng 5 năm 2008. Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 6 năm 2022. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2010.

↑ Adas, Michael, biên tập (1993). Islamic and European Expansion. Philadelphia: Temple University Press. tr. 25.

↑ Metcalf, Barbara (2009). Islam in South Asia in Practice. Princeton University Press. tr. 104.

↑ Peacock (2019), tr. 20–22.

↑ Çakmak (2017), tr. 1425–1429.

↑ Farmer, Edward L., biên tập (1995). Zhu Yuanzhang and Early Ming Legislation: The Reordering of Chinese Society Following the Era of Mongol Rule. BRILL. tr. 82. ISBN 9004103910. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 19 tháng 2 năm 2023.

↑ Israeli, Raphael (2002). Islam in China (bằng tiếng Anh). Lanham, MD: Lexington Books. tr. 292. ISBN 0-7391-0375-X.

↑ Dillon, Michael (1999). China's Muslim Hui Community. Curzon. tr. 37. ISBN 978-0-7007-1026-3.

↑ Bulliet (2005), tr. 497

↑ Subtelny, Maria Eva (tháng 11 năm 1988). "Socioeconomic Bases of Cultural Patronage under the Later Timurids". International Journal of Middle East Studies. 20 (4): 479–505. doi:10.1017/S0020743800053861. S2CID 162411014. Lưu trữ bản gốc ngày 13 tháng 8 năm 2020. Truy cập ngày 7 tháng 11 năm 2016.

↑ "Nasir al-Din al-Tusi". University of St Andrews. 1999. Lưu trữ bản gốc ngày 6 tháng 10 năm 2018. Truy cập ngày 27 tháng 8 năm 2023.

↑ "Ghiyath al-Din Jamshid Mas'ud al-Kashi". University of St Andrews. 1999. Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 1 năm 2022. Truy cập ngày 29 tháng 12 năm 2021.

↑ Drews, Robert (tháng 8 năm 2011). "Chapter Thirty – "The Ottoman Empire, Judaism, and Eastern Europe to 1648"" (PDF). Coursebook: Judaism, Christianity and Islam, to the Beginnings of Modern Civilization. Vanderbilt University. Lưu trữ bản gốc ngày 26 tháng 12 năm 2022. Truy cập ngày 21 tháng 4 năm 2020.

↑ Golden, Peter B. (2002). An Introduction to the History of the Turkic Peoples (bằng tiếng Anh). Ankara. tr. 321.{{Chú thích sách}}: Quản lý CS1: địa điểm thiếu nhà xuất bản (liên kết)

↑ Gilbert, Marc Jason (2017), South Asia in World History, Oxford University Press, tr. 75, ISBN 978-0-19-066137-3, lưu trữ bản gốc ngày 22 tháng 9 năm 2023, truy cập ngày 15 tháng 1 năm 2023

↑ Ágoston, Gábor; Masters, Bruce (2010). Encyclopedia of the Ottoman Empire (bằng tiếng Anh). New York: Infobase Publishing. tr. 540. ISBN 978-1-4381-1025-7.

↑ Algar, Ayla Esen (ngày 1 tháng 1 năm 1992). The Dervish Lodge: Architecture, Art, and Sufism in Ottoman Turkey. University of California Press. tr. 15. ISBN 978-0-520-07060-8. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 29 tháng 4 năm 2020 – qua Google Books.

↑ "CONVERSION To Imami Shiʿism in India" (bằng tiếng English). Iranica Online. Lưu trữ bản gốc ngày 7 tháng 10 năm 2022. Truy cập ngày 6 tháng 10 năm 2022.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: ngôn ngữ không rõ (liên kết)

↑ Tucker, Ernest (1994). "Nadir Shah and the Ja 'fari Madhhab Reconsidered". Iranian Studies. 27 (1–4): 163–179. doi:10.1080/00210869408701825. JSTOR 4310891.

↑ Tucker, Ernest (ngày 29 tháng 3 năm 2006). "Nāder Shāh". Encyclopædia Iranica. Lưu trữ bản gốc ngày 25 tháng 12 năm 2018. Truy cập ngày 9 tháng 3 năm 2021.

1 2 Hawkesworth, Mary; Kogan, Maurice (2013). Encyclopedia of Government and Politics: 2-volume set (bằng tiếng Anh). London: Routledge. tr. 270–271. ISBN 978-1-136-91332-7.

↑ Esposito (2010), tr. 150.

1 2 Gauvain, Richard (2013). Salafi Ritual Purity: In the Presence of God (bằng tiếng Anh). London: Routledge. tr. 8. ISBN 978-0-7103-1356-0.

↑ Spevack, Aaron (2014). The Archetypal Sunni Scholar: Law, Theology, and Mysticism in the Synthesis of al-Bajuri. SUNY Press. tr. 129–130. ISBN 978-1-4384-5371-2. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2018.

↑ Quataert, Donald (2005). The Ottoman Empire, 1700–1922 (bằng tiếng Anh) (ấn bản thứ 2). Cambridge: Cambridge University Press. tr. 50. ISBN 978-0-521-83910-5.

1 2 Ágoston, Gábor; Masters, Bruce (2010). Encyclopedia of the Ottoman Empire (bằng tiếng Anh). New York: Infobase Publishing. tr. 260. ISBN 978-1-4381-1025-7.

1 2 Musa, Shahajada Md (ngày 23 tháng 8 năm 2022). The Emergence of a Scholar from a Garrison Society: A contextual analysis of Muhammad Ibn Abd al-Wahhāb's doctrine in the light of the Qur'ān and Hadīth (Luận văn) (bằng tiếng Anh). University of Wales Trinity Saint David. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 5 năm 2023. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2023.

↑ "Graves desecrated in Mizdah". Libya Herald. ngày 4 tháng 9 năm 2013. Lưu trữ bản gốc ngày 3 tháng 11 năm 2013. Truy cập ngày 2 tháng 11 năm 2013.

↑ Esposito (2010), tr. 146.

↑ Laos, Nicolas (2015). The Metaphysics of World Order: A Synthesis of Philosophy, Theology, and Politics (bằng tiếng Anh). Eugene, OR: Wipf and Stock. tr. 177. ISBN 978-1-4982-0102-5.

↑ Rubin, Barry M. (2000). Guide to Islamist Movements. M.E. Sharpe. tr. 79. ISBN 0-7656-1747-1. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2010.

↑ Esposito (2010), tr. 147.

↑ Esposito (2010), tr. 149.

↑ Robert L. Canfield (2002). Turko-Persia in Historical Perspective. Cambridge University Press. tr. 131–. ISBN 978-0-521-52291-5. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 1 tháng 12 năm 2018.

↑ Sanyal, Usha (ngày 23 tháng 7 năm 1998). "Generational Changes in the Leadership of the Ahl-e Sunnat Movement in North India during the twentieth Century". Modern Asian Studies. 32 (3): 635–656. doi:10.1017/S0026749X98003059. Lưu trữ bản gốc ngày 17 tháng 3 năm 2020. Truy cập ngày 23 tháng 2 năm 2020 – qua Cambridge Core.

↑ Lapidus (2002), tr. 358, 378–380, 624.

↑ Buzpinar, Ş. Tufan (tháng 3 năm 2007). "Celal Nuri's Concepts of Westernization and Religion". Middle Eastern Studies. 43 (2): 247–258. doi:10.1080/00263200601114091. JSTOR 4284539. S2CID 144461915.

↑ Lauziere, Henri (2016). The Making of Salafism: Islamic Reform in the Twentieth Century. New York, Chichester, West Sussex: Columbia University Press. tr. 231–232. ISBN 978-0-231-17550-0. Beginning with Louis Massignon in 1919, it is true that Westerners played a leading role in labeling Islamic modernists as Salafis, even though the term was a misnomer. At the time, European and American scholars felt the need for a useful conceptual box to place Muslim figures such as Jamal al-Din al-Afghani, Muhammad Abduh, and their epigones, all of whom seemed inclined toward a scripturalist understanding of Islam but proved open to rationalism and Western modernity. They chose to adopt salafiyya—a technical term of theology, which they mistook for a reformist slogan and wrongly associated with all kinds of modernist Muslim intellectuals.

↑ "Political Islam: A movement in motion". Economist Magazine. ngày 3 tháng 1 năm 2014. Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 1 năm 2014. Truy cập ngày 1 tháng 1 năm 2014.

↑ Smith, Wilfred Cantwell (1957). Islam in Modern History. Princeton University Press. tr. 233. ISBN 0-691-03030-8.

1 2 Esposito, John L. (biên tập). "Mecelle". The Oxford Dictionary of Islam. Lưu trữ bản gốc ngày 17 tháng 8 năm 2023. Truy cập ngày 17 tháng 8 năm 2023 – qua Oxford Islamic Studies Online.

↑ "New Turkey". Al-Ahram Weekly. Số 488. 29 June – 5 July 2000. Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 10 năm 2010. Truy cập ngày 16 tháng 5 năm 2010.

↑ الوطن, جريدة; webmaster (ngày 5 tháng 5 năm 2020). ""مملكة الحجاز".. وقــصـــة الـغــزو المـســلّـــح". جريدة الوطن (bằng tiếng Ả Rập). Lưu trữ bản gốc ngày 16 tháng 5 năm 2023. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2023.

↑ Bani Issa, Mohammad Saleh (ngày 1 tháng 11 năm 2023). "Factors of stability and sustainable development in Jordan in its first centenary 1921–2021 (an analytical descriptive study)". Heliyon. 9 (11) e20993. Bibcode:2023Heliy...920993B. doi:10.1016/j.heliyon.2023.e20993. ISSN 2405-8440. PMC 10623165. PMID 37928029.

1 2 والخلفاء, قصص الخلافة الإسلامية (ngày 31 tháng 3 năm 2023). قصص الخلافة الإسلامية والخلفاء (bằng tiếng Anh). Austin Macauley Publishers. ISBN 978-1-3984-9251-6. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2023.

↑ Doran, Michael (1999). Pan-Arabism before Nasser: Egyptian power politics and the Palestine question. Studies in Middle Eastern history. New York Oxford: Oxford university press. ISBN 978-0-19-512361-6.

↑ Landau, Yaʿaqov M. (1994). The politics of Pan-Islam: ideology and organization . Oxford: Clarendon Press. ISBN 978-0-19-827709-5.

↑ "Organization of the Islamic Conference". BBC News. ngày 26 tháng 12 năm 2010. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 6 năm 2018. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2013.

↑ Haddad & Smith (2002), tr. 271.

↑ Zabel, Darcy (2006). Arabs in the Americas: Interdisciplinary Essays on the Arab Diaspora. Austria: Peter Lang. tr. 5. ISBN 9780820481111.

1 2 The Future of the Global Muslim Population (Báo cáo). Pew Research Center. ngày 27 tháng 1 năm 2011. Lưu trữ bản gốc ngày 9 tháng 2 năm 2011. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2017.

↑ Bulliet (2005), tr. 722

↑ "Are secular forces being squeezed out of Arab Spring?". BBC News. ngày 9 tháng 8 năm 2011. Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 11 năm 2022. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2011.

↑ Slackman, Michael (ngày 23 tháng 12 năm 2008). "Jordanian students rebel, embracing conservative Islam". New York Times. Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 11 năm 2022. Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2011.

↑ Kirkpatrick, David D. (ngày 3 tháng 12 năm 2011). "Egypt's vote puts emphasis on split over religious rule". The New York Times. Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 11 năm 2022. Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2011.

↑ Lauziere, Henri (2016). The Making of Salafism: Islamic Reform in the Twentieth Century. New York, Chichester, West Sussex: Columbia University Press. tr. 237. ISBN 978-0-231-17550-0. Prior to the fall of the Ottoman Empire, leading reformers who happened to be Salafi in creed were surprisingly open-minded: although they adhered to neo-Hanbali theology. However, the aftermath of the First World War and the expansion of European colonialism paved the way for a series of shifts in thought and attitude. The experiences of Rida offer many examples... he turned against the Shi'is who dared, with reason, to express doubts about the Saudi-Wahhabi project... . Shi'is were not the only victims: Rida and his associates showed their readiness to turn against fellow Salafis who questioned some of the Wahhabis' religious interpretations.

↑ G. Rabil, Robert (2014). Salafism in Lebanon: From Apoliticism to Transnational Jihadism. Washington DC, US: Georgetown University Press. tr. 32–33. ISBN 978-1-62616-116-0. Western colonialists established in these countries political orders... that, even though not professing enmity to Islam and its institutions, left no role for Islam in society. This caused a crisis among Muslim reformists, who felt betrayed not only by the West but also by those nationalists, many of whom were brought to power by the West... Nothing reflects this crisis more than the ideological transformation of Rashid Rida (1865–1935)... He also revived the works of Ibn Taymiyah by publishing his writings and promoting his ideas. Subsequently, taking note of the cataclysmic events brought about by Western policies in the Muslim world and shocked by the abolition of the caliphate, he transformed into a Muslim intellectual mostly concerned about protecting Muslim culture, identity, and politics from Western influence. He supported a theory that essentially emphasized the necessity of an Islamic state in which the scholars of Islam would have a leading role... Rida was a forerunner of Islamist thought. He apparently intended to provide a theoretical platform for a modern Islamic state. His ideas were later incorporated into the works of Islamic scholars. Significantly, his ideas influenced none other than Hassan al-Bannah, founder of the Muslim Brotherhood in Egypt... The Muslim Brethren have taken up Rida's Islamic fundamentalism, a right-wing radical movement founded in 1928,..

↑ "Isis to mint own Islamic dinar coins in gold, silver and copper". The Guardian. ngày 21 tháng 11 năm 2014. Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 11 năm 2022. Truy cập ngày 31 tháng 7 năm 2022.

↑ "Huge rally for Turkish secularism". BBC News. ngày 29 tháng 4 năm 2011. Lưu trữ bản gốc ngày 29 tháng 5 năm 2012. Truy cập ngày 6 tháng 12 năm 2011.

↑ Saleh, Heba (ngày 15 tháng 10 năm 2011). "Tunisia moves against headscarves". BBC News. Lưu trữ bản gốc ngày 29 tháng 5 năm 2012. Truy cập ngày 6 tháng 12 năm 2011.

↑ "Laying down the law: Islam's authority deficit". The Economist. ngày 28 tháng 6 năm 2007. Lưu trữ bản gốc ngày 6 tháng 3 năm 2016. Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2011.

↑ Bowering, Gerhard; Mirza, Mahan; Crone, Patricia (2013). The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought. Princeton University Press. tr. 59. ISBN 9780691134840.

↑ "Ultraconservative Islam on rise in Mideast". MSNBC. ngày 18 tháng 10 năm 2008. Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 11 năm 2013. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2013.

↑ Almukhtar, Sarah; Peçanha, Sergio; Wallace, Tim (ngày 5 tháng 1 năm 2016). "Behind Stark Political Divisions, a More Complex Map of Sunnis and Shiites". The New York Times. Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 11 năm 2022. Truy cập ngày 6 tháng 1 năm 2016.

↑ Thames, Knox (ngày 6 tháng 1 năm 2021). "Why the Persecution of Muslims Should Be on Biden's Agenda". Foreign Policy Magazine (bằng tiếng English). Lưu trữ bản gốc ngày 11 tháng 2 năm 2022. Truy cập ngày 5 tháng 2 năm 2022.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: ngôn ngữ không rõ (liên kết)

↑ Perrin, Andrew (ngày 10 tháng 10 năm 2003). "Weakness in numbers". Time. Lưu trữ bản gốc ngày 24 tháng 9 năm 2013. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2013.

↑ Beydoun, Khaled A. "For China, Islam is a 'mental illness' that needs to be 'cured'" (bằng tiếng English). Al Jazeera. Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 12 năm 2018. Truy cập ngày 5 tháng 2 năm 2022.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: ngôn ngữ không rõ (liên kết)

↑ Mojzes, Paul (2011). Balkan Genocides: Holocaust and Ethnic Cleansing in the Twentieth Century. Rowman & Littlefield. tr. 178. ISBN 978-1-4422-0663-2.

↑ Oliver Holmes (ngày 19 tháng 12 năm 2016). "Myanmar's Rohingya campaign 'may be crime against humanity'". The Guardian. Lưu trữ bản gốc ngày 6 tháng 1 năm 2017. Truy cập ngày 5 tháng 1 năm 2017.

↑ "Rohingya abuse may be crimes against humanity: Amnesty". Al Jazeera. ngày 19 tháng 12 năm 2016. Lưu trữ bản gốc ngày 22 tháng 9 năm 2023. Truy cập ngày 21 tháng 2 năm 2023.

↑ "Report of Independent International Fact-Finding Mission on Myanmar". ohchr.org. ngày 27 tháng 8 năm 2018. Lưu trữ bản gốc ngày 19 tháng 10 năm 2018. Truy cập ngày 14 tháng 8 năm 2019.

↑ Slackman, Michael (ngày 28 tháng 1 năm 2007). "In Egypt, a new battle begins over the veil". The New York Times. Lưu trữ bản gốc ngày 3 tháng 5 năm 2019. Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2011.

↑ Nigosian (2004), tr. 41.

↑ "Islamic televangelist; holy smoke". The Economist. Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 9 năm 2013. Truy cập ngày 5 tháng 2 năm 2022.

↑ Esposito (2010), tr. 263.

↑ Šisler, Vít (2007). "The Internet and the Construction of Islamic Knowledge in Europe" (PDF). Masaryk University Journal of Law and Technology (bằng tiếng Anh). 1 (2): 205–212.

↑ Esposito (2004), tr. 118–119, 179.

↑ Rippin (2001), tr. 288.

↑ Adams, Charles J. (1983). "Maududi and the Islamic State". Trong Esposito, John L. (biên tập). Voices of Resurgent Islam. Oxford University Press. tr. 113–4. [Maududi believed that] when religion is relegated to the personal realm, men inevitably give way to their bestial impulses and perpetrate evil upon one another. In fact it is precisely because they wish to escape the restraints of morality and the divine guidance that men espouse secularism.

↑ Meisami, Sayeh (2013). "'Abdolkarim Soroush". Oxford Bibliographies (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 5 tháng 11 năm 2013. Truy cập ngày 12 tháng 10 năm 2021.

↑ Abdullah Saeed (2017). "Secularism, State Neutrality, and Islam". Trong Phil Zuckerman; John R. Shook (biên tập). The Oxford Handbook of Secularism. tr. 188. doi:10.1093/oxfordhb/9780199988457.013.12. ISBN 978-0-19-998845-7. Lưu trữ bản gốc ngày 3 tháng 9 năm 2021. Truy cập ngày 7 tháng 8 năm 2023.(cần đăng ký mua)

↑ Nader Hashemi (2009). "Secularism". Trong John L. Esposito (biên tập). The Oxford Encyclopedia of the Islamic World. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-530513-5. Lưu trữ bản gốc ngày 6 tháng 12 năm 2022. Truy cập ngày 7 tháng 8 năm 2023.(cần đăng ký mua)

↑ Hackett, Conrad; Stonawski, Marcin; Tong, Yunping; Kramer, Stephanie; Shi, Anne; Fahmy, Dalia (ngày 9 tháng 6 năm 2025). "How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020". Pew Research Center. Lưu trữ bản gốc ngày 22 tháng 2 năm 2026. Source: Pew Research Center estimates based on more than 2,700 censuses and surveys. "How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020"

1 2 3 4 The Pew Forum on Religion & Public Life (ngày 2 tháng 4 năm 2015). The Future of World Religions: Population Growth Projections, 2010–2050 (PDF) (Báo cáo) (bằng tiếng Anh). Washington, D.C.: Pew Research Center. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 11 tháng 12 năm 2020. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2026.

1 2 3 Lỗi chú thích: Thẻ <ref> không hợp lệ; không có nội dung trong ref có tên "pew2010–2020"

↑ "Pew-Templeton Global Religious Futures Project - Research and data from Pew Research Center". ngày 21 tháng 12 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 5 tháng 2 năm 2023. Truy cập ngày 27 tháng 11 năm 2023.

↑ "The Future of the Global Muslim Population". ngày 27 tháng 1 năm 2011. Lưu trữ bản gốc ngày 30 tháng 9 năm 2023. Truy cập ngày 26 tháng 10 năm 2022.

↑ "Muslims and Islam: Key findings in the U.S. and around the world". ngày 9 tháng 8 năm 2017. Lưu trữ bản gốc ngày 8 tháng 11 năm 2022. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2022.

↑ Lipka, Michael; Hackett, Conrad (ngày 6 tháng 4 năm 2017). "Why Muslims are the world's fastest-growing religious group". Fact Tank (bằng tiếng Anh). Pew Research Center. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 5 năm 2019. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2026.

↑ Barrett, David B.; Kurian, George T.; Johnson, Todd M. (2001). World Christian Encyclopedia: A Comparative Survey of Churches and Religions in the Modern World (bằng tiếng Anh). Quyển 1: The World by Countries: Religionists, Churches, Ministries (ấn bản thứ 2). New York: Oxford University Press. tr. 4. ISBN 978-0195079630.

↑ Conrad Hackett; Marcin Stonawski; Yunping Tong; Stephanie Kramer; Anne Shi; Dalia Fahmy (ngày 9 tháng 6 năm 2025). "How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020" (PDF). Pew Research Center. tr. 9. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2025. Increases in the global Muslim population are largely due to Muslims having a relatively young age structure and high fertility rate, two characteristics that result in natural population growth.

↑ "How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020: 3. Muslim population change". Pew Research Center. ngày 9 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 12 tháng 2 năm 2026.

1 2 Pew Forum for Religion & Public Life (2009), tr. 1. "Of the total Muslim population, 10–13% are Shia Muslims and 87–90% are Sunni Muslims."

↑ Xem "Shiʿi". Encyclopædia Britannica Online. ngày 4 tháng 10 năm 2019. Truy cập ngày 30 tháng 9 năm 2019. In the early 21st century some 10–13 percent of the world's 1.6 billion Muslims were Shiʿi. "Sunnis and Shia: Islam's ancient schism". BBC News (bằng tiếng Anh). ngày 6 tháng 12 năm 2011. Truy cập ngày 30 tháng 11 năm 2025. Shia constitute about 10% of all Muslims, and globally their population is estimated at between 154 and 200 million. "Understanding the branches of Islam: Shia Islam". European Parliament (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 9 năm 2022. Truy cập ngày 30 tháng 11 năm 2025. Shiite Muslims – estimated to make up 10-13% of the global Muslim population "Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population". Pew Research Center. ngày 7 tháng 10 năm 2009. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2013. The Pew Forum's estimate of the Shia population (10–13%) is in keeping with previous estimates, which generally have been in the range of 10–15%. Some previous estimates, however, have placed the number of Shias at nearly 20% of the world's Muslim population. "Shia". Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 12 năm 2012. Truy cập ngày 5 tháng 12 năm 2011. Shi'a Islam is the second largest branch of the tradition, with up to 200 million followers who comprise around 15% of all Muslims worldwide...

"Shiʿi". Encyclopædia Britannica Online. ngày 4 tháng 10 năm 2019. Truy cập ngày 30 tháng 9 năm 2019. In the early 21st century some 10–13 percent of the world's 1.6 billion Muslims were Shiʿi.

"Sunnis and Shia: Islam's ancient schism". BBC News (bằng tiếng Anh). ngày 6 tháng 12 năm 2011. Truy cập ngày 30 tháng 11 năm 2025. Shia constitute about 10% of all Muslims, and globally their population is estimated at between 154 and 200 million.

"Understanding the branches of Islam: Shia Islam". European Parliament (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 9 năm 2022. Truy cập ngày 30 tháng 11 năm 2025. Shiite Muslims – estimated to make up 10-13% of the global Muslim population

↑ Islamic Beliefs, Practices, and Cultures. Marshall Cavendish Reference. 2010. tr. 130. ISBN 978-0-7614-7926-0. Truy cập ngày 30 tháng 11 năm 2019. Within the Muslim community, the percentage of Sunnis is generally thought to be between 85 percent, with the Shia accounting for 15.5 percent and with the wahabis controlling 5 percent, although some sources estimate their numbers at 20 percent. A common compromise figure ranks Sunnis at 90 percent and Shias at 10 percent. "Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population". Pew Research Center. ngày 7 tháng 10 năm 2009. Truy cập ngày 30 tháng 11 năm 2019. Of the total Muslim population, 10–13% are Shia Muslims and 87–90% are Sunni Muslims. "Quick guide: Sunnis and Shias". BBC News. ngày 6 tháng 12 năm 2011. Truy cập ngày 30 tháng 11 năm 2019. The great majority of the world's more than 1.5 billion Muslims are Sunnis – estimates suggest the figure is somewhere between 85% and 90%. Frederick Denny (2010). Sunni Islam: Oxford Bibliographies Online Research Guide. Oxford University Press. tr. 3. ISBN 978-019980647-8. Sunni Islam is the dominant division of the global Muslim community, and throughout history it has made up a substantial majority (85 to 90 percent) of that community. "Sunni". Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 10 năm 2014. Truy cập ngày 30 tháng 11 năm 2019. Sunni Islam is the largest denomination of Islam, comprising about 85 percent of the world's over 1.5 billion Muslims. "Tension between Sunnis, Shiites emerging in USA". USA Today. ngày 24 tháng 9 năm 2007. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 30 tháng 11 năm 2019. Among the world's estimated 1.4 billion Muslims, about 85% are Sunni and about 15% are Shiite. Riaz Hassan (2008). Inside Muslim Minds. Melbourne University Press. tr. 20. ISBN 9780522854817. Approximately 20 per cent of the world's Muslims belong to the Shi'ah sect; around 80 per cent are Sunni Muslims. Webber, Robert E. (2009). Who Gets to Narrate the World?: Contending for the Christian Story in an Age of Rivals (bằng tiếng Anh). Downers Grove, Illinois: InterVarsity Press. tr. 103. ISBN 978-0830834884. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2026. The Sunnis (approximately 80%) Reat, N. Ross (1991). A World Theology: The Central Spiritual Reality of Humankind (bằng tiếng Anh). Cambridge: Cambridge University Press. tr. 265. ISBN 978-0521401340. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2026. 80% being the Sunni Inam-ul-Haq (1994). Islam and the Kadiyani Jama'at (bằng tiếng Anh). Chicago: Kazi Publications. tr. 32. ISBN 978-1567444742. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2026. The Sunni segment, accounting for at least 80% of the worlds Muslim population David Robertson (2002). A Dictionary of Modern Politics . Europa Publications. tr. 252. ISBN 1-85743-093-X. It is notable that while a large majority, probably 80%, of the world's Muslims are Sunni...

Islamic Beliefs, Practices, and Cultures. Marshall Cavendish Reference. 2010. tr. 130. ISBN 978-0-7614-7926-0. Truy cập ngày 30 tháng 11 năm 2019. Within the Muslim community, the percentage of Sunnis is generally thought to be between 85 percent, with the Shia accounting for 15.5 percent and with the wahabis controlling 5 percent, although some sources estimate their numbers at 20 percent. A common compromise figure ranks Sunnis at 90 percent and Shias at 10 percent.

"Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population". Pew Research Center. ngày 7 tháng 10 năm 2009. Truy cập ngày 30 tháng 11 năm 2019. Of the total Muslim population, 10–13% are Shia Muslims and 87–90% are Sunni Muslims.

"Quick guide: Sunnis and Shias". BBC News. ngày 6 tháng 12 năm 2011. Truy cập ngày 30 tháng 11 năm 2019. The great majority of the world's more than 1.5 billion Muslims are Sunnis – estimates suggest the figure is somewhere between 85% and 90%.

Frederick Denny (2010). Sunni Islam: Oxford Bibliographies Online Research Guide. Oxford University Press. tr. 3. ISBN 978-019980647-8. Sunni Islam is the dominant division of the global Muslim community, and throughout history it has made up a substantial majority (85 to 90 percent) of that community.

"Sunni". Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 10 năm 2014. Truy cập ngày 30 tháng 11 năm 2019. Sunni Islam is the largest denomination of Islam, comprising about 85 percent of the world's over 1.5 billion Muslims.

"Tension between Sunnis, Shiites emerging in USA". USA Today. ngày 24 tháng 9 năm 2007. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 30 tháng 11 năm 2019. Among the world's estimated 1.4 billion Muslims, about 85% are Sunni and about 15% are Shiite.

Riaz Hassan (2008). Inside Muslim Minds. Melbourne University Press. tr. 20. ISBN 9780522854817. Approximately 20 per cent of the world's Muslims belong to the Shi'ah sect; around 80 per cent are Sunni Muslims.

Webber, Robert E. (2009). Who Gets to Narrate the World?: Contending for the Christian Story in an Age of Rivals (bằng tiếng Anh). Downers Grove, Illinois: InterVarsity Press. tr. 103. ISBN 978-0830834884. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2026. The Sunnis (approximately 80%)

Reat, N. Ross (1991). A World Theology: The Central Spiritual Reality of Humankind (bằng tiếng Anh). Cambridge: Cambridge University Press. tr. 265. ISBN 978-0521401340. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2026. 80% being the Sunni

Inam-ul-Haq (1994). Islam and the Kadiyani Jama'at (bằng tiếng Anh). Chicago: Kazi Publications. tr. 32. ISBN 978-1567444742. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2026. The Sunni segment, accounting for at least 80% of the worlds Muslim population

David Robertson (2002). A Dictionary of Modern Politics . Europa Publications. tr. 252. ISBN 1-85743-093-X. It is notable that while a large majority, probably 80%, of the world's Muslims are Sunni...

↑ Pew Forum for Religion & Public Life (2009), tr. 11.

↑ Ba-Yunus, Ilyas; Kone, Kassim (2006). Muslims in the United States. Greenwood Publishing Group. tr. 172. ISBN 978-0-313-32825-1.

↑ The Pew Forum on Religion and Public Life (tháng 12 năm 2012). The Global Religious Landscape: A Report on the Size and Distribution of the World's Major Religious Groups as of 2010 (PDF) (Báo cáo) (bằng tiếng Anh). Washington, D.C.: Pew Research Center. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 23 tháng 3 năm 2018. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2026.

↑ "Islam in Russia". Al Jazeera English. Anadolu News Agency. ngày 7 tháng 3 năm 2018. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 15 tháng 6 năm 2021.

↑ "Book review: Russia's Muslim Heartlands reveals diverse population", The National, ngày 21 tháng 4 năm 2018, lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 1 năm 2019, truy cập ngày 13 tháng 1 năm 2019

↑ "10 Countries With the Largest Muslim Populations, 2010 and 2050". Pew Research Center (Projections table) (bằng tiếng Anh). Pew Forum on Religion & Public Life. ngày 2 tháng 4 năm 2015. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 2 năm 2017. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2026.

↑ "Secrets of Islam". U.S. News & World Report. Lưu trữ bản gốc ngày 22 tháng 1 năm 2011. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2013. Information provided by the International Population Center, Department of Geography, San Diego State University (2005).

↑ Pew Forum for Religion & Public Life (2009), tr. 15, 17.

↑ Pechilis, Karen; Raj, Selva J. (2013). South Asian Religions: Tradition and Today. Routledge. tr. 193. ISBN 978-0-415-44851-2. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2019.

↑ Nydell, Margaret Kleffner (2005). Understanding Arabs: A Guide for Modern Times (bằng tiếng Anh) (ấn bản thứ 4). Yarmouth, Maine: Intercultural Press. tr. xxiii, 14. ISBN 978-1931930253. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 12 năm 2023.

↑ Richard Eaton (ngày 8 tháng 9 năm 2009). "Forest Clearing and the Growth of Islam in Bengal". Trong Barbara D. Metcalf (biên tập). Islam in South Asia in Practice. Princeton University Press. tr. 275. ISBN 978-1-4008-3138-8.

↑ Meghna Guhathakurta; Willem van Schendel (ngày 30 tháng 4 năm 2013). The Bangladesh Reader: History, Culture, Politics. Duke University Press. tr. 50. ISBN 978-0822353188. Lưu trữ bản gốc ngày 7 tháng 7 năm 2023. Truy cập ngày 7 tháng 11 năm 2016.

↑ Gandhi, Rajmohan (2013). Punjab: A History from Aurangzeb to Mountbatten. New Delhi, India, Urbana, Illinois: Aleph Book Company. tr. 1. ISBN 978-93-83064-41-0.

↑ "Explore All Countries – China". The World Factbook. Central Intelligence Agency. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 2 năm 2021. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2009.

↑ "China (includes Hong Kong, Macau, and Tibet)". Archived Content. U.S. Department of State. Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 7 năm 2019. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2013.

↑ "Muslims in Europe: Country guide". BBC News. ngày 23 tháng 12 năm 2005. Lưu trữ bản gốc ngày 29 tháng 9 năm 2009. Truy cập ngày 1 tháng 4 năm 2010.

↑ Hackett, Conrad (ngày 29 tháng 11 năm 2017), "5 facts about the Muslim population in Europe", Pew Research Center, lưu trữ bản gốc ngày 5 tháng 1 năm 2019, truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2023

↑ "Conversion". The Future of the Global Muslim Population (Báo cáo). Pew Research Center. ngày 27 tháng 1 năm 2011. Lưu trữ bản gốc ngày 24 tháng 12 năm 2018. Truy cập ngày 12 tháng 5 năm 2020. there is no substantial net gain or loss in the number of Muslims through conversion globally; the number of people who become Muslims through conversion seems to be roughly equal to the number of Muslims who leave the faith

↑ "Cumulative Change Due to Religious Switching, 2010–2050, p.43" (PDF). Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 29 tháng 4 năm 2015. Truy cập ngày 4 tháng 5 năm 2016.

↑ "The Changing Global Religious Landscape". Pew Research Center. ngày 5 tháng 4 năm 2017. Lưu trữ bản gốc ngày 18 tháng 2 năm 2022. Truy cập ngày 17 tháng 12 năm 2022.

↑ Conrad Hackett; Marcin Stonawski; Yunping Tong; Stephanie Kramer; Anne Shi; Dalia Fahmy (ngày 9 tháng 6 năm 2025). "How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020" (PDF). Pew Research Center (bằng tiếng Anh). tr. 39. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2025. Muslims and Hindus have been the least likely to gain or lose adherents from religious switching. About one in every 100 adults raised Muslim (or Hindu) has left their childhood religion, and a similar number from a different religious category have switched into Islam (or Hinduism).

↑ "Fast-growing Islam winning converts in Western world". CNN. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 10 năm 2018. Truy cập ngày 6 tháng 5 năm 2016.

↑ "British Muslims Monthly Survey for June 2000, Vol. VIII, No. 6". Women convert. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 2 năm 2008. Truy cập ngày 28 tháng 9 năm 2020.

↑ "Conversion To Islam One Result Of Post-9/11 Curiosity". HuffPost (bằng tiếng Anh). ngày 24 tháng 8 năm 2011. Lưu trữ bản gốc ngày 11 tháng 1 năm 2021. Truy cập ngày 26 tháng 11 năm 2020.

↑ Bindel, Julie (ngày 26 tháng 4 năm 2010). "Why do Western Women Convert?". Standpoint. Lưu trữ bản gốc ngày 6 tháng 10 năm 2014. Truy cập ngày 8 tháng 5 năm 2016.

↑ Lipka, Michael; Hackett, Conrad (ngày 6 tháng 4 năm 2017). "Why Muslims are the world's fastest-growing religious group". Pew Research Center (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 5 năm 2019. Truy cập ngày 21 tháng 11 năm 2022.

↑ "Sunni". Encyclopædia Britannica. Lưu trữ bản gốc ngày 30 tháng 4 năm 2015. Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2021.

↑ Esposito, John L., biên tập (2014). "Sunni Islam". The Oxford Dictionary of Islam. Oxford: Oxford University Press. Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 10 năm 2018. Truy cập ngày 10 tháng 1 năm 2010.

↑ Denny, Frederick (2010). Sunni Islam: Oxford Bibliographies Online Research Guide (bằng tiếng Anh). Oxford: Oxford University Press. tr. 3. ISBN 978-0199804153. Sunni Islam is the dominant division of the global Muslim community, and throughout history it has made up a substantial majority (85 to 90%) of that community.

↑ Glossary of Islamic Terms, truy cập ngày 17 tháng 2 năm 2025

↑ Lawson, Russell M. (ngày 23 tháng 9 năm 2021). Science in the Ancient World: From Antiquity through the Middle Ages (bằng tiếng Anh). ABC-CLIO. tr. 419. ISBN 978-1-4408-7353-9.

↑ Yavuz, Yusuf Şevki (1994). "Ahl as-Sunnah". Islam Ansiklopedisi (bằng tiếng Thổ Nhĩ Kỳ). Quyển 10. Istanbul: Turkish Diyanet Foundation. tr. 525–530. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2021. Truy cập ngày 28 tháng 12 năm 2021.

↑ John Richard Thackrah (2013). Dictionary of Terrorism . Routledge. tr. 252. ISBN 978-1135165956.

↑ Nasir, Jamal J., biên tập (2009). The Status of Women Under Islamic Law and Modern Islamic Legislation . Brill. tr. 11. ISBN 978-9004172739.

↑ George W. Braswell (2000). What You Need to Know about Islam & Muslims . B&H Publishing Group. tr. 62. ISBN 978-0805418293.

↑ Burton, John (1996). An Introduction to the Hadith (bằng tiếng Anh). Edinburgh: Edinburgh University Press. tr. 201. ISBN 978-0748604357. Sunni: Of or pertaining sunna, especially the Sunna of the Prophet. Used in conscious opposition to Shi'a, Shi'í. There being no ecclesia or centralized magisterium, the translation 'orthodox' is inappropriate. To the Muslim 'unorthodox' implies heretical, mubtadi, from bid'a, the contrary of sunna and so 'innovation'.

1 2 "sharia". Lexico. Oxford University Press. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 1 năm 2020.

↑ Esposito (2003), tr. 275, 306

↑ Enayat, Hadi (ngày 30 tháng 6 năm 2017). Islam and Secularism in Post-Colonial Thought: A Cartography of Asadian Genealogies (bằng tiếng Anh). Cham, Switzerland: Palgrave Macmillan. tr. 48. doi:10.1007/978-3-319-52612-6. ISBN 978-3-319-52611-9.

↑ Isaacs, Rico; Frigerio, Alessandro (2018). Theorizing Central Asian Politics: The State, Ideology and Power (bằng tiếng Anh). Cham, Switzerland: Palgrave Macmillan. tr. 108. doi:10.1007/978-3-319-97356-2. ISBN 978-3-319-97355-5.

↑ Esposito (1999), tr. 280.

1 2 Cornell, Svante E. (2011). Azerbaijan Since Independence (bằng tiếng Anh). Armonk, NY: M. E. Sharpe. tr. 283. ISBN 978-0765630049.

↑ Hefner, Robert W. (2011). Shari'a Politics: Islamic Law and Society in the Modern World (bằng tiếng Anh). Bloomington, IN: Indiana University Press. tr. 170. ISBN 978-0-253-22310-4.

↑ "Field Listing :: Religions". The World Factbook. Central Intelligence Agency. Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 7 năm 2010. Truy cập ngày 25 tháng 10 năm 2010. Sunni Islam accounts for over 75% of the world's Muslim population." ... "Shia Islam represents 10–15% of Muslims worldwide.

↑ "Sunni". Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 6 năm 2020. Truy cập ngày 24 tháng 5 năm 2020. Sunni Islam is the largest denomination of Islam, comprising about 85% of the world's over 1.5 billion Muslims.

↑ Newman, Andrew J. Shiʿi. Encyclopedia Britannica. Lưu trữ bản gốc ngày 20 tháng 7 năm 2019. Truy cập ngày 28 tháng 12 năm 2021.

↑ Tayeb El-Hibri; Maysam J. al Faruqi (2004). "Sunni Islam". Trong Philip Mattar (biên tập). The Encyclopedia of the Modern Middle East and North Africa (ấn bản thứ 2). Macmillan Publishers.

↑ John Corrigan; Frederick Denny; Martin S Jaffee; Carlos Eire (2011). Jews, Christians, Muslims: A Comparative Introduction to Monotheistic Religions. Cambridge University Press. 978-0205026340.

↑ Dakake, Maria Massi (2007). The Charismatic Community: Shi'ite Identity in Early Islam. State University of New York Press. ISBN 9780791470336.

↑ Veccia Vaglieri, L. (2012). "G̲h̲adīr K̲h̲umm". Encyclopaedia of Islam. Brill. ISBN 9789004161214. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 7 năm 2023. Truy cập ngày 14 tháng 7 năm 2023.

↑ Campo (2009), tr. 257–258.Lỗi sfnp: nhiều mục tiêu (2×): CITEREFCampo2009 (trợ giúp)

↑ Foody, Kathleen (tháng 9 năm 2015). Jain, Andrea R. (biên tập). "Interiorizing Islam: Religious Experience and State Oversight in the Islamic Republic of Iran". Journal of the American Academy of Religion. 83 (3). Oxford: Oxford University Press on behalf of the American Academy of Religion: 599–623. doi:10.1093/jaarel/lfv029. eISSN 1477-4585. ISSN 0002-7189. JSTOR 24488178. LCCN sc76000837. OCLC 1479270. For Shiʿi Muslims, Muhammad not only designated Ali as his friend, but appointed him as his successor—as the "lord" or "master" of the new Muslim community. Ali and his descendants would become known as the Imams, divinely guided leaders of the Shiʿi communities, sinless, and granted special insight into the Qurʾanic text. The theology of the Imams that developed over the next several centuries made little distinction between the authority of the Imams to politically lead the Muslim community and their spiritual prowess; quite to the contrary, their right to political leadership was grounded in their special spiritual insight. While in theory, the only just ruler of the Muslim community was the Imam, the Imams were politically marginal after the first generation. In practice, Shiʿi Muslims negotiated varied approaches to both interpretative authority over Islamic texts and governance of the community, both during the lifetimes of the Imams themselves and even more so following the disappearance of the twelfth and final Imam in the ninth century.

↑ Daftary, Farhad (2013). "A History Of Shi'i Islam". Internet Archive. Truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2024.

↑ Lalani, Arzina R. (2000). Early Shi'i Thought: The Teachings of Imam Muhammad al-Baqir. I.B. Tauris. ISBN 1850435928.

↑ Amir-Moezzi, Mohammad Ali (2014). "Ghadīr Khumm". Trong Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Stewart, Devin J. (biên tập). Encyclopaedia of Islam . doi:10.1163/1573-3912_ei3_COM_27419. ISBN 9789004269613.

↑ Mavani, Hamid (2013). Religious Authority and Political Thought in Twelver Shi'ism: From Ali to Post-Khomeini. Routledge. ISBN 9780415624404.

↑ Armajani, Jon (2020). Shia Islam and Politics: Iran, Iraq, and Lebanon. Lanham (Md.): Lexington Books. tr. 11. ISBN 978-1-7936-2136-8.

↑ Kohlberg, Etan (1976). "From Imāmiyya to Ithnā-'ashariyya". Bulletin of the School of Oriental and African Studies. 39 (3): 521–534. doi:10.1017/S0041977X00050989. S2CID 155070530. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 7 năm 2023. Truy cập ngày 14 tháng 7 năm 2023.

↑ Tucker, Spencer C.; Priscilla Mary Roberts, biên tập (2008). The Encyclopedia of the Arab-Israeli Conflict: A Political, Social and Military History. ABC-CLIO. tr. 917. ISBN 978-1-85109-842-2. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2015.

↑ Wehrey, Frederic M. (2010). The Iraq Effect: The Middle East After the Iraq War. Rand Corporation. tr. 91. ISBN 978-0-8330-4788-5. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2015.

↑ Peterson, Daniel (2011). "Zaydiyya". Islamic Studies (bằng tiếng Anh). doi:10.1093/obo/9780195390155-0153.

↑ Newman, Andrew J. (2013). "Introduction". Twelver Shiism: Unity and Diversity in the Life of Islam, 632 to 1722. Edinburgh University Press. tr. 2. ISBN 978-0-7486-7833-4. Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 5 năm 2016. Truy cập ngày 13 tháng 10 năm 2015.

↑ Escobar, Pepe (ngày 24 tháng 5 năm 2002). "Knocking on heaven's door". Central Asia/Russia. Asia Times Online. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 6 năm 2002. Truy cập ngày 12 tháng 11 năm 2006. our sixth imam, Imam Sadeg, says that we have five definitive holy places... first is Mecca... second is Medina... third belongs to our first imam of Shia, Ali, which is in Najaf. The fourth belongs to our third imam, Hussein, in Kerbala. The last one belongs to the daughter of our seventh imam and sister of our eighth imam, who is called Fatemah, and will be buried in Qom.

↑ John L. Esposito, biên tập (2014). "Ibadis". The Oxford Dictionary of Islam. Oxford: Oxford University Press. Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 8 năm 2017. Ibadis [:] subsect of Khariji Islam founded in the eighth century. Has its strongest presence in Oman, but is also found in North Africa and various communities on the Swahili Coast.

↑ Robert Brenton Betts (ngày 31 tháng 7 năm 2013). The Sunni-Shi'a Divide: Islam's Internal Divisions and Their Global Consequences. Potomac Books. tr. 14–15. ISBN 978-1-61234-522-2. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 7 tháng 1 năm 2015.

↑ Hoffman, Valerie Jon (2012). The Essentials of Ibadi Islam. Syracuse: Syracuse University Press. tr. 3–4. ISBN 9780815650843.

↑ Esposito (2003), tr. 302

↑ Malik & Hinnells (2006), tr. 3

↑ Turner (1998), tr. 145

↑ Trimingham (1998), tr. 1

↑ Ibn-ʿAǧība, Aḥmad Ibn-Muḥammad; Aresmouk, Mohamed Fouad; Fitzgerald, Michael Abdurrahman; Ibn-ʿAǧība, Aḥmad Ibn-Muḥammad (2011). The Book of ascension to the essential truths of Sufism: a lexicon of Sufic terminology = Miʿrāj al-tashawwuf ilā ḥaqāʾiq al-taṣawwuf. Louisville, KY: Fons Vitae. ISBN 978-1891785849.

↑ Andani, Khalil (2016). "A Survey of Ismaili Studies Part 1: Early Ismailism and Fatimid Ismailism". Religion Compass (bằng tiếng Anh). 10 (8): 191–206. doi:10.1111/rec3.12205.

↑ Aminrazavi, Mehdi (2016) [2009]. "Mysticism in Arabic and Islamic Philosophy". Trong Zalta, Edward N. (biên tập). Stanford Encyclopedia of Philosophy (bằng tiếng Anh) . Stanford University. Truy cập ngày 25 tháng 5 năm 2020.

↑ Knysh, Alexander (2015). Islam in Historical Perspective (bằng tiếng Anh). London: Routledge. tr. 214. ISBN 978-1-317-34712-5.

↑ Haviland, Charles (ngày 30 tháng 9 năm 2007). "The roar of Rumi – 800 years on". BBC News. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2011.

↑ "Islam: Jalaluddin Rumi". BBC. ngày 1 tháng 9 năm 2009. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2011.

1 2 Chittick (2008), tr. 3–4, 11.

↑ Nasr, Seyyed Hossein (1993). An Introduction to Islamic Cosmological Doctrines. SUNY Press. tr. 192. ISBN 978-0-7914-1515-3. Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2015.

↑ Peacock (2019), tr. 24,77.

↑ Cook, David (tháng 5 năm 2015). "Mysticism in Sufi Islam". Oxford Research Encyclopedia of Religion. Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/acrefore/9780199340378.013.51. ISBN 9780199340378. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 11 năm 2018. Truy cập ngày 15 tháng 1 năm 2023.

↑ "tariqa | Islam". Britannica.com. ngày 4 tháng 2 năm 2014. Truy cập ngày 29 tháng 5 năm 2015.

↑ Bowker, John (2000). The Concise Oxford Dictionary of World Religions. doi:10.1093/acref/9780192800947.001.0001. ISBN 978-0-19-280094-7.

↑ Sanyal, Usha (1998). "Generational Changes in the Leadership of the Ahl-e Sunnat Movement in North India during the Twentieth Century". Modern Asian Studies. 32 (3): 635–656. doi:10.1017/S0026749X98003059. Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 3 năm 2020. Truy cập ngày 1 tháng 9 năm 2015.

↑ Esposito (2003), "Ahl al-Sunnah wa'l-Jamaah" – via Oxford Reference.

↑ Alvi, Farhat. "The Significant Role of Sufism in Central Asia" (PDF).

↑ Johns, Anthony H (1995). "Sufism in Southeast Asia: Reflections and Reconsiderations". Journal of Southeast Asian Studies. 26 (1): 169–183. doi:10.1017/S0022463400010560. JSTOR 20071709. S2CID 154870820.

↑ "Chapter 1: Religious Affiliation". The World's Muslims: Unity and Diversity. Pew Research Center's Religion & Public Life Project. ngày 9 tháng 8 năm 2012. Truy cập ngày 4 tháng 9 năm 2013.

↑ Babou, Cheikh Anta (2007). "Sufism and Religious Brotherhoods in Senegal". International Journal of African Historical Studies. 40 (1): 184–186.

↑ Esposito (2002b), tr. 17, 111–112, 118.

↑ Esposito (2010), tr. 96

1 2 3 4 5 6 7 Vikør, Knut S. (2014). "Sharīʿah". Trong Shahin, Emad (biên tập). The Oxford Encyclopedia of Islam and Politics (bằng tiếng Anh). Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0199739356. Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 6 năm 2014. Truy cập ngày 25 tháng 5 năm 2020.

↑ A.C. Brown, Jonathan (2009). Hadith: Muhammad's Legacy in the Medieval and Modern World (Foundations of Islam). Oneworld Publications. tr. 277. ISBN 978-1851686636.

↑ Bharathi, K. S. (1998). Encyclopedia of Eminent Thinkers (bằng tiếng Anh). New Delhi: Concept Publishing Company. ISBN 978-81-7022-684-0.{{Chú thích sách}}: Quản lý CS1: ref trùng mặc định (liên kết)

↑ Weiss (2002), tr. 3, 161.

1 2 3 Esposito, John L. (biên tập). "Islamic Law". The Oxford Dictionary of Islam. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 2 năm 2017 – qua Oxford Islamic Studies Online.

↑ Esposito, John L.; DeLong-Bas, Natana J. (2001). Women in Muslim Family Law. Syracuse University Press. tr. 2–. ISBN 978-0-8156-2908-5. [...], by the ninth century, the classical theory of law fixed the sources of Islamic law at four: the Quran, the Sunnah of the Prophet, qiyas (analogical reasoning), and ijma (consensus).

↑ "illah". Oxford: Oxford University Press. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2024.

↑ Fairak, A. (2014). Analogy (Islamic) (bằng tiếng English) (ấn bản thứ 2014). Boston: Springer. tr. 56. ISBN 978-1-4614-6085-5.{{Chú thích sách}}: Quản lý CS1: ngôn ngữ không rõ (liên kết)

↑ Fairak, A. (2014). "Analogy (Islamic)". Encyclopedia of Psychology and Religion. 74 (4): 531–55. doi:10.1086/353360. ISSN 0021-1753. S2CID 144315162.

1 2 Mayer, Ann Elizabeth (2009). "Law: Modern Legal Reform". Trong Esposito, John L. (biên tập). The Oxford Encyclopedia of the Islamic World (bằng tiếng Anh). Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0195305135. Bản gốc lưu trữ ngày 21 tháng 11 năm 2008.

↑ An-Na'im, Abdullahi A. (1996). "Islamic Foundations of Religious Human Rights". Trong Witte, John; van der Vyver, Johan D. (biên tập). Religious Human Rights in Global Perspective: Religious Perspectives. BRILL. tr. 337–359. ISBN 978-90-411-0179-2.

↑ Hajjar, Lisa (2004). "Religion, State Power, and Domestic Violence in Muslim Societies: A Framework for Comparative Analysis". Law & Social Inquiry. 29 (1): 1–38. doi:10.1111/j.1747-4469.2004.tb00329.x. JSTOR 4092696. S2CID 145681085.

↑ "Imam". Encyclopedia Britannica. Truy cập ngày 15 tháng 1 năm 2023.

↑ Radtke, B.; Lory, P.; Zarcone, Th.; DeWeese, D.; Gaborieau, M.; Denny, F. M.; Aubin, F.; Hunwick, J. O.; Mchugh, N. (2012) [1993]. "Walī". Trong Bearman, P. J.; Bianquis, Th.; Bosworth, C. E.; van Donzel, E. J.; Heinrichs, W. P. (biên tập). Encyclopaedia of Islam (ấn bản thứ 2). Leiden: Brill Publishers. doi:10.1163/1573-3912_islam_COM_1335. ISBN 978-90-04-16121-4.

↑ Iqbal, Zamir; Mirakhor, Abbas; Krichenne, Noureddine; Askari, Hossein (2010). The Stability of Islamic Finance: Creating a Resilient Financial Environment (bằng tiếng Anh). Singapore: John Wiley & Sons. tr. 75. ISBN 978-0-470-82518-1.

↑ Schacht, Joseph. "Riba" . Trong Encyclopaedia of Islam Online (n.d.).

↑ Foster, John (ngày 1 tháng 12 năm 2009). "How Islamic finance missed heavenly chance". BBC. Truy cập ngày 13 tháng 2 năm 2022.

↑ Domat, Chloe (ngày 20 tháng 10 năm 2020). "What Is Islamic Finance And How Does It Work?". Global Finance magazine. Truy cập ngày 13 tháng 2 năm 2022.

↑ Merchant, Brian (ngày 14 tháng 11 năm 2013). "Guaranteeing a Minimum Income Has Been a Utopian Dream for Centuries". VICE. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2019.

↑ Al-Buraey, Muhammad (1985). Administrative Development: An Islamic Perspective. KPI. tr. 252–. ISBN 978-0-7103-0059-1.

↑ Akgündüz, Ahmed; Öztürk, Said (2011). Ottoman History: Misperceptions and Truths. IUR Press. tr. 539–. ISBN 978-90-90-26108-9. Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2014.

↑ Al-Jawzi, Ibn (2001). The Biography and Virtues of Omar Bin Abd al-Aziz – The Ascetic Caliph. IUR Press. tr. 130.

1 2 Firestone (1999), tr. 17–18.

1 2 Afsaruddin, Asma. "Jihad". Encyclopædia Britannica. Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2021.

↑ Brockopp (2003), tr. 99–100

↑ Esposito (2003), tr. 93

1 2 Firestone (1999), tr. 17.

1 2 3 Tyan, E. "D̲j̲ihād" . Trong Encyclopaedia of Islam (2nd ed.) (2012).. doi:10.1163/1573-3912_islam_COM_0189

↑ Habeck, Mary R. (2006). Knowing the Enemy: Jihadist Ideology and the War on Terror (bằng tiếng Anh). New Haven: Yale University Press. tr. 108–109, 118. ISBN 978-0-300-11306-8.

↑ Sachedina (1998), tr. 105–106.

↑ Nasr (2003), tr. 72.

↑ Fahd Salem Bahammam. Food and Dress in Islam: An explanation of matters relating to food and drink and dress in Islam. Modern Guide. tr. 1. ISBN 978-1-909322-99-8.

↑ Curtis (2005), tr. 164

↑ Esposito (2002b), tr. 111

↑ Francesca, Ersilia. "Slaughter" . Trong McAuliffe (n.d.).

↑ De Sondy, Amanullah (ngày 28 tháng 1 năm 2016). "The relationship between Muslim men and their beards is a tangled one". The Guardian. Truy cập ngày 7 tháng 3 năm 2022.

↑ Legge, James (1880). The religions of China: Confucianism and Tâoism described and compared with Christianity. London: Hodder and Stoughton. tr. 111. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2010. mohammedan.(Original from Harvard University)

↑ "Are Muslims Allowed to Get Tattoos?". Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 7 tháng 3 năm 2022.

↑ Glassé, Cyril (2001). The New Encyclopedia of Islam (bằng tiếng Anh). AltaMira Press. tr. 158.

↑ Zine, Jasmin; Babana-Hampton, Safoi; Mazid, Nergis; Bullock, Katherine; Chishti, Maliha. American Journal of Islamic Social Sciences 19:4 (bằng tiếng Anh). International Institute of Islamic Thought (IIIT). tr. 59. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2020.

↑ Esposito, John. "Oxford Islamic Studies Online". Oxford University Press. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 11 năm 2016. Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2013.

↑ Waines (2003), tr. 93–96

↑ Esposito (2003), tr. 339

↑ Esposito (1998), tr. 79Lỗi harv: nhiều mục tiêu (2×): CITEREFEsposito1998 (trợ giúp)

↑ Newby, Gordon D. (2002). A concise encyclopedia of Islam. Oxford: Oneworld. tr. 141. ISBN 978-1-85168-295-9.

↑ Nasr, Seyyed Hossein (2001). Islam : religion, history, and civilization. New York: HarperOne. tr. 68. ISBN 978-0-06-050714-5.

↑ Ratno Lukito. Legal Pluralism in Indonesia: Bridging the Unbridgeable. Routledge. tr. 81.

↑ "IslamWeb". IslamWeb. ngày 7 tháng 2 năm 2002. Truy cập ngày 13 tháng 9 năm 2011.

↑ Eaton, Gai (2000). Remembering God: Reflections on Islam. Cambridge: The Islamic Texts Society. tr. 92–93. ISBN 978-0-946621-84-2.

↑ "Why Can't a Woman have 2 Husbands?". 14 Publications. Bản gốc lưu trữ ngày 23 tháng 12 năm 2015. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2015.

↑ Campo (2009), tr. 106.Lỗi sfnp: nhiều mục tiêu (2×): CITEREFCampo2009 (trợ giúp)

1 2 Nigosian (2004), tr. 120.

↑ "Khitān". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica, Inc. 2014. Lưu trữ bản gốc ngày 27 tháng 1 năm 2020. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2020.

↑ Anwer, Abdul Wahid; Samad, Lubna; Baig-Ansari, Naila; Iftikhar, Sundus (tháng 1 năm 2017). "Reported Male Circumcision Practices in a Muslim-Majority Setting". BioMed Research International. 2017. Hindawi Publishing Corporation: 1–8. doi:10.1155/2017/4957348. PMC 5282422. PMID 28194416.

↑ "Islam: Circumcision of boys". Religion & ethics—Islam. Bbc.co.uk. ngày 13 tháng 8 năm 2009. Lưu trữ bản gốc ngày 12 tháng 11 năm 2012. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2020.

↑ Campo (2009), tr. 136.Lỗi sfnp: nhiều mục tiêu (2×): CITEREFCampo2009 (trợ giúp)

↑ Mathijssen, Brenda; Venhorst, Claudia; Venbrux, Eric; Quartier, Thomas (2013). Changing European Death Ways. Austria: Lit. tr. 265. ISBN 9783643900678.

↑ Stefon (2010), tr. 83.

↑ Rahman, Rema (ngày 25 tháng 10 năm 2011). "Who, What, Why: What are the burial customs in Islam?". BBC. Truy cập ngày 28 tháng 1 năm 2022.

↑ Melikian, Souren (ngày 4 tháng 11 năm 2011). "'Islamic' Culture: A Groundless Myth". The New York Times. Truy cập ngày 25 tháng 11 năm 2013.

↑ Esposito (2010), tr. 56.

↑ Lawrence, Bruce (2021). Islamicate Cosmopolitan Spirit. United Kingdom: Wiley. tr. xii. ISBN 9781405155144.

↑ Ettinghausen, Richard; Grabar, Oleg; Jenkins-Madina, Marilyn (2003). Islamic Art and Architecture 650-1250 (ấn bản thứ 2). Yale University Press. tr. 3. ISBN 0-300-08869-8.

↑ Suarez, Michael F. (2010). "38 The History of the Book in the Muslim World". The Oxford companion to the book. Oxford and New York: Oxford University Press. tr. 331ff. ISBN 9780198606536. OCLC 50238944.

↑ Salim Ayduz; Ibrahim Kalin; Caner Dagli (2014). The Oxford Encyclopedia of Philosophy, Science, and Technology in Islam. Oxford University Press. tr. 263. ISBN 978-0-19-981257-8. Figural representation is virtually unused in Islamic art because of Islam's strong antagonism of idolatry. It was important for Muslim scholars and artists to find a style of art that represented the Islamic ideals of unity (tawhid) and order without figural representation. Geometric patterns perfectly suited this goal.

↑ T. W. Arnold (tháng 6 năm 1919). "An Indian Picture of Muhammad and His Companions". The Burlington Magazine for Connoisseurs. 34 (195). The Burlington Magazine for Connoisseurs, Vol. 34, No. 195.: 249–252. JSTOR 860736.

↑ Isichei, Elizabeth Allo (1997). A history of African societies to 1870. Cambridge: Cambridge University Press. tr. 175. ISBN 978-0-521-45599-2. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2010.

↑ Tjahjono, Gunawan (1998). Indonesian Heritage-Architecture. Singapore: Archipelago Press. tr. 88–89. ISBN 981-3018-30-5.

↑ "Islamic calendar". www.britannica.com. Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2022.

↑ Esposito, John (2004). The Islamic World: Past and Present. Oxford University Press. tr. 75–76. ISBN 9780195165203.

↑ Aitchison, Cara; Hopkins, Peter E.; Mei-Po Kwan (2007). Geographies of Muslim Identities: Diaspora, Gender and Belonging. Ashgate Publishing, Ltd. tr. 147. ISBN 978-1-4094-8747-0. Truy cập ngày 30 tháng 6 năm 2013.

↑ Rassool, G. Hussein (2015). Islamic Counselling: An Introduction to theory and practice. Routledge. tr. 10. ISBN 9781317441250. The label 'Cultural Muslim' is used in the literature to describe those Muslims who are religiously unobservant, secular or irreligious individuals who still identify with the Muslim culture due to family background, personal experiences, or the social and cultural environment in which they grew up... For Cultural Muslim the declaration of faith is superficial and has no effect of their religious practices.

↑ De McLaurin, Ronald (1979). The Political Role of Minority Groups in the Middle East. Michigan University Press. tr. 114. ISBN 978-0-03-052596-4. Theologically, one would have to conclude that the Druze are not Muslims. They do not accept the five pillars of Islam. In place of these principles, the Druze have instituted the seven precepts noted above...

↑ Hunter, Shireen (2010). The Politics of Islamic Revivalism: Diversity and Unity: Center for Strategic and International Studies (Washington, D.C.), Georgetown University. Center for Strategic and International Studies. University of Michigan Press. tr. 33. ISBN 978-0-253-34549-3. Druze – An offshoot of Shi'ism; its members are not considered Muslims by orthodox Muslims.

↑ R. Williams, Victoria (2020). Indigenous Peoples: An Encyclopedia of Culture, History, and Threats to Survival [4 volumes]. ABC-CLIO. tr. 318. ISBN 978-1-4408-6118-5. As Druze is a nonritualistic religion without requirements to pray, fast, make pilgrimages, or observe days of rest, the Druze are not considered an Islamic people by Sunni Muslims.

↑ D. Grafton, David (2009). Piety, Politics, and Power: Lutherans Encountering Islam in the Middle East. Wipf and Stock Publishers. tr. 14. ISBN 978-1-63087-718-7. In addition, there are several quasi-Muslim sects, in that, although they follow many of the beliefs and practices of orthodox Islam, the majority of Sunnis consider them heretical. These would be the Ahmadiyya, Druze, Ibadi, and the Yazidis.

↑ Poonawala, Ismail K. (July–September 1999). "Review: The Fatimids and Their Traditions of Learning by Heinz Halm". Journal of the American Oriental Society. 119 (3). American Oriental Society: 542. doi:10.2307/605981. ISSN 0003-0279. JSTOR 605981. LCCN 12032032. OCLC 47785421.

↑ Bryer, David R. W. (1975). "The Origins of the Druze Religion (Fortsetzung)". Der Islam. 52 (2): 239–262. doi:10.1515/islm.1975.52.2.239. ISSN 1613-0928. S2CID 162363556.

↑ Foltz, Richard (ngày 7 tháng 11 năm 2013). "Two Kurdish Sects: The Yezidis and the Yaresan". Religions of Iran: From Prehistory to the Present. Oneworld Publications. tr. 219. ISBN 978-1-78074-307-3.

↑ House of Justice, Universal. "One Common Faith". reference.bahai.org. Truy cập ngày 1 tháng 4 năm 2017.

↑ Mir-Hosseini, Z. (1994). "Inner Truth and Outer History: The Two Worlds of the Ahl-e Haqq of Kurdistan". International Journal of Middle East Studies. 26: 267–268.

↑ Roychoudhury (1941), tr. 306.

↑ Layard, Austen Henry (ngày 31 tháng 8 năm 2010). Discoveries in the Ruins of Nineveh and Babylon: With Travels in Armenia, Kurdistan and the Desert: Being the Result of a Second Expedition Undertaken for the Trustees of the British Museum (bằng tiếng Anh). Cambridge University Press. tr. 216. ISBN 9781108016773.

↑ Elsberg, Constance (2003). Graceful Women. University of Tennessee Press. tr. 27–28. ISBN 978-1-57233-214-0.

↑ "Divine Comedy (Longfellow 1867)/Volume 1/Canto 28 - Wikisource, the free online library". ngày 4 tháng 10 năm 2018. Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 10 năm 2018.

↑ Erwin Fahlbusch (1999). The Encyclopedia of Christianity, Volume 2. Wm. B. Eerdmans Publishing. tr. 759. ISBN 9789004116955.

↑ Warraq, Ibn (2003). Leaving Islam: Apostates Speak Out. Prometheus Books. tr. 67. ISBN 978-1-59102-068-4.

↑ Kammuna, Ibn (1971). Examination of the Three Faiths. Berkeley and Los Angeles: Moshe Perlmann. tr. 148–149.

1 2 Oussani, Gabriel. "Mohammed and Mohammedanism". Newadvent.org. Catholic Encyclopedia. Truy cập ngày 16 tháng 4 năm 2006.

↑ Bible in Mohammedian Literature., by Kaufmann Kohler Duncan B. McDonald, Jewish Encyclopedia. Truy cập ngày 22 tháng 4 năm 2006.

↑ Spencer, Robert (2002). Islam Unveiled: Disturbing Questions About the World's Fastest Growing Faith. Encounter Books. tr. 22–63. ISBN 978-1-893554-58-0.

↑ Minou Reeves, P. J. Stewart Muhammad in Europe: A Thousand Years of Western Myth-Making NYU Press, 2003 ISBN 9780814775646 p. 93-96

1 2 G. Stone Dante's Pluralism and the Islamic Philosophy of Religion Springer, 12.05.2006 ISBN 9781403983091 p. 132

↑ Hugh Goddard A History of Christian-Muslim Relations New Amsterdam Books, 05.09.2000 ISBN 9781461636212 p. 65

↑ Tilman Nagel Geschichte der islamischen Theologie: von Mohammed bis zur Gegenwart C.H. Beck 1994 ISBN 9783406379819 p. 215

↑ Camilla Adang, Hassan Ansari, Maribel Fierro, Sabine Schmidtke Accusations of Unbelief in Islam: A Diachronic Perspective on Takfīr' BRILL, 30.10.2015 ISBN 9789004307834 p. 61

↑ "Islam and the Patterns in Terrorism and Violent Extremism". www.csis.org. Truy cập ngày 2 tháng 4 năm 2019.

↑ "How Many Muslims Still Support Terrorism?". www.telospress.com. Truy cập ngày 2 tháng 4 năm 2019.

↑ "Saudi Arabia – Country report – Freedom in the World – 2005". ngày 13 tháng 1 năm 2012. Bản gốc lưu trữ ngày 9 tháng 11 năm 2011. Truy cập ngày 15 tháng 6 năm 2019.

↑ Timothy Garton Ash (ngày 5 tháng 10 năm 2006). "Islam in Europe". The New York Review of Books.

↑ Modood, Tariq (ngày 6 tháng 4 năm 2006). Multiculturalism, Muslims and Citizenship: A European Approach (ấn bản thứ 1). Routledge. tr. 29. ISBN 978-0-415-35515-5.

↑ Warraq, Ibn (2000). The Quest for Historical Muhammad (ấn bản thứ 1). Amherst, MA: Prometheus Books. tr. 103. ISBN 978-1-57392-787-1.

↑ Dudolgnon Islam In Politics In Russia Routledge, 05.11.2013 ISBN 9781136888786 p. 301-304

Ahmed, Imad-ad-Dean (2006). Signs in the heavens. Quyển 2. Amana Publications. ISBN 1-59008-040-8.

Arnold, Thomas (1896). The Preaching of Islam: A History of the Propagation of the Muslim Faith.

Bennett, Clinton (2010). Interpreting the Qur'an: a guide for the uninitiated. Continuum International Publishing Group]]. tr. 101. ISBN 978-0-8264-9944-8.

Blankinship, K. (2008). "The early creed". Trong T. Winter (biên tập). The Cambridge Companion to Classical Islamic Theology. Cambridge Companions to Religion. Cambridge: Cambridge University Press. tr. 33–54. doi:10.1017/CCOL9780521780582.003. ISBN 978-0-521-78058-2.

Brockopp, Jonathan E. (2003). Islamic Ethics of Life: abortion, war and euthanasia. University of South Carolina Press. ISBN 978-1-57003-471-8.

Bulliet, Richard (2005). The Earth and Its Peoples. Boston: Houghton Mifflin. ISBN 0-618-42770-8.

Burge, Stephen (2015). Angels in Islam: Jalal al-Din al-Suyuti's al-Haba'ik fi akhbar al-mala'ik. London: Routledge. ISBN 978-1-136-50473-0.

Çakmak, Cenap (2017). Islam: A Worldwide Encyclopedia. 4 volumes. ABC-CLIO. ISBN 978-1-61069-217-5.

Campo, Juan E. (2009). Encyclopedia of Islam. Infobase Publishing. ISBN 978-0-8160-5454-1.

Chittick, William C (2008). Sufism: A Beginner's Guide. Simon and Schuster. ISBN 978-1-78074-052-2. Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2015.

Cohen-Mor, Dalya (2001). A Matter of Fate: The Concept of Fate in the Arab World as Reflected in Modern Arabic Literature. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-513398-1.

Curtis, Patricia A. (2005). A Guide to Food Laws and Regulations. Blackwell Publishing Professional. ISBN 978-0-8138-1946-4.

Esposito, John (1998). Islam: The Straight Path (ấn bản thứ 3). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-511234-4.

—, biên tập (1999). The Oxford History of Islam. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-510799-9.

—, biên tập (2000). The Oxford History of Islam. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-510799-9.

— (2002a). Unholy War: Terror in the Name of Islam. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-516886-0.

— (2002b). What Everyone Needs to Know about Islam. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515713-0.

— (2005). Islam: The Straight Path (ấn bản thứ 3). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-518266-8.

— (2010). Islam: The Straight Path (ấn bản thứ 4). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-539600-3.

— (2011). What Everyone Needs to Know about Islam (ấn bản thứ 2). Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-979413-3.Lay summary

Esposito, John; Haddad, Yvonne Yazbeck (2000). Muslims on the Americanization Path?. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-513526-8.

Farah, Caesar (1994). Islam: Beliefs and Observances (ấn bản thứ 5). Barron's Educational Series. ISBN 978-0-8120-1853-0.

— (2003). Islam: Beliefs and Observances (ấn bản thứ 7). Barron's Educational Series. ISBN 978-0-7641-2226-2.

Firestone, Reuven (1999). Jihad: The Origin of Holy War in Islam. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-512580-1.

Goldschmidt, Arthur Jr.; Davidson, Lawrence (2005). A Concise History of the Middle East (ấn bản thứ 8). Westview Press. ISBN 978-0-8133-4275-7.

Griffith, Ruth Marie; Savage, Barbara Dianne (2006). Women and Religion in the African Diaspora: Knowledge, Power, and Performance. Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-8370-5.

Haddad, Yvonne Yazbeck; Smith, Jane I. (2002). Muslims in the West: Visible and Invisible. Walnut Creek, CA: Altamira.

Hedayetullah, Muhammad (2006). Dynamics of Islam: An Exposition. Trafford Publishing. ISBN 978-1-55369-842-5.

Holt, P.M.; Lewis, Bernard, biên tập (1977). The Cambridge History of Islam. Quyển 1. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-29136-1.

Holt, P.M.; Lambton, Ann K.S.; Lewis, Bernard, biên tập (1977). The Cambridge History of Islam. Quyển 2. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-29137-8.

Holt, P.M.; Lambton, Ann K.S.; Lewis, Bernard, biên tập (2000). The Cambridge History of Islam. Quyển 1A. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-21946-4.

Hourani, Albert (2002). A History of the Arab Peoples. Belknap Press. ISBN 978-0-674-01017-8.

Ismāʻīl ibn ʻUmar Ibn Kathīr (2012). The Caliphate of Banu Umayyah the first Phase, Ibn Katheer, Taken from Al-Bidayah wan-Nihayah. Yoosuf Al-Hajj Ahmad biên dịch. Riyadh: Maktaba Dar-us-Salam. ISBN 978-603-500-080-2.

Kobeisy, Ahmed Nezar (2004). Counseling American Muslims: Understanding the Faith and Helping the People. Praeger Publishers. ISBN 978-0-313-32472-7.

Kramer, Martin (1987). Shi'Ism, Resistance, and Revolution. Westview Press. ISBN 978-0-8133-0453-3.

Lapidus, Ira (2002). A History of Islamic Societies (ấn bản thứ 2). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-77933-3.

Lewis, Bernard (1984). The Jews of Islam. Routledge & Kegan Paul. ISBN 978-0-7102-0462-2.

— (1993). The Arabs in History. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-285258-8.

— (1997). The Middle East. Scribner. ISBN 978-0-684-83280-7.

— (2001). Islam in History: Ideas, People, and Events in the Middle East (ấn bản thứ 2). Open Court Publishing Company. ISBN 978-0-8126-9518-2.

— (2003). What Went Wrong?: The Clash Between Islam and Modernity in the Middle East . Harper Perennial. ISBN 978-0-06-051605-5.

— (2004). The Crisis of Islam: Holy War and Unholy Terror. Random House, Inc., New York. ISBN 978-0-8129-6785-2.

Madelung, Wilferd (1996). The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-64696-3.

Malik, Jamal; Hinnells, John R. (2006). Sufism in the West. Routledge. ISBN 978-0-415-27408-1.

Momen, Moojan (1987). An Introduction to Shi'i Islam: The History and Doctrines of Twelver Shi'ism. Yale University Press. ISBN 978-0-300-03531-5.

Nasr, Seyed Hossein (2003). The Heart of Islam: Enduring Values for Humanity.

Nasr, Seyed Muhammad (1994). Our Religions: The Seven World Religions Introduced by Preeminent Scholars from Each Tradition (Chapter 7). HarperCollins. ISBN 978-0-06-067700-8.

Nigosian, Solomon Alexander (2004). Islam: Its History, Teaching, and Practices. Indiana University Press. ISBN 978-0-253-21627-4.

Peacock, A.C.S. (2019). Islam, Literature and Society in Mongol Anatolia. Cambridge University Press. doi:10.1017/9781108582124. ISBN 978-1-108-58212-4. S2CID 211657444.

Peters, F. E. (2003). Islam: A Guide for Jews and Christians. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-11553-5.

Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population (PDF) (Báo cáo). Pew Research Center. tháng 10 năm 2009. Truy cập ngày 25 tháng 5 năm 2020. Overview.

Rippin, Andrew (2001). Muslims: Their Religious Beliefs and Practices (ấn bản thứ 2). Routledge. ISBN 978-0-415-21781-1.

Roychoudhury, Makhanlal (1941). The Din-i Ilahi, or, The Religion of Akbar. University of Calcutta. OCLC 3312929 – qua Internet Archive.

Serjeant, R.B. (1978). "Sunnah Jami'ah, pacts with the Yathrib Jews, and the Tahrim of Yathrib". Bulletin of the School of Oriental and African Studies. 41. Cambridge University Press: 1–42. doi:10.1017/S0041977X00057761. S2CID 161485671.

Sachedina, Abdulaziz (1998). The Just Ruler in Shi'ite Islam: The Comprehensive Authority of the Jurist in Imamite Jurisprudence. Oxford University Press US. ISBN 978-0-19-511915-2.

Smith, Jane I. (2006). The Islamic Understanding of Death and Resurrection. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515649-2.

Stefon, Matt, biên tập (2010). Islamic Beliefs and Practices. New York: Britannica Educational Publishing. ISBN 978-1-61530-060-0.

Ṭabāṭabāʼī, Sayyid Mohammad Hosayn (1979). Shi'ite Islam. Nasr, Seyyed Hossein biên dịch. SUNY Press. ISBN 978-0-87395-272-9.

Teece, Geoff (2003). Religion in Focus: Islam. Franklin Watts Ltd. ISBN 978-0-7496-4796-4.

Trimingham, John Spencer (1998). The Sufi Orders in Islam. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-512058-5.

Turner, Colin (2006). Islam: the Basics. London: Routledge. ISBN 978-0-415-34106-6.

Turner, Bryan S. (1998). Weber and Islam. London: Routledge. ISBN 978-0-415-17458-9.

Waines, David (2003). An Introduction to Islam. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-53906-7.

Watt, W. Montgomery (1973). The Formative Period of Islamic Thought. University Press Edinburgh. ISBN 978-0-85224-245-2.

— (1974). Muhammad: Prophet and Statesman . Oxford University Press. ISBN 978-0-19-881078-0.

Weiss, Bernard G. (2002). Studies in Islamic Legal Theory. Boston: Brill Academic publishers. ISBN 978-90-04-12066-2.

Bách khoa toàn thư và từ điển

Gardet, L.; Jomier, J. "Islām" . Trong Encyclopaedia of Islam (2nd ed.) (2012). doi:10.1163/1573-3912_islam_COM_0387

Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica, Inc.

Fahlbusch, Erwin; và đồng nghiệp, biên tập (2001). The Encyclopedia of Christianity. Quyển 2. Brill Publishers. ISBN 978-90-04-11695-5.

Houtsma, M.T.; Arnold, T.W.; Basset, R.; Hartmann, R., biên tập (1913–1936). Encyclopaedia of Islam (ấn bản thứ 1). Leiden: Brill Publishers. ISBN 978-90-04-08265-6.

Bearman, P.J.; Bianquis, Th.; Bosworth, C.E.; van Donzel, E.; Heinrichs, W.P., biên tập (2012). Encyclopaedia of Islam (ấn bản thứ 2). Leiden: Brill Publishers. ISBN 978-90-04-16121-4. ISSN 1573-3912.

Bearman, P.J.; Bianquis, Th.; Bosworth, C.E.; van Donzel, E.; Heinrichs, W.P., biên tập (ngày 1 tháng 8 năm 2026). Encyclopaedia of Islam Online. Brill Academic Publishers. ISSN 1573-3912.

Martin, Richard C., biên tập (2004). Encyclopedia of Islam and the Muslim World. Macmillan Reference Books. Thomson-Gale. ISBN 978-0-02-865603-8.

McAuliffe, Jane Dammen, biên tập (ngày 1 tháng 8 năm 2026). Encyclopaedia of the Qur'an. Brill Academic Publishers.

McAuliffe, Jane Dammen, biên tập (2002). Encyclopaedia of the Qurʾān. Quyển 2. Brill Academic Publishers.

McAuliffe, Jane Dammen, biên tập (2003). Encyclopaedia of the Qurʾān. Quyển 3. Brill Academic Publishers.

Salamone, Frank, biên tập (2004). Encyclopedia of Religious Rites, Rituals, and Festivals. Routledge Encyclopedias of Religion and Society. Quyển 6 (ấn bản thứ 1). Routledge. ISBN 978-0-415-94180-8. JSTOR j.ctt1jd94wq.

Glassé, Cyril, biên tập (2003). The New Encyclopedia of Islam. Revised Edition of the Concise Encyclopedia of Islam. AltaMira Press. ISBN 978-0-7591-0190-6.

Esposito, John, biên tập (2003). The Oxford Dictionary of Islam. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-512558-0. doi:10.1093/acref/9780195125580.001.0001 – via Oxford Reference.

Esposito, John, biên tập (2004). The Oxford Dictionary of Islam. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-975726-8.

Leaman, Oliver, biên tập (2006). The Qur'an: An Encyclopedia. Routledge. ISBN 978-0-415-32639-1.

"Islam in Traditional China. A short history to 1800.", Donald D. Leslie, Canberra College of Advanced Education (CCAE), Canberra 1986.

"Le Prophète de l'Islam, sa vie, son oeuvre", Muhammad Hamidullah, Editions El-Najah, 6ème édition augmentée, Paris 1998.

"Manuel d'Histoire, de Généalogie et de Chronologie de tous les Etats du Globe depuis les temps les plus reculés jusqu'à nos jours", Stokvis A.M.H.J., Leiden, 1888-1893 (ré-édition en 1966 par B.M.Israel).

"Musulmans de Chine - Une anthropologie des Hui du Henan", Elisabeth Allès, Editions EHESS, Paris 2000.

"Trung Quốc Sử Lược", Phan Khoang, bản in lần thứ ba, Sài gòn và Huế 1958.

"Từ điển Hán - Việt", Nhà xuất bản ngoại văn Bắc Kinh, 1994.

Islam tại Encyclopædia Britannica (bằng tiếng Anh)

Đạo Hồi tại Từ điển bách khoa Việt Nam (bằng tiếng Việt)

Chân lý Islam, trang thông tin về Hồi giáo tại Việt Nam.

Trung tâm Islam Lưu trữ ngày 15 tháng 7 năm 2013 tại Wayback Machine

Đạo Hồi ở Việt Nam

Hồi giáo Các trang đặc biệt

Đôi nét về mâu thuẫn giữa dòng Sunni và Shiite, Ban Tôn giáo chính phủ CHXHCN VN

Mỗi năm, hàng triệu người hành hương về thánh địa Mecca

Cơ sở dữ liệu tiêu đề chuẩn

Hoa KỳPhápBnF dataNhật BảnCộng hòa SécTây Ban NhaLatviaThụy ĐiểnBa LanVaticanIsrael

IdRefTừ điển lịch sử Thụy SĩNARAEncyclopedia of Modern Ukraineİslâm Ansiklopedisi

Từ điển lịch sử Thụy Sĩ

Encyclopedia of Modern Ukraine

İslâm Ansiklopedisi

Tôn giáo độc thần

Tôn giáo khởi nguồn từ Abraham

Thuật ngữ tôn giáo

CS1: URL không phù hợp

Bài viết có văn bản tiếng Ả Rập

Quản lý CS1: ngôn ngữ không rõ

Nguồn CS1 tiếng Anh (en)

Quản lý CS1: địa điểm thiếu nhà xuất bản

Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả

Bài viết có bản mẫu Hatnote trỏ đến một trang không tồn tại

Lỗi nhiều mục tiêu Harv và Sfn

Nguồn CS1 tiếng Ả Rập (ar)

Trang có IPA tiếng Ả Rập

Nguồn CS1 tiếng Đức (de)

Lỗi CS1: tham số trống không rõ

Bài viết có chú thích không đầy đủ

Trang chứa liên kết với nội dung chỉ dành cho người đăng ký mua

CS1: giá trị quyển dài

Nguồn CS1 tiếng Thổ Nhĩ Kỳ (tr)

Quản lý CS1: ref trùng mặc định

Bài viết có nguồn tham khảo tiếng Anh (en)

Bản mẫu webarchive dùng liên kết wayback

Trang có lỗi chú thích