พระราชบัญญัติสุขาภิบาล พ.ศ. 2495
ประกาศวันที่ 1952-10-14

content: พระราชบัญญัติ สุขาภิบาล พ.ศ. ๒๔๙๕
content: ภูมิพลอดุลยเดช ป.ร. ให้ไว้ ณ วันที่ ๓ ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๙๕ เป็นปีที่ ๗ ในรัชกาลปัจจุบัน
content: พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้ประกาศว่า โดยที่เป็นการสมควรปรับปรุงกฎหมายว่าด้วยการสุขาภิบาล จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตราพระราชบัญญัติขึ้นไว้โดยคำแนะนำและยินยอมของสภาผู้แทนราษฎร ดังต่อไปนี้
sectionNo: 1
content: มาตรา ๑ พระราชบัญญัตินี้เรียกว่า “พระราชบัญญัติสุขาภิบาล พ.ศ. ๒๔๙๕”
sectionNo: 2
content: มาตรา ๒ พระราชบัญญัตินี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป
sectionNo: 3
content: มาตรา ๓ ให้ยกเลิกพระราชบัญญัติจัดการสุขาภิบาลตามหัวเมือง ร.ศ. ๑๒๗ และบรรดากฎหมาย กฎ ข้อบังคับอื่น ๆ ในส่วนที่บัญญัติไว้แล้วในพระราชบัญญัตินี้หรือซึ่งแย้งกับบทแห่งพระราชบัญญัตินี้
sectionNo: 1
content: ส่วนที่ ๑ การจัดตั้งสุขาภิบาล
sectionNo: 4
content: มาตรา ๔ เมื่อท้องถิ่นใดมีสภาพอันสมควรยกฐานะเป็นสุขาภิบาล ให้จัดตั้งท้องถิ่นนั้น ๆ เป็นสุขาภิบาลตามพระราชบัญญัตินี้ ให้สุขาภิบาลมีฐานะเป็นนิติบุคคล
sectionNo: 5
content: มาตรา ๕ การจัดตั้งสุขาภิบาลให้ทำโดยประกาศของกระทรวงมหาดไทย ในประกาศนั้นให้ระบุชื่อและเขตของสุขาภิบาลไว้ด้วย การเปลี่ยนแปลงเขตหรือการยุบสุขาภิบาลให้ทำโดยประกาศของกระทรวงมหาดไทย ในประกาศยุบสุขาภิบาลนั้นให้ระบุวิธีจัดการทรัพย์สิน หนี้ สิทธิ และสิทธิเรียกร้องของสุขาภิบาลนั้นไว้ด้วย
sectionNo: 5
content: ประกาศของกระทรวงมหาดไทยตามความในมาตรานี้ ให้ประกาศในราชกิจจานุเบกษา
sectionNo: 6
content: มาตรา ๖ ภายใต้บังคับแห่งกฎหมายว่าด้วยการเทศบาลอาจจัดตั้งสุขาภิบาลใด ๆ ขึ้นเป็นเทศบาลได้ โดยตราเป็นพระราชกฤษฎีกา สุขาภิบาลที่ได้จัดตั้งเป็นเทศบาลขึ้นใหม่ตามความในวรรคก่อน ให้พ้นจากสภาพแห่งสุขาภิบาลนับแต่วันที่ได้ประกาศพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งขึ้นเป็นเทศบาลนั้นเป็นต้นไป บรรดาทรัพย์สิน หนี้ สิทธิ
sectionNo: 6
content: และสิทธิเรียกร้องของสุขาภิบาลเดิมให้โอนไปเป็นของเทศบาลที่จัดตั้งขึ้นใหม่ในขณะเดียวกันนั้นด้วย และบรรดาข้อบังคับสุขาภิบาลที่ได้ใช้บังคับอยู่ก่อนแล้วก็คงให้ใช้บังคับได้ต่อไปเป็นการชั่วคราวจนกว่าจะได้มีการตราเป็นเทศบัญญัติขึ้นใหม่
sectionNo: 2
content: ส่วนที่ ๒ คณะกรรมการสุขาภิบาล
sectionNo: 7
content: มาตรา ๗ ให้มีคณะกรรมการสุขาภิบาลประกอบด้วย (๑) นายอำเภอแห่งท้องที่ซึ่งสุขาภิบาลนั้นตั้งอยู่ (๒) ปลัดอำเภอแห่งอำเภอที่สุขาภิบาลนั้นตั้งอยู่ ๑ คน ซึ่งผู้ว่าราชการจังหวัดได้ประกาศแต่งตั้งขึ้น (๓) หัวหน้าสถานีตำรวจอำเภอหรือกิ่งอำเภอที่สุขาภิบาลนั้นตั้งอยู่ (๔)
sectionNo: 7
content: สาธารณสุขอำเภอหรือกิ่งอำเภอที่สุขาภิบาลนั้นตั้งอยู่ (๕) สมุหบัญชีอำเภอหรือกิ่งอำเภอที่สุขาภิบาลนั้นตั้งอยู่ (๖) กำนันและผู้ใหญ่บ้านของตำบลและหมู่บ้านซึ่งอยู่ในเขตสุขาภิบาลนั้น (๗) ผู้ที่มีคุณสมบัติของผู้ใหญ่บ้านตามกฎหมายว่าด้วยการปกครองท้องที่ซึ่งราษฎรในเขตสุขาภิบาลนั้นเลือกตั้งขึ้น ๔ คน
sectionNo: 7
content: การเลือกตั้งกรรมการสุขาภิบาลตามความใน (๗) นี้ ให้อนุโลมใช้วิธีการเลือกตั้งผู้ใหญ่บ้านตามกฎหมายว่าด้วยการปกครองท้องที่
sectionNo: 8
content: มาตรา ๘ ให้นายอำเภอแห่งท้องที่ซึ่งสุขาภิบาลนั้นตั้งอยู่ เป็นประธานกรรมการสุขาภิบาลโดยตำแหน่ง และให้มีรองประธานกรรมการสุขาภิบาลคนหนึ่ง ซึ่งคณะกรรมการสุขาภิบาลจะได้ประชุมกันเลือกตั้งจากกรรมการ รองประธานกรรมการนี้ ให้อยู่ตำแหน่งได้คราวละหนึ่งปี
sectionNo: 9
content: มาตรา ๙ กรรมการสุขาภิบาลตามความในมาตรา ๗ (๗) ให้อยู่ในตำแหน่งได้คราวละห้าปี ถ้าตำแหน่งกรรมการดังกล่าวนี้ว่างลงเพราะเหตุอื่นนอกจากถึงคราวออกตามวาระ ให้เลือกตั้งกรรมการขึ้นแทนตำแหน่งที่ว่างภายในกำหนดหกสิบวัน แต่กรรมการที่เข้ามาแทนนั้นให้อยู่ในตำแหน่งได้เพียงเท่ากำหนดเวลาของผู้ซึ่งตนแทน
sectionNo: 9
content: ถ้าตำแหน่งกรรมการดังกล่าวในวรรคก่อนว่างลงก่อนถึงกำหนดออกตามวาระไม่เกินหกเดือน จะไม่เลือกตั้งกรรมการขึ้นแทนตำแหน่งที่ว่างนั้นก็ได้
sectionNo: 10
content: มาตรา ๑๐ กรรมการสุขาภิบาลตามความในมาตรา ๗ (๗) พ้นจากตำแหน่งเมื่อ (๑) ถึงคราวออกตามวาระ (๒) ตาย (๓) ลาออก ทั้งนี้ ให้ถือว่าการลาออกจะสมบูรณ์ก็ต่อเมื่อผู้ว่าราชการจังหวัดได้ตอบรับใบลาเป็นหลักฐาน หากไม่ตอบรับภายในสามสิบวัน ก็ให้ถือว่าการลาออกมีผลสมบูรณ์นับแต่วันที่พ้นกำหนดสามสิบวัน (๔)
sectionNo: 10
content: ผู้ว่าราชการจังหวัดได้สอบสวนแล้วสั่งให้ออก โดยเห็นว่าเป็นผู้ซึ่งขาดคุณสมบัติของผู้ใหญ่บ้าน (๕) ผู้ว่าราชการจังหวัดได้สอบสวนแล้วสั่งให้ออก โดยเห็นว่าไม่มีสถานที่อยู่เป็นหลักแหล่งในเขตสุขาภิบาล (๖) ผู้ว่าราชการจังหวัดได้สอบสวนแล้งสั่งให้ออก
sectionNo: 10
content: หรือกรรมการสุขาภิบาลไม่น้อยกว่าสองในสามของจำนวนกรรมการทั้งหมดมีมติให้ออก โดยเห็นว่าเป็นผู้มีความประพฤติอันจะนำมาซึ่งความเสื่อมเสียแก่ศักดิ์ตำแหน่งหรือแก่สุขาภิบาลหรือแก่ราชการ หรือฝ่าฝืนต่อความสงบเรียบร้อยหรือสวัสดิภาพของประชาชน หรือไม่มาประชุมคณะกรรมการสุขาภิบาลสามครั้งติด ๆ
sectionNo: 10
content: กันโดยไม่มีเหตุผลอันสมควร
sectionNo: 11
content: มาตรา ๑๑ ประธานกรรมการสุขาภิบาลมีหน้าที่ดำเนินการประชุมคณะกรรมการสุขาภิบาลให้เป็นไปตามระเบียบข้อบังคับการประชุม รองประธานกรรมการสุขาภิบาลมีหน้าที่ดำเนินการประชุมแทนในเมื่อประธานกรรมการไม่อยู่ หรือไม่อาจปฏิบัติหน้าที่ได้
sectionNo: 12
content: มาตรา ๑๒ ให้กระทรวงมหาดไทยวางระเบียบข้อบังคับการประชุมคณะกรรมการสุขาภิบาลไว้
sectionNo: 13
content: มาตรา ๑๓ ให้คณะกรรมการสุขาภิบาลประชุมกันไม่น้อยกว่าเดือนละครั้งเป็นปกติ ถ้าในเดือนใดคณะกรรมการสุขาภิบาลประชุมกันไม่ได้ ให้ประธานกรรมการสุขาภิบาลรายงานให้ผู้ว่าราชการจังหวัดทราบ
sectionNo: 14
content: มาตรา ๑๔ ในการประชุมคณะกรรมการสุขาภิบาลต้องมีกรรมการมาประชุมไม่ต่ำกว่ากึ่งจำนวนของกรรมการที่อยู่ในตำแหน่งจึงจะเป็นองค์ประชุม
sectionNo: 15
content: มาตรา ๑๕ การลงมติวินิจฉัยข้อปรึกษาให้ถือคะแนนเสียงข้างมากของผู้ที่ลงคะแนน กรรมการสุขาภิบาลคนหนึ่งย่อมมีเสียงหนึ่งในการลงคะแนน ถ้ามีจำนวนเสียงคะแนนเท่ากัน ให้ประธานในที่ประชุมออกเสียงเพิ่มขึ้นได้อีกเสียงหนึ่งเป็นเสียงชี้ขาด
sectionNo: 16
content: มาตรา ๑๖ การประชุมของคณะกรรมการสุขาภิบาลย่อมเป็นการเปิดเผย หรือการประชุมลับตามลักษณะที่จะได้กำหนดไว้ในระเบียบข้องบังคับการประชุม
sectionNo: 17
content: มาตรา ๑๗ คณะกรรมการสุขาภิบาลมีอำนาจเลือกกรรมการสุขาภิบาลตั้งเป็นคณะอนุกรรมการสามัญและมีอำนาจเลือกบุคคลที่เป็นกรรมการหรือมิได้เป็นกรรมการก็ตาม เป็นคณะอนุกรรมการวิสามัญเพื่อกระทำกิจการหรือพิจารณาสอบสวนข้อความใด ๆ อันอยู่ในวงงานของสุขาภิบาล แล้วรายงานต่อคณะกรรมการสุขาภิบาล
sectionNo: 18
content: มาตรา ๑๘ การประชุมคณะอนุกรรมการตามมาตรา ๑๗ ต้องมีอนุกรรมการมาประชุมไม่ต่ำกว่ากึ่งจำนวนของจำนวนอนุกรรมการทั้งหมดจึงจะเป็นองค์ประชุม ระเบียบการประชุมของคณะอนุกรรมการให้ใช้ระเบียบข้อบังคับการประชุมของคณะกรรมการสุขาภิบาลโดยอนุโลม
sectionNo: 3
content: ส่วนที่ ๓ การบริหารสุขาภิบาล
sectionNo: 19
content: มาตรา ๑๙ ให้คณะกรรมการสุขาภิบาลควบคุมและรับผิดชอบในการบริหารกิจการของสุขาภิบาลตามกฎหมาย
sectionNo: 20
content: มาตรา ๒๐ ให้สุขาภิบาลมีพนักงานสุขาภิบาลซึ่งประกอบด้วยปลัดสุขาภิบาล สมุหบัญชีสุขาภิบาล และพนักงานสุขาภิบาลอื่นตามความจำเป็น
sectionNo: 21
content: มาตรา ๒๑ ให้กระทรวงมหาดไทยวางระเบียบพนักงานสุขาภิบาลขึ้นไว้
sectionNo: 22
content: มาตรา ๒๒ ในการปฏิบัติหน้าที่ให้ถือว่ากรรมการสุขาภิบาลและพนักงานสุขาภิบาลมีฐานะเป็นเจ้าพนักงานตามความหมายแห่งกฎหมายลักษณะอาญา
sectionNo: 23
content: มาตรา ๒๓ เพื่อเป็นหลักในการบริหารกิจการของสุขาภิบาล ให้แต่ละสุขาภิบาลมีแผนดำเนินงานของสุขาภิบาลไว้ เมื่อผู้ว่าราชการจังหวัดอนุมัติแล้ว จึงให้ปฏิบัติตามแผนดำเนินงานนั้นได้
sectionNo: 24
content: มาตรา ๒๔ การเปลี่ยนแปลงแผนดำเนินงานของสุขาภิบาลที่ได้วางไว้แล้ว จะต้องได้รับอนุมัติจากผู้ว่าราชการจังหวัด
sectionNo: 4
content: ส่วนที่ ๔ หน้าที่ของสุขาภิบาล
sectionNo: 25
content: มาตรา ๒๕ ภายใต้บังคับแห่งกฎหมาย สุขาภิบาลมีหน้าที่จัดทำกิจการภายในเขตสุขาภิบาล ดังต่อไปนี้ (๑) ให้มีและบำรุงทางน้ำและทางบก (๒) รักษาความสะอาดของถนนหรือทางเดินและสาธารณสมบัติของแผ่นดิน รวมทั้งการกำจัดขยะมูลฝอยและสิ่งปฏิกูล (๓) ป้องกันและระงับโรคติดต่อ (๔) ให้มีน้ำสะอาดหรือการประปา ตลาด โรงฆ่าสัตว์
sectionNo: 25
content: ท่าเทียบเรือ ท่าข้าม สุสาน และฌาปนสถาน (๕) ให้มีและบำรุงการไฟฟ้าหรือแสงสว่างโดยวิธีอื่น (๖) ให้มีเครื่องใช้ในการดับเพลิง (๗) ให้มีและบำรุงสถานที่ทำการพิทักษ์รักษาคนเจ็บไข้ (๘) บำรุงและส่งเสริมการทำมาหากินของราษฎร (๙) ให้มีและบำรุงสถานที่พักผ่อนหย่อนใจของราษฎร (๑๐) หน้าที่อื่น ๆ
sectionNo: 25
content: ซึ่งมีกฎหมายบัญญัติไว้เป็นหน้าที่ของสุขาภิบาล
sectionNo: 5
content: ส่วนที่ ๕ ข้อบังคับสุขาภิบาล
sectionNo: 26
content: มาตรา ๒๖ สุขาภิบาลมีอำนาจตราข้อบังคับสุขาภิบาลได้โดยไม่ขัดหรือแย้งต่อบทกฎหมายในกรณีดังต่อไปนี้ (๑) เพื่อปฏิบัติการให้เป็นไปตามอำนาจหน้าที่ของสุขาภิบาลที่กำหนดไว้ในพระราชบัญญัตินี้ (๒) ในกรณีที่มีกฎหมายบัญญัติไว้ให้สุขาภิบาลตราข้อบังคับ หรือให้มีอำนาจตราข้อบังคับได้ ในข้อบังคับสุขาภิบาลนั้น
sectionNo: 26
content: จะกำหนดโทษปรับผู้ละเมิดข้อบังคับสุขาภิบาลไว้ด้วยก็ได้ แต่ห้ามมิให้กำหนดเกินกว่าหนึ่งร้อยบาท และให้ถือว่าเป็นความผิดลหุโทษ ถ้าผู้กระทำผิดไม่ชำระค่าปรับภายในสามสิบวันนับแต่คำพิพากษาถึงที่สุด ให้ยึดทรัพย์ผู้นั้นแทนค่าปรับ หรือมิฉะนั้นบังคับให้ผู้กระทำผิดทำงานโยธาแทนตามกำหนดวัน
sectionNo: 26
content: ซึ่งคำนวณโดยค่าแรงรายวันในท้องถิ่นอันสุขาภิบาลได้กำหนดไว้โดยข้อบังคับสุขาภิบาล แต่ห้ามมิให้บังคับให้ทำงานโยธาเกินกำหนดสองเดือน
sectionNo: 27
content: มาตรา ๒๗ นอกจากที่ได้มีกฎหมายบัญญัติไว้เป็นอย่างอื่น ข้อบังคับสุขาภิบาลนั้นให้ใช้บังคับได้เมื่อผู้ว่าราชการจังหวัดได้ลงชื่ออนุมัติและได้ประกาศไว้โดยเปิดเผยที่สำนักงานสุขาภิบาลแล้วเจ็ดวัน เว้นแต่ในกรณีฉุกเฉินถ้ามีข้อความระบุไว้ในข้อบังคับสุขาภิบาลให้ใช้บังคับได้ทันที
sectionNo: 27
content: ก็ให้ใช้บังคับได้ในวันที่ได้ประกาศนั้น
sectionNo: 6
content: ส่วนที่ ๖ การคลังและทรัพย์สินของสุขาภิบาล
sectionNo: 28
content: มาตรา ๒๘ งบประมาณประจำปีของสุขาภิบาลต้องตราขึ้นเป็นงบประมาณสุขาภิบาลประจำปี ถ้างบประมาณสุขาภิบาลประจำปีออกไม่ทันปีใหม่ ให้ใช้งบประมาณสุขาภิบาลปีก่อนไปพลางก่อน ถ้าในปีใดจำนวนเงินซึ่งได้อนุญาตไว้ในงบประมาณปรากฏว่าไม่พอสำหรับการใช้จ่ายประจำปีนั้นก็ดี
sectionNo: 28
content: หรือมีความจำเป็นที่จะต้องตั้งรายรับหรือรายจ่ายขึ้นใหม่ในระหว่างปีก็ดี ให้ตราขึ้นเป็นงบประมาณสุขาภิบาลเพิ่มเติม
sectionNo: 29
content: มาตรา ๒๙ ภายใต้บังคับแห่งกฎหมาย สุขาภิบาลอาจมีรายได้ดังต่อไปนี้ (๑) ภาษีอากรตามแต่จะมีกฎหมายกำหนดไว้ (๒) ค่าธรรมเนียม ค่าใบอนุญาต และค่าปรับ ตามแต่จะมีกฎหมายกำหนดไว้ (๓) รายได้จากทรัพย์สินของสุขาภิบาล (๔) รายได้จากการสาธารณูปโภคของสุขาภิบาล (๕) พันธบัตรหรือเงินกู้ตามแต่จะมีกฎหมายกำหนดไว้ (๖)
sectionNo: 29
content: เงินกู้จากกระทรวง ทบวง กรม หรือองค์การต่าง ๆ ทั้งนี้ สุขาภิบาลต้องได้รับอนุมัติจากกระทรวงมหาดไทย (๗) เงินอุดหนุนจากรัฐบาล (๘) เงินที่มีผู้อุทิศให้เป็นการกุศลสาธารณประโยชน์ (๙) เงินรายได้อื่นใดตามแต่จะมีกฎหมายกำหนดไว้
sectionNo: 30
content: มาตรา ๓๐ รายจ่ายของสุขาภิบาลแบ่งออกเป็น ๗ ประเภท (๑) เงินเดือน (๒) ค่าใช้สอย (๓) การจร (๔) รายจ่ายในการลงทุน (๕) การชำระหนี้เงินกู้ (๖) รายจ่ายตามข้อผูกพัน (๗) รายจ่ายในกิจการอื่นใดตามแต่จะมีกฎหมายกำหนดไว้
sectionNo: 31
content: มาตรา ๓๑ การจ่ายเบี้ยประชุมให้แก่กรรมการสุขาภิบาล และการจ่ายเงินเดือนให้แก่พนักงานสุขาภิบาล ให้เป็นไปตามระเบียบพนักงานสุขาภิบาลของกระทรวงมหาดไทย
sectionNo: 32
content: มาตรา ๓๒ ระเบียบการคลังรวมตลอดถึงวิธีการงบประมาณการจัดหาและรักษาทรัพย์สิน การจัดหาประโยชน์จากทรัพย์สิน การจัดหาพัสดุ และการจ้างเหมาให้เป็นไปตามระเบียบของกระทรวงมหาดไทย
sectionNo: 33
content: มาตรา ๓๓ ให้กระทรวงมหาดไทยจัดให้มีการตรวจสอบการคลัง การบัญชี หรือการเงินอื่น ๆ ของสุขาภิบาล
sectionNo: 7
content: ส่วนที่ ๗ การควบคุมสุขาภิบาล
sectionNo: 34
content: มาตรา ๓๔ ให้ผู้ว่าราชการจังหวัดมีหน้าที่ควบคุมดูแลสุขาภิบาลในจังหวัดนั้น ให้ปฏิบัติการตามอำนาจหน้าที่โดยถูกต้องตามกฎหมาย ในการนี้ ให้มีอำนาจสั่งให้เพิกถอน หรือให้ระงับการปฏิบัติที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย หรือขัดต่อความสงบเรียบร้อยของประชาชน หรือขัดต่อระเบียบของกระทรวงมหาดไทย และให้มีหน้าที่ชี้แจง แนะนำ
sectionNo: 34
content: ตักเตือนสุขาภิบาล และตรวจสอบกิจการ เรียกรายงานเอกสารหรือสถิติใด ๆ จากสุขาภิบาลมาตรวจ ตลอดจนเรียกกรรมการสุขาภิบาล หรือพนักงานสุขาภิบาลมาชี้แจงหรือสอบสวนได้ ให้ผู้ตรวจการเทศบาลจังหวัดมีหน้าที่ช่วยผู้ว่าราชการจังหวัดควบคุมดูแลสุขาภิบาลในจังหวัดนั้น
content:  การรักษาพระราชบัญญัติ
sectionNo: 35
content: มาตรา ๓๕ ให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยรักษาการตามพระราชบัญญัตินี้ และให้มีอำนาจออกกฎกระทรวงเพื่อปฏิบัติการตามพระราชบัญญัตินี้ กฎกระทรวงนั้นเมื่อได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้วให้ใช้บังคับได้
content: ผู้รับสนองพระบรมราชโองการ จอมพล ป. พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรี