ประกาศห้ามมิให้ตกข้าวแก่ชาวนา (ยกเลิก)
ประกาศวันที่ 1877-05-22

content: ประกาศห้ามมิให้ตกข้าวแก่ชาวนา
content: ด้วยพระยาราชวรานุกูลที่กระเษตราธิบดี รับพระบรมราชโองการใส่เกล้าฯ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สั่งว่ากรุงเทพฯ ทุกวันนี้ ข้าวเป็นสินค้าใหญ่ลูกค้า ณ กรุงเทพ และลูกค้ามาจากเมืองต่างประเทศ ที่เข้ามาตั้งการค้าขายอยู่ทุกวันนี้ก็ได้อาศัยข้าว เป็นสินค้าใหญ่กว่าสินค้าทั้งปวง จึงได้ทรงพระราชดำริห์
content: เห็นว่าผู้ที่มีทุนรอนมากมักจะคิดเอาเปรียบแก่ราษฎรที่ทำนาขายผลเมล็ดข้าว ผู้ที่มีทุนรอนมากนั้นก็ออกเงินให้ล่วงหน้าไป สัญญากับผู้ที่รับเงินไปนั้นให้ส่งข้าวแทนเงินแต่คิดราคาต่ำกว่า ราคาที่ลูกค้าซื้อขายกันอยู่ตามธรรมเนียม ราษฎรที่ทำนามีทุนรอนน้อยมารับเงินไปแล้ว ครั้นทำนาได้ผลเมล็ดข้าวแล้ว
content: ก็ต้องขายข้าวเป็นราคาถูกตามที่ได้สัญญาไว้ เมื่อเวลาที่ต้องการเงินไปนั้น จึงทรงพระมหากรุณาโปรดเกล้าฯ ทรงเห็นว่าเป็นการเสียผลประโยชน์ของชาวนาเป็นอันมาก จึงได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ประกาศแก่ข้าทูลละออง และราษฎรทั้งปวงให้ทราบทั่วกันว่า ตั้งแต่วันที่ได้ออกหมายประกาศนี้แล้วสืบต่อไป
content: ห้ามมิให้แต่บรรดาที่มีทุนรอนมาก ออกเงินตกทอดข้าวแก่ราษฎรที่ทำนานั้น ถ้าราษฎรผู้ที่ทำนาจะขัดสนไปกู้ยืมเงินแก่ท่านผู้ใด รับสัญญาว่าจะใช้ข้าวให้แทนต้นเงินและดอกเบี้ยก็ดี หรือจะซื้อข้าวเชื่อกันก็ดี เมื่อเวลาที่จะส่งข้าวแทนต้นเงินหรือแทนดอกเบี้ยนั้น ให้คิดตามราคาที่ราษฎรซื้อขายแก่กัน
content: ตามในเวลาที่จะใช้ข้าวให้แก่กันนั้น และเงินดอกเบี้ยนั้นให้คิดแต่เพียงชั่งละบาท ตามพระราชบัญญัติ ห้ามอย่าให้ผู้ที่ออกเงินทดรองไปนั้น กดราคาข้าวของราษฎรให้ต่ำกว่าราคาที่ลูกค้าซื้อขายแก่กันอยู่ ในเวลาที่จะใช้ข้าวแก่กัน แทนเงินต้นและดอกเบี้ยนั้น ถ้าผู้ใดมิฟังลักลอบให้เงินล่วงหน้าไปกับผู้ที่ทำนา
content: แล้วสัญญากำหนดราคาข้าว ให้ต่ำกว่าราคาลูกค้าซื้อขายแก่กันในเวลาที่จะใช้ข้าวดังที่ว่ามาแล้วนั้น ถ้าราษฎรเจ้าของข้าวมาร้องฟ้องก็จะตัดสินให้ตามหมายประกาศนี้ ประกาศมา ณ วันอังคารเดือนเจ็ด ขึ้นสิบค่ำ ปีฉลูนพศกศักราช ๑๒๓๙