moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
گرین ابتدا در مدرسه پدرش و سپس در آکسفورد تحصیل کرد. در دوران نوجوانی ملال مرضی و مهلکش او را دو بار به خودکشی کشاند؛ و حتی مدتی به بازی رولت روسی پرداخت؛ به مدت شش ماه هر ماه یک بار به جنگلی دورافتاده می‌رفت و یک گلوله در خشاب چرخنده یک رولور شش تیر قرار می‌داد، خشاب را می‌چرخاند و لوله تپانچه را به شقیقه‌اش می‌گذاشت و ماشه را می‌چکاند. در هر شش بار گلوله‌ای شلیک نشد؛ و به گفته خودش هجوم آدرنالین در شرایط ترس و هیجان بسیار شیمی خون و روحیه‌اش را تغییر می‌داد و افسردگی اش را موقتاً درمان می‌کرد. او دربارهٔ این تجربه در جستار «رولور در گنجه کنجی» که در مجموعه کودکی گمشده (۱۹۵۱) چاپ می‌شود، می‌نویسد اما از مجموعه جستارهای ۱۹۶۹ حذف می‌شود.ماهنامه هنر و ادبیات تجربه، سال ششم، شهریور 95
در ۱۹۲۳ به حزب کمونیست انگلستان پیوست. عضویتی که خود آن را یک جور شوخی می‌خواند:
اولین مجموعه شعر وی به نام "آوریل سرایی" در ۱۹۲۵، سال آخر حضورش در آکسفورد به چاپ رسید. پس از فارغ‌التحصیل شدن مدتی را در روزنامه ناتینگهام کار کرد. سپس به عنوان معاون و سردبیر روزنامه "تایمز" در لندن مشغول به کار شد.
در ۱۹۲۶ پس از آشنایی با "ویوین داریل برونینگ" و به تشویق او مذهب آبا و اجدادی انگلیکان را ترک گفت و کاتولیک شد. گرایشی عمیق و پایدار به مذهبی پر از جزمیت و معجزه. اگرچه او همیشه اصرار داشت رمان‌نویسی کاتولیک نیست اما بعد مذهبی آثارش اهمیت زیادی پیدا کرد و این را می‌توان در صخره برایتون و عالیجناب کیشوت و قدرت و جلال به خوبی مشاهده کرد.ماه‌نامه هنر و ادبیات تجربه، سال ششم، شهریور 95
گرین در اکتبر سال ۱۹۲۷ با "ویوین داریل براونینگ" ازدواج کرد و دو فرزند از او آورد؛ "لوسی" در ۱۹۳۳ و "فرنسیس" در ۱۹۳۶. او همچنین در اواخر سال ۱۹۴۶ رابطه‌ای جدی را با کاترین والستون، همسر ملاک ثروتمندی هنری والستون برقرار می‌کند و این رابطه، پایه رمان پایان رابطه می‌شود.ماه‌نامه هنر و ادبیات تجربه، سال ششم، شهریور ۹۵
مسافرت‌های گرین از سال ۱۹۳۴ و با سفر کوتاه به کشورهایی چون آلمان، لیتوانی، استونی شروع شد. در ۱۹۳۸ سفر او به مکزیک با حمایت مالی کلیسای کاتولیک برای مشاهده آثار حکومت ضد مذهبی این کشور به نوشتن کتاب "جاده‌های بی‌قانون" (قدرت و جلال) انجامید. کتابی که مورد انتقاد شدید واتیکان قرار گرفت.
گرین با شروع جنگ جهانی دوم در وزارت اطلاعات مشغول به کار شد. پس از آن به عنوان داوطلب در جوخه پدافند هوایی خدمت کرد.
در ماه اوت ۱۹۴۱ به خدمت سرویس اطلاعاتی انگلیس درآمد و در شهر فری تاون، سیرالئون به کار گمارده شد. در سال ۱۹۴۳ به لندن بازگشت و از طرف اینتلیجنس سرویس به عنوان مسئول ضداطلاعاتی در امور پرتغال درآمد و با کیم فیلبی مسؤول اطلاعات منطقه دوست شد.
در سال ۱۹۴۴ خدمت در نظام را کنار گذاشت؛ و پس از جنگ نیز به بسیاری از کشورهای دنیا از جمله هائیتی، پاناما، کوبا، ویتنام و… سفر کرد
گراهام گرین عاقبت به سال ۱۹۹۱ در سن ۸۷ سالگی در منزلش در منطقه وو وه کشور سوئیس بدرود حیات گفت.
در سال ۱۹۲۹ اولین رمان وی ا"نسان و درونش" انتشار یافت. دو کتاب بعدی‌اش "نام عملیات" و "شایعه در شب" چندان خوب از آب در نیامدند. در ۱۹۳۱ کتاب"ترن استانبول" را نوشت که او را به عنوان یک چهره شاخص ادبی معروف کرد و موفقیت مالی خوبی داشت. در همین زمان شروع به نوشتن مقالات سینمایی در روزنامه تایمز کرد و یکی از بهترین منتقدان سینمایی لقب گرفت.
کتاب‌های بعدی او بیشتر تحت تأثیر مشاهدات او در سفرهایش نوشته شدند، داستان‌هایی که تضادهای روحی او را می‌تابانند.
با اینکه همهٔ آثارش را داستان‌هایی ساده و سرگرم‌کننده می‌دانست، آنها را بسیار جدی و با وسواس می‌نوشت. کاتولیک شده بود، اما همواره با ارباب کلیسا سر ناسازگاری داشت؛ ژان پل دوم را به خاطر مخالفت با قرص‌های ضدبارداری کوته نظر می‌خواند و دو سال قبل از مرگش گفته بود:
علی‌رغم این طبیعت مذهبی، گرایش رمانتیک او به کمونیسم در همهٔ احوالاتش آشکار بود؛ و با این که دشمنی با امپریالیسم (نمونه آشکارش کتاب "آمریکایی آرام") در جای جای وجودش موج می‌زد:
بسیاری معتقدند او تا پایان عمر برای ام‌آی۶ کار می‌کرد.
گراهام گرین در طول عمر خود ۸ نمایشنامه و ۵ فیلمنامه نوشت و بسیاری از آثار او نیز به فیلم تبدیل شدند.
فیلم مرد سوم که داستانی است ماهرانه از قاچاق دارو بعد از جنگ جهانی دوم در وین تحت اشغال قوای متفقین و فیلمنامه آن توسط گرین و با همکاری کارول رید نوشته شده، در سال ۱۹۴۹ جایزه اول جشنواره کن را از آن خود کرد. فیلمنامه "بت شکسته" نیز گرین را در سال ۱۹۵۰ برای دریافت بهترین فیلم نامه نامزد کرد.
در فیلم "دانی دارکو" در دقایق ٬۲۲ ۴۲ و ۷۴ در مورد یکی از آثار گرین به نام «خرابکاران» بحث می‌شود.
محصول کمابیش هفتاد سال قلم زدن او ۶۴ کتاب است: از جمله ۲۸ رمان، ۴ زندگینامه خود نوشت، ۳ سفرنامه، ۴ مجموعه داستان کوتاه، ۴ کتاب کودک، ۸ نمایشنامه و ۵ فیلمنامه.
مهم‌ترین رمان‌های گراهام گرین:
مردمان اسلاو یک گروه قومی و گویشوران یکی از شاخه‌های زبان‌های هندواروپایی هستند. به احتمال زیاد اروپای شرقی مسکن اولیه این مردمان بوده‌است، اما امروزه علاوه بر این منطقه، اسلاوها در بخش‌های مهمی از بالکان، اروپای مرکزی، آسیای میانهRobert Greenall, Russians left behind in Central Asia, BBC News و سراسر سیبری نیز سکونت دارند و بسیاری از آن‌ها به نواحی دیگر دنیا کوچ کرده‌اند.
اسلاوها معمولاً به سه شاخه اسلاوهای غربی (شامل چک‌ها، اسلواک‌ها و لهستانی‌ها)، اسلاوهای شرقی (شامل روس‌ها، [[اوکراینی‌ها|اوکراینی‌ها، و [[بلاروس‌ها]]) و [[اسلاوهای جنوبی]] ([[بوسنیائی‌ها]]، [[صرب‌ها]]، [[کروات‌ها]]، [[مقدونی‌ها]]، [[بلغارها]] و [[اسلوون‌ها]]) تقسیم می‌شوند.
اسلاوها قومی از [[نژاد هندواروپایی]] اند که در شرق اروپا و بعضی از مناطق آسیا می‌زیستند. مردمان [[روسیه]]، [[بلاروس]]، [[لهستان]]، [[جمهوری چک]]، [[اسلواکی]]، [[اسلوونی]]، [[یوگسلاوی]]، [[بوسنی و هرزگوین]] [[بلغارستان]] و بسیاری از کشورهای اروپای شرقی یا از این تبارند یا با اینان آمیخته شده‌اند. اسلاو را در نوشته‌های کهن به شکل سقلاب یا با حرف ص و در جمع عربی به شکل صقالبه نوشته‌اند.
بر اساس پژوهش های ژنتیکی، اکثریت هاپلوگروپ پدری اسلاوها، اجداد مردم اروپای شرقی متعلق به [[تک گروه R1a|هاپلوگروپ R1a]] می باشد که بیانگر جد مشترک با [[آریایی ها]] می‌باشد، احتمال می رود اسلاوها و آریایی ها دارای اجداد مشترکی که حدود ۸۰۰۰ سال قبل در حوالی اکراین زندگی می کردند، باشند.
از سده‌های نخستین پس از اسلام نزد جغرافی‌دانان ایرانی اسلاو را «سقلاب» و در جمع «سقالبه» یا «صقالبه» می‌گفتند. نویسنده [[حدود العالم]] در نیمه دوم سده چهارم هجری ایشان را متمایز کرده‌است.
[[مهاجرت‌های هندواروپاییان]]
[[رده:اسلاوها| ]]
[[رده:اسلاو]]
[[رده:اقوام اروپا]]
[[رده:اقوام اسلاو]]
[[رده:مردمان هندواروپایی]]
زبان‌های اسلاوی یا زبان‌های اسلاونیک یکی از شاخه‌های خانواده بزرگ زبان‌های هندواروپایی هستند.
خویشاوندی زبان‌های اسلاوی با زبان‌های بالتیک تقریباً نزدیک است؛ به همین دلیل، برخی زبانشناسان این دو گروه را در یک زیرمجموعه قرار داده و آن را بالتواسلاوی می‌نامند.
هم‌اینک بیش از ۲۵۰ میلیون نفر در اروپای مرکزی، شمال آسیا، و بیشتر بخش‌های شبه جزیره بالکان، به یکی از زبان‌های اسلاوی سخن می‌گویند. این گروه به زیرگروه‌های اسلاوی شرقی، اسلاوی جنوبی و اسلاوی غربی تقسیم می‌شود.
در زیر نمونه‌های کوچکی از همبستگی‌ها در واژگان اساسی در کل خانواده زبان‌های اسلاوی وجود دارد. این فهرست ترجمه دقیق واژگان نیست و فقط منشأ مشترک ریشه واژه را نشان می‌دهد که ممکن است معنای آن تغییر کرده یا وام‌واژه‌ای جایگزین آن شده باشد.
داسو میراژ ۳ یک جنگنده مافوق صوت است که در میانه‌های دهه ۱۹۵۰ در شرکت هوانوردی داسو در فرانسه طراحی شد. میراژ ۳ یکی از موفقترین هواپیماهای جنگنده تاریخ بوده‌است و به نیروهای هوایی بسیاری از کشورهای دنیا فروخته شده‌است. تولید میراژ بیش از یک دهه ادامه داشت و در مجموع ۱۴۲۲ فروند از آن تولید شد.
طراحی انعطاف‌پذیر میراژ ۳ موجب شد تا مدل‌های مخصوص شناسایی، آموزشی و حمله زمینی آن و همین‌طور جنگنده میراژ ۵ به سفارش اسرائیل هم ساخته شوند. این جنگنده توسط ارتش اسرائیل در جنگ شش‌روزه و جنگ یوم کیپور، از سوی ارتش آفریقای جنوبی در جنگ با آنگولا و توسط نیروی هوایی آرژانتین در جنگ فالکلند استفاده شد.
علاوه بر فرانسه کشورهای استرالیا، بلژیک و سوئیس نیز با مجوز داسو به تولید داخلی این هواپیما اقدام کردند و اسرائیل، کلمبیا، اسپانیا، برزیل، آرژانتین، شیلی، ونزوئلا، لبنان، آفریقای جنوبی، جمهوری دموکراتیک کنگو، مصر، گابن، لیبی، پاکستان، پرو و امارات متحده عربی هم این جنگنده را خریداری کردند. نیروی زمینی پاکستان هنوز هم ناوگان میراژ اف۳ خود را عملیاتی نگه داشته‌است و در دهه ۱۹۹۰ و ۲۰۰ با خرید میراژهای دست دوم فرانسه، استرالیا، لیبی و لبنان آن را بزرگ‌تر کرده و به ۱۵۶ فروند رساند. البته قرار است در سال ۲۰۱۵ این جنگنده با جنگنده‌های جدید چینی-پاکستانی جی‌اف-۱۷ جایگزین شوند.
«میراژ» در زبان فرانسوی به معنی سراب و «داسو» نام کارخانه تولید این هواپیما و به معنی یورش بردن و حمله کردن است. موفقیت میراژ ۳ الگویی برای طراحی جنگنده‌های پیشرفته‌تری همچون میراژ اف-۱، میراژ ۲۰۰۰ و داسو رافال از سوی کارخانه داسو شد.
مطالعه برای ساختن جنگنده‌ای رهگیر در سال ۱۹۵۲ آغاز شد که در سال ۱۹۵۳ ویژگی‌های زیر از طرف دولت فرانسه برای جنگنده مطرح شد:
پاسخ شرکت داسو محدود شد به جنگنده‌ای مشابه MD.۴۵۲ که از بال‌های دلتای قوس دار برخوردار بود و یک موتور آرمسترانگ MD۳۰آر هر یک با رانش ۶۱/۹ کیلو نیوتون در آن تعبیه شده و همچنین دم این هواپیما حذف شده بود.
امّا مشکلاتی بر سرراه این جنگنده بود. پیکربندی دلتا شکل آن، محدودیت‌هایی برای جنگنده ایجاد می‌نمود. این پرنده، تثبیت کافی آیرودینامیکی در طول پرواز نداشت و برای بلند شدن از زمین باید مسافتی طولانی طی می‌نمود و هنگام نشستن باید سرعت بالایی را اعمال می‌کرد؛ بنابراین شرکت داسو بال دلتایی وسیع تر با قابلیت آیرودینامیکی بهتری طراحی نمود که سوخت بیشتری نیز در خود حمل می‌کرد. همچنین طرح دماغه و ورودی موتورها از نو طراحی شد.
اولین پرواز این جنگنده بعد از طراحی مجدد در ۲۵ ژوئن ۱۹۵۵ انجام شد. موتور قوی تر و بدون پس سوز، با نیرو دهنده‌های موشکی در اطراف موتور به‌جای نیرو دهنده قبلی جایگزین شد و نام میراژ ۱ برای این جنگنده منظور گردید. میراژ ۱ در اواخر سال ۱۹۵۵ توانست به سرعت ۱/۳ ماخ بدون راکت و سرعت ۱/۶ ماخ با راکت‌های نیرو دهنده برسد.
با این حال، جنگنده میراژ ۱ تنها قابلیت رهگیری و حمل موشک‌های هوابه‌هوا را داشت. اما نیروی هوایی فرانسه مایل به سوار کردن بمب‌های قوی مثل MK۸۲بر روی این جنگنده بود؛ بنابراین شرکت داسو این قابلیت را نیز به میراژ ۱های فرانسه اضافه نمود.
حدود یکسال بعد، شرکا داسو تصمیم به ساخت جنگنده‌ای با نام میراژ ۲ گرفت. موتورهای اولیه این هواپیما، موتور TORBOMECA GABIZO با رانش ۲۴۲۶ پوند در نظر گرفته شد. اما این موتور رسیدن به پروازی سریع را برای هواپیما محدود کرده بود و در واقع در آزمایش‌های اولیه قبل از ارتقا، حتی قابلیت تاکسی کردن مناسبی هم به این هواپیما نمی‌داد. علت هم آن بود که این هواپیما ۳۰ درصد بزرگتر از میراژ ۱ بود. در نتیجه موتور ساخت شرکت SNECMA از نوع ATAR با رانش ۲/۴۳ کیلو نیوتون جایگزین موتور قبلی شد. این موتور مشتق شده از موتور BMW ۰۰۳ آلمانی مورد استفاده در جنگ جهانی دوم بود. بعد از انجام آزمایش‌های، مشکلات شناسایی شد و طراحی مجددی صورت گرفت.
این طراحی مجدد، میراژ ۳ نام گرفت. نمونه آزمایشی این هواپیما در ۱۷ نوامبر ۱۹۵۶ پرواز کرد. فرق عمده این جنگنده با مدل قبلی در مخروطی بودن شکل دماغه و بهبود ورودی‌های موتور بود. استفاده از موتور موشکی SEPRدر سپتامبر ۱۹۵۷ سرعت این جنگنده را به ۱/۸ ماخ رساند که این موفقیت بزرگی برای فرانسه بود.
موفقیت در میراژ ۳ منجر به سفارش ۱۰ فروند از مدل S-۱ آن شد. این مدل با مدل اولیه میراژ ۳ تفاوت‌های زیادی داشت. مدل S-۱ ۲ متر طولانی‌تر از میراژ ۳ اولیه بود و بال‌های دلتا شکل آن ۳/۱۷ درصد افزایش مساحت پیدا کرد. موتور آن با موتور ATAR 09B با قدرت رانش ۹/۵۸ کیلو نیوتون تعویض گردید. همچنین رادار قوی تامسون CFS CYRANO IBISدر دماغه آن تعبیه و سیستم‌های ناوبری الکترونیکی برای اولین بار در فرانسه بروی این هواپیما سوار شد. زاویه حمله برای فرود کاهش پیدا کرد و قابلیت حمله در شب نیز به آن اضافه شد.
مدل A میراژ ۳ در مه ۱۹۵۸ بوسیله موتور AVON ساخت رولز رویس با نیروی رانش ۱/۷۱ کیلونیوتن توانست به سرعت ۲/۲ ماخ دست پیدا کند.
مدل O این میراژ در سال ۱۹۶۱ ساخته شد، اما به دلیل مشکلات زیاد از تولید انبوه آن صرف نظر شد.
جمعیت این روستا بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت آن ۵۱۶ نفر (۱۰۸ خانوار) وتشكيل شده از دومحله به نام (محله فقيه)ومحله ديگه ان كه گزه نام دارد
بوده است.درگاه ملی آمار ایران که از اهل سنت و از شاخه شافعی هستند یعنی از پیروان امام محمد ادریس شافعی می‌باشند و به زبان فارسی و گویش محلی تکلم می‌کنند.بالود، محمد. " (فرهنگ عامه در منطقه بستک) " ناشر همسایه، چاپ زیتون، انتشار سال ۱۳۸۴ خورشیدی..
دارای امکانات زیر می‌باشد:مسجد، دبستان، مرکز مخابرات، خانه بهداشت، بانک، برق، آب لوله‌کشی ۰ سیزدهآب‌انبار (برکه)می باشدومدرسه راهنماییکه در اول سال تحصیلی ۸۵-۸۶ به بهره‌برداری رسیده‌است که البته طرحهای عمرانی به بهره‌برداری رسیده هشتاددرصدخودیاری مردمی بوده‌است.
حدود ۲۰۰۰ اصله نخل دیم و ۲۰۰۰ من زمین زیر کشت دارد.محمدیان، کوخردی، محمد ، " (شهرستان بستک و بخش کوخرد) "، ج۱. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۵ میلادی..سلامی، بستکی، احمد. (بستک در گذرگاه تاریخ) ج۲ چاپ اول، ۱۳۷۲ خورشیدی..
از شمال کوه از جنوب رودخانه مهران و از غرب هنگويه و از مشرق پاي تاوه .عباسی، قلی، مصطفی، " «بستک وجهانگیریه»،" چاپ اول، تهران : ناشر: شرکت انتشارات جهان معاصر، سال ۱۳۷۲ خورشیدی..
آب زیرزمینی آن چندان خوب نیست و فقط برای آبیاری نخل مناسب است.
آب لوله کشی قابل مصرف خوردن نیست فقط برای شستشو استفاده می‌شود، اما آب آشامیدنی از آب‌انبارها که آب باران در آن‌ها ذخیره می‌شود، تأمین می‌شود.لازم به ذکراست که آب لوله کشی هفته ای
چهارساعت می‌باشد.
بیشتر مردم روستا کشاورز هستند، در دوران قدیم شغل کشاورزی رونق خاصی در منطقه داشته‌است، حدود ۲۰۰۰ اصله نخل خرما و ۲۰۰۰در حدود من زمین زیر کشت دیم دارد.الکوخردی، محمد، بن یوسف، "(کُوخِرد حَاضِرَة اِسلامِیةَ عَلی ضِفافِ نَهر مِهران Kookherd, an Islamic District on the bank of Mehran River)" الطبعة الثالثة، دبی: سنة ۱۹۹۷ للمیلاد..
احسان طبری (۱۹ بهمن ۱۲۹۵ در ساری – ۹ اردیبهشت ۱۳۶۸ در تهران) فیلسوف، نویسنده، شاعر، نظریه‌پرداز برجستهٔ مارکسیسم-لنینیسم، ایدئولوگ و عضو کمیتهٔ مرکزی و هیئت سیاسی حزب توده ایران در سال‌های انقلاب ایران بود.داستان بازگشت طبری به ایران پس از سی سال، بی‌بی‌سی فارسی وی از نخستین سال‌های دهه سی خورشیدی تا سال ۱۳۶۲ که به زندان‌های جمهوری اسلامی ایران افتاد، «معروف‌ترین و برجسته‌ترین چهرهٔ نظری حزب توده ایران» شناخته می‌شد. وی در دوران سلطنت محمدرضا پهلوی در دادگاهی نظامی به صورت غیابی محکوم به دو بار اعدام شده بود. پس از انقلاب سال ۱۳۵۷ همراه با دیگر رهبران حزب توده به ایران بازگشت و به ادامهٔ فعالیت‌های سیاسی در رهبری حزب توده ایران پرداخت. با شروع سرکوب حزب توده ایران در بهار ۱۳۶۲ و در یورش دوم، او نیز دستگیر و زندانی شد.اعتراف: «جایی که بازجو خداست»، دویچه وله فارسی پس از مدتی مانند بسیاری از دیگر رهبران حزب توده ایران در مصاحبه‌های تلویزیونی که دستگاه‌های اطلاعاتی جمهوری اسلامی ترتیب داده بودند، شرکت کرد و با فشار شکنجه‌هایی که در زندان دیده بود از کارها و عقاید گذشته خود ابراز ندامت و خود و تمام باورهای زندگی‌اش را نفی کرد.احسان طبری چگونه شکسته شد؟، "رادیو زمانه"
احسان طبری، در شش سالگی به مکتب سید عبدالمجید رفت و قرآن و خواندن و نوشتن آموخت. در هفت سالگی به مدرسه احمدیه رفت و پس از پایان دوره ابتدایی به علت تبعید پدرش به تهران به اتفاق مادرش به آن شهر عزیمت کرد و دوره دبیرستان را هم به انجام رسانید، آنگاه به دانشکده حقوق راه یافت و فارغ‌التحصیل شد. در خلال تحصیل در دانشکده حقوق به فراگرفتن علوم ادبی و عربی پرداخت و در مدرسه سپهسالار نزد استادان کسب دانش کرد و با فلسفه و علوم عقلی نیز آشنایی یافت.
او در تهران با یکی از طرفدارانش، بنام آذر بی‌نیاز، ازدواج می‌کند. آذر فرزند سلطان عبدالرزاق بی‌نیاز است. عبدالرزاق به علت ابتلا به سل در سن چهل سالگی می‌میرد و فرزندانش تحت سرپرستی نیما یوشیج (علی اسفندیاری) قرار می‌گیرند. احسان ارتباط نزدیکی با نیما پیدا می‌کند. پس از خروج احسان طبری از ایران نیما شعری بر یاد او می‌سراید. آذر در ۸خرداد سال ۱۳۶۷ یازده ماه قبل از مرگ احسان میمیرد.
در سنین جوانی به سبب آشنایی با تقی ارانی به مارکسیسم گروید. وی یکی از ۵۳ نفر بود که در سال ۱۳۱۶ در دوران رضاشاه به خاطر ارتباط با تقی ارانی دستگیر و زندانی گردید. پس از شهریور ۱۳۲۰ مانند دیگر زندانیان سیاسی دوره رضاشاه آزاد شد.
با توجه به استعداد ادبی‌اش، در روزنامه‌های حزب مشغول به کار می‌شود. در سال ۱۳۲۲ در جریان انتخابات درون حزبی به عضویت کمیسیون تفتیش برگزیده می‌شود. در کنگره اول حزب ۱۳۲۳ به عنوان عضو کمیته مرکزی انتخاب می‌شود. مسئولیت تشکیلات مازندران، مدیریت روزنامه رهبر و دیگر نشریات حزب را پذیرا می‌شود (زیر نظر داود نوروزی). پس از شکست فرقه دموکرات و چرخش به راست دولت قوام، طبری همراه ایرج اسکندری از ایران خارج و پس از چند روز باز می‌گردد.
او در تأسیس حزب توده ایران شرکت داشت. در سال ۱۳۲۵ در نخستین کنگره نویسندگان ایران در تهران شرکت کرد. در پس ترور نافرجام شاه در سال ۱۳۲۷ و اعلام غیرقانونی بودن حزب توده، در سال ۱۳۲۸ به اعدام محکوم شد، ناگزیر از ایران خارج شد و به شوروی گریخت و در آکادمی مسکو به تحصیل پرداخت و فارغ‌التحصیل گردید و به مقام استادی رسید. در این مدت وی در رادیو مسکو کار می‌کرد و سرانجام پس از نه سال فعالیت در این کشور به آلمان شرقی رفت و در شهر لایپزیک اقامت گزید. در برلین دوره آکادمی علوم اجتماعی را گذراندن و به دریافت مقام علمی «دکتر هابیل» در فلسفه دست یافت و سال‌ها در دانشگاه‌های آلمان به تدریس اشتغال داشت. وی به زبان‌های عربی و پهلوی و روسی و آلمانی و انگلیسی و فرانسوی و ترکی آذری و ترکی استانبولی تسلط داشت و تخصصش در زمینه تاریخ فلسفه و ادبیات بود. مقالات زیادی از او در نشریه مردم ارگان حزب توده ایران منتشر شد.
در شهریور سال ۱۳۲۳ و در اوج سیاست‌های فرقه دمکرات آذربایجان و دخالت‌های ارتش سرخ که در آن زمان در ایران مستقر بود، شوروی، کافتارادزه را برای جلب نظر دولت ایران در زمینه «انعقاد قرارداد امتیاز نفت شمال ایران» فرستاد. حزب توده ایران تظاهراتی را در پشتیبانی از سیاست شوروی برگزار کرد. احسان طبری با نوشتن مقاله‌ای، مطرح کرد : «اگر دولت ایران برای شرکت نفت ایران و انگلیس در جنوب ایران امتیازی قائل است، به یقین درست خواهد بود که برای همسایه شمالی -شوروی- هم در شمال کشور چنین امتیازی را در نظر بگیرد و این کار، حفظ موازنه منفی است». این سیاست هم‌سازی و هم‌راهی با سیاست شوروی که نفی منافع و مصالح ملی ایران را هدف قرار داده بود، عده‌ای از کادرهای برجسته حزب توده از جمله اپریم اسحاق و خلیل ملکی را به عصیان واداشت و در نتیجه انشعاب اول حزب شکل گرفت.انشعاب‌های حزب توده، بی‌بی‌سی فارسی دفتر مرکزی حزب پس از استعفای اپریم اسحاق، در بیانیه‌ای او را «جاسوس انگلیس» معرفی کرد و احسان طبری، خلیل ملکی را «خائن و جاسوسی خواند که سرانجام به زباله‌دان تاریخ افتاد».آداب نقد ایرانی، میراث ماندگار حزب توده، بی‌بی‌سی فارسی
در اسفند سال ۱۳۲۷ به شاه سو قصد شد، پس از آن در اوائل سال ۱۳۲۸ حزب توده ایران منحل اعلام شد و اعضا و هوادارانش تحت تعقیب قرار گرفتند. عده‌ای از رهبران حزب از جمله طبری «غیاباً» محاکمه و محکوم به اعدام شدند. او در سال ۱۳۲۸ بنا به تصمیم حزب ناگزیر از ایران خارج شد.
در ۲۹ فروردین ۱۳۵۸ در پروازی همراه با دکتر جودت، رفعت محمدزاده و حمید صفری به تهران بر می‌گردد و در خانه فاطمه سلامت بخش مستقر می‌شوند. او می‌گوید "احساس من این بود که به سنگر تاریخی خویش برگشته‌ام . همسرش آذر همراه او می‌آید ولی سه فرزندش − کارن (پسر)، آذین و روشنک − در آلمان و ایتالیا مقیم می‌شوند.
برای استقرار حکومت پس از انقلاب ۵۷ نخست لازم بود از فضای ملتهب آن سال‌ها برای محبوبیت زدایی از حزب توده بهره گرفته شود. مناظره‌های تلویزیونی میان رهبران حزب توده مانند احسان طبری و نورالدین کیانوری و ایدئولوگ‌های جمهوری اسلامی یکی از ابزارها برای تبدیل جنگ سیاسی به جدال میان کفر و ایمان بود.نبرد روحانیت و حزب بر سر توده مردم، بی‌بی‌سی فارسی
روحانیان دریافته بودند که برای سرکوب سیاسی حزب توده باید نخست سویه الحادی آن را برجسته کنند. چندی بعد بازداشت سران و اعضای حزب توده آغاز شد.
از نظر روحانیان آنچه زنگ پایان حزب توده را به صدا درآورد اعترافات تلویزیونی و مکتوب احسان طبری بود. پس از تقی ارانی، احسان طبری، پیامبر ایدئولوژیک حزب توده قلمداد می‌شد که نوشته‌هایش را روحانیان درگیر با حزب توده با دقت می‌خواندند. روحانیت شیعه معتقد است شکست چهره او با ادعای «گرویدن به اسلام» و «باور به حقانیت حکومت جمهوری اسلامی»، ابهت چند دهه حزب توده ایران را فروریخت.
با شروع سرکوبی حزب، در یورش دوم، او نیز دستگیر و در زندان اوین زندانی شد. پس از مدتی مانند بسیاری از دیگر رهبران حزب توده ایران در مصاحبه‌های تلویزیونی که دستگاه‌های اطلاعاتی جمهوری اسلامی ترتیب داده بودند، شرکت کرد و از کارها و عقاید گذشته خود ابراز ندامت و خود را نفی کرد.
طبری یکبار در سال ۱۳۵۹ به طور قانونی جهت معالجه به آلمان شرقی سفر می‌کند و در سال شصت با آنکه مجوز نخست‌وزیری برای خروج را داشته اجازه خروج به او داده نمی‌شود.
در جریان ضربه اول ۱۷ بهمن ۱۳۶۱ دستگیر نمی‌شود و با کمک یکی از افراد حزبی به محل امنی برده می‌شود. اما با احاطه اطلاعاتی سپاه پاسداران شش صبح تاریخ ۷/۲/۱۳۶۲ درخانه محمدعلی حسینخانی واقع در خیابان شریعتی به همراه همسرش دستگیر می‌شود. آذر بی‌نیاز همان روز آزاد می‌شود.
در اولین بازجویی در تاریخ ۱۰/۲/۶۲ از نقشه کودتا پرسیده می‌شود. او کودتا را رد کرده از شنیدن آن اظهار «حیرت» می‌کند. از بازجو می‌پرسد «چگونه ممکن بود حزب ما که در گذشته و هم اکنون نقش عظیم جمهوری اسلامی را در مبارزه علیه امپریالیسم و اسرائیل و ارتجاع منطقه و خواست محکم استقلال طلبی امام را می‌داند، دست به چنین کاری بزند؟» او سپس «به همه مقدساتی که در نظر هر کدام از ما و همه ما محترم است» سوگند می‌خورد که در جلسات رهبری حزب توده چنین تصمیماتی نبوده است. سپس به «وضع» خود اعتراض کرده و سزاوار خود نمی‌داند. در پایان این جلسه او به درایت و عدالت در جمهوری اسلامی اظهار اطمینان می‌کند.
در جلسه بعدی در تاریخ ۲۴/۲/۶۲ ، سئوال‌ها در مورد وضعیت تشکیلات است. طبری تلاش می‌کند به سئوالات جواب دهد. او شعب و افراد مسئول حزبی را بنا به نامه‌ای که حزب به وزارت کشور (پس از پلنوم۱۷) اعلام داشته بود، بر می‌شمرد و هیچ صفت غیرقانونی‌ای برای کارهای حزب را نمی‌پذیرد و این فاصله و رسیدن کار به مرحله دستگیری را به علت سوء تفاهم زاینده‌ای می‌داند که «افراد زیرک و سیاستمداران» سعی در تداوم آن داشته‌اند. سئوال می‌شود که آیا حزب توده اشتباهاتی داشته است یا خیر؟ او نیز اشتباهاتی بر می‌شمرد ولی سخنی از خیانت و جاسوسی درآن وجود ندارد.
بازجویی در ۱۵ و ۱۶ اردیبهشت نیز ادامه پیدا می‌کند و طبری بر مواضع حزب و علنی بودن این مواضع تأکید می‌کند. او در جایی اشاره می‌کند که این فاجعه ]یعنی دستگیری و انحلال حزب[ نه گناه پیروان اصیل خط امام و نه تقصیر حزب توده است بلکه مخالفان «ما» با ارعاب افکار «از لولوی کمونیسم» و «توطئه خزنده» این فاجعه را پیش بردند. او در پاسخ به درخواست بر شمردن خیانت‌های حزب توده، خیانت را رد می‌کند و اشتباه را ممکن می‌داند.
حکم دادگاه در تاریخ ۲۰/۶/۶۴ در شعبه اول دادگاه انقلاب اسلامی :
«نحوه برخوردهای متهم در دادگاه انقلاب اسلامی و کم گویی‌های او در مسایل مطروحه و اتهامات انتسابی و قرائن و شواهد حالیه و مقالیه این اطمینان را به وجود آورد که ادعای او مبنی بر توبه و بازگشت از راه و روش قبلی و همکاری با دادستانی تماماً عاری از حقیقت بوده و صرفاً برای فرار از تحمل کیفر و مجازات می‌باشد... لذا به استناد ماده ۲۰۲ قانون حدود و قصاص به اعدام او اظهارنظر می‌نماید.»
احسان طبری در اعترافاتی تلویزیونی که ماه‌ها پس از دستگیری او از تلویزیون نمایش داده‌شد، اعلام کرد که در اثر مطالعه کتاب‌های علامه طباطبایی و مرتضی مطهری به اسلام گرویده‌است.
در همین دوران کتابی به‌نام «کژراهه» به نام او منتشر شد. احسان طبری همچنین کتابی به نام «"شناخت و سنجش مارکسیسم"» را نوشت در صفحه اول آن با اشاره به نقش «بازجو» می‌نویسد:حزب توده ایران؛ تأثیرات فرهنگی و بازتاب‌های منطقه‌ای، بی‌بی‌سی فارسی «اکنون با راهنمایی‌های بازجوی عزیزم! به دین اسلام گرویده‌ام.»
احسان طبری، در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۳۶۸ (خورشیدی) بیرون از زندان و به مرگ طبیعی درگذشت.یورش اول به حزب توده در سال ۶۱، بی‌بی‌سی فارسی
در پی مرگ او هوشنگ ابتهاج شعر مثنوی مرثیه، بخشی از مثنوی بلند «بانگ نی» را سرود. با توجه به نکات مطرح شده در این شعر و فرجام تلخ احسان طبری می‌توان این شعر را مرثیه‌ای فراتر از یک سوگنامهٔ ساده برای مرگ یک دوست قلمداد کرد. این مثنوی مرثیه‌ای است برای بر باد دادن یک عمر مبارزه و تلاش احسان طبری توسط مخالفانش.
یادآوری: البته ناگفته نماند که با توجه به اینکه تاریخ نوشتن کتاب‌هایی که پس از انقلاب به علی دشتی و احسان طبری و نورالدین کیانوری و روشنفکرانی این‌چنینی، منسوب است، به دوره زندان و شدیداً شکنجه شدنشان برمی‌گردد، از دید هوادارانشان کتاب‌های مربوط، نمی‌تواند جزو باورهای واقعی آن‌ها باشد.سروش: طبری را با دهان و فک شکسته برای مناظره آوردند! http://www.kurdane.com/article-2373.htmlاحسان طبری چگونه شکسته شد؟ https://www.radiozamaneh.com/328273رادیو زمانه، اسلام آوردن احسان طبری: شکنجه، اقناع یا سندرم استکهلم؟! https://www.radiozamaneh.com/332448بی‌بی‌سی، نامه سرگشاده نورالدین کیانوری به آیت الله خامنه‌ای https://www.bbc.com/persian/iran/2012/01/120124_nk_toudeh_partyبی‌بی‌سی، فراز و نشیب حزب توده ایران در دهه ۶۰؛ از کامروایی تا اعدام https://www.bbc.com/persian/iran/2012/02/120222_l10_mesdaghi_toudeh_partyپیوست کتاب ۲۳ سال محمد، دشتی، علی، صفحه ۱۸۲ http://www.political-articles.com/Com/e-Book/23_YEAR.pdf
(گردآوری سیاووشان)
آثار منسوبی که در دورهٔ شکنجه و زندان، نوشته شده‌اند:
طبری یکی از شخصیت‌های رمانِ "کمی بهار"ِ شهرنوش پارسی‌پور است.
داریوش یک نام کوچک برای مردان و نیز یک نام خانوادگی‌ست. افراد شاخص با این نام از این قرارند:
داریوش کردلو کارشناس ارشد الکترونیک
این حشره آبی و شناگر یک شکارچی دلیر است. سوسک‌های بالغ به‌وسیله آرواره‌های قدرتمند خود تغذیه می‌کنند. نوزاد این سوسکها به‌وسیله آرواره‌های خالی خود به حیوانات ضربه می‌زنند و بعد مایعات درون بدن طعمه خود را می‌نوشند. سوسکهای غواص از هوا تنفس می‌کنند و شناگران خوبی هستند.
سوسک شاخ‌گوزنی اروپایی گونه‌ای از سوسک‌های شاخ‌گوزنی است، نوع نر این سوسک دارای آرواره‌های به شکل شاخ گوزن می‌باشد، که در هنگام نزاع با رقیبان در فصل تولید مثل مورد استفاده او قرار می‌گیرد. سوسک شاخ‌گوزنی بیشتر عمر خود را در تنه درختان قدیمی و کنده‌های چوب پوسیده می‌گذراند و از چوبهای پوسیده این درختان تغذیه می‌کنند. با وجود ظاهر ترسناک، این سوسک بی خطر است.
سوسک طلایی که به‌طور عامیانه در انگلیسی حشره ماه می, یا سوسک ماه می, نیز شناخته می‌شود، نامی عمومی است که به تمام سوسک‌های اروپایی از سرده ملولونتا از خانواده سرگین‌چرخانان گفته می‌شود. این حشره سنگین‌وزن و پَردار، بیشتر زندگی خود را به عنوان نوزاد حشره زیرزمینی که از ریشه درختان تغذیه می‌کند، می‌گذراند. بعد از ۲ تا ۳ سال بالغ شده و به سطح زمین می‌آید.
این حشره سالیان طولانی یکی در اروپا به‌طور فراوان حضور داشت و در سال‌های دوره پروازهای جمعی آفت کشاورزی مهمی به حساب می‌آمد. در اواسط قرن بیستم در اثر مصرف حشره‌کش‌ها به مرز ریشه‌کن شدن رسید و در برخی مناطق حتی به‌طور کامل از میان رفت. از سال‌های بعد از ۱۹۸۰ و وضع قوانین محیط زیستی در مورد استفاده از حشره‌کش‌ها، تعداد این حشره دوباره رو به افزایش گذاشت.
سه گونه از سوسک طلایی اروپایی وجود دارند:
روح‌الله خالقی (زادهٔ ۱۲۸۵ – درگذشتهٔ ۲۱ آبان ۱۳۴۴ ه‍.خ) موسیقی‌دان، آهنگساز، نوازندهٔ ویولن و آموزگار موسیقی اهل ایران بود. خالقی از شاگردان علینقی وزیری بود و در دورانی که توجه به موسیقی سنتی ایران کاهش یافته بود، با آثار و فعالیت‌های خود در حفظ و احیای جایگاه این موسیقی نقش قابل توجهی ایفا کرد.
خالقی در ماهان در استان کرمان متولد شد اما چند ماه پس از تولدش و با اتمام مأموریت پدرش در کرمان، به همراه خانواده به تهران رفت. در کودکی و تحت تأثیر پدر و مادرش که هر دو نوازندگی می‌دانستند با موسیقی آشنا شد. تحصیلات ابتدایی خود را در تهران، شیراز و اصفهان سپری کرد. پدرش با اینکه به موسیقی علاقه داشت اما با انتخاب این هنر به‌عنوان یک حرفه برای پسرش مخالف بود. با این‌حال، گرایش روح‌الله خالقی به موسیقی باعث شد تا در نوجوانی با دیدن آگهی برپایی مدرسهٔ موسیقی وزیری، در آنجا نام‌نویسی و تحصیل موسیقی را آغاز کند. وی از ۱۹ سالگی در مدرسهٔ موسیقی مشغول به تدریس شد و همزمان تحصیلات خود را در دارالفنون و پس از آن در دانشسرای عالی تا مدرک کارشناسی در رشتهٔ فلسفه و ادبیات فارسی ادامه داد.
خالقی چند سال در وزارت معارف خدمت کرد؛ منشی مخصوص دفتر وزیر، معاون دفتر وزارتی، و معاون ادارهٔ موسیقی کشور و هنرستان عالی موسیقی، از جمله سِمت‌های وی بودند. خالقی در سال ۱۳۲۲ ه‍.خ با دعوت از چند موسیقی‌دان ایرانی، «ارکستر ملی» را تشکیل داد. در سال ۱۳۲۸ نیز «انجمن دوستداران موسیقی ملی» را تشکیل داد که بعداً به هنرستان موسیقی ملی تغییر نام یافت. خالقی کنسرت‌های متعددی را توسط ارکستر این انجمن به اجرا درآورد. همچنین، خالقی نخستین نشریهٔ مستقل موسیقی ایران را با نام "مجلهٔ چنگ" تأسیس و مقاله‌های تخصصی بسیاری نیز در مطبوعات مختلف منتشر کرد. رهبری ارکستر گل‌ها، سرپرستی ارکسترهای شمارهٔ یک و دو رادیو، و عضویت در شورای موسیقی رادیو از دیگر فعالیت‌های وی بود.
خالقی چندین کتاب مهم در زمینهٔ موسیقی ایرانی و غربی نوشت. "سرگذشت موسیقی ایران" در سه جلد که نام وی را به‌عنوانِ «نخستین تاریخ‌نگارِ موسیقی شهری ایران» مطرح کرد و "نظری به موسیقی" دربارهٔ مبانی موسیقی کلاسیک و موسیقی ایرانی در دو جلد، از مهم‌ترین آثار چاپی او به‌شمار می‌آیند.
از خالقی به‌عنوانِ «بنیانگذارِ موسیقی ملی ارکسترال» نام برده می‌شود؛ به‌همین دلیل او را از نخستین «آهنگ‌سازان حرفه‌ایِ کامل در ایران» دانسته‌اند که در این سبک به شهرت رسید. وی قطعات موسیقی بسیاری ساخت که در همهٔ آنها به موسیقی ایرانی توجه و پرداخته شده‌است. در آثار او گرایش به کنترپوان، استفاده از هارمونی خاص برای حفظ اصالت موسیقی ایرانی، اهمیت به زیبایی ملودی و ترویج موسیقی بدون کلام مشهود است. قطعات و تصنیف‌هایی همچون، "رنگارنگ" شماره ۱ و ۲، «بهار دلنشین»، «حالا چرا»، «خوشه‌چین»، «چَنگِ رودکی»، «میِ ناب» و «سرود نفت» از جمله ساخته‌های خالقی هستند که در میان مردم به شهرت رسیدند. سرود مشهور «ای ایران» که از آن به‌عنوان سرود ملی غیررسمی ایرانیان یاد می‌شود نیز، از جمله ساخته‌های او است.
روح‌الله خالقی در سال ۱۲۸۵ ه‍. ش (برابر با ۱۳۲۴ ه‍. ق) در شهر ماهان در استان کرمان زاده شد. در آن هنگام، پدرش در شهر کرمان منشی فرمانفرما والی ایالت بود؛ به‌همین دلیل روح‌الله که سومین فرزند خانواده بود به همراه پدرش میرزا عبدالله خان، مادرش مخلوقه خانم و خواهرش مخلوصه و برادرش کریم، در باغِ شاهزادهٔ ماهان کرمان که یک عمارت حکومتی بود، اقامت داشتند. چند ماه پس از تولد روح‌الله، مأموریت پدرش در کرمان پایان یافت. آن‌ها به تهران بازگشتند و در خانه‌ای مستقر شدند که در خیابان ارامنه و پشت پارک مختار السلطنه بود. پدر روح‌الله که خود نواختن تار را نزد آقا حسینقلی فراهانی، آقا رضاخان (داماد آقا حسینقلی) و درویش‌خان آموخته بود، بیشتر اوقات در سفر بود اما هر زمان که بازمی‌گشت محفلی با دوستانش که اهل موسیقی بودند برگزار می‌کرد و خودش نیز تار می‌نواخت. مخلوقه خانم، مادرِ روح‌الله نیز تار می‌نواخت و با نوازندگی کمانچه نیز آشنا بود. خانوادهٔ خالقی با میرزا غلامرضا شیرازی، نوازندهٔ تار، معاشرت بسیار داشتند و کودکان خانواده، میرزا غلامرضا را «عمو» می‌خواندند. همچنین میرزا رحیم کمانچه‌کِش، شوهر عمهٔ روح‌الله بود و به منزل آنها رفت‌وآمد داشت. منزل رکن‌الدین مختاری پشت خانهٔ خانوادهٔ خالقی بود و شب‌های تابستان ویلن‌نوازی او، روح‌الله را شیفتهٔ صدای این ساز کرده بود چنان‌که روح‌الله به گفتهٔ خودش «در کودکی مکرر با آواز ویلن همسایه به خواب رفته بود».
زمانِ آغاز تحصیلات ابتدایی که رسید، روح‌الله را در مدرسهٔ آمریکایی تهران، ثبت‌نام کردند. او هر روز به همراهِ خواهر و برادر و خاله‌اش مریم (که از همهٔ آنها بزرگتر بود)، به مدرسهٔ آمریکایی می‌رفت. در آن مدرسه صبح‌ها پیش از آنکه دانش‌آموزان به کلاس بروند، مدیر مدرسه که مِستر جُردن نام داشت، نیایش می‌خواند؛ پس از آن، خانم جردن اُرگ می‌نواخت و دانش‌آموزان سرود می‌خواندند. روح‌الله از خردسالی به نواختن ساز علاقهٔ بسیار داشت اما پدرش از ترس اینکه وی ممکن است از تحصیل عقب بماند، اجازهٔ فراگیری نوازندگی را به او نمی‌داد. با این حال، روح‌الله در مواقع تنهایی و به‌صورت مخفیانه با سازِ تاری که بزرگتر از جثه‌اش بود می‌نواخت. سال‌های کودکی او همزمان با جنبش‌های آزادی‌خواهان و مشروطه‌طلبان در ایران بود.
پدر روح‌الله در سال ۱۲۹۵ ه‍.ش به شیراز منتقل شد. دو سال بعد، در شهریور ۱۲۹۷ ه‍. ش، خانوادهٔ خالقی نیز از راه اصفهان به شیراز رفتند. در این هنگام روح‌الله دوازده‌ساله بود. او تحصیلات ابتدایی خود را در دبستانی واقع در میدان سربازخانهٔ شیراز ادامه داد و در این زمان بود که برای نخستین بار در مجلسی دوستانه، ساز ویلن را از نزدیک دید. وی همچنین مدتی نزد فرصت‌الدوله شیرازی، عروض و نقاشی آموخت. خالقی دربارهٔ زندگی در شیراز چنین گفته‌است:
در اواخر تابستان ۱۲۹۹ ه‍. ش، اقامت خانوادهٔ خالقی در شیراز پایان یافت و در منطقهٔ «باغِ نو» در اصفهان ساکن شدند. روح‌الله در اصفهان نیز تحصیلات دورهٔ ابتدایی خود را پی گرفت. او در مدت سکونت در شیراز و اصفهان، در محافل هنری با هنرمندانی نظیر رحیم قانونی، میرزادهٔ عشقی و نایب اسدالله آشنا شد.
روح‌الله خالقی قبل از پایان تابستان سال ۱۳۰۰ ه‍. ش، به همراه خانواده‌اش به تهران بازگشت. او تا پیش از بازگشت به تهران، هرگز آموزش موسیقی ندیده بود. پدر روح‌الله خالقی در پایان یکی از مجالسی که در باغ خانوادگی ترتیب داده بود، به میرزا رحیم کمانچه‌کِش در مورد علاقهٔ روح‌الله به موسیقی گفت و از او خواست که به روح‌الله موسیقی آموزش دهد. به این ترتیب روح‌الله خالقی نخستین درس‌های موسیقی را نزد شوهر عمه‌اش میرزا رحیم که یک سازِ ویلن برایش تهیه کرده بود، به صورت سینه به سینه آغاز کرد. هنگام تمرین، میرزا رحیم موسیقی ایرانی را با کمانچه می‌نواخت و روح‌الله نیز با ویلن آن را تقلید می‌کرد. روح‌الله در کلاس ویلن رضا محجوبی نیز شرکت کرد.
خالقی در اوایل تابستان ۱۳۰۲ ه‍. ش، به واسطهٔ یکی از دوستان مادرش با نورعلی برومند که یک سال از وی بزرگتر بود، آشنا شد و دوستی عمیقی بین آنها شکل گرفت. نورعلی، نوازندهٔ تار و شاگرد درویش‌خان بود. روح‌الله خالقی در تعطیلات تابستان، هر روز به خانهٔ برومند می‌رفت. آنها از صبح تا شب در کنار هم موسیقی می‌نواختند و ردیف موسیقی ایرانی را دوره می‌کردند. روح‌الله خالقی روزی از علی‌محمد حیدریان (نقاش و از شاگردان کمال‌الملک، که داییِ نورعلی برومند بود و به خانهٔ آنها رفت‌وآمد داشت) دربارهٔ بهترین مدرسِ ویلن سؤال پرسد. او در پاسخ بر شیوهٔ صحیح علمی تأکید کرد و از علینقی وزیری نام برد که ۵ سال قبل برای تکمیل آموخته‌های موسیقی به اروپا رفته و حال بازگشته بود و قصد داشت که یک مدرسهٔ موسیقی دایر کند. حیدریان تأکید کرده بود «نزد او برو و بی‌جهت عمر خود را پیش این و آن تلف نکن» اما با سپری شدن تعطیلات تابستان سال ۱۳۰۲ ه‍. ش، نورعلی برومند را برای تحصیل در رشتهٔ پزشکی به اروپا فرستادند و روزهای تمرین و همنوازیِ خالقی و برومند به پایان رسید.
در اوایل زمستان سال ۱۳۰۲، آگهی افتتاح مدرسهٔ عالی موسیقی (که وزیری برپا کرده بود) در روزنامه چاپ شد. روح‌الله خالقی با دیدن این آگهی، بی‌درنگ برای ثبت نام به آدرس درج شده رفت. او در آن زمان، یک سال و چند ماه ویلن نواخته بود اما با نُت‌خوانی و تئوری موسیقی آشنا نبود. در محل ثبت‌نام، علینقی وزیری شخصاً او را نام‌نویسی کرد و کتاب "دستور تار" را به وی داد. وزیری تأکید کرد که این کتاب را برای تار نوشته اما به‌دلیل اینکه قواعد خط موسیقی در آن نوشته شده، برای او نیز مناسب است. یک هفته بعد کلاس‌های مدرسهٔ عالی موسیقی شروع شد و روح‌الله خالقی که از نخستین شاگردان این مدرسه بود، به همراهِ حدود صد هنرجوی دیگر، تحصیلات رسمی موسیقی خود را آغاز کرد. او دو روز در هفته، بعدازظهرها به مدرسهٔ موسیقی می‌رفت. پس از گذشت یک ماه، تنها حدود بیست هنرجو در مدرسه باقی ماندند که از آن میان، ابوالحسن صبا که در نواختنِ ویلن مهارت بیشتری داشت، از سوی علینقی وزیری به عنوان «خلیفهٔ کلاس» انتخاب شد. روح‌الله خالقی که شیفتهٔ وزیری شده بود با تمرینِ بسیار، در تابستان سال ۱۳۰۳ ه‍.ش موفق شد آزمون ورودی ارکستر مدرسهٔ عالی موسیقی را پشت سر گذاشته و به آن راه یابد.
خالقی که در این زمان تصمیم گرفته بود با جدیت بیشتری به موسیقی بپردازد، پس از تعطیلات نوروز ۱۳۰۴ ه‍.ش بدون اجازهٔ پدرش، تحصیل در مدرسهٔ آمریکایی را رها کرد تا تمام وقتش را به موسیقی اختصاص دهد. پدرش با وجود علاقه‌ای که به موسیقی داشت، با انتخاب این هنر به‌عنوان یک حرفه مخالف بود. به‌همین دلیل خالقی هر روز، دور از چشم پدر به مدرسهٔ عالی موسیقی می‌رفت. علاقهٔ بسیار او به تحصیل حرفه‌ای در رشتهٔ موسیقی، سبب بروز تنش‌هایی در رابطهٔ او با پدرش شد اما وی که تازه مادرش را از دست داده بود و به موسیقی بیش از پیش دل بسته بود، از راهی که برگزیده بود خارج نشد.
خالقی در این دوران در کنسرت‌های کلوپ موزیکال که توسط علینقی وزیری راه‌اندازی شده بود، به‌همراه چند نفر دیگر از هنرجویان مدرسهٔ موسیقی به نوازندگی می‌پرداخت. در تابستان سال ۱۳۰۴، چهار کنسرت به رهبری وزیری در مدرسهٔ موسیقی اجرا شد که خالقی نیز در آن‌ها به عنوان نوازندهٔ ویلن حضور داشت.
روح‌الله خالقی بالاخره در سن ۱۹ سالگی با گرفتن حکم تدریس موسیقی، به پدرش ثابت کرد که در «پیِ مطرب شدن نبوده‌است». او در این هنگام به تدریس ویلن و تئوری موسیقی در مدرسهٔ موسیقی مشغول شد. وی در سال ۱۳۰۷ ه‍. ش، به‌عنوان معلم روزمزد برای آموزش موسیقی در مدرسهٔ ورزش منصوب شد و در همین سال، پس از انتصاب علینقی وزیری به ریاست هنرستان موسیقی دولتی، در کنار وی به تدریس در آن هنرستان نیز مشغول شد.
خالقی دوست داشت که برای ادامهٔ تحصیل به خارج از ایران برود. در آن سال‌ها، وزارت معارفِ هر سال یک‌صد نفر از متقاضیان در رشته‌های مختلف را از طریق کنکور به خارج از کشور می‌فرستاد. از آنجا که موسیقی در میان این رشته‌ها نبود، روح‌الله خالقی تصمیم گرفت تا در رشتهٔ ادبیات شرکت کند. او برای موفقیت در این آزمون، یک سال به‌صورت مداوم به مطالعهٔ درس‌های اختصاصی پرداخت اما پس از آن متوجه شد که طبق قانون جدید وزارت معارف، فقط داوطلبانی که مدرک دیپلم دارند مجاز به شرکت در آزمون هستند. به‌همین دلیل روح‌الله خالقی از سال ۱۳۰۸ ه‍.ش با ورود به مدرسهٔ دارالفنون، تحصیلات عمومی خود را پی گرفت و پس از یک سال مدرک دیپلم خود را دریافت کرد. در این هنگام، بازهم قانون وزارت معارف تغییر یافت و این‌بار داشتن مدرک لیسانس (کارشناسی) به شرایط متقاضیان افزوده شد. خالقی برای دست‌یافتن به هدف خود، در سال ۱۳۱۰ ه‍.ش وارد دارالمعلمین عالی شد. عیسی صدیق، عباس اقبال آشتیانی، صادق رضازاده شفق، بدیع‌الزمان فروزانفر، محمدکاظم عصار، احمد بهمنیار و اسدالله بیژن از جمله استادان او در دارالمعلمین عالی بودند.
در سال ۱۳۱۱ ه‍. ش، خالقی ارکستر کافهٔ تازه تأسیس بلدیه، وابسته به شهرداری تهران را تشکیل داد. او همزمان هفته‌ای چند ساعت نیز در مدرسهٔ موسیقار (هنرستان موسیقی دولتی) تدریس می‌کرد. روح‌الله خالقی در خرداد سال ۱۳۱۳ ه‍.ش مدرک لیسانس را در رشتهٔ فلسفه و ادبیات، با رتبهٔ یک دبیری از دارالمعلمین که به دانشسرای عالی تغییر نام داده بود، دریافت کرد. در این زمان، اعزام دانشجو به اروپا ممنوع شد و خالقی فرصت ادامهٔ تحصیل در خارج از کشور را از دست داد. او پس از این اتفاق، زمانِ بیشتری را به تدریس موسیقی اختصاص داد. او روزها در هنرستان عالی موسیقی به تدریس مشغول بود و شب‌ها در ارکستر کافهٔ بلدیه به نوازندگی می‌پرداخت. خالقی در همین سال‌ها با پیشنهاد علینقی وزیری، به مطالعهٔ کتاب‌های هارمونی "ربر" و "دبوا" پرداخت و همزمان مقدماتِ درس هارمونی و سپس سازشناسی و ارکستراسیون را به‌صورت آموزش مکاتبه‌ای با شعبهٔ بیروت مدرسهٔ کِلُس واندانسِ فرانسه آموخت و ساخت نخستین آثار موسیقی خود را آغاز کرد.
روح‌الله خالقی در مهر سال ۱۳۱۳ ه‍.ش خدمت سربازی خود را آغاز کرد و به دانشکدهٔ افسری وارد شد. در همین سال علینقی وزیری را از ریاست هنرستان موسیقی برکنار کردند و خالقی از این اتفاق بسیار آزرده‌خاطر شد و از معلمی موسیقی کناره‌گیری کرد. او در شهریور سال ۱۳۱۴ ه‍.ش گواهی پایان خدمت سربازی را دریافت کرد. در همان سال، خالقی به بخش اداری وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه که سه‌سال بعد به وزارت فرهنگ تغییر نام داد، منتقل شد و پس از مدتی به‌عنوانِ منشیِ مخصوصِ دفتر وزیر معارف ایران، علی‌اصغر حکمت برگزیده شد. وی در سال ۱۳۱۶ ه‍.ش بخشِ اول کتاب "نظری به موسیقیِ" را که مربوط به قواعد کلی و تئوری موسیقی غربی است، منتشر کرد و در سال ۱۳۱۷ ه‍.ش بخش دوم این کتاب را که دربارهٔ مباحث نظری موسیقی ایرانی است، جداگانه به انتشار رساند. در همین سال، خالقی به سمتِ معاون دفتر وزارتی وزارت فرهنگ منصوب شد و در این جایگاه به همراه وزیر فرهنگ به نقاط مختلف ایران سفر کرد. او در این سفرها با آداب و رسوم و فرهنگ مردم کشورش بیش از پیش آشنا شد.
در شهریور سال ۱۳۲۰ محمدعلی فروغی نخست‌وزیر شد و عیسی صدیق به وزارت فرهنگ رسید. این دو نفر که با خدمات علینقی وزیری آشنا بودند، وی را برای ریاست ادارهٔ موسیقی کشور، هنرستان عالی موسیقی و بخش موسیقی رادیو برگزیدند. وزیری، پذیرش این سمت‌ها را مشروط به انتخاب روح‌الله خالقی به‌عنوان معاونِ خود کرد. به این ترتیب خالقی به معاونت ادارهٔ موسیقی کشور و هنرستان عالی موسیقی منصوب شد.
در آن زمان تبلیغات گسترده‌ای بر ضد فرهنگ و موسیقی ایرانی شکل گرفته بود که شاگردان هنرستان موسیقی را نسبت به موسیقی سنتی ایران بی‌علاقه کرده بود. در واکنش به این شرایط، روح‌الله خالقی فعالیت‌های تازه‌ای را در حیطهٔ موسیقی ایرانی به راه انداخت. در آذر سال ۱۳۲۰ ه‍. ش، علینقی وزیری «ارکستر نوین» را با هدف اجرای قطعات موسیقی ایرانی، در رادیو تشکیل داد و خالقی نیز همکاری خود را با این ارکستر آغاز کرد.
روح‌الله خالقی که احیای جایگاه موسیقی ایرانی را از اهداف خود می‌دانست در اسفند سال ۱۳۲۲ ه‍.ش با دعوت از چند موسیقی‌دان ایرانی، ارکستر ملی را تشکیل داد. از جمله نوازندگان این ارکستر می‌توان به ابوالحسن صبا، حبیب سماعی، موسی معروفی، علی‌محمد خادم میثاق، عبدالعلی وزیری، جواد بدیع‌زاده، احمد فروتن راد، مهدی برکشلی و مهدی خالدی اشاره کرد. نخستین اجرای ارکستر ملی به رهبری روح‌الله خالقی، ۲۴ اردیبهشت ۱۳۲۳ ه‍.ش در سالن دبستان نظامی، در خیابان سپه تهران برگزار شد.
در آن روزها، اشغال ایران در جنگ جهانی دوم به‌دست نیروهای متفقین، انگیزه‌ای شد تا روح‌الله خالقی تحت تأثیر اوضاع آن زمان، یکی از مشهورترین آثار خود را آهنگسازی کند. او در شهریور سال ۱۳۲۳ بر روی شعری از حسین گل‌گلاب، سرود «ای ایران» را برای صدای غلامحسین بنان و گروه کًر ساخت. این اثر را سرود ملی غیررسمی ایرانیان دانسته‌اند. در همین زمان انجمن موسیقی ملی نیز با تلاش‌های خالقی شکل گرفت و در نخستین برنامهٔ رسمی این انجمن در مهر ۱۳۲۳ ه‍. ش، پس از سخنرانی علینقی وزیری، سرود «ای ایران» برای نخستین‌بار به اجرا درآمد و به قدری مورد توجه قرار گرفت که در همان کنسرت سه بار تکرار شد. این ارکستر در طول فعالیت‌های خود، برنامه‌های متعددی در تهران و چند شهر ایران برگزار کرد.
در سال ۱۳۲۴ ه‍.ش با تلاشِ روح‌الله خالقی، «باشگاه موسیقی» که محل ثابتی برای فعالیت‌های انجمن موسیقی ملی بود، تأسیس شد. سلیمان سپانلو که از اعضای انجمن بود، خانهٔ خود واقع در خیابان هدایت را برای این منظور در اختیار انجمن موسیقی ملی قرار داد. در این زمان سرپرستی موسیقی رادیو نیز از طرف ادارهٔ کل تبلیغات، به انجمن موسیقی ملی واگذار شد که تا دو سال ادامه داشت.
با روی کار آمدن کابینهٔ قوام‌السلطنه و انتخاب فریدون کشاورز به‌عنوان وزیر فرهنگ، پرویز محمود در سال ۱۳۲۵ جایگزین علینقی وزیری شد و به ریاست هنرستان عالی موسیقی و ادارهٔ موسیقی کشور رسید. به دنبال آن، روبن گریگوریان نیز به‌عنوان معاون ادارهٔ موسیقی و هنرستان عالی موسیقی، جایگزین روح‌الله خالقی شد. این اتفاق سبب شد که خالقی از مدیریت دولتی و فعالیت در رادیو و هنرستان موسیقی کناره‌گیری کند. در این هنگام برنامه‌های موسیقی ایرانی مجدداً از هنرستان حذف شد.
مسئولان جدید ادارهٔ موسیقی، بیشتر برای گسترش موسیقی کلاسیک غربی تلاش می‌کردند. از همین رو بود که انجمن موسیقی ملی از شهریور ۱۳۲۵ ه‍. ش، بحرانی‌ترین دوره‌اش را سپری کرد. در این دوره کنسرت‌های انجمن با مشکلات فراوان همراه بود و کسری بودجهٔ انجمن از طریق عواید کنسرت‌ها و مشارکت اعضای باشگاه موسیقی تأمین می‌شد. خالقی در همین سال، نخستین نشریهٔ مستقل موسیقی ایران را با نام مجلهٔ "چنگ" تأسیس کرد و خود مدیریت و مسئولیت این مجله را برعهده گرفت و سردبیری آن را به لطف‌الله مفخم‌پایان که از شاگردانش بود، سپرد. مجلهٔ "چنگ" به مدت یک سال فعالیت خود را ادامه داد و هر سه ماه، یک شماره و در مجموع چهار شماره به انتشار رساند. سپس خالقی به وزارت کار و تبلیغات منتقل شد و تا سال ۱۳۲۷ ه‍.ش در آن وزارتخانه مشغول خدمت بود اما در تیر ۱۳۲۷ ه‍. ش، خالقی به وزارت فرهنگ بازگشت و مسئولیت دبیرخانهٔ هنرهای زیبا در ادارهٔ نگارش به او سپرده شد. او در همین سال، برای فیلم "طوفان زندگی" به کارگردانی علی دریابیگی موسیقی ساخت که تنها تجربهٔ آهنگسازی وی برای فیلم به‌شمار می‌آید.
در خرداد ۱۳۲۸ ه‍. ش، باشگاه موسیقی که از تأمین هزینه‌های خود بازمانده بود، تعطیل شد. در همین زمان، وزارت فرهنگ اعلام کرد که اگر فعالیت‌های انجمن موسیقی ملی جنبهٔ آموزشی داشته باشد از پشتیبانی و کمک آن وزارتخانه برخوردار خواهد شد. روح‌الله خالقی که طرح تأسیس هنرستان موسیقی ملی را سه سال پیش‌تر در "مجلهٔ چنگ" مطرح کرده بود، اساسنامهٔ هنرستان را تهیه کرد. پس از مدتی، امتیاز تأسیس هنرستان به انجمن موسیقی ملی داده شد و روح‌الله خالقی که سال‌ها به دنبال ترویج موسیقی ملی بود، به‌عنوان رئیس هنرستان موسیقی ملی، فعالیت خود را آغاز کرد و به پرورش هنرجویان موسیقی ایرانی پرداخت. به این ترتیب انجمن موسیقی ملی به هنرستان موسیقی ملی تبدیل شد. این هنرستان در روز اول مهر ۱۳۲۸ ه‍.ش با ۸ هنرجوی دختر و ۱۹ هنرجوی پسر، افتتاح شد.
اشتیاق و علاقهٔ خالقی به هنرستان موسیقی ملی تا آنجا بود که گاه پیش از آمدن شاگردان و دور از چشم دیگران، جارو کردن و نظافت مدرسه را نیز انجام می‌داد. او در سال ۱۳۲۹، اولین جلد کتاب "آموزش ویلن" خود را برای هنرجویان هنرستان موسیقی ملی منتشر کرد.
روح‌الله خالقی در سال ۱۳۳۰ ه‍.ش با همکاری موسی معروفی و نصرالله زرین‌پنجه، جلد اول کتاب "دستور مقدماتی تار و سه‌تار" را توسط «انجمن ملی» منتشر کرد. او جلد دوم این کتاب را در سال ۱۳۳۱ ه‍.ش به انتشار رساند. "دستور مقدماتی تار و سه‌تار" از نخستین کتاب‌های آموزشی تار و سه‌تار در ایران محسوب می‌شود. در سال ۱۳۳۲ ه‍. ش، خالقی به فکر تهیهٔ بایگانی صفحه‌های قدیمی موسیقی ایران افتاد. او به همین منظور در روزنامه‌ها آگهی کرد که هنرستان موسیقی ملی صفحه‌های قدیمی را به قیمت خوب می‌خرد. مجموعهٔ صفحه‌هایی که او گردآوری کرد در بایگانی هنرستان عالی موسیقی ملی محفوظ ماند.
خالقی در سال ۱۳۳۳ ه‍.ش همزمان با مدیریت و تدریس در هنرستان، رهبری ارکستر گل‌ها و مدتی نیز سرپرستی موسیقی رادیو ایران را بر عهده گرفت اما به دلیل اینکه هیچ‌کدام از پیشنهادهایی که برای ساماندهی وضعیت موسیقی رادیو طرح کرده بود عملی نشد، از این سمت کناره‌گیری کرد. او در زیرمجموعهٔ فعالیت‌های مربوط به برنامهٔ گل‌ها، برنامه‌هایی نظیر گل‌های رنگارنگ، تکنوازان و موسیقی بی‌کلام را طراحی کرد و به اجرا درآورد. در این زمان، خالقی ساکن خانه‌ای بود که به‌تازگی در خیابان همایونی در شمیران ساخته بود. این خانه حمامی داشت که در طبقهٔ پایین ساختمان بود و در تابستان مورد استفادهٔ خانواده قرار نمی‌گرفت. این مکان خُنک و آرام، محل تحقیق، مطالعه و نوشتن خالقی بود. او در سال ۱۳۳۳ ه‍.ش در حمام طبقهٔ زیرین این خانه، نگارش جلد اول مهم‌ترین کتاب خود، "سرگذشت موسیقی ایران" را نیز به اتمام رساند و منتشر کرد.
در ۲۸ اسفند سال ۱۳۳۳ ه‍. ش، تشکیل شورای ترویج موسیقی ملی (شورای عالی موسیقی رادیو) به تصویب هیئت وزیران رسید و هنرمندانی همچون روح‌الله خالقی، ابوالحسن صبا، علی‌اکبر شهنازی، حسین طاهرزاده، موسی معروفی، جواد معروفی و مشیر همایون شهردار، از طریق رأی‌گیری انتخاب و با ابلاغ نخست‌وزیر وقت فضل‌الله زاهدی، به عضویت این شورا درآمدند. شورای عالی موسیقی از ۱۵ فروردین ۱۳۳۴ ه‍.ش کار خود را به منظور سامان بخشیدن به وضعیت آشفتهٔ موسیقی رادیو آغاز کرد. روح‌الله خالقی صبح روز ۲۵ فروردین ۱۳۳۴ ه‍.ش به عنوان نمایندهٔ شورا، در رادیو تهران سخنرانی کرد. او در بخشی از سخنرانی خود، ضمن انتقاد به وضعیت موسیقی چنین گفت:
شورای ترویج موسیقی ملی، در همان سال ۱۳۳۴ ه‍. ش، چندماه پس از آغاز فعالیت و نظارت بر موسیقی و آثار پخش شده از رادیو، پس از استعفای مشیر همایون شهردار که ریاست شورا را عهده‌دار بود، منحل شد. خالقی تا سال ۱۳۳۴ ه‍.ش جلد دوم تا چهارم کتاب "آموزش ویلن" را نیز منتشر کرد.
در ماهِ مهر سال ۱۳۳۴ ه‍. ش، خالقی به همراه یک هیئت فرهنگی به اتحاد جماهیر شوروی سفر کرد. این نخستین سفر خارجی او بود که در آن از مؤسسه‌های هنری جمهوری‌های ازبکستان، تاجیکستان، ارمنستان و آذربایجان و همچنین مسکو و دیگر شهرهای شوروی دیدن کرد. او پس از این سفر، تحت تأثیر موسیقی و برنامه‌های کنسرواتوارهای شوروی، مقاله‌هایی را در "مجلهٔ موسیقی" و بعدها در "مجلهٔ پیام نوین" به انتشار رساند. وی در این زمان همکاری خود را با انجمن فرهنگی ایران و شوروی آغاز کرد و پس از مدتی به عضویت هیئت مدیرهٔ آن انجمن درآمد که تا پایان عمرش ادامه داشت. خالقی همچنین در سال ۱۳۳۵ ه‍. ش، سفرهایی را به کشورهای رومانی، فرانسه و هندوستان انجام داد.
او در سفر به هند از مراکز و مؤسسه‌های موسیقی در شهرهای دهلی، بمبئی، کلکته، لکهنو و کشمیر دیدن کرد. همچنین در چهار شهر این کشور، سخنرانی‌هایی دربارهٔ موسیقی ایران و مقایسهٔ آن با موسیقی هند توأم با توضیحاتی در مورد موسیقی ملی انجام داد که از رادیوی هند پخش شد. خالقی در این‌مورد نوشته‌است:
دستاورد وی از سفر به هند که دو ماه به طول انجامید، مجموعهٔ مقاله‌هایی در زمینهٔ رقص و موسیقی در این کشور بود که در "مجلهٔ موسیقی" به چاپ رسید. او همچنین در این سال (۱۳۳۵ ه‍.ش)، جلد دوم کتاب "سرگذشت موسیقی ایران" را نیز منتشر کرد. در ماهِ مهرِ سال ۱۳۳۷ "ه‍. ش" مجلهٔ "پیام نوین" (ارگان انجمن فرهنگی ایران و شوروی) با صاحب‌امتیازی مهدی بیانی که از بنیانگذاران انجمن فرهنگی ایران و شوروی بود، آغاز به‌کار کرد و روح‌الله خالقی که سابقهٔ فعالیت و مدیریتِ مطبوعاتی در "مجلهٔ چنگ" و دبیری تحریریهٔ "مجلهٔ موسیقی" را داشت، مدیریت این مجله را به‌عهده گرفت و تا پایان عمر در این جایگاه فعالیت کرد.""
روح‌الله خالقی در سال ۱۳۳۸ ه‍.ش با وجود علاقهٔ بسیاری که به هنرستان موسیقی ملی داشت و به دلیل عدم هماهنگی با سیستم و اختلاف‌نظر با مسئولان دولتی، تقاضا کرد تا از مدیریت هنرستان کنار برود. او که از وضعیت هنرستان موسیقی ملی ناراضی شده بود، نامه‌ای نوشت و در آن متذکر شد که: «دیگر نمی‌توانم در پست ریاست هنرستان موسیقی ملی انجام وظیفه کنم و می‌خواهم به‌صورت یک معلم ساده، تدریس نمایم و اگر نخواستید که من معلم باشم، این نامه در حکم درخواست بازنشستگی من خواهد بود.» پس از ارسال این نامه، حکم بازنشستگی خالقی، ۹ روز زودتر از موعد صادر شد و بدون آنکه دلایل درخواستش را جویا شوند یا از زحمات و فعالیت‌هایش تقدیر به عمل آورند، او را به کلی بازنشسته کردند.
نارضایتی و دلسردی خالقی از زمانی آغاز شده بود که هنرستان موسیقی ملی به‌صورت زیرمجموعه‌ای از ادارهٔ هنرهای زیبا درآمد. او در این مورد نوشته‌است:
خالقی پس از ده سال از هنرستان موسیقی ملی که خود بنا نهاده بود، کنار رفت اما همچنان به فعالیت‌های هنری خود ادامه‌داد و همکاری‌اش را با رادیو ایران بیش از پیش حفظ کرد.
روح‌الله خالقی در طول سال‌های تدریس خود در مدرسهٔ موسیقی، هنرستان موسیقی دولتی و هنرستان موسیقی ملی، شاگردانِ بسیاری را پرورش داد که از آن‌جمله می‌توان به هنرمندانی چون حسین دهلوی، مصطفی کمال پورتراب، فرهاد فخرالدینی، انوشیروان روحانی، هوشنگ ظریف، پروین صالح، افلیا پرتو، گیتی وزیری‌تبار، سیمین آقارضی، جلال ذوالفنون، محمد میرنقیبی، گلنوش خالقی و ارفع اطرایی اشاره کرد.
روح‌الله خالقی از ابتدای تأسیس رادیو با این سازمان همکاری داشت و چندین بار مسئولیت بخش موسیقی رادیو را بر عهده گرفته‌بود. راه‌اندازی برنامهٔ گل‌های رنگارنگ، یکی از فعالیت‌های وی در رادیو بود و پس از بازنشستگی، بر اجرا و انتشار برنامهٔ گل‌ها و مُشتقاتِ آن (یک شاخه گل، گل‌های جاویدان، برگ سبز و گل‌های صحرایی) به سرپرستی داوود پیرنیا، تمرکز بیشتری داشت. مهم‌ترین فعالیت‌های او در رادیو، غیر از راهنمایی‌ها و ارائهٔ پیشنهادها و طرح‌ها، به منظور پیشرفت و بهبود موسیقی رادیو، رهبری ارکستر شماره یک، رهبری ارکستر انجمن موسیقی ملی، رهبری ارکستر گل‌ها، تهیه و اجرای برنامهٔ «یادی از هنرمندان» و تهیه و اجرای برنامهٔ ساز و سخن بوده‌است.
خالقی در اسفند ۱۳۴۱ ه‍. ش، دوباره به شوروی سفر کرد و پس از بازگشت، مقاله‌های دیگری دربارهٔ موسیقی در این کشور منتشر کرد.
خالقی در دورانی فعالیت می‌کرد که موسیقی غربی در ایران رواج داشت و بسیاری موسیقی ایرانی را غیرعلمی و تدریس آن را بیهوده می‌دانستند. حتی در بازه‌ای موسیقی ایرانی در هنرستان عالی موسیقی تدریس نمی‌شد و بسیاری از کسانی که سازهای سنتی می‌نواختند در این دوره به سازهای اروپایی روی آوردند یا هنرستان عالی موسیقی را ترک کردند. در این زمان خالقی و استاد محبوبش علینقی وزیری برای حفظ موسیقی ایرانی تلاش‌های بسیاری کردند. خسرو جعفرزاده در نقد کتاب "نظری به موسیقی،" این کتاب را تلاشی برای توجیه علمی موسیقی ایرانی با تئوری موسیقی غربی و تغییر فضای ضد موسیقی ایرانی آن زمان می‌داند. خالقی در سال ۱۳۳۹ ه‍. ش، آخرین اثر خود را که تصنیفی با نام «خاموش"»" بود، روی شعری از رهی معیری و با خوانندگی غلامحسین بنان ساخت که توسط ارگستر گل‌ها به اجرا درآمد. غزل این تصنیف در مجموعهٔ شعر رهی معیری (سایهٔ عمر) با عنوانِ "غباری در بیابانی" نامیده شده‌است. او پس از ساخت این آهنگ تا پایان زندگی‌اش در سال ۱۳۴۴ ه‍. ش، اثر دیگری خلق نکرد.
روح‌الله خالقی به گفتهٔ همسرش، روزها ساعت ۷ صبح از منزل خارج می‌شد و چند عدد بیسکویت جلوی داشبورد اتومبیلش می‌گذاشت و تا بعدازظهر که به خانه برمی‌گشت، همان بیسکویت‌ها خوراکش بود و به این ترتیب فشار کاری زیاد و عدم توجه کافی به تغذیهٔ مناسب، او را به زخم معده مبتلا کرد. از سال ۱۳۳۹ ه‍.ش به بعد، معالجات متعدد و عمل جراحی برای بهبود بیماری گوارشی او، تحت نظر پزشکانی مانند یحیی عدل انجام شد اما به نتیجه نرسید و مؤثر واقع نشد.
او در تیر سال ۱۳۴۴ ه‍.ش به منظور دیدار با دخترش گلنوش خالقی که در آکادمی موتزارتیوم سالزبورگ در رشتهٔ رهبری کُر مشغول به تحصیل بود، همراه با خانواده به اتریش سفر کرد. در آنجا برای ادامهٔ مداوا به کلینیک پزشکی به نام «فلینگر» رفت. پس از آزمایش‌های مفصل، به او اعلام شد که بیماری‌اش پیشرفت کرده و باید تحت عمل جراحی قرار بگیرد. وی بی‌درنگ در بیمارستانی واقع در شهر سالزبورگ اتریش بستری شد. پس از آخرین عمل جراحی که در بیمارستان سالزبورگ روی معدهٔ روح‌الله خالقی انجام شد و چهارمین جراحی وی به حساب می‌آمد، حال او رو به وخامت گذاشت. در آخرین روزی که در بیمارستان به‌سر می‌برد، همسرش از او پرسید: دیگر اثری نمی‌سازی؟ خالقی پاسخ داد: «"خاموش" آخرین اثر من است».
سرانجام روح‌الله خالقی در ۲۱ آبان سال ۱۳۴۴ ه‍. ش، بر اثر سرطان معده در شهر سالزبورگِ کشور اتریش درگذشت. پیکر او پس از بازگرداندن به ایران، ۲۹ آبان سال ۱۳۴۴ ه‍.ش در گورستان ظهیرالدوله در تهران به خاک سپرده شد.