moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
فرایندهای تصادفی یا فرایندهای کاتوره‌ای جنبه‌های نظری و پایه‌های ریاضی مربوط به فرایندهای کاتوره ای را در حوزهٔ ریاضیّات احتمالات مورد بررسی و واکاوی قرار می‌دهند. به عنوان ساده‌ترین مثال‌ها، می‌شود از رکوردهای ثبت‌شده از سیگنال‌های مربوط به پدیده‌هایی همچون زلزله، سیل، امواج دریا، یا تغییرات بازارهای بورس، یا پیام‌های ارسال‌شده در یک شبکهٔ مخابرات یاد کرد.
مجموعه‌ای از ورتنده های کاتوره ای است با اندیس مرحله یا زمان که وضعیت یک پدیده یا آزمایش کاتوره ای را در طول یک دوره نمایش می‌دهد. متغیرهای تصادفی و اندیس آنها می‌توان از انواع گسسته و پیوسته و نیز چندبعدی باشند. مثلاً بررسی وضعیت آب و هوا، تعداد افراد و وضعیت یک بازی در مکان‌ها، زمان‌ها یا مراحل مختلف. فرایندهای تصادفی یکی از علوم کاربردی وابسته به احتمال و آمار بوده که در سایر علوم و فنون دیگر کاربرد بسیاری دارد.فرایندهای تصادفی در ابتدا در علم فیزیک و برای توصیف پدیده‌های تصادفی که حالت آنها در طی زمان تغییر می‌کند مطرح شد. در مدل‌سازی هر سیستم تصادفی که حالت آن در طی زمان (فضا یا سایر پارامترها) تغییر می‌کند، مدل باید قادر به توصیف حالت سیستم در طول زمان باشد. به عبارت دیگر مدل شامل دنباله‌ای از متغیرهای تصادفی است که پدیده تصادفی را توصیف می‌کند.فرض کنید t متغیر زمان و x(t) متغیر تصادفی متناسب با t باشد. در این صورت یک فرایند تصادفی مجموعه‌ای از متغیرهای تصادفی {x(t):tЄT} است که در آن x(t) به ازای هر tЄT یک متغیر تصادفی است.با این توضیح فرایندهای کاتوره‌ای مفهوم تعمیم‌یافته متغیرهای تصادفی است. برای تعریف یک فرایند تصادفی داریم:T: مجموعه اندیس فرایند (فرایند).مقادیر x: حالات فرایند.S: فضای حالات فرایند.
طِرابْلُس (به عربی رسمی: طَرابُلُس، در گویش عربی لیبی: طِرابْلِس، از یونانی باستان: Τρίπολις، تلفظ: "Trípolis،" از یونانی باستان: Τρεις Πόλεις، تلفظ: "Treis Póleis،" معنا: سه شهر) پایتخت کشور لیبی است. طرابلس در شمال غربی کشور و در واحه‌ای در کنار دریای مدیترانه واقع شده و دارای آب و هوای مدیترانه‌ای است. جمعیت این شهر بر اساس سرشماری سال ۲۰۱۹ بالغ بر ۱،۱۷۰،۰۰۰ نفر بود . حدود ۲٫۲ میلیون نفر در کل منطقه شهری طرابلس زندگی می‌کنند که حدود ۳۰ درصد از جمعیت کشور لیبی را تشکیل می‌دهد. طرابلس بزرگترین شهر، بندر دریایی اصلی و بزرگترین مرکز تجاری و تولیدی در لیبی است.Tripoli. (2022). Cs.mcgill.ca. Retrieved 29 April 2022, from https://www.cs.mcgill.ca/~rwest/wikispeedia/wpcd/wp/t/Tripoli.htm#:~:text=The%20city%20is%20located%20in,Phoenicians%2C%20who%20named%20it%20Oea.
این شهر همچنین محل دانشگاه طرابلس و بزرگترین فرودگاه لیبی، فرودگاه بین‌المللی طرابلس است.
نام طرابلس شکل عربی‌شده واژه یونانی تریپولیس و به معنای "سه شهر" است و به سه شهری اشاره دارد که فنیقی‌ها در قرن هفتم قبل از میلاد در اینجا ساختند.
بسیاری از دزدان دریایی بربر در قرون بعدی در این حدود فعالیت داشتند. در اوایل قرن نوزدهم، ایالات متحده برای مبارزه با دزدان دریایی، جنگ بربری اول را علیه طرابلس نیمه‌مستقل به راه انداخت.
با توجه به تاریخ طولانی این شهر، مکان‌های باستان‌شناسی زیادی در طرابلس وجود دارد. طرابلس به دو بخش قدیمی و جدید تقسیم شده‌است. شهر باستانی محصور شده یا اصطلاحاً "مدینه"، در امتداد بندر قرار دارد و قلعه اسپانیایی قرن شانزدهمی بر آن مسلط است. محله قدیمی شامل طاق نصرت مارکوس آئورلیوس (۱۶۳ پس از میلاد) و مسجد گرجی (۱۸۸۳) و مسجد قرامانلی (قرن ۱۸)، با مناره هشت‌گوش متمایز آن است. قدمت مسجد الناقه یا مسجد شتر از قرون وسطی تا قرن هفدهم است.
باب‌العزیزیه در طرابلس مقر معمر قذافی، رهبر لیبی تا زمان سقوطش در ۲۳ اوت ۲۰۱۱ بود که یک دژ بسیار مستحکم به‌شمار می‌آمد.
طرابلس در شمال غرب لیبی در نزدیکی مرز تونس، در قاره آفریقا قرار دارد. مسافتی هزار کیلومتری (۶۲۱ مایلی) طرابلس را از دومین شهر بزرگ لیبی، بنغازی، جدا می‌کند. واحه‌های ساحلی و مناطق شنی و تالاب‌ها در امتداد سواحل تریپولیتانیا (اقلیم طرابلس) به طول بیش از ۳۰۰ کیلومتر (۱۹۰ مایل) ادامه می‌یابد.
این شهر در حاشیه بیابان و بر روی نقطه‌ای بنا شده‌است که زمین‌های صخره‌ای به دریای مدیترانه وارد شده و خلیجی را تشکیل داده‌اند. آب و هوای آن معمولی مدیترانه‌ای، با تابستان‌های گرم و خشک، زمستان‌های خنک و بارندگی اندک است.Tripoli. (2022). Cs.mcgill.ca. Retrieved 29 April 2022, from https://www.cs.mcgill.ca/~rwest/wikispeedia/wpcd/wp/t/Tripoli.htm#:~:text=The%20city%20is%20located%20in,Phoenicians%2C%20who%20named%20it%20Oea.
طرابلس یک واحه ساحلی بزرگ است با کشتزارهای زیتون، سبزیجات، مرکبات، تنباکو و غلات. ماهیگیری نیز در این محل مهم است و چندین کارخانه کنسروسازی در شهر صیدها را فرآوری می‌کنند. صنایع طرابلس شامل دباغی و تولید سیگار و فرش است. یک انبار نفت، کارخانه‌های مونتاژ وسایل نقلیه موتوری و یک کارخانه کپسول گاز نیز در آنجا قرار دارد. طرابلس با بندر، فرودگاه بین‌المللی نزدیک، و اتصالات جاده‌ای، یک مرکز حمل و نقل شلوغ است. بزرگراه ساحلی که شهر را به بنغازی و قاهره وصل می‌کند و یکی دیگر از جاده‌های اصلی که طرابلس را به سبها در جنوب متصل می‌کند، شاهراه‌هایی مهم هستند.Tripoli | History, Geography, & Facts. (2022). Encyclopedia Britannica. Retrieved 29 April 2022, from https://www.britannica.com/place/Tripoli
طرابلس در قرن هفتم قبل از میلاد توسط فنیقی‌ها بنیاد شد و در آن زمان «اویات» نام داشت که بعداً به صورت اویا درآمد. فنیقی‌ها احتمالاً به‌خاطر بندر طبیعی آن به این مکان جذب شده بودند که در ساحل غربی توسط شبه‌جزیره کوچک و به راحتی قابل دفاعی احاطه شده بود. یونانیان سیسیل منطقه سه شهر اویا، سابراتا و لپتیس مگنا را "تریپولیس" می‌نامیدند که در زبان یونانی به معنای "سه‌شهر" است.
در پایان سدهٔ دوم قبل از میلاد اویا به تصرف روم درآمد و شهر به عنوان بخشی از منطقه تریپولیتانیا در "استان آفریقا" گنجانده شد. در این دوران، اویا از نظر اقتصادی و هنری شکوفا شد. طاق نصرت مارکوس آئورلیوس در مرکز قدیمی طرابلس یادآور این زمان است. این دوران اوج با سقوط امپراتوری روم به پایان رسید.
در سده هفتم میلادی اعراب مسلمان اویا را فتح کردند و پس از آن شهر برای مدتی طولانی توسط دودمان‌های مختلف مسلمان مانند اغلبیان و فاطمیان و بعدها نیز توسط مملوک‌های مصر اداره شد. مدیریت دقیق آب در مناطق داخلی که برای پشتیبانی از جمعیت الزامی بود در سده یازدهم دچار زوال شد و این کاهش سریع جمعیت منطقه سه‌شهر را به دنبال داشت. شهرهای سابراتا و لپتیس ماگنا از سکنه خالی شدند و اهالی در اویا، که از آن به بعد طرابلس نامیده شد، تجمع کردند.
در سال ۱۵۰۹ طرابلس به‌دست اسپانیایی‌ها فتح شد و یک فرماندار اسپانیایی بر این محل گمارده شد. امپراتور کارل پنجم این شهر را در سال ۱۵۳۰ به شوالیه‌های مالت اهدا کرد.
اما در سال ۱۵۵۱ طرابلس توسط ترک‌ها به رهبری تورگوت رئیس فتح شد، که سپس سلطان لقب بیگ طرابلس را به او داد.
بسیاری از دزدان دریایی بربر در قرون بعدی در حدود طرابلس فعالیت داشتند. در اوایل قرن نوزدهم، ایالات متحده برای مبارزه با دزدان دریایی، جنگ بربری اول را علیه طرابلس نیمه‌مستقل به راه انداخت.
در جنگ عثمانی و ایتالیا در سال ۱۹۱۱، ایتالیا استان‌های طرابلس، برقه و فزان را از امپراتوری عثمانی فتح کرد و این سه استان را در مستعمره لیبی خود متحد کرد.
طرابلس پایتخت مستعمرهٔ نو شد و ساختمان‌های پرشماری به سبک معماری ایتالیایی مانند کلیسای جامع طرابلس در آن ساخته شد. در دهه ۱۹۳۰، هزاران مهاجر ایتالیایی به این مستعمره نقل مکان کردند. در سال ۱۹۳۸ طرابلس دارای ۱۰۸۲۴۰ سکنه بود که ۳۹۰۹۶ نفر از آنها ایتالیایی بودند.
در طرابلس بود که در طول جنگ جهانی دوم، اروین رومل، از فرماندهان آلمان نازی، با گروه معروف خود یعنی آفریکاکور ظاهر شد و نبرد خود را علیه بریتانیا آغاز کرد. در ۲۳ ژانویه ۱۹۴۳ این شهر توسط نیروهای انگلیسی اشغال شد و پس از آن تا سال ۱۹۵۱ تحت حاکمیت بریتانیا بود.
پس از استقلال پادشاهی لیبی، طرابلس و بنغازی پایتخت شدند. در این زمان، بسیاری از مستعمره‌نشینان ایتالیایی هنوز در این شهر زندگی می‌کردند که تنها پس از به قدرت رسیدن معمر قذافی در سال ۱۹۶۹، به‌طور دسته جمعی شهر را ترک کردند.
در ۱۵ آوریل ۱۹۸۶، طرابلس توسط هواپیماهای نیروی دریایی ایالات متحده در "عملیات ال‌دورادو کنیون" بمباران شد. این اقدام به تلافی حمله ۵ آوریل به یک کلوپ شبانه برلین که مملو از آمریکایی‌ها بود، انجام شد. گفته می‌شود رژیم معمر قذافی از این حمله تروریستی پشتیبانی کرده بود.
در ۲۵ سپتامبر ۲۰۱۱، اخباری مبنی بر کشف یک گور جمعی حاوی ۱۲۷۰ جسد در زندان ابوسلیم در طرابلس منتشر شد. به گفته گروه‌های حقوق بشر، در سال ۱۹۹۶ در زمان حکومت قذافی در اینجا یک کشتار جمعی صورت گرفته بود.
در ۱۲ مه ۲۰۱۰، طرابلس با سقوط پرواز ۷۷۱ خطوط هوایی آفریقایی در فرودگاه بین‌المللی طرابلس، خبرساز شد. ۱۰۴ سرنشین در هواپیما بودند که ۱۰۳ نفر از آنها جان سالم به‌در نبردند.
در جریان شورش در لیبی در سال ۲۰۱۱، طرابلس برای مدت طولانی پایگاه اصلی رژیم قذافی بود. این شهر بارها مورد حمله هواپیماهای ناتو قرار گرفت. در ماه اوت، شورشیان موفق شدند طرابلس را به تصرف خود درآورند و پس از آن جنگ برای چند روز در شهر ادامه یافت. امروزه دولت مستقر در طرابلس، پایتخت لیبی که از سوی سازمان ملل حمایت می‌شود در رقابت با دولتی موازی است که مورد پشتیبانی پارلمان این کشور قرار دارد. پارلمان لیبی در شرق این کشور در شهر طبرق مستقر شده‌است.(www.dw.com), D. (2022). مأموریت نیروهای آلمان در لیبی تمدید شد | DW | 30.04.2022. DW.COM. Retrieved 3 May 2022, from https://www.dw.com/fa-ir/ماموریت-نیروهای-آلمان-در-لیبی-تمدید-شد/a-61647303?maca=per-rss-per-all-1491-rdf
جدول زیر جمعیت طرابلس را از سال ۱۸۹۰ نشان می‌دهد. رشد سریع جمعیت از سال ۱۹۷۰ تا حدی نتیجه الحاق بخش‌های همسایه است.
طرابلس دارای آب و هوای نیمه‌خشک با تابستان‌های طولانی، گرم و خشک و زمستان‌های معتدل و نسبتاً مرطوب است.
مدینه محصور قدیمی‌ترین قسمت طرابلس است و عمدتاً از خانه‌ها، مساجد و کاخ‌های چند صد ساله تشکیل شده‌است. دسترسی به شهر قدیم از طریق سه دروازه در حصار شهر، باب زناته در غرب، باب حواره در جنوب شرقی و باب البحر در شمال صورت می‌گیرد.
در جنوب شرق شهر قدیم، در میدان سبز، "السرایا الحمرا" (قلعه سرخ)، یک قلعه قرن شانزدهمی است که توسط اسپانیایی‌ها ساخته شده‌است. این دژ دارای حیاط‌های متعددی است و امروزه یک موزه در خود جای داده‌است. در شهر قدیم همچنین طاق‌نصرت رومی زمان مارکوس آئورلیوس از قرن دوم پابرجاست. در خاور شهر قدیم، از دوره استعماری، کلیسای جامع طرابلس قرار دارد که به مسجد تبدیل شده‌است.
مسجد جامع احمد پاشا قرامانلی متعلق به سال ۱۷۳۸ میلادی و مسجد دَرغوت پاشا که توسط اولین حاکم عثمانی طرابلس ساخته‌شد، از مهم‌ترین آثار تاریخی شهر طرابلس به‌شمار می‌آیند.یونسکو غارت و تخریب آثار فرهنگی طرابلس را محکوم کرد، رادیو زمانه
از افراد مشهور زاده در طرابلس می‌توان روسانا پودستا (۱۹۳۴–۲۰۱۳)، بازیگر ایتالیایی و جمال محمد (۱۹۸۳)، فوتبالیست را نام برد.
طرابلس (؛ ) دومین شهر بزرگ لبنان و واقع شده در شمال شهر بترون است.
طرابلس در طول تاریخ دارای نام‌های متفاوتی بوده‌است که قدمت آن‌ها به دورهٔ فینیقیها می‌رسد. در کتیبه‌های عمارانه از آن با نام «دربلی» یاد شده و در جاهای دیگر «اهلیه» یا «وهلیه» (۱۴ ق. م) نامیده شده‌است.
در یک حکاکی به جای مانده باستانی که در آن راجع به تهاجم دولت آشوری به فرماندهی آشورناسیرپال دوم به سرزمین طرابلس توضیح داده شده‌است، این شهر «محلتا»، «میزا» یا «کیزا» نامیده شده‌است.
تحت فرمانروایی فینیقیها نام «آذر» بر این شهر گذاشته شد. وقتی یونانی‌ها بر این منطقه حکمرانی می‌کردند نام «تریپولی» به معنی سه شهر (عربی آن «طرابلس») را برای آن برگزیدند.
عربها نیز نام‌های متفاوتی بر این منطقه گذاشتند که از جملهٔ این نام‌ها می‌توان به «ولایت عهدی طرابلس»، «اتحادیهٔ طرابلس» و «شاهنشاهی غربی طرابلس» اشاره کرد. علاوه بر این نام‌ها، نام‌های «طربلوس»، «ارطربلوس» یا «طرابلس الشام» نیز کاربرد داشته‌است.
صلیبیون در طول ۱۸۰ سالی که بر این قلمرو حکمرانی می‌کردند، طرابلس را به عنوان پایتخت «شهرستان تریپولی» برگزیدند و در این دوره این شهر «سه‌گانه» نام یافت.
امروزه طرابلس «الفیحاء» نیز نامیده می‌شود. «الفیحاء» از فعل عربی «فیح» مشتق شده که معنی آن «پخش شدن بوی خاص در فضا» می‌باشد.
طرابلس به داشتن باغ‌های پهناور پرتقال معروف است. در فصل بهار با شکوفایی این درختان، گرد شکوفه‌های پرتقال در هوا پخش می‌شود و رایحهٔ دل‌انگیزی در سطح شهر قابل استشمام است. از این رو به این شهر «الفیحاء» نیز گفته می‌شود.
شواهدی مبنی بر وجود استقرارهایی در طرابلس وجود دارد که قدمت آن‌ها به سال ۱۴۰۰ ق.م. بر می‌گردد. در قرن ۹ ق.م. فینیقیها بازاری در این ناحی بنا کردند و بعدها تحت فرمانروایی ایرانی‌ها، این ناحیه مرکز اتحادیهٔ شهرهای فینیقی صور، صیدا و جزیرهٔ آرادس شد. تحت فرمانروای هلنیست‌ها طرابلس به مرکز کشتی‌سازی نیروهای دریایی تبدیل شد و شاهد دوره‌ای از خود مختاری بود. طرابلس در سال ۶۴ ق.م. زیر سلطه‌ی جمهوری روم درآمد. در سال ۵۵۱ میلادی، زلزله‌ای سهمگین و امواج شدید دریا این شهر را، که در قلمرو امپراطوری روم شرقی بود، به‌همراه شهرها و جزیره‌های واقع در این منطقه از ساحل مدیترانه نابود کرد.
در دوران باستان، این منطقه محل استقرار فینیقی‌ها بود. شهرهای صور، صیدا و ارواد شامل این منطقه می‌شده‌اند. از این رو، این منطقه ترابس (طرابلس (لیبی)) به یونانی به معنای سه شهر نام گرفته‌است.
بعد از فینیقی‌ها به ترتیب آشوری‌ها، هخامنشیان، امپراطوری روم، خلافت راشدین، سلجوقیان، صلیبیون، ممالیک و دولت عثمانی در این ناحیه حکمرانی کردند. در قرن ۱۹ صلیبیون در این منطقه «کشور تریپولی» را بنا نمودند.
طرابلس مرکز استان شمال لبنان می‌باشد که در نزدیکی ساحل و در ۸۵ کیلومتری شمال شهر بیروت واقع شده‌است. می‌توان از این شهر به عنوان غربی‌ترین بندر لبنان یاد کرد. جمعیت این شهر در حدود ۶۰۰٬۰۰۰ نفر، معادل ۱۵٪ جمعیت کل لبنان، می‌باشد. دومین بندر بزرگ لبنان در این منطقه واقع شده‌است. این شهر هم‌مرز شهر المیناء است که بندر خروجی طرابلس محسوب می‌شود. از نظر جغرافیایی این دو شهر به هم وصل شده طرابلس بزرگ را به وجود می‌آورند.
با ۲۰۰ هزار نفر جمعیت، طرابلس دومین شهر بزرگ لبنان است. در این شهر عمدتاً سُنی‌نشین اقلیت کوچکی از شیعیان علویدرگیری هواداران و مخالفان بشار اسد در لبنان ۶ کشته بر جای گذاشت، بی‌بی‌سی فارسی و اقلیت‌های نسبتاً بزرگ مسیحی نیز زندگی می‌کنند.
Wikipedia contributors, "Tripoli, Lebanon," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tripoli,_Lebanon&oldid=189076223 (accessed February 12, 2008).
پارسی سَره یا فارسی سره گونه‌ای از زبان فارسی است که واژگان نافارسی نداشته یا دارای کمینه‌ای از آن‌ها باشد. به شیوه‌ای که گرایش به کاربرد پارسی دارد، سره‌گویی و سره‌نویسی،http://parsianjoman.org/?p=879https://hiword.ir/آموزه-هایی-درباره-سره-گویی-و-سره-نویسی-د/ یا پارسی‌گویی و پارسی‌نویسی گویند.
زبان فارسی کنونی بازماندهٔ زبانی کهن است که در درازای تاریخ، واژگان بسیاری از زبان‌های دیگر وام گرفته و بسیاری از واژگانش فراموش شده‌اند؛ برای همین بخش بزرگی از دستور زبان فارسی کنونی و واژگان آن، ریشه در زبان‌های پارسی میانه و پارسی باستان دارد.دانشنامهٔ بریتانیکا زبان فارسی، Encyclopædia Britannica, Persian language (انگلیسی) بازبینی در ۱۱ ژوئن ۲۰۱۱
در طول چند هزار سال گذشته، زبان فارسی دچار دگرگونی‌های بسیاری بوده‌است که از علت‌های آن، وجود اقوام مختلف، پیوند نزدیک با مردم کشورهای دیگر به دلیل گسترش ایران، حمله به ایران از سوی یونان تا هند، چیرگی عرب‌ها و یورش مغولان بر ایران بوده‌است.
این دگرگونی‌های تاریخی در ایران، سبب دگرگونی‌های سیاسی و فرهنگی و پیرو آن با دگرگونی‌های زبانی، زبان فارسی فراز و فرودهای فراوانی را تجربه کرده‌است. در پس این دگرگونی‌ها، همیشه دو گروه رویاروی هم بوده‌اند: گروهی که پارسی را ارج می‌نهادند و گرایش به پارسی‌نویسی داشتند و دوم گروهی که گرایش به زبان‌های دیگر داشته‌اند. این گرایش می‌توانست به زبان عربی، فرانسوی یا انگلیسی بوده باشد. در آغاز پیدایش فارسی این گروه به زبان عربی گرایش داشتند و امروزه در نقش پشتیبانی از زبان‌های اروپایی چهره می‌نمایند.سعید جعفری، https://www.jafarisaeed.ir/سپیده-دم-سره‌نویسی/
گزینش و ساختن اصطلاح برای مفاهیم مورد نیاز در ایران پیشینه‌ای طولانی دارد و دستِ‌کم به عصر ساسانیان بازمی‌گردد. متن‌های بازمانده را می‌توان به سه دسته تقسیم کرد: متون پهلوی، متون فارسی دری (فارسی کلاسیک) و متون فارسی نوین. زبان پهلوی که به اعتقاد بسیاری از صاحب‌نظران دنباله و صورت تحول‌یافتهٔ زبان فارسی باستان است، در زمان ساسانیان زمان رسمی ایران بوده و همهٔ نوشته‌ها به این زبان نوشته می‌شد. به دستور اردشیر و پسرش شاپور، کتاب‌های دوروثئوس، هرمس و بطلمیوس و کتاب‌های دیگر یونانی به پهلوی ترجمه شد و گمان می‌رود که برخی کتاب‌های دیگر در زمان شاپور اول ساسانی به پهلوی ترجمه شده بودند اما ترجمهٔ بیشتر آثار فلسفی به احتمال بسیار، در دورهٔ خسرو انوشیروان و از زبان سریانی صورت گرفت. چنین فعالیت‌های علمی، دانشمندان ایرانی را وامی‌داشت تا دست به واژه‌گزینی نیز بزنند که چند نمونه آنها در زیر می‌آید:
زبان پارسی، از ابتدای غلبهٔ فرهنگ و زبان عربی، همواره با مشکل واژگان دخیل و موافقان و مخالفان روبه‌رو بوده‌است. در آغازِ رویارویی زبان فارسی و عربی، در میان پارسی‌زبانان، دو گرایش وجود داشت. گروهی فارسی‌گرا بودند و گروهی عربی‌گرا. فارسی‌گرایان که ابن سینا و جوزجانی و ناصرخسرو و افضل‌الدین کاشانی از برجستگان آنان بودند، بر این باور بودند که باید برای واژه‌های عربی و یونانی که برابرهای فارسی برگزید. در مقابل اینان، عربی‌گرایان قرار داشتند که معتقد به وام‌گیری از زبان عربی بودند. در آن زمان این گرایش غلبه یافت و فارسی به مدت چند سده به وام‌گیری گسترده از زبان عربی پرداخت. این گرایش موجب شد که وام‌گیری به عادت فارسی‌زبانان تبدیل شود. این عادت هنوز هم پابرجاست.طباطبایی، سید علاءالدین: ضرورت و موانع واژه‌سازی. در: مجله «نشر دانش» سال هجدهم، بهار ۱۳۸۰ - شماره ۱. (از ۲۸صفحه تا ۳۳).
اگر کوشش کسانی چون فردوسی نبود، بیم آن می‌رفت که فارسی، این زبان هندو-اروپایی، از میان برود. نشانه‌هایی از این گونه نوشته‌ها را می‌توان در برخی از شاهکارهای پارسی یافت. در این شاهکارها، نشانه‌های سره‌گرایی آشکارا دیده می‌شود. شاهنامه فردوسی نمونه‌ای هویدا است از گرایش سره‌نویسانه. فردوسی به باور بسیاری از دانشوران آگاهانه از وام‌واژه‌ها پرهیخته است و کوشیده از واژه‌های بیگانه بهره نجوید. ادوارد براون دراین باره می‌گوید:از سوی دیگر سنجش میان شاهنامه و دیگر سرایندگانی که در این روزگار می‌زیسته‌اند و با فردوسی هم‌روزگارند، نشان می‌دهد که شمار وام‌واژه‌های شاهنامه بسیار کمتر از دیوان‌های دیگر است. می‌توان شاهنامه را با دیوان منوچهری، عنصری یا هر سراینده دیگری سنجید. از این سنجش به خوبی می‌توان دریافت که فردوسی آگاهانه و بخواست از به کاربردن واژه‌های بیگانه خودداری کرده‌است. (تاریخ ادبیات ادوارد براون، ص؟) فردوسی کوشش بسیار کرده که در حد توان واژه‌های عربی را در شاهنامه به کار نبرد. (همان، ص۲۱۰) دربارهٔ دیباچه شاهنامه ابومنصوری نیز نظر بهار آن است که گویا نگارنده آگاهانه و بخواست از آوردن واژگان عربی خودداری کرده‌است. (سبک‌شناسی، ج۱، ص۲۶۵)سعید جعفری، https://www.jafarisaeed.ir/سپیده-دم-سره‌نویسی/
برخی از نخستین کتاب‌هایی که در اواخر سده چهارم هجری به زبان فارسی دری نوشته شدند، کتاب‌های علمی بودند و در سده پنجم کتاب‌های علمی بسیاری به زبان فارسی نوشته شده بود. ابن سینا و بیرونی، کتاب‌هایی به زبان فارسی نوشتند که در آن‌ها واژه‌های علمی فارسی بسیاری ساخته شده‌است. از آن جمله می‌توان به دانشنامه علائی نگاشته ابن سینا اشاره کرد.
از سده سیزدهم هجری، حرکتی در ایران آغاز شد که پالایش فارسی را از واژگان، اصطلاحات و تعبیرات بیگانه، به ویژه عربی تجویز می‌کرد. این حرکت از زمان پادشاهی ناصرالدین شاه (۱۲۶۴–۱۳۱۳ق) آغاز شد و پس از چندی به صورت جنبشی درآمد که تا حدی بر آگاهی‌های تاریخی و تعصّب ملّی استوار بود. سره‌نویسی در سده سیزدهم هجری به دنبال ساده‌نویسی پدید آمد که واکنشی در برابر نثر مصنوع و پرتکلّف آن روزگار بود.»
در دوره نوین در آغاز راه، زمانی که برخی از نخستین آموزگاران مدرسه دارالفنون دست به کار نگارش کتاب‌های علمی فارسی شدند، هر جا به اصطلاح علمی یا فن تازه‌ای که در دانش‌های قدیم سابقه نداشت، برمی‌خوردند، آن را به عربی برمی‌گرداندند یا اصل فرانسوی را به کار می‌بردند.رضا صادقی‌مهر، تجربه‌های زبان فارسی در علم، "مجموعه مقالات سمینار زبان فارسی، زبان علم"، چاپ اول، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۷۲
از نخستین کسانی که در دورهٔ معاصر دست به سره‌نویسی زد، جلال‌الدین میرزا قاجار فرزند فتحعلی‌شاه قاجار بود. وی کتاب تاریخ‌نگاری خود که «نامهٔ خسروان» نام داشت و اثری سه‌جلدی در تاریخ عمومی ایران است، را در فاصلهٔ میان سال‌های ۱۲۸۵ تا ۱۲۸۸ هجری قمری نگاشت. وی نامهٔ خسروان را به پارسی سره نگاشت.https://fa.wikibooks.org/wiki/ویکی‌کتاب:سره‌نویسی ولی در سال‌های آغازینِ سدهٔ بیستم میلادی کوشش‌های بسیاری برای وضع اصطلاح‌های نو و واژه‌های علمی فارسی آغاز شد،جعفر مهرداد، تطور زبان فارسی در آموزش فیزیک، فصل‌نامهٔ "رشد آموزش فیزیک"، شمارهٔ ۳۰ و ۳۱، پاییز و زمستان ۱۳۷۱ افراد و گروه‌های جداگانه‌ای دست‌به‌کار واژه‌گزینی شدند و جداگانه معادل‌های بسیاری برای واژه‌های علمی وضع کردند. در سال ۱۳۱۱ خورشیدی، در دارالمعلمین عالی انجمنی برای واژه‌گزینی علمی به سرپرستی دکتر عیسی صدیق و زیرنظر دکتر حسین گل گلاب و دکتر محمود حسابی بنا نهاده شد که برابرهایی برای ۳۰۰۰ اصطلاح علمی وضع کرد و بیشتر این برابرها از پذیرش همگانی برخوردار شد.
پیشنهاد پالایش زبان فارسی از عربی در نیمهٔ دوم سدهٔ نوزدهم به دست گروه کوچکی از روشنفکران ناسیونالیست رومانتیک آغاز شد. نخستین تلاش سازمان‌یافته برای یافتن واژگان فارسی برای واژه‌های فنی نو، در آستانهٔ انقلاب مشروطه روی داد و به شکل‌گیری "مجلس آکادمی" انجامید که در سال ۱۲۸۲ش. (۱۹۰۳م) نشست‌های ماهانه برپا می‌کرد.
چند سازمان دیگر نیز که عمر کوتاهی داشتند و در دورهٔ سال‌های ۱۳۰۳ تا ۱۳۱۴ ش. (۱۹۲۴–۱۹۳۵ م) تشکیل شدند، به جست‌وجو برای واژگانِ فارسی به‌ویژه در پهنه‌های جدید نظامی و فنی ادامه دادند. این مهم به ابداع واژه‌های نامشخص بسیار و بحث‌های داغ به سود و ضد جنبش پالایش منجر شد.
تلاش‌ها برای کاربرد واژه‌های فارسی پس از دیدار رضاشاه از ترکیه در ۱۳۱۳ ش. (۱۹۳۴ م) به اوج خود رسید و تحت‌تأثیر یک پروژهٔ همتا و مشابه از سوی آتاتورک قرار گرفت. در این شرایط بود که فرهنگستان زبان ایران در سال ۱۳۱۴ ش. به‌ابتکار محمدعلی فروغی نخست‌وزیر ایران بنیان‌گذاری شد و هدفش جایگزینی واژگان فارسی به‌جای عربی بود.
در جریان نوسازی ایران در دوران رضا شاه پهلوی، فرهنگستان ایران برای هماهنگ‌کردن کار واژه‌سازی تشکیل شد که مهم‌ترین دستاورد آن ساخت واژه‌هایی جایگزین برای واژه‌های بیگانه بود که امروزه بسیاری از آن‌ها در گفتار و نوشتار ایرانیان به‌کار می‌روند، مانند واژه‌های دانشگاه که برابر واژهٔ «university» و شهرداری که برابر واژهٔ «بلدیه» می‌باشند.
در آغازِ کارِ فرهنگستان نخست، برخی از اهل قلم مخالفت‌هایی با واژه‌سازی کردند و حتی واژه‌های نوساخته را به ریشخند گرفتند اما فرهنگستان زبان فارسی به کار خود ادامه داد و واژه‌هایی ساخت که اینک در جامعه فارسی‌زبان ایران رواج کامل دارند، برای نمونه: بازداشت، کودکستان، شهرداری، دادگاه، دادستان، نمایشگاه، خزه، گرده‌افشانی، فرودگاه و هزاران واژه دیگر.
فرهنگستان اول در جریان شش سال تکاپوی خود تا سال ۱۳۲۰ ش. بیش از ۳۵۰۰ واژه، از جمله نام مکان‌ها را هویدا کرد.
پس از یک مرحلهٔ طولانی تعطیلی که با برکناری رضاشاه در ۱۳۲۰ ش. آغاز شد، فرهنگستان زبان در سال ۱۳۴۹ ش. به ریاست صادق کیا دوباره کار خود را آغاز کرد. کیا که شاگرد ذبیح‌الله بهروز بود، یکی از طرفداران سرسخت پالایش زبان فارسی از عربی به‌شمار می‌رفت. فرهنگستان دوم تا زمان انقلاب ۱۳۵۷، ۱۴۷۰ واژهٔ فنی را گردآوری و تصویب کرد. در این دوره، عواملی سبب افزایش سره‌گرایی شد که می‌توان به عوامل زیر اشاره کرد:
در سال ۱۳۹۰ خورشیدی حدود پنجاه گروه تخصصی واژه‌گزینی در فرهنگستان زبان و ادب فارسی (فرهنگستان سوم) فعالیت داشتند و از زمان انقلاب ۱۳۵۷ تا این سال بیش از ۳۵هزار برابر فارسی برای واژه‌های بیگانه به تصویب رسید که در هشت دفتر انتشار یافته‌است.فرهنگستان زبان فارسی: هم‌اندیشی انجمن‌های علمی و برون‌سپاری واژه‌گزینی . ۱۲ آذر ۱۳۹۰.
سَره‌نویسی و سَره‌گرایی، همراهان و مخالفان خود را داشته و دارد، که در اینجا به‌شماری از آنان اشاره شده‌است:
موافقان سره‌نویسی بر این باورند که همین سره‌گرایی‌ست که مانع از نابودی زبان فارسی در دوران پس از هجوم اقوام بیگانه شده‌است، وگرنه زبان فارسی شکست‌خوردهٔ زبان مهاجمان می‌شد.
او نسبت به کسانی که سره‌گرایی و پاکسازی واژگانِ بیگانه را موجب لاغری زبان می‌دانند، بر این باور است:
مخالفان خالص‌سازی زبان معتقدند که هیچ زبانی — جز زبان‌های ابتدایی — خالص نیست. زبان فارسی و دیگر زبان‌های فرهنگی و علمی، هیچ‌گاه خالص نبوده‌اند که اکنون عده‌ای سعی کنند به‌شکل تحمیلی و با واژگانِ خودساخته که در تاریخ زبان وجود نداشته، آن را خالصِ محض کنند. هیچ پروژهٔ مخربی بهتر از خالص‌گردانی کورکورانه منجر به نابودی یک هویت نخواهد شد. به عبارت دیگر، تلاش برای خالص کردنِ کامل زبان (که عملاً ممکن نیست)، منجر به نابودی زبان می‌شود و نه واژگان دخیل در آن.
با این حال برخی نیز به‌کل با هرگونه سره‌گرایی و تغییر در زبان مخالفند. از جمله پرویز ناتل خانلری و به‌خصوص علامه علی‌اکبر دهخدا:
سره‌گرایان مدعی هستند که سره‌نویسی یا سره‌سازی با گوناگونی زبانی در جهان مشکلی ندارد و اینکه در سره‌گرایی کوشیده می‌شود تا از به‌کارگیری واژگان دیگر زبان‌ها پرهیز شود، به معنای دشمنی با ملت‌های دیگر و زبانشان نیست، زیرا هر زبانی در جای خود بسیار ارزشمند است و گویشوران این زبان‌ها نیز باید بر توانمندسازی زبان خود و زدودن آسیب‌هایی که به آن زبان رسیده‌است، کوشا باشند.گروه گردآورندگان، "واژه‌نامه پارسی سره"، فرهنگستان زبان فارسی، شابک <bdi>۹۷۸–۹۶۴–۰۰–۷۸۱۴–۷</bdi>
همواره باید کوشید که گفتار و نوشتاری ساده، زیبا و شیوا، مردم بیشتری را به سوی سره‌گرایی کشید. یکی از خرده‌هایی که به سره‌گرایی گرفته می‌شود این است که برای مردم کوچه و بازار و مردمی که با واژگان سره آشنایی ندارند و اندریافت گفتار و نوشتار سره کمی دشوار است. بزرگ‌ترین آسیب به سره‌گرایی زمانی است که گفتار و نوشتار، ناشیوا و نارسا و پر از واژگان ناآشنا که با آهنگ سخن نیز همخوانی ندارند باشد که با خود دلسردی و دلزدگی می‌آورند و مایهٔ واپس زدن پارسی سره از سوی مردم می‌شود. گفتار و نوشتار سره باید همراه با زیبایی، استواری، شیوایی و رسایی باشد. سره‌گویی تنها این نیست که واژه‌های بیگانه را با برابرهای پارسی آن جایگزین کرد، در سره‌گویی باید بهترین واژه‌ای را از میان برابرهای پارسی برگزید که با آهنگ و سامه نوشته همخوانی داشته باشد. دیگر آنکه در سره‌گویی گاه نمی‌توان تنها به‌سادگی واژه را جایگزین کرد، گاهی باید ساختار آن گزاره (~جمله) دگرگونی یابد و به ساختار پارسی درآید.https://hiword.ir/آموزه-هایی-درباره-سره-گویی-و-سره-نویسی-د/
برای اینکه یک نوشته آمیخته به واژگان بیگانه، در پارسی امروزین را به پارسی سره‌ای شیوا و رسا بازگرداند، نیاز است تا سه گام پیموده شود:
امروزه دیگر نمی‌توان سره‌گرایان را تنها در دو گروه مخالف و موافق جای داد، بلکه این موضوع دارای طیف گسترده‌ای از کاربران، نویسندگان و گویندگان است. برخی سره‌گرایان تلاش می‌کنند تا با شیوهٔ سره‌نویسی آرام و انعطاف‌پذیر، با حفظ واژگان بیگانه رایج، حفظ ساختار زبان فارسی و نیز کاربرد تدریجی واژگان پارسی، به‌طور آرام به سوی سره‌نویسی حرکت کنند. این شیوهٔ انعطاف‌پذیر دارای طیف گسترده‌ای در میان دانشمندان و متخصصان ایرانی در رشته‌های مختلف، مجله‌های علمی کشور و سازمان‌ها و نهادها است، به طوری که در برخی از اینها سره‌نویسی ناچیز ولی در برخی دیگر بسیار چشمگیر است. همچنین این موضوع را می‌توان آشکارا در شیوهٔ گزینش واژگان تخصصی تصویب‌شده در فرهنگستان زبان و ادب فارسی که برای رشته‌های مختلف در قالب کتابی جداگانه به چاپ رسیده‌است، به چشم دید.
"پارسی بگوییم تازی نگوییم"، نام کتابی است نوشته حمید رمضانی که در سال ۱۳۹۳ به چاپ رسید.
"فرهنگ واژه‌های فارسی سره"، کتابی است که در آن به معرفی واژه‌هایی فارسی که در گذشته به‌طور متداول در ادبیات نوشتاری و در فرهنگ‌های قدیم فارسی استفاده می‌شده، ولی به‌تدریج جای خود را به واژه‌های عربی داده‌اند، پرداخته‌است. این واژه‌ها کاربرد کمتری در زبان گفتاری و نوشتاری پیدا کرده‌اند. در این کتاب هدف واژه‌سازی نیست، بلکه منظور شناساندن واژه‌هایی است که به‌مرور فراموش شده یا کاربرد خود را از دست داده‌اند و کاربرد کمتری در زبان گفتاری و نوشتاری دارند.
"فرهنگ فارسی سره" از محسن پاکروان، پس از ۳۶ سال بررسی و پژوهش در فرهنگی ۲۴ جلدی نگارش و چاپ شده‌است. در این فرهنگ نزدیک به ۳۰۰هزار واژهٔ نوین فارسی ساخته شده‌است که تمامی واژگان ریشه‌ای فارسی دارند.
تندیس آزادی (به انگلیسی: Statue of Liberty) که نام رسمی آن «آزادی روشنگر جهان» است (به انگلیسی: Liberty Enlightening the World - به فرانسوی: La liberté éclairant le monde)، مجسمهٔ بزرگی است از "لیبرتی" که در سال ۱۸۸۶ (میلادی) توسط فرانسه به ایالات متحده آمریکا هدیه داده شده‌است. این بنا اول از جنس و رنگ برنزی بوده است بر اثر واکنش‌های شیمیایی به رنگ امروزی تبدیل شده است.
این تندیس در جزیره آزادی در بندر نیویورک نصب شده (منطقهٔ منهتن) و به صورت نمادی برای خوش‌آمدگویی به مسافرانی که از راه دریا به نیویورک می‌آیند درآمده‌است. این مجسمه که با رویه‌ای از مس پوشش یافته، در سال ۱۸۸۶ به مناسبت صدمین سال استقلال آمریکا از بریتانیا و به عنوان نمادی از دوستی فرانسه و آمریکا به این کشور اهدا شده‌است.
ساخت تندیس آزادی با ۴۶ متر ارتفاع، توسط مهندس فرانسوی، «فردریک آوگوست بارتولدی»، در ۱۸۷۵ آغاز شد و در ۱۸۸۴ به پایان رسید.
این تندیس به صورت ۳۵۰ قطعه مجزا به آمریکا فرستاده شد و در بندر نیویورک، کنار رود هادسون در جنوب منهتن جای گرفت.
طرح تندیس را فردریک آگوست بارتولدی، مجسمه‌ساز فرانسوی و سازه درونی آن را گوستاو ایفل، مهندس فرانسوی برج ایفل، طراحی کرده‌اند. اوژن ویوله لودوک نوع مسی را که برای پوشش تندیس به کار رفته انتخاب کرده‌است.
مجسمه به شکل شخصیت لیبرتاس، از اساطیر رومی، زنی ایستاده است در حال گام برداشتن، که دور سرش را هفت اشعه نورانی فراگرفته‌است. او با دست چپ خود یک لوح سنگی را نگه داشته و با دست راست خود مشعلی فروزان را بالای سر خود نگه داشته‌است. روی لوح سنگی با شماره‌های رومی نوشته شده JULY IV MDCCLXXVI که نشانگر ۴ ژوئیه ۱۷۷۶ و تاریخ استقلال آمریکا است.
امروزه تندیس آزادی یکی از نمادهای مشهور کشور آمریکا است. قبل از همگانی شدن سفرهای هوایی، تندیس آزادی اولین نشانی از آمریکا بود که مسافران کشتی‌ها هنگام نزدیک شدن به سواحل آمریکا مشاهده می‌کردند.
این تندیس در سال ۱۹۲۴ به صورت یک بنای یادبود ملی درآمد. ادارهٔ خدمات پارک‌های ملی در وزارت کشور آمریکا نیز مسئول نگهداری از این بنای یادبود است.
از نظر شمایل ظاهری، طراحی این مجسمه به تندیس باستانی غول رودس و مجسمهٔ کارلو بوروموئه کشیش ایتالیایی شباهت‌هایی دارد.
این مکان یک میراث جهانی یونسکو در آمریکا می‌باشد.
در سال ۱۹۰۳ شعری از اما لازاروس به نام «غول جدید» بر روی پلاکی برنزی حک شده و داخل طبقه هم‌کف پایه تندیس آزادی نصب شد.
جشن تولد ۱۲۵ سالگی مجسمهٔ آزادی در ماه اکتبر ۲۰۱۱ با آتش بازی و برنامه‌های سرگرم‌کننده مختلف برگزار شد. با ظهور علائم کهولت سن در سر و پیکر مجسمهٔ آزادی، پیکره بانویی ایستاده در آب‌های جاری رودخانه «هادسن» در نیویورک، درهای ورود به داخل این نماد آزادی برای یک سال بر روی جهانگردان و دیدارکنندگان بسته شد تا تعمیرات اساسی بر روی آن انجام شود.پنجره‌های رو به مهتاب، نوروز از زبان فریدون جنیدی (ویژه برنامه نوروزی رادیو فرهنگ)، ۲۹ اسفند ۱۳۸۹. صوت آرشیو سایت مهر میهن (رسانهٔ فرهنگ ایران)، دریافت فایل صوتی رادیو فرهنگ- آرشیو اسفند ماه سال ۱۳۸۹، پنجره‌های رو به مهتاب، فایل صوتی ۲۹ اسفندماه بخش ۱ و بخش ۲
سِلما لاگرلوف (به زبان سوئدی: Selma Ottilia Lovisa Lagerlöf؛ ۲۰ نوامبر ۱۸۵۸ – ۱۶ مارس ۱۹۴۰)، نویسنده سوئدی و نخستین زن برنده جایزه نوبل در ادبیات است.http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/facts لاگرلوف در ۱۹۱۴ نخستین زنی بود که به عضویت آکادمی سوئد درآمد.
لاگرلوف در خانواده‌ای زمین‌دار و در ملکی به نام مُرباکا متولد و بزرگ شده بود. بعد از مرگ پدر سلما مُرباکا به برادر او به ارث رسید اما ورشکستگی وی باعث فروش ملک در ۳۱ سالگی سلما شد. سلما لاگرلوف مجدداً در سال ۱۹۱۰ و با پول جایزه نوبلی که در سال ۱۹۰۹ دریافت کرد، توانست ملک پدری را که در بسیاری از آثار خود به وصف آن پرداخته، خریده و باقی عمر را در آن زندگی کند.
نخستین رمان وی افسانه یوستا برلینگ بود که رشته داستان‌هایی تخیلی دربارهٔ کشیشی مخلوع به نام "یوستا برلینگ" است و در سال ۱۸۹۱ چاپ شد. وی نگارش این کتاب را در زمانی که به عنوان معلم مشغول به کار بود آغاز کرد و انتشار آن آغازگر توجه به سلما لاگرلوف شد. یکی دیگر از آثار او ماجراهای شگفت‌انگیز نیلس است که از جمله کتاب‌های ادبیات کلاسیک کودکان و نوجوانان به‌شمار می‌رود.
آثار لاگرلوف شامل رمان، داستان کوتاه، سفرنامه، زندگینامه و نمایشنامه‌هایی است که با تأکید بر مسئولیت شخصی و مسیحیت غیر جزمی در مقابل ناتورالیسم رایج آن دوران قرار می‌گیرند. در داستان‌های او گرچه از توصیفات رئالیستی پیروی می‌شود، نشانه‌هایی از تأثیر رمانتیسم، انجیل و توماس کارلایل نیز به چشم می‌خورد.لاگرلوف و دیگران، "باد می‌وزد"، ترجمه: فرشته مولوی، نشر مرکز، ۱۳۷۵، ص ۴۵–۴۶، 8-233-305-964
بر روی اسکناس ۲۰ کرونی سوئد تصویر سلما لاگرلوف و بر پشت اسکناس تصویری از داستان "ماجراهای شگفت‌انگیز نیلس" چاپ شده‌است.
شهرستان پارس‌آباد یکی از شهرستان‌های استان اردبیل در شمال غربی ایران است. مرکز این شهرستان، شهر مرزی پارس‌آباد است.
این شهرستان در تاریخ ۲۹ خرداد ۱۳۷۰ از شهرستان مغان جدا شد و مستقل گردید.
شهرستان پارس‌آباد از شمال غربی تا شمال شرقی با مرز آذربایجان، از جنوب شرقی تا جنوب با شهرستان بیله‌سوار و از جنوب غربی با شهرستان اصلاندوز همسایه است.
شهرستان پارس‌آباد دارای ۳ بخش، ۶ دهستان، ۴ شهر به شرح زیر است:
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت شهرستان پارس‌آباد برابر با ۱۴۵٬۱۹۲ نفر بوده‌است.
قشلاق محمد بیگ ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
کامبیز گنجه‌ای (زاده ۱۳۴۷ شهر ری) نوازنده ایرانی تنبک می‌باشد.
کامبیز گنجه‌ای نوازنده تنبک متولد پانزدهم خردادماه ۱۳۴۷ در شهر ری است. وی از سال ۱۳۶۶ به تدریس در مرکز حفظ و اشاعه موسیقی مشغول شد و به عنوان نوازنده رادیو و تلویزیون به فعالیت پرداخت. در کارنامه هنری او همکاری با گروهای سماع، مولانا، صبا، و نوازنده دف و تمبک در آلبومهای زیباترین (آلبوم)، عطر سوسن، کوگ مست (آلبوم) است. گنجه‌ای در سالهای اخیر در فعالیتهای هنری پر شماری شرکت کرده است. وی دارای نشان با ارزش درجه دو هنری از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است. وی همچنین از شاگردان ناصر فرهنگ‌فر و محمود فرهمند است.
رَشت () کلان‌شهری در شمال ایران،«پورتال کلانشهرهای ایران» مرکز استان گیلان در شمال ایران و مرکز شهرستان رشت است و مادرشهر استان گیلان و بخش‌هایی از استان‌های همجوار است. از رشت به‌عنوان شهر همیشه‌بیدار یاد می‌کنند. این کلانشهر همچنین پرجمعیت‌ترین شهر شمال ایران در بین سه استان حاشیهٔ دریای خزر و بزرگ‌ترین و پرجمعیت‌ترین شهر گیلک‌نشین جهان، بزرگ‌ترین سکونت‌گاه سواحل جنوبی دریای خزر محسوب می‌شود.مجله جهان کتاب در تابستان ۱۳۹۲، رشت سومین شهر بازدیدشده توسط گردشگران در ایران بود. براساس آخرین داده‌های جغرافیایی دیتاسنتر ماهواره ای سیستم اطلاعات ژئوگرافی؛ بیشترین درازای شهر رشت ۳۶ کیلومتر است. (یعنی از این سمت تا آن سمت شهر بر مبنای بیشترین حالت ممکن ۳۶ کیلومتر راه است).Geographic Information System Data Center بر اساس سرشماری رسمی سال ۱۳۹۵، جمعیت شهر رشت تعداد ۶۷۹٬۹۹۵ نفر است.نتایج سرشماری ۱۳۹۵ وبگاه مرکز آمار ایران جمعیت شناور ثابت روزانهٔ شهر رشت به‌عنوان مادرشهر استان گیلان بالغ بر ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ نفر است.فشرده‌ترین شهر ایران به لحاظ نسبت جمعیت به وسعت است جمعیت این شهر در تعطیلات و ماه‌های گردشگری سال بالغ بر دومیلیون نفر است. رشت فشرده‌ترین شهر ایران به‌لحاظ نسبت جمعیت به وسعت است و از لحاظ نسبت جمعیت در روز و شب نیز رتبهٔ نخست کشور را دارد.
در شهر رشت لهجه‌های گوناگون از گویش بیه‌پس زبان گیلکی توسط مردم تکلم می‌شود.
آب‌وهوای رشت ازجمله آب و هوای معتدل کاسپین و شبه‌مدیترانه‌ای است که دارای تابستان‌های گرم و شرجی و زمستان‌های سرد و مرطوب است. همچنین شهر رشت دارای رتبهٔ اول میزان بارش مراکز استان‌های ایران و به شهر باران (شهر باران‌های نقره‌ای) مشهور است.
رشت بیش از ۴٬۵ قرن پیش مرکز گیلان شد و در گذشته، مرکز استان یکم ایران بوده‌است. همچنین این شهر نقشی کلیدی در بزنگاه‌های تاریخ ایران مانند انقلاب مشروطه، جنبش جنگل و انقلاب ۱۳۵۷ ایران داشت و با توجه به فرهنگ مردم آن و قرار گرفتن در جادهٔ راه ابریشم از دیرباز به‌عنوان مرکز تجارت شمال همواره به‌عنوان دروازهٔ تمدن مدرن از آن یاد می‌شود. و دارای پیشینه‌ای درخشان در عرصهٔ مبادلات خارجی بوده‌است.
این شهر در سال ۲۰۱۵ به شبکهٔ شهرهای خلاق جهان به‌عنوان شهر خلاق خوراک‌شناسی زیر نظر یونسکو پیوست. براساس استانداردهای یونسکو شهر خلاق، شهری است که از نوآوری و توانمندی‌های شهروندان در توسعهٔ پایدار شهری استفاده می‌کند. رشت تنها شهر ایران به‌همراه ۱۸ شهر دیگر جهان است که در زمینهٔ خوراک‌شناسی در یونسکو ثبت شد.
امروزه شهر رشت یکی از قطب‌های کشاورزی در سطح کشور محسوب می‌شود. رشت یکی از قطب‌های تولید برنج ایران، تولیدکنندهٔ بزرگ فولاد و قطب تولید نانوداروهای ضدِسرطان کشورمدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی گیلان:گیلان قطب تولید نانو داب ین۳زگ ۱مروهای ضد سرطان (سبحان انکولوژی) یکی از مهم‌ترین شهرهای ایران است. رشت در سال ۹۳۶ هجری شمسی در زمان شاه طهماسب صفوی به عنوان مرکز استان گیلان انتخاب شد. سال ۱۳۹۳ به پیشنهاد روبرت واهانیان معمار و رشت پژوه، روز ۱۲ دی ماه به مناسبت مرکز استان شدن شهر رشت در زمان حکومت سلسلهٔ صفویان، به عنوان روز تولد این شهر و به نام روز نکوداشت شهر رشت پیشنهاد شد. این روز در سال ۱۳۹۴ به افتخار نکوداشت شهر رشت به این عنوان نام گذاری شده‌است. این شهر دارای تاریخی است که به قرن سیزدهم بازمی‌گردد که طی آن رشت مرکز بزرگ تجارت ابریشم با کارگاه‌های نساجی متعدد بود. گریگوری والریانو ویچ ملگونوف، یک مسافر روسی که در سال ۱۸۹۶ به رشت سفر کرده بود، در خاطرات خود نوشت که این شهر در آن زمان دارای ۵۴۶ خانه، ۱۰۲۱ مغازه و ۲۷۳۱۴ نفر جمعیت بود. در آن زمان اعتبار سیاسی رشت به حدی بود که دولت‌های روس، انگلیس و عثمانی در رشت کنسولگری داشتند. رشت همچنین یکی از شهرهای برتر در حوزه صنایع دستی است به طوری که رشتی دوزی (قلاب دوزی رشت) یکی از رودوزی‌های سنتی ایران و از صنایع دستی گیلان است که در فهرست آثار ملی ایران - میراث فرهنگی ناملموس (معنوی) - به ثبت رسیده‌است؛ در این کار زمینه پارچه به وسیله نخ‌های ابریشمین رنگین به گونه‌ای بسیار زیبا و چشم نواز تزئین می‌شود. پانزدهم دیماه ۹۹ طی مراسمی در کاخ موزه نیاوران شهر رشت به عنوان شهر ملی هنرهای سنتی ایران با محوریت رشتی‌دوزی، موفق به دریافت گواهی‌نامه ملی شد.
در سال‌های اخیر چند فیلم مهم سینمای ایران از جمله ناهید، ماهی و گربه، در دنیای تو ساعت چنده، ناگهان درخت، تی تی، حکایت دریا و… در استان گیلان و شهر رشت ساخته شده‌اند.
سر اینکه معنی واژه «رشت» چیست، دیدگاه‌های زیادی مطرح شده‌است.
«رشت» با بیان درست «رِشت» در ایرانی باستان Ṷṛšti «باران» اسم مؤنث از Ṷaṛš «باریدن» و از این ریشه در زبان اوستایی صفت فعلی varǝšta «باریده» و در زبان لری باستان bǝṛšt «بارش» و bǝšt «باران» و در هورامی veš «باران» و فارسی نو «بارِش» از «وارِشت» فارسی میانه هم‌ریشه است.
واژه «رشت» در فرهنگ واژه‌های دساتیر، به‌معنی گچی که بنّایان، سنگ و آجر را به آن استوار نمایند، معنی شده‌است.
و در واژه‌نامه‌های "انجمن آرا"، "آنندراج"، "لغت فرس" اسدی توسی، "لغت محلی شوشتری"، "برهان قاطع"، "ناظم الاطبا" و "لغت‌نامهٔ جهانگیری این گونه معنی شده :" چیزی که از هم فروریزد و فروپاشد.
همچنین رشت درد دیدگاه گروهی به معنی در گودی قرار گرفته می‌باشد. مطرح شدن این دیدگاه پیشینه ای تاریخی دارد. آن زمان هفته بازار رشت روزهای یکشنبه در همین شهر و روزهای چهارشنبه در آج بیشه (که هم‌اکنون یکی از محلات حاشیه شهر رشت است)، برگزار می‌شد. «رشت بازار» یعنی بازار در گودی قرار گفته و این صفت به این معنا بود که هر رهنورد یا مسافری که از بخش‌های جنوبی (مانند رودبار)، بخش‌های غربی (مانند فومن) و بخش‌های شرقی (مانند لاهیجان) به سوی رشت حرکت می‌کرد از منطقه ای بلندتر به ناحیه ای که در سطح پایین‌تر قرار داشت سرازیر می‌شد. در طول زمان واژه «بازار» از پایان نام حذف شد و «رشت» کنونی باقی ماند.
گروهی بر این گمانند که نام «رشت» از نام ایزد باران در فارسی پهلوی یعنی «تیشتر» گرفته شده‌است.
یکی از نام‌های پیشین این شهر «بیه» بوده که به معنای مصب میان دو رود است. یکی دیگر از نام‌های پیشین این شهر یعنی «دارالمرز»، سرزمین پست و گود (جلگه ای) معنا شده‌است. همچنین علی اکبر دهخدا بر این باور است که چون ساخت این شهر در سال ۹۰۰ هجری آغاز شده و واژه «رشت» در حساب ابجد ۹۰۰ است، این نام را برای این شهر برگزیده اند.
بنا بر یک گمانه زنی دیگر، نام درست این شهر «رِشت» بوده که از بن ریسیدن گرفته شدن و دلیل این نام گذاری پرآوازه بودن این شهر در تولید رشته‌های نوغان یا همان ابریشم دانسته شده‌است.
گروهی بر این باورند که واژه «رشت» از واژه گیلکی «وارش» سرچشمه گرفته‌است. بر پایه ای باور، «وا» برابر باز، متبادر کننده بازباران یعنی باران پیاپی و پی در پی است.
همچنین در اوستا، کتاب ایرانیان باستان، واژه «هو رشت» بارها تکرار شده‌است. «هو» به معنی نیک و «رشت» به معنی کردار می‌باشد؛ یعنی محل انجام کار خوب و نیکو.
ابتدا رشت به‌صورت قصبه‌ای بزرگ میان یک فضای جنگلی بوده و از آبادی‌های کهن ایران به‌شمار می‌رفته که نامش در کتاب حدودالعالم به سال ۳۷۲ هجری آمده‌است. این قصبه که در میان دو رودخانه گوهررود و زرجوب قرار داشت و از این جهت نیز قدمت دیرینه دارد. نام قدیمی رشت «دارالمرز» یا «دارالامان» بوده که قبل از این دو به آن «بیه» می‌گفتند. بیه در لغت‌نامه‌ها، رود یا مصب بین دو رودخانه معنی شده‌است و چنین به نظر می‌رسد که دلیل این نامگذاری قرار گرفتن آن در میان دو رودخانه‌است که به مثابه حفاظ و دیوار شهر محسوب می‌گردید. لغت‌نامه دهخدا در باب رشت آورده‌است:
در قرن هشتم هجری حمد ﷲ مستوفی اولین کسی است که از رشت نام می‌برد. در زمان شاه عباس در آنجا آبادانیهایی کرد و رشت توسعه یافت. در زمان قاجاریه بواسطهٔ بسط روابط اقتصادی ایران با روسیه و تماس آن‌ها از راه رشت باز هم بر توسعهٔ این شهر افزود و در زمان ناصرالدین شاه از رشت با سی هزار تن جمعیت یاد شده و بازارهای آن از مال التجاره مملو بوده‌است.
در فرهنگ جغرافیایی ایران در مورد شهر رشت آمده:
شهر رشت مرکز گیلان و مرکز استان یکم کشور بوده‌است. این شهر در ۳۳۹هزارگزی شمال باختر تهران و ۳۶هزارگزی جنوب بندر انزلی واقع شده‌است. از مرکز شهر و دو طرف ساختمان زیبای شهرداری چهار خیابان وسیع به چهار طرف کشیده شده‌است. بناهای دو و سه طبقهٔ نوساز و مغازه‌های معتبر در دو طرف این خیابان‌ها بنا شده‌است.
شهر رشت از نظر شهربانی به پنج بخش زیر تقسیم می‌شود: ۱- ساغری‌سازان ۲- سبزه‌میدان و کیاب ۳- بازار ۴- مرکز شهر ۵- زرجوب. جمعیت شهر در حدود یکصدوبیست‌هزار تن است. تعداد مغازه‌ها و دکاکین شهر در حدود سه‌هزاروپانصد باب است. تعداد شماره‌های تلفن شهر رشت در حدود یک‌هزار نمره است. در این شهر دو دانشسرا و شش دبیرستان پسرانه و پنج دبیرستان دخترانه و ۱۴ دبستان پسرانه و ۱۶ دبستان دخترانه وجود دارد.
کارخانه‌های شهر رشت به‌طور اختصار به این شرح است: ۱- کارخانهٔ گونی‌بافی، تعداد کارگران پانصد تن. ۲- کارخانهٔ بلورسازی، تعداد کارگران بیست تن. ۳- کارخانهٔ تخم نوغان‌گیری، مقدار محصول در سال از ۲۵ تا ۳۰ هزار جعبه. ۴- بند پوتین، تعداد کارگر ۱۵ تن. ۵- پنج کارخانهٔ برنج‌پاک‌کنی. ۶- دو کارخانهٔ آرد. ۷- دو کارخانهٔ پیله‌خفه‌کنی. ۸- کارخانهٔ کبریت‌سازی. ۹- چهار کارخانهٔ جوراب‌بافی. ۱۰- کارخانهٔ برق.("فرهنگ جغرافیایی ایران"، ج 2)
در فرهنگ معین آمده‌است:
مرکز استان گیلان (شهرستان رشت) در میان شاخه‌های مصبی سفیدرود به نام گوهررود و صیقلان رودبار در جلگهٔ هموار و سبزی که تا کنار مرداب و بحر خزر امتداد دارد واقع است. جمعیت شهر رشت ۱۲۲۰۰۰ تن است. این شهر زیبا و مترقی در قرن اخیر بزرگ‌ترین مرکز تجارتی ایران در شمال بود و به‌وسیلهٔ بندرانزلی از طریق روسیه با غالب ممالک اروپای شرقی و مرکزی تجارت داشت. از سوی دیگر به‌وسیلهٔ جادهٔ شوسه از طریق قزوین به تهران و از طریق لاهیجان و لنگرود به مازندران و گرگان و از راه بندر پهلوی و طالش به آذربایجان شرقی مربوط است. شهر رشت در زمین‌های رسوبی جنوب مرداب بندر پهلوی در ارتفاع هم سطح دریای آزاد قرار گرفته و یکی از مناطق پرباران ایران است که میزان بارندگی سالیانهٔ آن به ۱/۷۰ متر می‌رسد و پرباران‌ترین مرکز استان ایران به‌شمار می‌آید. هوای شهر اغلب مِه آلود و دارای بخار آب زیاد است و به همین واسطه هوای رشت سرد نیست، تمام روزهای یخبندان این شهر در عرض سال از سی روز تجاوز نمی‌کند، روزهای برفی یا برف و باران توأم کمتر در این شهر دیده می‌شود و در سال ۱۳۳۶ ه‍.ش تنها یک روز برفی داشته و در سال ۱۳۳۵ ه‍.ش دوازده روز برفی در این شهر مشاهده شده‌است.فرهنگ فارسی معین، بخش اعلام
یاسنت لویی رابینو در سفرنامهٔ خود در ضمن بحث از مساجد و بقعه‌ها و بناهای تاریخی
صورت چند سنگ نبشته را آورده که از آن جمله است:
«صورت کتیبهٔ سنگی مسجد جامع رشت که در عهد فتحعلی شاه قاجار بسال ۱۲۳۴ هَ. ق؛ و صورت کتیبه سنگی بقعهٔ خواهر امام که در عصر ناصرالدین شاه به سال ۱۲۷۲ هَ.ق. نوشته شده‌است، و نیز صورت کتیبه‌ای بر گلدستهٔ مسجد ساغری سازان رشت منقوش بسال ۱۳۰۴ ه‍.ق .».سفرنامهٔ رابینو ترجمهٔ وحید مازندرانی صص 258 - 261قاموس الاعلام ترکی جلد ۳ وجغرافیای سیاسی کیهانتاریخ ادبی ایران تألیف ادوارد براون از سعدی تا جامی ص 745
ایجاد بنای اولیه رشت را با احتمال زیاد به قبل از اسلام و به دوره ساسانیان نسبت می‌دهند در حالی که به نوشته برخی از محققان؛ رشت در پیش از اسلام و دست کم در دوره ساسانیان وجود داشته‌است و بنا بر روایت دیگری این ناحیه در گذشته دور، زیر آب‌های دریای خزر قرار گرفته بود، اما به تدریج و بر اثر رسوب زیاد و تبخیر آب، اراضی گیلان و ناحیه‌ای که امروزه به نام رشت معروف است از آب خارج شدند همچنین این منطقه یکی از چندهزار شهرهای می‌باشد که تحت حکومت الولکیان بوده‌است. این ناحیه چون دارای منابع طبیعی مانند جنگل و زمین‌های مناسب کشاورزی بوده، به سرعت به صورت دهکده‌ای درآمده و قابل سکونت شده‌است. در زمانی‌که حکومت ساسانی روبه فروپاشی می‌رفت، حکمرانی مستقل این دیار را گیلان‌شاه می‌نامیدند.
پس از غلبه مسلمانان بر ایران، اولین بار که نامی از رشت به میان آمد، سال ۶۱ هجری قمری بود. در زمان صفویه به ویژه در دوره شاه اسماعیل صفوی، سرزمین گیلان به دو بخش داخلی: «بیه پس» به مرکزیت فومن (و بعدها رشت) و «بیه پیش» به مرکزیت لاهیجان تقسیم می‌شد. حکومت بیه پیش از ۹۴۳ هجری قمری به خان احمد گیلانی رسید و شاه طهماسب اول صفوی، حکومت بیه پس را نیز به او سپرد. سرانجام شاه عباس اول صفوی گیلان را تسخیر کرد. در زمان سلطنت شاه عباس اول، گیلان استقلال خود را از دست داد.همشهری آنلاین
این شهر از سال ۱۰۰۴ هـ. ق به فرمان شاه‌عباس مرکز استان گیلان و مرکز معاملات نوغان و ابریشم شد که در آن زمان محصول اول گیلان بود. این امر موجب شد که مالکان بزرگ و معامله‌گران ایرانی و روسی و یونانی و ارمنی که سر و کار با نوغان و ابریشم داشتند به این شهر رو کرده و بر وسعت آن بیفزایند. از این زمان سنگفرش بازار و سرپوشیدن خندقهای سرگشاده در نواحی مرکزی شهر شروع شد.
در سال ۱۰۷۱ هجری قمری، قوای روسیه به دستور پترکبیر به گیلان حمله برد و رشت را تا سال ۱۱۴۵ هجری قمری در اشغال خود نگه داشت. در سال ۱۰۴۵ هجری قمری شهر رشت به دست استپان رازین روس غارت شد. در سال ۱۷۲۲ میلادی نیز سپاهیانپترکبیر، رشت را تسخیر کردند. سپس روس‌های بلشویک در جریان تعقیب هواداران تزار رشت را به تصرف خود درآوردند.
رشت در فاصلهٔ سال‌های ۱۱۵۷ هـ. ق تا ۱۱۸۴ هـ. ق در وسط جنگلی انبوه قرار داشت. در اطراف نقاط اصلی شهر خانه‌ها نزدیک به هم و در بقیهٔ نقاط خانه‌ها بدون هیچ‌گونه نظمی پراکنده بود. در سال ۱۲۲۳ هـ. ق دارای سه‌هزار خانوار بوده، بازارش از چهار کوچه نامنظم که بخشی از آن با نی و حصیرهای تکه‌پاره پوشانده بودند تشکیل شده بود. این شهر در آن روزگار شش روز با تهران فاصله داشته‌است.
این شهر از محلاتی تشکیل شده که نام خود را از زاهدان و عارفانی که در آن سکونت داشتند گرفته‌است مانند سمابجار (صومعه بجار)، چله‌خانه، پیرسرا، استادسرا، آفخرا، علمداران، خواهر امام، سلیمان‌داراب و غیره. سکونت هر یک از زاهدان یا عارفان یا پیران در قسمتی از قصبه یا شهر موجب بود که پیروان آنان مجاور مراد خود جمع شده و کویی تشکیل دهند و نام مراد خود را بر آن نهند. قسمتی از شهر نیز از پیشه‌وران و صنعتگرانی نام می‌گرفت مانند: خمیران یا خمگران، ساغری سازان، صیقلان و غیره.
کمیته سری ستار، که در دوره استبداد صغیر محمدعلی شاه در رشت، گیلان تشکیل شد و هدف از تشکیل آن، اعاده مشروطیت بود. ۴۶ نفر از مشروطه خواهان گیلانی و غیر گیلانی که در آن زمان در رشت بودند، در آن عضویت یافتند و با مساعی آنان بود که انقلاب محرم ۱۳۲۷ ه‍.ق رشت واقع شد که به نوبه خود منجر به فتح تهران و اعاده مشروطیت گردید.سید علی حق‌شناس، مقاله/ جنبش جنگل، برآیند مشروطهٔ ناکام. خبرگزاری اوج نیوز، آذر ۱۳۹۰
در مقابل این گروه و برای مقابله با شورش‌های احتمالی سردار افخم دارالحکومه را به مرکز اوباشان و فراشان سرکوب گر تبدیل کرده بود. به همین جهت مجاهدین گیلان از جمله اعضای کمیتهٔ ستار تصمیم گرفتند به هر وسیلهٔ ممکن سردار افخم را از بین ببرند. حمله آنان به دارالحکومه منجر به رویداد باغ مدیریه گردید.
سردار افخم والی گیلان و کسی بود که در جریان تحریم تنباکو و تحصن حاج میرزا حسن آشتیانی و معترضین در میدان ارک تهران به سوی مردم دستور شلیک داد و حدود سی تن را کشته و تعداد زیادی را زخمی‌کرد.
رویداد باغ مدیریه مربوط به روزی است که سردار افخم در مجلس مهمانی در باغ مدیریه رشت حضور داشت، در این روز مجاهدین گیلان از سه نقطه، نخست خانه یوسف خان (معاون دیوان)، دوم از باغ حاجی وکیل و سوم از خانه میرزا کریم خان به سمت باغ به حرکت درآمدند. سپس پانزده نفر آنان همراه معز السلطان مأمور باغ مدیریه شدند و عده‌ای هم به همراه میرزا حسین خان کسمایی و علی محمد خان تربیت به سمت دارالحکومه حرکت کردند؛ ستون سوم نیز زیرفرمان یپرم خان، مأمور پشت دارالحکومه شدند. این افراد موفق شدند سردار افخم را به ضرب گلوله از پای درآورند.
وقتی خبر کشته سردار افخم در شهر پیچید، بلافاصله دیگر گروه‌های مجاهدین دارالحکومه را تصرف و بر اوضاع شهر چیره شدند و با روحیهٔ مضاعف به تجهیز داوطلبان و آموزش نظامی آن‌ها برآمدند.
رویداد باغ مدیریه نه تنها مظهر خشم و نارضایتی گیلانیان علیه ظلم حکام وقت گردید، بلکه بازتاب آن در سراسر ایران روحی تازه به مشروطه طلبان و آزادی خواهان داد و بی‌درنگ برخی افراد حکومتی که موضوع انقلاب مشروطه را جدی دیدند به صف مخالفان حکومت پیوستند.
از این دست می‌توان به سپهدار رشتی اشاره کرد که پس از واقعه باغ مدیریه و به محض این‌که وکیل التجار یزدی و ناصرالاسلام ندامانی مأمور شدند تا به تنکابن رفته و از او بخواهند رهبری مجاهدین شمال را به عهده بگیرد، به سرعت این پیشنهاد پذیرفت و بلافاصله با چند تن از نزدیکان خود و حدود پانصد نفر تفنگچی وارد رشت شد و اداره امور فرماندهی نیروهای انقلابی را به دست گرفت و برای فتح پایتخت به سوی تهران حرکت نمود. هنوز مراسم نوروز سال ۱۲۸۸ ه‍.خ پایان نیافته بود، که مجاهدین مشروطه‌خواه گیلان به فرماندهییپرم‌خان، وارد قزوین شدند و بین آنان و قوای دولتی، جنگ درگرفت. سرانجام مجاهدین، شهر را تصرف کردند و قاسم خان امیرتومان، فرمانده قشون دولتی و چند نفر دیگر به دار آویخته شدند. روز ۲۲ تیرماه ۱۲۸۸ ه‍.خ قوای بختیاری به فرماندهی سردار اسعد بختیاری و نیروهای گیلان به فرماندهی سپهدار تنکابنی، در نزدیکی تهران به هم رسیدند و در بادامک، اردو زدند. پس از پنج روز درگیری؛ بالاخره قوای مشروطه توانستند کنترل کامل تهران را به دست بگیرند. در این میان سران این قوا در عمارت بهارستان ساکن شدند و زمام امور تهران را به‌دست گرفتند.
جنبش جنگل یا نهضت جنگل یا قیام جنگل، جنبشی سیاسی همراه با مبارزهٔ مسلحانه در ایران بود که از سال ۱۲۹۳ به رهبری میرزا کوچک‌خان جنگلی به مبارزهٔ مسلحانه ضد ارتش خارجی داخل خاک ایران و بریگاد قزاق، که زیر دست افسران روسی تعلیم و تربیت شده بودند، پرداخت. آنچه روشن است تعداد زیادی از انقلابی‌های جنگل در درگیری‌های مسلحانه با لشکرهای انگلیس، روسیه و ارتش سلطنتی قاجار کشته شدند.
جنگ جهانی اول و پادرمیانی انگلیس و روسیه تزاری در آن و ناتوانی شدید حکومت مرکزی ایران در اثر فقدان حمایت‌های خارجی، فضای سیاسی و اجتماعی آماده‌ای را برای ایجاد و رشد حرکت‌های مردمی به وجود آورد. در این فضای آماده، جنبش جنگل در شهریور ۱۲۹۳ شمسی (اوت ۱۹۱۴) شکل گرفت و در مدتی کوتاه نه تنها در گیلان، بلکه در اکثر نقاط ایران با استقبال مردم روبرو شد و روزبه روز بر توان نظامی آن افزود، به‌طوری‌که به خطری جدّی برای سیاست استعماری انگلیس در منطقه تبدیل شد. میرزا و یارانش نشریه‌ای نیز به نام جنگل منتشر می‌نمودند که در مجموع در سه دوره مجزای انتشارش مشتمل بر ۳۹ شماره شد.
در سال ۱۳۱۶ هجری قمری در رشت شورش نسبتاً دامنه‌داری علیه قانون خراج راهداری کارگزاران روس که از ساکنان دهستان‌ها دریافت می‌کردند به وقوع پیوست. به هنگام جنگ جهانی اول شهر رشت در معرض تاخت و تاز سپاهیان روس و بعد نیروهای انگلیسی و شورشیان محلی قرار گرفت و خرابی بسیار در آن به بار آورد. در سال ۱۹۲۰ میلادی ارتش سرخ باکو را تصرف کرد و وارد بندر انزلی شد. انگلیسی‌ها رشت را تخلیه کردند و با آتش زدن انبارهای خود و انهدام پل سفید رود رهسپار بغداد شدند. این کار موجب شد که حکومتی ضد انگلیسی به ریاست میرزا کوچک خان جنگلی در رشت تشکیل شود.
در واقع در این سال گیلان از ایران جدا شده و با تشکیل جمهوری سوسیالیستی گیلان رشت
به عنوان پایتخت آن برگزیده شد و تا سال ۱۹۲۱ این وضعیت برای گیلان و رشت برقرار بود. سرانجام قوایی از تهران عازم سرکوبی انقلابیون شد؛ و در پی آن به موجب قرارداد ۱۳۳۹ هجری قمری (۱۹۲۱ میلادی) که بین دولتهای ایران و اتحاد جماهیر شوروی
نخستین جرقه‌های انقلاب اسلامی در خرداد ۱۳۴۲ زده شد و در طول ۱۵ سال گسترده و گسترده‌تر شد. سر آغاز انقلاب اسلامی در گیلان را نیز می‌بایست در سال‌های ۱۳۴۲ جستجو کرد. از نخستین حرکت‌های مردم گیلان قیام مردم و علماء در اعتراض به وقایع ۱۵ خرداد بود اما از سال ۱۳۵۶ فعالیت مخالفان رژیم در گیلان تشدید و علنی گردید و در سال ۱۳۵۷ مبارزات مردم در شکل گسترده‌تری ادامه یافت و مساجد گیلان به ویژه رشت، صومعه سرا و لاهیجان شاهد تجمعات روزافزون مردم بود. جلسات سخنرانی عالمانی چون احسان بخش، ابراهیم فقیهی و هادی حسام در رشت، زین العابدین قربانی در لاهیجان، میرآقا موسوی در صومعه سرا مورد توجه مردم قرار گرفت و ساواک نسبت به شهرهای مزبور حساس کرد علاوه بر رشت مردم در شهرهای رودبار، آستانه اشرفیه، رودسر، فومن و لنگرود نیز دست به تظاهرات زدند. با آغاز مهر ۱۳۵۷ مردم شهرهای گیلان فعالیت‌های خود را شدت بخشیدند و اعتصاب‌های گسترده‌ای در سازمان‌ها و مدارس آغاز گردید. از پیشگامان مبارزه در این ایام طی اعلامیه‌ای به مأموران پلیس هشدار داد.
بنا به دعوت صادق احسان بخش که رهبری مبارزه را در شهر رشت و استان گیلان بر عهده داشت اعتصاب‌های گسترده‌ای صورت پذیرفت و تصاویر شاه در مدارس و اماکن عمومی به آتش کشیده شد.