moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
شهرسرچشمه در منطقه‌ای کوهستانی و سردسیر واقع است و از ارتفاع زیادی از سطح دریا برخوردار است. ارتفاع این شهر از سطح دریا ۲٬۵۲۴ متر است و این شهر یکی از مرتفع ترین شهرهای ایران به شمار می آید. سرچشمه، زمستان‌های بسیارسرد و پربرف و تابستان‌های خنک و ملایم دارد.
صنایع و معدن مس سرچشمه در نزدیکی این شهر قرار گرفته‌است. این معادن یکی از عظیم‌ترین معادن مس جهان است و بزرگترین مجتمع صنایع مس جمهوری اسلامی ایران در شهرسرچشمه واقع شده‌است. متأسفانه روش استخراج از این معدن بعد از گذشت ۴۰ سال هنوز تغییر عمده نداشته‌است وباعث آلودگی آب وهوای رفسنجان وشهرهای اطراف از جمله پاریز گردیده است. این آلودگی منجر به عوارض مختلف از جمله سقط جنین - مرگ ناگهانی- مشکلات گوارشی شدید و سرطان می‌گردد
باشگاه فرهنگی، ورزشی مس سرچشمه مهمترین باشگاه این شهراست که در رشته‌های مختلفی از جمله فوتبال، تیراندازی و سایر رشته‌ها فعال است. این باشگاه از ورزشگاه و امکانات بسیار خوبی برخورداراست. از باشگاه‌های ثروتمندایران محسوب می‌شود.
۱: (نتایج تفصیلی سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۶۵ وزارت کشور-سیرجان-صفحه ۱۷)
۲: (مرکز ملی آمار-تقسیمات کشوری سال ۱۳۶۷-استان کرمان کد ۰۸-شهرستان سیرجان، بخش مرکزی، دهستان پاریز؛ ردیف ۶۴۱۸-کد ۰۸۰۶۰۱۰۰۰۲۰۵۱۱۰۵۴۵۱)
درب بهشت، شهری است مرتفع، کوهستان و سردسیر در شهرستان جیرفت و استان کرمان که در مسیر جاده بافت - جیرفت قرار گرفته است.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۱۰٬۶۷۰ نفر (در ۳٬۲۶۹ خانوار) بوده‌است.
شهر درب بهشت مرکز بخش ساردوئیه براساس سرشماری سال ۹۵ سومین بخش پرجمعیت استان کرمان است. لیست ۱۰ بخش پرجمعیت استان کرمان که در آینده شهرستان خواهند شد.
هم اکنون جمعیت بخش ساردوئیه از ۵ شهرستان استان کرمان بیشتر است که در زیر آمده است.
آب و هوای این شهر سرد و کوهستانی است. این منطقه به دلیل ارتفاع زیاد از سطح دریا از مناطق برف‌گیر کشور محسوب می‌شود. در زمستان ۱۳۸۳ بیش از یک متر برف در بخش ساردوئیه به زمین نشست. همچنین در زمستان ۱۳۹۸ هم حدود یک متر برف در این منطقه باریده است. ارتفاع روستای دوچار و گَرِک ( حدفاصل محور شوسه سربیژن - دهبکری) حتی به بیش از۳۲۰۰ متر از سطح دریاهای آزاد می‌رسد. چشمه‌ها و آبشارهای زیادی در منطقه ساردوئیه وجود دارد. آبشار گلم دخترکش دلفارد و آبشار منطقه ده والی جز زیباترین آبشارهای استان محسوب می‌شوند. درب بهشت در دامنه کوه‌های هزار و بهراسمان قرار گرفته‌است.
فضای سبز شهر درب بهشت بیشتر درختان چنار و سپیدار است. به دلیل آب و هوای مناسب، سرانه فضای سبز شهر درب بهشت مطلوب است.
مجموعه تفریحی گردشگری بام بهشت در زمینی قریب به ۹ هکتار در دامنه تل زرد روبروی مقبره امام‌زاده سلطان سید احمد در حال احداث است.خبری شبستان: مجتمع تفریحی و گردشگری بام بهشت در حال احداث است
میانگین بارش سالانه در شهر درب بهشت ۳۱۲ میلی‌متر و در ارتفاعات دلفارد و سربیژن به ۴۰۰ میلی‌متر هم می‌رسد؛ به شکلی که اهالی روستای سربیژن و برخی مناطق بخش ساردوئیه در تابستان روزهای بارانی را تجربه می‌کنند. در برخی از روزهای داغ تابستان که گرما در جیرفت به ۴۸ درجه می‌رسد، دمای هوا در درب بهشت در ساعات بامداد تک رقمی شده و اهالی این مناطق مجبور به استفاده از لباس گرم و وسایل گرمایشی می‌شوند.
گردنه‌های سربیژن و امیرالمؤمنین همچنین مناطق جنگلی دلفارد، آب برده و سربیژن در محور ساردوئیه قرار گرفته‌اند. پوشش گیاهی در بخش ساردوئیه در هر منطقه با توجه به میزان بارندگی، جنس خاک، وضعیت دما متفاوت است. به گونه‌ای که در منطقه باغ‌علیشیر و شمال بُندر سراجی به دلیل بالا بودن دما و پایین بودن ارتفاع از درختچه‌های گز و کنار و کهکم به صورت پراکنده‌ پوشیده شده و کمی آن‌طرف‌تر جنگل‌های منحصربه‌فرد و متراکم گلپرک (انار شیطان) از زمین سر برافراشته‌اند. با گذر از گلپرکی و رسیدن به منطقه مدیترانه‌ای دلفارد پوشش گیاهی متفاوتی از درختان متراکم بنه، بادام کوهی و باغ‌های انگور، انار، مرکبات، زیتون و درختان سردسیری مشاهده می‌شوند که در هم ادغام شده‌‌اند. و هرچه به سمت شمال دلفارد پیش برویم متراکم‌تر می‌شوند. در فصل بهار فاصله بین درختها پوشیده از بوته‌های علف و گل‌های وحشی می‌شود، که طی سالهای اخیر متأسفانه بر اثر کاهش بارندگی و تجدید خشکسالی در شرف نابودی تدریجی قرار گرفته‌اند. در فاصله ۵۵ کیلومتری شهر جیرفت پس از دلفارد ارتفاعات و کوهستان سربیژن قرار گرفته. سربیژن و ارتفاعات آن پوشیده از درختان سرو کوهی، ارچین، بادام کوهی و بوته‌های درمنه ترکی است. چمنزارهای سربیژن جز زیبایی‌های بخش ساردوئیه محسوب می‌شوند که متأسفانه بر اثر کاهش نزولات جوی، چرای بی‌رویه دامها و تبدیل به اراضی کشاورزی طی یک دهه اخیر مساحت آن‌ها به شکل چشم‌گیری کاهش یافته است. در شهر درب بهشت و روستای بهراسمان جنگل‌ها پراکنده و بیشتر به صورت بوته‌های متراکم درمنه می‌باشد.
ساردوئیه زیستگاه حیواناتی نظیر خرس سیاه آسیایی، گراز، گرگ، روباه، خرگوش، لاک‌پشت، مار، گربه وحشی، شغال و کل؛ و پرندگانی نظیر کبک، عقاب قهوه‌ای، قرقی، کلاغ، جغد، سار، انواع گوناگون فنچ، بلدرچین، شاهین، سینه سرخ، زرده مرغ، گنجشک، کراجیک و… است که نسل برخی از آن‌ها در حال انقراض بوده یا منقرض شده‌اند. این شهر در فصل تابستان دارای میوه‌های سردسیری فراوانی همچون گردو، گیلاس، هلو، زردآلو، گلابی، سیب و ... می‌باشد.
این شهر از شرق به بم و منطقه جبالبارز، از غرب به شهرستان‌های رابر و بافت و از شمال به شهر راین (کرمان) و از جنوب به شهر جیرفت محدود می‌شود. شهر درب بهشت یکی از خوش آب‌وهواترین شهرهای کرمان و ایران به شمار می آید که در فاصله ۸۵ کیلومتری جیرفت و ۱۶۰ کیلومتری کلان‌شهر کرمان واقع شده‌است. مقبره امامزاده سلطان سید احمد نیز که یکی از نوادگان موسی بن جعفر می‌باشد در این بخش واقع شده‌است. به‌طور معمول آخر هفته و روزهای تعطیل شهر درب بهشت و جاده ساردوئیه پذیرای عده زیادی مسافر از سایر نواحی و استان‌های مجاور است که برای زیارت و تفریح عازم این منطقه می‌شوند. در بعضی روزهای تعطیل شمار مسافران و گردشگرانی که به این شهر وارد می‌شوند به ۵ تا ۱۰ هزار نفر هم می‌رسد.
محمدآباد مرکز شهرستان ریگان و یکی از شهرهای استان کرمان در جنوب‌شرقی ایران است.
جمعیت شهر محمدآباد در سال ۱۳۹۵، برابر با ۶۶٬۳۳۵ نفر بوده‌است.
ریگان یکی از کانون‌های بحران فرسایش بادی در شرق ایران است. کندی عبور و مرور در جاده ترانزیت ریگان - چابهار و راه‌های روستایی از پدیده‌های بروز ریزگردها در شهرستان ریگان است. خشکسالی‌های اخیر در این شهرستان موجب از بین رفتن پوشش گیاهی و بروز پدیده ریزگردها در ریگان شده‌است.[۲]
آب و هوای شهر ریگان گرم و خشک است. ارتفاع شهر محمدآباد از سطح دریا ۶۳۷ متر است.
نرماشیر، شهری در بخش مرکزی شهرستان نرماشیر در استان کرمان ایران است. این شهر، مرکز شهرستان نرماشیر است.
لغت‌نامهٔ دهخدا در مورد نرماشیر می‌نویسد:
شهری است [به ناحیت کرمان] خرم، و جایی آبادان و بانعمت و جای بازرگانان. (حدودالعالم). شهر مشهوری است از شهرهای بزرگ کرمان در یک منزلی بم و نیز در یک منزلی فهرج از طرف صحرا. (از معجم البلدان). نام شهری از بلاد کرمان قریب به شهر بم و معمور و آباد و دارزین ناحیه‌ای است از آنجا با هوای سرد که در تابستان آنجا توان ماند. (انجمن آرا) (آنندراج). این نام بر مجموعهٔ دهات و آبادی‌های قسمت شرقی بم اطلاق می‌شود، و آن ناحیتی است با هوای گرم و حنا و خرمای فراوان.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت شهر نرماشیر برابر با ۵٬۲۲۲ نفر (۱٬۵۴۵ خانوار) بوده‌است.
فهرج، شهری در بخش مرکزی شهرستان فهرج در استان کرمان ایران است. این شهر، مرکز شهرستان فهرج است.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت شهر فهرج برابر با ۶٬۸۷۶ نفر (۱٬۸۵۰ خانوار) بوده‌است.
نجف‌شهر از شهرهای بخش مرکزی شهرستان سیرجان استان کرمان در جنوب شرقی ایران است. نجف شهر در فاصله ۵ کیلومتری شهرسیرجان قرار گرفته است.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این مکان ۲۰٬۱۶۴ نفر (۵٬۸۹۴ خانوار) بوده‌است.
ارتفاع شهر نجف شهر از سطح دریا ۱۷۲۴ متر می‌باشد. تابستان‌های نسبتاً گرم و زمستان‌های سردی دارد.
باغ سنگی
نظام‌شهر، یکی از شهرهای بخش روداب شهرستان نرماشیر در استان کرمان ایران است. این شهر، مرکز بخش روداب است.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت شهر نظام‌شهر برابر با ۲٬۴۲۶ نفر (۷۴۳ خانوار) بوده‌است.
شهرستان بَهمَئی از شهرستان‌های ایران در استان کهگیلویه و بویراحمد است. مرکز این شهرستان، شهر لیکک است و در فاصله ۲۳۰ کیلومتری یاسوج مرکز استان واقع شده‌است. این شهرستان از شمال به چاروسا و دیشموک و باغ ملک، از جنوب به بهبهان، از شرق به کهگیلویه و از غرب به رامهرمز و آغاجاری و امیدیه منتهی می‌شود. شهرستان بهمئی در قسمت غرب و جنوب غرب استان کهگیلویه و بویراحمد و در ۴۰ کیلومتری شهرستان بهبهان قرار دارد،
مردم شهرستان بهمئی لرتبار و از ایل بهمئی هستند و به زبان لری صحبت می‌کنند
لرهای این منطقه در دوره اشکانیان در قالب حکومت محلی مستقل به نام الیمائیان ظاهر شدند و نقوش برجسته تنگ سروک مهم‌ترین داده‌های تاریخی در این زمینه هستند.
شهرستان بهمئی شامل ۳ بخش، ۶ دهستان و ۳ شهر به شرح زیر است:
براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت شهرستان بهمئی برابر با ۳۸،۱۳۶ نفر بوده‌است.
تنگ ساولک قریب به ۸۰۰ هکتار می‌باشد. در این منطقه تعداد پنج نقش برجسته از دوران اشکانی و الیمایی همراه با ۱۴ استودان و دو کیلومتر جادهٔ سنگ‌فرش است.
دریاچه برم الوان : این تالاب به فاصله ۴۰ کیلومتری از شهر لیکک در مسیر ارتباطی به شهر لنده قرار دارد که مساحت آن ۱۵ هکتار، ارتفاع آن از سطح دریا ۱۱۰۰ متر و عمق آن بین ۲۰ تا ۴۰ متر قرار دارد.
دیگر مناطق دیدنی عبارتند از: پوشش طبیعی اطراف بخش سرآسیاب یوسفی، تنگ ماغر، دریاچه برم الوان، جنگل بلوط بهمئی، حاشیه رودخانه تلخ، طبیعت منطقه ممبی، دریاچه سد مارون، منطقه طبیعتی - تاریخی تنگ سروک، منطقه گردشگری قلعه نادر.
قلعه نادر در شمال غربی شهر لیکک واقع شده و در قدیم دژی نظامی محسوب می‌شد. اطراف این قلعه توسط کوه‌های مرتفع و تپه‌های کوچک محصور است و فقط یک یا دو راه برای عبور وجود دارد. این قلعه دارای هشت بخش می‌باشد که طبقه اصلی آن در بالای بخش هشتم با ساختمان‌هایی از گچ برای مقامات و فرماندهان ساخته شده‌است که پی‌ها و آثار آن هم‌اکنون وجود دارد و عرض دیوارهای آن به یک و نیم تا دومتر می‌رسد. در طبقات پایین‌تر حوض‌های آب، محل استراحت نگهبانان و اسب‌هایشان و نیز فبرستان وجود دارد. پایین قلعه چشمه آب گازاران قرار دارد.
این قلعه مورد استفاده داعیان فرقه اسماعیلی قرار می‌گرفته‌است. در دوران وزارت جنگ و نخست‌وزیری رضاشاه این قلعه پناهگاه یکی از شورشیان مخالف وی بود.ایرنا: «رویش زودهنگام طبیعت در کنار تمدن کهن بهمئی». ۲۰۱۹. Accessed January 23 2020.
قلعه‌های حکومتی خوانین در شهر لیکک و بافت تاریخی روستای کارند در ۳۰ کیلومتری شمال غرب لیکک از دیگر دیدنی‌های بهمئی است.
یاریار لری از آوازهای کهن قوم لر است که از فطرت پاک نیاکان سرچشمه گرفته است.
بارگاه زیارتی امامزادگان سید اسدالله و سید ابراهیم و امامزاده بابا احمد نیز در این شهرستان قرار دارد.
بقعه امامزاده بابا احمد با گنبد پلکانی شکل در ۱۵ کیلومتری شهر لیکک و در روستای بابا احمد واقع است. به لحاظ معماری این بقعه بنایی است چهارضلعی که در حدود ۲۱/۱۵ متر طول و ۰۷/۱۴ متر عرض و ۹ متر ارتفاع دارد و با استفاده از مصالح سنگ و گچ ساخته شده‌است. قدمت بنای این امامزاده به دوره سلجوقی می‌رسد و گنبد بزرگ و دو طبقه بودن طاقچه‌های این بنا از ویژگی‌های آن محسوب می‌شود. این بقعه در تاریخ ۱۳۸۲ در فهرست آثار ملی ثبت گردید و شجره‌نامه امامزاده بابا احمد به گفته روستاییان و باورهای منطقه‌ای منسوب به امام موسی ابن جعفر است. اکنون کنار امامزاده طوایفی از مشایخ که به گفته خود، از خدمتگزاران امامزاده بوده‌اند، زندگی می‌کنند و کارهای مرمت بنا را در طول دوران انجام داده‌اند.
بقعه امامزادگان سید اسدالله و سید ابراهیم در تنگ منیزور جنب روستای منیزور حدود ۴۰ کیلومتری شهر لیکک واقع شده‌است. این بنا به صورت دو بقعه متصل به هم و با دو گنبد جدا از هم ساخته شده‌است. به گفته آبادگران محلی این دو بقعه متعلق به سید ابراهیم و سید اسدالله نیای سادات منیزوری است که در گویش محلی دو سیدالله می‌گویند. نوادگان این دو امامزاده خود را از تبار امام موسی ابن جعفر می‌دانند.
باشت، مرکز شهرستان باشت در جنوب غربی استان کهگیلویه و بویراحمد است.
باشت از شهرهای تاریخی و باستانی ایران بوده که پیشینه آن به دوره عیلامی می‌رسد.https://www.kebnanews.ir/news/306314/بخشی-تاریخ-عیلامی-باشت-نابود
در سفرنامه ناصر خسرو از این شهر به اسم بست یا بشت یاد شده‌است. در دوره اخیر باشت دارای اولین مرکز اداری در آن ناحیه بوده‌است. قبل از تشکیل استان کهگلویه و بویراحمد باشت دارای مرکزیت اداری و انتظامی بوده‌‌است. بخشداری باشت درتابستان سال ۱۳۰۹ یعنی قبل از تاسیس شهرستانهای بزرگ استان کهگیلویه و بویراحمد : یاسوج مرکز استان کهگیلویه و بویراحمد ، گچساران و دهدشت تشکیل شده‌است.
این شهر از آب و هوای معتدل و کشاورزی و باغداری و دامداری برخوردار است. به نحوی که در دشت‌های آن برنج نیز به وفور کشت می‌شد ولی در طول یک دهه گذشته با خشکسالی مواجه شد و در حال حاضر ذرت کشت می‌شود. شهر باشت دارای آب و هوای مدیترانه ای است.
یکی از آثار تاریخی شهرستان باشت دو ستون سنگی معروف به دو گور دوپا واقع در روستای شوش سفلی است. این اثر تاریخی در سال ۱۳۷۹ به شماره ۲۹۸۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. بنا به روایتی این دو ستون باقی ماندهٔ آتشکده ای است که به قبل از اسلام تعلق دارد.
حوزه تمدنی عیلامی
باشت شهری از حوزه ی تمدنی عیلام بود.https://www.irna.ir/news/82325943/مطالعه-آثار-باستانی-تمدن-عیلامی-در-كهگیلویه-و-بویراحمد-آغاز-شد
عیلام نام تمدنی است كه بخش بزرگی از جنوب غربی فلات ایران را در پایان هزاره سوم قبل از میلاد در بر می‌گرفت.
در سال ۲۷۰۰ پیش از میلاد، نخستین شاهنشاهی عیلامی در شوش (جنوب غربی ایران) تشكیل شد.
عیلامیان حدود ۲۶۶۱ سال در جنوب غربی ایران زندگی و حكومت می‌كردند.
از مناطق گردشگری باشت می‌توان به روستای چاه تلخآب علیا ،رود رونه، روستای زیبای پلکانی (نیمدور) گورو(شادگان)،کوهسرک، آبشار گورو(شادگان)، گردنه زیبای شلالدون، مُزَک، سرابیز، کلگه امیشخی، رودخانه شاه بهرام، پزین، شوش، بایخون، آبدهگاه، پشت کوه، ماهور باشت ، کوه خامی و کوه دلو نام برد.
بزرگترین پارک شهر باشت.
دومین پارک بزرگ شهر و با امکانات ترین پارک شهر باشت.
سومین پارک بزرگ شهر باشت.
چهارمین پارک بزرگ شهر باشت.
پنجمین پارک بزرگ شهر باشت.
ششمین پارک بزرگ شهر باشت.
هفتمین پارک بزرگ شهر باشت.
مردم باشت لرتبار هستند و به زبان لری صحبت میکنند.زبان لری مردم کهگیلویه و بویراحمد تنها به استان خود محدود نمی شود بلکه به صورت رایج در غرب استان فارس و شمال بوشهر و جنوب شرق استان خوزستان تکلم می شود،و مردم این نواحی با مردم کهگیلویه و وبویراحمد از یک نژاد و قومیت می باشند.
جمعیت این شهر در سال ۱۳۹۵، برابر با ۱۷۷۴۳ نفر بوده‌است
که بعد از یاسوج مرکز شهرستان بویراحمد، دوگنبدان مرکز شهرستان گچساران، دهدشت مرکز شهرستان کهگیلویه، لیکک مرکز شهرستان بهمئی ، چرام مرکز شهرستان چرام و لنده مرکز شهرستان لنده ، هفتمین شهر پرجمعیت استان کهگیلویه و بویراحمد میباشد.
از چهره‌های معروف باشت می‌توان به اشخاص زیر اشاره کرد:
تنها بیمارستان شهر باشت با نام بیمارستان شهدا در بلوار شفا این شهر قرار دارد.
شهرستان باشت از نظر بهداشت و درمان موقعیت خوبی دارد. این شهر دارای یک بیمارستان ۳۲ تختخوابی، یک درمانگاه تخصصی و یک مرکز بهداشتی و درمانی می‌باشد.
مارگون، مرکز شهرستان مارگون در استان کهگیلویه وبویراحمد است. مردم این شهر لرتبار بوده و به زبان لری تکلم میکنند.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۳٬۱۳۵ نفر (در ۷۹۷ خانوار) بوده‌است.
همچنین شهر مارگون در سال ۱۴۰۰ (خورشیدی) دارای حدود ۵۰۰۰ نفر جمعیت بوده است.
تنها کارخانه بزرگ شهر مارگون کارخانه سیمان مارگون در ۷ کیلومتری شهر مارگون مرکز شهرستان مارگون است. این کارخانه توسط یک سرمایه گذار لبنانی در سال ۱۳۹۵ تأسیس شده است.
شهر مارگون بعد از شهر های یاسوج و سی سخت قطب گردشگری مناطق سردسیری استان کهگیلویه و بویراحمد می‌باشد.
برخی مناطق گردشگری مارگون:
دریاچه مور زرد زیلایی (تالاب مورزرد زیلایی) از نقاط گردشگری شهرستان مارگون است. این دریاچه متشکل از سه دریاچه دیگر که در فاصله سه کیلومتری هم قرارگرفته اند و یکی از این دریاچه ها از دو دریاچه دیگر بزرگتر است.
این دریاچه در ۶۲ کیلومتری شهر مارگون واقع شده که دارای ۵۰ کیلومتر راه آسفالته و ۱۲ کیلومتر راه شوسه می‌باشد.
محل تامین آب این دریاچه از برف های ارتفاعات تنگ سیب و کوه‌های داربری است که به رودخانه زیلایی سرازیر و در پایان به این دریاچه ریخته می‌شود.
بهترین وسیله برای سفر به این دریاچه خودرو های نیمه سنگین مانند پیکاپ است.
این دریاچه فاقد حداقل امکانات از جمله رستوران ، کافه ، آلاچیق، سکو و سوئیت است.
تنها کاری که مسئولان برای این دریاچه انجام داده‌اند نصب چند دوربین و تابلو در محدوده دریاچه است.
آبشار مارگون در منطقه‌ ای بکر و با چشم انداز های بی‌نظیر طبیعی در روستای شهنیز واقع در ۱۱ کیلومتری شهر مارگون قرار گرفته است. طبیعت دلنشین با داشتن آب و هوایی دلپذیر و خنک در تابستان و سرد در زمستان بیشترین مزیت جهانگردی در استان چهار فصل بوده است.
این آبشار حدود ۱۸ متر ارتفاع دارد.
دشتی سرسبز واقع در کیلومتر ۸ جاده مارگون به پاتاوه_دهدشت.
۲. جاذبه های گردشگری مارگون
گَراب سُفلی یا گَراب پایین شهری است در استان کهگیلویه و بویراحمد ایران. این شهر در بخش لوداب از توابع شهرستان بویراحمد قرار گرفته‌است.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۵۴۵ نفر (در ۱۲۵ خانوار) بوده‌است؛ که با این حساب، این شهر جزو ۱۰ شهر دارای کمتر از ۱۰۰۰ نفر جمعیت در ایران است.
شهر گراب سفلی دارای کتابخانه‌ای به نام کتابخانه لوداب است.نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، بازدید: اکتبر ۲۰۰۸.
در سال ۱۳۸۷ در دور دوم سفر محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور وقت، طرح گازرسانی به شهرگراب سفلی، وشهر قلعه رئیسی و دیشموک و ۸۰ روستا پیشنهاد شد.خبرگزاری فارس، خبر: دوشنبه ۱۵ مهر ۱۳۸۷، بازدید: اکتبر ۲۰۰۸.
چِرام (لاتین: ČERĀM) شهری در جنوب غربی ایران و در مرکز استان کهگیلویه و بویر احمد است که مرکز شهرستان چرام می‌باشد. مردم این شهر به زبان لری تکلم می‌کنند. این شهر در سال ۱۳۵۵ خورشیدی دارای شهر داری شد و در سال ۱۳۹۵ دارای ۱۵٬۲۱۸ نفر جمعیت در قالب ۳٬۹۲۹ خانوار بوده که از این مقدار ۷٬۵۹۷ نفر مرد و ۷٬۶۲۱ نفر زن بوده‌است.https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17_r.xlsx مساحت این شهر ۲٬۸ کیلومتر مربعhttp://www.bahesab.ir/map/area/ می‌باشد. چرام دارای آب و هوای استپ محلی، متوسط بارش 290 میلی لیتر در سال و متوسط دمای 26 درجه سانتی گراد در سال است.http://fa.climate-data.org/location/51881/گاوبه، هاینتس. ارجان و کهگیلویه:از فتح عرب تا پایان دوره صفوی. ترجمه سعید فرهودی. تهران: 1359.
اسم رسمی و کنونی این شهر، چِرام می‌باشد. بر اساس متون فرهنگ فارسی عمیدhttps://www.vajehyab.com/amid/چرام و لغت‌نامه دهخداhttps://www.vajehyab.com/dehkhoda/چرام این واژه در اصل به شکل چَرام به معنی چراگاه نوشته می‌شود.
دلیل نام‌گذاری این منطقه به چرام به علت وجود دشت‌ها و چراگاه‌های وسیع آن بوده‌است. به مرور زمان اسم شهر از چَرام به چِرام تغییر پیدا کرد. تلفظ چِروم نیز در گویش محلی (لری) و بین اهالی استان کهگیلویه و بویر احمد به کار برده می‌شود.
تل گرد تپه‌ای باستانی است که امروزه در مرکز شهر چرام قرار دارد که از آن در اسناد دوران قاجار، با عنوان «تل گرد چرام» و «قلعه تل گرد» نام برده شده‌است. در قدیم در شناسنامه افراد متولد چرام از اسم تل گرد استفاده می‌شد ولی امروزه استفاده از این اسم مرسوم نمی‌باشد.http://vista.ir/content/110970/تل-گرد،-چرام،-كهكیلویه-(دهدشت)/
قدیمی‌ترین نام موجود برای شهر چرام، بازرنگ می‌باشد که به دوران اشکانیان بازمی‌گردد. به گفته لغت‌نامه دهخدا این ناحیه کوهستانی و سردسیر که اکثر اوقات با برف پوشیده بوده‌است و راه دسترسی به آنجا سخت بود.
تقریباً تمام جمعیت شهر چرام از قوم لر و از مردم ایلات چرام که شامل ۵ طایفه و ۱۳ تیره است تشکیل شده‌است. مردم این شهر به زبان لری بویراحمدی و شاخه لری جنوبی تکلم می‌کنند. دین اکثر مردم این شهر شیعه دوازده امامی است، حدوداً ۰٫۰۱ مسیحی و آشوری و ۹۹٫۹۹ درصد جمعیت این شهر مسلمان می‌باشد.
مردم چرام لرتبار هستند و به زبان لری صحبت میکنند.زبان لری مردم کهگیلویه و بویراحمد تنها به استان خود محدود نمی شود بلکه به صورت رایج در غرب استان فارس و شمال بوشهر و جنوب شرق استان خوزستان تکلم می شود،و مردم این نواحی با مردم کهگیلویه و وبویراحمد از قومیت لر می باشند.
منطقه شهر چرام و شهر دهدشت و حواشی آن‌ها در دوره هزاره ۴ قبل از میلاد مسکونیhttp://anthropology.ir/sites/default/files/public/anthropology-files/10230.doc و بخشی از تمدن عیلام بوده و تا اواخر حکومت ساسانیان آثاری از تمدن در این مناطق وجود دارد. در دوره بعد از اسلام منطقه چرام به جز در سلسله حکومت سامانیان و طاهریان و قراقویونلو جزیی از خاک تمامی حکومت‌های ایران بوده و مسکونی بوده. شهر چرام یکی از مناطق مسکونی مربوط به ایلات چرام بوده و ایلات چرام به صورت پراکنده در ناحیه‌های مختلف شهرستان چرام از دیرباز ساکن بوده‌اند. محدوده شهرستان چرام ۸۸ درصد کوهستانی می‌باشد و شهر چرام دشتی وسیع بین مناطق کوهستانی می‌باشد، به همین دلیل هنگام حکومت خوانین منطقه شهر چرام به علت صاف و هموار بودن به عنوان مقر فرماندهی انتخاب شد و در کوه‌های اطراف برج‌های دیده‌بانی همچون برج دیده‌بانی شیخ حسین ساخته شد، همچنین در منطقه طسوج خانه ییلاقی دیگری برای خوانین وجود داشت ولی قلعه اصلی در شهر چرام قرار داشت. به همین دلیل منطقه شهر چرام کم‌کم به عنوان منطقه‌ای برای خرید مایحتاج عشایر اطراف تبدیل شد و در اواخر دهه ۳۰ شمسی کم‌کم افرادی در اطراف قلعه خوانین شروع به خانه‌سازی کردند و شهر چرام کم‌کم شکل گرفت. در تقسیمات کشوری در دوره معاصر تا قبل از سال ۱۳۵۵که چرام بخشی از استان کهگیلویه و بویر احمد شد و دارای شهرداری شدپیشینه تقسیمات کشوری ایران در اولین و دومین تقسیمات کشوری به ترتیب بخشی از ایالت و استان فارس و خوزستان دسته‌بندی می‌شد.استان هفتم در این زمان چرام به عنوان دهستان چرام از بخش کهگیلویه از شهرستان بهبهان قلمداد می‌شد و به صورت ایلی و تحت حکومت خان‌ها اداره می‌شد. در این زمان دهستان چرام بالغ بر هزار خانوار داشت که با مجموع دهاتش به ۷ هزار نفر می‌رسید. از تاریخ معاصر منطقه و ایلات ان اطلاعات دقیقی در دسترس نیست ولی در دوره قاجاریان که استان کهگیلویه و بویر احمد به دو قسمت پشت کوه و زیر کوه تقسیم‌بندی می‌شود چرام در منطقه زیر کوه قرار داشت و از ان موقع تا الان وضعیت جغرافیایی منطقه تغییر خاصی نداشته. بالاخره در سال ۱۳۵۵ چرام دارای شهرداری شد و بخشی از شهرستان کهگیلویه محسوب می‌شد، در این زمان ساخت جاده چرام و جاده‌های کوهستانی چرام شروع شد و به علت کوهستانی بودن چرام هنوز عملیات جاده سازه در کوهستان‌های چرام ادامه دارد. با شروع انقلاب سفید عملیات سازندگی در چرام رونق بیشتری گرفت و با تأسیس سپاه دانش عملیات احداث مدرسه در چرام آغاز شد و به موازات ان با احداث سپاه بهداشت کار تأسیس درمانگاه در چرام نیز آغاز شد. پس از انقلاب با تأسیس جهاد سازندگی این رونق شتاب بیشتری به خود گرفت و زیرساخت‌های شهر چرام تکمیل شد. سال ۱۳۸۹ با تأسیس شهرستان چرام، شهر چرام به مرکزیت ان انتخاب شد.شهرستان چرام
در شهر چرام ۳۵۰ اثر تاریخی وجود دارد که بیش از ۲۴۰ اثر ثبت ملی شده‌اند.http://yasouj.irib.ir/-/240-اثر-میراث-فرهنگی-چرام-به-ثبت-رسیده-است بناهای به جا مانده از دوره قاجار حاکی از میزبانی ۲۰۰ ساله شهر چرام به عنوان تفرجگاه در فصل بهار و تابستان است.http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13950106000140 قلعه‌های شهرک و قلعه چرام دو قلعه تاریخی چرام با ثبت ملی هستند. کتیبه تنگ پیرزال اثری تاریخی مربوط به دوره قاجار در حوالی شهر چرام قرار دارد و دستورهای ناصرالدین شاه نوشته شده‌است. همچنین در کاوش باستان‌شناسی که در چرام صورت گرفت مقبره یکی از حاکمان دوره اشکانی کشف شد.
شهر چرام در مسیر جاده دهدشت - گچساران، باشت - یاسوج و قرار دارد. این شهر در جنوب غربی کشور و در مرکز استان کهگیلویه و بویر احمد قرار دارد. در بخش شمالی چرام جاده چرام - دهدشت، چرام - سرفاریاب، چرام - شیخ حسین و در بخش جنوبی شهر جاده چرام گچساران قرار دارد. در بخش شرقی چرام جادهٔ کوهستانی وجود دارد که چرام را به روستاهای آرند و آب برم متصل می‌کند، ادامه این جاده چرام را به روستای طسوج و سایر روستاهای شهرستان چرام متصل می‌کند.
شهر چرام با ۲٬۸ کیلومتر مربع مساحت در جنوب غرب ایران و در مرکز استان کهگیلویه و بویر احمد قرار دارد. این شهر کوهستانی می‌باشد و در امتداد رشته کوه زاگرس قرار دارد. چرام دارای اب و هوای استپ محلی، و بارش سالانه کم و دمای معتدل می‌باشد.
چرام در بخش زاگرس جنوبی قرار دارد و این جهت دارای اب و هوای گرم تر و خشک تری نسبت به بخش زاگرس شمالی هست. میران ۸۸ درصد مساحت شهرستان چرام را منابع طبیعی تشکیل می‌دهد.
پوشش طبیعی شهرستان چرام دارای ۸۰ درصد بلوط ایرانی(برودار) و ۲۰ درصد دیگر شامل درختان بنه، کیکم، بادام، زبان گنجشک و غیره که شامل ۷۲ گونه متعلق به ۳۰ خانواده است.http://yasoujccim.ir/مزیت‌های‌کلی‌سرمایه‌گذاری‌درا/معرفی-استان-کهگیلویه-و-بویراحمد-2 استان کهگیلویه و بویر احمد داری ۲ هزار گونه گیاهی می‌باشد و ناحیه سردسیر چرام چون کوه چاست خارhttp://kebnanews.ir/129121/دلنوشته‌ای-برای-چاسخار-چرام/ مستعد برای رویش گیاهانی چون کنگر (گیاه)، بیلهر، جاشیر، چویل، آویشن، پونه و غیره می‌باشد. مراتع استان کهگیلویه و بویر احمد و چرام دارای ۴۰۰ گونه داروی گیاهی می‌باشد.
شهر چرام در امتداد رشته کوه‌های زاگرس قرار دارد و منطقه‌ای کوهستانی محسوب می‌شود. اکثر روستاهای شهرستان چرام در منطقه کوهستانی واقع شده‌اند و راه دسترسی به این روستاها جاده‌های کوهستانی می‌باشد. رشته کوه‌های زاگرس حاصل برخورد دو صفحه تکتونیکی اوراسیا و عربستان هستند، این چین خوردگی متوقف نشده و دگرگونی زمین در غرب ایران و منطقه زاگرس همچنان ادامه دارد و از این رو کوه‌های منطقه چرام جوان محسوب می‌شوند و دارای فرسودگی کمی هستند. جنس سنگ کوه‌های چرام سنگ رسوبی می‌باشد و اکثراً کوه‌های چرام دارای چین خوردگی می‌باشند و مربوط به دوره دوم و سوم زمین‌شناسی می‌باشند.
رودخانه نازمکان (خیرآباد) بزرگترین رودخانه‌ای می‌باشد که در چرام قرار دارد.
چرام دارای اب و هوای نسبتاً گرمی می‌باشد. در فصل زمستان کوه‌های اطراف شهر به خصوص کوه چاسخار پوشیده از برف می‌شوند ولی به ندرت در شهر بارش برف مشاهده می‌شود. اب و هوای چرام در تابستان گرم و خشک و در زمستان سرد و خشک می‌باشد. میزان تغییر دما بین زمستان و تابستان ۳۰ درجه سلسیوس می‌باشد.https://weather.com/weather/today/l/30.75,50.75
اقتصاد چرام بر پایه تولید و بیشتر اقتصاد چرام وابسته به کشاورزی نظیر کشت برنج، گندم، سیفی جات، حبوبات و مرکبات می‌باشد، همچنین در مناطق سردسیر چرام کاشت گردو و سایر مرکبات مرسوم می‌باشد. تولید و فروش گیاهان دارویی نیز رواج در چرام رواج دارد. به‌طور کلی روستاییان با دامداری و کشاورزی و همچنین پرورش شیلات معیشت می‌کنند.
شهر چرام دارای شهرک صنعتی می‌باشد که فعالیت‌هایی شامل تولید مواد بهداشتی، اب معدنی و غیره دارد. شهر چرام دارای معدن فسفات می‌باشد که هنوز به بهره‌برداری نرسیده‌است.http://www.iribnews.ir/fa/news/1266552/افتتاح-و-آغاز-ساخت-۱۴طرح-عمرانی-و-اقتصادی-در-چرام
نخستین بار در سال ۱۳۰۸ به همت حسین قلی چرامی مکتب خانه‌ای در چرام تایسس شد. در سال ۱۳۱۲ به درخواست حسین قلی چرامی توسط اداره معارف بهبهان دبستان رودکی چرام تأسیس شد، در سال تحصیلی ۱۳۳۳–۱۳۳۴ پایه‌های پنجم و ششم ابتدایی کشاورزی در مدرسه تأسیس شد و تعداد اموزگاران چرام افزایش یافت. این شهر دارای دانشگاه و موسسات عالی نظیر دانشگاه صنعت و معدن چرام که در سال ۱۳۹۱ تأسیس شد، دانشگاه پیام نور و همچنین مرکز فنی و حرفه‌ای می‌باشد. شهر چرام دارای یک کتابخانه عمومی با نام رجایی می‌باشد.
شهر چرام دارای یک استادیوم ورزشی، استخر سر پوشیده و همچنین ۴ سالن و ۱ مجموعه ورزشی سرپوشیده می‌باشد.
حدود ۸۰ درصد استان کهگیلویه و بویراحمد را ارتفاعات و ۵۶ درصد این استان را جنگل تشکیل می‌دهد، تنها ۲۰ درصد باقی‌مانده را دشت‌ها تشکیل می‌دهند. ۸۸ درصد مساحت شهرستان چرام را پوشش گیاهی و کوهستان‌ها تشکیل می‌دهند، از این رو شهر چرام به علت کوهستانی بودن و داشتن جنگل‌های بلوط و دشت‌های زیبا مقصد مناسبی برای کوهنوردی، صخره‌نوردی و طبیعت گردی می‌باشد. چرام به نوبه خود زیست‌بوم گونه‌های جانوری نظیر بز کوهی، کبک، عقاب، پلنگ ایرانی، خرس ایرانی، گوزن ایرانی و غیره می‌باشد که با گسترش جمعیت انسانی به ندرت در طبیعت یافت می‌شوند و اکثراً در منطقه محافظت شده دنا نگهداری می‌شوند ولی به ندرت در طبیعت چرام نیز مشاهده می‌شوند.http://www.chap.sch.ir/sites/default/files/lbooks/92-93/160/kole%20ketab%20C237-12.pdf از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری طبیعی چرام می‌توان به چشمه بلقیس چرام اشاره کرد که سالانه پذیرای هزاران نفر می‌باشد. همچنین شهر چرام دارای قلعه‌های قدیمی مربوط به دوره قاجار و حمام قدیمی القچین نیز می‌باشد. شهر چرام شهری نسبتاً مذهبی با مقبره‌ها و ابنه مذهبی نظیر امام‌زاده علی سادات و امام‌زاده بی بی رشیده خاتون نیز می‌باشد.
چرام وبزرگان
دهدشت مرکز شهرستان کهگیلویه در استان کهگیلویه و بویراحمد است. دهدشت سومین شهر پر جمعیت استان کهگیلویه و بویراحمد است.
این شهر در دوره ساسانیان توسط پسر اردشیر اول ساخته شده و در آن دوران به نام بلاد شاپور شهرت داشت؛ در دوره‌های پسین نیز رونق داشت اما شروع پی ریزی شهر کنونی دهدشت را پس از دوره مغولان و به عبارتی از اواخر تیموریان و پس از آن جستجو می‌کنند، ولی بافت قدیم دهدشت را که بخش‌هایی از آن بر جای مانده‌است، منسوب به دوره صفوی می‌دانند. بافت قدیم دهدشت که ۳۵هکتار وسعت دارد در سال ۱۳۶۴در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده‌است.
شهر دهدشت هویت و خاطره تاریخی خود را از مجموعه بلادشاپور (بافت قدیم شهر) می‌گیرد این مجموعه که در گذشته مطمئن‌ترین و نزدیک‌ترین مرکز ارتباط تجاری بین اصفهان (مرکز ایران) و بنادر جنوبی کشور بوده‌است در همسو نگری و همگرایی اقوام و شهروندان شهر دهدشت نقش بسزایی داشته و دارد.
علاوه بر این دهدشت محل عبور سپاهیان اسکندر مقدونی در حمله به تخت جمشید بوده‌است. تنگ‌تکاب در نزدیکی شهر دهدشت که محل درگیری سپاهیان آریوبرزن با اسکندر مقدونی بوده‌است؛ گذرگاهی بسیار مهمی تلقی می‌شد؛ چرا که مسیر اصلی دو استان باستانی ایران، یعنی فارس و خوزستان بود. مسیر عبور شوش به پارسه از ارجان (بهبهان) به بلادشاپور (دهدشت) و سپس به تخت جمشید بوده؛ به همین خاطر یونانی‌ها به تنگ تکاب می‌گفتند. شاید کمتر مسیر ترددی در ایران بتوان پیدا کرد که به اندازهٔ این تنگه مورد اشارهٔ تاریخ نگاران و باستان‌شناس‌ها قرار گرفته باشد.
دهدشت علیرغم ثبت ملی شدن در سال ۶۴ و مورد بازدید قرار گرفتن توسط یونسکو در سال ۱۴۰۰، پس از دوره صفویه هیچ‌گاه مورد توجه و اقدام جدی جهت بازسازی، مرمت یا حتی نگهداری قرار نگرفت و همواره مورد بی مهری واقع شد که بخش عمده ای از این بی مهری و کم لطفی از عدم آگاهی دوگانه مردم مسئولان از پتانسیل‌های اجتماعی فرهنگی این مجموعه ناشی می‌شود بلادشاپور که باور برخی پیشینهٔ آن به دورهٔ ساسانیان هم می‌رسد یک هویت تاریخی زنده اما غیر پویا است که می‌توان با توجه نقش هویت ساز آنچه به لحاظ اقتصادی و چه به لحاظ فرهنگی اجتماعی آورده‌ها و منافع زیادی را نصیب شهروندان کرد
مردم دهدشت لرتبار هستند و به زبان لری صحبت میکنند.زبان لری مردم کهگیلویه و بویراحمد تنها به استان خود محدود نمی شود بلکه به صورت رایج در غرب استان فارس و شمال بوشهر و جنوب شرق استان خوزستان تکلم می شود،و مردم این نواحی با مردم کهگیلویه و وبویراحمد از یک نژاد و قومیت می باشند.https://www.visitiran.ir/fa/province/استان-کهگیلویه-و-بویراحمد
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۱۰۲٬۳۶۰ نفر (۱۴٬۰۰۹ خانوار) بوده‌است.
ما به قربان تو رفتیم و همان‌جا ماندیم
شهر دهدشت در محدوده غربی استان کهگیلویه و بویراحمد قرار گرفته‌است. این شهر از شمال به سوق و جاده اصفهان (پاتاوه - دهدشت)، از شرق به چرام، از غرب و جنوب غربی به خوزستان و شهر بهبهان و از جنوب به شهر دوگنبدان منتهی می‌شود.
کوه نور (نیر) که دومین کوه مرتفع استان می‌باشد در شمال و کوه خائیز در جنوب دهدشت قرار دارند. هر دو کوه غنی از گونه‌های گیاهی و جانوری می‌باشند. منطقه حفاظت شده خائیز با مساحتی بیش از ۳۳ هزار هکتار دومین منطقه حفاظت شده استان (بعد از منطقه حفاظت شده دنا) از لحاظ وسعت می‌باشد. گونه‌های شاخص جانوری منطقه خائیز شامل پلنگ، کل بز، کاراکال (از خانواده گربه‌سانان)، گربه وحشی، سنجاب ایرانی، خرس قهوه‌ای، خدنگ کوچک، خزندگان و انواع لاک پشت خشکی زی هستند.
تنوع پرندگان نیز در این منطقه بسیار زیاد است و کبک، انواع گنجشک سانان، پرندگان شکاری، بالابان و عقاب‌ها از پرندگان منطقه خائیز هستند.https://www.iribnews.ir/fa/news/2739639/تصاویر-زیبا-از-منطقه-حفاظت-شده-خائیز
در آتش‌سوزی سال ۹۹، گونه‌های گیاهی و جانوری زیادی از کوه خائیز از بین رفتند.
رود مارون نیز به عنوان یکی از خروشان‌ترین رودخانه‌های ایران در فاصله حدود ۲۰ کیلومتری شمال دهدشت جاری می‌باشد.
غار نزل در شهرستان چرام واقع در استان کهگیلویه وبویراحمد که در ۴۵ کیلومتری جاده دهدشت یاسوج در پشت کوه نور در منطقه سردسیری جوی خانه که محل ییلاق عشایر ایل نوئی از ایلات بزرگ و تاریخی استان کهگیلویه است واقع شده‌است. در سالهای گذشته تعدادی از غارنوردان ادعا داشته‌اند که توانسته‌اند به قسمتهایی از این غار ناشناخته ورود کنند و پس از ۱۶ ساعت تلاش در نهایت تا عمق حدود ۲۱۰ متری پیشروی داشتند.
غار نزل شامل دو حلقه چاه طبیعی است که محل جمع شدن سیلاب‌های عظیم زمستانی و آب ناشی از ذوب برفهای این منطقه است. چاه شمالی نزل دارای دهنه‌ای به قطر ۵ متر و عمق بیش از ۶۰ متر است که توسط آب راه‌های کوچکی به چاه جنوبی که در فاصله‌ای حدود ۳۰متری آن قرار دارد متصل می‌شود. چاه جنوبی که دارای چند دهنه به قطرهای ۱۰٬۱۵و۵ متر است که عمیق‌ترین طول آن حدود ۷۰متر می‌شود. کهگیلویه و بویراحمد به لحاظ قرار گرفتن در زاگرس مرکزی و دارا بودن کوهستان‌های مرتفع و بهم پیوسته دارای شگفتی‌های طبیعی و زمین‌شناختی متنوعی است. کوه‌های مرتفعی مانند دنا، نرماب، نیر، ساورز، خامی، سفید و سیاه هر یک در بخشی از استان کهگیلویه و بویراحمد و به موازات هم علاوه بر دارا بودن پوشش‌های گیاهی متنوع در دل خود شگفتی‌های زمین‌شناسی منحصر بفردی نیز دارند که هر از گاهی بخشی از آن‌ها کشف می‌شود. با کاوش‌های زمین‌شناسی توسط زمین‌شناسان و غارنوردان غارهای عظیم و زیبایی در کهگیلویه و بویراحمد کشف و شناسایی شده‌است.
کاروانسرای بافت تاریخی دهدشت در ضلع غربی بافت تاریخی دهدشت و در کنار مجموعه حمام کاروانسرا، امامزاده ابراهیم و امامزاده جابر واقع شده‌است. بنای فوق از جمله آثار شهر دوره اسلامی صفوی است که با دو ورودی در شمال و جنوب ساخته شده‌است. بنا شامل حیاط و حجره‌های چهار طرف آن است. تعداد این حجره‌ها ۳۸ عدد و بعضی از آن‌ها به همدیگر راه دارند. بنا با سنگ و گچ که از معادن اطراف شهر تأمین می‌شده، ساخته شده‌است. کف حیاط با سنگ‌های لاشه‌ای بزرگ سنگ‌فرش شده و سطح حیاط اندکی پایین‌تر از کف حجرات است. در حیاط چاه آبی برای تأمین آب موردنیاز کاروانیان به چشم می‌خورد. حجره‌ها با طاق‌های جناغی پوشش داده شده و همگی یک ایوان کوچک در جلوی خود دارند. در داخل ایوان‌ها طاقچه‌هایی برای گذاشتن اشیا و نیز دودکش تعبیه شده‌است. یک راه‌پله مارپیچ در ضلع شمالی ارتباط حیاط با پشت‌بام را تسهیل می‌کرده‌است. این کاروانسرا که به‌طور کامل تخریب شده بود که در سال ۱۳۶۹ با آزادسازی منطقه دهدشت، در قسمت پی بنا در عمق دو متری مورد شناسایی قرار گرفت و عملیات خاکبرداری و آوار برداری از آن آغاز شد. در عملیات خاکبرداری تمام قسمت‌های بنا مشخص شد. بعد در سال‌های ۷۹ و ۷۸ اقدامات مرمتی شامل سنگ‌فرش حیاط، آجرکاری پوشش بام، تعمیر حجرات جلوی کاروانسرا انجام شده‌است. البته هم‌اکنون نیز این بنای تاریخی در حال مرمت است. این کاروانسرا ۱۶۰۰ متر مربع مساحت دارد. کاروانسرای بافت تاریخی دهدشت که در مالکیت سازمان میراث فرهنگی است، در سال ۱۳۷۹ با شماره ۳۵۵۱ در فهرست آثار تاریخی به ثبت ملی رسیده‌است.
تنگ پیرزال در حدود ۱۵ کیلومتری شمال شرق شهر دهدشتhttps://www.jamaran.news/بخش-کهگیلویه-بویراحمد-215/1137701-چرام-سرزمین-طبیعت-رویایی-حیرت-انگیز در مسیر اصلی جاده دهدشت به یاسوج و مابین دو شهر دهدشت و سرفاریاب قرار دارد. این تنگ در دل کوهی به نام کوه سیاه و صخره‌های بلند آن واقع شده‌است. طول این تنگ حدوداً ۴٫۵ کیلومتر می‌باشد. تنگ پیرزال یکی از مناظر طبیعی زمین شناختی کم‌نظیر در جنوب و حتی ایران است.https://www.farsnews.ir/news/13960119000105/تنگ-پیرزال-یا-تابلوی-تبلیغاتی-تخریب-میراث-طبیعی-تنگ-پیرزال-و-سکوت چندین چشمه بزرگ و کوچک و رودخانه ای در این تنگ جاری که همگی فصلی می‌باشند.https://www.jamaran.news/بخش-کهگیلویه-بویراحمد-215/1137701-چرام-سرزمین-طبیعت-رویایی-حیرت-انگیز به همین دلیل بهترین زمان برای بازدید از این مکان از اوایل آبان تا اواخر فروردین می‌باشد. همچنین خط لوله اول سراسری گاز ایران که پس از گذر از پالایشگاه بیدبلند بهبهان تا کشور آذربایجان امتداد می‌یابد، از این تنگه عبور می‌کند.https://donya-e-eqtesad.com/بخش-تاریخ-اقتصاد-31/493510-مسیر-شاه-لوله-گاز-به-شوروی
چشمه ای در حدود ۱۴ کیلومتری شرق دهدشت که از دل کوه نیر (نور) می‌جوشد.https://www.tasnimnews.com/fa/news/1395/01/05/1033302/کورسا-آبشاری-دیدنی-در-دل-جاذبه-های-گردشگری-کهگیلویه-تصاویر
پارک جنگلی بزرگ دشت مازه در ۳ کیلومتری شمال دهدشت که دارای درخت‌های گرمسیری و در هر فصل میزبان گردشگران است.https://www.farsnews.ir/news/13970107000094/آرامش-روح‌نواز-پارک-جنگی-دشت‌-مازه-در-دهدشت-زیباترین-محفل-مسافران
منطقه گردشگری لگین راک در حدود ۱۸ کیلومتری شهر دهدشت واقع شده‌است.https://www.tasnimnews.com/fa/news/1397/01/12/1690963/یاسوج-طبیعت-دل-انگیز-و-بکر-لگین-راک-کهگیلویه-تصاویر
باشگاه هندبال فراز بام خائیز نماینده شهر دهدشت در لیگ برتر هندبال ایران می‌باشد.https://www.isna.ir/news/99121612044/به-تیم-فرازبام-خائیز-دهدشت-افتخار-می-کنیم-و-در-کنار-این-تیم-هستیم
باشگاه فوتبال اتحاد کهگیلویه نماینده کهگیلویه در لیگ دسته سوم فوتبال کشور است.
قلعه رئیسی شهری در بخش چاروسا شهرستان کهگیلویه استان کهگیلویه وبویراحمد ایران است.این شهر تاریخی در جنوب غربی استان کهگلویه وبویراحمد واقع شده است ومرکز بخش پرجمعیت چاروسا می باشد ازجاذبه های گردشگری این شهر قلعه تاریخی این شهر همچنین ابشار کمردوغ و غار تاریخی اشکفت ودشت های سرسبز چهارراه وشلال دان در نزدیکی شهر می توان اشاره کرد
قلعه رئیسی در جنوب غربی استان کهگیلویه و بویراحمد و در منطقه‌ای کوهستانی قرار دارد.
غرب قلعه رئیسی به رودخانه‌ای و گودال‌های عمیق ختم می‌شود که آب آن شالیزارهای سبزیجات وپیاز این بخش را تأمین می‌کند و در زبان محلی مردم منطقه به رو معروف است. این شهر در مسیر ارتباطی روستاها و بخش‌های هم جوار قرار دارد و به نوعی گلوگاه ارتباطی این مناطق به‌شمار می‌رود، این منطقه نقطهٔ ارتباطی شهرها و بخشهای دیگر از جمله راه ارتباطی دیشموک، دهدشت و خوزستان به‌شمار می‌آید. قلعه رئیسی در ۶۵ کیلومتری شهر دهدشت مرکز شهرستان کهگیلویه قرار دارد.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این مکان ۱۳۶۵۸ نفر (۱۷۵۰ خانوار) بوده‌است.
ورزشگاه شهر قلعه رئیسی در سال ۱۳۸۱ کلنگ زنی شد ولی تاکنون به بهره برداری نرسیده است.
در شهر قلعه رئیسی یک باشگاه فوتبال با نام اتحاد کهگیلویه فعالیت می‌کند.
دیشموک شهری است در استان کهگیلویه و بویراحمداستان کهگیلویه و بویراحمد و شهرستان کهگیلویه،شهرستان کهگیلویه جمعیت این شهر در سال ۱۳۹۵، برابر با ۵۷۹۱ نفر (۱۲۹۴ خانوار) بوده‌است.https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-به-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395 وسعت بخش دیشموک ۹۷۶ کیلومتر مربع و ارتفاع شهر دیشموک از سطح دریا ۱۷۲۴ متر می‌باشد. بنا بر سرشماری مرکز آمار ایران،سر شماری جمعیت بخش دیشموک شهرستان کهگیلویه در سال ۱۳۹۵ برابر با ۲۰۷۴۶ نفر بوده‌است.https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری
شهر دیشموک از شمال به شهرستان لردگان چهارمحال و بختیاری، از غرب به ایذه و باغملک خوزستان و شهرستان بهمئی، از جنوب به ارتفاعات ۳ هزار متری کوه سیاه و شهرستان بهمئی گرمسیر و از شرق به شهرستان مارگون و بخش چاروسا و شهر دهدشت ارتباط دارد.
این شهر دارای زمستان سرد و برفگیر و تابستانی معتدل است.
مردم این شهر لرتبار و از ایل بهمئی هستند و به زبان لری گویش بهمئی تکلم می‌کنند. مردمانی خونگرم و هستند.https://civilica.com/doc/1251568/https://lrr.modares.ac.ir/article-14-11269-fa.html
از جمله مکان‌های گردشگری این شهر عبارتند از:
مکان‌های گردشگری عبارتند از قلعه شاه منصور لیراب، تنگ بالیاو، امامزاده میرسالار، گوردخمه در دیشموک، کوه دل‌افروز، کوه غارون (کوهایی سرشار از گیاهان طبیعی و داروئی)، قلعه تاریخی دیشموک و این شهر دارای اب هوایی سردسیری است و از مکان‌های خوش اب هوا در استان می‌باشد. دیشموک شهری است در استان کهگیلویه و بویراحمد و شهرستان کهگیلویه، جمعیت این شهر در سال ۱۳۸۵، برابر با ۴٬۰۵۳ نفر (۷۱۰ خانوار) بوده، وسعت بخش دیشموک: ۹۷۶کیلومتر مربع، ارتفاع شهر دیشموک از سطح دریا: ۱۷۷۵ متر می‌باشد. مردم این شهر به زبان لری (گویش بهمئی) و از ایل بزرگ بهمئی (سردسیری) می‌باشند. این شهر دارای زمستان سرد و تابستانی معتدل است. موقعیت آن: از شمال به شهرستان لردگان چهارمحال و بختیاری، از غرب به ایذه و باغملک خوزستان، از جنوب به ارتفاعات ۳ هزار متری کوه سیاه و بخش بهمئی گرمسیر و از شرق به بخش‌های مارگون و چاروسا و شهر دهدشت ارتباط دارد. تا مرکز شهرستان ۹۶ کیلومتر فاصله دارند و ۷ کیلومتر تا امامزاده میرسالار فاصله دارند این شهر از نظر امکانات در شرایط نامساعدی می‌باشد که توجه ویژه برای پیشرفت و بهبود وضعیت آن دارد. این شهر در وسط کوه‌ها قرار دارد که در زمستان آب و هوای بسیار سردی را دارد که در سال ۹۷ گاز رسانی به این شهر شروع شده‌است.
اماکن گردشگری: از جمله مکان‌های گردشگری این شهر عبارتند از: قلعه تاریخی دیشموک، گور دخمه (در کوه بر فراز شهر دیشموک) بالاتر از محله برگره، امامزاده میرسالار (واقع در ۷کیلومتری جنوب شهر دیشموک)، قلعه شاه منصور (واقع در روستای لیراب)، کوه سر به فلک کشیده دل‌افروز، غار ده احمد در ۵ کیلومتری شمال غرب دیشموک
تنگ لیتون
تفرجگاه زیبا و بکر تنگ لیتون در منطقه دلی آجم از توابع بخش دیشموک شهرستان کهگیلویه با خوانی از زیبایی‌های خدادادی مانند بهشت از چشم گردشگران پنهان است. رودخانه پرآب آجم از این تنگ زیبا سرچشمه می‌گیرد و در تمام فصول سال در این تنگ زیبا جاری است.
قلعه دیشموک بر بلندای صخره‌ای گچی و در غرب شهر دیشموک واقع شده‌است. ابعاد تقریبی آثار فوق در ابعاد حدود ۲۵۰×۲۵۰ متر و ارتفاع آثار در حدود ۲۵ متر می‌باشد. نوع مصالح ساختمانی که در این قلعه بکار برده شده‌است عبارتند از سنگ و ملات گچ که دارای استحکام خوبی هستند. برای تأمین آب آشامیدنی ساکنان قلعه و راه ورودی قلعه، راهی خاص و زیر زمینی وجود داشته که بیش از ۲۰۰ متر طول دارد. قدمت این آثار به دوره‌های تاریخی واسلامی می‌رسد. چشمه‌ها: کرنگ، سربلقاب، ده ورگ: کوه‌ها: کوه غارون ۳۷۱۰متر، کوه دل‌افروز ۳۰۱۰ متر، کوه مانگشت ۳۵۰۰متر، کوه برفکون ۳۲۵۰ متر، کوه سیاه ۳۳۱۰ متر، کوه منگار ۳۱۱۰ متر، کوه کله ۳۱۸۰ متر، کوه بورک ۳۱۰۸ متر--- یکی از روستاهای بخش دیشموک روستای کرنگ می‌باشد که در این بخش واقع شده که دارای طبیعت بکر و باغات وحشی و زیبا است که چشم هر بیننده ای را به خود جلب می‌کند. روستای کرنگ در ۲۰ کیلومتری شهر دیشموک و در میان کوه‌های سربه فلک کشیده دل‌افروز و نسح طاووس «نسه» و کوه شرنگ رنگ واقع شده می‌باشد. کرنگ دارای طبیعت بکرو باغات وحشی و زیبا می‌باشد که چشم هر رهگذری را به خود جلب می‌کند. مردم این مناطق همیشه در همه مراسمات شادی و سوگواری کنار هم هستند و شریک شادی و غم یکدیگر هستند؛ و مردم این مناطق بهمئی‌نشین هستند که در فصل تابستان دورهم جمع شده و هرکس در باغ و زمین خود مشغول می‌باشد. پوشش گیاهی منطقه: دارای گیاهانی بسیاری که بیشتر آن‌ها دارای خواص دارویی می‌باشند. گیاهانی شامل چویل، جاشیر ٬ملیر، برنجاس ٬کنگر، گلگت، شیر شیرو، خارسه، دوتوبره، ریواس، بکلو، می‌باشد. درختان بدون ثمر چون سپیدار، بید ٬فیش ٬کیکم ٬تنگس ٬گینه و همچنین دارای باغ‌های سرسبزی می‌باشد که دارای درختان میوه چون تاگ ٬انواع انگور ٬گردو ٬سیب ترش ٬سیب شیرین، هلو، آلو، زردآلو، زالزالک، مهلو، بن، کلخنگ، انجیر٬ا نچیچک، انار، گیلاس ٬گلابی و غیره می‌باشد. چشمه‌های متعدد: روستای کرنگ دارای چشمه‌های بسیاری می‌باشد که آب این چشمه‌ها بسیار سرد و گوارا می‌باشد.
قلعه دیشموک، برد دالو (سنگی سوراخ شده و به شکل اتاقک و متعلق به هزاران سال قبل)، پیر پلنگ، برم گراب آبگیری به نام برم سوره نیز از نقاط دیدنی طبیعی دیشموک است. راز و رمز طبیعت مناطق بخش دیشموک را نمی‌توان توصیف کرد؛ طبیعت در جشن بهاری این مناطق بکر آن‌چنان مسحورکننده است که خاطره سفر هر گردشگری به نقاط گردشگری شهر دیشموک و بخش دیشموک همواره در دل او خواهد ماند. استقبال گردشگران نوروزی از دگرگونی طبیعت همواره در نخستین روزهای سال نو به چشم می‌خورد و طبیعت خدادادی و مناظر دیدنی باشکوه بخش دیشموک خاطرات فراموش نشدنی را در دفتر خاطرات سفرهای میهمانان نوروزی ثبت می‌کند. طبیعت بکر و تپه‌های پوشیده از گل‌های رنگارنگ چشم‌اندازهای بسیار زیبایی را طراحی کرده‌است. آنان که مشتاق دیدار از طبیعت خدادادی و آب‌های خروشان در کنار شالیزارهای سرسبز هستند، با سفر به بخش دیشموک قلعه تاریخی دیشموک و قلعه شاه منصور روستای لیراب ضمن دیدار از این مناطق و بهره‌مندی از طبیعت دل‌انگیز از مهمان‌نوازی مردم خونگرم این بخش برخوردار خواهند شد. کوهستان‌ها به گلستانی پر از گل‌های وحشی رنگارنگ تبدیل شده و گل‌های زرد، آبی و قرمز در میان چمنهای سرسبز دشت‌ها جلوه‌ای خاص به طبیعت شهر دیشموک و روستاهای اطراف آن بخشیده‌است. مناطق روستایی از جاذبه‌های خوب گردشگری برخوردار هستند. فعالیت کشاورزی در این مناطق می‌تواند برای میهمانان دیدنی باشد. مناظر و چشم‌اندازهای طبیعی در روستاهای بخش دیشموک بی‌نظیر است، درختان و گونه‌های مختلف گیاهی، رودخانه‌های خروشان و اماکن تاریخی در روستاهای لیراب، فارتق و اسفندان و درغک همه ساله پذیرای مسافران و گردشگران زیادی از سراسر کشور است. شهر دیشموک با اقلیمی سردسیری و با ارتفاع یک‌هزار و ۹۰۰ متر از سطح دریا، دارای جاذبه‌های طبیعی و تاریخی بی‌نظیری است. آب رودخانه تنگ فارتق در دامنه کوه‌های پوشیده از گل و گیاه روان است.
۱- معدن نیترات پتاسیم لیراب با ظرفیتی بیش از یک میلیون تن؛ حجم ذخیره نخستین معدن نیترات کشور در دیشموک بیش از ۶۰۵ هزار تن با عیار ۸٫۱ درصد برآورد شده‌است. معدن لیراب دیشموک، سال ۱۳۸۰ از سوی وزارت صنایع و معادن وقت کشف شد و به وسیله رسانه‌های همگانی، وجود ماده کمیاب نیترات پتاسیم لیراب به مردم اطلاع‌رسانی شد. فعالیت این معدن حدود ۳۰۰ سال تخمین زده می‌شود. در معدن نیترات بخش دیشموک، بیش از ۴۰۰ نوع مشتقات تولید خواهد شد. نیترات، ماده معدنی مهمی است که در حوزه‌های مختلف از جمله صنعت نفت و گاز، پالایشگاه‌ها، صنایع داروسازی، دستگاه‌های سرمایشی و تهویه مطبوع کاربرد دارد. کشف ذخیره معدنی نیترات در بخش دیشموک کهگیلویه و بویراحمد، ایران را در جمع معدود کشورهای دارای این ماده معدنی راهبردی قرار دهد. کشوهای آمریکا، چین و شیلی دارای بیشترین ذخیره ماده معدنی راهبردی نیترات در جهان هستند.
خودکشی دختران جوان یکی از معضلات اجتماعی بخش دیشموک است.
چهارماهه ابتدای سال ۱۳۹۸ پنج مورد خودکشی در دیشموک گزارش شده‌است؛ که متأسفانه هر پنج نفر جان خود را از دست داده‌اند.
در سال ۱۳۹۷ پنج مورد سوختگی در بخش دیشموک گزارش‌شده که از این تعداد چهار نفر جان خود را از دست‌داده…
به گفته شاهدان و مردم محلی از جمله دلایل خودکشی در دیشموک:
به گزارش خبرنگار روزنامه ایران؛ آن‌طور که تحقیقات میدانی فعالان اجتماعی در دیشموک و روستاهای اطراف نشان می‌دهد در شش‌ماهه ابتدای سال ۹۸ بیش از ۱۱ مورد خودسوزی زنان اتفاق افتاده‌است.
۱- کرفس کوهی
کوه دل‌افروز دیشموک در استان کهگیلویه و بویراحمد تنها ذخیره گاه گیاه دارویی کرفس کوهی است.
گونه گیاهی کرفس که با عنوان محلی «کلوس» شناخته می‌شود گیاهی خودرو و خوشبو از خانواده چتریان است و دارای ارزش دارویی، درمانی و ژنتیکی است.
۲- بن سرخ یا لیزک (نام محلی بسور یا بن سهر): آش دنگو (محلی کهگیلویه و بویراحمد) محلی و بومی را با همین گیاه تهیه می‌کنند.
۳-تره
بنیس، فیالی، برگره، پا قلعه، سربلقاب، ده ورگ، پس قلعه، گراب، دره دهاب، امیرآباد.
سرو یا شروه، "سرو خوانی زنان" بهمئی یکی از سوزناک‌ترین آواهای محلی در ایران می‌باشد.
یاریار بهمئی از آوازهای کهن قوم لر است که از فطرت پاک نیاکان سرچشمه گرفته و بخشی از هویت فرهنگی ایل بهمئی را تشکیل می‌دهد.
بازی‌های محلی: الختر، چوکلی، کوس، کل کله برد
۱- الختر بازی محلی که یا به صورت دو نفره یا به صورت دو گروه ۳ نفره می‌باشد طریقه بازی به این شکل است که هر دو نفر باید یک پای خود را در دست بگیرند و شروع به مبارزه کنند یعنی آنقدر به هم تنه بزنند تا بالاخره یکی از آن دو شکست بخورد. در این بازی باید قوای جسمانی بالایی داشته باشند چون گاهی به مدت ۵ دقیقه یا بیشتر باید به همین شکل به مبارزه ادامه می‌دهند.
۲- چوکلی این بازی با دوچوب یکی بزرگ ودیگری کوچک انجام می‌شد دو طرفه زمین بازی دوتا چاله کوچک می کندن بعد بازیکنان به دوگروه تقسیم می شدن هر کدام به یه سمت زمین قرار می گرفتن گروه اول چوب کوچک را روی چاله قرار می‌داد وبا قرار دادن چوب بزرگ زیر ان ضربه می‌زد تا چوب کوچک پرتاب شود چوب کوچک باید کنار گروه دوم قرار بگیرد در غیر این صورت باخت به حساب می‌آمد وباید مسافتی که تعین می‌شد (هو…)می‌کشیدند یعنی نفس خود را حبس می‌کردند از مبدأ تا مقصد این بازی بیشتر مخصوص پسران بود.
گازرسانی به دو بخش دیشموک و چاروسا با جمعیتی بیش از پنجاه هزار نفر در سال ۱۳۹۸ صورت گرفته‌است.
سی‌سَخت شهری در ۳۵ کیلومتری شمال غربی شهر یاسوج مرکز استان و در استان کهگیلویه و بویراحمد ایران جای دارد. این شهر مرکز شهرستان دنا می باشد.
جمعیت این شهر در سال ۱۳۹۵، برابر با ۱۰ هزار تن بوده‌است. اهالی این شهر از مردم لر و به زبان لری سخن میگویند.
این شهر در دامنه کوه دنا بلندترین کوه رشته‌کوه زاگرس جای گرفته‌است و هفتمین شهر مرتفع ایران هست و منطقه‌ای گردشگری به‌شمار می‌آید.مسیرهای گردشگری استان کهگیلویه و بویراحمد از جمله مناطق گردشگاهی این شهر می‌توان به کوه گل-چشمه میشی-دشتک-بندان و تنگه ی نِول از آن نام برد.شهر سی‌سخت با مساحت تقریبی ۵/۶ کیلومتر مربع در دامنه کوه ۴٬۴۱۹ متری دنا واقع گردیده‌است. برای مسافرت به این شهر می‌توان از جاده یاسوج به سی‌سخت بهره برد؛ یا از اصفهان-سمیرم-سی سخت به این شهر رسید.
در شامگاه ۲۹بهمن ۹۹ زلزله ای به بزرگی ۵/۶ ریشتر ساعت ۲۲:۰۵دقیقه شهر سی سخت را لرزاند که تنها خسارات مالی داشت و خسارت جانی نداشت.
آثار سفالی در حفاری‌های سی‌سخت و همچنین گورهای باستانی پیدا‌شده که قدمت آن‌ها به ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد میرسد."Paaychol Graveyard, Sisakht (Boyer Ahmad) 2022 Tourist Attraction in Boyer Ahmad (Yasooj), travel to iran, Visit Iran".
شهر سی‌سخت در دامنه کوه دنا بلندترین کوه رشته‌کوه زاگرس جای گرفته‌است و منطقه‌ای گردشگری به‌شمار می‌آید.
اقلیم سی‌سخت تحت تأثیر کوهستان دنا سردسیری است و قسمتی از پائیز و سرتاسر زمستان از برف پوشیده‌است؛ و همین امر موجب پرآبی منطقهٔ سی‌سخت است؛ و جویبارها و چشمه‌سارهای دائمی از مناطق برفی سرازیر شده و منطقه را سیراب می‌سازد.
شهر سی سخت به سبب موقعیت جغرافیایی و قرارگیری در دامنه کوه دنا دارای هوای مطبوع و خوشایند، آب سالم، خوشگوار و فراوان است.
مردم این شهر لرتبار هستند و به زبان لری صحبت می‌کنند.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر حدود ده هزار نفر (۲۵۰۰ خانوار) بوده‌است.
چشمه‌ها
"چشمه میشی": بزرگترین و پرآب‌ترین چشمه‌اش چشمه «بشو = Bocu» یا چشمه میشی است که در پائین گردنه بیژن قرار گرفته و آب آن با وجود تأمین آب آشامیدنی شهر، زمینهای زراعی ده بزرگ سی‌سخت را نیز آبیاری می‌کند.
"چشمه سرد": واقع در منطقه کوه گل شهر سی سخت.
"چشمه توف": مشرف بر شهر توریستی سی سخت. این چشمه در مسیر صعود به قلهٔ دنا قرار دارد. این چشمه در تمام فصول سال دارای آبی گوارا و خنک می‌باشد.
"چشمه تاگی": دارای آبی خنک و گوارا که عطش کوهنوردان را بر طرف می‌کند.. از آب این چشمه برای آبیاری باغات انگور و سیب و گردوی منطقهٔ کلنجه استفاده می‌شود.
"چشمه تاگی"، "چشمه سیاه"، "چشمه ریزک"، "چشمه بایی"، "چشمه توف" و…
آدرس اماکن:
جعفریه مرکز شهرستان جعفرآباد و یکی از شهرهای استان قم در ایران است.
شهر جعفریه، با مختصات ۵۰ درجه و ۳۱ دقیقه طول شرقی و ۳۴ درجه و ۴۶ دقیقه عرض شمالی شهرستان قم واقع شده است که در سال ۱۳۷۵ با تصویب هیئت وزیران به شهر تبدیل گشت و نام آن از گازران به جعفریه تغییر یافت و از سال ۱۳۷۷ اداره شهرداری در آن تأسیس شده است . این شهر در ۳۵کیلومتری شمال غربی شهر قم واقع شده است.
مذهب مردم شهر شیعه جعفری بوده و زبان غالب شهر ، ترکی و فارسی می باشد. و از محلات قدیمی شهر می توان از محله حمام کوچه باغ بهارستان(بندرعباس) نام برد.
آب و هوای شهر جعفریه گرم و خشک با تابستان های گرم و زمستان های سرد است.
جمعیت جعفریه بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ برابر با ۹،۳۸۷ نفر بوده‌است.
جعفرآباد نام مکان‌های زیر است.
شهرستان جعفرآباد ، نام شهرستانی در استان قم
شهرستان آزادشهر یکی از شهرستان‌های ایران است که در استان گلستان قرار دارد. مرکز این شهرستان، شهر آزادشهر است.
از مراکز گردشگری و باستانی این شهرستان می‌توان بقاع امامزادگان محمد بن زید و محمد بن جعفر صادق (آق امام)، پارک جنگلی شبنم و پارک زیتون تپه وبنیادنیمروز ونخستین نشریه استان گلستان بنام گلستان نو وهفته نامه نیمروزدرسال۱۳۷۶ را نام برد.
آزادشهر به لحاظ قرار داشتن در جاده بین‌المللی و محل تلاقی جاده‌های گنبد کاووس _گرگان (تهران) - شاهرود - مینودشت (مشهد) به نوعی چهار راه محسوب می‌شود.
متعاقب تفکیک منطقه شرقی مازندران از استان مازندران، استان گلستان تشکیل می‌شود به مرکزیت شهر بزرگ گرگان. و آزادشهر نیز از همان زمان در تقسیمات کشوری از شهر به شهرستان تغییر می‌نماید. آزادشهر اقوام مختلفی از سراسر ایران را در خود گنجانده‌است به همین لحاظ می‌توان آنرا ایران کوچک استان گلستان نامید.
جمعیت این شهرستان در سال ۱۳۹۰ شمسی برابر با ۹۶۱۱۰ نفر بوده‌است.
شهر: نوده خاندوز
شهرها: آزادشهر و نگین‌شهر
آزاد شهر از غرب به شهرستان رامیان و مرکز استان گرگان متصل می‌باشدشهرستان آزادشهر شهری است که تمام مسافران امام رضا ع از این شهرستان عبور می‌کنند.
آزادشهر از شمال به شهرستان گنبد کاووس و ازسمت شرق به شهرستان مینودشت وازجنوب به شهرستان شاهرود و استان سمنان متصل است.
شهرستان آق‌قلا (بهترکمنی: آق‌قالا شأهریستانیٛ) یا آق‌قالا به معنی قلعه یا دژ سپید، یکی از شهرستانهای ایران است که در استان گلستان قرار دارد. مرکز این شهرستان، شهر آق‌قلا است دژ سپید نام قلعه ای است که سهراب در لشکرکشی خود به ایران نخست بدانجا رسید و پس از جنگ با هژیر و گردآفرید آنجا را ویران کرد. اینگونه برمی‌آید که دژ سپید در دست خاندان گژدهم بوده‌است. بر پایه برخی نسخه‌های خطی شاهنامه گژدهم دژبان این دژ بوده و به نظر می‌رسد که او از زمان نوذر دژبان آنجا بوده‌است.
جمعیت شهرستان آق قلا در سال ۱۳۹۰، برابر با ۱۲۰٬۷۲۳ نفر بوده‌است.
نام قدیمی این شهرستان اسپی دژ یا همان قلعهٔ سپید بوده که در سال ۱۳۵۸ به آق‌قلا تغییر یافت.
شهر: آق قلا
شهر: انبار آلوم
شهرستان بندرگز یکی از شهرستان‌های شمالی ایران در استان گلستان است. شهر بندرگز مرکز این شهرستان است. زبان محلی مردم این شهرستان زبان مازندرانی است.
جمعیت شهرستان بندرگز در سال ۱۳۹۵، برابر با ۴۶٬۱۳۰ نفر در ۱۵٬۲۴۷ خانوار بوده‌است.
شهر: بندر گز
شهر: نوکنده
شهرستان رامیان یکی از شهرستانهای ایران در استان گلستان است. شهر رامیان مرکز این شهرستان است.
جمعیت شهرستان رامیان در سال ۱۳۹۵، برابر با ۸۶٬۲۱۰ نفر بوده‌است.