moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
نظرات معاصران موسورگسکی به عنوان آهنگساز و یک فرد بسیار گسترده و متفاوت است. استاسوف و بالاکیرف، ابتدا احساسات منفی راجع به آهنگساز از خود نشان دادند. در نامه‌ای در ۱۸۶۳، استاسوف به بالاکیرف نوشت: «من هیچ استفاده‌ای برای موسورگسکی متصور نیستم. همه چیز او نامنسجم و بی‌هیجان است. فکر می‌کنم تماماً دیوانه باشد. اگر به خود رها شود، به زودی وضعیتش بدتر می‌شود، چنان‌که بقیه شده‌اند. هیچ چیز در او نیست.» بالاکیرف موافق بود: «بله، موسورگسکی اندکی با یک احمق فاصله دارد.» ریمسکی-کورساکف و چایکوفسکی، هم‌صنفی‌های موسورگسکی که بر خلاف او از طریق آهنگسازی زندگی می‌کردند نیز احساسات دوگانه‌ای نسبت به او داشتند. هوش او را می‌ستودند، در حالی که از تکنیک او اظهار نامیدی می‌کردند. دربارهٔ دست نوشته‌های موسیقایی او کورساکف نوشت: «آنها ناقص، نامنسجم و با هارمونی‌هایی نامتصل، قطعه‌نویسی‌هایی عجیب بی منطق، با کشش‌های طولانی غیر قبل تحمل بدون مودالاسین بودند، …، آنچه که نیاز است یک تصحیح برای اهداف عملی و هنری است، مناسب برای کسانی که هوش او را می‌ستایند، نه برای مطالعه خصایص شخصی او یا گناهان او در حق هنر.» تصحیح‌های کورساکف از آثار موسورگسکی خود با نقد روبرو بود. دانش‌آموز او، آناتولی لیادف، آن‌ها را ناتمام می‌دید: «به آسانی می‌شود بی-قاعدگی‌های موسورگسکی را تصحیح کرد. تنها مشکل اینجاست که شخصیت و اصالت موسیقی از بین می‌رود و فردیت آهنگساز نابود می‌شود.» چایکوفسکی در یک نامه به حامی مالی‌اش، نادژدا فن مک، منتقدانه در مورد موسورگسکی نوشت: «موسورگسکی را می‌توانی به درستی موردی بی سرانجام بخوانی. در هوش، او از بقیه اعضا گروه پنج برتر است، ولی طبیعت تنگ نظرش، خالی از هر گونه میل به کمال فردی‌ست، به طرز کوری به تئوری‌های احمقانهٔ حلقه‌اش و هوش خودش معتقد است. او طبیعت خاصی دارد که درشتی، بدرفتاری و خشونت را دوست دارد،... او خودنمایی می‌کند … بی‌سوادی او به جهل او افتخار می‌کند، و باور کور به اشتباه ناپذیری هوش‌اش، کارش را نابود می‌کند.»
البته تمام منتقدین موسورگسکی اینقدر منفی نبودند. در نامه‌ای به پاولین ویاردوت، ایوان تورگینف تأثر خودش را از کنسرتی که در آن موسورگسکی را ملاقات کرده و دو قطعه‌ای را که از بوریس گودونف و خوانشینا شنیده بود چنین بیان می‌کند: «امروز من به خانه اولد پترف دعوت بودم. یک نسخه از آهنگ تو را به او دادم که خیلی خوشحالش کرد … پترف هنوز مثل گذشته با شوق تو را تحسین می‌کند. در اتاق نقّاشی او مجسمه نیم‌تنه‌ای از تو هست با تاجی از برگ بویا بر سری که همچنان بسیار شبیه تو است. من همچنین همسرش را دیدم [آنا وربیوا - پتروا که نقش وانیا را در `یک زندگی` گلینکا برای تزار درست کرد]، او شصت ساله است … بعد از شام او دو قطعه اصیل و تأثیرگذار رمانتیک از موسورگسکی (نویسنده بوریس گودونف که آنجا حاضر بود) را، با صدایی همچنان جوان و افسونگر که لحنی رسا داشت برایمان خواند. او آن‌ها را به سبکی اعجاب‌انگیز خواند. من بغض کرده بودم، باور کن! بعد موسورگسکی برای ما نواخت و خواند، با صدایی خشن، قسمت‌هایی از یکی از اپراهایش را و یکی دیگر را که اکنون دارد می‌نویسد - موسیقی به نظر من بسیار شاخص و جالب آمد، به تو قول می‌دهم! اولد پترف `رهب سرگردان فاسق ` [آهنگ ورلام درباره ایوان مخوف] را خواند - عالی بود! من کم‌کم دارم باور می‌کنم که آینده به اینها تعلق دارد. ظاهر موسورگسکی، گلینکا را به من یادآوری می‌کند، به خاطر اینکه بینی‌اش قرمز است (متأسفانه او الکلی است)، چشمانی بیرنگ اما زیبا دارد، و لبان ظریفش به صورت چاقش با گونه‌های تپلش فشرده شده‌اند. دوستش دارم: بسیار طبیعی و بی‌غش است و تظاهر به استادی نمی‌کند. او برای ما مقدمه اپرای دومش [خوانشینا] را نواخت. کمی واگنری، اما بسیار با احساس و زیبا است. به پیش، به پیش، هنرمندان روس!» درک غرب از موسورگسکی وقتی اولین اجرای اروپایی بوریس گودونف را شنید تغییر کرد. قبل از این اجرا، او فردی عجیب و نامعمول شمرده می‌شد. منتقد موسیقی ادوارد دنروتر در تاریخ موسیقی آکسفورد در ۱۹۰۵ نوشت: «موسورگسکی، با تلاش آوازی‌اش، عامدانه عجیب به نظر می‌رسد. سبک او مثل زشتی بربرگونه، گوشهای غربی را متأثّر می‌کند.» هرچند بعد از نخستین اجرا، نقطه نظرها در باب موسورگسکی به شکل ناسزا تغییر کرد. جرالد آبراهام، یک موسیقی‌شناس، و متخصص راجع به موسورگسکی می‌نویسد: «به عنوان مترجم موسیقایی کلمات و هر چیزی که بتوان با کلمه بیانش کرد، از حالت‌های روانی، یا حتی جنبش فیزیکی، او برترین است، اما به عنوان موسیقی‌دان، با توانای قبل توجه کمی برای ساخت موسیقی محض، یا حتی محض بافت موسیقی به طرز ناامیدکننده‌ای محدود است.»
برخی از آثار موسورگسکی از این قرارند:فرهنگ بزرگ موسیقی، رولان دو کانده، شهره شعشعانی، انتشارات راه مانا، ۱۳۸۲، شابک: ۹۶۴–۹۱۳۹۸–۴–۲
راه سبز امید، نام تشکیلاتی است که به عنوان بدنهٔ تشکیلاتی جنبش سبز در قالب «شبکه‌های اجتماعی» به فعالیت می‌پردازد. میرحسین موسوی عضو مؤسس آن و سید محمد خاتمی و مهدی کروبی از اعضای شورای مرکزی آن می‌باشند.
به گفتهٔ میرحسین موسوی، این تشکیلات، نهضتی فراگیر است که رنگ سبز، نماد این راه و مطالبه اجرای بدون تنازل قانون اساسی، شعار آن است. بنابه گفتهٔ او، شبکه‌های اجتماعی خودجوش و خودمختار بی‌شمار و گسترده در سطح جامعه بدنه این جنبش را تشکیل خواهند داد.
میرحسین موسوی در تاریخ ۲۲ مرداد به شکل‌گیری این تشکیلات به عنوان یک نهضت فراگیر اشاره کرد و گفت: «رنگ سبز نماد این راه و مطالبه اجرای بدون تنازل قانون اساسی شعار آن است و شبکه‌های اجتماعی خودجوش و خودمختار بی‌شمار و گسترده در سطح جامعه، بدنه این جنبش هستند.»
وی گفت آنچه موجب پیدایش جنبش اعتراضی مردم و ابعاد روزافزون آن شده‌است نادیده گرفتن قانون و کرامت و حقوق ذاتی شهروندان و رفتارهای فراقانونی است و اگر به جای آنکه مردم را خس و خاشاک بنامند و تحقیر کنند و در صدا وسیما شروع به جوسازی کنند، مواضع منصفانه‌ای می‌گرفتند و اگر قبل از آن که مردم به خیابان‌ها بیایند در چارچوب قانون و با احترام به حقوق مردم با آنان برخورد می‌کردند ما امروز با بسیاری از بحران‌ها روبرو نبودیم. به گفتهٔ موسوی «در حقیقت راه سبز امید ادامه شعار راهبری هر شهروند یک ستاد است که این بار برای مطالبات به حق مردم و استیفای حقوق آنان شکل می‌گیرد.» او گفت: «نمی‌توان بخش‌هایی از قانون اساسی را اجرا کرد و بخش‌های دیگر آن را دور انداخت.»
او همچنین تأکید کرد: «شبیه نظام جمهوری اسلامی در جهان وجود ندارد، به همین نسبت حفظ و حراست از آن هم کار دشواری است.» موسوی گفت: «شعارهای ما در طول انتخابات در چارچوب قانون اساسی و اصولی که مردم باور دارند انتخاب شد، امروز هم به همان شعارها پایبند هستیم و یقین داریم اگر با خواست مردم منصفانه برخورد می‌شد و دستگاه‌های تبلیغی به جای پیوند دادن حرکت‌های خودجوش مردم به بیگانگان و وارونه نشان دادن حقایق سعی در اقناع افکار عمومی با نقد منصفانه و التزام به راستگویی می‌کردند به نفع نظام بود و روح بدبینی وبی‌اعتمادی به جامعه دمیده نمی‌شد.»
هرچند که این اظهارات موسوی مربوط به دیدار او با اعضای انجمن اسلامی جامعه پزشکی ایران در روز پنجشنبه ۲۲ مرداد بود اما این خبر در تاریخ ۲۴ مرداد در رسانه‌های ایران منتشر شد.
به گفتهٔ خبرگزاری‌های ایران، موسوی در روز یک‌شنبه (۲۵ مرداد) با مشاوران خود در مورد چگونگی تدوین بیانیهٔ این نهضت رایزنی کرد.
در تاریخ ۲۵ مرداد ۱۳۸۸ که فردای انتشار اعلام موسوی بود، «تشکیلات راه سبز امید» به تیتر اول روزنامه‌های اعتماد ملی، مردم سالاری و حیات نو تبدیل شد، و آفتاب یزد با عنوان «گزارش میرحسین از حوادث دو ماه اخیر» به این موضوع پرداخت.
روزنامهٔ اعتماد نوشت «رسا» با واکنش مثبت برخی از استادان دانشگاه و فعالان عرصهٔ سیاست مواجه شد. سید محمود میرلوحی، معاون حقوقی و پارلمانی وزرات کشور در دولت اصلاحات، گفت، «موسوی با تأسیس تشکیلات راه سبز امید به یک نیاز و خواست عمومی پاسخ می‌دهد و در این راه باید همه کمک کنیم تا کشور به مسیر اصلی خود بازگردد.»
میرلوحی گفته‌است، «برخی انتظار دارند، برای تأسیس این تشکیلات از وزارت کشور مجوزی دریافت شود، در حالی‌که این جریان برخاسته از وجدان عمومی ملت است، که شعار بازگشت به اصول را می‌دهد».
جبهه مشارکت ایران اسلامی اولین تشکل بزرگ اصلاح‌طلبی بود که با صدور بیانیه‌ای از تشکیل «راه سبز امید» توسط میرحسین موسوی رسماً استقبال کرد. این تشکل اصلاح‌طلب همچنین بیانیه «راه سبز امید» که از سوی میرحسین موسوی منتشر شد را «مانیفست رهایی مردم ایران از چرخه معیوب استبداد – وابستگی – عقب‌ماندگی» خوانده‌است.
جبهه مشارکت ایران اسلامی با استقبال از اقدام موسوی در بیانیه خود آورده‌است «اصلاحات برای آن بود که شکاف بین ملت و حاکمیت را ترمیم کند، اما ضعف جامعه مدنی سبب شد تا در این مهم به توفیق کامل دست پیدا نکند». این بیانیه با تأکید بر این که «اصلاح‌طلبان اینک می‌توانند در راه تقویت و توانمند کردن جامعه ایران به عنوان منشأ اصلی قدرت و اقتدار» بازگشتی «پرتوان به جامعه» داشته باشند دوران کنونی را «عصر یخ‌بندان گردش دموکراتیک قدرت» نامیده‌است.
در ادامه این بیانیه تأکید شده‌است: «راه سبز امید، دشمن استبداد، وابستگی، ویژه‌خواری، شایسته‌ستیزی، ریاکاری، دروغ‌گویی و حاکمیت بداخلاقی‌هاست». جبهه مشارکت اسلامی در پایان بیانیه خود آورده‌است: «دیر نخواهد بود روزی که قدرت ملت در حرکت پرتوان خود همه کس و همه چیز را به تسلیم در برابر اراده خود واخواهد داشت.»
علیرضا بهشتی در مصاحبه با ایلنا شرایط بعد از انتخابات را شرایط خاص دانست و گفت «به تعبیر برخی از دوستان جامعه‌شناس گویا یک ملتی در جریان این انتخابات دوباره متولد شد» و ادامه داد «طبیعی است که به هر حال این نیروهایی که به میدان آمدند و برای تحقق مطالبات به حق خود تلاش کردند، نمی‌توان از آن‌ها برای یک دوره کوتاه انتخابات انتظار داشت که در میدان باشند» و از مشارکت آن‌ها برای «پیشبرد اهداف متصور» استفاده نکرد.
صادق زیبا کلام در گفتگو با خبرگزاری عصر ایران با بیان این که باید مسئولان نظام را تشویق و ترغیب کرد که اجازه بدهند راه سبز امید به عنوان یک تشکل بتواند فعالیت کند گفت واقعیت امر این است که انتخابات ۲۲ خرداد نشان داد که طیف قابل توجهی از قشرها فرهنگی و تحصیلکرده جامعه ایران، حتی اگر آن‌ها را سیزده میلیون قلمداد کنیم، انتقاداتی نسبت به وضع موجود دارند و کمبودهایی را احساس می‌کنند.
وی ادامه داد عقل سلیم و آینده نظام ایجاب می‌کند که شرایط برای فعالیت قانونی، رسمی، علنی و باز راه سبز امید فراهم شود. زیبا کلام با بیان این که «این ۱۳ میلیون باید برای طرح مطالبات خودشان یک پلات فرم داشته باشند» ادامه داد اگر حکومت اجازه فعالیت به راه سبز امید ندهد و نگذارد که این‌ها در یک چارچوب قانونی و علنی فعالیت کنند، مرتکب خبط و خطا شده‌است؛ زیرا این رویکرد، بسیاری از این ۱۳ میلیون را به سرخوردگی و یاس سیاسی و اجتماعی می‌کشاند و ممکن است اقلیتی از آن‌ها به حرکت‌های آنارشیستی و اقدامات کور و رادیکال و افراطی روی بیاورند.
زیبا کلام گفت طبیعی است که آقایان ترجیح می‌دهند راه سبزی وجود نداشته باشد و مهندس موسوی، کروبی، خاتمی و هاشمی رفسنجانی و سایرین تسلیم شوند و سکوت کنند. وی همچنین به آن دسته از مسئولان نظام که به مخالفت با راه سبز امید برخاسته‌اند تذکر داد اگر شما اجازه فعالیت سیاسی علنی و قانونی به این جمعیت معترض ندهید، عملاً دارید آن‌ها را به سمت رادیکالیسم هل می‌دهید و این امر حتی به نفع خود شما هم نیست.
فاطمه راکعی، دبیرکل جمعیت زنان مسلمان نواندیش و رئیس فراکسیون زنان مجلس ششم اعلام داشت تشکیلات راه سبز امید «تداوم راه امام و شهدای انقلاب» است وی راه سبز امید را شروعی برای بازگشت دوباره ارزش‌ها، معنویت و انسانیت دانست؛ وی تأکید کرد موسوی پیشاپیش همه تحول خواهان و اصلاح گران در حرکت باشد.
در پی اعلام انتشار بیانیهٔ آغازین تأسیس تشکل «راه سبز امید» از سوی میرحسین موسوی، تندروهای اصول‌گرا حملات خود را به موسوی شدت بخشیدند و تشکیلات راه سبز امید را «مرحله‌ای از پروژه پلکانی سازمان سیا برای مقابله با جمهوری اسلامی» نامیدند. برخی از اصول‌گرایان تندرو تأسیس این تشکل را «دنباله‌روی محض از برنامه‌های آمریکا به منظور براندازی نظام جمهوری اسلامی» خوانده و آن را مقدمه‌ای برای کودتا علیه حکومت‌های ضدآمریکایی دانستند.
حسین شریعتمداری در روزنامهٔ کیهان بدون ارائه سندی، آمریکا، اسرائیل، سلطنت طلب‌ها، مفسدان اقتصادی، بهایی‌ها، مارکسیست‌ها را به عنوان سیلی خوردگان از اسلام حامیان تیم تشکل میرحسین موسوی، خوانده و تهدید کرده که «این جریان که اکنون آشکارا به نفس نفس افتاده‌است، در آینده‌ای نه چندان دور به‌طور کامل از نفس خواهد افتاد… هنوز اول کار است، اضطراب مکن!» روزنامهٔ کیهان در ۲۷ مرداد در گزارشی به تشکل راه سبز امید حمله برد و نوشت «علت این آشفتگی در تصمیم‌سازی و تدارک تشکیلاتی شتر گاو پلنگی (شترمرغی) هم مشخص است. عناصر ضدانقلاب از انتخابات و التهابات پس از آن، صرفاً به عنوان بهانه‌ای برای عقده گشایی استفاده کردند و بعضی از آن‌ها حتی بارها اعلام کردند که نه تنها به موسوی رأی نداده‌اند بلکه اساساً انتخابات را تحریم کرده‌اند.»
میرحسین موسوی در تاریخ ۲۲ مرداد به شکل‌گیری این تشکیلات به عنوان یک نهضت فراگیر اشاره کرد و گفت: «رنگ سبز نماد این راه و مطالبه اجرای بدون تنازل قانون اساسی شعار آن است و شبکه‌های اجتماعی خودجوش و خودمختار بی‌شمار و گسترده در سطح جامعه، بدنه این جنبش هستند.» همچنین وی در خصوص «راه سبز امید» گفت: «شعارهای ما در طول انتخابات در چارچوب قانون اساسی و اصولی که مردم باور دارند انتخاب شد، امروز هم به همان شعارها پایبند هستیم و یقین داریم اگر با خواست مردم منصفانه برخورد می‌شد و دستگاه‌های تبلیغی به جای پیوند دادن حرکت‌های خودجوش مردم به بیگانگان و وارونه نشان دادن حقایق سعی در اقناع افکار عمومی با نقد منصفانه و التزام به راست‌گوئی می‌کردند به نفع نظام بود و روح بدبینی وبی‌اعتمادی به جامعه دمیده نمی‌شد.»
میرحسین موسوی ویژگی‌های تشکیلات «راه سبز امید» را چنین اعلام کرد:
این نهضت دربرگیرندهٔ هسته‌های حزبی، سازمان‌ها و انجمنهای غیردولتی (NGO) و شبکه‌های اجتماعی کشور خواهد بود.
علیرضا بهشتی در گفتگو با جرس به ساختار «راه سبز امید» اشاره کرد و گفت «در این شبکه اجتماعی شورای مشورتی و کمیته‌های مختلفی وجود دارد». او گفته‌است که تشکیلات «راه سبز امید» اساسنامه رسمی ندارد و با تعامل بخش‌های مختلف مرامنامهای شکل می‌گیرد. بهشتی در خصوص شورای مرکزی گفت این تشکیلات «شورای مرکزی کوچکی» دارد که آقایان خاتمی، کروبی از اعضای آن هستند. وی با اشاره به شورای مشورتی تصریح کرد «شورای مشورتی راه سبز امید مجموعه بزرگتری از شورای مرکزی است که حدود ۳۰–۴۰ نفر را شامل می‌شود».
وی با اشاره به نقش مطبوعات و رسانه‌ها در بررسی اهداف مورد نظر اظهار داشت «یک شورای مرکزی برای این کار در نظر گرفته شده‌است که متشکل از چهره‌های مؤثری خواهد بود همچنین یک شورای مشورتی وجود خواهد داشت و کمیته‌های دیده‌بانی هم کار خود را انجام خواهند داد». وی با تعریف این گروه به عنوان «دیده‌بان» گفت «حکومت‌ها در غیاب هرگونه دیده‌بانی کار خودشان را انجام می‌دهند و از سوی دیگر دستگاه‌های نظارتی درون نظام هم در برخی زمینه‌ها می‌توانند اثرگذار باشند و در برخی زمینه‌های دیگر هم اثرگذاری‌شان اثرگذاری کم می‌شود».
بهشتی نقد و بررسی سیاست‌های دولت و اطلاع‌رسانی به مردم را دیده‌بانی این گروه می‌داند. وی در پاسخ به سرمقاله‌ای که در یک روزنامه مخالف، راه سبز امید را «الگو برداری از کشورهای خارجی» عنوان کرده بود این‌گونه اظهارنظرها را ناشی از «کج‌فهمی‌ها و ناآگاهی» دانست. وی همچنین ابراز امیدواری کرد این سوءظن‌ها برطرف شود.
جمعیت ایران بر اساس سرشماری در سال ۱۳۹۵ خورشیدی، بالغ بر ۷۹٬۹۲۶٬۲۷۰ نفر بوده‌است. نشریه‌های مختلف، گزارش‌های متنوع و عمدتاً متفاوتی را از آمار پراکندگی زبانی در ایران منتشر کرده‌اند.
زبان رسمی به زبانی گفته می‌شود که به‌طور قانونی در کشور یا منطقه‌ای از کشور که از توانایی وضع قوانین خاص آن منطقه برخوردار است، انتخاب شده‌است. یک زبان ناشناخته در دوران نیاایلامی در ایران تکلم می‌شده‌است. دبیرِ نیاایلامی از خط میخی سومری یا دبیرِ باستانی سومری بوده‌است. پس از آن زبان عیلامی و زبان مادی رایج بوده‌است. در دوران هخامنشیان به مدت ۲۲۰ سال زبان پارسی رسمیت می‌یابد ولی با سقوط آن‌ها به مدت ۱۷۴ سال زبان یونانی زبان رسمی ایران می‌شود. در دوره اشکانیان به مدت ۴۷۱ سال دو زبان پارتی و یونانی زبان‌های رسمی ایران می‌شوند و در دوره ساسانیان به مدت ۴۲۷ سال زبان پارسی به تنهایی زبان رسمی ایران می‌شود. با حمله اعراب به ایران به مدت ۱۸۹ سال زبان عربی زبان رسمی ایران می‌شود (در زمان امویان زبان پارسی هم برای مدتی زبان رسمی دیگر بود) ولی از زمان طاهریان در ۸۲۱ میلادی تاکنون در حدود ۱۲۰۰ سال به‌طور پیوسته زبان رسمی کشور، زبان پارسی بوده‌است.
در طول تاریخ (از دوران نیاایلامیان به بعد تا سال ۲۰۲۰ میلادی) زبان‌های زیر حداقل یک بار زبان رسمی ایران بوده‌اند:
علت تنوع آمارها به این خاطر است:
اتنولوگ جمعیت فارسی زبانان ایران در سال ۲۰۱۶ را ۵۰ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر یعنی بیش از ۶۲ درصد می‌داند.https://www.ethnologue.com/country/IR/languageshttps://www.ethnologue.com/language/pes
جمعیت ایران در پایان سال ۲۰۱۶ میلادی، بر پایه برآوردهای گوناگون میان ۷۹ تا ۸۱ میلیون نفر بوده‌است. اتنولوگ جمعیت گویشوران زبان‌های گوناگون در ایران در سال ۲۰۱۶ میلادی را به ترتیب زیر بیان کرده‌است. به این نکته توجه شود که میان قومیت و گویشور تفاوت وجود دارد. برای نمونه میزان جمعیت آذری زبانان در جدول لحاظ شده‌است؛ در حالی که جمعیت آذری تباران اندکی بیش تر است. بیش از ۸۱ درصد مردم ایران در سال ۲۰۱۶ میلادی به یکی از زبان‌های ایرانی سخن می‌گویند.
بر اساس نتایج سرشماری سال ۱۳۷۵ دربارهٔ ترکیب قومی ملّت ایران، جمعیت فارسی‌زبانان حدود ۷۳ تا ۷۵ درصد جمعیت ایران است. آمار سرشماری سال ۱۳۷۵ نشان می‌دهد که ۸۲ تا ۸۳ درصد مردم فارسی صحبت می‌کنند و ۸۶ درصد از آن‌ها فقط فارسی را می‌فهمند. پس از فارس‌ها، قوم آذری فراوانی بیشتری دارد. جمعیت آذری‌ها حدود ۱۵ الی۱۷ درصد و جمعیت ترکمن‌ها حدود ۲/۱ درصد جمعیت ایران است. حدود ۵/۳ الی ۵ درصد از جمعیت به سومین گروه قومی، یعنی کردهای سنی و شیعهٔ غرب کشور اختصاص دارد. پس از آن‌ها به ترتیب قوم عرب در جنوب غربی کشور با حدود ۳ درصد و قوم بلوچ در جنوب شرقی کشور با حدود ۲ درصد از کل جمعیت قرار دارند.مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی ایران
سازمان سیا در کتاب حقایق خود درصد گویشوران هر زبان از جمعیت ایران را این‌گونه اعلام کرده‌است:
دانشنامهٔ وورلد اطلس در گزارش خود زبان‌های اصلی رایج در ایران را این‌گونه معرفی می‌کند:
بر پایه‌گذارش صندوق جمعیت ملل متحد نیز زبان جمعیت ایران متشکل از
بر پایه آماری که سازمانی مستقر در آمریکا به نام «فردای بی ترور» با ضریب خطای +/- ۳٫۱٪ که با نمونه برداری یکنواخت به تفکیک جمعیت آماری هر استان گرفته شده‌است، آمار زیر به دست آمده‌است:
زبان‌های ایرانی به چهار دوره نیاایرانی یا پیشاایرانی، ایرانی باستان، ایرانی میانه و ایرانی نو دسته‌بندی می‌شوند.https://web.archive.org/web/20200621101217/http://uupload.ir/files/oohc_0.jpghttps://www.isna.ir/news/92111107050/سرنوشت-زبان-های-ایرانی-از-هخامنشیان-تا-امروز
کتاب اطلس زبان‌های در معرض خطر جهان که به سردبیری کریستوفر موزلی و به قلم تعدادی از کارشناسان زبانشناسی در مناطق مختلف جغرافیایی جهان نوشته شده و توسط «سازمان یونسکو» منتشر گردیده، مطالبی را در خصوص زبانهای درمعرض خطر یا انقراض در جهان به رشته تحریر درآورده است. یونسکو برای نخستین بار در سال ۱۹۹۶ اطلس زبان‌های در معرض خطر را منتشر نمود. زبان در معرض خطر یا در حال انقراض، زبانی است که توسط نسل‌های قبلی به نسل جدید منتقل نمی‌شود. اینگونه زبان‌ها حتی در بین افرادی که به آن زبان صحبت می‌کنند فاقد هرگونه اعتبار بوده و در بسیاری از موارد به صورت مکتوب نیستند و فقط جنبه شفاهی دارند. طبق اعلام اطلس زبان‌های جهان بیش از ۲۰ زبان در ایران در معرض نابودی و انقراض کامل هستند. یونسکو نیز ۲۴ یا ۲۵ زبان را در خطر نابودی در ایران اعلام کرده‌است. آماری که در منابع از جمله اطلس زبان‌های درخطر سازمان یونسکو از شمار و نام زبان‌های درخطر ایران ارائه شده متأسفانه دقیق نیست. به عنوان مثال در این اطلس تعداد زبان‌های در خطر ایران، ۲۵ زبان برآورد شده‌است اما این فهرست از دید متخصصان فهرست قابل قبولی نیست. براساس اطلاعاتی که در منابع آمده‌است تعداد زبان‌های زنده ایران ۷۶ زبان است. در بین این ۷۶ زبان چیزی حدود نیمی از این زبان‌ها با درجه‌های مختلف در خطر هستند. سازمان یونسکو ۶ درجه برای میزان درخطربودن یک زبان در نظر گرفته‌است و ۹ عامل را در این امر مؤثر می‌داند. از بین این عوامل دو عامل از اهمیت بالایی برخوردارند. یکی از آن‌ها تعداد سخنگویان زبان است. عامل دوم که یونسکو از آن به عنوان عامل طلایی یاد می‌کند، عامل انتقال بین نسلی است.https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_endangered_languages_in_Asia&oldid=808904800#Iranhttps://www.khabaronline.ir/news/737198/موشن-گرافیک-گزارش-یونسکو-از-گویش-های-منقرض-شده-و-در-حال-انقراضhttps://plus.irna.ir/news/83227819/كدام-زبان-ها-و-گویش-های-ایرانی-در-معرض-خطر-نابودی-هستند
گویش‌های هرزنی و گرینگانی در استان اردبیل، تالشی در استان گیلان، وفسی و آشتیانی در استان مرکزی و تاکستانی در استان قزوین که همگی از گویش‌های زبان تاتی به‌شمار می‌روند، در خطر هستند. همچنین گویشوران لاهیجی، بالاخانی، سوراخانی و… که گویش‌های تاتی جمهوری آذربایجان محسوب می‌شوند نیز با چنان سرعتی در حال کاهشند که از دیدگاه زبانشناسی جزو زبان‌های «در حال انقراض» شمرده می‌شوند. شماری از گویش‌های استان سمنان نیز در معرض نابودی است. همچنین لُریِ «کُمزاری» (Komzari) که یک گویش ایرانی است و گویشوران آن در آنسوی تنگه هرمز و در کشور عمان هستند نیز جزو زبان‌های در خطر است. راهجردی، دزیدی، نطنزی، گزی، خونسازی، نائینی، دری زرتشتی، سنها (Sonha)، سیوندی، کرشی (به انگلیسی:Koroshi)، اچمی و گویشهای آن از جمله بشکردی و کمزاری از دیگر زبان‌های ایرانی در خطر هستند. شماری از زبان‌هایی که گویشورانشان در تاجیکستان، ازبکستان، افغانستان و شرق چین زندگی می‌کنند نیز در گروه زبان‌های تهدید شونده قرار دارند.زبان‌های ایرانی در معرض خطر، دانشنامه دنبلیدhttps://en.wikipedia.org/wiki/List_of_endangered_languages_in_Asia#Iran
یکی دیگر از زبان‌های در معرض انقراض، زبان ترکی قشقایی می‌باشد.
در این بحث، زبان‌ها و گویش‌های در خطر نابودی به ۶ گروه، دسته‌بندی شده‌اند. در این میان ۲۴ زبان یا گویش در ایران از زبان‌های ایرانی، ترکی و سامی جز آمار بالا هستند. اما نکته قابل توجه آن است که ۱۷ تای آنها جز زبان‌های ایرانی هستند. این در حالی است که «فریار اخلاقی»، مدیر گروه زبان و گویش رایج پژوهشگاه زبان‌شناسی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران اعتقاد دارد بیش از ۳۸ زبان از مجموع ۷۶ زبان زنده در ایران در خطر نابودی کامل هستند. طبق اعلام یونکسو ایران دارای ۳ زبان آسیب‌پذیر، ۱۴ زبان در معرض خطر، ۲ زبان به شدت در خطر نابودی، ۳ زبان در شرایط بحرانی و دو زبان منقرض شده (در سال‌های اخیر) دارد.
زبان‌های زیر در خطر نابودی کامل قرار دارند:
زبان ترکی آذربایجانی شاید پس از زبان ازبکی دومین زبان از زبان‌های ترکی باشد که بیشترین تأثیر را از فارسی گرفته‌است. این تأثیر بیشتر در واج‌شناسی، مجموعه لغات و ساختار بوده‌است و به صورت کمتر در صرف این زبان بوده‌است. تأثیر عناصر زبان‌های ایرانی بر اغوزی از آسیای میانه آغاز شده‌است. اتنولوگ جمعیت آذری زبان‌های ایرانی در سال ۲۰۱۶ میلادی را ۱۰٬۹۰۰٬۰۰۰ می‌داند و گسترش آن را در شمال (غربی) و مرکز ایران می‌داند.https://www.ethnologue.com/language/azb
اگر چه خطر انقراض، زبان ترکی آذربایجانی در ایران را تهدید نمی‌کند ولی آسیب‌ها و چالش‌های عمده ای دارد:
زبان ترکمنی در ایران و افغانستان با خط فارسی نوشته می‌شود. در کشور ترکمنستان تا سال ۱۹۲۸ خط فارسی و سپس خط لاتین جایگزین آن شد و در سال ۱۹۴۰ خط سریلیک جای آن را گرفت. در ۱۹۹۱ خط لاتین بر پایه خط ترکی (استانبولی) جایگزین خط سریلیک شد.Turkmen language, alphabets and pronunciation
جمعیت قزاق‌های ایران بیش از ۵٫۰۰۰ نفر است که در شهرهای گرگان، بندر ترکمن و گنبد کاووس زندگی می‌کنند. بیشتر آن‌ها در اوایل قرن بیستم از قزاقستان شوروی به ایران مهاجرت کردند.Новости Казахстана. Агентство Казинформ زبان قزاقی در بین آن‌ها رایج است.
نشانه‌هایی تاریخی نشان می‌دهد که خلج‌ها احتمال دارد در اصل مردمی آریایی‌نژاد و گروهی از سکاها بوده‌اند که در آسیای میانه ترک‌زبان شده‌اند.Bosworth, C.E. ; Doerfer, G. «K̲H̲alad̲j̲.» Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Edited by: P. Bearman , Th. Bianquis , C.E. Bosworth , E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2008. Brill Online. UNIVERSITEITSBIBLIOTHEEK LEIDEN. 04 November 2008 <http://www.brillonline.nl/subscriber/entry?entry=islam_COM-0485> مردم خلج از نظر فرهنگی ایرانی محسوب می‌شوند. امروزه زبان خلجی در معرض انقراض قرار دارد و جای خود را بین نسل جدید خلجی‌ها به فارسی داده‌است. نسل جدید تنها در حد درک مطلب با این زبان آشنائی دارند و دیگر در میان خود از این زبان استفاده نمی‌کنند.* Kıral, Filiz. 2007. Cultural changes in the Turkic world. Istanbuler Texte und Studien, Bd. 7. Würzburg: Ergon-Verl. p.۱۶۵ بر اساس آمار سایت اتنولوگ تعداد گویش وران زبان خلجی در ایران ۴۲٫۱۰۰ نفر می‌باشد.Ethnologue report for Iran
زبان کردی یکی از زبان‌های هند و اروپایی در شاخهٔ زبان‌های ایرانی غربی است.https://www.ethnologue.com/subgroups/kurdish-1 همچنین کردی به زنجیره گویشی ای گفته می‌شود که کُردها هم اینک با آن سخن می‌گویند.* زبان کُردی یا زبان‌های کُردی از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی هستند که با زبان فارسی خویشاوندی دارند. تعریف یک زبان به عنوان «کُردی» همواره دستخوش عوامل غیر زبان‌شناختی به‌ویژه عوامل سیاسی و فرهنگی است.http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-language-i Encyclopaedia Iranica ، سرواژهٔ Kurdish language در واقع «زبان کُردی» به مانند «زبان فارسی» به معنای یک زبان با یک شکل استاندارد و مرز و تعریف مشخص نیست،بنیاد مطالعات ایران ، بازدید: مه ۲۰۰۹. بلکه امروزه به طیفی از زبان‌های ایرانی شمال غربی گفته می‌شود که گاه به هم نزدیک و گاه نسبت به هم از نظر زبان‌شناسی دور هستند.
زبان لکی زبان طوایف لک ایران و از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی رایج در مناطق غرب ایران است.
حدود یک‌ونیم میلیون نفر شامل یک میلیون نفر با زبان مادری (۲۰۰۲) به این زبان سخن می‌گویند.Ethnologue report for language code:lki
زبان لکی در مرداد ماه ۱۳۹۶ با در خواست استان لرستان به عنوان یک زبان مستقل ایرانی ثبت ملی شد.http://www.asriran.com/fa/news/552261/زبان-لکی-ثبت-ملی-شدhttp://alef.ir/vdcepv8e7jh8o7i.b9bj.html?498060
زبان لکی یکی از زبان‌های بسیار قدیمی است. تعداد واژه‌ها در این زبان را تا ۳۰ هزار واژه اعلام کرده‌اند. در زبان لکی کنونی هنوز بسیاری از لغات، اصطلاحات و واژه‌های موجود در زبان اوستا به همان شکل اولیه بدون هیچ تغییری رایج و معمول هستند. لکی زبانی است تقریباً منظوم و مملو از اشعار، ضرب‌المثل‌ها، تمثیل‌ها، افسانه‌ها و بسیاری از کلمات و جملات آن دارای اوزان عروضی است، با این تفاوت که شعر لکی همه‌جا ۱۰هجایی است، اما گاهی ۸ و ۱۲هجایی نیز دارد.http://www.asriran.com/fa/news/552261/زبان-لکی-ثبت-ملی-شد زبان و ادبیات لکی در معرض فراموشی و آسیب جدی است. رسم‌الخط واحدی در زبان لکی وجود ندارد. عبدالعلی میرزانیا کارشناس، شاعر و پژوهشگر زبان لکی می‌گوید: واژه‌های زبان لکی در معرض فراموشی قرار دارند که این موضوع هشداری جدی برای مقابله با آسیب رسیدن به این زبان کهن است. .
مردم گیلک زبان با گویش‌های مختلف سخن می‌گویند که ریشه در زبان‌های ایران باستان دارد. بررسی‌هایی نشان می‌دهد زبان گیلکی در خطر است و پدران و مادران گیلک‌زبان به خصوص در شهرهای گیلک‌نشین اصرار دارند فرزندانشان فارسی صحبت کنند. این عامل، با کاهش دانسته‌های واژگان گیلک زبان‌ها، از یک سو باعث اختلال در فرایند زایش واژگانی و دستوری گیلکی می‌شود و از سوی دیگر با تشدید دو زبانه شدن گیلکی و استفاده اجباری گیلک‌ها از واژگان فارسی در گفتگوهایشان، فرایند مرگ تدریجی گیلکی را شتاب می‌دهد. دکتر مریم‌سادات فیاضی عضو هیئت علمی زبان و ادبیات پژوهشکده گیلان‌شناسی با اشاره به اینکه بنابر اعلام مؤسسه مکس پلانک، زبان گیلکی دومین زبان ایرانی در معرض خطر است، گفت: گیلکی را می‌توان در طبقه‌ای میان «آسیب‌پذیر» و «به شدت در معرض خطر» جای داد. بر اساس اطلس زبان‌های در معرض خطر یونسکو، زبان‌های جهان را می‌توان در شش طبقه «سالم»، «آسیب‌پذیر»، «نسبتاً در معرض خطر»، «به شدت در معرض خطر»، «بحرانی» و «منقرض‌شده» جای داد. «زبان‌های سالم» گویشورانی دارد که زبان‌شان را از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌کنند، «زبان‌های آسیب‌پذیر» شامل زبان‌هایی است که گویشوران خردسالش در برخی از مناطق و در پاره‌ای موقعیت‌های خاص به آن سخن می‌گویند، «زبان‌های در معرض خطر» شامل دسته ای است که کودکان آن زبان را به عنوان زبان مادریشان در خانه نمی‌آموزند، «زبان‌های به شدت در معرض خطر» به زبان‌هایی گفته می‌شود که گویشورانشان افراد کهنسال هستند و اگر چه نسل جوان‌تر (پدرها و مادرها) کاملاً آن را متوجه می‌شوند اما آن را به کودکان خود نمی‌آموزند، گویشوران «زبان‌های بحرانی» کهنسالانی هستند که در بافت‌هایی خاص به زبان خود تکلم می‌کنند و «زبان‌های منقرض‌شده» گویشور ندارند. با توجه به تقیسم‌بندی پیش‌گفته گیلکی را می‌توان در طبقه‌ای میان «آسیب‌پذیر» و «به شدت در معرض خطر» جای داد.
محدوده جغرافیایی فعلی زبان مازندرانی از مرز گیلان در غرب تا دشتهای گرگان در شرق امتداد دارد. مرز جنوبی زبان مازندرانی تا حدودی ناشناخته است و این زبان فراتر از رشته کوه البرز، شامل فیروزکوه و دماوند می‌شود و تمام مسیر جنوب به حومه تهران در شمیرانات، لواسانات، رودهن و غیره را در بر می‌گیرد. روستای ولاترو استان البرز که گویش آن توسط لامبتون (۱۹۳۸) ضبط شده‌است نیز گویشی از زبان مازندرانی می‌باشد. در حاشیه جنوب شرقی مازندران، مجموعه ای از شهرها دراطراف شهر سمنان مانند سنگسر (مهدی شهر)، سرخه، لاسجرد، افتر وجود دارد که گویش آن دارای خصوصیات مشترک قابل توجهی با زبان مازندرانی است به خصوص گویش شهمیرزاد که گونه ای از زبان مازندرانی است. زبان مازندرانی تنها در کشور ایران تکلم می‌شود.[https://iranicaonline.org/articles/iran-vi2-documentation = The “Caspian dialects” are spoken between the Caspian Sea and the Alborz, Gilaki in the west in the province of Gilān (q.v.), notably in Rašt, and Māzanderāni (with transitional forms; see GILAKI) and related dialects in the east in the province of Māzanderān and as far south as the southern valleys of the Alborz, north of Tehran (Ve-lātruʾi) and still farther to the east (Šāhmerzādi). Older dialects in Ṭabarestān and Gorgān are known from quotations (see Monchi-Zadeh, 1969). The term “Tabari” is often found used in the sense of “Māzanderāni.”
Recent publications include Jahāngiri (2003: Gilaki); Rādmard (1382 Š. /2003: Gāleši, gramm. sketch, gloss. , text samples). On Māzanderāni: Partovi Āmoli (1358 Š. /1979 (glossaries, idioms, dobaytis), Najafzāda Bārforuš (1368 Š. /1989: gramm. sketch, gloss.), Humand (1369 Š. /1990, 1380 Š. /2001: poetry), Qoṣayri (1371 Š. /1992: songs), Ḥejāzi Kenāri (1374 Š. /1995: etymological glossary), Šokri (1374 Š. /1995: Sāri, gramm. sketch, text samples, gloss.), Yoshie (1996: Sāri), Kalbāsi (1376 Š. /1997: Kalārdašti from Rudbārak), Yazdān-panāh Lamuki (1376 Š. /1997: proverbs), ʿEmrān (1382 Š. /2003: Āmol, riddles and proverbs), Raḥimiān (ed. , 1383 Š. /2004: Rāmsar). The dictionary edited by Naṣri Ašrafi (1381 Š. /2002) contains vocabulary from the dialects of ʿAbbāsābād, Āmol, Bābol, Behšahr, Katul, Kord-kuy, Nowšahr, Sāri, Qāʾem-šahr, Tonokābon, etc. (in part compared with Pahlavi) زبان مازندرانی از خرده‌زبان‌های در خطر مرگ است.http://www.shomalnews.com/view/157617/زبان-مازنی-در-خطر-نابودی!/http://www.mazandnume.com/fullcontent/14179/چقدر-تا-انقراض-کامل-زبان-مازندرانی-باقی-مانده-است؟-/ محمد صالح ذاکری پژوهشگر زبان مازندرانی نسبت به خطر نابودی این زبان کهن دارای ریشه هندی اروپائی هشدار داد و گفت که بر اساس نتایج یک تحقیق ۶۰ درصد خانواده‌های مازندرانی در جمع خانوادگی هم به زبان فارسی مکالمه می‌کنند. او در نشستی با موضوع آینده زبان مازندرانی افزود: رغبت نداشتن خانواده‌های مازندرانی برای آموزش زبان بومی به فرزندانشان، مهم‌ترین علت به خطر افتادن زبان مازندرانی است. وی محدود شدن حوزه کاربرد، تأثیر زبان‌های دیگر و دلسردی و نداشتن اعتماد به نفس کاربران در استفاده از زبان مادری را از دیگر عوامل تهدیدکننده زبان مازندرانی برشمرد. ذاکری با بیان اینکه نگرش مثبتی به زبان مازندرانی در خانواده‌ها وجود ندارد، گفت: این نگرش منفی در دختران بیشتر از پسران و در کودکان و نوجوانان بیشتر از بزرگسالان است.http://www.irna.ir/fa/News/82312952
زبان تالشی نام یک گروه زبانی، از زبان‌های ایرانی شمال غربی است. زبان تاتی نزدیک‌ترین زبان از زبان‌های ایرانی شمال غربی، به زبان تالشی است؛ به گونه‌ای که برخی منبع‌های زبان‌شناسی، مانند اتنولوگ، این دو را یک گروه زبانی دانسته‌اند.Ethnologue report for Talysh طبق اعلام اطلس زبان‌های جهان این زبان در خطر انقراض قرار دارد.
تات‌های ایران به زبان تاتی سخن می‌گویند. از دستهٔ زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی است. گویش‌های این زبان روزگاری از آذربایجان تا شمال خراسان گسترده بود ولی امروزه با ترک‌زبان و فارسی‌زبان شدن بخشی از شمال‌باختری ایران تنها جزیره‌هایی از گویش‌های تاتی در منطقه به جا مانده‌است. طبق اعلام اطلس زبان‌های جهان این زبان در خطر انقراض قرار دارد.
زبان‌های کومشی گروهی از زبان‌های ایرانی شاخهٔ شمال غربیزبان‌های سمنانی در Ethnologue و زیرمجموعه زبان‌های حاشیه دریای خزر هستند.Habib Borjian. "Māzandarān: Language and People (The State of Research)." Iran & the Caucasus 8, no. 2 (2004): 289-328. http://www.jstor.org/stable/4030997.که در استان سمنان توسط مردم سمنانی گویش می‌شود. زبان‌های کومشی مرز انتقال بین گویش‌های حاشیه دریای خزر با زبان‌های ایران مرکزی می‌باشد. برخی از این گویش‌ها مانند سنگسری و افتری تحت تأثیر زبان مازندرانی هستند. در منابع شش زبان جزو این گروه ذکر شده‌است، که بر سر گویش بودن برخی از آنان اختلاف وجود دارد.
زبان بلوچی از زبان‌های ایرانی شمال باختری است و با زبان‌های تاتی، کردی، گیلکی و تالشی نزدیکی زیادی دارد. بلوچی بیشتر رابطه نزدیکی با زبان پارتی تا زبان پارسی میانه داردCompendium Linguarum Iranicarum, Herausgegeben von Rudiger Schmitt, p353 برای همین به نظر می‌رسد گویشوران این زبان در گذشتهٔ دور از نواحی شمالیِ ایران امروزی به بلوچستان کنونی کوچیده باشند. سخنگویان بلوچی احتمالاً نخست در حاشیه دریای خزر می‌زیستند و در حدود قرن ۴ق/۱۰م به مناطقی که اکنون هستند مهاجرت کردند.دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، رضایی باغ بیدی، بلوچی، ص 520
زبان عربی خوزستانی گویشی از زبان عربی و بسیار نزدیک به لهجه عربی بین‌النهرینی است که در جنوب غرب ایران به ویژه استان خوزستان و نواحی جنوبی استان ایلام توسط مردم عرب بدان تکلم می‌شود.
اقتباس زبان ارمنی از زبان‌های ایرانی بیشتر به زبان پهلوی اشکانی در دوره اشکانیان بازمی‌گردد. بعضی از کلمات پهلوی اشکانی یا ساسانی در زبان ارمنی حفظ شده و هنوز به کار برده می‌شوند در صورتی که در فارسی کنونی آن کلمات دیگر کاربرد ندارند. به این ترتیب می‌توان از طریق زبان ارمنی برخی از واژه‌های متروک و منسوخ پهلوی را یافت. تعدادی واژه در زبان ارمنی وجود دارد که مشابه آن در زبان پهلوی موجود است ولی در زبان فارسی کنونی از آن‌ها استفاده نمی‌شود. زبان ارمنی امانت دار صدیقی برای این واژه‌های اصیل پهلوی بوده‌است.
زبان گرجی تنها در بین عده محدودی از گرجی‌های ایران رواج دارد. آن‌ها گروهی از مردم گرجی و یکی از قومیت‌های ساکن ایران هستند که نیاکان آن‌ها اغلب به دلیل مقاومت در برابر پادشاهان ایران، از وطن خود گرجستان، به ایران تبعید می‌شدند. به‌طوری‌که در طول حکومت سلسله‌های صفویه، افشاریه و قاجاریه حدود سیصد هزار گرجی در قزوین، گیلان، مازندران، گلستان، اصفهان، فارس، خراسان، تهران و یزد ساکن شده‌اند. امروزه پس از گذشت حدود سه سده، تنها صد هزار تَن از آنان قابل شناسایی هستند که از این میان برخی از گرجی‌های مناطقِ ساحلیِ شمالِ ایران با حفظ برخی از عناصر فرهنگی خود یعنی لباس، رقص، موسیقی، آشپزی و معماری شناخته می‌شوند و همچنین بعضی از گرجی‌های مناطقِ کوهستانیِ غربِ اصفهان به واسطهٔ گویش به زبان گرجی قابل شناسایی هستند.مولیانی، جایگاه گرجی‌ها در تاریخ و فرهنگ و تمدن ایران، صفحات متعدد.
زبان آشوری توسط آشوریان ایران در کنار زبان فارسی به کار می‌رود.
چرکس‌ها در ایران قادر به سخن گفتن به زبان چرکسی نیستند و به زبان فارسی سخن می‌گویند. چرکس‌ها پس از گرجی‌ها، دومین گروه بزرگ قفقازی در ایران هستند.
نشر کتاب دانشگاهی فعالیت رسمی خود را از سال ۱۳۷۶ آغاز کرده.مرجع نشر ایران و مهم‌ترین هدف‌های آن عبارتند از نشر حرفه‌ای کتاب دانشگاهی و توزیع سراسری کتاب در ایران..
مؤسسان این انتشارات در اوایل دهه ۶۰ با هدف نشر و توزیع کتاب‌های حوزه عمومی، مؤسسات انتشارات شفا و توزیع گل‌پخش را بنیان نهادند و بعدها با سمت‌گیری به‌سوی تولید و توزیع کتاب‌های دانشگاهی، ابتدا کانون کتاب دانشگاهی و سپس در سال ۱۳۷۶ نشر کتاب دانشگاهی را تأسیس کردند..
نشر کتاب دانشگاهیبرای ایجاد تحول در ساختار خود، اقدام به تشکیل سازمان حرفه‌ای نشر و واحدهای پذیرش، متن‌آفرینی و تولید فنی متون دانشگاهی کرده است. تاکنون برخی از آثار منتشرشده این مؤسسه به‌عنوان کتاب برگزیده شناخته شده‌اند..
این مؤسسه، علاوه بر چاپ و انتشار کتاب تخصصی، از فعالان و پیشگامان توزیع کتاب دانشگاهی به‌شمار می‌رود. سازمان توزیع مؤسسه هم‌اکنون بیش‌از شش هزار عنوان کتاب در سراسر کشور توزیع می‌کند..
در تاریخ ۲۰ تیر ۱۳۹۳، کتاب فروشی اینترنتی فردا به صورت کامل به انتشارات نشر کتاب دانشگاهی واگذار گردید، و به مدیریت امید پایدار وارد مرحله جدیدی از فعالیت خود شد..
نشر کتاب دانشگاهی به مدیر مسئولی خانم انسیه مستغنی یزدی و مدیر عاملی مهندس مسعود پایدار از اعضای هیأت مؤسس انجمن فرهنگی ناشران دانشگاهی می باشد.
زمینه‌های فعالیت کنونی نشر کتاب دانشگاهی عبارتند از: مهندسی، علوم‌پایه، معماری، مدیریت، اقتصاد و حسابداری.
شرکت هواپیمایی کارون که در گذشته با نام شرکت هواپیمایی نفت ایران شناخته می‌شد شرکت هواپیمایی چارتری ایرانی است، که دفتر مرکزی آن در شهر اهواز قرار دارد. این شرکت هواپیمایی به صورت باربری و مسافربری فعالیت می‌کند.
هواپیمایی نفت به عنوان قدیمی‌ترین شرکت هواپیمایی غیرنظامی ایران، حدود ۸۵ سال پیش با نام خدمات هوایی نفت پا به عرصه فعالیت گذاشت و از سال ۱۳۷۲ تا سال ۱۳۸۸ با نام شرکت حمل‌ونقل هوایی ایران به فعالیت خود ادامه می‌داد، اما از آذر ماه سال ۱۳۸۸ به شرکت هواپیمایی نفت، تغییر نام داد. مالک اصلی این هواپیمایی شرکت سرمایه‌گذاری صندوق بازنشستگی صنعت نفت می‌باشد. این هواپیمایی در حدود ۵۲۰ کارمند دارد. در تابستان سال ۱۳۹۶ نام این شرکت از هواپیمایی نفت به کارون تغییر پیدا کرد تا کار واگذاری و فروش این شرکت توسط شرکت سرمایه‌گذاری صندوق بازنشستگی صنعت نفت (اوپیک) انجام شود.http://www.tinn.ir/بخش-هوایی-42/145247-نام-هواپیمایی-نفت-چرا-تغییر-کرد
ناوگان هواپیمایی کارون بشرح ذیل است:https://www.planespotters.net/airline/Karun-Airlines
میانگین عمر ناوگان هواپیمایی کارون ۲۹
سال است.
کوتولهٔ سیاه به باقیماندهٔ یک کوتوله سفید می‌گویند. سفید بودن یک کوتوله از دمای ناشی از فشرده شدن آن به وجود می‌آید. اما فرضیه‌هایی وجود دارند که طبق آنها، کوتوله سفید تا ابد نمی‌تواند به رمبش ادامه دهد و به تدریج تندی رمبش آن کم شده و پس از مدتی کوتولهٔ سفید به کلی از رمبش باز می‌ایستد. با کند شدن و سرانجام بازایستادن کوتوله سفید از رمبش، دمای لازم برای تابش کوتوله سفید به تدریج رو به زوال گذاشته و کوتوله سفید کم‌نور شده و بالاخره تبدیل به جسمی به نام کوتوله سیاه می‌شود. در حال حاضر هیچ کوتولهٔ سیاهی در کیهان وجود ندارد، زیرا هنوز سن کیهان به قدری زیاد نشده که کوتوله‌های سفید فرصت تبدیل شدن به کوتوله‌های سیاه را پیدا کنند. مدت زمانی بسیار طولانی را باید گذشت تا شاهد وقوع یک کوتوله سیاهی را در کهکشانمان باشیم.
پس از تمام شدن هیدروژن در هسته خورشید و گذر از ۸ میلیارد سال و تبدیل شدن خورشید به غول سرخ، سپس کوتوله سفید، به آرامی خورشید گرما و نور خود را از دست می دهد و سپس دیدن خورشید با چشم غیرمسلح ممکن نخواهد بود، هنگامی که خورشید به کوتوله سیاه تبدیل شود حتی اگر جاذبه آن مشهود باشد نمی توان آن را دید.
طبق تخمین ها خورشید حدود ۱ کوادریلون سال (۱۰ به توان ۱۵) دیگر تبدیل به کوتوله سیاه میشود.
سه پادشاهی کره از شیلا، گوگوریو و باکجه تشکیل می‌شد که در شبه‌جزیره کره و قسمت‌هایی از منچوری تشکیل شد. روابط این سه امپراتوری جالب است؛ روابطی که حتی خود خواننده نمی‌تواند حدس بزند. سه امپراتوری کره به عبارتی غول‌های شبه‌جزیره کره بودند که روزی دوست و روزی دشمن هم می‌شدند.در بین سه پادشاهی شیلا اولین کشوری بود که تشکیل شد و آخرین کشوری بود که سقوط کرد و نسبت به بکجه و گوگوریو عمر بسیار زیادی کرد.
پادشاه هیوک گئسو اولین شاه دودمان شیلا چون اولین امپراطوری را تاسیس کرد او را پدر سه پادشاهی کره مینامند.
چینی ها قرن ها بر کره حکومت کردند تا اینکه در حدود سال ۳۵۰ میلادی سه سلسله سلطنتی (شیلا-در جنوب شرقی) (گوگوریو-در شمال) و (بکجه-در جنوب غربی) تشکیل یافتند.
هر یک از این پادشاهان، نهاد هایی برای تمرکز قدرت و اختیارات، ایجاد و در صدد شکست یکدیگر بودند.
در همین ایام آیین بودا و کنفسیوس در کره رواج یافت.
دولت شیلا که از اقتدار بیشتری برخوردار بود موفق شد ابتدا بکجه و سپس گوگوریو را شکست داده، خاک آن کشور را به خاک خود ضمیمه نماید.
شیلا موفق شد در سال ۶۷۶ در زمان شاه مونمو کبیر قوای چینی را از خاک خود بیرون رانده و کنترل کامل کره را به دست گیرد.
گوگوریو شمالی‌ترین امپراتوری کره بود که در سال ۳۷ پیش از میلاد در باک بویو و بعد از حمله‌ای وسیع به هیون تو گون تشکیل شد.
همانطور که در تاریخ سامگوک ساگی گفته شده مردم گوگوریو نسبت به شیلا و باکجه فقیر تر بودند جامعه و اقتصاد گوگوریو به خاطر جنگ های پی در پی و بیشمار متشنج بود در مورد اوضاع مردم گوگوریو در کتاب سانگوئوژی گفته شده : (( گوگوریو کشوری بسیار کوهستانی و با دره های عمیق بود مردم گوگوریو اکثرا در کوه ها ساکن بودند و جمعیت شهرنشین ها ۹۰٪ اشراف بودند مردم گوگوریو اکثرا کشاورز یا آهنگر بودند و بسیار پر تلاش و زحمتکش اما وعده غذایی آنها بسیار کم بود آنها بیشتر از سبزیجات و علوفه تغذیه میکردند و به جای سه وعده غذا یک یا دو وعده غذا میخوردند.مردم گوگوریو خشن و تند رفتار بودند لباسهایشان اکثرا پاره و کهنه بود.
"پادشاه دانگمیونگ" (زاده ۵۸ پیش از میلاد و درگذشته ۱۹ پیش از میلاد - پادشاهی ۳۷ تا ۱۹ پیش از میلاد) یا به‌طور کامل "دانگمیونگ سئونگ وانگ" که به اسم زمان تولدش "جومونگ" نیز معروف است، مؤسس امپراتوری گوگوریو می‌باشد. گوگوریو در میان سه امپراتوری کره، شمالی‌ترین آن‌ها محسوب می‌شد. در لوح سنگی گوانگائتو از او با نام چومووانگ به معنی پادشاه چومو و در ۲ کتاب تاریخی سامگوک ساگی و سامگوک یوسا از او با نام جومونگ و عنوان گو یاد شده‌است. همچنین در کتاب سامگوک ساگی از او با نام "چومونگ" یا "سانگائی" نیز نام برده شده‌است. در سایر نوشته‌های به‌دست آمده، او با نام‌های چومونگ، جونگمو یا دومو معرفی شده‌است.
افسانه تأسیس گوگوریو برگرفته از متون کهن کره از جمله لوح سنگی گوانگائتو می‌باشد. معروفترین متن شناخته شده با اندکی تغییرات از سامگوک یوسا، سامگوک ساگی و "دانگمیونگ سئونگ وانگ پیئون" از "دانگ گوک ایسانگ گوکجیپ" به‌دست آمده‌است.
بحث‌های مختلفی بر سر آنکه پدر واقعی او چه کسی بوده به وجود آمده‌است، در بعضی از متون کره، جومونگ را پسر هه‌موسو (解慕漱:به معنی پسر آسمان) و یوها (柳花：به معنی دختر خدای رودخانه هابک) توصیف کرده‌اند.
گفته شده‌است که هموسو با یوها در زمانی که او در کنار رودخانه در حال حمام کردن بود، آشنا شده‌است، اما خدای رودخانه هه‌موسو را قبول نکرد و او به آسمان برگشت. خدای رودخانه یوهوا را به اوبالسو (優渤水) تبعید کرد، مکانی که او با پادشاه دانگ بویو (بویو شمالی)، گوموا آشنا شد و صیغه او گردید. یوهوا که توسط نور خورشید باردار شده‌بود، تخمی را به دنیا آورد. گوموا سعی کرد تا تخم را نابود کند سپس سعی کرد تا تخم را به حیوانات بخوراند، اما حیوانات به جای خوردن آن، از تخم محافظت کردند تا صدمه نبیند. در نهایت گوموا تخم را به یوها برگرداند و از درون تخم پسری به دنیا آمد که جومونگ نامیده شد و در زبان کره‌ای به معنی کماندار ماهر است. جومونگ برای مهارت استثنایی که در تیراندازی داشت، معروف بود. سرانجام به خاطر حسادت پسران گوموا، جومونگ مجبور به ترک دانگ بویو شد. برطبق افسانه در هنگام فرار با اسبش به رودخانه‌ای خروشان رسید، لاک پشت‌ها و جانوران آبزی بر سطح آب آمدند و یک پل ایجاد کردند. هنگامی‌که او به سرزمینی که در جنوب رودخانه قرار داشت وارد شد، مورد استقبال گو موسئو دانگون فرمانروای جولبون (که همان باک بویو بود) قرار گرفت. گو موسئو می‌دانست که جومونگ یک مرد معمولی نیست و دخترش سوسانو را به عقد او درآورد. بعد از مرگ گو موسئو در ۳۷ پیش از میلاد، جومونگ هفتمین دانگون در باک بویو گردید. او تمام ۵ قبیله جولبون را با یکدیگر متحد کرد و یک کشور پادشاهی متمرکز به وجود آورد. جومونگ در سال ۳۷ پیش از میلاد کشور گوگوریو را تأسیس نمود و اولین پادشاه گوگوریو شد. در همان سال، پادشاه قبیله بیرو که سونگ‌ینگ نام داشت پس از دریافت کمک جهت شکست قبیله مالگال که مورد هجوم آن‌ها قرار گرفته بود، تسلیم جومونگ شد. در سال ۳۴ پیش از میلاد، "جولبون سئونگ" اولین شهر پایتخت گوگوریو همراه با قصر امپراتوری تکمیل شد. ۴ سال بعد و در سال ۲۸ پیش از میلاد، جومونگ ژنرال بو ویئوم را جهت تسخیر پادشاهی اوکجه فرستاد. در طی همان سال مادر جومونگ، یوهوا، در قصر دانگ بویو درگذشت و برای او یک مراسم خاکسپاری در حد یک ملکه گرفتند درحالی‌که او فقط یک صیغه سلطنتی بود. جومونگ یک فرستاده و هدایای فراوانی جهت قدردانی از سخاوت پادشاه گوموا، برای او ارسال نمود. در سال ۱۹ پیش از میلاد، همسر اول جومونگ، " یی سویا " همراه پسرش، یوری، دانگ بویو را ترک کردند و وارد گوگوریو شد. یی سویا، ملکه شد و سوسانو همسر دوم جومونگ به علت فشارهای وارده و همچنین ترس از موقعیت پسرانش در آینده گوگوریو تصمیم به ترک آنجا گرفت. سوسانو، گوگوریو را همراه دو پسرش و تعدادی از مردم ترک کرد و آن‌ها را به سمت جنوب شبه جزیره کره، مکانی که در حال حاضر کره جنوبی در آن قرار دارد، رهبری کرد. جومونگ اولین پسرش یوری را به عنوان ولیعهد معرفی نمود و او را وارث تاج و تخت کرد.
موهیول (۴۴–۱۸ میلادی)، سومین امپراتور گوگوریو، شمالی‌ترین در میان سه امپراتوری کره، بود. موهیول، به زودی گوگوریو را به سمت یک دوره توسعه ارضی بزرگ، تسخیر چندین کشور کوچک و امپراتوری قدرتمند دانگ بویو، سوق داد.
پرنس "موهیول"، سومین پسر پادشاه یوری و نوهٔ پادشاه جومونگ بود. او در سن ۲۱ سالگی، در سال ۱۴ بعد از میلاد ولیعهد گوگوریو شد و ۴ سال بعد، پس از مرگ پدرش، به سلطنت رسید. او در ""Daesuchonwon"" دفن شده بود.
موهیول، حکومت مرکزی گوگوریو را قوی کرد و قلمرو گوگوریو را گسترش داد. او در سال ۲۲ میلادی، دانگ بویو را ضمیمه کشور گوگوریو کرد و پادشاه آن ""Daeso""یا تسو، را کشت. موهیول، در سال ۲۶ میلادی "«Gaema-guk»" و پس از آن "«Guda-guk»" را تصرف کرد.
پس از دفع حمله چینی‌ها در سال ۲۸ میلادی، او پسرش، پرنس هدونگ، را جهت حمله به مقر فرماندهی ""Nangnang""، در سال ۳۲ میلادی فرستاد. پادشاه دائموسین، "Nangnang" را در سال ۳۷ میلادی فتح نمود.
امروزه، از دائموسین به عنوان یک الگو، برای ""Manhwa"" مشهور و بازی ویدئویی "«Nexon: امپراتوری بادها»"، استفاده می‌شود. درام تاریخی "«امپراتوری بادها»" نمایش آن در سپتامبر ۲۰۰۸ آغاز شد. این درام دربارهٔ ""Manhwa""، همان‌طور که در بالا ذکر شد و شرح زندگی "موهیول"، پرنس گوگوریو، است که با یک پیشگویی به دنیا آمد. این پیشگویی بیان می‌کرد که "موهیول" باعث نابودی گوگوریو می‌شود. یوری پدرش به علت فشارهای مردم و سران حکومت مجبور می‌شود او را بکشد و ظاهراً او را می‌کشد ولی حس پدری این اجازه را نمی‌دهد او را مخفیانه به میان مردم می‌فرستد و تا ۲۰ سالگی موهیول نمی‌دانست که شاهزاده‌است و سختی‌های زیادی کشید و…
گوگوریو معمولاً با هر دو امپراتوری روابط بدی داشت و در بیشتر اوقات در حال جنگ بود اما گوگوریو بیشتر از اینکه با دو امپراتوری دیگر دشمن باشد با چینی‌ها دشمن بود.
در سال ۶۶۵ میلادی در چهارمین سال اتحاد امپراتوری شیلا با نیروهای تانگ محل مخفی تدارکات باکجه را در یک غار پیدا کردند و میزان تدارکاتشان بسیار زیاد شد در همین سال شیلا و تانگ دستور حمله به گوگوریو دادند. گوگوریو قدرتی برای مقابله با این نیروها نداشت، پادشاه گوگوریو وقتی دو بار در جنگ شکست خورد به قلعهٔ دائی جویونگ فرار کرد
درام تاریخی دائی جویونگ در سال ۲۰۰۸ در مورد فتح گوگوریو ساخته شد.
باکجه یکی دیگر از سه پادشاهی در کره بود.
باکجه در سال ۱۸ پیش از میلاد توسط دو شاهزاده گوگوریو یعنی بیریو و اونجو پسران سوسونو بنیان گذاشته شد.
در سال ۱۹ پیش از میلاد یه سویا و یوری به گوگوریو بازگشتند و سوسونو که موقعیت پسرانش به خصوص بیریو را در خطر دید به همراه پسرانش گوگوریو را ترک کرد.
دانگمیونگ (جومونگ) سربازان زیادی به او داد.
پس از حرکت سوسونو بیریو در میچاهول و اونجو در ویریسونگ ساکن شدند.
اونجو با یک‌پارچه کردن مردم جولبون، باکجه یا پکجه را به وجود آورد. سوسونو و گو مسئو دانگون مهره‌های اصلی برپایی باکجه بودند.
باکجه هر وقت با مشکلی برمی‌خورد از شیلا کمک می‌گرفت و روابط بسیار بدی با گوگوریو داشت، با وجودیکه در اصل متعلق به یک خانواده هستند.
در سال ۶۵۸ میلادی درحالی‌که کسی انتظارش را نداشت دو متحد قدیمی با هم بجنگند، نیروهای متحد تانگ و شیلا جنگی بزرگ را علیه باکجه راه انداختند. آن‌ها با ۱۸۰۰۰۰ نفر به باکجه حمله کردند. در این حالت گوگوریو با وجود اینکه دشمن باکجه بود با اوضاع بد خود برای اینکه تانگی‌ها که اهل چین بودند وارد سرزمینشان نشوند، به باکجه کمک کرد در سال ۶۵۹ میلادی ولیعهد باکجه و در سال ۶۶۰ میلادی تانگ و شیلا با کشتن پادشاه باکجه اویجا باکجه را تسخیر کردند و کل زمین‌های باکجه را به دو قسمت مساوی تقسیم کردند که نصف متعلق به تانگ و نصف متعلق به شیلا شد. به‌این‌ترتیب یک امپراتوری از سه امپراتوری نابود شد.
در سال ۵۷ قبل از میلادی شیلا در شبه جزیره کره تشکیل شد و پس از ۹۹۲ سال حکومت در سال ۹۳۵ میلادی از بین رفت. مورخان دورهٔ تاریخ شیلا را به دو قسمت تقسیم می‌کنند، یکی شیلا قبل از اتحاد و دیگری شیلا متحد.
مردم او را با نام‌های مختلفی می‌شناسند که می‌توان به Geoseogan و Geoseulhan اشاره کرد.
نام خانوادگی او باک است که معنی کدو می‌باشد در افسانه‌ها آمده‌است او از تخم مانند کدو بیرون آمد و برای همین این نام خانوادگی برای او انتخاب شده‌است. افسانه‌های زیادی در مورد به دنیا آمدن او است که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به این اشاره کرد که سران شش روستای متحد دور هم جمع شدن تا در مورد اسکان پناهنده‌های گوجوسان و تشکیل امپراتوری با هم صحبت کنند در همین لحظه تخمی نورانی از آسمان به زمین افتاد و پسری به شکل کدو از تخم بیرون آمد و در میان نور خورشید رقصید و سران شش قبیله او را به عنوان پادشاه انتخاب کردند. او ۱۳ سال بیش نداشت که به عنوان اولین امپراتور شیلا حکومت کرد و در سال ۴۱ قبل از میلاد ازدواج کرد او سعی می‌کرد کم‌کم قلمرو خود را گسترش دهد اما او به دلیل تشکیل دو امپراتوری دیگر (گوگوریو و باکجه) بسیار عصبانی شد اما او قدرت مقابله با هیچ‌یک از این دو امپراتوری را نداشت. او در سال ۴ میلادی در سن ۷۳ سالگی و به دلیل بیماری طاعون مرد پسرش نامهائه او را در محلی به نام سارئونگ دفن کرد و حکومت به نامهائه پسر بزرگش رسید.
او با سفر خود به تانگ قراردادهایی را میان دو طرف بست و بعد از چندین دیدار مشکوک، در سال ۶۵۸ میلادی نیروهای متحد تانگ و شیلا جنگی بزرگ را علیه باکجه راه انداختند. آن‌ها با ۱۸۰۰۰۰ نفر به باکجه حمله کردن در این حالت گوگوریو با وجود اینکه دشمن باکجه بود با اوضاع بد خود برای اینکه تانگی‌ها که اهل چین بودند وارد سرزمینشان نشوند به باکجه کمک کرد در سال ۶۵۹ میلادی ولیعهد باکجه و در سال ۶۶۰ میلادی تانگ و شیلا با کشتن پادشاه باکجه اویجا باکجه را تسخیر کردند و کل زمین‌های باکجه را به دو قسمت مساوی تقسیم کردند که نصف متعلق به تانگ و نصف متعلق به شیلا شد. به این ترتیب یک امپراتوری از سه امپراتوری نابود شد و در سال ۶۶۱ موییل مرد. اشراف‌زادگان که قدرت بالای شیلا را دیدند به فکر افتادند که یک اتحاد بین حزب‌ها و قبایلی که با جنگ مخالف بودند، درست کنند، به این ترتیب وحدتی شکل گرفت و دورهٔ جدیدی از تاریخ شیلا به وجود آمد.
در سال ۶۶۵ میلادی در چهارمین سال امپراتوری شیلا با نیروهای تانگ، محل مخفی تدارکات باکجه را در یک غار پیدا کردند و میزان تدارکاتشان بسیار زیاد شد. در همین سال شیلا و تانگ دستور حمله به گوگوریو دادند. گوگوریو قدرتی برای مقابله با این نیروها نداشت. پادشاه گوگوریو وقتی دو بار در جنگ شکست خورد، به قلعهٔ دائی جویونگ فرار کرد در سال ۶۶۸ میلادی قلعهٔ دائی جویونگ توسط تانگ و شیلا تسخیر شد و گوگوریو برای همیشه از تاریخ محو گردید و گوگوریو مانند باکجه بین تانگ و شیلا تقسیم شد و همهٔ سربازان برای جلوگیری از حملات و از ژاپن به شیلا رفتند.
گفته شد نیروهای متحد تانگ و شیلا برای جلوگیری از حملهٔ ژاپنی‌ها به شیلا رفتند و یک سال در آنجا ماندند در سال ۶۶۹ میلادی امپراتور تانگ از مونمو کبیر خواست تا سربازانش را برگرداند اما شاه مونمو به جای سربازان برایش سر نگهبانی را که پیغام آورده بود را آورد و تمام سربازان تانگ رو که در شیلا بودند را قتل‌عام کرد و حالا شیلا با ۱۰۰۰۰ نفر بیشتر به جنگ تانگ رفت. در سال ۶۶۹ میلادی مونمو بزرگ با سربازانش به تانگ حمله کرد و به ترتیب قلعه‌های تانگ را فتح کرد او در سال ۶۷۴ میلادی پایتخت تانگ را تسخیر کرد و مناطق زیادی را از تانگ گرفت این‌طور بود که شیلا کل منطقه را در اختیار گرفت مونمو کبیر تمامی سرزمین‌هایی را که از باکجه و گوگوریو به تانگ رسیده بودند نیز پس گرفت.
شورش‌های زیادی بعد از اتحاد شیلا روی داد که باعث مرگ چندین پادشاه شد این شورش‌ها آنقدر ادامه یافت که پادشاه شیلا جانگ بوگو و وزیر دربارش را برای ادارهٔ پادگان‌های دریایی به چانکهی فرستاد.
جانگ بوگو (به کره‌ای (خط هانجا): 張保皐) یا گونگ بوک (به کره‌ای (خط هانجا): 弓福) (مرگ در ۸۴۶ میلادی) دریانورد، فرمانده جنگی، استاد هنرهای رزمی و یکی از نیرومندترین سیاست‌مداران پادشاهی شیلا در کره بود. او چندین دهه بر دریای زرد و آب‌های میان سواحل جنوب غربی کره و شبه‌جزیره شاندونگ چین تسلط داشت. مرکز ناوگان کشتیرانی او در جزیره واندو در چانگ‌هی‌جین (استان جولا در کره جنوبی) در دریای جنوب غربی قرار داشت، او مقام رسمی فرماندار دریایی چانگ‌هی جین را از طرف دربار شیلا در اختیار داشت. اطلاعات زیادی در مورد زندگی او در دست نیست. در کتاب "سامگوک ساگی" (تاریخچه سه پادشاه) که در سده دوازدهم میلادی نوشته شده، زندگینامه کوتاهی از جانگ بوگو آمده‌است. در آن به مهارت او در هنرهای رزمی و سفر او به همراه پسر عمویش یئون جانگ (정년 鄭年) در جوانی به چین (در آن هنگام تانگ نامیده می‌شد) اشاره شده‌است. آن‌ها با توجه به مهارت در اسب‌سواری و شمشیرزنی به ارتش تانگ راه‌یافتند و فرماندهان نظامی منطقه وانینگ (جیانگ‌سو کنونی) شدند. در قرن نهم هزاران شیلایی در تانگ می‌زیستند و بیشتر آن‌ها به فعالیت‌های تجاری در سواحل شاندونگ و یانگ‌زو مشغول بودند. جامعه شیلایی‌های یانگ‌زو استقلال زیادی در امور خود داشت و مسائل شیلایی‌ها عموماً توسط خود آن‌ها حل و فصل می‌شد.
جانگ از وضعیت تأسف‌بار هموطنان خود خشمگین بود، اضمحلال حاکمان تانگ موجب رونق کار دزدان دریایی گشته‌بود و شیلایی‌های مقیم تانگ هدف مناسبی برای دزدان دریایی بودند که آن‌ها را برای فروش در بازار به اسارت می‌گرفتند. در ۸۲۳ میلادی امپراتور تانگ فرمان لغو برده‌داری را صادر کرد و دستور بازگرداندن تمام بردگان شیلایی را به شیلا داد.