moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
به گفتهٔ آنتونیو دوگوه آ: «شاه عباس حاضر شده بود که خود نیز با الله وردی خان و سرداران دیگر در جنگ شرکت کند ولی امیرالامرایی فارس از جانب همهٔ سرداران از او خواست که شخصاً در جنگ شرکت نکند و جان خود را به خطر نیندازد، زیرا، اگر سپاه صفوی شکست یابد و شاه زنده بماند امید جبران شکست باقی خواهد بود، اما اگر خدای ناکرده اگر به شخص وی آسیبی برسد تمام امپراتوری از دست خواهد رفت و مخصوصاً اشاره کرد که چون فرماندهٔ سپاه دشمن شخص پادشاه عثمانی نیست بهتر است که او نیز در میدان جنگ نباشد و این کار را به او که مقام سپهسالاری سپاه صفوی را دارد و هم سن و سال چغال اوغلی است واگذارد. شاه از گفتهٔ وی تشکر کرد و شجاعتش را ستود و گفت که چون او را سپهسالار کرده و به او اختیارات تام داده‌است مانند سربازی امر او را اطاعت خواهد کرد و به هر جا که او بگوید خواهد رفت».
شاه عباس با ملاحظهٔ کثرت سپاه عثمانی کوششی جهت افزودن سپاه خود نمود و اعلام کرد هر کس از مردم و رعایای دهکده‌ها وارد سپاه شود و سر ۱ ترک را تحویل دهد معادل ۳۳ ریال جایزه خواهد گرفت و بدین وسیله پانصد تن داوطلبانه به سپاه صفوی وارد شدند.فلسفی، زندگانی شاه عبّاس اوّل، ۱۷۳۴.
در روز یکشنبه ۲۴ جمادی‌الثانی لشکر صفویان با لشکر عثمانیان وارد جنگ شد. شاه عباس رو به خدا کرد و گفت: «بارخدایا امروز با لشکر پر شر رومین مرا کار افتاده اکر می دانی که به جهت عجزه و مساکین و رواج مذهب حق خیرالمرسلین رومیان بهترند به ایشان توفیق بده و اگر مرا در امر مذکور بهتر می دانی توفیق مرا ده»
درجنگی که میان سپاه الله وردی خان گرجی و قوای ترک درگرفت، با رشادت سپاه صفویان، عثمانیان شکست خوردند و بسیاری از آن‌ها کشته و بسیاری نیز اسیر و بقیه رو به فرار نهادند. بر اساس آماری که مؤلف تاریخ عباسی ارائه می‌دهد، در این نبرد ۱٬۰۰۰ صفوی و تقریباً ۱۵٬۰۰۰ عثمانی کشته شدند.منجّم یزدی، تاریخ عبّاسی، ۲۸۸و۲۹۵.
در میان کشتگان و اسرای عثمانی‌ها بسیاری از سرداران بزرگ و پاشایان عثمانی به خوردند. ایرانیان پس از گریز عثمانیان لشکر غنی آن‌ها را غارت نمودند. چغال اوغلی پس از گریز از جنگ از غصه جان سپردترکمان، عالم آرای عبّاسی، ۷۰۵–۷۰۶. و سردار پیروز ایران، الله وردی خان گرجی به شیراز بازگشت تا در بهار سال آینده با لشکری مجهز به اردوی شاه عباس بپیوندد، اما مقرر شد که چهار هزار تن از ملازمان او نزد شاه عباس باقی بمانند.منجّم یزدی، تاریخ عبّاسی، ۲۹۹.
شاه عباس پس از این فتح عظیم عازم تسخیر قراباغ و گنجه شد، الله وردی خان نیز سال بعد به هنگام تسخیر شماخی به اردوی شاه پیوست و شماخی را از دست احمد پاشای عثمانی گرفتند.ترکمان، عالم آرای عبّاسی، ۷۳۲.
کولر ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
یکه توت ، روستایی است از توابع بخش صالح آباد شهرستان تربت جام در استان خراسان رضوی.
این روستا در دهستان قلعه حمام قرار دارد و بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت آن (۲۰۵خانوار) ۹۲۵نفر
جعفریه (صالح‌آباد)، روستایی در دهستان قلعه حمام بخش مرکزی شهرستان صالح‌آباد در استان خراسان رضوی ایران است.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این روستا ۴۷۴ نفر (در ۱۴۵خانوار) بوده‌است.
بنی تاک ، روستایی است از توابع بخش صالح آباد شهرستان تربت جام در استان خراسان رضوی.
این روستا در دهستان قلعه حمام قرار دارد و بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت آن (430خانوار) 2200نفر
نمودارهای دگرگونی ایزوترمال (Isothermal Transformation Diagram) که به آن نمودارهای دما-زمان-دگرگونی نیز گفته می‌شود، در واقع نمودارهایی هستند که در آنها دما بر حسب زمان رسم شده و هر نقطه از نظر مقدار و نوع استحاله قابل تفسیر است. معمولاً در محور افقی زمان بصورت لگاریتمی نشان داده می‌شود. برای رسم این نمودار ابتدا نمودار درصد استحاله نسبت به زمان رسم می‌شود و بعد با توجه به آن، این نمودار را بدست می‌آورند.
این نمودار فقط برای ترکیب مشخصی از مواد قابل استفاده است و هنگامی اعتبار دارد که دما ثابت نگه داشته شود و سرعت سرد کردن زیاد باشد. تفاوت اصلی این نمودار با دیاگرام‌های فازی در این است که دیاگرام‌های فازی در شرایط تعادل ترمودینامیکی رسم می‌شود و زمان در واقع بینهایت فرض می‌شود، درحالیکه در شرایط واقعی زمان عامل تعیین‌کننده ای است و بنابراین باید در نمودار لحاظ شود. اگرچه این نمودار معمولاً برای نشان دادن سینتیک دگرگونی فولاد‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما می‌توان از آن برای توصیف سینتیک تبلور در سرامیک‌ها یا مواد دیگر نیز استفاده نمود.
ساده‌ترین نوع نمودارهای دما-زمان-دگرگونی مربوط به فولادهای کربنی ساده یوتکتوئیدی است.
منحنی این نمودار با خصوصیات مکانیکی، ریزساختارها و عملیات حرارتی در فولادهای کربنی مرتبط است. استحاله‌های فازی تحت تأثیر نفوذ مانند تبدیل آستنیت به سمانتیت و فریت را می‌توان با استفاده از منحنی سیگموئیدی توضیح داد. همان‌طور که در تصویر مشخص است، خط افقی بالا بیانگر دمای یوتکتوئید، منحنی قرمز رنگ شروع استحاله و منحنی آبی اتمام استحاله را نشان می‌دهد.
با کاهش دما، سرعت جوانه زنی افزایش و سرعت رشد ریزسازه‌ها کاهش می‌یابد تا به دماغهٔ نمودار که منطقه ای بحرانی است، برسد. در حد فاصل آستنیت پایدار و این دماغه، پرلیت که ترکیبی لایه لایه از سمانتیت و فریت است تشکیل می‌شود. ضخامت لایه‌های فریت و سمانتیت بستگی به دمایی دارد که در آن تبدیل ایزوترمال در حال رخ دادن است.
اگر دما نزدیک به دمای یوتکتوئید باشد و به عبارتی کاهش دما اندک باشد، لایه‌ها نسبتاً ضخیم خواهند بود و به ریزساختار حاصل پرلیت درشت یا پرلیت خشن گفته می‌شود. اگر کاهش دما بیشتر باشد و دمای استحاله به دماغه نزدیک تر باشد، لایه‌ها نازک‌تر خواهند بود. به ریزساختار نهایی پرلیت ریز یا پرلیت ظریف می‌گویند.
اگر کاهش دما به قدری زیاد باشد که دماغه را رد کند، ساختار جدیدی ایجاد می‌شود که باینیت (Bainite) نام دارد. این ساختار نامتعادل است و طی فرایند استحالهٔ تحت اثر نفوذ ایجاد می‌شود. در این ساختار سمانتیت بر خلاف آنکه در پرلیت بصورت لایه ای وجود داشت، به شکل تیغه‌های کوچکی پراکنده شده که باعث استحکام بخشی بیشتری نسبت به پرلیت می‌شود. در واقع این تیغه‌ها مانع حرکت نابه جایی‌ها و درنتیجه کاهش شکل‌پذیری ساختار می‌شود.
نکتهٔ قابل توجه آن است که دو ریزساختار باینیت و پرلیت با یکدیگر در رقابت هستند ولی زمانی که آستنیت به یکی از آن‌ها تغییر شکل پیدا کرد، بدون گرم شدن مجدد نمی‌توان ساختار دیگر و خود آستنیت را ایجاد کرد. حال اگر به یکی از این دو ساختار گرما و زمان بدهیم ریز ساختار جدیدی تحت عنوان اسفرودیت (Spheroidite) تشکیل می‌شود. این ساختار بدین شکل است که سمانتیت موجود در پرلیت یا باینیت با گرم شدن به شکل کره‌هایی در زمینهٔ فریت در می‌آیند. علت این شکل کروی کمینه بودن انرژی سطحی به حجمیست که مانند نیروی محرکه برای این استحاله عمل می‌کند. این دگرگونی فاز به این خاطر رخ می‌دهد که بالا رفتن دما بر نفوذ کربن تأثیر می‌گذارد و آن را تسهیل و تسریع می‌بخشد.
در برخی شرایط سرد کردن و کاهش دما به قدری است که ریز ساختار حاصل نه پرلیت است و نه باینیت، بلکه ساختاری تک فاز و نامتعادل به شکل BCT است که به مارتنزیت شهرت دارد. مارتنزیت سخت‌ترین، مقاوم‌ترین و تردترین ریزساختار است که قابلیت چکش خواری ناچیزی دارد. فرایند ایجاد مارتنزیت استحالهٔ بدون نفوذ است که زمان در آن اثرگذار نیست و در نمودار دما-زمان-دگرگونی به شکل خط افقی دیده می‌شود که هر چه دمای کمتری داشته باشیم، درصد بیشتری مارتنزیت هم در نهایت خواهیم داشت. در واقع استحالهٔ متأثر از نفوذ فقط می‌تواند منجر به تشکیل پرلیت و باینیت شود ولی کاهش دما در ایجاد مارتنزیت به حدی است که فرصت نفوذ را به کربن نمی‌دهد.
استحکام مارتنزیت بنابر دلایل زیر از سایر ریزساختارهای مطرح شده تا به اینجا بیشتر است:
پس از کوئنچ کردن (سرد کردن سریع) ماتنزیت ایجاد شده بسیار شکننده است و معمولاً دارای تنش‌های داخلی می‌باشد و به همین دلیل برای بسیاری از کاربردها قابل استفاده نمی‌باشد. نرمی، چقرمگی و انعطاف‌پذیری مارتنزیت معمولاً با عملیات حرارتی تمپر بهبود یافته و تنش‌های داخلی آزاد می‌گردد. (تنش‌های داخلی با گرم کردن تا ۲۰۰°C نیز ممکن است آزاد شوند) مارتنزیت بعد از تمپر شدن به جای تک فاز BCT، به فریت و سمانتیت تبدیل می‌شود که ابعاد ذرات سمانتیت تابع شرایط عملیات حرارتی همچون افزایش دما و افزایش نفوذ کربن است.
با تغییر درصد کربن موقعیت خطوط همراه با نقاط شروع و پایان دگرگونی‌ها تعییر کرده و فازهای جدید در نمودار ظاهر می‌شود. به عنوان مثال اضافه شدن بیشتر از سه درصد کروم به فولاد باعث می‌شود که نواحی تشکیل پرلیت و بینیت کاملاً از هم جدا شوند. در حالیکه نیکل شکل کلی نمودار فولاد را تغییر نداده و تنها آنها را به سمت راست جابه‌جا می‌کند. اثر مولیبدن به این صورت است که دماغه مربوط به تشکیل پرلیت را به مراتب بیشتر از دماغه مربوط به تشکیل باینیت به سمت راست جابه‌جا می‌کند. در صورتی که عناصری نظیر سیلیسیوم، منگنز و تنگستن تا دو درصد اثر بسیار کمی به روی تأخیر انداختن دگرگونی‌های متأثر از نفوذ دارند.
قلعه حمام ، دهستانی است از توابع بخش مرکزی شهرستان صالح‌آباد در استان خراسان رضوی.
این دهستان بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت آن (۱٬۶۶۸خانوار) ۷٬۶۸۷نفر
این روستا در دهستان قلعه حمام قرار دارد و بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت آن (۱۳۶خانوار) ۶۰۳ نفر
سَرداب یا سردابه خانه‌ای است که در زیر سطح زمین سازند تا در گرما به آن پناه برند و آب و مواد غذایی در آنجا نگاه می‌دارند تا خنک ماند.
سرداب‌ها معمولاً با بادگیرها و قنات خنک می‌شده‌اند.
سردابه در اشعار فارسی نیز به کار رفته‌است.
برای نمونه "خاقانی" می‌گوید:
"نزاری قهستانی" می‌گوید:
نام علمی: (Nemacheilus baluchiorum (zugmayer،۱۹۱۲
خصوصیات کلیدی: ۶ V.I ۸ PI ۵ A.I ۹ D.I
اندازه: ۷۹-۵۱ میلی لیتر(طول کل بدن).
زیستگاه: آبهای شیرین رودخانه‌ها و چشمه‌ها با بستر قلوه سنگی و سنگلاخی.
غذا: بی مهرگان آبزی(بیشتر حشرات آبزی).
اهمیت اقتصادی: ارزش خوراکی و صید ورزشی ندارد. قابل نگهداری در آکواریومی است.
پراکنش: حوضه رودخانه مشکید و بلوچستان
مسجد مَرجانی ("به تاتاری: (әл-)Мәрҗани мәчете i.e به روسی: Мечеть (аль-)Марджани́")نلفظ نام تاتاری: "ال-(مَرجانی مَچِته"، تلفظ نام روسی: "مــِچــِت (ال-)مارجانییْ" در کازان روسیه قرار دارد که در خلال سال‌های ۱۷۷۰ تا ۱۷۷۶ توسط کاترین کبیر ساخته شد. این مسجد پس از ۱۸۵۰ به افتخار امام جماعت پیشین آن شهاب‌الدین مرجانی، «مسجد مرجانی» نامیده شد.
بندیتو کروچه (۲۵ فوریه ۱۸۶۶–۲۰ نوامبر ۱۹۵۲) فیلسوف، منتقد و سیاست‌مدار مشهور ایتالیایی بود.
کروچه در پسکاسرولیPescasseroli ناحیه آبروزو ایتالیا در خانواده‌ای ثروتمند متولد شد. پس از زمین‌لرزه سال ۱۸۸۳ که باعث مرگ والدینش شد، تا سال ۱۸۸۶ او با دایی‌اش سیلویو سپاونتا در رم زندگی کرده و در آنجا به دانشگاه رفت. پس از سال ۱۸۸۶ او به‌طور دائمی در ناپل مستقر شد.
کروچه در سال ۱۸۹۳ اولین مقاله فلسفی خودش را با نام «تاریخ در مفهوم کلی هنر»La storia ridotto sotto il concetto generale dell’arte منتشر کرد. در سال ۱۸۹۸، هنگامی که وی بر روی کتابی در مورد مارکسMaterialismo storico ed economia marxista کار می‌کرد، با جووانی جنتیله آشنا شد که همکاری دوستانهٔ آنها تا ۲۵ سال به طول انجامید.
در سال ۱۹۰۰ وی مجلهٔ انتقادLa critica را تأسیس کرد.
کروچه در سال ۱۹۱۰ به عضویت دائم‌العمر سنای ایتالیا درآمد. گرچه وی فعالیت سیاسی چندانی نداشت. در بحران پس از جنگ جهانی اول وی وزیر آموزش و پرورش در آخرین کابینه جووانی جولیتی بود.
کروچه در ۸۰امین سالگرد تولدش مؤسسه تحقیقات تاریخی را تأسیس کرد. با وجود سکتهٔ شدید، وی تا هنگام مرگش در ۱۹۵۲ به کار ادامه داد.
چارلز تامسون ریس ویلسون (زاده ۱۴ فوریه ۱۸۶۹ – درگذشته ۱۵ نوامبر ۱۹۵۹) یک فیزیکدان و هواشناس اسکاتلندی بود. او در سال ۱۹۲۷ (میلادی) به خاطر کشف روش آشکارسازی مسیر ذرات باردار در بخار متراکم موفق به دریافت جایزه فیزیک نوبل گردید.
محسن کدیور (زادهٔ خرداد ۱۳۳۸، فسا)، نویسنده، اندیشمند دینی، و استاد پژوهشی دانشگاه دوک در آمریکاست. او صاحب‌نظر در الهیات، فقهEsposito, John L. (editor in chief); Oxford Encyclopedia of the Islamic World, (Oxford University Press, New York, 2009); the entry on KADIVAR, MOHSEN (by Ahmad Sadri); Vol. 3, pp. 288-290 و اندیشهٔ سیاسی شیعهEsposito, John L. (editor in chief); Oxford Encyclopedia of the Islamic World, Oxford University Press, New York, 2009); the entry on Wilāyat al-Faqīhby Roy P. Mottahedeh, Joseph A. Kéchichian, است.Matsunaga,Yasuyuki; “Mohsen Kadivar, an Advocate of Post revivalist Islam in Iran”; in Lloyd Ridgeon (Editor), Iranian Intellectuals: 1997-2007, Rutledge 2008, pp. 57-69 و از شاگردان حسینعلی منتظری بوده، و منتقد اسلام سنتی و نظام جمهوری اسلامی ایران است. دائرةالمعارف اندیشهٔ سیاسی اسلامی دانشگاه پرینستون از او به‌عنوان یکی از متفکران مسلمان و متجدد ایرانی معاصر یاد کرده‌است.Gerhard Böwering, Patricia Crone, The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought, p.260-261 آثار کدیور در ایران ممنوع‌الانتشار می‌باشند. پدرش منوچهر کدیور، همسرش زهرا رودی و صاحب سه پسر و یک دختر است. جمیله کدیور خواهر اوست.
تحصیلات ابتدایی و متوسطه:
تحصیلات ابتدایی را در دبستانِ ابن سینا، تحصیلات دورهٔ اول متوسطه را در دبیرستان شرقی و تحصیلات دورهٔ دوم متوسطه را در دبیرستان دانشگاه پهلوی (توحید) شیراز گذرانید.وبگاه محسن کدیور، زندگی‌نامه
تحصیلات دانشگاهی:
در سال ۱۳۵۶ دیپلم ریاضی گرفت و با کسب رتبهٔ ممتاز تحصیل در رشتهٔ مهندسی برق و الکترونیک را در دانشکدهٔ مهندسی دانشگاه پهلوی (شیراز) آغاز کرد، و علی‌رغم گذراندن نیمی از واحدها قبل از انقلاب، با تعطیلی دانشگاه‌ها پس از انقلاب، تحصیل در این رشته را ادامه نداد و علائقش را در علوم انسانی دنبال کرد.پیشین
تحصیلات حوزوی:
دورهٔ مقدمات و سطح:
در سال ۱۳۵۹ دروس حوزوی را در شیراز آغاز و در خرداد ۱۳۶۰ وارد حوزهٔ علمیه قم شد. مهم‌ترین استادان وی در دورهٔ مقدمات و سطح عبارت‌اند از: محمدعلی غزنوی معروف به مدرس افغانی (۱۳۶۵–۱۲۸۴)، علی پناه اشتهاردی (۱۳۸۷–۱۳۰۱) و محمد هاشم صالحی (زادهٔ ۱۳۲۴).
دورهٔ سطح عالی:
تحصیلات سطح عالی را از سال ۱۳۶۳ آغاز کرد. مهم‌ترین استادان وی در این مقطع عبارت‌اند از: در اصول فقه: مصطفی اعتمادی تبریزی (۱۳۹۴_۱۳۰۴) و گنجعلی، و در فقه: محمدتقی ستوده (۱۳۷۸–۱۳۰۰) و احمد پایانی (۱۳۷۵–۱۳۰۶)، در فلسفه: یحیی انصاری شیرازی (۱۳۹۳–۱۳۰۶)، و در تفسیر عبدالله جوادی آملی (زادهٔ ۱۳۱۲).
دورهٔ خارج:
وی تحصیل در مرحلهٔ خارج را از سال ۱۳۶۶ شروع کرد. مهم‌ترین استادان علوم نقلی و علوم عقلی وی حسینعلی منتظری نجف‌آبادی (۱۳۸۸–۱۳۰۱) به مدت ده سال و عبدالله جوادی آملی (زادهٔ ۱۳۱۲) به مدت دوازده سال بودند. دیگر استادان دیگر وی در این مرحله عبارت‌اند از: جواد تبریزی (۱۳۸۵–۱۳۰۵)، سید محمود هاشمی شاهرودی (زادهٔ ۱۳۲۷)، سید کاظم حسینی حائری (زادهٔ ۱۳۱۷) و سید محمد روحانی (۱۳۷۶–۱۲۹۹).
اجتهاد:
در زمان مهاجرت کدیور به تهران حسین‌علی منتظری رسیدن شاگرد خود به «مرتبهٔ اجتهاد و استنباط در مسائل اسلامی و اهل نظر بودن در آن‌ها» را گواهی کرده‌است.گواهی مورخ ۳۱ مرداد ۱۳۷۶، کتاب در محضر فقیه آزاده، ص۳۳Sadri, Ibid منتظری در ۷ مرداد ۱۳۸۱ سید محمد علی ایازی، محسن کدیور و احمد قابل را به نمایندگی خود در پاسخ به سؤالات دینی مسلمانان خارج از کشور معرفی کرد.منتظری، کتاب دیدگاه‌ها: پیام‌ها و نظریات منتشره در زمان حصر غیرقانونی، جلد اول، ۱۳۸۱، شماره۷۹، ص ۶۲۲
تحصیلات تکمیلی:
تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد رشتهٔ الهیات و معارف اسلامی در مرکز تربیت مدرس دانشگاه قم را از ۱۳۶۸ آغاز و در سال ۱۳۷۲ به پایان رسانید.
مقطع دکتری:
پس از شش سال تحصیل در مقطع دکتری در سال ۱۳۷۸ از رسالهٔ دکتری خود در فلسفه و حکمت اسلامی با گرایش حکمت متعالیه از دانشگاه تربیت مدرس عنوان «تحلیل انتقادی آرا ابتکاری آقا علی مدرس در حکمت متعالیه» با راهنمایی غلامحسین ابراهیمی دینانی با رتبهٔ ممتاز دفاع کرد.گزارش جلسه دفاعیه رساله دکترای محسن کدیور، روزنامه همشهری، ۳ مهر ۱۳۷۸ ص۲؛ چکیده رساله دکتری کدیور، روزنامه همشهری، ۷ مهر ۱۳۷۸، ص۷
مدرس حوزه
کدیور از سال ۱۳۶۲ تا ۱۳۷۶ مدرس حوزهٔ علمیه قم بوده از جمله در مدارسی مانند مدرسه علمیهٔ رضویه (مقدمات، منطق و اصول) و در مدرسهٔ گلپایگانی (سطح عالی فقه و اصول) تدریس کرده‌است. مواد تدریس وی عبارت بوده‌است از: مقدمات، معالم الاصول، اصول فقه مظفر (پنج دوره)، شرح لمعه، فرائدالاصول (رسائل شیخ)، مکاسب محرمه، کفایة الاصول آخوند خراسانی در منقول و باب حادی عشر حلی، تجرید الاعتقاد نصیرالدین طوسی، شرح منظومه سبزواری، بدایة و نهایة الحکمة طباطبائی، و الشواهدالربوبیه ملاصدرا در معقول.وبگاه محسن کدیور- زندگی‌نامه
از اوایل دههٔ ۱۳۷۰ تدریس در مراکز آموزش عالی را شروع کرد. وی در سال‌های ۱۳۷۳ تا ۱۳۷۷ به عنوان مدرس مدعو در مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه‌های امام صادق، بهشتی و تربیت مدرس و در سال‌های ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۶ مدرس گروه فلسفهٔ دانشگاه مفید قم در مقطع کارشناسی بوده‌است. وی از ۱۳۷۹ به عنوان استادیار گروه فلسفه دانشکدهٔ علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس استخدام شد. او همچنین از سال ۱۳۸۳ تا ۱۳۸۵ مدیریت گروه فلسفه این دانشگاه را بر عهده داشت. کدیور از خرداد ۱۳۸۶ به عنوان عضو هیئت علمی گروه فلسفه اسلامی در مؤسسهٔ پژوهشی حکمت و فلسفه ایران به ابن‌سیناپژوهی پرداخت. رتبهٔ دانشگاهی وی در اردیبهشت ۱۳۸۷ به دانشیاری ارتقا یافت.
استاد پژوهشی دانشگاه‌های آمریکا
کدیور در سال ۱۳۸۱ به دعوت برنامهٔ فقه اسلامی دانشکدهٔ حقوق دانشگاه هاروارد به عنوان متخصص مدعو برای دو نیم‌سال تحصیلی به آمریکا رفت. دومین سفر وی به آمریکا در اواسط سال ۱۳۸۷ اتفاق افتاد که به دعوت گروه مطالعات دینی دانشگاه ویرجینیا برای تدریس عازم آن کشور شد، وی از سال ۱۳۸۸ تا بهار ۱۳۹۴ به عنوان استاد مدعو گروه مطالعات دینی دانشگاه دوک آمریکا به تدریس اشتغال داشته‌است. در پائیز ۱۳۹۳ کرسی استاد مدعو ممتاز کوهین در دانشگاه کارولینای شمالی در چپل هیل به وی تعلق گرفت.Kadivar to Explore Iranian Culture, History at Duke and UNC او از مرداد ۱۳۹۱ تا آذر ۱۳۹۳ عضو گروه اخلاق جهانی بنیاد کارنگی بوده‌استGlobal Ethics Fellow , Carnegie Foundation و از پائیز ۱۳۹۴ به‌عنوان استاد پژوهشی گروه مطالعات دینی دانشگاه دوک به‌تدریس اشتغال دارد.
فعالیت‌های آموزشی عمومی
وی دروس عمومی تفسیر قرآن را با عنوان «دین پژوهی در پرتو قرآن» در دانشکدهٔ فنی دانشگاه تهران پس از آزادی از زندان از مهر ۱۳۷۹ آغاز کرد. «زن در قرآن» را در سال‌های ۸۲ و ۸۳ ارائه کرد. از اسفند ۱۳۸۳ تا بهار ۱۳۸۷ مباحث «قرآن و انسان معاصر» را در حسینیهٔ ارشاد شامل مباحث خدا و انسان، سنن الهی و مناسک دینی عرضه داشت. او سخنران اصلی شب‌های قدر و عاشورا و دیگر مراسم در حسینیهٔ ارشاد و کانون توحید در دههٔ هشتاد بود. این سخنرانی‌ها از سال ۱۳۸۷ در مراکز دینی و فرهنگی ایرانیان مقیم آمریکا ادامه یافته‌است. از سال ۱۳۹۳ شرح رساله‌های فارسی عرفانی سهروردی را در حلقهٔ فرهنگ و خرد دانشگاه کارولینای شمالی در شهر چپل هیل عرضه کرده‌است.I Iranian Circle of Culture and Wisdom
فعالیت‌های پژوهشی
کدیور از بدو تأسیس معاونت اندیشهٔ اسلامی مرکز تحقیقات استراتژیک (مرکز پژوهشی تابع نهاد ریاست‌جمهوری و از سال ۱۳۷۶ تابع مجمع تشخیص مصلحت نظام) در پائیز ۱۳۷۰ تا زمستان ۱۳۷۷ به عهده داشت، که به درخواست وی این بخش از مرکز تا ۱۳۷۶ در قم فعالیت می‌کرد. ریاست این مرکز از بدو تأسیس تا سال ۱۳۷۱ با سید محمد موسوی خوئینی‌ها و بعد از آن با حسن روحانی بود. سعید حجاریان هم از آغاز معاون سیاسی این مرکز بود. دوستی کدیور و حجاریان از این مقطع آغاز شد.
وی از ۱۳۷۷ تا ۱۳۸۲ دبیر مجموعهٔ فلسفه و کلام شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، و از ۱۳۷۷ تا ۱۳۸۴به‌همراه عزت‌الله سحابی عضو شورای پژوهشی مؤسسهٔ عالی پژوهشی تأمین اجتماعی (به مدیریت علی اکبر شبیری‌نژاد) بود.
در تابستان سال ۱۳۸۵ به‌همراه محمدعلی کوشا و محمدعلی ایازی اقدام به تأسیس بنیادی برای تنظیم و نشر آثار نعمت‌الله صالحی نجف آبادی (نویسندهٔ کتاب شهید جاوید) تحت عنوان بنیاد صالح نمودیادنامه آیت اللهنعمت‌الله صالحی نجف آبادی-انتشارات امید فردا
در ماه‌های آخر زندگی دوست و همدرسش احمد قابل (آبان ۱۳۹۱–۱۳۳۶) زمانی که وی در بستر بیماری بود کدیور کتاب مبانی شریعت وی را از دست‌نوشته‌هایش تدوین و منتشر کرد و تا قبل از نخستین سالگردش هفت جلد دیگر از آثار وی را همراه با یادنامهٔ وی تنظیم و در قالب کتاب الکترونیکی منتشر نمود.مقدمه کتاب احکام جزائی در شریعت محمدی، ۱۳۹۲ کدیور در بیش از پنجاه کنفرانس و سمینار در دانشگاه‌های آمریکا، اروپا، ژاپن و استرالیا با ایراد مقاله سخنرانی کرده‌است.
فعالیت‌های مدنی
کدیور ریاست انجمن دفاع از آزادی مطبوعات را از آغاز تأسیس آن (۱۳۷۸) تا بهمن ۱۳۹۲ بر عهده داشته‌است. در سال ۱۳۸۲ بعد از زلزلهٔ بم ابوالفضل بازرگان، پیمان، سروش، عزت‌الله سحابی، صباغیان، احمد صدر حاج‌سیدجوادی، اعظم طالقانی، کدیور، علی‌اکبر معین‌فر و ابراهیم یزدی گروه تعاون و امداد ملی برای بازسازی بم تشکیل دادند.اطلاعیه شماره یک گروه تعاون و امداد ملی برای بازسازی بم (گروه تام)، میزان خبر، ۱۲ دی ۱۳۸۲
فعالیت‌های سیاسی
کدیور یکی از بنیان‌گذاران شبکهٔ مجازی جنبش راه سبز (جرس) (تیر ۱۳۸۸ تا آخر اسفند ۱۳۹۳) و از اعضای شورای سیاست‌گذاری آن بود.فرید ادیب هاشمی، پانزده اشتباه فاحش جمهوری اسلامی ؛ مصاحبه با محسن کدیور به بهانه صدمین روز تأسیس جرس، ۴ آبان ۱۳۸۸ او از جملهٔ ۱۵ فعالِ سیاسی و مدنی بود که در بهمن ۱۳۹۶ با تأکید بر «اصلاح‌ناپذیری» نظام جمهوری اسلامی ایران خواستار برگزاری همه‌پرسی تحت نظارت سازمان ملل متحد برای «گذار مسالمت‌آمیز» از حکومت فعلی «به یک دموکراسی سکولار پارلمانی» شد.
قبل از انقلاب
کدیور در اردیبهشت ۱۳۵۷ توسط مأموران ساواک در مراسم چهلم شهدای مردم یزد بازداشت و در عادل‌آباد شیراز نخستین تجربهٔ زندان خود را چشید و به جرم برهم زدن نظم و اقدام علیه امنیت ملی محاکمه شد.وبگاه کدیور، زندگی‌نامه
محدودیت در تدریس و سخنرانی
کدیور از تابستان ۱۳۶۶ در صحت برخی تصمیم‌های کلان سیاسی جمهوری اسلامی تردید کردعلی کلائی، روانشناسی سیاسی انقلاب ۵۷، در گفتگوی محسن کدیور با رادیو جیبی و به بازنگری قانون اساسی جمهوری اسلامی در سال ۱۳۶۸ رأی منفی داد. بعد از انتشار نخستین مقالاتش در حوزهٔ اندیشهٔ سیاسی، به‌تدریج از سال ۱۳۷۴ برای وی در قم تضییقاتی ایجاد شد. این تضییقات در آغاز در جلوگیری از سخنرانی در برخی همایش‌هابه عنوان نمونه لغو همایش بزرگداشت سید جمال‌الدین اسدآبادی در مشهد و به دلیل سخنرانی کدیور و دیگر لیبرال‌ها، "لثارات"، شمارهٔ ۳۶، ص۱۹، ۲۲ دی ۱۳۷۵؛ "شلمچه"، نوروز ۱۳۷۶، شمارهٔ ۴ و ۵، ص۳ و سپس به محیط‌های آموزشی کشید. در شهریور ۱۳۷۴ نمایندهٔ خامنه‌ای در قم از برگزاری درس کدیور در مدرسهٔ فیضیه جلوگیری کرد.وبگاه کدیور، زندگی‌نامه‌ی کدیور از سال ۱۳۷۷ در «دانشگاه امام صادق» تهران ممنوع‌التدریس شد.بعد از درس اخلاق محمدرضا مهدوی کنی، ماهنامهٔ "پیام صادق"، شمارهٔ ۱۲، ۱۳ آبان ۱۳۷۶ از سوی انصار حزب‌الله اعلام شد سروش و کدیور، همانند سلمان رشدی، مرتد هستند.حسین الله‌کرم، روزنامهٔ "عصر آزادگان"، ۲۲ مهر ۱۳۷۷، ص۱
رد صلاحیت
در تابستان ۱۳۷۷ کدیور نامزد نمایندگی دورهٔ سوم مجلس خبرگان رهبری در حوزهٔ انتخابیهٔ استان تهران شد.نامزدهای مطرح برای مجلس خبرگان، "گزارش روز"، شمارهٔ ۸، ص۲، ۳ دی ۱۳۷۷ شورای نگهبان او را رد صلاحیت کرداعتراض دانشجویان به رد صلاحیت افرادی چون موسوی خوئینی‌ها، نوری و کدیور، روزنامهٔ "ایران"، ۱۸ مهر ۱۳۷۷، ص۱۶ کدیور بعد از بی‌پاسخ ماندن اعتراض به رد صلاحیتشنامهٔ کدیور به شورای نگهبان و درخواست اعلام عمومی ادلهٔ رد صلاحیت، روزنامهٔ "آریا"، ۲۶ مهر ۱۳۷۷، ص۲ از فقهای شورای نگهبان به هیئت پیگیری و نظارت بر اجرای قانون اساسی شکایت کرددلایل رد صلاحیت مرا اعلام کنید، روزنامهٔ "سلام"، ۱۹ آبان ۱۳۷۷ حسین مهرپور، دبیر هیئت و مشاور رئیس‌جمهور خاتمی، دو نامه به احمد جنتی، دبیر شورای نگهبان، نوشت و درخواست کرد مطابق قانون اطلاعات لازم دربارهٔ رد صلاحیت وی و مستندات آن در اختیار این هیئت قرار گیرد.حسین مهرپور، وظیفهٔ دشوار نظارت بر اجرای قانون اساسی: مجموعهٔ مکاتبات و نظریات حقوقی هیئت پیگیری و نظارت بر اجرای قانون اساسی ۸۴–۱۳۷۶، نشر ثالث، تهران، ۱۳۸۴، بخش هشتم: انتخابات، مصونیت پارلمانی، ردصلاحیت‌ها، تبادل نامه بین هیئت و شواری نگهبان در مورد رد صلاحیت یکی از کاندیداهای مجلس خبرگان رهبری، [محسن کدیور]، صص ۶۴۸–۶۴۷ و ۶۵۲–۶۵۱ احمد جنتی، دبیر شورای نگهبان، طی دو پاسخ به مشاور رئیس‌جمهور چنین حقی را مطلقاً برای رئیس‌جمهور به رسمیت نشناخت.مهرپور، پیشین، ص ۶۴۹ و ۶۵۵–۵۶۴ سید محمد خاتمی، ریاست جمهور وقت، در دو نامهٔ کوتاه خود به مشاورش بازخواست از نهادهای ناقض قانون اساسی و اعلام عمومی کارشکنی چنین نهادهایی، یعنی شورای نگهبان را لازم دانست،مهرپور، پیشین، صص ۶۵۳–۶۵۰ اما به مصلحت ندید این تخلفات را اعلام عمومی کند.اسناد رد صلاحیت
محاکمه و زندان
به دنبال قتل‌های زنجیره‌ای آذر ۱۳۷۷، کدیور در چند یادداشت به ترور دگراندیشان توسط برخی عناصر وزارت اطلاعات دولت اصلاحات به‌شدت اعتراض کرداز جمله: دگراندیشان باید تأمین جانی داشته باشند، روزنامه گزارش روز، ۲۱ آذر ۱۳۷۷؛ تأملی در خصوص انگیزه و اهداف جنایات اخیر، روزنامه سلام، ۲۴ آذر ۱۳۷۷؛ رویارویی با خاتمی تا کجا، هفته نامه آبان، ۲۸ آذر ۱۳۷۷؛ ای کاش باد رحمت بوزد، روزنامه خرداد، ۲۹ آذر۱۳۷۷؛ ضرورت پیگیری و ریشه یابی فتنه اخیر تا کشف همه عوامل آن، روزنامه سلام، ۱۷ دی ۱۳۷۷؛ پیامد دخالت نیروهای اطلاعاتی در قتل‌های سیاسی اخیر، روزنامه صبح امروز، ۱۷ دی ۱۳۷۷؛ اعتراض به برنامه چراغ صداوسیما، روزنامه سلام ۲۳ دی ۱۳۷۷؛ آقای حسینیان از کجا پی بردید مقتولان مرتد بودند!؟ روزنامه زن، ۲۳ دی ۱۳۷۷؛ حقوق شهروندان، اصلاح ساختار امنیتی، هفته نامه آبان، ۲۶ دی ۱۳۷۷؛ کتمان حقیقت حرام شرعی است، روزنامه صبح امروز، ۳۰ دی ۱۳۷۷؛ تذکری به رئیس‌جمهور، روزنامه صبح امروز، ۲۱ بهمن ۱۳۷۷؛ تأملی دربارهٔ قتل دگراندیشان، لیست ترور و مصالحه، ماهنامه پیام امروز، شماره ۲۸، تهران، اسفند ۱۳۷۷، «گزارشی دربارهٔ قتل‌ها و لیست‌های احتمالی ترور» وی طی سخنرانی شب‌های قدر دی ۱۳۷۷ در تهرانپیامدهای زیرپاگذاشتن حق حیات در جامعه دینی، سخنرانی در مراسم شب ۱۹ رمضان، ۱۶ دی ۱۳۷۷، تهران، روزنامه کار و کارگر، ۱۷ اسفند۱۳۷۷ و اصفهانحرمت شرعی ترور، متن سخنرانی شب ۲۳ رمضان ۱۴۱۹ (۲۲ دی ۱۳۷۷) در مسجدجامع حسین‌آباد اصفهان؛ روزنامه "خرداد"، ۱۵، ۱۷ و۱۸ اسفند ۱۳۷۷. دربارهٔ پیامدهای زیرپاگذاشتن حق حیات در جامعهٔ دینی و حرمت شرعی ترور سخنرانی کرد. کدیور در بهمن ۷۷ در مصاحبهٔ تفصیلی با روزنامهٔ خرداد کارنامهٔ بیست‌سالهٔ انقلاب ۱۳۵۷ را مورد تحلیلِ انتقادی قرار داد.روزنامه "خرداد"، ۲۷–۲۵ بهمن ۱۳۷۷ وی در تاریخ ۲۸ بهمن توسط دادسرای ویژهٔ روحانیت تهران احضاربه دلیل مصاحبه با مطبوعات کدیور به دادگاه ویژه روحانیت احضار شد، "صبح امروز"، ۲ اسفند ۱۳۷۷ و به‌دنبال دو روز بازجویی در ۸ اسفند ۱۳۷۷ بازداشت و به زندان اوین منتقل شد.دادگاه ویژه روحانیت، روحانی اندیشمند محسن کدیور را بازداشت کرد، روزنامه "خرداد"، ۹ اسفند ۱۳۷۷، ص۱ چهل و هفت روز بعد دادگاه ویژه روحانیت در جلسه‌ای نیمه‌علنی بدون حضور هیئت‌منصفه، کدیور را محاکمه کرد و مجرم شناخت.
در این محاکمه دادستان ویژهٔ تهران ابراهیم نکونام، قاضی محمد سلیمی، رئیس کل دادگاه ویژه غلام‌حسین محسنی اژه‌ای بودند. در حکم دادگاه ویژه روحانیت آمده بود که کدیور مسئولیت قتل‌های زنجیره‌ای را متوجه نظام نموده‌است و جمهوری اسلامی را در مصاحبه‌اش، بازتولید روابط سلطنتی سابق معرفی کرده‌است. بر این اساس به‌واسطهٔ نشر اکاذیب جهت تشویش اذهان عمومی به یک سال حبس و به‌واسطهٔ تبلیغ علیه نظام جمهوری اسلامی به شش ماه دیگر حبس محکوم نمود.محسن کدیور به اتهام تبلیغ علیه نظام و تشویش اذهان عمومی به ۱۸ ماه زندان محکوم شد، روزنامه کیهان، ۱ اردیبهشت ۱۳۷۸، صفحهٔ ۱ او پس‌از تحمل کامل دوران حبس، روز ۲۶ تیر ۱۳۷۹ از زندان اوین آزاد شد. کدیور پس از ابلاغ حکم تجدیدنظر تصریح کرد: «مبارزه با استبداد دینی را ادامه خواهم داد.»کدیور: حسرت یک آخ را بر دلشان خواهم گذاشت، روزنامه "صبح امروز"، ۳۱ تیر ۱۳۷۸
اخراج و انفصال دائم
روی کار آمدن محمود احمدی‌نژاد و فشار بر استادان دگراندیش دانشگاه‌ها، باعث حذف کدیور از دانشگاه تربیت مدرس در خرداد ۱۳۸۶ شد. این اتفاق اعتراضات دانشجویان و محافل روشنفکری را به همراه داشت. در آن زمان فرهاد دانشجو رئیس دانشگاه تربیت مدرس، رضا اکبریان رئیس دانشکده علوم انسانی و محمد سعیدی مهر مدیر گروه فلسفه بودند.
بالاخره پس از شدت گرفتن انتقادات کدیور از استبداد دینی در جنبش سبز، مؤسسهٔ پژوهشی حکمت و فلسفه ایران در نخستین روزهای ریاست عبدالحسین خسروپناه با فشار وزارت علومِ در زمان وزارت کامران دانشجو در خرداد ۱۳۹۰ حکم اخراج کدیور از محل خدمت و انفصال دائم وی را از خدمات دولتی به اتهام «انتشار مقالات توهین آمیز علیه ارکان نظام مقدس جمهوری اسلامی، جایگاه ولایت فقیه و شخص مقام معظم رهبری و تبلیغ علیه نظام» و نیز غیبت غیرموجّه صادر کرد.
ممنوع‌القلمی
این در حالی است که از سال ۱۳۸۸ وب‌سایت کدیور در ایران فیلتر، و انتشار آثار جدید، حتی تجدیدِچاپ کتاب‌های قبلی و نیز درج هر مطلبی از وی در مطبوعات کشور ممنوع شده‌است. البته وزرای ارشاد دولت‌های دهم و یازدهم ادعا می‌کنند که در ایران نویسندهٔ ممنوع‌القلم نداریم.
اصلاح ساختاری میراث اسلامی، پالایش بنیادی اندیشهٔ شیعی و تعامل سنت و تجدد دغدغه‌های اصلی کدیور است. موارد زیر رئوس بخشی از آراء وی است.گزیده آراء، وبگاه محسن کدیور
نظریهٔ علمای ابرار
اندیشهٔ مسلط (نیمهٔ دوم سدهٔ سوم تا اواخر سدهٔ چهارم) و اندیشهٔ مطرح (از اوایل سدهٔ پنجم) در جامعهٔ شیعی رویکرد بشری به مسئلهٔ امامت بوده‌است؛ و اوصاف بشری ائمه از قبیل علم لدنی، عصمت، و نصب و نص‌الهی (نه نص از جانب امام قبل یا پیامبر) از صفات لازم ائمه شمرده نمی‌شده‌است یا حتی به عنوان غلو مورد انکار عالمان شیعه واقع شده‌است. در آن زمان شیعیان اگرچه خود را به نص و وصیت پیامبر ملزم به اطاعت از تعالیم ائمه می‌دانستند، اما امامان را عالمان پرهیزکاری بدون هرگونه صفت فرابشری می‌شناختند. در این دو قرن تغلیظ فضائل ائمه و ترویج اوصاف فرابشری ایشان رهاورد اندیشهٔ مفوّضه است که به‌تدریج نمایندگی اندیشهٔ تشیع را به دست گرفت و با نوعی تعدیل کلامی از سدهٔ پنجم به بعد به اندیشه رسمی تشیع بدل شد.
مطالعهٔ انتقادی منابع اعتقادی
فضایلِ فرابشریِ ائمه مستندی جز روایات ندارد (البته با چشم پوشی از آیاتی چون آیهٔ تطهیر که در شأن اهل البیت نازل شده‌است) اکثر این روایات به‌لحاظ سندی فاقد اعتبارند (بیش از هفتاد درصد/خیلی دقیق). در اخبار واحدی که به لحاظ سندی معتبرند، با توجه به دسیسهٔ غُلات و مُفَوِّضِه در جعلِ احادیثِ متعدد در فضائلِ فرابشریِ ائمهٔ هدی (ع)، اصل بر عدمِ صدورِ این‌گونه روایات است، مگر خلاف آن اثبات شود. اساساً در اصول دین و مسائل اعتقادی، با خبر واحد ظنّی نمی‌توان اصلی از اصول دین و مسئله‌ای از مسائل اعتقادی را اثبات کرد. ادعای تواتر روایات در حوزه فضائلِ فرابشریِ ائمه مسموع نیست. اگر فضائلِ فرابشری ائمه تعبّدی محسوب شدند، در این صورت علاوه بر اینکه این تعبّد محتاج دلیل معتبر است، امر تعبّدی در حوزهٔ اعتقادی نمی‌تواند واجب الاعتقاد باشد، بلکه اگر علمِ آن برای کسی اتفاق افتاد، اعتقادش لازم می‌شود.تأمّلی در منابع اعتقادی
اجتهاد در مبانی و اصول
فقه سنتی خود را در «اجتهاد در فروع» محصور کرده‌است. تفقّه به روش دیگری نیازمند است: به «اجتهاد در مبانی و اصول». «اجتهاد در مبانی» یعنی اجتهاد در مبانی جهان‌شناسی، معرفت‌شناسی، انسان‌شناسی و الهیاتی و توجه به دستاوردهای فلسفهٔ اخلاق، فلسفهٔ حقوق، فلسفهٔ سیاست و به‌طور کلی علوم مرتبط با موضوع حکم شرعی. «اجتهاد در اصول» یعنی اجتهاد در اصول فقه از قبیل توجه به اصول هرمنوتیک، «نگاه تاریخی» به متن، بازخوانی متن در زمینه، قرآن به مثابهٔ «کتاب هدایت» (نه کتاب قانون)، شریعت به‌مثابهٔ «ارزش‌های اخلاقی» (نه نظام حقوقی)، و رعایت چهار اصل لزوم عقلایی بودن، عادلانه بودن، اخلاقی بودن و کارآمدتر بودن نسبت به راه‌حل‌های رقیب در زمان استنباط حکم شرعی.حقوق زنان در اسلام
دو محور اصلاح شریعت
قرآن البته می‌تواند منبع الهام قانون باشد اما یقیناً کتاب قانون نیست. قرآن منبع ارزش‌های اخلاقی است. بخش عظیمی از سنت اسلامی دربارهٔ اخلاق است. تصویر اسلام و شریعت در زمان پیامبر تصویری اخلاقی بوده‌است نه حقوقی و قانونی. پیامبر رسالت خود را شرعی و فقهی معرفی نکرد بلکه گفت برای تکمیل مکارم اخلاقی مبعوث شده‌ام. دو نقطهٔ عطف در تاریخ اسلام اتفاق افتاده‌است:
نقطهٔ عطف اول در زمان صحابه و تابعین رخ داده‌است و آن انتقال از «اخلاق‌محوری» به «فقه‌محوری» شریعت است. نسبت فقه به اخلاق در میان آثار علمای مسلمان حداکثر ۱۰۰ به ۱ است، یک فقه بسیار فربه و یک اخلاق بسیار لاغر. عملاً اخلاق شرط الزامی اجتهاد و فتوا نبوده‌است. نقطهٔ عطف دوم در حدود دههٔ سی و چهل هجری شمسی در جهان اسلام اعم از سنی و شیعه رخ داده‌است، مشخصاً «اسلام سیاسی» تولیدشده در آثار متفکران پیشروِ مصر، ایران و پاکستان (از قبیل سید قطب، خمینی و ابوالاعلی مودودی علی‌رغم برخی اختلاف نظرهایشان) و آن «شریعت به مثابهٔ نظام قانونی ایده‌آل» به جای شریعت به‌مثابهٔ احکام عملی. حکومت اسلامی (theocracy) میوهٔ این نظریه است، که در آن شریعت به مثابهٔ قانون حکومتی و حدود شرعی بارزترین مظهر آن است. در این نظریه دو کارکرد محمد پیامبری و زمامداری با هم خلط شده‌است.شریعت؛ نظام حقوقی یا ارزشهای اخلاقی؟
حقوق بشر و اسلام سنتی
در شش محور ۱) عدم تساوی حقوقی غیرمسلمانان با مسلمانان، ۲) عدم تساوی حقوقی زنان با مردان، ۳) عدم تساوی حقوقی بردگان با انسان‌های آزاد، ۴) عدم تساوی عوام با فقیهان درحوزهٔ امورِ عمومی، ۵) آزادی عقیده و مذهب و مجازات ارتداد، ۶) نفی مجازات‌های خودسرانه، خشن و شکنجه موضع اسناد حقوق بشر در مقایسه با احکام اسلام سنتی، قابل‌دفاع‌تر، عقلایی‌تر، عادلانه‌تر و ارجح است و احکام اسلام سنتی در زمان ما در این مواضع قابل‌پذیرش نیست.
آنچه به عنوان اعلامیه‌های حقوق بشر اسلامی عرضه شده از جمله اعلامیهٔ اسلامی حقوق بشر اجلاس ۱۹۹۰ قاهره از شش محور فوق تنها برده‌داری را نفی کرده، اما در مورد پنج محور دیگر تعارض اسلام سنتی با اندیشهٔ حقوق بشر کاملاً ناموفق بوده‌اند و مسئله را به کلی‌گویی، ابهام، اجمال یا سکوت برگزار کرده‌اند و عملاً بر تعارض صحه گذاشته‌اند.حقوق بشر و روشنفکری دینی، در کتاب حق‌الناس
حقوق زنان
عالمان مسلمان به تأسی از ارسطو عدالت را به عدالت استحقاقی بر مبنای تساوی تناسبی تفسیر کرده‌اند و زنان را به دلیل استعداد ذاتی کمتر مستحق حقوق کمتری دانسته‌اند، و از مردسالاری به عنوان مقتضای عدالت و شریعت دفاع کرده‌اند. عقلانیت معاصر انسان را از آن حیث که انسان است صاحب حق شناخته‌است، لذا از تساوی بنیادی و عدالت مساواتی دفاع می‌کند. آیات و روایاتی که ظهور در عدم تساوی حقوقی و برتری حقوقی مردان بر زنان دارند احکام موقت محسوب می‌شوند که زمان اعتبارشان به‌سر آمده‌است. بر مبنای عدالت مساواتی و تساوی بنیادی با اینکه زنان به لحاظ بدنی و روانشناختی با مردان تفاوت دارند، از حقوق مساوی با مردان برخوردارند چرا که انسانند و این انسان است که صاحب حق و تکیف و کرامت و امانت و خلافت الهی است نه جنسیت و رنگ و نژاد و طبقه و دین و عقیده سیاسی او. این مبنا با روح قرآن و موازین اسلام سازگارتر است و مستندات عدم تساوی حقوقی به دلیل موقت بودن مانعی برای تساوی حقوقی محسوب نمی‌شوند.بازخوانی حقوق زنان در اسلام، «عدالت مساواتی» به جای «عدالت استحقاقی»
حجاب و عرف
نوع پوشش و لباس تابع شرائط زمانی و مکانی و عرف محلی و امری اختیاری است. زنان مؤمنه در جوامع و شرائطی که پوشانیدن سر و گردن و مو و به‌طور کلی تمام بدن غیر از وجه و کفین و قدمین متعارف است به نحوی که بر نپوشانیدن آن‌ها مفسده مترتب می‌شود به حکم ثانوی موظفند این مواضع را بپوشانند. در جوامعی که این حد از پوشش متعارف نیست و بر نپوشاندن این مواضع مفسده‌ای مترتب نیست، پوشاندن آن‌ها الزامی نیست و این مواضع از بدن همانند صورت «زینت ظاهر» محسوب می‌شود که در آیه ۳۱ سورهٔ نور از پوشانیدن استثنا شده‌اند: «ولا یبدین زینتهن الا ما ظهر منها». تشخیص مفسده مثل مصداق هر حکم ثانوی دیگر با خود مکلفین است.تأملی در مسئلهٔ حجاب، حدود حجاب اجبار بر بی‌حجابی خلاف شرع بود. اجبار بر رعایت حجاب نیز فاقد مستند معتبر شرعی و در نتیجه خلاف شرع است. حجاب با رعایت حدود شرعی آن اختیار زنان مؤمنه است.حجاب اجباری فاقد دلیل معتبر شرعی است
مجازات ارتداد و آزادی مذهب
حکم به مهدورالدّم بودن افراد به اتهام ارتداد یا سبّ‌النبی فاقد مستند معتبر شرعی از کتاب و سنت و اجماع و عقل است؛ بلکه برخلاف قرآن و عقل بوده و به‌دلیل مفاسد متعدد مترتب بر آن، یقیناً موجب وهن اسلام است. صدور حکم قضایی، تنها به‌عهدهٔ محکمهٔ صالح و اجرای آن تنها در صلاحیت ضابطین قضایی است. حکم فقیه جامع شرایط فتوا، از محکمهٔ صالحه کفایت نمی‌کند. خروج از دین و ارتداد هیچ مجازات دنیوی ندارد. اعدام افراد به‌دلیل اهانت به پیامبر و قرآن و مقدسات دینی، امری غیرقابل دفاع است.
حق حیات، ربطی به عقیده ندارد. عقیده هرچه هست، درست و غلط در دنیا، نه مستوجب برخورداری از مزیتی است و نه مستحق عقوبتی. نتایج صحت و سقم عقیده در آخرت بروز می‌کند. آنچه مدار مجازات دنیوی است، عمل مجرمانه است؛ حتی هر گناه شرعی، مجازات دنیوی ندارد. ارتداد یعنی خروج از اسلام با هر نیتی، شرعاً مجازات دنیوی ندارد؛ چه برسد به اعدام.کتاب مجازات ارتداد و آزادی مذهب
اسلام و دموکراسی
اسلام سنتی در موارد ذیل با دموکراسی، ناسازگار است:
ب: اسلام نواندیش در اصول سه‌گانه فوق با دموکراسی سازگار است.اسلام و دموکراسی، سازگاری یا ناسازگاری؟ در کتاب شریعت و سیاست
اصلاح دینی
گذار به دموکراسی و اصلاح دینی دو پروژهٔ جدا هستند. اگرچه به دلیل برجسته‌بودن نقش دین در بخش وسیعی از ایرانیان و دعاوی غلیظ مذهبی حکومت ایران‌گذار به دموکراسی به نحوی از انحا به بازبینی جایگاه دین در دولت مرتبط می‌شود، اما حتی در چنین جامعه‌ای و این ساختار سیاسی نیز نباید دموکراسی را تابع اصلاح دینی فرض کرد. در نیم‌قرن اخیر ایران روشنفکری یا نواندیشی دینی غالباً با اصلاح سیاسی گره خورده‌است، و این نحوه از اصلاح فکر دینی عملاً به تابعی از اصلاح سیاسی فروکاسته شده، و روشنفکران یا نواندیشان دینی را به عقبهٔ فرهنگی فعالان سیاسی اصلاح‌طلب تبدیل کرده‌است. این نحوهٔ روشنفکری یا نواندیشی دینی اگرچه برای اصلاح سیاسی منافعی دارد، اما برای اصلاح دینی نه تنها مفید فایده نیست، بلکه کاملاً مضر است.دموکراسی و اصلاح دینی دو پروژه مستقل هستند
حکومت سکولار
تعیین‌کنندهٔ نهاییِ شکل حکومت آیندهٔ ایران، ملت ایران هستند که با یک رفراندم آزاد سالم چندگزینه‌ای نظام مطلوب خود را انتخاب خواهند کرد. مدل مطلوب حکومتی من حکومت دموکراتیک سکولار است، به این معنا که کلیهٔ نهادها، مقامات، قوانین و تصمیمات آن بدون هیچ استثنایی به‌شیوهٔ دموکراتیک تعیین می‌شود، با رأی مردم می‌آیند، با رأی مردم می‌روند (همچون احمدی‌نژاد)، تحت نظارت نهادینهٔ مردم در اتاق شیشه‌ای قرار می‌گیرند. هیچ امتیاز و حق ویژه‌ای برای هیچ فرد و صنف و طبقه‌ای پذیرفته نیست. هیچ مقام مادام‌العمر و فوق قانون در آن وجود ندارد. همهٔ قوانین با رضایت نمایندگان مردم وضع، تفسیر و نسخ می‌شوند. حقوق پایهٔ همهٔ شهروندان تضمین می‌شود، حقوقی که در هیچ شرائطی مطلقاً قابل‌نقض نیست. یکی از این حقوق امکان تبدیل اقلیت به اکثریت است..به حکومت دموکراتیک سکولار فکر می‌کنم
اسلام سیاسی
اسلام سیاسی چهار مؤلفه دارد: یک. سیاست زیرمجموعهٔ دیانت، دو. استفاده از ظرفیت‌های اسلام برای بسیج توده‌ها در زمان انقلاب و استقرار نظام، سه. حق ویژهٔ فقها در حوزهٔ سیاسی، چهار. شریعت به مثابهٔ قانون کشور. مقابل اسلام سیاسی دو گونهٔ اسلام غیرسیاسی و اسلام مدنی است. مراد از اسلام مدنی سیاست‌ورزی مسلمانان در جامعهٔ مدنی در نظام سکولار است.اسلام سیاسی در ایران معاصر
نظریهٔ ولایت فقیه
نظریه‌های متعددی دربارهٔ دولت، زمامداری و ادارهٔ امور جامعه از سوی فقیهان شیعه به‌ویژه فقهای متأخر مط‌رح شده‌است. تعدد این نظریه‌ها نشان می‌دهد که در باب دولت هیچ نظریه‌ای ضروری دین و مذهب یا ضروری فقه محسوب نمی‌شود، به نحوی که انکارش مستوجب عقوبت باشد، حتی نظریهٔ متفق‌علیه فقیهان در دست نیست.
اعتقاد به «برابری» انسان‌ها در تمامی شئون (یا بعضی شئون) با اندیشهٔ ولایت شرعی در تضاد است. لازمهٔ غیرقابل انفکاک ولایت فقهی، محجوریت است. مولّی علیهم (افراد تحت ولایت) کسانی هستند که در حوزهٔ ولایت شرعاً ناتوان از تصدی امور خود، فاقد اهلیت تدبیر و به نحوی از انحا در ادارهٔ امور خود محجور محسوب می‌شوند. اگر مولّی‌علیهم رشید بودند و شرعاً قادر بر تصدّی امور خود بودند تحت ولایت قرار نمی‌گرفتند.
ولایت شرعی فقیه بر مردم فاقد مستند معتبر عقلی و نقلی (کتاب و سنت و اجماع) است؛ لذا مورد، تحت اصلِ عدمِ ولایت باقی می‌ماند، یعنی فقیهان ولایت شرعی بر مردم ندارند. به عبارت دیگر «حکومت ولایی» فاقد دلیل موجّه دینی است.
خبرگان منصوب
انتصاب از سوی شارع با انتخاب از جانب مردم قابل‌جمع نیست. تعیین‌کنندگان ولیّ امر، جمعی از فقیهان هستند که خبرگان خوانده می‌شوند. خبرگان را با پنج شیوه می‌توان برگزید. در یکی از این شیوه‌ها بنابر حکم اولی اعضای مجلس خبرگان مستقیماً توسط ولیّ امر منصوب می‌شوند یا با یک واسطه توسط منصوبین وی نصب می‌شوند. شرط مهم همسویی و هم‌سلیقگی و سازگاری با ولیّ امر، ملاک اصلی گزینش «خبرگان منصوب» است. نصب عام فقیهان به ولایت بر مردم راه‌حل برخی فقیهان جهت اقامهٔ دین، بازتاب فرهنگ خارج از دین بوده در زمرهٔ راه‌حل‌های متشرعه به‌حساب می‌آید و هرگز نمی‌توان آن را راه‌حل شارع در حوزهٔ سیاست قلمداد کرد، آن‌هم راه‌حل منحصربه‌فرد شرعی.حکومت انتصابی
تبارشناسی ولایت فقیه
ولایت فقیه به‌شدت متأثر از شیوهٔ کشورداری غالب محیطی است که فقها در آن نفس کشیده‌اند. فقها هیچ تصویر دیگری از حکومت، زمامداری و کشورداری جز آنچه در آن بوده‌اند نداشته‌اند، و در پس ذهن خود با الگوی رایج جامعه و عصر خود و استنتاجاتی خاص نتیجه گرفته‌اند که شارع نیز می‌باید برداشت آن‌ها را تأیید کند. آنچه این گروه از فقها به عنوان ولایت فقیه مطرح کرده‌اند آمیزه‌ای از امامت انتصابی در کلام شیعه با شاهنشاهی ایرانشهری است که با فلسفهٔ فیلسوف‌شاهی افلاطونی عجین شده با تغییراتی جزئی به‌عنوان نظریه‌ای شرعی و فقهی بازتولید شده‌است. فقیه فرهمند نه از سوی مردم که از سوی شارع به ولایت می‌رسد، مصلحت مردم را بهتر از مردم درک می‌کند، و اختیاراتی همانند انسان کامل محیی الدین دارد: ولایت مطلقه.مقاله تأملی در مسئله ولایت فقیه در کتاب دغدغه‌های حکومت دینی
ابتکارات خراسانی
آخوند خراسانی در میان فقیهان شیعه، کمترین حق ویژه را در حوزهٔ عمومی برای فقیهان قائل است. او درست نقطهٔ مقابل خمینی است که در میان فقیهان شیعه، بیشترین حق ویژه را در حوزهٔ عمومی برای فقیهان قائل است، یعنی ولایت مطلقه با همان اختیارات پیامبر و امام در حوزهٔ عمومی فراتر از احکام متعارف شرعی، اختیاری که خراسانی حتی برای پیامبر و ائمه نیز قائل نبود و آن را منحصر در ذات اقدس الهی دانست و از احکام دین شمردن اختیارات مطلقهٔ غیرمعصوم را بدعت معرفی کرد.
به نظر متأخر خراسانی امور حسبیه از جمله ادارهٔ جامعه و تصدّی حکومت در زمان غیبت «حق جمهور مردم» است که به عقلای مسلمین و ثقات مؤمنین تفویض شده‌است، و سازوکار آن در این زمان انتخابات آزاد است. بر این اساس شرط فقاهت در زمامداری جامعهٔ اسلامی لازم نیست.مقدمه کتاب سیاست‌نامه خراسانی
استیضاح رهبری
من به‌عنوانِ یکی از شهروندان ایرانی، رهبر جمهوری اسلامی ایران حضرت آقای سیدعلی حسینی خامنه(ای) را به استبداد، ظلم، قانون‌شکنی، براندازی جمهوری اسلامی و وهن اسلام متهم می‌کنم.
اولاً، معتقدم ایشان با تجاوز به حقوق شهروندیِ مردم ایران به صورت نهادینه، در قامت یک دیکتاتور تمام‌عیار، حکومت مطلقهٔ شاهنشاهی را با ظاهر اسلامی بازآفرینی کرده‌است.
ثانیاً، بر این باورم که ایشان با نقض استقلال قضات و قوهٔ قضائیه، سیاسی کردن قضاوت و ظلم آشکار در حق منتقدان و ذوی‌الحقوق، «ولایت جائر» را محقّق کرده‌است.
ثالثاً، معتقدم که وی با نقض مکرّر اصول متعدّد قانون اساسی به‌ویژه در حوزهٔ تقنین و اجرا، بزرگ‌ترین قانون‌شکنی را دو دههٔ اخیر مرتکب گردیده، و با استحاله و فروپاشی قانون اساسی، بزرگ‌ترین برانداز جمهوری اسلامی بوده‌است.
رابعاً، ازآنجاکه این استبداد و ظلم و قانون‌شکنی و براندازی را به‌نام اسلام و مذهب اهل‌بیت و جانشینی رسول‌الله و ائمه و حکومت اسلامی مرتکب شده، بزرگ‌ترین ضربه را به اسلام و تشیّع و خدا و پیامبر و ائمهٔ اهل‌بیت وارد کرده، با دولتی کردن دین، مایهٔ وهن اسلام و شَین مذهب شده‌است؛ و بالاخره، با توجه به از دست دادن شرائط لازمِ ضمن عقد، ولایت ایشان ساقط است، بی‌آنکه نیازی به عزل داشته باشد.»نامه سرگشاده مورخ ۲۶ تیر ۱۳۸۹ به رئیس و اعضای مجلس خبرگان رهبری در کتاب استیضاح رهبری
ابتذال مرجعیت شیعه
مجلس خبرگان رهبری در حق آقای خامنه‌ای حداقل سه بار براساس «مصلحت نظام» تخلف کرد:
اول. نادیده گرفتن اشکال خلاف قانون بودن فقدان شرط افتاء و مرجعیت بالفعل (نقض اصل ۱۰۹ قانون اساسی ۱۳۵۸).
دوم. عدم اعلام «موقت بودن رهبری» غیرقانونی آقای خامنه‌ای حداقل در دو ماه نخست رهبری ایشان (مصوّبهٔ اجلاسیهٔ ویژهٔ خبرگان رهبری مورخ ۱۴ خرداد ۱۳۶۸).
سوم. نادیده گرفتن فقدان اجتهاد مطلق یعنی صلاحیت علمی لازم برای افتاء در ابواب مختلف فقه (نقض اصول ۵، ۱۰۷ و ۱۰۹ قانون اساسی ۱۳۶۸).
داستان مرجعیت اعلای خامنه‌ای چهار گام داشت. گام اول خطیبی توانا در خدمت نظام که نه ادعای اجتهاد داشت نه رهبری و مرجعیت را به خواب می‌دید: حجت‌الاسلام‌والمسلمین خامنه‌ای. گام دوم رهبری و ولایت مطلقهٔ مؤمن مقلّد و نهایتاً مجتهد متجزّی به‌عنوان فقیه براساس مصلحت نظام از نیمهٔ خرداد ۱۳۶۸: خامنه‌ای مقام معظم رهبری. گام سوم برنامه‌ریزی برای مرجعیت از نیمهٔ خرداد سال ۶۸ و اعلام رسمی در آذر ۷۳: آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای مرجع جایزالتقلید. گام چهارم خیز برای مرجعیت اعلا و منحصربه‌فرد از تابستان ۱۳۷۶: "امام خامنه‌ای!" در این بلیّه تنها وی مسئول نیست، شرکای روحانی او از مدرسهٔ خمینی نیز در «ابتذال مرجعیت شیعه» با وی هم‌پرونده‌اند. خمینی با پشتوانهٔ مرجعیتش رهبر شد، و جناب خامنه‌ای با اتّکاء به رهبریش مرجع شد! رهبری و مرجعیت ایشان هر دو با قاعدهٔ «حفظ نظام اوجب واجبات است» تحصیل شد. مرجعیت مؤمن مقلّد و نهایتاً مجتهد متجزّی با اکسیر مصلحت نظام یعنی «ابتذال مرجعیت شیعه».کتاب ابتذال مرجعیت شیعه
جنبش سبز مانند مسابقهٔ فوتبالی بود که داور و کمک‌داورهای آن، مربی تیم حریف و دستیاران او باشند و داور به تمام بازیکنان تیم مقابل کارت زرد و قرمز داده و گاهی فراموش می‌کند داور مسابقه است، و به‌جای بازیکنان تیمش بازی هم می‌کند و گل هم می‌زند! آقای خامنه‌ای از همان آغاز اعتراض مسالمت‌آمیز مردمی را «فتنه» نامید و آن را توطئهٔ دشمنان خارجی علیه نظام قلمداد کرد.مقدمه کتاب ندای سبز
جمهوری اسلامی هرگز جرأت نکرده‌است رقبای منتقد زمامداران را محاکمه کند. مجازات شریعتمداری، منتظری، میرحسین موسوی و مهدی کروبی همگی برخلاف قانون، برخلاف شرع و برخلاف موازین حقوق بشر بوده‌است. مجازات بدون حکم دادگاه صالح، بدون حق دفاع متهم و تنها به ارادهٔ شخص اول هیچ معنایی جز استبداد و دیکتاتوری ندارد. حکومت قانون یعنی ممنوعیت مجازات غیرقانونی. زمانی استبداد در ایران پایان یافته‌است که احدی به اتهام مخالفت با منویّات اعلی‌حضرت همایونی یا مقام معظم رهبری محبوس و محصور و تبعید نشود. تنها با تغییر اسم رژیم از شاهنشاهی به جمهوری اسلامی که چیزی عوض نمی‌شود. مهم این است که تصمیم‌گیری شخصی شاه یا رهبر مادام‌العمر جایش را به تصمیمات نهادهای قانونیِ جمعیِ پاسخ‌گویِ نظارت‌پذیرِ ادواری بدهد. درهرصورت ایجاد تضییقات برای درمان منتقد محصور غیر از نقض قانون و انسانیت، نهایت ناجوانمردی و عدم مروّت است.چنین کنند زمامداران با رقبای منتقدشان در کتاب ندای سبز
به دنبال سوء تفاهمی دربارهٔ شعار «نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران» در روز قدس ۱۳۸۸ در تهران،متن کامل مصاحبه با صدای آمریکا کدیور کتباً توضیح داد که در وقوع این شعار هیچ تردیدی نیست. بحث در صحت آن است.
کدیور تا سال ۱۳۸۸ قبل از ممنوع‌القلم شدن ۱۳ جلد کتاب کاغذی و پس از آن تاکنون ۱۱ کتاب جدید الکترونیکی منتشر کرده، که اکثر آن‌ها علی‌رغم عدم انتشار کاغذی و ممنوعیت در فهرست کتابخانهٔ ملی ثبت شده‌است.سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران تاریخ مراجعه:۳ تیر ۱۳۹۴ در مجموع تاکنون ۲۴ کتاب از آثار کدیور منتشر شده‌است، شامل ۱۷ جلد تألیف، ۴ جلد تصحیح و ۳ جلد کتابشناسی.
تصحیح انتقادی
کتاب‌شناسی فلسفی
اندیشه سیاسی در اسلام
اسلام در حوزه عمومی
اندیشه سیاسی استاد منتظری
مواجههٔ جمهوری اسلامی با علمای منتقد
افضل‌الجهاد
اسلام و حقوق بشر
شهاب‌الدین مرجانی در ۱۶ ژانویه سال ۱۸۱۸ در شهر قازان، در دوران امپراطوری روسیه به دنیا آمد.
او تحصیلات مقدماتی خود در قازان به اتمام رساند و در ۱۷ سالگی برای تحصیلات عالی به شهرهای بخارا و سمرقند در آسیای مرکزی رهسپار گردید. او در سال ۱۸۴۸ پس از یازده سال تحقیق و تحصیل به قازان بازگشت و در مسجد مدرس قازان به امام جماعت منصوب شد.
در سال۱۸۶۷ از طرف مجمع اسلامی مسلمانان قفقاز (ولگا و اورال) به عنوان رهبر دینی منطقه قازان انتخاب گردید. قازان در آن دوران یکی از معتبرترین و بزرگترین مراکز دینی منطقه قفقاز بشمار می‌رفت.
او در طی دوران رهبری خود با روابط دوستانه و مثبت با مسئولان سکولار حکومتی برقرار نمود. از دستاوردها او در طی این سالها می‌توان به چاپ اولین نسخه قرآن در شهر قازان اشاره نمود. از دیگر کارهای مهم او به جمع‌آوری پول برای سازماندهی آن برای مردم زلزله زده قفقاز، ایجاد دفاتر ثبت گزارش‌ها تولد، ازدواج و مرگ برای مسلمان و تعامل و همکاری با سازمان‌های دولتی در امور قضایی (دادگاه‌ها) می‌توان اشاره کرد.
او در سال ۱۸۷۰ کتابی با عنوان ((الحضرت الحق)) منتشر کرد. او در کتاب به مسائل مهم اجتماعی و نظراتی در مورد اصلاح و بازبینی در بعضی مسائل اسلامی اشاره کرده‌است. این کتاب شهرت او را نه تنها در بین مسلمانان قفقاز بلکه در بین مسلمانان آسیای مرکزی نیز گسترش یافت.
یکی از آروزهاو ایده‌های روشنکفرانه مرجانی در رابطه با پیشرفت علمی و اجتماعی جامعه تاتار بود. به عقیده او یکی از ابزار مهم در آموزش و بالا بردن سطح فرهنگ جامعه مسلمان تاتار و اصلاح سیستم آموزش و پرورش و تغییر به سیستمی نوین و مستقل می‌باشد.
او سیستم آموزش و پرورش را قدرتمندترین ابزار پیشرفت برای نجات مردم از خواب زمستانی می‌دانست. وی همیشه سعی در یافتن پاسخ مسائل مطروحه در جامعه امروزی و توسعه یافته تاتار بود و عقیده داشت جهت بالابردن سطح اجتماعی و علمی، سیاسی و فرهنگی جامعه بایستی تمدنی مدرن وجود داشته باشد.
او حدود ۳۰ اثر از خود برجای گذاشت که عمدتاً به زبان عربی منتشر شده‌است. دیدگاههای فکری و فلسفی مرجانی باعث شده در کشورها حوزه قفقاز و آسیای مرکزی به عنوان استاد، رهبر دینی، مورخ، فیلسوف و یک پدیده شگرف و قابل توجه در تاریخ آن کشورها باقی بماند.
او در ۱۸ آوریل سال ۱۸۸۹ در ۷۱ سالگی در شهر قازان دیده از جهان فرو بست.
سر اوِن ویلانز ریچاردسون (متولد ۲۶ آوریل ۱۸۷۹ – درگذشته در ۱۵ فوریه ۱۹۵۹)، یک فیزیک‌دان اهل انگلستان بود.
او در خلال سال‌های ۱۹۰۶ تا ۱۹۱۳ در دانشگاه پرینستون مقام استادی را داشت و در سال ۱۹۲۸ به خاطر گسیل گرمایونی و قانون ریچاردسون موفق به دریافت جایزه فیزیک نوبل شد.
ریچاردسون در دوزبری، یورکشایر،Dewsbury, Yorkshire انگلستان به دنیا آمد و تنها فرزند جاشوا هنری و شارلوت ماریا ریچاردسون بود. او در مدرسه بتلی گرامر تحصیل کرد و از کالج ترینیتی دانش‌آموخته شد.
تحصیلات مقدماتی را در کلاس هانورس دانشکده علوم طبیعی سپری کرد در سال ۱۹۲۰ او مدال هاقس را از انجمن سلطنتی به دلیل تحقیقاتش در مورد پدیده ترمیونی دریافت کرد. او همچنین در مورد پدیده Gyvomagnetic تحقیق کرد
مدرسه مهندسی تندن دانشگاه نیویورک از مدارس و کالج‌هایی است که تشکیل دهندهٔ دانشگاه نیویورک هستند. پردیس اصلی آن در بخش بروکلین شهر نیویورک ایالات متحده آمریکا قرار دارد. این مدرسه دومین دانشگاه فنی خصوصی پرقدمت در آمریکاست که در سال ۱۸۵۴ بنیان‌گذاری شده‌است. در رشته‌های مهندسی برق، شیمی پلیمر، مهندسی هوافضا و مایکروویو سابقهٔ برجسته‌ای دارد و اینک در ارتباطات، علوم اطلاعات و مدیریت فناوری پیشتاز می‌باشد.
این مدرسه همچنین برای مراکز پژوهشی و تحقیقاتی و برنامه‌هایی که برای توسعه و تشویق آموزش ریاضیات و علوم در مدارس ابتدایی و دبیرستان نیویورک دارد شناخته شده‌است.
مارتین ال پرل برندهٔ جایزه نوبل فیزیک در سال ۱۹۹۵ و گرترود ب الیون برندهٔ جایزه نوبل پزشکی در سال ۱۹۸۸ از دانش آموختگان این مدرسه می‌باشند.
http://en.wikipedia.org/wiki/Polytechnic_Institute_of_New_York_University
بمانی فیلم ایرانی محصول سال ۱۳۸۰ توسط داریوش مهرجویی است. این فیلم شرح زندگی سه دختر ایلامی به نام‌های "مدینه"، "نسیم" و "بمانی" است.
این داستان سه عشق است، عشق سه دختر جوان به زندگی که در برخورد با نابسامانی های اجتماعی تا آستانه مرگ ویران می شود.
دلارام (مدینه) صابر، زن جوانی از یک خانواده عرب که از شوهر معتادش جدا شده، با مادربزرگش زندگی می کند و به قالیبافی مشغول است. جوانی که اواخر دوران سربازی اش را میگذراند، در جریان سفارش بافت یک قالیچه برای مادرش، با دلارام آشنا و شیفته اش می شود آن دو باهم قرار می گذارند تا پس از پایان سربازی جوان، مادرش به خواستگاری او برود. اما رفت و آمدهای این دو باعث میشود که برادران متعصب دلارام، سر او را به اتهام فساد و فحشا میبرند.
دختر دوم نسیم پویان، دانشجوی سال اول پزشکی، به جهت تعصب و اعتقادات خشک پدرش وانمود میکند که در رشته علوم آزمایشگاهی درس میخواند، اما پدرش واقعیت را میفهمد و چون اعتقاد دارد که بیمارستان ها محل فساد است و دلش نمی خواهد که دخترش شب تا صبح با دکترها در بیمارستان تنها بماند، نسیم را از دانشگاه بیرون کشیده و در زیرزمین خانه زندانی میکند. نسیم از فرط استیصال خود را به آتش میکشد.
سومین دختر "بمانی" است. بمانی حبیبیان، دانش آموز دبیرستان و فرزند خانواده ای پرجمعیت و فقیر است. پدرش که رفتگر شهرداری است، تصمیم می گیرد تا بمانی را در برابر سه سال اجاره خانه، به عقد صاحب خانه شان در آورد که پیرمرد پولداری با نام خالو است. بمانی مقاومت کرده و می گریزد و به خانه یکی از بستگانش پناه می برد. امّا پدرش او را برمیگرداند و بالاخره مراسم ازدواج دختر نوجوان با پیرمرد پولدار برگزار می شود در حالی که او دل در گروی چوپان جوانی دارد که سودایش رفتن به شهر برای کسب موفقیت بیشتر است. یک بار که بمانی راجع به چوپان جوان با پدرش صحبت کرده بود، کتک مفصلی خورده بود. کار بمانی در خانه پیرمرد فقط خدمت به ارباب است، اما پس از چندی عصیان می کند با کوفتن چوبی بر سر خالو، از خانه اش گریخته و به خانه پدری میرود و با ریختن نفت بر سر و رویش خودسوزی می کند. بمانی با تن و صورت و روح سوخته، طلاقش را از خالو می گیرد، این بار نه در خانه پدر که سرگردان است و به گورستانی می رسد و در آنجا با مرده شور جوانی که در حاشیه گورستان زندگی میکند آشنا می شود و آن دو تصمیم میگیرند تا همان جا باهم زندگی کنند
در نظریه گراف، الگوریتم دایکسترا یکی از الگوریتم‌های پیمایش گراف است که توسط دانشمند هلندی علوم رایانه، اِدْسْخِر دیْکْسْترا در سال ۱۹۵۹ ارائه شد.
این الگوریتم یکی از الگوریتم‌های پیمایش گراف است که مسئلهٔ کوتاه‌ترین مسیر از مبدأ واحد را برای گراف‌های وزن‌داری که یال با وزن منفی ندارند، حل می‌کند و در نهایت با ایجاد درخت کوتاه‌ترین مسیر، کوتاه‌ترین مسیر از مبدأ به همهٔ رأس‌های گراف را به دست می‌دهد. همچنین می‌توان از این الگوریتم برای پیدا کردن کوتاه‌ترین مسیر از مبدأ تا رأس مقصد به این ترتیب بهره جست که در حین اجرای الگوریتم به محض پیداشدن کوتاه‌ترین مسیر از مبدأ به مقصد، الگوریتم را متوقف کرد.
الگوریتم دایکسترا یکی از الگوریتم‌های مورد استفاده برای محاسبه کوتاه‌ترین مسیر تک منبع (single-source shortest path) است و مشابه الگوریتم پریم می‌باشد در صورتی که گراف یال با وزن منفی داشته باشد، این الگوریتم درست کار نمی‌کند و می‌بایست از الگوریتم‌های دیگر نظیر الگوریتم بلمن-فورد که پیچیدگی زمانی آن‌ها بیشتر است استفاده کنیم.
خط مشی الگوریتم دایکسترا، مشابه با روش حریصانهٔ استفاده شده در الگوریتم پریم برای پیدا کردن زیر درخت فراگیر بهینه است.
نام این الگوریتم بر اساس نام ارائه‌دهنده هلندی آن، یعنی اِدسخِر دایکسترا انتخاب شده‌است. در منابع فارسی آن را به شکل‌های دِیکسترا، دکسترا، دایکسترا، دایجسترا، دیجسترا، دایجکسترا و دیجکسترا هم نوشته شده‌است، ولی جیمِ آن در تلفظ هلندی آن تلفظ نمی‌شود، لذا دو مورد اول صحیح هستند.
"روند الگوریتم دایکسترا" مطابق زیر می‌باشد:
۱- انتخاب راس مبدا