moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
کیسه جنینی در داخل تخمک بوجود می‌آید قسمت اعظم تخمک جوان را بافت خورش تشکیل می‌دهد که یاخته‌های آن دیپلوئید هستند. نحوه تشکیل کیسه جنینی به این ترتیب است که ابتدا یکی از یاخته‌های بافت خورش که نزدیک سفت است بزرگ‌تر شده و به یاخته مادر مگاسپور که دیپلوئید است تبدیل می‌گردد. این یاخته با تقسیم می‌وزی چهار مگاسپور هاپلوئید (n کروموزومی) تولید می‌کند سه مگاسپور که به سفت نزدیکترند عموماً متلاشی می‌شوند، اما چهارمین مگاسپور که از سفت دورتر است بزرگ‌تر می‌شود و با انجام سه بار تقسیم میتوزی هشت هسته هاپلوئید تولید می‌کند.
هر هسته و مقداری از سیتوپلاسم پیرامون که یاخته را بوجود می‌آورد شش هسته با سیتوپلاسم پیرامون خود به ۶ یاخته کامل و مجزا تبدیل می‌شوند. دو هسته قطبی نیز یک یاخته دوهسته‌ای (دیپلوئید) را تشکیل می‌دهند در نتیجه تعداد یاخته‌های کیسه جنینی به هفت عدد کاهش می‌یابد هفت یاخته نامهای خاص دارند. در کیسه جنینی مجاور سفت یک یاخته تخمزا همراه با دو یاخته قرینه قرار دارد هسته ثانویه تقریباً در مرکز کیسه جنینی است به یاخته‌های مادر آندوسپرم معروف است سه هسته باقیمانده که در کیسه جنینی دور از سفت قرار دارند یاخته‌های متقاطر نامیده می‌شوند. کیسه جنینی در این مرحله از رشد آماده لقاح است.
نقش مادگی که اندام زایای گیاه می‌باشد در تولید مثل می‌باشد و مادگی در ایجاد یاخته‌های جنسی گیاه یعنی یاخته‌های ماده نقش دارد و به‌طور کلی مراحل اصلی تولید مثل جنسی یعنی میوز و لقاح درون گل صورت می‌گیرد در اثر تقسیم، یاخته‌های نر و ماده تشکیل می‌شوند. سپس در اثر گرده افشانی لقاح صورت می‌گیرد و میوه و دانه بوجود می‌آیند. میوه و دانه رشد می‌کنند و سپس پراکنده می‌شوند با پیدایش دانه، فرایند تولید مثل جنسی کامل می‌شود و با تشکیل جنین درون دانه نخستین مرحله از دوران زندگی گیاه جوان آغاز می‌شود.
تیبریوس کلودیوس سزار آگوستوس ژرمانیکوس (۱ اوت ۱۰ پ. م - ۱۳ اکتبر ۵۴) چهارمین امپراتور روم از دودمان ژولیو کلودین بود.
وی از سنین پایین مشکل لکنت زبان داشت و این از طرف خانواده وی نیز تأیید شده بود و دورنمایی برای رسیدن به پست‌های عمومی برای وی نداشتند. پس از قتل کالیگولا وی تنها بازمانده مرد خانواده بود و به این ترتیب به امپراتوری رسید.
ناتوانی کلادیوس احتمالاً او را از سرنوشت بسیاری از اشراف دیگر در طی تصفیه‌های دوران سلطنت تیبریوس و کالیگولا نجات داد. دشمنان بالقوه او را تهدید جدی نمی‌دیدند. زنده ماندن وی باعث شد که وی پس از ترور کالیگولا توسط گارد پرتورین به عنوان امپراتور اعلام شود، در این زمان او آخرین مرد بزرگسال خانواده خود بود. با وجود کمبود تجربه، کلادیوس ثابت کرد که یک مدیر توانمند و کارآمد است. وی بوروکراسی امپراتوری را شامل آزادگان کرد و برای بازگرداندن اقتصاد امپراتوری کلودیوس تلاش بسیاری کرد، تا بحران‌های ایجاد شده از دوره کالیگولا را پایان بخشد. اما اعتماد عمومی مردم نسبت به خاندان ژرمانیکوس کاهش یافته بود.لژیونیکا: بخش پنجم: لژیون اول ژرمانیا؛ مهدی یاراحمدی وی همچنین یک سازنده بلند پرواز بود، و در سراسر امپراتوری جاده‌ها، قنات‌ها و کانال‌های جدید زیادی می‌ساخت. در دوران سلطنت وی امپراتوری فتح موفقیت‌آمیز بریتانیا را آغاز کرد.
در سال ۴۳ م امپراتور کلودیوس همراه با لژیون‌های دوم آگوستا، نهم اسپانیا، چهاردهم جمینا و بیستم والریا ویکتریکس به بریتانیا حمله کرد. اولین پادگان لژیون بیستم در بریتانیا در منطقهٔ کامولودونوم مرکز ایالت ترینووانتس (در گلوستر امروزی) بود.لژیونیکا: بخش یازدهم: خاطرات عقاب سیاه؛ مهدی یاراحمدی کلودیوس توانست، کار تصرف بریتانیا را برای روم یکسره کند.
کلودیوس بعد از ورود آخرین همسرش یعنی برادرزاده اش امپراتریس اگریپینا که میزان زیادی از قدرتش را به‌دست آورده بود اقدامات مفیدتری را برای گسترش امپراتوری به عمل آورد هر چند قبل از آن هم حکومتی مؤثر داشت ولی با ورود اگریپینا موفقیت بیشتری به‌دست آورد اما قدرتش شروع به افول کرد.
وی که علاقه شخصی به قانون داشت، در دادگاه‌های عمومی ریاست می‌کرد و حداکثر بیست فرمان در روز صادر می‌کرد. وی در طول سلطنت خود، به ویژه توسط عناصر اشراف، آسیب‌پذیر دیده می‌شد. کلادیوس دائماً مجبور به دفاع از مواضع خود بود، که منجر به مرگ بسیاری از سناتورها شد. این وقایع به اعتبار وی در میان نویسندگان باستان آسیب رساند، اگرچه مورخان جدیدتر این نظر را اصلاح کرده‌اند. بسیاری از نویسندگان ادعا می‌کنند که وی توسط همسر خود، آگریپینا جوان ترور شد. پس از مرگ وی در سن ۶۳ سالگی، نرون، برادرزاده بزرگ وی و پسر خوانده قانونی که به‌طور قانونی پذیرفته شد، جانشین وی به عنوان امپراتور شد. از سلطنت ۱۳ ساله کلاودیوس (کمی بیشتر از دوران نرون) هیچ جانشینی تا زمان دومیتیان که به مدت ۱۵ سال سلطنت کرد، پیشی نخواهد گرفت.
پیر کارله دو شامبلن دو ماریوو ، معروف به ماریوو (۴ فوریه ۱۶۸۸-
۱۲ فوریه ۱۷۶۳)، نمایش‌نامه‌نویس معروف قرن هجدهم فرانسه است.
از وی ۳۰ نمایشنامه باقی‌مانده که بیشتر آنها به زبانهای دیگر ترجمه شده‌اند و بعضی از آنها شاهکار محسوب می‌شوند. "جزیره بردگان" "L'Île des Esclaves"، "بازی عشق و شانس" "Le Jeu de l'Amour et du Hasard"، "زندگی ماریان""La Vie de Marianne" و "بی‌ثباتی دوطرفه" "La Double Inconstance" و دهقان تازه بدوران رسیده از آثار او هستند.
کیهانی‌زاده، نوشیروان: تاریخ ایران در این روز (برداشت آزاد با ذکر منبع)
سِر جیمز آگوستوس هنری موری (معروف به سِر جیمز موری یا سِر جیمز ماری) (زادهٔ ۷ فوریهٔ ۱۸۳۷ در اسکاتلند - درگذشتهٔ ۲۶ ژوئیهٔ ۱۹۱۵ در آکسفورد، انگلستان) لغت‌شناس و فرهنگ‌نویس بلندآوازهٔ اسکاتلندی بود. شهرت او بیشتر به این دلیل است که نخستین ویراستار "فرهنگ انگلیسی آکسفورد (OED)" بوده‌است. موری، بیشترِ سال‌های نیمهٔ دوم عمرش، یعنی ۳۶ سال، از ۱۸۷۹ تا هنگام درگذشتش را صرفِ تألیف و سرپرستیِ تألیف و تدوین فرهنگ یادشده کرد. تا سال ۱۹۱۴، حدود یک سال پیش از درگذشتِ او، ۸ مجلد از ۱۲ مجلد (۱۰ جلدِ) ویرایش نخستِ فرهنگ (یعنی تا Sh) چاپ شده بود.وی تا پیش از مرگش توانست تا حرف T را کامل کند. متن کامل اثر، در یکم ژانویه سال ۱۹۲۸، یعنی ۱۳ سال پس از درگذشت موری، منتشر شد. این اثر، در دوازده جلد ، شامل ۴۱۴۸۲۵ هزار واژه و ۱۸۲۷۳۰۶ نقل قول توضیحی منتشر شد، و بزرگ‌ترین فرهنگ لغت زبان انگلیسی است و معتبرترین فرهنگ لغت جهان به‌شمار می‌رود.
از او به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین لغت‌شناسان سنتیِ زبان انگلیسی یاد می‌کنند. موری بر اثر عارضهٔ سینه‌پهلو یا پلورزی در ۷۸سالگی در آکسفورد درگذشت و همان‌جا به خاک سپرده شد.
سایمون وینچستر کتابِ "جرّاحِ کروتورن" (۱۹۹۸) را دربارهٔ موری و ویلیام چستر ماینر نوشت. سپس‌تر فیلمِ "پروفسور و مرد دیوانه" (۲۰۱۹) به کارگردانی P.B.Shemran از روی این کتاب ساخته شد، با بازی مل گیبسون در نقشِ موری.
سوی شرقی این تقسیم که قسمت قدیمی شهر است، بر دیره نامیده می‌شود، اما قسمت جدید تر به بر دبی مشهور است.
خور یک پیش آمدگی رودخانه شکل است از خلیج فارس به داخل خاک دبی در امارات متحده عربی.
نهایت این پیش آمدگی در منطقه‌ای به نام «ابوکِدرَه» در سر راه العویر و به شکل یک قلاب واقع شده و آن را راس الخور می‌نامند. در این قسمت خور کمی عریض تر است و دو قسمت جزیره مانند در آن واقع است که گاهی محل استراحت پرندگان مهاجر و مرغان دریایی است.
دو سوی خور «یعنی بردبی و دیره» توسط چهار گذر اصلی به هم متصل شده‌اند:
همچنین برای گذر از خور قایق‌های مسافربری به نام عبره به عربی « العَبرَة » روزانه به جمعیت زیادی خدمت رسانی می‌کنند. دو ایستگاه اصلی این قایقهای تاریخی در طرف کرانه خور قرار دارد که عبارت‌اند از:
کشتی‌های تفریحی و رستوران‌های آبی متعددی روزانه از سواحل خور مسافران خود را سوار و پیاده می‌کنند. همچنین لنج‌های بسیاری در منطقهٔ راس (الراس یا سر متصل به خلیج فارس خور) برای حمل بار به انتظارند یا مشغول بارگیری‌اند.
خور دبی یکی از جاذبه‌های گردشگری امارت دبی به‌شمار می‌آید. در صبح بامداد اگر گذرتان به منطقه شندغه در کرانهٔ غربی خور دبی بیفتد، با چشم‌اندازهای زیبا و بالطافت، ونسیم سحر انگیز صبا رو برو خواهید شد، بازتاب پرتو آفتاب توسط آب برفراز آب‌های نیلگون خلیج فارس و خور دبی، معمولاً چشم‌اندازهای زیبایی به وجود می‌آورد.
ساختمان‌های تاریخی «قریة التراث» وخانه‌های قدیمی مزین با دیکورهای گچ بری، وبادگیرهای مجلل منظره‌ای دل‌انگیز خاصی به خود دارد. در دهانه خور دبی کشتی‌های مختلف در حال حرکت هستند، ودخول وخروج کشتی‌های مختلف باری ومسافرتی از دهانه خور منظری بی نظیری به وجود آورده‌اند.
در سمت مغرب خور رستوران‌های متعدی وجود دارد که مأکولات مختلف به گردشگران تقدیم می‌کند. این رستوران‌ها در ناحیه‌ای که شندغه می‌نامند واقع شده‌است. از اماکن دیدنی شندغه در کرانه غربی خور دبی:
اما از سمت شرقی خور دبی: ساختمان‌های زیبا ومجلل، کتابخانه عمومی، هتل‌های مدرن پنج ستاره‌ای، بازارهای داروهای سنتی «سوق الاعشاب الطبیة»، بازارهای کالاهای مختلف، اسکلهٔ کشتی‌های باری و تجارتی در جانب خور، وایستگاه قایق‌های تاریخی که بیش از یک قرن در خور دبی فعالیت دارند و به نام «العَبرَه» معروف است، در این از جانب از خور واقع شده‌است.
بابیلون یک نرم‌افزار کاربردی در حوضه دیکشنری واژه‌نامه‌ای تک کلیکه و ساخت شرکتی اسرائیلی به همین نام است که با استفاده از آن معانی لغات مورد نظر با یک کلیک بر روی آن واژه مشخص می‌گردد. این نرم‌افزار برای تشخیص کلمات در برنامه‌های مختلف ویندوز چون ورد، اوتلوک، اکسل، اینترنت اکسپلورر و آدوبی ریدر (پرونده‌های پی‌دی‌اف) از روش تشخیص نوری نویسه‌ها یا OCR استفاده می‌کند. این واژه‌نامه با استفاده از پرونده‌های مختلف فرهنگ واژگان که هر یک به یک موضوع اختصاص دارند می‌تواند به یک واژه‌نامهٔ چندمنظوره بر روی رایانهٔ شخصی، تبدیل شود.
پرونده‌های فرهنگ واژگان این نرم‌افزار دارای پسوند BGL هستند که پس از نصب برنامهٔ اصلی امکان افزوده شدن به آن را دارند. نسخهٔ ۹ از این نرم‌افزار مدتی است که از سوی شرکت بابیلون عرضه شده‌است.
بابیلون شامل واژه‌نامه‌های داخلی است (مثل انگلیسی به انگلیسی، عبری به انگلیسی، انگلیسی به آلمانی، انگلیسی به فرانسه، انگلیسی به اسپانیایی) که بعضاً توسط علاقه‌مندان ساخته شده‌است مثل (اصطلاحات فنی، جک، سرنام‌ها) و بعضی‌ها در مقابل پرداخت پول به فروش می‌رسد (مثل دانشنامه بریتانیکا، واژه‌نامه آکسفورد و واژه‌نامه دانشگاهی وبستر-مریام) این واژه‌نامه یک مبدل متن به صدا دارد که شنیدن تلفظ را به راحتی امکان پیر می‌سازد. شرکت بابیلون ۲۵ واژه‌نامه انگلیسی دارد که هر کس نرم‌افزار اصلی بابیلون را بخرد می‌تواند آن‌ها را روی نرم‌افزار اعمال کرده و از آن‌ها استفاده کند. این واژه‌نامه‌ها بین ۵۰۰۰۰ تا ۱۵۰۰۰۰ کلمه و عبارت دارند و از یک موتور ریشه‌شناسی استفاده می‌کنند که می‌توند صورت‌ها و شکل‌های مختلف کلمه را تشخیص دهد.راهنمای بابیلون ۶ (اسپانیایی)
همان‌طور که واژه‌نامه‌های بابیلون در درون شرکت طراحی شده‌است کاربران بابیلون نیز ۱۲۰۰ واژه‌نامه ساخته‌اند (بیشتر در طول زمانی که این نرم‌افزار رایگان بوده‌است) که در دسترس کاربران بابیلون قرار دارد. این واژه‌نامه‌ها شامل واژه‌نامه‌های عمومی و واژه‌نامه‌های تک زبانه هستند. این عناوین ۶۰ زبان را پوشش می‌دهند و در زیر ۴۰۰ دسته فهرست شده‌اند که شامل موضوعاتی چون هنر، تجارت، رایانه، بهداشت، حقوق، سرگرمی و ورزش می‌شود که بسیاری از آن‌ها به وسیله کاربران بابیلون ساخته و تحویل شرکت داده شده‌است. همه این واژه‌نامه‌ها به صورت رایگان در صفحه جستجوی سایت بابیلون یافت می‌شود. بابیلون همچنین با ناشران واژه‌نامه مانند انتشارات دانشگاهی آکسفورد، مریام-وبستر، دانشنامه بریتانیکا، لاروس و… مشارکت می‌کند. واژه‌نامه‌های این ناشران را می‌توان با بهای کمی خرید و از طریق بابیلون از آن‌ها استفاده کرد.
از سال ۲۰۰۶ بابیلون دسترسی به نسخه ایستای ویکی‌پدیا (نسخه‌ای که همراه با ویرایش کاربران به روزرسانی نمی‌شود) را در ۱۳ زبان فراهم آورده‌است. (عربی، چینی، هلندی، انگلیسی، فرانسوی، آلمانی، عبری، ایتالیایی، ژاپنی، کره‌ای، پرتغالی، اسپانیایی و ترکی) بابیلون املین صفحه مقاله ویکی‌پدیا را نشان داده و لینک مستقیم را به این مقاله در سایت ویکی‌پدیا می‌دهد. البته برای دسترسی به این ویژگی باید به اینترنت وصل بوده و تنظیمات بخش کانکشن را در این نرم‌افزار روی پروکسی اتوماتیک قرار داد.
بابیلون همان‌طور که به عنوان یک مترجم استفاده می‌شود باکس ترجمه را نیز به طراحان سایت‌های اینترنتی و درست اندر کاران ارائه می‌دهد. بابیلون همچنین یک سامانه بازیابی اطلاعات را طراحی و به بازار عرضه کرده‌است.
در ماه مه ۲۰۰۸ بابیلون دو سرویس به صورت نسخه آزمایشی در سایت اینترنتی خود قرار داد است که به نرم‌افزار نیاز ندارد: مترجم آنلاین رایگان دوزبانه و واژه‌نامه رایگان آنلاین یک زبانه.
ایده بابیلون در سال ۱۹۹۵ توسط Amnon Ovadia که می‌خواست یک واژه نامه عبری به انگلیسی را طراحی کند که فرایند ترجمه را قطع نکند مطرح شد. این شرکت در سال ۱۹۹۷ به وسیله Shuki Preminger که به عنوان رئیس منسوب شد و یک سری شرکت‌های دیگر در اسرائیل تأسیس شد. و پروانه انحصاری این نوع نوین ترجمه را در همان سال بدست آوردhttp://www.google.com/patents/pdf/Recognition_and_translation_system_and_m.pdf?id=EKsIAAAAEBAJ&output=pdf&sig=nnEw42hHSrvKO2atUHtINo_3-88http://www.google.com/patents?id=EKsIAAAAEBAJ&dq=amnon%2Bovadia بابیلون به سرعت رشد کرد و به عنوان شرکت‌های نوآور اسرائیلی در عرصه نرم‌افزار مثل آی سی کیو مطرح شد. یک سال بعد از تأسیس آن یعنی در سال ۱۹۹۸ بابیلون افتخار دارا بودن دو میلیون کاربر در سطح جهان را پیدا کرد که بیشتر در برزیل و آلمان بودندSalon Technology | Babble on که در آن سال از ۴۲۰۰۰۰ به دو میلیون افزایش داشت. در سال ۲۰۰۰ این شرکت به داشتن ۴ میلیون کاربر تصریح کردhttp://www.formulavision.com/News-innews/INNEWS-19052002BABYLON.htm?gotobtn=7 » و این نرم‌افزار در لیست نرم‌افزارهای پر دانلود توسط ZDnet France و AOL Germany و Tucows قرار گرفت.
گرفتاری‌های مالی در اوایل دهه اول قرن بیست و یکم موجب بی‌ثباتی و ناپایداری شرکت شد. در بهار سال ۲۰۰۰ بابیلون نتوانست ۲۰ میلیون دلار به دست آورد و این امر موجب شد که آن شرکت برای IPO (اولین پیشنهاد فروش سهام به عموم) ناامید شود. همچنین در سال ۲۰۰۰ بابیلون ۱۵ میلیون نیس (شِکِل جدید اسرائیل) ضرر کرد با فروپاشی Dot-com bubble فشار بیشتری به بابیلون آمد. بابیلون با استفاده از ۴٫۷ میلیون نیس که از طرف شرکت اصلی آن (شرکت مادر، شرکت مرکزی) یعنی Formula Vision به آن اختصاص داده بود سرمایه‌گذاری را ادامه داد.TheStreet.com : Formula Vision lost NIS 33.6 million in 2001 | TheMarker.com
در نتیجه تلفات مالی این نرم‌افزار از یک نرم‌افزار رایگان به یک نرم‌افزار نسخه adware (نرم‌افزاری که در آن پیام‌های تبلیغاتی به نمایش در می‌آید) تبدیل شد که باعث شد کاربران آن از ضعف تدریجی "روح اینترنت" شکایت کنندHow to Translate 'Free' to 'Fee' همچنین در نسخه adware قبلی این شرکت یک قسمت جنجال‌برانگیز به نام cydoor به نرم‌افزار اضافه کرده بود که اغلب به عنوان یک جاسوس افزار لحاظ می‌شد و افراد دریافتند شد که در نسخه‌های ۴٫۰ به بعد آثار و ردهای کاربر به وسیله این جاسوس افزار ثبت می‌شود نسخه‌های اخیر جاسوس افزار ندارد. به هر حال پنجره‌های پاپ آپ به‌طور پی در پی از کاربر می‌خواهد که نرم‌افزار را به روز کند. حتی کاربرانی که پروانه (license) دارند می‌بینند که پروانه آن‌ها ابطال شده و پاپ آپ هر روز بالا می‌آید! وقتی نرم‌افزار نصب شد برای یک کاربر عادی سخت است که تمام اجزاء آن را به‌طور کلی نصب زدایی (uninstall) کند. حتی بعد از نصب زدایی صفحه خانگی بابیلون به عنوان صفحه خانگی پیش‌فرض در مرورگر کاربر وجود دارد.
حتی بعد از خرید پروانه هیچ ضمانتی نیست که برنامه درست به کار خود ادامه دهد. به عنوان مثال بعد از ایجاد یک حساب کاربری، برنامه به‌طور خودکار با آن حساب کاربری جدید شروع می‌شود. سپس بابیلون پیام می‌دهد که آن حساب کاربری قبول شده‌است و چند روز بعد، برنامه با هیچ‌یک از حساب‌های کاربری خود نمی‌تواند کار کند. پشتیبانی فنی معمولاً کمکی نمی‌کند! قیمت این نرم‌افزار هم‌اکنون ۵۰ دلار است. البته در ایران که از نسخه کرک شده‌استفاده می‌شود این مشکلات وجود ندارد.
جدیدترین نسخهٔ بابیلون در حال حاضر ۱۰ می‌باشد.
بابیلون در ۱۹۹۷ تأسیس شد و با همان نام به کار ترجمه ادامه داد. اولین پیشنهاد فروش سهام این شرکت به عموم در سال ۲۰۰۷ روی داد و در بازار بورس اوراق بها دار تل آویو تحت نشان BBYL فروخته شد. بزرگترین سهامداران این شرکت Noam Lanir و Reed Elsevier و مؤسس شرکت یعنی Amnon Ovadia هستند. بخشهایی از این نرم‌افزار از سوی ابزارهای شرکت مایکروسافت به عنوان نرم‌افزار (بدافزار)های جاسوسی شناسایی شده‌اند.
بهر حال در صورت حذف نرم‌افزار، این بدافزارها به فعالیت خود در سیستم‌ها ادامه خواهند داد و غالباً توسط نرم‌افزارهای محافظت از سیستم نیز شناسایی نمی‌گردند.
این لغت‌نامه به دلیل بحث‌های زیاد در مورد دارا بودن بدافزارهای جاسوسی و کشور سازنده آن (اسرائیل) در ایران تحریم می‌باشد.
بابیلون بیلدر برنامه‌ای رایانه‌ای است برای ساخت پرونده‌های فرهنگ واژگان با قالب بی‌جی‌ال (Bgl) برای واژه‌نامه رایانه‌ای بابیلون. پرونده‌های آن با قالب جی‌ال‌اس (Gls) ذخیره می‌شوند.
کراسنویارسک یکی از سرزمین‌های روسیه است که بخش بزرگی از ناحیه فدرالی سیبری را تشکیل می‌دهد.
مساحت این سرزمین برابر با ۲٬۳۳۹٬۷۰۰ کیلومتر مربع یعنی ۱۳ درصد کل خاک روسیه است؛ بنابراین از لحاظ مساحت دومین سرزمین بزرگ روسیه پس از یاقوتستان (ساخا) به‌شمار می‌رود.
مرکز اداری آن شهر کراسنویارسک است.
سرزمین کراسنویارسک به لحاظ مکانی تقریباً در میانه ناحیه فدرالی سیبری قرار دارد و بیش از ۴۵٪ از مساحت ناحیه فدرالی سیبری را در بر می‌گیرد. از کوه‌های سایان واقع در جنوبی‌ترین نقاط این سرزمین تا شمالی‌ترین مناطق این سرزمین واقع در سواحل دریای لاپتف و دریای کارا حدود ۳۰۰۰ کیلومتر فاصله وجود دارد.
مناطق شمالی این سرزمین که در سواحل دریای لاپتف و دریای کارا واقع هستند؛ شبه‌جزیره تایمیر نام گرفته‌اند. مجمع‌الجزایر سورنایا زملیا که فاقد سکنه بوده و در شمال تنگه ویلکیتسکی قرار دارد نیز بخشی از سرزمین کراسنویارسک به حساب می‌آید.
سرزمین کراسنودار یکی از سرزمین های کشور روسیه است. این سرزمین به همراه پنج واحد فدرال دیگر اطراف آن تشکیل ناحیه فدرالی جنوبی را داده‌اند.
سرزمین کراسنودار در غربی‌ترین بخش از ناحیه فدرالی جنوبی قرار دارد. این سرزمین از شمال به دریای آزوف و از غرب به دریای سیاه محدود شده‌است.
جمهوری آدیغیه که یکی دیگر از شش واحد فدرال تشکیل دهنده ناحیه فدرالی جنوبی است ، به‌طور کامل در داخل مرزهای سرزمین کراسنودار محصور است.
جمعیت این سرزمین را در سال ۲۰۱۴ میلادی برابر با ۵٬۴۰۴٬۳۰۰ نفر تخمین زده‌اند.
چهار شهر مهم آن عبارتند از: کراسنودار، سوچی، نووروسیسک و آرماویر.
استان مورمانسک (به روسی: Му́рманская о́бласть، تلفظ: مورمانسکایا اُبلاست) یکی از واحدهای فدرالی روسیه است.
این استان در شمال غربی روسیه قرار گرفته و ۱۴۴،۹۰۰ کیلومتر مربع مساحت و ۸۹۲،۵۳۴ نفر جمعیت دارد.
مرکز آن شهر مورمانسک است.
کولسکی (Кольский) یکی از شهرستان‌های استان مورمانسک در روسیه است.
کوودورسکی (Ковдорский) یکی از شهرستان‌های استان مورمانسک روسیه است.
شهرستان لووزرسکی (به روسی: Ловозерский район، به فنلاندی: Luujärven piiri) یکی از شهرستان‌های استان مورمانسک روسیه است.
مرکز این شهرستان روستای لووزرو است. این شهرستان که در سال ۱۹۲۰ تشکیل شده تقریباً تمامی شبه جزیره کولا بجز شهر اوستروونوی را در بر می‌گیرد.
برخی از ساکنان این شهرستان از قوم سامی سیبری هستند.
ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۲۶ ژوئیه ۲۰۰۷.
استان مسکو (به روسی: Моско́вская о́бласть، Подмоско́вье، تلفظ: ماسکُوْسکایا اُبلاست) یکی از واحدهای فدرالی کشور روسیه با مساحتی حدود ۴۴۳۲۹ کیلومتر مربع است. این استان به‌طور رسمی ۱۶ بخش و ۴۴ شهر بجز شهر مسکو را شامل می‌شود.Закон Московской области № 11/2013-ОЗ от 31.01.2013 «Об административно-территориальном устройстве Московской области»
استان مسکو رسماً در ۱۴ ژانویه ۱۹۲۹ تشکیل شد و از شمال و شمال غرب با استان تِوِر، از شرق و شمال شرق با استان ولادیمیر، از جنوب با تولا، از جنوب غرب با کالوگا و از غرب با اسمولِنسک مرز مشترک دارد.
جمعیت این استان بنا بر جدیدترین آمار، ۷۵۹۶۳۳۶ نفر است.Предварительная оценка численности населения на 1 января 2019 года и в среднем за 2018 г.. Проверено 23 января 2019.
استان مسکو از پرتراکم‌ترین استان‌های روسیه محسوب می‌شود و شامل شهر مسکو نمی‌شود اما مرکز آن شهر مسکو است مانند وضعی که در مورد استان سنت‌پطزبورگ و شهر سنت‌پطرزبورگ همان کشور یا استان ریف دمشق و شهر دمشق در سوریه وجود دارد.
استان آستراخان (به روسی: Астраха́нская о́бласть تلفظ: آستراخانسکایا اُبلاست) یکی از استان‌های کشور روسیه است که در بخش شمالی دریای خزر قرار گرفته‌است.
نام این منطقه در متون قدیمی فارسی به صورت هَشتَرخان، حاجی‌طرخان و حاجی‌ترخان آمده‌است. حاجی تَرخان صورت اصلی نام این منطقه است.
تنها مسجد شیعیان در روسیه در شهر حاجی ترخان قرار داشته‌است.
مرکز این استان شهر آستراخان است.
آستراخان یا آسترخان (تاتاری: Ästerxan، روسی:́ Астрахань) مرکز استان آستراخان روسیه است.
شهر آستراخان از سال ۱۹۴۳ میلادی مرکز اداری منطقه آستراخان به‌شمار می‌رود. این شهر با ۱۵۳۴ کیلومتر فاصله از مسکو در کل استان نزدیک به یک میلیون جمعیت دارد. آستراخان پس از فروپاشی شوروی دوباره نقش خود را در حمل و نقل منطقه‌ای و بین‌المللی بازیافت.
نام این شهر را در متون قدیمی فارسی به صورت هَشتَرخان، حاجی‌طرخان و حاجی‌ترخان هم نوشته‌اند. حاجی تَرخان صورت اصلی نام این شهر است و هنوز هم مسلمانان این منطقه نام شهر را حاج طرخان می‌دانند و در نوشته‌ها وگفته‌هایشان به همین نام یاد می‌کنند. (ترخان لقبی است در اصل ترکی). این لغت ترکیبی ترکی در سندی بنام دیوان لغات الترک محمود کاشغری مربوط به قرن دهم میلادی نیز آمده‌است
لغت آستار و آستر لغتی ترکی به معنی پایین از ریشهٔ آست در مفهوم پایین و اوست به مفهوم بالا است که آستارا نیز از همین ریشه می‌باشد و آستار به معنی پوشش زیرین نیز از همین ریشهٔ ترکی است
لغت ترکی خان و خاقان در مفهوم سلطان و پادشاه نیز لغتی بدیهی است که در انواع لغتنامه‌های قدیمی و جدید و در لغتنامه‌های دیوان لغات الترک و دهخدا و معین و سروری و جهانگیری و … بارها آمده‌است
اکثر اهالی بومیِ این ناحیه مسلمان و شافعی مذهب هستند، شیعیان آذربایجانی نیز جمعیت زیادی از این منطقه را تشکیل می‌دهند. یک مسجد مختص شیعیان در روسیه در این شهر قرار داشته‌است.
آستراخان یکی از شهرهای روسیه است که قدمت آن به قرون وسطی می‌رسد. آستاراخان به دلیل دسترسی به مسیرهای هوایی، ریلی و دریایی یکی از شهرهای تجاری مهم روسیه بوده و علاوه بر گردشگران، مقصد بازرگانان و تجار کشورهای مختلف می‌باشد.
جمعیتی زیادی از بازرگانان ایرانی در این بندر فعالیت دارند.
ضمناً سرکنسولگری جمهوری اسلامی ایران و بندر بزرگ سالیانکا و شعبه میربیزنس بانک Мир бизнес банк با سرمایه ایرانی و مرکز تجاری ایرانیان در این بندر بررگ وجود دارد.
آستراخان شهری قدیمی که زیر آفتاب جنوبی قرار دارد، نه فقط در روسیه بلکه در اروپا به عنوان شهر بزرگ صنعتی معروف است. شهر آستراخان در دهانه رودخانه ولگا که به دریای خزر می‌ریزد قرار دارد و به این سبب، شاهراه آبی و زمینی بشمار می‌آید. آستراخان در دشت شمال دریای خزر قرار گرفته و زمین‌های آن هم‌سطح دریا و در بعضی نواحی پایین‌تر از آن است.
شهر آستراخان در جنوب شرقی نسبت به مسکو قرار دارد و بر روی ۱۱ جزیره واقع شده - حاشیه پست دریای خزر و در قسمت شمالی دلتای ولگا. در ساحل چپ ولگا بخش اصلی شهر قرار گرفته و در ساحل سمت راست حدود ۲۰ درصد از ساکنین شهر زندگی می‌کنند.
امروزه مرز استان آستراخان تا ولگاگراد می‌رسد. این استان به خاطر زیبایی‌هایش سال‌هاست که محل غیررسمی استراحت سران کشور است.
به سبب آن که جنگ جهانی دوم به این شهر نرسید در آن بناهایی قدیمی می‌توان دید که مخصوص این شهر است و در بیشتر شهرها وجود ندارد.
دشت آستراخان دارای گنبدهای نمکی است که گاه ارتفاع آنها به ۱۵۰ متر می‌رسد. آب و هوای این منطقه قاره‌ای و خشک است. در این ایالت چندین دریاچه نمک و در اطراف مصب رود ولگا دریاچه‌هایی از آب شیرین وجود دارد. آب و هوای این منطقه به شدت قاره‌ای و بارانی است. دمای متوسط آن در ماه ژانویه منفی ۶ درجه و در ژوئن مثبت ۲۵ درجه و میزان بارش ۲۳۰ میلی‌متر در سال است.
آسترخان توسط مغولان در نزدیکی شهر اتل (اتیل) که متعلق به خزران بود بنا شد. این شهر در سال‌های ۷۹۸–۸۰۱ق/۱۳۹۶–۱۳۹۹م به فرمان امیرتیمور گورکانی ویران شد، ولی بار دیگر شکوفایی خود را بازیافت. گمان می‌رود شکوفایی شهر پس از انحطاط پایتخت کهن این سرزمین ـ شهرسرای ـ صورت گرفته باشد. پس از نابودی حکومت قزل‌اوردا (اردوی زرین) در اوایل قرن ۱۰ق/۱۶م، دولت تازه‌ای در آسترخان پدید آمد که تا میانه‌های سده بعد دوام یافت. در ۹۶۱ق/۱۵۵۴م آسترخان به تصرف روس‌ها درآمد.
روس‌ها نخست خان‌درویش‌علی را به عنوان تابع و دست‌نشانده خود در این ناحیه قرار دادند. در ۹۶۳ق/۱۵۵۶م شهرستان و شهر آسترخان مدتی ضمیمه خاک روسیه شد.
شهر امروزی آستراخان پس از جنگ ارتش ایوان مخوف (ایوان چهارم) با پادشاهی آسترخان در سال ۱۵۵۶ میلادی تأسیس شد.
پس از پیوستن خان‌نشین آستراخان به شهر مسکو در سال ۱۵۵۸، شهر حاجی ترخان از ساحل راست به ساحل چپ رودخانه ولگا نقل مکان کرد و اسم جدید آستراخان را گرفت. بعداً آستراخان به سرعت پیشرفت کرد و در آن کرملین ساخته شد. به دلیل اینکه این شهر آسیا و اروپا را به هم متصل می‌کرد مرکز بازرگانی شد. تاجرهای انگلیسی، فرانسوی، و هلندی اجازه یافتند تا از طریق آستراخان راه ترانزیت را باز کنند.
در سده ۱۷ آستراخان به شهر بزرگی تبدیل گشت. کرملین به پادگان تبدیل شد که از شهر دفاع می‌کرد. پیشه مردم در این زمان، ماهیگیری، بازرگانی و تولید ابریشم و محصولات پشمی بود.
در قرن ۱۸ با کمک تحولات پتر اول، اقتصاد و بازرگانی شهر بسیار توسعه یافت. در سال ۱۷۱۷ آستراخان به عنوان استان مستقلی شناخته شد که شامل ۱۲ شهر بود.
پتر بزرگ آستراخان را تبدیل به مرکز نظامی برای حملاتش به ایران کرد.
آستراخان طی سده ۱۳ق/۱۹م، تبعیدگاه مخالفان دولت روسیه تزاری بود. طی دوران جنگهای داخلی که پس از انقلاب اکتبر ۱۹۱۷م درگرفت، میان دولت نوبنیاد روسیه شوروی با مخالفان آن پیکارهای عمده‌ای در آسترخان روی داد که سرانجام با پیروزی ارتش سرخ، حکومت حزب بلشویک در این ناحیه تثبیت شد».
آستراخان تا سال ۱۹۳۴ به صورت اداری در ساختار منطقه نیژنی ولژسکی قرار داشت و از سال ۱۹۳۴ در حاشیه استالینگراد و سپس منطقه استالینگراد وارد شد. از سال ۱۹۴۳ آستراخان مرکز منطقه آستراخان به‌شمار می‌رود.
دانشگاه پلی‌تکنیک میلان پایه گذاشته شده در ۲۹ نوامبر ۱۸۶۳، بزرگ‌ترین موسسه آموزش عالی در زمینه رشته های فنی-مهندسی در کشور ایتالیا و یکی از معتبرترین مراکز علمی در اروپا و جهان است.QS Top Universities: Top 400 universities in the THE - QS World University Rankings ۲۰۰۷
این دانشگاه در میلان ایتالیا واقع شده و حدود ۴۰٬۳۱۲ دانشجو و ۲٬۵۱۷ استاد و استادیار دارد.QS Top Universities: Schools
در رتبه‌بندی جهانی دانشگاهی، این دانشگاه در سال ۲۰۰۷ رتبه ۶۸ و در سال ۲۰۰۸ رتبه ۶۳ را در مهندسی بدست آورد.University Rankings | Top Universities در فهرست رتبه‌بندی دانشگاه‌های ایتالیا به وسیلهٔ وزارت علوم ایران این دانشگاه در رده دانشگاه‌های درجه یک ایتالیا به چشم می‌خورد.
پلی‌تکنیک میلان قدیمی‌ترین دانشگاه میلان است که در ۲۸ نوامبر ۱۸۶۳ تأسیس شد. نام اصلی این مؤسسه فوق تکنیکی و بنیان‌گذار و نخستین رئیس آن فرانچسکو بریوشی بوده است.
موقعیت دانشگاه پلی تکنیک میلان در مرکز شهر و در خیابان سناتو قرار دارد.
در سال ۱۸۶۵ بخش معماری (دومین رشته مهم پلی‌تکنیک میلان) راه‌اندازی شد. در سال ۱۹۲۷ پلی‌تکنیک میلان به میدان لئوناردو دا وینچی منتقل شد. در محله‌ای که معروف به شهر دانشگاه است؛ و بخش اصلی پلی تکنیک هنوز در این محله واقع است. این محله شامل مجموعه‌ای از ساختمان‌ها و خیابان‌ها و میدان‌هایی می‌شود که همگی متعلق به پلی‌تکنیک میلان هست.
در آن زمان نامش به پلی‌تکنیک رویال تغییر یافت در پایان جنگ جهانی دوم وقتی ایتالیا اعلام جمهوری کرد کلمه رویال از نامش حذف شد و تا پابان سال ۲۰۱۰ قیل از مرمت نمای ساختمان جای کلمه رویال در نمای اصلی ساختمان قابل تشخیص بود.
در سال ۱۹۵۴ اولین مرکز محاسبات الکترونیکی اروپا به وسیله جیانو کازینیسی و ارکواه بوتانی در پلی‌تکنیک میلان افتتاح شد. در سال ۱۹۶۳ گویلو ناتا جایزه نوبل شیمی به خاطر تحقیق در زمینه پولیمر کریستالی به صورت تخصصی پولی‌پروپیلن دریافت کرد.
در سال ۱۹۷۷ ماهواره سیریو که به وسیله پلی‌تکنیک میلان و کمپانی‌های همکار طراحی و ساخته شده بود به فضا فرستاده شد.
در دهه نود پلی‌تکنیک شروع به باز کردن شعبه‌هایی در شهرها ی ایالت‌های لمباردی و امیل روماگنا کرد. بخش طراحی صنعتی در سال ۱۹۹۳ تأسیس شد و در سال ۲۰۰۰ بخش طراحی دوره‌های جدیدی در لیسانس و فوق لیسانس برای گرایش گرافیک، ویرچوال، مد و طراحی داخلی تأسیس کرد.
این دانشگاه دارای ۵ کمپ اصلی است که دوتای آن (کمپ لِئوناردو و کمپ بُویزا) درون شهر و سه کمپ کومو، پیاچِنزا، و لِکّو برون از شهر هستند. کمپ لئوناردو کهن‌ترین کمپ دانشگاه است.
این دانشگاه دارای شمار زیادی رشته درین پایه‌است، و در دو رشته معماری و شهرسازی به انگلیسی سالی یکبار پذیرش دارد. هزینه سالانه دانشگاه برای دانشجویان کشورهای کمتر پیشرفته سالانه ۷۹۴ یورو است (سال ۲۰۰۹)
در بین رشته‌های فراوان کارشناسی ارشد این دانشگاه، ۱۵ رشته[] به انگلیسی ارائه می‌شود. سالانه دو بار پذیرش برای این پایه انجام می‌گیرد. هزینه سالانه دانشگاه برای دانشجویان خارج از اروپا سالانه ۳۵۰۰ یورو است (سال ۲۰۱۰).).
سالانه یکبار پذیرش برای تمامی رشته‌ها که بیشتر به انگلیسی‌اند، انجام می‌شود. سالانه دو بار پذیرش برای این پایه انجام می‌گیرد و بسیار رقابتی است. هزینه سالانه دانشگاه برای دانشجویان جهان‌سوم سالانه ۱۵۰۰ یورو است (سال ۲۰۰۹).وبگاه دانشجویان دکترا
همچنین دانشگاه سالانه دو بار (یکبار در هر نیمسال) کلاس‌های آموزش زبان ایتالیایی را به‌طور رایگان برای دانشجویان برگزار می‌کند. علاوه بر آن هر ترم کلاس‌های آموزش زبانِ انگلیسی برای آمادگی امتحان تافل برگزار می‌شود که هزینهٔ آن ترمی حدود هشتاد یورو هست.
استان خودگردان یهودی (به روسی: Евре́йская автоно́мная о́бласть، تلفظ: یِوریْسکایا آوتُنُمنایا اُبلاست) یکی از واحدهای فدرال روسیه میباشد که مرکز آن، شهر بیروبیجان است.
این واحد در ناحیه فدرالی خاور دور و در مرز با کشور جمهوری خلق چین قرار دارد. جمعیت آن بر طبق سرشماری سال ۲۰۰۲ میلادی برابر با ۱۹۰٫۹۱۵ نفر و در سال ۲۰۱۰ برابر با ۱۷۶٫۵۵۸ بوده‌است.
بر طبق آمار سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، از جمعیت این واحد فدرال کمتر از یک درصد یهودی‌اند و بقیه جمعیت را مسیحیان، مسلمانان و پیروان دیگر ادیان تشکیل می‌دهند.
به لحاظ نژادی، روس‌ها در حدود ۹۲٫۷٪ و اوکراینی‌ها در حدود ۲٫۸٪ از جمعیت این واحد فدرال را تشکیل می‌دهند.
استالین به همراه دسته‌ای از یهودی‌تباران کمونیست، نظریه ایجاد یک منطقه یهودی در روسیه به عنوان رقیبی برای نظریه صهیونیسم در ذهن داشتند و برای پیاده‌سازی اندیشه‌های خود دست به ایجاد این واحد فدرال زدند.
ایوان کی غربی ترین بخش استان سمنان است.این بخش در ۵۵ کیلومتری خاور تهران قرار دارد. جمعیت این شهر طبق سرشماری سال ۱۳۹۵، ۱۲٬۴۶۲ نفر می‌باشد.
برخی از پژوهشگران گویش مردم شهر ایوان کی را تلفیقی از گویش مازندرانی و فارسی دری می‌دانند.
در کتاب تاریخ سیاسی ایران نوشته دکتر عبدالرفیع حقیقت تاریخ بناشدن شهر ایوانِ کِی به ۱۷۶ سال قبل از میلاد توسط فرهاد اول اشکانی میرسد.فرهاد اول (اشک پنجم)تپورستان را تسخیر کرد و مردم آمارد را مجبور نمود که دربند دریای خزر و راهی را که از خراسان به ماد می‌رفت، حفظ کنند. او شهر خاراکس راگیانا را در ری امروزی بنا نهاد.
ایوان کی به دلیل موقعیت مهم جغرافیایی خود در زمان‌های دور به نام پیل کاسپین (پل منطقه کاسپین یا همان دریای خزر) در کتب یونانی با نام کاسپین گیت یا دربند خزر بوده و بعد تر به نام خاراکس نام‌گذاری شده و در زمان پادشاهی کیانیان به‌دلیل اینکه یکی از مکان‌های مهم آن زمان بوده و دربار شاه کیانیان در آنجا زیاد آمد و شد داشتند به نام ایوانِ کِی (ایوانِ کِی خسرو و کِی کاووس) تغییر نام یافت و تاکنون نیز همچنان با این نام شناخته می‌شود. آثار به‌جامانده از ایوانِ کِی قدیم که در زلزله کهن از بین رفته در جول دره (جُل دره) (درهٔ گود و عمیق) موجود است.
نام های پیشین کهن شهر ایوان کی: دربند خزر،پیل کاسپین،شاراکس،خاراکس،ایوان کیف
ایوانِ کِی، غربی‌ترین بخش استان سمنان است از این رو آن را پیشانی استان نام نهاده‌اند. شهری است با جمعیتی بیش از ۱۲۰۰۰ نفر در ۵۵ کیلومتری شرق تهران؛ که از شمال با شهرهای کیلان، آبسرد و دماوند و از جنوب با کویر، از جنوب غربی با ورامین، از شرق با گرمسار و از غرب با پاکدشت و تهران همسایه است. این شهر محل رویارویی دو دنیای متفاوت است. در ۲۵ کیلومتری این شهر جاده سر سبز فیروزکوه قرار دارد و در ۱۵ کیلومتری جنوب شهر، کویر قرار دارد.
در حال حاضر ایوانِ کِی یکی از فعال‌ترین مناطق صنعتی استان سمنان با سه شهرک صنعتی فعال بوده ولی جمعیت بومی شهر اکثراً به کارهای آزاد و کشاورزی و تجارت مشغولند و به تازگی پذیرای سیل مهاجران از استان‌های همجوار و حتی دور هستند.
این بخش دارای تنوع محصولات کشاورزی زیادی می‌باشد که مهمترین آنها خربزه زرد وسوسکی،انار و انجیر است. دارای آب و هوایی سرد و خشک در زمستان و گرم در تابستان بوده و حدوداً در ارتفاع ۱۲۰۰ متری از سطح دریا می‌باشد. ایوانکی از چند صد سال پیش تا به امروز در مسیر تاریخی جاده ابریشم بوده و دارای معادن زیادی از جمله نمک، گچ و آهک می‌باشد. وجود شهرکهای صنعتی رو به رشد موجب گسترش این شهر گردیده ‌است.
سوغات ایوان کی در بخش کشاورزی میتوان به خربزه های محلی (زرد، زرد جلالی و سوسکی)انار و انجیر اشاره کرد.
از دیگر سوغات میتوان به شیرینی های سنتی (حلوا جوز ،بورساق، دستورقاضی، نان پنجره ای، کاک)نام برد.
طی چند سال گذشته ۵ دانشگاه در این شهر تأسیس شده‌است. از دانشگاه‌های فعال در ایوانِ کِی می‌توان به دانشگاه‌های ذیل اشاره کرد:
آتروپاتَکان یا آتورپاتَکان (به پارسی میانه: آتورپاتکان) یا مادِ آتورپاتَکان یا به پارسی نو آذَرآبادَگان به پارسی میانه: آدُرآبادَگان)، نام باستانی منطقه‌ای است که امروزه آذربایجان نامیده می‌شود.
این منطقه در آغاز فرمانروائی هخامنشیان بخشی از ساتراپی ماد بود و بعدها تبدیل به یک ساتراپی جداگانه که یونانیان آن را ماد کوچک یا ماد شمالی می‌نامیدند شد. پس از فروپاشی امپراتوری هخامنشی، آتروپات، ساتراپ ماد کوچک، تسلیم اسکندر شد. اسکندر پس از مدتی، حکومت ساتراپی را به وی بازگرداند. پس از مرگ اسکندر در سال ۳۲۳ پیش از میلاد، آتروپات از پیوستن به سلوکوس یکم سر باز زد و بدین ترتیب دولت مستقل آتروپاتکان تشکیل شد. از آن پس تاریخ‌نویسان لاتینی و یونانی «ماد کوچک» را «ماد آتروپاتکان» یا به اختصار «آتروپاتکان» نیز نامیدند. نام این سرزمین به پارسی میانه «آتورپاتَکان» و بعدتر «آدوربادَگان» بود و در فارسی نو «آذَرآبادگان» نامیده شد که در زبان عربی به «آذربایجان» تبدیل شد که امروزه در زبان فارسی از آن استفاده می‌شود.
آتروپاتکان تا اوایل قرن یکم میلادی توسط خاندان آتروپات اداره می‌شد و در مقاطعی تبعه امپراتوری سلوکی و در زمان حکومت تیگران دوم تبعه پادشاهی ارمنستان بود. پس از شکست سلوکیان از اشکانیان، از اوایل قرن یکم به بعد، اداره آتروپاتکان به‌دست خاندان اشکانی افتاد.; ;
آذربایجان از نام آتروپات مشتق شده‌است و از دو واژهٔ آتر به معنای «آذر» و پات به معنای «پناه» تشکیل شده‌است. آتروپات نام سرداری ایرانی بود که در جنگ میان داریوش سوم آخرین پادشاه هخامنشی و اسکندر مقدونی در نبرد گوگامل فرمانده مادها در سپاه ایران بوده‌است. آتروپات پس از شکست ایران و کشته شدن داریوش، به اسکندر پیوست و در زمستان ۳۲۸–۳۲۷ پیش از میلاد از سوی اسکندر به جای «اوکسیدات» به حکومت ماد منصوب گردید. آتروپات در ۳۲۴ قبل از میلاد دختر خود را به پردیکاس سردار اسکندر داد. پس از مرگ اسکندر و تقسیم ممالک و متصرفات او میان سردارانش، قسمت شمال غربی ماد به او واگذار گردید و او در آنجا به استقلال به حکومت پرداخت. این ناحیه که به «ماد کوچک» (در برابر «ماد بزرگ») معروف شده بود، پس از استقلال و استقرار آتروپات در آنجا به نام او نامیده شد. او سلسله‌ای بنیان گذاشت که مدت طولانی ادامه یافت. به اعتقاد قدرت‌دیزجی، آتروپات، تباری مادی داشته و از ساکنان شمال غرب ماد بوده‌است؛ گرچه مشخص نیست که او از تبار دیاکو بوده باشد. در کتاب آناباسیس آریان، آمده‌است که آتروپات، فرمانده مادی‌ها، کادوسی‌ها، آلبانی‌ها و سکسیانی‌ها بوده و آریان نام او را آتروپاتیس (Atropatés) ذکر کرده‌است.
در دوران هخامنشی، آذربایجان بخشی از ساتراپی ماد بود. پس از فروپاشی امپراتوری هخامنشی و به استقلال رسیدن ناحیه شمال غربی ماد به‌دست آتروپات، ساتراپ پارسیِ ماد، به سال ۳۲۱ پ. م، نویسندگان یونانی و لاتین (استرابون و ژوستین)، این سرزمین را مادِ آتروپاتنه، یا به‌طور کوتاه‌شده، مادِ کوچک نامیدند. نام این سرزمین در فارسی میانه پیشین: Āturpātakān و در فارسی میانه پسین: Ādurbādagān، بود در حالی که در فارسی نو، آذربایجان نامیده شد.
این ناحیه در خط پهلوی «آتورپاتَکان» ضبط شده‌است، اما آتورپاتکان نماینده تلفظ این کلمه در سرتاسر عهد ساسانیان و تغییراتی که در طی چندین سده در زبان مردم و در حروف صامت و مصوت آن روی داده‌است نیست و املای پهلوی، شکل کهن آن را حفظ کرده‌است؛ مثلاً در کتاب «جنگهای ایران» (تألیف پرکپ) پروکوپیوس مورخ بیزانسی سده ۶ میلادی نام این ناحیه دو بار به شکل «آدَربایْگانُن» آمده‌است که تلفظ «آذربایگان» یعنی تلفظ واقعی مردم آن را منعکس می‌سازد. در آخر سده ۴ میلادی پاوستوس بوزاند، مورخ ارمنی یک بار این نام را به صورت «آترپاتکان» و ۷ بار به شکل «آترپایکان» به کار برده‌است. فریدریش کارل آندرئاس، ایران‌شناس آلمانی حدس می‌زند که تلفظ واقعی این کلمه در سده ۳ میلادی «آذُرباذَگان» بوده‌است یعنی صامت بیواک (مهموس) انسدادی «ت» به صامت واکدار (مجهور) و سایشی «ذ» بدل شده‌است. صامت «ذ» در کلمات فارسی قدیم پس از مصوت، به «ی» بدل گردیده و به همین جهت «آدرباذگان» نیز به «آذربایگان» تبدیل شده‌است. در سده ۹ میلادی هنوز به پیروی از اواخر ساسانیان «آذرباذگان» گفته می‌شد. فردوسی در شاهنامه به جهت رعایت وزن شعر «آذر آبادگان» گفته‌است که بیانگر تلفظ واقعی مردم نبوده‌است. آذربایگان که تلفظ مردم آن عصر بوده، در زبان عربی به اَذْرَبیجان و آذربیجان بدل شده که در فارسی امروزی «آذربایجان» شده‌است.
دودمان آتریان یا آترو (به معنی آتش) با نام رسمی آتروپاتکان دودمانی مادتبار زرتشتی بود که در ماد به تبلیغ دین مزدیسنا می‌پرداختند سلسله آن‌ها مدت زیادی دوام آورد آنان قبل از پایه‌گذاری آتروپاتکان خانواده بزرگ و ثروتمند و قوی بودند که قدرت و نفوذ زیادی در ماد داشتند آتروپات نیز از خاندان آترو بود که بعد از مرگ اسکندر مقدونی قسمت اعظم ماد را به کنترل خود درآورد و باری دیگر دودمان آترو را به شکوه قبل خود رساند و به خاندان آترو و دیگر زرتشتیان اجازه داد که آتشکده‌های فراوانی بنا کنند دودمان آترو یکی از سلسله‌های نسبتاً طولانی بود که از زمان سلوکیان شروع و در اوایل ساسانیان به پایان رسید نام آترو که به آتروپاتکان تبدیل شد هنوز که هنوزه به شکل تغییر یافته آذربایجان وجود دارد در حال حاضر به خاطر اینکه اکثر کتیبه‌ها و اطلاعات خاندان آترو از بین رفته از این دودمان اطلاعات زیادی در دسترس نیست و اکثر اطلاعات ما به‌دست آمده از نوشته‌ها و کتیبه‌های اشکانی و ساسانی می‌باشد سلسله آنان بالاخره توسط ساسانیان سقوط کرد.
آتروپات تا مرگ داریوش سوم در سال ۳۳۰ پیش از میلاد به او وفادار مانده بود و بعد از مرگ داریوش سوم به اردوگاه مقدونی‌ها پیوست. اسکندر بعد از گذر از اکباتان (همدان) در ابتدای همان سال فرمانروایی ماد را به اکسیدَتِس واگذاشت. اما در سال ۳۲۷ یا ۳۲۸ پیش از میلاد اکسیدَتِس- را که دیگر به وفاداری اش اعتماد نداشت - عزل و دوباره آتروپات را به فرمانروایی آن سرزمین گماشت. آتروپات، بریاکسِس شورشی شکست خورده از استان آتروپاتکان را در سال ۳۲۴ یا ۳۲۵ پیش از میلاد در پاسارگاد به اسکندر تحویل داد. او به اندازه‌ای در نظر اسکندر مقام و منزلت یافت که مدتی بعد با دختر رازدار اسکندر – آنیسا - ازدواج کرد. او آخرین دیدارش را با اسکندر در ماد به سال ۳۲۳ یا ۳۲۴ پیش از میلاد انجام داد. بعد از مرگ اسکندر در ۳۲۴ پیش از میلاد، در تقسیم اراضی توسط بابِل، ساتراپی ماد به دو قسمت تقسیم شد، به‌طوری‌که ماد کوچک (قسمت شمال غربی) به آتروپات و ماد بزرگ (قسمت شرقی) به پیثون واگذار گردید.
آتروپاتکان دارای یک سپاه دایم ۵۰ هزار نفری برای محافظت از مرزها و نبردها بود آتروپات با تشکیل یک ارتش دایم می‌خواست از میزان امنیت حکومتش اطمینان پیدا کند و اقتدار خود را به رقبای سلوکی خود نیز نشان دهد ارتش آتروپاتکان سپاه عجیبی بود زیرا نوع جنگیدن این ارتش آمیزه‌ای از پارسی و یونانی و مادی بود و سبک بسیاری قوی ایجاد کرده بود همچنین تمامی سپاه حتی کمانداران به زره و کلاهخود مجهز بودند
به گفته جغرافی‌نویسان یونانی «آتروپاتنه» از شمال به سرزمین خزرها محدود می‌شد و از مغرب (در حقیقت شمال غرب) رود ارس حد فاصل میان آن و ارمنستان بود و از جنوب غربی تا دریاچه مانتیانی یا ماتْیِنی (در استرابن: «سپاوتا» که به «کپاوتا» (کبوذان) تصحیح شده‌است) یعنی دریاچه ارومیه گسترده بود. مهم‌ترین قسمت آتروپاتنه همین حوزه دریاچه ارومیه بود با مرکز آن به نام «گازا» یا «گازاکا» (گنزک) در میان راهی که از اکباتانا (همدان) به آرتاشات (واقع در ارمنستان) می‌رفت. قلعه گازاکا همان «وِرا» یا «فرااسپه» (در فارسی باستان: فرا ـ دَه ـ اَسْپه = یاری دهنده و پیش برنده یا تولیدکننده اسپان) بود.
وسعت دقیق آتروپاتکان به درستی مشخص نیست. به عقیده شوارتز تا دریای کاسپین می‌رسیده‌است ولی اینکه چه مقدار از سواحلش را در اختیار داشته مورد اختلاف (مورخین خاورشناس) است.
از رود ارس تا کوه‌های آورین‌داغ و قره‌داغ. ناحیهٔ شهرهای کنونی قطور، خوی و مرند. این ناحیه را آشوریان سان گی بوتو می‌نامیدند و از قرن نهم تا پایان قرن هشتم پ.م. کاملاً جزو اورارتو بوده‌است و سرنوشت آن بعد از آن تاریخ تا دوران سقوط آشور و اورارتو روشن نیست.
جلگهٔ سان‌گی‌بوتو ناحیه‌ای بود زراعی و حاصلخیز. کوه‌هایی که آن را از درهٔ ارس جدا می‌کردند و رشته کوه‌هایی که به موازات مدار قرار داشتهبا گردنهٔ قطور ناحیهٔ مزبور را از فلات ارمنستان مجزا می‌سازند، در عهد باستان کاملاً پوشیده از جنگل انبوه بودند.
از منابع قدیم هیچ اطلاعی دربارهٔ این ناحیه در دست نیست. بعدها کادوسیان در آنجا ساکن گشتند.
این ناحیه به سه ناحیهٔ فرعی منقسم می‌گردد:
ویژگی رود قزل اوزن مارپیچی بودن آن است. در درّهٔ مزبور چند ناحیهٔ فرعی را باید مشخص کرد:
آتورپات پس از مرگ اسکندر (به سال ۳۲۳ پیش از میلاد)، نیز در هیچ‌یک از رویداهای مربوط به جانشینانش (و حتی تقسیم ماد به دو بخش ماد کوچک و ماد بزرگ) شرکت نکرد و ماد کوچک را همچنان در دست داشت. ماد بزرگ (جنوب غربی) به مرکزی شهر اکباتان (همدان کنونی)، به سردار مقدونی، پیتون واگذار شد و آتورپات در هیچ‌یک از جنگ‌های وی با رقیبانش، دخالتی نکرد.
از پایان زندگی آتورپات، آگاهی چندانی در دست نیست. در رویدادنامهٔ سریانیِ کرخ‌بیت سلوک که در سدهٔ ششم میلادی نوشته شده، آمده‌است که آدُرباد (که سرزمین ماد به نام او، آدُربایگان نامیده شد) دژی ساخت و به کیلیکیه در آناتولی لشکر کشید و در جنگ با آشوریان کشته شد؛ ولی این گزارش، به ویژه کشته شدن او به دست آشوریان مشکوک است و هیچ سندی برای اثبات این ادعا وجود ندارد.
در منابع یونانی جانشین آتورپات، آرته بازان است که معاصر با حکمران سلوکی‌ها – آنتیوخوس سوم – که در طی سال‌های ۲۲۳ یا ۲۲۴ تا ۱۸۷ پیش از میلاد مسیح حکمرانی می‌کرده‌است. به استناد گزارش (پولیبیوس) آتروپاتکان تا کوه‌های قفقاز کشیده شده بود و به نوشته ارنست هرتسفلد آرته بازان حکمران ارمنستان و آتروپاتکان بوده‌است. آنتیوخوس سوم بعد از شکست دادن مولون، ساتراپ ماد که علیه او شورش کرده بود، تصمیم گرفت به آرته بازان حمله کند تا بدین وسیله به کسانی که به شورشی‌ها نفرات یا اسلحه داده بودند، هشدار داده باشد (گرچه کمک آرته بازان به مولون از نگاه اسمیت مشکوک است). آرته بازان به دلیل کهولت سنی، مقاومت چندانی در برابر آنتیوخوس سوم نکرد و به نظر می‌رسد او در ازای تأیید شدن فرمانروایی اش بر آتروپاتکان، تابع فرمانروای سلوکی شد.
جانشینان «آتروپات» در زمان سلوکیان و اشکانیان در این ناحیه که از این پس به نام او معروف گردید حکومت می‌کردند. در زمان سلوکیان که زمان رواج فرهنگ یونانی در ایران بود «آتروپاتنه» تحت حکومت روحانی هواخواهان کیش مغان بود و در آنجا مغان و معابد دینی املاک وسیعی داشتند و از این رو آتروپاتنه در برابر فرهنگ یونان مقاومت می‌کرد. از این روست که در روایات زردشتی و در دوره اسلامی آتروپاتکان را مهد زردشت و دین زردشتی گفته‌اند و ارومیه را زادگاه زردشت خوانده‌اند، اما بررسیهای زبانشناسی در اوستا، این معنی را تأیید نمی‌کند. پادشاهان آتروپاتنه در زمان اشکانیان تابع دولت اشکانی بودند.
فهرست پادشاهان آتروپاتنه در زمان سلوکیها و اشکانیان از کتاب «نامنامه ایرانی» نقل می‌شود:
آرتاوازد یکم پسر آریوبرزن یکم از شاهان معروف آتروپاتنه است. او در حدود ۵۹ قبل از میلاد متولد گردید و در ۳۶ قبل از میلاد از سوی مارکوس آنتونیوس (آنتوان، یکی از فرمانداران سه‌گانه رم) مورد حمله واقع شد. آنتوان با حمله به آتروپاتنه می‌خواست از سوی شمال بر خاک پارت یا دولت اشکانی بتازد. در این حمله آتروپاتنه ویران گردید و «فرااسپه» مرکز آن محاصره شد. آرتاوازد از فرهاد چهارم پادشاه اشکانی یاری خواست و بر سپاهی از آنتوان تاخت و آن را نابود کرد. آنتوان از محاصره فرااسپه طرفی نبست و عقب نشست. فرهاد چهارم پس از عقب‌نشینی آنتوان، با آنکه سرزمین آتروپاتنه صدمات زیادی دیده بود، قسمت کمی از غنایم جنگی را به آرتاوازد داد و او را از خود رنجاند. آرتاوازد در ۳۵ قبل از میلاد به آنتوان پیشنهاد پیمان‌دوستی و نظامی کرد و آنتوان این پیشنهاد را پذیرفت و یوتاپه دختر او را به عقد پسر خود الکساندر هلیوس درآورد. آرتاوازد به یاری سپاهیانی که آنتوان در اختیارش گذاشته بود بر فرهاد چهارم و متحد ارمنیِ او غالب آمد. پس از شکست آنتوان در نبرد آکتیوم آرتاوازد از فرهاد چهارم شکست خورد و اسیر شد، ولی پس از مدتی از بند رهایی یافت و نزد آگوستوس رفت و آگوستوس او را با خوشرویی پذیرفت. آرتاوازد در ۲۰ قبل از میلاد در رم مرد.
خاندان آتروپات تا آغاز سده اول میلادی در آتروپاتکان حکومت کردند. احتمال می‌دهند که اردوان دوم (یا سوم) اشکانی که در ۱۰ میلاد به سلطنت رسید و پیش از آن پادشاه آتروپاتنه بود از نسل و خاندان شاهی آتروپات بوده‌است. از آن پس تا قدرت یافتن ساسانیان آتروپاتنه شاهانی داشته‌است که تابع دولت اشکانی بوده‌اند.
به گفته آپولونیوس آتروپاتکان در زمان اشکانیان می‌توانست ۱۰٬۰۰۰ سوار و ۴۰٬۰۰۰ پیاده بسیج کند و جنگجویان و سواران آتروپاتکان معروف بوده‌اند.
در دوران بعد، اتفاق کمتری در آتروپاتن در منابع گزارش شده‌است. یوسف فلاوی نوشته‌است که اولین اقدام شاه اشکانی، بلاش یکم (۵۱ میلادی تا ۷۶ یا ۸۰ میلادی)، انتصاب برادرش پاکور دوم، به سمت پادشاهی مادِ آتروپاتن بود. زمانی که الانان به سال ۷۲ میلادی، به آتروپاتن حمله کردند، پاکور دوم به کوهستان صعب‌العبور فرار کرد. گزارش حمله دیگر آلانی‌ها بین ۱۳۴ و ۱۳۶ میلادی، گزارش شده‌است.
در اواخر دوره اشکانیان (به جز دوران سقوطشان)، دچار نبود اطلاعات هستیم؛ در سال‌های پایانی حکمرانی آنها، هنگامی که با اردشیر، بنیانگذار سلسله ساسانی درگیر بودند، منابع دربارهٔ آتروپاتکان موجود است. اردوان چهارم، آخرین پادشاه بزرگ اشکانی، هم‌زمان با برادرش، بلاش چهارم، در حال نبرد بود. قدرتمندترین حامیان او در ماد (جایی که به نظر می‌رسد سکه‌هایش ضرب گشته‌اند، احتمالاً اکباتان می‌بایستی می‌بود)، آذربایجان، خوزستان و آدرباینه بودند. با این حال، گئو ویدن‌گرن اسنادی را یافت که مردم عادی مادِ آتروپاتنه، متحدان اردشیر بودند. کتیبه مشهور صخره‌ای ساسانی در سلماس، که فاصله چندانی از دریاچه ارومیه ندارد، که توسط اردشیر و دیگران به نمایش گذاشته شدند، در عقیده گئو ویدن‌گرن، فتح‌نامه اردشیر در این باره است؛ عقیده والتر هینتس، که این اثر مکتوب، دربارهٔ پیروزی اردشیر بر ارمنستان است، کم‌اهمیت تر واقع گشته‌است.
اطلاعات تاریخی، تا زمان درگیری ۳ گانه هم‌زمان اردشیر بابکان با اردوان چهارم، پادشاه اشکانی و بلاش، برادر رقیب او، در دست نیست. هوادارانش در خوزستان، آذربایجان و آدباین و مخصوصاً ماد قرار داشته‌اند. ویدن‌گرن مدارکی یافته‌است که نشان می‌دهد که مردم عادی ماد آتروپاتکان متحد اردشیر بابکان بوده‌اند. با شکست و کشته شدند اردوان در ۲۲۶ پیش از میلاد، آذربایجان با مقاومت اندکی، تابعیت اردشیر را پذیرفت. پس از روی کار آمدن اردشیر بابکان ارمنستان مدتی در برابر او مقاومت کرد و به همین جهت احتمال می‌دهند که شاید آتروپاتکان نیز کاملاً مطیع اردشیر نبوده‌است. در دِه خان تختی، در ۳۰ کیلومتری جنوب سلماس، کمی دورتر از جاده سلماس ـ ارومیه نقشی بر کوه‌است که به عقیده متخصصان متعلق به زمان ساسانیان یا اردشیر بابکان است. این نقش دو سوار شاهانه را با دو پیاده نشان می‌دهد که محتملاً یکی از سواران اردشیر بابکان و دیگری شاپور یکم است و بعضی هم احتمال می‌دهند که یکی شاپور یکم و دیگری ولیعهد او باشد. ظاهراً آن دو مرد پیاده شاهان ارمنستانند که حلقه حکومت ارمنستان یا آتروپاتکان را به شاه ساسانی تقدیم می‌کنند، اما این استنباط بیش‌تر مبتنی بر حدس دانشمندان است، زیرا کتیبه‌ای همراه این نقش نیست، گرچه لباس‌ها و آرایشها نشان‌دهنده شاه ساسانی است. اگر حدس بعضی از دانشمندان درست باشد باید گفت که اردشیر کاملاً بر ارمنستان مسلط نبوده‌است، زیرا اگر چنین بود بایست این نقش به جای آنکه در مرزهای ارمنستانِ ایران و آتروپاتکان کنده شود، در عمق خاک ارمنستان کنده شده باشد و از سوی دیگر نشانه آن است که آتروپاتکان با قسمت‌های غربی آن و غرب و شمال دریاچه ارومیه به دست اردشیر و به هر تقدیر به دست شاپور افتاده بوده‌است. شاپور یکم ساسانی در ۲۵۲ میلادی ارمنستان را فتح کرد. با فتح این سرزمین آتروپاتکان نیز طبعاً به‌طور کامل تابع دولت ساسانی گردید.
در زمان ساسانیان ارمنستان میان ایران و روم تقسیم گردید و به آتروپاتکان پیوست. از ۹ بخش که برای ارمنستان ایران ذکر کرده‌اند، ۲ ناحیه هیر و زراوند (به احتمال خوی و سلماس) مسلماً جزو آتروپاتکان بود. به نوشته ابودلف زراوند نام چشمه آب گرم و معدنی معروفی در کنار دریاچه ارومیه نزدیک شهر سلماس جزو آتروپاتکان بود.
بَردیا (به پارسی باستان: 𐎲𐎼𐎮𐎡𐎹)، (درگذشتهٔ ۵۲۱ پیش از میلاد) پسر کوروش بزرگ هخامنشی و کاساندان و برادر کوچک‌تر کمبوجیه دوم بود. احتمالاً وی سومین پادشاه هخامنشیان بوده‌است. مرگ بردیا، برای مورخان ایران باستان، ماجرایی پیچیده گشته‌است، چراکه به گفتهٔ داریوش بزرگ و برخی از مورخان، پس از مرگ کمبوجیه، شخصی به نام گئومات مغ، به دروغ خود را بردیا معرفی کرده و بر تخت پادشاهی می‌نشیند و به همین دلیل داریوش علیه آن کودتا می‌کند. حال برخی از مورخان ادعا می‌کنند که شخصیت تاریخی گئومات مغ، شخصیتی جعلی است که داریوش بزرگ، اختراع کرد تا بدین وسیله، به کودتای خود علیه بردیا (وارث قانونی کمبوجیه دوم) مشروعیت ببخشد. برخی اما عقیده دارند که شخصیت گئومات مغ حقیقت دارد و داریوش دروغ نگفته‌است. نکته‌ای که ذهن مورخان را به خود مشغول کرده‌است، این بوده که چطور قتل بردیا برای درباریان و خانواده بردیا پوشیده مانده و کسی جز داریوش و رازدار او، از قتل بردیا مطلع نبوده‌است. نکته دیگر آن است که اگر واقعاً داریوش دروغ گفته بود، چطور در منابع تاریخ کلاسیک (یونانی)، هیچ اشاره‌ای به حقیقت ماجرا نشده‌است و چرا مورخان کلاسیک، سخن داریوش را تأیید کرده‌اند.
به روایت هرودوت و داریوش بزرگ، بردیا، برادر تنی کمبوجیه بوده. اکثر منابع تاریخی شباهت بی‌نظیر بردیا با گئومات مغ را تأیید می‌کنند. از بردیا تنها یک دختر به نام پارمیس به جا مانده‌است.
در سال ۵۲۱ پیش از میلاد کمبوجیه دوم در راه بازگشت از مصر می‌میرد. گئومات مغ (بردیای دروغین) با فریبکاری و زورستانی با طرح معرفی خود با نام بردیا فرزند کوروش بزرگ تخت پادشاهی را مالک می‌شود.CHRONOLOGY OF IRANIAN HISTORY PART 1 "iranicaonline.org"
نام بردیا از ریشه ایرانی کهن بردزbardz به معنی بلند بودن ریشه گرفته‌است. در نسخه ایلامی بیستون او پیرتیاPirtiya نامیده شد، ولی در نسخه اکدی و اسناد خصوصی شهر بابل فرم مادی برزیاBarziya دارد. هرودوت او را سمردیس،Smerdis آیسخولوس او را مردوس،Mardos ژوستین او را مرگیسMergis و هلینیکوس او را مرفیسMerphis نامید. در مقابل، کتسیاس پسر کوچک کوروش را تانیوکزارکسTanyoxarces (به معنی کسی که بدن نیرومندی دارد؛ پارسی باستان: تنو وزرکهtanu-wazraka به معنی بلند قامت) و گزنفون او را تانائوکسارس نامید. هر دو نام بردیا و تانیوکزارکس دلالت بر قدرت بدنی استثنائی شاهزاده دارد که احتمالاً تانیوکزارکس لقب بردیا بود. در نوشته‌های هرودوت، بردیا همچون غولی خودنمایی می‌کند. بر طبق کتیبه بیستون، کمبوجیه و بردیا یک پدر و مادر داشتند. هرودوت همچنین می‌گوید که آن‌ها برادر تنی بودند و مادرشان کاساندان، دختر فارناسپس، شاهزاده هخامنشی بود. اظهارات کتسیاس که گفت همسر کوروش و مادر پسرانش، آمتیس، دختر آخرین پادشاه ماد آستیاگ بوده، احتمالاً اشتباه است.
هیچ رویدادی به اندازه تحول جانشینی داریوش اول بر کمبوجیه دوم، به‌طور مفصل در تاریخ مکتوب هخامنشیان نیامده و در موردش بحث نشده‌است. علاوه بر خبر مندرج در کتیبه بیستون واقعه مزبور را حزقیال، هرودوت، کتسیاس، افلاطون و پولی‌ئن در روایات خود به نحو مختلف ذکر کرده‌اند. همچنین آشیلوس، پلوتارک، پولیانوس، پومپیوس، نزوگوس، استرابو و گزنفون به گزارش این حوادث پرداخته‌اند. منابع مذکور از لحاظ محل وقوع واقعه و تاریخ و روش شیوه قتل «بردیا» با یکدیگر اختلاف دارند. تنها مورد مطمئن از لوحه‌های بابلی این است که برای چند ماه، شاه رسمی بردیا/برزیا شناخته شده‌است؛ ولی معلوم نیست که این شخص بردیای دروغین است یا بردیای راستین.
روایت هرودوت با اظهارات داریوش، در مهم‌ترین نکات، تطبیق می‌کند. به خصوص که نافرمان در هر دو مغی است که هویت بردیا/سمردیس را غصب کرده‌است. کمبوجیه مسئول مرگ برادر است و نابودی بردیا را از دیگران پنهان نگاه داشته‌است. گذشته از آن، کتیبه بیستون اطلاعات دقیقی دربارهٔ ترتیب زمانی رویدادها ارائه می‌دهد: تاریخ شورش 10 روز گذشته از ماه باگیادیش (10 مهر) تعیین شده‌است.
کتسیاس مدعی است که «تاریخ ایران» تألیف وی، متکی بر اسنادی است که روی پوست نوشته شده و متضمن اقدامات و عملیات پادشاهان هخامنشی است. ضمناً کتسیاس آنچه که در دربار ایران در موقعی که پزشک داریوش دوم و اردشیر دوم بین سال‌های ۳۹۸–۴۱۵ پ. م دیده و به گوش خود شنیده را به رشته تحریر درآورده است.
قسمت‌هایی از کتاب «تاریخ ایران» کتسیاس که از ۲۳ کتاب تشکیل شده، در آثار دیودور و ژوستین و پولیئن و نیکلاس دمشقی و مخصوصاً در منتخبات «فوتی» محفوظ مانده‌است. «دینون» و «پلوتارک» و سایر مؤلفان به کتسیاس استناد می‌کنند. کتسیاس پیوسته سعی کرده که اشتباهات و غلط‌های هرودوت را اصلاح کند و او را دروغگو و دروغ‌پرداز می‌خواند. کتسیاس غالباً گفته‌هایش مخالف هرودوت است و از اینرو «فوتی» سه بارخاطر نشان ساخته که اخبار روایات کتسیاس دربارهٔ کوروش و کمبوجیه و مغ و داریوش و خشایارشا با گفته‌های هرودوت به کلی متغایر و متفاوت است. در بسیاری از موارد که امکان رسیدگی و تحقیق وجود دارد دیده می‌شود که کتسیاس از جاده حقیقت منحرف شده‌است؛ ولی در عین حال آثار وی حاوی اطلاعات و اخبار مهمی دربارهٔ قرن ۵ پ. م است و زندگی ایرانیان آن زمان جز به جز در آثار او منعکس شده‌است. دربارهٔ تعیین ارزش وقایع قبل از پادشاهی داریوش اول، نباید اخبار و اطلاعات کتسیاس را نادیده گرفت، چرا که از این اخبار می‌توان اطلاعاتی دربارهٔ قتل مرموز بردیا و کسب قدرت پادشاهی داریوش و غیره به‌دست آورد.
هر چند اطلاعاتی که کتسیاس در اختیار ما قرار داده به‌طور کلی حالت افسانه‌ای دارد و چندان قابل اعتماد نیست، ولی در زمینه جلوس داریوش می‌توان کم و بیش آن را مطالعه کرد. از آثار کتسیاس می‌توانیم بفهمیم که در دربار ایران دربارهٔ ناپدید شدن بردیا چه‌ها گفته شده و همچنین چه وقایعی به هنگام تاج گذاری داریوش رخ داده‌است.