moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
سرطان روده بزرگ را می‌توان با بافت‌برداری از کولون در طول سیگموئیدوسکوپی یا کولونوسکوپی تشخیص داد. معمولاً بعد از این امر تصویربرداری پزشکی انجام می‌شود تا معلوم شود که بیماری منتشر شده یا خیر. غربالگری سرطان در کاهش احتمال مرگ ناشی از سرطان روده بزرگ مؤثر است و با شروع سن ۵۰ سالگی و بعد از آن به صورت مداوم تا سن ۷۵ سالگی توصیه می‌شود. هنگام کولونوسکوپی پولیپ‌ها برداشته می‌شوند. آسپیرین و دیگر داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی خطر را کاهش می‌دهند. البته استفاده عمومی آنها، به دلیل اثرات جانبی توصیه نمی‌شود.
درمان‌هایی که برای سرطان روده به کار می‌رود، می‌تواند شامل ترکیبی از جراحی، پرتودرمانی، شیمی‌درمانی و درمان هدفمند باشد. احتمال درمان سرطان‌های محدود به درون دیوارهٔ کولون، با جراحی وجود دارد، اما سرطانی که در سراسر بدن گسترش یافته، معمولاً قابل درمان نیست و مدیریت بر روی بهبود کیفیت زندگی و علائم بیماری متمرکز می‌شود. نرخ بقای پنج ساله در ایالات متحده حدود ۶۵ درصد است. البته این مقدار به میزان پیشرفت سرطان و این که آیا تمام سرطان با جراحی قابل برداشت هست یا خیر و همچنین به سلامت کلی فرد بستگی دارد. در تمام دنیا، سرطان روده بزرگ، سومین نوع معمول سرطان است و ده درصد تمامی موارد سرطان را در بر می‌گیرد. در سال ۲۰۱۲، ۱٫۴ میلیون مورد ابتلای جدید به این بیماری و همین‌طور ۶۹۴ هزار مورد مرگ از آن اتفاق افتاد. این بیماری در کشورهای توسعه‌یافته شایع‌تر است و ۶۵ درصد موارد در این کشورها یافت می‌شود. شیوع این بیماری در زنان کمتر از مردان است.
مطالعاتی که به تازگی به وسیله محققان کالج پزشکی ویل کورنل آمریکا انجام شد نشان می‌دهد که فعال کردن مجدد یک ژن، رشد سلول‌های سرطانی روده را متوقف و سلول‌ها را به بافت سالم تبدیل می‌کند. ۸۰ تا ۹۰ درصد تومورهای کولورکتال به دلیل جهش در همین ژن اتفاق می‌افتد؛ بنابراین معکوس کردن فعالیت این ژن، نقش به‌سزایی در توقف رشد تومور سرطانی دارد. یکی از ژن‌های مرتبط با سرطان، ژن سرکوب‌گر سرطان یا پی۵۳ نام دارد. مطالعات حیوانی نشان می‌دهد که فعال کردن مجدد این ژن از رشد تومور جلوگیری می‌کند و پس از شش ماه، دیگر نشانی از تومور در بدن موش‌های آزمایشگاهی دیده نشده‌است.انقلابی در پزشکی؛ تبدیل سلول‌های سرطانی روده به بافت سالم . [خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) http://www.irna.ir]
عوامل زیر ممکن است خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ را در فرد افزایش دهند:
چاقی، مصرف الکل، استفاده از مواد مخدر سایر عوامل خطر شناخته شده هستند. آسپرین برای پیشگیری پولیپ‌های آدنوماتوز روده بزرگ و راست روده، در افرادی با سابقه این ضایعات مؤثر است.
یک تحقیق در دانشگاه کارولینای شمالی نشان می‌دهد که مصرف طولانی مدت و با دوز کم آسپرین یا داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAID) به پیشگیری از ابتلا به سرطان روده بزرگ کمک می‌کند. محققان در مقایسه سوابق پزشکی و دارویی ۱۰۲۸۰ بیمار مبتلا به سرطان روده بزرگ با ۱۰۲۸۰۰ نفر از بیمارانی که سرطان روده نداشتند، متوجه شدند که مصرف مداوم و طولانی مدت دوز کم آسپرین خطر ابتلا به سرطان روده را تا ۲۷ درصد کاهش می‌دهد. این در حالی است که مصرف داروهای NSAID زمانی که به‌طور مداوم و برای یک دوره طولانی مصرف شود خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ را ۴۳ درصد کاهش می‌دهد.
ژنتیک: طبق گفته پزشکان افرادی که نزدیکانی مثل پدرو مادر و خواهر و برادرشان به این نوع از سرطان مبتلا شده‌اند، خصوصاً اگر زیر ۵۰ سال بوده باشد، باید خود را تحت نظر پزشک متخصص قرار دهند تا از احتمال انتقال وراثتی این سرطان آگاه شوند و پیشگیری نمایند. حدود ۱۰ درصد از سرطان‌های روده بزرگ به علت سندروم‌های ارثی مانند سندروم لینچ، سندورم پولیوز مانند FAP می‌باشد. سابقه خانوادگی سرطان روده از عوامل ریسک محسوب می‌شود.
علائم این بیماری ممکن است شبیه به سایر علائم نظیر عفونتها، تب، بواسیر (هموروئید) و بیماری‌های التهابی روده باشد؛ بنابراین مراجعه به پزشک به منظور ارزیابی بهتر، لازم و ضروری است؛ چراکه در مراحل اولیه، این بیماری قابل درمان است. علایم این بیماری می‌توانند بسته به محل قرارگیری تومور در لوله گوارش و وجود متاستاز یا عدم وجود آن متفاوت باشد.
از جمله نشانه‌هایی که مراجعه به پزشک را ضروری می‌کند می‌توان موارد زیر را نام‌برد:
در حدود نیمی از افراد مبتلا به این سرطان، هیچ‌گونه علامتی مشاهده نمی‌شود. بنابراین غربالگری سرطان در افراد پرخطر مثل افراد بالای ۵۰ سال ضروری می‌باشد.
سرطان روده بزرگ چهارمین سرطان شایع در ایران است و برآورد شده که سالانه حدود ۳۸۰۰ تا ۴۰۰۰ مورد جدید از سرطان روده بزرگ در کشور تشخیص داده می‌شود.سرطان روده بزرگ چهارمین سرطان شایع در ایران . [خبرگزاری جمهوری اسلامی(ایرنا) http://www.irna.ir]
این سرطان از طریق غربالگری قابل پیشگیری و قابل درمان است. اغلب سرطان روده بزرگ از رشدهای کوچکی، یا پولیپهای کوچکی، در روده بزرگ که آدنوم نامیده می‌شوند، توسعه می‌یابد. هر قدر آدنوم بزرگ‌تر باشد، بیشتر احتمال دارد که سرانجام سرطانی شود. استفاده از روش‌های غربالگری معمولی در افرادی با علائم مذکور یا دارای هرگونه فاکتور خطر، توصیه می‌شود.
از جمله روش‌های تشخیصی جهت غربالگری این سرطان عبارتنداز:
پیش‌آگهی و درمان سرطان روده، به شرایط سلامت عمومی و مرحله بیماری (اینکه سلول‌های سرطانی فقط بافت پوششی روده را درگیر کرده‌است یا تمامی جدار آن را) فرد بیمار بستگی دارد.
بعد از درمان آزمایش خون، اندازه‌گیری آنتی‌ژن CEA در خون و عکس‌برداری، جهت تشخیص وضعیت سرطان (عود کرده‌است یا خیر) انجام می‌شود.
احتمال ابتلا به سرطان روده در فرزندان حاصل از ازدواج‌های فامیلی، ۲ تا ۳ برابر بیشتر از سایر افراد است. برخی از سندرم‌های ژنتیکی نیز با افزایش احتمال ابتلا به این سرطان همراه هستند. سرطان کولورکتال ارثی (HNPCC) یا سندرم لینچ، شایع‌ترین این سندرم‌ها است. این بیماری یک بیماری ژنتیکی اتوزومال غالب است که با خطر بالای سرطان روده بزرگ و همچنین سایر سرطان‌ها از جمله سرطان آندومتر (دومین شایع‌ترین)، تخمدان، معده، روده کوچک، دستگاه کبد، صفراوی، دستگاه ادراری فوقانی، مغز و پوست در ارتباط است. افزایش خطر ابتلا به این سرطان‌ها به دلیل جهش‌های ارثی است که نوعی سندرم سرطان است. تمام بیماران مبتلا به سرطان روده بزرگ باید از لحاظ ژنتیک بررسی شوند که متأسفانه در ایران تعداد بسیار اندکی از بیمارستان‌ها این تست را ارائه می‌دهند و خطر ابتلا به سرطان افراد خانوادهای مبتلا به سرطان را تهدید می‌نماید. در حال حاضر محققان ایرانی بنا به درخواست بیماران تست ژنتیک سرطان را جهت کاهش خطر ابتلا مجدد، و بروز سرطان در سایر افراد خانواده ارائه می‌کنند.
عود سرطان به معنای برگشت دوبارهٔ آن بعد از درمان می‌باشد. ممکن است عود سرطان، در روده بزرگ یا سایر قسمت‌های بدن نظیر کبد یا ریه رخ دهد. اگر عود به‌صورت درگیری تنها یک ناحیه از بدن باشد باید جراحی انجام شود، اما در صورت درگیری بیش از یک ناحیه و انتشار سرطان در قسمت‌های مختلف بدن ممکن است از روش‌های دیگری نظیر شیمی‌درمانی یا رادیوتراپی استفاده شود.
به‌طور کلی، سرطان روده بزرگ از سه مرحله تشکیل شده‌است که در هر یک از این مراحل، معمولاً یک یا دو نوع ژن مطلوب و مؤثر در جلوگیری از سرطان، از سلول‌های بافت سرطانی حذف می‌شوند.
طبق تحقیقات اخیر، حذف چهار ژن کنترل‌کننده در بافت طبیعی کولون، منجر به سرطان می‌شود:
در اولین مرحله، ژن کنترل‌کننده سرکوب گر تومور APC (به انگلیسی: "Adenomatous Polyposis Coli") حذف می‌شود. همچنین می‌توانند ژن‌های دیگری نیز حذف شوند.
با حذف شدن این ژن، اولین عامل متوقف کننده سرطانی شدن بافت از بین رفته و در نتیجه، بافت تبدیل به توده کوچک خوش‌خیم (پولیپ) می‌شود.
در مرحله بعدی، ژن‌های کنترل‌کننده سرکوب گر تومور DCC (به انگلیسی: "Deleted in Colorectal Cancer") حذف می‌شوند.
با حذف شدن این ژن‌ها، بافت پتانسیل بسیار بالایی برای سرطانی شدن داشته و تبدیل به توده بزرگتر خوش‌خیم (آدنوما) می‌شود.
در مرحله آخر، ژن کنترل‌کننده سرکوب گر تومور p53 حذف می‌شود. همچنین می‌توانند ژن‌های دیگری نیز حذف شوند.
معمولاً در این مرحله، علاوه بر حذف شدن ژن یاد شده، تعدادی ژن دیگر نیز حذف می‌شوند. با حذف این ژن(ها)، بافت به سمت سرطانی شدن میل کرده و رسماً به بافتی سرطانی با نام کارسینوما (به آن تومور بدخیم نیز گفته می‌شود) تبدیل می‌شود.
این آخرین مرحله از چرخه ظهور سرطانی کولورکتال است
به‌طور کلی سه روش درمانی جهت درمان سرطان روده بزرگ وجود دارد که شامل جراحی، پرتودرمانی و شیمی‌درمانی است. روش درمانی دیگری وجود دارد که در آن از روش‌های بیولوژی استفاده می‌شود. البته استفاده از این روش‌ها در حد مطالعات بالینی است.
عوارض جانبی جراحی: عوارض جانبی جراحی به محل تومور و نوع جراحی بستگی دارد. معمولاً در چند روز اول بعد از جراحی، بیمار احساس ناراحتی دارد ولی معمولاً درد با دارو قابل کنترل است. مدت زمان بهبود بعد از عمل جراحی در بیماران، متفاوت است.
عوارض جانبی پرتودرمانی: شایع‌ترین عوارض جانبی پرتودرمانی خستگی، واکنش پوستی در محل برخورد اشعه با پوست و کاهش اشتها می‌باشد. هم‌چنین ممکن است این روش منجر به کاهش گلبول‌های سفید خون شود. در بسیاری از موارد این عوارض دائمی نیستند و قابل کنترل و درمان‌اند.
بعد از آن‌که جراح تمامی سلول‌ها و بافت سرطانی را از طریق جراحی برداشت، یک دوره شیمی‌درمانی نیز داده‌می‌شود تا سلول‌های سرطانی باقی‌مانده نیز، در صورت وجود از بین بروند.
عوارض جانبی شیمی‌درمانی: داروهای شیمی‌درمانی معمولاً سلول‌های با سرعت تکثیر بالا را مورد هدف قرارمی‌دهند. ازآن‌جایی‌که در بدن علاوه بر سلول‌های سرطانی بافت‌هایی نظیر سلول‌های خونی، بافت پوششی سیستم گوارشی و سلول‌های فولیکول مو نیز از سرعت تکثیر بالایی برخوردار هستند، لذا ممکن است این بافت‌ها نیز مورد هدف داروهای شیمی‌درمانی قرار بگیرد. در نتیجه از جمله عوارض جانبی می‌توان به عفونت، خستگی، ریزش موی موقتی، زخم‌های دهانی و غیره اشاره‌کرد.
کاهش کلی سلول‌های خونی، از جمله مهم‌ترین عوارض جانبی داروهای شیمی‌درمانی است. ازآنجایی‌که داروهای شیمی‌درمانی، مغز استخوان را به شدت تحت تأثیر قرارمی‌دهد، ممکن است کم خونی (آنمی) (به‌صورت کاهش انرژی انجام کارها)، کاهش پلاکت‌های خونی (به‌صورت خون‌ریزی) و کاهش گلبول‌های سفید (به‌صورت افزایش استعداد ابتلا به عفونت‌ها) ایجاد شود.
معمولاً همهٔ کسانی که از این روش درمانی استفاده می‌کنند به تمامی این علائم مبتلا نمی‌شوند. هم‌چنین در طی دوره استراحت و بعد از قطع درمان تمامی این علائم برطرف می‌شوند.کتاب «همیشه لاغر و سلامت باشید» از پزشک صفدر صانعی صفحهٔ 58
آماده‌سازی بیمار برای جراحی
حفظ تغذیه مطلوب
حفظ تعادل مایع و الکترولیت
ارائه حمایت‌های عاطفی
ارائه حمایت‌های لازم جهت بهبود تصویر ذهنی از خود
کنترل و درمان عوارض
پسوند "-اسکوپی" یا "scopy-" به‌معنی دیدن و مشاهده کردن درون اندام بدن است.
رصدخانهٔ مراغه رصدخانه‌ای بود که در دورهٔ هلاکوخان زیرنظر خواجه نصیرالدین طوسی در شهر مراغه ساخته‌ شد. این رصدخانه روی تپه‌ای در غرب مراغه در نزدیکی دو روستا به نام‌های "طالب‌خان" و "حاجی‌کرد" قرار داشته‌است که دریاچهٔ ارومیه را می‌توان از دوردست از آنجا دید. واژه رسد به باور بسیاری واژه ای پارسی و از رسیدن و بررسی کردن برگرفته شده است. امروزه تنها پی‌های بخش‌های مختلف و بخشی از سدس سنگی آن باقی‌مانده‌است.رصدخانه به همت خواجه نصیر الدین طوسی تاسیس شد.
بنای رصدخانهٔ مراغه در سه‌شنبه ۴ جمادی‌الاول ۶۵۷ قمری برابر با شب تولد زینب دختر علی بن ابی‌طالب به سفارش خواجه نصیرالدین طوسی و به فرمان هولاکو -نوهٔ چنگیزخان مغول- آغاز شد. هولاکو برای نگهداری این سازمان پژوهشی موقوفه‌های ویژه‌ای در نظر گرفت. کتابخانه‌ای شامل ۴۰۰ هزار جلد کتاب و ابزارهای اخترشناسی، از جمله ذات‌الربع دیواری به شعاع ۴۳۰ سانتی‌متر، حلقه‌دار (ذات‌الحلق)، حلقهٔ انقلابی، حلقهٔ اعتدالی و حلقهٔ سموت نیز فراهم شدند. در همین‌جا بود که زیج ایلخانی به‌سال ۶۷۰ هجری (۱۲۷۶ میلادی) فراهم شد.
رصدخانهٔ مراغه فقط مخصوص رصد ستارگان نبود و یک سازمان علمی گسترده بود که بیش‌تر شاخه‌های دانش درس داده می‌شد و مشهورترین دانشمندان آن عصر -از جمله قطب‌الدین شیرازی، کاشف علت اصلی تشکیل رنگین کمان- در آن‌جا جمع شده بودند. به‌علاوه چون در آن زمان ارتباط علمی چین و ایران به‌علت استیلای مغولان بر هر دو سرزمین برقرار شده‌بود، دانشمندان چینی -از جمله فردی به‌نام فائو مون‌جی- در این مرکز فعالت داشتند. همچنین فیلسوف و فرهنگ‌نامه‌نویس مسیحی -ابن‌العبری- در رصدخانهٔ مراغه به درس‌دادن کتاب‌های اصول اقلیدوس و المجسطی بطلمیوس مشغول بود.
خواجه نصیرالدین طوسی برای ساخت رصدخانه و ابزارهای رصد ، از دانش و هنر دانشمندان و استادان زمان خود استفاده کرد که نیتش از این کار موارد زیر بود:
خواجه نصیرالدین هر یک از دانشمندان را مسئول بخشی که تبحر داشتند کرد و برای انتخاب آن‌ها ملیت و مذهبشان را مدنظر قرار نداد.
دانشمندان زیر در ساخت ابزارها و ساختمان رصدخانه به وی کمک کردند:
زمانی که خواجه نصیرالدین نام این افراد را برای همکاری به هولاکوخان و شمس‌الدین جوینی مشاور و بیتکچی وزیر ، پیشنهاد داد آن‌ها دلیل انتخاب تک تک دانشمندان را از خواجه نصیرالدین پرسید و پس از توضیحاتی که از سوی وی ارائه شد، هولاکوخان با حضور آن‌ها در مجموعه رصدخانهٔ مراغه موافقت کرد.
خواجه نصیرالدین دستمزد کارمندان و دانشمندان مجموعه را به شرح زیر تعیین کرد:
در نتیجه این تقسیم‌بندی‌ها سبب شد:
و پس از اعتراض به اینکه چرا حقوق فقها و محدثین را کمتر از دیگران در نظر گرفته‌است. پاسخ داد: چون افراد به دلایل فطری به دنبال علوم مذهبی و فقهی می‌روند کارشان آسان است و کمتر کسی به دنبال علوم سخت و سنگین مانند نجوم و ریاضیات می‌رود و پس از حملهٔ مغول ما نیاز به دانشمندان این علوم داریم.
پرویز ورجاوند و همکارانش در دههٔ ۱۳۵۰ خورشیدی به کاوش در محوطهٔ این رصدخانه پرداختند و قسمت‌های مختلف آن را شناسایی کردند. ساختمان اصلی این رصدخانه به شکل برجی استوانه‌ای ساخته شده‌بود. در ساختمان‌های جنبی آن یک کتابخانه و محل اقامت کارکنان تشخیص داده شده‌است.
در سال‌های اخیر گنبدی برای محافظت از بقایای این بنا بر روی بخشی از آن ساخته شده‌است.
تپه رصدخانه مراغه دارای طول ۵۱۰ متر و عرض تقریبی ۲۱۷ متر و ارتفاع ۱۱۰ متر می‌باشد و دارای قسمت‌های مختلف از جمله برج مرکزی رصدخانه، واحدهای مدور پنجگانه، کتابخانه و محلهٔ مسکونی دانشمندان، مسجد، مدرسه، چاه آب. کارگاه بزرگ دانشمندان (شاید آزمایشگاه) می‌باشد.
خواجه نصیرالدین طوسی «زیج ایلخانی» را از روی رصدهای انجام‌شده در رصدخانهٔ مراغه تدوین کرده‌است. زیج ایلخانی سده‌ها از اعتبار خاصی در بسیاری از سرزمین‌های آن زمان -از جمله در چین- برخوردار بوده‌است و در سال ۱۳۵۶ میلادی (۳۰۰ سال پس از مرگ طوسی) ترجمه و در اروپا منتشر شد. قدیمی‌ترین نسخهٔ این زیج در کتابخانهٔ ملی پاریس نگهداری می‌شود.
در تاریخ سلسله پادشاهی یوان در چین مندرج شده که برای تأسیس رصدخانه پکن، به سرپرستی کوئوشوچینگ منجم دربار، تعدادی ابزارهای رصدی از رصدخانه مراغه در ایران خریداری شده‌است. از جمله این ابزارها ذات الحلق، عضاده (آلیداد)، دو لوله رصد، صفحه‌ای با ساعت‌های مساوی، کره سماوی، کره زمین، تورکتوم (نشان دهنده حرکت استوا نسبت به افق) هستند. چینیان لوله رصد را وانگ-تونگ نامیده‌اند. به گفته تاریخ سلسله پادشاهی یوان ایرانیان از این اختراع نه تنها برای رصد اجرام آسمانی، بلکه برای مشاهده دوردست‌ها، به ویژه در دریا سود می‌جسته‌اند. همین کتاب از حضور دانشمندان چینی به رهبری فائومون‌جی برای کارآموزی در رصدخانه مراغه خبر می‌دهد.ماهنامه پیام دریا، اختراعات و ابتکارات ایرانیان در پهنه ناوبری، دریانوردی و نجوم، نوشته جعفر سپهریتاریخ صنعت و اختراعات، نوشته موریس داماس، چاپ امیرکبیر، بخش تاریخ چین.
یونسکو سال ۲۰۰۹ را سال رصدخانه مراغه نامگذاری کرد و اخیراً زمزمه‌هایی جهت ثبت جهانی این اثر جهانی در سازمان یونسکو به گوش می‌رسد.
شهر گور (اردشیرخوره یا فیروزآباد قدیم) محلی باستانی است در شهرستان فیروزآباد، استان فارس. این شهر در اوایل قرن سوم میلادی به دستور اردشیر بابکان بنیاد شد. گور در زمان آبادانی خود، مرکز بخشی از ایالت فارس به نام کوره اردشیرخورّه بود.
طرح و الگوی این شهر دایره‌ای شکل است و به قطر دو کیلومتر دارای چهار دروازه اصلی بوده و بناهای حکومتی و محل اقامت درباریان در آن قرار داشته‌است. شهر گور باستانی اکنون متروک مانده و شهر کنونی فیروزآباد در سه کیلومتری آن قرار دارد.
اردشیر ساسانی نام رسمی شهر تازه‌بنیاد خود را اردشیرخورّه (فارسی میانه:Ardašer Khwarrah) به معنی فر اردشیر گذاشت. با این حال در منابع پیشااسلامی این شهر به گور (Gōr) نیز نامور بوده که پس از اسلام، عربان آن را جور تلفظ می‌کردند. مورخان قدیم این واژه را دشت، پشته یا گودال معنی کرده‌اند.حسینی فسایی. فارسنامه. ج۱، صفحه ۱۵۲ و ج۲ صفحهٔ ۱۴۱۸
معمولاً رواج نام فیروزآباد را از قرن چهارم هجری به بعد می‌دانند. مشهور است، عضدالدوله دیلمی که اغلب در این شهر اقامت داشت و نام گور را خوش‌یمن نمی‌دانست، آن را به فیروزآباد تغییر داد و حکم کرد که هر کس این شهر و شهرستان را گور بگوید مجازات شود.حسینی فسایی. فارسنامه. ج ۲ صفحهٔ ۱۴۱۹ البته مدارک سکه‌شناختی پیشینه این نام را عقبتر می‌برند؛ چنان‌که بر سکه‌ای مسین از دوران امویان که در اردشیرخوره ضرب شدهتصویر و مشخصات سکه در وبگاه انجمن سکه‌شناسی آمریکا واژه "پیروزآباد" (نویسه‌گردانی پهلوی: "pylwj'b'd") به عنوان نام ضرابخانه دیده می‌شود.
برخی مورخان قدیم پیشینه گور را به دوران ساسانیان می‌رسانند.
به گزارش ایشان گور شهری بزرگ با حصاری محکم بود؛ به‌طوری‌که ایلامی‌ها هرگز نتوانستند به «گُور» حمله کنند. پس ایلامی‌ها مسیر رودخانه‌ای را که به سمت شهر بود، را با کاه گل سد بستند به مدت چهار سال. بعد از چهار سال، سد را شکستند و آب باعث شد که برجک‌های شهر گُور فرو بریزند. بعدها اردشیر که تازه بر اردوان اشکانی شوریده بود، عهد کرد که در صورت پیروزی در این محل شهر تازه‌ای بنا کند. او پس از نشستن بر تخت پادشاهی با کمک مهندسان کوه‌های اطراف جلگه را برید و آب را از آن طریق خارج کرد. سپس بر زمین خشک شهر جدید گور را ساخت و آنجا را تختگاه خود قرار داد.حسینی قزوینی. المعجم. صفحهٔ ۲۶۰
امروزه کارشناسان در درستی این داستان (آبگرفتگی جلگه فیروزآباد به مدت پانصد سال) تردید دارند.سامی، علی و بیشتر، گزارش طبری را پذیرفته‌اند که می‌گوید اردشیر بنای شهر گور را در حدود سال ۲۲۴ میلادی و به نشانه قدرت‌نمایی در برابر آخرین شاه اشکانی آغاز کرده‌است.طبری. تاریخ طبری. ج ۲، صفحهٔ ۵۸۳
پس از اردشیر این شهر به دلیل نسبتش با سردودمان ساسانی همچنان آباد و مرکز کوره اردشیر باقی ماندابن حوقل، صورة الارض. جلد ۲. صفحهٔ ۲۶۴؛ هر چند در سایه بیشاپور (شهر جدید شاپور یکم) تا اندازه‌ای در حاشیه قرار گرفت.
گور آخرین پایگاه یزدگرد سوم ساسانی در فارس بود که در سال ۲۹ ه‍.ق -زمان خلافت عثمان بن عفان- به تصرف مسلمانان درآمد.حسینی فسایی، حسن. فارسنامه ناصری. جلد ۱. صفحهٔ ۲۴۰ پس از سقوط این شهر یزدگرد، فارس را به عرب‌ها واگذاشت و از راه کرمان به خراسان گریخت.اشپولر، برتولد. تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی. جلد ۱. صفحهٔ ۲۴ در زمان خلفای راشدین فرماندار گور از طرف والی ایالت یکپارچه بصره –اهواز- فارس منصوب می‌شد.حسینی فسایی، حسن. فارسنامه ناصری. جلد ۱. صفحهٔ ۱۸۱
در اوایل دوران اسلامی شاهان آل بویه که شیراز را تختگاه خود کرده بودند به آبادانی شهر گور نیز همت گماشتند. به فرمان عضدالدوله دیلمی، مسجد جامع و بیمارستان مناسبی در شهر ساخته شد.ابن بلخی. فارسنامه. صفحهٔ ۳۳۵ همچنین ابومنصور بهرام بن مافنه وزیر خوشنام ابوکالیجار دیلمی در این شهر کتابخانه بزرگی را به نام "دارالعلم" با نوزده هزار جلد کتاب نفیس وقف کرد که تنها چهار هزار جلد آن به خط ابوعلی و ابوعبدالله بن مقله بود.مجله دانش
در قرن چهارم هجری گور شهری غنی و آباد بود با اقلیم معتدل، آب فراوان و بوستان‌ها و گلستان‌های بسیار.اصطخری. مسالک الممالک. صفحهٔ ۱۲۴ چنان‌که باغ‌های میوه و خانه‌های اعیانی، حومه شهر را تا شعاع یک فرسنگ فرا گرفته بود.ابن حوقل. صورة الارض. جلد ۲. صفحهٔ ۲۷۹
در این منطقه محصولات گوناگونی تولید می‌شد؛ عرقیات، میوه، پارچهمقدسی. احسن التقاسیم. جلد ۲. صفحهٔ ۶۵۹ و جز آن. اما بی‌تردید گلاب در میان آن‌ها رتبه اول را داشت. گلاب گور و کوار به بسیاری سرزمین‌ها چون چین، هند، بیزانس، مصر، یمن، مغرب عربی و اروپا صادر می‌شد.ابن حوقل. صورة الارض. جلد ۲. صفحهٔ ۲۹۸ حتی گل سرخ گور در کشورهای اسلامی شناخته شده و به خاطر بوی خوش و شفافیت رنگ نزد عرب زبانزد بود.تاریخ و فرهنگ ایران در دوران انتقال از عصر ساسانی به عصر اسلامی. جلد ۴. صفحهٔ ۱۳۰ (امروزه هم در زبان عربی به گل محمدی، "الورد الجوری" می‌گویند)
عرق شکوفه نخل، عرق بومادران، عرق زعفران و عرق بید از دیگر فراورده‌های گیاهی‌ای بود که از بوستان‌های گور به دست می‌آمد.
گور یا فیروزآباد باستانی در قرن هفتم یا هشتم هجری به دلایل نامعلوم رو به ویرانی گذاشت و خالی از سکنه شد.سرزمین پارس به جای آن بیرونِ باروی شهر قدیم، روستایی سربرآورد که تا دوره قاجاری به نام ده کوشک معروف بود.حسینی فسایی، حسن. فارسنامه ناصری، جلد ۲، صفحهٔ ۱۴۱۹ شهر کنونی فیروزآباد حاصل گسترش همان روستاست.
مجموعه اردشیرخوره بسیار هدفمند و با اولویت دفاعی طراحی شد.
جلگه فیروزآباد –که شهر در آن ساخته شده– از هر طرف در محاصره کوه‌هاست. راه اصلی ورود به جلگه، گذرگاه راهبردی تنگاب است که بر صخره بالای آن قلعه دختر (اقامتگاه اولیه اردشیر) قرار دارد. جایگاه قلعه به گونه‌ای است که علاوه بر تنگه به جاده منتهی به کاخ اردشیر و شهر نیز مشرف باشد.
اردشیرخوره به شکل دایره کاملی به قطر ۱۹۴۰ متر ساخته شده‌است. شهر با ۲۰ دیوار شعاعی و سه دیوار حلقوی هم‌مرکز مجموعاً به ۶۱ منطقه تقسیم می‌شد و دو حصار خشتی محکم با خندقی در میان به پهنای ۳۵ متر آن را در بر می‌گرفت.میراث خبر: شگفتی‌های شهرسازی ایرانی با کاوش شهر ساسانی گور خواناسازی می‌شود. ,
شهر در امتداد جهات اربعه چهار دروازه داشت؛ دروازه هرمز در شمال، دروازه اردشیر در جنوب، دروازه میترا در شرق و دروازه بهرام در غرب. از هر دروازه یک خیابان اصلی به مرکز شهر راه می‌برد؛ جایی که بناهای دولتی و مذهبی درون یک دیوار مدور به قطر ۴۵۰ متر محفوظ بود.
استحکامات دفاعی حتی از گستره شهر هم فراتر می‌رفت؛ هنوز هم بقایای شبکه تار عنکبوتی و شعاعی دیوارهای حفاظتی تا فاصله ۱۰ کیلومتری از کانون اردشیرخوره در دشت و کوهپایه دیده می‌شود.
از دیگر شهرهای تاریخی دایره‌ای می‌توان هگمتانه (دوران مادها) و سمعال (دوران هیتی‌ها) را نام برد.
دو نگارکند نیز بر دیواره‌های صخره‌ای تنگاب دیده می‌شود:بویل، اندرو. تاریخ ایران صفحه‌های ۵۸۶و ۵۸۷
شهرستان ساری بزرگ‌ترین و پرجمعیت ترین شهرستان استان مازندران است. این شهرستان در شرق استان مازندران قرار دارد و از ۶ بخش مرکزی، رودپی شمالی، رودپی، چهاردانگه، دودانگه، کلیجان رستاق تشکیل شده‌است. شهرستان ساری از شمال به دریای مازندران، از مشرق به شهرستان‌های نکا و میاندرود، از جنوب به شهرستان مهدی‌شهر در استان سمنان و از مغرب به شهرستان‌های قائم‌شهر، سوادکوه، جویبار و سوادکوه شمالی محدود می‌شود. این شهرستان از بزرگترین و پرجمعیت‌ترین شهرستان‌های شمال کشور است. مرکز این شهرستان، شهر ساری همزمان، مرکز استان مازندران است.
جمعیت شهرستان ساری در سال ۱۴۰۲ خورشیدی بالغ بر ۴۵۳'۸۳۹ نفر بوده که از این تعداد ۵۰۴٬۶۷۱ نفر در شهر ساری ساکن بودند.
شهرستان ساری بزرگترین شهرستان استان مازندران از نظر جمعیت و وسعت است.
شهرها: ساری
شهرها: فرح‌آباد
شهرها: آکند
شهرها: کیاسر
شهرها: فریم
شهرها: پایین هولار
در شهرستان ساری صنایع رونق زیادی دارند. ازعمده‌ترین صنایع شهرستان ساری می‌توان: صنایع غذایی، صنایع چاپ و انتشار، صنایع اشیاء کائوچویی، صنایع تهیه اشیاء فلزی، صنایع نساجی، صنایع چوب، صنایع چرم سازی، صنایع شیمیایی، صنایع غیر فلزی معدنی، پنبه، روغن‌نباتی، آرد، شیر پاستوریزه و مشتقات آن را نام برد. از معادن این منطقه اطلاعات مستندی در دست ما نیست.
پروپرانولول (بانام‌های تجاری ایندرال و پرانول)، دارویی از دسته بتابلاکرهای غیرانتخابی است که عمدتاً برای درمان فشارخون بالا و نامنظمی تپش قلب (تاکی کاردیا) و اختلالات اضطرابی مورد استفاده قرار می‌گیرد. پروپرانول برای بیماری‌های گوناگون دیگری چون فشار خون بالا تسکین درد قلبی، اضطراب، هیستری، پیشگیری از سردردهای میگرنی، درمان بی‌نظمی تپش و گلوکوم و در سم زدایی سریع اپیوئیدهاتجویز می‌شود.Basic & Clinical Pharmacology.G.Katzung- McGraw-Hill-eighth edition 2002 این دارو معمولاً برای درمان اختلال اضطراب و اختلال پانیک نیز تجویز می‌شود.
گیرنده‌هایی که هورمون اضطراب وارد آنها می‌شود را در سرتاسر سیستم اعصاب مرکزی مسدود می‌کند.
این دارو هم‌چنین برای جلوگیری از حمله قلبی در افرادی که یک بار دچار حمله قلبی شده‌اند، کاربرد دارد. با مسدود کردن این تکانه‌ها، به قلب کمک می‌کند تا منظم‌تر و مؤثرتر بتپد و در نتیجه بار کاری قلب کاهش می‌یابد.
پروپرانولول به کاهش لرزش در مبتلایان به پارکینسون کمک می‌کند و برای رفع لرزش ناشی از مصرف داروهای اعصاب، سودمند است، سردرد را تسکین می‌دهد و در سردردهای میگرنی، درمانی پایه‌ای به‌شمار می‌آید. به‌علاوه به‌طور خفیف، روی فشار خون اثرات کاهندگی دارد. وقتی به مجموعه کارکردهای این قرص نگاه می‌شود، مشخص است که یک داروی چندکاره بسیار خوب است.
هم‌چنین، این دارو برای درمان سیروز کبدی و پرفشاری ورید باب نیز کاربرد دارد.
پروپرانولول در شماری از اختلالات جسمی مانند لرزش اساسی و نیز روانی مانند فوبیای اجتماعی، اختلال و استرس منتشر و اختلال هراس و به‌ویژه اختلال استرس پس از سانحهDoctors test a drug to ease traumatic memories - Mental Health - MSNBC.com نیز کاربرد دارد که البته هیچ‌یک از آن‌ها مورد قبول اف‌دی‌ای نیستند. پروپرانولول با مسدود کردن گیرنده‌های آدرنالین در اکثر افراد اثرات ضد اضطرابی مناسبی به همراه دارد.
پروپرانولول نخستین بتا بلاکری است که در دهه ۱۹۶۰ به وسیلهٔ جیمز دبلیو بلک دانشمند اسکاتلندی کشف شد. او برای ساخت پروپرانولول در سال ۱۹۸۸ جایزه نوبل پزشکی را گرفت.
فرمول شیمیایی پروپرانول CHNO است. پس از ۱ تا ۳ ساعت به حداکثر غلظت پلاسمایی می‌رسد و نیمه عمر آن ۴ تا ۵ ساعت است. اما زمان اثرگذاری آن طولانی‌تر از نیمه عمرش است و ممکن است تا ۱۲ ساعت طول بکشد. بیش از ۹۹٪ آن، از راه مدفوع از بدن خارج می‌شود. پروپرانولول بلوک‌کننده غیراختصاصی گیرنده‌های بتا یک و بتا دوی سمپاتیک می‌باشد.
مقادیر متفاوتی از پروپرانولول برای علل مختلف تجویز می‌شود. شکل طولانی اثر پروپرانولول معمولاً روزی دو بار مصرف می‌شود. مهم است که دارو را هر روز ساعت معینی بخورید. پروپرانولول را می‌توان با یا بدون غذا مصرف کرد و بهتر است پیش از مصرف پروپرانولول، نبض را شمارش نمود و فشارخون را اندازه گرفت. در موارد نبض کمتر از ۶۰ در دقیقه یا فشار سیستولی (عدد بالایی) کمتر از ۸۰میلی‌متر جیوه، پیش از مصرف دارو، باید با پزشک مشورت نمود. هیچگاه بیشتر از مقدار تجویز شده مصرف نکنید. اگر یک نوبت را فراموش کردید، به مجردی که به یاد آوردید مصرفش کنید. البته اگر کمتر از ۸ ساعت تا نوبت بعدی مصرف دارو رسیده‌است، نوبت فراموش شده را رها کرده، به برنامه منظم دارویی‌تان بازگردید. اگر بیش از یک نوبت در روز پروپرانولول مصرف می‌کنید، اگر تقریباً موقع نوبت بعدی مصرف دارو رسیده‌است، نوبت فراموش شده را مصرف نکنید.
در صورت بروز هر یک از علایم زیر، مصرف پروپرانولول قطع شده و با پزشک مشورت می‌شود: اشکال در تنفس تنگی نفس، یا خس‌خس سینه، سرد شدن کف دست و پا، ضربان قلب زیر۶۰ در دقیقه، سرگیجه یا سیاهی رفتن چشم در هنگام بلند شدن از حالت خوابیده با نشسته با تورم دست‌ها و پاها یا افزایش وزن ناگهانی (۱/۵ کیلو در ۴۸–۲۸ ساعت)، افسردگی، گیجی، یا توهم (شنیدن، دیدن، یا احساس چیزهایی که وجود ندارند)، درد قفسه سینه، مفاصل یا کمر، تب، گلودرد، بثورات، یا هرگونه کبودی یا خون‌ریزی غیرعادی.
مصرف این دارو را بدون صحبت با پزشک خود متوقف نکنید. متوقف کردن ناگهانی مصرف پروپرانولول می‌تواند باعث مشکلات زیر شود:
این دارو می‌تواند باعث خواب آلودگی شود. تا زمانی که مطمئن نشده‌اید این دارو چه تأثیری روی شما دارد رانندگی نکنید، از ماشین آلات استفاده نکنید یا فعالیت‌هایی را که به هوشیاری نیاز دارند انجام ندهید.
پروپرانولول می‌تواند باعث کاهش قند خون (هیپوگلیسمی) شود. همچنین ممکن است باعث ایجاد علائم قند خون پایین مانند افزایش ضربان قلب، تعریق و لرز شود. اگر مبتلا به دیابت هستید، به ویژه اگر انسولین یا سایر داروهای دیابت را مصرف می‌کنید که می‌توانند باعث کاهش سطح قند خون شوند، باید این دارو را با احتیاط استفاده کنید. این دارو ممکن است قند خون در نوزادان، کودکان و بزرگسالانی که دیابت ندارند را نیز پایین آورد. این امر به احتمال زیاد بعد از تمرین طولانی یا اگر مشکلات کلیوی داشته باشید، ایجاد می‌شود.
در صورت داشتن آسم یا مشکلات تنفسی مشابه، پروپرانولول را مصرف نکنید. این دارو می‌تواند آسم شما را بدتر کند.
پروپرانولول می‌تواند یک واکنش آلرژیک شدید ایجاد کند. علائم آن ممکن است شامل موارد زیر باشد:
اگر این علائم را تجربه کردید سریعاً به اورژانس مراجعه کنید.
الکل می‌تواند سطح پروپرانولول را در بدن شما افزایش دهد. این امر می‌تواند عوارض جانبی بیشتری را ایجاد کند. در هنگام مصرف این دارو نباید الکل مصرف کنید.
پروپرانولول دارویی است که عملاً اکسیژن خون را کم می‌کند تا فشار خون را درمان نماید. اگر تعداد مصرفی دارو به‌طور یکجا زیاد شود، فرد دچار تشنج می‌گردد. در ادامه ممکن است آسیب‌های مغزی ناگواری برای فرد داشته باشد و دیگر هیچ زمان برطرف نگردد.
نشانه‌های زیر تا هنگام عادت کردن بدنتان با دارو ممکن است مشاهده شوند: تاری دید، خواب آلودگی، خستگی، سرگیجه، مشکل در خوابیدن، اضطراب، ریزش مو، یبوست یا اسهال، کابوس، یا کاهش توانایی جنسی، درد عضلانی، درد مفاصل اگر این علایم ادامه یافتند یا مشکل ساز شدند، وضعیت را با پزشکتان در میان بگذارید.
برخی عوارض جانبی رایج:
برخی عوارض جانبی جدی:
در صورت وجود هریک از موارد زیر پیش از مصرف پروپرانولول، پزشکتان را مطلع سازید:
پروپرانولول خوراکی موجود در بازار ایران در دوزهای ۱۰، ۲۰، ۴۰، ۶۰ و ۸۰ میلی‌گرم موجود است.
ابوسهل بیژن بن رستم کوهی یا ابوسهل کوهی (درگذشتهٔ \یرامون ۴۰۵ ه‍. ق) ریاضیدان و ستاره‌شناس ایرانیal-Qūhī, Abu Sahl Wayjan ibn Rustam (c. 940-c. 1000) عضو دارالحکمه در سدهٔ دهم میلادی/چهارم هجری و اهل مازندران بود. دانشنامه ایرانیکا سال ولادت او را حدود ۳۳۰ قمری(۹۴۰میلادی) در کوه دانسته که طبق ابن ندیم در مازندران بوده‌است.ABŪ SAHL VĪJAN B. ROSTAM KŪHĪ (also QŪHĪ), mathematician and astronomer. He was born ca. 330/940 at Kūh, which, according to Ebn al-Nadīm (Fehrest, pp. 283-84), was in the mountains of Māzandarān., D. Pingree , “ABŪ SAHL KŪHĪ,” Encyclopædia Iranica, online edition
او کتابی دربارهٔ نواقص مسائل ارشمیدس نوشت و اولین بار اقدام به محاسبه نصف النهار نمود.وی مخترع پرگار تام میباشد
ابن ندیم سال تولد ابوسهل را ۳۳۰ هجری قمری می‌داند. در کتاب زندگی‌نامه علمی دانشمندان تولدش را ۳۴۹ تا ۳۶۰ می‌دانند. اما باتوجه به شهادت نامه‌ها و آثار بجا مانده از سال ۳۷۸ هجری قمری، سال تولد وی در ۳۳۰ ه‍.ق درست‌تر بنظر می‌رسد. کوه نام دهکده ای در طبرستان بوده‌است. در مازندران روستا یا منطقه ای بنام کوه وجود نداشته جز اینکه یاقوت حموی در معجم البلدان از دهکده ای بنام کوهیار در طبرستان یاد کرده‌است. بیشتر مورخین زادگاه وی را از جبال طبرستان در آمل می‌دانند.رصدخانه‌ای که ابوسهل کوهی ساختدانشگاه آزاد استان مازندران / بخش مشاهیرآشنایی با میربزرگ موسس شیعه اثنی عشری / تسنیم / بخش مشاهیر
کوهی فعالیت خویش را سال ۳۵۹ ق/۹۷۰ م در شیراز آغاز کرد. به دستور عضدالدوله عبدالرحمان بن عمر صوفی آغاز و احمد بن محمد بن جلیل سجزی و دانشمندانی دیگر با وی همکاری می‌کردند. او در شیراز توانست رصد نقطه‌های صیفی و شتوی (تابستانی و زمستانی) را به دست آورد.
در دوره مأمون برای اولین بار در کوه قیسون دمشق و در شمامیه بغداد رصد خانه ای تأسیس کرده آن را رصد خانه مأمون نام گذاشتند.
پس از آن پسران شاکر در اطراف جسر (پل) بغداد رصد خانه ای بنا کردند و تا قرن چهارم هجری دیگر کسی نتوانست رصد خانه ای تأسیس کند.
ابوریحان بیرونی در کتاب «تحدید النهایات الاماکن» به رصد خانه‌ کوهی در شیراز اشاره کرده که در سال ۳۵۹ قمری به فرمان عضد الدوله، وسایل نجومی چندی را ساخته‌است که این رصد خانه‌ را دو دهه بعد در بغداد تکرار کرد.
پس از مرگ عضد الدوله، شرف الدوله دیلمی در بغداد جانشین او شد و دستور داد کوهی به بغداد برود . وی تمام اختراعات خود را از شیراز به بغداد آورد و رصد خانه ای در آنجا تاسیس کرد. در باغ قصر بنایی نیم کروی ساختند که قاعده اش به قطر ۲۵ ذراع (تقریبا ۱۲/۵ متر) بود و در مرکز سوراخی در سقف بنا قرار داشت که شعاع‌های خورشید از آن سوراخ وارد شده مدارات یومیه (حرکات روزانه) را رسم می‌کردند.
جمال الدين قفطي در کتاب خود إخبار العلماء بأخبار الحكماء در این مورد می‌گوید: ابوسهل در دارالمملکه (قصر شرف الدوله) به آخر بستان از آن روی باب الخطابین مکانی اختیار کرد و قواعد آن خانه را سخت محکم کرد و آلات رصدیه را که خود مخترع آن بود در آن خانه بر پا داشت.
یکی از ابزارهایی که اختراع کرد پرگار تام است که به کمک آن می‌توان خطوط و دایره و بیضی و هذلولی و سهمی را ترسیم کرد. ابوریحان بیرونی در رساله «استیعاب الوجوه الممکنه فی صنعه الاسطرلاب» از «کتاب پرگار تام» کوهی نام برده و نوشته‌است که «شیخ ابوسهل ویجن بن رستم کوهی، رساله ای دربارهٔ ساختن و بکار بردن پرگار تام نوشته‌است که در آن روش ترسیم مقاطع مخروطی را بیان کرده‌است».
این پرگار با پرگارهای عادی دارای شباهت و تفاوت‌هایی می‌باشد. از جمله شباهت آن دو می‌توان به داشتن دو شاخه اشاره کرد. اما از تفاوت‌های آنها، اینکه شاخه اول پرگار تام را می‌توان با زاویه دلخواه نسبت به صفحه کاغذ تنظیم کرد که این شاخه به محور مخروط مربوط می‌شود و کوهی آن را «محور پرگار» نامیده‌است. شاخه دوم خود از یک لوله مستقیم و قلم تشکیل شده‌است که قلم می‌تواند درون لوله بلغزد این شاخه می‌تواند نسبت به محور، با زاویه دلخواه ثابت شود. طبق شکل اگر شاخه دوم حول محور بچرخد، بر روی صفحه یک مقطع مخروطی ترسیم می‌شود.
کوهی یک ۵ ضلعی متساوی الاضلاع را در یک مربع محاط کرد که منجر به حل معادله ای درجه چهارم شد.
موضوع کتاب رساله فی استخراج ضلع المسبع فی الدائر میباشد.
ریچارد سرا مجسمه ساز آمریکایی مجسمه ۷ را با ۸۰ فوت ارتفاع، در دوحه در مقابل موزه هنرهای اسلامی قطر در سال ۲۰۱۱ ساخت.
ایدهٔ ساخت این مجسمه عظیم را باتوجه به باور بر مقدس بودن عدد ۷ و همچنین محاط کردن ۷ ضلعی در دایره توسط کوهی در کتاب رساله فی استخراج ضلع المسبع فی الدائر ذکر کرده‌است.
اثر از ۷ ورق فولادی در قالب یک ۷ ضلعی منتظم ساخته شده‌است.
پروفسور جان لین برگرن(John L. Berggren) ریاضی‌دان و استاد دانشگاه سایمون فریزر و نویسنده آثاری دربارهٔ ریاضیات اسلام قرون وسطیProfessor of Mathematics, Simon Fraser University, Burnaby, British Columbia. Author of Episodes in the Mathematics of Medieval Islam, , “John L. Berggren” Encyclopædia .britannica, online editionLen Berggren. , “Len Berggren” people.math.sfu.ca, بر این باور است که شماری از آثار کوهی مفقود شده‌اند.we know that some of his works have been lost. In this article, kuhi’s lost mathematical works are traced through references and quotations in the works of other scholars, J. L. Berggren , “Lost or Embedded Works of Kūhī,” پژوهشکدهٔ تاریخ علم دانشگاه تهران،
آثار برجای مانده:
وی در این رساله راه حلی ارائه کرد که تا اندازه‌ای واضح تر و ساده‌تر از راه حل ارشمیدس است.
زیج جدولی است که نام و موقعیت و زمان حلول ستارگان و کواکب را نشان می‌دهد و در نجوم اسلامی استفاده می‌شده‌است.مجموعهٔ واژه‌های مصوّب فرهنگستان زبان فارسی تا پایان سال ۱۳۸۹. یکی از کارهای منجم علاوه بر تقویم سازی و جهت‌یابی و طالع بینی تکمیل زیج بر اساس یافته‌های جدید بوده‌است.
در قدیم هر کدام از اخترشناسان برجسته یا هر رصدخانه، یک زیج ویژه به خود می‌نوشتند و زیج‌های پیشینیان را تصحیح می‌کردند که تعدادی از این زیج‌های قدیمی به نام شاهان و فرمانروایان نوشته شده‌است. در حال حاضر نسخه‌هایی از چنین زیج‌هایی در موزه‌ها موجود می‌باشد.
امروزه، هنوز هم برای کاربردهای علمی و اخترشناختی، کتاب‌ها و جدول‌های مشابه با زیج‌های قدیمی تهیه می‌شود که البته از دقت بالاتری برخوردار هستند.
واژه زیج از زه فارسی منتج شده همانند زه کمان یا احتمالاً تار و پود قالی که نمایانگر شکلی از محور مختصات است.
زیج عمر خیام مشهور بوده که بعدها توسط قیاس الدین تکمیل شده و توسط((الغ بیگ))دزدیده شده زیج قیاس الدین در جهان اسلام مشهور بوده و بیشترین مصرف را داشته‌است تا اینکه تقی الدین زیج سلطانی خود را با استفاده از زیج قیاس الدین ایجاد می‌کند.
https://web.archive.org/web/20070521062758/http://user.uni-frankfurt.de/~dalen/
صومِعه‌سَرا (گیلکی: سۊماسرا) مرکز شهرستان صومعه‌سرا در استان گیلان ایران است.
محصولات عمدهٔ این شهر برنج، چای، نیشکر، نخ ابریشم، توتون، توت‌فرنگی، زعفران، مرغ، چوب صنعتی صنوبر و قطعات الکترونیکی است.
صومعه‌سرا در فاصلهٔ تقریبی بیست و سه کیلومتری مرکز استان قرار دارد و از شهرهای توسعه‌یافته در غرب گیلان محسوب می‌شود، صومعه‌سرا طبق آمار بزرگ‌ترین قطب تولید مرغ ایران است.
صومعه‌سرا از شهرهایی است که در غرب گیلان واقع شده و در سال ۱۳۳۸ از شهرستان فومنات جدا و به شهرستان صومعه‌سرا تبدیل شد و از آن پس شهرستان فومنات نیز به شهرستان فومن تغییر نام یافت. شهرستان صومعه‌سرا با وسعتی حدود ۶۳۳ کیلومتر مربع و بر اساس آخرین تقسیمات کشوری دارای پنج بخش که شامل بخش مرکزی، بخش تولم، بخش میرزا کوچک جنگلی،بخش طاهرگوراب،بخش ضیابر و ده دهستان کسما، پیشخوان، ضیابر، طاهرگوراب، اباتر، بهمبر، تولم، هندخاله، گوراب زرمیخ، مرکیه و سه شهر صومعه‌سرا، مرجقل، گوراب زرمیخ و یکصد و پنجاه و یک روستا می‌باشد.عرض جغرافیایی شهرستان سی و هفت درجه و پانزده دقیقه و طول جغرافیایی چهل و نه درجه و بیست دقیقه است. مرکز این شهرستان یعنی شهر صومعه‌سرا در فاصلهٔ تقریبی ۲۳ کیلومتری مرکز استان قرار دارد. این شهرستان حدود ۱۲۷٬۷۵۷ نفر (سرشماری ۹۰) جمعیت دارد که رقمی حدود ۵۲٬۰۳۷ نفر (%۴۰٫۷) از آن‌ها را جمعیت شهری و ۷۵٬۷۲۰ نفر (%۵۹٫۲) را ساکنان روستا تشکیل می‌دهند.
صومعه‌سرا در گذشته نسبت به‌آبادی‌های اطراف خود مثل کسما از اهمیت کمتری برخوردار بوده لیکن امروزه به دلیل داشتن موقعیت بهتر از آبادی‌های دیگر پیشی گرفته و به صورت مرکز شهرستان از اعتبار برخوردار است. صومعه‌سرا در میان کشتزارها و باغ‌های وسیع قرار گرفته‌است. برنج و توتون از محصولات مهم صومعه‌سرا است و در کنار آن پرورش کرم ابریشم و چای‌کاری رواج دارد.
محله‌های صومعه‌سرا عبارتند از عربان، سیانگشته،لیموده،خاکیان، رونکیان، چوبکیان، فاطمه آباد، زیده سرا، که هر کدام در گذشته قریه‌هایی جدا بوده‌اند که به‌خاطر نزدیکی به هم متصل شده و شهر صومعه‌سرا را به وجود آورده‌اند. البته در سال‌های اخیر محله‌های جدیدتری نظیر شهرک امام، گلسار، گلشهر و زیباشهر نیز به محله‌های شهر افزوده شده‌اند که بافت‌های جدیدتری هستند و محله‌های نظیر عربان از محله‌های قدیمی‌تر شهر محسوب می شوند. مرکز شهر نیز از حد فاصل میدان ولی عصر تا انقلاب (میدان اصلی) خیابان برشنورد، طالقانی، امام خمینی و فرهنگ نیز دارای خیابان‌ها و کوچه‌های مختلفی هستند. بازار سنتی این شهر در روزهای یکشنبه برپا می‌شود.
شهرستان صومعه‌سرا دارای پنج شهر به نام‌های مرجقل، صومعه‌سرا، گوراب زرمیخ، طاهرگوراب و ضیابر است که شهر صومعه‌سرا مرکز شهرستان صومعه‌سرا محسوب می‌شود.
معروف‌ترین گمانه دربارهٔ نام صومعه‌سرا نام‌گذاری آن از روی نام عارف سده چهارم و پنجم عبدالله صومعه‌ای است. همچنین کهن‌ترین نوشته‌ای که نام صومعه‌سرا درآمده است سدهٔ هفتم هجری و مجموعه رباعیات عارف آن سده سید شرف شاه بازمی‌گردد.همچنین سوما در گیلکی معنی زاهد و پرهیزکار دارد و این شهر در تلفظ گیلکی سوماسرا نیز خوانده می‌شود.
مردم صومعه‌سرا گیلک هستند و زبان گیلکی را با گویش بیه‌پس و لهجهٔ صومعه‌سرایی سخن می‌گویند.https://www.ethnologue.com/language/glk
آداب و رسوم رایج در شهرستان صومعه‌سرا که برخی به فراموشی سپرده شده را می‌توان به شرح زیر برشمرد: لافند بازی که بیشتر در جشن‌های عروسی، عید نوروز یا در بازارهای هفتگی اجرا می‌شد، کشتی گیله مردی که امروزه همچنان پا برجاست و یادگار قدرت و دلاوری مردم این خطه است و ریشه در تاریخ دارد، نوروزخوانی که از رسوم آخر هر سال است و هم‌اکنون کم‌وبیش رواج دارد و نماد ورود به بهار می‌باشد، عروس گوله از دیگر مراسم قبل از سال نو به‌شمار می‌رفت این نمایش همراه با آواز دارای مفاهیم اخلاقی و تزئینی خاصی بود. چهارشنبه‌سوری که از مراسم کهن ایرانیان که در گیلان و در صومعه‌سرا با عنوان گولی‌گولی چهارشنبه (چهارشنبهٔ گل‌گلی) رایج است در غروب سه شنبه آخر سال و در شب چهارشنبه انجام می‌شود و هنگام پریدن از آتش می‌خوانند: زردی بشه، سرخی بایه، نکبت بشه دولت بایه. سیزده‌به‌در به عنوان آخرین مراسم نوروز که مردم بیشتر به کنار رودخانه‌ها و در دل جنگل‌ها می‌روند و به صورت گروهی آخرین روز نوروز را گرامی می‌دارند. شب چله که از مراسم باستانی ایرانی است که معمولاً چنین شبی اهل خانواده و خویشان گردِ هم می‌آیند و معمولاً از تنقلات و آجیل استفاده می‌نمایند. گِشه بوری که یکی از مراسم مربوط ازدواج بوده که این مراسم با صدای ساز و نقاره و ترانه‌خوانی و شادمانی عروس و داماد و دیگر مهمانان همراه است. همچنین زیارت عتبات عالیات خصوصاً زیارت مشهد و اخیراً سوریه و کربلا پس از برداشت محصول برنج، عزاداری ماه محرم که همچون سایر مناطق ایران مردم شهرستان آداب و رسوم ویژه برای سوگواری حسین بن علی دارند. معمولاً مردم در روزهای نهم و دهم محرم به زادگاه خود می‌آیند و در جمع بستگان و آشنایان در مراسم عزاداری شرکت می‌کنند و مراسم سوم امام هر سال در طاهر گوراب با حضور هیئت‌های زنجیرزنی و سینه‌زنی از نقاط مختلف گیلان با شکوه خاصی برگزار می‌شود و ده‌ها هزار نفر از نقاط مختلف گیلان و حتی ایران و روستاهای دور و نزدیک جهت شرکت در مراسم سوم امام به سوی طاهر گوراب روانه می‌شوند. بازارهای محلی و هفتگی در شهرستان از رونق فراوان برخوردار است که یکی از مراکز مراوده‌های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مردم به‌شمار می‌رود. مراسم تعزیه‌خوانی عاشورا در ضیابر بسیار باشکوه برگزار می‌شود و علاقه‌مندان سوگ حسینی را از سراسر نقاط ایران به این روستا می‌کشاند. همچنین دوشنبه‌بازار ضیابر به دلیل قرار گرفتن در مسیر ارتباطی به منطقهٔ ییلاقیِ ماسال و شاندرمن همچنان از رونق بسیار و مخاطبین بی‌شماری از سراسر استان گیلان و سایر نقاط کشور برخوردار است.
از آثار تاریخی این شهرستان نیز می‌توان به مناره گسکر روستای مناره بازار دهستان طاهرگوراب، آثار بجا ماندنی از پل خشتی در روستای پردسر، پل خشتی گازرودبار، سید خروسه در هفت دغنان ضیابر که بعضاً به وسیله سازمان میراث فرهنگی در حال مرمت و بازسازی است.
مناره گسگر:این مناره در روستای مناره بازار دهستان طاهرگوراب از توابع شهرستان صومعه‌سرا و در ۳۶ کیلومتری غرب شهرستان رشت واقع شده‌است. مناره گسکر در سر راه یک جاده قدیمی معروف به جاده شاه عباسی واقع شده‌است و یادآور مناره‌های عظیم سلجوقی در دیگر مناطق ایران است. ارتفاع مناره گسکر ۲۹ متر و قطر آن در پایه ۷ متر و در بخش فوقانی ۳۵/۲ متر است و مناره شکل مخروطی دارد. یک ستون نگهدارنده در وسط به عنوان تکیه‌گاه به ابعاد ۵۵×۵۵ سانتیمتر به پلکان مارپیچ داخلی و جدارهٔ بیرونی مناره ایستائی داده‌است. هیچ کتیبه‌ای که تاریخ بنا و بانی آن را معرفی کند، وجود ندارد. مناره با آجرهای مربع شکل به ابعاد ۱۳×۱۳ سانتیمتر و قطر ۶ سانتیمتر بنا گردیده و جز در قسمت فوقانی که دو نوار آجرکاری تزئینی آن را زینت داده، در سایر قسمت‌ها کاملاً ساده و بدون آلایش است. با توجه به شکل مناره و مصالح بکار رفته در آن می‌توان مناره گسگر را در ردهٔ میل‌ها و مناره‌های دورهٔ سلجوقی قرار داد. این مناره در زلزله ۱۳۶۹ گیلان به شدت آسیب دید. همچنین ساختمانی واقع در کسما که مقر مبارزان جنگل و به نام عمارت معروف است اشاره کرد. از بازارهای عمده، بازار مرجقل، ضیابر، گوراب زرمیخ، صومعه‌سرا و پنجشنبه بازار طاهرگوراب که دیگر رونق ندارد را می‌توان نام برد. وجود بیش از ۱۸۰ مسجد و بقاع متبرکه در اقصی نقاط شهرستان معرف مذهبی بودن این دیار و علاقه آنان به ائمه اطهار است.
شهرستان صومعه‌سرا از مناطق زیبا و دیدنی استان گیلان است که به دلیل ناشناخته بودن از دید مسافران و حتی مردم این شهرستان دور مانده‌است. ناشناخته ماندن این شهرستان موجب شده تا نتواند به عنوان یک منطقه گردشگری برای مسافران جاذبه داشته و دیدنی به نظر آید.
شهرستان صومعه‌سرا به دلیل قرار گرفتن در حاشیه جنوبی تالاب انزلی سالانه پذیرای پرندگان مهاجری از قبیل کیلار، فیلوش، خوتکای پرسفید و معمولی است که برای هر مسافری زیبا و خاطره انگیز است. در مدخل ورودی این شهر یک هتل به نام ابریشم وجود دارد که از نظر پذیرایی و اقامتی تاحدزیادی می‌تواند در حل مشکلات مسافران نوروزی مثمر واقع شود. منطقه زیبا و کوهستانی «تنیان» واقع در بخش میرزاکوچک یا گوراب زرمیخ صومعه‌سرا از نقاط زیبای طبیعی به‌شمار می‌رود که به دلیل طبیعت فرح‌انگیز و نشاط آور، منحصربه‌فرد و از جاذبه‌های طبیعی این شهرستان است.
از مکان‌های مذهبی این شهرستان می‌توان به بقعه آقا سیدجعفر آقا و سیده خدیجه و سیده نساء نام برد. در اکثر روستاهای صومعه‌سرا هم بقعه‌هایی وجود دارد که می‌توان آن‌ها را هم در فهرست مکان‌های مذهبی این شهرستان قرار داد مانند امامزاده آقا سید پیر عباس که در روستای سیاه تن و در جوار رودخانه واقع است.
در صومعه‌سرا هر ساله چهار جشنواره مهم - چشنواره توت فرنگی (بخش تولمات) -جشنواره سوغات رشته خشکار (بخش طاهرگوراب) -جشنواره غذاها و لباسهای محلی گیلان (بخش مرکزی) - جشنواره قیام جنگل (بخش میرزاکوچک) برگزار می‌شود.
در سال ۱۳۴۹ عده‌ای از دوست داران کتاب در شهر صومعه‌سرا اقدام به تشکیل انجمن کتابخانه‌ها نمودند. در اواخر این سال، شهرداری شهر صومعه‌سرا ۱۵۰ متر مربع زمین جهت احداث کتابخانه در اختیار انجمن گذاشت. در بهمن سال ۱۳۵۱، این کتابخانه با زیر بنای ۱۳۰ متر و با صرف مبلغ ۴۰۰ هزار ریال هزینه و ۲۱۰ جلد کتاب اهدایی فعالیت خود را آغاز نموده غیر از کتابخانه مزبور چند کتابخانه دیگر در سطح این منطقه قرار دارد که به قرار ذیل است:
کتابخانه عمومی گوراب زرمیخ، کتابخانه عمومی طاهرگوراب، کتابخانه عمومی شهید مجیدی لیف شاگردو…
کتابخانه جامع شهر صومعه‌سرا تحت عنوان کتابخانه باقرالعلوم در سال جاری احداث و هم‌اکنون در حال خدمت‌رسانی می‌باشد.
کتابخانه پروفسور مریم میرزاخانی که جز کتابخانه جدید این شهر است.
صومعه‌سرا همچنین با داشتن ۹۶ درصد باسواد در رده باسوادترین شهرستان‌های ایران نیز به‌شمار می‌رود.
صومعه‌سرا در سه بخش تولید مرغ، تولید ابریشم و تولید چوب صنعتی صنوبر مقام نخست در کشور را داراست. منبع
صنایع دستی استان گیلان شامل: «گلیم بافی، سرامیک سازی، بامبوبافی، مرواریدبافی (سبدبافی) قلاب دوزی، نازک کاری چوب، چموش دوزی، تولیدات دست بافت، معرق و مینیاتور، فرش بافی و… می‌باشد که از میان آن‌ها ۱- حصیربافی که با ساقه گیاه لی (گیاه مرداب) و صوف انجام می‌شود، سرامیک سازی، تولیدات دست باف و… خاص صومعه‌سرا است.
شهرستان صومعه‌سرا را در واقع می‌توان خاستگاه ابریشم ایران دانست، ابریشم در واقع مهم‌ترین و شاخص‌ترین صنعت و سوغات صومعه‌سرا محسوب می‌شود که مطمئناً در کل کشور ایران بی‌همتاست. هرچند گیلان از نظر تعداد کارخانه‌های مربوط به صنعت ابریشم محدود است ولی صومعه‌سرا از این نظر بسیار غنی است والبته جای پیشرفت فراوان نیز دارد. همچنین این چند کارخانه موجود در صومعه‌سرا در کل کشور نیز از اهمیت بسزایی در صنعت نوغان کشور محسوب می‌شوند.
کارخانه‌هایی که در گیلان به جمع‌آوری پیله کرم ابریشم و خشک کردن و انبار کردن و عرضه آن به بازار هستند بسیار محدودند و در محدوده صومعه‌سرا قرار دارند، شامل:
صومعه‌سرا از شهرستان‌هایی است که در غرب گیلان واقع شده و از شمال به بندرانزلی و از جنوب شهرستان فومن و از شرق به شهرستان‌های رشت و شفت و از غرب به شهرستان‌های ماسال ورضوانشهر محدود است که قرارگیری بر روی شاهراه ارتباطی و جاده بین‌الملل به ویژه در منطقه ضیابر سبب شده سال‌ها به عنوان قطب حمل و نقل غرب گیلان محسوب شود که همچون یک بندر کوچک روزانه محل مراجعه و بارگیری ده‌ها کامیون از اقصی نقاط کشور می‌باشد.
در قسمت کرانه‌های تالاب انزلی، جنگل‌ها خاص نواحی مردابی به مقادیر زیادی دیده می‌شود. در جنگل‌های منطقه انواع درختان، راش، توسکا، افرا نمدار، ممرز، سپیدار، اوجا، خرمالو، ارس، گردو و انجیر، گوجه سبز (آلوچه)، ازگیل ژاپنی و از همه مهم‌تر صنوبر وجود دارد. در صومعه‌سرا مناطق ییلاقی وجود ندارد ولی در قسمت دشت آن به مساحت ۱۱۵/۱۷ هکتار غنی می‌باشد بیشتر گیاهان مراتع از انواع: مارجنگ، پونه، پیرگیاه، شبدر، هویچ وحشی، شاه پسند، گزنه و… تشکیل شده‌است.
شهرستان صومعه‌سرا کلاً در ناحیه جلگه‌ای قرار گرفته و به غیر از تعدادی کوه کم ارتفاع فاقد کوه و قلل است. کوه خمباراجی (خمبارژی) با ارتفاع ۹۴۶ متر در محدوده دهستان گوراب زرمیخ (تنیان) در ۲۰ کیلومتری غرب شهرستان صومعه‌سرا و کوه‌های سیاهکوه، سفیدلنگان کوه و پلنگ دره کوه حداکثر ارتفاعشان به (۱۲۰۰) متر می‌رسد
رودخانه‌های مهم شهرستان صومعه‌سرا عبارت‌اند از:
یکی از روستاهای سرسبز صومعه‌سرا نوخالهاست در فاصله کمی از این روستا و در ساحل رودخانه عریض و بسیار زیبای نوخالیه مرتع سبز وسیعی خود نمایی می‌کند که محل نگهداری و قرق اسب‌ها و گاوها است. این صحنه بسیار زیبا و دیدنی است.
این رودخانه با گذشتن از چند روستااز روستای سرسبز و توریستی سیاهدرویشان گذشته و به تالاب انزلی می‌رسد.
صوفیان ده یکی از دهات بسیار زیبای این منطقه صوفیان ده می‌باشد این ده طبیعت بسیار زیبایی دارد در این ده مجموعه تفریحی توریستی قشنگی به نام گلبانگ دادو احداث شده‌است.
از ویژگیهای منحصر بفرد شهرستان صومعه‌سرا وجود تالاب در شمال شهرستان، دهستان هندخاله است (ویکی‌پدیا:تالاب انزلی) و از نظر زیست‌محیطی، سیاحتی و اقتصادی دارای اهمیت ویژه و زیست گاه گونه‌های مختلف پرندگان بومی و مهاجر و انواع آبزیان می‌باشد و بعنوان بزرگ‌ترین تالاب دنیا محسوب و دارای توان‌های بالقوه متعدد که یکی از آنها ارزش چراگاهی حاشیه تالاب است ودر حاشیه تالاب سکونتگاهای متعددی وجود دارد که اساس معیشت آنان کشاورزی مبتنی بر برنج، صیفی جات، توتون و نیز دو فعالیت جنبی صید و شکار و دامداری است که دامداری مبتنی بر پرورش گاو و گاومیش می‌باشد.
مهم‌ترین رودخانه‌هایی که به این تالاب وارد می‌شوند می‌توان به ماسوله رودخان، پسیخان و غیره اشاره کرد. همچنین سه منطقه حفاظت شده سلکه و سیاه کیشم و سرخان کل با اعتبار بین‌المللی و محل امنی جهت زیستگاه پرندگان مهاجر در شهرستان صومعه‌سرا واقع شده‌است.
آب و هوای شهرستان صومعه‌سرا در مجموع مرطوب جلگه‌ای و فصل‌های مختلف سال دارای شرایط مطلوب می‌باشد. از این نظر این منطقه با آب و هوای ویژه خود در اقلیم مرطوب و معتدل قرار داشته، دارای باران فراوان با ۹۷۲/۳ میلی‌متر در سال و متوسط ۸۱ میلی‌متر و میانگین رطوبت ۸۹ درصد، متوسط درجه حرارت سالیانه ۱۶/۶ درجه سانتیگراد و حداکثر حرارت مطلق متوسط ۲۹/۱ درجه سانتی گراد و حداقل حرارت مطلق متوسط ۸/۹ درجه سانتیگراد در فصول مختلف سال که کلاً ویژگی‌های شهرستان‌های ساحل غربی دریای خزر دارد. این شهرستان همانند سایر شهرستان‌های گیلان در مقابل رطوبت زیاد از گرمای متوسط و جریان هوای مطبوع برخوردار بوده و بادهای مختلف الجهت در آن جریان دارند که شدیدترین شان باد گرم زمستانی است که از غرب می‌وزد و ظرف یکی، دو روز رطوبت منطقه را خشک و موجب خسارت شدید کشاورزی و آتش‌سوزی‌های مهیب در شهر و روستاها یا جنگل‌ها می‌گردد. در فصل بهار و پاییز، وزش باد از جانب دریا بوده که موجب افزایش تراکم بخار در دامنه ارتفاعات غربی و ریزش باران می‌گردد متوسط گرمترین ماه سال تیر و مرداد با (۳۶/۸ و ۳۶/۴) درجه سانتیگراد و متوسط سردترین ماه سال بهمن و اسفند با ۵ و ۷ درجه سانتیگراد است و متوسط پرباران‌ترین ماه سال مهر و شهریور با ۱۶۱/۱ و ۱۴۳/۵ میلی‌متر و کم باران‌ترین ماه سال فروردین و دی با ۶/۴ و ۲۶/۸ میلی‌متر و میزان بارندگی سالانه ۶۰۰ تا ۱۰۰۰ میلی‌متر می‌باشد. بادهایی که در منطقه می‌بارند عبارت‌اند از: باد جنوب شرقی، باد جنوب، باد ژیروس، باد غرب، باد شرق، بادنورد از شمال شرقی و پر بادترین ماه سال آبان با ۷ متر سرعت و کم بادترین ماه سال تیرماه با ۳ متر سرعت می‌باشد.
خاک شهرستان صومعه‌سرا به سه تیپ «فیزیوگرافیک» تقسیم می‌گردد که وضعیت آن‌ها از نظر مساحت و درصد بدین قرار خواهد بود:
جلگه‌ای به مساحت ۵۷۲۰۰ مترمربع با ۶/۹۲ درصد کوهپایه‌ای با مساحت ۲۹۰۰ مترمربع با ۱۷/۴ درصد کوهستانی با مساحت ۱۷۰۰ مترمربع ۱۷/۲ درصد.
در این ناحیه با توجه به نوع آب و هوا و نوع کشت می‌توان به خاک قهوه‌ای و خاکستری پودر رزولیک اشاره نمود که مخصوص مناطق جنگلی بوده و در کشت چای بسیار مفید می‌باشد.
اکثر جنگل‌های تراشیده شده یا به صورت پراکنده دیده می‌شود. شیب بسیار تند فرسایش و آب روی متوسط از محدودیت‌های اساسی این اراضی می‌باشد. در مجاورت کوه‌های جنگلی کم ارتفاع به سمت غرب شهرستان کوه‌های مرتفع و جنگل به وسعت نه چندان زیاد که در برخی قسمت‌ها، خاک‌های سنگلاخی کم عمق دیده می‌شود که شیب بسیار تند و تیز در این نقاط با آب روی متوسط از ویژگی‌های آن می‌باشد.
صومعه‌سرا طی سال‌های اخیر در رشته‌های ورزشی متعددی مقام کسب کرده‌است. این شهرستان در ورزش‌هایی چون کشتی، کیک‌بوکس، موی تای، کشتی، بدنسازی و… در سطح‌های شهر، استانی و حتی کشوری قهرمانان زیادی به خود دیده‌است
اصلاح نژاد دام علم و هنر تثبیت ژن‌های مؤثر در تولید اقتصادیِ دام است. اصلاح نژاد با انتخاب دام‌ها و طیور برتر ازلحاظ ژنتیکی و با کمک روش‌های آمیزشیِ مناسب، دام و طیور برتر را ایجاد می‌کند. اصلاح نژاد یک علم کاربردی است و در بخش‌های تخصصی با کاربرد ترکیبی از علوم دانش ژنتیک کمّی، دانش ژنتیک مولکولی، دانش آمار، دانش رایانه و دانش اقتصاد افق جدیدی پیدا کرده‌است.
در برنامه‌های اصلاح نژاد دام، هدف این است که حیوانات دارای ظرفیت ژنتیکی بالاتر از میانگین اجتماع جامعه شناسایی و انتخاب شده و از آنها به‌عنوان والدین نسل بعد استفاده شود. به‌این‌ترتیب، انتظار می‌رود که میانگین ظرفیت ژنتیکی نتاج بیشتر از میانگین نسل والدین باشد. به گاوهای پرواری که اصلاح نژاد شده‌اند، در اصطلاح عمومی سوپر گاو می‌گویند.
فیزیولوژی یا کاراندام‌شناسی یا تن‌کردشناسیفرهنگ هزاره، علی‌محمد حق‌شناس، تهران، فرهنگ معاصر، ۱۳۸۶، ص ۱۲۳۶ دانش عملکرد سامانه‌های زنده استEncyclopædia Britannica Online, s. v. "physiology", accessed October 10, 2015, http://www.britannica.com/science/physiology و یکی از شاخه‌های زیست‌شناسی است که به مطالعه اعمال حیاتی موجود زنده، اندام‌ها، بافت‌ها، سلول و عناصر آن می‌پردازد. برای درک عمیق اعمال حیاتی، سعی می‌گردد که خواص و روابط بین این اعمال و تغییراتشان در محیط‌های مختلف یا در شرایط گوناگون موجود زنده و با استفاده از روابط علم زیست‌شناسی، بیوشیمی مورد بررسی قرار گیرد. فیزیولوژی، تکامل و توسعه این اعمال در یک گونه و در یک موجود زنده و همچنین تغییرات و تطابق آن‌ها با شرایط محیطی متغیر را مورد مطالعه قرار می‌دهد.
فیزیولوژی دانش بررسی شیوه کارکرد اندام‌های مختلف بدن است. فیزیولوژی از شاخه‌های زیست‌شناسی است که خود به زیرشاخه‌های فیزیولوژی جانوری، فیزیولوژی دامی، فیزیولوژی گیاهی، فیزیولوژی سلولی، فیزیولوژی پزشکی (انسانی)، نوروفیزیولوژی و فیزیولوژی ورزشی… تقسیم می‌شود.
فیزیولوژی یکی از دانش‌های پایه‌ای در پزشکی است که ارتباط تنگاتنگی با دانش کالبدشناسی (آناتومی) دارد.
در فیزیولوژی به بررسی کارکرد اندام‌های (ارگان) مختلف بدن، مثلاً وظیفه قلب در بدن، وظیفه مخچه در بدن، وظیفه کلیه در بدن، کار شُش‌ها در بدن… و نیز درک دقیق عملکرد این ارگان‌ها و سیستم‌ها با کمک روابط و اصول "فیزیک" و "ریاضی" پرداخته می‌شود.
برای مثال، در" فیزیولوژی سیستم تنفسی"، توسط قوانین فیزیکی مربوط به موج، شاره، فشار و غیره به محاسبه حجم هوای مورد نیاز هر یک از شش‌ها و مشکلات و بیماری‌های مربوط به آن و تغییر در محاسبات، در صورت تغییر در محیط به دلیل بیماری پرداخته می‌شود.
فیزیولوژی در آموزش پزشکی، روان‌شناسی، علوم دامی، دامپزشکی و جانورشناسی اهمیت بسیاری دارد و یکی از گرایش‌ها یا واحدهای درسی این رشته‌ها در مقاطع تحصیلات تکمیلی است. در کنار آناتومی و بیوشیمی، فیزیولوژی به شکل‌گیری طرح کلی بدن سالم در ذهن دانشجویان حوزه علوم پزشکی، پیراپزشکی، علوم دامی، دام‌پزشکی، کشاورزی و علوم ورزشی کمک می‌کند؛ همچنین برای اطلاع از پاتولوژی بیماری‌ها فهم فیزیولوژی، بسیار مهم است.
فیزیولوژی انسانی
فیزیولوژی جانوری
فیزیولوژی قارچ‌ها
فیزیولوژی آغازیان
فیزیولوژی جلبک‌ها
فیزیولوژی باکتری‌ها