moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
در قرنِ هجدهم فیلسوف معروف آلمانی کانت برایِ سنتز خردگرایی و تجربه‌گرایی تلاش کرد. او بخش‌هایی از معرفت را که در عقل ریشه داشتند از بخش‌هایی که ناشی از تجربیات بودند جدا نموده و ادعا کرد که سهمِ هر یک را می‌توان به‌دقت مشخص کرد. تأثیرِ متقابل و مکملِ این دو عنصر را نیز می‌توان تشخیص داد. این شکل از معرفت‌شناسی منجر به آن می‌شود که برایِ شناخت مرزهایی تعیین شود؛ مرزهایی که فراتر از آن‌ها سخن گفتن بی‌اساس خواهد بود. کانت می‌خواست تجربه‌گرایی را با عقل‌گرایی آشتی دهد. او بنیان‌گذار فلسفه کلاسیک آلمان و اندیشمند دوران‌سازی است که تأثیر عمیق و دراز مدتی بر اعقاب خویش نهاده‌است.
هگل که بزرگ‌ترین نمایندهٔ فلسفه کلاسیک آلمان است، ایدئالیستی عینی است. فلسفه هگل دارای یک هستهٔ معقول است که درک روند دیالکتیکی تغییر و تحول واقعیت است. هگل این روند را نه سیر تکاملی ماده بلکه سیر ایده مطلق می‌دانست. ایده‌ای که از خود خارج شده و پس از یک دوره تحول بار دیگر به خود بازمی‌گردد. شالوده طبیعت و جامعه به عقیده او ایده مطلق و روح جهانی است؛ بنابراین اسلوب فلسفه هگل دیالکتیکی است ولی محتوی آن ایدئالیستی است. به همین جهت هگل نتوانست یک سیستم فلسفی علمی و حتی در متدولوژی واقعاً علمی ایجاد کند. او تنها روح مطلق و مقولات و مفاهیم را در حرکت مداوم می‌دید و به دیالکتیک طبیعت و جامعه پی نبرد.
فلسفهٔ معاصر به بخشی از تاریخ فلسفه غرب گفته می‌شود که از اواخر قرن نوزدهم آغاز شد و به شکل‌گیری دو نحله فلسفه تحلیلی و فلسفه قاره‌ای انجامید.
فلسفه قاره‌ای در کاربرد معاصر، به مجموعه‌ای از سنت‌های فلسفی در فلسفهٔ سده‌های ۱۹ و ۲۰ میلادی در قارهٔ اروپا گفته می‌شود. این عبارت نخستین بار در نیمهٔ دوم سدهٔ ۲۰ میلادی به منظور اشاره به حوزهٔ اندیشمندان و سنت‌های خارج از جنبش تحلیلی به کار رفت. ریشهٔ نهادی فلسفهٔ قاره‌ای در بسیاری موارد به پدیدارشناسی ادموند هوسرل بازمی‌گردد و وی همواره یکی از چهره‌های شاخص فلسفهٔ قاره‌ای محسوب می‌شود. سنت‌های فلسفی مختلفی که اصطلاحاً قاره‌ای شامل ایدئالیسم آلمانی، پدیدارشناسی، اگزیستانسیالیسم، هرمنوتیک، ساختارگرایی، پساساختارگرایی، تئوری آسیب‌شناسی روانی، نظریه انتقادی و نئومارکسیسم می‌شود.
فلسفهٔ تحلیلی فلسفهٔ آکادمیک حاکم بر دانشگاه‌های کشورهای انگلیسی‌زبان (آنگلو-ساکسون) است. فلسفهٔ تحلیلی را در مقابل فلسفه قاره‌ای یا فلسفه اروپایی قرار می‌دهند. بنیان‌گذاران اصلی فلسفهٔ تحلیلی، فیلسوفان کمبریج برتراند راسل و جرج ادوارد مور بودند. این دو از ریاضیدان و فیلسوف آلمانی گوتلوب فرگه تأثیر پذیرفته بودند.درباره فلسفه تحلیلی
برتراند راسل و جرج ادوارد مور فلسفهٔ تحلیلی را با به کار انداختن منطق جدید -که راسل سهم زیادی در آن داشته‌است- به عنوان ابزار تحلیل بنیاد نهادند.فرهنگ اندیشهٔ نو .اولیور استلی برس .الن بولک. ویراستار ع. پاشائی ._تهران: مازیار ۱۳۶۹ منطق و فلسفه زبان از همان ابتدا از بحث‌های محوری فلسفهٔ تحلیلی بودند. چند تفکر از بحث‌های مربوط به زبان و منطق در فلسفهٔ تحلیلی پدید آمد؛ مانند اثبات‌گرایی منطقی، تجربه‌گرایی منطقی، اتمیسم منطقی، منطق‌گرایی و فلسفه زبان عادی.
پوزیتیویسم منطقی یا اثبات‌گرایی منطقی نوعی از پوزیتیویسم جدید است که اثبات‌گرایی را می‌پذیرد. پوزیتیویسم منطقی نظریه‌ای است معرفت‌شناسانه که تجربه‌گرایی قوی ــ که عبارت است از این رأی که منشأ همهٔ شناخت‌ها حواس تجربی است ــ را با منطق ریاضی ترکیب می‌کند، و معتقد است که درستی هر گزارهٔ علمی صادق باید قابل اثبات باشد. اثبات‌گرایی منطقی به‌طور جدایی‌ناپذیر با مدل قانونی عام برای تبیین علمی گره خورده‌است. پوزیتیویسم منطقی که دیدگاه حلقه وین به‌شمار می‌رفت گونه‌ای از فلسفه تحلیلی است که در فلسفهٔ انگلیسی ـ آمریکایی از ۱۹۳۰ تا دههٔ ۱۹۶۰ حکم‌فرما بود. از چهره‌های مشهور این نگرش می‌توان از رودلف کارناپ نام برد.ویکی‌پدیای انگلیسی
فلسفه ویتگنشتاین پژواکی از تحولات زبانی است که از اواخر سده نوزدهم پدیدار گشت. زبان در این دوره نخست تبدیل به موضوعی فلسفی شد و سپس با رویکرد تألیفی ظهور کرد که امروزه از آن به فلسفه زبان تعبیر می‌کنیم. در فلسفه ویتگنشتاین هر دو کارکرد زبان شکل می‌گیرد. او در رساله منطقی- فلسفی که به سال ۱۹۲۱ انتشار داد، از «نظریه تصویری زبان» سخن می‌گوید اما در دوره فترت که فلسفه را رها کرد، به نظریه دوم می‌اندیشید و با بازگشت به فلسفه، پژوهش‌های فلسفی را تدوین کرد که دو سال پس از درگذشت وی به سال ۱۹۵۳ منتشر گردید.نویسندگان: پورحسن، قاسم: ویتگنشتاین: از زبان تصویری تا زبان تألیفی. پژوهشنامه علوم انسانی: بهار ۱۳۸۵، دوره - شماره ۴۹ (ویژه‌نامه فلسفه)، از صفحه ۱۲۷ تا صفحهٔ ۱۴۸.
ویتگنشتاین تنها فیلسوفی است که تمامی آرا و آثار وی بر محور زبان استوار است. او معتقد است که تمام فلسفه نقادی زبان است. در هر دو دوره مقصد و غرض وی فهم ساختار و حدود زبان استوار است وی در دوره نخست معتقد است که ساختار واقعیت، ساختار زبان را تعیین می‌کند و زبان نمی‌تواند جهان و واقعیت را برتاباند. این نظریه آن چنان ژرف صورت‌بندی و معماری شده بود که برتراند راسل را نیز به وجد آورده بود. ویتگنشتاین در مرحله دوم تأمل فلسفی خود، رهیافت نخست را مورد انتقاد، طرد قرار داده و نظریه «زبان، بنیاد جهان» را طرح کرد و از زبان به مثابه دانش و ابزار فاهمه و نه صرف ابزار و میانجی سخن گفت.
ویتگنشتاین معتقد بود که زبان ذاتاً دارای سرشت تصویری است و ساختار عالم، ساختار آن را تعیین می‌کند. فلسفه را نیز فعالیتی نقادی می‌داند که وظیفه آن روشن ساختن اندیشه‌هاست. اما در دوره متاخر از این عقیده صرف نظر کرد و اعتقاد داشت که زبان همچون ابزار است و برای فهم معنای زبان بایستی به کاربرد آن در زندگی مردم توجه کنیم. در این دوره او قایل بود که ساختار زبان ما بیانگر نحوه اندیشه ما در خصوص عالم واقعی است و فلسفه در نظر او نوعی درمانگری است و فیلسوف کسی است که بیماری‌های فهم انسان را علاج می‌کند.اکوان، محمد: ویتگنشتاین: زبان و فلسفه. دانشکده ادبیات و علوم انسانی (تهران): زمستان ۱۳۸۰، دوره ۴۸، شماره ۱۶۰؛ از صفحه ۲۹۳ تا صفحهٔ ۳۰۸.
تاج‌الدین علیشاه جیلانی معروف به خواجه تاج‌الدین علیشاه وزیر سلطان محمد خدابنده اولجایتو و سلطان ابوسعید بهادرخان بود که برخی از منابع، اصالت وی را تبریزی و برخی گیلانی می‌دانند.
وی که تاجر جواهر و کالا بود، به‌واسطهٔ فعالیت‌های بازرگانی‌اش به دربار امیرحسین گورکانی، از امرای ایلخانی، راه یافت و به اولجایتو نزدیک شد. سعدالدین ساوجی، وزیر اولجایتو، که از بالا گرفتن کار تاج‌الدین علیشاه احساس خطر می‌کرد، سرپرستی کارخانهٔ پارچه‌بافی بغداد به‌نام «کارخانهٔ فردوس» را به وی داد و او را از سلطان دور کرد.
تاج‌الدین توانست این کارخانه را به‌خوبی اداره کند و هنگام ورود اولجایتو به بغداد، از وی پذیرایی خوبی به‌عمل آورد و سبب شد تا مورد لطف خاص سلطان قرار گیرد. همچنین علیشاه در سلطانیه کارگاه سنگ و آجر با هزینه‌ای اندک ساخت و همین خدمات علیشاه در آبادانی سلطانیه، توجه بیشتر اولجایتو را برانگیخت. از سوی دیگر اختلاف سعدالدین ساوجی و خواجه رشیدالدین فضل‌اللّه ــ که در دورهٔ حکومت غازان‌خان مشترکاً عهده‌دار امور وزارت بودند ــ به سود تاج‌الدین علیشاه بود. سعدالدین ساوجی او را تحقیر، اما خواجه‌رشیدالدین فضل‌اللّه از او حمایت می‌کرد.
در سال ۷۱۱ هجری سعدالدین ساوجی به اختلاس در اموال دیوانی متهم شد و به دستور اولجایتو به قتل رسید. تاج‌الدین علیشاه و خواجه‌رشیدالدین فضل‌اللّه در قتل او مؤثر بودند ولی با این حال به نظر می‌رسد که در مرگ وی، تاج‌الدین علیشاه بیشتر از خواجه رشید مداخله داشته‌است.
پس از آن، به پیشنهاد و توصیهٔ رشیدالدین فضل‌الله، منصب صاحب دیوانی به تاج‌الدین علیشاه سپرده شد، تا با مشارکت خواجه‌رشیدالدین فضل‌اللّه و به شرط نظارت وی، سرزمین وسیع ایلخانان ایران را اداره کند. تاج‌الدین علیشاه نیز در بغداد برای اولجایتو مجلس جشن با شکوهی ترتیب داد و در آنجا خیمه‌ای جواهرنشان، تاجی گرانبها و هدیه‌های دیگر به ایلخان تقدیم داشت.
در سال ۷۱۵ هجری، ابوسعید، ولیعهد ایلخانی و حاکم خراسان برای لشکرکشی‌های خود چند بار از خزانه درخواست وجه کرد، اما دو وزیر، دیگری را مسئول پرداخت وجه می‌دانست و همین امر موجب بروز اختلاف تاج‌الدین علیشاه با خواجه رشیدالدین فضل‌اللّه شد. اولجایتو که وحدت قدرت را ضروری نمی‌دانست، منطقهٔ نفوذ آنان را ــ که خراسانِ تحت حکومت شاهزاده ابوسعید را شامل نمی‌شد ــ به دو بخش تقسیم کرد تا موقتاً کدورت آنان را از میان ببرد. اولجایتو، عراق عجم، فارس، کرمان، شبانکاره و لرستان تا حدود خراسان را به خواجه‌رشیدالدین فضل‌اللّه سپرد و تبریز، دیارْبَکر، دیار ربیعه، مغان، اران، بغداد، بصره، واسط، حله و کوفه را به تاج‌الدین علیشاه واگذار کرد، اما این سیاست نیز موجب سازش آن دو نشد و پس از آن، قرار شد دو وزیر در همهٔ امور دیوانی، از جمله در تصرف اموال شریک باشند.
اولجایتو در پی درخواستهای مالی پیاپی شاهزاده ابوسعید بهادر برای هزینه‌های سپاه خراسان، امیر چوپان را مأمور رسیدگی به دفاتر مالی دیوان کرد. به‌رغم سوءاستفاده‌های نوّابِ تاج‌الدین‌علیشاه، او توانست نظر سلطان را به خود جلب کند. چندی بعد، رشیدالدین به سبب بیماری خانه‌نشین شد؛ تاج‌الدین نیز فرصت را مغتنم شمرد و نزد ایلخان ادعا کرد که خواجه رشیدالدین تمارض می‌کند و به دخل و تصرف در اموال شاهزادگان مغول می‌پردازد. وی توانست نظر اولجایتو را نسبت به خواجه‌رشیدالدین فضل‌اللّه تغییر دهد و حتی حکم یاسای او را بگیرد، اما با میانجیگری زیرکانه، از اولجایتو عفو وی را درخواست کرد.
در سال ۷۱۷ هجری، پس از اولجایتو، پسرش سلطان ابوسعید بهادر به فرمانروایی نشست. وی نیز چون پدر، وزارت را به رشیدالدین فضل‌الله و تاج‌الدین علیشاه، و امیرالامرایی را به امیرچوپان سپرد ولی بین سلطان ابوسعید و خواجه‌رشیدالدین فضل‌اللّه اختلافی بروز کرد و رشیدالدین از وزارت استعفا کرد. سپس سلطان ابوسعید وزارت را به تاج‌الدین علیشاه سپرد. با توطئةهٔ تاج‌الدین علیشاه، در سال ۷۱۸ هجری خواجه‌رشیدالدین فضل‌اللّه و پسرش خواجه‌ابراهیم شربتدار، به اتهام کشتن اولجایتو به قتل رسیدند. او از آن پس به تنهایی عهده‌دار وزارت شد.
تاج‌الدین علیشاه تا ۶ سال پس از این واقعه، وزارت ابوسعید را در دست داشت، تا اینکه بیمار شد و در اوایل سال ۷۲۴ق/۱۳۲۴م در اوجان (بستان‌آباد کنونی) در ۶۰ سالگی درگذشت. برخی از منابع عربی محل مرگ او را اوجان آورده‌اند. جسد وی را به تبریز بردند و در جوار مسجدی که خود بنا کرده بود و امروزه به ارگ علیشاه مشهور است، به خاک سپردند. او تنها وزیر ایلخانان مغول در ایران بود که به مرگ طبیعی درگذشت.
تاج‌الدین علیشاه در هنگام وزارت خویش مساجد و مدارس و عمارات بسیاری ساخت، از جمله عمارت «کارخانهٔ فردوس بغداد» که چهار هزار صنعتگر داشت. سلطان ابوسعید در نظر داشت که یکی از پسران تاج‌الدین علیشاه را به وزارت خود بگمارد، اما به سبب اختلاف میان دو پسر تاج‌الدین علیشاه، رکن‌الدین صاین را وزیر خود کرد.
دوران پیش از تاریخ ایران به چندین دوره تقسیم می‌شود:
دوران پارینه سنگی ایران به سه دوره :
و یک دوره کوتاه بنام فرا پارینه سنگی تقسیم می‌شود. فرهنگ‌های مرتبط با پارینه سنگی قدیم ایران شامل فرهنگ ساطور ابزار الدوایی و فرهنگ تبر دستی آشولی هستند. کهن‌ترین شواهد این دوره که مربوط به فرهنگ الدوایی است در اطراف رودخانه کشف رود در شرق مشهد یافت شده‌است. این شواهد شامل تعدادی ابزار سنگی ساخته شده از کوارتز است که شامل تراشه و ساطور ابزار هستند. طبق نظر کاشفین این مجموعه حداقل ۸۰۰ هزار سال قدمت دارد. از فرهنگ آشولی نیز مدارک بیشتری در شمال غرب و غرب کشور بدست آمده‌است. برخی از مکان‌های مهم شامل گنج پر در رستم‌آباد گیلان، شیوه تو در نزدیکی مهاباد، پل باریک در هلیلان ایلام هستند.
از دوران پارینه سنگی میانی که فرهنگ ابزارسازی آن موستری گفته می‌شود، شواهد بیشتری در غارها و پناهگاه‌ها یافت شده‌است که اغلب مربوط به زاگرس مرکزی هستند. این دوره از حدود ۲۰۰ تا ۱۵۰ هزار سال پیش شروع شده و تا حدود ۴۰ هزار سال پیش ادامه داشته‌است. انسان‌های نئاندرتال در این دوره در ایران می‌زیستند که بقایای اسکلت آن‌ها در غار بیستون و غار وزمه یافت شده‌است. مکان‌های مهم این دوره غارهای بیستون، ورواسی، قبه و دو اشکفت در شمال کرمانشاه، قمری و گرارجنه در اطراف خرم‌آباد، کیارام در نزدیکی گرگان، نیاسر و کفتار خون در نزدیکی کاشان، قلعه بزی در نزدیکی اصفهان و میرک در نزدیکی سمنان است.
دوران پارینه سنگی جدید ایران از حدود ۴۰ هزار سال پیش آغاز و تا حدود ۱۸ هزار سال پیش ادامه یافته که مقارن با مهاجرت انسان هوشمند جدیدی به ایران است. آثار این دوره در اطراف کرمانشاه، خرم‌آباد، مرو دشت و کاشان یافت شده‌است. فرهنگ ابزارسازی این دوره تیغه و ریز تیغه برادوستی است. آثار دوره بعدی فراپارینه سنگی در غرب زاگرس و شمال البرز به دست آمده که فرهنگ زرزی خوانده می‌شود.
از دوره نوسنگی در ایران تپه‌های باستانی بسیاری باقی‌مانده‌است از جمله تل باکون ٍ جری ٍ موشکی و… در فارسٍ تپه شوش ٍ چغا بنوت ٍ چغا میش و… در خوزستان، گنج دره، سراب و آسیاب در کرمانشاه و تپه اسکندری در چهارمحال و بختیاری در دیگر نقاط ایران.
ساکنین ایران را قبل از رسیدن آریایی‌ها می‌توان زیر عنوان کلی کاسپین که دریای خزر به نام آنهاست جمع نمود، کاسپین‌ها کشاورزی می‌کردند. این مردم نخستین کشاورزان جهان بوده‌اند و کشاورزی از سرزمین آن‌ها به خاک‌های رسوبی رودخانه‌های سند و سیحون و جیحون و دجله و فرات رسیده‌است. در دوران نوسنگی در برخی نواحی آسیای غربی (خاورمیانه)، انسان از مرحله جمع‌آوری و شکار به مرحله کشت و اهلی کردن برخی جانوران، انتقال یافت.
عصر سنگ یا عصر حجر دوره‌ای است که در آن فناوری در راستای فرگشت انسانی گسترده شده و زندگی انسانی از شرق آفریقا به سراسر جهان پراکنده شد. این دوره با پیشرفت کشاورزی، رام کردن دام‌ها، و گداختن سنگ مس و فلزکاری به‌پایان رسید. ازآنجاکه نوشتن را آغازِ تاریخ می‌دانند، عصر سنگ در دورهٔ پیش از تاریخ جای می‌گیرد.
هرچند کاوش‌های مربوط به دوره پارینه‌سنگی در ایران (تا ۱۲۰۰۰ سال پیش) ناچیز است، اما با توجه به موقعیت جغرافیایی فلات ایران، این سرزمین تنها پلی بوده‌است که انسان شکارچی-گردآورنده در مهاجرت از آفریقا به جنوب آسیا می‌توانسته از آن عبور کند. مدارکی از این نخستین مهاجران دوره پارینه سنگی قدیم ایران در منطقه باستانی کشف‌رود یافت شده است که بر اساس مشاهدات زمین‌شناسی بستر کشف آنها مربوط به پلیستوسن قدیم هستند. در نتیجه این مجموعه بیش از هشتصد هزار سال قدمت دارد و یکی از قدیمی‌ترین سکونتگاه‌های انسان در ایران محسوب می‌شود. بیگلری، فریدون ۱۳۹۴، مروری بر باستان‌شناسی دوران پارینه سنگی در خراسان با تأکید بر محوطه‌های کشف رود، گذری بر باستان‌شناسی خراسان، گزیده‌ای از یافته‌های باستان شناختی و نفایس تاریخی-فرهنگی خراسان، به کوشش میثم لباف خانیکی، صص. ۲۴–۱۶، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، تهرانغار دربند رشی، قدیمی‌ترین سکونتگاه کشف شده انسان در ایران است. طبق مطالعات جدید این غار پیش از ۲۰۰ هزار سال پیش مسکن شکارچیان عصر سنگ بوده‌استبیگلری، فریدون و سونیا شیدرنگ 1398 ايران در دوران پارینه‌سنگی: عصر شکارگر- گردآوران، تاریخ و باستان‌شناسی ایران (به روایت موزه ملی ایران)، صص. 33-26، به کوشش: جبرئیل نوکنده و وینسنت ون ویلسترن، موزه ملی ایران، تهران.
سکونتگاه‌های انسان اولیه در پارینه‌سنگی میانی، اغلب در غارهای ناحیه زاگرس شامل غار قبه، غار خر و پناهگاه سنگی ورواسی کشف شده‌است. این مکان‌ها نزدیک منابع ساخت ابزار سنگی موستری می‌باشد و نوع ابزارها نشانه غلبه روش زندگی شکارگری است. در دوره پارینه‌سنگی پسین، سکونتگاه‌های ناحیه زاگرس در فضای باز واقع شده‌است و ابعاد مختلف آن‌ها نشان دهنده یک نظام سلسله مراتبی است، به‌طوری‌که گویا سکونتگاه‌های بزرگتر گنجایش پنجاه نفر را دارد. سکونتگاه‌هایی نیز برای دسته‌های کوچک شکارچیان تعبیه شده که تا دو تا پنج نفر گنجایش دارد و مناسب اقامت کوتاه مدت است. این سکونت گاه‌ها به دو فرهنگ برادوستی(Baradostian) و زارزی(Zarzian) تعلق دارد. در قیاس با فرهنگ موستری دوره میانی، فرهنگ برادوستی (۴۰۰۰۰ تا ۲۰۰۰۰ سال پیش) توان ساخت انواع بیشتری از ابزارها را داشته و تکنیک‌های پیشرفته تری برای ابزارسازی به کار گرفته‌است شیدرنگ ، سونیا 1398، زاگرس در دوره پارینه سنگی جدید، بنیاد ایران شناسی. ساخت ابزارهای تیغه‌ای نشانه بهره‌گیری بیشتر از گیاهان است. فرهنگ زارزی که از ۲۰۰۰۰ تا ۱۲۰۰۰ قبل رواج داشته‌است، احتمالاً از فرهنگ برادوستی برآمده باشد، یا با فاصله زمانی از آن شکل گرفته باشد. در این دوره ابزارهای کوچکتری نظیر و ساخته شده‌است. در اواخر این دوره از سنگ برای آسیا کردن دانه گیاهان وحشی استفاده می‌شود.
در پایان دوره زارزی انقطاعی در نشانه‌های باستان شناختی پدید می‌آید، که احتمال دارد ناشی از آب و هوای نامناسب موسوم به یانگر درایاس در فاصله ۱۳۰۰۰ تا ۱۱۰۰۰ سال پیش باشد. در این دوره که سردتر یا خشک‌تر بوده‌است، ناحیه زاگرس، با ارتفاع بین ۶۰۰ تا ۱۵۰۰ متر بالاتر از سطح دریا، تقریباً فاقد پوشش درختی بوده‌است. در نتیجه، انسان‌ها مجبور شدند برای یافتن غذا به ارتفاعات پایین‌تر بیایند و با اجداد وحشی بزسانان مواجه شدند.
سکونتگاه قره‌کمر، در شمال شهر اَیبَک در ولایت سمنگان افغانستان، کشف شده که آثار به دست‌آمده از آن نزدیکترین مشابه آن فرهنگ برادوستی در کوه‌های زاگرس در ایران است.وارویک بال، 'فهرست پایگاه‌های باستان‌شناسیِ افغانستان'، جلد ۱، ۱۹۸۲، ص. ۱۴۸سکونتگاه‌های دشت ناور، در ولایت غزنی، که قدمتی بین ۳۰٫۰۰۰–۵۰٫۰۰۰ سال دارد و آثار یافت شده در آن شبیه آثار موجود در درهٔ کور بدخشان است.وارویک بال، 'فهرست پایگاه‌های باستان‌شناسیِ افغانستان'، جلد ۱، ۱۹۸۲، ص. ۸۶وارویک بال، 'فهرست پایگاه‌های باستان‌شناسیِ افغانستان'، جلد ۱، ۱۹۸۲، ص. ۸۶
قدیمی‌ترین آثار سکونت روستا نشینان اولیه در غرب زاگرس و شمال خوزستان یافت شده‌است. برخی از این روستاهای اولیه گنج دره، سراب و آسیاب در نزدیکی کرمانشاه، علی کش در دهلران، گوران در هلیلان و چغا بنوت در شمال خوزستان است. قدیمی‌ترین مدارک اهلی شدن بز در مکان گنج دره در نزدیکی کرمانشاه کشف شده که حدود ۱۰ هزار سال قدمت دارد.
بین هفت تا هشت هزار سال پیش مراکز روستانشین در چند نقطه از ایران، در منطقه تمدن جیرفت در تمدن تپه سیلک نزدیک کاشان و در اطراف مرودشت و در فاصله کمی از شوش، قدیمی‌ترین شهر موجود دنیا، وجود داشته‌است. شوش یکی از قدیمی‌ترین سکونتگاه‌های شناخته شدهٔ منطقه‌است، با وجود اینکه نخستین آثار یک دهکدهٔ مسکونی در آن مربوط به ۷۰۰۰ سال پیش از میلاد هستند.
در طول تاریخ، مهاجرت‌های انسانی و جابجایی انسان‌ها همواره به دلیل دستیابی به شرایط بهتر برای زندگی بوده‌است، در دوران باستان این شرایط بهتر عبارت از آب فراوان‌تر و خاک حاصلخیزتر برای کشاورزی بوده‌است. به عنوان نمونه‌ای از این‌گونه مهاجرت‌ها می‌توان از دو کوچ بزرگ نام برد: نخست، کوچ هندیان آریایی از پیرامون کوهستان‌های هندوکش به سرزمین‌های پنجاب و پیرامون رود سند و دیگری، کوچ ایلامیان و سومریان، به سرزمین‌های باتلاقی تازه خشک شده خوزستان در ایران و میانرودان انجام شده‌است. از این‌گونه مهاجرت‌ها تمدن‌های بزرگ یا گروه‌هایی از تمدن‌های بزرگ برخاستند. ویل دورانت، این آثار تمدن را کهن‌ترین آثار تمدن بشر دانسته‌است.
کهن‌ترین نشانه‌های تمدن انسانی، مربوطه به ۵۰۰۰ سال ق.م. است که در ایران تمدن شهر سوخته در سیستان، تمدن عیلام در خوزستان، تمدن جیرفت در کرمان، تپه گُر، قلعه خان و آتشکده اسپاخو در مانه و سملقان، تمدن تپه حصار در دامغان، تمدن تپه سیلک (در کاشان)، تمدن اورارتو (در آذربایجان)، تپه گیان نهاوند، تمدن کاسی‌ها (در لرستان امروز)، پیدا شده‌است. از روی یک قسمت از آثار تمدن تپه سیلک، که گمان می‌رود مربوط به هزاره چهارم پ.م. باشد، پیدا شده‌است که اهالی آنجا به بافندگی و کار کردن با فلزات و استعمال مهر و چرخ کوزه‌گری پی برده بودند.
ایران نخستین سرزمینی است که در آن مردم به استخراج و استعمال فلزات پی برده‌اند. تعدادی از نخستین کوره‌های ذوب مس در تل ابلیس کرمان مربوط به هزاره پنجم ق.م. بدست آمد و اشیاء مسی شامل سنجاق و درفش، مهر و دستبند و حلقه انگشتر از آن‌ها کشف گردید. قدیمی‌ترین فلزی که مورد استفاده انسان قرار گرفته مس بوده‌است. این فلز در ۴۵۰۰ ق.م. در آسیای غربی مورد استفاده بوده‌است.
از اواسط دوران فلز، بجز مس، فلزات دیگری چون قلع، طلا، نقره در چرخه فناوری مردمان آن عصر پدیدار شدند و شاید به این دلیل است که این دوره را دوره فلز نام نهاده‌اند نه دوره مس. برنزهای مشهور به لرستان اهمیت ایران را به‌عنوان یک مرکز فلزکاری به‌طور روشن نشان می‌دهد. رویدادی مهم در هزاره سوم پ. م؛ که تأثیرگذار در زندگی ساکنان فلات ایران و خصوصاً دشت خوزستان است عبارت است از کشف فلز آلیاژی مفرغ. از مراکز مهم فرهنگ‌های عصر مفرغ ایران غرب ایران و حوزه زاگرس مرکزی (لرستان پیشکوه و پشتکوه) بوده‌است. مفرغ ساخته شده در کوهپایه‌های زاگرس به سومر و عیلام صادر می‌شده‌است.
پیش از تاریخ به زمانی گفته می‌شود که انسان هنوز موفق به اختراع خط (نوشتار) نگردیده بود. از حدود ۳۶۰۰ سال ق.م. انسان موفق به اختراع خط گردید. پیش از این پنداشته می‌شد نخستین مخترعین خط ابتدا سومریان (۳۶۰۰ پ. م) و سپس ساکنان نواحی جنوبی میان‌رودان و تمدن ایلام در خوزستان باشند. با کاوش‌های جدید مشخص شد اختراع خط و نوشته، مربوط به تمدن جیرفت در ایران است بر اساس سنگ نوشتهٔ جدیدی که در نوامبر سال ۲۰۰۷ در کاوشگاه جیرفت یافت شد.http://groups.google.com/group/historyoftamil/browse_thread/thread/23840a2363ca11a3Jiroft: A Lost Kingdom of …?Ancient Scripts: Articles ArchiveArchaeologists Have Discovered The World's Oldest Inscription In JiroftChess, Goddess and Everything: Jiroft Again
شهرنشینی، شهر به مفهوم اخصّ آن از اواخر هزاره چهارم پ. م؛ و خصوصاً هزاره سوم پ.م. در ایران موجودیت یافت. شهر شوش یکی از قدیمی‌ترین (۴۰۰۰ سال پ. م) سکونتگاه‌های شناخته شدهٔ منطقه‌است. شهرهای مهم ایران در هزاره سوم پ.م. عبارت‌اند از: تپه حسنلو و هفتوان تپه در آذربایجان - تمدن تپه سیلک (در کاشان) - تپه‌حصار در دامغان - تپه گیان نهاوند، گودین، کنگاور - شاه‌تپه و تورنگ تپه گرگان - تپه قبرستان بویین زهرای قزوین - شوش، خوزستان - تمدن جیرفت، تپه یحیی و شهداد، کرمان - ملیان، فارس - شهر سوخته در زابل.
پایان عصر مفرغ و کشف آهن (شروع دوره آهن) مقارن است با رویدادهای مهم تاریخی و فرهنگی که در هزاره دوم پ.م. زمینه‌ساز تشکیل سلسله‌ها و ظهور نخستین حکومت‌های مستقل در هزاره‌های دوم و اول پ.م. همچون: ماننا، اورارتو و ماد و سرانجام امپراتوری وسیع هخامنشی شدند عبارت‌اند از مهاجرت آریایی‌ها به فلات ایران، روی کار آمدن دولتهای مستقل به جای دولت شهرهای پیشین، و تجمع اقوام و قبایل مختلف (مقیم و مهاجر) خصوصاً در مناطق غربی و شمال غربی ایران که هر کدام قلمرو خاص خود را داشتند. این اقوام در شمال غربی ایران با اورارتو و آشور همسایه شدند.
ا مجموعه اقوامی بودند که از هزاره چهارم پ.م. تا هزاره نخست پ.م. بر بخش بزرگی از مناطق جنوب غربی پشتهٔ ایران فرمانروایی داشتند.
آنطور که از اسناد و کتیبه‌های آشوری برمی آید عیلام نامی است که آشوریان بر این سرزمین نهاده‌اند خود آن‌ها سرزمینشان را انشان می‌نامیدند و در کتیبه‌های هخامنشی هم به کرّات از همین نام استفاده شده‌است.
بر حسب تقسیمات جغرافیای سیاسی امروز، عیلام باستان سرزمین‌های خوزستان، عیلام و بخش‌هایی از استان‌های بوشهر، کرمان و لرستان شامل می‌شد.
پس از تمدن جیرفت می‌توان عیلامیان را نخستین مخترعان خط در ایران دانست. البته برخی معتقدند تمدن جیرفت منشأ خط نوشتاری عیلامیان بوده‌است که بعدها در کشور گسترش یافت و به شوش رسید.http://www.stonepages.com/news/archives/001705.html , Archeologists believe that Jiroft was the origin of Elamite written language in which the writing system developed first and was then spread across the country and reached Susa. The discovered inscription of Jiroft is the most ancient written script found so far.
به قدرت رسیدن حکومت ایلامیان و قدرت یافتن سلسله ایلامی پادشاهی اوان در شمال دشت خوزستان مهم‌ترین رویداد سیاسی ایران در هزاره سوم پ.م. است. تا پیش از ورود مادها و پارسها حدود یک هزار سال تاریخ سرزمین ایران منحصر به تاریخ عیلام است.
سرزمین اصلی عیلام در شمال دشت خوزستان بوده. فرهنگ و تمدن عیلامی از شرق رودخانه دجله تا شهر سوخته زابل و از ارتفاعات زاگرس مرکزی تا بوشهر اثرگذار بوده‌است. عیلامیان نه سامی نژادند و نه آریایی آنان ساکنان اولیه دشت خوزستان هستند.
تصویر موجود در آجر پخته محافظان داریوش، که در ۵۰۰ سال قبل از میلاد کاخ خود را با آن زینت داده بود، دست کم سه نژاد را به وضوح مشخص کرده‌است.
بعضی از محافظان سفید پوستند که به روشنی منظور از تصویر آن‌ها نشان دادن پارسیان بوده‌است.
گروه دوم قهوه‌ای‌پوست، که نمایانگر عیلامیان کوه‌نشین می‌باشند.نژادی خشن که به زندگی در کوهستان‌ها عادت دارد و از دشت نشینان کمی بلندترند و امروزه بازماندگان کمی از آنها در خوزستان باقی مانده.
گروه سوم باید عیلامیان سرزمین پس کرانه باشند. حتی امروز هم افراد تیره پوست، که به هیچ وجه سیاه‌پوست نیستند، اغلب در خوزستان دیده می‌شوند، به نظر می‌رسد که حتی جمعیت عیلام قدیم هم جمعیتی مختلط بوده‌است و از غیر بومیان تیره پوستی تشکیل می‌شده‌است که نژادشان معلوم نیست و از بین‌النهرین به عیلام نفوذ کرده بودند.[۱۹]
فرضیاتی هم در مورد ارتباط زبان‌های دراویدی با زبان عیلامی مطرح شده‌است. وجود یک زبان مشترک که زبان‌های دراویدی و عیلامی از آن منشعب شده‌اند، می‌تواند به معنای نیای مشترک ساکنان بومی ایران و هندوستان پیش از ورود آریائیان به این سرزمین باشد.McAlpin, David W. , Proto Elamo Dravidian: The Evidence and Its Implications, American Philosophy Society, 1981
واژه آریا که معنای آزاده، شریف و بزرگوار می‌دهد به قومی از نژاد هندواروپایی گفته می‌شد که نیاکان مردمان سرزمین‌های ایران، بخشی از آسیای میانه و هندوستان و بخش‌هایی از اروپا هستند. (البته گسترهٔ تاریخی این دو سرزمین در برگیرندهٔ بخش‌هایی از شبه قارهٔ هند، آسیای میانه، خاورمیانه و آسیای کوچک امروزین است). دربارهٔ خاستگاه آریائیان که در نوشته‌های کهن اوستا از آن به نام ایرانویج نام برده شده‌است چند دیدگاه طرح شده‌است.
آریائیان بر پایه فرضیه کورگان (۱۹۵۶) حدود دوهزاروپانصد سال پ.م. به شکل قبیله‌های کوچک در دورترین نقطه شرقی فلات ایران و در مغرب فلات پامیر و برخی معتقدند آن‌ها در شمال کوه‌های هندو کش یا در روسیه اطراف دریاچه آرال(خوارزم) می‌زیستند.دکتر جهانشاه درخشانی در کتاب «آریاییان، مردم کاشی و دیگر ایرانیان» این نظریه را باطل دانسته و معتقد است خاستگاه آریاییان فلات ایران بوده‌است و آن‌ها از جای دیگری به ایران مهاجرت نکرده‌اند. سه رود دجله، فرات و کارون که در بستر خلیج فارس به هم می‌پیوستند (هنوز آثارش در کف خلیج فارس باقیست)، رود پرآبی را تشکیل می‌دادند که برپایهٔ دانش دیرینه‌شناسی، در آخرین دورهٔ یخبندان از نظر شرایط زیستی مناسب‌ترین مکان برای زندگی این قوم بوده‌است. بر پایه نظریه ایرانی که به تازگی شواهد ژنتیکی از جنوب قفقاز در پشتیبانی از آن به دست آمده است خاستگاه زبان های هندواروپایی و نژاد وابسته به آنها ایران کنونی است. بر پایه گزارش مجله علمی سرشناس "نیچر"، تازه ترین یافته های ژنتیکینشان می دهد نیای هندیان، ایرانیان و اروپاییانی که به زبانی همسان سخن گفته و فرهنگ همگونی داشته اند در سرزمین ایران و در جنوب قفقاز می زیسته اند. به وارون آنچه پیشتر قفقاز را دیواری میان زبان، فرهنگ، فناوری و مردم می پنداشتند، قفقاز پلی جنوبی-شمالی برای مهاجرت نخستین آریاییان به استپ های اوراسیا بوده و زبانی که امروز هندواروپایی می‌نامند به راستی از جنوب قفقاز در ایران به چند شاخه شده؛ شاخه ای از آن به آناتولی، دیگری بسوی هند و آن دیگر از راه قفقاز به سوی سبز دشتدر برابر واژه اِستِپ (وامواژه فرانسوی) برابرهای فرهنگستان زبان فارسی. فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان - دفتر پنجم. بخش اوّل: فارسی. تهران. پونتی_کاسپی به فرهنگ یمنا(گورچالی) و سپس راه شرق اروپا را در پیش گرفته است.گروه کپنهاگ به سرپرستی کریستین کریستینسن (مکتب باستانشناسی دانمارک) نیز که در زمینه پیش از تاریخ اروپا و دوران مفرغ به دستاوردهای بزرگی دست یافته است، با رویکرد به مدارک یاد شده، از اعتبار نظریه کورگان(استپ) کاسته و جنوب قفقاز را خاستگاه احتمالی راز رام کردن اسب و زبانهای اروپایی می داند. در هفته نامه خبری آلمانی زبان اشپیگل، مصاحبه ای دراین باره از وی به چاپ رسیده است . بر پایه فرضیه آناتولیایی اینان از آناتولی جنوبی به ایران و هند مهاجرت نموده اند. فرضیه ارمنستان نیز جنوب قفقاز را خاستگاه آنان می داند. فرضیه هند نیز تمدن دره سند در پاکستان امروزی را زادبوم آریاییان و اروپاییان می شناسد.
اینان زبان و آداب و رسوم مشترکی داشتند. در دوران باستان، اقوام هندی و ایرانی (آنان که به زبان‌های هند و ایرانی سخن می‌گفتند) خود را آریایی می‌نامیدند. نمونهٔ این اشاره‌ها را می‌توان در اوستا، سنگ‌نبشته‌های هخامنشی و متن‌های کهن هندو (مانند ریگ‌ودا) دید.
بعدها، با افزایش شمار تیره ها، این خاندان ها ناچار به مهاجرت شدند و به نواحی شرق و غرب و جنوب سرزمین اصلی خود کوچ کردند. دلیل اصلی مهاجرت آن‌ها مشخص نیست، اما به نظر می‌رسد دشوار شدن شرایط اقلیمی و کمبود چراگاه‌ها، از دلایل آن باشد. بر پایه فرضیه، مهاجرت آریائیان به فلات ایران یک مهاجرت تدریجی بوده و در دوره‌های مختلفی صورت گرفته‌است که در پایان دوران نوسنگی (۷۰۰۰ سال پ. م) آغاز شد و تا ۴۰۰۰ پ.م. ادامه داشته‌است. آریاییان ساکن سرزمین‌هایی هستند که از دورترین مرزهای شرقی هندوستان تا اروپا امتداد دارد. به همین جهت به آنان نژاد هندو-اروپایی گفته می‌شود.
نخستین آریایی‌هایی که قبل از مادها به ایران آمدندو یا از پیش در آن سکونت داشتند شامل کاسیها (کانتوها - کاشی‌ها)، لولوبیان و گوتیان بودند. لولوبیان و گوتیان نیز در زاگرس مرکزی اقامت گزیدند که بعدها با آمدن مادها به اجبار به تبعیت از آن‌ها درآمدند و بخشی از آن‌ها شدند. سه گروه بزرگ آریایی به ایران آمدند و هر یک در قسمتی از ایران سکنی گزیدند: مادها در شمال ،شمال غربی و غرب ایران، پارسها در قسمت مرکزی و جنوبی و پارتها در حدود خراسان، سیستان، گرگان، کرمان، یزد، سمنان و هرمزگان امروزی (شرق وشمال شرق) . نخستین دسته از آریاییان که در نواحی غرب ایران موفق به تشکیل حکومت شد، قوم ماد بود. پارسها، قوم دیگر آریایی، ابتدا در نواحی شمال و غرب ایران ساکن شدند و سپس به تدریج به سوی جنوب کوچ کردند. پارس‌ها شاهنشاهی هخامنشیان را بر پا کردند. پارتها، دیگر قوم آریایی، ابتدا در نواحی شرقی حدود ماوراءالنهر می‌زیستند. آنان موفق به تشکیل شاهنشاهی اشکانی شدند.
تورانیها و سکاها نیز از اقوام آریایی بودند که از سوی شمال به سرزمین ایران وارد شدند و در آسیای مرکزی سکنی گزیدند.
یکی از دیدگاه‌ها می‌گوید که آریائیان در حدود هشت‌هزار سال پیش در جنوب سیبری و در اطراف دریاچه آرال می‌زیستند که با مهاجرتی که به طرف جنوب داشتند بخشی به هند و افغانستان و بخشی نیز به طرف کوه‌های قفقاز حرکت کرده‌اند که قوم‌های ماد و پارس از کوه‌ها گذشتند و در اطراف دریاچه ارومیه سکنی گزیداند و بخش دیگری به سمت اروپا حرکت کردند. دیدگاه دیگر آناتولی؛ آذرآبادگان؛ قفقاز و… را خاستگاه نخست این قوم می‌داند.تازه‌ترین دیدگاه در این باره را جهانشاه درخشانی طرح کرده‌است. درخشانی خاستگاه این قوم را بستر کنونی خلیج فارس می‌داند که در دوران یخبندان بی آب بوده و پس از بالا آمدن آب‌های دریای آزاد آریاییان به تدریج به فلات ایران و پهنه‌های میان‌رودان تا فلسطین کوچ کرده‌اند و تمدن‌های آغازین آن دیارها را بنیاد گذارده‌اند. بر پایه همین دیدگاه پهنه‌های شمالی نمی‌توانسته‌اند خاستگاه آریائیان بوده باشند زیرا هوای سرد دوران یخبندان امکان زیست در آن مناطق را نمی‌داده است.
جواد نکونام (زادۀ ۵ آذر ۱۳۵۹) بازیکن سابق و سرمربی کنونی فوتبال اهل ایران است. وی هم اکنون هدایت باشگاه فوتبال استقلال تهران را بر عهده دارد. نکونام با حضور در ۱۴۹ بازی ملی، رکورددار بیش‌ترین بازی ملی و بیشترین کاپیتانی در تیم ملی فوتبال ایران است.
نکونام سابقه بازی در تیم‌های پاس تهران، اوساسونا اسپانیا، استقلال ایران، الوحده امارات، الشارجه امارات، الکویت کویت، سایپا تهران و العربی قطر را دارد.
جواد نکونام در شهر ری بدنیا آمد ، او از ۷ سالگی مدتی در فردیس کرج و حالا در سعادت آباد تهران زندگی می کند ، پدرش در نیروی هوایی کار می کرد و مادرش خانه دار بود. او فرزند سوم خانواده است و سه برادر دارد. جواد نکونام در سال 1391 ازدواج کرده است. ثمره ی این ازدواج، یک پسر متولد ۹۲ به نام آریان و یک دختر متولد ۹۵ به نام آرینا می باشد.
جواد نکونام در سال ۱۳۷۷؛ به تیم پاس تهران پیوست.زندگینامه: جواد نکونام (سایت همشهری آنلاین) پاس در نخستین حضور نکونام در این تیم، در پایان فصل ۷۸– ۱۳۷۷ در رده پنجم جدول جام آزادگان قرار گرفت.
جواد نکونام در دومین فصل حضور در پاس تهران، همراه با این تیم، در رتبه هفتم جدول رقابت‌های جام آزادگان قرار گرفت.
جواد نکونام در سومین فصل حضور در پاس تهران همراه با این تیم، در رتبه ششم جدول رقابت‌های جام آزادگان قرار گرفت.
جواد نکونام در چهارمین فصل حضور در پاس تهران، برای این تیم ۴ گل به ثمر رساند. با پایان رقابت‌ها نخستین دوره لیگ برتر در فصل ۸۱–۱۳۸۰؛ پاس در رتبه چهارم جدول رده‌بندی این رقابت‌ها قرار گرفت.
نکونام در پنجمین فصل حضور در پاس تهران همراه با این تیم، عنوان نایب‌قهرمانی دومین دوره لیگ برتر را کسب کرد. او در این فصل از رقابت‌ها، ۷ بار برای تیم پاس در مسابقات لیگ برتر گل‌زنی کرد.
جواد نکونام پس از شش فصل حضور درپاس تهران، همراه با این تیم؛ عنوان قهرمانی مسابقات لیگ برتر را به دست آورد. نکونام در رقابت‌های لیگ برتر ۱۰ گل برای تیم پاس به ثمر رساند. او در بازی هفته اول لیگ مقابل استقلال تهران که با تساوی ۲–۲ به پایان برسد، اولین گل خود را در رقابت‌های لیگ برتر به ثمر رساند.
جواد نکونام در هفتمین فصل حضور در پاس تهران همراه با این تیم، عنوان ششم لیگ برتر را کسب کرد. او در این فصل از رقابت‌های لیگ برتر؛ ۹ بار برای پاس گل‌زنی کرد.
پاس که در پایان رقابت‌های فصل گذشته لیگ برتر جواز حضور در رقابت‌های لیگ قهرمانان آسیا را به دست آورده بود، پس از صعود از مرحله گروهی، در دور یک‌چهارم‌نهایی این رقابت‌ها در مجموع دو بازی رفت‌وبرگشت مغلوب العین امارات شد و از دور رقابت‌ها کنار رفت. نکونام در مرحله گروهی این رقابت‌ها ۴ بار برای پاس گل‌زنی کرد (۲ گل از روی نقطه پنالتی).
جواد نکونام در پایان فصل (۸۵–۸۴) مورد توجه باشگاه فوتبال باشگاه فوتبال بشیکتاش ترکیه قرار گرفت.آیا نکونام به ترکیه می‌رود؟ (سایت تبیان)
رضا چلیم بای مربی وقت بشیکتاش، تعریف‌های مصطفی دنیزلی مربی آن زمان پاس از نکونام را یکی از دلایل ارائه این پیش‌نهاد می‌داند.ستاره ملی پوش پاس در راه بشیکتاش (سایت تبیان)
چند روز بعد از پیش‌نهاد باشگاه فوتبال بشیکتاش ترکیه این بار باشگاه فوتبال کایزرسلاوترن آلمان بود که خواستار وی شد.گزارشی از وضعیت انتقال نکونام به کایزرسلاترن (سایت تبیان)نکونام رفتنی شد (سایت جام جم)
در حالی که رسانه‌های ایران از هم بازی شدن نکونام در کایزرسلاترن با فریدون زندی خبر می‌دادندنکونام در کایزرسلاترن همبازی زندی می‌شود (سایت تبیان) باشگاه پاس به این پیشنهادها پاسخ منفی داد.پاسخ منفی پاس به کایزرسلاترن (سایت تبیان)پاسخ منفی سران پاس به رنه یاگی رئیس باشگاه کایزرسلاترن (سایت ایسنا)
او در مجموع ۱۸۷ بار پیراهن تیم پاس را برتن کرد و ۴۹ گل هم برای تیمش به ثمر رساند.
سرانجام پس از ۷ فصل حضور در پاس و با شروع نیم فصل ۰۶–۲۰۰۵ لیگ امارات نکونام از تیم پاس تهران جدا شد و به باشگاه فوتبال الوحده امارات پیوست.آبی‌پوش تیم ملی زیر ذره‌بین گل (سایت گل)
جواد نکونام که با قراردادی ۱٫۰۰۰٫۰۰۰ دلاری به الوحده پیوسته بودنکونام به الوحده امارات پیوست (سایت ایسنا) بعد از انجام ۱۱ بازی و زدن ۳ گل این بار با قراردادی سه‌ماهه به ارزش ۳۵۰٫۰۰۰ دلار به باشگاه الشارجه امارات پیوست.
او در ۱۵ بازی با پیراهن الشارجه به میدان رفت و ۵ گل هم برای این تیم به ثمر رساند.
عمل‌کرد نکونام در جام جهانی فوتبال ۲۰۰۶ آلمان باعث شد تا بار دیگر تیم‌های اروپائی از جمله هرتابرلین آلمان خواهان به خدمت گرفتن وی باشندآلمان در پی جذب جواد نکونام است (سایت ایران اسپورت)
اما در نهایت وی با قرار دادی ۲ ساله به باشگاه فوتبال اوساسونا اسپانیا که در لالیگا بالاترین سطح فوتبال اسپانیا و بالاترین لیگ وقت در جهان بود، پیوست.اوساسونا تیم 126 دهه اول قرن 21 سایت آمار و ارقام FIFAنکونام به اوساسونا پیوست (سایت تبیان)
جواد نکونام در تیر ۱۳۸۵ با عقد قراردادی ۲ ساله، (با بندی که امکان تمدید یک‌ساله آن را به طرفین می‌دهد) به تیم اوساسونا پیوست و پیراهن شماره ۲۴ این تیم را بر تن کرد. اوساسونا که در فصل گذشته لالیگا (۰۶–۲۰۰۵)؛ رتبه چهارم را کسب کرده بود، جواز حضور در "مرحله پلی‌آف" لیگ قهرمانان اروپا را به دست آورد. اوساسونا در این مرحله از رقابت‌ها، در مجموع دو بازی رفت و برگشت مغلوب هامبورگ شد (گل زده کم‌تر در زمین حریف) و از صعود به رقابت‌های لیگ قهرمانان اروپا بازماند. نکونام در بازی رفت مقابل هامبورگ (تساوی ۰–۰) که نخستین حضور او در اوساسونا به‌شمار می‌رفت؛ به عنوان بازیکن ذخیره از دقیقه ۹۰ برای این تیم به میدان رفت. (اولین بازی رسمی در اوساسونا) او در بازی برگشت با هامبورگ؛ که با تساوی ۱–۱ به پایان رسید، بر روی نیمکت ذخیره قرار گرفت و برای این تیم به میدان نرفت.
با شکست در مقابل هامبورگ و عدم صعود به رقابت‌ها لیگ قهرمانان اروپا، اوساسونا در مسابقات جام یوفا به میدان رفت. نکونام در بازی با ترابوزان‌اسپور ترکیه از ابتدا در ترکیب اوساسونا قرار گرفت و برای این تیم در رقابت‌های جام یوفا به میدان رفت. پس از تساوی ۰–۰ با تیم بوردو فرانسه در بازی رفت، اوساسونا در بازی برگشت با گل‌زنی نکونام، این تیم را شکست داد و به مرحله یک‌هشتم نهائی جام یوفا صعود کرد.
جواد نکونام در اولین فصل حضور در اوساسونا، در ۲۴ بازی برای این تیم در مسابقات لالیگا به میدان رفت و ۲ گل نیز به ثمر رساند. او با گذشت ۱۵ هفته از این رقابت‌ها، در بازی با ویارئال که با برتری ۱–۴ اوساسونا همراه بود؛ نخستین گل خود را در مسابقات لالیگا به ثمر رساند. با انجام بازی‌های هفته ۳۸ و پایان رقابت‌های لالیگا در فصل ۰۷–۲۰۰۶، اوساسونا در رتبه ۱۴ جدول این مسابقات قرار گرفت.
جواد نکونام در دومین فصل حضور در اوساسونا؛ پیراهن شماره ۲۵ این تیم را بر تن کرد. نکونام پیش از آغاز رقابت‌های فصل جدید فوتبال اسپانیا، در بازی دوستانه با ویارئال از ناحیه زانو مصدوم شد و شش ماه از میدان‌ها فوتبال دور شد. پس از پایان دوره مصدومیت (تا هفته ۲۳ لالیگا) نکونام از سوی کادر فنی اوساسونا مورد استفاده قرار نگرفت و تا پایان هفته ۳۸ لالیگا (هفته پایانی) در دو بازی به عنوان بازیکن ذخیره (۲۲ دقیقه حضور در دو مسابقه) برای این تیم به میدان رفت. اوساسونا در این فصل از رقابت‌ها، در رتبه ۱۷ جدول قرار گرفت.
جواد نکونام در سومین فصل حضور در اوساسونا؛ پیراهن شماره ۶ این تیم را بر تن کرد. در این فصل از رقابت‌ها، با اضافه شدن مسعود شجاعی به تیم اوساسونا؛ عمل‌کرد نکونام نیز بهبود پیدا کرد. در اولین بازی فصل جدید مسابقات لالیگا، اوساسونا با گل‌زنی نکونام از روی نقطه پنالتی (خطا مدافعان حریف بر روی مسعود شجاعی) به تساوی ۱–۱ در مقابل ویارئال دست پیدا کرد.
نکونام در بازی پایانی نیم‌فصل؛ که با شکست ۳–۱ اوساسونا در مقابل رئال مادرید همراه بود، تنها گل تیمش را به ثمر رساند. او در مجموع رقابت‌های این فصل لالیگا؛ ۸ گل به ثمر رساند. (۲ گل از روی نقطه پنالتی) با پایان این فصل از رقابت‌ها اوساسونا در رتبه ۱۴ جدول قرار گرفت.
جواد نکونام در چهارمین فصل حضور در اوساسونا ۳ بار برای این تیم گلزنی کرد.
با گذشت ۵ هفته از رقابت‌های لیگ اسپانیا، نکونام نخستین گل خود را از روی نقطه پنالتی در مقابل اسپورتینگ گیخون به ثمر رساند. او در بازی برگشت با اسپورتینگ گیخون (هفته ۲۴)؛ بار دیگر از روی نقطه پنالتی دروازه این تیم را باز کرد (باخت ۳–۲ اوساسونا). سومین گل نکونام در این فصل از رقابت‌های لالیگا در جریان مسابقه و در بازی مقابل رئال ساراگوسا به ثمر رسید. با پایان رقابت‌های لالیگا در فصل ۱۰–۲۰۰۹، اوساسونا در رتبه دوازدهم جدول این مسابقات قرار گرفت.
جواد نکونام در سال ۲۰۱۰ به رغم پیشنهادهایی از باشگاه‌های فنرباغچه تُرکیه و المپیاکوس یونان؛ بار دیگر قرار داد خود را با اوساسونا تمدید کرد.
او در این فصل از رقابت‌های لالیگا ۶ بار برای اوساسونا گل‌زنی کرد (۵ گل از روی نقطه پنالتی). با پایان رقابت‌های لالیگا در فصل ۱۱–۲۰۱۰، اوساسونا در رتبه نهم جدول این مسابقات قرار گرفت.
جواد نکونام در آخرین فصل حضور در لالیگا همراه با اوساسونا در رتبه هفتم جدول این مسابقات قرار گرفت (با اختلاف ۴۶ امتیاز نسبت به صدر جدول).
با گذشت ۸ هفته از مسابقات؛ نکونام در بازی با اتلتیک بیلبائو که با شکست ۳–۱ اوساسونا همراه بود، تک گل تیمش را از روی نقطه پنالتی به ثمر رساند. با گل کردن این پنالتی، تعداد گل‌های نکونام در اوساسونا از روی نقطه پنالتی به عدد ۱۰ رسید. او در ادامه مسابقات این فصل لالیگا، ۴ گل دیگر برای اوساسونا به ثمر رساند.
جواد نکونام در آخرین فصل حضور در مسابقات لالیگا، سنگین‌ترین شکست‌های حضور در اوساسونا را با این تیم تجربه کرد. باخت ۸—۰ در مقابل بارسلونا، شکست ۷–۱ در بازی رفت مقابل رئال مادرید و باخت ۵–۱ برابر این تیم در بازی برگشت، شکست ۶–۰ در مقابل رایو وایکانو و باخت به والنسیا با نتیجه ۴–۰ از جمله سنگین‌ترین شکست‌های این فصل اوساسونا در رقابت‌های لالیگا بود.
اوساسونا در نخستین بازی خود در رقابت‌های کوپا دل ری؛ پس از غلبه بر آلمریا در مجموع دو بازی رفت و برگشت، در دومین گام به مصاف بارسلونا رفت. اوساسونا در مجموع دو بازی رفت و برگشت با نتیجه ۶–۱ مغلوب بارسلونا شد و از دور رقابت‌ها کنار رفت.
جواد نکونام در بازی رفت مقابل بارسلونا که با شکست ۴–۰ اوساسونا همراه بود، در غیاب دو کاپیتان اصلی تیمش (فرانسیسکو پونیال و میگوئل فلانو)؛ بازوبند کاپیتانی اوساسونا را تا دقیقه ۷۰ بر بازو بست. (در دقیقه ۷۰ فرانسیسکو پونیال کاپیتان اول اوساسونا به میدان آمد. میگوئل فلانو کاپیتان دوم اوساسونا در این مسابقه غایب بود) او در بازی برگشت مقابل بارسلونا که با شکست ۲–۱ اوساسونا همراه بود بر روی نیمکت ذخیره‌های اوساسونا قرار گرفت و برای این تیم به میدان نرفت.
جواد نکونام پس از مهدی مهدوی‌کیا لژیونر ایرانی هامبورگ (تیمی که امروزه در بوندس لیگا ۲ بازی می کند) دومین لژیونر ایران به‌شمار می‌رود که تجریه کاپیتانی یک تیم باشگاهی در ۵ لیگ معتبر اروپا را دارد ؛ وی در مسابقه برابر بارسلونا در نیوکمپ به مدت ۹۰ دقیقه بازوبند کاپیتانی اوساسونا را بر دست بست.نکونام کاپیتان اوساسونا شد + گزارش تصویری (سایت esteghlaltehranfc)
در تیرماه ۱۳۹۱ نکونام علی‌رغم پیش‌نهاد ۲ میلیون یورویی باشگاه قطری الریان با قرارداد یک‌ساله برای حضور در لیگ برتر ایران با استقلال به توافق رسید و رسماً به این تیم پیوست.ثبت قرارداد جواد نکونام با استقلال (سایت asriran.com)
پس از جدائی نکونام از باشگاه اوساسونا، این باشگاه در بیانیه‌ای ضمن اشاره به حضور ۶ ساله این بازیکن در پامپلونا، برای او آرزوی موفقیت کرد.قدردانی اوساسونا از نکونام (سایت asriran.com)
جواد نکونام در تیر ۱۳۹۱ با عقد قراردادی یک ساله به تیم استقلال تهران پیوست. پیوستن نکونام به استقلال در حالی انجام شد؛ که امیر قلعه‌نویی سرمربی وقت استقلال، از او به عنوان کاپیتان جدید استقلال در فصل پیش رو نام برد. پس از انتشار خبر کاپیتانی نکونام در استقلال، فرهاد مجیدی که در آستانه پیوستن به استقلال قرار داشت؛ در مصاحبه‌ای انتقادی اعلام کرد: «شرط قلعه‌نویی مبنی بر کاپیتان بودن نکونام در این تیم را نمی‌پذیرد». پس از مصاحبه مجیدی، نکونام نیز در واکنش به موضوع کاپیتانی استقلال اعلام کرد: «برای مربی‌گری یا کاپیتانی به استقلال نیامده‌ام، آمدم که به تیم محبوبم کمک کنم اما هر تصمیمی که سرمربی تیم بگیرد، همه باید اطاعت کنند».
جواد نکونام نخستین بار در هفته دوم لیگ برتر، در مقابل سایپا برای استقلال به میدان رفت. در این مسابقه که با شکست ۲–۱ استقلال همراه بود، فرهاد مجیدی که به دلیل مسئله کاپیتانی در استقلال حضور پیدا نکرده بود، از سوی هواداران این تیم تشویق شد. با گذشت شانزده هفته از مسابقات لیگ، نکونام در بازی با فولاد خوزستان که با شکست ۳–۲ استقلال همراه بود، از روی نقطه پنالتی اولین گل خود را برای استقلال به ثمر رساند. او تا پایان رقابت‌های لیگ برتر، در مجموع ۵ بار برای استقلال گل‌زنی کرد و همراه با این تیم، به مقام قهرمانی لیگ برتر فوتبال ایران دست پیدا کرد.
جواد نکونام در تیر ۱۳۹۲ برای یک فصل دیگر قرارداد خود را با باشگاه استقلال تمدید کرد. تمدید قرارداد نکونام در حالی انجام گرفت که محمد عباسی وزیر وقت وزارت ورزش و جوانان در دوره محمود احمدی‌نژاد؛ برای جلوگیری از رفتن این بازیکن به لیگ امارات (که به لیگ خلیج عربی تغییر اسم پیدا کرده بود) خواهان تمدید قرارداد این بازیکن با استقلال شده بود. علی کفاشیان رئیس وقت فدراسیون فوتبال ایران نیز اعلام کرد: «در نامه‌ای به احمدی‌نژاد خواهان پرداخت پول به نکونام برای ماندن این بازیکن در لیگ ایران شده‌است». این در حالی بود که امیر قلعه‌نویی سرمربی وقت استقلال؛ از تمدید قرارداد نکونام، اظهار بی‌اطلاعی کرده بود.
جواد نکونام در دومین فصل حضور در استقلال، از روی نقطه پنالتی ۳ بار برای این تیم در مسابقات لیگ برتر گل‌زنی کرد. او در مسابقات لیگ قهرمانان آسیا نیز ۳ گل برای استقلال به ثمر رساند.
در ۲۴ دی ماه نکونام در فاصله ۳ روز مانده تا شهرآورد با مبلغی بیش از ۵۰۰ هزار دلار به مدت ۴ ماه به این تیم کویتی پیوست. در مصاحبه‌ای با برنامه ۹۰ نکونام علت جدائی‌اش را دل‌خوری از امیر قلعه‌نویی نامید.
جواد نکونام در مرداد ۱۳۹۳ با عقد قراردادی دو ساله، به تیم سابقش اوساسونا؛ که در لیگا ادلانته حضور داشت پیوست.نکونام در پامپلونا/ قرارداد کاپیتان تیم‌ملی با اوساسونا در روز دوشنبه قطعی می‌شود ، بانک ورزش.جواد نکونام در حالی به تیم سابق خود بازگشت که زمستان فصل گذشته رئیس پیشین باشگاه مانع حضور او در این تیم شده بود. بازگشت نکونام به اوساسونا در حالی انجام گرفت که این بازیکن با دریافت طلب گذشته خود، با مبلغ کم‌تری تا پایان فصل برای این تیم به میدان رفت.جزییاتی از قرارداد نکونام با اوساسونا/ یک فصل مجانی برای خداحافظی! ، بانک ورزش.
با گذشت سه هفته از رقابت‌های لیگا ادلانته؛ نکونام برای نخستین بار در مقابل باشگاه فوتبال دپورتیوو آلاوز برای اوساسونا به میدان رفت. در این مسابقه که با شکست ۳–۱ اوساسونا همراه بود، نکونام تک گل تیمش را از روی نقطه پنالتی به ثمر رساند. او تا پایان رقابت‌های لیگا ادلانته (هفته ۴۲) در نیمی از بازی‌ها (۲۲مسابقه) برای اوساسونا به میدان رفت و ۵ بار برای این تیم در رقابت‌های لیگ دسته دوم اسپانیا گل‌زنی کرد (۳ گل از روی نقطه پنالتی).
در آخرین بازی ، (هفته ۴۲) اوساسونا در غیاب دو بازیکن ایرانی خود (کریم انصاری‌فرد هم‌بازی نکونام)، پس از تساوی ۲–۲ در مقابل سابادل در رتبه ۱۸ جدول رقابت‌ها قرار گرفت و از سقوط به لیگ دسته سه اسپانیا نجات پیدا کرد.
جواد نکونام در این فصل از رقابت‌ها عمل‌کرد خوبی نداشت و در حالی که با تیم اوساسونا قراردادی دو ساله امضاء کرده بود، همراه با کریم انصاری‌فرد در فهرست ۶ نفره "مازاد" اوساسونا قرار گرفت و از این تیم کنار گذاشته شد.
جواد نکونام در تیر ۱۳۹۴ با عقد قراردادی یک ساله، به تیم سایپا پیوست.
جواد نکونام نخستین بار در هفته دوم لیگ برتر ۹۵–۱۳۹۴ در مقابل راه‌آهن برای سایپا به میدان رفت.
نکونام که نیمه دوم مسابقه وارد زمین شده بود؛ یکی از دو گل سایپا را در این مسابقه به ثمر رساند. (سایپا۲–۰ راه‌آهن)
با گذشت ۱۷ هفته از مسابقات لیگ برتر؛ نکونام پس از پرداخت مبلغی به مسئولان باشگاه سایپا؛ جهت صدور رضایت‌نامه، از این تیم جدا شد و به تیم العربی قطر پیوست. او در مجموع ۱۵ بار برای سایپا در مسابقات لیگ برتر به میدان رفت و ۳ گل نیز به ثمر رساند.
جواد نکونام در بهمن ۱۳۹۴ با عقد قراردادی ۴ ماهه (با بندی که امکان تمدید آن را به مدت یک فصل دیگر به طرفین می‌دهد) به تیم العربی قطر پیوست.
جواد نکونام که پیراهن شماره ۹۲ العربی را بر تن داشت؛ همراه با این تیم در پایان فصل ۱۶–۲۰۱۵ در رتبه هشتم لیگ قطر قرار گرفت.
نکونام در این فصل از رقابت‌ها عمل‌کرد خوبی نداشت و بازی‌های او مورد انتقاد رسانه‌های قطری و مسئولان باشگاه العربی قطر قرار گرفت.
با پایان قرارداد چهارماهه و جدایی از العربی؛ نکونام در تیر ۱۳۹۵ از فوتبال خداحافظی کرد.
جواد نکونام از سال ۱۳۷۹، سابقه بازی در تیم ملی فوتبال ایران را دارد. نکونام نخستین بار در رقابت‌های قهرمانی فوتبال غرب آسیا ۲۰۰۰ در مقابل سوریه پیراهن تیم ملی را بر تن کرد. نکونام پس از چهار سال حضور در تیم ملی، در بازی‌های قهرمانی فوتبال غرب آسیا ۲۰۰۴، در مقابل لبنان اولین گل ملی خود را به ثمر رساند.
جواد نکونام نخستین بار در بازی‌های قهرمانی فوتبال غرب آسیا ۲۰۰۰، در مقابل سوریه؛ پیراهن تیم ملی را بر تن کرد.
او پس از نیمکت نشینی در مقابل تیم‌های قزاقستان و فلسطین، در ۸ خرداد ۱۳۷۹ به عنوان بازیکن ذخیره، در مقابل سوریه به میدان رفت و اولین بازی خود را برای تیم ملی ایران انجام داد. در این مسابقات جلال طالبی هدایت تیم ملی ایران را بر عهده داشت.
نکونام در شهریور ۱۳۷۹ در فهرست اولیه ۳۱ بازیکن دعوت شده برای حضور در بازی‌های جام ملت‌های آسیا ۲۰۰۰ قرار گرفت، اما در لیست نهایی ۲۳ نفره که از سوی جلال طالبی برای حضور در این رقابت‌ها اعلام شد قرار نگرفت، و از تیم ملی کنار گذاشته شد.
با آغاز دور نخست رقابت‌های انتخابی جام جهانی ۲۰۰۲، آدمار براگا هدایت تیم ملی ایران را بر عهده گرفت. در این بازی‌ها که به صورت متمرکز در تبریز برگزار شد، تیم ملی ایران پس از شکست گوآم و تیم ملی فوتبال تاجیکستان به دور دوم این رقابت‌ها راه پیدا کرد. در این مرحله از رقابت‌ها جواد نکونام در فهرست بازیکنان دعوت شده از سوی براگا قرار نگرفت و برای تیم ملی ایران به میدان نرفت.
با قرعه‌کشی دور دوم رقابت‌های انتخابی جام جهانی ۲۰۰۲، تیم ملی ایران با تیم‌های عربستان، عراق، بحرین و تایلند هم‌گروه شد. نکونام که پیراهن شماره ۱۳ تیم ملی را بر تن داشت، در نخستین تجربه خود در این رقابت‌ها، در مقابل عربستان به میدان رفت. (ایران ۲– عربستان۰). پس از تساوی بدون گل در دومین بازی مقابل تایلند، نکونام در مقابل تیم‌های عراق و بحرین برای تیم ملی ایران به میدان نرفت. او در بازی برگشت با عربستان که با تساوی ۲–۲ به پایان رسید نیز بر روی نیمکت ذخیره‌های تیم ملی قرار گرفت. در ادامه بازی‌های برگشت، نکونام از سوی میروسلاو بلاژویچ؛ در مقابل تیم‌های تایلند، عراق و بحرین در ترکیب تیم ملی قرار گرفت. با شکست ۳–۱ ایران در آخرین بازی مرحله گروهی در مقابل بحرین، تیم ملی ایران در رتبه دوم گروه قرار گرفت و برای کسب سهمیه در جام جهانی ۲۰۰۲، به مصاف امارات (تیم دوم گروه مقابل) در مرحله پلی آف آسیا رفت.
تیم ملی ایران در بازی پلی آف آسیا؛ پس از شکست دادن امارات در بازی رفت با نتیجه ۰–۱، در بازی برگشت نیز با سه گل امارات را مغلوب کرد و برای کسب آخرین سهمیه فوتبال آسیا در جام جهانی ۲۰۰۲ به مصاف ایرلند نماینده قاره اروپا رفت. در این مرحله از رقابت‌ها که به صورت رفت و برگشت در دوبلین و تهران برگزار شد تیم ملی ایران پس از باخت ۲–۰ در بازی رفت؛ با نتیجه ۰–۱ در بازی برگشت ایرلند را شکست داد، اما با توجه به گل زده کمتر؛ از صعود به رقابت‌های جام جهانی ۲۰۰۲ بازماند. نکونام در بازی رفت و برگشت در مقابل ایرلند برای تیم ملی ایران به میدان نرفت.
پس از عدم راهیابی به جام جهانی ۲۰۰۲ و خداحافظی کریم باقری از تیم ملی، نکونام با پیراهن شماره ۶ از سوی برانکو ایوانکویچ به عنوان بازیکن ثابت در ترکیب تیم ملی ایران مورد استفاده قرار گرفت.
با آغاز بازی‌های جام ملت‌های آسیا ۲۰۰۴؛ تیم ملی ایران با تیم‌های تایلند، ژاپن و عمان در گروه چهارم این مسابقات قرار گرفت. نکونام در اولین بازی ایران در این رقابت‌ها؛ که با برتری ۰–۳ در مقابل تایلند همراه بود یک گل به ثمر رساند. پس از باخت ایران در مقابل چین در بازی نیمه نهایی (باخت در ضربات پنالتی)، تیم ملی ایران در بازی رده‌بندی موفق شد با نتیجه ۲–۴ بحرین را شکست دهد و به مقام سوم این رقابت‌ها دست پیدا کند. نکونام در این مسابقه گل اول ایران را به ثمر رساند.
تیم ملی ایران در دور نخست مسابقات انتخابی جام جهانی ۲۰۰۶؛ با تیم‌های لائوس، اردن و قطر در گروه اول این مسابقات قرار گرفت. نکونام در آخرین بازی تیم ملی ایران در این مرحله از رقابت‌ها؛ در مقابل لائوس دو گل به ثمر رساند. (بازی برگشت ایران ۷– لائوس ۰)
در دور دوم این مسابقات؛ تیم ملی ایران با تیم‌های بحرین، کره شمالی و ژاپن در یک گروه قرار گرفت. نکونام در این مرحله از رقابت‌ها؛ در بازی رفت با کره شمالی که با برتری ۰–۲ ایران همراه بود یک گل به ثمر رساند. در آخرین بازی این مرحله از رقابت‌ها، تیم ملی ایران با نتیجه ۲–۱ مغلوب ژاپن شد و به عنوان تیم دوم گروه، به مسابقات جام جهانی ۲۰۰۶ راه پیدا کرد.
تیم ملی ایران پس از صعود به جام جهانی ۲۰۰۶، با تیم‌های مکزیک، پرتغال و آنگولا در گروه D این رقابت‌ها قرار گرفت. پس از شکست ۳–۱ در مقابل مکزیک؛ نکونام برای دومین بار در رقابت‌های جام جهانی ۲۰۰۶ در مقابل پرتغال به میدان رفت. نکونام که در بازی با مکزیک یک کارت زرد گرفته بود؛ در بازی با پرتغال نیز یک کارت زرد دریافت کرد و بازی سوم تیم ملی ایران در مقابل آنگولا را از دست داد. (ایران۱– آنگولا۱)
وی به همراه مهدی مهدوی کیا و یک بازیکن اماراتی تنها بازیکنان آسیا هستند که در چهار دوره از جام ملت‌های آسیا(۲۰۱۱٬۲۰۰۷٬۲۰۰۴ و ۲۰۱۵) حضورت داشته‌اند. وی همچنین در دو دوره جام جهانی در سال‌های ۲۰۰۶ و ۲۰۱۴ به همراه تیم ملی ایران حضور داشته‌است.
نکونام در ۱۱ فروردین سال ۱۳۹۴ و بعد از بازی دوستانه مقابل تیم ملی سوئد طی یک نامه از مسابقات ملی خداحافظی کرد. کارلوس کی‌روش، سرمربی تیم ملی ایران پس از خداحافظی وی گفت:
ایران در جام جهانی ۲۰۱۴ با آرژانتین، بوسنی و هرزگوین و نیجریه همگروه بود و جواد نکونام پس از عملکرد نسبتاً خوبی که در الکویت داشت و اعتقادی که کارلوس کیروش به سبک بازی او داشت در جام جهانی۲۰۱۴ برزیل در هر ۳ بازی برابر نیجریه و آرژانتین و بوسنی به میدان رفت و کاپیتان تیم ملی ایران در این تورنمنت بود.
نکونام نخستین تجربهٔ سرمربی بودن را در باشگاه فوتبال خونه به خونه شهرستان بابل در سال ۱۳۹۶ کسب کرد. او در حالی که نتایج قابل قبولی در این تیم به‌دست آورده بود، با اولین شکست در لیگ آزادگان، پس از برگزاری جلساتی با مدیران باشگاه و ترک تمرینات، از مقام خود استعفا کرد.خونه به خونه در انتظار استعفای رسمی نکونام، ورزش سه، 1396/10/21.جواد نکونام از خونه به خونه جدا شد، ورزش سه. دلیل این جدایی اختلافات نکونام با صاحبان باشگاه عنوان شد.
او در نیم فصل دو همان سال به باشگاه فوتبال نساجی مازندران رفت. پیش از آن داوود مهابادی سرمربی نساجی مازندران بود و این تیم با کسب ۴۱ امتیاز در جایگاه پنجم جدول لیگ دسته اول قرار داشت ولی با نظر مدیران باشگاه برکنار شد. او پس از عقد قرارداد با نساجی گفت:
در حالی که تنها دو تیم از لیگ آزادگان صعود می‌کردند، همه چیز به نتایج همزمان آخرین هفته آن گره خورد. در این هفته نساجی می‌بایست با نتیجه‌ای پر گل بازی در مقابل راه‌آهن را می‌برد. سرمربی خونه به خونه پیش از این بازی گفته بود اگر نساجی فکر می‌کند می‌تواند راه‌آهن را ۷–۰ ببرد، ما در بابل ۱۵ گل خواهیم زد. حدود سی هزار نفر برای این بازی به ورزشگاه تختی در تهران رفتند. در بازی‌ها هم‌زمان نساجی توانست با نتیجه ۶–۰ حریف خود را ببرد و با امتیاز مساوی با خونه به خونه ولی به لطف تفاضل گل بیشتر به لیگ برتر صعود کند. پس از این نتیجه مالک خونه به خونه ادعای تبانی در بازی نساجی کرد و دو تیم از یکدیگر شکایت کردند.
با صعود نساجی به لیگ برتر، در فصل ۱۳۹۷ جواد نکونام با ۳۷ سال سن، رکورددار جوان‌ترین سرمربی لیگ فوتبال ایران را دارا شد.
جواد نکونام، با توجه به عدم توافق تیم فولاد با افشین قطبی، در تاریخ ۳۱ اردیبهشت، قرارداد مربی‌گری خود را با تیم فولاد خوزستان امضا نمود.
او با فولاد در فصل ۹۸–۹۹ با ۱۴ برد، ۹ مساوی و ۷ باخت با ۵۱ امتیاز در رده سوم جدول لیگ برتر خلیج فارس قرار گرفت.
وی با این تیم توانست در جام حذفی در فصل ۱۴۰۰–۱۳۹۹ در فینال با غلبه ۴ بر ۲ در ضربات پنالتی مقابل استقلال قهرمان این مسابقات شود بعد از جام حذفی از تیم فولاد خوزستان جدا شد و عبدالله ویسی جایگزین او شد اما بعد از ناکامی‌های ویسی سر انجام در تا ۱۷ آبان ۱۴۰۰ ویسی با نظر مدیران فولاد از سرمربیگری فولاد خوزستان کنار گذاشته شد و مجددا جواد نکونام سرمربی تیم فولاد خوزستان شد. او توانست با شکست تیم پرسپولیس در سال ۱۴۰۰ به قهرمانی در سوپر جام ایران دست پیدا کند.
در ۳۰ خرداد ۱۴۰۲، با اعلام حجت کریمی سرپرست مدیرعاملی استقلال، جواد نکونام با عقد قراردادی دو ساله به عنوان سرمربی استقلال انتخاب شد.
پاس تهران
الکویت
اوساسونا
نساجی مازندران