moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
نویسندگانی که در یک زمینه تخصصی یا برای گروه کوچکی از مخاطبان مطلب می‌نویسند ممکن است به جای بازار گسترده به دنبال رسانه‌های جایگزین بگردند مثل چاپ کوچک (Small press) یا خود تألیفی.
بی‌گمان سیاست‌های كلان فرهنگی، اقتصادی و سیاسی دولت در این نابسامانی‌ها بسیار اثر گذارند.
آب‌بازسانیان بی‌دندان یا نهنگان بی‌دندان یکی از دو زیرراسته‌های آب‌بازسانان است که شامل چهار تیره و پانزده گونه می‌شود. ویژگی اصلی این جانوران دارا بودن صفحه شانه‌ای به جای دندان در دهان است. این ویژگی آن‌ها را از آب‌بازسانیان دندان‌دار متمایز می‌کند. سنگواره آب‌بازسانان بی‌دندان نشان می‌دهد که آن‌ها پیش از فرگشت صفحه‌های شانه‌ای دارای دندان بودند.
بیشتر نهنگ‌های بزرگ‌جثه در میان نهنگ‌های بی‌دندان هستند، از جمله نهنگ آبی که بزرگترین جاندار زنده بر روی زمین است؛ این در حالی است که در میان نهنگ‌های دندان‌دار تنها نهنگ عنبر جثه بسیار بزرگ دارد. همه نهنگ‌های بی‌دندان طولی بیشتر از ۶ متر دارند.
نهنگ‌های بی‌دندان در فک بالایی آرواره خود صفحه‌های شانه‌ای دارند. در هر دو سوی فک بالا نزدیک به ۴۰۰ عدد از این صفحه‌ها در حالت بسیار متراکم و به هم فشرده وجود دارند. آن‌ها دارای دو سوراخ تنفسی هستند که شکلی همانند V در زبان انگلیسی دارند.
به استثنای نهنگ شکار کوتوله، همه دیگر نهنگ‌های بزرگ‌جثه قربانی شکار گسترده توسط صنعت شکار نهنگ بوده‌اند. بیش از ۲ میلیون نهنگ توسط ابزارهای پیشرفته شکار در قرن ۲۰ام شکار شدند و این باعث شد که نهنگ‌های شکار و خاکستری و قطبی تا سال ۱۹۰۰ به شدت کاهش جمعیت پیدا کنند و تا مرز انقراض پیش بروند.
با آنکه امروزه به نظر می‌آید که جمعیت بسیاری از این گونه‌ها در حال بهبود و بازیابی خود است، بعضی هنوز بسیار تهدیدپذیر باقی مانده‌اند. در میان بیشترین تهدید شده‌ها می‌توان به نهنگ شکار اطلس شمالی، نهنگ شکار آرام شمالی، جمعیت‌های نهنگ قطبی ساکن شمال اقیانوس اطلس، جمعیت‌های نهنگ خاکستری ساکن غرب اقیانوس آرام، بیشتر جمعیت‌های نهنگ آبی اشاره کرد.
خوشنویسی ایرانی که در ایران و سرزمین‌های وابسته یا تحت نفوذ او همچون کشورهای آسیای میانه، افغانستان و شبه قاره هند به تدریج حول محور فرهنگ ایرانی شکل گرفت.
در حالی که عمدهٔ تبدیل نگارش معمولی کلمات به خوشنویسی هنرمندانه در جهان اسلام، به‌عهده ایرانیان بوده‌است، رفته رفته ایرانیان سبک و شیوه‌هایی مختص به خود را در خوشنویسی ابداع کردند. هرچند این شیوه‌ها و قلم‌های ابداعی در سایر کشورهای اسلامی هم طرفدارانی دارد اما بیشتر مربوط به ایران و کشورهای تحت نفوذ آن همچون کشورهای آسیای میانه، افغانستان، پاکستان و هند است.
پرونده خوش‌نویسی ایرانی با عنوان «برنامه ملی پاسداری از هنر سنتی خوشنویسی در ایران» در شانزدهمین جلسه کمیته بین دولتی حفاظت از میراث فرهنگی ناملموس به ثبت رسید.
در ایران بعد از فتح اسلام، خطّاطی به شیوهٔ نسخ وجود داشت. در پرتو حمایت ابوبکر بن سعد زنگی در فارس، ده‌ها نسخه قرآن خطی به وجود آمد. در زمان حکومت ایلخانیان، به دلیل نفوذ هنر چین و سلطهٔ مغولها، اوراق مُذهّب کتاب‌ها، نخستین بار با نقش‌های تزیینی زینت یافت. در زمان حکومت تیموریان در ایران، خط و خوشنویسی اهمیتی ویژه یافت.شریف، میرمحمد، هنرهای اسلامی میرعلی تبریزی خط نستعلیق را که از ترکیب خط نسخ و تعلیق به‌تدریج ایجاد شده بود را قوام بخشید. از شاهزاده بایسنقر میرزا به‌عنوان مشهورترین خطاط قرآن در این دوره یاد می‌شود.
آنچه که به‌عنوان شیوه‌ها یا قلم‌های خوشنویسی ایرانی شناخته می‌شود بیشتر برای نوشتن متون غیر مذهبی نظیر دیوان اشعار، قطعات ظریف هنری یا برای مراسلات و مکاتبات اداری ابداع شده و به‌کار رفته‌است. این در حالی است که خط نزد اعراب و ترکان عثمانی بیشتر جنبه دینی و قدسی داشته‌است. هرچند آنان نیز برای امور منشی‌گری و غیرمذهبی قلم‌هایی را بیشتر به‌کار می‌برند، اما اوج هنرنمایی آنان - بر خلاف خوشنویسان ایرانی- در خط ثلث و نسخ و کتابت قرآن و احادیث قابل رویت است.
در حال حاضر علاقه‌مندان به هنر خوشنویسی امکان شرکت در کلاس‌های انجمن خوشنویسان ایران یا کلاس‌های خصوصی توسط استادان مرتبط با این رشته را دارند. برای شرکت در کلاس‌های انجمن خوش‌نویسان ایران باید به دفاتر این انجمن در محل سکونت خود مراجعه کنید
خط تعلیق را می‌توان نخستین خط ایرانی دانست. خط تعلیق که ترسل نیز نامیده می‌شد از اوایل سده هفتم پا به عرصه گذاشت و حدود یکصد سال دوام داشت؛ و بعد رفته رفته از رواج آن کاسته شد و رونق سابق را از دست داد. تعلیق از ترکیب خطوط نسخ و رقاع به وجود آمد و کسی که این خط را قانونمند کرد خواجه تاج سلمانی بود؛ که بعدها به وسیله خواجه عبدالحی منشی استرآبادی به‌آن قواعد و اصول بیشتری بخشیده شد.وبگاه زرقلم تعلیق که بیشتر به عنوان خط تحریر برای نوشتن نامه‌ها و فرمان‌های حکومتی بکار می‌رفته، دارای دوایر زیاد، حروف مدور و قابلیت بسیاری در ارائهٔ ترکیب‌های متنوع و کمپوزیسیون‌های گوناگون دارد. به همین دلیل بیشتر در بین کسانی رواج داشته که از نظر سواد و میزان آشنایی با خط در سطح بالایی باشند. در زمانهٔ بی‌حوصلهٔ ما نمی‌تواند از نظر خوانایی گسترهٔ کاربری همگانی پیدا کند.مجله اینترنتی هفت سنگ از این رو این خط به تدریج کاربرد خود را از دست داد.
پس از خط تعلیق که نخستین خط شکل گرفته ایرانی بود نستعلیق شکل گرفت که افتخار هنر ایرانی است. در میان خطوط ایرانی و عربی، خط نستعلیق به‌گواه آثار آفریده شده به‌عنوان زیباترین خط و برتر از خطوط اسلامی شناخته شده و آن را «عروس خطوط اسلامی» نامیده‌اند.
از ترکیب و ادغام دو خط "نسخ" و "تعلیق" به‌تدریج خط جدیدی پدید آمد که "نسختعلیق" نام گرفت و در اثر کثرت استعمال این نام به نستعلیق تغییر پیدا کرد. در سده هشتم هجری قمری میرعلی تبریزی (درگذشت: ۸۵۰ هجری قمری) این خط را قانون‌مند کرد و در حد رقابت با خطوط ششگانه قدیمی مطرح نمود. این خط بسیار مورد اقبال واقع شد و موجب تحول عظیمی در هنر خوشنویسی گردید. نستعلیق حدود یک دانگ سطح و مابقی آن دور است.وبگاه تبیان (یک ششم حرکت‌های مستقیم و پنج ششم حرکت‌های مدور دارد)
پس از میرعلی تبریزی پسرش میرعبدالله و بعد از او میرزا جعفر تبریزی و اظهر تبریزی در تکامل خط نستعلیق کوشش‌ها کردند تا نوبت به سلطانعلی مشهدی رسید که خدمات شایانی به این هنر اصیل نمود.
استادان زیادی پس از سلطانعلی مشهدی در رشد نستعلیق مؤثر بودند. همانند میرعلی هروی و پس از حدود یک سده، خوشنویس نامی و بزرگ، میرعماد حسنی (۱۰۲۴ هجری قمری). او که معاصر شاه عباس صفوی بود با نبوغ خود تغییرات و سبکی در خط نستعلیق به وجود آورد که هنوز پس از گذشت قریب ۴۰۰ سال مورد استفاده و الهام بخش خوشنویسان است. او پایه خط را به جایی رساند که برخی معتقدند از زمان پیدایش خط نستعلیق تاکنون هنرمندان خوشنویس را یارای برابری با او نبوده‌است. هم‌زمان با میرعماد هنرمند بزرگ دیگری به‌نام علیرضا عباسی می‌زیست که رقیبی برای او به‌شمار می‌رفت. علیرضا عباسی علاوه بر خط نستعلیق خفی و جلی، در خط ثلث نیز استاد بود به‌طوری‌که قالب کتیبههای مساجد و بناهای تاریخی اصفهان به خط ثلث یا به سرپرستی او انجام شده‌است.
خط نستعلیق علاوه بر خوشنویسانی که در حیطه ایران کنونی می‌زیستند، در خراسان بزرگ و کشورهای آسیای میانه، افغانستان و به‌ویژه خوشنویسان دربار گورکانیان هند (که تعلق خاطر ویژه‌ای به فرهنگ ایرانی داشتند) رشد و پیشرفت قابل توجهی کرد. به‌طور کلی سده‌های نهم تا یازدهم هجری را می‌توان سده‌های درخشان در هنر خوشنویسی دانست.
در اواسط سده یازدهم هجری سومین خط خالص ایرانی، یعنی شکسته‌نستعلیق شکل گرفت. مرتضی‌قلی خان شاملو حاکم هرات از جمله کسانی بود که در پدید آمدن و استواری این خط جدید مؤثر بود. علت پیدایش آن را می‌توان نیاز به‌تندنویسی و راحت‌نویسی در امور منشی‌گری و البته بیش از آن، ذوق و خلاقیت هنری ایرانی دانست. همانطوری‌که پس از پیدایش خط تعلیق، ایرانیان به‌خاطر سرعت در کتابت، شکسته تعلیق آن را نیز به وجود آوردند. از آن‌جایی که نوشتن خط زیبای نستعلیق مستلزم صرف وقت و دقت زیاد است، خط شکسته‌نستعلیق از ترکیب خط محجور تعلیق با خط ظریف نستعلیق شکل گرفت تا سرعت و زیبایی را هم‌زمان داشته باشد.
خط شکسته نستعلیق به‌دست محمدشفیع هروی حسینی هراتی کامل‌تر شد و عبدالمجید طالقانی قواعد جدیدی برای آن وضع نمود و آن را به اوج رساند. درویش عبدالمجید شکسته نستعلیق را به جایی رساند که میرعماد در نستعلیق انجام داده بود. پس از او می‌توان از سید علی‌اکبر گلستانه و میرزا غلامرضا اصفهانی به عنوان شکسته‌نویسان بزرگ نام برد که در ترویج خط شکسته نقش مهمی ایفا نمودند.
در دوره قاجار با ظهور پدیده چاپ و چاپ سنگی و همچنین گسستگی ارتباط خوشنویسان با سلسله استادان قدیمی در خط ایرانی به ویژه نستعلیق‌نویسی تغییراتی حاصل شد.پیدایش و سیر تحول خط
از سده یازدهم هجری سیاه‌مشقنویسی از صورت یک تمرین ساده ابتدایی به مثابه زبان و بیانی تازه مطرح شد که در سده سیزدهم به اوج رسید. زبانی که به عنوان یک هنر ناب و فارغ از دغدغه انتقال ادبی مفاهیم و فقط با ایجاد زیبایی بصری تا به امروز تداوم یافته‌است. این هنر در دوره قاجار به‌دست هنرمندانی چون میرزا غلام رضا اصفهانی و میرحسین خوشنویس قله‌های هنر را درنوردید.
در اواخر دوره قاجار به دلیل نیازهای جدید جامعه‌ای که گام‌های نخست برای حرکت به‌سوی مدرن شدن را طی می‌کرد. خوشنویسی هم به سمت هنرهای کاربردی رفت و با این تحولات همراه شد.
خوشنویسی ایرانی با از دست دادن مصرف اصلی آن یعنی کتابت و مواجهه با نیازهای جامعه مدرن در سده اخیر روند تازه‌ای را دنبال کرد. تحولات فرهنگی - هنری و سیاسی - اجتماعی و فناوری در ایران، در دوره‌های قاجار و پهلوی زمینه‌ساز نوآوری متفاوتی در خط شدند. در دوره قاجار با ظهور روزنامه‌ها و نشریات، مصرف اصلی خوشنویسی یعنی کتابت و تکثیر آثار مکتوب به‌تدریج از بین رفت. از این رو جنبه‌های خلاقه و روش‌های شخصی و شیوه‌گرایانه در خط نمود بیشتری پیدا کرد و با رواج «سیاه‌مشق» ها دوران تازه‌ای فرا رسید. پس از آن در دوره پهلوی با پدید آمدن نیازهای جدید برای جامعه همچون تجارت، تبلیغات و فناوری و همچنین مواجهه با هنر جهانی خوشنویسی نیز می‌بایست خود را با این تحولات هماهنگ می‌کرد.وبگاه نگارخانه ایرانی
میرزا محمدرضا کلهر با نگارش روزنامه‌هایی چون شرف و شرافت و کتاب‌هایی چون فیض‌الدموع و سفرنامه‌های ناصرالدین شاه قاجار به خراسان نمونه‌هایی برای تمرین مشق در وسعت زیاد برای مشتاقان به‌جای گذاشت. او شاید به جهت خوشنویسی برای چاپ سنگی و با مرکب غلیظ این روش چاپی، شیوه‌ای ای پدیدآورد که حروف آن چاق و کشیده‌ها کوتاه بودند. از آنجایی که ارتباط خوشنویسان در اواخر دوره قاجار با سلسله استادان قدیمی قطع شده بود آثار چاپ شده محمدرضا کلهر سرمشق خوبی برای علاقه‌مندان به خط به‌شمار می‌رفت این شیوه تا همین دو سه دهه اخیر، شیوهٔ رایج و مطلوب خوشنویسان معاصر بود.
در سده ۱۳ در دوره قاجار، خطاطان بزرگی پا به عرصه میدان نستعلیق و دیگر اقلام نهادند و سختی‌های این هنر ظریف را بجان خریدند و در توسعه آن کوشیدند که اسامی معروفترین آن‌ها تا قبل از خوشنویسان معاصر به‌این شرح می‌باشد: عباس نوری، مریم بانو، احمد شاملو مشهدی، فتحعلی حجاب، میرحسین خوشنویس، اسداله شیرازی، وصال شیرازی، عبدالرحیم افسر، محمدحسین شیرازی، عبدالحمید ملک الکلامی، علی‌نقی شیرازی، میرزا محمد ابراهیم تهرانی (میرزا عمو)، بهاءالدین کاتب، جواد شریفی، میرزا آقا خمسه‌ای، ابوالفضل ساوجی، میرزا غلامرضا اصفهانی، میرزا محمدرضا کلهر، عمادالکتاب سیفی قزوینی، اشرف الکتاب، میرزا احمد نیریزی، میر معز کاشانی، نوری لاهیجی، میرزا طاهر خوشنویس، حسن هریسی، آقا میرزا بیوک ادیب، بخت شکوهی، وحیدرضا رزاقی(تبریزی)، دوز دوزانی و بسیاری استادان زیردست دیگر.
در دوران معاصر همراه با همه شاخه‌های هنری که دستخوش تحولاتی قابل توجهی شدند در هنر خوشنویسی نیز شاهد تغییراتی بوده‌ایم و هم‌اکنون نیز شاهد نوآوری‌ها و ابداعاتی چه در ترکیب با سایر هنرها و چه در نحوه ارائه هستیم. دوران پهلوی دوران ارتباط با جریان‌های هنری معاصر در سایر کشورها و رویکرد بی‌باکانه به نوآوری در هنر بود. به‌عنوان مثال می‌توان از شیوه نقاشیخط یاد کرد که از دهه چهل خورشیدی رفته‌رفته باب شد. تلاش هنرمندانی چون محمد احصایی که بنیان‌گذار این سبک شناخته شده و همچنین نصرالله افجه‌ای، از پس تجربیات نقاشان مکتب سقاخانه مانند فرامرز پیلارام و حسین زنده‌رودی و در سال‌های پس از انقلاب آثار محمد جلیل رسولی در شکل‌گیری و پیشرفت این هنر بسیار مؤثر بوده‌است. نقاشیخط اکنون در میان هنردوستان از منزلت ویژه‌ای برخوردار است. برخی از نمونه‌های نقاشیخط که بر پایه‌های خوشنویسی استوار است و برخی خاستگاه آن سبک‌های جدید نقاشی ایرانی است. در این آثار آنچنان با رنگ و طرح درآمیخته که دیگر نه‌می‌توان نام خطاطی بر آن نهاد و نه نقاشی. در این هنر دست هنرمند در خلق و ابداع اشکال و ترکیبات باز است و به مدد رنگ و ترکیب‌های نوین راحت‌تر به‌خواسته خود می‌رسد.
در زمینه خوشنویسی سنتی، ظهور پدیده چاپ که روزی موجب از رونق افتادن کار کتابت شده بود، به تکثیر با کیفیت آثار استادان و هموار کردن پویایی راه آنان انجامید. نیازهای جدید تجاری و تبلیغی راه خوشنویسی را به عرصه گرافیک مدرن گشود. به این ترتیب خوشنویسی از کنج مجموعه‌های خصوصی به‌گستره جامعه راه یافت.
در سال‌های پس از انقلاب نیازهای تبلیغی به ویژه در بخش فرهنگی رشد ناگهانی داشت. یکباره انبوهی از جوانان به سمت آموزش خوشنویسی روی آوردند و دوباره خوشنویسی جریان اصلی هنرهای بصری شد. هزاران هنرآموز مشتاق تمام زوایای این هنر اصیل را کاویدند و صدها کتاب و مقاله ارزشمند در این باره منتشر شد. رشد کمی و کیفی خوشنویسی در سه چهار دهه اخیر بی‌نظیر یا حداقل کم‌نظیر بوده‌است. اکنون پس از تب و تاب اولیه پس از انقلاب خوشنویسی ایرانی دوران بلوغ و بالندگی خود را طی می‌کند.
در دوران معاصر خوشنویسانی به گسترش و احیای هنر نستعلیق‌نویسی همت گماردند مانند: حسن هریسی، سیدحسن میرخانی، سیدحسین میرخانی، علی اکبر کاوه، کیخسرو خروش، ابراهیم بوذری، سعید شمس انصاری، غلامحسین امیرخانی، عباس اخوین، محمد احصایی، فتحعلی واشقانی و بسیاری خوشنویسان دیگر. همچنین در زمینه شکسته نستعلیق از استادان محمدحسین عطارچیان ،یدالله کابلی و محمد حیدری را می‌توان نام برد.
این انجمن با نام کلاس‌های آزاد خوشنویسی از سال ۱۳۲۹ با همت سید حسین میرخانی و علی اکبر کاوه، ابراهیم بوذری و سید حسن میرخانی، با اهتمام دکتر مهدی بیانی محقق و استاد دانشگاه و…، با همکاری وزارت فرهنگ و هنر وقت تأسیس و راه اندازی شد. این نهاد بنیاد نامه رسمی خود را با نام انجمن خوشنویسان ایران در تاریخ ۱۹ شهریور ماه ۱۳۴۶ اخذ و فعالیت‌های خود را پی گرفت. به تدریج و در آغاز دهه سوم حیات خود پس از وقوع انقلاب ایران (۱۳۵۷) دوره رونق و گسترش را تجربه کرد و در مواجهه با رویکرد وسیع و پرشور قشرها مختلف جامعه به ویژه جوانان و نوجوانان به خوشنویسی که کماکان تاحدی ادامه دارد، رشد داشت.
انجمن خوشنویسان ایران شعبه‌های متعددی در اغلب شهرهای بزرگ و کوچک ایران و برخی کشورهای دیگر دارد و هنرجویان زیادی را تربیت کرده‌است.وبگاه انجمن خوشنویسان ایران
به سبب پرورش بزرگان خوشنویسی ایران در شهر قزوین افرادی همچون میرعماد حسنی (استاد بزرگ خط نستعلیق)، میرزا محمدحسین عماد الکتاب قزوینی، میرزا محمد علی خیارجی قزوینی (اولین خوشنویسی که بسم الله را به صورت مرغ طغرا ترسیم کرد)، عبدالمجید طالقانی و ملک محمد قزوینی این شهر از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و شوای عالی فرهنگ به عنوان «پایتخت خوشنویسی ایران» لقب داده شده‌است؛ و به غیر از موزه دائمی خوشنویسی قزوین که در محل کاخ چهل‌ستون قزوین برقرار است، هر ساله رویدادهای بزرگ خوشنویسی مانند: برگزاری دوسالانه خوشنویسی ایران (با حضور اساتیدی از سراسر جهان)، برگزاری جشنواره خوشنویسی آیات قرآنی، جشنواره خوشنویسی غدیر و… در این شهر به وقوع می‌پیوندد.قزوین پایتخت خوشنویسی ایران می‌شود، ایسنا
خوش‌نویسی ایرانی با عنوان «برنامه ملی پاسداری از هنر سنتی خوشنویسی در ایران» در شانزدهمین جلسه کمیته بین دولتی حفاظت از میراث فرهنگی ناملموس به ثبت رسید.‏‏
جفره ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
گنجینة الاسرار مثنوی عرفانی و حماسی در روایت حادثه عاشورا از عمان سامانی است.
حبیب‌الله فضائلی در توصیف آن گفته است:
«این کتاب، بحق کنزالاسرار یا چنانچه خود سراینده نامیده گنجینه الاسرار است، اسراری از ظهور عشق و جمال، اسراری از راز و نیاز عاشق و جذبه‌های معشوق، اسراری از سیر و سلوک و حالات وجد و شوق، اسراری از سوز وگداز و هجران و وصل.»
اگر چه "زبدة الاسرار" صفی اصفهانی بر گنجینه اسرار عمان سامانی قدمت زمانی دارد و صفی اصفهانی در منظومه عاشورایی خود برای اولین بار با قرائت عرفانی از رویداد کربلا به تجزیه و تحلیل این رخداد تاریخی پرداخته (و پیش از او هیچ شاعر فارسی زبانی در این وادی گام برنداشته) ولی گنجینه عمان سامانی به خاطر شیوه بیانی که دارد، مقوله‌های عرفانی را منتقل می‌کند و مفاهیم مجرد ذهنی را با ابزارهای بیانی عاشقانه به صورت ملموس و محسوس به تصویر می‌کشد و با استفاده از جاذبه‌های سبک «وقوع» به واقعه عاشورا صبغه‌ای بی‌دلانه می‌بخشد، ولی با این همه در تأثیرپذیری «عمان» از «صفی» در آفرینش این اثر عاشورایی تردید نیست.
گنجینه الاسرار اینگونه آغاز میگردد:
بر اساس متن گنجینه الاسرار عمان سامانی نمایشی با نام بر فرس تندرو در برج میلاد تهران اجرا شده است. این نمایش به کارگردانی محسن معینی و تهیه‌کنندگی نگین میرحسنی بر روی صحنه رفته است.
سالنامه آلمانی- فرانسویDeutsch-Französische Jahrbücher نشریه سالانه‌ای به زبان آلمانی است که کارل مارکس و آرنولد روگهArnold Ruge باهم سردبیری آنرا بر عهده داشتند. از این سالنامه تنها یک شماره در فوریه ۱۸۴۴ در پاریس منتشر شد (که در واقع دو شماره در یک مجلد بود)
سالنامه مزبور بعد از سانسور و تعطیلی روزنامه سیاسی، تجاری و صنعتی راینZeitung für politik, Handel und Gewerbe Rheinische - روزنامه سیاسی، تجاری و صنعتی راین: روزنامه‌ای که از ۱ ژانویه ۱۸۴۲تا ۳۱ مارس ۱۸۴۳ در شهر کلن منتشر می‌شد. بورژواهای مخالف استبداد پروس در ایالت راین مؤسس آن بودند و کارل مارکس از آوریل ۱۸۴۲ از طریق نوشتن مقاله با آن همکاری داشت، و بعد عضو هیئت دبیران آن شد. از این مقطع به بعد روزنامه رادیکال تر شد و دولت بعد از سختگیری و سانسور شدید، آنرا بکلی تعطیل کرد. که از ۱ ژانویه ۱۸۴۲تا ۳۱ مارس ۱۸۴۳ در شهر کلن منتشر می‌شد، در دستور کار مارکس و آرنولدروگه قرار گرفت.
کتاب «مسئله یهود»On The Jewish Question مقدمه‌ای که مارکس برای «بررسی مجدد و نقادانه فلسفه حق هگل»refCritique of Hegel's Philosophy of Right نوشتمارکس در «پیشگفتار کتاب نقد اقتصاد سیاسی» A Contribution to the Critique of Political Economy (پانویس شماره ۷) به این موضوع اشاره کرده است.
http://www.kapitalfarsi.com/zamaem/zamime1.htm#_ftn7 و آنچه انگلس با عنوان «خطوط کلی نقدی بر اقتصاد سیاسی» نوشت، همچنین نامه آرنولد روگه به کارل مارکس که وی را از تصمیم نهائی اش برای انتشار نشریه‌ای در پاریس مطلع می‌کند و نیز نامه مارکسنامه کارل مارکس به آرنولد روگه
من به نقد بی باکانه هر آنچه که موجود (مُستّقر) است اشاره دارم. بی باکانه هم از لحاظ بیم نداشتن از نتایجی که به آن بازمی‌گردد و هم از جهت اینکه حتی اندکی هم از ستیز با قدرت‌های موجود هراسان نباشد؛ بنابراین من از افراشتن هیچگونه پرچم جزمی (هیچ این است و جز این نیستی، هیچ دگمی)، حمایت نمی‌کنم. برعکس، باید تلاش کنیم... دگماتیست‌ها، گزاره‌ها و پیشنهاد خودشان را را برای خودشان روشن سازند. به وی که در آن به ضرورت نقد بی باکانه و پذیرش الزامات آن می‌پردازد، در سالنامه مزبور درج شده است.
سالنامه مزبور که پیشتر قرار بود به جای پاریس، در سوئیس و استراسبورگ منتشر شود، به دلیل اختلافات اصولی بین مارکس و آرنولد روگه و آنچه هواداران مارکس «موضع بورژوا رادیکالی» آرنولد روگه نامیدند، بعد از همان یک شماره، ادامه نیافت.
- نامه مارکس به آرنولد روگه ۳۰ نوامبر ۱۸۴۲، کلیات آثار مارکس به زبان آلمانی جلد ۲۷صفحهٔ ۴۱۲
- نامه مارکس به آرنولد روگه بزبان آلمانی
- نامه مارکس به آرنولد روگه بزبان انگلیسی
گاه‌شماری رسمی ایران بر طبق قانون اساسی هجری خورشیدی است و البته هجری قمری نیز معتبر است؛ تعطیل رسمی هفتگی نیز روز جمعه است.اصل ۱۷ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
گاهشماری هجری خورشیدی در ۱۱ فروردین ۱۳۰۴ (۱۹۲۵ میلادی) در مجلس شورای ملی تصویب شد و به موجب آن طول و نام ماه‌های سال اصلاح شد. طول ماه‌ها که در هر سال متغیر بود و از ۲۹ تا ۳۲ روز تغییر می‌کرد به شش ماه ۳۱ روزه، پنج ماه ۳۰ روزه و یک ماه ۲۹ روزه (که در سال‌های کبیسه ۳۰ روز می‌شود) دقیق شد و نام ماه‌ها از نام عربی برج‌های فلکی به نام‌های امروزی آن (فروردین تا اسفند) تغییر کرد. معیار شروع سال، ۱ فروردین و معیار لحظه تحویل سال اعتدال بهاری است.
بر طبق این گاه‌شماری، مانند گاه‌شماری هجری خورشیدی برجی، بر مبنای طول و سرآغاز سال گاه‌شماری جلالی است ولی مبدأ آن برگرفته از تقویم برجی مذکور، نوروز سال هجرت محمد، پیامبر اسلام از مکه به مدینه در سال ۶۲۲ میلادی است و ماه‌های آن با تعدیل طول و تغییر نام ماه‌های تقویم برجی است.
تقویم هجری خورشیدی، بر اساس مبانی تقویم جلالی (ایجاد شده در ۴۷۱ هجری قمری) و پس از تغییراتی در تقویم جلالی در قالب تقویم هجری خورشیدی برجی در سال ۱۲۸۹ خورشیدی برای امور مالی کشور رسمیت یافت. ابتکار تغییر گاهشمار رسمی کشور از هجری قمری به هجری شمسی را نخستین بار میرزا عبدالحسین وحیدالملک شیبانی نماینده دوره دوم مجلس شورای ملی پیشنهاد کرد. این پیشنهاد در ۱۰ ربیع‌الثانی ۱۳۲۸ قمری (۳۱ حمل ۱۲۸۹ شمسی؟) در مجلس مطرح و قرار شد در طرح قانون محاسبات که در حال تدوین بود گنجانده شود. قانون محاسبات در ۹ ذیقعدهٔ ۱۳۲۸ قمری (۲۰ یا ۲۱ عقرب ۱۲۸۹ شمسی؟) به تصویب مجلس رسید و ماده سوم آن مقرر می‌کرد: «مقیاس زمان بعد از این درمحاسبات دولتی سال‌های شمسی و ماه‌های شمسی (بروج) خواهدبود».
بتدریج تا سالهای پایانی دوره قاجار، تقویم خورشیدی جایگزین هجری قمری شد اما نامهای ماه‌ها، نامهای بروج فلکی (حمل، ثور، جوزا …) بود. در ۲۱ جدی ۱۳۰۳ (۱۵ جمادی‌الثانی ۱۳۴۳ قمری) بیش از چهل نماینده طرحی به مجلس دادند و خواهان آن شدند که از سال آینده، نامهای ایرانی برای ماه‌ها به کار رود. در این طرح آمده بود: «ایرانیان با وجود داشتن بهترین تاریخ شمسی که معنی هر یک از آن ماه‌ها کاملاً موافقت به مقتضیات فصل موجوده مملکت می‌نماید، متأسفانه به مرور ایام، قهراً یا به علل غیرمعلوم دیگر، از صورت اصلی خارج و گاهی به اسامی بی‌تناسب حیوانات یا بروج آمیخته شده‌است». این طرح در ۱۱ فروردین ۱۳۰۴ در مجلس شورای ملی تصویب شد و دولت را مکلف کرد که از آغاز نوروز ۱۳۰۴ سال‌های شمسی از ماه فروردین شروع شود و به اسفند خاتمه یابد. کاربرد نام سالهای ترکی و بروج فلکی نیز کنار گذاشته شود.تقویم هجری شمسی مرکز تقویم بر اساس این قانون استفاده از گاه‌شماری گاه‌شماری دوازده حیوانی (خَتا و اویغوری) منسوخ شد (استفاده از گاه‌شماری حیوانی همچنان در فرهنگ عمومی مردم ایران رواج دارد) و گاه‌شماری هجری شمسی با مبدأ هجرت پیامبر اسلام از مکه به مدینه و با طول سال شمسی و با نام ماه‌های فارسی میانه مورد استفاده قرار گرفت.
در عمل بین کبیسه‌های اعمال شده در این گاه‌شماری با گاه‌شماری جلالی اختلاف‌هایی وجود دارد. آن زمان برای رفع چنین اختلافاتی در گاه‌شماری هجری شمسی، هیئت اصلاح تقویم‌ تشکیل شد. این هیئت همان روش کلی کبیسه‌گیری گاه‌شماری میلادی گریگوری را پیشنهاد کرد و علاوه بر آن آرایه جدیدی برای تعدیل کبیسه‌گیری عرضه نمود.
تنها دریک وقفهٔ زمانی بین ۲۴ اسفند ۱۳۵۴ تا ۵ شهریور ۱۳۵۷، تقویم شاهنشاهی تقویمی جدید با مبدأ تقریبی آغاز حکومت کوروش بزرگ (۱۱۸۰ سال افزوده نسبت به تقویم هجری شمسی)، به جای آن تقویم رسمی ایران اعلام شده بود.گاهشماری در ایران - گاهشماری هجری شمسی مرکز تقویم
مبدأ گاهشماری ایران مانند گاهشماری هجری قمری، سال هجرت پیامبر اسلام، محمد، سال ۶۲۲ میلادی از مکه به مدینه می‌باشد. هجرت پیامبر اسلام از مکه به مدینه در (ربیع‌الاول / شهریور و مهر سال ۱ هجری) برابر با سپتامبر ۶۲۲ (میلادی قدیم) می‌باشد.
سرآغاز گاهشماری ایران روز جمعه «۱ فروردین سال ۱ هجری خورشیدی» (۲۹ شعبان ۱ سال پیش از هجرت)۳۰ شعبان سال ۱ هجری قمری هلالی برابر با ۱۹ مارس ۶۲۲ میلادی قدیم (یولیانی) و ۲۲ مارس ۶۲۲ میلادی جدید (گرگوری) است؛ یعنی، ۱۱۹ روز پیش از مبدأ گاه‌شماری هجری قمری و ۱۷۹ روز پیش از هجرت.گاه‌شماری ایرانی، موسی اکرمی، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، چاپ اول (۱۳۸۰)، صفحهٔ ۷۵.
در این گاه‌شماری معیار شروع سال، ۱ فروردین و معیار لحظه تحویل سال اعتدال بهاری است ولی مکانی که باید مبدأ محاسبهٔ تقویم قرار گیرد مشخص نشده‌است. مرکز تقویم مؤسسهٔ ژئوفیزیک دانشگاه تهران که مرجع رسمی تقویم در ایران است و بعضی (از جمله ایرج ملکپور) نصف‌النهار ۵۲٫۵ درجهٔ شرقی را مرجع محاسبات این تقویم گرفته‌اند و برخی دیگر (از جمله راین‌گولد و درشوویتز در کتاب محاسبات تقویمی خود، Calendrical Calculations) شهر تهران را. این دو مبدأ تا حدود سال ۱۴۶۹ هجری شمسی اختلافی در گاه‌شماری ایجاد نمی‌کنند ولی برای تعیین کبیسه بودن یا نبودن سال ۱۴۶۹، لازم است مبدأ این گاه‌شماری مشخص شود.
یک سال رسمی ایران، یک سال خورشیدی است که تشکیل شده‌است از ۱۲ ماه، که شش ماه اول ۳۱ روز، پنج ماه دوم ۳۰ روز و ماه آخر ۲۹ روز می‌باشد. هر ۴ سال یکبار طول ماه آخر ۳۰ روز است که آن سال به سال کبیسه معروف است.
این سالنما پس از ساماندهی در افغانستان به‌طور رسمی و در منطقه کردستان به صورت غیررسمی ولی همگانی نیز بکار برده می‌شود. طول سال و فصل‌ها در همه جا یکسان ولی ماه‌ها در هر زبان و گویشی نام خاصی دارند؛ که به ترتیب عبارت‌اند از:
با اینکه معیار محاسبات تقویم‌های خورشیدی، حرکت زمین به دور خورشید (سال) است؛ واژه ماه در این تقویم‌ها هم مورد استفاده قرار می‌گیرد که تقریباً برابر یک دور حرکت ماه به دور زمین در گاه‌شماری قمری است. هر ماه در سال خورشیدی، ۲۹، ۳۰ یا ۳۱ روز طول می‌کشد که برابر ۳۰درجه حرکت زمین بدور خورشید در یک برج فلکی است. با اینکه کاربرد این کلمه ماه حالت همگانی دارد، استفاده از واژه برج مانند قدیم برای تقویم‌های خورشیدی درست‌تر است.
تقویم رسمی کنونی ایران معمولاً هر چهار سال یکبار کبیسه می‌شود و برای جبران کسر سال حقیقی، در آغاز هر دورهٔ ۲۹، ۳۳ یا ۳۷ساله، یک کبیسه پنج ساله وجود دارد. بنا به محاسبات ایرج ملکپور، در یک فراز پنج هزارساله، به ازای هر دورهٔ ۳۷ساله، نزدیک به پنج دورهٔ ۲۹ساله و تقریباً ۲۰ دورهٔ ۳۳ساله وجود دارد. ترتیب و توالی کبیسه‌ها قاعده‌مند نیست. چنانچه لحظه تحویل سال خورشیدی بعد از ظهر حقیقی/شرعی ۳۶۶اُمین روز از سال باشد، آن سال کبیسه و روز بعد نوروز است.تقویم تطبیقی جلد ۱: حیات نبوی، ایرج ملک‌پور، تهران: پَرَشْکوه، چاپ اوّل (۱۳۸۰)، ص ۳.
بر اساس محاسبات مرکز تقویم مؤسسهٔ ژئوفیزیک دانشگاه تهران که مرجع رسمی تقویم ایران است، از سال ۱۲۰۶ تا ۱۴۹۸ هجری شمسی این سالها کبیسه بوده‌اند یا خواهند بود:
۱۲۱۰، ۱۲۱۴، ۱۲۱۸، ۱۲۲۲، ۱۲۲۶، ۱۲۳۰، ۱۲۳۴، ۱۲۳۸، ۱۲۴۳ (۳۳ساله)، ۱۲۴۷، ۱۲۵۱، ۱۲۵۵، ۱۲۵۹، ۱۲۶۳، ۱۲۶۷، ۱۲۷۱، ۱۲۷۶ (۳۳ساله)، ۱۲۸۰، ۱۲۸۴، ۱۲۸۸، ۱۲۹۲، ۱۲۹۶، ۱۳۰۰، ۱۳۰۴، ۱۳۰۹ (۳۳ساله)، ۱۳۱۳، ۱۳۱۷، ۱۳۲۱، ۱۳۲۵، ۱۳۲۹، ۱۳۳۳، ۱۳۳۷، ۱۳۴۲ (۳۳ساله)، ۱۳۴۶، ۱۳۵۰، ۱۳۵۴، ۱۳۵۸، ۱۳۶۲، ۱۳۶۶، ۱۳۷۰، ۱۳۷۵ (۳۳ساله)، ۱۳۷۹، ۱۳۸۳، ۱۳۸۷، ۱۳۹۱، ۱۳۹۵، ۱۳۹۹، ۱۴۰۳، ۱۴۰۸ (۳۳ساله)، ۱۴۱۲، ۱۴۱۶، ۱۴۲۰، ۱۴۲۴، ۱۴۲۸، ۱۴۳۲، ۱۴۳۶، ۱۴۴۱ (۳۳ساله)، ۱۴۴۵، ۱۴۴۹، ۱۴۵۳، ۱۴۵۷، ۱۴۶۱، ۱۴۶۵، ۱۴۶۹، ۱۴۷۴ (۳۳ساله)، ۱۴۷۸، ۱۴۸۲، ۱۴۸۶، ۱۴۹۰، ۱۴۹۴، و ۱۴۹۸.
در کنار تقویم رسمی ایران، تقویم یا تقویم‌های حسابی ایرانی یا هجری شمسی نیز وجود دارند. یکی از آنها تقویم حسابی احمد بیرشک است که با تقویم رسمی ایران در کبیسه‌گیری تفاوت دارد. در تقویم رسمی، کبیسه‌گیری با تحویل حقیقی سال مشخص می‌شود و دارای سه دورهٔ بسیط ۲۹ساله، ۳۳ساله یا ۳۷ساله است و نظم تعریف شده‌ای در توالی دوره‌های سه‌گانه‌اش وجود ندارد.
اما در تقویم حسابی بیرشک دوره‌های سه‌گانه یادشده با تعدیل حسابی و ریاضی کبیسه‌ها به‌طور متوالی در دوره‌هایی بزرگتر منظم شده و معمولاً در یک دوره بزرگ ۲۸۲۰ ساله مرتب می‌شوند، بنابرین در تقویم حسابی به راحتی تنها با محاسبه ریاضی می‌توان کبیسه بودن یا نبودن یک سال را تعیین کرد، در حالیکه در تقویم رسمی جز با محاسبات نجومی پیچیده امکان‌پذیر نیست.
تقویم حسابی بیرشک در کاربردهای عملی قابل استفاده نیست چون در کبیسه‌گیری بسیاری از سالها، از جمله سال ۱۴۰۳ هجری شمسی، با تقویم رسمی ایران تفاوت دارد.
محلول آبی محلولی است که حلال آن آب باشد. در معادله‌های شیمیایی با گذاشتن aq در پایان فرمول ماده نشان می‌دهند که ماده محلول در آب است مانند . حرف‌های aq کوتاه شدهٔ واژهٔ aqueous است. آب به عنوان بهترین و در دسترس‌ترین حلال شناخته شده‌است.
موادی که آب‌گریزند معمولاً به خوبی در آب حل نمی‌شوند ولی در مقابل مواد آب‌دوست به آسانی در آب حل می‌شوند. سدیم کلرید یا نمک خوراکی یک نمونه از مواد آب‌دوست است. اسیدها و بازها طبق تعریف هر دو محلول آبی در نظر گرفته می‌شوند.
توانایی یک ماده به حل شدن در آب بسته به این است که آیا آن ماده می‌تواند بر نیروی ربایش میان مولکول‌های آب برتری یابد یا خیر. اگر این توان را نداشت به صورت معلق در آب باقی می‌ماند یا ته‌نشین می‌شود.
محلول‌های آبی که رسانای جریان الکتریکی‌اند دارای مقدار کافی از الکترولیت قوی‌اند ولی آن‌هایی که رسانای ضعیف‌اند الکترولیت‌های ضعیف نیز دارند. یون‌های مثبت و منفی الکترولیت‌های قوی در آب به‌طور کامل از هم جدا شده‌اند (یونیزه شده‌اند).
موادی که الکترولیت نیستند، موادی‌اند که در آب حل می‌شوند ولی یکپارچگی مولکولی خود را نگه می‌دارند و به صورت یون‌های مثبت و منفی از هم جدا نمی‌شوند. شکر، اوره، گلیسیرین و متیل سولفونیل متان (MSM) از این دست‌اند.
مدرسهٔ علمیه آخوند یا مدرسهٔ آقای آخوند معروفترین مدرسهٔ علمیه در شهر همدان است و در سال ۱۲۵۳ هجری قمری توسط ملا حسین اردستانی تأسیس شده و به همین جهت به عنوان مدرسه آخوند شهرت یافته‌است. سپس به دست ملاعلی معصومی همدانی بازسازی گردیده و توسعه یافته‌است. این مدرسه دارای دو قسمت بیرونی و اندرونی و ۲۵ حجره می‌باشد. کتابخانه مدرسه تعداد ۱۵ هزار جلد کتاب دارد که تعداد ۳۰۰۰ جلد آن کتاب خطی نفیس است.
مدرسهٔ علمیه زنگنه در فاصلهٔ کمی از میدان مرکزی همدان قرار گرفته و در حدود ۳۵۰۰ متر مساحت دارد. این مدرسه در عهد صفویه توسط علیخان زنگنه از وزرای شاه عباس دوم وقف طلاب علوم دینی گردیده و از آن تاریخ به بعد مرکز تعلیم علوم اسلامی و تربیت عالمان دینی در منطقه به‌شمار می‌آید. در قدیم هزینه‌های جاری و شهریه طلاب از موقوفات متعلق به آن که چندین روستا و تعداد قابل توجهی مغازه در بازار شهر بوده‌است، تأمین می‌شده‌است.این حوزه هم اکنون نیز فعال می باشد و طلاب مشغول به فراگیری سطح یک دروس حوزوی هستند علمای شاخصی من جمله آیت الله آخوند ملا علی معصومی در این حوزه درس خوانده اند .
مدرسهٔ علمیهٔ دامغانی در قسمت شمالی شهر در کنار ساختمان زینبیه و در جوار امامزاده عبدالله در شهر همدان قرار دارد. این مدرسه توسط ایت الله آقا شیخ محمدعلی دامغانی تأسیس گردیده‌است. این مدرسه دارای کتابخانه و دو سالن تدریس و تعدادی حجره است که طلاب به صورت شبانه‌روزی در آن اشتغال به تحصیل دارند. هزینه‌های جاری مدرسه در زمان دامغانی از طریق وجوهات مردم تأمین می‌گردید و پس از درگذشت معظم له از طرف مراجع قم ارسال می‌گردد.
افزایش نفوس در کشورهای آسیایی نسبت به تمام قاره‌ها ازدیاد یافته‌است. در صورت ادامۀ چنین حالت نه تنها کمبود آب برای کشاورزی بلکه برای نوشیدن به مشکلات مواجه خواهد شد. سال‌ها پیش به‌طور میانگین مصارف روزانۀ مردم تا ۱۰ لیتر در روز بوده‌است. در زمان ظاهر شاه ریاست آبرسانی برای هر فرد ۲۰-۲۵ لیتر آب سنجیده به همان پیمانه در شهر کابل آبرسانی می‌کرد. با افزایش نفوس و کم‌سرعت بودن کار دولتی توازن توزیع تا امروز از میان رفت؛ مردم در هر گوشه و کنار از آب‌های زیرزمینی استفادهٔ اعظمی می‌نمایند. طبیعتاً آب‌های زیرزمینی برای زنده نگه‌داشتن جانوران زنده، حفظ نباتات و مرطوب نگه‌داشتن قشر و فضا زمین خلق شده‌است. مصارف آب یک نفر در کشورهای پیشرفته ۵۰۰ تا ۶۰۰ لیتر رسیده‌است؛ درحالی‌که در بیشتر کشورهای آسیایی توزیع آب به‌طور نرمال ۲۰ تا ۲۵ لیتر سنجیده می‌شود. اکنون مصارف آبی یک انسان در همۀ عرصه‌ها روزانه ۵٬۰۰۰ تا ۶٬۰۰۰ لیتر است. حدود ۸۰–۸۵ درصد آب‌های شیرین در عرصۀ کشاورزی، ۸ درصد آن غرض آشامیدن به مصرف می‌رسد. در یک کیلو گوشت ۱۵٬۴۰۰ لیتر آب به مصرف رسیده که ۹۳ درصد این آب در مزرعه به مصرف رسیده‌است. در یک کیلوگرم نان گندم ۱٬۶۰۰ لیتر آب به مصرف رسیده از جمله ۷۰ درصد این آب در مزرعه به مصرف می‌رسد. در یک کیلوگرم برنج مصارف آب آن ۲٬۵۰۰ لیتر است که ۶۹ درصد این آب در مزرعه به مصرف می‌رسد. در یک کیلو لباس پنبه ۱۰٬۰۰۰ لیر آب به مصرف می‌رسد از جمله ۵۴ درصد این آب در مزرعه به مصرف رسیده‌است. ادارۀ یونسکو مؤسسۀ تعلیمات آب
میانگین مقدار بارندگی در افغانستان ۲۵۰ میلی‌متر یا ۰٫۲۵ متر می‌باشد. مقدار بارندگی در سال ۱۶۳ میلیارد مترمکعب تخمین شده می‌تواند؛ که از جمله ۵۷ میلیارد متر مکعب آن را آب‌های سرزمینی، و ۱۸ میلیارد مترمکعب را آب‌های زیرزمینی تشکیل می‌دهد. متباقی طوری تبدیل به بخار و طوری جذب در خاک و مقداری در وجود اجسام زنده و سایر ملحوظات طبیعی ذخیره می‌شود.
میانگین ارتفاع در افغانستان ۱٬۲۰۰ متر از سطح دریا ارتفاعات مرکزی ۱٬۸۰۰ متر جلال‌آباد ۴۵۰ متر بدخشان ۲٬۵۰۰ متر است. بلندترین نقطۀ افغانستان نوشاخ بدخشان است که دارای ارتفاع ۷٬۴۹۲ و پست‌ترین نقطه رودآمو است که دارای ارتفاع ۲۵۰ متر از سطح دریا می‌باشد. میانگین بارندگی در مناطق غربی ۲۵۰ میلی‌متر، در مناطق جنوب شرقی ۲۵۰ میلی‌متر، در ساحات شمال شرقی و ارتفاعات بالاتر از ۳٬۰۰۰ متر و کوه‌ها از ۴۵۰ الی ۱٬۰۰۰ میلی‌متر در سال می‌رسد. میزان بارندگی برف در کوه‌های پامیر و واخان ۱٬۰۰۰ میلی‌متر یا یک متر است. شورای وزیران افغانستان در ماه دلو سال ۱۳۸۶ ه‍.ش استراتیژی سکتور آب افغانستان را تصویب نمودند غرض پیشبرد کار افغانستان را به پنج حوزۀ آبی تقسیم نمودند. در مصوبه پلان‌هایی روی دست گرفته شده‌است تا افغانستان بتواند ظرفیت استفاده از آب‌های سرزمینی خود را ارتقاء دهد. دو رود افغانستان یعنی آمودریا دارای ظرفیت ۲۲ میلیارد مترمکعب و دریای هلمند به ظرفیت ۹٫۳ میلیارد مترمکعب است. ضرورت است تا آب این روده‌ها در تحت پروژه‌ها گرفته شود تا بتواند افغانستان از فقر فرار نماید. سطح استفاده از آب آمودریا صفر و از هلمند ناچیز است. افغانستان که دارای ۲۵ رودخانه بزرگ، صدها رود کوچک و هزاران جوی و کوه‌های پر برف دارد. طبیعتاً این کشور از لحاظ آب غنی است؛ ولی اینکه چگونه ازین استفاده نمایند ضرورت به سرمایه، کادر فنی و کارکنان صادق دارد. در افغانستان بیشترین آب در بخش کشاورزی به مصرف می‌رسد.
براساس گزارش سازمان ملل و دانشگاه کابل سرانۀ آب در افغانستان ۲٬۷۷۵ متر مکعب به ازای هر نفر است. از راپور ادارۀ انکشاف بشری افغانستان صفحه هفتاد در صورت استفاده درست ازین آب‌ها افزون‌بر ضرورت خود می‌توان به کشورهای همجوار برق و آب داد. یک عده از کشورها و ادارات خارجی که از روند کار آب افغانستان حمایت و همکاری می‌نمایند عبارتند از USAID (ادارۀ انکشاف بین‌المللی آمریکا)، بانک جهانی، اتحادیۀ اروپا، ادارۀ کشاورزی و خوراکۀ سازمان ملل متحد، مؤسسۀ تکنیکی آلمان GTZ، حمایت مالی و بازسازی آب کابل و هرات KfW، ادارۀ کمک‌های بین‌المللی جاپان، دولت هندوستان، دولت ایران، مؤسسۀ یونسکو، ادارۀ انکشاف بین‌المللی کانادا، ادارۀ انکشاف بین‌المللی انگلستان، دانمارک، ناروی، مؤسسۀ یونیسف، چین، بانک انکشاف اسلامی، سروی جیولوجی ایالات متحده آمریکا، و مؤسسۀ هبیتات ملل متحد است.
افغانستان یک کشور کشاورزی است؛ ۸۰ درصد این ملت به کشاورزی و مالداری اشتغال دارند. کشاورزی بدون آب ناممکن است. کشت نباتات درین کشور به‌شکل للمی و آبی است. زیادۀ کشت للم در صفحات شمال افغانستان صورت می‌گیرد. زمین‌های جلال‌آباد و لغمان چون آب فراوان دارند سال ۳ حاصل می‌دهند. در قسمت‌های غربی و شمال از ولایت قندوز تا ولایت بادغیس حدود یک میلیون هکتار زمین کشاورزی در کنار آمودریا و رود مرغاب قرار دارد ولی به نسبت عدم ورود فناوری آب این زمین‌ها به‌شکل دشت و لامزروع باقی مانده‌است. اهالی این ولایت‌ها از زمین‌ها به‌شکل للمی استفاده می‌نمایند. افغانستان دارای ۷۵ میلیارد مترمکعب منابع آبی تجدیدپذیر سالانه است ولی حدود ۲۵ درصد یعنی ۲۰ میلیارد آن استفاده نموده متباقی ۷۵ درصد آن به کشورهای همجوار می‌ریزد. در تاریخ افغانستان کشاورزی پیشرفته و حفر جویبارها در زمان کوشانیان، غزنویان، باختران تیموریان، بابریان و تیمورشاه درانی مروج گردید. سامانۀ آبیاری در افغانستان به‌دست وسایل نوین نبوده بلکه مانند صدها سال پیش توسط جوی‌های خاکی آبیاری می‌شود که درصدی ضایعات خیلی زیاد است. پیشتر پلان بود که در پروژه‌های بند سردۀ غزنی، سد سلمای هرات و سد کجکی هلمند کشاورزی نوین را مروج نمایند که پروژه تا اکنون موفق نگردیده‌است. زیادۀ زمین‌های افغانستان به‌شکل علفزار مورد استفاده مالداران قرار دارد. دهقانان افغانستان آب کشت مورد ضرورت خود را از آب باران، دریا، چشمه‌ها (کاریز) هر دو چاه به‌دست می‌آورند.
اراضی افغانستان از دیدگاه زراعت به ۶ گونه تقسیم شده‌است. زمین‌های قابل کشت، زمین‌های تحت غرس نهال‌ها، که هر دو قسمت ۷.۸ میلیون هکتار ۱۱.۹۶٪ ساحۀ خاک را دربردارد. علفزارها ۳۱ میلیون هکتار که حدود ۴۹٪ می‌باشد؛ جنگل‌ها ۱.۹ میلیون هکتار ۳٪؛ زمین‌های تحت آب و زمین‌های غیر مزروعی است. اراضی افغانستان طوریست که هر منطقه دشت و دره آب هوا مخصوص دارند. مثلاً ولسوالی سروبی که در ۳۰ کیلومتری کابل موقعیت دارد در زمستان برف‌باری ندارد. ولایت قندهار، خوست، ننگرهار، لغمان، گرمسیر بوده در زمستان برف‌باری ندارند. ۱ بر ۶ حصۀ خاک را دشت تشکیل داده‌است که به مساحت ۱۰۸،۷۰۴ کیلومترمربع ۱۰،۸۷۰ میلیون هکتار می‌شود. بالاتر از ۸۰ درصد منابع آبی افغانستان را کوه‌های هندوکش تشکیل می‌دهند. درمجموع ۷.۸ میلیون هکتار ساحۀ قابل کشت وجود دارد. از جمله ۳.۳ میلیون هکتار (۱۸۱.۵ میلیون جریب) آبی ۴.۵ میلیون هکتار (۲۲.۵ میلیون جریب) للمی یا بارانی وجود دارد. از جمله ۴ میلیون هکتار تحت کشت است. در سال ۲۰۱۰ حدود ۳.۱ میلیون هکتار تحت زرع علوفه‌جات و از جمله ۲ میلیون هکتار تحت زرع گندم قرار داشت. زمین‌های سیر آب حدود ۱.۸ میلیون هکتار را دربردارد. در ۱.۴۴ میلیون هکتار به نسبت آب کافی دو بار کشت می‌شودتنظیم آب درافغانستان در سال ۱۹۷۸ طور طبیعی به جز چند نبات محدود همۀ نباتات درین خاک می‌رویند. در اکثر نقاط شمال، جنوب، و جنوب شرقی افغانستان حرارت در تابستان به ۴۵ درجه می‌کشاند. زیادترین آب درین مناطق به مصرف می‌رسد سطح تبخیر درین مناطق زیاد بوده در ظرف ۳ تا ۶ روز زمین دوباره خشک می‌شود. حرارت زمین الی ۲۰ درجه بیشتر از حرارت هوا است. خشکسالی در همین مناطق بروز می‌کند. آبیاری در افغانستان
آبرسانی فرهنگ است که سال‌ها پیش در میان جوامع بشری افغانستان وجود داشته‌است. مردم از سه منبع یعنی جوی‌ها، چاه‌ها و چشمه آب می‌نوشیدند. در بعضی محلات به‌خصوص در شمال افغانستان مردم آب آشامیدنی خویش را در حوض‌های سرباز ذخیره می‌نمودند. در بعضی محلات مردم زیر تپه و کوه را حفر نموده در آنجا برف زمستان را جمع می‌نمودند. در تمام سال ازین آب استفاده می‌نمودند. همۀ این‌ گونه آب‌ها عاری از خطر نبوده در بعضی مواقع امراض چون وبا، لیشمانیاز و مالاریا باعث خطر جدی باشندگان همان جای می‌گردید. تا اکنون مردم دهات بنا بر عدم دانایی کافی عقیده دارند آب روان که هفت ملاق زند آب پاک است. بنیاد رسانیدن آب بهداشتی در شهر کابل توسط عبدالرحمن خان آغاز گردید. برای نخستین بار آب بهداشتی در درمانگاه ابن سینا تهیه گردید. سپس در زمان شاه امان‌الله کار انتقال آب آشامیدنی مردم کابل از حوض طبیعی کوه پغمان به اکمال رسید. نل‌های آب در چندین نقطۀ شهر غرض استفاده مردم نصب گردید. در زمان ظاهر شاه نخستین فابریکۀ کوچک تصفیه آب در شهر کابل نصب و به شهریان کابل حدود چهار ساعت آب می‌رسانید. به همین ترتیب پروژۀ آبرسانی در ولایت‌های هرات، مزارشریف و ننگرهار آغاز گردید. ریاست آبرسانی در اکثر مکاتب ولایت‌ها و ولسوالی‌ها نصب پمپ دستی یا بمبه را نمود. در بعضی پروژه‌ها که روس‌ها و آمریکایی‌ها کار می‌نمودند توانستن توزیع ۲۴ ساعتۀ آب آشامیدنی را مهیا کنند. این پروژه‌ها مانند مکرویان اول، دوم، سوم، و چهارم، پروژۀ تفحصات مزارشریف و پروژۀ فارم غازی آباد، پروژۀ فارم سمرخیل، پروژۀ وادی لشکرگاه پروژۀ مالداری هرات و غیره بودند. تسلسل توزیع آب آشامیدنی به نسبت جنگ‌های داخلی تا امروز قطع گردید. پس از سال ۲۰۰۲ دوباره پروژه‌های آبرسانی توسط ایالات متحده آمریکا آلمان و سایر کشورها از طریق چند مراجع به‌خصوص ریاست آبرسانی و وزارت انکشاف دهات وزارت شهرسازی تحت کار گرفته شد. براساس گزارش یونیسف گزارش از سازمان ملل تاکنون ۱۶.۸ میلیون شهروند افغانستان یا ۷۰ درصد خاک آب صحی آشامیدنی ندارند. قربانی آب غیر صحی در درجۀ نخست کودکان هستند؛ اکنون در افغانستان از هر چهار کودک یکی آن‌ها می‌میرند.راپور دانشگاه کابل در مورد آب صحی در سال ۵۰،۰۰۰ کودک باالاثر بیماری اسهال که ناشی از آب غیربهداشتی است می‌میرند. اکنون ادارۀ بانک انکشاف جهانی ادارۀ آغا خان، UNHCR,DACAAR, USAID, و از کشور آلمان کمپنی، GTZ,INVENT, KFW در پروژۀ آبرسانی همکاری می‌نمایند.
در این اواخر بانک جهانی خواست تا دولت افغانستان از تجربۀ آبرسانی و فاضلاب کشور هند و برزیل استفاده به عمل آورند. این سازمان کوشش دارد تا افغانستان از آب‌های سطحی خویش در صنعت و آشامیدن استفاده نماید. بدین منظور قراردادی میان هند و افغانستان به امضاء رسید. میزان سرمایۀ شرکت آب و فاضلاب افغانستان ۱ میلیارد و ۵۹۰ میلیون افغانی و یا ۳ میلیون و ۴۰۰ هزار دلار اعلام شد. در این نشست اعلام شد که بانک جهانی و اداره توسعه بین‌المللی آمریکا ۴۱ میلیون دلار برای مدت پنج سال برای توسعۀ فعالیت‌های آبرسانی در اختیار شرکت آب و فاضلاب افغانستان قرار خواهد داد. هکذا بانک جهانی اعلام کرد که برای بازسازی پروژه‌های سامانۀ آبیاری بخش کشاورزی در مناطق روستایی افغانستان، مبلغ ۳۳ میلیون و ۵۰۰ هزار دلار کمک اختصاص داده‌است. این مبلغ در احیا و بازسازی ۹۳ پروژۀ کوچک و بزرگ، توسعۀ تأسیسات هواشناسی آب در ۳۰ ایستگاه و ۶ دستگاه آزمایشگاه اندازه‌گیری گل‌ولای هزینه خواهد شد. این نهاد مالی هفت سال پیش، ۴۰ میلیون دلار برای بازسازی پروژه‌های اضطراری آبیاری در کابل، ننگرهار، قندهار، کندوز، هرات و مزار شریف اختصاص داده بود که از آن زمان تاکنون این کمک‌ها به ۵۳ میلیون دلار رسیده‌است. سامانۀ آبیاری بخش کشاورزی کشور در سه دهۀ گذشته به علت دلایل متعدد آسیب زیادی دیده‌است. در حال حاضر بیش از یک میلیون هکتار زمین نیاز به بازسازی و احیای سامانۀ آبیاری دارد. طوریکه ۱۲ درصد زمین‌ها قابل کشت است و ۸۵ درصد آن نیاز به آبیاری دارد فعلاً ۲۵ درصد سامانۀ آبیاری افغانستان فعال است.
براساس اظهارات شرکت آبرسانی افغانستان تنها دو میلیون نفوس در سراسر کشور دسترسی به آب آشامیدنی صحی دارند. حال آنکه نیازمندی مردم به آب در سطح کشور، ۳۰۰ هزار مترمکعب در ۲۴ ساعت بوده و سالانه ۹۳۶.۶۸ میلیون متر مکعب آب مورد ضرورت مردم است. به گفتۀ رئیس شرکت آبرسانی افغانستان هم‌اکنون در سراسر کشور ۵۵ مخزن آب زیر زمینی و ۵۶ مخزن آب ارتفاعی وجود دارد که حجم مخازن به ۶۲،۳۵۱ مترمکعب می‌رسد. مقدار پمپ شدن روزانۀ آب در کشور به ۹۷،۵۳۴ متر مکعب آب تولید شده و ۱،۵۷۶ نل‌های آب عامه‌ است که مردم از آن استفاده می‌کنند. این در حالیست که در سطح کشور ۱۲۴ میلیون مترمکعب آب‌های شیرین موجود است. تولید آب در افغانستان توسط مراجع رسمی و شخصی ۱۴۰ هزار مترمکعب است. تا فعلاً در سطح کشور ۴۵،۶۶۶ عدد بمبه دستی نصب گردیده‌است. شهر کابل که دارای چهار میلیون نفوس دارد دارای مجموعی ۳۴ هزار متر مکعب آب تولیدات دارد که همه آب تحت‌العرضی است. شهر کابل در یک سال توانایی ۴۴ میلیون متر مکعب را دارد که این آب ناکافی بوده از چاه‌های اطراف کابل استفاده به عمل می‌آید. آب شهر کابل از ۴۲ حلقۀ چاه عمیق، دو کاریز و سه پروژۀ بزرگ در سه نقطۀ شهر کابل به‌دست می‌آید. شهر کابل دارای ۳۰ تا ۳۵ هزار چاه خود سر دارند. مردم روزانه حداقل ۳،۵۰۰ مترمکعب آب را استخراج می‌نمایند. تمامی پروژه‌ها و بلندمنزل‌های شخصی از خود چاه عمیق دارند به همین ترتیب فاقد کانال‌کشی هستند.. در کنار هر تعمیر چاه فاضلاب نیز حفر گردیده‌است.
براساس اظهارات نجیب‌الله پتان رئیس عمومی آبرسانی و کانالیزاسیون از سال ۲۰۰۲ به اینسو مطالعات تکنیکی ۳۴ ولایت افغانستان را توسط متخصصان بانک جهانی، کشور آلمان و USAID انجام داده شده‌است. طبق همین مطالعات پلان سرمایه‌گذاری طی سه مرحله یعنی کوتاه مدت، میان مدت و دراز مدت ترتیب شده‌است که فعلاً پلان مرحلۀ کوتاه مدت در حال تطبیق قرار دارد. اکنون در ۱۷ شهر، شبکه‌های خدمات آبرسانی فعالیت دارد. درمجموع از ۶.۶ میلیون نفوس شهرنشینان به دو میلیون نفوس خدمات آبرسانی را مهیا گردیده‌است. مرحلۀ (کوتاه مدت) با تمویل مشترک بانک جهانی و کشور آلمان به هزینۀ ۵۰ میلیون دالر از ۲۰۰۷ شروع گردیده و در اخیر دسامبر ۲۰۱۰ به پایۀ اکمال رسید. ۳۰ میلیون دالر سرمایه‌گذاری در ۱۴ مرکز ولایات به کمک بانک جهانی روی دست است.
مهمترین منابع آبی افغانستان عبارتند از:
۱. آب‌های چاه و چشمه‌ها
۲. آب‌های بارندگی از قبیل باران، برف، ژاله و غیره
۳. آب‌های سطحی جوی‌ها، دریاچه‌ها و دریاها
۴. بندها و حوض‌های طبیعی و مصنوعی
۵. یخچال‌ها، کوه‌ها و قله‌ها
۶. بخارات اتمسفر
عمده‌ترین رشته‌کوه که دارای قله‌های مملو از برف و یخچال‌ها است رشته‌کوه هندوکش و شاخه‌های کوچک آن است. این کوه تقریباً بالاتر از ۷۵ درصد خاک افغانستان را پوشانیده‌است. مجموعاً کوه‌های هندوکش دارای درازای ۹۹۶ کیلومتر است. تا حدود ۶۰۰ کیلومتر را به نام هندوکش متباقی را به‌نام‌های دیگر می‌نامند شاخه‌های هندوکش عبارتند از کوه بابا با مسافت ۲۰۰ کیلومتر، سیاه‌کوه ۶۲۸ کیلومتر کوه پغمان، کوه سلیمان، سفید کوه، فیروز کوه ۳۵۲ کیلومتر تیر بند ترکستان، پاراپامیزاد و غیره است. پهنای هندوکش متفاوت‌اند؛ عموماً پهنای این کوه ۱۰۰ تا ۲۴۰ کیلومتر است. ارتفاع میانگین این رشته‌کوه ۴،۵۰۰ متر از سطح دریا است. میانگین بارندگی درین مناطق از ۲۵۰ تا ۴۵۰ ملی متر در سال است. بارندگی در کوه‌های پامیر تا هزار میلی‌متر در سال می‌باشد. بیشتر قله‌های هندوکش شرقی دارای یخچال‌های دایمی می‌باشند. هندوکش مرکزی مانند سالنگ‌ها، یکاولنک، درۀ صوف، بامیان، هزاره جات و چغچران مدت شش ماه پر از برف می‌باشند. در وادی‌ها، دامنه‌های کوه‌ها و تپه‌های اطراف هندوکش، کوه‌های پغمان و بابا سرخ پارسا، دره‌جات بهسود، سوخته وادی، میر سبز، ناهور، مالستان، دایه فولاد، ارزگان، غاب، دایکندی، ایماقستان و نواحی شرق و جنوب هندوکش مناطق استالف، گل دره، شکر دره، پغمان، جلگۀ میدان، جلریز، بیک سمند، دایمرداد، خوات، تورمی، قیاق گل بوری، ترکان، ککرک، شاکی، زرسنگ، قره باغ، زرد آلو، تمکی، رسنه، سنگ ماشه، دی چوپان، خاک افغان، وادی ارغنداب و گیزاب منبع بزرگ چشمه‌ها است. ساحات کوه بابا مملو از تپه‌های خاکی است که این تپه‌ها در زمستان آب را ذخیره نموده در تابستان منبع چشمه‌ها است. تغییر ارتفاعات در ساختن بندهای برق، بندهای آبی زراعتی، حوض‌های آبی هموار در کنار دریا غرض پرورش ماهی و مرغابی و غیره ساختمان‌های زراعتی این کشور را کمک می‌کند. سطح ارتفاع شهر جلال‌آباد دارای ۴۵۰ متر است در حالیکه در بدخشان سطح ارتفاع بالاتر از ۲،۸۰۰ متر به‌طور میانگین می‌رسد. زیاده‌ترین نقاط پرآب و شاداب را قسمت شمال شرقی افغانستان مانند کنر، نورستان دره‌های پنجشیر بدخشان وتخار تشکیل می‌دهند.
قسمت‌های مرکزی کوه‌های هندوکش و کوه‌بابا که ولایت‌های پروان، میدان وردک، بامیان، دایکندی، شهر چخچران، شهر پل خمری، ولسوالی چارکنت، شهر شولگره، سرپل را احتوا نموده‌است منبع بزرگ آبی کشور به‌حساب می‌آید. ۸۰ درصد منبع آبی کشور را کوه‌های هندوکش تشکیل می‌دهد؛ که ازین مناطق دریاها سر چشمه گرفته پس از عبور از چندین ولایات به کشورهای همسایه می‌ریزد. بدبختانه افغانستان بالاثر مصروف بودن جنگ‌های چندین دهه نتوانسته معضلات این آبریزی را روی اوراق بیاورد. کشورهای همجوار غرض استفاده این آب‌ها پروژه‌های بزرگ را اعمار نموده‌است. در آینده در صورت ادعا افغانستان احتمال بروز مشکلات زیادی را در برخواهد داشت؛ که یکی از عوامل ناامنی افغانستان درهمین راز نهفته‌است. گفته می‌شود که بزودی انرژی تیل حاک به پایان می‌انجامد و آب می‌ماند تمام انرژی برای کشورها، جنگ سوم بالای معضلۀ تقسیم آب آغاز خواهد شد. فعلاً افغانستان پنج کشور را آب می‌دهد یعنی حدود ۵۰ میلیارد لیتر آب به ارزش ۵۰ میلیارد دالر رایگان به کشورهای همسایه داده می‌شود. درحالیکه پاکستان بندر کراچی را بالای بازرگانان و کالای صادراتی افغانستان از مدت ۳۰ سال به این طرف مسدود نموده‌است که صد در صد خلاف موازین و مقررات بین‌المللی در مورد کشورهای محاط به خشکه است. افغانستان نظر به ظرفیت آبی خود و توپوگرافی ناهموار که دارد در آینده‌ها نخستین کشور تولید برق خواهد بود. در نواحی تنگی ابریشم و پلچرخی امکان ذخیره‌نمودن میلیون‌ها مترمکعب آب وجود دارد. با بند نمودن تنگی ابریشم چندین سد برقی می‌توان اعمار نمود. زیرا ارتفاع سروبی و کابل ۱،۰۰۰ متر فرق دارد. افغانستان دارای چندین صد دریاچه و بیشتر از ۲۵ دریای بزرگ است مهمترین دریاهای که از کنار دشت‌های پهن‌آور می‌گذرد عبارتند از رود آمو، رود هلمند، رود کابل، دریای اندراب یا قندوز، هریرودو رود مرغاب است.
این دریا از کوه‌های پامیر افغانستان و تاجیکستان شروع می‌گردد و از شمال شرق رو به جنوب غرب جریان پیدا می‌کند، در قسمت پنج سرعت این دریا خیلی تند و با شتاب می‌گردد. در قسمت شمال شرقی بدخشان دریای آمو یک چرخ مثلثی زده بازهم به مسیر خود ادامه می‌دهد و پس از طی مسافت ۲،۴۰۰ کیلومتر به دریاچۀ خوارزم می‌ریزد. کوه‌های پامیر دارای بارندگی ۱،۰۰۰ میلی‌متر در یک سال بوده و به همین دلیل این دریای بزرگ را به جریان انداخته‌است. این دریا در یک ثانیه ۲،۰۰۰ متر مکعب و در یک سال ۲۲ میلیارد آب را انتقال می‌دهد. در کنار این دریا دشت‌های لامزروع و کم ارتفاع به اندازۀ یک میلیون هکتار (۱۰ میلیون جریب) قرار دارد؛ که با مصرف کم می‌تواند زیادۀ قسمت این دشت‌ها را سیراب نمود.
عرض دریا در بسیاری از جاها بیشتر از یک کیلومتر است. قسمت کم عرض آن در نواحی حیرتان واقع شده‌است. از لحاظ قانونی افغانستان از اینکه منشأ این دریا است حق استفاده بیشتر را دارد. برخلاف این اصل ازبکستان ۶۰ درصد ازین آب استفاده می‌نماید و هم از طلا که این رود سالانه دارد. در صورت احداث پروژه‌ها در افغانستان با مشکلات و ممانعت‌های زیادی روبرو خواهد بود. این دریا در مرز دو کشور قرار دارد و به نام آب‌های بین‌المللی یاد می‌شود دارای قانون خاص است.
جدول زیر مربوط به مقدار تولید و مصارف آب دریای آمو است:
دومین رودخانه پراهمیت رود هلمند است که از سنگلاخ یا ۸۰ کیلومتری غرب کابل سرچشمه گرفته و از شمال به جنوب غرب کوهستان‌ها هزاره‌جات را پشت سر گذاشته در گرشک داخل ریگستان‌ها دشت مارگو می‌شود. پسانتر به‌طرف سیستان جریان نموده. به تالاب بین‌المللی هامون در منطقۀ سیستان ایران می‌ریزد. درازای این رودخانه ۸۳۵ کیلومتر است. در مسیر این رود سد کجکی با ظرفیت ۶۷۰ میلون متر مکعب اعمار گردیده‌است. در سال ۲۰۱۱ کار بند کمال خان نیز در مسیر این دریا آغاز گردیده‌است. این بند در زمان داود خان سروی و به ارزش ۳۳ میلیون دالر با حکومت چکسلواکی قرارداد گردیده بود که در این ۳۲ سال کار آن متوقف بود. رودخانۀ هلمند در مجموع ۳۸۶،۰۰۰ کیلومتر مربع را می‌تواند آبریزی کند؛ و اگر از این آب درست استفاده شود می‌توان تمام زمین‌های اطراف این رودخانه را زیر کشت محصولات زراعی برد.
یکی از رودخانه‌های سیراب و پراهمیت افغانستان فراه‌رود است. این رودخانه از بند باین و خاک یارک ولسوالی دولینه سرچشمه گرفته پس از گذشتن از ریگستان‌های فراه در تالاب هامون می‌ریزد. مناطق زیاد در غور، پرچمن و فراه به نام آن مسمی گردیده، ازین رودخانه در زمین‌های زراعتی استفاده به عمل می‌آید، اما در جوار این رودخانه زمین زراعتی کم است ولی با استفاده از فناوری و ذخیرۀ آب ولایت فراه که کاملاً دشت است می‌توان آبیاری نمود. طول این رودخانه ۵۶۰ کیلومتر است.
این دریا از محدودۀ سنگلاخ سرچشمه گرفته در درۀ اونی کوه پغمان از رودخانۀ هلمند جدا می‌شود سپس جلگۀ میدان را آبیاری نموده، وارد شهر کابل می‌شود، سپس در جلگۀ سروبی با رودخانۀ پنجشیر ملحق شده به جلگۀ جلال‌آباد می‌ریزد. این رودخانه دارای درازای ۷۰۰ کیلومتر بوده سرانجام به رود سند می‌ریزد که ۴۶۰ کیلومتر آن در درون خاک افغانستان جریان دارد.
این رودخانه که معاون آن رودخانۀ کاشان است از نقطۀ اتصال سفیدکوه و تیربند ترکستان سرچشمه گرفته به طرف غرب در وادی وسیعی جریان دارد. در نزدیکی بالا مرغاب رود قیصار هم به آن افزون شده و پس از عبور از علاقۀ پنج‌ده و آق‌تپه، رود کشک هم به ملحق می‌شود و سرانجام پس از طی مسافت ۹۶۰ کیلومتر در ریگستان قراقروم ترکمنستان می‌ریزد. این رودخانه از میان چندین کوه گذشته سپس به ارتفاعات هموار می‌ریزد با استفاده از فناوری معاصر امکانات زیاد در ذخیره استحصال برق و مزروعی ساختن اراضی زراعتی مورد استفاده قرار داد.
این رودخانه هم از دامنه‌های کوه بابا درمناطق مرکزی کشور سرچشمه می‌گیرد. هریرود فاصلهٔ طولانی را در داخل ولایت غور طی نموده و با عبور از شهر فیروزکوه مرکز آن ولایت وارد ولایت هرات می‌شود. سرانجام وارد ترکمنستان شده و در ریگزارهای قره‌قوم دفن می‌گردد. این رود ۱،۱۲۴ کیلومتر درازا داشته و ۵۶۰ کیلومتر آن در داخل افغانستان جاری است. ۶۰ کیلومتر مرز مشترک میان دو کشور ایران و افغانستان را همین رودخانه تشکیل می‌دهد. سرسبزی ولایت هرات از آب هریرود است ولی با آن همه، استفاده چندانی از آب این رودخانه در داخل افغانستان صورت نگرفته و اضافه آب آن جذب ریگستان‌های کشورهای همسایه می‌گردید. درین اواخر دولت ایران و ترکمنستان ذخیره‌گاه بزرگی ازین آب غرض آبیاری جلوگیری از سیلاب مناطق دو کشور ساخته‌است.
مهم‌ترین منبع آبی افغانستان یخچال‌های دایمی قلل‌های بلندکوه هندو کش و چشمه‌ها است. بالاتر از ۷۵ درصد خاک را کوها تشکیل داده‌است. تمامی دریاهای افغانستان ازین کوها منشأ می‌گیرد. از سرازیر شدن این آب‌ها نظر به موقعیت جغرافیای و سرعت آب می‌توان گاهی ذخیره فراوانی را ساخت. تکنولوژی امروز نظر به موقعیت جغرافیای دریا و آب انواع بندها را اختراع نموده‌است. کشیدن تونل‌های آب توسط ماشین‌های TBM، ساختن کاسه‌های بزرگ آبی توسط انفجارات اتمی، ساختن کانال‌ها توسط Vertical cannal drilling machin و تی بی ایم و غیره ماشین‌های مدرن که سرعت کارا خیلی سریع می‌سازد. از این رودها توسعه اراضی زراعتی را نمود و از انرژی پوتانشیل آن برق استحصال نمود.
واضع است که همه ساله در افغانستان نفوس ازدیاد می‌یابد با ازدیاد نفوس برخلاف زمین‌های زراعتی تحت ساختمان قرار می‌گیرد و آبی که برای زراعت طبیعی به مصرف می‌رسید به سایر موارد به مصرف می‌رسد. این آب پس از استفاده مخلوط با روغنیات و مواد کیمیاوی گردیده واپس تبخیر نمی‌کنند رطوبت نسبی نیز پائین می‌آید. ملت افغان از قدیم‌الایام زراعت پیشه بودند آبی که توسط جوی‌ها داخل محلات مسکونی می‌گردید مطابق به نفوس و زمین مورد ضرورت کافی بود. در سه دهه جنگ مردم کشت و کار را رها کرده مهاجر گردیدند در زمان برگشت نفوس دوچند ازدیاد یافت. لازم بود تا مقدار منابع آب و زمین زراعتی ازدیاد میافت ولی چنین نشد. بنا بر چندین عوامل تعداد از زمین‌ها این کشور از کشت بازماند. در نتیجه کشور از حالت خود کفائی برآمده محتاج است تا یک تعداد از محصولات زراعتی و تولیدات محصولات زراعتی را از خارج وارد کند. پس از سال ۲۰۰۲ که تحولات در افغانستان رونما گردید دولت افغانستان الی سال ۲۰۰۹ روی عوامل نامعلوم اهمیت زراعت را فراموش نموده بود. ضرورت بود الی خروج خارجی‌ها در اعمار بندها. ذخیره گاهی کانال‌ها و توسعه اراضی زراعتی می‌کوشید تا ملت ما کمافی سال‌های قبل از لحاظ خوراک متکی بخود می‌شد. در صورت بهبود زراعت صنعت این کشور رونق می‌گرفت. فعلاً صرف ۱۲ درصد زمین این کشور تحت کشت حدود ۴۶ درصد آن علفزار و۳درصد آن جنگل است. باالاثر همکاری دولت آلمان وضع زراعت آبیاری و آبرسانی در ولایت کندز بهتر گردیده‌است. زیاده زمین‌های کندز تحت کشت گندم قرار گرفته‌است.Afghanistan - physical geography: map of Afghanistan, area, lands, forests, height با فعال ساختن پروژه‌های آبی می‌توان صنعت را رشد داد. صنعت ضرورت به برق زراعت پیشرفته، راه پخته و سیستم آبرسانی مدرن دارد. تهیه آب غرض صنعت زراعت و منازل توسط ساختمان‌های زراعتی ذخیره گاه‌های آبی حوض‌های مصنوعی کشیدن تونل‌های آبی در اعماق زمین و کوه‌ها حفر هزاران چاهای عمیق آبی و غیره اکتفاپذیر خواهد بود. در سال ۲۰۱۱ دولت افغانستان به جهانیان اعلان نمود که افغانستان غرض تنظیم آب خویش مبلغ ۱۲ بیلون دالر ضرورت دارد. مقدار آب سرانه ۲۷۷۸ مترمکعب در یک سال است درحالیکه ۱۴۲۰ متر مکعب آن در دسترس قرار دارد.