moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
اثر طبیعی ملی لاله واژگون محدوده‌ای از دشت لاله واژگون یکی از ۲۰ اثر طبیعی ملی ایران و مورد حمایت سازمان محیط زیست است که در ارتفاع ۲۵۰۰–۲۸۰۰ متری دامنه کوه میلی با مساحت ۳۷۹ هکتار در شهرستان کوهرنگ با مختصات ۳۲ درجه و ۹ دقیقه شمالی و ۵۰ درجه و ۲۲ دقیقه شرقی قرار دارد و از سال ۱۳۷۵ تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست قرار گرفته‌است. تنها مسیر منتهی به آن جاده خاکی روستای بنو اسنکی است که از آنجا تا منطقه یکساعت پیاده‌روی است. این منطقه مرطوب و معتدل است. علاوه بر آن گون، دافنه، کوما، لاله و تنگز از دیگر گونه‌های گیاهی و کبک، کبک دری، کل و بز، خرس قهوه‌ای، زاغ نوک زرد و قرمز از گونه‌های جانوری منطقه‌اند.گزارش اثر طبیعی ملی لاله واژگون وبگاه سازمان محیط زیست
کوروف نام روستایی در جنوب غربی لهستان که دارای جمعیت ۲۸۱۱ نفر می‌باشد و مساحت آن ۱۱٫۳ کیلومتر مربع است.
ابوالعباس فضل پسر عباس رَبِنجَنی (رَبَنجَنی)، از شاعران ایرانی سدهٔ چهارم هجری است. او از مردم ربنجنِ سمرقند و هم‌روزگار با نصر بن احمد سامانی (۳۰۱-۳۳۱ ق) و نوح بن نصر سامانی (۳۳۱-۳۴۳ ق) بوده‌است. شعر زیر ــ که در سوگ نصر بن احمد و برتخت‌نشینی نوح بن نصر سروده شده ــ از اوست:
سه بیت از این شعر را ــ که در "تاریخ بیهقی" آمده‌است ــ فرخی سیستانی در مرگ سلطان محمود غزنوی و جانشینیِ سلطان مسعود غزنوی با این مَطلَع تضمین کرده‌است:
شاکِرِ جَلّاب شاعر فارسی‌زبانی است که در میانه سده چهارم هجری می‌زیسته است. جلاب به عربی معنای برده‌فروش می‌دهد.
ابواسحاق ابراهیم بن محمد بخاری جویباری یا محمدابراهیم بن محمد از پیشگامان سرودن شعر به فارسی بوده‌است. اولین شغل وی زرگری بوده‌است. او در روزگار سامانیان می‌زیسته‌است. شعر زیر از اوست:
ابوالمظفر طاهر بن فضل بن محمد بن مظفر بن محتاج (مق‍ ۳۸۱ق/۹۹۱م) یا امیر ابویحیی طاهر بن فضل بن محمد بن محتاج شناخته‌شده به طاهِرِ چَغانی از امیران آل محتاج در چغانیان ورارود بود. گردیزی (ص ۳۶۸) کنیه او را ابوالحسن گفته است.
او برادرزاده ابوعلی احمد بود. وی چندی از سوی سامانیان به جای ابوالمظفر احمدبن محمد به امارت چغانیان گماشته شد و به قولی خود آن دیار را از ابوالمظفر احمد گرفت (عتبی، ۹۴). ابوالمظفر احمد با فایق خاصه همداستان شد و در جنگی که میان او و طاهر درگرفت، ابوالمشفر طاهر کشته شد.
ابوالمظفر طاهر امیری فاضل و هنرپرور و خود نیز اهل شعر و سخن بود و به قولی عوفی (۱/۲۷) «هم بر ممالک چغانیان ملک و هم در ولایت هنر و بیان سلطان بود». اما گفته همو که ابوالمظفر طاهر در ۳۷۷ق/۹۸۷م درگذشته است، با آگاهیهای تاریخی تناقض آشکار دارد.
وی پسرعموی فخرالدوله چغانی (امیر ابوالمظفر فخرالدوله احمد بن محمّد چغانی) بود که دقیقی، منجیک ترمذی و فرخی سیستانی وی را مدح گفته‌بودند. در جنگ میان این دو پسرعمو در ۳۸۱ (هجری) امیر طاهر چغانی کشته‌شد.
از شعرای پارسی‌گوی آن روزگار، منجیک ترمذی و لبیبی سیدالشعراء، مداح وی بوده‌اند (قزوینی، ۱۸۶؛ بهار، ۳/۱۵۳). ابیات بسیاری نیز از ابوالمظفر طاهر بر جای است (اسدی طوسی، ۱۷۳، ۲۱۳، ۲۱۷).
شعر زیر از طاهر چغانی‌است:
امیر ابوالحسن علی پسر الیاس آغاجی یا آغاجی بخارایی شاعر و از بزرگان دربار سامانی و همروزگار با نوح بن منصور سامانی (۳۶۶-۳۸۷ (قمری)) و دقیقی بود.
نام وی را آغجی و آغاچی نیز آورده‌اند.
ابیات زیر از اوست:
ابوشعیب صالح بن محمد معروف به ابوشُعَیبِ هَرَوی از شاعران خراسانی دورهٔ سامانی بود.
وی از شعراء قدیم دورهٔ سامانی و از سدهٔ سوم هجری قمری بود. چنانچه در تذکره‌ها آمده است، وی اواخر زمان رودکی را دریافته است. منوچهری او را در شمار استادان پیشگام شعر پارسی آورده‌است. عوفی او را در ردیف شعرای متقدم آن عهد آورده و هدایت گفته که او اواخر زمان رودکی را دریافته.
ابوطاهر طیّب بن محمّد متخلّص به خسروانی (مرگ: ۳۴۲ (هجری)) از شاعران سده چهارم هجری در دورهٔ سامانی است. از زندگی او اطّلاعات چندانی در دست نیست، و از اشعارش تنها ابیات اندکی بر جای مانده است.
محمد عبده کاتب بیتی از سروده‌های خسروانی را در فطعه‌ای تضمین کرده‌است:
سوزنی نیز چنین از او نام می‌برد:
شعر زیر از اوست:
خَبّازیِ نیشابوری (درگذشته ۳۴۲ ق.) از علما و دانشمندان و شاعران ایرانی روزگار سامانیان و از معاصران کسایی، دقیقی، شهید بلخی، ابوالمؤید بلخی، رودکی، عماره مروزی، اعجمی، طخاری، جویباری، ابوالعباس بن عباس رنجی، ابوالمثل بخاری و رابعه قزداری بوده‌است. از اشعار او اثر کمی به جا مانده است.
در عروضی سمرقندی و عوفی و هدایت و مجمع‌الفصحا از او یاد شده.
نمونه شعرها:
ابوبکر محمد بن علی خسروی سرخسی ، شاعر و فیلسوف ایرانی و از مشاهیر قرن چهارم هجری قمری و از بزرگ‌ترین فقیهان مسلمان ماوراءالنهر بوده‌است. در بخارا تحصیل کرده و در اوزکند به دربار قراخانیان پیوسته بود و به سبب فتوایی که بر خلاف میل خاقان حسن داد به زندان افتاد.
وی به دو زبان فارسی و عربی شعر می‌سرود و در تاریخ یمنی نام وی را رودکی قرین نامیده‌اند. ابوبکر محمد میان سال‌های ۴۹۰–۴۸۳ هجری قمری بدرود حیات گفته‌است.
وی به علوم اوائل (دانش‌های یونان باستان) آگاهی گسترده‌ای داشته و شعرش آمیزه‌ای از اندیشه‌های فلسفی و خیال‌های شاعرانه است. او مدح‌کننده شمس‌المعالی قابوس (کشته‌شده به سال ۴۰۳)، صاحب بن عباد (مرگ ۳۸۵) و امیر ناصرالدوله ابوالحسن محمد بن ابراهیم سیمجور (مرگ ۳۷۷) بوده‌است و قابوس و صاحب بن عباد بدو مزد سالیانه می‌داده‌اند.
طبرخزی (ابوبکر خوارزمی، مرگ ۳۸۳) شاعر و ادیب -که نوشته‌هایی به زبان عربی دارد- قصیده‌ای در سوگ او گفته‌است. محمد دبیر سیاقی از ادیبان نامور همروزگار ما قطعهٔ خسروی را در نکوهش روزگار بی‌مانند می‌داند.
خسروی هم در طبقات شعرای عجم مشهور است و هم در طبقات شعرای عرب. این ابیات عربی از اوست:
او در مدح کافی الکفاة ابوالقاسم اسماعیل عباد، امیر ناصرالدوله ابوالحسن محمدبن ابراهیم بن سیمجورشعر سروده‌است همچنین در مدح شمس المعالی ابوالحسن قابوس بن وشمگیربن زیار چنین می‌گوید:از لباب الالباب چ سعید نفیسی ص 256
ابومنصور عُماره پسر محمد مروزی معروف به عُمارهٔ مروزی شاعر ایرانی است که در سده چهارم هجری و پایان فرمان‌روایی سامانیان می‌زیست. وی دو بیت شعر در سوگ منتصر سامانی که در ۳۹۵ (هجری) به دست عربی بیابان‌نشین کشته‌ شد سروده‌است و نیز مدح‌کننده محمود غزنوی بوده. مرگ این شاعر تا پیش از مرگ شیخ ابوسعید ابوالخیر در ۴۴۰ (هجری) بوده‌است. شعر زیر در سوگ امیر منتصر از اوست:
در "اسرارالتوحید" آمده‌است که:
«روزی قوّال در خدمت شیخ ابوسعید این بیت برمی‌گفت که
شیخ از قوّال پرسید که «این بیت که راست؟» گفت «عماره گفته‌است.»
شیخ برخاست با جماعت صوفیان به زیارت خاک عماره شد.»
ابوالمجد مجدود بن آدم سنایی غزنوی یا حکیم سنایی (۴۷۳–۵۴۵ قمری)، شاعر و عارف ایرانی سده پنجم و ششم هجری بود. وی از بزرگ‌ترین صوفیان و شاعران قصیده‌گو و مثنوی‌سرای زبان پارسی است که در سدهٔ پنجم هجری می‌زیسته‌است.Edward G. Browne, "A Literary History of Persia from the Earliest Times Until Firdawsh", 543 pp. , Adamant Media Corporation, 2002, , (see p.437) برخی بر این باورند که سنایی شاعری است که برای نخستین بار عرفان را به صورت جدی وارد شعر فارسی کرد ولی صوفیان پیش از او نیز در سروده های خود مضامین عرفانی را بیان کرده‌اند. تصوف سنایی با آن‌که از سخنان قلندران و اهل ملامت نیز مایه می‌گیرد، چیزی معتدل است.
سنایی طی عمر خود سه حالت شخصیتی مختلف پیدا کرده‌است. نخست مداح و هجاگوی بوده، پس از آن به وعظ و نقد اجتماعی روی آورده و دست آخر عاشق و قلندر و عارف شده‌است. سنایی تا آخر عمر گرفتار این سه حالت بوده‌است.جوکار، نجف؛ رزمجو بختیاری، شیرین؛ خلیلی جهرمی، الهام: بررسی تطبیقی سیرالعباد سنایی و مصیبت‌نامه عطار. در: مجله شعر پژوهی (بوستان ادب). دانشگاه شیراز. سال هفتم، شماره اول، بهار ۱۳۹۴. پیاپی ۲۳. ص۷۸.
حکیم سنایی در سال ۴۷۳ (قمری) در شهر غزنه (واقع در افغانستان کنونی) دیده به جهان گشود و در سال ۵۴۵ (قمری) در همان شهر درگذشت. نام او را عوفی مجدالدین آدم السنائی و حاجی خلیفه آدم نیز نوشته‌اند. محمد بن علی الرقا از معاصران او در دیباچه "حدیقةالحقیقه" نام او را «ابوالمجدودبن آدم السنائی» نوشته‌است. این حاکی از آن است که نام‌های دیگری که بر روی او نهاده‌اند غلط است. در دیوان سنایی ابیاتی به چشم می‌خورد که در آن سنایی خود را «حسن» خوانده‌است. در این بیت سنایی می‌گوید:
به‌خاطر این بیت بعضی از محققان می‌گویند که نام او در اصل حسن بوده و وی بعدها نام «مجدود» را برای خود انتخاب کرده‌است. در ابتدا سنایی طبق عادت آن زمان به دربار سلاطین روی آورد و به دستگاه غزنویان راه یافت. او در ابتدا به مداحی می‌پرداخت تا این‌که یک‌باره شیدا شد و دست از جهان و جهانیان شست.
در مورد مذهب کلامی سنایی دو رویکرد وجود دارد، برخی معتقدند که سنایی اشعری است و برخی اعتقاد دارند که او شیعه است. کسانی که معتقدند سنایی اشعری است، دلایل خاصی دارند مثل اینکه سنایی آغاز دیوان و حدیقه را با مدح خلفا آغاز کرده، در بسیاری از اشعار حدیقه نظراتی دارد که به نظرات اشعری نزدیک است، یا مثلاً حادث بودن قرآن به عنوان کلام الهی را رد می‌کند، و معتقدند غزالی یکی از شخصیت‌های فوق‌العاده اثرگذار بر روی سنایی است و از آنجا که غزالی یک اشعری است، سنایی هم که در نظرات از او پیروی می‌کرده، اشعری است.ایبنا - سنایی و نفی اندیشه‌ورزی در مورد خداوند. ۲۰۱۷. خبرگزاری کتاب ایران (IBNA). بازبینی شده: مارس ۲۰۲۲ جامع‌ترین بحث را محمد تقی مدرس رضوی مشهورترین سنایی‌پژوه معاصر در ابتدای تصحیح خود از دیوان اشعار سنایی ارائه کرده است. مدرس رضوی آنجا با نگاهی به سیر اشعار و مرور مستندات تاریخی می‌گوید سنایی در ابتدای جوانی حنفی مذهب بوده اما بعداً شیعه جعفری می‌شود؛ چنانکه در پاسخ به نامه سلطان سنجر نیز سنایی خود را شیعه معرفی می‌کند و بارها در اشعار خویش بر تشیع دوازده امامی تاکید می‌کند.
لای‌خوار (آنکه پیوسته دُرد و لای شراب می‌خورد) نام و لقب مردی خاک‌نشین و معاصر سنائی بود و گویند انقلاب خاطر سنائی در سیر و سلوک و پیمودن عوالم معنوی را موجب این مرد بوده‌است.
شرح آن را بدین‌گونه نوشته‌اند: سبب توبهٔ سنائی آن بود که در زمستانی که سلطان محمود جهت تسخیر بعض از دیار کفر از غزنین بیرون رفته بود سنائی در مدح او قصیدتی در سلک نظم کشیده متوجه اردوی وی شد تا به عرض رساند در اثناء راه بدر گلخنی رسید که یکی از مجذوبان مشهور به لای‌خوار ساقی خود را می‌گفت قدحی پر کن به کوری محمود سبکتکین. ساقی گفت محمود پادشاهی است مسلمان و به امر جهاد مشغولی می‌نماید لای‌خوار گفت مردکی است ناخشنود و آنچه در تحت حکم وی درآمده‌است ضبط نمی‌تواند کرد می‌رود که مملکت دیگر بگیرد و آن قدح را درکشید باز با او گفت قدحی دیگر پر کن بکوری سنائی شاعر. ساقی گفت سنائی مردی است شاعر فاضل مقید متقی لطیف طبع. لای‌خوار گفت اگر وی از لطف طبع بهره‌ور بودی به کاری اشتغال نمودی که وی را به کار آمدی، گزافی چند در کاغذی نوشته که به هیچ کار نمی‌آید و نمی‌داند که او را برای چه کار آفریده‌اند. سنائی از شنیدن این سخن متحیرشده از شراب غفلت هشیار گشت و به سلوک مشغول شد؛ و بر خرد خرده دان ارباب فضل و عرفان پوشیده نماند که از مضمون این حکایت چنان به وضوح می‌پیوندد که اشتهار شیخ سنائی به نظم اشعار در زمان سلطنت محمود غزنوی بوده باشد و حال آنکه از کتاب "حدیقةالحقیقه" که در سلک منظومات حقیقت آیات آن جناب انتظام دارد چنان ظاهر می‌شود که شیخ سنائی معاصر بهرام‌شاه بوده و کتاب را بنام نامی آن پادشاه عالیجاه نظم نموده و سلطان محمود در سنه ۴۲۱ وفات یافته و نظم حدیقه چنان‌که هم از آن کتاب بتحقیق می‌انجامد در سنهٔ سبع و ثلاثین و خمسمائه (۵۳۷) به اتمام پیوسته و از ملاحظهٔ این دو تاریخ که متفق اهل خبر است نزد اولیا [ء فضل] صفت. وضوح می‌یابد که صحت حکایت مجذوب لای‌خوار بغایت [نا] مناسب است والعلم عنداﷲ.حبیب‌السیر ج ۱ ص ۳۴۰
دولتشاه گوید: سبب توبهٔ حکیم سنائی آن بود که او مدح سلاطین گفتی و ملازمت حکام کردی، نوبتی در غزنین مدحی جهت سلطان ابواسحاق ابراهیم غزنوی گفته بود و سلطان عزیمت هند داشت به تسخیر قلاع کفار هند و حکیم می‌خواست به تعجیل قصیده را بگذراند قصد ملازمت سلطان کرد و در غزنین دیوانه‌ای بود که او را لای‌خوار گفتندی و از معنی خالی نبود همواره در شرابخانه‌ها درد شراب جمع کردی و در گلخنها تجرع نمودی چون حکیم سنائی به در گلخن رسید از گلخن ترنمی شنود و قصد گلخن کرد شنود که لای‌خوار با ساقی خود می‌گوید پر کن قدحی تا به کوری چشم ابراهیمک غزنوی بنوشم، ساقی گفت … (الخ نظیر آنچه در حبیب السیر نقل شده‌است). حکیم چون این سخن بشنید از حال برفت و بر او این سخن کارگر آمد و دل او از خدمت مخلوق بگردید و از دنیا دل سرد شد و دیوان مدح ملوک را در آب انداخت و طریقت انقطاع و زهد و عبادت را شعار خود ساخت …تذکرةالشعرای دولتشاه سمرقندی ص ۹۵ و ۹۶. تقز از لغتنامه دهخدا: مدخل لای‌خوار.
سنایی چند سالی از دوران جوانی را در شهرهای بلخ و سرخس و هرات و نیشابور گذراند. می‌گویند در زمانی که در بلخ بود به کعبه رفت. بعد از این‌که از مکه بازگشت مدتی در بلخ ماند.
آنچه که سنایی را از غزنی به بلخ کشاند، غیر از عشقی که در جوانی بدان گرفتار بود، تا حدی نیز امید به احسان «خواجه اصیل الملک هروی» داشت. در بلخ، سنایی از احسان خواجه اصل هروی بی‌بهره نماند اما زود میانه آن‌ها برهم خورد و تند زبانی‌های سنایی او را گرفتار آزار و محنت کرد و بلخ را رها کرد و بار سفر به مقصد «سرخس» بست. در سرخس نیز کژخویی، بد زبانی و بینوایی خود را همراه برد و شکایت او از فقر و تنگدستی اقتصادی در این دوره از عمر او در اشعارش بازتاب یافته‌است. پس از آن سنایی به «هرات» رفت و مدتی در آنجا ساکن شد و سپس به «نیشابور»، «خوارزم»، «بلخ» و راهی حج شد. پس از بازگشت از حج دوباره به بلخ آمد، اما زیارت مکه او را کاملاً دگرگون کرده بود و آثار تحول درونی و انقلاب فکری در سنایی آغاز شد و دل از ستایشگری و زندگی بی‌بندبار گذشته گرفت و به پرهیزکاری و زهد روی آورد. سنایی پس از مدتی اقامت در بلخ، دوباره راهی سرخس شد و تا سال‌ها به آسودگی در آنجا زیست و از ستایش و حرمت بسیاری در نزد مردم سرخس برخوردار بود. «قوام الدین درگزینی» وزیر معروف عراق در دستگاه «سلجوقیان»، در سرخس به جستجوی سنایی برآمد و خواست تا او را دوباره به دربار ببرد اما سنایی که دیگر سر صحبت با اهل دنیا فرود نمی‌آورد درخواست او را رد کرد و از سرخس بیرون شد. خبرگزاری فارس: نگاهی به زندگی، آثار و آرامگاه سنایی غزنوی بازدید: مارس ۲۰۱۶.
سنایی، مثنوی سیرالعباد الی معاد را در سرخس سروده و با مدح سیف الدین محمد بن منصور قاضی سرخس به پایان برده‌است.
وی پس از خروج از سرخس به شهرهای خراسان مسافرت کرد و دوباره به زادگاه خود غزنی بازگشت اما دیگر هرگز به دربار سلاطین پا نگذاشت و مشغول سرایش قصاید زهدآمیز خود شد.
در سال ۵۱۸ ق که به غزنین برگشت یادگار پرارزش سفرهایش مقداری از قصاید وی است. بعد از بازگشت به غزنین می‌گویند که خانه‌ای نداشت و یکی از بزرگان غزنین به نام خواجه عمید احمدبن مسعود به او خانه‌ای بخشید و سنایی تا پایان عمر در غزنین در عزلت به سر برد؛ و در این ایام مثنوی "حدیقةالحقیقه" را نوشت."لغت‌نامه"ی دهخدا
نصایح و اندرزهای حکیم سنایی دلاویز و پرتنوع، شعرش روان و پرشور و خوش‌بیان، و خود او، در زمرهٔ پایه‌گذاران نخستین ادبیات منظوم عرفانی در زبان فارسی به‌شمار آمده‌است (صفحهٔ ۴۲، "حافظ‌نامه، شرح الفاظ، اعلام، مفاهیم کلیدی و ابیات دشوار حافظ".)
او در مثنوی، غزل و قصیده توانایی خود را به‌وضوح نشان داده‌است.
سنایی دیوان مسعود سعد سلمان را، هنگامی که مسعود در اسارت بود، برای او تدوین کرد و با اهتمام سنایی، دیوان مسعود سعد همان زمان ثبت و پراکنده شد و این نیز از بزرگواری سنایی حکایت می‌کند.
شعر سنایی، توفنده و پرخاشگر است. مضامین قصاید او اغلب در نکوهش دنیاداری و دنیاداران است. او با زاهدان ریایی و حاکمان ستمگر که هردو حامی و پشتیبان یکدیگر اند، بی پروا ستیزیده‌است و از بیان حقیقت ابایی نداشته‌است. سنایی با نقد اوضاع اجتماعی روزگارش، با بیان دردهای که دامنگیر زمانه شده‌است، نشان می‌دهد که شاعر اهل درد و دین است؛ آن هم در زمانه‌ای که سروران راستین شریعت در آن جایی ندارند و اهل فسق قدرت را به‌دست گرفته‌اند و بیدادگری به اوج رسیده‌است.
قدرت سنایی در به‌کارگیری الفاظ و تسلط او بر زبان شعر، به او امکان می‌دهد تا هم در غزل و هم در مثنوی و قصیده طرحی نو درافکند؛ تا پیش از سنایی موضوع قصیده مدح پادشاهان و توصیفات طبیعت بود که شاعران مشخص آن عنصری، فرخی سیستانی و منوچهری بودند. قالب غزل نیز محدود بود به هوا و هوس‌های دنیوی و شاعران بیشتر از وابستگان خاک بودند تا شیفتگان حق. مثنوی حماسی هم که توسط دقیقی بلخی آغاز شده‌بود جز چند قصه عاشقانه، اثر بزرگ دیگری نداشت و ظرفیت آن هنوز ناشناخته بود.
بسیاری از مفاهیم و مضامین اخلاقی و عرفانی، برای نخستین بار توسط سنایی به ادبیات کهن فارسی وارد شد.
همین بذرهای اولیهٔ سخنان روحانی و عرفانی است که سنایی پراکنده کرد و عطار و مولانا و سعدی و حافظ و جز آنان، در طول بیشتر از سه قرن، آن‌ها را به اوج پرمعنایی رسانیدند.
معانی و الفاظ نوظهور عرفانی در شعر و سخن سنایی در اشعار و اندیشه‌های دیگر استادان سخن فارسی همچون جلال‌الدین محمد بلخی(مولانا) تأثیر گذارده و در مواردی بازتاب مستقیم داشته‌اند. مولانای بلخی؛ عطار نیشابوری و سنایی غزنوی را به‌منزلهٔ روح و چشم خود می‌دانست:
قصاید، غزلیات، رباعیات، قطعات و مفردات سنایی در دیوان اشعار وی گرد آمده‌است. جز دیوان، آثار دیگر او عبارتند از:
ابوطیّب محمد بن حاتم مُصعَبی شناخته‌شده به ابوطیب مُصعَبی ادیب، سیاست‌مدار و شاعر تاجیک خراسان بزرگ بود.
وی روزگاری صاحب دیوان رسائل نصر بن احمد سامانی (۳۰۱-۳۳۱ (هجری)) بود که شاید پس از عزل ابوالفضل محمد بلعمی نیز مدتی وزارت داشت و به گفته‌ی ثعالبی به امر نصر بن احمد کشته شد. ابوطیب از شاعران توانایی بود که به دو زبان فارسی و عربی شعر می‌سرودند.
عوفی در "لباب‌الالباب" رودکی را ستاینده‌ی او می‌داند و دو بیت از قصیده‌ای را آورده که رودکی در مدح او گفته است:
یاقوت حَمَوی نیز در "معجم‌البلدان" آورده‌است که محمد بن حیان بن معد بستی (مرگ ۳۵۴ کتابی برای مصعبی درباره قرمطیان نوشت و مصعبی هم به پاداش آن داوری سمرقند یا کارگزاری مالی سیستان را بدو سپرد.
بیهقی، عمر رادویانی، گردیزی و محمد بن سرخ نیشابوری از او یاد کرده‌اند. یازده بیت از شعرهای تازی مصعبی در "یتیمةالدهر" ثعالبی آمده‌است. اینک بخشی از شعر مصعبی:
از اشعار فارسی وی شانزده بیت شامل یک قطعه ۱۴ بیتی و دو بیت مفرد باقی‌ مانده‌است.
ابوالمؤید بلخی شاعر و نویسنده ایرانی سدهٔ ۴ ق در بلخ و دوران سامانیان است. اثر اصلی او "شاهنامه بزرگ مؤیدی" است (به نثر) که "شاهنامهٔ بزرگ"، "شاهنامهٔ مؤیدی" و "شاهنامهٔ بوالمؤید" نیز خوانده می‌شود. تقریباً تمام آثار وی از میان رفته‌است و اطلاع چندانی پیرامون زندگی وی در دست نیست. "تاریخ سیستان" اثری به نام "کتاب گرشاسپ" ("گرشاسپنامه") از وی نام می‌برد که احتمالاً جزئی از شاهنامهٔ او بوده‌است.G. Lazard. ABU’L-MOʾAYYAD BALḴĪ . "Encyclopædia Iranica". December 15, 1983. همچنین است "اخبار نریمان".
وی نخستین کسی است که داستان یوسف و زلیخا را به نظم کشید. اگرچه از اشعار این منظومهٔ او چیزی باقی نمانده، در مقدمه آن چنین آمده‌است:
شاهنامهٔ وی کتابی در شرح تاریخ و داستان‌های ایران تاریخی (که بسیار فراتر از مرزهای امروزی ایران است) و شامل بسیاری از روایات و داستان‌های ایرانیان از پهلوانان و پادشاهان است که بعداً در دیگر آثار حماسی، از جمله "شاهنامه" فردوسی، از آنان سخن گفته شد. قدیم‌ترین کتابی که از این اثر نام برده "تاریخ بلعمی" است که خود به تاریخ ۳۵۲ ق نوشته شده‌است.
"عجائب‌البلدان" اثر دیگر اوست که در قرن چهارم و اوایل قرن پنجم مشهور بوده و در "تاریخ سیستان" نیز چند بار از آن یاد شده‌است.
ابوحَفص حکیم پسر احوص سُغدی موسیقی‌دان و شاعر پارسی‌گوی سغدی پایان سده سوم و آغاز سده چهارم است.بته‌کن، علی: ابوحفض سغدی ، در: دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، جلد ۵. ، بازدید: نوامبر ۲۰۰۸. او از پیشگامان ادب پس از اسلام و نخستین سرایندگان شعر پارسی بود و اختراعِ سازِ شهرود نیز از او است. ابوحفص سغدی فرهنگ واژه‌ای نیز نوشته بود، که امروزه از میان رفته‌است.
ابوحفص را نخستین شاعر پارسی‌گوی دانسته‌اند، ولی با توجه به این که تذکره‌ها و کتاب‌های تاریخ از شاعران دیگری نام برده‌اند، که پیش از او می‌زیسته‌اند، بعید می‌نماید، که او نخستین سرایندهٔ شعر دری باشد. برخی فرهنگ‌نویسان، چون نویسنده فرهنگ جهانگیری، او را با ابوحفص دیگری که فرهنگ‌نویس بوده‌است، اشتباه گرفته‌اند.
او را سراینده نخسین شعر پارسی در اوزان عرب در حدود سال ۳۰۰ هـ. ق با شعر آهوی کوهیدانسته‌اند. این شعر از سوی صاحبنظران مختلف مورد بحث و بررسی قرار گرفته‌است.
در سده یازدهم برخی از فرهنگ‌نویسان معروف از واژه‌نامه‌ای منسوب به ابوحفص استفاده کرده و از آن با نام‌های «فرهنگ ابوحفض»، «رساله ابوحفص» و «نسخه ابوحفض» یاد کرده‌اند، که باید این ابوحفض را شخص دیگری و زمان او را پس از سده پنجم دانست.
سدهٔ هجدهم میلادی به فاصلهٔ بین سال‌های ۱۷۰۱ تا ۱۸۰۰ در گاهشماری گریگوری گفته می‌شود.
گاهی مورخان اروپایی، اصطلاح سدهٔ هجدهم میلادی را برای اشاره به دوره‌های دیگری استفاده می‌کنند. برای مثال سده ۱۸ کوتاه به سال‌های بین ۱۷۸۹–۱۷۱۵ یعنی از مرگ لویی چهاردهم فرانسه تا آغاز انقلاب فرانسه گفته می‌شود تا بتوان به دو رویدادی که با هم ارتباط تنگاتنگی دارند اشاره کرد. انقلاب فرانسه با ارائه تعریفی از ملت، آن را به‌طور مستقیم وارد معادلات بین‌المللی کرد.
از سوی دیگر مورخینی هستند که از اصطلاح سده ۱۸ طولانی برای اشاره به دورانی که از انقلاب باشکوه انگلستان در سال ۱۶۸۸ شروع و تا جنگ واترلو در سال ۱۸۱۵ یا حتی کمی بعد از آن طول می‌کشد استفاده می‌کنند.
در طول سده ۱۸ میلادی روشنگری در انقلاب‌های فرانسه، هائیتی و آمریکا به حد اعلای خود رسید. فلسفه و علم با سرعت زیادی پیشرفت کردند.
فیلسوفان، زمانی را تصور می‌کردند که دیگر بنیادگرایی مسیحی وجود نداشته باشد. این رؤیا با وقوع انقلاب فرانسه به واقعیت تبدیل شد اما چیزی نگذشت که دورهٔ وحشت به رهبری ماکسیمیلیان روبسپیر فرا رسید و این آرزو را به چالش کشید. سلاطین اروپایی در آغاز با آغوشی باز به استقبال عصر روشنگری رفتند اما پس از آن که شعله‌های انقلاب فرانسه درگرفت از ترس این که قدرتشان را از دست ندهند به ائتلاف‌های گستردهٔ ضدانقلابی پیوستند.
امپراتوری عثمانی پس از پذیرفتن معاهده کارلویتز، با شیبی آرام به سمت زوال حرکت می‌کرد زیرا نتوانسته بود با پیشرفت‌های اروپایی‌ها در فناوری همگام شود. عصر لاله نماد دورهٔ صلح و رویکرد به اروپا پس از پیروزی در مقابل روسیه جوان در سال ۱۷۱۱ بود. در طول این سده تلاش‌های زیادی برای اصلاحات انجام گرفت که موفقیت‌های محدودی داشتند. همچنین امپراتوری سوئد پس از شکست خوردن از روسیه در جنگ بزرگ شمالی، روند افول خود را آغاز کرد و روسیه به قدرت مطلق حوزه بالتیک تبدیل شد.
سده ۱۸، پایانی بر کار کشور مشترک‌المنافع لهستان - لیتوانی بود. این پادشاهی که زمانی قدرتمند و گسترده بود و می‌توانست مسکو را شکست بدهد و لشکریان عثمانی را مغلوب سازد، تحت حملات متعدد در هم شکست. نظام حکومتی نیمه‌دموکراتیک این کشور آن قدر مؤثر نبود که بتواند از پس قدرت رژیم‌های سلطنتی همسایه نظیر پروس، روسیه و اتریش برآید. این کشورها سرزمین‌های این اتحادیه را بین خود تقسیم کردند و دورنمای سیاسی اروپای مرکزی را برای صد سال آینده دستخوش تغییر قرار دادند.
در آسیا نیز امپراتوری‌های چین و هند رو به افول گذاشتند و در ایران، سلسله صفویه سقوط کرد.
امپراتوری بریتانیا با شکست دادن فرانسه در آمریکا در دهه ۱۷۶۰ و تسلط بر بخش‌های زیادی از هندوستان تبدیل به ابرقدرتی جهانی شد. با این حال بریتانیایی‌ها بخش اعظم مستعمرات خود در شمال آمریکا را در پی انقلاب آمریکا که فعالانه توسط فرانسوی‌ها حمایت می‌شد از دست دادند. با ثبت اختراع موتور بخار در بریتانیا در دهه ۱۷۵۰ انقلاب صنعتی در این کشور آغاز شد. هر چند این انقلاب شروع آرامی داشت اما بعدها تأثیر عظیمی بر جوامع انسانی و محیط زیست گذاشت.
ابوسَلیک گُرگانی یا ابوسُلیکِ گرگانی از قدیم‌­ترین شاعران پارسی­­‌گوی دورۀ اسلامی است. محمد عوفی او را معاصر عمرو لیث و فیروز مشرقی دانسته است. منوچهری دامغانی او را از شعرای قدیم خراسان و در ردیف استادان بزرگ پیش از خود دانسته است. او در کنار محمد بن وصیف سجزی، حنظله بادغیسی و فیروز مشرقی از قدیم‌ترین قطعه‌سرایان در زبان فارسی است. حضور این شاعران در دربار صفاریان، دلیلی است مبنی بر تشویق زبان فارسی توسط صفاریان.
ابوسلیک گرگانی آخرین شاعر دورۀ طاهریان و سامانیان است و در لباب‌الالباب و مجمع‌الفصحاء دو قطعه از اشعار او در چهار بیت ضبط شده است. چند بیت دیگر از اشعار ابوسلیک را می‌­توان در فرهنگ جهانگیری، فرهنگ رشیدی و المعجم فی معاییر اشعار العجم یافت. به گفتۀ سعید نفیسی از اشعار این شاعر ده بیت در میان است. هرچند اشعار برجای ماندۀ ابوسلیک اندک است، نام او را در شمار معدود شاعرانی آورده‌­اند که پیش از رودکی شعر فارسی سروده‌­اند و در مقابل زبان و ادبیات عرب سعی در احیای ادبیات ملی خود داشته‌­اند. به گفتۀ بدیع‌الزمان فروزانفر باید تصدیق کرد این شاعر همچون دیگر شعرای پارسی­‌گوی، نخست از عربی به­ خوبی اطلاع داشته و شعر عربی می­گفته است. این فقره گذشته از حدس به ادلۀ تاریخی هم تأیید می­‌شود.
منوچهری دامغانی در یکی از اشعار خود نام او را می‌­برد و می­‌گوید:
بوالعلی و بوالعباس و بوسلیک و بو مثل / آنکه آمد از لوالج آنکه آمد از هری
از حکیمان خراسان کو شهید و رودکی / کو شکور بلخی و بوالفتح بُستی هکذی
اگر سیر و پیشینۀ اندرزگویی در ایران را بررسی کنیم، خواهیم دید که در میان قدیم‌ترین آثار برجای مانده از ایران باستان (نظیر برخی کتیبه­‌های شاهان هخامنشی) نیز می‌توان شاهد حضور پندها و اندرزها بود. این رویه،‌ یعنی توجه به پند و اندرز، پس از اسلام نیز ادامه یافته است و در این دوره و از همان آغاز، بسیاری از نویسندگان و شاعران ایرانی بدان دلبستگی نشان داده و در این زمینه میراثی ارزشمند از خود به یادگار نهاده‌اند. برای مثال، ابیات زیر از ابوسلیک گرگانی، که از نخستین شاعران پارسی‌گوی به شمار می‌رود ماهیتی تعلیمی دارند:
خورموج یکی از شهرهای استان بوشهر در ایران است. شهر خورموج مرکز شهرستان دشتی در ۵۵ کیلومتری جنوب شرق بندر بوشهر و در میانه استان بوشهر قرار دارد.
ارتفاع شهر خورموج از سطح دریا ۷۰ متر و وسعت آن ۷۹۷ هکتار می‌باشد. آب و هوای آن گرم و خشک می‌باشد که حداقل و حداکثر دما در طول سال از ۳- تا ۴۷ درجه متغیر است. میزان بارندگی بین ۲۰۰ تا ۲۸۵ میلی‌متر متفاوت است.موقعیت شهرستان دشتی شهرداری خورموج خورموج در طول جغرافیایی ۵۱درجه ۲۳دقیقه شرقی و عرض جغرافیایی آن ۲۸درجه ۳۹دقیقه شمالی است.
مردم آن به گویش دشتی خورموجی صحبت می‌کنند.
شهر خورموج به دلیل منطقه گردشگری و دسترسی به استان فارس و قرار گرفتن در ناحیه پارس شمالی اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل پیش‌بینی شده تا در سال ۱۴۲۰ ظرفیت حدود ۲۰۰ هزار نفری را در خود دربر گیرد.
بر اساس آمار سرشماری رسمی ایران در سال ۱۳۹۵ جمعیت آن ۴٫۰۷۲۲ نفر (۱۱٫۵۳۷) می‌باشد. بر همین اساس در سال ۱۳۹۰ جمعیت این شهر ۳۴٬۹۴۴ نفر (۸۷۷۷ خانوار) بوده و در سال ۱۳۸۵ جمعیت آن ۳۱٬۶۶۷ نفر بوده‌است.
قلعه خورموج یکی از آثار شکوهمند تاریخی استان بوشهر است که طی زمان تغییر یافته و روی به ویرانی گذاشت است. قلعه خورموج شامل چهار حصار، چهار قلعه، اندرونی، عمارت مرکزی و قراولخانه و اصطبل بوده‌است. قسمتی از ان به نام قلعه محمد خان دشتی و قسمت دیگر آن به نام قلعه جلال خان معروف بوده‌است. این قلعه در شهر خورموج واقع شده‌است. سبک معماری آن سلجوقی و متأثر از سبک قلعه سازی دوره ساسانی است که با استفاده از تاق نماها و گچبری در آرایش دیوارها و درون اتاق‌ها بنا شده‌است. قلعه خورموج یکی از آثار شکوهمند تاریخی استان بوشهر است که طی زمان تغییر یافته و روی به ویرانی گذاشت است. قلعهٔ محمد خان دشتی در سال ۱۳۷۹در فهرست آثار ملی به شمارهٔ ۳۰۳۲ به ثبت رسید. این اثر که یکی از با شکوه‌ترین نمونه‌های معماری دوره قاجاریه و دارای تزئینات بدیع و منحصر به فردی است، بارها مورد تاخت و تاز قرار گرفته‌است. این اثر ملی که زمانی با برجهای متعدد و گوشواره‌های زیبا، هیبت و شکوه خود را به رخ هر رهگذری می‌کشید، امروز در میان انبوهی از ساختمانهای چند طبقهٔ شهری محاصره شده‌است.
محمدخان فرزند حاج خان در عصر خود از خوانین و فرمانروایان با قدرت و با نفوذی بوده که در حوزه قلمرو دشتی آن روز حکومت می‌کرده محمدخان در دروان کودکی به همراه مادر و دو برادر مهترش به اعتبا مقدسه عراق رفته و چندین سال در نجف به تحصیل اشتغال ورزید تا وقتی که مادرش در قید حیات بود او نیز در آنجا توقف کرد ولی پس از درگذشت مادرش به دشتی مراجعت نمود و تا زمان برادرانش که هر یک به نوبه خود حکومت مطلقه خاک وسیع دشتی را به عهده داشتند او نیز ضابط بخشی از این بلوک بود و سپس خود بعد از چندی فرمانروای آن حدود گردید و در اندک زمانی امور عمرانی شگرفی مانند احداث قنوات و غرس نخیل و ترویج و ازدیاد کشت و زرع و ساختمان قلاع در غالب نقاط به همت و اراده او انجام یافت از آن تاریخ ۱۲۰ سال می‌گذرد هنوز مردم زیادی از باغها و کاریزها وبناها و سایر آثار او بهره‌برداری می‌کنند قلعه ای را در خورموج مرکز دشتی برای خود بنیاد نهاد که تا به امروز باقی است معرف عظمت و جلال شخصیت و بزرگی اوست که پر از کتب نفیس و کمیاب بوده و ساعات فراغت را به مطالعه و نوشتن سرگرم بوده و با همه گرفتاری که یک فرد حاکم در دوره حکومتش دارد آثار قلمی در خور توجه ای به شرح زیر از خود بجا گذاشته:
۱- دیوان دشتی: مشتمل بر قصائد و غزلیات و قطعات و دو بیتیهای اوست.
۲- کتاب نمکدان: این کتاب به سبک گلستان سعدی است نسخه ای را علی خان فرزند محمد خان داشته از قرار مسموع در سال ۱۳۰۹ شمسی سرلشکر مهین که در آنموقع سرهنگ بوده به فرماندهی ستون اعزامی خلع سلاح به دشتی می‌آید و کتاب نمکدان خان را از علیخان می‌گیرد.
این شهر از لحاظ مذهبی و فرهنگی پیشینه طولانی در منطقه دشتی دارد. قدمت این شهر به قبل از اسلام برمی‌گردد و وجود آثار و ابنیه تاریخی در این شهر حکایت از قدمت باستانی آن دارد.
خورموج یکی از مهم‌ترین مراکز منطقه تاریخی، فرهنگی و قومی دشتی قدیم است. محل اسکان اهالی قدیم در نخلستان‌ها و در کنار باغات، واقع در غرب خورموج کنونی (غرب جاده بوشهر کنگان) بوده که بر اساس شنیده‌ها، در آنجا دو مسجد بوده که موقعیت نسبی آن مشخص است و آثاری از آن دو موجود نمی‌باشد. یکی از آن‌ها در شمال غرب گلزار شهدا و در قطعه زمینی تحت عنوان «نیمخر» که بعضاً آن قطعه زمین را زمین مسجدی یاد می‌کنند و مسجد دیگر کمی پایین‌تر از آن در محل باغ انجیر و تل بسیار کوچک و کم ارتفاعی که آن قطعه را تحت نام «تل مسجدی» خطاب می‌نمایند که آثار کرسی و پی آن تقریباً موجود می‌باشد.خورموج و تاریخچه مسجد جامع خورموج سایت مسجد جامع خورموج
در وجه تسمیه این شهر سه نظر نزدیک به هم گفته شده یکی اینکه چون نور خورشید در دشت آن با طلوع از کوهی بلند درخشش خاص دارد و موج می‌زند؛ از این نظر نام این منطقه خورموج شده‌است. دوم اینکه به نظر می‌رسد نام خورموج مناسبتی با نام‌های ساسانی داشته و از از نام هرمز مشتق‌شده باشد که بعدها تبدیل به هرموز؛ هرموج و خورموج شده‌است و امروز خورموج می‌نویسند.فرهنگ‌نامهٔ بوشهر، ص ۲۹۰ به معنای خورشید در بلندای تابیده بر دشت.
سوم اینکه قدیمی‌ترین کتاب جغرافیایی که به زبان فارسی نو آغازین بر جای مانده، کتابی است با عنوان حدودالعالم من المغرب الی المشرق از مؤلفی ناشناس که آن را در سال (۳۷۲ هجری قمری - ۹۸۱ میلادی) تألیف کرده‌است. در این کتاب در ذیل نواحی آباد و پررونق جنوب غربی ایران امروز ـ خصوصاً ناحیه سیراف و اطراف دشتی ـ از شهری به نام خرمک نام‌برده شده‌است. (حدودالعالم…، ص ۳۷۴) خرمک را می‌توان، بر خورموج امروزی منطبق دانست و احتمال داد که در قرون دوم تا چهارم اسلامی و شاید در دوران باستان، خورموج امروزی را خرمک می‌نامیده‌اند که معرب آن نیز خرمق بوده‌است. در ریشه‌یابی واژگانی، خُرمُک کلمه‌ای است که از دو جزء خر+مک تشکیل شده‌است که جزء نخست -خُر-، از ریشهٔ اوستانی به معنی خوردن است و همراه با -مو- به معنی خوردنی یا هر چیز قابل خوردن می‌باشد؛ و -ک- برای تصغیر است. در نتیجه به مکانی گفته می‌شد که دارای محصولات زراعی و مواد غذایی فراوان و علی‌الخصوص خرما بوده‌است. همچنین -مُک- به معنی پوشاندن است؛ یعنی منطقه یا محل پوشیده شده از خوردنی‌ها (خرما) بوده‌است. همچنین مُک خود شکل تحریف شده از واژه‌ای فارسی میانه (پهلوی) برای درخت خرما (نخل) می‌باشد که هم‌اکنون نیز در منطقهٔ جنوب و غرب کشور و به ویژه مناطق شمال غرب خلیج فارس و حوزهٔ استان بوشهر تقریباً با همین تلفظ و درست به همین معنی رواج داشته و هنوز یک واژهٔ زنده است. واژهٔ مک در متون پهلوی را احتمالاً یک واژهٔ بازمانده از زبان ایلامی دانسته‌اند. اما واژهٔ پهلوی مک می‌تواند بازماندهٔ واژهٔ فارسی باستان به معنی گل میخ و میخ باشد؛ که شکل ظاهری درخت نخل و شباهت آن با یک میخ تزیینی می‌تواند مؤید صحت این برداشت باشد. در نتیجه به معنی -خوردنی و رویشگاه خرما- است. درخت نخل (خرما) یک درخت گرمسیری و بنابراین جنوبی بوده و از راه جنوب غرب کشور و منطقهٔ بین‌النهرین وارد ایران گردیده و عنوان شناخته شدهٔ درخت آسوریک نیز می‌تواند تصدیق کنندهٔ این ادعا باشد. در این احتمال واژهٔ خرمک نهایتاً به معنی خوردنی درخت مخ یعنی خرما بوده‌است.
میدان‌ها:
بلوارها:
ابوالمؤید رونقی بخارایی از شاعران آغاز سدهٔ چهارم هجری و روزگار سامانیان است. از او چیز چندانی به جا نمانده‌است جز دو قطعه دوبیتی و نیز گفته منوچهری که رونقی را یکی از پنج شاعر برتر شهر بخارا دانسته‌است.
سِپِهریِ بُخارایی از شاعران آغاز سده چهارم هجری است. او ستاینده سامانیان بود. او هم دوره ابوالمؤید بلخی و بوالمثل بخارایی بوده است.
مسعودی مروزی (مَ وَ) شاعر اواخر سدهٔ سوم و اوایل سدهٔ چهارم هجری است که اطلاعات زیادی از او در دست نیست."تاریخ ادبیات در ایران"، ص 370 او نخستین کسی بود که در زبان فارسی، شاهنامه‌ای منظوم سروده‌است."فرایند تکوین حماسه"، ص 94 نخستین کسی که از شاهنامه او نام می‌برد، مطهر بن طاهر مَقدِسی است. او در کتاب "البدء و التاریخ" ضمن یاد کردن از پادشاهان ایران، دو بار از مسعودی و کتابش نام می‌برد. بار نخست در شرح پادشاهی کیومرث از قول شاهنامه مسعودی می‌نویسد:
و بار دوم در پایان سرگذشت پادشاهان ایران، می‌نویسد که مسعودی سروده‌است:
نکته مهمی که مَقدِسی تصریح می‌کند این است که ایرانیان، این شاهنامه را به منزله تاریخ ملی خود می‌پنداشتند و تصاویری از رزم پهلوانان را به آن اضافه می‌کردند."تاریخ ادبیات در ایران"، ص 371
دومین کسی که از مسعودی و اثرش نام می‌برد، ثعالبی است. او نیز در کتاب "غرر اخبار" دو بار از شاهنامه مسعودی نام می‌برد. بار نخست در شرح پادشاهی طهمورث می‌نویسد: «و به گفته مسعودی در مزدوج خود به فارسی، طهمورث قهندز را در مرو ساخت».
و بار دوم در شرح پادشاهی بهمن نوشته‌است: «مسعودی مروزی در مزدوج خود به فارسی می‌نویسد که بهمن زال را کشت و تنی از کسان او را زنده نگذاشت»."فردوسی و شاهنامه‌سرایی"، ص 84
شاهنامه مسعودی آن‌گونه که از نوشته مَقدِسی برمی‌آید باید در حوالی سال سیصد هجری قمری سروده باشد. همچنین اثر او، مثنوی مشهوری بوده در بحر هزج مسدس بر وزن مفاعیلن/مفاعیلن/فعولن و شاید گاهی ابیات هزج مسدس مقصور بر وزن مفاعیلن/مفاعیلن/مفاعیل نیز در آن وجود داشته‌است.حماسه سرایی در ایران، ص 162
تتو (روسی:Татu، ) نام یک گروه موسیقی دونفرهٔ روسی است که در سال ۱۹۹۹ توسط ایوان شاپووالوف بنیان گذاشته‌شد. گروه از دو عضو اصلی لنا کاتینا و یولیا ولکوا شکل گرفته‌است. نام گروه آن‌ها خلاصه شدهٔ جملهٔ روسی Ta lyubit Tu می‌باشد که معنای این دختر آن دختر را دوست دارد است. پیش از این، کاتینا و ولکوا به عنوان یک زوج همجنس‌گرا معرفی می‌شدند، اما مستند سال ۲۰۰۳ آن‌ها، "تشریح تتو"، نشان داد که این موضوع تنها بخشی از تبلیغات گروه بوده‌است و این مطلب صحت ندارد.Tatu: We aren't lesbians | The Sun |Showbiz|Bizarre ولکوا در این رابطه گفت: او (مدیر برنامه) ما را به عنوان یک زوج لزبین معرفی کرد. ما می‌خواستیم تا مردم آن‌ها را درک کنند و آن‌ها را مورد انتقاد قرار ندهند. آن‌ها به اندازه بقیه آزادی دارند.
در سال ۲۰۰۴، بعد از آن‌که آن‌ها از تهیه‌کننده‌شان جدا شدند وقفه‌ای در فعالیت‌های آن‌ها پیش آمد. در ۲۰۰۵، آلبوم‌های "خطرناک و در حرکت" و "لایودی اینولیدی" را منتشر کردند. در ۲۰۰۶، تتو یک آلبوم تلفیقی را عرضه کرد و سپس، ریسک قطع مذاکره با یونیورسال میوزیک را پذیرفت. سومین آلبوم استودیویی روسی آن‌ها با عنوان "Upravleniye Otbrosami" در آوریل ۲۰۰۸ عرضه شد، و سومین آلبوم استودیویی انگلیسی‌شان، مدیریت هرز، انتظار می‌رود که به عنوان موسیقی متن فیلم یافتن تتو عرضه شود.این دو نفر موفقیت جهانی خود را با اولین تک‌آهنگ انگلیسی زبان خود به نام «تمام چیزهایی که او گفت» (All the Things she said) بدست آوردند.
این گروه تاکنون موفق به فروش ۱۰ میلیون نسخه آلبوم در سرتاسر جهان شده؛ و همچنین پرفروش‌ترین گروه موسیقی در روسیه می‌باشد.
در مارس ۲۰۱۱ گروه تتو منحل شد.
لنا کاتینا بزرگترین فرزند سرگئی وازی لیویچ کاتین یک آهنگساز مشهور موسیقی پاپ در روسیه و انیسا ویسولودونا کاتینا است. خواهر کوچکتر او پدر دیگری دارد و برادر کوچکترش هم از مادر دیگری به‌دنیا آمده‌است. لنا تربیت مذهبی داشته به کلیسای ارتدوکس روسیه معتقد است.
جولیا هم‌اکنون صاحب دو فرزند دختر و پسر است. دختر او ویکتوریا نام دارد و نام پدر این دختر پاول سیدوروف است. ویکتوریا در تاریخ ۲۳ سپتامبر سال ۲۰۰۴ به دنیا آمده‌است. پسر یولیا در ۲۷ دسامبر ۲۰۰۷ به دنیا آمد. نام پدر او اولگ ولکوا است.
آلبوم‌های استودیویی (به زبان روسی)
آلبوم‌های استودیویی (به زبان انگلیسی)
آلبوم‌های تلفیقی
فیروز مشرقی(مرگ ۲۸۳ قمری) شاعر عهد طاهریان و صفاریان و معاصر عمرو لیث صفاری (۲۶۵–۲۸۷) بود و به سال ۲۸۳ هـ. ق درگذشت.
تذکره نویسان از احوالش اطلاعی نداده‌اند. از میان اشعار او ۹ بیت شامل سه قطعه دو بیتی و سه بیت مفرد برجای مانده‌است.
محمودِ وراق هروی شاعر پیشگام پارسی‌گو، هم‌دوره با دودمان‌های طاهریان و صفاریان بود. از او تنها یک دوبیتی به جا مانده‌است:
محمود وراق هروی را از معاصران پادشاهان طاهری شمرده و وفاتش را به سال ۲۲۱ نوشته‌اند.
اِلِنا سرگیونا کاتینا متولد ۴ اکتبر ۱۹۸۴ در مسکو، روسیه) مشهور به لنا کاتینا به‌همراه یولیا ولکوا یکی از دو خواننده گروه مشهور موسیقی پاپ تاتو بود. او به عنوان یک دختر ۸ ساله وارد نمایش تجاری روسی شد، گروه موسیقی کودکان Avenue، و سپس در سال ۱۹۹۹ گروه Neposedi. کاتینا توسطِ ایوان شاپو والوف برای پروژه اش انتخاب شد؛ که بعدها تبدیل به مشهورترین گروه موسیقی روسی زمان شد. t.A.T.u کاتینا در سراسر جهان مشهور شد به خاطر شاهکارهایی مانند "All The Things She Said " ،"Not Gonna Get Us" و "All About Us". در سال ۲۰۰۹ آشکار شد که کاتینا قصد دارد، فعالیت تک نفره را دنبال کند.
اومتولد موسکو سال ۱۹۸۴ است، کاتینا بزرگترین فرزند، از بین سه فرزند و تنها دختر اینسا کاتینا و سرگی کاتین، آهنگساز مشهور موسیقی پاپ روسیه است. خواهر ناتنی کوچکترش کاتیا پدری متفاوت از او دارد و برادر ناتنی او ایوان هم مادری متفاوت. او به صورت مذهبی بزرگ شد و جزء مسیحیان اورتودوکس روسی می‌باشد.
سرگرمی‌های او در زمان کودکی، شامل ژیمناستیک، رقص باله، رقص روی یخ، شنا و اسب سواری بوده‌است. او یک پیانیست ماهر نیز می‌باشد و به مطالعه کتاب، مخصوصاً کتاب‌های رمان علاقه دارد .کاتینا در مصاحبهٔ تلورینی TeleHit در ۲۰۰۶ بیان کرد که وقتی جوان‌تر بوده به آثار هنرمندانی چون لد زپلین، دیپ پرپل و پینک فلوید گوش می‌کرده است.
در ۱۹۹۳ به گروه مشهور کودکان روسیه Avenue، جایی که به مدت ۳ سال در آن خوانندگی کرد، ملحق شد. در ۱۹۹۶ در ۱۲ سالگی برای ورود به گروه Neposedi (محبوب‌ترین و با اعتبارترین گروه همخوانی کودکان) امتحان داد و بعد از این که گروه داوران را به خاطر کیفیت صدایش تحت تأثیر قرار داد انتخاب شد. او ۳ سال در Neposedi باقی ماند. در مدت حضورش در آنجا کاتینا با یولیا ولکوا خواننده گروه ملاقات کرد. در سال ۱۹۹۹، دخترها دوباره با هم آشنا شدند؛ اما این بار به عنوان گروه دو نفره تاتو.
سازنده و مدیر گروه تاتو، ایوان شاپووالوف توضیح داد که ایدهٔ تشکیل گروه نشأت گرفته از شیدایی و هوس عمومی دختر مدرسه‌ای های عاشق لزبین در بین مردان است، با علم به این که گروه می‌تواند به شدت جذب گروه‌های هواداران متنوع شود. بعد از آزمایش ۴۰۰ دختر شاپووالوف لنا را با ۱۵ سال سن برای گروه تاتو انتخاب کرد. با توجه به آماده‌سازی پروژه لنا فرصت ضبط دموهایی (به عنوان (گروه تاتو را داشت، مانند "Belochka" و "Yugoslaviya". یولیا ولکوای ۱۴ ساله کمی بعد از آن به پروژه پیوست، و درسال ۲۰۰۱، این گروه ابتدا در روسیه و بعد نیز در کل جهان بسیار مشهور شد. شاپووالوف با احساس رضایت از انتخاب‌هایش یولیا و لنا را به تاتو ملحق کرد، اما قرارداد با شاپووالوف آن‌ها را ملزم می داشت به ارائهٔ تصویر یک لزبین. بعد از جدایی از شاپووالوف در ۲۰۰۴ آن‌ها واضح و روشن بیان کردند که شاپووالوف این تصور را به وجود آورده و حتی به آن‌ها گفته شده بود که در مصاحبه‌ها چه چیزی را بیان کنند.
t.A.T.u. به زودی تبدیل به موفق‌ترین گروه روسی تاریخ شد، با توجه به شاهکارهایی که از خود باقی گذاشت مانند، "All The Things She Said"، "Not Gonna Get Us" و "All About Us". آن‌ها همچنین در مسابقهٔ موسیقی یورو ویژن ۲۰۰۳ شرکت کردند و با قطعات Ne Ver', Ne Boysia مقام سوم را کسب کردند. در ۲۰۰۴ دخترها آشکار کردند رابطهٔ لزبین فقط یک تصور و ظاهرسازی بوده، و آن‌ها تصمیم گرفتند از ایوان شاپووالوف و جدا شوند. در سال ۲۰۰۷ لنا به همراه هم گروهیش یولیا ولکوا در فیلم "تو و من" به همراه میشا بارتون (نقش اول) بازی کردند. فیلم توسط رولاند جاف کارگردانی شده بود و در "فستیوال فیلم کن" ۲۰۰۸ ارائه شد.
او آلبوم تک نفره اش را در ۲۰۱۲ منتشر کرد. از آنجایی که سال‌ها از انتشار یک تک‌آهنگ از او می گذشت، این قطعه به‌طور وسیعی به عنوان اولین تک‌آهنگ کاتینا مطرح شد. او در مکانهای متفاوتی مثل لس آنجلس، نیو یورک و شهر خودش، مسکو به ضبط مشغول بوده‌است، البته بیشتر قطعات را در لس آنجلس ضبط کرده‌است. در سایت رسمی گروه این مسئله که لنا قرار است عهده‌دار یک مسیر تنها تحت مدیریت لیبل T.A. Music باشد نیز بیان شد. او کار با اعضای گروه تاتو را در میانهٔ سال ۲۰۰۹ شروع کرد. کاتینا در ۱۲ ژانویه در نمایش پرایدفست در میلواکی هم در بخش افتاحیه حضور داشت. در روز نمایش اش در پرایدفست، کاتینا یک قطعه برای دانلود آزاد از آلبوم آینده اش به نام "Lost in this Dance" منتشر کرد. در ۱۷ ستامبر ۲۰۱۰ کاتینا در کلوب "۱۰۱۵ فولوم" در سان فرانسیسکو نمایش اجرا کرد. در ۳ فوریه کاتینا برنامه‌ریزی کرد تا اولین نمایش خود در ۲۰۱۱ را در مهمانی XLV در استادیم Cotton Bowl در دالاسِ تگزاس به همراه The Village People, Cazwell, Lady Bunny, DJ Hector Fonseca و DJ Enfernoبرگزار کند. به هر حال، کنسرت در ۳۱ ژانویه لغو شد چون تنها ۱۳ بلیت برای نمایش به فروش رفت. اخیراً او تک‌آهنگی به نام "Guardian Angel" را با گروه پست هاردکر کانادایی به نام "Abandon All Ships" ضبط کرد که در اولین آلبوم آن‌ها Geeving، در ۲۰۱۰ قرار دارد.
او در سال ۲۰۱۱ در یک فیلم درام به نام "تو و من" ظاهر شد که علاوه بر او عضو دیگر گروه تاتو، یولیا ولکوا هم در آن نقش آفرینی می‌کرد، به علاوهٔ میشا بارتون در نقش لانا استار وکو، کسی که در سایت هواداران گروه تاتو با دوستش ملاقات می‌کند و سپس با آن دختر در مسکو روسیه ملاقات می‌کند. این اولین فیلم لنا و یولیا با همدیگر می‌باشد که در ۱۳ فوریه ۲۰۱۱ منتشر شده‌است.
نقش اجرا شده توسط لنا و یولیا بسیار کم و در حدود ده ثانیه بود.
گروه تاتو
یولیا الگوونا ولکاوا (زاده ۲۰ فوریه ۱۹۸۵، روسیه). خوانندهٔ گروه موسیقی پاپ تتو است که بیشتر با نام جولیا ولکوا شناخته می‌شود.
ولکوا تنها فرزند خانواده است، در مسکو در خانواده‌ای با سطح متوسط رشد کرد. پدرش اولِگ ولکوا یک تاجر و مادرش لاریسا ولکوا آرایشگر می‌باشد. ولکوا در ۶ سالگی در مدرسهٔ موسیقی ثبت نام کرد و شروع به یادگیری نواختن پیانو کرد. وقتی ۹ ساله بود به گروه کر کودکان روسی، Neposedi پیوست، جایی که او بعداً خواننده گروه t.A.T.u.، لنا کاتینا را در آن ملاقات کرد.
در ۱۱ سالگی به مدرسهٔ استعدادهای موسیقی کودکان منتقل شد و سه سال بعد Neposedi را ترک کرد تا به تتو ملحق شود. او تأکید که او را به خاطر بدرفتاری از آنجا اخراج کرده‌اند اما نمایندگان Neposedi این را تکذیب می‌کنند، با بیان این موضوع که او مانند سایر اعضا تنها در سن مشخص فارغ تحصیل شد.
در فوریه ۲۰۰۳ بعد از دیده شدن ولکوا در کلینیک سقط جنین در مسکو گزارش شد که او یک سقط داشته‌است، این موضوع بعدها توسط ولکوا در مجموعهٔ مستند آناتومی تتو در ۲۰۰۳ تأیید شد. ولکوا در ماه می ۲۰۰۴ اعلام کرد که او از دوست پسر خیلی قدیمی خود، پاوِل سیدوروف حامله بوده که باعث مجادلاتی نیز شد زیرا که سیدوروف از قبل همسر و دختری داشته‌است. دختر یولیا، ویکتوریا پاو لونا ولکوا در ۲۳ ستامبر ۲۰۰۴ در مسکو به دنیا آمد. یولیا ارتباطش را با سیدوروف قطع کرد.
بعد از جدایی ولکوا و سیدوروف شایعاتی پخش شد مبنی بر این این که قرار است یولیا با عضو سابق گروه Smash!! ولاد توپالوف ازدواج کند یا او با رپر روسی تیماتی قرار می گذارد. بعد از آن ولکوا دوستی دراز مدتی با تاجری به نام پرویز یاسینوف داشت. مطبوعات اعلام کردند که ایندو ازدواج کردند و یویلا به خاطر او مسلمان شده، اما یولیا این را رد کرد. حدوداً در ژانویه ۲۰۰۷ گزارش و تأیید شد که یولیا دومین فرزندش را حامله است؛ اولین فرندش از یاسینوف. ولکوا پسرش سمیر را در ۲۷ دسامبر ۲۰۰۷ در مسکو به دنیا آورد. این زوج اعلام کردند که قرار بوده که در آینده با یکدیگر ازدواج کنند. در ۲۰۱۰ ولکوا تأیید کرد که او و یاسینوف به هم زده‌اند، اما این ادعا که او را از پسرش جدا کرده‌اند را رد کرد. در ۵ ژانویهٔ ۲۰۰۸ تتو یک کنسرت را به دلیل مریضی ولکوا لغو کرد. سایت رسمی اطلاعات دقیقی در مورد مریضی او نداد. رساناها حدس زدند که او دچار افسردگی پس از زایمان شده، یا یک عمل جراحی پلاستیک برای تسحیل لب‌های خود داشته‌است، اما هیچ‌کدام از اینها تأیید نشد. در ۱۹ ژانویه یک وبلاگ از لنا نامه‌ای دریافت کرد که حال یولیا بهتر شده‌است و کمی بعد یولیا ظاهر شد و شروع به از سر گرفتن فعالیت‌های عادیش کرد. بسیاری از سایت‌های روسی اعلام کردند که یولیا تتو را ترک کرده و قصد دارد در مارس ۲۰۰۹ فعالیت تکی را آغاز کند. وبلاگ گروه خروج را تکذیب کرد اما اعلام کرد که هر دو آن‌ها از این پس پروژه‌های تک نفره‌ای را خواهند داشت و تتو یک کار تمام وقت نخواهد بود. به هر حال، در اوایل ژانویه آن دو فیلمی را منتشر کردند و اعلام کردند که آن‌ها همچنان با هم می‌باشند قرار است آهنگ‌های بیشتری را در ۲۰۱۰ منتشر کنند.
بعد از تولید آلبوم Waste Management، اعلام شد که تتو دیگر یک پروژهٔ تمام وقت نخواهد بود و جولیا و لنا هردو بر روی فعالیت‌های تک نفرهٔ خود کار خواهند کرد. جولیا در این سال بر روی آلبومش در لس آنجلس و مسکو کار می‌کرد و این را بیان کرد که می‌خواهد سبک جدیدی به نام "Sex Rock" یا Electronic Rock"" را معرفی کند. همچین توضیح داد "من نمیخوام از سبک t.A.T.u. به R&B برم، من rock رو دوست دارم. فقط قراره کمی سکسی و الکتریک باشه، اما قرارنیست من همه اسرار رو الان بیان کنم."
بعداً توسط هواداران اعلام شد که او با هنرمند آمریکایی Lady Gaga برای آلبومش یک قطعهٔ دو نفره ضبط کرده. آهنگ "Let's Just Disappear" نام داشت. هواداران به خاطر آهنگ بسیار گیج شدند، زیرا بیان شد که آهنگ در اصل برای "باستین ون شیلدز" می‌باشد، نه جولیا و نه بانو گاگا. در ۲۰ مارس ۲۰۱۰ وقتی از او در مورد آهنگ با بانو گاگا سؤال شد او توضیح داد "من همچین قطعه ی دونفره‌ای رو ضبط نکردم. صدا شبیه اما مال من نیست. من اصلاً قطعه‌ای با بانو گاگا نخوندم". او همچنین در مصاحبه اعلام کرد که نیمی از آلبوم ضبط شده و کاملاً آماده است. از جولیا در مورد تور گذاشتن سؤال شد و او توضیح داد"دارم تلاش می کنم یک تور در کل دنیا انجام بدم. نمایش‌های زنده هم با t.A.T.u. به کل متفاوت خواهد بود. من خودم تنها، یک نمای زیبا با نمایشگرای بزرگ، هرکدومشون یک فیلم کوتاه خواهند داشت. من می خوام که هوادارا توی اونها باشن، میخوام به اونا کمک کنم که احساس کنن قسمتی از چیزی هستن و قسمتی از نمایش من باشن و ببینم که اونها با من به اطراف دنیا مسافرت می کنن." در ۱۷ ژانویه ی ۲۰۱۱ جولیا تکه‌ای از اولین تک آنگش به نام "Woman All The Way Down" را منتشر کرد. بعدها به صورت جهانی برای دانلود منتشر خواهد شد. این اولین تک‌آهنگ یک نفرهٔ او از ۲۰۰۸ می‌باشد. در مصاحبه‌ای که با او شد در مورد موسیقی اش از او سؤال شد و او پاسخ داد که او شعری نمی‌نویسد، فقط قطعات انگلیسی را ضبط می‌کند (البته آهنگ‌ها ی روسی هم در برنامه قرار دارند) و آلبوم قرار است به صورت جهانی منتشر شود. شیعاتی در مورد آلبوم جولیا وجود داشته، اول این که جولیا 4 آهنگ را در ۲۰۱۰ ضبط کرده، دو اینکه اولین تک‌آهنگ تصیری او در چهار ماه اول یا دوم سال منتشر خواهد شد. سوم اینکه مدیر و تهیه‌کنندهٔ او، دیوید جانک تماسهایی در مورد نقشه‌های تک نفرهٔ جولیا گرفته‌است. بعدها این شایعه پخش شد که او با احتمالاً با گروه Universal Music Russia، لیبلِ ضبطِ سابق t.A.T.u. قرارداد خواهد بست، ام هیچ اطلاعاتی داده نشد. مشخص شد که او با جانا رادکْوسکی و گروه تولیدش کار می‌کند. اما آن‌ها کارهای او را تولید نمی‌کنند. به علاوه این هم اعلام شد که او با Sony BMG قرارداد بسته است.
ولکوا در اولین فیلمش در کنار لنا کاتینا و یک هنرپیشه بریتانیایی به نام میشا بارتون در فیلم تو و من بازی کرد که داستان دو دوختر جوان است که همدیگر را در کنسرت t.A.T.u. در مسکو ملاقات می‌کنند و عاشق یکدیگر می‌شوند. فیلم بر اساس یک رمان به نام "بازگشت تتو" ساخته شد که برگرفته از حوادثی واقعی بود.
گروه تتو
محمد بن مخلد سگزی زاده سیستان و از نخستین شاعران به زبان فارسی بود.
از وی شعری در ستایش یعقوب لیث صفاری به جا مانده‌است:
بسام کُرد از پیشگامان سرایش شعر به زبان پارسی است. بسام از خوارج سیستان بود و به یعقوب لیث صفاری پناه آورده بود."تاریخ سیستان" ۲۱۶ از نوشتهٔ مؤلف ناشناختهٔ "تاریخ سیستان" بر می‌آید که شعرها گفته‌است. خود مؤلف از وی تنها شعری یاد می‌کند که به مناسبت قضیهٔ جنگ یعقوب با عمار خارجی"تاریخ سیستان" ۲۱۲ سروده شده‌است:
ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد.
محمد بن وصیف سگزی (سیستانی) نامه‌نگار (دبیر رسایل) یعقوب لیث صفاری بود. گروهی سرایش نخستین شعر فارسی را از او می‌دانند.
بر پایه کتاب "تاریخ سیستان"، وی نخستین کسی بود که به زبان فارسی، شعر عروضی گفت. نگارنده بخش کهن تاریخ سیستان، آنجا که گفت‌و‌گو از اول شعر فارسی است درباره محمد وصیف سگزی می‌نویسدتاریخ سیستان. به‌تصحیح ملک‌الشعرای بهار، صفحه‌ی 210:"اول شعر پارسی اندر عجم او گفت و پیش از او کسی نگفته بود که تا پارسیان بودند سخن پیش ایشان به رود بازگفتندی بطریق خسروانی و چون عجم بر کنده شدند و عرب آمدند شعر میان ایشان بتازی بود ..."پس از آن‌که یعقوب لیث صفاری، در سال ٢۵۱ هجری قمری، خوارج را شکست داد، شاعران به رسم زمانه شعر به عربی در ستایش او سرودند. یعقوب گفت: «چیزی که من اندر نیابم، چرا باید گفت». در این هنگام، محمد بن وصیف او را به زبان فارسی ستایش کرد.تاریخ ادبیات ایران، صادق رضازاده شفق، چاپخانه دانش، تهران، ۱۳۲۱
گفته می‌شود که این شعر، نخستین شعر فارسی است که منسوب به اوست:
ابوالحسن ابتهاج (۸ آذر ۱۲۷۸ – ۶ اسفند ۱۳۷۷Obituary: Abol Hassan Ebtehaj - Arts & Entertainment - The Independent) پایه‌گذار اصلی برنامه‌ریزی توسعه در ایران که در فاصله سالهای ۱۳۳۳ تا ۱۳۳۷ مدیر عاملدر آن زمان ریاست سازمان بر عهده مدیر عامل بود. سازمان برنامهنام سازمان بعداً به سازمان برنامه و بودجه تغییر یافت. بود. او همچنین از دی ماه ۱۳۲۰ به مدت هفت سال مدیرعامل بانک ملی ایران بود.خاطرات ابوالحسن ابتهاج - جلد ۱ - انتشارات علمی - بهار ۷۱ - صفحهٔ ۸۵
ابوالحسن ابتهاج از پدری گرگانی میرزا ابراهیم خان ابتهاج‌الملک تفرشی و مادری رشتی در رشت متولد شد. برادر غلامحسین ابتهاج بود. پدرش میرزا ابراهیم خان تفرشی ملقب به ابتهاج‌الملک سالها تحت نظارت فتح‌الله خان اکبر سردار منصور (سپهدار اعظم رشتی) مسئول گمرک انزلی و همچنین پیشکار او بود که در زمان تسلط جنگلی‌ها بر جنگل به دلیل رابطه نزدیک با دولت انگلستان و بهائی شدن توسط یکی از آنها دستگیر و کشته شد؛خاطرات ابوالحسن ابتهاج - جلد ۱ - انتشارات علمی - بهار ۷۱ - صفحهٔ ۱۳The Forgotten Schools: The Baha'is and Modern Education in Iran, 1899-1934 (International Library of Iranian Studies)
,Soli Shahvar,Tauris Academic Studies, Year: 2009, Page 208.ولی در روایتی دیگر، پدرش به دست یکی از اسلام‌گرایان، با داس، کشته می‌شود.
ابتهاج تحصیلات ابتدایی را در مدرسه بهائی تربیت آغاز نمود.Cultural Genocide
Law, Politics, and Global Manifestations,Jeffrey S. Bachman,Taylor & Francis,2019, Page 261.
هنگامی که ۱۱ سال داشت به همراه برادرش غلامحسین به پاریس و سپس بیروت به جهت تحصیل فرستاده شد. هنگامی که سه سال بعد این دو به منظور دیدار خانواده به ایران آمدند جنگ جهانی اول آغاز و مانع از بازگشتشان به بیروت شد. اندکی بعد بخشهایی از گیلان به وسیله روسها اشغال شد و پدر مصلحت را در آن دید که ابوالحسن دور از رشت و در تهران باشد و در آنجا به صورت خصوصی تحصیلاتش را ادامه دهد.خاطرات ابوالحسن ابتهاج - جلد ۱ - انتشارات علمی - بهار ۷۱ - صفحه ۱–۵ او که علاقهٔ وافری به دانستن داشت به هنگام تحصیل در مدرسه یک دوره از دائرةالمعارف بریتانیکا را سفارش داد و در حالی که تنها شانزده یا هفده سال داشت با توجه به تسلطش به زبان انگلیسی شروع به مکاتبه با روزنامه دمورنینگ پست (The Morning Post) چاپ لندن در خصوص مسائل ایران نمود.
نخستین شغل وی مترجمی یک افسر انگلیسی در رشت بود.خاطرات ابوالحسن ابتهاج - جلد ۱ - انتشارات علمی - بهار ۷۱ - صفحهٔ ۱۰ ابتهاج در سال ۱۲۹۹ پس از انجام مصاحبه و شرکت در آزمون ورودی به استخدام بانک شاهنشاهی ایران (به عنوان مدیر دارالترجمه) درآمد و مدارج ترقی را به سرعت پیمود.خاطرات ابوالحسن ابتهاج - جلد ۱ - انتشارات علمی - بهار ۷۱ - صفحهٔ ۱۷ به طوری که در سال در سال ۱۳۰۹ به سمت معاونت بازرس کل منصوب شد. این ارتقا او را مبدل به یکی از ارشدترین مقامات ایرانی بانک نمود. با این حال پیشرفتش او را راضی نمی‌کرد. به خصوص که می‌دید در این زمینه تبعیضهایی نه فقط برای او بلکه برای همه ایرانیانی که برای بانک شاهی کار می‌کردند وجود داشت. در نهایت این امر باعث شد که پس از ۱۶ سال کار کردن برای بانک از شغلش استعفا دهد و با توجه به سابقه آشناییش با علی اکبرخان داور به خدمت وزارت مالیه درآید. دو سال بعد یعنی در سال ۱۳۱۷ به معاونت بانک ملی ایران، در سال ۱۳۱۹ به ریاست بانک رهنی و نهایتاً در سال ۱۳۲۱ به ریاست بانک ملی رسید. جایی که به او این امکان را می‌داد که سیاستهایش را به مؤسسه‌ای دیکته کند که زمانی به درخواست او برای شرایط برابر گوش نداده بود. به نوشته سر دنیس رایت او در این دوره به تفوق بانک شاهی خاتمه داد و بانک ملی را از هر جهت تبدیل به بانک مرکزی کشور نمود.
اما روحیهٔ سازش‌ناپذیر او در برابر مداخله و فساد، دشمنان بسیار برایش آفرید و نهایتاً در سال ۱۳۲۹ از ریاست بانک کنار گذاشته شد و به عنوان سفیر ایران در فرانسه منصوب گردید. هر چند او تمایلی به این پست نداشت علا وی را متقاعد ساخت که ماندنش در ایران به صلاحش نیست. نتیجتاً عازم آن کشور شد اگر چه با توجه به روحیه اش و اختلاف ایجاد شده با وزارت خارجه پس از دو سال از سفارت معزول گردید. اما با توجه به شهرت بین‌المللی که تا آن موقع کسب کرده بود به او پیشنهاد شد که به صندوق بین‌المللی پول برود؛ لذا در سال ۱۳۳۱ ابتدا به عنوان مشاور رئیس صندوق و سپس به عنوان مدیر بخش خاورمیانه این نهاد بین‌المللی مشغول به کار شد. روابطی که در این دوره با شخصیتهای مهم مالی دنیا برقرار کرد برای فعالیتهای بعدی او مفید واقع گردید.
او در سال ۱۳۳۳ با اتمام قراردادش به ایران آمد و به ریاست سازمان برنامه منصوب گردید. حضور او در سازمان برنامه مصادف با سال پایانی برنامه عمرانی اول بود و جالب آن است که بخش قابل توجهی از اعتبارات این برنامه در همین دوره هزینه گردید.[نیازمند منبع] او سپس به تدوین برنامه عمرانی دوم به کمک کارشناسان و نخبگان کشور مبادرت ورزید و اجرای آن را تا سال ۱۳۳۷ - یعنی تقریباً تا نیمه آن - بر عهده داشت.
اما خدمت اصلی و مهم ماندگار ابتهاج طی دوره تصدیش، تحول در ساختار برنامه‌ریزی در ایران و استفاده از دانش اقتصاد در برنامه‌ریزی بود. اولین چیزی که توجه او را جلب کرد نبود یک دفتر اقتصادی در سازمان برنامه بود. چیزی که ایجاد آن در شرایط آن روز چندان ساده نمی‌نمود. او می‌نویسد: