moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
داریوش در یکی از خاطراتش می‌گوید: یک روز برای تمرین ترانه «بوی خوب گندم» به منزل واروژان رفته بودم و در حالی که پیانو می‌نواخت چشمم به قاب عکسی افتاد که بالای پیانو بود. عکس یه پسر بچه ای که با چشمان گریان به اطراف خود خیره شده بود نظرم را جلب کرد و به او گفتم: واروژ ببین این بچه هم از نواختن تو به گریه افتاده که او در پاسخ گفت: اتفاقاً این آهنگ از گریه‌های او ساخته شده و واقعاً موسیقی پاپ به او بدهکار است و به راستی جایش خالی است.
حمیدرضا حامی از خوانندگان داخل ایران در آلبومی به نام بوی گندم این ترانه را بازخوانی کرده است.
گوادر () بندری‌ست که در-نیمروز ایالت بلوچستان در پاکستان جای‌دارد.
ریشه‌ی نام این‌شهر ازدوواژه‌ی «گْوات»+«در» (به-چمار «دروازه‌ی باد» در بلوچی) ستانده‌شده‌است.
این‌بندر بر-کرانه‌ی دریای مکران واقع شده و بندری درحال‌پیشرفت‌است.دِهْیویِ پاکستان در-سال 2007 امتیاز عملیات بندری گوادر را برای 25-سال به‌یک‌شرکت سنگاپوری واگذاشت و برای 40-سال آینده آن‌را یک بندر آزاد بی‌باژ شناساند.سرمایه‌گذاران چینی نیز در-تأسیسات بندری‌ی گوادر سرمایه‌گذاری کرده‌اند.
دراین‌شهر به‌جزاین‌که فرهنگ آریایی پیشتاز'است،اثر ازفرهنگ‌های سامی و حامی هم دیده‌می‌شود.
بندر گوادر از-رقیبش بندر چابهار تنها 72-کیلومتر فاصله دارد.
منطقهٔ گوادر در دوران باستان بخشی از استان گدروزیا در شاهنشاهی ایران بود.
پس از حملهٔ عرب‌ها این شهر توسط نیروهای محمد بن قاسم در سال ۷۱۱ میلادی اشغال شد. بعدها این منطقه در دست گورکانیان هند و صفویان افتاد. پرتغالی‌ها در سال ۱۵۸۱ گوادر را تسخیر کرده و سوزاندند. در طی دویست سال پس از آن، فرمانروایی منطقه در دست حاکمان محلی قبایل بلوچ بود. خان کلات در سال ۱۷۸۳ حاکمیت گوادر را به تیمور سلطان، حاکم مسقط واگذار کرد.
این شهر در سال ۱۹۵۸ بخشی از کشور تازه‌بنیاد پاکستان شد و در سال ۲۰۰۲ جزئی از ایالت بلوچستان این کشور به‌شمار آمد.
سید ظهور شاه هاشمی
Wikipedia contributors, "Gwadar," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Gwadar&oldid=210897156
رشته‌کوهِ باغران ۱۰۰ کیلومتر طول و ۱۳ کیلومتر عرض دارد و در جهت شمال غرب - جنوب شرق از نزدیکی شهر خوسف آغاز گشته و پس از گذر از جنوب شهر بیرجند، تا شهر سربیشه ادامه می‌یابد. بلندترین ارتفاع آن ۲۷۰۶ متر و در نزدیکی مزار کاهی واقع است.
نام این کوه از ترکیب دو جزء باغ و ران (پسوند مکان) به دست آمده است و به معنی محل باغ و درختستان است. دلیل این نامگذاری کهن، وجود چشمه‌ساران و باغهای زیادی است که در دره‌ها و کوهپایه‌های آن وجود دارد (به نقل از بهارستان آیتی).
در رشته کوه باغران، رد پای حیوانات عظیم الجثه مربوط به ۳۰ تا ۵۰ میلیون سال قبل به روی لایه‌های موسوم به فلیش در صخره‌های مربوط به دوران سوم زمین‌شناسی و به صورت حفره‌های بیضی شکل در حد فاصل روستاهای روشناوند و چهکند در سال ۱۳۷۷ کشف شده است.
کال جنگال یکی از سنگ نگاره‌ها و سنگ نبشته‌های برجای مانده از ایران باستان در نزدیکی ییلاق رچ (حد فاصل بیرجند و خوسف) است که برآورد می‌شود مربوط به دوره اشکانیان باشد. این مجموعه شامل سنگ نگارهٔ نبرد یک جنگاور با یک شیر و نیز سنگ نبشته‌هایی به خط پهلوی است.
در بخش شرقی این کوه مزار کاهی قرار دارد که گفته می‌شود آرامگاه خواهر علی بن موسی الرضا است. غار چنشت، سنگ نگاره‌های لاخ مزار کوچ و کال جنگل در این رشته کوه واقع شده‌اند. در میان دره‌های این رشته کوه، زیباترین روستاهای شهرستان بیرجند قرار دارند.
بند عمرشاه و بند دره دو سد تاریخی هستند که بر آب راه‌های این کوه احداث شده‌اند.
دَریای سیاه دریایی است واقع در جنوب شرقی اروپا منشعب از دریای مدیترانه. دریای سیاه بین آسیا و اروپا واقع شده و حد غربی قفقاز را تشکیل می‌دهد.
دریای سیاه در شمال توسط تنگه کرچ به دریای آزوف و در جنوب غربی به وسیله تنگه بُسفُر به دریای مرمره و مدیترانه متصل می‌شود. این دریا، شش کشور هم‌کرانه با آن، یعنی کشورهای روسیه، رومانی، بلغارستان، اوکراین، گرجستان و ترکیه را، از طریق دریای مدیترانه به اقیانوس اطلس پیوند می‌دهد.
مناطق کرانه‌ای دریای سیاه در غرب و شمال هموار است اما در سمت شرق و جنوب و در حوالی شبه‌جزیره کریمه کوهستانی است. بسیاری از پژوهشگران بر این باورند که سرزمین اصلی مردم هندواروپایی (و بنابراین آریایی‌ها) دشت‌های شمال دریای سیاه بوده‌است.
پنج رود بزرگ به نام‌های دانوب، دنیپر، دنیستر، دن (رود) و کوبان به دریای سیاه می‌ریزند. نام چهار رود اول، همگی از ریشه زبان‌های ایرانی است و از واژه سکایی دانو (dānu) گرفته شده که به معنی رودخانه در زبان سکاها است.Mallory, J.P. and Victor H. Mair. "The Tarim Mummies: Ancient China and the Mystery of the Earliest Peoples from the West". London: Thames and Hudson, 2000. p. 106. Абаев В. И. Осетинский язык и фольклор (Ossetian language and folklore). Moscow: Publishing house of Soviet Academy of Sciences, 1949. P. 236 افزون بر پنج رود بزرگ یاد شده، چهار رود نیز از ترکیه به این دریا می‌ریزند که به ترتیب از غرب به شرق عبارت‌اند از سقاریه، قزل‌ایرماق، یشیل‌ایرماق، و کوروه. ریزشگاه کوروه به دریا در باتومی گرجستان است.
امروزه بیشتر نام‌های نوین این دریا، ترجمه‌ای از گزاره فرانسوی Mer noire است. در زبان‌های پیرامون این دریا همین نام به‌کار برده می‌شود:
در برخی از نام‌ها به‌طور قطع پیش از سدهٔ سیزدهم میلادی پدید نیامده‌اند ولی برخی دیگر کهن‌تر هستند.
در یونانی نام تاریخی افکسینوس پونتوس بر این دریا نهاده می‌شده‌است. همچنین در ادبیات یونانی از نام ماروی ثالاسا یاد شده‌است.
در متون قدیمی فارسی به این دریا، دریای کرز (گرز = گرج)، دریای کُرزیان (گرزیان = گرجیان)، دریای روس، دریای بنطس/بنطش، و دریای طرابزن می‌گفتند.لغتنامه دهخدا: مدخل دریای سیاه. برگرفته از: دائرةالمعارف فارسی. صاحب حدود العالم زیر عنوان دریای کرزیان می‌نویسد: او را دریای بنطس خوانند حد مشرق او حدود الان است و حد شمال جایها بجناک و خزران و مروات و بلغار اندرونی و قلاب است و از حد مغرب او ناحیت برجان است و از وی حد جنوب ناحیت روم است و درازای این دریا ۱۳۰۰ میل اندر پهنای ۳۵۰ میل است.
نام اصلی این دریا در نزد یونانیان، پونتوس آکسینوس بوده‌است که برپایه پژوهش‌های زبانشناختی از ریشه‌ای ایرانی بوده‌است. ستاک "-axšaina*" از ایرانی باستان به معنای «تیره رنگ» است. برای نمونه در اوستایی اَخْشَئِیْنَ به معنای «تیره رنگ»؛ در پارسی باستان اَخْشَئیْنَ به معنای «فیروزه رنگ»؛ اَخْشین یا خَشین در پارسی میانه به معنای «آبی (تیره)» و خَشین (xašīn) در فارسی نو به معنای «آبی»، شین در کردی به معنای آبی و اَخشین در آسی
به معنای خاکستری تیره است. یونانیان باستان این نام را با تغییراتی واجی بواسطه تیره‌ها و نژادهای پیرامون همین دریا وام گرفته و به دیسه "á-xe(i)nos" درآوردند.
ولی دیری نپایید که یونانیان بر پایهٔ ریشه‌شناسی سنتی و عامیانه‌شان این دریای را به معنای «دریای نامهربان» خواندند زیرا در نزد اقوام ایرانی نیز سیاهی و تیرگی چنین برداشتی داشته‌اند. برای نمونه پیندار در ۴۷۵ پ.م. از این نامگذاری و معنا سخن می‌گوید.
در بندهش ایرانی، از نوشته‌های پارسی میانه؛ از نام سیاه‌بُن برای این دریا به کار گرفته شده‌است.
دریای سیاه میلون‌ها سال پیش بخشی از دریای پاراتتیس بود. تشکیل دریای سیاه در اواخر دورهٔ پلیوسن آغاز و در ائوسن و پس از آن به‌پایان رسیده‌است. این دریا در اواخر پلیوسن پایینی در ارتباط با بالا آمدن کوه‌های قفقاز، از دریای خزر جدا شده‌است. ناهمواری‌های آن از گودی‌ها (به عمق بیش از ۲٬۰۰۰ متر) و در شمال غرب از آب‌های کم‌عمق فلات قاره‌ای (تا عمق ۱۲۰ متری) تشکیل شده‌است. اقلیم دریای سیاه قاره‌ای و تحت تأثیر اقیانوس اطلس قرار دارد. در زمستان در شمال شرق و شمال، در ارتباط با طوفان‌ها، گرداب‌های متعددی تشکیل می‌شود.امیراحمدیان، بهرام: دریای سیاه، آوردگاه روسیه و ناتو. در: خبرآنلاین. ۱۰ اردیبهشت ۱۳۸۹.
مساحت دریای سیاه ۴۳۲٬۰۰۰ کیلومتر مربع، درازای آن ۱٬۱۴۸ کیلومتر و عرض آن ۶۱۵ کیلومتر است. مساحت حوزهٔ آبریز آن به ۲٬۰۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع برآورد می‌شود. حجم آب این دریا حدود ۵۴۷٬۰۰۰ کیلومتر مکعب است. سواحل آن عمدتاً کوهستانی است. خلیج‌های مهم آن در سواحل شمال غربی و غرب عبارتند از: کارکی نیت، کالامیت، دنپر - بوگ، دنستر و در سواحل جنوبی «سینوپ» و «صامسون». شبه جزیره کریمه در شمال دریای سیاه واقع شده‌است. از جزایر بزرگ آن «بِرِزان» و جزیرهٔ مار (ازمیینی) را می‌توان نام برد.
کشورهای ساحلی دریای سیاه عبارتند از گرجستان در شرق، روسیه و اوکراین در شمال، رومانی و بلغارستان در غرب و ترکیه در جنوب. کل طول سواحل دریای سیاه ۴٬۳۴۰ کیلومتر است که شامل سواحل گرجستان ۳۱۰ کیلومتر، فدراسیون روسیه ۴۷۵ کیلومتر، اوکراین ۱٬۶۲۸ کیلومتر، رومانی ۲۲۵ کیلومتر، بلغارستان ۳۰۰ کیلومتر، و ترکیه ۱٬۴۰۰ کیلومتر است. بندرهای عمدهٔ دریای سیاه عبارت اند از اودسا، سواستوپول، کرچ، نیکالایف (در اوکراین)، نوروسیسک، توآپسه، سوچی (در روسیه)، باتومی، سوخومی، پوتی (در گرجستان)، ترابوزان، صامسون، سینوپ (در ترکیه)، کونستانزا (در رومانی)، بورگاس و وارنا (در بلغارستان).
شهرهای مهم واقع‌شده بر کرانه‌های این دریا عبارت‌اند از کنستانتا، مانگالیا، بورگاس، وارنا، اودسا، سواستوپول، یالتا، کرچ، نووروسیسک، سوچی، سوخومی، پوتی، باتومی، ترابزون، صامسون و زونگولداک.
اهمیت حمل و نقل دریای سیاه بسیار زیاد است. حدود ۲۵ درصد واردات و ۵۰ درصد صادرات شوروی سابق از طریق دریای سیاه انجام می‌شده‌است. دریای سیاه از طریق کانال ولگا-دن، به رودخانهٔ ولگا و دریای خزر متصل می‌شود. کالاهای متعددی چون غلات، نفت، زغال‌سنگ، نمک، فلزات، ماشین‌آلات و سایر کالاها در این دریا حمل و نقل می‌شود.
دریای مَرمَرِه (ترکی استانبولی: Marmara Denizi, یونانی: Θάλασσα του Μαρμαρά or Προποντίς, بلغاری: Мраморно море=مرآمُرنُ مُرِ) دریای اندرونی است که در جنوب خاور اروپا و شمال باختر ترکیه قرار دارد و پیوندگاه دریای سیاه و دریای اژه است؛ و جداکننده بخش اروپایی ترکیه از بخش آسیایی آن است. تنگه بُسفُر آن را به دریای سیاه و تنگه داردانل آن را به دریای اژه پیوند می‌دهد. پهناوری دریای مرمره ۱۱٬۳۵۰ کیلومتر مربع است و ژرفترین نقطه آن ۱۲۶۱ متر است.
دریای مرمره به‌طور کامل در ترکیه واقع شده و بزرگ‌ترین شهر کناره آن استانبول است.
دریای مرمره یک دریای داخلی است که تماماً متعلق به ترکیه است و ارتباط آن با آب‌های جهان توسط استانبول در شمال و داردانل در غرب تامین می‌شود.
دریای مرمره را در روزگار باستان پروپونتیس می‌نامیدند. نام کنونی آن برگرفته از نام جزیره مرمره است که در آن سنگ مرمر زیادی یافت می‌شود.
نام پروپونتیس به معنای «پیش‌دریا» است و از آن‌جا که یونانی‌های پیش از رسیدن به دریای سیاه از مرمره می‌گذشتند این نام را به آن داده بودند. در اساطیر یونانی توفانی که از این «پیش‌دریا» آغاز شد، آرگونوت‌ها را به جزیره‌ای بازافکند و این باعث درگرفتن نبردی شد که در آن یاسون یا هرکول، شاه سیزیکوس را کشتند؛ سیزیکوس آن‌ها را اشتباهاً از دشمنان پلاسگی خود پنداشته بود.
میانگین شوری دریای مرمره حدود ۲۲ بخش در هزار است که کمی بیشتر از دریای سیاه می‌باشد، اما تنها در حدود دو سوم بسیاری از اقیانوس‌ها است. با این حال، آب در نواحی کف این دریا بسیار شورتر است، و میانگین شوی آن حدود ۳۸ بخش در هر هزار است که با شوری دریای مدیترانه همسان می‌باشد.
این آب شور، با چگالی بالا مانند آب شور دریای سیاه، به سطح نمی‌رسد و آب واردشده از رودخانه‌های سوسورلوک، بیگاچای و گونن نیز باعث کاهش شوری این دریا می‌شود. در سمت تراکیه آب کمی به سوی جنوب روان است و تقریباً همه رودخانه‌ها از سوی آناتولی وارد دریای مرمره می‌شوند.
دو گروه جزیره بزرگ در این دریا وجود دارد که یک گروه جزایر شاهزادگان و دیگر جزایر مرمره (شامل اوشه و پاشالیمانی) نامیده می‌شوند.
کرانه‌های جنوبی این دریا تورفتگی‌های زیادی دارد و شامل خلیج ایزمیت، خلیج گملیک، و خلیج اَردَک می‌شود.
در تاریخ ۲۹ دسامبر ۱۹۹۹ یک کشتی نفت‌کش روسی به نام ولگونفت به خاطر وقوع توفان در دریای مرمره غرق شد و بیش از ۱۵۰۰ تن نفت به آب ریخته شد.
گسل آناتولی شمالی، است که بسیاری از زمین‌لرزه‌های بزرگ را در سال‌های اخیر باعث شده‌است، ازجمله زمین‌لرزه سال ۱۹۹۹ ایزمیت، از زیر دریای مرمره می‌گذرد.
marmara.gov.tr
تَنگه آبراهی است باریک که دو توده آبی بزرگ تر را به هم پیوند می‌دهد، پس دو توده خاکی با این خط جدا خواهند شد. نام‌های تنگه، کانال، گذرگاه آبی، آبراهه و مضیق (عربی) نام‌های دیگر آن‌اند. شماری از تنگه‌ها ارزش اقتصادی دارند.
توده خاکی یا خُشکی سرتاسر منطقه‌های جغرافیا ای یا سرزمینی را می‌گویند که بیرون از آب اَند. گستره خشکی‌های زمین ۱۴۸.۹۳۹.۰۶۳.۱۳۳ کم مربع "(۵۷.۵۱۱.۰۲۶.۰۰۲ مایل مساحت)" که ۲۹.۲ % از سرتاسر آن است.
مَنطَقِه، یک ناحیهٔ جغرافیایی نسبتاً وسیع از یک کشور یا قاره است که دارای ویژگی‌های طبیعی و/یا انسانی متمایزی نسبت به مناطق همسایه باشد.
به‌طور کلی، یک "منطقه"، ناحیه‌ای میانِ گستره‌ای از خشکی یا آب است که کوچک‌تر از همهٔ ناحیهٔ مورد نظر (برای نمونه جهان، یک ملت، یک رشته‌کوه و ...) و بزرگ‌تر از خود مکان مورد نظر است. مثلاً منطقهٔ دماوند کوچک‌تر از ناحیهٔ دماوند و بزرگ‌تر از شهرستان دماوند است. یک منطقه را می‌توان به صورت مجموعه‌ای از واحدهای کوچک‌تر (همانند "کشورهای خاورمیانه") یا به صورت جزئی از مجموعه (همانند "منطقهٔ خاورمیانه در آسیا") دید.
منطقه‌هایی که بر پایهٔ معیارهای انسانی (مثلاً زبان) تعریف می‌شوند، به ندرت محدودهٔ روشنی دارند، از اینرو اغلب موضوع تفسیرها و گاه اختلافات هستند. اگر مفاهیم جغرافیای طبیعی، انسان و/یا حکومت در هم بیامیزند، وضوح تعریف یک منطقه می‌تواند تغییر یابد.
دریای آزُف (به روسی: "Азо́вское мо́ре"؛ به اوکراینی: "Азо́вське мо́ре"؛ به تاتاری کریمه: "Azaq deñizi") بخش شمالی دریای سیاه است که از راه تنگه کرچ به آن می‌پیوندد. کرانه شمالی آن در اوکراین، شرقی روسیه، و غربیشبه جزیره کریمه است.
یونانیان و رومیان از سدهٔ ۷ پیش از میلاد تا سدهٔ ۴ میلادی، این دریا را به نام قوم ساکن آن ناحیه که قوم مایوت نام داشت، مایوتیس می‌خوانده‌اند.
دریای آزوف دریای نسبتاً کوچکی است (پهنه آن تقریباً یک دهم دریای سیاه است) و با حداکثر عمق تنها ۱۴ متر کم‌عمق‌ترین دریای جهان به‌شمار می‌آید. حجم آب موجود در این دریا تقریباً ۲۵۶ کیلومتر مکعب است. دریای آزوف در زمستان، یخ می‌زند و کشتی‌ها تنها با کمک یخ‌شکن می‌توانند از آن گذر کنند. این دریا بین روسیه و اوکراین بود اما در جریان الحاق کریمه به روسیه و همچنین حمله ۲۰۲۲ روسیه به اوکراین، تقریباً به صورت کامل تحت کنترل روسیه است
تنگه کِرچ "(به روسی: Керченский пролив، به تاتاری کریمه: Keriç boğazı)" دریای سیاه را به دریای آزوف پیوند می‌دهد و شبه جزیره کِرچ کریمه را در غرب از شبه‌جزیره تامان در شرق جدا می‌سازد. تنگه ۴٫۵ تا ۱۵ کم (۳-۱۱ مایل) گستردگی و تا ۱۸ م ژرفا دارد. مهم‌ترین بندرگاه آن شهر کرچ است.
کِرچ (روسی: Керчь، تاتار کریمه: Keriç، اسلاویک خاوری کهن: Кърчевъ) شهری است (۲۰۰۱ جمعیت ۱۵۷٬۰۰۰ نفر) در شبه جزیره کرچ در خاور کریمه جای گرفته‌است.
از کانون‌های مهم صنعتی، صادراتی، توریستی روسیه است.
نام آن از ریشه اسلاویک خاوری کهن و از واژه کِرک къркъ به معنی گَلو گرفته شده‌است که از روی تنگه آبی باریک روبروی شهرک گرفته شده‌است.
زبان‌های آناتولی گروهی از زبان‌های هندواروپائی منقرض شده می‌باشند، که در آسیای کوچک گویشورانی داشتند. بهترین نمونهٔ آن‌ها زبان هیتی است. مردم آناتولی در دوران باستان به زبان‌های هندواروپایی مخصوص به خود صحبت می‌کردند، زبان‌های هندواروپایی این سرزمین با یونانی‌سازی و ترک‌سازی از بین رفت.
زبان هیتی (به انگلیسی: Hittite language) یا هِتیتی از زبان‌های مرده ای است که زمانی هیتیها به آن سخن می‌گفتند؛ مردمانی که زمانی امپراتوری خود را در خاتوشا (امروزه: بُغازقلعه) در مرکز شمال آناتولی بنیان نهادند.
این زبان به خط میخی نوشته می‌شد و نخستین کاوشهای باستان‌شناسی توسط هوگو وینکلر(Hugo Winckler)، آشورشناس آلمانی بین سالهای ۱۹۰۶–۱۹۰۷ انجام گرفت. در سال ۱۹۱۱–۱۹۱۵ یک آشورشناس چک به نام بدریخ هروزنی(Bedřich Hrozný)، راز زبان هیتیایی را اعلام داشت و آن را به شعبهٔ زبانهای هندواروپایی نسبت داد و بیان کرد که این زبان پیش از زبان‌های منشعب از هندواروپایی مانند سانسکریت، هندوایرانی، یونانی و لاتینی تکامل یافته‌است.
گواهی‌های زیادی از زنده بودن این زبان و زبان‌های خویشاوند آن در آناتولی برای چند صد سال پس از فروپاشی امپراتوری هیتی بر جا است.
خاتوشا "(هاتوسا، هاتوساس، هاتوشاش، هاتوشا، خاتوشاش، کاتوشا، کاتوشاش، کاتوسا، کاتوساس)" پایتخت امپراتوری هیتی بود. در نزدیکی "بغاز کوی" که امروزه "بغاز قلعه" نامیده می‌شود جای گرفته بود (۴۰°۰۱′۱۱″N، ۳۴°۳۶′۵۵″E)، مرکز بخشی در استان چروم، ترکیه، است. جایی بوده در خَم رود کیزیل "(ماراشانتیا در منابع هیتیان و هالیس در روزگار باستان)" نزدیک به ۱۴۵ کیلومتری (۹۰ مایلی) شمال شرقی آنکارا.
خاتوشا در میان نُه سایت ترکیه است که به تازگی در سایت‌های میراث جهانی یونسکو فهرست شده‌اند.
میهن‌پرستی یا میهن‌دوستی ، مفهومی است معطوف به عشق و دلبستگی و دلدادگی به میهن و مردم و آمادگی جهت هر گونه فداکاری و پاسداری از استقلال سیاسی و اقتصادی کشور و دفاع از هویت قومی-ملی-فرهنگی آن ملت. میهن‌پرستی عشق ورزیدن به میهن و دفاع صمیمانه از منافع آن است.
میهن‌پرست کسی است که به کشور خود عشق می‌ورزد و با اشتیاق به دفاع از منافع آن می‌پردازد. میهن‌پرست فردی است که به سرنوشت کشور و فرهنگ خود حساس است و همه تلاشش را به کار می‌گیرد تا آن‌ها را به بالندگی برساند.
میهن پرستی عبارت است از «حِس» عشق و فداکاری، و احساس دلبستگی به کشور. این «احساس دلبستگی» می‌تواند ترکیبی از بسیاری از احساسات مختلف از جمله زبان مربوط به سرزمین خود، جنبه‌های قومی، فرهنگی، سیاسی یا تاریخی باشد. این موارد شامل مجموعه‌ای از مفاهیم نزدیک به ناسیونالیسم و عمدتاً ناسیونالیسم مدنی و گاهی ملی‌گرایی فرهنگی هستند. برخی از مظاهر میهن پرستی بر عنصر «زمین» در مفهوم عشق به سرزمین مادری تأکید می‌کنند و از نماد کشاورزی و خاک استفاده می‌کنند. .
افراط در وطن پرستی در دفاع از یک ملت، «شوونیسم(Chauvinism)» . نامیده می‌شود. اصطلاح مرتبط دیگر، «جنگوئیسم(Jingoism)» . است.
عبارت انگلیسی «پاتریوت(Patriot)» از كلمه‌ی «همشهری» در دهه 1590، از فرانسوی «پاتخیوت(Patriote)» در قرن 15 مشتق شده است. واژه فرانسوی «هموطن» و «وطن‌پرست» مستقیماً از «هم‌وطن» لاتین «پاتریوتای(Patriota)» اواخر قرن ششم سرچشمه گرفته است. اصطلاح میهن پرست از واژگان میهن پرستان یونانی «هموطن»، از پاتریوس «پدران خود» و از پاتریس «سرزمین پدری» گرفته شده است. عبارت «میهن پرست»، در مورد بربرها و اقوام وحشی بكار می‌رفت که غیرمتمدن یا بدوی تصور می‌شدند که فقط در یک چیز مشترك بودند: فقط در یك پاتریس یا یك سرزمین پدری اشتراک داشتند. در معنای اصلی و اروپایی، عبارت «میهن پرستان» برای هر کسی که از آن کشور هموطن بود نشأت می‌گرفت، صرف نظر از وضعیت اجتماعی-اقتصادی آن شخص.
میهن پرستی ممکن است با پایبندی به یک دین ملی(یک دین مدنی یا حتی یک مفهوم دین سالار) تقویت شود. این امر برخلاف جدایی کلیسا از دولت است که متفکران روشنگری خواستار آن بودند که میهن پرستی و ایمان را نیروهایی مشابه و مخالف می‌دیدند. مایکل بیلیگ(Michael Billig) و ژان بثکه اِلشتاین(Jean Bethke Elshtain)، هر دو استدلال کرده‌اند که تشخیص تفاوت بین میهن‌پرستی و ایمان، دشوار است و تا حد زیادی به نگرش کسی که برچسب‌گذاری می‌کند بستگي دارد.
کریستوفر هیث ولمن(Christopher Heath Wellman)، استاد فلسفه در دانشگاه واشنگتن در سنت لوئیس، توصیف می‌کند که دیدگاه رایج در مورد موضع «وطن پرستان»، تعهدات قوی در قبال هموطنان است و در قبال خارجی‌ها، فقط در حد مسئولیت‌های نيكوكاری. وِلمن به منظور تمايز با «ملی‌گرايي»، این موضع را «وطن پرست» می‌نامد تا اعضای واحدهای سرزمینی و سیاسی را به جای گروه‌های فرهنگی، مشخص کند.
جورج اورول(George Orwell)، در مقاله تاثیرگذار خود یادداشت‌هایی درباره ناسیونالیسم، عبارت میهن‌پرستی را از مفهوم ملی‌گرایی متمایز کرد. او گفت: منظور من از «وطن پرستی» تعلق به یک مکان خاص و شیوه خاصی از زندگی است، که فرد معتقد است بهترین در جهان است، اما نمی‌خواهد به زور به دیگران تحمیل شود. میهن پرستی طبیعتاً در حالت دفاعی است، هم از نظر نظامی و هم از نظر فرهنگی. از سوی دیگر، ناسیونالیسم، از میل به قدرت جدایی ناپذیر است. هدف همیشگی هر ناسیونالیست، کسب قدرت و اعتبار بیشتر است، نه برای خود، بلکه برای ملت یا واحد دیگری که انتخاب کرده است فردیت خود را در آن غرق کند.
ولتر(Voltaire) اظهار داشت که: «مایه تاسف است که برای میهن پرست خوب بودن باید دشمن بقیه بشریت شد». آرتور شوپنهاور(Arthur Schopenhauer) در كتاب جهان به عنوان اراده و نمایندگی(The World as Will and Representation) می‌نویسد که «ارزان‌ترین نوع غرور، غرور ملی است»؛ زیرا اگر انسان به ملت خود افتخار کند، دلیل بر این است که هیچ ویژگی از خود ندارد که انسان بتواند به آن افتخار کند».
کوتوکو شوسوی(Kōtoku Shūsui)، آنارشیست معروف ژاپنی كه در اواخر قرن نوزدهم و در اوایل قرن بیستم زندگي مي‌كرد، بخش بزرگی از کتاب خود با نام هیولای قرن بیستم(Imperialism, Monster of the Twentieth Century) که به طور گسترده منتشر شده است را به محکومیت میهن پرستی اختصاص داده است. یکی از بسیاری از استدلال‌هاي او، مبتنی بر ارزش کنفوسیوسی همدلی است: «من به اندازه منسیوس متقاعد شده‌ام که هر انسانی بدون تردید برای نجات کودکی که می‌خواست در داخل يك چاه بیفتد می‌شتابد... انسانی که تحت تأثیر چنین فداکاری و نیکوکاری قرار گرفته است، به این فکر نمی‌کند که آیا اين کودک یکی از اعضای خانواده او است یا از خویشاوندان نزدیکش. انسان وقتی کودک را از خطر نجات می‌دهد، حتی از خود نمی‌پرسد که آیا کودک مال اوست یا متعلق به دیگری». میهن پرستی، برای غیرانسانی کردن دیگرانی که طبیعتاً با آن‌ها همدلی می‌کنیم استفاده می‌شود. او استدلال می‌کند: «وطن‌پرستی یک احساس تبعیض‌آمیز و خودسرانه است که محدود به کسانی است که متعلق به یک دولت ملی واحد هستند یا با هم در مرزهای ملی مشترک زندگی می‌کنند»، اين احساسات توسط میلیتاریست‌ها در تلاش برای جنگ پرورش داده می‌شوند.
مارکسیست‌ها در مورد میهن پرستی مواضع مختلفی اتخاذ کرده‌اند. از یک سو، کارل مارکس معروف بود که «کارگران، کشور ندارند» و «برتری پرولتاریا باعث خواهد شد که اختلافات ملی آن‌ها با سرعت بیشتری از بین برود». همین دیدگاه توسط تروتسکیست‌های امروزی مانند آلن وودز(Alan Woods) نيز ترویج می‌شود که «طرفدار از بین بردن همه مرزها و ایجاد یک جامع مشترک المنافع جهانی سوسیالیستی است». به عبارت ديگر، میهن پرستی سوسیالیستی، بر اساس نظریه سوسیالیسم در یک کشور واحد تعريف مي‌شود..
شاهنشاه یا شاه شاهان عنوانی برای فرمانروایان بود که عمدتاً توسط شاهان خاورمیانه به کار می‌رفت. گرچه بیشتر در تاریخ ایران به چشم می‌خورد به ویژه در شاهنشاهی هخامنشی و شاهنشاهی ساسانی. این عنوان در ابتدا در زمان امپراتوری آشور میانه توسط پادشاه توکولتی نینورتای یکم (سلطنت ۱۲۳۳–۱۱۱۷ پ. م) استفاده شد. و متعاقباً در تعدادی از پادشاهی‌ها و امپراتوری‌های مختلف از جمله ایران، پادشاهی‌های مختلف هلنی، ارمنستان، گرجستان و اتیوپی مورد استفاده قرار گرفت.
این عنوان معمولاً معادل امپراتور شناخته می‌شود، هر دو عنوان از نظر اعتبار از شاه بالاتر است. آخرین حاکمانی که از عنوان شاهنشاه استفاده کردند، شاهان سلسله پهلوی در ایران (۱۹۲۵–۱۹۷۹) بودند، حاکمان امپراتوری اتیوپی از عنوان Nəgusä Nägäst (به معنای واقعی کلمه "شاه شاهان") استفاده می‌کردند، که به‌طور رسمی به "امپراتور" ترجمه شد. نوع زنانه عنوان، همان‌طور که توسط زیودیتو اتیوپیایی استفاده می‌شد، ملکه ملکه‌ها (Ge'ez: Nəgəstä Nägäst) بود. در امپراتوری ساسانی، نوع زنانه مورد استفاده شهبانوی شهبانوان (فارسی میانه: bānbishnān bānbishn) بود.
در یهودیت، ملک مالچه ای ملاخیم ("شاه شاهان") به عنوان نام خدا استفاده شد. "شاه شاهان" (βασιλεὺς τῶν βασιλευόντων) همچنین چندین بار در کتاب مقدس در اشاره به عیسی، به ویژه در نامه اول به تیموتاوس و دو بار در مکاشفه یوحنا استفاده شده‌است. در اسلام، به ویژه در احادیث اهل سنت، هم اصطلاح شاه شاهان و هم معادل ایرانی‌اش شاهنشاه استفاده شده‌است.
در تاریخ هند، زبان سانسکریت کلماتی مانند " Chakravarti " , " Rajadhiraja " و " Maharadhiraja " از جمله اصطلاحاتی هستند که برای به کار بردن عنوان «شاه شاهان» مورد استفاده قرار گرفته‌است.
عنوان شاه شاهان نخستین بار توسط پادشاه امپراتوری آشور توکولتی نینورتای یکم (که بین ۱۲۳۳ تا ۱۱۹۷ پیش از میلاد پادشاهی کرد) با عنوان "šar šarrāni" معرفی شد. این عنوان معنای تحت‌اللفظی داشت، زیرا "šar" به‌طور سنتی فقط فرمانروای دولت‌شهر بود. با تشکیل امپراتوری آشور میانه، فرمانروایان آشوری شاهانی را در شهرهای ایالتی منصوب کرده و به معنای واقعی کلمه به "شاه شاهان" تبدیل شدند. پس از سلطنت توکولتی-نینورتا، این عنوان گه‌گاه توسط شاهان آشور و بابل مورد استفاده قرار می‌گرفت. فرمانروایان بعدی آشوری برای استفاده از "šar šarrāni" عبارتند از اسرحدون (۶۸۱–۶۶۹ پیش از میلاد) و آشوربانیپال (۶۶۹-۶۲۷ پیش از میلاد). "شاه شاهان"، به عنوان " šar šarrāni "، یکی از عناوین متعدد آخرین پادشاه امپراتوری بابل نو، نبونعید (۵۵۶–۵۳۹ قبل از میلاد) بود.
عناوین رجزخوانی که مدعی مالکیت چیزهای مختلف بودند در طول تاریخ بین‌النهرین باستان رایج بود. به عنوان مثال، پدربزرگ آشوربانی پال سارگون دوم از عنوان‌های "'شاه بزرگ' "، " شاه قدرتمند "، " پادشاه جهان "، " استفاده کرد.
عنوان شاه شاهان گه‌گاه در کتیبه‌های شاهان اورارتو به چشم می‌خورد. شاهان ماد و اورارتو اگرچه شواهدی در دست نیست، اما این احتمال وجود دارد که این عنوان توسط حکام پادشاهی ماد نیز استفاده می‌شده‌است، زیرا حاکمان آن بیشتر نماد و القاب سلطنتی خود را از اورارتو و جاهای دیگر میانرودان وام گرفته‌اند. شاهنشاهی هخامنشی نوع فارسی عنوان، " Xšâyathiya Xšâyathiyânâm "، به شکل مادی است که نشان می‌دهد هخامنشیان ممکن است آن را از مادها گرفته باشند نه از میانرودان.
کتیبه‌ای به زبان آشوری بر روی استحکامی در نزدیکی دژ توشپا از پادشاه ساردوری یکم اورارتو به عنوان سازنده دیوار و دارنده عنوان «شاهنشاه» یا
«شاه شاهان»
شاهنشاهی هخامنشی، که در ۵۵۰ پیش از میلاد پس از سقوط پادشاهی ماد تأسیس شد، در طول قرن ششم پیش از میلاد به سرعت گسترش یافت. آناتولی و لیدیه در ۵۴۶ پیش از میلاد، امپراتوری نو بابل در ۵۳۹ پیش از میلاد، مصر باستان در ۵۲۵ پیش از میلاد و سند (رود) در ۵۱۳ پیش از میلاد فتح شد. هخامنشیان از دولت ساتراپال استفاده می‌کردند، که به دلیل انعطاف‌پذیری و تحمل شاهنشاهان هخامنشی در برابر حاکمان کم و بیش خودگردان، ضامن موفقیت سیستم اداری بود. اگرچه برخی مناطق تقریباً بدون هیچ گونه درگیری خودمختار شدند (مانند لیسیا و کیلیکیه)، مناطق دیگر شاهد تلاش‌های مکرر برای شورش و جدایی بودند.
مصر یک نمونه بارز بود، که غالباً علیه اقتدار هخامنشیان قیام می‌کرد و تلاش می‌کرد تا فرعون خود را تاج‌گذاری کند. اگرچه سرانجام شکست خورد، شورش بزرگ ساتراپ‌ها ۳۶۶–۳۶۰ پیش از میلاد مشکلات رو به رشد ساختاری درون شاهنشاهی را نشان می‌داد.
شاهان هخامنشی از عناوین مختلف، به‌طور برجسته شاه بزرگ و شاه کشورها استفاده می‌کردند، اما شاید برجسته‌ترین عنوان شاه شاهان باشد (به معنی "Xšâyathiya Xšâyathiyânâm" در زبان پارسی باستان) ، برای هر شاهنشاه هخامنشی ثبت شده‌است. عنوان کامل شاهنشاه داریوش بزرگ "شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه پارس، فرعون مصر و شاه کشورها بود. کتیبه ای در شهر وان توسط خشایارشا خود را اینگونه می‌خواند
این عنوان شاهان اشکانی در زمان حضورشان در بابل "Aršaka šarru" ("پادشاه ارساکید")، "شاه شاهان" (ثبت شده به عنوان "šar šarrāni" "توسط بابلی‌های معاصر) نخستین بار توسط مهرداد یکم (r. ۱۷۱–۱۳۲ پیش از میلاد) پذیرفته شد، اگرچه او به ندرت از آن استفاده می‌کرد. عنوان همچنین توسط برادرزاده مهرداد یکم، مهرداد دوم استفاده شد، که پس از تصویب آن در ۱۱۱ پیش از میلاد، از آن بسیار استفاده کرد، حتی آن را در سکه خود وارد کرد (به عنوان یونانی BAΣIΛEΥΣ BAΣIΛEΩN)
تا ۹۱ پیش از میلاد.استفاده از این عنوان توسط مهرداد دوم و جانشینان وی احیای عنوان شاهنشاهی قدیم هخامنشی نبود (زیرا تقریباً یک دهه پس از فتح بین‌النهرین توسط خود مهرداد دوم) مورد استفاده قرار نگرفت) اما در واقع از کاتبان بابلی نشأت گرفته‌است.
مهرداد دوم صرف نظر از چگونگی کسب این عنوان، اقدامات آگاهانه ای را انجام داد تا به عنوان وارث و احیا کننده سنتهای هخامنشی شناخته شود، تاج را به عنوان سرپوش معمولی روی سکه‌های اشکانی معرفی کرد و چندین کارزار را به سمت غرب به شیوه سابق هخامنشی انجام داد.
این عنوان در زبان پارسی میانه و زبان پارتی به عنوان " āhān šāh " ترجمه شد و تا زمانی که اشکانی‌ها توسط خاندان ساسان اردشیر بابکان ازمیان رفت، همچنان استفاده می‌شد. باایجاد شاهنشاهی ساسانی. خود اردشیر از نوع جدیدی از عنوان استفاده کرد و «شاهنشاه ایرانیان» (فارسی میانه: " šāhān šāh ē ērān ") را معرفی کرد. جانشین اردشیر، شاپور اول، نوع دیگری را معرفی کرد. «شاهنشاه ایرانیان و انیران» (فارسی میانه: " šāhān šāh ē ārān ud anērān ")، احتمالاً تنها پس از پیروزی‌های شاپور در برابر امپراتوری روم (که منجر به ترکیب جدید غیر سرزمین‌های ایران در امپراتوری). این نوع، «شاهنشاه ایرانیان و غیرایرانی‌ها»، روی سکه تمام شاهنشاهان ساسانی بعدی ظاهر شد. شاهنشاه نهایی ساسانی یزدگرد سوم بود (r. ۶۳۲–۶۵۱ میلادی). سلطنت وی با شکست و فتح ایران توسط اعراب پایان یافت و آخرین شاهنشاهی تاریخ ایران پیش از اسلام به پایان رسید. شکست یزدگرد و سقوط شاهنشاهی ساسانی، ضربه ای بود به احساسات ملی ایرانیان، که دیر بهبود می‌یافت. اگرچه تلاش‌هایی برای بازسازی شاهنشاهی ساسانی صورت گرفت، حتی با کمک دودمان تانگ، این تلاش‌ها ناموفق بود و فرزندان یزدگرد در تاریکی تاریخ محو شدند.اصول حکومت آتن، ارسطو، ترجمه و تحشیه: محمدابراهیم باستانی پاریزی، با مقدمه: غلامحسین صدیقی، شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، چاپ سوم، ۱۳۷۰، صفحه:۱۱۶تاریخ تمدن، ویل دورانت، ترجمه: امیرحسین آریان پور و دیگران، انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ هفتم، ۱۳۸۰، جلد دوم، صفحه: ۴۹۰
عنوان شاهنشاه توسط مسلمانان بعدی مورد انتقاد قرار گرفت و آن را با ایمان مزدیسنا مرتبط دانست و از آن با عنوان «بی تقوا» یاد کرد.
نوع زنانه این عنوان در شاهنشاهی ساسانی، همان‌طور که برای دختر شاپور یکم (r. ۲۴۰–۲۷۰ بعد از میلاد) ادور آناهید گواهی شده بود، مطابقت "bānbishnān bānbishn" ("شهبانوی شهبانوان") بود. عنوان مشابه " شهر بانبیشن " برای همسر شاپور اول خوریم گودرز استفاده شده‌است.
دراین دوره ایران تحت سلطه یک رشته از سلسله‌های کوتاه مدت ایرانی مسلمان قرار داشت. از جمله دولت سامانی و صفاریان. اگرچه کینه ایرانیان علیه خلافت عباسی متداول بود، این رنجش به عنوان جنبش‌های مذهبی و سیاسی که سنت‌های قدیمی ایران را با سنت‌های جدید عربی ترکیب می‌کرد به جای شورش‌های تمام عیار، نمایان شد. به نظر می‌رسد که سلسله‌های جدید هیچ گونه علاقه ای برای احیای شاهنشاهی‌های گذشته نداشتند، آنها هیچگاه سلطه خلفا را زیر سؤال نبردند و به‌طور فعال فرهنگ عربی را ترویج کردند. اگرچه سامانیان و صفاریان نیز به‌طور فعال احیای زبان فارسی را ترویج می‌کردند، اما سامانیان همچنان وفادار حامی عباسیان بودند و صفاریان، علیرغم اینکه گاهی در شورش‌ها شرکت داشتند، هیچ‌یک از ساختارهای سیاسی گذشته ایران را احیا نکردند.
دودمان آل بویه، با منشأ ایرانی دیلمیان، در سال ۹۳۴ میلادی در مناطق مرکزی ایران گذشته به قدرت رسید. برخلاف سلسله‌های پیشین، که توسط امیر (عنوان) حکومت می‌کردند و می‌خواستند از خلفا دلجویی کنند، آل بویه آگاهانه نمادها و شیوه‌های گذشته شاهنشاهی ساسانی را احیا کرد. منطقه دیلمستان از زمان سقوط شاهنشاهی ساسانی در برابر خلافت مقاومت کرده بود، تلاش‌ها برای بازگرداندن حاکمیت بومی ایران که بر اساس سنت‌های ایرانی بنا شده بود بسیار بود، هر چند ناموفق بود. اسفار بن شیرویه، ملی‌گرای زرتشتی و ایرانی، در سال ۹۲۸ بعد از میلاد علیه سامانیان قیام کرد و قصد داشت تاج بر سر خود بگذارد، تاج و تخت طلا را بر پا کند و با خلیفه جنگ کند. برجسته تر، مرداویج زیاری، که زیاریان را تأسیس کرد) نیز زرتشتی بود و به‌طور فعال مشتاق بازسازی شاهنشاهی گذشته بود. از وی نقل قول شد که قول می‌دهد امپراتوری اعراب را از بین ببرد و شاهنشاهی ایران را احیا کند و تاجی شبیه به تاجی که خسرو انوشیروان داشت برسر کند.
مرداویج در زمانی که توسط نیروهای ترک خود کشته شد، در حال برنامه‌ریزی برای لشکرکشی به سوی بغداد، پایتخت عباسیان بود. حکام بعدی زیاری مسلمان بودند و هیچ تلاشی مشابه انجام ندادند.
پس از مرگ مرداویج، بسیاری از نیروهای او به خدمت بنیانگذار سلسله آل بویه، عمادالدوله دیلمی رفتند., امیر آل بویه، پناه خسرو، که بیشتر با لقاب (نام افتخاری) خود عضدالدوله دیلمی شناخته می‌شد، پس از شکست دادن خویشاوندان سرکش و تبدیل شدن به تنها فرمانروای سلسله آل بویه در سال ۹۷۸ میلادی، خود را "شاهنشاه" نامید.
هُرمُز جزیره‌ای ایرانی در خلیج فارس و در ۸ کیلومتری بندرعباس است. این جزیره بیضی‌شکل با مساحتی بالغ بر ۴۲ کیلومتر مربع در مجاورت تنگه هرمز قرار گرفته و از مقصدهای گردشگری جنوب ایران است. شهر هرمز که در شمال جزیره قرار گرفته، تنها نقطه جمعیتی جزیره است و طبق سرشماری سال ۱۳۹۵ جمعیتی برابر با ۵٬۸۹۱ تن داشت.
هرمز را به علت موقعیت جغرافیایی آن و مجاورت با تنگه هرمز، کلید خلیج فارس می‌دانند. همین موقعیت است که آن را در طول تاریخ، از نظر راهبردی و بازرگانی از اهمیت خاصی برخوردار ساخته‌است. هرمز به مدت بیش از یک سده در اشغال پرتغالی‌ها بود که سرانجام در سال ۱۶۲۲ میلادی در دوره شاه عباس بازپس گرفته شد.
نام هرمز بنا بر منابع تاریخی در قدیم «هورموغ» بوده که مغ در گویش بومی استان هرمزگان به معنای نخل است.شهرداری میناب: بازدید: دسامبر ۲۰۱۱.CNN ، بازدید: دسامبر ۲۰۱۱. از سویی این واژه می‌تواند از ترکیب هور+موغ (موغستان) به معنی بندرگاه موغستان (میناب کنونی) ساخته شده باشد که امروزه به اشتباه هرمز خوانده می‌شود.
یونانیان باستان هرمز را به نام «ارگانا» () و جغرافی‌دانان مسلمان آن را به نام «زَرون» یا معرب آن «جرون» می‌شناختند. حافظ شیرازی در یکی از شعرهایش از هرمز به صورت هرموز یاد کرده‌است:
اولین شواهد برای حضور انسان در جزیره چندین اثر سنگی کشف شده در سواحل شرقی جزیره است. یک پراکندگی سنگی در محلی به نام چنددرخت موجود است که به نظر یک تراس دریایی مرتفع مربوط به دوره پلیستوسن است. این سایت مجموعه سنگی دوران پارینه سنگی میانی را به همراه داشت که قدمت آن به بیش از ۴۰٬۰۰۰ سال پیش بازمی‌گردد.Zarei, Sepehr, (2021) The First Evidence of the Pleistocene Occupation in the Hormuz Island: A Preliminary Report, Bulletin of Miho Museum 21:101-110.
هرمز نام خود را از شهر بندری مهم هرمز (هرمز کهنه) در سرزمین اصلی ایران به دست آورده‌است. این شهر ۶۰ کیلومتر دورتر از جزیره و مرکز شاهزاده‌نشین کوچک هرمز بود. شاهزاده به ایلخانان تحت حاکمیت مغول خراج می‌داد و منبع درآمد مهمی از تجارت دریایی بود.Cambridge history of India, vol. 1, p.147 حاکم شهر تصمیم گرفت در حدود سال ۱۳۰۰ مرکز حکومت خود را به جزیره منتقل کند تا از حملات مغول‌ها و ترک‌ها دور بماند.H. Yule, "The Book of Ser Marco Polo", 1903, vol. I, p. 110, quoting Abulfeda ("Hormuz was devastated by the incursions of the Tartars, and its people transferred their abode to an island in the sea called Zarun, near the continent, lying west of the old city.") and Odoric for the date. حاکم بعدها با ایلخانان صلح کرد.
شهر جدیدی در منتهی الیه شمالی جزیره جرون ساخته شد که چند سالی به نام هرمز نو نامیده می‌شد تا آن را از شهر قدیمی در سرزمین اصلی متمایز کند تا اینکه این هرمز کهنه به ویرانه تبدیل شد. کم‌کم نام شهر جدید برای جزیره نیز مورد استفاده قرار گرفت. این جزیره به دلیل گرما و خشکی فراوان مکان ایده‌آلی برای پایتخت نبود و نیاز داشت تا همه مواد غذایی و آب مورد نیاز اهالی از سرزمین اصلی آورده شود. با این حال، موقعیت آن به جزیره چنان درجه‌ای از امنیت را داد که توانست تا چندین قرن به یک بندر تجاری بزرگ تبدیل شود. از آنجایی که رقبای تجاری جزیره متناوباً توسط مهاجمان تخریب می‌شدند، هرمز یک مرکز قابل اعتماد و نسبتاً امن باقی ماند.
مارکوپولو در حدود سال ۱۲۹۰ در حین سفر زمینی از هرمز بازدید کرد، همان‌طور که در سفرنامه او توضیح داده شده‌است. ابن بطوطه نیز از جزیره و هرمز نو دیدن کرده‌است.
در سال ۱۵۰۵، مانوئل یکم، پادشاه پرتغال، در جستجوی سیاستی جدید برای توسعه در آفریقا و غرب آسیا بود. در طول تلاش‌ها برای گسترش نفوذ پرتغال در اقیانوس هند، دوک پرتغالی آلفونسو دو آلبوکرکی جزیره را در سال ۱۵۰۷ در زمان پادشاهی شاه اسماعیل یکم تصرف کرد و به سرزمین‌های امپراتوری پرتغال افزود. این اشغال به پرتغالی‌ها این امکان را داد تا مسیر بازرگانی میان هند و اروپا را که از خلیج فارس می‌گذشت، به طول کامل کنترل کنند.Sykes, p. 279 پرتغالی‌ها در نوک شمالی جزیره که از نظر استراتژیک مشرف به شهر و هر دو بندر در طرفین بود، قلعه‌ای را ساختند.Elaine Sanceau (1936) "Indies Adventure: The Amazing Career of Afonso de Albuquerque, Captain-general and Governor of India (1509–1515)", Blackie, p.293
این جزیره به یک نقطه توقف برای کشتی‌های پرتغالی تبدیل شد که در مسیر گوا، گجرات و قشم بودند. در سال ۱۵۵۲ قوای عثمانی به رهبری دریاسالار پیری رئیس برای از بین بردن حضور پرتغالی‌ها از قسمت شمال غربی اقیانوس هند جزیره را محاصره کردند. پرتغال در پایان نبردها پیروز شد و همه ناوگان عثمانی نابود شدند یا به دست پرتغالی‌ها درآمدند.Pîrî Reis’in Hürmüz Seferi ve İdamı Hakkındaki Türk ve Portekiz Tarihçilerinin Düşünceleri Ertuğrul Önalp. Prof. Dr. Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, İspanyol Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. هرمز تا سال ۱۶۲۲ در اشغال پرتغال باقی ماند.
اشغال جزیره هرمز توسط پرتغالی‌ها بیش از یک سده به طول انجامید.Sykes, p. 279 در سال ۱۶۲۲ نیروهای ایرانی به رهبری امام قلی خان با همراهی قوای انگلیس، قلعه جزیره را به مدت ده هفته محاصره کردند و با تسلیم شدن پرتغالی‌ها، هرمز را باز پس گرفتند.Chaudhuri, p.64 بازپس‌گیری هرمز توازن قدرت و تجارت را به کلی در خلیج فارس تغییر داد."A History of Christianity in India" by Stephen Neill p.549 اهمیت این واقعه و اثر گذاری آن بر تحولات منطقه و اثر آن بر افول امپراتوری پرتغال آنقدر مهم بوده که ایران این روز را روز ملی خلیج فارس نام گذاری کرد.
شاه عباس به مردم محلی منطقه بی‌اعتماد بود و علاقه‌ای به حفظ جزیره به عنوان مرکز تجاری یا پست نظامی نداشت و در عوض به توسعه بندرعباس پرداخت که در نزدیکی جزیره در سرزمین اصلی قرار داشت. بدین ترتیب هرمز رو به زوال رفت. بسیاری از ساکنان آن به صورت فصلی به مزارع و باغات خود در اطراف هرمز کهنه در سرزمین اصلی نقل مکان کردند و فقط ماهیگیران برای سکونت دائمی در آن ماندند. این جزیره به صادرات مقادیر کمی سنگ نمک و توده‌های اکسید آهن ادامه داد که به عنوان سنگ‌های بالاست برای کشتی‌های بادبانی استفاده می‌شد.
پس از دوره ای حکومت عمان در قرن نوزدهم، هرمز پیش از اینکه در سال‌های آخر قرن بیستم توسعه پیدا کند، به صورت جزیره‌ای برای سکونت ماهیگیران باقی ماند.
جزیره هرمز مساحت دارد. روی سطح آن توسط سنگ‌های رسوبی و لایه‌هایی از مواد آتشفشانی پوشیده شده‌است. بلندترین نقطه جزیره حدود است بالاتر از سطح دریا قرار دارد. به دلیل کمبود بارندگی، خاک و آب آن شور است. در این جزیره بیشتر درخت‌های مانگرو سفید یا حرا رشد می‌کنند. مهندسان ایرانی به دلیل کمبود آب شیرین اقدام به احداث خط لوله آب از سرزمین اصلی کرده‌اند. سواحل زیادی در سراسر جزیره وجود دارد.الهه نمک در جزیره هرمز نمونه بارز تنوع بالای خاک در جزیره هرمز است.
جزیره هرمز در میان زمین شناسان به علت این که از انواع خاک‌های مختلف تشکیل شده و تنوع بالایی دارد به بهشت زمین‌شناسی مشهور شده‌است.کتاب جزیره تاریخی هرمز، بهشت زمین‌شناسی- انتشارات تعالی اندیشه-تهران سنگ‌ها نشان می‌دهند که در طی هزاران سال که جزیره هرمز به تدریج از آب بیرون آمد، به اشکال مختلف فرسایش یافته‌است. قدمت زمین‌شناسی جزیره هرمز حدود ۶۰۰ میلیون سال و عمر خارج از آب آن حدود ۵۰ هزار سال است.
خاک اخرایی مایل به قرمز در این جزیره و سواحل آن که بومیان آن را «گِلَک» می‌نامند، برای مصارف هنری و آشپزی مورد بهره‌برداری قرار گرفته و گردشگران را نیز به خود جذب می‌کند. تخریب ناشی از استفاده بیش از حد از این گِل منجر به انجام اقداماتی توسط سازمان محیط زیست برای حفاظت از آن شده‌است.Hormuz, the rainbow island of Iran . "Tehran Times" (2017-10-14). Retrieved 2020-03-28.
جمعیت هرمز طبق سرشماری سال ۱۳۹۵ برابر با ۵٬۸۹۱ بود. بیشتر مردم این جزیره مسلمان و پیرو مذهب شیعه هستند. مردم جزیره به زبان فارسی سخن می‌گویند و گویش آنان تلفیقی از بندری و مینابی است. در میان سخنان هرمزی‌ها، واژگانی از زبان‌های هلندی، پرتغالی، انگلیسی، هندی و عربی به گوش می‌خورد که به دلیل حضور پرتغالی‌ها، هلندی‌ها و دیگر ملیت‌ها در منطقه به زبان آن‌ها راه یافته‌اند.
منبع اصلی درآمد مردم جزیره ماهیگیری است. قرارگیری در میان آب‌های خلیج فارس باعث شده تا بسیاری از مردم هرمز به شغل صیادی روی آورند. در سال‌های اخیر به دلیل حضور فراوان گردشگران، مشاغل زیادی در زمینه گردشگری نیز ایجاد شده‌است. این جزیره دارای صنایع دستی منحصر به خود است و بسیاری از ساکنان آن به خلق آثار هنری در این زمینه نیز مشغولند.
ساحل سرخ به‌لحاظ رنگ شبیه مریخ است. اگرچه رنگ سرخ در همه قسمت‌های جزیره هرمز به چشم می‌خورد و به نمادی از جزیره هرمز تبدیل شده‌است؛ اما در ساحل سرخ و معدن خاک سرخ بسیار ملموس‌تر و پررنگ‌تر است. آب دریا در ساحل سرخ تا چند متری، قرمز رنگ دیده می‌شود و دلیل آن حل شدن موادمعدنی خاک در آب دریا است.
شناخته‌شده‌ترین جاذبه جزیره هرمز دره رنگین‌کمان نام دارد که با بیش از هفتاد طیف رنگی متفاوت ساخته شده‌است. تنوع سنگ‌ها و کانی‌های مختلف، هرمز را به ظرفیتی بالقوه برای گردشگری زمین‌شناسانه تبدیل کرده‌است. در این دره کانی‌های سازنده سنگ‌های مختلف، در لایه‌های متفاوتی سوار برهم یا در کنار هم پیش چشم شما نقش بسته‌اند. طیف رنگ‌های زرد، سرخ، نقره‌ای و سیاه عمدتاً از ترکیبات رُسی و اکسید آهن هستند؛ در حالی که خاک‌های سفید، آبی، صورتی و خاکستری حاصل ترکیبات آتش‌فشانی‌اند که وجودشان در کنار هم به هرمز جلوه‌ای بی‌مانند بخشیده‌است.
دره مجسمه‌ها در نزدیکی ساحل در بخش کوهستانی جنوب غربی جزیره واقع شده‌است. این دره دارای صخره‌هایی به اشکال است که هر کدام به یک حیوان، کله گوسفند، مرغ و اژدهایان مختلف تشبیه شده‌اند. در طول دره مسیر باریک‌تر می‌شود و ناگهان به پرتگاهی با حدود ۴۰ متر ارتفاع می‌رسد. منظره دره تماماً رو به خلیج فارس است.
کوه الهه نمک در واقع یک بلور نمکی بزرگ است. این کوه و غار دورن آن، طی سالیان زیاد در اثر فعالیت‌های زمین‌شناسی و فرسایش آبی و بادی شکل گرفته‌اند. کوه الهه نمک برخلاف دیگر کوه‌ها صدا را منعکس نمی‌کند. زیر کوه الهه نمک، آبی با رنگ نارنجی جریان دارد. جریان این آب به کمک پدیده‌های طبیعی دیگر، طی سال‌های زیاد سبب ظهور غار الهه نمک یا غار فیروزه‌ای در دل کوه الهه نمک شده‌اند.
موزه دکتر نادعلیان که به نام موزه و گالری احمد نادعلیان نیز شناخته می‌شود، آثار احمد نادعلیان را دربر گرفته‌است. پروژه‌های هنری بوم‌شناختی او شامل حکاکی‌های صخره‌ای است و نه تنها کارهای او، بلکه همچنین کارهای زنان بومی محلی، بازمانده‌های موجودات دریایی و عروسک‌هایی ساخته شده از مواد بازیافتی در موزه او به نمایش گذاشته شده‌است.
دایکندی یکی از ۳۴ ولایت افغانستان است که به مرکزیت نیلی در مرکز افغانستان موقعیت دارد. دایکندی با ولایات بامیان، غور، غزنی، ارزگان و هلمند متصل است. پهناوری دایکندی، ۱۸۰۸۸ می‌باشد و ۲۴۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد.
کلمه دایکندی مرکب از دو واژهٔ دای + کندی است. واژهٔ دای واژه‌ای ترکی است و برخی اسامی محلات که امروزه هزاره‌نشین است تا هنوز باقی‌مانده، همچون نام‌های دای‌کندی یا سرزمین کندی‌بای؛ کندی نیز معنای آبادی و روستا را می‌دهد.محمدعوض نبی‌زاده، "ساختار اتنیکی و تاریخی جامعۀ هزاره"، تارنمای آریایی.
دایکندی در مدار عرض البلد ۳۳۵۵۰۰ و طول البلد ۲۵۵۵۰۰ واقع است.نرم‌افزار GIS. دارای ۲۸۴۶ قریه و ۷۲۳٬۹۸۰ نفر نفوس می‌باشد. ولایت دایکندی از سمت شمال و غرب به ولایت غور، از شمال شرقی به ولایت بامیان، از سمت جنوب با ولایت ولایت اروزگان، از شرق با ولایت غزنی و از جنوب غربی به ولایت هلمند محدود است. شهر نیلی مرکز ولایت دایکندی است. ارتفاع این ولایت از سطح دریا ۲٬۲۰۰ متر و پهناوری آن ۱۸٬۰۸۸ کیلومتر مربع است که تقریباً یک سی و ششم یا ۲٫۷٪ پهناوری کل افغانستان را شامل می‌شود. ولسوالی گیزاب بزرگ‌ترین و ولسوالی نیلی کوچک‌ترین ولسوالی‌های دایکندی هستند.
کوه‌های ولایت دایکندی را بند خاکباد، توس، کافرجر و نیلی تشکیل می‌دهند که ارتفاع اعظمی آن به ۴٬۸۰۳ متر از سطح دریا می‌رسد. دریای‌های اصلی دایکندی هیرمند است که از وسط دایکندی می‌گذرد و رود نیلی که معاون آن است و از شهر نیلی می‌گذرد. بالای دریای نیلی سد سوختوک اعمار شده‌است که در سال ۲۰۲۱ افتتاح شد و ظرفیت تولید ۷۰۰ کیلووات برق را دارد.سد سوختوک در ولایت دایکندی افغانستان افتتاح شد. آژانس آنادولو، دریافت شده در ۲۱ ژوئن ۲۰۲۱
این ولایت دارای آب و هوای متنوع، گرم و سرد، ارتفاعات و پستی‌های اندک و جلگه‌های سرسبز و به‌طور مجموع کوهستانی است. بیشترین مقدار بارندگی در زمستان با برفباری‌های بسیار سنگین صورت می‌گیرد. متوسط دما ۱۶ درجه سانتی‌گراد است. گرم‌ترین ماه، ماه اسد است که دمای هوا به ۳۲ درجه سانتیگراد می‌رسد و سردترین ماه، ماه دلو با دمای ۴ درجه سانتی‌گراد می‌باشد. میزان بارندگی به‌طور میانگین ۳۹۹ میلی‌متر در سال است. مرطوب‌ترین ماه، ماه حوت با ۱۰۳ میلی‌متر باران است و خشک‌ترین ماه، ماه اسد با ۱ میلی‌متر باران می‌باشد.
این ولایت دارای ۳رادیوی محلی با موج FM به نام‌های رادیو نسیم ۸۹٫۸ اف ام و رادیو دایکندی ۸۸٫۹ اف ام و رادیو آفتاب است که مرکز ولایت و چندین منطقه دیگر از ولسوالی‌های دیگر این ولایت را تحت پوشش قرار می‌دهند.
اولین جریده یا نشریهٔ چاپی به نام «هفته‌نامه صبح دایکندی» به مدیر مسئولی علی پیام در نیلی مرکز ولایت دایکندی در سال ۱۳۸۵ راه‌اندازی گردید که بعد از سیزده شماره متوقف شد. همچنین در این ولایت نهاد «انجمن ژورنالیستان دایکندی» و همچنان نهاد اجتماعی و فرهنگی <کهکشان دایکندی> با نقش جوانان درسال ۱۳۹۹ شروع به فعالیت نموده است. درجلسه که بین جوانان این ولایت صورت گرفت شمس الله شمس به عنوان رئیس، مریم معصومی معاوین انتخاب شدن و هدف شان برای فعالیت های فرهنگی و زیر چتر نگه‌داشتن جوانان این ولایت دور افتاده هست.
محرم بزرگ‌ترین مراسم خیرات و نذورات در جامعه هزاره می‌باشد و هزاره‌ها به مراسم این ماه احترام خاصی نشان می‌دهند. محرم نام اولین ماه گاهشمار هجری قمری می‌باشد که در آن امام حسین، امام سوم شیعیان با ۷۲ تن از یاران خود کشته می‌شود. یکی از محققان اروپایی که در سالی ۱۹۵۹، از دایکندی دیدار کرده‌است دربارهٔ ماه محرم می‌نویسد:
از لحاظ راه‌های مواصلاتی و جاده بیشتر روستاها و ولسوالی‌ها فاقد راه‌های ارتباطی سالم و مناسب است. در طول سال به مدت ۵ ماه جاده‌های نیلی به کابل و به ولسوالی‌ها باز است ولی به‌دلیل ناهمواری، بارش شدید برف، نبود پل و پلچک بسته می‌شود.
در ولایت دایکندی در حدود ۴۲ مرکز صحی (بهداشتی و درمانی) فعال وجود دارد که مصروف (مشغول) عرضه خدمات صحی برای شهروندان آن ولایت می‌باشد.
از جمعیت ۷۲۳٬۹۸۰ نفری این ولایت در سال ۱۳۹۹ اکثریت کل آن را مردمان هزاره شامل می‌شوند که به زبان فارسی سخن می‌گویند. بر اساس برآورد سال ۲۰۰۸میلادی (۱۳۸۷شمسی) نرخ باسوادی ۲۸٪ (مردان ۳۸٪ و زنان ۱۸٪) است و تنها ۲۵٪ به آب لوله‌کشی دسترسی دارند.چشم غمداز ولایت دایکندی
اولین والی دایکندی سرور دانش بود. سپس جان‌محمد اکبری، سلطان‌علی ارزگانی، قربان‌علی ارزگانی، عبدالحق شفق، معصومه مرادی، محمود بلیغ، سید انور رحمتی و محمد ضیا همدرد و خانم رشیده شهیدی در این ولایت کار کردند.
ریاست زراعت، آبیاری و مال‌داری ولایت دایکندی، از فعالیت‌هایش در عرصه‌های مختلف زراعتی، باغ‌داری و مال‌داری در یک کنفرانس گزارش‌دهی که از سوی دفتر والی آن ولایت برگزار شده بود، گزارش داد.
براساس گزارش این ریاست، در سال ۱۳۹۹ خورشیدی، ۵۰ ذخیره‌گاه پیاز در شش ولسوالی دایکندی با هزینه ۲۲ میلیون ۱۵۵هزار و ۲۱۰ افغانی، ۱۹۹ ذخیره‌گاه کچالو در هشت ولسوالی با هزینه ۱۱۰ میلیون و ۲۳۸هزار ۴۳۸ افغانی، ۲۱ سردخانه صفر انرژی سیب با هزینه ۴۹ میلیون و ۵۷۰هزار و ۴۳۷ افغانی ساخته و همین‌طور ۳۲۶ تُن تخم گندم به ارزش یک میلیون و ۵۶ هزار افغانی به ۶هزار و ۵۲۰ دهقان در ده ولسوالی توزیع شده‌است.
هم‌چنین ساخت ۱۴ مزرعهٔ نمایشی گندم، توزیع ۱۹هزار و ۵۰۰ کیلوگرام پیاز زعفران برای احداث ۳۹ مزرعه نمایشی زعفران با هزینه سه میلیون و ۸۳۹هزار و ۳۳۰ افغانی، آموزش ۱۳۴ زعفران‌کار، توزیع ۱۰۱ گل‌خانه به ابعاد چهار در ۱۲ مترمربع به هزینه شش میلیون افغانی به زنان سبزی‌کار، دواپاشی بیش از ۱۹۰هزار نهال، آموزش ۲هزار و ۵۵۰ دهقان دربارهٔ چگونگی کنترل و مبارزه با آفات نباتی، توزیع ۳۳۰ لیتر دوای زراعتی، مصرف ۷۰۰ کیلوگرام کود سفید به منظور اسپری درختان و احداث چهار قطعه نمایشی مکتب مزرعه در سه ولسوالی نیز شامل فعالیت‌های سال جاری خورشیدی ریاست زراعت دایکندی می‌شود.
در عین حال، این ریاست توانسته که در سال جاری خورشیدی ۷۵۳ جریب باغ سیب، بادام، انار، شفتالو، آلو، زردآلو و غیره با هزینه سه میلیون و ۸۰ هزار افغانی بسازد و ۸۰۰ هزار نهال را شاخه‌بُری کند و شش‌هزار نهال دیگر نیز برای ادارات دولتی توزیع کند.
نظر به سروی‌های انجام شده توسط سروی زمین‌شناسی افغانستان و ریاست‌های معادن، این ولایت دارای معادن و ظواهر معدنی متعدد بوده و الی اکنون ۳۳ منطقه آن تثبیت گردیده‌است که شامل معادن سرب، جست، تنگستن، قلعی، سیماب، لیتیم، تنتالیم، نیوبیم، تورمالین، ابرک، مس، گالن، مرمر، گرانیت، گچ و سنگ چونه می‌باشد.ظواهر معدنی ولایت دایکندیوزارت معادن و پترولیم
سد سوختوک یکی از سدها وزنی افغانستان روی رود نیلی، از شاخه‌های دریای هلمند در ولسوالی نیلی، این ولایت ساخته شده‌است. این سد قابلیت تولید ۷۰۰ کیلووات برق را دارد و برای تأمین انرژی شهر نیلی استفاده می‌شود. کار ساختمانی آن در سال ۱۳۹۵ شروع شده و در سال ۱۳۹۸ ختم گردید. قبل از تأسیس سد سوختوک آب دریای نیلی در سد کجکی و در نهایت به دریاچه هامون می‌ریخت.آغاز آبگیری بند برق سوختوک شفقنا افغانستان دریافت شده در ١١ می ٢۰٢١
نخستین پروژه سولر سیستم بالای دریای هلمند در ولسوالی میرامور ولایت دایکندی، در ۱۰ سرطان سال ۱۴۰۰ به بهره‌برداری رسید. این پروژه آب را از دریای هلمند به ارتفاع ۲۰۰ متری، برای کشتزارها بالا می‌برد و ۴۸ هکتار زمین را تحت پوشش آبیاری قرار می‌دهد.پروژه سولری ولسوالی میرامور ولایت دایکندی، دریافت شده در ۲ ژوئیه ۲۰۲۱
ولایت دایکندی دارای یک دانشگاه خصوصی، چهار لیسهٔ شبانه، پنج انستیتیوت زراعتی و حسابداری و ۳۳۹ مکتب است ۱۹۰ باب آن لیسه می‌باشد. ۱۷۱ هزار دانش آموزان و چهار هزار دانشجو در انستیتیوت‌ها، دانشگاه‌ها و مکتب‌ها مشغول تحصیل اند که ۴۴ درصد آنان را دختران تشکیل می‌دهند. بیش از ۴۰۰ معلم و کارمند معارف نیز در این ولایت مصروف تدریس و خدمت در بخش آموزش هستند.معرفی ولایت دایکندی، خبرگزاری پژواک
ولایت دایکندی به تاریخ بیست‌وهفت حوت/ اسفند ۱۳۸۱ خورشیدی طی حکم شماره ۶۹۵۷ حامد کرزی رئیس دولت انتقالی افغانستان از بدنهٔ ولایت ارزگان جدا و به عنوان ولایت جدید ایجاد شد. طی حکمی دیگر تجزیه ولسوالی بزرگ گیزاب به‌دو ولسوالی گیزاب و پاتو توسط رئیس‌جمهور وقت اشرف غنی منظور گردید که اجرایی نشد.
دایکندی فعلاً ۱۰ ولسوالی دارد. مرکز این ولایت شهر نیلی است. دایکندی پیش از تبدیل به ولایت، چند ولسوالی از ولسوالی‌های ولایت اُرزگان بود. پس از تشکیل ولایت دایکندی، ولسوالی‌های دایکندی، شهرستان و کجران از ولایت ارزگان جدا شدند. ولسوالی دایکندی به چهار ولسوالی سَنگ‌تَخت و بندر، اَشتَرلی، خِدیر و نیلی تقسیم شد. ولسوالی شهرستان به دو ولسوالی شهرستان و میرامور، و ولسوالی کجران به کجران و گیتی تقسیم گشت. همچنین قرار شد که ولسوالی گیزاب که اداره آن با مشکلات بسیاری مواجه شده‌است، به دو ولسوالی تقسیم گردد و ولسوالی پاتو به ولایت دایکندی داده شد. ولسوالی ناوه میش نیز از ولایت هلمند جدا شده و در تشکیلات ولایت دایکندی اضافه شد.
https://web.archive.org/web/20160110205541/http://daikondi.com/
ولایت خوست (اوستایی: hwāstu، سانسکریت: suvāstu، چینی: K'wat-sit-to، عربی:خواشت) یکی از ۳۴ ولایت افغانستان به مرکزیت شهر خوست می‌باشد که از ولایات شرقی افغانستان به‌شمار می‌رود. براساس احصائیه ۱۳۹۹ ولایت پکتیا ۶۳۶٬۵۲۲ جمعیت، و ۴٬۱۵۱ کیلومتر مربع پهناوری دارد. مردم این ولایت به زبان پشتو صحبت می‌کنند.Afghanistan at GeoHive
وزارت شهرسازی و اراضی در ادامه تطبیق برنامه بانک زمین دولتی در کشور؛ ۲۳۹ هزار و ۱۸۰ جریب زمین و املاک دولتی را در ۲۶۰ قطعه در مربوطات ولایت خوست سروی و ثبت نموده‌است.
از این رقم ۲۲۷ هزار و۸۳۶ جریب زمین سفید دولتی و ۱۱ هزار و۳۴۴ جریب ملکیت‌های عامه تحت استفاده ادارات دولتی در مرکز و ولسوالی‌های این ولایت می‌باشد.بیش از ۲۳۹ هزار جریب زمین دولتی در خوست به ثبت رسید وزارت شهرسازی و اراضی افغانستان دریافت شده در ١٢ می ٢۰٢١
ولایت فاریاب یکی از ۳۴ ولایت افغانستان است و مساحت آن ۲۰٬۲۹۳ کیلومتر مربع و جمعیت آن
۱٬۴۴۶٬۲۳۰ نفر می‌باشد. این ولایت ۸۱۵ متر از سطح دریا ارتفاع داشته و در شمال غربی افغانستان قرار گرفته که با جمهوری ترکمنستان مرز دارد. مرکز آن شهر میمنه می‌باشد.
فاریاب در اصل از پاراب بوده که با گذشت زمان شیوهٔ تلفظ آن در زمان اعراب چون «پ» را «ف» تلفظ می‌کردند، نام این منطقه به فاریاب تغییر کرده‌است. نام قدیمی این شهر میمنه بوده که الان این نام مرکز این ولایت است. فاریاب از دو کلمهٔ «پار» و «آب» گرفته شده‌است که به‌معنی آن طرف آب یا آن طرف دریا است. در افغانستان هنوز این رسم میان مردمان وجود دارد که یک قریه را به نسبت واقع شدن آن در آن طرف دریا، به نام «چپ دریا» یاد می‌کنند. فاریاب به دری به معنی "سرزمین آبیاری شده" می‌باشد.
فاریاب نام خود را از شهری گرفته‌است که به همین نام توسط ساسانیان تأسیس شده بود. در دوران اسلامی فاریاب بخشی از آریانا محسوب می‌شد. به نقل از ابن الندیم این شهر زادگاه فیلسوف مشهور اسلامی، ابونصر فارابی است. در دوران اسلامی فاریاب بخشی از خراسان بزرگ محسوب می‌شد.
قدمت مکتوب شهرنشینی میمنه و اندخوی به ۲۵۰۰ سال پیش از میلاد برمیگردد. یهودیان که از دست نبوکدنصر از اورشلیم فرار کرده بودند، در سال ۵۸۶ قبل از میلاد وارد محدوده میمنه و اندخوی شده آنجا استقرار یافتند. در آن زمان فاریاب تحت کنترل هخامنشیان بود، که بعد از حمله اسکندر مقدونی جای خود را به دولت یونانی بلخ داد.
دوران یونانی فاریاب با فتح شمال افغانستان توسط مسلمانان عرب بین سالهای ۶۵۱ الی ۶۶۱ میلادی پایان یافت. در این هنگام فاریاب به میدان جنگ مبدل شده بود و در نتیجه دین اسلام، جایگزین آیین‌های زرتشتی، بودیسم، مسیحیت و یهودیت شد. پس از اسلام سلسله‌های مختلفی اسلامی مانند صفاریان، سامانیان، غزنویان سلجوقیان و غوریان در این منطقه حکمرانی نمودند.
تاریخ فاریاب در قرن یازدهم، این بار با حمله مغولان، تحت سلطه چنگیز خان و فرزندان وی، رقم خورد. هنگامی که آنها از شمال به این منطقه تاختند، شهرهایی مختلفی از جمله میمنه مورد را ویران کردند، جمعیت آن را به قتل رساندند، غلات، مزارع و حیوانات شان را به غنیمت گرفتند و کاملاً آنجا را نابود کردند. پس از مغولان، تیموریان شیبانیان و بابریان بترتیب الی قرن هجدهم بر منطقه فرمانروایی نمودند.
در سال ۱۷۴۸ فاریاب بدست احمد شاه درانی فتح شد و بخشی از امپراتوری درانی شد. در طی سه جنگ افغان و انگلیس که در قرون ۱۹ و ۲۰ صورت گرفت، این منطقه از دست انگلیسی‌ها در امان ماندند. طی اصلاحات ادارای ۱۹۳۰ که توسط شاه امان‌الله صورت می‌گرفت محدوده فاریاب به میمنه معروف بود که از توابع حکومت کلان ترکستان به مرکزیت مزار شریف به‌شمار می‌رفت. در سال ۱۹۶۴ فاریاب به ولایت تبدیل شده و از میمنه به فاریاب مسمی گشت."پین، اِ. زندگی زیر فشار در ولایت فاریاب، شمال غربی افغانستان. فرصت‌های حمایت از گزارش نجات اطفال در افغانستان. ایالات متحده، اکتبر ٢۰۰١
در طول جنگ‌های داخلی در دهه ۹۰، نبرد با طالبان بیشتر بین ولایات بادغیس و هرات بود، اما در پی سقوط هرات در اواسط دهه نود، اسماعیل خان حاکم آنجا به فاریاب گریخت که با خیانت عبدالملک پهلوان روبرو شد.