moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
پرتغالی با داشتن تقریباً ۲۱۵ تا ۲۲۰ میلیون گویشور بومی و ۵۰ میلیون نفر گویشور زبان دوم، در کل تقریباً توسط ۲۷۰ میلیون نفر صحبت می‌شود. این زبان از نظر شمار گویشوران بومی به‌عنوان سومین زبان اروپایی و در کل ششمین زبان جهان به‌شمار می‌رود. پرتغالی متداول‌ترین زبان در آمریکای جنوبی و تمام نیمکره جنوبی، دومین زبان پر گویشور در آمریکای لاتین پس از اسپانیایی و یکی از ۱۰ زبان پرکاربرد در آفریقا است. این زبان همچنین در اتحادیه اروپا، بازار مشترک کشورهای آمریکای جنوبی، سازمان کشورهای آمریکایی، جامعه اقتصادی کشورهای غرب آفریقا، اتحادیه آفریقا و جامعه کشورهای پرتغالی‌زبان (یک سازمان بین‌المللی متشکل از همه ملت‌های پرتغالی‌زبان جهان) رسمی است. یک پژوهش جامع دانشگاهی در سال ۱۹۹۷، پرتغالی، به‌ویژه گونه برزیلی آن را به عنوان یکی از ۱۰ زبان تأثیر‌گذار در جهان قرار داد.The World's 10 most influential languages, George Werber, 1997, "Language Today", retrieved on scribd.comBernard Comrie, Encarta Encyclopedia (1998); George Weber "Top Languages: The World's 10 Most Influential Languages" in Language Today (Vol. 2, Dec 1997) "Archived copy". Archived from the original on 2011-09-27. Retrieved 2011-09-28.
با اینکه پرتغالی زبان گسترش یافته از پرتغال است اما با توجه به جمعیت کشورهای دیگر پرتغالی‌زبان از جمله برزیل و موزامبیک، بیشتر پرتغالی‌زبان‌ها خارج از کشور پرتغال هستند و فقط ۵٪ از آن‌ها در پرتغال زندگی می‌کنند.
واژه پرتغال از نام رومی-سلتی شهر "پورتوس کاله" (Portus Cale) آمده‌است. ویلا نوا د گایا امروزی در دهانه رود دورو در شمال پرتغال در مکان آن قرار دارد. نام شهر از ترکیب واژه لاتین "portus" به معنای بندر و واژه "کاله" آمده که ریشه آن ناشناخته است. یک توضیح اصلی این است که کاله نام دیگر مردم کاسترو بود که به نام‌های کالائیسی، گالائیسی یا گالائیسیا نیز شناخته می‌شدند و در شمال غرب ایبری ساکن بودند. نام‌های "کاله" و "کالائیسی" ریشه نام‌های "گایا" در (ویلا نوا د گایا) و "گالیسیا" هستند. برخی از پژوهشگران فرانسوی نیز معتقدند ممکن است پرتغال از "Portus Gallus" به معنای «بندر گال‌ها یا سلت‌ها» آمده باشد.
میگل د سروانتس نویسنده اسپانیایی زمانی پرتغالی را «زبان شیرین و دلپذیر» می‌خواند و شاعر برزیلی اولاوو بیلاچ نیز آن را به عنوان («واپسین گل لاتیوم، بی‌تکلف و زیبا») توصیف می‌کرد. به افتخار لوئیس د کاموئش، یکی از بزرگ‌ترین چهره‌های ادبی پرتغالی و نویسنده شعر حماسی «"لوسیادها"»، به پرتغالی «زبان کاموئش» نیز گفته می‌شود.
هنگامی که رومی‌ها در سال ۲۱۶ پیش از میلاد به شبه جزیره ایبری رسیدند، زبان لاتین را که از آن همه زبان‌های رومی ریشه گرفته‌اند، با خود بدانجا آوردند. این زبان توسط سربازان رومی، شهرک‌نشینان و بازرگانان که شهرهایشان را بیشتر در نزدیکی شهرهای تمدن‌های پیشین سلتی (مدت‌ها پیش از ورود رومیان تأسیس شده بود) ساخته بودند، گسترش یافت. به همین دلیل، این زبان یک زیرلایه از فرهنگ‌های اروپای اطلسی خرسنگیBenozzo, F. (2018): "Uma paisagem atlântica pré-histórica. Etnogénese e etno-filologia paleo-mesolítica das tradições galega e portuguesa", in proceedings of Jornadas das Letras Galego-Portugesas 2015–2017. Università de Bologna, DTS and Academia Galega da Língua Portuguesa. pp. 159–170 و سلتی را در خود داراست."In the northwest of the Iberian Peninsula, and more specifically between the west and north Atlantic coasts and an imaginary line running north-south and linking Oviedo and Merida, there is a corpus of Latin inscriptions with particular characteristics of its own. This corpus contains some linguistic features that are clearly Celtic and others that in our opinion are not Celtic. The former we shall group, for the moment, under the label northwestern Hispano-Celtic. The latter are the same features found in well-documented contemporary inscriptions in the region occupied by the Lusitanians, and therefore belonging to the variety known as LUSITANIAN, or more broadly as GALLO-LUSITANIAN. As we have already said, we do not consider this variety to belong to the Celtic language family." Jordán Colera 2007: p.750
میان سال‌های ۴۰۹ و ۷۱۱ میلادی، با فروپاشی امپراتوری روم در اروپای غربی، شبه‌جزیره ایبری توسط ژرمن‌ها در دوره مهاجرت‌ها فتح شد. اشغالگران ژرمن‌زبان، که عمدتاً سوئبی،Ethnologic Map of Pre-Roman Iberia (c. 200 BC) . Arkeotavira.com. Retrieved on 14 November 2011. ویزیگوت و بوریDomingos Maria da Silva, Os Búrios, Terras de Bouro, Câmara Municipal de Terras de Bouro, 2006. (in Portuguese) بودند، به سرعت فرهنگ رومی پسین و گویش‌های لاتین عامیانه شبه‌جزیره را پذیرفتند و طی ۳۰۰ سال آینده کاملاً در جمعیت محلی ادغام شدند. به همین دلیل در فرهنگ واژگان پرتغالی واژگان ژرمنی بسیاری نیز یافت می‌شوند. پس از حمله موروها در سال ۷۱۱، عربی به زبان اداری و رایج در مناطق فتح‌شده تبدیل شد، اما بیشتر جمعیت مسیحی باقی‌مانده همچنان به زبانی رومی معروف به مستعربی سخن می‌گفتند که تا سه قرن بیشتر در اسپانیا باقی ماند. پرتغالی همانند سایر زبان‌های لاتین نو و اروپایی، شمار قابل توجهی واژه را از یونانی وام گرفته‌است، که عمدتاً شامل اصطلاحات فنی و علمی می‌شوند. این وام‌گیری از طریق لاتین و سپس در دوران قرون وسطی و رنسانس اتفاق افتاده‌است.
پرتغالی از زبانی قرون وسطایی که امروزه توسط زبان‌شناسان به گالیسی-پرتغالی، پرتغالی باستان یا گالیسی باستان نامیده می‌شود، تکامل یافت. این زبان، زبان پادشاهی قرون وسطایی گالیسیا و کنت‌نشین پرتغال بوده‌است.https://www.academia.edu/30975383/Vocabulário_Ortográfico_da_Galiza_AGLP_2015_
در اسناد اداری لاتین سده ۹ واژگان و عبارات گالیسی-پرتغالی برای نخستین بار ثبت می‌شوند. این دوره به عنوان نیاپرتغالی شناخته می‌شود و از سده نهم تا سده دوازدهم و استقلال کنت‌نشین پرتغال از پادشاهی لئون، که تا آن زمان بر گالیسیا سلطنت کرده بود، ادامه داشت.
در نخستین بخش دوره گالیسی-پرتغالی (از قرن ۱۲ تا ۱۴)، این زبان به‌طور فزاینده‌ای در اسناد و سایر گونه‌های نوشتاری استفاده می‌شد. این زبان، همانند اکسیتان و شعر تروبادورها در فرانسه، برای مدتی زبان شعر غنایی در هیسپانیای مسیحی بود. حروف "lh" و "nh" اکسیتان که در نوشتار کلاسیک آن استفاده می‌شد، توسط نویسندگان پرتغالی، احتمالاً جرالد براگایی، راهبی مویساکی، که در سال ۱۰۴۷ اسقف براگا در پرتغال شد، بدین زبان وارد شد و با استفاده از هنجارهای نوشتاری کلاسیک اکسیتان در مدرنیزه کردن پرتغالی نقش اصلی را داشت.Jean-Pierre Juge (2001) "Petit précis – Chronologie occitane – Histoire & civilisation", p. 25 پرتغال در سال ۱۱۳۹، در زمان پادشاهی آفونسوی یکم به پادشاهی مستقلی تبدیل شد. در سال ۱۲۹۰، پادشاه دینیش از پرتغال نخستین دانشگاه پرتغال را در لیسبون ایجاد کرد ("Estudos Gerais"، که بعداً به کویمبرا نقل مکان کرد) و فرمانی صادر کرد که پرتغالی «زبان مشترک» نامیده شود و به‌طور رسمی مورد استفاده قرار گیرد.
در دوره دوم پرتغالی باستان، در قرن ۱۵ و ۱۶، با اکتشافات پرتغالی‌ها، این زبان به بسیاری از مناطق آفریقا، آسیا و قاره آمریکا منتقل شد. در اواسط قرن شانزدهم، پرتغالی به "زبان میانجی" در آسیا و آفریقا تبدیل شده بود که نه تنها برای اداره مپستعمره‌ها و تجارت بلکه برای برقراری ارتباط میان مقامات محلی و اروپایی‌ها از هر ملیت دیگری نیز استفاده می‌شد.
ازدواج میان پرتغالی‌ها و مردم محلی و ارتباط آن با تلاش‌های مبلغین مذهبی کاتولیک رومی به گسترش این زبان کمک کرد و منجر به شکل‌گیری زبان‌های کریول مانند کریستانگ (از واژه "cristão"، «مسیحی») در بسیاری از مناطق آسیا شد. کریستانگ تا قرن نوزدهم در مناطقی از آسیا رواج داشت. برخی از جوامع مسیحی پرتغالی‌زبان در هند، سری‌لانکا، مالزی و اندونزی حتی پس از جدا شدن از پرتغال زبان خود را حفظ کردند.
پایان دوره پرتغالی باستان با انتشار "Cancioneiro Geral" از گارسیا د رزنده در سال ۱۵۱۶ انجام شد. پرتغالی نوین، که از قرن ۱۶ تا به امروز ادامه دارد، به دلیل رنسانس با افزایش وام‌واژگان لاتین کلاسیک و یونانی کلاسیک همراه است که زبان را بیش از پیش غنی کردند. بیشتر پرتغالی‌های باسواد نیز به لاتین تسلط داشتند و بدین ترتیب به راحتی واژگان لاتین را در نوشتار و سرانجام گفتار پرتغالی وارد می‌کردند.
در مارس ۲۰۰۶، موزه زبان پرتغالی در سائو پائولوی برزیل، بزرگ‌ترین شهر پرتغالی‌زبان جهان، تأسیس شد. این موزه نخستین نمونه از این نوع در جهان است. در سال ۲۰۱۵ موزه به‌طور نسبی در آتش‌سوزی تخریب شد اما در سال ۲۰۲۰ بازسازی و بازگشایی شد.
پرتغالی زبان مادری اکثریت قریب به اتفاق مردم پرتغال، برزیل و سائو تومه و پرنسیپ (۹۵٪) است. تقریباً ۸۵٪ از جمعیت شهری آنگولا به پرتغالی مسلط و احتمالاً ۷۵٪ از آن‌ها گویشور بومی این زبان هستند. این نرخ در حومه شهرها کمتر است.Medeiros, Adelardo. "Portuguese in Africa" – Angola بر اساس سرشماری سال ۲۰۰۷، بیش از ۵۰٪ جمعیت موزامبیک گویشور بومی زبان پرتغالی هستند و ۷۰٪ بدان مسلط هستند. پرتغالی همچنین زبان مادری ۳۰٪ از جمعیت گینه بیسائو است و گونه‌ای کریول بر پایه آن نیز در همه کشور قابل درک است. هیچ اطلاعاتی برای کیپ ورد در دسترس نیست، اما تقریباً همه جمعیت دوزبانه هستند و آن‌هایی که تک‌زبانه هستند نیز به زبان کریول کیپ وردی سخن می‌گویند که بر پایه پرتغالی است. پرتغالی در قانون اساسی آفریقای جنوبی به عنوان یکی از زبان‌های رایج در جوامع کشور ذکر شده‌است و هیئت زبان کشور باید برای ارتقای آن بکوشند و احترام به آن را تضمین کنند.
جوامع مهاجر پرتغالی‌زبان بزرگی نیز در بسیاری از کشورها از جمله آندورا (۱۵٫۴٪)،13,100 Portuguese nationals in 2010 according to Population par nationalité on the site of the "Département des Statistiques d'Andorre" برمودا، کانادا (۴۰۰٬۲۷۵ نفر در سرشماری سال ۲۰۰۶)، فرانسه (۹۰۰٬۰۰۰ نفر)،~500,000 use it as their mother tongue in the 2012 estimate, see "Répartition des étrangers par nationalité" ژاپن (۴۰۰٬۰۰۰ نفر)، جرسی، نامیبیا (حدود ۴–۵٪ از مردم، عمدتاً پناهندگان آنگولایی در شمال کشور)، پاراگوئه (۱۰/۷٪ یا ۶۳۶٬۰۰۰ نفر)، ماکائو (۰٫۶٪ یا ۱۲۰۰۰ نفر)، سوئیس (۱۹۶۰۰۰ تبعه در سال ۲۰۰۸)، ونزوئلا (۵۵۴٬۰۰۰)See و ایالات متحده (۰٫۳۵٪ از جمعیت یا ۱٬۲۲۸٬۱۲۶ گویشور طبق نظرسنجی سال ۲۰۰۷) حضور دارند.
در برخی از مناطق هند پرتغال پیشین، یعنی گوا و دامان و دیو، هنوز هم حدود ۱۰٬۰۰۰ نفر به این زبان صحبت می‌کنند. در سال ۲۰۱۴، حدود ۱٬۵۰۰ دانش‌آموز در گوآ در حال یادگیری زبان پرتغالی بودند.
جامعه کشورهای پرتغالی‌زبان (به پرتغالی "Comunidade dos Países de Língua Portuguesa"، با نام اختصاری CPLP) شامل هشت کشور مستقل است که پرتغالی را به عنوان زبان رسمی پذیرفته‌اند: آنگولا، برزیل، کیپ ورد، تیمور شرقی، گینه استوایی، گینه بیسائو، موزامبیک، پرتغال و سائوتومه و پرنسیپ.
گینه استوایی در ژوئن ۲۰۱۰ درخواست رسمی برای عضویت کامل در CPLP را ارائه داد، وضعیتی که فقط به کشورهایی با زبان رسمی پرتغالی داده می‌شود. در سال ۲۰۱۱، پرتغالی سومین زبان رسمی آن پس از اسپانیایی و فرانسوی شد و بدین ترتیب در ژوئیه ۲۰۱۴، این کشور به عنوان عضوی از CPLP پذیرفته شد.
پرتغالی همچنین یکی از زبان‌های رسمی منطقه ویژه اداری ماکائو در جمهوری خلق چین (در کنار چینی) و چندین سازمان بین‌المللی، از جمله بازار مشترک کشورهای آمریکای جنوبی، سازمان کشورهای ایبروآمریکایی،Statutes, Article 1 اتحادیه کشورهای آمریکای جنوبی،Constitutive Treaty of the Union of South American Nations, Article 23 سازمان کشورهای آمریکایی،General Assembly of the OAS, Amendments to the Rules of Procedure of the General Assembly, 5 June 2000 اتحادیه آفریقا،Article 11, Protocol on Amendments to the Constitutive Act of the African Union جامعه اقتصادی کشورهای غرب آفریقا، جامعه توسعه آفریقای جنوبی و اتحادیه اروپا است.
بر اساس برآورد اطلاعات‌نامه جهان در سال ۲۰۱۸، جمعیت کشورهای پرتغالی‌زبان به شرح زیر است:
جمعیت کل منطقه پرتغالی‌زبان در ژوئیه ۲۰۱۷ حدود ۲۷۹ میلیون نفر برآورد شد. این تعداد جوامع دور از وطن پرتغالی‌زبان را شامل نمی‌شود، که تقریباً ۱۰ میلیون نفر تخمین زده شده‌اند (از جمله ۴٫۵ میلیون پرتغالی، ۳ میلیون برزیلی و نیم میلیون کیپ وردی در کنار سایرین)؛ هرچند به دست آوردن شمار دقیق رسمی پرتغالی‌زبان‌های دور از وطن دشوار است زیرا بخش بزرگی از آن‌ها در کشورهای خارج از قلمرو پرتغالی‌زبان زاده شده‌اند یا فرزند مهاجران هستند و ممکن است فقط مقدار اندکی به زبان تسلط داشته باشند.
پرتغالی یک درس اجباری در برنامه درسی مدارس اروگوئه است. سایر کشورهایی که پرتغالی معمولاً در مدارس آن‌ها آموزش داده می‌شود یا درس اختیاری است عبارتند از ونزوئلا، زامبیا، جمهوری کنگو، سنگال، نامیبیا، اسواتینی، آفریقای جنوبی، ساحل عاج و موریس. در سال ۲۰۱۷، پروژه‌ای برای معرفی پرتغالی به عنوان یک درس آموزشی در مدارس زیمبابوه آغاز شد. همچنین، طبق گفته وزیر امور خارجه پرتغال، این زبان تا سال ۲۰۲۰ بخشی از برنامه درسی مدارس ۳۲ کشور خواهد بود. در کشورهای ذکر شده زیر، پرتغالی توسط اقلیتی به دلیل گذشته استعماری پرتغال یا به عنوان زبان میانجی در مناطق مرزی و چندزبانه، مانند مرز بین برزیل و اروگوئه و همچنین آنگولا و نامیبیا رایج است. در سری‌لانکا، به دلیل استعمار پرتغالی‌ها، هنوز جامعه‌ای متشکل از هزاران کریول‌زبان پرتغالی وجود دارد.
بر اساس تخمین‌های یونسکو، پرتغالی دارای بیشترین سرعت رشد در میان زبان‌های اروپایی پس از انگلیسی است و طبق داده‌های روزنامه "پرتغال نیوز" از یونسکو، این زبان دارای بیشترین توانایی در تبدیل شدن به عنوان یک زبان بین‌المللی در جنوب آفریقا و آمریکای جنوبی است. پرتغالی یک زبان جهانی است که به‌طور رسمی در پنج قاره صحبت می‌شود و میلیون‌ها نفر در سراسر جهان نیز آن را به عنوان زبان دوم صحبت می‌کنند.
از سال ۱۹۹۱، زمانی که برزیل با سایر کشورهای آمریکای جنوبی، برای نمونه آرژانتین، اروگوئه و پاراگوئه، وارد جامعه اقتصادی مرکوسول شد، پرتغالی یا در مدارس این کشورهای آمریکای جنوبی به عنوان درسی اجباری یا اختیاری آموزش داده می‌شود.
اگرچه در اوایل قرن بیست و یکم پس از بازگشت ماکائو به چین و کاهش مهاجرت برزیلی‌ها به ژاپن، استفاده از پرتغالی در آسیا رو به زوال بود، این زبان به دلیل افزایش روابط دیپلماتیک و تجاری با کشورهای پرتغالی‌زبان در جهان (برزیل، آنگولا، موزامبیک و غیره) در حال تبدیل شدن به زبان کاربردی در آنجا است.
پرتغالی به شاخه ایبریایی غربی از زبان‌های رومی تعلق دارد و با اعضای زیر از این گروه ارتباط ویژه‌ای دارد:
پرتغالی و سایر زبان‌های رومی (همچون فرانسوی و ایتالیایی) برای یکدیگر نسبتاً قابل درک هستند و از لحاظ واژگان و دستور زبان شباهت‌های بسیاری دارند. پرتغالی‌زبانان معمولاً پیش از دستیابی به درک قوی در آن زبان‌ها، و بالعکس، نیاز به مقداری آموزش دارند. با این حال، پرتغالی و گالیسی به‌طور کامل برای هم قابل فهم و اسپانیایی نیز به‌طور قابل توجهی با پرتغالی دارای فهم متقابل است، به ویژه برای گویشوران پرتغالی. در واقع، گویشوران باسواد پرتغالی و اسپانیایی می‌توانند معمولاً هر نوع گفتگویی را با هم به زبان مادری خود داشته باشند و واقعاً یکدیگر را درک کنند. با وجود اینکه پرتغالی موجودی واجی بیشتری نسبت به اسپانیایی دارد، به دلیل رابطه ژنتیکی و تاریخ مشترک، تماس تاریخی بین گویشوران و تأثیر متقابل، ویژگی‌های مشترک منطقه‌ای و همچنین شباهت واژگانی، ساختاری و دستوری (۸۹٪) این دو زبان برای یکدیگر نسبتاً قابل درکند.
پرتغالی وام‌واژه‌های فراوانی را به بسیاری از زبان‌ها، از جمله اندونزیایی، مالایالم، تامیلی، سینهالی، مالایی، بنگالی، انگلیسی، هندی، سواحیلی، آفریکانس، کونکانی، مراتی، پنجابی، تتومی، شنگانی، ژاپنی، اسرانان و گویش بندری فارسی، وارد کرده‌است.
از آنجا که تجار پرتغالی احتمالاً نخستین کسانی بودند که پرتقال را در اروپا معرفی کردند، در چندین زبان نوین هندواروپایی این میوه به نام آن‌ها نامگذاری شده‌است. برخی از نمونه‌ها "portokall" آلبانیایی، "portokal" و "prtokal" بوسنیایی "،" портокал "(portokal)" بلغاری"،" πορτοκάλι "(portokáli)" یونانی"،" "" مقدونی، پرتقال فارسی"،" و "portocală" رومانیایی. در زبان‌های دیگر، همانند البرتقال عربی"،" ფორთოხალი "(p'ort'oxali)" گرجی"،" "portakal" ترکی و "birtukan" امهری نیز نام پرتقال ریشه در پرتغال دارد"." همچنین، در گویش‌های ایتالیایی جنوبی (برای نمونه ناپولی)، پرتقال "portogallo" یا "purtuallo"، به معنای «پرتغالی» است، در حالی که در ایتالیایی معیار پرتقال "arancia" نام دارد.
واج‌شناسی پرتغالی مانند زبان‌های فرانسوی (به ویژه گویش کبکی)، زبان‌های گالی-ایتالی، اکسیتان، کاتالان و فرانکو-پروونسال است و در این زمینه با واج‌شناسی اسپانیایی که مشابه گویش‌های ساردنیایی و ایتالیایی جنوبی است، متفاوت است. برخی واج‌شناسی پرتغالی را ترکیبی از اسپانیایی، گالی-رومی (برای نمونه فرانسوی) و زبان‌های شمال ایتالیا (به ویژه جنوایی)، اما با زیرلایه سلتی عمیق‌تر، توصیف می‌کنند."Handbook of the International Phonetic Association" pp.  126–130
در پرتغالی حداکثر ۹ واکه دهانی، ۲ نیمه‌واکه و ۲۱ همخوان وجود دارد. گرچه برخی از گونه‌ها واج‌های کمتری دارند. پنج واکه خیشومی نیز در این زبان وجود دارند که برخی از زبان‌شناسان آن‌ها را واج‌گونه واکه‌های دهانی می‌دانند.
در زیر نمودارهای واکه‌های پرتغالی لیسبون (پرتغال) و سائو پائولو (برزیل) آمده‌است:
گویش‌های پرتغالی به‌طور کلی به چهار گروه پرتغالی (اروپایی)، برزیلی، آفریقایی و آسیایی تقسیم می‌شوند. برخی از ویژگی‌ها و صداهای موجود در بسیاری از گویش‌های برزیلی مختص آمریکای جنوبی است و در اروپا یافت نمی‌شود. همین امر در گویش‌های سائوتومه‌ای، موزامبیکی، گینه بیسائویی، آنگولایی و کیپ وردی نیز رخ می‌دهد و آن‌ها دارای ویژگی‌هایی منحصر به آفریقا هستند. برخی پژوهشگران تفاوت میان پرتغالی و برزیلی را در حد تفاوت انگلیسی بریتانیایی و آمریکایی دانسته‌اند. دلیل عمده این تفاوت‌ها به پیش‌زمینه غیراروپایی شمار زیادی از گویشوران این زبان بازمی‌گردد که واژه‌ها و اصطلاحات بومی خود را به زبان جدید نیز وارد کرده‌اند. تفاوت این دو گویش در نگارش، تلفظ، آواشناسی و حتی در دستور دیده می‌شود.
پرتغالی معیار یا "Estremenho" زبان معیار پرتغالی است که خود دارای دو گونه متمایز پرتغالی و برزیلی است. در این میان پرتغالی پرتغال دارای دو نوع تلفظ لیسبونی و کویمبرایی و پرتغالی برزیل دارای دو نوع ریو دو ژانیرویی و سائو پائولویی است و گویش این چهار شهر تاثیرگذارترین گویش‌های پرتغالی هستند. در مستعمره‌های پیشین پرتغال در آفریقا، پرتغالی معیار اروپایی ترجیح داده می‌شود.
چند نمونه از واژگان متفاوت در پرتغالی پرتغال، برزیل و آنگولا در زیر آورده شده‌است:
فعل یک جنبه قابل توجه در دستور زبان پرتغالی است. از نظر صرفی، پرتغالی نسبت به سایر زبان‌های رومی تصریفهای بیشتری را از لاتین کلاسیک حفظ کرده‌است. پرتغالی و اسپانیایی دستور زبان بسیار مشابهی دارند. پرتغالی همچنین دارای نوآوری‌های دستوری است که در دیگر زبان‌های رومی (به جز گالیسی و فالا) یافت نمی‌شود:
الفبای پرتغالی بر پایه الفبای لاتین است که در آن از اکسان اگو، هشتک، اکسان گراو، مدک و سدیل برای نشان دادن تشدید، درازای واکه، خیشومی‌شدگی و سایر تغییرات صوتی استفاده می‌شود. دونقطه نیز در گذشته در این دستور خط کاربرد داشت که طی قراردادی در سال ۱۹۹۰ حذف شد. هجی واژگان پرتغالی بسیار واجی است و میان گفتار و نوشتار اختلاف اندکی وجود دارد. الفبای پرتغالی ۲۶ حرف دارد:
زبان اندونزیایی (در اندونزیایی: Bahasa Indonesia) زبان رسمی کشور اندونزی است.
این زبان گویش معیاری از زبان مالایی است که در سال ۱۹۴۵ و پس از استقلال اندونزی رسماً مشخص و تعریف شد.
این زبان همچنان بسیار نزدیک به زبان مالایی است و می‌توان گفت که گویشوران این دو زبان می‌توانند به راحتی با هم صحبت کنند.
هرچند بسیاری از مناطق اندونزی زبان‌ها و گویش‌های خود را دارند (مانند جاوه‌ای، سوندایی و بالیایی) با اینحال تقریباً همه اهالی کشور اندونزیایی را به روانی صحبت می‌کنند.
بیشتر آموزش رسمی و تقریباً تمامی برنامه‌های رسانه‌های ملی به زبان اندونزیایی است.
اندونزیایی همچنین توسط برخی از اهالی تیمور شرقی و سورینامی‌های اندونزی‌تبار نیز صحبت می‌شود.
اندونزیایی با خط لاتین نوشته می‌شود. این خط در ابتدا بر اساس الفبای هلندی بنا شده بود و هنوز هم شباهت‌هایی با آن دارد. با این حال هم‌خوان‌ها به روشی مشابه الفبای ایتالیایی نشان داده می‌شوند. الفبای اندونزیایی دارای ۲۶ حرف است. حروف V ,Q و X تنها در وام‌واژه‌ها یافت می‌شوند.
اندونزیایی تحت تأثیر زبان‌های بسیاری به ویژه هلندی، انگلیسی، عربی، چینی، پرتغالی، سانسکریت، تامیلی، هندی، و فارسی قرار گرفته‌است. طبق تخمین‌ها در اندونزیایی نوین، حدود ۷۵۰ وام‌واژهٔ سانسکریت، ۱۰۰۰ وام‌واژهٔ عربی، برخی با اصالت فارسی و عبری، حدود ۱۲۵ وام‌واژهٔ پرتغالی، اسپانیایی و ایتالیایی و ۱۰٬۰۰۰ وام‌واژهٔ هلندی وجود دارد.This is research led by Prof. Dr. J. W. de Vries of the University of Leiden in the Netherlands با این وجود عمده واژگان اندونزیایی از ریشه آسترونزیایی هستند.
فهرستی از وام‌واژه‌های اندوزیایی توسط مرکز زبان وزارت آموزش و فرهنگ اندونزی منتشر شده‌است که تعداد واژگان آن به شرح زیر است:
Wikipedia contributors, "Indonesian language," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Indonesian_language&oldid=184763167 (accessed January ۱۷، ۲۰۰۸).
کولاوامسا (یا چولاوامسا) (در زبان پالی: تاریخچه اصغر) رساله‌ای تاریخی است که از شاهان سری لانکا حکایت می‌کند و به زبان پالی نوشته شده است.
این رساله از قرن چهارم تا سال ۱۸۱۵ را پوشش می‌دهد.
سایت روزنه دات کام، سایتی خبری است که می‌توان آن را خبرگزاری غیررسمی حزب کمونیست کارگری ایران دانست که در سال ۱۹۹۹ تأسیس شد.
مدیر مسئول کنونی روزنه امیر توکلی از اعضای کمیته مرکزی حککا است.
از مدیران گذشتهٔ آن می‌توان به حسن پناهی و فاتح بهرامی اشاره کرد.
در حال حاضر محمد شکوهی به عنوان مدیر سرویس خبر، احمد رحمانی به عنوان دستیار سردبیر و سیاوش شهابی به عنوان مسئول فنی در سایت روزنه فعالیت می‌کنند. همه این افراد از کادرهای حککا هستند.
سایت روزنه بر اساس آمار وب‌گاه جهانی الکسا اینترنت جزو ۲۵۰ هزار وبسایت برتر اینترنت است.
جَذَبه تقرب به حق و ادراك حقيقت در حالات صوفیانه است.
راه‌سپردن و طي طريق در مسير فهم و درک آنچه صوفیان حق می‌نامند، مراحل مختلفی دارد كه طي اين منازل و مراتب بدون سختي و كوشش، جذبه است. جذبه یا جذب، کشش حق است. در صورتی که سلوک کوشش است.
عزیز الدین نسفی می‌فرماید: «صوفیه سه چیز را به‌غایت اعتبار کنند: اول جذب؛ دوم سلوک؛ و سوم عروج.
جذب کشش است؛ سلوک کوشش است و عروج بخشش.»
انسانی که جذبه حق او را فرا گیرد را اهل عرفان، مجذوبان حق یا محبوبان حق می‌نامند.
تمامی پیغمبران الهی مجذوب حق بوده‌اند و بی واسطه دریافت کننده فیض حق شده‌اند.
نظریه صوفیه و عرفا دربارهٔ جذبه:
جذبه تقرب عبد است به حضرت حق به مقتضی عنایت الهیه و مهیا گردانیدن مجموع مایحتاج بنده در طی منازل و قطع مراحل بی کلفت و سعی او.فرهنگ نوربخش، اصطلاحات تصوف، جواد نوربخش، انتشارات خانقاه نعمت‌اللهی تهران، انتشارات خانقاه نعمت‌اللهی لندن و مؤلف، دوره ۸ جلدی، تهران و لندن
مارکسیسم و جهان امروز ، اثری معروف از منصور حکمت، تئوریسین کمونیست ایرانی و بنیانگذار حزب کمونیست کارگری ایران است.
این جزوه برای اولین بار به صورت مصاحبه و در چند شماره از نشریه انترناسیونال، ارگان وقت حککا، به چاپ رسید.
این اثر از مهم‌ترین آثار منصور حکمت و کمونیسم کارگری به شمار می‌رود و از همین رو به انگلیسی، آلمانی، عربی و ایتالیایی ترجمه شده است. تسلط به این اثر را معمولاً از شروط کادر بودن در حککا می‌دانند.
ساکاوم یکی از شهرهای کشور پرتغال است.
بِهبَهان مرکز شهرستان بهبهان در استان خوزستان است. بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت شهر بهبهان ۱۲۲٬۶۰۴ تن بوده‌است.
تاریخ بهبهان همواره و همه جا با تاریخ آریاگان (ارگان/ارجان) همراه بوده و اساساً یکی شمرده می‌شود. ایالت باستانی ارجان (شامل شهرستان بهبهان، امیدیه، آغاجاری و استان بوشهر و استان کهگلویه و بویراحمد کنونی) متعلق به دوره ایلامی، دوران میانی در ایران بود که در مرز خوزستان و فارس واقع شده بود. بر روی سکه‌های عرب-ساسانی و اسلامی، نام این ایالت باستانی به صورت "ارجن" و در منابع دوره اسلامی به صورت "ارّجان" نیز آمده‌است. یونانیان نیز از این شهر با نام "ارکران" یاد کرده‌اند.
منابع تاریخی از نام‌های دیگری چون "رامقباد"، "بِرامقباد"، "اَبَرقباد"، "آمد قباد"، "به از آمد کواذ"، "به از" "آمِدِ کَواد" ("به معنی قباد بهتر از آمد است)" برای ارجان استفاده کرده‌اند، که بخش دوم مشترک در همهٔ آن‌ها به نام پادشاه قباد یکم ساسانی اشاره دارد. یوزف مارکوارت و پاول شوارتس «"به از" "آمِدِ کَواد»" را به عنوان نام رسمی ارگان می‌شناسد.
در تقسیمات پنج کوره‌ای ایالت پارس در زمان ساسانیان، شهر ارگان مرکز کورهٔ ارجان با نام‌های دیگر قبادخوره، کورهٔ قباد بوده‌است. به گفتهٔ مورخان، کوره ارگان در اواخر دورهٔ ساسانی از شمال و شمال شرقی به استان اصفهان کنونی، از جنوب به خلیج پارس، از جنوب غربی به منطقه دورق (سُرّق)، از غرب و شمال غربی به رامهرمز، از شرق به کوه شاپور و از جنوب شرقی به ایالت اردشیرخوره می‌رسید.
به هر روی، خرابه‌های شهر باستانی ارگان در ۱۲ کیلومتری شمال شرقی بهبهان در دو سوی حاشیه رود مارون نزدیک قدمگاه امام رضا واقع شده‌است، و وسعتی در حدود ۵۰۰ هکتار دارد. در نخستین پژوهش‌های پیرامون شهر کهن ارجان، قدمت این شهر به دوران ساسانیان (۲۲۴–۶۵۲ میلادی) نسبت داده شده ولی در سال ۱۳۶۱خورشیدی در نزدیکی این محوطه باستانی، آثار یک آرامگاه متعلق به حدود هزاره دوم پیش از میلاد و به دوره ایلامی کشف شد که در جدیدی در باستانشناسی این محوطه تاریخی گشود. این آرامگاه حاوی تابوتی بزرگ از جنس برنز بود. به همراه این تابوت یک حلقه طلایی، نود و هشت دکمه زرین، ده ظرف استوانه‌ای، یک خنجر، یک میله نقره‌ای، تنگ و ساغر و سینی برنزی با تصاویر تاریخی پیدا شدند که به ۸۰۰ سال پیش از میلاد برمی‌گردند.
نقش‌های سینی ارجان شامل یک گل رز شانزده‌پر در مرکز سینی، سپس یک ردیف شیر، و پنج ردیف نقوش متنوع مربوط به مراسم مختلف در بقیه فضا کنده شده و فاصله بین این نقوش را چند ردیف گیس بافت پر کرده‌است. بر اساس نقوش این سینی، ظاهراً یکی از فرمانروایان ایلامی برای مدتی به یکی از مناطق کوهستانی برای شکار عزیمت کرده، و در غیاب وی در محل حکومت شورش به وجود آمده‌است. شاه به محل حکومت برمیگردد و شورش را سرکوب می‌کند. سردسته شکارچیان نیز در یکی از نگاره‌ها، حیوانات شکار شده را به پیش شاه می‌برد و شاه طی مراسمی جشن می‌گیرد. همچنین، قدیمی‌ترین تصویر از یک بربت یا چنگ‌نواز و به قولی لیرنواز ایرانی در میان گروه نوازندگان در این سینی به چشم می‌خورد. در لبهٔ پشت جام نیز کتیبه ای میخی به خط ایلامی نقش بسته‌است.
یکی از کشفیات مهم این محوطه تاریخی، حلقه قدرت زرینی است که در دست چپ متوفی قرار داده شده‌است. این حلقه دارای دسته استوانه ای هلالی شکل تو خالی است که دو انتهای آن به دو صفحه بیضی شکل ختم می‌شود. قسمت داخلی این صفحه‌ها به‌طور قرینه با نقش دو شیر بالدار که در دو طرف درخت مقدس ایستاده‌اند تزیین شده‌است. دور تا دور نقوش نقش گیس باف دیده می‌شود. در زیر پای شیرها سه ردیف نقش به صورت طاق هلالی شکل کنده شده و بر روی دسته، شیارهایی ایجاد شده که انتهای آنها به یک گل دوازده پر در قسمت بیرونیِ دو صفحه، ختم می‌شود. این حلقه دارای کتیبه ای به خط میخی عیلامی در قسمت دسته است که ترجمه آن کیدین هوتران پسر کورولوش است.
شهر ارجان از دیرباز مرکزیت منطقه ارگان و کهگیلویه را بر عهده داشته‌است. ارجان در زمان ساسانیاندر محلی که هم‌اکنون در بخش شمال بهبهان واقع است و یادگارهایی از تمدن ایلامی را در خود جای داده‌است بازسازی شده و به نام آریاگان نامیده شد. به نظر برخی از جمله آرتور کریستنسن (۱۹۲۵، ص۷)، بعدها قباد یکم پادشاه ساسانی در یورش به امیدا در شمال بین‌النهرین (منطقه کُردنشین دیاربکر در کشور ترکیه کنونی) هشتاد هزار تن از اهالی آن را به اسارت گرفته و به ارجان آوردهو شهر را بازسازی کرده‌است. همچنین، ارگان به همراه دو شهر "جنابا" (گناوه کنونی) و "رِیشهر"/"ریواردشیر" (بوشهر کنونی) که در ایالت ارگان بودند، به مرکز تولید پارچه کتان که مردم امیدا در ساخت آن ماهر بودند، مبدل شد.
به‌طور کلی، آریاگان در زمان ساسانیان یکی از چهار شهر مهم ایران بود. زمین‌های حاصلخیز و آب کافی که از رودخانه‌های مجاور تأمین می‌شد باعث رونق کشاورزی این منطقه شده بود. قرار گرفتن بر راه بین فلات ایران و جلگه خوزستان ارگان را به مرکز تجاری تبدیل نموده بود که اهمیت راهبردی غیرقابل انکاری داشت. بیشتر زمین‌های آریاگان به کشت انگور و زیتون اختصاص داشت و گونه‌های مختلف غلات در ارگان بسیار پربار بودند. بعضی از مورخین آمدن آرین‌ها را به آسیای غربی به قرن چهار دهم قبل از میلاد و برخی به دو هزار سال قبل از میلاد مربوط می‌دارند. چون آثار عیلام و کلدانیان در نزدیکی‌های ارجان از سنگ نبشته‌ها و حجاری‌های تنگ سروک و غیره موجود است معلوم می‌گردد که ارجان از شهرهای پیش از مهاجرت آرین‌ها بوده‌است. مسعودی در کتاب مروج الذهب در شرح آتشکده‌های دوگانهٔ قدیم ایران می‌نویسد: «آتشکده دیگری (معبد ارجان) در شهر ارگان فارس بود و به روزگار بهراسف بنا شده بود. این آتشکده پیش از ظهور زردشت، پسر اسبیمان پیغمبر مجوس بوده‌است».
در روند متروک شدن و نابودی ارجان دو عامل عمده تأثیر داشت که به دو دستهٔ انسانی و طبیعی تقسیم می‌شود. عوامل انسانی عبارت‌اند از جنگ‌های متعدد بین مدعیان حکومت، وجود قلعه‌های اسماعیلی و مشکلات وابسته به آن که از جملهٔ آنان می‌توان غارت، دزدی و ناامنی را نام برد. همچنین، مهاجرت‌های متعدد خارج از منطقه و تغیرات اساسی در سیستم جغرافیای سیاسی-اداری ایالت‌های فارس و خوزستان که باعث حذف نام ارجان شد اشاره کرد. در هر صورت، بزرگ‌ترین عامل نابودی ارجان عامل طبیعی زمین‌لرزه بوده‌است.
به گفته ابن اثیر:
احتمالاً این زلزله از دلایل نابودی بسیاری از زیر ساخت‌های آبیاری و کشاورزی شهر ارجان بوده‌است؛ و پس از این زلزله زمین لرزه دیگری در سال ۴۷۸ ق مجدداً ارجان و حومه آن را تحت تأثیر خود قرار داد. ابن اثیر در این باره گفته‌است: «بسیاری از دام‌ها و انسان‌ها به زیر آوار رفتند» و گمان می‌برند که اولین صدمات جدی به پل‌های دوگانه ارجان بر روی رودخانه تاب (مارون کنونی) متعلق به همین دوره است؛ و سالها بعد این دو پل کامل ویران شده‌است. در منابع نوینی که به بررسی زلزله‌های تاریخی پرداخته این زلزله تأیید شده. بدین ترتیب این دو زلزله افراد زیادی را به کام مرگ کشانده. شهر را ویران و ساخت‌های زیر بنایی آن را از بین برده‌است؛ و از جمعیت و اهمیت تجاری ارجان تا حدی کاسته‌است.
مردمی که از زمین‌لرزه در منطقه‌ای که پیش از آن محل نیایششان بود و بهان نامیده می‌شد گرد هم آمدند و برای چندگاهی آنجا زیستند و در محلی که بهتر از «بهان» بود شهری را بنا کردند که «بهبهان» نامیده شد. در همین زمان و پس از تقسیمات جدید کشوری بهبهان از استان فارس جدا شده و به استان خوزستان پیوست.کتاب جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی، بین‌النهرین، ایران و آسیای مرکزی از زمان فتوحات مسلمین تا ایام تیمور، ۱۳۳۷ خورشیدی، گای لو استرنج ترجمه: محمود عرفان، ناشر فارسی: بنگاه ترجمه و نشر کتابفارسنامهٔ ابن بلخی، (تصحیح، توضیح و تحشیهٔ دکتر منصور رستگار فسایی) چاپ اول، (520 صفحه) بنیاد فارس‌شناسی، 1374
شهرستان بهبهان در جنگ ایران و عراق بیش از ۱۱۰۰ نفر کشته داشته‌است.
در حدود ساعت ۱۷:۱۰ بعدازظهر ۴ آبان ۱۳۶۲، در حالی که دانش‌آموزان نوبت عصر مدرسهٔ حمداللّه پیروز بهبهان در کلاس‌های درس خود بودند از سوی دشمن بعثی مورد اصابت حملهٔ موشکی قرار گرفتند که بر اثر آن ۶۹ دانش‌آموز، ۱ خدمتگزار و ۴ معلم کشته و ۱۳۰ دانش‌آموز و ۱۳ معلم دیگر زخمی شدند. شدت حمله به حدی بود که ساختمان مدرسه کاملاً نابود شد و دوچرخه‌های دانش‌آموزان تا فاصلهٔ بسیار دوری از محل وقوع حادثه پرتاب شد. موشک‌های استفاده شده در این حمله، ساخت شوروی و فرانسه بودند. عمق این فاجعه به حدی بود که روح‌الله خمینی و سید علی خامنه‌ای (رهبر کنونی ایران) در خصوص آن صحبت کرده و آن را حادثه‌ای بسیار تلخ و دردآور توصیف کرده‌اند.
در صبح روز جمعه، در تاریخ ۱۹ دی ۱۳۶۵ در حالیکه عملیات کربلای ۵ در دشت شلمچه شروع گردیده بود و سربازان ایرانی در آن عملیات در حال پیشروی بودند، نیروهای بعثی عراق با بمب شیمیایی به سربازان ایرانی (گردان فجر بهبهان) حمله کردند که در نهایت منجر به کشته شدن ۹۰ نفر از آنان و مصدوم شدن تعدادی دیگر گردید.برگزاری بیست و یکمین سالگرد شهدای شیمیایی بهبهان باشگاه خبرنگاران جوان
شهری قدیمی به یک سری محلات تقسیم شده که عبارت اند از: محله عقلاییها، محله بدیعا، محله پر، مسجد بردی، پهلوانان، کاروانسرا گچپزان، محله‌باقرخان، محل مکینه، شاه فضل، سادات، لب آب، درویش، محله ملک، محله در ویس، سبزپوشان، تخت‌کشان، محسنی‌ها، معمارها، ملایان، گود چاهک، گود بقال، کارگهٔ قنوات، گود کلو، آب خسی‌ها، میدان، خراسانی‌ها، آقا پیرحیدر، بازار نو، محله پیر، آهنگرها، بوعلی‌ها، درویش‌ها. بخش‌های جدید شهر عبارت‌اند از: چمنک، شهرنو، ذوالفقاری، فلکه بید بلند و پل قائم.مدخل BEHBAHĀN در دانشنامه ایرانیکا
بهبهان که در دشت و مجاورت با بلندی‌های رشته‌کوه زاگرس قرار دارد و از رودخانه‌های پرآب مارون و خیرآباد و زهره برخوردار است، دارای جایگاه اکولوژیک خاص و مناطق ویژه‌ای است.
برای نمونه، منطقه حفاظت شدهٔ خاییز در دامنه غربی رشته کوه زاگرس، گونه‌های کمیاب و در معرض انقراض جانوری و گیاهی مختلف را در خود جای داده‌است. در این مناطق بکر و زیبا، پلنگ، کاراکال، گربه جنگلی، گراز، کفتار، گرگ، شغال، روباه، سمور سنگی، شنگ، رودک عسل خوار، کبک، تیهو، جغد ماهی‌خوار، دراج، زنبورخوار، کل و بز و … دیده می‌شود.
از گونه‌های جانوری بسیار کمیاب بهبهان نیز می‌توان از ماهی کور غار نام برد که در ایران تنها در بهبهان و لرستان دیده شده‌است. گونه کمیاب شاه‌روباه نیز در بهبهان ثبت و عکسبرداری شده‌است.
در گذشته نیز قوچ و میش و همچنین آهو نیز در دشت‌ها و تپه ماهورهای مناطق اطراف بهبهان به وفور یافت می‌شد، ولی متأسفانه اکنون به دلیل تخریب زیستگاه‌ها، آتش‌سوزی و شکاربی‌رویه و غیرمجاز، شاهد چنین مناظری نیستیم.
قدیمی‌ترین نرگس‌زار ایران و زادگاه اصلی آن متعلق به شهرستان بهبهان است و پس از آن در شهرهای دیگر استان فارس و خوزستان هم به مقادیر اندکی وجود دارد. گل نرگس را می‌توان در دشت‌ها و کوهپایه‌های زاگرس در استان‌های ایلام، لرستان، خوزستان، فارس، کهگیلویه و بویر احمد مشاهده کرد.
این گل در سال ۱۹۹۲ میلادی در جشنواره گل هلند رتبه نخست را به خود اختصاص داده و در ایران به علت نبود آگاهی و معرفی کافی و عدم تبلیغ دربارهٔ آن و شناسانده نشدنش تاکنون از خاستگاه آن اطلاعات کافی منتشر نشده‌است. گل دهی نرگس همه ساله از نیمه دوم سال آغاز و تا پایان بهمن و گاهی نیز نیمه اول اسفند در بهبهان ادامه دارد.
در نرگس زارهای بهبهان چهار نوع گل نرگس شناسایی شده که نرگس «شهلا» وسعت بیشتری را در این مناطق به خود اختصاص داده‌است. از انواع دیگر گل نرگس هم می‌توان به «پُرپر یا شصت پر»، «پنجه گربه‌ای» و «مسکین» اشاره کرد که با وجود همه مزیت‌هایی که گل نرگس دارد این گل سهم ناچیزی از گردشگری گل را به خود اختصاص داده‌است.http://www.mehrnews.com//NewsDetail.aspx?NewsID=1492630
مردم شهر بهبهان به دو زبان بهبهانی و لری سخن می‌گویند. زبان لری میان بخش‌ها و روستانشینان شهرستان بهبهان نیز رایج است.برخی معتقدند که براساس شواهد، مردم بهبهانی دارای اصالت یهودی می‌باشند.
معروف است که ساکنان قدیم بهبهان اصلیتی یهودی داشته‌اند. وجود مقبره‌ای منتسب به دو پیامبر یهودی و به روایتی دو سردار یهودی در نزدیکی بهبهان یکی از این نشانه‌هاست. جالب‌تر اینکه هنوز بسیاری از مردم روزهای شنبه برای زیارت این قبور به آرامگاهشان می‌روند. آرامگاهی که به نظر می‌رسد در اثر بی‌توجهی به مخروبه‌ای تبدیل شده‌است.
بهبهان از قدیم دارای صنایع‌دستی متنوعی بوده که با برچیده شدن راسته بازار تحولات اقتصادی و ظهور مشاغل جدید اکثر آن‌ها از میان رفته‌اند.
دیوار و خندق اطراف شهر، مجموعهٔ ارجان (گور مکشوفهٔ کیدین‌هوتران)، نبردگاه آریوبرزن در کوه‌های تنگ تکاب، کتیبهٔ تنگ‌تکاب، بقعهٔ بشیرنذیر (مقبرهٔ دو برادر یهودی)، نارین قلعه (تخریب شده)، قبرستان و روستای تاریخی تل چگاه زیدون، مسجد جامع و راسته‌بازار، مقوم (از بین رفته)، آب‌انبار و برکه‌ها، عمارت کلاه‌فرنگی (تخریب شده)، مجموعهٔ بکان (پل، حمام)، پل خیری مح‌خان (خیرآباد)، قلعه مدرسه (خیرآباد)، قلعه گلاب (زیدون)، برج‌های رضاخانی، خرابه‌های کلگه‌زار، کتیبهٔ تنگ سروک. (تنگ سروک یا به گویش محلی سولک هم‌اکنون در محدوده جغرافیایی استان همسایه کهگیلویه وبویراحمد واقع شده "شهرستان بهمئی ")
بافت تاریخی شهر بهبهان که قدیمی‌ترین منطقهٔ بهبهان فعلی پس از ارجان است، از شمال به خیابان شریعتی، از جنوب به خیابان گرایمی، از شرق به خیابان نحوی و ادامهٔ آن به موازات مسیل آب‌خروار تا خیابان شریعتی و از غرب به خیابان پیروز منتهی می‌شود؛ خیابان عدالت و خیابان جوانمردی به صورت دو محور عمود برهم از وسط این ناحیه عبور می‌کند که خیابان جوانمردی فعلی، سال‌ها قبل به صورت مسیری از وسط شهر می‌گذشته و حد فاصل بین دو طایفه قنوات و بهبهان بوده‌است؛ مساحت کلی این منطقه حدود ۱۴۶ هکتار است.
از دیگر ویژگی‌های این بافت وجود بیش از ۸۴ مسجد، حسینیه و امامزاده در لابه‌لای اماکن مسکونی آن است؛ قدمت بیشتر خانه‌هایی که در این بافت واقع شده‌اند به دوره‌های قاجار و پهلوی می‌رسند، از ویژگی‌های معماری این بناها می‌توان به وجود زیرزمین، در اثر آن‌ها وجود ایوان با ستون‌های مدور، سردرهای قوسی به صورت نیم دایره و آجرکاری‌های زیبا در نمای بیشتر آن‌ها اشاره کرد.
این مجموعه که با شماره ۳۷۶۹ در فهرست آثار ملی ثبت شده‌است، هم‌اکنون قدیمی‌ترین بازار شهر بهبهان است که در دوران گذشته، کانون ثقل تجاری شهر بهبهان و اطراف آن بوده؛ این مجموعه که از دورهٔ قاجار است، دارای چندین راسته بوده که حرفه‌های مختلف در راسته‌های مخصوص به خود فعالیت داشتند؛ هم‌اکنون، تنها یک راسته از آن باقی‌مانده؛ بر روی دیوار راسته باقی‌مانده دو کتیبه قرار دارد؛ مصالح به کار رفته در ساخت ابزار سنگ و گچ است و از ویژگی‌های آن می‌توان به سقف گنبدی حجره‌ها و کاربرد طاق و تویزه در پوشش سقف راسته اشاره کرد.
حمام بکان از دورهٔ ساسانی و مرتبط با شهر قدیم ارجان است و در کنار رودخانهٔ مارون در نزدیکی روستای امام رضا واقع شده‌است. معماری این بنا به صورت چهار ایوانی است که در حال حاضر به علت اینکه کف آن تا ارتفاع زیادی بر اثر ریزش سقف‌ها و سنگ‌های کناره دره پر شده‌است، پلان آن کاملاً دیده نمی‌شود، یک قسمت مربع شکل مرکزی است که چهار ایوان در چهار جهت آن قرار داشته، ایوان‌ها که در روی چهار ستون قرار داشته‌اند با طاق‌های جناقی به هم متصل شده و قسمت مرکزی سقف گنبدی شکل داشته که در حال حاضر ریخته‌است.
این پل که در کنار رودخانه مارون در نزدیکی روستای امام رضا و قدمگاه امام رضا واقع شده که متعلق به دورهٔ ساسانی است. پل ارجان دارای دهانه‌ای طاق مانند است در دست راست رودخانه باقی‌مانده و چند پایه پل و سنگفرش بستر زیر پل نیز در محل دیده می‌شوند. این پل پهنایی برابر سیزده متر داشته و از سنگ و ملات ساروج ساخته شده‌است.
همچنین، آثار پل کوچک دیگری پایین‌تر از پل بزرگ‌تر دیده می‌شود. به گفتهٔ عزالدین بن اثیر، دو زمین‌لرزه شدید در سال‌های ۴۴۴ و ۴۷۸ هجری قمری نخستین آسیب‌های جدی را به پل‌های دوگانه ارجان زدند، و سالها بعد این دو پل ویران شد.
صنایع شهرستان بهبهان به دو دسته صنایع ماشینی و دستی بخش‌بخندی می‌شوند. صنایع ماشینی نیز شامل صنایع سبک (صنایع غذایی، چوب و وسایل حمل و نقل) و صنایع سنگین (صنایع مربوط به نفت و انواع معادن و سنگ‌های ساختمانی) می‌شود. پالایشگاه گاز بیدبلند (فازهای ۱ و ۲)، واحدهای نفتی پازنان ۲ و رگ سفید ۲ در بخش زیدون، کارخانه سیمان، آجر ماشینی ملامین سازی، ظروف آلومینیوم، کابینت سازی، قند سازی، بسته‌بندی خرما و… از مهم‌ترین کارخانه‌های این منطقه محسوب می‌شوند.
از منابع و معادن زیر زمینی این شهرستان می‌توان به نفت، گاز، سنگ‌های آهک، سنگ گچ، خاک رس، شن، ماسه و مواد اولیه برای تولید سیمان اشاره کرد.
وجود زمین‌های حاصل خیز برای کشاورزی، پتانسیل کامل منطقه برای دامداری، غنی بودن از لحاظ معادن و منابع زیرزمینی و شکوفایی صنایع اعم از صنایع دستی و ماشینی سبک و سنگین، بازرگانی این منطقه را رونق بسیار بخشیده و برخی از مردم این شهرستان دارای شغل بازرگانی هستند.
نیروگاه سیکل ترکیبی بهبهان نیز از منابع تأمین انرژی در این شهر است.
از آغاز بنای شهر بهبهان دره ای بنام خروار که محل فاضل آب زمستانی بود، شهر را به دو بخش غیرمساوی بنام بهبهان و قنواتی تقسیم و از هم جدا شده بود. سالها بین مردمان ایندو قسمت که اغلب خویش و منسوب یکدیگر بودند، اختلاف و دشمنی حکمفرمائی می‌کرد و مدتها کلانتری بهبهان با میرزاخانی طباطبایی بود که در قسمت بهبهان سکونت داشتند.
اولین کسی که از قنواتیها اختیار حکومت و سیاست شهر بهبهان را بدست گرفت، رئیس علیرضاخان قنواتی و بعد فرزند او جعفرخانی قنواتی بود. پس از آنها فامیل دیگری از بهبهان بنام دیوان بیگی‌ها رقیب قوی و زورمند میرزاهای طباطبایی گردیدند. بعد فامیل دیگری در قنواتی بنام معمارها علم مخالفت با میرزاهای طباطبایی برافراشتند. رئیس و بزرگ این فامیل شخصی بنام معمارزکی فرزند معمار زمان فرزند معمار محمد علی فرزند معمار محمد بود.
گرچه معمارزکی از طبقه کشاورزان بود و نیاکانش سابقه ریاست و کلانتری نداشتند اما چون پسران و برادران و برادرزادگان و قوم خویش زیاد داشت، در آن روز مرکز قدرت محسوب می‌شد و اولین بار در اختلافی که میان سیداسماعیل مجتهد و آقامحمدعلی مجتهد بروز کرد، به نفع آقامحمدعلی دخالت نموده و گفته بود (دین، دین آقامحمدعلی است) و سیداسماعیل از این بابت آزرده خاطر گشته و به عراق عرب مسافرت کرده و در آنجا بود تا به دعوت ناصرالدین شاه به تهران رفت. دشمنی میان مردم بهبهان و قنوات در زمان میرزا علی ضاخان بهادرالدیون بهبهانی فرزند میرزاسلطان محمدخان و حاجی معمار آقای قنواتی فرزند حاج معمارشفیع فرزند معمارزکی سابق‌الذکر به اعلا درجه رسید و خوانین بختیاری که در آن هنگام در بهبهان حکومت می‌کردند برای پیشبرد مقاصد خود به این اختلاف دامن زده و آتش دشمنی را فراوانتر می‌کردند. بدین معنی که خانواده میرزا علیرضاخان و قسمتی از ایالات کهگیلویه طرف توجه یک عده بختیاریها یعنی اولاد حاجی ایلخانی و خانواده حاجی معمارآقا و قسمتی از ایالات کهگیلویه طرف توجه اولاد ایلخانی قرار گرفته بودند.
بالاخره کار اختلاف و دشمنی میان مردم بهبهان و قنوات به برادرکشی و جنگ شومی کشیده شد و مردمان هرکوی سنگرهایی برفراز بام خانه‌های خوداستوار کرده و شب و روز با یکدیگر درحال نزاع بودند. کسبه دست از کسب کشیده و کشاورزان از کار بازمانده بودند، کار جهالت به جائی رسیده بود که در آن پیکار برادرکشانه، قانون جنگ نیز رعایت نشده و افراد غیرمسلح را درحالی که رزمی نداشتند هدف گلوله قرارگرفته و از پا درمی‌آمدند.
باری در سال ۱۳۳۸ هجری قمری الیاسخان صارم الملک و محمدخان سالار ارفع پسران سردار ظفر بختیاری علیرضاخان بهادرالدیوان بهبهانی را محبوس داشته و برای چند ماه به محال بختیاری تبعید کردند و خانه اش را دستخوش چپاول نمودند.
1- بیمارستان تخصصی و فوق تخصصی قلب فاطمه الزهراء (س)
2- بیمارستان تخصصی و فوق تخصصی دکتر شهیدزاده
3- بیمارستان تخصصی و فوق تخصصی حضرت ولی عصر (عج)
4- بیمارستان جامع فوق تخصصی سرطان ام البنین ( در حال ساخت )
5- بیمارستان تخصصی و فوق تخصصی زنان و زایمان فریده بهبهانی
6- بیمارستان تخصصی و فوق تخصصی آیت الله سید مصطفی خمینی ( تامین اجتماعی )
7- بیمارستان تخصصی و فوق تخصصی مهرگان ( خصوصی )
8- مجتمع پزشکی و MRI پارسیان
9- مجتمع پزشکی و MRI موسوی پور
10- مجتمع پزشکی مرکزی
11- مجتمع پزشکی ایران
12- مجتمع پزشکی و آزمایشگاه تخصصی پیغمبرنیا
13- مجتمع پزشکی فارابی
14- کلینیک دندانپزشکی مهرگان
15- کلینیک دندانپزشکی ارجان
16- کلینیک دندانپزشکی اردیبهشت
17- کلینیک دندانپزشکی نیکان
18- کلینیک دندانپزشکی دکتر دهداریان
19- مجتمع پزشکی آریوبرزن
20- مجتمع پزشکی آریا
21- مجتمع پزشکی دکتر معاشی
بهبهان دارای یک فرودگاه نظامی است که متعلق به پدافند هوایی این شهر بوده و به عنوان فرودگاه اضطراری و پشتیبان فرودگاه امیدیه بوده‌است و برای آن تأسیس شده و بعداً با هماهنگی فرمانداری و نیروی هوائی پروازهایی در هفته به مقصد تهران و بالعکس با استفاده از پروازهای C-۱۳۰ نیروی هوایی داشته‌است؛ ولی بنا به دلایلی در حال حاضر از این فرودگاه به جز مقاصد نظامی به هیچ عنوان استفاده نمی‌شود.
در سال ۱۴۰۰ جهت راه اندازی مجدد این فرودگاه به عنوان فرودگاه داخلی کار تعمیر و بازسازی آن توسط پیمانکار مربوطه شروع شده که کار آن در حال انجام می‌باشد .
بهبهان ایستگاه راه‌آهن ندارد. بنا به برنامه‌هایی که توسط دولت اعلام شده‌است قرار است خط راه‌آهن شیراز، اهواز که عملیات اجرایی آن از پایان سال ۹۱ شروع شده‌است از این شهرستان عبور کند.
شهرستان بهبهان دارای یک پایانه مسافربری می‌باشد.
افزون بر این سازمان‌ها و نهادهای مسافربری بسیاری در جای جای شهر برپا می‌باشد که کار ترابری مسافران را برای سفرهای درون استانی و برون استانی بر دوش دارند. از بهبهان روزانه اتوبوس‌هایی راهی تهران - اصفهان - شیراز - بوشهر، عسلویه - آبادان - اهواز و ماهشهر می‌شوند که از این میان ترددهای بین بهبهان و اهواز از همه بیشتر است.
بهبهان دارای ۱ میدان میوه و تره بار بزرگ می‌باشد که بخش عظیمی از مرکبات و صیفی‌جات استان و شهرستان از آنجا به اکثر نقاط کشور حمل می‌شوند.
بهبهان در حال حاضر دارای یک سینمای پیشرفته در هتل رضا ، یک سینمای پیشرفته ( سینما آفتاب ) در خیابان نهائی و یک سالن سینما متعلق به قسمت فرهنگی هنری سپاه ناحیه مقاومت بسیج بهبهان می‌باشد
ورزش در این شهر، پیروی وضعیت ورزش در ایران است.
مادی نیاصرم نام یکی از مادی‌های شهر اصفهان است. این مادی در داخل شهر اصفهان در نزدیکترین فاصله نسبت به زاینده‌رود قرار گرفته‌است و پرآب‌ترین مادی اصفهان بوده‌است. این مادی از کنار پل مارنان سرچشمه گرفته با ادامه مسیر خود به سمت بزرگمهر به سه انشعاب تقسیم شده که یکی به سمت شاهزید (هشت بهشت شرقی) و دو انشعاب دیگر به سمت خیابان مشتاق دوم به سمت زمینهای کشاورزی رفته‌است. مادی «نیاصرم» پس از عبور از خیابانهای صائب، شهید بهشتی، اردیبهشت، ابوذر، شمس‌آبادی، چهارباغ، فردوسی، خواجو، مشتاق و بزرگمهر، در محله مهرآباد دو شاخه می‌شود. شاخه ای به نام «مادی سنگ» به سمت شمال شرقی رفته و بعد از گذر از خیابان ۲۲ بهمن به مادی علیرضاخان می‌ریزد. شعبه اصلی هم به مسیر خود ادامه داده و پس از گذر از بزرگراه شهید آقابابایی وارد محدوده شهرستان شده و برای مشروب کردن اراضی منطقه به چند قسمت تقسیم می‌شود. بر اساس طومار شیخ بهایی سهم آب مادی نیاصرم ۱۹۴ سهم است و زمینهای خوراسکان، پزوه، ابهر، بوزان، محمدآباد، شهرستان، خاتون آباد، چنگان و تا نزدیکی سروشفادران را سیراب می‌کند. مادی نیاصرم در مسیر خود از کنار آرامگاه صائب تبریزی در خیابان صائب و سازمان انتقال خون در میدان خواجو و از داخل سازمان صدا و سیمای مرکز اصفهان در خواجو عبور می‌کند. از پُلهای بسیار معروف اصفهان «پل شیری» است که در محل تقاطع خیابان صائب و شهید مطهری بر روی مادی نیاصرم قرار دارد.
استان ظُفار یکی از استان‌های با اهمیت کشور پادشاهی عُمّان ساکنان اهل سنت است. نیروگاه ری‌سوت، ساخت مپنا در سال ۱۳۷۷ در این استان قرار دارد.
در سفرنامه ابن بطوطه مراکشی چنین آمده‌است:
"از کلوا که یکی از بنادر زنگیان است با کشتی بادی حرکت نموده و به عزیمت ظفار که آخرین بلاد یمن و بر ساحل دریای هند واقع شده رهسپار شدیم.
از آنجا اسبان تازی به هندوستان حمل می‌شود و با مساعدت باد در یک ماه گذراندن روی دریا به هند می‌رسند.
خود از شهر کالیکوت که از بنادر هند است بیست و هشت روز به ظفار آمده‌است ولیکن باد مراد را هرشب داشته‌است و روزها باد مساعدت نبوده.
ظفار را «ظفار المحوص» نیز می‌نامند.
از آنجا به عدن از راه صحراء و بر [خشکی] مسافت یک ماه خواهد بود؛ و از آنجا به حضرموت شانزده روزه و به عمان بیست روزه روند.
شهر ظفار در صحراء فرداً واقع شده و بازار در خارج از شهر در حومه معروف به «خرجاء» بنا کرده‌اند و کثیف‌ترین بازارهائی است که در منطقه دیده می‌شود.
بعلت وفور دادوستد ماهی و خرما، ماهیان معروف به سردین در آنجا زیاد است و آن ماهیها بسیار روغنی هستند به دام‌های خود در عوض علوفه می‌دهند.
در نقطه دیگر بدینگونه دیده نشده‌است.
بیشتر فروشندگان غلامان سیاه هستند وآنها لباس سیاه پوشیده‌اند.
بیشتر زراعت ساکنان آنجا ذرت است، آب از چاهای عمیق بواسطه (چاه چرخ گاوی) که در آنجا آن را «الیازِرَه» گویند می‌کشند، و از آب این چاه‌ها به زراعت خود دهند، دلوهای بسیار بزرگ سازند و بندهای زیاد بدان بندند و به هریک بند و دلو یک نفر غلام مسئول این دلو است که آن را در حوضچه «استخر» تخلیه کند و زراعت خود را آبیاری کنند، یک نوع گندم دارند که آن را (العلس) گویند.
شغل غالب سکنه آنجا از دادوستد ماهی و کشاورزی است.
امروزه استان ظفار یکی از زیباترین استان‌های سلطنت عمان است، و در حوزه بازاریابی و گردشگری و معرفی خود به عنوان مهم‌ترین جاذبه گردشگری کشورهای شبه جزیره عربستان موفق بوده‌است.
بویژه در ماه‌های ۷ و ۸ میلادی که سالیانه جشنواره ظفار و صلاله که به جشنواره پائیزی صلاله (مهرجان خریف صلاله) معروف است، در این شهر ساحلی برگزار می‌شود، شهر صلاله پایتخت استان ظفار مرکز فعالیت‌های اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و گردشگری عمان به‌شمار می‌آید.
ظفار در دوران گذشته خود حکومت جداگانه‌ای داشته‌است، ولی تحت سیطره امراء یمن بوده‌اند.
در سال ۱۸۲۹ میلادی سلطان سعید، سلطان مسقط و عمان کوشش کرد که ظفار را در تحت نفوذ خود قرار دهد، ولی موفق نشد؛ و لیکن در سال ۱۸۷۹ میلادی ظفار به مسقط ملحق شد.
در ظفار چهارمین جنگ عمانی‌ها برپا شد این جنگ از سال ۱۹۶۵ میلادی شروع و در سال ۱۹۷۵ میلادی پایان یافت.
ظفار در جنوب عمان واقع شده و یکی از ورودی‌های اصلی مسقط است.
مساحت استان ظُفار ۹۹٬۳۰۰ کیلومتر مربع و جمعیت آن بنا بر سرشماری سال ۲۰۰۳ برابر با ۲۱۵٬۹۶۰ نفر است.
پایتخت ظفار شهر صلاله است که در کنار دریا واقع شده‌است.
جزیره حلانیات (جزیره کوریا موریا) در نزدیکی ساحل صَلاله و در جنوب شرقی صلاله واقع شده‌است. ظُفار از سوی شرق با صحرای «جده حراسیس» عمان هم‌مرز است.
ظفار در تاریخ منبع اصلی و صادرکننده بزرگ کُندُر (نوعی بخور) به جهان بود ولی امروزه کشور سومالی این نقش را به عهده گرفته.
دربارهٔ محدوده ظفار در کتاب: « «تحفةالنظار فی غرائب‌الامصار و عجائب‌الاسفار» ابن بطوطه مراکشی آمده‌است: در مغرب ناحیه عمان و مسقط کوه‌های بلندی واقع هستند در امتداد شمال به جنوب و آن ناحیه به وسیله آن کوهستان از صحرای بزرگ عربستان، ربع الخالی و امارات دیگر در شبه جزیره عربستان جدا شود و در دامنه آن کوهستان وادی‌ها باشند شایسته زراعت. سکنه آن از مردمان گوناگون و در تحت امارات مسقط هستند و از طریق تنگه‌های چندی کرانه‌های عمان راه پیدا می‌کنند.
ظفار در ۱۱۰۰ کیلومتری جنوب غربی پایتخت عمان مسقط واقع شده‌است؛ و از طرف شمال به عربستان سعودی، از طرف جنوب به دریای عرب و اقیانوس هند، و از طرف غرب به کشور یمن و از سمت شرق به صحرای «جدةالحراسیس» عمان محدود می‌گردد.
در فصل پائیز باران موسمی می‌بارد و درجه گرما در این وقت از سال کمتر از ۱۴ درجه سانتیگراد است، در حالیکه در تمام مناطق شبه جزیره عربستان و کشورهای حوزه خلیج فارس درجه گرما به ۴۰ تا ۴۵ درجه سانتیگراد می‌رسد.
شهر صلاله مرکز استان ظفار شهری است بندری که از دو منطقه خشک کوهستانی در شمال، و جنگلی و ساحلی در جنوب تشکیل گردیده‌است. صحرای پهناور «جدةالحراسیس»، ظفار را از لحاظ جغرافیائی از دیگر نقاط کشور جدا ساخته‌است.
جاذبه‌های طبیعی متعددی در ظفار وجود دارد مانند: کوه‌های سرسبز، غارها، و چشمه‌های شیرین و دره‌های پردرخت و جنگلهای انبوه و درختان تنومند و صحراها و تلماسه شنی تا حدود ربع الخالی، و نوار ساحلی و درختان بلند نارگیل و موز و القافای و قصب شکر.
یکی از مشهوترین کوه‌های سلطنت عمان «جبل اخضر» است.
ارتفاع جبل اخضر از سطح دریا: ۹ هزار و ۹۰۰ قدم است.
در این کوه میوه‌های سردسیر و چشمه‌های گوناگونی در جریان است، دره‌های پر فراز و نشیبی در این کوه به وجود آمده‌است در قسمت بالای کوه منظره از آبشارها و چشمه‌های گوناگونی پدیدآورده است.
رودخانه آب شیرین که از جوی‌های جبل اخضر سرچشمه می‌گیرد.
بیشتر ساکنان منطقه جبل احضر از قبیله «بنی‌ریام» هستند. در شمال عمان امارات متحده عربی و قطر، و در جنوب عمان سرزمین‌های حضرموت و مَهره و در مغرب آن ربع‌الخالی و در مشرق آن دریا واقع شده‌است.
در تقسیمات کشوری سلطنت عمان استان ظفار شامل نه شهرستان (در عربی عمان: ولایات) است:
در این روزها استان ظفار (أرض اللُّبان) خود را برای استقبال جشنواره پائیزی آماده می‌کند، این جشنواره هرساله از ۲۱ ژوئن آغاز می‌شود و تا نهایت ماه دسامبر ادامه می‌یابد.
استان ظفار مخصوصاً شهر صلاله در این دوره گردشگران زیادی را از تمام استان‌های عمان و همچنین کشورهای حوزه خلیج فارس و غیره به خود جذب می‌کند.
«خریف صلاله» (خزان صلاله) مفهومی است که نزد گردشگران، باران موسمی و سرسبزی و آب روان را تداعی می‌کند.
استان ظفار دارای آثار باستانی و تاریخی برجسته‌ای است که عبارت‌اند از: قبر النبی ایوب و قبر النبی صالح و قبر عمران، و آرامگاه‌های مشاهیر که به دوره قبل از اسلام بر می‌گردد در این منطقه وجود دارد.
همچنین یک منطقه تاریخی در این استان وجود دارد که به نام سمهرم مشهور است، تاریخ بناه این شهر تاریخی به هزاره سوم قبل از میلاد بر می‌گردد.
شهر زیبا و تاریخی مدینة البلید در جنوب شهر صلاله واقع شده‌است، این شهر در قرن چهارم هجری قمری بنیادگذاری شده‌است. این شهر در سده دهم میلادی مرکز تجارت منطقه بوده‌است، همچنین منطقه قدیمی مریاط و شصر در نجد و منطقه مضی از مراکز مهم جمع‌آوری «اللُّبان» بوده‌اند در آن دوران.
قلعه طاقه و حصن مرباط و غار طوی اعتیر و آبشارهای دربات و چشمه‌های جرزیر و رزات و حمران و صحنوت و شاطی المغسیل از جاذبه‌های مهم گردشگری این استان هستند.
کاخ چهارباغ، کاخ سرپوشیده، یا عمارت رکیب‌خانه از جمله بناهای بافت قدیم اصفهان به شمار می‌رود که در اوائل قرن یازدهم هجری مقارن با سلطنت شاه عباس اول ساخته شد. این عمارت در دوران قاجار پس از تغییراتی به عنوان خانهٔ حاکم اصفهان، از جمله ظل‌السلطان استفاده گردید. در زمان پهلوی ابتدا محل اقامت فرماندار و سپس اداره ثبت احوال اصفهان بود. کاربری کنونی این ساختمان موزهٔ هنرهای معاصر اصفهان است.
این بنا در مرکز شهر اصفهان و نزدیک بناهای مشهوری همچون کاخ چهلستون، عالی قاپو، تالار اشرف، و توحیدخانه قرار دارد و از جمله بناهای بافت قدیم اصفهان به شمار می‌رود که در اوائل قرن یازدهم هجری مقارن با سلطنت شاه عباس اول به عنوان یکی از بناهای مجموعهٔ دولتخانهٔ صفوی احداث شد. با توجه به کلمهٔ «رکیب‌خانه» دانسته می‌شود که این عمارت محل نگهداری لوازم سوارکاری و یراق‌آلات دولتی بوده‌است.
با اضمحلال حکومت صفویه، عمارت رکیب‌خانه متروک گردید. اما در عصر قاجار به دستور محمدحسین‌خان صدر اصفهانی - صدراعظم نیک‌اندیش فتحعلی‌شاه - احیاء شد و «کاخ چهارباغ» یا «کاخ سرپوشیده» نام گرفت و محل اقامت حاکم اصفهان شد. در دورهٔ حکومت ظل‌السلطان با انجام تعمیرات و الحاقاتی مواجه گردید.
در دوران پهلوی ابتدا اقامتگاه استاندار بود و سپس ادارهٔ آمار و ثبت احوال اصفهان در این محل مستقر شد و تغییراتی در ساختمان و مخصوصاً در جبههٔ غربی آن صورت گرفت.
در سال‌های پس از انقلاب اسلامی رکیب‌خانه مورد مرمت اساسی قرار گرفت و بعد از بازسازی، مقرر شد اشیاء موجود در موزه‌های هنرهای تزئینی تهران و بقیهٔ اشیاء قدیمی به اصفهان منتقل و در این ساختمان به معرض تماشای عموم گذاشته شود. در اجرای این هدف در تابستان ۱۳۷۵ گنجینه‌های تزئینی رسماً افتتاح و مورد بهره‌برداری قرار گرفت.
در حال حاضر این گنجینه با فضائی به مساحت ۲۶۰۰ متر مربع و حدود ۱۲۰۰ متر فضای نمایشگاهی با در بر گرفتن هفت بخش دائمی صدها اثر نفیس هنری را برای بازدید عموم عرضه کرده‌است.
موزه هنرهای تزئینی و موزه هنرهای معاصر دو موزهٔ جداگانه هستند که هر دو در عمارت رکیب خانه قرار دارند.
گنجینهٔ هنرهای تزئینی اصفهان وابسته به وزارت میراث فرهنگی و موزه هنرهای معاصر اصفهان وابسته به شهرداری اصفهان، دو موزه کنار هم هستند که در شهر اصفهان، خیابان استانداری در مجاورت مجموعه نقش جهان قرار دارند.