moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
به گفته ابوالفضل خطیبی، با آنکه پژوهش خالقی در شناساندن نقاط تاریک زندگی اسدی بسیار راهگشاست، ولی لغزش‌هایی در ان وجود دارد. قدمت جُنگ دقائق الاشعار که خالقی بارها بدان پای فشرده محل تردید است؛ زیرا از ۳۰ باب تنها ۱۸ باب بر جای مانده‌است و بر این اساس که همه شعرای نام برده در آن به پیش از سده ۸ قمری تعلق دارند نمی‌توان به دیرینگی کتاب حکم کرد. از سوی دیگر نیز همانگونه که خالقی خود گفته‌است، در دیوان قطران نزدیک به ۲۰ قصیده در ستایش ابونصر جستان در دسترس است و از آن جمله مسمطی است با برخی القاب و الفظا مدحی مشابه در ستایش این امیر که نگارنده دقائق الاشعار آن را نه به قطران بلکه به اسدی منسوب کرده‌است. از این رو به سادگی نمی‌توان این مسمط را که در کهن‌ترین دست‌نویس‌های دیوان قطران آمده به استناد به گفته نویسنده دقائق‌الاشعار به اسدی نسبت داد. با این همه خطیبی بر این باور است که اگر هم این مسمط سرودهٔ اسدی نباشد، پایه‌های نظریه خالقی مبنی بر اینکه نویسنده کتاب الابنیه هر دو همزمان در دربار ابونصر جستان به سر می‌برده‌اند فرو نمی‌ریزد، چون، امیری که در یکی از مناظرات اسدی با لقب «شاه عادل» و «امیر عادل» ستوده شده با این ابونصر جستان نیک تطبیق می‌کند. خطیبی در نهایت بر پایهٔ گزارش‌های چایکین، برتلس و خالقی مطلق، زندگانی اسدی را چنین بازگو می‌کند: احتمالاً در پایان سده ۴ قمری یا سال‌های آغازین سده ۵ در توس دیده به جهان گشود. در مکتب شعری همان‌جا بالید و به ویژه از شاهنامه فردوسی تأثیر پذیرفت، ولی نخست به قصیده‌سرایی روی آورد و قصیده‌ای به صورت مناظره (عرب و عجم) برای ابوجعفر محمد، عمید نوقان، از دهقانان ایرانی آن دیار سرود. سپس، مقارن با تاخت آوردن ترکمنان سلجوقی و خشک‌سالی در خراسان از توس راهی غرب ایران شد و در ۴۴۷ در دربار ابونصر جستان امیر طارم کتاب الابنیه ابومنصور هروی را رونویسی کرد و در قصاید خود او را ستود. در نزدیکی‌های سال ۴۵۵ در دربار ابودلف شیبانی فرمان‌روای نخجوان به سر می‌برد و از این تاریخ تا ۴۵۸ به نظم گرشاسپ‌نامه سرگرم بود. پس از آن لغت فرس را نوشت و در کهنسالی به دعوت شجاع‌الدوله منوچهر، حکمران آنی، بدانجا سفر کرد و مناظره رمح و قوس را برای این امیر شدادی سرود و در یکی از بیت‌های پایانی این مناظره از منوچهر اجازه خواست که با «مأوای» خود شاید همان نخجوان یا توس بازگردد.
اسدی در نزدیکی‌های سال ۴۶۵ قمری درگذشت و در کوی سرخاب تبریز به خاک سپرده شد و گورستان محل دفت او بعدها به مقبره‌الشعرا نامبردار گشت. از این رو شاید بتوان گفته که اسدی در پایان زندگی خویش در تبریز می‌زیسته‌است.
کسانی که سرگذشت اسدی را نوشته‌اند، به دین و مذهب او اشاره‌ای نکرده‌اند. بر پایهٔ گفتهٔ خالقی مطلق، در مسلمان بودن او و اعتقاد استوار اسلامی او جای گمانی نیست؛ ولی به‌درستی دانسته نیست که او شیعه بوده یا سنی. در مناظرات او و در گرشاسپ‌نامه، جز ستایش اسلام و پیامبر آن هیچ‌کجا ستایشی از ابوبکر و عمر و عثمان یا علی نیست.خالقی مطلق، گردشی در گرشاسپ‌نامه (۱) ولی در دیباچه گرشاسپ‌نامه هنگام ستایش پیامبر اسلام، به موضوع شفاعت اشاره می‌کند. سپس در ستایش دین اشاره به ظهور مهدی در پایان جهان دارد که بر پایه گفتهٔ خالقی مطلق و ابوالفضل خطیب دلیل بر تشیع اوست. او همچنین بلافاصله پس از اشاره به ظهور مهدی می‌گوید:
چون این سخنان پس از ظهور مهدی آمده‌است، خالقی مطلق این نتیجه را می‌گیرد که اسدی زادهٔ شهر شیعه‌نشین توس و از خانواده‌ای دارای مذهب تشیع بوده‌است، ولی خود به خاطر تسنن محیط و ممدوحان خود و بیشتر به خاطر تفکر مذهبی خود، به هیچ‌یک از مذاهب اسلامی وابستگی نداشته، بلکه بیشتر پیرو محمد و قرآن بوده‌است. در مناظره عرب و عجم یک جا به عرب‌ها به خاطر کشتن علی و فرزندان او حسن و حسین و هم به خاطر کشتن عثمان می‌تازد. از این رو در دفاع از دین اسلام به دین زرتشتی تاخته‌است، ولی از سوی دیگر حس میهن‌پرستی او نیز تا آن پایه است که مسلمان ایرانی را برتر از عرب می‌داند.
از پاره‌ای از مطالبی که در گرشاسپ‌نامه آمده به خوبی پیداست که اسدی افزون بر چیره‌دستی در شعر و حماسه‌سرایی، در علوم دینی،فلسفه ،تاریخ ،جغرافیا و نجوم نیز آگاهی‌های چشمگیر داشته‌است و در همین منظومه چنان به موضوعات دینی و حکمی توجه نشان می‌دهد که او را «حکیم» لقب داده‌اند. اسدی با دیوان‌های شعرای عرب نیز آشنایی داشته و پاره‌ای مضامین آن‌ها را در گرشاسپ‌نامه به کار برده‌است. چنان‌که فروزانفر نشان می‌دهد، مضمون دو بیت از اسدی با دو بیت از متنبی شاعر پرآوازه عرب به خوبی تطبیق می‌کند.
از مناظراتی که اسدی توسی سروده‌است، پنج مناظره امروزه در دست است. هم خالقی مطلق و هم خطیبی بر این باور هستند که هر پنج مناظره سرودهٔ یک‌نفر هستند، و خالقی بر این باور است که سنجش بین مناظره‌ها و گرشاسپ‌نامه به روشنی نشان می‌دهد که همهٔ آن‌ها روی هم جز از یک شاعر نیستند. این مناظره‌ها در قالب قصیده هستند که در فارسی و عربی تا آن هنگام بی‌سابقه بوده‌است (هرچند که در پهلوی چنین نیست و پیش از آن شعری به این گونه به نام درخت آسوریگ بوده‌است). عرب و عجم، مغ و مسلمان، نیزه و کمان، شب و روز، آسمان و زمین. در نخستین مناظره، عرب و عجم، به برتری ایرانیان بر عرب‌ها پرداخته شده‌است. دومین مناظره، مغ و مسلمان، دربارهٔ برتری مسلمانان بر زرتشتیان است که این مناظره، به روشنی یک نوشتهٔ ضدشعوبی است. زمینه‌های متناقض این دو مناظره برخی از پژوهشگران را بر آن داشته تا اینگونه بپندارند که مناظره عرب و عجم از اسدی توسی نیست؛ ولی بر پایهٔ گفتهٔ خالقی مطلق در دانشنامه ایرانیکا، می‌توان این دو مناظره را اینگونه توجیه کرد که به باور اسدی توسی، یک مسلمان ایرانی برتر از یک مسلمان عرب است، اما یک مسلمان، از هر قوم و نژادی که باشد، از یک ایرانی زرتشتی برتر است. هر دو این مناظره‌ها نسبت به دیگران از نظر هنری کمتر پخته و در مرتبه فروتری جای دارند. مناظره‌های اسدی توسی بر شعر فارسی تأثیری شگرف بر جای نهاد و از پس شاعران بسیاری به تقلید از او به این گونه شعر روی آوردند.
اسدی سرودن گرشاسپ‌نامه را در پیرامون سال ۴۵۵ هجری قمری در نخجوان و به درخواست محمد بن اسماعیل حصی (یا حصنی)، وزیر ابودُلَف شَیبانی و برادرش ابراهیم، آغاز کرد و آن را در سال ۴۵۸ قمری به پایان رسانده و آن را به امیر پیشکش کرد. گرشاسپ‌نامه نزدیک به ۹ هزار بیت در بحر متقارب دارد؛ کهن‌ترین دست‌نوشتهٔ آن در ماه سفر سال ۸۰۰ قمری رونویسی شده‌است و نزدیک به ۷ هزار بیت دارد. در گرشاسپ‌نامه، ماجراهای گرشاسپ، پدربزرگ رستم که از تخم جمشید بوده و در خدمت ضحاک است، روایت می‌شود. در تاریخ سیستان و مجمل‌التواریخ روایت‌هایی دربارهٔ کتابی به نام «کتاب گرشاسپ» یا «اخبار گرشاسپ» نوشته ابوالمعید بلخی آمده‌است که نشان می‌دهد این کتاب منبع اسدی توسی برای سرودن گرشاسپ‌نامه بوده‌است. اینگونه به نظر می‌رسد که اسدی توسی می‌خواسته گرشاسپ را برتر از رستم، دیگر پهلوان اسطوره‌ای ایرانی نشان دهد، اما بر پایهٔ گفتهٔ خالقی مطلق، چندان در این راه کامیاب نبوده‌است. دغدغه اصلی اسدی توسی قافیه‌پردازی است، از این رو تک‌بیت‌ها بر کل داستان در اولویت هستند. او از اصطلاحات کهن فارسی و عبارات عربی بهره برده‌است. در گرشاسپ‌نامه شاعری، زبان‌شناسی، فلسفه و عرب‌گرایی اسدی نمایان است، اما بلوغ، حکمت، میهن‌پرستی و جهان‌بینی که در شاهنامه هست، در گرشاسپ‌نامه دیده نمی‌شود. گرشاسپ‌نامهٔ منظومِ اسدی توسی با اصل داستان تفاوت چندانی ندارد و به گفتهٔ فروزانفر، اسدی به‌طور قطع از تصرف و تغییر در آن خودداری کرده و به آن سخنی نیفزوده و اصل قصه را تغییر نداده، چنان‌که از سنجش آن با داستان گرشاسپ که در آغاز تاریخ سیستان آمده و از روی کتاب ابوالموید نوشته شده، روشن می‌گردد.
این واژه‌نامه برای آن نوشته‌شده‌است که واژه‌های ناآشنایی که در فارسی دری یافت می‌شوند را برای مردمان اران و آذربایجان تعریف کند. این واژه‌نامه کهن‌ترین واژه‌نامه در دسترس به زبان فارسی است که بر پایهٔ شعرهای نمونه نوشته شده‌است. در این واژه‌نامه دانسته‌هایی جسته و گریخته دربارهٔ نام‌های برخی از شعرای سده چهارم قمری یافت می‌شود. از این واژه‌نامه چندین دست‌نویس در ایران و جای‌های دیگر در دسترس است که با هم تفاوت‌های بسیاری دارند. گویا کهن‌ترین آن‌ها در کتابخانه و موزه ملی ملک در تهران قرار دارد که به سال ۷۲۲ قمری رونویسی شده‌است. دیباچه این دستنوشته از سال ۱۳۰۲ هجری (۱۸۸۴–۸۵ میلادی) است که در آن گفته شده اسدی این کتاب را به درخواست «پسر خویش»، اردشیر بن دیلمسوپار نجمی» نوشته‌است که او از اسدی به نام «حکیمِ جلیلِ اوحد» یاد می‌کند.
در گرشاسپ‌نامه آموزه‌های اسلامی نیز دیده می‌شود، اما در اصل روایات کمتر راه یافته‌است. همچنین درآمیختگی‌هایی که میان اسطوره‌های ایرانی و سامی در آغاز دوره اسلامی انجام شده بوده، در گرشاسپ‌نامه راه یافته‌است. در یکجا زرتشت همان ابراهیم پنداشته شده و در جای دیگر هود پیامبر زمان جمشید پنداشته شده، با این همه، می‌توان با سنجیدن گرشاسپ‌نامه با اوستا و ادبیات پهلوی، اصالت بخش‌هایی از آن را به خوبی نشان داد.
اسدی بی‌گمان از شیوه سخن‌سرایی فردوسی سخت تأثیر پذیرفته‌است. بخشی از این تأثیرپذیری با بحر متقارب که با سبک حماسی پیوندی ناگسستنی یافته، مرتبط است. گاهی اسدی شیوه فردوسی را در نمایش صحنه‌ها و وصف‌ها عیناً تکرار می‌کند؛ ولی بر پایهٔ گفته خطیبی، اسدی بیش از دیگر پیروان فردوسی توانسته به سبکی مستقل دست یابد.
بر پایه گفته خطیبی، ویژگی‌های سبک او را می‌توان چنین برشمرد: اسدی به صنایع لفظی و تشبیهات و مبالغه‌های دور از ذهن گرایش بسیار دارد و به شیوه قصیده‌سرایان از به کار بردن اصطلاحات علمی زمان خود روی‌گردان نیست. همچنین در گرشاسپ‌نامه به برخی از ویژگی‌های لغوی و دستوری شاهنامه کمتر برمی‌خوریم، مانند به کار بردن «ابر»، «ابی»، «ابا» و به کار بردن حروف اضافه مضاعفی چون «به سر بر» «به کوه اندرون» «بر اندازه بر» و جز آن.
اسدی از یک سو بیش تز فردوسی واژه‌های کهن و فراموش‌شدهٔ فارسی را بکار برده و از سوی دیگر بیش از فردوسی هم از واژه‌های عربی بهره برده‌است. بر پایه گفته خالقی مطلق، بیشتر واژه‌های عربی شاهنامه در گرشاسپ‌نامه هم آمده‌اند. همچنین خالقی مطلق برآورد می‌کند که نزدیک به صد واژه عربی در گرشاسپ‌نامه آمده‌است که در شاهنامه نیامده است، و از این رو با در نظر گرفتن اینکه شاهنامه شش برابر گرشاسپ‌نامه است و در شاهنامه نزدیک به پانصد واژه عربی بکار رفته، در این صورت گرشاسپ‌نامه دو برابر بیش از شاهنامه واژه عربی دارد. همچنین بسامد کاربرد واژه‌های عربی مشترک بین گرشاسپ‌نامه و شاهنامه، به‌طور نسبی یا حتی مطلق در گرشاسپ‌نامه بالاتر است؛ ولی با همه اینها باید، بر پایه گفته خالقی مطلق، در نظر داشت که همچنان که از ۷۰۴ واژه عربی شاهنامه نزدیک به یک‌چهارم آن حاصل دست‌بردن دیگران در شاهنامه است، از آن سو شماری از واژه‌های تازی گرشاسپ‌نامه هم از دست‌برد دیگران وارد شده‌اند. همچنین گرشاسپ‌نامه شماری واژه ترکی دارد که در شاهنامه نیست، همچون طغرل و ایاغ.
اسدی در گرشاسپ‌نامه از میان صنایع لفظی، انواع صنعت جناس و مبالغه را بیشتر به کار برده. اما بر خلاف شاهنامه که صنایع لفظی در آن طبیعی و پوشیده‌است، در گرشاسپ‌نامه ساختگی و آشکار است. اسدی در تصویرپردازی مانند فردوسی بیشتر به صنعت تشبیه روی می‌آورد و این تشبیهات را می‌توان به تشبیهات حماسی و غیرحماسی بخش کرد. در تشبیهات حماسی پیرو فردوسی است ولی او که در صنعت مبالغه بیش از فردوسی اغراق می‌گوید، در صنع تشبیه نیز بیش از او خیال‌پرداز است. می‌توان گفت که اسدی در صنعت تشبیه پیرو فردوسی و پیشرو نظامی است.
در گرشاسپ‌نامه وصف‌ها را نیز می‌توان به دو گروه وصف‌های حماسی و غنایی بخش کرد و گاهی در یک وصف هر دو شیه به هم آمیخته‌است.
در شاهنامه قهرمانان هر گاه در جایی گرفتار می‌شوند، به خدا روی می‌آورند، ولی در گرشاسپ‌نامه چنین نیست. در شاهنامه همه چیز بر محور ایران می‌چرخد، ولی در گرشاسپ‌نامه بر محور گرشاسپ. به گفته خطیبی، یکی از ضعف‌های اسدی این است که قهرمانان او بی‌چهره هستند و خواننده با تصویری از منش پهلوانان او رو به رو نیست تا بتواند آنان را خوب بشناسد و با آنان خوی بگیرد؛ ولی درون‌مایه شعر اسدی دربارهٔ مسائل اخلاقی و ادب، ساده، استوار و زیباست. او مطالب اندرزی که در منابعش بوده را به خوبی بازگو کرده‌است. همه اندیشه‌های خداشناسی اسدی را می‌توان در شاهنامه بازیافت. به دیده اسدی، بهترین دانش در جهان، شناخت ایزد است. هر چند بزرگی او را هیچگاه نمی‌توان به درستی دریافت و در زندگی هیچ‌گاه نباید امید از یزدان برید. خرد «سَرِ گوهر است» و درستی و بینایی روان از اوست و جز ایزد از همه چیز برتر است.
عرب‌های خوزستان گروهی از مردم ایران و ساکن استان خوزستان هستند. این مردم در نواحی غربی و جنوب‌غربی استان خوزستان مانند شهرستان‌های شادگان، هویزه، سوسنگرد، خرمشهر، آبادان، اهواز، ماهشهر، شوش، امیدیه، آغاجاری، شوشتر، دزفول و رامهرمز در کنار سایر اقوام خوزستانی ساکن هستند.
در سال‌های نخست شاهنشاهی شاپور دوم ساسانی، قبایل عرب از سوی بحرین با گذر از خلیج فارس به اردشیرخوره و مناطق ساحلی پارس یورش بردند. به تلافی این اقدام آن‌ها، شاپور ارتش را از طریق بحرین به تعقیب ایشان گسیل داشت و نیروهای متحد قبایل بنی تمیم و بکر بن وائل و عبدالقیس را شکست داد و به‌طور موقت تا یمامه در نجد مرکزی پیشروی کرد. بدین ترتیب پدافند مرزی در مراکز جنوبی عراق در برابر بادیه‌نشینان ایجاد شد، از جمله سنگرها و باروها که در منابع عربی به خندق شاپور معروف شدند. چاه‌های آب در مناطقی مسدود شد و برخورد تندی با اسرای عرب انجام شد (اشاره مورخان به عنوان شاپور ذوالاکتاف به معنای صاحب کتف‌ها در ارتباط با نوعی مجازات). به پیروی از رسوم پارسیان باستان در اسکان دادن دسته‌جمعی قبایل مغلوب، قبایل بنی تغلب (تغلب) و بکر بن وائل و بنی‌حنظله در کرمان و اهواز اقامت داده شدند.crossed the Gulf from Bahrain to the Ardašīr-ḵorra littoral of Fārs and raided the interior. In retaliation, Šāpūr led an expedition through Bahrain, defeated the combined forces of the Arab tribes of Tamīm, Bakr b. Wāʾel, and ʿAbd-al-Qays, and advanced temporarily into Yamāma in Central Naǰd. Frontier defenses were set up in Lower Iraq against the Bedouins, including a trench and rampart (the ḵandaq Sābūr of the Arabic historians); wells were blocked up, and Arab captives were harshly treated (whence Šāpūr’s name in the Arabic sources, Sābūr Ḏu’l-aktāf “he who pierces or dislocates shoulders”). Following the ancient Persian practice of mass population resettlement, the Sasanians carried off tribesmen of Taḡleb, Bakr b. Wāʾel, and Ḥanẓala and implanted them in Kermān and Ahvāz., , “ARAB i. Arabs and Iran (pre-Islamic)” Encyclopædia Iranica, online edition
به دنبال شعله‌ور شدن آتش جنگ جهانی اول، در اوایل اوت ۱۹۱۴ م (مرداد ماه ۱۲۹۳ خ)، دولت ایران در این جنگ اعلام بی‌طرفی کرد، اما نیروهای نظامی انگلستان در نوامبر (آبان ماه) همان سال، به فرماندهی دلامین، از طریق خلیج فارس به شهرهای آبادان، خرمشهر، بصره، فاو و بخش‌های زیادی از خاک عثمانی در بین‌النهرین رسیده و آن‌ها را اشغال کردند. دولت ایران در دورهٔ قاجار ضعیف‌تر از آن بود که از ورود قوای بیگانه به خاک خود جلوگیری کند، و در برابر انگلستان هیچ مقاومتی نکرد.
تنها مقاومتی که در برابر نیروهای انگلستان صورت گرفت، مقاومت اسلامی که به نام جهاد عشایر عرب خوزستان بودکسروی، احمد. «تاریخ پانصد سالهٔ خوزستان». تهران. که به‌نام (حرب المنیور) یا نبرد جهاد معروف است.
عشایر عرب سه مرحله با انگلستان رویارویی داشتند.
مرحلهٔ اول جنگ در سال اسفند ۱۲۹۳ خورشیدی ٺلفات حدود ۵۰۰ کشٺه از اعراب خوزستان و تحت عنوان (حرب المنیور) نبرد جهاد در منابع انگلیسی گزارش داده شد، ۱۲۰۰۰ نفر در این جنگ شرکت کرده بودند؛ عشایر عرب سیم‌های مخابرات ارتش را قطع می‌کردند و در شمال اهواز در منطقهٔ ملاثانی لوله‌های نفت را منفجر کردند، چرا که انگلستان از نفت برای کشتی‌ها و جنگ بهره‌برداری می‌کرد. در این مرحله شکستی برای نیروهای انگلیسی رقم خورد؛ بنابراین مرکز فرماندهی انگلیسی دستور می‌دهد نیروهای تازه‌نفس (هندی و انگلیسی) و ادوات جنگی بیشتری به سمت منطقه آن‌ها فرستاده شود.
مرحلهٔ دوم جنگ عشایر خوزستان خسارات و تلفات سنگینی متحمل شدند، چرا که در این مرحله با رسیدن سلاح سنگین (توپ و مسلسل) و پیوستن نیروهای تازه‌نفس از هند، دشمن بر آنان برتری داشت.
در مرحلهٔ سوم عشایر با پاتک‌های شبانه و گسترده مانع از استفادهٔ نیروهای انگلستان از توپ و مسلسل شدند و در نهایت انگلستان مجبور به ترک خوزستان شد.
قبرستان این کشته‌شدگان در ۱۰ کیلومتری اهواز - سوسنگرد (المنیور) قرار دارد.
پرچم قیام عشایر خوزستان علیه استعمار انگلستان، یکی از اسناد معتبر باقی‌مانده از واقعهٔ جهاد اسلامی عشایر عرب خوزستان علیه استعمار انگلستان در جریان جنگ جهانی اول است که از طرف عشایر خوزستان در اسفند سال ۱۳۷۵ خورشیدی در سفر سید علی خامنه‌ای به این استان به او هدیه شده بود و او نیز آن را برای نگهداری به آستان قدس رضوی اهدا کرد.
مردان عرب دشداشه می‌پوشند که لباسی یکسره و بلند تا مچ پا و معمولاً سفید رنگ و در تابستان نیز خنک است. عرب‌های خوزستان در مراسم رسمی با اهدای لباس و اشیاء فرهنگی عربی از مقامات دولت استقبال می‌کنند.
بشت یا خاچیه
پوششی بلند که روی دشداشه می‌پوشند و جنس آن از نخ پشمی نازک است. برخی برای زیبایی سرشانه‌ها و آستین‌ها را با ابریشم زیبا که به رنگ بشت باشد گلدوزی می‌کنند. نوع دیگر بشت به نام «مزویه» معروف است و جنس آن از پشم ضخیم است و مخصوص زمستان می‌باشد و معمولاً به رنگ قهوه‌ای، سیاه یا سورمه‌ای است و روی آستین و دور آن با استفاده از تورهای طلایی رنگ حاشیه‌دوزی می‌شود. امروزه از مزویه بیشتر پیرمردها استفاده می‌کنند
چفیه یا کوفیه
پارچه‌ای سربندی است که روی سر می‌گذارند تا هنگام باد و طوفان جلوی صورت را با آن بپوشانند. سادات از رنگ سیاه یا سبز آن و سایرین از رنگ سفید ساده و سفید-سیاه راه راه، آبی راه راه، و زرد راه راه استفاده می‌کنند.
عقال که در زبان محلی عگال نامیده می‌شود، حلقه‌ای سیاه رنگ از نخ‌های بافته شده که روی سر می‌گذارند که چفیه را نگه دارد.
یکی از اعیاد مذهبی مسلمانان است که بین مردم عرب خوزستان اهمیت بالایی دارد. بارها استان خوزستان برای عید فطر از امتیاز تعطیلی چند روزه برخوردار بوده‌است. دلیل این امر حضور مردم عرب در این استان اعلام شده‌است که عید فطر از اهمیت بالایی نزد آن‌ها برخوردار است.
در سال ۱۳۹۰ خورشیدی نیز بحث افزایش عید فطر در خوزستان مطرح بود. در خوزستان، روز عید فطر، از اهمیت و جایگاه بسیار بالاتری در فرهنگ عمومی مردم عرب برخوردار است؛ بدین معنا که گرامی‌داشت عید فطر، با هنجارها، رفتارها، رسم‌ها و آداب و سنن بسیاری همراه است.
مجموعه این آیین‌ها از حدود یک هفته (کمتر یا بیشتر) قبل از فرا رسیدن روز عید فطر آغاز و تا حداقل یک هفته پس از روز عید فطر ادامه می‌یابد.
عرب‌های خوزستان روز دوم قبل از عید را «ام الوسخ» و یک روز مانده به عید را «ام الحلس» می‌نامند. ام الوسخ به معنای روز «چرکین» می‌باشد. در این روز مردم عرب به نظافت خانه‌های خود می‌پردازند، اجناس جدید برای منزل خرید می‌کنند و خانه را برای فرا رسیدن عید و اکرام مهمان تمیز و آماده می‌کنند. روز بعد از ام الوسخ را ام الحلس می‌نامند. ام الحلس نیز که نامی محلی و قدیمی است به معنای روز نظافت و رسیدگی شخصی که در آن جوانان به ظاهر خود رسیدگی می‌کنند. البته واژه حلس دیگر کمتر به کار برده می‌شود. می‌توان گفت: اُم الوسخ به معنی روز خانه‌تکانی و تمیزکاری مطلق چرکین است و اُم الحلس برای «رفت و روب» گستردن و مرتب‌کردن فرش‌ها و پشتی‌ها ست.
عرب‌های خوزستان برای خرید عید در روزهای پایانی ماه روانهٔ بازار شده و از کوچک تا بزرگ آن‌ها لباس‌های جدید و نو می‌خرند.
گرگیعان از آداب بسیار کهن است که هر ساله در ۱۵ رمضان در اهواز اجرا می‌شود. در این شب کودکان عرب با پوشیدن لباس‌های عربی به خیابان‌ها آمده و کیسه‌های کوچکی را که از قبل تهیه کرده‌اند به گردن می‌آویزند و با خواندن سرودهای مردمی این شب، به درب منازل همسایگان رفته و از آنان عیدی و شیرینی می‌گیرند.
از معروف‌ترین سرودهای این شب، "ماجینه یا ماجینه حلّ الکیس و انطینه" است؛ که معنی فارسی آن: ما آمدیم ما آمدیم، کیسه را بگشا و در آن برای ما هدیه‌ای بگذار، است.
مردم عرب خوزستان همچون دیگر مردم ایران فرهنگ خاص خود را دارند. مراسم قهوه خوری جزو آثار ثبت ملی در ایران است. دلّه قهوه یکی از اشیاء و ابزار فرهنگی مردم عرب است که در مراسم رسمی چه مراسم بین‌المللی کشورهای همسایه و چه در برگزاری‌های هیئت دولت در خوزستان، و بازدیدشان از مردم عرب ایران، همواره از این وسیله در پذیرایی‌ها به عنوان نماد فرهنگی استفاده شده‌است.
در برنامه‌ای در اهواز عشایر عرب خوزستان یک «دله قهوه» (ظرف مخصوص دم کردن قهوه مخصوص عشایر عرب) را به‌طور نمادین به وزیر اطلاعات اهدا کردند. این نماد در کشورهای همسایه و همچنین در اهواز و آبادان به صورت نمادی در ابعاد بزرگ در میدان شهر نصب شده‌است. در واقع مردم عرب برای نوشیدن قهوه مراسم و قوانین خاصی دارند و با اعتقاد و باورهایی که دارند آن را انجام می‌دهند.
برای تهیه آن ابتدا قهوه را با وسیله‌ای دو شاخه به نام مهماس که شبیه منقاش است در ظرفی ریخته و تفت می‌دهند و آنگاه آن را در هاون آسیاب کرده و برای مراسم آماده می‌کنند، پس از آن در ظرفی بزرگ به نام «گم گم» یا «قم قم» که در خوزستان قاف به گاف تلفظ می‌شود، گمگم که چیزی شبیه گلاب پاش‌های قدیمی و از جنس ورشو (مفرغ) است، در آن آب ریخته و پس از جوش آمدن، قهوه آسیاب شده را اضافه کرده و از هل هم برای خوش‌بو شدن آن استفاده می‌کنند.
وقتی که قهوه آماده شد آن را در ظرف کوچکتری به نام «دلّه» که شبیه همان «گم گم» است ریخته و سپس این مراسم آئینی به شیوه خاص توسط فرد توزیع‌کننده آن ادامه می‌یابد. او دلّه را در دست چپ و فنجان مخصوص قهوه خوری [که فنجانی بدون دسته است و فنیان خوانده می‌شود] را در دست راست گرفته، از سمت راست مجلس شروع به سرو قهوه می‌کند، اگر در این مجلس سیّدی وجود داشته باشد ابتدا از وی پذیرایی آغاز می‌شود و در غیر این صورت این مراسم از ریش سفید مجلس آغاز می‌شود و از سمت راستش قهوه دادن ادامه می‌یابد.
شخصی که فنجان را از میزبان می‌گیرد هم طبق آداب و رسوم فنجان را با دست راستش دریافت می‌کند. اگر فنجان را با دست چپ دریافت کند نوعی بی‌احترامی به آداب و رسوم است. قهوه‌ای که از دلّه در فنجان ریخته می‌شود مقدارش بسیار کم، غلیظ و تلخ است و باید در انتهای ریختن قهوه و قبل از دادن فنجان به میهمان باید یک مرتبه نوک دلّه را به لبه فنجان قهوه کوبیده تا صدای فنجان بلند شود و پس از آن قهوه را تعارف کند. میهمان نیز پس از دریافت و نوشیدن قهوه، حین پس دادن فنجان خالی، باید دستش را یک مرتبه تکان داده، این تکان دادن به معنی اینست که دیگر کافی است و قهوه نمی‌نوشم؛ و گر نه (اگر مهمان فنجان خالی را با تکان‌دادن برنگرداند) یعنی بازهم قهوه میل دارد. سپس روال صرف قهوه از مهمان سمت راستی پیگیری و همین روند را تا انتها ادامه می‌دهد. مردم عرب برای این آداب و رسوم حساسیت به خرج می‌دهند و آن را قابل احترام می‌شمرند.
این قهوه دادن همواره به همراه قوانینش در اکثر مراسم رسمی و غیررسمی به خصوص در مراسم خواستگاری، مهمانی‌های رسمی من‌جمله عید فطر و در مراسم سوگواری اجرا می‌شود. دلّه‌های قهوه، فنجان‌های مخصوص و کوچکی دارند.حکایت بازار قدیمی عبدالحمید و دله عربی، روزنامه اعتماد، قاسم منصور آل کثیر، پنج شنبه، ۵ آبان ۱۳۹۰ - شماره ۲۲۹۶دله قهوه، اشیای هویتی مردم عرب ایران، روزنامه شرق، قاسم منصور آل کثیر، شماره ۱۳۸۲ دوشنبه، ۹ آبان ۱۳۹۰
گویش عربی خوزستان جزو گویش‌های عراقی-خلیجی محسوب می‌شود. اگر چه بسته به مناطق مختلف استان، تفاوت‌هایی با یکدیگر دارد و لهجه عربی خرمشهر را فصیح‌ترین و اصلی‌ترین لهجه این گویش می‌دانند. در واقع، عرب‌های خوزستان ساکنان منطقه عرب نشین آن منطقه از استان هستند که در آن به زبان عربی تکلم می‌کنند و شامل بخش‌های بیابانی جنوب غرب استان است. عربی محلی با عربی حجاز تفاوت‌های بسیاری دارد و بیشتر به عربی محاوره‌ای عراق نزدیک است و تحت تأثیر فارسی و گویش‌های اصلی خوزستان قرار گرفته‌است. البته عربی نواحی آبادان و خرمشهر با عربی نقاط دیگر خوزستان کمی تفاوت دارد و به اصطلاح صحیح‌تر است و کمتر تحت تأثیر فارسی قرار گرفته؛ مثلاً عبارت «یخ» که در عربی فصیح «ثلج» می‌شود در آبادان و خرمشهر و همچنین محاوره عراق «ثلِج» تلفظ می‌شود، اما در دیگر نقاط خوزستان عرب‌ها اصطلاح فارسی آن (یخ) را به کار می‌برند. در عربی حجاز چهار حرف «گ»، «چ»، «پ»، «ژ» تلفظ نمی‌شود، اما عرب‌های خوزستان تنها حرف «پ» را در گویش به کار نمی‌برند. البته این موضوع محدود به عرب‌های خوزستان و ایران نیست. اگرچه عربی خوزستان به عربی محاوره‌ای عراق نزدیک است، اما تفاوت‌هایی نیز با آن دارد؛ مثلاً حرف «ج» جای خودش را در بسیاری از عبارات به «ی» و «ژ» داده‌است مثل «ریل» و «رژل» به جای «رجل» یا «دیایة» و «دژاژه» به جای «دجاجة» یا «تی‌یی» و «تژی» به جای «تی‌جی». عربی خوزستان بسیار تحت تأثیر فارسی قرار گرفته‌است طوری‌که بسیاری از اصطلاحات، مخصوصاً لغات و اصطلاحات رایج امروزی به صورت فارسی تلفظ می‌شوند، مثل «بیمارستان» به جای «مستشفی»، «بادگان» (پادگان) به جای «ثکنة»، «سرگرد» به جای «رائد»، «گروهبان» به جای «عریف»، «روزنامه» به جای «جریدة»
با این وجود، در قواعد و ساختارهای آن ارتباط عمیق و گسترده‌ای با زبان فصیح و لهجه‌های قدیم عربی دارد و بیشتر الفاظ و عبارتهای آن ریشه در زبان عربی فصیح داشته که گاهی دچار ابدال، قلب، نحت و دیگر تغییر و تحولات زبانی می‌شوند. این پژوهش به شناسایی اصول و ویژگی‌های لهجهٔ عربی خوزستان، بررسی تغییرات زبانی در زمینه حروف و دگرگونی‌های حاصله، و شناسایی بنیه صرفی و نحوی می‌پردازد.
عدنان غریفی رومان‌نویس، مترجم
محمد طاهر خاقانی مجتهد و مرجع دینی
کمال سلمان عنزی (حزباوی) نویسنده، الهی‌دان
یوسف عزیزی بنی طرف نویسنده
عبدالنبی قیم نویسنده
موسیقی علوانیه نام یکی از سبک‌ها یا الحان موسیقی عربی خوزستان است. نام این سبک برگرفته از نام سرایندهٔ آن علوان الشویع که در نوازندگی این سبک تخصص داشت گرفته شده‌است. همچنین علوانیه یکی از میراث‌های معنوی عرب‌های ایران به‌شمار می‌آید.
محمدرضا درویشی، آهنگساز، پژوهشگر موسیقی و مؤلف دایرةالمعارف سازهای ایران دربارهٔ علوانیه می‌گوید: سبک موسیقی علوانیه پیوند میان فرهنگ‌های مختلف کشور ایران است. وی همچنین نوازندگی علوانیه را با ساز گَلن بسیار زیباتر از نوازندگی با ربابه می‌داند.
موسیقی عربی در استان خوزستان به دو دستهٔ کلاسیک یا مقامی و موسیقی ریفی یا محلی (روستایی) تقسیم می‌شود. لحن علوانی جزو موسیقی‌های محلی این استان است. این طور از مقام حجاز و مقام بیات تشکیل شده که درجه سوم آن ربع پرده و نیم پرده مدام کم می‌شود و حالت خاصی به وجود می‌آورد که در هیچ‌یک از موسیقی‌های کشورهای عربی و ایران دیده نمی‌شود و تنها گوشهٔ شوشتری در دستگاه همایون ایران به آن شبیه است و در میان مقام‌ها هم شباهت زیادی به مقام حجاز دارد.
لحن علوانیه با سازی به نام رباب یا ربابه که یکی از سازهای مردم عرب خوزستان است نواخته می‌شود. رباب سازی مانند کمانچه است اما از ساده‌ترین وسایل ساخته می‌شود.
این ساز در کشورهای امارات، کویت، بحرین و عراق هم استفاده می‌شود. به این دلیل که در قدیم اهوازی‌ها تنگ‌دست و اکثراً کشاورز بودند و قدرت تهیه ساز را نداشتند، با قوطی‌های حلبی، چوب، دم اسب و ریسمان‌های برگ نخل ساز رباب را می‌ساختند و شروع به نواختن آن می‌کردند.خبرگزاری ایسنا خوزستان، گفتگو با محمود مشهودی، پژوهشگر موسیقی عربی، فرهنگی و هنری، ۱۳۹۱/۱۱/۲۳
به دلیل حزن زیبایی که این سبک دارد این لحن نه تنها در خوزستان توسط خواننده‌هایی مانند حسن معشوری، سامر زرگانی، علی ادریس، علی رشداوی شیخ کریم باوی حسان اگزار چنانی‌زاده خوانده می‌شود.
بلکه در کشور عراق نیز توسط خواننده‌های مشهور این کشور مانند داخل حسن و سلمان منکوب استفاده می‌شد. این آوازها که به پنج درجه می‌رسد در اهواز و کشورهای عربی به طور معروف هستند.روزنامهٔ ایران، شمارهٔ ۵۳۴۱ به تاریخ ۲۷ فروردین ۱۳۹۲، صفحهٔ ۱۹ (موسیقی)
یحیی جابری، خواننده و رئیس خانه موسیقی محلی عراق (رئیس بیت الریف العراق)، در یکی از مقاله‌های خودش در مجله الحیات ـ چاپ کشور سوریه ـ گفته:
این لحن در کشور کویت نیز توسط شخصی به نام عبدالله فضاله، یکی از خوانندگان قدیمی و مشهور کویت، خوانده می‌شد. او لحن «علوانی» را در کویت و بحرین رواج داد.
خبرگزاری ایسنا طی مصاحبه‌ای با قاسم منصور آل کثیر، از فعالان میراث فرهنگی اهواز نسبت به ثبت موسیقی علوانیه در کشور عراق یا سوریه خبر داد. پس از بازنشر این خبر در سایت‌های خبری ایران، پس از یک هفته مدیر کل میراث فرهنگی خوزستان اطلاع داد که مکاتبات اولیه برای جلوگیری از ثبت موسیقی علوانیه در عراق انجام شده‌است.ایسنا خوزستان قرار شد موسیقی علوانیه به عنوان یک فرهنگ مشترک بین دو کشور ایران و عراق به ثبت جهانی برسد.
طی پژوهشی که به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۱۳۸۹ خ انجام شد و براساس یک بررسی میدانی و یک جامعه آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستای سراسر کشور، درصد اقوامی که در این نظر سنجی نمونه‌گیری شد در استان خوزستان و اهواز به قرار زیر بود:
مولامولا یا (مولانا) لقبی که به سیدی (فرزند محمد از نسل حسین ابن علی) که بزرگ قوم خودش است، گفته می‌شود البته برای احترام گاهی به سیدهای مسن و محترم هم گفته می‌شود.
شریف به فرزندان محمد که از نسل حسن ابن علی باشند، گفته می‌شود.
شیخعرب‌های خوزستان به عشایر و قبایل مختلفی تقسیم می‌شوند که هر قبیله برای خود یک شیخ دارد که نماینده و رئیس آن قبیله بوده و وظیفه رسیدگی به امور و حلّ و فصل مشکلات قبیله را به عهده دارد.
عجید
عجید به ریش سفیدی که در داوری بین طرفین به خدا، اصول اخلاقی، انصاف انسانی، شرع اسلامی، اعتدال اجتماعی، معتقد بوده و عمل کند اطلاق می‌شود
الشرع لقب قاضی عشایر و قبایل است او به قانون قبایل و عشایر آگاهی تمام، و در مسائل شرعی بسیار توانا و مسلط بوده و در ثانی از طرف تمام شیخهای عشایر (شیوخ العشایر) مورد تأیید است و حکمش لازم‌الاجراء و قطعی است
شیخ المشایخ
شیخ المشایخ در زمان جنگ با بیگانگان انتخاب می‌شود.
تمامی شیوخ قبایل در یک جبهه واحد جمع می‌شوند و برای یکپارچه سازی حملات و صفوف دفاعی از میان خود یکی را که دلیرتر و شجاعتر و در عین حال مدبر و بسیار باهوش و بر فنون جنگ مسلط و چیره‌دست می‌باشد، انتخاب و به‌عنوان فرمانده تمام مجلس شیوخ قبایل معرفی می‌شود.
در جنگ نبرد جهاد که در سال ۱۲۹۴ ش میان عشایر خوزستان و نیروهای انگلستان در منطقه المنیور صورت گرفت شیوخ سادات آلبوشوکه شیوخ المشایخ این جنگ بودند از جمله سید عنایه البوشوکه فرمانده رکن دوم این جنگ را بر عهده داشت. مقبره سید عنایه اکنون در منطقه بهر (البهور) از توابع شهرستان کارون واقع است
همواره هنگام جذب آراء مردم عرب خوزستان، برخی نامزدهای محلی و ملی نشست‌های اختصاصی با مردم عرب خوزستان برگزار می‌کنند. برای نمونه در دیدارهای انتخاباتی حسن روحانی دیداری خصوصی و ویژه نیز با آن‌ها داشت.
شیوخ عرب خوزستان که برای شرکت به تهران دعوت شده بودند در این دیدار خصوصی خواسته‌های خود را با این نامزدهای انتخاباتی در میان می‌گذارند. محمدباقر قالیباف نیز در پیش از انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۱۳۹۲ خورشیدی در سفری به اهواز با مردم عرب آن شهر نشستی اختصاصی برگزار کرد. او در این نشست بر ضرورت مشارکت اقوام به عنوان یک فرصت تأکید کرد.
محسن رضایی نیز در سایت منتسب به وی در انتخابات سال ۱۳۸۸ گفتگو با شیوخ عرب خوزستان را از مهم‌ترین برنامه‌های انتخاباتی‌اش اعلام کرد.
میرحسین موسوی نیز در انتخابات ۱۳۸۸ گفتگو با عرب‌های خوزستان را در برنامه‌های اصلی خودش معرفی کرد. او همچنین دیداری با مردم عرب خرمشهر داشت. در این دیدار، مردم عرب این شهر به میرحسین موسوی یک بِشت (لباس عربی) و دشداشه عربی هدیه دادند.روزنامه رسالت، شماره ۶۷۱۷ به تاریخ ۱۰ خرداد ۱۳۸۸ صفحهٔ ۳ (سیاسی)
محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهوری دو دوره در ایران نیز طی سفری که در سال ۱۳۸۵ خ به سوسنگرد داشت با پوشیدن لباس عربی و به زبان عربی از رشادت‌ها و دلاوری‌ها و استقامت‌های دشت آزادگان در دوران هشت سال دفاع مقدس تجلیل کرد. محمود احمدی‌نژاد همچنین در چهارمین سفرش به خوزستان در اردیبهشت ۱۳۹۲ خ با سران قبایل عرب در استانداری خوزستان واقع در اهواز دیدار کرد. پیش از آن نیز با پوشیدن لباس عربی (چفیه، عقال و بشت) در هویزه به ایراد سخنرانی به زبان عربی پرداخت. او در دیدارهایش دربارهٔ تبعیضات نسبت به اقوام سخن گفت.ایسنای خوزستان، رئیس‌جمهور در جمع سران طوایف و عشایر خوزستان: برخی نانشان در مسئله‌سازی استگزارش تصویری ایسنا از نشست احمدی‌نژاد با قبایل عرب در اهوازمشرق نیوزدر ادامهٔ سفرهای انتخاباتی نامزدهای انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۹۲ علی‌اکبر ولایتی نیز در اهواز به خانه یکی از شیوخ و علمای عرب در منطقهٔ سید خلف رفت و از او دیدار کرد.
خیابان شریعتی یا خیابان شهناز (نام پیشین) نام خیابانی در تبریز است که از روی نام کوچک شهناز پهلوی نخستین فرزند محمدرضا پهلوی نامگذاری شده بود که یکی از قدیمی‌ترین خیابان‌های شهر تبریز است و در مسیری از شمال به جنوب با خیابان‌های بازار، امام خمینی، هفده شهریور (بیست و پنج شهریور پیشین) و آزادی (کمربندی) تقاطع دارد. پر رفت‌ و آمدترین بخش آن بخش شمالی آن در چهارراه شهناز است که بیشتر سینماهای شهر تبریز را در بر می‌گیرد.
از اماکن عمومی و مراکز اداری و مدارس مهم موجود در این خیابان می‌توان از جاهای زیر نام برد:
علیرغم گذشت سالیان سال از وقوع انقلاب ۱۳۵۷ به رغم تغییر نام خیابان شهناز به شریعتی، شهروندان تبریزی این خیابان قدیمی را همچنان شهناز می‌نامند، در سالیان دهه هفتاد خورشیدی از سوی سازمان شهرداری تبریز سالن سینما کریستال تبریز واقع در ابتدای خیابان شریعتی (شهناز) تخریب و کاربری سینمای دیرینه کریستال به مرکز تجاری - خدماتی تغییر یافت.
در کوچه‌های خیابان شهناز تبریز ساختمان‌ها و بناهای دیرپای بسیاری واقع شده‌اند که یکی از قدیمی‌ترین و زیباترین بناهای به هم پیوسته در کوچهٔ مغازه‌های سنگی شهناز (داش ماغازالار) بنا شده است، به گونه‌ای که در دو سوی این گذر دیرپا بناهای بسیار قدیمی واقع شده و نمایه اندرونی و بیرونی ساختمان‌ها با سنگ‌های زینتی پوشانده شده‌اند، دیرینگی عمارت مغازه‌های سنگی مربوط به زمان قاجار است.
دیگر گذر تاریخی پیوسته به خیابان شهناز محله و کوچه تاریخی بارون آواک است، محله بارون آواک از دیرباز تا امروز محل سکونت شهروندان تبریزی مسیحی شامل آشوریان و ارمنی‌ها بوده است، در امتداد محله قدیمی بارون آواک کوچه والمان واقع شده و در محدوده کوچه والمان نیز شماره فراوانی از خانه‌ها و ابنیه‌ قدیمی قرار دارند اما از سویی به دلیل پهن‌تر کردن کوچه‌های قدیمی پیوسته به خیابان شهناز در واپسین سال‌های دهه هشتاد خورشیدی بسیاری از ساختمان‌های قدیمی بارون آواک و والمان زدوده و نابود شدند و از سوی دیگر در پی مسیرگشایی در کوچه بارون آواک تعداد زیادی از باغ‌های وسیع و خانه‌های مسکونی قدمتدار به همراه دیگر ساختمان‌های تاریخی از میان برداشته شدند ولی هم‌اکنون بنای بسیار قدیمی یک سنگک پزی سنتی در محله بارون آواک همچنان پابرجا مانده است، هرچند که به دلیل اجرای نقشه‌های سازمان شهرداری تبریز مقرر شده است که به زودی بنای دیرپای این نانوایی که ساخت آن مربوط به عهد قاجار است نیز نابود شود.
یکی دیگر از ویژگی‌های خیابان شریعتی (شهناز) تبریز تنوع فروشگاه‌های کفش و کیف و پوشاک و گستردگی صنوف فروش کالا و خدمات است، به گونه ای که همه روزه تعداد بی‌شماری از شهروندان و مسافران و گردشگران از این خیابان زیبا و قدیمی بازدید می‌کنند و به نوعی امروزه خیابان شریعتی (شهناز) به عنوان یکی از کانون‌های خرید واقع در بافت قدیم کلانشهر تبریز شناخته می‌شود.
سغدیانه (پارسی باستان: Sogdyậna)، هشتمین شاهنشاه هخامنشی از ۴۲۴ تا ۴۲۳ پیش از میلاد بود. دربارهٔ دوران فرمانروایی کوتاه‌مدت او اطلاعات زیادی در دست نیست و تنها در نوشته‌های کتزیاس، به او پرداخته شده‌است. او احتمالاً پسر غیررسمی اردشیر یکم از یک زن بابلی به نام آلوگونه بوده‌است.
نام این پادشاه در منابع یونانی به شکل "سغدیانوس (یونانی باستان: Σογδιανὸς)" ضبط شده که احتمالاً از واژه "سغدیانه (پارسی باستان: Sogdyậna)" در پارسی باستان گرفته شده‌است.
باتوجه به اینکه آخرین داده موجود که مربوط به دوران اردشیر یکم هخامنشی است، مربوط به ۲۴ دسامبر ۴۲۴ پیش از میلاد است، احتمالاً او مدت کوتاهی پس از آن درگذشته است. پس از مرگ وی، هرج و مرج در دربار ایران برقرار شد.
نخست خشایارشای دوم، پسر رسمی اردشیر یکم از شهبانوی هخامنشی داماسپیا، خود را شاه خواند. او که پیش از مرگ پدرش به عنوان ولیعهد برگزیده شده بود، تنها در پارس به رسمیت شناخته شد. دوم سغدیانوس بود که تنها عیلامیان او را به عنوان شاهنشاه هخامنشی پذیرفتند و سومین نفر اوخوس (یا همان داریوش دوم) بود. اوخوس از مادری بابلی متولد شده بود، همچنین باخواهر ناتنی هر سه برادر، یعنی پروشات نیز ازدواج کرده بود. قدیمی‌ترین نوشته‌ای که از اوخوس به عنوان داریوش دوم نام برده‌است، مربوط به دهم ژانویه ۴۲۳ پیش از میلاد است. به نظر می‌رسد که مادها، بابلی‌ها و مصری‌ها او را به عنوان جانشین اردشیر یکم به رسمیت شناخته‌اند.
با این حال، این بحران چندان طولانی نشد. تنها پس از چهل و پنج روز از زمانی که خشایارشای دوم خودش را شاهنشاه نامیده بود، در زمان مستی به دستور سغدیانه کشته شد. احتمالاً طرفداران خشایارشا پس از این اتفاق سغدیانه را به عنوان شاهنشاه خود قبول کرده‌اند. شش ماه و پانزده روز بعد، سغدیانه توسط برادر ناتنی‌اش، اوخوس دستگیر شد.
اوخوس که حالا با نام داریوش دوم شناخته می‌شد، دستور داد تا سغدیانه را به وسیله خفگی در خاکستر اعدام کنند، زیرا او چندی پیش به برادرش وعده داده بود که با شمشیر، سم و گرسنگی کشته نخواهد شد. داریوش دوم تا سال ۴۰۴ پیش از میلاد و به مدت ۱۹ سال بر شاهنشاهی ایران حکومت کرد.
منابع اندکی به زندگی و دوران سلطنت این پادشاه پرداخته‌اند و مهم‌ترین آن‌ها نوشته‌های کتزیاس است. از آنجا که کتزیاس مدت زیادی را به عنوان پزشک مخصوص داریوش دوم در دربار حاضر بود می‌توان به اسناد گفته شده وی دربارهٔ زندگانی سغدیانوس تکیه کرد. پس بنا به گفته کتزیاس او در زمانی که پادشاهی هخامنشی همزمان سه پادشاه داشت وی یکی از این سه مدعی تاج و تخت در کنار دو برادر ناتنی اش خشایارشاه دوم و اخوس (داریوش دوم) بود و با توجه به اینکه خشایار شاه دوم از سوی پدرش اردشیر اول ولیعهد خوانده شده بود او فقط حمایت بزرگان پارس را به همراه داشت اما سغدیانه چون از ناحیه مادر بابلی بود حمایت بابل و مصر و مادهارا داشت و خیلی زود توانست پادشاه قانونی و برحق را که از همه لحاظ برتری داشت را از بین برد و این اتفاق می‌تواند نشانگر نفوذ بیش از حد بزرگان بابلی و مادی را در دربار هخامنشیان باشد.
حتی این موضوع شش ماه پس از سلطنت سغدیانه پر رنگ تر شد چراکه او نیز توسط برادر دیگرش که او نیز از مادر بابلی بود و حمایت آنان را داشت کشته شد و امپراطوری به دستان داریوش دوم افتاد و دوره یکساله برادر کشی با مرگ سغدیانه به پایان رسید.
داریوش دوم (به پارسی باستان: 𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁) نهمین شاهنشاه هخامنشی از ۴۲۳ تا ۴۰۴ پیش از میلاد بود.
داریوش، نام سلطنتی این پادشاه بود. نام او در منابع کلاسیک «اُخس» گزارش شده‌است. پدرش اردشیر یکم و مادرش یک زن بابلی به نام کسمارتیدن بود. به گفته کتزیاس، داریوش دوم پس از سلطنت کوتاه مدت دو تن از برادران ناتنی خود، خشایارشای دوم و سغدیانه بر تخت نشست؛ اما در اسناد تجاری بابلی از این پادشاهان نامی برده نشده و داریوش دوم مستقیماً جانشین اردشیر یکم نامیده می‌شود. آثار بومی برای دوران سلطنت داریوش دوم بسیار کمیاب است و تمام کتیبه‌های او به فعالیت‌های ساختمانی وی اشاره دارند. داریوش دوم در سال ۴۰۴ پ. م در بابل درگذشت و در نقش رستم به خاک سپرده شد، او آخرین پادشاه هخامنشی بود که در نقش رستم به خاک سپرده شد. داریوش دوم در تاریخ سنتی ایران با کی‌داراب همسان دانسته می‌شود.
به دلیل تکیه بر اسناد یونانی، به خصوص کتسیاس و فقدان واقعی اسناد خاورنزدیک، نگاه به دوران حکومت داریوش دوم را یکطرفه و جانبدارانه کرده‌است.
نام فارسی باستان داریوش، وئوکه (*Vauka) یا وَهوش (*Va(h)uš) است. نام اصلی او در منابع کلاسیک (یونانی) اُخُس (بابلی: Ú-ma-kušor Ú-ma-su) است. پدر او اردشیر یکم و مادر او یک بانوی بابلی است. از اینرو منابع بابلی او را یک حرامزاده (یونانی: nóthos) مطرح کردند؛ گرچه این صفت، بعدها آورده شد.
اردشیر یکم بین دسامبر ۴۲۴ پ. م؛ و فوریه ۴۲۳ پ.م. درگذشت. در همان روز هم، همسرش داماسپیا درگذشت. هر دو شان در نقش رستم دفن شدند. خبر مرگ این دو به کندی در سراسر امپراتوری پخش شد. برای مثال، در ناحیه نیپور بابل، کاتبان تا مدتی بعد از مرگ اردشیر یکم، در اسناد، هنوز به نام حکومت او تاریخ می‌زدند.
داریوش ساتراپ هیرکانیا بود. بنابر گفته کتسیاس، داریوش دوم بعد حکمرانی دو برادر ناتنی خود، خشایارشا دوم (۴۲۴–۴۲۵ پ. م) و سغدیانوس (یا سکیندیانوس؛ ۴۲۴ پ. م)، بر تخت پادشاهی نشست. با این وجود، در اسناد کتیبه‌ای بازرگانی بابلی، از این پادشاهان نامی آورده نشده‌است و داریوش دوم، بی‌درنگ جانشین اردشیر یکم شد.
نخستین همسر داریوش پروشات یا «پریزاتس» یا «پریزاد»، به روایتی خواهر وی بودویسهوفر، یوزف، ایران باستان، انتشارت ققنوس و این دو صاحب دو پسر به نام‌های اردشیر دوم و کوروش جوان بودند که بعد از داریوش پسرش اردشیر دوم به شاهی رسید. پریزاتس همچنین یک دختر به نام «آمستریس» داشت. قدرت واقعی در زمان او، از آن پریزاتس ملکهٔ داریوش بود.زرین کوب، ص ۱۸۱
از سوی دیگر او پدر اوستانوس پدر آرشام پدر داریوش سوم (دارا) بوده‌است، و بنابراین داریوش سوم نسبش با سه نسل فاصله به داریوش دوم می‌رسد، و به‌همین جهت در تاریخ سنتی، داراب را پدر دارا (نام داریوش سوم در شاهنامه فردوسی) دانسته‌اند.
با جلوس داریوش دوم انحطاط خاندان هخامنشی که منازعات داخلی، برادرکشی، و تسلیم به توطئه‌های حرم نشانه‌اش بود به‌طور بارزی امپراتوری هخامنشی را به سوی ورطهٔ نابودی کشانید. کتزیاس طبیب و مؤرخ یونانی در همین زمان در دربار هخامنشی خدمت می‌کرده‌است.زرین کوب، ص ۱۷۹
در آسیای صغیر و یونان آنچه بیش از یک سپاه واقعی برای ایران کار می‌کرد، طلا بود. در این هنگام جنگ معروف به جنگ پلوپونز بین آتن و اسپارت به اوج خود رسیده بود. داریوش دوم می‌دانست که از طلاهای خویش چگونه باید همچون یک حربهٔ سیاسی استفاده کند و حفظ نوعی موازنه بین حریفان جنگ و به درازا کشاندن این جنگ را تا جایی که هیچ طرف غالب یا مغلوب نشود، سیاست خود قرار داد.زرین کوب، ص ۱۸۰
داریوش دوم به دولت اسپارت که علیه دولت آتن می‌جنگید، کمک‌های شایانی نمود و در اثر همین منازعات و اشتغال حریفان در جنگ پلوپونز بود که یونانیان آسیای صغیر و برخی از جزایر یونانی‌نشین که از زمان صلح کالیاس مستقل شده بودند، دوباره فرمانبردار ایران گردیدند. این پیروزی‌های به اصطلاح دیپلماتیک این عیب را هم داشت که سپاه ایران را بیکار می‌گذاشت و تجربه نشان می‌دهد که در تاریخ امپراتوری‌های بزرگ، وقتی ارتش یکچند بیمصرف بماند، مانند تیغی در غلاف مانده، زنگ می‌زند و طولی نکشید که داریوش سوم، در زمان حملهٔ اسکندر تلخی این واقعیت را چشید.زرین کوب، ص ۱۸۱
جنگ پلوپونزوس بین آتن و اسپارت، ۲۶ سال ادامه داشت و بالاخره در سال ۴۰۴ پیش از میلاد خاتمه یافت.
در زمان داریوش دوم در سال ۴۱۱ پیش از میلاد، مصر به بهانهٔ جانبداری ساتراپ مصر، از یهودیان مصر، اعلام شورش کرد. مصری‌ها با وجود اختلاف داخلی و عدم قدرت و مهارت نظامی، این بار توانستند، سرزمین خود را تا نزدیک به شصت سال بعد از تصرف ایران بیرون آورند. مصر دوباره در زمان اردشیر سوم به تصرف ایران درآمد.پیرنیا، ص ۱۴۱
داریوش دوم هخامنشی در سال ۴۰۴ پیش از میلاد در بابل درگذشت. (آرامگاه او در نقش رستم واقع گردیده) پَریساتیس (Parysatis) جانشین او شد که بعدها از پسر جوانترش، کوروش کوچک برای جانشینی در مقابل برادر تنی خود، اردشیر دوم (حکومت ۴۰۵–۳۵۹)، حمایت کرد که گزارش آن توسط گزنفون در کتاب اول آناباسیس داده شده‌است. اسناد ایرانی برای حکمرانی داریوش دوم کمیاب است. تمام کتیبه‌ها به فعالیت‌های ساختمان‌سازی اشاره دارند.
او در شوش و نقش رستم (یکی از ۳ نیایشگاه‌های بدون سنگ‌نوشته که به او منسوب است) ساختمان‌هایی را ساخته بود. او واپسین پادشاه هخامنشی است که در نقش رستم خاکسپاری شده‌است.
کَربَلا (به عربی: کربلاء) مرکز استان کربلا در عراق است. این شهر از جهت شرق در فاصله ۱۶ کیلومتری رود فرات و از جهت غرب در فاصله ۹ کیلومتری دریاچه رزازه قرار دارد. کربلا در ۸۵ کیلومتری جنوب غربی بغداد واقع شده‌است و جمعیت آن ۱٫۲۱۸٫۷۳۲ نفر برآورد شده‌است. شهر کربلا از این جهت که محل نبرد کربلا (۶۸۰ میلادی) در آن رخ داده‌است و آرامگاه حسین بن علی و عباس بن علی در آن جای دارد، معروف است. سالانه میلیون‌ها شیعه از این شهر دیدن می‌کنند که از نظر تعداد با زائران مکه و مشهد رقابت می‌کند. سالانه میلیون‌ها نفر سالگرد نبرد کربلا و کشته شدن حسین بن علی و یاران او را گرامی می‌دارند.Aghaie, 2004, pp. 10–11. سالانه تا سقف ۳۴ میلیون گردشگر مذهبی در روز عاشورا وارد کربلا می‌شوند. در روز اربعین حداکثر ۴۰ میلیون نفر از ۵۶ کشور مختلف از آرامگاه‌های مقدس شیعی زیارت می‌کنند که تعدا زیادی با پای پیاده وارد شهر کربلا می‌شوند.
این شهر با شهرهای زیادی از جمله شهرکُرد و پیرانشهر در ایران، پیمان خواهرخواندگی دارد.
این شهر تا سال ۶۱ هجری قمری بیابان بزرگی بوده‌است به نام‌های نینوا، غاضریه و طف. اما بعد از سال ۶۱ قمری و رویداد کربلا، به‌تدریج مورد توجه شیعیان و مسلمانان قرار گرفت و پس از ساخت گنبد و بارگاه برای کشته شدگان در کربلا توسط حکومت آل بویه به یکی از شهرهای مهم زیارتی عراق تبدیل شد.
نبرد کربلا در ۱۰ اکتبر سال ۶۸۰ میلادی (۱۰ محرم سال ۶۱ هجری قمری) در بیابان‌های خالی در مسیر کوفه انجام شد. هم حسین بن علی و هم برادرش عباس بن علی توسط قبیله محلی بنی اسد در مکانی که بعدها به مشهد الحسین معروف شد به خاک سپرده شدند. جنگ خود در نتیجه خودداری حسین از درخواست یزید اول برای بیعت با خلافتش روی داد. حاکم کوفه، عبیدالله بن زیاد، سی هزار سوار را به سمت حسین روانه کرد. حسین سپاهی قابل توجه نداشت، او با خانواده و یاران اندکش همراه بود. قوای کوفی به فرماندهی عمر بن سعد دستور گرفتند که حسین و یارانش را از رسیدن به آب منع کنند تا حسین را وادار به بیعت کنند. در روز دهم محرم، حسین بن علی نماز صبح را خواند و سپاهیان خود را به همراه برادرش عباس به جنگ روانه کرد. در آن روز حسین به همراه ۷۲ تن از یارانش کشته شده شدند.
گزارشی از زیارت سلیمان بن صُرد در سال ۶۵ هجری قمری (۶۸۵ میلادی) وجود دارد. این شهر به عنوان آرامگاه و زیارتگاه حسین توسعه پیدا کرد و به عنوان یک شهر برای رفع نیازهای زائران گسترش یافت. شهر و مقبره‌ها توسط حاکمان بعدی مسلمان گسترش زیادی یافت و در مقاطعی توسط حاکمان مخالف شیعه تخریب شد. حرم نخستین به وسیله خلیفه عباسی المتوکل در سال ۸۵۰ میلادی ویران شد، اما در حدود سال ۹۷۹ میلادی به شکل امروزی بازسازی شد، قسمتی از حرم حسین بن علی در سال ۱۰۸۶ میلادی در اثر آتش‌سوزی ویران شد و دوباره بازسازی گردید.al-Tabari, Muhammad ibn Jarir – History of the Prophets and Kings; Volume XIX The Caliphate of Yazid ibn Muawiyah, translated by I.K.A Howard, SUNY Press, 1991
در سال ۱۷۳۷، این شهر به عنوان مرکز اصلی علمی و دانش‌پژوهی شیعیان، جایگزین اصفهان در ایران شد.Juan Cole, "Sacred Space and Holy War", IB Tauris, 2007 p. 71–72 غارت کربلا توسط وهابی‌ها در ۲۱ آوریل ۱۸۰۲ (۱۲۱۶ هجری) در زمان حکومت عبدالعزیز بن محمد، دومین حاکم دولت اول سعودی، زمانی که ۱۲۰۰۰ مسلمان وهابی از نجد به شهر کربلا حمله کردند، رخ داد. این حمله مصادف با سالروز واقعه غدیر خم بود. این جنگ ۳۰۰۰ تا ۵۰۰۰ کشته برجای گذاشت و گنبد قبر حسین بن علی ویران شد..Cole, Juan R.I. and Moojan Momen. 1986. "Mafia, Mob and Shiism in Iraq: The Rebellion of Ottoman Karbala 1824–1843." Past & Present. No 112: 112–143.
چندین نظریه دربارهٔ ریشه نام کربلا ارائه شده‌است. یاقوت حموی جغرافی‌دان مشهور ریشه آن را «کربله» که شکل مؤنث از واژه‌ای عربی به معنی «زمین نرم» است می‌داند؛ که اشاره به نوع پوشش خاکی پوک بسیار گسترده در جنوب عراق است. دیگر اینکه واژه کربلاء یک واژه آرامی است که نهایتاً از زبان اکدی وام گرفته شده و از ترکیب دو واژه «کوره» محل پخت آجر و «بابل» نام شهر باستانی مجاور آن ساخته شده‌است، که در بررسی‌های باستان‌شناسی نیز بقایای استخراج خاک رس و پخت آجر در زمان‌های بسیار کهن نیز به‌دست آمده‌است. نظریه دیگری بیان می‌کند واژه کربلا در آرامی כַרְבָלָא / ܟܪܒܠܐ [ krblh نهایتاً از واژه اکدی "karballatu گرفته شده و اشاره به نوعی پوشش سر در زمان باستان و همچنین گل تاج خروس است که احتمالاً نوعی تاج قدیمی به شکل تاجِ خروس بوده‌است." کربلا از ثروتمندترین و مهم‌ترین شهرهای عراق است و منابع اصلی درآمد آن از زائرین اماکن مذهبی و کشاورزی و به ویژه محصول خرما است. این شهر از دو بخش قدیم یا بخش مذهبی و کربلای جدید تشکیل شده‌است. مدارس اسلامی و ساختمان‌های دولتی زیادی نیز در کربلا متمرکز شده‌اند.
حرم حسین بن علی که در برخی از منابع نیز آن را مسجدالحسین نامگذاری کرده‌اند، در مرکز بخش مذهبی شهر کربلا قرار دارد. در روز اربعین بسیاری از مسلمانان و شیعیان جهت زیارت این مکان به شهر کربلا می‌آیند. بسیاری از زائران مسن نیز به کربلا می‌آیند تا آخرین سال‌ها و روزهای زندگی خود را در این شهر سپری کنند.
به دلیل وجود حرم حسین بن علی و برادرش عباس بن علی در شهر کربلا، ۱۰۰ مسجد و ۲۳ مدرسه دینی در این شهر ساخته شده‌است.
دانشگاه آک‌دنیز آنتالیا در سال ۱۹۸۲ در شهر آنتالیا ساخته شد. دارای ۹ دانشکده، ۹ مدرسه عالی و ۴ انستیتوست. بالغ بر ۱۰ هزار دانشجو و هزار نفر کادر علمی دارد. زبان آموزش ترکی است.
امکانات دانشگاه در دهه نخست سده ۲۱:
مدرسه عالی بهداشت آنتالیا: مامایی، پرستاری
دانشکده تربیت معلم: دبیری رشته کلاس داری
دانشکده علوم پایه و ادبیات: زیست‌شناسی، فیزیک، شیمی، باستانشناسی کلاسیک، ریاضیات، جامعه‌شناسی، تاریخ
دانشکده اقتصاد و علوم اداری: اقتصاد، مدیریت، مدیریت عمومی، مالیه
دانشکده ارتباطات: روابط و شناخت مردمی
دانشکده مهندسی: مهندسی رشته‌های: محیط، عمران، ماشین آلات
مدرسه عالی گردشگری و هتلداری: مدیریت مهمانداری، مدیریت سیاحت
دانشکده زراعت: تولید گیاهی، مهندسی غذا، تولید حیوانی، فناوری کشاورزی
دانشکده حقوِق آلانیا
مدرسه عالی بهداشت آکسکی (Akseki) آنتالیا: پرستاری
دانشکده دامپزشکی بوردور (Burdur)
دانشگاه غازی عینتاب در کلانشهر غازی عینتاب قرار دارد، در سال ۱۹۷۳ تأسیس شد. دارای ۲۰ دانشکده، ۲ مدرسه عالی و آموزش شغل، ۱۱ آموزشکده فنی و حرفه ای، مرکز آموزش موسیقی، ۵ انستیتو، ۱۲ مرکز تحقیقات و ۸۹ آزمایشگاه است. تعداد دانشجویان آن حدود ۵۰ هزار نفر ، تعداد کادر علمی و کارمندان آن ۳۳۹۸ نفر است.اطلاعات بر اساس صفحه معرفی دانشگاه در سایت خود دانشگاه می باشد https://www.gantep.edu.tr/static3/?static_ID=20256204 بر اساس آخرین رده بندی های جهانی این دانشگاه توانسته رتبه ملی خوب و بالای ۱۰۰۰ دانشگاه های بین المللی (بر اساس رده بندی TIMES و USNEWS) را کسب کند که جایگاه خوبی برای این دانشگاه محسوب می شود.براساس رده بندی USNEWS در سایتhttps://cwur.org/2021-22/Gaziantep -University.php
براساس سایت https://cwur.org/2020-21.php
دارای یک کتابخانه ۷ هزارمتری است. تعداد کتب آن حدود ۵۵ هزار جلد است. کتابخانه به۲۰۰ نشریه خارجی و ۳۰ نشریه ادواری ترکی(در زمینه‌های علمی) مشترک است. امکان بهره مندی از اینترنت وجود دارد.
در مجتمع وابسته به سازمان اعتبار و خوابگاه‌ها تعداد ۵۹۶ دختر و تعداد ۱۱۹۶ پسر در خوابگاه کیلیس Kilis)) حدود ۲۴۰ دانشجو اقامت دارند. در اوقات شب و تعطیلات نیز به دانشجویان غذا داده می‌شود. علاوه بر آن، از کافه تریاهای داخل مجتمع نیز می‌توان استفاده کرد.
۱۳ باشگاه فعالیت میکند. این فعالیتها در زمینه‌های فیلمبرداری، ادبیات، شطرنج، عکاسی، تحقیق و علوم فنی، تئاتر، کوهنوردی، محیط و موسیقی و کلاسهای مختلف از قبیل ساز، گیتار، ماکت پرواز، شطرنج و... می‌باشند.
دانشگاه دارای دو سالن ورزشی سربسته است. یک مرکز پرورش اندام و تعداد زیادی مکانهای ورزشی در مورد بسکتبال، والیبال، فوتبال و تنیس دارد.
دانشجویان می‌توانند برای درمان خود به مرکز بهداشت مراجعه نمایند. در صورت عدم کفایت مرکز فوق، دانشجو به بیمارستان دانشکده پزشکی معرفی می‌شود.
دانشگاه باهچه شهیر (باغچه شهیر) (BAHÇEŞEHİR) از دانشگاه‌های ترکیه است.
دانشگاه Bahçeşehir (BAU) یک مؤسسه آموزشی خصوصی در ترکیه است که در سمت اروپایی استانبول واقع شده‌است. مجمع ملی ترکیه مجوز تأسیس دانشگاه باهچه شهیر را توسط بنیاد آموزش و پرورش Bahçeşehir Uğur در سال ۱۹۹۸ صادر کرد. اندکی پس از آن (فوریه ۱۹۹۸) پروتکل آکادمیک و استراتژیکی با دانشگاه ایالتی سن دیگو در کالیفرنیا آمریکا امضا شد. ثبت نام دانش آموزان اول پس از اولین آزمون تعیین سطح (ÖSYS) در سال تحصیلی ۲۰۰۰–۲۹۹۹ انجام شد. این دانشگاه یکی از معدود دانشگاه‌های ترکیه است که سخنرانی‌های خود را به زبان انگلیسی دارد و بنابراین دانشجویان متقاضی BAU باید مهارت انگلیسی بالایی را برای پذیرش در آزمون (English Proficiency Exam) برای ورود به دانشگاه داشته باشند.
این دانشگاه از ۸ دانشکده، ۱ مدرسه زبان و ۲ آموزشگاه حرفه ای تشکیل شده‌است. چهار مؤسسه آموزش تحصیلات تکمیلی را ارائه می‌دهد. ۱۷٬۰۴۸ دانشجوی ثبت نام شده در این دانشگاه تحصیل می‌کنند. تعداد دانشجویان مقطع کارشناسی ۱۰ هزار و ۱۳۷ نفر و تعداد دانشجویان کارشناسی ارشد ۴ هزار و ۷۱۶ نفر است. تعداد دانشجویان مقطع کاردانی ۱۰۷۲ نفر است. حدود ۱۰۴۷ دانشگاهی در دانشگاه تدریس می‌کنند و ۵۰۶ نفر از پرسنل اداری در دانشگاه کار می‌کنند. ۴ دانشگاه در استانبول وجود دارد. کتابخانه دانشگاه باهچه شهیر، که در زمینی به مساحت ۱۴۰۰ متر مربع تأسیس شده‌است، با ۲۵۰٬۰۰۰ نشریه، کتاب و کتاب الکترونیکی خدمات ارائه می‌دهد. پنج کافه و رستوران مختلف در دانشگاه خدمات ارائه می‌دهند. ظرفیت کل مخاطبان سالن کنفرانس ۱۰۰۰ نفر است.
جایزه «ابر مارک‌های ترکیه» در سال ۲۰۰۷ به دانشگاه باهچه شهیر اعطا شد. رئیس فعلی شیرین کارادنیز است.
این دانشگاه یکی از بهترین دانشگاه‌های ترکیه محسوب می‌شود. این دانشگاه دارای ۶ پردیس در خارج از ترکیه است. ۲ پردیس در ایالات متحده (واشینگتن دی سی و بوستون)، ۱ پردیس در کانادا (تورنتو)، ۱ پردیس در ایتالیا (رم)، ۱ پردیس در آلمان (برلین) و ۱ پردیس در چین (هنگ کنگ). این دانشگاه بیش از ۱۹۳ شریک بین‌المللی دارد و با دانشگاه‌های شناخته شده جهان مانند دانشگاه هاروارد (ایالات متحده) همکاری دارد. دارای ۳ پردیس مختلف در ترکیه در استانبول هستند
این دانشگاه در سال ۲۰۲۳ موفق شد تا رتبه ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ را در میان دانشگاه‌های جهان کسب کند.
دانشگاه بالیکسیر یکی از دانشگاه‌های ترکیه است.
پیشینه این دانشگاه به مکتب معلم که در سال ۱۹۱۰ ایجاد شده بود، برمیگردد. فرهنگستان مهندسی دولتی، مدرسه عالی مدیریت و گردشگری و مدرسه عالی آموزش مهارت بالیکسیر در خلال سالهای ۱۹۷۶ـ۱۹۷۵ آغاز به فعالیت کردند. این مؤسسات در سال ۱۹۸۲ تغییر عنوان داده و به دانشگاه اولوداغ وابسته شدند. این وابستگی ۱۰ سال طول کشید و بالاخره در سال۱۹۹۲ از دانشگاه اولوداغ جدا شده و با عنوان دانشگاه بالیکسیر شروع به فعالیت کردند.
دانشگاه باشکنت BAŞKENT آنکارا یکی از بهترین دانشگاه‌های نیمه خصوصی و نیمه دولتی کشور ترکیه به‌شمار می‌رود که در سال ۱۹۹۴ توسط مرکز سوانح سوختگی ترکیه و سازمان پیوند اعضا ترکیه و بنیاد آموزشی هابرال (Haberal) در آنکارا پایتخت کشور ترکیه ایجاد شد و امروزه به عنوان یک مرکز علمی تحقیقاتی و درمانی در کشور ترکیه و شهر آنکارا شناخته می‌شود. دانشگاه باشکنت را می‌توان به عنوان یکی از برترین دانشگاه‌های این کشور دانست که در زمینه علوم پزشکی در حال فعالیت می‌باشد و همچنین دارای مراکز پزشکی و تحقیقاتی و مراکز دیالیز در سراسر ترکیه است. همه ساله دانشجویان بسیاری که قصد مهاجرت به ترکیه را دارند، نسبت به دریافت پذیرش تحصیلی از این دانشگاه اقدام می‌کنند. این دانشگاه به زبان ترکی و انگلیسی فعالیت می‌کند و روش ورود دانشجویان خارجی به دانشگاه باشکنت در مقطع لیسانس با شرکت در آزمون یوس دانشگاه به عنوان آزمون ورودی خواهد بود. بر اساس مجله Qs کشور بریتانیا، دانشگاه باشکنت از نظر تعداد انتشارات علمی بین‌المللی به ازای هر استاد یکی از دانشگاه‌های برجسته در ترکیه بوده‌است. این دانشگاه در رشته‌های پزشکی بسیار معروف است و در حال حاضر دانشگاه باشکنت مورد تأیید بهداشت و علوم ایران است.