moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
بر خلاف عمدهٔ کتاب‌های تاریخی که اغلب نثری سرد و سنگین دارند، بیشتر نوشته‌های تاریخی باستانی پاریزی پر از داستان‌ها و ضرب‌المثل‌ها و حکایات و اشعاری است که خواندن متن را برای خواننده آسان‌تر و لذت‌بخش‌تر می‌کند. به علاوه کتاب‌های باستانی پاریزی معمولاً پاورقی‌های بسیار مفصلی دارند که گاهی از خود متن هم مفصل‌تر است.باستانی پاریزی، محمد ابراهیم، «مور بی‌چاره»، مجله بخارا، شماره ۴۶
فهرست کتاب‌های باستانی پاریزی به این شرح است:دهباشی، علی «کتابشناسی آثار محمد ابراهیم باستانی پاریزی» مجله بخارا، شماره ۴۶
رودی متّی ایران‌شناس آمریکایی و استاد دانشگاه «دلور» دربارهٔ باستانی می‌گوید: «باستانی پاریزی نقّالی به‌شیوهٔ سنتی ایران بود؛ یعنی شیوه‌ای از داستان‌گویی که ریشه در این خاک دارد. بنابرین داستان‌ها و افسانه‌های کهن را با سنت‌های محلی وفق می‌داد. کودکی و نوجوانی او در محیطی گذشت که هنوز دور از دسترس تحولات دنیای مدرن بود. از این‌رو آگاهی او از زمین، زندگی روستایی، کشاورزان و باورها و عقاید آنان، آگاهی همدلانه و وابستگی‌اش به این مقولات عمیق بود… تاریخ برای او به‌منزلهٔ وجدان و هوشیاری مورد نیاز جامعه بود و مورخ را طبیبی می‌دانست در جست‌وجوی بیماری‌های جوامع انسانی، کاملاً آگاه بود که درمان‌های مورخ لزوماً مصون از خطا نیست».رودی مته. «او فراموش نخواهد شد؛ به یاد محمدابراهیم باستانی پاریزی»، مجله رشد آموزش تاریخ، ش. ۶۱ (۱۳۹۴)، ص ۸۰.
زریاب خویی دربارهٔ قلم جذاب و متفاوت باستانی در تاریخ‌نگاری می‌گوید: «اگر تاریخ برای عده‌ایی از افراد مملکت ما امری مَلال‌انگیز و بی‌فایده باشد، باستانی پاریزی توانسته‌است این زنگ مَلال را از چهرهٔ تاریخ بزداید. خوانندگان آثار او هر چند از تاریخ گریزان باشند، ناخودآگاه به‌سوی تاریخ کشانده می‌شوند؛ و ناگهان متوجه می‌شوند که چگونه این نویسندهٔ بزرگ، با لطایف‌الحیل و زرنگی‌های خاص خود، او را در میان معرکهٔ تاریخ رها کرده‌است و چه‌طور نام‌های نامأنوس تاریخی و اسامی دور از ذهن جغرافیای تاریخ بی‌آن‌که خود توانسته باشد، ناگهان در مغز او جای گرفته‌است».عباس زریاب‌خوئی. «گذشته مقدمهٔ حال است»، مجله فرهنگی بخارا، ش. ۴۶ (۱۳۸۴)، صفحات ۸۵–۸۶.
قلم باستانی مورخ و تازه‌یاب، چیزی است شبیه به چسب «اُهو»؛ زیرا توانایی فوق‌العاده دارد که صد مطلب را در یک مقاله خواندنی و دلچسب جا بدهد همچون «چل‌تکه‌دوزی». همین طرفه‌اندیشی است که خوانندگان کتاب‌هایش در هر شهر و روستا و ده‌کوره به تحسین واداشته شده‌اند و شاید من بیش از هر کس این مطلب را دریافته‌ام که دوستداران کتب او با چه ولعی نوشته‌های او را به هر گوشهٔ وطن که بروید می‌خوانند و در مجلس‌های شبانه نقل می‌کنند.«یادنامهٔ باستانی پاریزی». به اهتمام علی دهباشی، چاپ مجله فرهنگی بخارا. (۱۳۹۳)، ص ۴۳۷.
اشراقی استاد گروه تاریخ دانشگاه تهران معتقد است: «دکتر باستانی در آراستن تاریخ با شعر و اسطوره و حماسه و جغرافیا و مضامین شیرینی که موردپسند است، مهارت دارد. غالب حواشی کتاب‌هایش خواندنی است و اگر این حواشی را جدا کنند، خود کتابی جداگانه به‌وجود خواهد آمد. پای‌بندی دکتر باستانی را به اصول تاریخ‌نگاری از گریزی که در لابه‌لای آثارش زده‌است به‌خوبی می‌توان مشاهده کرد».«از پاریز تا پردیس: یادنامه استاد باستانی پاریزی». به اهتمام حسن زندیه، تهران: انتشارات دانشگاه تهران. (۱۳۹۳)، ص ۱۲۷.
دکتر حسن زندیه، استاد تاریخ دانشگاه تهران در صفحه پاسداشت یاد استاد باستانی پاریزی در روزنامه ایران دربارهٔ ایشان چنین می‌نگارد: «باستانی در حقیقت خود برآمده از تاریخ و همنشین با آن است؛ تاریخی که ریشه‌هایش را می‌توان در بارگاه شاه‌نعمت‌الله و طریقت ارشادعلی‌شاه جست. او به واقعیت و درستی تاریخ‌نویسی است عامی که تعلقات جامعه ایرانی به ادبیات و ساده‌نویسی را درک کرده و به بهترین شکل از آن بهره‌ها برده‌است. باستانی نه تنها عام‌نویس و ساده‌گوست، بلکه در زیستن و رفتن و برخاستن و سخنرانی و زندگی نیز همچون کتاب‌های خود بی‌پیرایه و بی‌آلایش است. پاریزی را باید عاشق تاریخ دانست نه یک مورخ نامی. چنین صفاتی و کرداری و گفتاری، تنها از یک مجنون حقیقی که طالب لیلی باشد، انتظار می‌رود و از قصه‌گوی خوش‌بیان تاریخ جز این انتظار نیست».
حسن روحانی، هفتمین رئیس‌جمهور ایران در پاسداشت یاد استاد باستانی پاریزی بیان داشت: «این استاد فرزانه بیشتر عمر گرانمایه خود را با نگاه ستایش آمیز به تاریخ و تمدن ایرانی صرف تبیین ارزش‌های انسانی فرهنگ کشورمان کرد و ده‌ها اثر ارزشمند از خود به یادگار گذاشت که همچنان پربار و روشنگر خواهد بود».http://president.ir/fa/76219
حسن باستانی راد استاد تاریخ دانشگاه شهید بهشتی دربارهٔ استاد باستانی پاریزی می‌گوید:حسن باستانی راد (۱۳۸۴)، «باستانی پاریزی وارث والا تبار بیهقی»، ماهنامه حافظ، بهمن ۱۳۸۴، شماره ۲۳ «دنیای باستانی پاریزی دنیای جالبی‌ست که اگر کسی همهٔ آن ۶۰ کتاب و صدها مقالهٔ ایشان را خوانده باشد و ساعت‌ها در پای سخن شیرین وی نشسته باشد، باز هم شاید همین متانت و وقار، حلم و صبر، خون‌گرمی و مهربانی‌ست که اجازه داده تا این «چغله دانشجوی» تاریخ به خود جسارت داده و به این پشتوانه که زادهٔ «هفده چنار پاریز» است و نام «باستانی» را بر خود همواره ساخته مقالتی بنویسد که هم ابراز وجود کرده باشد و هم سخن نغز «نبی السارقین» متعرف شود که آنچه در این مختصر آمد «نسبت به دریا قطره یی در برابر بیضاء ذره‌ای بیش نیست» و این‌گونه از قول تمنا هروی به سخن خود خاتمه دهد:
محمدعلی اسلامی ندوشن دربارة استاد باستانی پاریزی نگاشت: محمدعلی اسلامی ندوشن (۱۳۹۴)، «تنها یاد است که می ماند»، شاعر تاریخ؛یادگارنامه محمدابراهیم باستانی پاریزی، به خواستاری حمید و حمیده باستانی پاریزی، تهران: نشر علم، صص ۴۶۹. «دکتر باستانی با حافظه قوی و ذهن بیدار همواره معاضر خوشایندی بود، و با آن لهجه گرم کرمانی می توانست مجلس را بدست گیرد. در نزد او تاریخ مرغزاری بود که همه نوع گیاهی در آن می رویید؛ از مرغ و سنبل، و همه نوع مرغی در آن به نوا می آمد، از بلبل تا زاغ. روانش آرمیده باد».
استاد ادیب برومند، شاعر و قصیده‌سرای توانا نیز در پی درگذشت استاد باستانی پاریزی، چامه‌ای نغز و ارزشمند در پاسداشت یاد ایشان سرودادیب برومند (۱۳۹۴)، «مرد سخن/ شاعر تاریخ»، شاعر تاریخ؛یادگارنامه محمدابراهیم باستانی پاریزی، به خواستاری حمید و حمیده باستانی پاریزی، تهران: نشر علم، صص ۴۵۷- ۴۵۸.
تمنا هروی شاعر افغانستانی و زادهٔ روستایی به نام سروستان در هرات، با شروع جنگ میان شوروی و افغانستان- در سال۱۳۵۸- به سبب اشغال کشورش توسط شوروی به ایران مهاجرت کرد و هم‌اکنون نیز در ایران زندگی می‌کند. تمنا هروی از شیفتگان باستانی پاریزی بود و ارادت خود را به باستانی پاریزی در شعر زیر نشان داده‌است.
تمنا هروی در قصیده ای دیگر، در سوگ استاد باستانی پاریزی، چنین سروده است: عبدالکریم تمناهروی (۱۳۹۴)، «اشکی با یاد استادم»، شاعر تاریخ؛یادگارنامه محمدابراهیم باستانی پاریزی، به خواستاری حمید و حمیده باستانی پاریزی، تهران: نشر علم، صص ۵۰۳- ۵۰۵.
روز بیستم فروردین سال ۱۳۹۸، روزنامه ایران، صفحه تاریخ خود را به پاسداشت یاد استاد باستانی پاریزی اختصاص داده و مطالبی تحت عنوان «تاریخ روی شانه‌های انسان» (بازنشر یکی از مقالات دکتر پاریزی)، «مورخ مردم ایران» از امید اخوی (مدرس دانشگاه)، «از پاریز تا پاریس» از علیرضا خزایی (پژوهشگر تاریخ)، «قصه گوی خوش بیان تاریخ» از دکتر حسن زندیه (استاد دانشگاه تهران) و «از جنس تاریخ برای تاریخ» از حبیب‌الله پیشوا را منتشر کرد.
مدتی پس از درگذشت باستانی پاریزی، خبرگزاری تسنیم در تاریخ ۲۹ فروردین سال ۱۳۹۳ اعلام داشت که مستند زندگی استاد باستانی پاریزی در ۴۰ دقیقه و با نام «یک عمر در گهواره» با همکاری جمعی از مستند سازان و نویسندگان ساخته خواهد شد.
خیابانی در مشرق پردیس اصلی دانشگاه تهران به نام او نامیده شده است. نیز مجسمه‌ای در کرمان از او نصب است.
بخش مرکزی شهرستان مشهد یکی از بخش‌های شهرستان مشهد در استان خراسان رضوی ایران به مرکزیت شهر مشهد است.که کمتر توسعه یافته ستاطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.
بخش مرکزی شهرستان مشهد در سال ۱۳۱۶ تأسیس شده‌است. این بخش شامل شش دهستان و یک شهر است:
شهرها: مشهد
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش مرکزی شهرستان مشهد در سال ۱۳۸۵ برابر با ۲٬۶۹۷٬۱۹۵ نفر بوده است. جمعیت این بخش در سال ۱۳۹۰ به ۲٬۹۹۱٬۶۴۴ نفر (در ۸۶۷٬۲۰۵ خانوار) رسیده‌است.
بخش رضویه یکی از بخش‌های شهرستان مشهد در استان خراسان رضوی ایران است.اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ. بخش رضویه در شرق مشهد قرار دارد و مرکز آن نیز شهر رضویه است.
بخش رضویه در سال ۱۳۷۰ تأسیس شده‌است. این بخش شامل سه دهستان و یک شهر است:
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش رضویه شهرستان مشهد در سال ۱۳۸۵ برابر با ۶۷۷۹۰ نفر بوده‌است. جمعیت این بخش در سال ۱۳۹۰ به ۵۰۱۶۹ نفر (در ۱۳۵۶۶ خانوار) رسیده‌است.
بخش طرقبه یکی از بخش‌های شهرستان طرقبه شاندیز در استان خراسان رضوی ایران است.اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.
بخش طرقبه دارای دو دهستان و یک شهر است:
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش طرقبه در سال ۱۳۸۵ برابر با ۵۷٬۰۰۹ نفر بوده است. پس از ارتقای بخش طرقبه به شهرستان طرقبه شاندیز در سال ۱۳۸۶ و تفکیک بخش شاندیز، جمعیت بخش طرقبه در سال ۱۳۹۰ به ۲۷٬۵۰۲ نفر کاهش یافته‌است.
بخش احمدآباد یکی از بخش‌های شهرستان مشهد در استان خراسان رضوی ایران به مرکزیت شهر ملک‌آباد است.اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.
بخش احمدآباد در سال ۱۳۱۶ تأسیس شده‌است. این بخش شامل دو دهستان و دو شهر است:
نوین شهر بینالود در این بخش قرار دارد و برنامه‌ریزی شده تا به همراه نوین شهر گلبهار، جمعیت سرریز مشهد را در خود جای دهند.
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش احمدآباد شهرستان مشهد در سال ۱۳۸۵ برابر با ۵۲۳۵۳ نفر بوده‌است. جمعیت این بخش در سال ۱۳۹۰ به ۲۸۱۱۸ نفر (در ۸۴۹۲ خانوار) رسیده‌است.
ساختار زمین یا ساختار درونی زمین را قشرهای کروی‌شکل و لایه‌بندی شده‌ای که دارای مرکز مشترکی هستند تشکیل می‌دهند.
بر پایهٔ مشاهدات مکان‌نگاری (توپوگرافی) و ژرفاسنجی، بررسی برون‌زدهای سنگی، نمونه‌هایی که از ژرفای بیشتر توسط آتشفشان‌ها یا فعالیت آتشفشانی به سطح آمده، تجزیه و تحلیل امواج لرزه‌ای‌یی که از درون زمین عبور می‌کنند، اندازه‌گیری‌های میدان‌های گرانشی و مغناطیسی زمین و آزمایش‌ها با مواد جامد متبلور در فشارها و دمای متناسب و مشابه با وضعیت داخلی عمیق زمین، دانسته شده که قشرهای زمین هر یک دارای یک ترکیب شیمیایی مشخص است. یک پوسته جامد بیرونی از سیلیکات، یک گوشته یا استنوسفر با گران‌روی بالا، و یک هسته که بخش بیرونی آن مایع با گران‌روی بسیار کم، و بخش درونی آن جامد «پلاسما با رفتاری جامدگونه»، این قشرهای کروی را تشکیل می‌دهند.
پوسته بیرونی‌ترین لایهٔ زمین است و بیشتر از اکسیژن و سیلیکون ساخته‌شده و تا امروز تنها جایی است که زندگی بر روی آن شناخته شده‌است. گوشته بزرگ‌ترین و پهناورترین لایهٔ زمین است و از سنگ‌های نیمه‌جامد بسیار نرم و چگال و بیشتر از آهن و منیزیم ساخته شده‌است. سنگ‌کره بخش سفت و سخت زمین و به حالت جامد است و تمام سطح کرهٔ زمین از بالای کوه اورست تا انتهای درازگودال ماریانا را می‌پوشاند و از کانی‌ها ساخته شده‌است. سنگ‌کره همیشه به آرامی در حال حرکت است و به بشقاب‌های زمین‌ساختی تکه‌تکه شده‌است. جنبش زمین‌ساخت بشقابی عامل بسیاری از رویدادهای زمین‌شناسی مانند زمین‌لرزه‌ها و آتشفشان‌ها است. سست‌کره بخش نرم کرهٔ زمین است که گمان زده می‌شود که بسیار گرم‌تر و مایع‌تر از سنگ‌کره باشد. اگرچه سنگ‌های این لایه جامد و نیمه گداخته هستند، اما در پاسخ به تغییر شکل، روان و جاری می‌شوند. هسته درونی‌ترین و گرم‌ترین لایهٔ کرهٔ زمین است و به‌طور کامل از فلز ساخته شده‌است. هستهٔ بیرونی از فلزات ذوب‌شدهٔ آهن و نیکل و هم‌چنین گوگرد ساخته‌شده و به باور دانشمندان، میدان مغناطیسی زمین را کنترل می‌کند. جنس هستهٔ درونی زمین، جامد و از آهن است و دمای تقریبی آن °۶٬۰۰۰ سانتی‌گراد (به اندازهٔ دمای سطح خورشید) و فشار آن ۴۵٬۰۰۰ پوند بر اینچ مربع است. شعاع متوسط کرهٔ زمین (از پوسته تا مرکز هسته) ۶٬۳۷۱ کیلومتر یا با نماد علمی ۱۰۳×۶٫۳۷۱ کیلومتراست.
دانسته‌های کنونی ما دربارهٔ ساختار زمین از مطالعات دربارهٔ مسیرها و ویژگی‌های امواج لرزه‌ای (امواج پیP-Wave و اسS-Wave) و آزمایش بر روی کانی‌ها و مشاهدات سنگ‌های سطحی و حرکات زمین در سامانهٔ خورشیدی به دست آمده‌است.
حدود ۲۷۰ میلیون سال پیش، ابرقاره‌ای به نام پانگه آPangaea (شامل همهٔ قاره‌های زمین) وجود داشت که یک سوم زمین را پوشش می‌داد و اقیانوسOcean جهانی پانتالاساPanthalassa آن را احاطه کرده‌بود. فروپاشی این ابرقاره در حدود ۲۰۰ میلیون سال پیش آغاز شد و سرانجام قاره‌های امروزی (آسیا، آفریقا، آمریکای شمالی، آمریکای جنوبی، جنوبگان، اروپا و استرالیا) پدید آمدند. اکنون علاوه بر این هفت قاره، پنج اقیانوس (اقیانوس آرام، اقیانوس اطلس، اقیانوس هند، اقیانوس منجمد جنوبی و اقیانوس منجمد شمالی) بر روی زمین وجود دارد. به عوارض سطح زمین، زمین‌چهر می‌گویند که ساخت زمین‌چهرها گاهی میلیون‌ها سال طول می‌کشد.
گرانش زمین توسط آیزاک نیوتن کشف‌شد و گرانش استاندارد برابر با ۹٫۸۰۶۶۵ متر بر مجذور ثانیه (m/s۲) است. اما مقدار گرانش در همه جای زمین یکسان نیست و به چرخش زمین، ارتفاع از سطح دریا، تفاوت جرم و جزر و مد وابسته است. مقدار گرانش با افزایش ژرفای زمین، دما و فشار نیز افزایش می‌یابد. جرم زمین برابر با ۱۰۲۴×۵٬۹۷۲۲ کیلوگرم و حجم آن برابر با ۱۰۱۲×۱٫۰۸۳۲۱ کیلومتر مکعب و چگالی آن برابر با ۵٫۵۱۳ گرم بر سانتی‌متر مکعب است.
زمین از کانی‌ها، گدازه، مایعات و ترکیبات فرّار ساخته شده‌است. اکسیژن فراوان‌ترین عنصر سازندهٔ بخش سنگی زمین (پوسته و گوشته) است. علاوه بر اکسیژن، بیشتر سنگ‌ها دارای عنصر سیلیکون هستند و این‌گونه سنگ‌ها را "سنگ‌های سیلیکاتی" می‌نامند. تنها برخی از سنگ‌های رسوبی مانند سنگ آهک دارای اکسیژن هستند، اما سیلیکون ندارند. این‌گونه سنگ‌ها در نزدیکی سطح پوسته یافت می‌شوند. سنگ‌ها دارای ترکیباتی از اکسیدهای برخی عناصر هستند. برخی از این ترکیبات عبارتند از: سیلیسیم دی‌اکسید (SiO)، آلومینیم تری‌اکسید (AlO)، اکسید منیزیم (MgO)، اکسید آهن (FeO)، اکسید کلسیم (CaO)، سدیم اکسید (NaO) و پتاسیم اکسید (KO).
برخی از عناصر ساختار زمین معروف به عنصرهای خاکی کمیاب یا فلزات خاکی کمیاب هستند. این فلزات عبارتند از: اسکاندیم (Sc)، ایتریم (Y)، لانتان (La)، سریم (Ce)، پرازئودیمیم (Pr)، نئودیمیم (Nd)، پرومتیم (Pm)، ساماریم (Sm)، یوروپیم (Eu)، گادولینیم (Gd)، تربیم (Tb)، دیسپروزیم (Dy)، هولمیم (Ho)، اربیم (Er)، تولیم (Tm)، ایتربیم (Yb) و لوتتیم (Lu). هنگامی که این فلزات با فلزات دیگر آلیاژ می‌شوند، برخی می‌توانند افزایش خاصیت مغناطیسی، مقاومت و دمای بالا و ویژگی‌های دیگری را ارائه دهند. برای نمونه، آهن‌ربا با مقاومت بالا از نئودیمیم، آهن و بور ساخته شده‌است.
سه قرن پیش، آیزاک نیوتن پیرامون سیارات و نیروی گرانش به مطالعه پرداخت و محاسبه کرد که میانگین چگالی زمین دو برابر چگالی سنگ‌های سطح زمین است و به همین دلیل درون زمین باید از سنگ‌های بسیار چگالتر ساخته شده‌باشد. دانش ما دربارهٔ درون زمین نسبت به دوران نیوتن بسیار بهبود یافته‌است، اما مقدار چگالی زمین نسبت به آن زمان تغییری نکرده‌است. اطلاعات کنونی ما دربارهٔ درون زمین از مطالعات پیرامون مسیرها و ویژگی‌های امواج لرزه‌ای و آزمایش بر روی کانی‌های و سنگ‌های سطحی در دما و فشار بالا به دست آمده‌است. اطلاعات دیگر نیز از مشاهدات زمین‌شناسی سنگ‌های سطحی و مطالعات پیرامون حرکات زمین در منظومهٔ خورشیدی، گرانش و میدان مغناطیسی زمین و گرمای درون زمین به دست آمده‌است.
امواج لرزه‌ای به دو گروه تقسیم می‌شوند: امواج بدنه‌ای یا (body waves) و امواج سطحی یا (surface Waves). امواج بدنه‌ای خود به دو نوع تقسیم می‌شوند: امواج پی امواج طولی هستند و می‌توانند در در جامدات و مایعات پخش شوند ولی امواج اس امواج عرضی هستند و فقط می‌توانند در جامدات (و نه در مایعات) منتشر شوند. این امواج به‌طور طبیعی توسط زمین‌لرزه‌ها و آتشفشان‌ها و حتی توسط امواج آب در اقیانوسها و دریاها، یا به‌طور مصنوعی توسط انفجارها و دستگاه‌های مکانیکی تولید می‌شوند.
به غیر از این راه‌ها، برای شناخت ساختار زمین از ماشین‌های حفاری زمین استفاده می‌شود. این وسیله می‌تواند زمین را حفاری کند و سوراخ‌های بزرگی به وجود بیاورد که این سوراخ‌ها امکان مطالعه و شناخت زمین را آسان می‌کنند.
در بزرگ‌ابردوران پرکامبرین، بر روی زمین لایه‌های مختلف سنگ‌های رسوبی وجود داشت. پرکامبرین بخش بزرگی از تاریخ زمین را شامل می‌شود و آغاز آن به پیدایش زمین در حدود ۴٫۵ میلیارد (۴۵۰۰ میلیون) سال پیش و پایان آن به ۶۰۰ میلیون سال پیش بازمی‌گردد. از حدود ۶۰۰ میلیون سال پیش، جانوران چند سلولی پدید آمدند و زیست بر روی زمین شکل‌گرفت. در این زمان، زمین از حالت اصلی گدازه‌ای و آتشفشانی خود درآمد و پوستهٔ جامد گسترش یافت و اقیانوس‌ها با تبخیر آب در جو زمین پدید آمدند.
در اوایل سدهٔ بیستم، دانشمندی آلمانی به نام آلفرد وگنرAlfred Wegener نظریه‌ای ارائه داد که قاره‌های زمین از رانشی به سراسر زمین منتقل شده‌اند و نام این رانش را رانش قاره‌ای نهاد. وگنر متوجه‌شد که غرب آفریقا و شرق آمریکای جنوبی مانند تکه‌های پازل می‌مانند. او نخستین کسی نبود که این موضوع را اطلاع داد، اما نخستین کسی بود که شواهدی پیدا کرد که این دو قاره به یک‌دیگر متصل بوده‌اند. او معتقد بود که این دو قاره بخشی از سرزمینی بزرگ و واحد بوده‌اند و شواهد زمین‌شناسی و زیست‌شناسی بسیاری به‌دست آورده‌بود که این موضوع را ثابت می‌کرد. برای نمونه، سنگوارهٔ خزنده‌ای باستانی به نام مسوسورسMesosaurus فقط در جنوب آفریقا و آمریکای جنوبی یافت می‌شود. این جانور با طول یک متر (۳٫۳ فوت)، توانایی شنا در مسافت‌های طولانی مانند اقیانوس اطلس را ندارد. وگنر معتقد بود که همهٔ قاره‌ها (نه فقط آفریقا و آمریکای جنوبی) در یک ابرقاره به یک‌دیگر متصل بودند. او نام این سرزمین بزرگ باستانی را پانجه‌آ (به معنی همهٔ سرزمین‌ها در زبان یونانی) نهاد.
پانجه‌آ در حدود ۲۷۰ میلیون سال پیش و در دورهٔ پرمینPermain وجود داشت و یک‌سوم از سطح زمین را پوشش می‌داد و اقیانوس جهانی پانتالاسا آن را احاطه کرده‌بود. فروپاشی پانجه‌آ اکنون از دیدگاه زمین‌ساخت بشقابی (و نه از دیدگاه کهنهٔ وگنر) توضیح داده می‌شود. این ابرقاره به یک‌باره شکسته‌نشده و در مراحل مجزا تکه‌تکه شده‌است. فروپاشی پانجه‌آ در حدود ۲۰۰ میلیون سال پیش و در دورهٔ ژوراسیکJurassic آغاز شد. حدود ۱۸۰ میلیون سال پیش، نخستین اقیانوس تشکیل‌شده از فروپاشی پانجه‌آ، اقیانوس اطلس مرکزی بود که میان شمال‌غربی آفریقا و آمریکای شمالی و جنوب‌غربی اقیانوس هند میان آفریقا و قطب جنوب قرار داشت. حدود ۱۴۰ میلیون سال پیش، با جداشدن آفریقا و آمریکای شمالی از یک‌دیگر، اقیانوس اطلس جنوبی به وجود آمد. حدود ۸۰ میلیون سال پیش، آمریکای شمالی از اروپا جداشد؛ استرالیا از قطب جنوب و هند نیز از ماداگاسکار دور شد. در حدود ۵۰ میلیون سال پیش، هند در نهایت با اوراسیا برخورد کرد و رشته‌کوه هیمالیا تشکیل‌شد و سرانجام، قاره‌های امروزی شکل گرفتند.
اکنون هفت قاره بر روی کرهٔ زمین وجود دارد: آسیا، آفریقا، آمریکای شمالی، آمریکای جنوبی، اروپا، استرالیا و جنوبگان. اما برخی از جغرافی‌دانان تنها فهرست شش قاره را ارائه می‌دهند و آسیا و اروپا را با هم ترکیب می‌کنند و آن را یک قاره (اوراسیا) به‌شمار می‌آورند. در برخی از جاها، دانش‌آموزان یادمی‌گیرند که بر روی زمین تنها پنج قاره وجود دارد: اوراسیا، استرالیا، آفریقا، جنوبگان و آمریکا. برخی از جغرافی‌دانان قاره را نه فقط یک اصطلاح فیزیکی، بلکه یک اصطلاح فرهنگی نیز می‌دانند؛ برای نمونه، آسیا و اروپا از دیدگاه فیزیکی بخشی از یک سرزمین هستند، اما از دیدگاه فرهنگی متفاوت هستند. جزایر واقع در نزدیکی قاره‌ها، بخشی از آن قاره محسوب می‌شوند؛ برای نمونه، گرینلند از دیدگاه سیاسی بخشی از اروپا و از دیدگاه جغرافیایی بخشی از آمریکای شمالی است. برخی از جزایر مانند نیوزیلند، هاوائی و پلی‌نزی نیز بخشی از قاره محسوب نمی‌شوند. اقیانوسیهOceania نام مجموعهٔ سرزمین‌های اقیانوس آرام است. اقیانوسیه نامی مناسب برای این سرزمین‌ها به استثنای استرالیا است که این سرزمین‌ها بخشی از قاره نیستند و اقیانوسیه نیز یک قاره محسوب نمی‌شود. کوه اورست مرتفع‌ترین کوه زمین و بلندترین نقطهٔ کرهٔ زمین با ارتفاع ۸٬۸۵۰ متر (۲۹٬۰۳۵ فوت) است که در رشته‌کوه هیمالیا در منطقهٔ خودمختار تبت چین در آسیا قرار دارد.
اقیانوس‌ها ۷۱ درصد سطح کرهٔ زمین را پوشانده‌اند و برای گیاهان و جانوران مهم هستند. پنج اقیانوس بر روی زمین وجود دارد: اقیانوس آرام، اقیانوس اطلس، اقیانوس هند، اقیانوس منجمد جنوبی و اقیانوس منجمد شمالی. با این حال، این پنج اقیانوس به یک‌دیگر متصل‌اند. درازگودال ماریانا عمیق‌ترین نقطهٔ جهان است که تا ژرفای ۱۰٬۹۲۴ متر (۳۵٬۸۴۰ فوت) درون زمین ادامه می‌یابد و در اقیانوس آرام قرار دارد.
زمین‌چهر به عوارض سطح زمین مانند کوه‌ها، تپه‌ها، فلات‌هاPlateau و دشت‌ها (عوارض عمده) و هم‌چنین تختال‌ها، ژرف‌دره‌ها، دره‌ها و حوضه‌های آبریز (عوارض جزئی) گفته می‌شود. در اثر جنبش بشقاب‌های زمین‌ساختی در زیر زمین و فشار دادن کوه‌ها و تپه‌ها، زمین‌چهر ساخته می‌شود. هم‌چنین، آب و باد با فرسایش زمین می‌تواند زمین‌چهرهایی مانند دره‌ها و ژرف‌دره‌ها بسازد. این دو فرایند طی مدت طولانی و گاهی میلیون‌ها سال روی می‌دهد. مرتفع‌ترین و بلندترین زمین‌چهر زمین، کوه اورست است. زمین‌چهرها می‌توانند به شکل رشته‌کوه‌ها و حوضه‌های آبریز زیر دریا وجود داشته‌باشند و درازگودال ماریانا عمیق‌ترین زمین‌چهر بر روی کرهٔ زمین است.
آنتروپوسن نام عصری غیررسمی در زمین‌شناسی است که در سومین بخش کواترنری (۲٫۶ میلیون سال پیش–تاکنون) قرار دارد و محدودهٔ آن از نیمهٔ دوم سدهٔ هجدهم–تاکنون است. آنتروپوسین عصری است که تغییرات گستردهٔ انسان خردمند بر سطح زمین، جو زمین، اقیانوس‌ها و چرخه‌های طبیعی آغاز شد. چندی از دانشمندان استدلال می‌کنند که آنتروپوسین باید دنبالهٔ عصر هولوسین (۱۱٬۷۰۰ سال پیش–تاکنون) باشد.
زمین دارای سه لایهٔ پوسته، گوشته و هسته است. شعاع متوسط کرهٔ زمین (از پوسته تا مرکز هسته) برابر با ۶٬۳۷۱٫۰۰ کیلومتر (۳٬۹۵۸٫۸ مایل) و با نماد علمی ۱۰۳×۶٫۳۷۱۰ کیلومتر است.
پوسته خارجی‌ترین لایهٔ زمین و شامل دو نوع قاره‌ای و اقیانوسی است و تنها جایی است که زندگی بر روی آن جریان دارد. پوستهٔ قاره‌ای زیر توده‌های زمین یافت می‌شود و کم‌تر از سنگ‌های چگال مانند سنگ خارا (گرانیت)Granite ساخته شده‌است و ۱۰ تا ۷۵ کیلومتر (۶ تا ۴۷ مایل) ضخامت دارد (ژرفا متغیر است). پوستهٔ اقیانوسی نیز در کف اقیانوس‌ها یافت می‌شود و از سنگ‌های چگال مانند بازالتBasalt تشکیل شده‌است و حدود ۷ کیلومتر (۴ مایل) ضخامت دارد. پوستهٔ قاره‌ای تقریباً همیشه از پوستهٔ اقیانوسی قدیمی‌تر است. برخی از قدیمی‌ترین سنگ‌های جهان را در کمربند گرین استون نیوواگیتوکNuvvuagittuq greenstone belt در کبک، کانادا می‌توان یافت و پوستهٔ قاره‌ای حدود ۴ میلیارد سال پیش شکل گرفته‌است. اما پوستهٔ قاره‌ای هنوز هم در جاهایی که پشتهٔ میانی اقیانوس نامیده می‌شود، تشکیل می‌شود. چگالی پوستهٔ قاره‌ای و اقیانوسی به ترتیب ۲٫۷ و ۳ گرم بر سانتی‌متر مکعب است. پوستهٔ قاره‌ای ۰٫۳۴۷ درصد جرم زمین و ۰٫۵۵۴ درصد جرم پوسته و گوشته و هم‌چنین پوستهٔ اقیانوسی ۰٫۰۹۹ درصد جرم زمین و ۰٫۱۴۷ درصد جرم پوسته و گوشته را تشکیل می‌دهد. این لایه، سنگی و شکننده است و هنگام وقوع زمین‌لرزه می‌شکند.
پوستهٔ اقیانوسی که بالای منطقهٔ فرورانش تشکیل شده‌است، از چند لایه ساخته‌شده و رسوبات پوشاننده را شامل نمی‌شود. بالاترین لایه حدود ۵۰۰ متر (۰٫۳۱۰ مایل) ضخامت دارد و شامل گدازه‌های ساخته‌شده از بازالت است. پوستهٔ اقیانوسی از پوستهٔ قاره‌ای سنگین‌تر است و به‌طور مداوم و به آرامی در حال فرورفتن به زیر قارهٔ سبک‌تر قاره‌ای است که این فرایند مهم را فرورانش می‌نامند. در این فرایند، مجموعه و زنجیره‌ای از آتشفشان‌ها شکل می‌گیرد که قوس آتشفشانی نامیده می‌شود. در پایان، پوستهٔ اقیانوسی به اندازه‌ای به زیر پوستهٔ قاره‌ای فرومی‌رود تا این که وارد گوشته می‌شود. هنگامی که این رخداد روی می‌دهد، پوسته ذوب می‌شود و تفتال (ماگما)Magma تا پشتهٔ میانی اقیانوسی بالا می‌آید و پوستهٔ اقیانوسی جدید ساخته می‌شود. این رخداد هر ۲۰۰ میلیون سال یا بیشتر روی می‌دهد که انسان آنها را می‌بیند
گوشته بزرگ‌ترین لایهٔ زمین است که زیر پوسته واقع‌شده و از ژرفای ۱۰ کیلومتری (۶ مایلی) درون زمین آغاز شده و تا ژرفای ۲٬۸۹۰ کیلومتری (۱٬۸۰۶ مایلی) درون زمین ادامه می‌یابد و ضخامت آن حدود ۲٬۹۰۰ کیلومتر (۱٬۸۰۲ مایل) است. گوشته به چهار لایه تقسیم می‌شود: سنگ‌کره، سست‌کره، گوشتهٔ بالایی و گوشتهٔ پایینی. گوشته ۶۷٫۳ درصد جرم زمین را تشکیل می‌دهد و دمای آن بیش از °۱۰۰۰ سانتی‌گراد است. سنگ‌های نیمه جامد بسیار گرم و چگال، گوشته را می‌سازند و آهن، منیزیم، آلومینیم، سیلیکون، اکسیژن و ترکیبات سیلیکاتSilicate Compounds در این لایه وجود دارد.
از آن‌جا که زمین برای کشف مستقیم بیش از اندازه عمیق است، دانشمندان برای شناسایی گوشته از امواج لرزه‌ای استفاده می‌کنند. امواج لرزه‌ای توسط مواد گوناگون با سرعت‌ها و قدرت‌های گوناگون حرکت می‌کنند. شکافی ناگهانی میان امواج آهسته‌تر و سریع‌تر وجود دارد که این شکاف نشانهٔ مرز میان پوسته و گوشته است و ناپیوستگی موهوروویچیچMohorovicic Discontinuity (یا موهو)Moho نام دارد. در ژرفای ۲٬۹۰۰ کیلومتری (۱٬۸۰۲ مایلی) درون زمین، امواج اس که نمی‌توانند در مواد مایع به راه خود ادامه دهند، به‌طور ناگهانی ناپدید می‌شوند و امواج پی نیز می‌شکنند (خم می‌شوند). این بخش ناپیوستگی گوتنبرگGutenberg Discontinuity نام دارد و نشانهٔ پایان گوشته و آغاز هستهٔ مایع زمین است.
سنگ‌کره (لیتوسفر)Lithosphere بخش خارجی سفت و سخت زمین است و جنس آن جامد است. سنگ‌کره حدود ۱۰۰ کیلومتر (۶۰ مایل) در بیش‌تر نقاط عمیق زمین نفوذ می‌کند و شامل بخش‌های بالایی شکنندهٔ گوشته و پوسته است. سنگ‌کره تمام سطح کرهٔ زمین از بالای کوه اورست تا انتهای درازگودال ماریانا را پوشش می‌دهد و از کانی‌ها تشکیل شده‌است. ضخامت سنگ‌کره به سن آن بستگی دارد (سنگ‌کرهٔ قدیمی‌تر، ضخیم‌تر است). سنگ‌کره در زیر پوسته به اندازه‌ای شکننده است که در برخی مناطق مانند یک بشقاب اقیانوسی فرورانده می‌تواند توسط گسل، زمین‌لرزه ایجاد کند. زمین به‌طور کلی دارای دو نوع سنگ‌کرهٔ اقیانوسی و قاره‌ای است.
سنگ‌کره همیشه به آرامی در حال حرکت است و به صفحات زمین‌ساختی تکه‌تکه شده‌است. بخش گوشتهٔ سنگ‌کره، جنبش صفحات را آسان‌تر می‌کند. جنبش سنگ‌کره (زمین‌ساخت بشقابی) عامل بسیاری از رویدادهای چشمگیر زمین‌شناسی است و وقتی که یک بشقاب (صفحه) زیر بشقابی دیگر حرکت می‌کنند یا دو بشقاب به یک‌دیگر مالش داده می‌شوند، می‌توانند زمین‌لرزه و آتشفشان ایجاد کنند. شش صفحهٔ بزرگ در قاره‌ها (به ویژه آمریکای شمالی، آفریقا و قطب جنوب) وجود دارد. اگرچه صفحه‌های کوچک برای شکل‌دادن به زمین مهم نیستند، اما صفحهٔ کوچکی مانند صفحهٔ خوآن دو فوکاJean de Fuca Plate مسئول آتشفشان‌های اقیانوس آرام در شمال‌غربی ایالات متحده آمریکا است.
سه نوع مرز زمین‌ساختی به نام‌های واگرا، همگرا و دگرگون وجود دارد. مرز واگرا زمانی روی می‌دهد که دو صفحهٔ زمین‌ساخت از هم دور شوند. در طول این مرز، گدازه‌ها از شکاف‌های طولانی فوران می‌کنند و آب‌فشان‌ها، آب بسیار گرم را به بیرون پرتاب می‌کنند و زمین‌لرزه‌های مکرر روی می‌دهد و تفتال (ماگما) از شکاف خارج می‌شود. تفتال پس از خارج شدن از شکاف، به سنگ جامد تبدیل می‌شود و پوستهٔ جدید در لبه‌های پاره‌شدهٔ صفحات شکل می‌گیرد. تفتال به بازالت (سنگ تیره و متراکم زمینهٔ کف اقیانوس‌ها) تبدیل می‌شود و این‌گونه در مرزهای واگرا، پوسته‌های اقیانوسی ساخته‌شده از بازالت ایجاد می‌شود. مرز همگرا زمانی روی می‌دهد که دو دو صفحهٔ زمین‌ساخت به هم نزدیک شوند که در این صورت دو صفحه به یک‌دیگر برخورد می‌کنند. در برخورد دو سنگ‌کرهٔ اقیانوسی، صفحه‌ای که قدیمی‌تر است، سردتر و چگال‌تر است و غرق خواهد شد. و به زیر صفحهٔ دیگر فرومی‌رود و یک گودال (مانند درازگودال ماریانا) و آتشفشان شکل می‌گیرد. در برخورد یک سنگ‌کرهٔ اقیانوسی و قاره‌ای، سنگ‌کرهٔ چگال‌تر (اقیانوسی) به زیر سنگ‌کرهٔ اقیانوسی فرومی‌رود. در این برخورد، گودال، زمین‌لرزه‌های ویران‌کننده ایجاد می‌شود و گدازه به سمت بالای کوه می‌آید و قوس آتشفشانی پدیدمی‌آورد و کوه‌ها بالا می‌آیند. در برخورد دو سنگ‌کرهٔ قاره‌ای، به دلیل نسبتاً سبک بودن سنگ‌های قاره‌ای و ایستادگی در برابر حرکت رو به پایین، هیچ‌کدام به زیر دیگری فرونمی‌روند. اما پوسته به چین خوردن تمایل پیدا می‌کند و سمت بالا یا کنار را تحت فشار قرار می‌دهد. در مرز دگرگون، لبه‌های صفحات به یک‌دیگر ساییده می‌شوند.
سست‌کره (استنوسفر)Asthenosphere بخش نرم کرهٔ زمین که زیر سنگ‌کره واقع‌شده و بخش‌هایی مانند گوشتهٔ بالایی را دربر می‌گیرد. این لایه از حدود ۱۰۰ کیلومتری (۶۰ مایلی) درون زمین آغاز شده و تا ۷۰۰ کیلومتری (۴۵۰ مایلی) درون زمین گسترش می‌یابد و تصور می‌شود که این لایه بسیار گرم‌تر از سنگ‌کره و به حالت مایع باشد.
اگرچه سنگ‌های سست‌کره جامد هستند، اما در پاسخ به تغییر شکل، روان و جاری می‌شوند. دلیل روان شدن این سنگ‌ها نیز دمای بالاتر از °۱۳۰۰ درجهٔ سانتی‌گرادی در اعماق زمین است. از دیدگاه ترکیب شیمیایی، اگر بخش‌های بالایی سست‌کره سرد شود، جزئی از سنگ‌کره به‌شمار می‌رود. تصور می‌شود که سست‌کره از سنگ‌های چگال مانند پریدوتیت‌هاPeridotite ساخته شده‌باشد. این گمانه‌زنی از آن‌جا ریشه می‌گیرد که گدازه در فعالیت‌های آتشفشانی سست‌کره را ذوب می‌کند و به سطح زمین می‌رسد. گدازه‌ای با ترکیب مشابه این نوع گدازه می‌تواند از ذوب پریدوتیت‌ها به دست آمده‌باشد.
در سست‌کره، تعادل میان دما و فشار به گونه‌ای است که سنگ‌ها دارای استحکام کمی باشند. در گوشته، امواج لرزه‌ای سرعت و شتاب سست‌کره را می‌کاهند تا بتوانند از آن بگذرند و به این دلیل، سست‌کره را با «"شتاب کم"» نیز می‌شناسند. این ویژگی نشان می‌دهد که سست‌کره از سنگ‌های نیمه گداخته ساخته‌شده و مانند ماده‌ای است که از ذرات جامدی ساخته شده‌است که در میان آن‌ها فضاهای مایع وجود دارد.
بخش مرکزی زمین هسته‌است. هستهٔ زمین دارای دو بخش است: هسته درونی و هسته بیرونی. هسته داخلی به دلیل فشار بسیار زیاد جامد و هسته خارجی، مایع است. قطر آن ۲۵۶۰ کیلومتر و دمای آن ۸۰۰ درجه سانتی گراد است. فاصله آن از سطح زمین ۶۳۳۶ کیلومتر است. مواد هسته به علت فشار زیادی که بر آن وارد می‌شود بسیار متراکم تراز سایر اجزای زمین است. هسته بیشتر از آهن و نیکل تشکیل شده‌است.
هستهٔ بیرونی زمین از ژرفای ۲٬۸۹۰ کیلومتری (۱٬۸۰۶ مایلی) آغاز شده و تا ژرفای ۵٬۱۵۰ کیلومتری (۳٬۲۱۹ مایلی) زمین ادامه می‌یابد و ۳۰٫۸ درصد از جرم زمین را شامل می‌شود و در حال حرکت است. در ژرفای حدود ۲٬۸۸۰ کیلومتری (۱٬۸۰۰ مایلی)، ساختار درونی زمین به‌طور ناگهانی از سنگ‌های جامد گوشته به چرخش آهن مذاب هستهٔ بیرونی تغییر می‌کند. دمای هستهٔ بیرونی به اندازه‌ای زیاد است که فلزات را در این لایه به شکل مایع درآورده‌است و این لایه از فلزات ذوب‌شدهٔ آهن و نیکل ساخته شده‌است. آهن و نیکل دو فلز مهم هستند که در همه جای کرهٔ زمین یافت می‌شوند (در سطح زمین به حالت جامد یافت می‌شوند) که این فلزات آلیاژ (مخلوطی از عناصر فلزی) بسیار گرمی در هستهٔ بیرونی می‌سازند که دمای آن حدود °۴٬۰۰۰ تا °۵٬۰۰۰ سانتی‌گراد است. علاوه بر آهن و نیکل، مقدار چشم‌گیری گوگرد نیز در این لایه وجود دارد.
از آن جا که زمین، توپی فلزی (هسته) در وسط خود دارد، همهٔ این سیاره مغناطیسی است و دانشمندان بر این باورند که هستهٔ بیرونی همان چیزی است که میدان مغناطیسی زمین را کنترل می‌کند. میدان مغناطیسی زمین مانند یک حباب عمل می‌کند و از زمین در برابر ذرات باردار شناور پیرامون منظومهٔ خورشیدی مانند ذرات بارداری که از خورشید می‌آیند، محافظت می‌کند.
هستهٔ درونی زمین از حدود ۶٬۶۴۰ کیلومتر (۴٬۰۰۰ مایل) زیر پوسته آغاز شده و حدود ۱٬۲۸۰ کیلومتر (۸۰۰ مایل) ادامه می‌یابد. در هستهٔ زمین، دما و فشار به اندازه‌ای زیاد است (دمای °۶٬۰۰۰ سانتی‌گراد و فشار ۴۵٬۰۰۰ پوند بر اینچ مربع) که فلزات فشرده می‌شوند و می‌توانند مانند یک مایع حرکت‌کنند و در جاهایی که به شکل جامد هستند، وادار به لرزش هستند.
هستهٔ درونی عمدتاً از آهن ساخته شده‌است. اگرچه دما در هستهٔ درونی بسیار زیاد است، اما به دلیل فشار بسیار زمین، آهن نمی‌تواند ذوب شود و جنس هستهٔ درونی جامد است. هسته به‌طور منظم در حال حرکت است و می‌چرخد و دانشمندان بر این باورند که هستهٔ درونی سریع‌تر از بقیهٔ بخش‌های زمین می‌چرخد.
تاکنون هر آنچه که دربارهٔ هستهٔ درونی زمین مشخص شده‌است، از مطالعات ردیابی امواج لرزه‌ای (امواجی که از سطح زمین به درون زمین رفته‌اند) به دست آمده‌است. این مطالعات نشان داده‌اند که سفر به هستهٔ درونی از هر راستایی یکسان نیست و این نشان می‌دهد که جاهای مختلف هستهٔ درونی نیز یکسان نیست.
با توجه به برخی از بررسی‌های اخیر، شماری از فیزیکدانان ترجیح داده‌اند هستهٔ داخلی زمین را نه به عنوان یک جامد، بلکه به عنوان یک «پلاسما با رفتاری جامدگونه» بدانند.Society, National Geographic (2015-08-17). "core". National Geographic Education. Retrieved 2016-01-30
در دانش مکانیک، گرانش نیرویی جهانی است که همهٔ مواد را جذب می‌کند. این نیرو تا حد زیادی ضعیف‌ترین نیروی شناخته‌شده در طبیعت است که هیچ نقشی در تعیین ویژگی‌های درونی مواد ندارد. از سوی دیگر، این نیرو مدار سیارات منظومهٔ خورشیدی را کنترل می‌کند و در جاهای دیگر، ساختار ستارگان، کهکشان‌ها و کل کیهان را حفظ می‌کند. بر روی زمین، همهٔ اجسام دارای وزن هستند و متناسب با جرم آن اجسام، زمین بر روی آن‌ها نیروی گرانش اعمال می‌کند.
در آغاز سدهٔ شانزدهم میلادی، ستاره‌شناسانی مانند گالیلئو گالیله و تیکو براهه کشف کردند که زمین و سیارات دیگر به دور خورشید می‌چرخند و یوهانس کپلرJohannes Kepler نشان داد که سیارات در یک مدار بیضی‌شکل (نه دایره‌ای شکل) به دور خورشید می‌چرخند. اما سؤال این بود که چرا سیارات در مداری بیضی‌شکل به دور خورشید می‌چرخند و سرانجام آیزاک نیوتن گرانش زمین را کشف کرد. افسانه‌ای می‌گوید که وقتی نیوتن دید که سیبی در حال افتادن است، دربارهٔ نیروهای طبیعت به فکر افتاد و متوجه‌شد که نیرویی باید وجود داشته‌باشد که بر روی سیب در حال سقوط اثر بگذارد؛ در غیر این صورت، سیب شروع به حرکت نمی‌کند. او هم‌چنین متوجه‌شد که ماه در مداری دور از زمین به دور زمین می‌چرخد و اگر نیرویی وجود نداشت، ماه به سمت زمین سقوط می‌کرد؛ در حالی که ماه تحت نیروی گرانش زمین به دور زمین می‌چرخد. سرانجام نیوتن این نیرو را گرانش نامید و مشخص کرد که نیروهای گرانشی میان همهٔ اجرام وجود دارد.
مقدار گرانش زمین ثابت نیست و همراه با امتداد سطح زمین، ارتفاع زمین و حتی زمان تغییر می‌کند، اما برای سادگی از گرانش استاندار زمین استفاده می‌شود. گرانش استاندارد زمین برابر با ۹/۸۰۶۶۵ متر بر مجذور ثانیه (m/s۲) یا ۳۲/۱۷۴۰ فوت بر مجذور ثانیه (ft/s۲) است. این مقدار، گرانش متوسط در °۴۵ عرض جغرافیایی در سطح دریاست و در محاسبات مهندسی نیز استفاده می‌شود. مقدار گرانش در سطح زمین به دلایلی متفاوت است:
با افزایش ژرفای زمین، دما و فشار زمین نیز افزایش می‌یابد. به طوری که با افزایش یک کیلومتر ژرفای زمین، دما °۲۵ سانتی‌گراد و فشار حدود ۲۵ اتمسفر افزایش می‌یابد. عامل این افزایش فشار و دما، وزن لایه‌های زمین است و فشار و دما حالت لایه‌های زمین را مشخص می‌کند.
در نزدیکی سطح زمین، فشار و دما کم است. برآورد شده‌است که دمای مرکز زمین حدود °۴٬۰۰۰ تا °۷٬۰۰۰ سانتی‌گراد و به اندازهٔ دمای سطح خورشید است. در این دما، سنگ و آهن به صورت جامد باقی می‌مانند. در ژرفای ۵۰ کیلومتری، میزان فشار نزدیک به ۲۰۰٬۰۰۰ پوند بر اینچ مربع است. در حالی که میزان فشار معمولی در لاستیک خودروها، حدود ۳۵ پوند بر اینچ مربع است. قراردادن فشار ۲۰۰٬۰۰۰ پوند بر اینچ مربع در لاستیک خودرو، موجب ترکیدن لاستیک و تبدیل آن به قطعات بسیار کوچک می‌شود. در پوسته، صفحات زمین‌ساختی معمولاً به صورت هموار حرکت می‌کنند، اما گاهی به یک‌دیگر برخورد می‌کنند و فشار حاصل می‌شود و زمین‌لرزه روی می‌دهد.
جرم زمین برابر با ۵٬۹۷۲٬۱۹۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ کیلوگرم و با نماد علمی ۱۰۲۴×۵٬۹۷۲۲ کیلوگرم است. زمین تنها جرم بخشی از اجرام دیگر منظومهٔ شمسی را دارد؛ برای نمونه، جرم خورشید ۳۳۳٬۰۰۰ بار و جرم سیارهٔ برجیس ۳۱۸ بار بیشتر از زمین است. اجرام دیگری نیز در منظومهٔ شمسی وجود دارند که بخشی از جرم زمین را دارند؛ برای نمونه، سیارهٔ بهرام تنها ۱۱ درصد جرم زمین را دارد.
حجم زمین برابر با ۱٬۰۸۳٬۲۰۶٬۹۱۶٬۸۴۶ کیلومتر مکعب (۲۵۹٬۸۷۵٬۱۵۹٬۵۳۲ مایل مکعب) و با نماد علمی ۱۰۱۲×۱٫۰۸۳۲۱ کیلومتر مکعب است. زمین بزرگ‌ترین سیاره از میان چهار سیارهٔ درونی است؛ هر چند که در مقایسه با غول‌های گازی بسیار کوچک است. سیارهٔ تیر کوچک‌ترین سیارهٔ منظومهٔ شمسی است و حجم آن برابر با ۵/۴ درصد حجم زمین است. حجم سیارهٔ ناهید برابر با ۸۶ درصد حجم زمین است و حجم این سیاره بیش از هر سیارهٔ دیگری به زمین نزدیک است. حجم سیارهٔ بهرام برابر با ۱۵ درصد حجم زمین است و می‌توان بیش از شش سیاره به اندازهٔ مریخ را درون زمین جای داد. سیارهٔ برجیس بزرگ‌ترین سیارهٔ منظومهٔ شمسی است و می‌توان ۱۳۲۱ سیاره به اندازهٔ زمین را درون آن جای داد. سیارهٔ کیوان نیز دومین سیارهٔ بزرگ منظومهٔ شمسی است و می‌توان ۷۶۴ سیاره به اندازهٔ زمین را درون آن جای داد.
چگالی زمین برابر با ۵٫۵۱۳ گرم بر سانتی‌متر مکعب است. این عدد، چگالی متوسط همهٔ مواد در زمین است و این سیاره چگال‌ترین سیاره در منظومهٔ شمسی است. اگر فشرده‌سازی گرانشی که عامل چگال بودن زمین است، وجود نداشت، سیارهٔ تیر که دومین سیارهٔ چگال منظومهٔ شمسی است، چگال‌ترین سیارهٔ این منظومه می‌شد. چگالی زمین با تقسیم جرم زمین بر حجم آن محاسبه و سپس از کیلوگرم بر کیلومتر مکعب (kg/km3) به گرم بر سانتی‌متر مکعب (g/cm3) ساده می‌شود.
زمین‌شناسی اقتصادی نظم و انضباط علمی در رابطه با توزیع ذخایر معدنی، ملاحظات بازاریابی و ارزیابی ذخایر در دسترس است. معاملات زمین‌شناسی اقتصادی شامل معاملات کانی‌های فلزی، سوخت سنگواره‌ای (مانند نفت، گاز طبیعی و زغال سنگ) و مواد دیگری مانند نمک، گچ و سنگ ساختمان است که ارزش تجاری داشته‌باشند. اصول و روش‌هایی در زمینه‌های مختلف دانش‌ها و علوم زمین‌شناسی به ویژه ژئوفیزیک، زمین‌شناسی ساختاری و چینه‌شناسی اعمال می‌شود. هدف اصلی این اصول و روش‌ها، راهنمایی اکتشاف کانی‌ها و کمک معادن به اقتصاد است. کارشناسان و متخصصان زمین‌شناسی اقتصادی اغلب در استخراج کانی‌ها کمک می‌کنند.
بخش مرکزی زمین هسته است. هستهٔ زمین دارای دو بخش است: هسته درونی و هسته بیرونی. هسته داخلی به دلیل فشار بسیار زیاد، جامد و هسته خارجی، مایع است. قطر آن ۲۵۶۰ کیلومتر و دمای آن ۸۰۰ درجه سانتی‌گراد است اما دمای آن می تواند در بعضی نقاط هسته به ۶۰۰۰ درجه سانتیگراد هم برسد. یعنی بخش هایی از هسته (هسته درونی) گرم تر از سطح خورشید هست(سطح خورشید درحدود ۵۵۰۰درجه سانتیگراد حرارت دارد). فاصله مرکز آن از سطح زمین ۶۳۷۸ کیلومتر است. مواد هسته به علت فشار زیادی که بر آن وارد می‌شود، بسیار انباشته‌تر از سایر پاره زمین است.
هسته بیشتر از آهن و نیکل تشکیل شده‌است. هسته زمین روی شکل‌گیری میدان مغناطیسی و قطبهای مغناطیسی کره زمین کارساز است. تقریبا ۸۴درصد هسته را آهن و مابقی را نیکل تشکیل داده است. تا به حال بشر موفق به وارد شدن به هسته ی زمین نشده است اما توانسته اطلاعات زیادی با امواج لرزه ای در مورد هسته به دست بیاورد. بیشتر جرم زمین را هسته ی زمین تشکیل داده است.
بخش تخت جلگه شهرستان نیشابور یکی از بخش‌های شهرستان نیشابور در استان خراسان رضوی ایران است.اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.
پس از ارتقای بخش تخت‌جلگه به شهرستان فیروزه، دهستان بینالود با ۳۱ روستا و تعداد ۸ روستا از دهستان فیروزه به بخش مرکزی شهرستان نیشابور الحاق یافت.
با این الحاق، جمع روستاهای تحت پوشش بخش مرکزی شهرستان نیشابور از ۲۰۰ روستا به ۲۳۹ روستا افزایش یافت. در سال ۱۳۹۰ و بر اساس سرشماری این سال دهستان دربقاضی دارای ۶۱ آبادی با سکنه، دهستان ریوند دارای ۴۴ آبادی با سکنه، و دهستان فضل دارای ۴۶ آبادی با سکنه و دهستان مازول دارای ۵۹ آبادی با سکنه و دهستان بینالود دارای ۲۹ آبادی با سکنه بوده‌است.قله کمر سفید در این روستا قرار دارد. ایرنا، کد خبر: ۴۴۸۰۵۴، بازدید: مه ۲۰۰۹.
شهرها : نیشابور ، بار
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش مرکزی شهرستان نیشابور در سال ۱۳۸۵ برابر با ۲۷۹۲۴۷ نفر بوده‌است.
شهرستان فیروزه یکی از شهرستان‌های خراسان رضوی است. نام پیشین این شهرستان، تحت جلگه (یکی از بخش‌های شهرستان نیشابور تا سال ۱۳۸۶) بود که در خرداد سال ۱۳۹۱ با مصوبه هیئت دولت به فیروزه تغییر یافت.
بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۰ جمعیت شهرستان فیروزه ۴۲۷۳۹ نفر (در ۱۲۳۶۰ خانوار) بوده‌است.
این شهرستان تا آذر ماه ۱۳۸۶، یکی از بخش‌های شهرستان نیشابور بود که در این تاریخ به شهرستان ارتقا یافت. شهر فیروزه مرکز این شهرستان می‌باشد. در حال حاضر، شهرستان فیروزه دارای دو بخش، چهار دهستان و سه شهر است:
شهرها: فیروزه
شهرها: همت‌آباد، گرماب
استاد عیسی شیرازی نقشه‌نویس یا عیسی‌خان طراح و معمار ایرانی بنای معروف تاج محل در هندوستان است.
استاد عیسی شیرازی از هنرمندان و معماران به‌نام شیرازی قرن یازدهم است.
عمده شهرت وی به‌خاطر آن است که طراحی واجرای بنای تاج محل در شهر آگرا هندوستان را به او نسبت می‌دهند. این بنا «آرامگاه ارجمند بانو» ملقب به «ممتاز محل» است؛ او ملکه ایرانی شاه جهان، پنجمین پادشاه گورکانی هند بود. گفته می‌شود برای ساخت این بنا بیست هزار کارگر، استاد کار، معمار، سنگ‌تراش، نقاش، فلزکار، و جواهر تراش به مدت بیست و دو سال کار کرده‌اند.
در متون تاریخی به نام «استاد عیسی شیرازی نقشه نویس» و «امانت خان شیرازی طغرانویس» اشاره شده‌است. اما در برخی از متن‌های جدیدتر، به‌شخصی به‌نام استاد احمد لاهوری به‌عنوان معمار تاج محل اشاره شده‌است.
استاد عیسی شیرازی از هنرمندان و معماران به‌نام در قرن یازدهم است.
شهرستان زبرخان یکی از شهرستان‌های استان خراسان رضوی است. با تصویب هیئت وزیران در جلسه ۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۹، بخش زبرخان شهرستان نیشابور، با مرکزیت شهر قدمگاه به شهرستان ارتقاء یافت. بر اساس مصوبه هیئت دولت، شهر خرو به عنوان مرکز بخش مرکزی و شهر اسحاق‌آباد مرکز بخش اسحاق‌آباد این شهرستان تعیین شد. شهر خرو پر جمعیت‌ترین شهر شهرستان است.
شهرستان زبرخان بین ۲۵ درجه و ۵۲ دقیقه شمالی و نیز ۵۸ درجه و ۵۲ دقیقه تا ۵۹ درجه و ۱۸ دقیقه طول شرقی قرار دارد. این شهرستان در دامنه جنوبی رشته کوه‌های بینالود واقع شده‌است. این شهرستان از شمال به شهرستان طرقبه شاندیز و شهرستان گلبهار، از شرق به بخش احمدآباد شهرستان مشهد، از جنوب به بخش کدکن شهرستان تربت حیدریه و از غرب به بخش‌های مرکزی و میان جلگه شهرستان نیشابور محدود می‌شود.
این شهرستان با وسعتی حدود ۱۱۰۲ کیلومتر مربع و حدود ۱ درصد از مساحت استان خراسان رضوی را به خود اختصاص داده‌است.سه قله شیرباد، قوچگرد، زنبورگاه و فلسکه در این شهرستان قرار دارند. قرار گرفتن این شهرستان در دشت حاصل‌خیز پایکوهی بینالود و واقع شدن بین دو شهر پرجمعیت استان یعنی مشهد و نیشابور و عبور راه مواصلاتی و راه‌آهن سراسری تهران - مشهد از داخل این منطقه، موقعیت جغرافیایی و استراتژیکی ممتازی را برای این شهرستان به وجود آورده‌است که از این نظر می‌توان دورنمای توسعه آن را روشن دید.
شهرستان زبرخان شامل ۲ بخش،۴ دهستان و ۴ شهر به شرح زیر است:
شهرستان زبرخان بر اساس طبقه‌بندی دومارتن، در منطقه آب و هوایی نیمه خشک قرار گرفته‌است که آب و هوای آن در نواحی کوهستانی معتدل و در نواحی پست به تدریج بر میزان دما افزوده و از میزان بارندگی کاسته می‌شود. متوسط درجه حرارت سالیانه در این منطقه ۱۲/۹ و میزان بارندگی طی دوره‌های آماری (۱۳۴۵–۷۵) حدود ۲۳۵ میلی‌متر برآورد شده‌است.
باد غالب در این منطقه، باد دیزباد می‌باشد که از بادهای محلی استان خراسان به‌شمار می‌رود. این باد به جهت شرقی و غربی این شهرستان را در فصل تابستان و پاییز تحت تأثیر قرار می‌دهد و سرعت متوسط آن به ۳۰ تا ۴۰ کیلومتر در ساعت می‌رسد و می‌توان با انجام سرمایه‌گذاری در زمینه ایجاد نیروگاه‌های بادی در مکان‌های مناسب از این انرژی دائمی در جهت توسعه اقتصادی، اجتماعی منطقه استفاده بهینه به عمل آورد.
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت شهرستان زبرخان در سال ۱۳۹۵ برابر با ۵۶۶۳۵ نفر بوده‌است. از این جمعیت ۲۲٬۲۶۲ نفر در مناطق شهری و ۳۴۳۷۳ نفر در مناطق روستایی ساکن می‌باشند. شهرستان زبرخان در مجموع شامل ۱۰۹ آبادی دارای سکنه است.
شهرستان زبرخان به دلیل قرار گرفتن در منطقه پایکوهی بینالود از نظر منابع آب‌های سطحی و زیرزمینی تقریباً غنی است و از مهم‌ترین رودخانه جاری در این منطقه می‌توان به رودخانه خرو، درود، گرینه، دیزباد و کالشور اشاره نمود که در این زمینه امکان توسعه بهره‌برداری از این رودخانه‌ها با انجام طرح‌های آبخیزداری و احداث سد وجود دارد و از این طریق می‌توان با ذخیره آب‌های سطحی موجب تغذیه سفره‌های زیرزمینی گردید و در توسعه و گسترش کشاورزی و صنعت در این منطقه کمک شایانی نمود.
شهرستان زبرخان به‌دلیل قرارگیری در منطقه پایکوهی رشته کوه‌های بینالود و برخورداری از اقلیم معتدل کوهستانی، شرایط مناسبی را برای فعالیت‌های کشاورزی اقتصادی منطقه بوده‌است و اساس معیشت و نظام تولیدی در این شهرستان بیشتر بر فعالیت‌های زراعی و دامی استوار است. حدود ۳۸ هزار هکتار (۳۷٪) از اراضی این منطقه جهت فعالیت‌های کشاورزی از حاصلخیز خوبی برخوردار می‌باشند. از مهم‌ترین محصولات کشاورزی منطقه می‌توان به گندم، جو، چغندر قند، پنبه و محصولات باغی از قبیل انگور، آلو، گردو، گیلاس، و سیب درختی اشاره کرد.
دامپروری نیز به دلایل شرایط مساعد اقلیمی، بارندگی مناسب و تنوع پوشش گیاهی از اهمیت خاصی برخوردار می‌باشد که از قطب‌های مهم دامپروری در سطح استان خراسان به‌شمار می‌رود.
صنعت تولید قالی دستی رایج‌ترین فعالیت دستی در منطقه به‌شمار می‌رود به طوریکه به عنوان مثال بزرگ‌ترین فرش دستباف جهان به مساحت ۴۳۴۲ متر جهت مسجدی در مسقط، پایتخت کشور عمان و به وزن حدود ۲۲ تن و اشتغال زایی حدود ۶۵۰ نفر بافنده زن روستایی در مدت ۲ سال شاهدی گویا بر پتانسیل و قابلیت بالای منطقه از نظر رواج و توسعه صنایع دستی می‌باشد که از اثرات اقتصادی آن می‌توان به حدود ۵ میلیون دلار درآمد ارزی برای کشور اشاره نمود.
به‌طور کلی شهرستان زبرخان به دلیل برخورداری از موقعیت ممتاز جغرافیایی و طبیعی از قبیل:
در دو دهه اخیر مورد اقبال و توجه سیاست‌گذاران و برنامه ریزان توسعه صنعتی استان خراسان قرار گرفت و با احداث و توسعه شهرک صنعتی شهرستان نیشابور در این منطقه و تعداد زیادی از صنایع پراکنده، شهرستان زبرخان چهره صنعتی به خود گرفته‌است.
بخش سرولایت یکی از بخش‌های شهرستان نیشابور در استان خراسان رضوی ایران است.اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ. شهر چکنه مرکز این بخش می باشد.
برزنون، سلطان میدان، کلیدر و عبدالله گیوی از آبادی های مهم این بخش هستند.
با تصویب ایجاد بخش سرولایت در سال ۱۳۲۳ توسط هیئت دولت وقت، بخش سرولایت با چهار دهستان با نام های دهستان ماروسک، دهستان بارمعدن، دهستان اربقایی(اربقین) و دهستان سرولایت تشکیل شد. این بخش بزرگ حدود یک سوم مساحت شهرستان نیشابور را در بر می گرفت. با تغییرات گسترده در تقسیمات کشوری از سال ۱۳۶۶ به مرور و با اعمال تغييرات گسترده دهستان های بارمعدن و ماروسک از بخش سرولایت جدا گشتند. در حال حاضر و بر اساس آخرين تقسيمات كشوري بخش سرولایت دارای دو دهستان برزنون و سرولایت است. مركز دهستان سرولايت روستاي عبدا... گيو و مركز دهستان برزنون، روستاي برزنون است. طرح توجيهی ارتقاء بخش سرولایت به شهرستان در تاریخ ۱۳۹۲/۴/۱ توسط وزیر کشور وقت تقدیم معاون اول رئیس‌جمهور وقت گردیده است.
شهرها: چکنه
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش سرولایت شهرستان نیشابور در سال ۱۳۹۵ برابر با ۱۴۶۶۴ نفر بوده‌است.
آتشکده برزین مهر
شاهزاده حسین اصغر(ع){ فرزند امام سجاد(ع)}.
امام زاده یحیی بن زید
دره اجاق چکنه
روستای کلیدر و بنای گنبد کلیدر
روستای سوله
شهرستان میان‌جلگه یکی از شهرستان‌های استان خراسان رضوی ایراناطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ. به مرکزیت شهر عشق‌آباد است که بر اساس تصویبنامه هیئت وزیران، در با ارتقای بخش پیشین میان‌جلگه شهرستان نیشابور ایجاد شده‌است.
شهرها: عشق آباد
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت شهرستان میان جلگه در سال ۱۳۹۵ برابر با ۳۹۲۸۸ نفر بوده‌است.
شهرستان میان‌جلگه از طرف شمال با شهرستان نیشابور و شهرستان فیروزه، از طرف شرق با شهرستان تربت حیدریه و شهرستان زبرخان، از طرف شمالغرب با شهرستان سبزوار، از طرف غرب با شهرستان ششتمد و از طرف جنوب با شهرستان کوهسرخ همسایه است.
بخش طاغَنکوه یکی از بخش‌های شهرستان فیروزه در استان خراسان رضوی ایران است.اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ. مرکز آن شهر همت‌آباد است.
بخش طاغنکوه با مصوبهٔ هیئت وزیران در تاریخ ۲۹ آذر ۱۳۸۳ در تابعیت شهرستان تخت جلگه (که بعداً نام آن به فیروزه تغییر یافت) تأسیس شد. در حال حاضر، این بخش شامل دو دهستان و یک شهر است:
شهر: همت‌آباد
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش طاغنکوه شهرستان فیروزه در سال ۱۳۸۵ برابر با ۲۲۸۶۴ نفر بوده‌است. جمعیت این بخش در سال ۱۳۹۰ به ۲۱۲۲۶ نفر رسیده است.
بخش مرکزی شهرستان چناران یکی از بخش‌های شهرستان چناران در استان خراسان رضوی ایران است.اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.
بخش مرکزی شهرستان چناران در سال ۱۳۱۶ تأسیس شد و پس از تأسیس شهرستان چناران در سال ۱۳۶۸، نام آن به بخش مرکزی شهرستان چناران تغییر یافت که شامل دو دهستان چناران و رادکان بود. بر اساس مصوبهٔ هیئت وزیران در تاریخ ۲ تیر ۱۳۷۲ دهستان بقمچ نیز در محدودهٔ این بخش تأسیس شد.
براساس آخرین تقسیمات، این بخش از ۲ دهستان و ۱ شهر تشکیل شده‌است:
شهر: چناران
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش مرکزی شهرستان چناران در سال ۱۳۹۵ برابر با ۶۶۸۷۱ نفر بوده است.
بخش مرکزی شهرستان گلبهار در استان خراسان رضوی واقع است.اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.
بخش گلبهار در شهرستان چناران بر اساس مصوبهٔ هیئت وزیران در تاریخ ۹ اسفند ۱۳۶۸ از ترکیب سه دهستان بیزکی، درزآب و گلمکان به مرکزیت روستای محسن‌آباد تأسیس شد. دهستان درزآب بر اساس مصوبهٔ ۱۸ اسفند ۱۳۸۱ از این بخش جدا شد و به بخش مرکزی شهرستان مشهد، ملحق شد. در تاریخ ۱۲ آبان ۱۳۹۹ از ترکیب دو دهستان دهستان بیزکی و دهستان نوبهار و شهر گلبهار، بخش مرکزی شهرستان نوبنیاد گلبهار به مرکزیت شهر گلبهار تأسیس شد.
در حال حاضر این بخش از دو دهستان و یک شهر تشکیل شده‌است.
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش گلبهار در سال ۱۳۸۵ برابر با ۳۴۸۷۷ نفر بوده‌است. جمعیت این بخش در سال ۱۳۹۵ به ۶۶٬۳۲۱ نفر افزایش یافته‌است
بخش مرکزی شهرستان خواف؛ نام یکی از بخش‌های شهرستان خواف در استان خراسان رضوی ایران است.اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ. بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش مرکزی شهرستان خواف در سال ۱۳۹۵ برابر با ۵۲٬۸۹۹ نفر بوده‌است.
شهرها: خواف، نشتیفان
بخش سلامی؛ نام یکی از بخش‌های شهرستان خواف در استان خراسان رضوی ایران است.اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ. بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش سلامی شهرستان خواف در سال ۱۳۹۵ برابر با ۳۷٬۴۴۷ نفر بوده‌است.
بخش جلگه زوزن؛ نام یکی از بخش‌های شهرستان خواف در استان خراسان رضوی ایران است.اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ. بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش جلگه زوزن شهرستان خواف در سال ۱۳۹۵ برابر با ۲۲٬۰۶۲ نفر بوده‌است.
شهرها: قاسم‌آباد
بخش سنگان؛ نام یکی از بخش‌های شهرستان خواف در استان خراسان رضوی ایران است.اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ. بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش سنگان شهرستان خواف در سال ۱۳۹۵ برابر با ۲۶٬۵۶۴ نفر بوده‌است.
شهر سنگان
بخش مرکزی شهرستان سرخس یکی از بخش‌های شهرستان سرخس در استان خراسان رضوی ایران است.اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.
بخش سرخس تا سال ۱۳۶۸ یکی از بخش‌های شهرستان مشهد بود. با تأسیس شهرستان سرخس بر اساس مصوبهٔ هیئت وزیران در تاریخ ۲۱ تیر ۱۳۶۸، نام این بخش به بخش مرکزی شهرستان سرخس تغییر یافت. در حال حاضر، این بخش شامل سه دهستان و یک شهر است:
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش مرکزی شهرستان سرخس در سال ۱۳۹۰ برابر با ۷۴٬۷۹۶ نفر (۱۹٬۶۱۵ خانوار) بوده است.
بخش مرزداران یکی از بخش‌های شهرستان سرخس در استان خراسان رضوی ایران است.اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.
بخش مرزداران بر اساس مصوبهٔ هیئت وزیران در تاریخ ۲۱ تیر ۱۳۶۸ تأسیس شد. در حال حاضر، این بخش شامل سه دهستان و یک شهر است:
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش مرزداران شهرستان سرخس در سال ۱۳۸۵ برابر با ۱۶٬۱۲۰ نفر (در ۳٬۶۱۸ خانوار) بوده‌است. جمعیت این بخش در سال ۱۳۹۰ به ۱۵٬۱۶۰ نفر رسیده‌است.
بخش مرکزی شهرستان فریمان یکی از بخش‌های شهرستان فریمان در استان خراسان رضوی ایران است.اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.
شهرها: فریمان و فرهادگرد
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش مرکزی شهرستان فریمان در سال ۱۳۸۵ برابر با ۶۴۴۵۰ نفر بوده است.
بخش قلندرآباد یکی از بخش‌های شهرستان فریمان در استان خراسان رضوی ایران است.اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.
شهرها: قلندرآباد ، سفیدسنگ
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش قلندرآباد شهرستان فریمان در سال ۱۳۸۵ برابر با ۲۲۸۱۶ نفر بوده است.
مَهویزان روستایی است در شمال غربی استان گیلان ایران.
این روستا در حوالی شهر گوراب زرمیخ از توابع شهرستان صومعه‌سرا گیلان قرار دارد.
روستای مهویزان در ۲ کیلومتری گوراب زرمیخ که خود ۱۲ کیلومتر از صومعه سرا است واقع شده‌است.
غار شکارچیان یا غار بیستون، غاری متعلق به دوران پارینه‌سنگی است که در دامنه کوه بیستون در شهر بیستون استان کرمانشاه جای گرفته‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۸۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
داستان کشف غار شکارچیان (غار بیستون) به سال ۱۹۴۹ (۱۳۲۸) و در سفر اکتشافی باستان‌شناس و انسان‌شناس آمریکایی به نام کارلتن کوون به غرب زاگرس بازمی‌گردد. وی در زمستان آن سال به امید یافتن غارهایی با آثار آن عصر به ایران آمد. اولین هدف وی در این سفر بازدید از غار کوچکی بود که در نزدیکی کتیبه مشهور داریوش در بیستون قرار داشت و زبان‌شناسی به نام کامرون همزمان با مطالعه کتیبه آنرا دیده بود و بعدها به نام غار شکارچیان مشهور شد. کوون پس از بازدید اولیه از غار، چند ماه بعد به مدت دو هفته به کاوش در این غار پرداخت که منجر به کشف هزاران ابزار سنگی مربوط به فرهنگ موستری و بقایای استخوان حیوانات شکار شده‌ای چون گوزن و اسب وحشی شد. این یافته‌ها احتمالاً بین ۷۰ تا ۴۰ هزار سال قدمت دارند.
کوون در بررسی مجموعه استخوان و دندان حیوانات یافت شده در کاوش به بخشی از استخوان ساعد و یک دندان پیشین برخورد که از نظر
وی مربوط به انسان بودند. این دو نمونه استخوان و دندان همراه با سایر یافته‌های غار بیستون پس از کاوش به موزه دانشگاهی دانشگاه پنسیلوانیا در آمریکا منتقل شدند. وی در گزارش خود به اختصار به بقایای انسانی مذکور نیز پرداخت و این دو یافته
را به همراه یک تکه از استخوان ران که در کاوش غاری بنام تمته (تمتمان) در نزدیکی ارومیه کشف شده بود به انسان نئاندرتال نسبت داد.
اخیراً این دو یافته مورد بازنگری قرار گرفت که برآیند آن به وسیله اریک ترینکاوس استاد دانشگاه واشینگتن و فریدون بیگلری (باستان‌شناس) پارینه سنگی (بخش پژوهشهای پارینه سنگی موزه ملی ایران) منتشر شده به تفصیل دربارهٔ این یافته‌ها و غار محل کشف آنها بحث شده‌است. در بازنگری این بقایا روشن شد که دندان یافت شده مربوط به انسان نیست و در واقع متعلق به گاوسانان است و کوون اشتباهاً آنرا به انسان نسبت داده‌است.Trinkaus, E and F. Biglari, F. (۲۰۰۶) Middle Paleolithic Human Remains from Bisitun Cave, Iran, Paleorient: 32.2: 105- 111 اما قطعه ساعد یافت شده مربوط به انسان است و دارای ویژگیهایی است که در استخوان ساعد انسانهای نئاندرتال قابل مشاهده‌است. به این ترتیب پس از گذشت نیم قرن نتایج مطالعه دقیق کهن‌ترین بقایای انسانی یافت شده در ایران نشان داد که ایران نیز بدون تردید در حوزه گسترش این انسان ریخت‌های دور پلیستوسن قرار داشته‌است. بجز غار بیستون، آثار فرهنگ موستری در چند غار دیگر در بیستون بازمانده که در سال ۱۳۸۶ به وسیله فریدون بیگلری شناسایی و مطالعه شده‌اند.بیگلری، فریدون 1377، غار شکارچیان و کهن‌ترین بقایای انسانی کشف شده در ایران، اطلاعات علمی، شماره 8، ص 35 ـ 34.