moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
دو شرکت کلاس یک، نورفلک ساترن و سی‌اس‌اکس، در شمال نیوکاسل خدمات باربری انجام می‌دهند. نورفلک ساترن خدمات باربری‌اش را در کوریدور نورث‌ایست و داخل مناطق صنعتی اجموور، نیوکاسل و دلاور سیتی انجام می‌دهد. زیرمجموعهٔ فیلادلفیای شرکت سی‌اس‌اکس، از بخش شمالی شهرستان نیوکاسل گذشته و موازی با خطوط امترک کوریدور نورث‌ایست کار می‌کند.
از سال ۲۰۱۶، هیچ پرواز برنامه‌ریزی شده‌ای در هیچ‌یک از فرودگاه‌های دلاور انجام نمی‌شود. شرکت‌های هواپیمایی مختلفی پروازشان را از فرودگاه ویلمینگتون انجام می‌دادند اما آخرین آن‌ها پرواز شرکت فرانتیر ایرلاینز بود که در آوریل ۲۰۱۵ پرواز کرد.
دلاور در بخش مرکزی مگالاپلیس شمالشرق، در امتداد بزرگراه میان‌ایالتی ۹۵، قرار دارد. همچنین مسافران دلاور عمدتاً از فرودگاه بین‌المللی فیلادلفیا، فرودگاه بین‌المللی ثرگود مارشال بالتیمور واشینگتن و فرودگاه بین‌المللی دالس واشینگتن برای پروازهای داخلی و خارجی‌شان استفاده می‌کنند. همچنین ساکنان شهرستان ساسکس، می‌توانند از فرودگاه منطقه‌ای سلیسبوری‌اوشن سیتی ویکمیکو، در ایالت مریلند که ۱۰ مایل (۱۶کیلومتر) با مرز دلاور فاصله دارد، استفاده کنند. فاصلهٔ فرودگاه بین‌المللی اتلنتیک سیتی، فرودگاه بین‌المللی لیبرتی نیوآرک و فرودگاه ملی رونالد ریگان واشینگتن با شهرستان نیوکاسل حدود ۱۰۰ مایل (۱۶۰ کیلومتر) است.
پایگاه نیروی هوایی دوور، یکی از بزرگترین پایگاه‌های ایالات متحده است که خانهٔ بال هوایی ۴۳۶ و بال هوایی ۵۱۲ محسوب می‌شود. همچنین اعضای کشته‌شدهٔ ارتش ایالات متحده در بیرون مرزها و برخی اوقات افراد عادی، پس از ورود به کشور به این پایگاه آورده می‌شوند.
چهارمین و آخرین قانون اساسی دلاور، در تاریخ ۱۸۹۹۷ تصویب شد که قوانین مربوط به قوهٔ اجرایی، قضایی و مقننهٔ ایالت را تعیین می‌نماید.
مجمع عمومی دلاور شامل مجلس نمایندگان با ۴۱ نماینده و مجلس سنا با ۲۱ سناتور است که در دوور، پایتخت ایالت، کنار هم قرار می‌گیرند. نمایندگان هر دو سال انتخاب می‌شوند اما سناتورها دوره‌های چهار ساله را پشت سر می‌گذارند. سنا رئیس قضایی و دیگر لایحه‌های پیشنهادی دولت را باید تصویب کند.
سناتورهای دلاور در مجلس سنای ایالات متحده، تام کارپر (دموکرات) و کریس کونز (دموکرات) و تنها عضو مجلس نمایندگان ایالات متحده، لیسا بلات روچستر (دموکرات) هستند.
قانون اساسی دلاور چند نوع دادگاه را تعیین می‌کند:
دادگاه‌های غیررسمی کم‌تعدادی در دلاور وجود دارند که در قانون اساسی نیامده‌اند و به نام‌های عدالت برای صلح و دادگاه‌های آلدرمن شهرت دارند.
دلاور یکی از معدود ایالات باقیمانده‌ایست که دادگاه صدارت عظمی، صلاحیت در پرونده‌های انصاف دارد و طیف گسترده‌ای از اختلافات شرکت‌ها و ادغام‌ها و اکتساب‌ها را قضاوت می‌نماید. دادگاه صدرات عظمی و دادگاه عالی دلاور در تفسیر قوانین دربارهٔ قوانین شرکت‌ها شهرتی جهانی دارد که اغلب (نه همیشه) اختیارات گسترده‌ای را به هیئت مدیره و مدیران می‌دهد. همچنین قانون ادغام عمومی دلاور، که اساس رأی دادگاه‌هاست، بسیار دربارهٔ شرکت‌ها و مدیریت امورشان انعطاف‌پذیر است. به همین دلیل دلاور به عنوان تجارت‌دوست‌ترین سیستم قضایی ایالات متحده شناخته می‌شود. همچنین بسیاری از شرکت‌ها در دلاور ادغام می‌شوند، از جمله ۶۰٪ سهام معامله شده در بورس نیویورک.
دلاور آخرین ایالتی بود که تا سال ۱۹۵۲ از مجازات بدنی استفاده می‌کرد.
شاخهٔ اجرایی توسط فرماندار دلاور، رهبر می‌شود. فرماندار کنونی دلاور جان کارنی (دموکرات) است که در تاریخ ۱۷ ژانویهٔ ۲۰۱۷ انتخاب شده‌است. بتانی هال-لانگ معاون فرماندار است. فرماندار سالانه در جلسهٔ مشترک مجلسین ایالت، سخنرانی معروف دولت ایالت را انجام می‌دهد.
دلاور به سه شهرستان تقسیم می‌شود که از شمال به جنوب، به ترتیب نیوکاسل، کنت و ساسکس قرار دارد. دلاور کمترین شهرستان را میان ایالات دارد. هر شهرستان شورای خودش را انتخاب می‌کند (در نیوکاسل و ساسکس به شورای شهرستان و در کنت به دادگاه مالیات معروف است)، که قوانین منطقه و موضوعات توسعه را حل و فصل می‌کند. هر شهرستان در تاریخ به سدگاه‌ها تقسیم می‌شود و تا سال ۱۹۶۰ برای گزارش‌های مالیاتی و مناطق رأی‌گیری استفاده می‌شد. اما امروزه هیچ نقش اداری ندارند و تنها برای توصیف معاملات املاک و مستغلات به کار می‌رود.
مالیات توسط ادارهٔ مالیات دلاور جمع‌آوری می‌شود. دلاور شش نوع مالیات بر درآمد دارد که میزانشان از ۲٫۲، تا ۵٫۹۵٪ متغیر است. ایالت هیچ مالیات فروشی را برای مصرف‌کنندگان تعیین نکرده‌است. دلاور همچنین برای تولیدات ناخالص شرکت‌ها قوانین مالیاتی دارد. نرخ مالیات کسب و کار یا تجارت بسته به نوع فعالیت، از ۰٫۰۹۶٪ تا ۱٫۹۲٪ می‌رسد.
دلاور بر روی مستغلات شخصی نیز در سطح ایالتی مالیاتی دریافت نمی‌کند اما شهرستان‌ها در قالب مالیات بر دارایی، مالیات بر دارایی منطقهٔ آموزشی، مالیات بر مناطق آموزشی فنی و حرفه‌ای و در مواردی، مالیات بر اموال شهری از مردم مالیات دریافت می‌نمایند.
قمار درآمد قابل توجهی برای ایالت به ارمغان می‌آورد. به‌طور نمونه، کازینوی پارک مسیر رقابتی پارک دلاور در سال ۲۰۱۰، برای دولت محلی بیش از ۱۰۰ میلیون دلار عایدی داشته‌است.
در ژوئن ۲۰۱۸ دلاور به اولین ایالتی در کشور بدل شد که در پی لغو قانون حمایت از ورزش‌های حرفه‌ای و آماتور توسط دادگاه عالی ایالت، شرط‌بندی روی ورزش را قانونی اعلام کرد.
بزرگترین شهرهای ایالت دلاور بدین شرح است.
در اوایل دههٔ ۱۹۲۰، پیر اس دوپونت به عنوان ریاست هیئت آموزشی ایالت خدمت می‌کرد. در آن زمان قانون ایالتی استفاده از مالیات سفیدپوستان برای حمایت از مدارس بچه‌های سیاهپوست را ممنوع می‌کرد.
پروندهٔ بلتون در مقابل گبهارت که در سال ۱۹۵۲ در دلاور رخ داد، یکی از چهار پرونده‌ای بود که با ترکیب با یکدیگر موجب صدور رأی براون در برابر هیئت آموزش در دیوان عالی ایالات متحده آمریکا شد و تفکیک جنسیتی را در مدارس عمومی ایالات متحده از بین برد.
بر خلاف بسیاری از ایالات، نظام آموزشی در دلاور تحت نظارت سرپرست آموزشی ایالت است که باعث می‌شود کنترل مدارس محلی به شکلی غیرمستقیم تحت نظر مالیات‌دهندگان و برنامه‌های تحصیلی باشد. این سیستم متمرکز، به همراه اندازهٔ کوچک ایالات باعث شده باز هم دلاور نخستین ایالتی باشد که پس از گذشت سه سال، تمام کلاس‌های مدارسش را به اینترنت تبدیل نماید.
از سال ۲۰۱۱ ادارهٔ آموزش دلاور مجار است که ۲۵ مدرسه با امتیاز و حمایت دولتی اما با حفظ استقلال (مدارس چارتر) ایجاد نماید، که یکی از آن‌ها تماماً دخترانه است.
تمام معلمان مدارس عمومی ایالت یک اتحادیه دارند. از ژانویهٔ ۲۰۱۲، هیچ‌کدام از مدارس چارتر ایالت در این اتحادیه جایی ندارند. یکی از این اتحادیه‌های دبیران، انجمن ایالتی آموزش دلاور نام دارد، که ریاستش را از ژانویهٔ ۲۰۱۲، فردریکا جنر برعهده دارد.
استان میاگی در کشور ژاپن با ایالت دلاور پیمان خواهرخواندگی امضا کرده‌است.
ایالت دلاور هیچ ایستگاه تلویزیونی انحصاری‌ای ندارد. بخش شمالی ایالت توسط ایستگاه‌های فیلادلفیا و بخش جنوبی توسط ایستگاه‌های سالزبری، مریلند پوشش داده می‌شود. دفتر دبلیوپی‌وی‌آی-تی‌وی، وابسته به شرکت پخش رسانه‌ای آمریکای فیلادلفیا، در مرکز شهر ویلمینگتون قرار دارد. دفتر دبلیوبی‌اوسی-تی‌وی نیز که به سی‌بی‌اس وابسته است، در دوور و میلتون قرار گرفته‌است.
از نقاط گردشگری دلاور می‌توان به پارک تاریخی اولین ایالت ملی که تحت نظر سازمان پارک‌های ملی ایالات متحده است اشاره کرد. در این پارک تاریخی، موزهٔ دادگاه نیوکاسل و خانهٔ داروغه، منطقهٔ تاریخی دوور گرین، بیور ولی، قلعهٔ کریستینا، کلیسای ترینیتی مقدس، مزرعهٔ جان دیکنسون و خانهٔ ریوس هالت قرار دارد. دلاور چندین موزه، منطقه حفاظت‌شده، پارک، خانه‌های تاریخی، فانوس دریایی و دیگر مکان‌های تاریخی در خود جای داده‌است.
رهوباث بیچ به همراه لوز، ساحل دوی، ساحل بتانی، بتانی جنوبی و جزیره فنویک استراحتگاه‌های ساحلی دلاور را تشکیل می‌دهند. رهوباث بیچ معمولاً به نام پایتخت تابستانی کشور نامیده می‌شود، زیرا بسیاری از اهالی واشینگتن، دی.سی. در تابستان اوقات خود را در این شهر می‌گذرانند. افراد زیادی نیز مریلند، ویرجینیا و پنسیلوانیا برای تعطیلات تابستانی به این شهر می‌آیند. عوامل مختلفی باعث جلب گردشگران به این شهر می‌شود از جمله زیبایی شهری، جذابیت‌های هنری، زندگی شبانه شهری و خرید فارغ از مالیات. طبق گزارش سی‌گرانت، دلاور از سواحلش سالانه ۶٫۹ میلیارد دلار درآمد مستقیم و ۷۱۱ میلیون دلار درآمد مالیاتی دارد.
دلاور چندین جشنواره، نمایشگاه و رویداد را میزبانی می‌کند که از میان آن‌ها می‌توان جشنوارهٔ ریورفست که در سیفورد برگزار می‌گردد، مسابقات قهرمانی جهان پرتاب کدو تنبل که سابق بر این در مکان‌های مختلف برگزار می‌شد اما از ۱۹۸۶ مکان برگزاری‌اش به دلاور تغییر یافته‌است، جشنوارهٔ شکلات ریهوبوث بیچ، مراسم تشییع جنازهٔ جاز که در ساحل بتانی به خاطر پایان یافتن تابستان اجرا می‌شود، جشنوارهٔ سیب‌های پوسیده در بریج‌ویل، جشنوارهٔ موسیقی جاز کلیفورد براون در ویلمینگتون، جشنوارهٔ جاز ریهوبوث بیچ، جشنواره و رژهٔ هالوینی جادوگر دریایی در ریهوبوث بیچ، جشنوارهٔ فیلم مستقل ریهوبوث، جشنوارهٔ موسیقی کرم شب‌تاب و رژهٔ روز بازگشت که پس از هر انتخابات در جرج‌تاون برگزار می‌گردد، می‌توان نام برد.
در سال ۲۰۱۵، گردشگری ۳٫۱ میلیارد دلار برای دلاور عاید داشته که پنج درصد تولید ناخالص داخلی ابالت را شامل می‌شود. دلاور در ۲۰۱۵، ۸٫۵ میلیون نفر گردشگر را در خود جای داده و ۴۱۳۷۰ نفر نیز در صنایع گردشگری مشغول به کار بودند. به این ترتیب گردشگری چهارمین موقعیت شغلی پرشمار ایالت است. بزرگترین بازارهای گردشگری دلاور شهرهای فیلادلفیا، نیویورک، واشینگتن، دی.سی. و هریسبورگ هستند. ۹۷٪ گردشگران با خودرو به دلاور سفر و ۷۵٪ آن‌ها مسافتی کمتر از ۲۰۰ مایل(۳۲۰کیلومتر) طی می‌کنند.
از آنجایی که دلاور در هیچ‌کدام از لیگ‌های ملی ایالات متحده حضور ندارد، بسیاری از اهالی این ایالت طرفدار تیم‌های فیلادلفیا و بالتیمور هستند. در ان‌بی‌ای زنان، تیم واشینگتن میستیکز طرفداران زیادی در ایالت دارد که ناشی از حضور النا دل دون در این تیم است. این بازیکن اهل ویلمینگتون و دانشجوی دانشگاه دلاور بود. تیم فوتبال آمریکایی دانشگاه دلاور طرفداران زیادی در سراسر ایالت دارد. پس از آن، تیم‌های دانشگاه ایالتی دلاور و کالج ویزلی از لحاظ هوادار، در رتبه‌های بعدی قرار دارند.
پیست بین‌المللی دوور و پیست دوور دانز در شهر دوور جای گرفته‌اند. دی‌آی‌اس (پیست بین‌المللی دوور) که به مانستر مایل نیز شهرت دارد، در هر سال میزبان دو مسابقه نسکار می‌باشد، یکی در بهار و دیگری در اواخر تابستان. دوور دانز به خاطر مسابقات کالسکه‌رانی شهرت دارد. این تنها پیستی در ایالات متحده است که امکان برگزاری هر دوی مسابقات کالسکه‌رانی و اتومبیل‌رانی را دارد.
در سال ۲۰۱۵، باشگاه راگبی دلاور بلک فاکسز، توسعه یافت. دلاور همچنین هر سال دو مبارزهٔ کشتی کج را که به نام مبارزهٔ کشتی منطقه‌ای ‌یاCZWمیزبانی‌می‌کند. ورزش رسمی دلاور دوچرخه‌سواری است.
دلاور نام یک قبیله از بومیان آمریکاست که از زبان لنی لنیپ، که از زبان‌های بومی است، گرفته شده‌است که در دوران استعمار نقش مؤثری در تاریخ آمریکا داشتند. در دوران استعمار این نام به این منطقه اطلاق شد. مقر امروزی این گروه در چسوود، شهرستان کنت، دلاور است. همچنین یک قبیلهٔ نانتیکوک از بومیان آمریکا امروزه در شهرستان ساسکس مقیم هستند و مقر اصلی آن‌ها در میلزبورو می‌باشد.
جان تایلر (زاده ۲۹ مارس ۱۷۹۰ – درگذشته ۱۸ ژانویه ۱۸۶۲)، دهمین رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا بود. جان تایلر که از حزب ویگ بود مابین ۱۲۲۰ تا ۱۲۲۳ خورشیدی ریاست جمهوری ایالات متحده را بر عهده داشت که مقارن با سلطنت محمد شاه قاجار در ایران است.
جان تایلر نخستین معاون رئیس‌جمهوری بود که در پی مرگ رئیس‌جمهور به ریاست جمهوری رسید.
جان تایلر سال ۱۷۹۰ در ویرجینیا به دنیا آمد. در کالج ویلیام و مری حقوق خواند و پس از آن به کار وکالت مشغول شد.
جان تایلر عضو حزب دموکرات-جمهوری‌خواه در کنگره آمریکا به عنوان نماینده و سپس به عنوان سناتور حضور داشت، او مدتی نیز فرماندار ویرجینیا بود. زمانیکه ویلیام هنری هریسون از سوی حزب نوبنیاد ویگ برای احراز مقام ریاست جمهوری نامزد شد، جان تایلر را برای معاونت او در نظر گرفتند. هریسون در انتخابات پیروز شد اما دوره ریاست جمهوری او یک ماه بیشتر دوام نداشت زیرا بر اثر ابتلا به بیماری سینه پهلو درگذشت.
در قانون اساسی آمریکا پیش‌بینی شده که در صورت برکناری، مرگ، کناره‌گیری، یا شرایطی که رئیس‌جمهوری دیگر نتواند وظایف خود را انجام دهد، معاون او جایش را می‌گیرد. این مکانیسم در ماده ۲ قانون اساسی و مواد ۱۲ ،۲۰ و ۲۵ متمم قانون اساسی آمریکا منعکس شده‌است.
ریاست جمهوری جان تایلر مورد تأیید سنا قرار گرفت، با وجود این مخالفانش هرگز او را کاملاً به عنوان رئیس‌جمهوری نپذیرفتند و جان تایلر را «عالیجناب تصادفی» نامیدند. لقب «عالیجناب تصادفی» درحقیقت به وقایعی که منجر به نامزدی تایلر به عنوان معاون رئیس‌جمهوری، مرگ هریسون و در پی آن رسیدن او به مقام ریاست جمهوری شد، اشاره داشت.
زمانیکه جان تایلر رئیس‌جمهوری آمریکا شد جمعیت ایالات متحده ۱۷ میلیون و ۶۹ هزار و ۴۵۳ نفر بود.
جان تایلر در آغاز دوره رئیس‌جمهوری اش لایحه‌ای مربوط به بانکداری ملی را که حزب ویگ پشتیبان آن بود وتو کرد. حزب ویگ نیز در واکنش او را رسماً از حزب اخراج کرد و تمامی اعضای کابینه تایلر به جز دانیل وبستر (وزیر امور خارجه) استعفا دادند. جان تایلر سپس تمامی اعضای کابینه اش را از محافظه کاران جنوبی انتخاب کرد. محافظه کاران جنوب کسانی بودند که بعدها به حزب دموکرات پیوستند. اهداف این گروه حفظ حقوق ایالتی، محافظت از منافع صاحبان مزارع بزرگ و نهادینه کردن برده داری بود.
حزب ویگ نیز نماینده شمالیها و حافظ منافع کشاورزان شمال شد.
از دیگر وقایع قابل توجه دوران تایلر امضای معاهده‌ای میان چین و ایالات متحده آمریکا بود که راهگشای آمریکا به سوی خاور دور شد.
جان تایلر به ویرجینیا بازگشت تا دوران بازنشستگی اش را با مزرعه داری سپری کند. درآستانه جنگ داخلی آمریکا و زمانیکه اولین ایالت جنوبی اعلام جدایی کرد تایلر ریاست کنفرانس صلح ویرجینیا را که در فوریه سال ۱۸۶۱ در واشینگتن دی سی برگزارشد بر عهده گرفت.
جان تایلر سال ۱۸۶۲ درگذشت.
این فهرست نام‌های داستان‌نویسان (و رمان‌نویسان) ایرانی را در برمی‌گیرد و به دوران معاصر (دویست سال اخیر) می‌پردازد. برای داستان‌سرایان قدیمی‌تر ایرانی، به داستان‌سرایان ایرانی رجوع کنید. به هر نویسنده در بخش مربوط به زمان آغاز کارش اشاره شده‌است.
این فهرست شامل نویسندگانی است که به دلایل مختلف در خارج از ایران زندگی می‌کنند. برخی از آنان به میل خود و گروهی به دلایل سیاسی از کشور خارج شده‌اند. به این دسته دوم نویسندگان تبعیدی نیز گفته می‌شود. ضمن این که در سال‌های اخیر تلاش‌ها و نوشته‌های برخی از نویسندگان خارج از کشور باعث شد تا دسته‌بندی تازه‌ای در واژگان تاریخ ادبیات ایران اضافه شود که ادبیات مهاجرت نام دارد.
زیبَد مرکز دهستان زیبَد و یکی از روستاهای تاریخی بخش کاخک، شهرستان گناباد درفاصله ۵۵کیلومتری شهرستان بجستان در استان خراسان رضوی و ۶۳ کیلومتری فردوس در استان خراسان جنوبی است. برابر آمار رسمی ۱۳۹۰ جمعیت آن تعداد ۱۷۰۱ خانوار و کل جمعیت ۴۲۴۳ نفر جمعیت ساکن می‌باشد.
"زیبَد" به چم زیبا و زیبنده است و یک منطقه کوهستانی، ییلاقی و حاصلخیزاست ومیتوان گونه‌های گیاهی بیشماری رادر آن جا یافت. این دهستان در روایت‌های شاهنامه فردوسی محل چند رویداد تاریخی است. برطبق شاهنامه، این روستا محل جنگ معروفی به نام جنگ دوازده‌رخ یا ۱۲ پهلوان بین ایران و توران بوده و کشته شدن یزدگرد سوم را نیز در این محل دانسته‌اند.
کوه تیر ماهی ۲۵۵۷ متر از سطح دریا، و ۴۳۱ متر بالاتر از تپه‌های زمین‌های اطراف [A]. عرض در پایه ۵٫۵ کیلومتر است. بالاترین نقطه در مجاورت تیرمهی ۲۷۷۵ متر از سطح دریا است که در ۱۷٫۷ کیلومتری جنوب شرقی کوه تیر ماهی است
این قلعه بر اساس یافته‌های باستان‌شناسی تاریخ کهنی دارد. ابتدا دیوار و حصار گلی داشته و سپس در دورهای پسین دیواری سنگی بر آن بنا کرده‌اند. در دوره حکومت داعیان اسماعیلی بر منطقه این قلعه محل زندگی نماینده والی طبس بوده‌است در دوره اسماعیلیان نیز در خراسان از سه قلعه نام برده‌اند زیبد- فورک - طبس. مرحوم دکتر زمانی در کتاب خود این قلعه را با قلعه فورگ مقایسه کرده‌است. بنظر می‌رسد قلعه زیبد برای مدتی محل اقامت آخرین پادشاه ساسانی یزدگرد سوم و محل جنگ نیزک ترخان و یزدگرد بوده‌است. نام زیبد در جنگ دوازده‌رخ شاهنامه بارها گفته شده‌استسلطانحسین تابنده گنابادی. "تاریخ و جغرافیای گناباد" چاپ دوم ۱۳۷۹ شمسی، انتشارات حقیقت. تهران و محل جنگ ۱۲ رخ به نام سرپیوند در پای دژ زیبد بوده‌است سپاه ایران به رهبری گودرز در مسیر خود بسوی مرو از فارس به این محل آمدندو مدت در این محل خیمه برپا کردند و گودرز فرمانده سپاه چهارم ایران در زیبد استقرار داشته‌است.
سه واقعه تاریخی قبل از اسلام برای این قلعه واقع شده‌است.
بر اساس تاریخ بلعمی، بهرام چوبین برای جنگ با شا بشاه در بلخ از مسیر اهواز. تبس، جنابذ (گناباد) به بلخ رفت. چون یکی از دو راه اصلی طبس به گناباد از کنار قلعه زیبد می‌گذرد احتمال اقامت بهرام چوبین در این قلعه وجود دارد.تاریخ بلعمی ترجمه فارسی
یک کارشناس ارشد باستان‌شناسی در مطالعه‌ای آزاد از این مکان تمدن این روستا را هم‌زمان با تمدن شهر سوخته و جیرفت دانسته‌است.قنات میراث فرهنگی علمی ایرانیان، همایش ملی قنات، گناباد1383، دکترعجم. آفتابدر کوه‌های زرد (رزو) زیبد همچنین تابوت بزرگ سنگی مربوط به دفن مردگان گبر برجای مانده‌است. آثار گورستان زرتشتیان در کلاته شهاب و تنگل خاتمه در محلی به نام تشله رستم در سال‌های ۱۳۵۰–۱۳۵۴ به غارت رفته‌است اما کوزهای سفالی بزرگی از این گورستان نزد اهالی وجود دارد.نشریه پنجره شماره خرداد 1392 آثار تاریخی زیبد
چو گودرز نزدیک زیبَد رسید سران را ز لشکر همی برگزید.
ز زیبَد زمین تاگنابد سپاه - در و دشت ازیشان کبود و سیاه. ‏
‏به زیبَد یکی جایگه ساختند - سپه را دران کوه بنشاختند
در تنگه زیبد ایوان (طاق) پیرصوفه قرار دارد که شبیه به طاق بستان است اما فاقد نقوش حجاری است قبلاً در این مکان همانند امامزاده‌ها علم و کتل وجود داشته‌است و مردم مکان را مزار مقدس می‌شناختند. در آنجا دو درخت وجود دارد: یکی انجیر کوهی و دیگری تاقوک. در قدیم مردم آب چشمه این ایوان را بر چشم می‌ریختند و بر درخت تاقوک و انجیر و سرو پارچه و رووش (نخ پارچه‌ای) برای گره گشایی می‌بستند تا نذرشان برآورده شود و از چشم زخم در امان باشند.سه اثر تاریخی گناباد، دکتر زمانی بنا به گفته شاهنامه کیخسرو از کشته شدن پیران بسیار غمگین شد و دستور داد با احترام کامل او را در بلندی کوه در ایوان دفن کنند. بر این اساس و بنا به روایت‌های شفاهی ایوان صوفه پیر را مدفن پیران می‌دانند. (روزنامه همشهری)
درب صوفه یا درصفه روستای ییلاقی کوچکی است که در فاصله سی کیلومتری غرب گنابادو فاصله ۵۰ کیلومتری شهرستان بجستان قرار داردو در سه طرف آن کوهای مرتفع قرار گرفته‌است. دارای هوای سرد و آبشار زیبایی است که شش متر ارتفاع دارد.
در انتهای روستا در دیواره یکی از کوه‌ها فرورفتگی به عمق ده متر قرار دارد که شبیه به ایوان و صفه می‌باشد. این ایوان را در دوره ساسانیان حفر کرده‌اند و نمونه ای از ایوان‌های نقش رستم و بیستون بوده که نیمه تمام مانده‌است. آثار کنده کاری بر روی دیواره‌های این ایوان کاملاً مشهود می‌باشد. در قسمت بالایی این کوه قبر پیران ویسه قرار دارد و ایوان صفه برای بزرگداشت وی ساخته گردید. پیران ویسه وزیر، سپهسالار، مشاور، فرمانروای ختن و بعد از افراسیاب بزرگترین شخصیت توران زمین است. صفاتی که فردوسی دربارهٔ وی برشمرده است عبارت از خردمندی، عاقبت اندیشی، چاره گری، شجاعت، تعصب ملی، وفاداری، صلح طلبی، نیروی زبان آوری، نیک بینی، نجات بخشی، مهربانی و مهمان نوازی بودند. در میان صفات مذکور، بارزترین و برجسته‌ترین ویژگی پیران را می‌توان خردورزی دانست. زمانی که سیاوش) کَوی‌سیّاوَرشَن (Kavi Syavarshan به توران پناه برد، پیران افراسیاب را متقاعد نمود سیاوش را پناه دهد. پیران دختر خود جریره را به همسری او درآورد و فرود حاصل این پیوند بود.
پیران پس از چندی برای تحکیم موقعیت سیاوش فرنگیس دختر افراسیاب را برای سیاوش خواستگاری کرد که کیخسرو (کَوی‌هئوسرَوَه Kavi Haosravah) حاصل این ازدواج شد. پیران چون از قتل سیاوش خبردار شد، سراسیمه به دربار افراسیاب رفت و فرنگیس را که باردار بود از چنگ نگهبانان رهانید به ختن برد. پس از تولد کیخسرو، به دستور افراسیاب که نگران آیندهٔ سلطنت خود بود، کیخسرو را به چوپانان سپرد، اما دوباره در ده سالگی او را به نزد خویش فرا خواند و به تربیت‌اش همّت گماشت.
سرانجام پیران در سن کهولت این بود که در جنگ دوازده رخ (پهلوان) با گودرز پیکار کرد و در حین پیکار از اسب فرو افتاد، دست راستش شکست و به کوه گریخت. گودرز به او پیشنهاد کرد برگردد تا او را به نزد کیخسرو ببرد، اما پیران نپذیرفت و با خنجر به گودرز حمله کرد. ولی گودرز او را کشت. کیخسرو از مرگ پیران سوگواری فراوان نمود و دستور داد او را در بالای کوه زیبد دفن کنند و ایوانی برای او بسازند. ساخت این ایوان که همچون دروازه‌ای رو به طلوع خورشید و نمادی از دروازه بهشت بود به علت جنگ‌هایی که با فاصله کمی پس از این رویداد در این منطقه رخ داد ناتمام ماند.
چو پیران سپاه از کنابد براند بروز اندرون روشنایی نماند
چو دانست گودرز کآمد سپاه بزد کوس و آمد ز زیبد براه
ز کوه اندر آمد بهامون گذشت کشیدند لشکر بران پهن دشت
ز زیبد همی تا کنابد سپاه در و دشت ازیشان کبود و سیاه
ز گَرد سپه روز روشن نماند ز نیزه هوا جز بجوشن نماند
وز آواز اسبان و گرد سپاه بشد روشنایی ز خورشید و ماه
زیبد دارای کاریز زیبد و کاریز شهاب است. منبع آب کاریز زیبد از دو شاخه زیر بستر رودخانه یا زیر سد و شاخه دیگر کانالی است که در عمق ۲۵ متری زمین از داخل قلعه منشأ می‌گیرد. قدمت این قنات دقیقاً مشخص نیست اما عمر آن بیشتر از هزار و پانصد سال برآورد می‌شود؛ زیرا این روستا از دوره‌های هخامنشی هم مسکونی بوده‌است. دلیل آن نیز وجود قبرستان گبرها در کلاته شهاب و همچنین قبرهایی قلعه زیبد که به سوی غروب آفتاب قرار داشته‌اند.
حدود ۳۰ سال قبل به‌طور تصادفی در کشتمان این روستا مجرای قناتی کهن پیدا شد که معلوم نیست مادر چاه و کانال اصلی آن کجا بوده و در چه دوره‌ای متروک شده‌است. از بخشی از این قنات کهنه برای فاضلاب حمام جدید استفاده کرده‌اند.
ساعت آبی ساعتی است که در ابتدا برای تعیین زمان استفاده آب قنات توسط سهامداران اختراع شد ولی بعدها برای تعیین بزرگترین روز سال - بزرگترین شب- طولانی‌ترین روز- روز برابری شب و روز و تعیین اوقات شرعی در دوره اسلامی بکار برده شد این ساعت قدمت دست کم ۲۵۰۰ سال دارد از ابتدای ساخت قنات گناباد مورد استفاده بوده‌است مدیریت این ساعت آبی توسط دستکم دو نفر در شبانه روز انجام می‌شده و دقیقه‌ها بر اساس تعداد پرآب شدن فنجان و با تعدای تشله یا سنگ گرد محاسبه می‌شده‌است تصویر مربوط به ساعت آبی قنات زیبدگناباد است که تا سال ۱۳۵۴ فعال بوده‌است؛ و سپس ساعت‌های جدید برای تقسیم سهام و حق آبه هر فرد بکار گرفته شده و این ساعت برای همیشه به موزه تاریخ سپرده شده‌است.
هر فنجان قدیم معادل ۷ دقیقه به ساعت‌های فعلی بوده‌است.
طریقه کار ساعت آبی بدین گونه بوده که میر آب با چشم دوختن به فنجان با هر بار پر شدن و غرق شدن آن و خوردن آن به کف دیگ یک فنجان یا هفت دنگ یا ۷ دقیقه محاسبه می‌شده‌است.
درآمد اصلی مردم از کشاورزی و به ویژه زعفران، گندم، گاورس، ارزن، خربزه، پنبه، انگور، کشمش و خشکبار است و در قدیم کشت کوکنار تریاک و خشخاش درآمد عمده مردم بوده‌است.
زیبد در مسیر جاده ابریشم و از نقاط باستانی ایران است و قلعه‌ای تاریخی از دوران باستان در آنجا وجود دارد که تا اوایل دوره صفویه نیز قابل استفاده بوده‌است. دیوارهای آن در دوره اشکانیان از سنگ و گل بوده و تخریب شده‌است در کنار دیواره‌های گلی در دوره ساسانی دیوارهای سنگی بنا کرده‌اند.نشریه پنجره شماره خرداد 1392 مصاحبه با دکتر عجم آثار تاریخی زیبد
زیبد یکی از قدیم‌ترین روستاهای ایران در زمینه کشت و برداشت زعفران است. یک نوع زعفران طبیعی یا دیمی یصورت خودرو در کوه‌های زیبد می‌روید.
./ طلای سرخ (زعفران) همشهری 1386. محمد عجم
سال‌هاست که ماه‌های مهر و آبان فصل پاییز هر سال برای روستائیان بخش‌هایی از ایران به ویژه در مناطق جنوبی خراسان به دلیل برداشت محصول زعفران فصل پرکاری است.
گل زعفران محصولی است که در مدت دو یا سه هفته باردهی در سرمای پائیز، هر روز پگاه و قبل از بالا آمدن خورشید باید چیده شود و نخ قرمز (سرگل) آن از گلبرگ جدا شود در غیر این صورت محصول از بین می‌رود و جدا کردن گل و سرگل دشوار یا غیرممکن خواهد شد؛ بنابراین در این مدت دانش آموزان، در تمامی مقاطع از کودک و بزرگ، زن و مرد همگی باید دوش بدوش یکدیگر در تمام مدت روز گاهی اوقات تا ۱۸ ساعت کار کنند از اذان صبح تا پاسی از شب تا محصول از بین نرود. گاهی اوقات مدارس به کلی در مناطق روستایی تعطیل می‌شود. طریقه کار با زعفران را روستائیان گناباد و قائنات از نسلی به نسل دیگر منتقل کرده‌اند شاید از صده‌ها سال قبل.
کوه‌های زیبد و دشت زیبداز مناطق منحصر به فرد گیاهان دارویی است. یکی از گونه‌های منحصر به فرد خار انگبین یا خرنگوی است. این گیاه از گونه خار است و در شهریور ماه شیره یا عسلی از آن خارج می‌شود که به آن انگبین یا خرانگوی می‌گویند و بعد به صورت بلور دانه خشک می‌شود. این دارو برای درمان و داروسازی اعجازآور است. ریواچ یا ریواس، شاتره، تلخک، زیره، بیخ، شاهدانه، نعنا، پونه، کمای، تاقوک، تاگ، پسته کوهی، انجیر کوهی و … از گیاهانی است که به صورت خودرو و طبیعی در این دهستان می‌رویند. همچنین گل‌های یاس، لاله، شقایق و انواع گل‌های دیگر از جمله زیبایی‌های این منطقه نیمه کویری در کوهپایه زیبد است.سلطانحسین تابنده گنابادی. "تاریخ و جغرافیای گناباد" چاپ دوم ۱۳۷۹ شمسی، ص169-170 انتشارات حقیقت. تهران
آش جوش پره درجغرافیای فرهنگی قهستان و جنوب خراسان مانند شهرهای بیرجند- گناباد- فردوس - قاین - و منطقه براکوه، غذای عمومی و سنتی فراگیر و مورد علاقه محسوب می‌شود. همچنین نان سرموکی و آش پختیک همچنین اشکنه کشک یا کله جوش (قبل از جوش آمدن نباید به جوش آیدچون می‌برد) از دیگر غذاهای سنتی جنوب خراسان است.
اصلی‌ترین غذای محلی این خطه آش است که انواع بسیار متنوعی دارد. آش جوش پره، آش محلی، آش لخشک، آش بلغور ترش، قلیه آش، آش بلغور شیر، آش انار، آش آباح، آش گوشواره، آش دوغه، آش قیحه تنها چند غذای این منطقه است. مشهد و دیگر شهرهای استان‌های خراسان شمالی و جنوبی و رضوی به قدری تنوع غذایی دارند که حتی نمایش غذاهای محلی این سرزمین خود جاذبه‌ای جالب محسوب می‌شود. در کنار انواع آش، آبگوشت، اشکنه، کال جوش، شولی پتو، بلغور شیر، خورش ریواس و پلوها و چلوها هم از دیگر جاذبه‌های خوراکی این منطقه هستند.
غذاهای زمستانی مردم برای صبحانه (ناشتا) شلغم (چغندر و شلغم پخته)، برای نهار، توگی (نوعی پختنی که با ارزن و گاورس آسیاب شده با شیر یا با جزغاله و قیمه) تهیه می‌شود. شام نماشوم (شب) آش سرموکی همچنین می‌توان به بورانی، آش جوشپره، نان سرموکی، اشکنه شیره، اشکنه اوجز، اشکنه کل جوش (کشک سائیده و گردو) نیمه جوش قبل از جوش کامل غذا پخته می‌شود کل جوش یعنی نیمه جوشیده، آماج و کماج و انواع نان محلی وتفتون جزغاله - تفتون شیرمال- … اشاره نمود.
فرهنگ مردم این منطقه بیشتر از سه منبع ریشه می‌گیرد.
یکی از سرگرمی‌های مردم منطقه در قدیم الک دولک بازی بوده که بسیار شبیه کریکت است.
سرگرمی دیگر آمدن کولی‌ها به صورت فصلی و ایجاد کارگاه‌های ساخت و تعمیرادوات کشاورزی مانند چاقو - پکی- چکچکی - بیل- چارشاخ- خرمن کوب - داس- سوزن - درووش - پالون دوزی- جوال دوزی - توبره دوزی - و …
سرگرمی دیگر مردم تماشای معرکه‌گیری (نشان دادن مار افعی) و نمایش پرده توسط درویش و بچه درویش بود.
شب‌نشینی یا چراغان عموماً فقط در زمستان‌ها و پای کرسی انجام می‌شده که به آن چراغوو (چراغان) یا شب چراغ می‌گفته‌اند. چند خانواده برای شب‌نشینی و قصه و داستان و گفتگو با هم قرار می‌گذاشته و به خانه فرد مشخصی می‌رفته‌اند. چراغانی نوبتی و گردشی بوده‌است.
در زیبد شب چله یا یلدا معمولاً با چراغونی همراه بوده‌است از آنجا که هر میهمانی برای رفتن به شب‌نشینی، چراغی را همراه خود می‌برده و به دلیل فراوانی چراغ‌ها عبارت چهل چراغ که نشانه کثرت است بکار می‌بردند. یکی از سنتهای مهم برگزاری مراسم سرحمومی در شب چله بوده‌است. سرحمومی مراسمی است که داماد در حمام عمومی مردانه و عروس در حمام زنانه طی مراسم با شکوهی به حمام می‌بردند و با رقص و پایکوبی و چوب بازی مراسم حنا بندان بعد از شستن و کیسه کشی داماد انجام می‌دادند و در مراسم حنا بدان آواز امشب حنا می‌بندیم… بر دست و پا می‌بندیم … را به صورت گروهی می‌خواندند؛ و در پایان لباس نو بر عروس و داماد و اقوام نزدیک آن‌ها می‌پوشیدند این مراسم گاهی تا سحر طول می‌کشید و مقدمه مراسم عروسی در روز بعد بود. افراد دعوت شده در صحن حمام جمع می‌شدند اما جوانان و افراد غیر مدعو تا پایان مراسم در بیرون از حمام جمع می‌شدندو شوخی و بازی سیاه بازی و انتر بازی درمی‌آوردند. هدیه دادن داماد برای نامزدش نیز یک امر اجباری بوده‌است در این شب به داماد این امتیاز بزرگ داده می‌شد که با بردن هدیه برای نامزدش شب در خانه با او در یک اتاق و دوتایی بخوابد. داماد تا قبل از شب زفاف فقط در مناسبتهای خاص و از جمله شب چله مجاز به خوابیدن با نامزدش بوده‌است که به آن نامزد بازی می‌گفتند. کف زدن از سنتهای قدیمی زیبد است ریشه درخچه بیخ را درآب خیسانده و پس از چند بار جوشاندن، در ظرف بزرگ سفالی به نام «تغار» می‌ریزند؛ و با دسته‌ای از چوب‌های نازک درخت انار به نام «دسته گز» مایع مزبور را برای ساعت‌ها هم می‌زنند تا به صورت کف سفت درآید و این کار باید در محیط سرد صورت گیرد تا مایع مزبور کف و سپس سفت شود خشک شده آن مانند گز اصفهان می‌شود.
مردم زیبد همگی شیعه و فارس زبان هستند و در دوره‌ای شیعه فاطمی بوده‌اند.
در کتاب سلطان حسین تابنده ص ۱۶۹ آمده‌است:" حاج قاسمعلی از بزرگان طایفه بیچاره و از اجداد ما که از شیراز بوده‌اند از شوراب به زیبد رفته و فرزندان و نوه‌های او در آنجا هستند طایفه بیچاره به واسطه اینکه مورد عنایت حضرت سجاد و حضرت امام رضا بودند از طرف سلاطین صفویه نیز از عوارض مالیاتی و دیوانی معاف بودند و شاه سلیمان ثانی خواهر زاده سلطان حسین صفوی فرمانی را نوشته که در دست مرحوم عسکری بیگ در زیبد بود و ما این فرمان شاه سلیمان را که سند افتخار برای طایفه ما بود را برای اینکه از بین نرود از فرزند عسکری بیگ خریداری کردیم که ضمیمه کتاب نابغه علم و عرفان گردیده‌است. (ایل بیچاره طایفه‌ای است که ابن حسام خوسفی آن‌ها را یاران خود (شیعه (فاطمی/ اسماعیلی) نام برده‌است.
]]رده:شهرستان بجستان]]
آلرژی یا حساسیت واکنش بیش از اندازه سیستم ایمنی بدن در برابر عوامل گوناگون است. کسانی که دچار حساسیت می‌شوند دارای دستگاه ایمنی فوق هوشیار هستند که در برابر مواد ظاهراً بی‌‌زیان موجود در محل زندگیشان واکنشی بیش از اندازه نشان می‌دهند. برای نمونه گرده گیاهان می‌تواند سیستم ایمنی شخص آلرژیک را چنان برانگیزاند که گویی با یک خطر جدی روبرو شده است. حساسیت یک بیماری بسیار شایع است و کمابیش از هر ده نفر، دو نفر به گونه‌ای از آن دچار هستند. نتایج یک پژوهش در دانشگاه اوتاگ نشان می‌دهد کودکانی که به مکیدن انگشت شست یا جویدن ناخن دست خود عادت دارند کمتر با خطر دچار شدن به آلرژی رو در رو هستند. اگر چه به تشویق این نوع از رفتار در کودکان سفارش نمی‌شود اما ظاهراً این عادت‌ها از جنبه‌های مثبت انکار نکردنی نیز برخوردارند.روزنامه همشهری، ۲۲ تیر ۱۳۹۵
هنگامی که یک سیستم ایمنی افراطی در معرض یک ماده حساسیت‌زا قرار می‌گیرد چند رویداد رخ می‌دهند:
اگر ماده حساسیت‌زا در هوا باشد واکنش آلرژیک در چشم‌، بینی و ریه رخ می‌دهد و اگر این ماده خورده شود واکنش آلرژیک در دهان، معده و سایر بخش‌های دستگاه گوارش بروز می‌کند. گاهی واسطه‌های شیمیایی آزاد شده در بدن به قدری زیاد هستند که نشانه های بسیار حادی نظیر کهیر، کاهش فشار خون، شوک الکتریکی یا بیهوشی نیز به بار می‌آیند.
نشانه‌های آلرژی را می‌توان به سه دسته خفیف، متوسط و حاد تقسیم کرد.
همانندی نشانه‌های آلرژی و نشانه‌های سرماخوردگی
نکته‌ای که درباره نشانه‌های آلرژی باید به آن دقت کرد همانندی نشانه‌های آن با نشانه‌های سرماخوردگی است! از این روی باید توجه داشته باشید که نشانه‌ها را به دقت بررسی کنید تا بفهمید دچار کدام بیماری هستید. برای نمونه یکی از ناهمانندی‌های نشانه‌های سرماخوردگی و آلرژی وجود بدن درد و کوفتگی در سرماخوردگی (البته نه همیشه) است در حالی که آلرژی چنین نشانه‌ای ندارد و یا نمونه دیگر از ناهمانندی آلرژی و سرماخوردگی این است که شما در سرماخوردگی هرگز کهیر و خارش پوستی نمی‌بینید اما گاهی در آلرژی چنین پدیده‌هائی دیده می‌شوند. روی هم رفته می‌توان گفت این دو بیماری بسیار همانند هم هستند و باید ناهمسانی‌های اندکی که در میان آن‌ها وجود دارند را بشناسید.
همه انسان ها دچار آلرژی نمی‌شوند. بیشتر حساسیت‌ها ارثی هستند و از پدر یا مادر به فرزندان می‌رسند. ممکن است انسان ها زمینه دچار شدن به آلرژی را به ارث ببرند اما به هیچ ماده ویژه‌ای حساس نباشند و تنها نقش انتقال‌ دهنده را بازی کنند. هنگامی که یکی از والدین دچار گونه‌ای از حساسیت باشد شانس دچار شدن فرزند او ۵۰٪ و اگر هر دو آن‌ها آلرژیک باشند این اندازه به ۷۵٪ می‌رسد.
برخی عوامل ابتلا به آلرژی این‌ها هستند:
کنترل کارآمد بیماری آلرژی وابسته به تشخیص دقیق آن است. آزمایش حساسیت می‌تواند کمک به تأیید یا رد آلرژی کند. تشخیص درست، مشاوره و توصیه‌های پیشگیری که بر پایه آزمایش‌های معتبر حساسیت انجام شده باشند می‌توانند منجر به کاهش نشانه‌های حساسیت شوند و نیاز به داروهای ضد حساسیت را کم کنند. دو روش متفاوت برای تشخیص وجود آنتی‌بادی‌ها و نوع حساسیت در بدن وجود دارند: آزمایش از راه پوست و آزمایش خون که هر دوی این روش‌ها معتبر هستند و توصیه می‌شوند. این دو روش مقرون به صرفه و اقتصادی هستند. تشخیص زود هنگام و دقیق موجب کاهش هزینه‌های مشاوره، جلوگیری از مراقبت‌های ثانویه، تشخیص نادرست و پیشامدهای حاد و اورژانسی می‌شود. حساسیت با گذشت زمان تغییر می‌کند. آزمایش‌های منظم در پیوند با آلرژن‌ها اطلاعاتی را درباره تغییرات بیماری و مدیریت آن و در نتیجه بهبود وضعیت زندگی و تندرستی بیمار می‌دهند. به طور معمول برای تشخیص این که آیا حساسیت به مواد خوراکی مانند شیر، تخم مرغ، سویا و گندم تشدید شده‌ است یا نه از آزمایش‌ سالانه استفاده می‌شود و برای ارزیابی اندازه تشدید حساسیت عواملی چون بادام زمینی، مغز دانه‌ها، ماهی و صدف‌ها آزمایش‌هایی با فاصله زمانی دو تا سه سال انجام می‌شوند.
در زمان بارداری خوردن خوراکی‌های گوناگونی مانند کرفس، مرکبات، فلفل خام، مارگارین و روغن نباتی با دچار شدن به اگزما در پیوند است. مصرف بالای آنتی‌اکسیدان‌ها، زینک و سلنیوم در زمان بارداری می‌تواند از ابتلا به آلرژی جلوگیری کند که این احتمال ابتلا به آسم، خش خش سینه و اگزما را در خردسالی کاهش می‌دهد. پس از تولد و پیش از هفده هفتگی استفاده زود هنگام از خوراکی‌های سفت و متنوع می‌تواند خطر دچار شدن نوزاد به آلرژی را افزایش دهد.
سُنقُر مرکز شهرستان سنقر در استان کرمانشاه است. این شهر در منطقه‌ای ییلاقی و در ۸۵ کیلومتری شمال شرقی کرمانشاه و ۹۵ کیلومتری غرب همدان قرار دارد، شهر سنقر به لحاظ قرار گرفتن در میان رشته کوه‌های زاگرس دارای آب و هوای خنک ییلاقی و کوهستانی است، به همین دلیل دارای جمعیت فصلی بوده که در بهار و تابستان افزایش پیدا می‌کند. کوه دالاخانی در جنوب غربی سنقر قرار دارد و همه ساله پذیرای کوهنوردانی از سراسر کشور است که به ارتفاعات آن صعود می‌کنند. کوهستانهای اطراف سنقر، زیستگاه حیات وحش و گونه‌های متنوع گیاهی فراوان است که واجد ارزشهای تفرجگاهی و گردشگری هستند.
نام کنونی «سنقر» از دورۀ حکومت «اتابک سنقر» بر این شهر اطلاق گردید که در دورۀ سلجوقی والی این شهر شد.
امروزه ساکنان سنقر نام شهرشان را «سُنگور» می‌خوانند.
همچنین بسیاری براین باورند که نام «سنقر» برگرفته از نام نوعی پرنده شکاری است.
در منابع تاریخی پیش از اسلام از این شهر با نام ماذپَهرَگ (مادپهله) یاد شده‌است. تلفظ این کلمه در دوران پس از اسلام به صورت ماینه‌هره یا ماینه‌هره‌ج درآمد. این نام از دو جزء ماد/مای/مایه‌ن/مایان و پهله ساخته شده‌است. در دوران کنونی نیز نام ماد و مایان همچنان به کوه مایان‌کوه که شهر سنقر در دامنۀ آن قرار دارد اطلاق می‌شود. واژۀ پهله نیز در نام منطقه و طایفۀ فه‌یله‌کوڕی به جای مانده‌است.
مردم شهرستان سنقر به زبان های کردی جنوبی با گویش کلیایی و زبان ترکی با گویش سنقری صحبت می‌کنند.https://www.iranicaonline.org/articles/turkic-languages-overview مردم روستاهای اطراف بیشتر به کار کشاورزی و یا دامداری مشغول هستند. .
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت سنقر ۴۴٬۲۵۶ نفر (۱۳٬۹۹۶ خانوار) بوده‌است.
شهر سُنقر و کُلیایی در جلگه همواری واقع شده و اطراف آن را رودخانه، سبزه‌زار، باغات و بیشه‌زار و کوه‌های دالاخانی (به معنی آشیانه عقاب‌ها) مادیان کوه؛ کمر زرد، بوسوار، زن مرد و… فراگرفته است که تا اواخر تابستان از برف زمستانی پوشیده‌است.
باغ‌های زیادی در اطراف شهر سنقر وجود دارند که می‌توان به باغات اوچ‌دیرمان ، مجموعه باغ‌های انگورارگانیک روستای سهنله ، سراب سنقر و باغ‌های بسیار زیاد دیگری اشاره کرد که زیبایی خاصی به سنقر بخشیده‌اند.
بقعه تاریخی مالک(آرامگاه مالک)، سراب (سراب گزنهله)، کوه دالاخانی که در تمام فصول پذیرای کوهنوردان حرفه‌ای و عموم مردم می‌باشد، منطقهٔ خان امیران در جنوب سنقر (روبروی روستای زنگنه) که مشتمل بر بقایای روستای قدیمی خان امیران و نیز چشمهٔ خروشان آن در دامنهٔ کوه می‌باشد و همچنین غارآهکی در دامنهٔ کوه دالاخانی که اخیراً کشف شده‌است و با عمق دسترسی به اندازهٔ ۱۵۰ متر که به می‌توان آن را جزو ۵ غارعمودی ایران به‌شمار آورد، از مهمترین گردشگاه‌ها و جاذبه‌های سنقر به‌شمار می‌آیند.
آزادراه همدان سنقر کرمانشاه (که ادامه آزادراه ساوه همدان است) تنها امید خارج شدن سنقر از حالت بن بست، و شروع پیشرفت و آبادانی این شهرستان است. به دليل اهميت ايجاد مسيري مناسب جهت اتصال استانهاي مرکزي به غرب کشور و کاهش بار ترافيکي و تصادفات، مطالعات کارشناسي احداث پروژه ملي آزادراه همدان-سنقر-كرمانشاه به طول 206 کیلومتر در سال 91 در دستور کار قرار گرفت. همان زمان به تصويب معاونت برنامه ريزي و اقتصاد وزارت راه و شهر سازي رسيد و نهايتا بهمن ماه سال 93 با اخذ مجوز از هيأت دولت، تصميم بر اين شد با همكاري سرمايه گذار، احداث اين پروژه ملي، عملياتي شود. همان زمان كليه پارامتر هاي فني و خصوصي و اقتصادي و ملاحضات پدافند غير عامل و زيست محيطي در مصوبه كميسيون ماده 215 و در دبيرخانه آن كميسيون به ثبت رسيد و مدت زمان ساخت در صورت تأمين اعتبار سه سال تخمين زده شد، و از همه مهمتر توانست امضای مجمع نمایندگان 5 استان کردستان ، همدان ، کرمانشاه ، زنجان و ایلام را جمع آوری کند که این آزادراه از سنقر عبور کند.آزاد راه همدان - سنقر- كرمانشاه سه سال ديگر افتتاح مي شود آزاد راه همدان - سنقر- كرمانشاه سه سال ديگر افتتاح مي شودتا اینکه سال ۹۶ نمایندگان مجلس تغییر مسیر آزاد راه به کنگاور را در لایحه بودجه ۹۷ گنجاندند و برای آن ردیف بودجه مشخص تصویب کردند.
شهر سنقر فاقد سالن سینما است. با این وجود در قالب طرح سینما روشن از سال ۱۳۹۴ امکانات نمایش فیلم در آمفی تئاتر مجتمع فرهنگی ادارۀ فرهنگ وارشاد اسلامی سنقر فراهم آمده‌است. نمایش فیلم در این مجتمع فرهنگی از روز ۱۲ دی ۱۳۹۴ با اکران فیلم جامه‌دران آغاز شد.ادارۀ کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان کرمانشاه: "آغاز به کار طرح سینما روشن در شهرستان سنقر و کلیایی"، نوشته‌شده در ۱۹ دی ۱۳۹۴؛ بازدید در ۱۱ مرداد ۱۴۰۰.
لُر قومی ایرانی است که در غرب و جنوب غربی ایران زندگی می‌کنند. زبان لری خویشاوند نزدیک زبان فارسی و به همراه فارسی از دسته جنوب باختری زبان‌های ایرانی است. ویژگی‌های زبان لری نشان می‌دهد که چیرگی زبان‌های ایرانی در منطقه کنونی لرستان در دیرینه‌شناسی باستان بیشتر از سوی ناحیه پارس صورت گرفته نه از سوی ناحیه ماد.Yar-Shater, Ehsan. 1982. Encyclopaedia Iranica. London: Routledge & Kegan Paul. V, p. 617a.
گویش‌های زبان لری نزدیک‌ترین گویش‌های ایرانی به زبان فارسی هستند.Iranica: IRAN vi. IRANIAN LANGUAGES AND SCRIPTS (2) Documentation زبان لری همانند زبان فارسی نواده‌ای از زبان پارسی میانه است و واژه‌های آن همانندی بسیاری با فارسی دارد.Erik John Anonby , Update on Luri: How many languages? Journal of the Royal Asiatic Society (Third Series) , Volume 13 , Issue 02 , Jul 2003 , pp 171-197 ریشه زبان‌های ایرانی لری (بختیاری، خرم‌آبادی) مانند زبان فارسی به پارسی میانه (زبان ساسانیان) و از طریق پارسی میانه به پارسی باستان (زبان هخامنشیان) برمی‌گردد. برخی اقوام لر کوچک در قرن دوازدهم هجری شمسی از نواحی کردنشین عراق کوچ کرده و در لرستان ساکن شدند. برخی گویش‌های زبان لری مانند لری خرم‌آبادی نیز تحت تأثیر زبان کردی قرار گرفته‌اند اما لرها مردمانی هستند که از نظر قومی جزئی از مردم کرد به‌شمار نمی‌آیندمصطفی تقوی مقدم در کتاب دیرینه‌شناسی سیاسی کهگیلویه، تهران: مؤسسه مطالعات دیرینه‌شناسی معاصر ایران، ۱۳۷۷. ص۴۰. و خویشاوندی لرها با مردمان کردتبار تنها در ایرانی بودنشان است.
لُرها آمیزه‌ای از قبایل ایرانی مهاجر از آسیای میانه و قبایل قبل از آریایی ساکن در غرب ایران، مانند کاسی‌ها، لولوبی‌ها و عیلامی‌ها هستند. بر مبنای مطابقت و مشابهت جغرافیایی و شواهد باستان‌شناسی، برخی تاریخدانان، لرها را بقایای عیلامیان می‌دانند که پس از سلطه آریایی‌ها، دچار تغییرات زبانی شده‌اند. والتر هینتس احتمال اینکه عیلامی‌های باستان اقوامی پروتو یا اجداد لرهای امروزی باشند را کم می‌دانسته‌است. شواهد موجود اشاره به فلزکاری لرستان از هزاره چهارم پیش از میلاد دارد. مجموعه اشیای فلزی منسوب به لرستان از نیمه قرن گذشته توسط محققین و پژوهشگران مختلف بسیار مورد توجه قرار گرفته‌است. پژوهشگران، هنر مفرغ‌کاری لرستان را نتیجه کارهای ساده‌ای می‌دانند که بیان‌کننده چندین قرن انقلاب مادی ملتی کشاورز و مبارز است.Moorey, P.R.S. 1974b. Ancient Bronzes from Luristan. London, British
Museum Publications.Haernick E. and B. Overlaet 1999. Luristan Excavation Documents Volume
III: Djub-i Gauhar and Gul Khanan Murdah Iron Age III Graveyards in
the AvianPlain. In: Acta Iranica, 36. 3ieme série, vol. XXII.Moshtagh Khorasani, M. 2006. Arms and Armor from Iran: The Bronze Age
to the End of the Qajar Period. Tübingen, Legat Publishers. جرج کامرون و توین‌بی هر دو معتقدند که سرزمین اصلی و موروثی دودمان هخامنشیان منطقة پارسواش در بخش علیای رود کرخه (در جنوب ماد و شمال دشت عیلام) بود (توین بی، ۱۳۷۹٬۷۵) که این منطقه با منطقه بالاگریوه در جنوب لرستان کنونی در تطابق است. سیدنی اسمیت نیز می‌نویسد: «چیش پیش (جد کوروش) قلمرو موروثی خود، پارسواش، واقع در لرستان را همراه با انشان که در اوایل حکومت خود به دست آورده بود، سهم پسر بزرگ‌ترش، کوروش اول کرد و پارسای جدید را به پسر کوچک‌ترش داد.» حمله اعراب به ایران تأثیر بسیاری در فرهنگ و آداب مردم این کشور بر جای گذاشت و این تأثیر شامل منطقه لرستان نیز شد. مردم لر به هر حال توانستند زبان و بسیاری از آداب و رسوم خود را حفظ کنند. در دوران حکومت صفویان دو ایالت جز ایالت‌های لرنشین بودند. این دو ایالت شامل لرستان به مرکزیت خرم‌آباد و کهگیلویه به مرکزیت بهبهان بود. در این دوره ایالت‌های لرستان و کهگیلویه دارای والیانی مستقل بودند. والیان لرستان فیلی در سال ۱۰۰۶ هجری قمری به دستور شاه عباس حاکم پشتکوه و پیشکوه شدند و تا دوران قاجار بر این منطقه حکمرانی کردند. لرستان در دوره زندیان نیز به عنوان یکی از ایالت‌های ایران دارای والی مستقل بود.
پس از به قدرت رسیدن قاجارها، آقامحمدخان به دلیل کینه‌ای که از زمان حکومت زندیان نسبت به مردم لر داشت، دست به تغییرات بسیاری در منطقه لرستان زد. از جمله اقدامات آقامحمدخان می‌توان به کوچاندن اجباری اقوام لر به قزوین اشاره کرد. همچنین فتحعلی شاه حکومت والیان لرستان را به پشتکوه محدود کرد و تا سال ۱۳۰۷ در آن منطقه حکمرانی کردند اما پس از تصرف پشتکوه توسط نیروهای دولتی غلامرضاخان آخرین والی لرستان به عراق رفت. پس از آقامحمدخان، فتحعلی شاه به تجزیه لرستان ادامه داد و در راستای این سیاست، پشتکوه (ایلام) را از منطقه لرستان جدا کرد و از آن پس لرستان به صورت مستقیم زیر نظر قاجار و فرستادگان آن که اغلب شاهزادگان بودند، اداره شد. لرستان در این دوره به دلیل سیاست‌های قاجار دچار ناامنی و هرج و مرج شد، اقوام مختلف لر با یکدیگر به ستیز برخاستند و بسیاری از آن‌ها مجدداً به کوچ نشینی روی آوردند.امان الاهی بهاروند، سکندر. "قوم لر". تهران: آتیه، ۱۳۹۳
ولادیمیر مینورسکی شرق‌شناس بزرگ لرها را به ۴ دسته تقسیم کرده‌است.http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/lur-COM_0587?s.num=0&s.q=lur%7Cولادمیر
بر اساس دانشنامه ایرانیکا در لرستان طوایف کرد و لر با هم مختلط شده‌اند و در کنار هم زندگی می‌کنند.TĀBAKĀN-E LORESTĀN, rulers of Lorestān, part of the Zagros highlands of southwestern Iran in the later middle ages. Lorestān had a mixed population of Lors (q.v.), Kurds, and othershttp://www.iranicaonline.org/articles/atabakan-e-lorestan برخی اقوام لر کوچک در قرن دوازدهم هجری شمسی از نواحی موصل عراق کوچ کرده و در لرستان ساکن شدند. برخی گویش‌های زبان لری مانند لری خرم‌آبادی نیز تحت تأثیر زبان کردی قرار گرفته‌اند. مصطفی تقوی مقدم معتقد است لرها از نظر قومی جزئی از مردم کرد به‌شمار نمی‌آیند و خویشاوندی لرها با مردمان کردتبار را تنها در ایرانی بودنشان می‌داند. علی‌اکبر دهخدا در توصیف لر کوچک می‌گوید:«طوایف لر کوچک قبایلی بودند از کردان آسیای صغیر و لران ایرانی که در حدود بین عراق عجم و عراق عرب ییلاق و قشلاق می‌کردند و خراج خود را به دیوان بغداد می‌دادند.»
یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های سیاسی مردم لر در سده گذشته مشارکت در انقلاب مشروطه ایران بوده‌است. طرفداری مردم لر و به خصوص ایل بختیاری نقش پررنگی در پیروزی انقلاب مشروطه داشته‌است. با آغاز تیرماه ۱۲۸۸ شمسی، قوای سردار اسعد به قم و قوای سپهدار به ینگی امام رسیدند. در مقابل سعدالدوله قوایی به فرماندهی امیر مفخم بختیاری به سمت کرج فرستاد. مجاهدین بختیاری با حرکت به سوی تهران و با همراهی مجاهدین شمال به فرماندهی سپهدار اعظم که در نزدیکی تهران به هم پیوستند، پس از شکست مقاومت نیروهای استبداد صغیر موفق به فتح تهران و شکست استبداد صغیر شدند.
هنگام به سلطنت رسیدن رضاشاه، کشور دستخوش ناآرامی‌هایی بود. مناطق عرب‌نشین تحت نفوذ شیخ خزعل،کسروی: ملی‌گرای وحدت‌انگار، بی‌بی‌سی فارسی مناطق کردنشین شمال غربی توسط اسماعیل آقا سیمیتقو و یاغی‌گری چند تن از خوانین لر و اتحاد با شیخ خزعل در مقابل حکومت مرکزی، کسروی، احمد، «تاریخ هیجده ساله آذربایجان: بازمانده تاریخ مشروطه ایران»، ص ۸۳۳. جمهوری جنگل در شمال و… موجب عدم یکپارچگی و در معرض تجزیه شدن ایران بودند. یکی از این ناآرامی‌ها، یاغی‌گری و راهزنی عشایر در لرستان بود.http://yaftenews.ir/notes/cultural/4357-alexa-google-yahoo1953.html نقدی بر کتاب رضاشاه و جنگ‌های لرستان: تاریخ را باید در زمان خودش خواند.
در سال ۱۳۰۲ نیروهای دولتی و عشایر لر در فاصله میان شهرهای بروجرد و خرم‌آباد وارد نبرد شدند. قوای عشایر متشکل از طوایف ایل بیرانوند، سگوند، پاپی و چگنی بودند و درگیری‌ها در مهر سال ۱۳۰۲ آغاز شد ولی تا پایان آذر همان سال نیروهای دولتی توانستند خرم‌آباد را محاصره و آن را به کنترل درآورند. پس از آن عفو عمومی اعلام شد و از عشایر خواسته شد سلاح‌های خود را تحویل دهند ولی چند تن از سران عشایر که تسلیم شده بودند، دستگیر و اعدام شدند. با اعدام سران عشایر درگیری‌ها در بهار ۱۳۰۳ و با بازگشت عشایر از شمال خوزستان از سرگرفته شد و تا ۹ اردیبهشت همان سال ادامه داشت در نهایت و در تاریخ ۱۵ خرداد ۱۳۰۳ نیروهای دولتی با بمباران مواضع عشایر موفق به ورود به خرم‌آباد و شکست دادن کامل عشایر لر شدند!در این سال سپهبد محمد شاه‌بختی فرماندهی تیپ پیاده لشکر غرب را بر عهده داشت. علی‌رغم اینکه احمدی خواهان سرکوب بیشتر عشایر بود، شاه‌بختی در پی دفاع از مواضع نیروهای حکومتی بود. سرانجام، در ۹ اردیبهشت همان سال در حالی که امیراحمدی فرماندهی را بر عهده داشت، خرم‌آباد مورد حمله نیروهای دولتی قرار گرفت و پس از یک رشته درگیری میان عشایر لر و نیروهای حکومت مرکزی در ۱۵ خرداد ۱۳۰۳ بار دیگر خرم‌آباد توسط نیروهای دولتی تصرف شد. امیراحمدی پس از پیروزی در پی سرکوب بیشتر عشایر لر بود، اما رضاشاه در تاریخ ۱۹ مرداد همان سال با ارسال تلگرافی دستور اعلام عفو عمومی را صادر کرد.
معنی واژه "لر" به درستی مشخص نیست. ابن حوقل در سفرنامه خود لر را یک شهر جز خوزستان معرفی کرده است که اسم شهر بر ساکنان آن تحمیل شد.سفرنامه ابن حوقل: ایران در صورة الارض_ابوالقاسم محمد بن حوقل _ترجمه اهتمام جعفر شعار حمدالله مستوفی نیز در خصوص اسم لر می‌گوید که لر روستایی بود که ساکنان آنرا لر خواندند. مستوفی می‌گوید که در "زبده التواریخ" آمده‌است: «وقوع (این نام بدان) قوم بوجهی گویند از آن است که در ولایت مانرود دهی است که آن را کرد خوانند و در آن حدود بندی است که آن را به زبان لری کول خوانند و در آن بند موضعی است که آن را لر خوانند؛ چون اصل ایشان از آن موضع خواسته ایشان را لر خوانند. وجه دوم آن است که به زبان لری کوه پُردرخت را لِر گویند و بسبب ثقالت راء کسرهٔ لام با ضمه کردند و لر گفتند و وجه سوم اینکه این خاندان از نسل شخصی‌اند که او لر نام داشته و قول اول درست‌تر می‌نماید.»
واژهٔ "کُرد" در دوران دیرینه شناسیِ پس از حمله اعراب به ایران به معنای رمه گردانان و کوچ‌نشینان ایرانی‌تبار فلات ایران به کار رفته‌است و معنای قومی ویژه نمی‌داده‌است.V. Minorsky, Encyclopedia of Islam: "We thus find that about the period of the Arab conquest a single ethnic term Kurd (plur. Akrād) was beginning to be applied to an amalgamation of Iranian or iranicised tribes. ,"Kurds "in Encyclopaedia of Islam". Edited by: P. Bearman , Th. Bianquis , C.E. Bosworth , E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2007. Brill Online. accessed 2007.عبدالله شهبازی، پیشگفتارای بر شناخت ایلات و عشایر، تهران: نشر نی، ۱۳۶۹، صص ۸۷–۱۱۸.Martin van Bruinessen, "The ethnic identity of the Kurds" , in: Ethnic groups in the Republic of Turkey, compiled and edited by Peter Alford Andrews with Rüdiger Benninghaus [=Beihefte zum Tübinger Atlas des Vorderen Orients, Reihe B, Nr.60]. Wiesbaden: Dr. Ludwich Reichert, 1989, pp. 613-21. excerpt: "The ethnic label"Kurd "is first encountered in Arabic sources from the first centuries of the Islamic era; it seemed to refer to a specific variety of pastoral nomadism, and possibly to a set of political units, rather than to a linguistic group: once or twice,"Arabic Kurds "are mentioned. By the 10th century, the term appears to denote nomadic and/or transhumant groups speaking an Iranian language and mainly inhabiting the mountainous areas to the South of Lake Van and Lake Urmia, with some offshoots in the Caucasus...If there was a Kurdish speaking subjected peasantry at that time, the term was not yet used to include them."[Wladimir Iwanov:"The term Kurd in the middle ages was applied to all nomads of Iranian origin".(Wladimir Ivanon, "The Gabrdi dialect spoken by the Zoroastrians of Persia", Published by G. Bardim 1940. pg 42)David Mackenzie: "If we take a leap forward to the Arab conquest we find that the name Kurd has taken a new meaning becoming practically synonmous with 'nomad', if nothing more pejorative" D.N. Mackenzie, "The Origin of Kurdish", Transactions of Philological Society, 1961, pp 68-86Richard Frye,"The Golden age of Persia", Phoneix Press, 1975. Second Impression December 2003. pp 111: "Tribes always have been a feature of Persian history, but the sources are extremly scant in reference to them since
عشایر لر ایران به سه دسته، ۱-لر بزرگ ۲-ممسنی ۳-لر کوچک تقسیم می‌شود. عشایر فیلی در نزدیکی خرم‌آباد، که بخش‌هایی از آن به‌طور فصلی به جایی با فاصله سه روز پیاده‌روی تا بغداد مهاجرت کردند.The first category comprises two main and some other groups. One main group is the Lor, made up of four tribes: the Feylī near Ḵorramābād, whose sections migrated seasonally to within three days march from Baghdad; the Lak and Zand, whose winter quarters were in the mountains of ʿErāq (-e ʿAǰam) up to the domain of ʿAlī Šokr; the Baḵtīārī, who lived in ʿErāq (-e ʿAǰam) between Kūh-e Gīlū (= Kūhgīlūya), Behbahān, and Šūštar; and the Mamaysanī (= Mamasanī), who lived in Fārs. The other main group in this category consists of the Kurdish tribes: the Garrūs; the Kalhor; the Mokrī, whose abode stretched from Hamadān to the border of the Marāḡa district; and the Zaʿfarānlū, Saʿdānlū, Kavānlū, and Davānlū Kurds in the north of Khorasan. The remaining groups said in the document to be of Iranian origin are the Jalāyer around Marv-e Šāhīān, the Qarāʾī between Torbat (-e Ḥaydarīya) and (Torbat-e) Jām, the Langar, and the Jolāʾī. (In the other sources the Jalāyer and the Qarāʾī are counted as Turks).
قوم لر دارای تقسیم‌بندی‌های زیادی است که در مهم‌ترین و کلی‌ترین تقسیم‌بندی به دو شاخه لر بزرگ و لر کوچک تقسیم می‌شود.
مردم لر دارای پراکندگی در مناطق غرب و جنوب غربی ایران هستند. مناطق زیر طبق دانشنامه ایرانیکا مناطقی است که عشایر لر در آن ییلاق و قشلاق کرده یا یکجانشین شده‌اند.گروه کوچکی از پشتو زبان‌های شرق افغانستان بختیاری نام دارند. این گروه هیچ ارتباطی با بختیاری‌های ساکن ایران ندارند.
گویش‌های زبان لری نزدیک‌ترین گویش‌های ایرانی به زبان فارسی هستند. زبان لری همانند زبان فارسی نواده‌ای از زبان پارسی میانه است و واژه‌های آن همانندی بسیاری با فارسی دارد. زبان لری نزدیک‌ترین زبان زنده به پارسی میانه و پارسی باستان است.C.S. Coon, "Iran:Demography and Ethnography" in "Encyclopaedia of Islam", Volume IV, E. J. Brill, pp 10,8. ریشه زبان لری به پارسی میانه (پهلوی ساسانی) و از طریق پارسی میانه به پارسی باستان (زبان هخامنشیان) برمی‌گردد. ویژگی‌های زبان لری نشان می‌دهد که چیرگی زبان‌های ایرانی در منطقه کنونی لرستان در تاریخ باستان از سوی ناحیه پارس صورت گرفته و نه از سوی ناحیه ماد.Yar-Shater, Ehsan. 1982. Encyclopædia Iranica. London: Routledge & Kegan Paul. V, p. 617aHoutsma, M. T. , 1987. E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936. Published by BRILL. Lur. p. 41. (and p. 281) ISBN 90-04-08265-4, ISBN 978-90-04-08265-6 زبان‌شناسانی دیگر لری را یک پیوستار زبانی از گویش‌های ایرانی جنوب غربی با گونه‌های فارسی و کردی از یک ریشه دانسته‌اند. سکندر امان‌اللهی دربارهٔ زبان مردم لرستان می‌گوید: «بیشتر لرهای لرستان به گویش ایرانی که به نام لری شناخته می‌شود سخن می‌گویند با این حال نزدیک به نصف لرهای استان لرستان به لکی، گویش دیگر ایرانی سخن می‌گویند. زبان لری به فارسی نزدیک تر است درحالی که لکی به کردی نزدیک تر می‌باشد.»
دانشنامه ایرانیکا جغرافیای گویش‌وران زبان لری را از جنوب استان همدان (حداقل از نهاوند به سمت جنوب) تا خوزستان و استان فارس بیان می‌کند. پراکندگی گویش‌وران لر در امتداد رشته کوه زاگرس در غرب کشور ایران و به‌طور دقیق‌تر از زاگرس میانی تا سواحل خلیج فارس و در غرب تا حدود بین‌النهرین و دربردارندهٔ گویش‌های بسیار متعدد از گویش‌های ممسنی، بختیاری، گناوه و دیلم، کهگیلویه و بویراحمد، لری خرم‌آبادی است. در واقع لری خرم‌آبادی متداول‌ترین گویش در میان لر کوچک و لری بختیاری متداول‌ترین گویش در میان گویش‌های جنوبی (لر بزرگ) محسوب می‌شوند. بیشترین جمعیت گویش‌وران لر در استان‌های لرستان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد و خوزستان است اما جمعیت قابل ملاحظه‌ای از لر زبان‌ها در مناطقی از جنوب همدان، شمال بوشهر، جنوب ایلام ، غرب فارس و غرب اصفهان ساکن هستند. اما برخی از لر زبان‌ها در مناطقی از ایران پراکنده‌اند که علت این پراکندگی به‌طور عمده مسائل سیاسی به خصوص در زمان حکومت رضاشاه پهلوی صورت گرفته و از آن جمله می‌توان به لر زبان‌هایی که به استان‌های قزوین، قم و کرمان تبعید شده و هم‌اکنون بخشی از گویش‌وران لر به‌شمار می‌آیند، اشاره کرد.
لرها پیش از حکومت صفوی به تشیع روی آورده بودند. در کتاب عالم آرای صفوی آمده: