moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
هنریک ساموئل نیبرگ عقیده دارد که در ساخت‌های بنیادین آیین هخامنشیان هیچ‌یک از ویژگی‌های اساسی آیین زرتشت دیده‌نمی‌شود. او می‌نویسد، زمینهٔ بنیادین دین هخامنشیان، آیین کهن آریایی است اما در دین آن‌ها نو آفرینی در آیین کهن دیده می‌شود و دین آنان چیزی نو در تاریخ دین ایرانی و آریائی است. این سومین سازمان دینی بزرگ در کنار دین میترا و دین مغان مادی قبل از گسترش دین زرتشت است، روح این دین بیش از همه به دین میترا نزدیک بود. از خصوصیات آن اینست که هیچ روح پیغمبرانه‌ای به هر گونه که مفهوم پیغمبر را تصور کنیم، تأثیر خود را در این دین به جای نگذاشته‌است. این دین یک دین سیاسی است که از سوی شاهان بزرگ و برای شاهان بزرگ آفریده شده‌است. مفهوم‌های بنیادین این دین به این صورت باز شناخته می‌شوند که اهورامزدا خدای آسمانی بر همه چیز توانا و دانا و آفرینندهٔ آسمان و زمین به صورت تک‌خداگزینی (هنوتئیسم) است به این معنی که خداوندی برتر از همهٔ خدایان دیگر قرار گرفته‌است. شاهنشاه نمایندهٔ پیدای اهورامزدا در روی زمین است.
این دین دارای پیشگوی و غیبگوی و سحر و جادوی ویژهٔ خود بود اما از نظر ورزش‌های مربوط به حالت خلسه بدون تردید جای چندانی نداشت. تحریکات غیرعادی و پرواز روان که انسان چندان با رغبت دست از آن‌ها نمی‌کشد، در یک هستی ساده جستجو می‌شد.
امیل بنونیست در زرتشتی ندانستن هخامنشیان پیشروی دیگر محققان بوده‌است. او در کتاب، "دین ایرانی" نوشته‌است: با توجه به روایات مورخان یونانی و سنگ‌نبشته‌های باقی‌مانده از زمان هخامنشیان هم از نظر باورها و عقاید و هم از نظر مراسم با آیین کهن ایرانی مطابقت دارد، آیینی که در ضمن پرستش اهورامزدا، ایزدان متعدد و نیروهای طبیعت نیز پرستش می‌شدند. این آیین به باورهای ودایی بیشتر از آیین زرتشت نزدیک است. او می‌نویسد: «همه عنصرهای مثبتی که احتمال می‌رفت گواهی بر یکسان بودن دین هخامنشیان و دین زرتشتی گواهی عرضه کنند یکی پس از دیگری متفاوت و ناسازگار از کار درآمدند.»
در آثار آرتور کریستنسن تغییر عقیدهٔ او در مورد آیین هخامنشیان دیده می‌شود. کریستنسن نخست هخامنشیان را زرتشتی می‌دانسته‌است و در کتاب مزداپرستی در ایران قدیم آورده‌است که «قبایل ایرانی که آیین زرتشت را پذیرفته بودند، در اراضی ایران پراکنده شدند و چون مشرق و مغرب این کشور را صحاری مرکزی آن از یکدیگر جدا می‌سازد، قبایل ماد و پارس که به جانب مغرب پیش آمده بودند تقریباً از نظر همکیشان خود، که در مشرق باقی‌مانده بودند، از نظر محو شدند. تکلم به زبانی که تقریباً نزدیک به زبان زرتشت باشد، خاص مردم مشرق بود و در همین قسمت است که قدرت انقلابی دین زرتشت بیشتر زنده مانده بود.» بعدها کریستنسن نظریه قبلی خود را رها کرده و نوشته‌است قبول این نظریه که کیش زرتشتی پیش از مهاجرت بزرگ قبایل ایرانی منتشر شده، و مادها و پارسیان هنگامی که در نیمهٔ اول قرن نهم پیش از میلاد یا دیرتر شروع به حرکت به طرف ممالک غرب کرده بودند دین زرتشتی داشتند و بعدها در نتیجه دوری قبایل از یکدیگر صورت‌های متفاوت دین زرتشتی تکامل است از نظر اینکه زمان زرتشت را زمانی مؤخر از هزار سال پیش از میلاد مسیح دانسته می‌شود، مشکل است. اکنون نظریه بنونیست قانع‌کننده‌تر به نظر می‌آید. آیین هخامنشیان زرتشتی نیست بلکه آیین قدیم ایرانی است.
عبدالحسین زرین‌کوب می‌نویسد: دوران هخامنشی نه مغان دین زرتشتی داشتند و نه خانوادهٔ سلطنتی و با توجه به نقشی که مغان در اجرای مراسم مذهبی پارسی‌ها داشتند و با در نظر گرفتن این نکته که آیین خاندان هخامنشی ممکن نیست با عقاید طبقات عامه طوایف پارسی مغایرت واقعی داشته‌باشد، پیداست که درین ادوار هنوز دین زرتشتی در بین پارسی‌ها نفوذ نداشته‌است.
ماریان موله بر این باور است که برخلاف برخی همانندی‌ها، چشم‌انداز نظام‌های هخامنشی و گاهانی به کلی از هم متفاوت بوده‌اند. نظام نخست مفهوم سلطنت و اساس نظام دوم مفهوم باروری بوده‌است.
بسیاری از پژوهشگران نیز به وجود پژواک آموزه‌ها و آداب زرتشتی در سنگ نبشته‌های هخامنشی و منابع باستانی باور دارند: مری بویس، کای بار، کارل کولمن، جرج کامرون، ایگور دیاکونوف، ولادیسلاو دولبا، کارل فریدریش گلدنر، ایلیا گرشویچ، ارنست هرتسفلد، جان هینلز، رولاند کنت، هایدماری کخ، جیمز هوپ مولتن، آلبرت اومستد و یوزف ویزه‌هوفر هرمان لومل، رابرت چارلز زینر از جمله این پژوهشگران هستند.
مری بویس که به تفکیک دقیق تعالیم گات‌ها یعنی آموزه‌های خود زرتشت با اوستای نو و حتی آیین کهن آریایی اعتقادی ندارد و هخامنشیان را به‌طور کلی پیرو زرتشت می‌داند. بویس در مورد حذف شدگی نام زرتشت از کتیبه‌های سلطنتی نوشته‌است: «همین حذف‌شدگی عجیب و شگفت‌انگیز در سنگ‌نبشته‌های سلطنتی ساسانی و حتی در سنگ‌نبشته‌های کرتیر هم وجود دارد.» به این ترتیب او عقیده دارد که از آنجائیکه هیچ‌کس در زرتشتی بودن ساسانیان شکی ندارد، نبودن نام زرتشت در سنگ‌نبشته‌ها دلیل بر زرتشتی نبودن هخامنشیان نیست. با توجه به اینکه هخامنشیان به خاک سپرده می‌شدند و چنان‌که در دین زرتشتی رسم بود در فضای باز رها نمی‌شدند بویس عقیده دارد که رسم نهادن جسد در فضای باز به تدریج در دین زرتشتی پذیرفته شده‌است و به این موضوع توجه می‌کند که در هر حال پادشاه هخامنشی در امر تدفین خود از آلودن عنصرهای مقدس احتراز می‌کرده‌اند.
دیاکونوف: تأکید دارد که پادشاهان هخامنشی پیرو اوستای نو بودند.
ایلیا گرشویچ، محمد داندامایف، واسیلی آبایفآلبرت اومستد، ویل دورانت، یوهانس هرتل و جرج کامرون این دید سنتی را که زمان زندگی زرتشت مابین سال‌های ۶۶۰ تا ۵۸۲ پیش از میلاد بوده را، قبول دارند و پدر داریوش بزرگ، ویشتاسپ را همان کوی ویشتاسپ پشتیبان زرتشت می‌پندارند.
یوهانس هرتل نوشته‌است در دورهٔ ویشتاسپ هخامنشی زرتشت با آیین تازهٔ خود ظهور کرد و داریوش قهرمان کیش جدید شد و جنگ او با گئومات مغ تنها صورت جنگی سیاسی نداشت بلکه جنگی مذهبی میان نو مذهبان زرتشتی با مغان مادی نیز بود. هرتسفلد نیز در "کتاب زرتشت و جهان او"، شاهان نخستین هخامنشی را پیرو زرتشت نمی‌داند. هرتسفلد تنها سه پادشاه یعنی داریوش دوم، خشایارشا و اردشیر یکم را زرتشتی می‌داند.
دربارهٔ اینکه کوروش چه دینی داشت، اختلاف نظر وجود دارد. به سبب نبودن متن‌های مربوط به خود کوروش و تأثیرگذاری‌های نظرهای شخصی بر تفسیر اثرهای باقیمانده از او نمی‌توان با قاطعیت دربارهٔ باورهای دینی کوروش نظر داد.
در بابل و جاهای دیگر، مدارک فراوانی در ارتباط با تسامح و رواداری کوروش در امور دینی به‌دست آمده و هیچ نشانه‌ای از تعصب وی به دین ملی‌اش دیده نشده‌است.
اگرچه بسیاری از پژوهشگران، کوروش را زرتشتی نمی‌دانند، مری بویس قویاً استدلال می‌کند که کوروش خود یک زرتشتی بود که چنان پا جای پای نیاکان خود می‌گذارد، نیاکانی که از سدهٔ هفتم پیش از میلاد هنوز پادشاهان کوچکی در انشان بودند. او خاطرنشان می‌سازد که آتشکده‌ها و نیایشگاه‌های پاسارگاد حاکی از عمل به آیین‌های زرتشتی‌است و متن‌های یونانی نیز به عنوان شاهد آورده‌اند که مغان زرتشتی جایگاه‌های ارزنده‌ای در دربار کوروش داشته‌اند.
لوئیس هربرت گری عقیده دارد که کوروش دقیقاً پیرو آیین ایرانیان باستان قبل از گاتاهای زرتشت و بازماندهٔ آن در اوستای جدید بود و خدایانی که مورد تکریم کوروش بودند، با اهورامزدا، میترا، آذر و آناهیتا، قابل تطبیق هستند. وی معتقد است دین کوروش به آیین ارائه‌شده در اوستای جدید نزدیک بوده و دلیلی برای زرتشتی دانستن او وجود ندارد.
پژوهشگرانی نیز همچون جرج کامرون و والتر هینتس عقیده دارند که زمان زندگی زرتشت مابین سال‌های ۶۶۰ تا ۵۸۲ پیش از میلاد بوده و کوروش در این مدت، حتی با زرتشت دیدار هم داشته و پیرو دین زرتشتی بوده‌است و دلیل این استدلال را آتشدان‌های ساخته‌شده در فضای آزاد و برج نگهداری آتش در پاسارگاد می‌دانند. مکس مالوان می‌گوید که تاکنون هیچ مدرکی به‌دست نیامده که بر پایهٔ آن بتوان گفت، کوروش زرتشتی بوده‌است ولی رفتار او با آموزه‌های زرتشت و اصول دین او نقاط مشترک بسیاری دارد و شاید از دین زرتشتی تأثیر پذیرفته باشد.
از زمان اردشیر دوم (هخامنشی) (۳۵۹–۴۰۴ ق. م) نام ایزد بانوی آناهیتا در کتیبه‌ها به همراه اهورامزدا و میترا آورده شده و بیان می‌کند که به خواست اهورامزدا، ناهید و میترا کاخ آپادانا ساخته شده‌است. رومن گیرشمن در این مورد می‌نویسد پرستش آناهیتا توسط اردشیر دوم هخامنشی صورت گرفته‌است و به دستور او در معابد شوش، تخت‌جمشید، هگمتانه، بابل (دولت‌شهر)، دمشق و بلخ پیکرهٔ آناهیتا پرستش می‌شده‌است. مری بویس آغاز پرستش آناهیتا در دوره اردشیر دوم هخامنشی را نوآوری پارسی‌ها می‌داند و بیان می‌کند در شمال تخت جمشید یک مجموعه بزرگ ساختمانی موسوم به «پرستشگاه فرتداره» وجود دارد که متعلق به دوره اردشیر دوم است و احتمالاً این مجموعه یکی از بناهای شاه برای آناهیتا بوده‌است. زرین‌کوب علت توجه خاص اردشیر به آناهیتا را در روحیه تسامح نسبت به عقاید مذهبی در دوره هخامنشیان بیان کرده‌است.‏
ریچارد فرای نوشته‌است :از کتیبه‌های پادشاهان هخامنشی بر می‌آید که همهٔ آنان هستی خدایان دیگر را پذیرفته بودند حتی اگر خودشان آن‌ها را پرستش نمی‌کردند.»
مری بویس نوشته‌است: «هر توجیه نظری‌ای که در میان بوده باشد، هخامنشیان به‌طور کلی نسبت به دین‌های از پیش موجود در بین مردم تحت فرمان خویش، گونه‌ای خیراندیشی سازنده نشان می‌داده‌اند. چه بسا روحانیان زرتشتی توانسته بودند خدایان نیکوکاری را که غیر ایرانیان می‌پرستیده‌اند را نیز تجسمی از اهورامزدا به‌شمار آورند.»
لوح‌های از تخت جمشید به دست آمده که تاریخشان از سال سیزدهم تا بیست و هشتم پادشاهی داریوش متغیر است. به گفتهٔ ریچارد هلک در این لوحه‌های «نام هومبان و شیموت عیلامی در کنار اهورامزدا و میترا، اداد سامی و خدایان خاص و ناشناختهٔ دیگر دیده می‌شوند که نشان‌دهندهٔ تلفیق‌گرایی مذهبی نیست بلکه این متن‌ها گواهی می‌دهند که دیوان مالی و اداری با خدایان به گونه‌ای یکسان رفتار می‌کرده‌است.»
خانه وایزمن اکنون موزه‌ای ملی و خانه سابق حییم وایزمن، اولین رئیس‌جمهور اسرائیل و همسرش وره وایزمن است. "خانه وایزمن" در شهر رخووت، اسرائیل واقع شده‌است. طراح "خانه وایزمن" اریک مِندلسون، معمار یهودی‌تبار آلمانی بود. خانه وایزمن در سال ۱۹۳۶ میلادی، ساخته شد.Dr. Chaim Weizmann's House: History and Architecture , Weizmann Institute of Science
هم‌اکنون "خانه وایزمن" در مالکیت موسسه عالی علوم وایزمن قرار دارد.
در سال ۱۹۷۸ میلادی، "خانه وایزمن" به موزه‌ای ملی تبدیل شد و در آن وسایل، آثار هنری و کلکسیون شخصی حییم وایزمن و همسرش وره وایزمن به نمایش گذاشته شده‌است.Ruth Heiges, "Home of Chaim Weizmann elevated to museum quality", World Zionist Press Service, 5 May 2000 هم‌چنین در سال ۱۹۹۱ میلادی، پست اسرائیل، تَمبری پستی را با تصاویری از "خانه وایزمن" منتشر کرد.Stamp at www.israelphilately.org.il, accessed 13 September 2009
اریش مِندلسون معمار یهودی‌تبار آلمانی بود. وی از پیش‌گامان معماری هیجان‌نمایی در دهه ۱۹۲۰ میلادی بود.
خودروی پلیس خودرویی است به منظور کمک هرچه بیشتر به پلیس جهت گشت زنی و انجام وظائف مربوطِ در رویدادهای مجرمانه و غیرقانونی. خودروی پلیس باید سریع با شتاب و انعطاف پذیر باشد. از این خودرو جهت رسیدن هر چه سریع تر نیروهای پلیس به محل جرم و انتقال مجرمین و مظنونین استفاده می‌شود. همچنین این خودرو به منظور گشت زنی در خیابان‌ها و مناطق مختلف جهت حفظ امنیت کاربرد فراوانی دارد. طراحی خودروهای پلیس با توجه به منطقه و کشور متفاوت است. برخی خودروهای پلیس قابلیت فعالیت در نواحی شلوغ و پر ازدحام را دارند. دسته‌ای از این خودروها جهت حمل سگ های پلیس و جا به جایی جوخه‌های پلیس طراحی شده اند.
از دهه ۱۳۲۰ که خودروهای آلمانی، انگلیسی و آمریکایی به خدمت شهربانی کل کشور درآمدند تا امروز که از بنز، پژو و زانتیا برای کارهای مربوطِ استفاده می‌شود. شاید کمتر کسی به نوع خودروها و تجهیزات به کار رفته در آنها توجه کرده باشد ولی آنچه مسلم است اینکه صرف‌نظر از قدمت طولانی استفاده از خودرو در این بخش تنها ظرف چند سال اخیر شاهد ارتقای تجهیزات در این خودروها بوده‌ایم به عبارت دیگر خودروهای پلیس شاید بیش از ۶۰ سال جز به چراغ‌های گردان، بی‌سیم و بلندگو به چیز دیگری مجهز نبوده‌اند اما امروز به سیستم‌هایی نظیر دوربین‌های خودکار، دستگاه‌های GPS، لوازم تشخیص مصرف نوشابه‌های الکلی توسط رانندگان، امکانات ماهواره‌ای و رایانه‌ای تجهیز شده‌اند. در ادامه به سیر تحول این خودروها اشاره می‌کنیم.
دهه ۱۳۲۰ - مدلی از بنز قدیمی، حدود ۶۷ سال پیش یعنی در سال ۱۹۴۰ میلادی ساخته و برای به کارگیری در شهربانی روانه تهران شد.
دهه ۱۳۳۰ - فولکس‌واگن قورباغه‌ای‌شکل با دو رنگ مشکی و سفید که به یک چراغ‌گردان آبی‌رنگ و یک دستگاه بی‌سیم با برد محدود مجهز شده بود از جمله وسایل نقلیه مورد استفاده پلیس راهنمایی و رانندگی در آن زمان بود.
دهه ۱۳۳۰ - خودرو دیگری که در این دهه به کار گرفته شد، بنز بود. در این دو دهه شهربانی کل کشور تقریباً تمام دوران حکومت پهلوی اول و ابتدای دوره پهلوی دوم را با خودروهای آلمانی سپری کرد.
دهه ۱۳۴۰ - آغاز دوباره ورود خودروهای آمریکایی، دوج‌های کرنت شش‌سیلندر که حداکثر سرعت آنها به ۲۰۰ کیلومتر در ساعت می‌رسید.
دهه ۱۳۵۰ - در تمام دهه ۱۳۵۰ در کنار لندرور انگلیسی خودروهای آمریکایی بیوک، شورولت رویال و بنز۲۳۰ به کار گرفته شدند.
دهه ۱۳۵۰ - بنزهای ۲۳۰ پلیس بر روی سقف خود و در وسط آن دارای یک بلندگو بودند که با اهرمی از داخل اتاق به سمت چپ و راست حرکت می‌کرد.
دهه ۱۳۶۰ - بنز ۲۵۰ هم از جمله خودروهایی بود که در دهه‌های ۵۰ تا ۷۰ مورد استفاده پلیس قرار گرفت. این خودرو آلمانی شش سیلندر بود و با چراغ‌های افقی قادر بود ۲۰۰ کیلومتر در ساعت را بپیماید.
دهه ۱۳۷۰ - در دهه ۱۳۷۰ خودروهای شرقی مانند تویوتا کریسیدا ساخت ژاپن وارد ناوگان پلیس ایران شدند. این خودرو چهارسیلندر بود و قادر بود ۲۰۰ کیلومتر مسافت را طی یک ساعت بپیماید.
دهه ۱۳۸۰ - دهه ۱۳۸۰ عصر به کارگیری خودروهای سمند، زانتیا، پژو ۲۰۶ و بنز ۲۴۰E. خودروهایی که به ایربگ، سیستم‌های ترمز ABS و بی‌سیم‌های دوربرد و بلندگوهای پیشرفته، رایانه و امکانات ماهواره‌ای مجهز شده‌اند.
1400 - سراتو
فرودگاه بین‌المللی طرابلس (عربی: "مطار طرابلس العالمی") فرودگاهی بین‌المللی است که در شهر طرابلس، پایتخت کشور لیبی واقع شده‌است. این فرودگاه پر رفت‌وآمدترین فرودگاه بین‌المللی این کشور محسوب می‌شود.
فرودگاه بین‌المللی طرابلس، آشیانه هواپیمایی لیبی (Libyan Airlines) و آفریقا ایرویز (Afriqiyah Airways) است.
فرودگاه از سال 2011 به طور متناوب بسته شده است و تا اوایل سال 2018،به جای آن برای پروازهای به مقصد طرابلس از فرودگاه بین المللی میتیگا استفاده شده است.
این فرودگاه در اصل "فرودگاه طرابلس Castel Benito" نامیده می شد و یک فرودگاه هوایی Regia Aeronautica (نیروی هوایی ایتالیایی) بود که در سال 1934 در حومه ی جنوبی طرابلس ایتالیا ساخته شد.
در سال 1938 ایتالو بالبو، فرماندار ایتالیایی لیبی، فرودگاه هوایی نظامی را گسترش داد و فرودگاه بین المللی برای غیرنظامیان را که توسط Ala Littoria، شرکت هواپیمایی رسمی ایتالیا فعالیت می کردند، ایجاد کرد: Aeroporto di Tripoli-Castel Benito. اولین پروازهای بین المللی به رم، تونس و مالت بود. در سال 1939، یک پرواز از رم به اتیوپی و سومالی، یکی از اولین پروازهای بین قاره ای در تاریخ جهان بود.
شرکت برزیلی در سال ۲۰۰۷ میلادی، برنده مناقصه توسعه ترمینال و باند پرواز فرودگاه بین‌المللی طرابلس به مبلغ ۱٫۴۰۰ میلیون دلار شد.Brazil's business in Libya, Aljazeera Blog
مانوئل دوم ممکن است به یکی از افراد زیر اشاره نماید:
جنگ داخلی یا انقلاب ۲۰۱۱ لیبی، که با نام انقلاب ۱۷ فوریه نیز شناخته می‌شود، از اواسط فوریه سال ۲۰۱۱ میلادی، به‌دنبال بالا گرفتن اعتراضات و راهپیمایی‌های خیابانی مخالفان و سپس شورش سراسری علیه حکومت لیبی و رهبر آن، معمر قذافی آغاز شد. ادامه این خشونت‌ها همراه بود با درگیری‌ها و سرکوب‌های شدید که در نهایت در اکتبر ۲۰۱۱ میلادی با سرنگونی حکومت معمر قذافی به پایان رسید.
اعتراضات از ۱۳ ژانویه ۲۰۱۱ میلادی، در این کشور آغاز شد. این اعتراض‌ها و راهپیمایی‌ها از روز ۱۷ فوریه ۲۰۱۱ میلادی به شکلی گسترده درآمد و به یک شورش سراسری در خاک لیبی تبدیل شد. این شورش‌ها با برخوردهای خونین حاکمیت با مردم معترض همراه شد. این درگیری‌ها به تدریج همه شهرهای لیبی را فرا گرفت؛ و به جنگ‌های شهری و بین شهری، میان مخالفین و هواداران حکومت منجر شد. نیروهای مخالف حکومت، در شهر بنغازی اقدام به تشکیل دولت موقت کردند. مخالفان معمر قذافی از مناطق شرق لیبی حرکت خود را آغاز کرده و به تدریج مناطق مرکزی و غربی لیبی را نیز تحت کنترل خود گرفتند.
شورای امنیت سازمان ملل متحد با تصویب قطعنامه‌ای دارایی‌های معمر قذافی و ده نفر از نزدیکان وی را توقیف کرد و مسافرت آنان به سایر نقاط جهان را محدود ساخت. براساس این قطعنامه، مقرر شد که اقدامات معمر قذافی و نزدیکانش توسط دادگاه کیفری بین‌المللی پیگیری شود. در ۲۷ ژوئن ۲۰۱۱ میلادی دستور بازداشت معمر قذافی صادر شد. با پیشروی‌های مخالفان بیشتر شهرهای شرق کشور و نیمی از شهرهای شمال غربی به کنترل مخالفان درآمد ولی پایتخت لیبی (طرابلس) و چندین شهر دیگر در غرب کشور در دست نیروهای دولتی باقی ماند. در اوایل ماه مارس ۲۰۱۱ نیروهای دولتی شهرهای شرق لیبی از جمله بنغازی و چندین شهر دیگر را مورد هجوم توپخانه‌ای و راکتی قرار دادند. در ۱۷ مارس ۲۰۱۱ میلادی به در خواست برخی از اعضای شورای امنیت سازمان ملل، قطعنامه ۱۹۷۳ مبنی بر ایجاد یک منطقه پرواز ممنوع بر فراز لیبی به تصویب رسید. ۱۰ عضو از ۱۵ عضو شورای امنیت از تصویب این قطعنامه حمایت کردند. با تصویب این قطعنامه از ۱۹ مارس ۲۰۱۱ میلادی مداخله نظامی کشورهای غربی در جنگ داخلی لیبی توسط نیروهای نظامی ایالات متحده آمریکا، فرانسه و بریتانیا آغاز شد. در این درگیری‌ها که چندین ماه به طول انجامید، برخی از شهرها و مناطق بارها میان نیروهای دولتی و مخالفین، دست به دست شد. در پایان این درگیری‌ها در ۲۰ اوت ۲۰۱۱ میلادی عملاً مخالفان قذافی توانستند تقریباً همه شهرهای لیبی به استثنای طرابلس و سرت را در دست خود بگیرند. در ۲۲ اوت ۲۰۱۱ مخالفان معمر قذافی به طرابلس نیز نفوذ کردند و وارد میدان سبز شدند. آن‌ها در ۲۳ اوت ۲۰۱۱ توانستند با گذر از باب‌العزیزیه به محل اقامت معمر قذافی وارد شوند، ولی به رغم آنکه اکثر رسانه‌ها از حضور معمر قذافی و خانواده‌اش در طرابلس خبر می‌دادند، قذافی و خانواده‌اش در طرابلس حضور نداشتند.
سرانجام در ۲۰ اکتبر ۲۰۱۱ میلادی، شهر سرت آخرین پایگاه معمر قذافی سقوط کرد و معمر قذافی کشته شد. دولت انتقالی، پایان جنگ را اعلام کرد اما همچنان از نیروهای ناتو خواست تا یک ماه دیگر نیز به مأموریت خود در لیبی ادامه دهند.
نقش شبه نظامیانی که در این جنگ درگیر بودند و نقششان در لیبی جدید از مسایل مهم این جنگ است. برخی از آن‌ها پس از سرنگونی حکومت معمر قذافی از خلع سلاح سرباز زده و با دولت جدید همکاری نکرده‌اند. این رویدادها منجر به اقدام دولت جدید مبنی بر انحلال چنین گروه‌هایی شده‌است. این مسایل لاینحل منجر به بروز دومین جنگ داخلی لیبی شد.
در روزهای ۲۸ و ۲۹ بهمن اوج اعتراضات در بنغازی دومین شهر بزرگ لیبی بود که با پیوستن برخی از نیروهای پلیس و ارتش به معترضان کنترل بخش‌هایی از آن به دست مردم افتاد.Two policemen hanged in Libya protests Xinhua, 18 Feburary 2011
طی دو شب متوالی درگیری در طرابلس، پایتخت لیبی، جنگنده‌های نیروی هوایی لیبی در طرابلس به سوی تظاهرکنندگان شلیک کردند.بی‌بی‌سی فارسی | دویچه‌وله فارسی | یورونیوز فارسی | الجزیره انگلیسی
در روزهای ۲۸ و ۲۹ بهمن ۱۳۸۹ خورشیدی (۱۷ و ۱۸ فوریه ۲۰۱۱) اوج اعتراضات در بنغازی دومین شهر بزرگ لیبی بود که با پیوستن برخی از نیروهای پلیس و ارتش به معترضان کنترل بخش‌هایی از شهر به دست مردم افتاد. در شهر بیضا نیز معترضان با همدستی پلیس‌هایی که به یاری آن‌ها آمده‌اند، دو پلیس را اعدام کردند. گروهی از معترضان هم رئیس یک بیمارستان در حومهٔ شهر بنغازی را به قتل رساندند.
نیروهای امنیتی و تظاهرکنندگان طی دو شب متوالی در طرابلس، پایتخت لیبی نیز با یکدیگر درگیر شدند. بدنبال شتاب گرفتن ناآرامی‌ها و گسترش اعتراضات در سراسر لیبی، جنگنده‌های نیروی هوایی لیبی در طرابلس به سوی تظاهرکنندگان شلیک کردند.
در روز ۳۰ بهمن ۱۳۸۹ (۱۹ فوریه ۲۰۱۱ میلادی) تیراندازی نیروهای امنیتی لیبی به سوی یک مراسم ترحیم در شهر بنغازی دست‌کم ۱۵ کشته بر جای گذاشت. قربانیان این مراسم در حال سوگواری برای کشتگان درگیرهای اخیر بین معترضان و دولت لیبی بودند. یکی از پزشکان بیمارستان الجله در این شهر به خبرنگار الجزیره گفته بود که ۱۵ جسد و تعداد بیشماری مجروح پس از این تیراندازی به این بیمارستان آورده شده‌اند. به گفتهٔ وی در ۳ روز اخیر این بیمارستان ۴۴ جسد را تحویل گرفته و تمامی کشتگان و مجروحان از غیرنظامیان ۱۳ تا ۳۵ ساله بوده‌اند. پیش از این رویداد دیدبان حقوق بشر شمار کشتگان اعتراضات در ۳ روز اخیر را دست‌کم ۸۴ نفر گزارش کرده‌بود.Libya forces 'open fire' at funeral Aljazeera, 19 Feburary 2011
محمدعلی عبدالله، از رهبران «جبههٔ ملی برای رهایی لیبی» از مهم‌ترین گروه‌های اپوزیسیون، در ۳۰ بهمن ۱۳۸۹ خورشیدی هشدار داد: اگر جامعهٔ بین‌المللی جلوی معمر قذافی را نگیرد در ۴۸ ساعت آینده این کشور به "حمام خون" تبدیل خواهد شد. وی گفت: حکومت حتی از تأمین نیازهای بیمارستان‌ها برای درمان مجروحان خودداری می‌کند.Libyan Opposition Warns of ‘Massacre,’ Calls for Intervention Bloomberg, 19 Feburary 2011
معمر قذافی، رهبر لیبی در سحرگاه روز سه‌شنبه ۳ اسفند ۱۳۸۹ (۲۲ فوریه ۲۰۱۱ میلادی) و اندکی پس از نیمه‌های شب به مدت ۲۰ ثانیه در تلویزیون دولتی ظاهر شد و گفت: «من در طرابلس هستم و نه در ونزوئلا». وی هم‌چنین رسانه‌های بین‌المللی را که اخبار مربوط به اعتراضات سراسری در لیبی را پوشش می‌دهند، «سگ» خواند. خلبانان دو هواپیمای جنگنده نیروی هوایی لیبی که دستور بمباران هوایی معترضان را داشتند، با فرود در فرودگاهی در مالت، درخواست پناهندگی کردند. هم‌چنین بسیاری وابستگان دیپلماتیک و سفیران لیبی در سراسر جهان در انتقاد به برخوردهای خونین و خشونت‌آمیز حاکمیت با مردم معترض، از مقام خود کناره‌گیری کردند. از این میان سفارتخانه‌های لیبی در سازمان ملل متحد، لهستان، هند، اندونزی، چین، استرالیا، بنگلادش و مالزی می‌باشند.دویچه‌وله فارسی | بی‌بی‌سی فارسی
معمر قذافی بدون توجه به خواسته‌های معترضان و سربازان و سیاست‌مداران لیبی جهت کناره‌گیری از حکومت، در تلویزیون دولتی اعلام کرد: «قصد ندارم لیبی را ترک کنم و می‌خواهم همین‌جا به عنوان یک «شهید» بمیرم».
در ۳ اسفند شورای امنیت سازمان ملل متحد در بیانیه‌ای سرکوب معترضان توسط حکومت لیبی را محکوم کرد و خواستار پایان خشونت‌ها در آن کشور شد. این بیانیه در حالی صادر شد که ابراهیم دباشی، معاون سفیر لیبی در سازمان ملل متحد قذافی را به نسل‌کشی متهم کرده و خواستار محاکمهٔ او در دادگاه رسیدگی به جنایات جنگی شده بود. پس از صدور این بیانیه، دباشی از شورای امنیت انتقاد کرده و بیانیهٔ این شورا را ضعیف و ناکافی دانسته‌است. به گفتهٔ او پس از سخنرانی قذافی، در غرب لیبی حملات واحدهای ارتش وفادار به قذافی علیه غیرنظامیان آغاز شده‌است.شورای امنیت سرکوب معترضان در لیبی را محکوم کرد بی بی‌سی فارسی، ۲۳ فوریه ۲۰۱۱شورای امنیت سرکوب تظاهرکنندگان در لیبی را محکوم کرد دویچه‌وله فارسی، ۲۳ فوریه ۲۰۱۱
ژنرال عبدالفتاح یونس العبیدی، وزیر کشور لیبی - روز سه شنبه از استعفایش خبرداد و از نیروهای مسلح لیبی خواست از اعتراض‌های مردم این کشور علیه معمر قذافی حمایت کنند.
وی طی پیامی که از تلویزیون الجزیره پخش شد، گفت:
وی که لباس نظامی به تن داشت و پشت یک میز نشسته بود، صمیمیت مردم لیبی را در زمینه دستیابی به خواست‌هایشان تأیید کرده و از مسئولین رده بالای نظامی خواست ندای مردم را بشنوند.
چند روز پیش هم وزیر دادگستری لیبی در واکنش به سرکوب خشونت بار معترضین از مقامش استعفا داد و به صف مخالفان حکومت قذافی پیوست.
سفرای لیبی در کشورهای مختلف جهان از جمله آمریکا چین هند فرانسه مالزی نیز در واکنش به آنچه نسل‌کشی هموطنانشان نامیدند اعلام استعفا کردند.
.وزیر کشور لیبی به انقلابیون پیوست - Irna
معمر قذافی رهبر کشور لیبی در یک سخنرانی تلویزیونی (در ۱۸ حزیران سال ۲۰۱۱) گفت که
وی هم‌چنین از مردم لیبی خواست که به خیابان‌ها آمده و کشور را از دست شورشیان -که به زعم وی صد نفراند- نجات دهند.رادیو فردا
معمر قذافی، رهبر لیبی، در بحبوحه اعتراضات سراسری در حالی که کنترل بخش بزرگی از کشورش را از دست داده، در سخنانی اسامه بن لادن رهبر شبکه القاعده، را بانی خشونت‌های اخیر در لیبی دانست و ادعا کرد که «افراد ناشناس به جوانان لیبی مواد مخدر و قرص‌های روان‌گردان داده‌اند».قذافی مواد مخدر و القاعده را مسبب خشونت‌ها دانست، بی‌بی‌سی فارسی در طرابلس، پاۈتخت لیبی، سربازان و شبه‌نظامیان آفریقایی وفادار به سرهنگ قذافی در همه جای شهر حضور داشتند. هم‌چنین سازمان ملل متحد توافقنامه‌ای که بر اساس آن عایشه قذافی، تنها دختر رهبر لیبی، سفیر حسن نیت این سازمان شده بود را لغو کرد.Gaddafi blames al-Qaeda for revolt, Aljazeera English
در تاریخ ۷ اسفند (۲۶ فوریه ۲۰۱۱ میلادی)، شورای امنیت سازمان ملل متحد، معمر قذافی رهبر لیبی، پنج تن از فرزندان او و ده نفر از مشاوران نزدیک او را تحریم کرد. این شورا هم‌چنین خواهان محاکمه معمر قذافی در دیوان بین‌المللی کیفری شد. هر پانزده عضو شورای امنیت در نهایت بر سر ارجاع معمر قذافی به محکمه دائمی جنایت‌های جنگی به توافق رسیدند.UN slaps sanctions on Libyan regime, Aljazeera English بان کی‌مون، دبیرکل سازمان ملل متحد نیز از شورای امنیت خواسته‌بود به سرعت و به‌طور قاطع در برابر سرکوب مخالفان و «نقض جدی حقوق بشر» در لیبی واکنش نشان دهد.شورای امنیت معمر قذافی را تحریم کرد، بی‌بی‌سی فارسی
مصطفی محمد عبدالجلیل که در حمایت از اعتراضات از سمت وزارت دادگستری کناره‌گیری کرده بود در شهر بنغازی ریاست دولت موقت را بر عهده گرفت. وی در اولین موضع‌گیری خود معمر قذافی را مسئول جنایت‌های انجام شده دانست. قذافی به همراه چهار پسر خود بنام‌های سیف الاسلام، ساعدی، معتصم و خمیس در پادگان نظامی باب‌العزیزه در غرب طرابلس پناه گرفته و از آنجا حرکات نیروهای ضدمردمی را هدایت می‌کردند. از پنج پسر قذافی سیف‌العرب از پدر جدا شده و به انقلابیون پیوسته‌است. هم‌زمان با تشکیل دولت انتقالی لیبی باراک اوباما خطاب به معمر قذافی از او خواست که سریعاً قدرت را واگذار کند. وی همچنین اظهار داشت:
وزارت خزانه‌داری ایالات متحده آمریکا از مسدود کردن حداقل ۳۰ میلیارد دلار از سپرده‌های بانکی دولت لیبی خبر داد.Treasury: $۳۰ Billion In Libyan Assets Frozen, The Huffington Post
معمر قذافی، رهبر لیبی در مصاحبه با کریستین امان‌پور از شبکه ای‌بی‌سی وقوع اعتراضات در طرابلس را رد کرد و گفت که مردم کشورش عاشقش هستند. وی هم‌چنین ادعا کرد که مردم لیبی برای حفاظت از او جان خود را فدا خواهند کرد. او بار دیگر معترضان را اعضای القاعده و افراد تحت نفوذ مواد مخدر خواند و گفت کسی در لیبی مخالف او نیست.هایتل: «همه مردم من عاشقم هستند»، بی‌بی‌سی فارسی
در پی تحریم‌های یک جانبه از سوی سوئیس، ایالات متحده آمریکا و پادشاهی متحده علیه لیبی، کشورهای عضو اتحادیه اروپا با اعمال یک سلسله تحریم علیه لیبی موافقت کردند که شامل تحریم تسلیحاتی و هم‌چنین مسدود کردن دارایی‌های سرهنگ قذافی و اعضای خانواده‌اش می‌شود.قذافی: مردم لیبی عاشق من هستند، دویچه‌وله فارسی
نیروهای دریایی و زمینی آمریکایی لیبی را به محاصره خود درآوردند. «دیوید کامرون» نخست‌وزیر بریتانیا نیز احتمال روی آوردن به گزینهٔ نظامی را علیه رژیم قذافی بعید ندانسته بود. در داخل لیبی نیز قبایل «الامازقه» به انقلابیون لیبی پیوستند. مخالفان معمر قذافی بر مخالفت با هر گونه دخالت خارجی تأکید کرده بودند، اما «هیلاری کلینتون» وزیر خارجه آمریکا در سخنان امروز خود از مطرح بودن همه گزینه‌ها از جمله گزینه نظامی خبر داده بود. در تازه‌ترین مواضع آمریکا کاخ سفید، تبعید را یکی از گزینه‌های مطرح دربارهٔ دیکتاتور لیبی دانسته‌است. خوزه لوئیز زاپاترو نخست‌وزیر اسپانیا که به قطر رفته‌است، ادامه اوضاع کنونی لیبی و خشونتهای رژیم قذافی را غیرقابل تحمل دانست.دیجی آنلاین، لیبی در محاصره نظامی آمریکا قرار گرفت
نیروهای وفادار به قذافی، در سحرگاه چهارشنبه ۱۱ اسفند ۱۳۸۹ (۲ مارس ۲۰۱۱ میلادی) به شهرهای اجدابیا و بندر نفتی البریقه که دومین تأسیسات مهم نفتی لیبی در آن واقع بود و تحت کنترل مخالفان درآمده بود، حمله کردند ولی این حمله ناکام ماند. با دفع این حملات، در روز چهارشنبه ۲ مارس ۲۰۱۱ میلادی، اکثر شهرهای بزرگ شرق لیبی در کنترل مخالفان قذافی قرار گرفته بود. به این ترتیب علاوه بر شهرهای طبرق، البیضا، بنغازی و راس النوف در شرق لیبی و شهرهای مصراته، الزاویه و بن قردان در غرب لیبی که به کنترل مخالفان درآمده بود، حالا شهرهای اجدابیا و البریقه نیز به کنترل مخالفین درآمدند. از سوی دیگر نیروهای وفادار به قذافی، شهرهای سرت، وازن، نالوت و طرابلس را در کنترل خود داشتند.
با گسترش اعتراضات سراسری در لیبی، این کشور در آستانه «جنگ داخلی» قرار گرفته‌است. در برخی مناطق نبردهای خونینی میان مخالفان و نظامیان حامی معمر قذافی در جریان است. در این نبردها تاکنون صدها نفر کشته و زخمی شده‌اند. نظامیان حامی سرهنگ قذافی شهر زاویه را به محاصره خود درآورده‌اند. زاویه در ۵۰ کیلومتری طرابلس قرار دارد و پیش از این صحنه تظاهرات گسترده ضد حکومتی بوده‌است. شدیدترین نبردها در بندر نفتی «راس لانوف» و برقیه رخ داد. به گفته مخالفان، «شهر و فرودگاه شهر به دست مردم» افتاده‌است و نیروهای سرهنگ قذافی مجبور به عقب‌نشینی شده‌اند. هم‌چنین در طرابلس، پلیس با گاز اشک‌آور و شلیک گلوله صدها تظاهرکننده را متفرق کرد.دویچه‌وله فارسی | یورونیوز فارسی | بی‌بی‌سی فارسی | نیویورک تایمز
هواداران معمر قذافی، رهبر لیبی، شهرهای مهم زاویه و بندر نفتی راس لانوف را تصرف کردند. در شهر صدرا نیروهای دولتی موفق به تصرف بندرگاه و فرودگاه این شهر شدند. روز چهارشنبه پالایشگاه این شهر نیز هدف حمله هوایی نیروهای دولتی قرار گرفته بود. ژنرال جیمز کلپر، مشاور ارشد رئیس‌جمهوری آمریکا در امور اطلاعات و امنیت، گفت انتظار دارد معمر قذافی در نبردش برای ماندن در قدرت پیروز شود.BBC فارسی - جهان - نیروهای رهبر لیبی حملات سنگین به شورشیان را آغاز کردند سیف‌الاسلام قذافی قول داد شرق کشور را از دست شورشیان خارج کند.BBC News - Libya revolt as it happened: Thursday 10 March
نیروهای هوادار رهبر لیبی به پیشروی خود به سوی شرق این کشور ادامه می‌دهند و موفق به باز پس‌گیری شهرهای بسیاری از جمله بریقه بندر نفتی «رأس لانوف» شده‌اند.Libyan rebels in retreat - Africa - Al Jazeera English خبرنگار الجزیره در طبرق معتقد است آنان اکنون از موقعیت خوبی برای بازپس‌گیری بن غازی، مهم‌ترین پایگاه مخالفین برخورداراند.الجزیره انگلیسی | رادیو فردا
رسوخ هواداران قذافی به مناطق تحت کنترل شورشیان ادامه یافت. درگیریها در شهر زواره با افتادن کنترل این شهر به دست هواداران قذافی پایان یافت. نیروهای قذافی، اجدابیا، آخرین شهر قبل از بنغازی را به شدت بمباران کردند. تلویزیون لیبی از پیشنهاد عفو به شورشیان خبر داد.Gaddafi army penetrates rebel areas - Africa - Al Jazeera English
نیروهای دولتی، کنترل شهر کلیدی اجدابیا، آخرین شهر در جاده منتهی به بنغازی را بازپس گرفتند.Key town 'falls' to Gaddafi forces - Africa - Al Jazeera English
در ۱۷ مارس ۲۰۱۱ میلادی (۲۷ اسفند) شورای امنیت سازمان ملل متحد پرواز هر نوع هواپیما بر فراز آسمان لیبی را ممنوع اعلام کرده و به کشورهای دیگر اجازه داده‌است که برای اجرای این منع، برقراری آتش‌بس و دفاع از غیرنظامیان «تمام تدابیر لازم» از جمله «گزینه نظامی» را اتخاذ کنند. این قطعنامه، دومین اقدام تنبیهی شورای امنیت علیه حکومت سرهنگ معمر قذافی پس از شروع اعتراضات و شورش‌ها در لیبی است. قطعنامه شورای امنیت با ۱۰ رای موافق در برابر پنج رای ممتنع تصویب شد. روسیه، چین، آلمان، برزیل و هند به این قطعنامه رای ممتنع دادند.بی‌بی‌سی فارسی | رادیو فردا
در ۱۶ فروردین ۱۳۹۰ (۵ آوریل ۲۰۱۱ میلادی) دیوان بین‌المللی کیفری اعلام کرد «طبق شواهد رزیم قذافی پیش از گسترش اعتراضات از تونس و مصر تصمیم کشتار غیرنظامیان مخالف حکومت را گرفته بود و شلیک به غیر نظامیان تصمیمی بود که پیش از شروع اعتراضات اتخاذ شده بود.»Exclusive: Gaddafi pre-planned attacks on civilians: prosecutor , Reuters, Apr 5, 2011.
طی ماه‌ها درگیری‌های داخلی لیبی، چندین بار نیروهای دولتی بعضی شهرهای تحت کنترل مخالفین را تصرف کرده و مجدداً از آن‌ها رانده شدند. در قالب عملیات سپیده دم عروس دریا در ۲۹ مرداد ۱۳۹۰ (۲۰ اوت ۲۰۱۱ میلادی) مخالفین توانستند همه شهرهای مذکور را در دست خود بگیرند؛ و تا نزدیکی طرابلس موضع بگیرند هم‌زمان عبدالسلام جلود (نفر دوم حکومت لیبی و نخست‌وزیر قذافی) به مخالفین پیوست.
در سپیده دم این روز نیروهای انقلابی با ورود به شهر طرابلس و تصرف بیشتر بخش‌های وارد آخرین مرحله از نبرد برای حکومت نابودی معمر قذافی شدند. آنان بسرعت وارد میدان سبز شدند و در همین روز یکی از تلویزیونهای دولتی را تصرف کردند.طرابلس یک شب تاریخی را پشت سر گذاشت | euronews, اخبار جهان آنان پس از ورود به میدان سبز طرابلس نام آن را به میدان شهدا تغییر دادند.تغییر نام میدان سبز به میدان شهدا، (انگلیسی).
پس از حدود ۴۸ ساعت نبرد در طرابلس، در آخرین ساعت نخستین روز شهریور، نیروهای انقلابی وارد منطقه باب‌العزیزیه شدند و مقر معمر قذافی را تصرف کردند. همچنین مخالفان شهر راس لانوف را تصرف کرده‌اند.BBC فارسی - جهان - پوشش لحظه به لحظه نبرد طرابلس
مخالفان قذافی در ضرب‌الاجلی به نیروهای طرفدار وی تا روز شنبه ۱۲ شهریور، فرصت دادند تا تسلیم شوند.
معمر قذافی در پیامی صوتی گفت که جنگی طولانی در پیش است، وی از مردم لیبی خواست که بر ضد مخالفان بجنگند، وی همچنین افزود:
در همین حال سران ۶۰ کشور در پاریس در نشستی تحت عنوان «دوستان لیبی» برای آیندهٔ لیبی تصمیماتی همچون کمک در تأمین بودجه و آموزش پلیس این کشور گرفتند.
پلیس بین‌الملل حکم جلب رهبر لیبی، معمر قذافی و فرزندش، سیف‌الاسلام را به اتهام جنایت بر ضد بشریت و به درخواست دادگاه بین‌المللی کیفری صادر کرد.
نیروهای مخالف قذافی پس از مدتی وقفه توانستند مواضعی در نزدیکی شهر سبها را اشغال کنند. در بنی ولید پیشروی خاصی نشده‌است.BBC فارسی - خبرهای کوتاه - نیروهای مخالف قذافی مواضع حساس در سبها را 'اشغال کردند'
پس از روزها درگیری‌های سنگین، نیروهای شورای انتقالی وارد شهر سرت شدند و به سمت مرکز شهر حرکت کردند.
نیروهای دولت انتقالی توانستند پیشروی قابل توجهی در شهر سرت بکنند و دانشگاه و مرکز کنفرانس سرت را به تصرف خود درآوردند. در اطراف بنی‌ولید نیر یک شهر کوچک گرفته شد. تک تیراندازان هوادار معمر قذافی به مقاومت ادامه می‌دهند.
شهر بنی ولید سقوط کرد. نظامیان هوادار دولت انتقالی موفق به تصرف کامل این شهر شدند. سرت هنوز کامل تصرف نشده‌است.
نیروهای دولت انتقالی لیبی پس از تصرف شهر سرت و شکست نیروهای هوادار حکومت سابق، معمر قذافی رهبر پیشین لیبی و یکی از فرزندان وی، معتصم قذافی را کشتند. پس از این واقعه مردم لیبی در خیابان‌های شهرهای سرت و طرابلس، به جشن و پایکوبی پرداختند.
مصطفی عبدالجلیل، رئیس شورای ملی انتقالی لیبی در مراسمی آزادسازی لیبی و پایان جنگ را اعلام کرد. وی در این مراسم گفت:
ناتو رسماً پایان عملیات در لیبی را اعلام کرد.
در ۴ بهمن سال ۱۳۹۰ نیروهای طرفدار سرهنگ معمر قذافی شهر بنی ولید را به‌طور موقت تصرف کردند.
مانوئل دوم مگاس کومننوس (به یونانی: "Μανουήλ Β΄ Μέγας Κομνηνός"، به لاتین: M"anouēl II Megas Komnēnos") (زادهٔ پیرامون ۱۳۲۴ - درگذشتهٔ ۱۳۳۳) امپراتور امپراتوری ترابوزان به مدت ۸ ماه در ۱۳۳۲ بود. او احتمالاً پسر نامشروع آندرونیکوس سوم، امپراتور ترابوزان بود که پس از او در ژانویه ۱۳۳۲ و در سن ۸ سالگی بر تخت امپراتوری نشست.
پس از به قدرت رسیدن مانوئل، بایرام بیگ، امیر چلیبیه از خردسالی امپراتور جدید سواستفاد نمود و به ترابوزان حمله کرد. نیروهای او توانستند تا قلب کشور نیز پیش روند اما در نهایت با دادن تلفات بسیار مجبور به عقب‌نشینی شدند. اما علی‌رغم کسب این پیروزی، مانوئل کوچک و حامیانش از امنیت لازم برای باقی‌ماندن بر سر قدرت برخوردار نبودند.
جنایات آندرونیکوس سوم، پدر مانوئل، بر مردم ترابوزان چنان تأثیری گذاشته بود که باعث بروز دو دستگی میان آنان در پایتخت و حومه‌های شهرها شده بود. پایتخت‌نشینان از امپراتوری بیزانس حمایت می‌کردند و خواهان آن بودند تا باسیل کومننوس، عموی مانوئل از قسطنطنیه به ترابوزان بازگشته و حکومت را در دست گیرد. سرانجام مانوئل دوم پس از ۸ ماه حکومت از قدرت برکنار و درباریان طرفدار او نیز اعدام شدند. خود مانوئل نیز به‌دنبال شورشی که به طرفداری از او در ۱۳۳۳ اتفاق افتاده بود به فرمان عمویش در همان سال به‌قتل رسید.
به عقیده وبر عَقلانی شدن یا عُقلایی شدن فرایندی است که طی آن ذهن انسان سنتی دستخوش تغییر می‌شود. انسان سنتی انسانی است علت و معلول پدیده‌های دنیوی را اصولاً در تجربه جستجو نمی‌کند بلکه آن‌ها را به عوامل فوق طبیعی نسبت می‌دهد و به همین نسبت در سایر حوزه‌های زندگی هم به افسانه‌ها، تخیل‌ها و... معتقد است. در حوزهٔ سیاسی عقلانی‌شدن به معنی جای‌گزین شدن منابع مشروعیتی این‌جهانی به جای منابع سنتی، مانند عوامل فوق طبیعی، مذهبی و غیره، است.
در حوزه اداری عقلانی‌شدن به معنی حاکم‌شدن معیارهایی همچون شایسته‌سالاری و تخصص‌گرایی به جای روابط خانوادگی و قبیله‌ای است که در حکومت‌های پیشامدرن رایج بوده‌اند. در حوزه اقتصادی عقلانی شدن به معنی استفاده از ابزارهای کارآمد برای بیشینه‌سازی سود حاصل از فعالیت اقتصادی، بدون اعتنا به متون و احکام مقدس از هر نوع، می‌باشد. دلیرپور، ۱۳۸۹، ص ۴
یک گرایش عقلانی به سمت افزایش کارایی و بازده بدن انسان است. برای رسیدن به این هدف می توان از روش های مختلفی استفاده کرد، از جمله گرایش به ورزش منظم، رژیم غذایی، افزایش بهداشت، دارو، و تأکید بر تغذیه بهینه. و همچنین افزایش طول عمر، بدنه‌های قوی‌تر، لاغرتر و بهینه‌تر برای انجام سریع وظایف را ممکن می‌سازد.نگاه کنید به میشل فوکو: "تاریخ جنسیت" (عنوان فرعی: "مراقبت از خود، جلد ۳")، که این عقلانیت را به عنوان برآمده از ایدئولوژی‌های سرمایه‌داری در مقابل کنترل کارگران معرفی می‌کند. (یعنی در این مورد، به طور خاص، بدن آنها) برای سختی‌های تجارت و بازار. جنبه دیگر این امر حفظ سطح معینی از جذب فیزیکی است. فرآیندهایی مانند شانه کردن مو، استفاده از یک عطر، داشتن پیش مو مناسب، و پوشیدن لباس مورد استفاده محاسبه، استفاده از دادن از یک برداشت خاص برای افراد دیگر. در این موارد، می‌بینیم که چگونه عقلانی‌سازی معنا تولید می‌کند و صرفاً راهی برای سرعت بخشیدن به کارها نیست، یعنی گفته می‌شود که یک فرد چاق کنترل و نظم و انضباط ضعیفی دارد و بنابراین اکنون می‌توانید درباره آنها قضاوت شخصی کنید.
روند دیگر در دیوان‌سالاری فرآیندهایی است که قبلاً ممکن بود از طریق خانه انجام می شد. این شامل استفاده از بیمارستان‌ها برای زایمان و استفاده از پزشک‌ها برای شناسایی علایم یک بیماری و تجویز درمان است.
اصول کلیدی عقلانی‌سازی (کارایی، محاسبه‌پذیری، پیش‌بینی‌پذیری و کنترل) به وضوح در سراسر هر نظام آموزشی به ویژه در آمریکای شمالی دیده می‌شود. در طول تاریخ تغییری در فرآیند یادگیری طبیعی و نحوه آموزش دانش‌آموزان وجود داشته است. آموزش عقلانی تمایل کمتری به موضوعات مبتنی بر استفاده از گفتمان انتقادی دارد (به عنوان مثال، مذهب) و بیشتر بر موضوعاتی با اهمیت محاسبه شده (مانند مدیریت کسب و کار). این همچنین در حرکت به سمت تست استاندارد و چندگزینه‌ای منعکس می‌شود که دانش‌آموزان را بر اساس پاسخ‌های شماره‌گذاری شده و بر اساس یک استاندارد یکسان اندازه‌گیری می‌کند.
انتقال افقی ژن که به نام هم شناخته می‌شود، به انتقال ماده ژنتیکی میان جانداران در مسیری غیر از انتقال عمودی ژن‌ها می‌گویند. در انتقال عمودی ژن‌ها، ماده ژنتیکی از والد به فرزندان انتقال پیدا می‌کند. انتقال افقی ژن‌ها یکی از مهم‌ترین عوامل مقاومت آنتی‌بیوتیکی در باکتری‌ها است.OECD, Safety Assessment of Transgenic Organisms, Volume 4: OECD Consensus Documents, 2010, pp.171-174 از انتقال افقی ژن‌ها در مهندسی ژنتیک نیز استفاده می‌شود. برای مثال باکتری‌های تجزیه‌کننده سموم کشنده آفات گیاهی.
چند سازوکار مختلف برای انتقال افقی ژن‌ها وجود دارد:
ترانسفورماسیون گیاهان مستلزم داشتن بافت گیاهی سالم با رشد و تقسیم سریع می‌باشد.
صنعتی‌سازی جایگزین واردات (به انگلیسی:Import substitution industrialization) یکی از راهبردهای توسعه در نظر گرفته می‌شود که بعضی کشورهای رو به توسعه در دوره‌های مختلف حیات خود آن را برگزیده‌اند. در سال‌های نخست پس از جنگ جهانی دوم بسیاری از اقتصاددان‌ها به این نتیجه رسیدند که سیاست صنعتی کردن بهترین راهبرد برای نیل به پیشرفت اقتصادی است و این سیاست رااز طریق جایگزینی واردات با استقرار صنایع داخلی که تحت حمایت نظام سهمیه‌بندی و تعرفه‌ی گمرکی بود پیش بردند.فیل بی‌اخلاق- جهانی شدن و مبارزه برای عدالت اجتماعی- ویلیام ک. تاب - حسن مرتضوی - نشر دیگر- چاپ اول 1383- ص 94
عروس رومشکان فیلمی به کارگردانی و تهیه‌کنندگی ناصر غلامرضایی و نویسندگی غلامرضایی و مرتضی مختاری محصول سال ۱۳۸۰ است.بانک جامع اطلاعات سینمای ایران
امان مردانی، چوپان میان‌سال اهل رومشکان، هر روز گله مردم را به کوه می‌برد. یک روز غار شگفت‌انگیزی می‌بیند که صداهای عجیب و آوای یک زن از درون آن به گوش می‌رسد...
فیلم "عروس رومشکان" در جشنواره‌های زیر حضور داشته‌است.جشنواره‌های فیلم عروس رومشکان
کنستانتین دوم ممکن است به یکی از افراد زیر اشاره نماید:
عبدالقادر ممکن است به یکی از افراد زیر اشاره نماید:
سرمایهٔ فراملی به بخشی از سرمایه‌های جهانی گفته می‌شود که فراتر از مرزها در گردش‌اند.سرمایهٔ فراملی از مشخصات اصلی عصر جهانی‌سازی و اقتصاد نولیبرالی می باشد .
از دید منتقدان، هرچه سرمایه آزادتر می شود، سرنوشت جوامع برایش بی اهمیت تر می شود. از نظر آنها ملت که خود بخشی از آن هستند دیگر کمتر بیانگر یک جامعه است، بلکه بازاری همانند بسیاری از بازارهاست. در رژیم کینزگرایی ملی، قدرت خرید هر مصرف کننده مهم است زیرا آنان بازار را به وجود می آورند. در عصر نولیبرالیسم جهانی، هزینه های مالیاتی و نیروی کار «سرزمین مادری» باید بتواند با مناطق خارجی رقابت کند. بازارها و رقابت بیش از گذشته به اندازه ی سیاره ی زمین گسترش یاقته اند. کارگران در سرزمین مادری از بخش اعظم مزایای نسبی گذشته ی خود محروم می شوند مگر آنکه متشکل شده و حضور سیاسی سودمندی داشته و مایل به نظارت بر سرمایه باشند. سیاست های دولت رفاه در مورد باز توریع ثروت که همیشه به دلیل اجبار سرمایه به پرداخت مالیات ها باری بر دوش آن بوده است، از نظر سرمایهٔ فراملی هزینه های غیرضروری به شمار می آید.فیل بی اخلاق- جهانی شدن و مبارزه برای عدالت اجتماعی- ویلیام ک.تاب - حسن مرتضوی - نشر دیگر- چاپ اول 1383- ص 115
فیل بی اخلاق- جهانی شدن و مبارزه برای عدالت اجتماعی- ویلیام ک.تاب - حسن مرتضوی - نشر دیگر- چاپ اول 1383- ص
نیلی سیر رنگی است بین آبی و بنفش، در طیف الکترومغناطیسی در طول موج حدود ۴۲۰ و ۴۵۰ نانومتر. این رنگ یکی از رنگ‌های تشکیل دهندهٔ رنگین کمان می‌باشد.
ویکی‌واژه
یاریجان ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
عیسی اسیر ایرانی، از اردوگاه اسارت عراقی‌ها می‌گریزد و به سمت مرز ایران حرکت می‌کند و...
فیلم عیسی می‌آید در جشنواره‌های زیر حضور داشته‌است.جشنواره‌های فیلم عیسی می‌آید
افسانهٔ آفرینش نمایشنامه ای است کوتاه در سه پرده از صادق هدایت نویسنده نامدار ایرانی و جزو کتاب‌های ممنوعه در ایران که با نظر نویسنده توسط دکتر حسن شهید نورایی در پاریس و در نسخه‌های محدودی به چاپ رسید.
بی تردید قصد نویسنده این بوده که آفرینش و نحوه تشکیل ان را از دیدگاه ادیان سامی با استفاده از زبان طنز به باد انتقاد بگیرد؛ که تقریباً هیچ عضوی از آفرینش، از خدا و فرشتگان گرفته تا شیطان را از قلم نیشدار خود در امان نمی‌گذارد. نمایشنامه با عشق زمینی آدم و حوا پایان می‌پذیرد.
بازیگران این خیمه‌شب‌بازی عبارت اند از: خالق اف، جبرائیل پاشا، میکائیل افندی، ملا عزرائیل، اسرافیل بیک، مسیو شیطان، بابا آدم، ننه حوا، حوری‌ها، غلمان‌ها، فیل، شتر مرغ و ... . بر روی جلد اول کتاب این بیت از حافظ به چشم می‌خورد:
دولت رانتیر یا دولت تحصیلدار به دولتی گفته می‌شود که از منابع مستقل مالی به جز مالیات از جامعه برخوردار بوده و بنابراین با استقلال بیشتری می‌تواند سیاست‌ها و خواست‌های دولتی را به اجرا گذارد. ماهیت دولت رانتیر به گونه‌ای است که در آن جامعه وزنهٔ قابل اعتنایی به‌شمار نمی‌رود چرا که دولت در سایهٔ دریافت رانت‌ها از خارج (با فروش نفت یا هر مادهٔ خام دیگر) به منابع داخلی درآمد (مالیات‌ها، عوارض و صدور کالاهای صنعتی) احساس نیاز نمی‌کند.میرترابی، سعید، مسائل نفت ایران، نشر قومس، ۱۳۸۴. ، ۱۱۷
رانت اصطلاحی است که از علم اقتصاد واردمباحث سیاسی و اقتصاد سیاسی شده‌است. رانت در علم اقتصاد، به اجاره زمین واجاره بها اطلاق می‌گردد و به‌طورکلی هرگونه درآمدی که حاصل کار و تلاش تولیدی نباشد، تحت عنوان رانت نام‌گذاری می‌شود.طبیبیان، ۱۳۷۱ دراقتصاد سیاسی، رانت به درآمدهایی اطلاق می‌شود که ازمنابع خارجی (فروش موادخام، منابع زیرزمینی) به تملک دولت درمی آید و از یک فعالیت مولد اقتصاد داخلی به دست نمی‌آید مثل درآمدهای نفتی.شکاری، ۱۳۷۹
۴- رانت اطلاعاتی:دستیابی زودهنگام وانحصاری به اطلاعات اقتصادی درزمینه‌هایی مثل بازارسهام، سیاست‌های پولی، ارزی، بازرگانی و… که منجربه شکل‌گیری رقابت ناسالم اقتصادی دربازار سرمایه می‌گردد.بی نا، ۱۳۸۲
به دولتی که قسمت عمده درآمد خود را ازمنابع خارجی و به شکل رانت دریافت کند دولت رانتخوار گویندحاجی یوسفی، ۱۳۸۷ طبق تعریف ببلاوی درکتاب دولت رانتیرویژگی‌های دولت رانتیرعبارتنداز:
۳-دولت رانتیر دریافت‌کننده اصلی رانت خارجی است.نصیری، ۱۳۸۰ ازاین ویژگی‌ها می‌توان نتیجه گرفت که اکثرکشورهای تولیدکننده وصادرکننده نفت دولت رانتیربه شمارمی آیندچون رانت خارجی در این کشورها مستقیماً به خزانه دولت سرازیرمیشود.
۱-افزایش استقلال دولت از جامعه: با دریافت رانت توسط دولت، دولت دیگر نیازی به منابع داخلی مثل مالیات، عوارض و… نداردمیرترابی، ۱۳۸۴
۲-بی‌نیازی دولت ازایجاد دموکراسی و ممانعت از توسعه سیاسی: که این امر خود نتیجه اسقلال دولت است که سبب می‌شود دولت مردم را در قدرت مداخله ندهد وقتی دولت به مردم فشار مالی وارد نکند پس دموکراسی را هم برای جامعه قایل نمی‌شود و مانع از توسعه سیاسی واستقرار دموکراسی در جامعه می‌شود.
۳-تضعیف توان استخراجی و باز توزیعی دولت: یکی از وظایف دولت، استخراج منابع از داخل جامعه و توزیع مجددآنست که میزان موفقیت در آن ملاکی برای سنجش کارایی آن دولت است که غالباً دولت‌های رانتیر دراین عرصه ضعیف‌اند.توحیدفام، ۱۳۸۲ که سبب ایجاداختلال در رویه دموکراتیک و نابرابری اجتماعی در جامعه و عدم پیگیری صحیح سیاست‌ها توسط دولت‌ها می‌شود.
۱-رشد روحیه رانتخواری در اقتصاد: تمام استعدادهای جامعه به فعالیت‌های مربوط به رانت تخصیص می‌یابد به جای نوآوری و پرداختن به فعالیت‌های مولد و در چنین شرایطی درآمد افراد به جای اینکه به کار و فعالیت تولیدی وابسته باشد به شانس و موقعیت آن‌ها در ساختار بروکراسی دولتی بستگی دارد
۲-اقتصاد مصرفی: در چنین دولتی، واردات عظیم کالاهای مصرفی و تجملی صورت می‌گیرد در صورتی که تولید در جامعه کم است و جامعه صرفاً به مصرف‌کننده کالا و خدمات تبدیل می‌شودخضری، ۱۳۸۱
۳-افزایش هزینه‌های دولت: رانت دریافتی توسط دولت در اقتصاد داخلی هزینه می‌شود سرمایه‌گذاری‌های کلان در اقتصاد داخلی با ارائه خدمات رایگان یا ارزان باعث افزایش هزینه دولت می‌شود
کشورهایی هستندکه از طریق کمک‌های سیاسی ونظامی واقتصادی قدرت‌های بزرگ ومنطقه‌ای به حیات خود ادامه می‌دهندمثل سومالی که توسط آمریکا وروسیه حمایت می‌شود. همچنین مصرکه گاهی توسط آمریکا وشوروی سابق حمایت می‌شود. یمن نمونه بارز کشورهایی است که ۸۵درصدتولیدناخالص داخلی اش ازمحل درآمدکارگران مقیم خارجی تأمین می‌گردد.
رضاشاه نخستین کسی بودکه سهم درآمدهای نفتی رادردرآمدهای دولت افزایش داد وآنرا دراجرای طرح‌های توسعه ونوسازی کشور به کارگرفتکدیی، ۱۹۸۹ ولی تا زمان به قدرت رسیدن رضاشاه به دلیل فقدان قدرت مرکزی درصدی ازدرآمدهای نفتی به عنوان حق محافظت ازتأسیسات نفتی به عشایر وایلات پرداخت می‌شد، اما با سرکوب عشایرتوسط رضاشاه، این درآمدها دوباره به دولت بازگشترئیس طوسی، ۱۳۶۳ با این حال درآمدنفتی دولت درعصرقاجاروپهلوی اول به حدی نبود که مهم‌ترین منبع درآمددولت تلقی گرددامابعد ازکودتای ۲۸ مرداد وآغاز فعالیت کنسرسیوم، درآمدنفتی ایران سیر ثابت وروبه رشدی داشت به نحوی که در سال‌های پایانی دهه ۱۳۳۰وابتدای دهه ۱۳۴۰درآمد نفتی منبع اصلی درآمددولت تلقی می‌شدکه در پی آن دولت رانتیر درایران شکل گرفت. باکودتای ۲۸ مرداد و پس ازآن ورود کنسرسیوم به صنعت نفت ایران، عملاً بسیاری ازاهداف نهضت ملی شدن صنعت نفت ازبین رفت. اماتولید وعرضه نفت ایران به کنسرسیومی واگذار شدکه ۵۰درصد ازخالص دریافتی –های خودرا به دولت ایران می‌پرداخت. این عامل ورشدتقاضاهای بین‌المللی برای خریدآن سبب تثبیت درآمدهای ملی نفت ایران شدکه ازآن به بعد حکومت به فکربهره‌برداری ازآن برای توسعه کشور افتاد وبرنامه‌هایی رابرای توسعه کشورتدوین کرد. نخستین برنامه در سال ۱۳۲۸(برنامه اول) بودکه به دلیل قطع درآمدهای نفتی درسال‌های نهضت ملی ناکام ماند امابابازگشت این درآمدها دومین برنامه این نهاد برای اجرای درسال‌های (۱۳۴۱–۱۳۳۴)ارائه شد که ۵/۶۴درصدازمنابع اجرای آن، سهم درآمدهای نفتی بودمؤسسه مطالعات بین‌المللی انرژی، ۱۳۷۶ بنابراین سال ۱۹۵۷، سال تبدیل ایران به یک دولت رانتیراست وازاین زمان به بعدنفت، علاوه براینکه همواره سهمی بیش از۴۰درصد دردرآمدهای دولت ایران داشته به عنوان یک متغیرمستقل، نظام اقتصادی وسیاسی ایران راتحت تأثیر قرارداده‌است.شکاری، ۱۳۸۷ حسین مهدوی با ارزیابی درآمد نفت ایران درهمین دوره نظریه دولت رانتیر راارائه داده وایران را مصداق بارز آن معرفی کرده و چنین آورده که سهم درآمدهای نفتی دولت از ۱۱ درصد در سال ۱۹۵۴ (تقریباً۱۳۳۳) به ۵۰درصد در سال ۱۹۶۵(تقریباً۱۳۴۲)افزایش یافته‌است.مهدوی، ۱۹۷۰ طی سال‌های دهه ۱۳۵۰ تا انقلاب اسلامی هیچگاه وابستگی دولت به درآمدهای نفتی زیر ۵۴ درصد نبود. البته درسال‌های ۱۳۵۷به دلیل اعتصاب کارکنان صنعت نفت، تولید نفت نیز کاهش یافت ودرآمدنفتی به ۱۵ میلیارد دلارکاهش یافت. نگاه کلی به میزان درآمدهای نفتی دولت در سال (۱۳۵۷–۱۳۳۲)نشان می‌دهد که تقریباً ازسال ۱۳۳۲، این درآمد بیش از۴۰درصد منابع درآمدی دولت راتامین کرده‌است. اگرقائل به تعریف ببلاوی در خصوص میزان لازم درآمد رانتی برای ساخت دولت رانتی راپذیرا باشیم (۴۲درصددرآمددولت) باید گفت از سال ۱۳۳۹ساخت دولت درایران رانتیربوده‌است.
اما رانت خواری و عدم شفافیت اقتصادی در ایران در سی سال گذشته و در جمهوری اسلامی از ناشفاف‌ترین وضعیت در سطح جهان بر خوردار بوده‌است. بنا به گزارش مرکز بین‌المللی شفافیت اقتصادی (Transparency International)، در سال ۲۰۱۳ از بین ۱۷۷ کشور به لحاظ شفافیت و فساد سیاسی و اقتصادی و اطلاع‌رسانی در مورد آن، مقام ۱۴۴ از نظر فساد اقتصادی و اداری را به خود اختصاص داد.کشورها بر اساس شاخص فساد! "فرارو" اختلاس ۳ هزار میلیارد تومانی در ایران از نمونه‌های شناخته شده رانت خواری در ایران است. مرکز مطالعات لیبرالیسم نیز در گزارش‌های هفتگی خود در راستای شفافیت برای اقتصاد ایران به بررسی رانت در ایران می‌پردازد.شفافیت برای ایران "بامداد خبر"
۱-اتخاذروش‌هایی جزنفت برای تأمین بودجه :باتوجه به کمیابی منابعی مثل نفت، حکومت‌ها باید به دنبال راه دیگری برای تأمین بودجه باشندنصری، ۱۳۸۰ طی چهاردهه اخیر فروش دارایی‌هایی مانندنفت وگازحدود۵۵۰میلیارد دلاردرآمد برای کشوررقم زده درحالیکه توسعه‌ای رابرای کشوربه دلیل صرف شدن روی هزینه‌های جاری به جای سرمایه‌گذاری دربخش‌های مولد، رقم نزده‌است
۲-کوچک کردن دولت:پدیده رانت جویی اصولابامداخلات دولت دراقتصاد مقارن است. دخالت بیش ازحددولت درفعالیت‌های اقتصادی دربازار رقابت اختلال ایجادمی‌کند و زمینه رابرای گسترش فعالیت‌های فرصت طلبانه فراهم می‌سازد. درحالیکه وظیفه اصلی واولیه هردولتی باید تأمین امنیت و ارائه کالاها وخدمات عمومی باشد
۳-نهادینه‌سازی مالیات: بایدنظام وصول‌کننده مالیات رااصلاح نمودوضرورت توسعه اجتماعی رااجابت کرددرعین تاکیدبر اینکه نهادینه‌سازی مالیات پردازی برای جبران بخشی ازعایدات دولت، امری حساب شده، تدریجی و بلندمدت است
روش حداقل مربعات تعمیم یافته (انگلیسی: generalized least squares (GLS)) در صورتی که پارامترهای یک مدل رگرسیونی با استفاده از روش حداقل مربعات به صورت کارا تخمین زده شده باشند، جملات خطا به هم وابسته نخواهند بود و واریانس یکسانی خواهند داشت. این فروض برای اثبات قضیه گوس-مارکف و همچنین در مدل‌های رگرسیون غیر خطی برای اثبات کارایی مجانبی آن‌ها الزامی است. علاوه بر این در چنین حالتی ماتریس واریانس کوواریانس تخمین زده شده توسط روش حداقل مربعات معمولی دیگر معتبر نخواهد بود. بنابراین ما نیاز به روشی داریم که بتواند در شرایط وجود واریانس ناهمسانی یا وابستگی پیا پی جملات خطا، مدل رگرسیونی را تخمین بزند.
مدل رگرسیونی زیر را در نظر بگیرید.
با این شرط که امگا یا همان ماتریس کوواریانس جملات خطا یک ماتریس مثبت معین است. همان‌طور که می‌دانیم در
صورتی که باشد. معادلهٔ (۱) یک مدل رگرسیون خطی ساده با جملات خطای دارای واریانس یکسان و هم چنین غیر وابسته‌است. در صورتی که Ω قطری با مقادیر متفاوت روی قطر اصلی باشد، جملات خطا به هم وابسته نیستند اما شرط واریانس هم سانی بر قرار نخواهد بود. و در صورتی که ماتریسΩقطری نباشد. عناصر خطا به هم وابسته خواهند بود. در اقتصاد سنجی قطری نبودن ماتریس عناصر خطا غالباً در هنگام کار بر روی داده‌های سری زمانی به وجود می‌آید. در چنین حالتی عناصر خطا در داده‌هایی که به لحاظ زمانی به هم نزدیک ترند وابستگی بالاتری دارند.
در ادامه با معرفی مدل تعمیم یافتهٔ حداقل مربعات نشان می‌دهیم که چگونه می‌توان یک برآورد گر کارا برای تخمین بردار β در معادلهٔ (۱) به دست آورد که شرایط قضیهٔ گاووس_مارکوف را ارضا نماید.
برای به دست آوردن برآوردگر کارا برای بردار پارامترهای βدر یک مدل رگرسیون خطی، از مدل تبدیل یافته‌ای استفاده می‌شود که شرایط گاووس _مارکوف را ارضا می‌نماید.
تخمین پارامترهای مدل تبدیل یافته با استفاده از روش حداقل مربعات معمولی منجر به، به دست آوردن کاراترین تخمین زن خواهد شد. این تبدیل با استفاده از ماتریس Ψ که غالباً یک ماتریس بالا مثلثی است و در نامساوی زیر صدق می‌کند، انجام می‌شود.
(۲) formula_5
از آن جایی که ماتریس واریانس کوواریانس Ω وارون پذیر است. ماتریس Ψ نیز وارون پذیر خواهد بود و بنابراین معادلهٔ رگرسیون تبدیل شده با معادلهٔ رگرسیون اصلی معادل خواهد بود. تخمین زن روش حداقل مربعات عادی برای بردار پارامترهای β در معادلهٔ (۲) چنین خواهد بود.
(۳) formula_6
این تخمین زن بر آورد گر حداقل مربعات عمومی نام دارد و به سادگی می‌توان نشان داد ماتریس کوواریانس خطاهای تبدیل یافته Ψ^T u یک ماتریس همانی است.
از آنجا که β ̂ به دست آمده همان برآورد با استفاده از روش حداقل مربعات عادی برای معادلهٔ تبدیل یافته‌است. ماتریس کوواریانس آن به راحتی با جایگزین نمودن Ψ^T X به جای X به صورت استاندارد به دست می‌آید.
(۴) formula_8
برای آنکه معادلهٔ (۳) بر قرار باشد. ارضای شرایط قضیهٔ گاوس _مارکوف بر الزامی است. به عبارتی Ω باید ماتریس کوواریانس شرطی خطا نسبت به متغیر توضیح دهنده باشد. بنابراین Ω می‌تواند به X یا هر متغیر برون زا ی دیگری وابسته باشد.
راه دیگر به دست آوردن برآوردگر حداقل مربعات تعمیم یافتهٔ، مینیمم کردن تابع معیار حداقل مربعات عمومی است.
(۵) formula_9
که در حقیقت چیزی نیست جز جمع مربعات باقی‌مانده‌های مدل رگرسیونی تبدیل یافته. می‌توان این تابع معیار را تعمیم یافتهٔ تابع مجموع مربعات باقی‌مانده هادر نظر گرفت که در آن مربعات و ضرب‌های دو به دو باقی‌مانده‌ها، با توجه به معکوس ماتریس Ω وزن دهی شده‌اند. اثر این وزن دهی زمانی روشن می‌شود که ماتریس Ω یک ماتریس قطری باشد. در چنین حالتی هر مشاهده بر واریانس خطای خود تقسیم خواهد شد.
علاوه بر خصوصیات ذکر شده، بر آوردگر به دست آمده از معادلهٔ (۳) حلی برای مجموعهٔ گشتاورهای شرطی زیر نیز می‌باشد.
(۶) formula_10
این مجموعهٔ شرطی گشتاورها معادل شرایط مرتبه اول برای مینیمم کردن تابع معیار تعمیم یافتهٔ حداقل مربعات می‌باشد.
از آنجا که براوردگر عمومی حداقل مربعات یک روش برای برآورد گشتاورهاست. به مقایسهٔ آن با سایر برآورد گرهای گشتاورها می‌پردازیم. یک بر آوردگر تعمیم یافتهٔ گشتاوری برای یک مدل رگرسیون خطی با استفاده از یک ماتریس n*kاز متغیرهای برون زای W که بعد. ست. β به صورت زیر به دست می‌آید.
(۷) formula_11
از آنجا که در معادلهٔ اخیر k معادله و k مجهول وجود دارد، برای به دست آوردن برآورد گشتاوری می‌توان آن را حل نمود.
(۸) formula_12