moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
امیدآباد سراب روستایی در ۴۵ کیلومتری شمال غربی شهرکرد در ایران که در شهرستان فارسان واقع شده‌است. غار سراب در آن قرار دارد. جمعیت این روستا در سرشماری سال ۱۳۸۵، ۱۵۳ نفر در ۲۵ خانوار بوده‌است. ساکنان این روستا بختیاری هستند .
روستای امید آباد به واسطه ی رودخانه،کوه های زیبا و سر سبز و غار یکی از مناطق مورد پسند گردشگران بوده و با افتتاح سد غدیر که استارت احداثش از حدود سال ۱۳۸۴ بوده و تا به امروز ۱۴۰۲ هنوز به مرحله ی بهره برداری و آبگیری نرسیده است زیبایی این روستا دوچندان خواهد شد.
موسس روستای امید آباد امید فرزند کورا و نوه ی کمانروا بوده است که به همین دلیل نام روستا برگرفته از نام این عزیز بزرگوار بوده است و نام خانوادگی ساکنین روستا نیز امیدی،امیدی فر، فر امیدی،امیدوند به همین دلیل میباشد.
کوراوند زیر شاخه طایفه ململی از ایل بابادی باب و هفت لنگ بختیاری می باشد و به شش تیره امیدوند، علی شهوند، سلیمان وند، جعفرمقصودی، مهدی و کوشار تقسیم می شود.
منطقه گرمسیر آنان شهرستان ایذه روستای گلزار نرگسی، بردپاره، تخت کاشان و تخت سبز و پیان می باشد و منطقه سردسیر آنان شهرستان کوهرنگ در روستاهای امید اباد، سراب سلیمانی و سپیدانه می باشد.
بابادی باب
زیست‌کُره یا بیوسفر (یا گاهی پهنهٔ زیست)کاتک، کانراد فیلیپ: انسان‌شناسی، کشف تفاوت‌های انسانی، ترجمه محسن ثلاثی، تهران. انتشارات علمی ۱۳۸۶. ص۸۷۰. به آن بخش یا لایه از کره زمین گفته می‌شود که در آن زندگی وجود دارد.
این لایه زیستگاه انسان و سایر موجودات زنده همچون پرندگان، ماهیان یا سازواره‌ها و موجودات خاک‌زی است و تا لایه‌های زیرین از زمین که ریشه درختان و دیگر جانداران نفوذ می‌کند، ادامه دارد.جمعیت زنان مبارزه با آلودگی محیط زیست: شاخهٔ اصفهان ، بازدید: دسامبر ۲۰۰۹.
در زمین‌های سخت، زیست‌کره تنها تا عمق چند متری ادامه دارد (به استثناء باکتری‌ها که در لایه‌های ژرف‌تری نیز حضور دارند) در هوا زیست‌کره تا حدود ۸ کیلومتر یعنی تا جایی که اکسیژن یافت می‌شود، حضور دارد و در دریاها تا ژرفاهای بسیار و حتی تا ۱۱ کیلومتر در زیر اقیانوس (در درازگودال‌ها) نیز ادامه دارد.
زیست‌کره یا همان زیستگاه موجودات زنده در لایه‌های آب‌کره، جو و سنگ‌کره قرار دارد.
دانشمندان بر این باورند که زیست‌کره در پی یک فرایند زیست‌زایی که حدود ۳٫۵ میلیارد سال پیش آغاز شد، شکل گرفته و تکامل یافته‌است.# ^ a b Campbell, Neil A. ; Brad Williamson; Robin J. Heyden (2006). Biology: Exploring Life. Boston, Massachusetts: Pearson Prentice Hall. . http://www.phschool.com/el_marketing.html.
کره زمین ۷۰ درصد از نور خورشید را جذب می‌کند. یک درصد از این نور از سوی گیاهان و جلبک‌ها طی فرایند نورساخت جذب می‌شوند. ۳۰ درصد بقیه نور خورشید به فضا بازمی‌تابد. زیست‌کره بدون این نور که از خورشید می‌رسد، از میان خواهد رفت.
تاگانروگ شهری بندری در استان روستوف روسیه‌است.
این شهر در کرانه شمالی خلیج تاگانروگ (در دریای آزوف) واقع شده و در فاصله کمی به سمت غرب از مصب رود دون قرار دارد.
جمعیت شهر تاگانروگ در سال ۲۰۰۵ میلادی ۲۷۹٬۰۰۰ نفر برآورد شده‌است.
نخستین پایگاه نیروی دریایی روسیه به نام تاگانروگ رسماً در ۱۲ سپتامبر ۱۶۹۸ توسط پتر کبیر در این بندر گشایش یافت.
کاوش‌های باستان‌شناختی نشان داده‌است که در محل کنونی تاگانروک در اواخر سده هفتم پیش از میلاد یک سکونتگاه یونانی قرار داشته‌است.
این سکونتگاه یونانی در جریان ساخت و گسترش کوچ‌نشین‌های یونانی در منطقه دریای سیاه نقشی اساسی بازی کرده‌است.
Wikipedia contributors, "Taganrog," Wikipedia, The Free Encyclopedia, (accessed December 23, 2009).
سیما سمر (زادهٔ ۱۵ دلو/بهمن ۱۳۳۵ در ولایت غزنی) سیاست‌مدار، پزشک و فعال حقوق بشر اهل افغانستان است. او نخستین وزیر امور زنان افغانستان بود. وی از سال ۱۳۸۱ تا ۲۶ تیر/سرطان ۱۳۹۸ در سمت رئیس کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان فعالیت کرد. وی در ۲۸ جدی/دی ۱۳۹۷ به‌عنوان عضو بورد عالی مشورتی دبیرکل سازمان ملل متحد در امور میانجی‌گری صلح تعیین شد. از سال ۲۰۰۵ میلادی، به عنوان گزارشگران ویژه سازمان ملل متحد در مورد وضعیت حقوق بشر در سودان نیز مشغول به کار است. او تاکنون جایزه‌های بین‌المللی بسیار دریافت کرده‌است.
سیما سمر در سال ۱۳۳۶ خورشیدی (۱۹۵۷ میلادی) در ولسوالی (شهرستان) جاغوری ولایت غزنی به دنیا آمد. تحصیلات ابتدایی و ثانوی خود را در جاغوری و هلمند به پایان رساند. سپس به دانشکده طبی دانشگاه کابل راه یافت و در سال ۱۳۶۱ خورشیدی (۱۹۸۲ میلادی) از همان دانشکده فارغ‌التحصیل شد. می‌شود گفت که او اولین زن هزاره‌ای بود که در جامعه متعصب و محافظه کار افغانستان موفق به تحصیل شده بود. او پس اتمام دانشگاه در شفاخانه/بیمارستان دولتی کابل به عنوان پزشک مشغول به کار شد، اما بعد از چند ماه وی به مناطق دور افتاده‌ای برای خدمت اعزام شد وی بخاطر شرایط بد و حفظ جان خودش از رفتن به مناطق دور افتاده سر باز زد و به زادگاهش جاغوری بازگشت و در آنجا به کمک و معالجه بیماران پرداخت.
در سال ۱۹۸۴، رژیم کمونیستی همسر او را دستگیر کرد و سمر به همراه خانواده‌اش به پاکستان مهاجر شدند و در شهر کویته بلوچستان اقامت گزیدند. او مدت زمانی را در شفاخانهٔ میشن در بخش پناهندگان در کویتهٔ پاکستان مشغول کار شد. اما کمبود خدمات و سهولت‌های صحی برای زنان پناهندهٔ افغان، او را بر آن واداشت تا در تلاش پایه‌گذاری شفاخانه یی برای زنان و کودکان پناهندهٔ افغان در کویته اقدام نماید. چنان‌که او به سال ۱۹۸۹ موفق گردید تا سازمان شهدا و مرکز صحی شهید را پی ریزی کند.
«سازمان شهدا» (Shuhada Organization) یکی از پر سابقه‌ترین نهادهای امدادرسانی غیردولتی است و در زمینه‌های، تدارک مراقبت‌های بهداشتی به زنان و دختران در افغانستان، آموزش کارکنان پزشکی بسیار فعال بود. شهدا نه تنها یکی از سابقه دارترین سازمانهای امداد غیردولتی افغانستان در منطقه است؛ بلکه یکی از سازمانهای غیردولتی نیز است که به وسیلهٔ زنان اداره و رهبری می‌شود. سازمان شهدا به زودی موفق گردید تا چهار مرکز صحی و شفاخانه را برای زنان و کودکان در ولایات بامیان، غزنی، غور، و وردک ایجاد کند. افزون بر این سازمان شهدا یک رشته برنامه‌های آموزشی در جهت تربیه نرس قابله‌ها و دایه‌های محل را نیز در داخل کشور به پیش می‌برد.
سمر همچنان زنان و دختران را در زمینهٔ آموزش و پرورش نیز رهبری می‌کند. چنان‌که سازمان شهدا هم‌اکنون پنجاه و پنج مکتب دختران و پسران را در داخل کشور وسه مکتب دیگر را برای کودکان پناهندهٔ افغان در کویتهٔ پاکستان اداره و رهبری می‌کند.
همچنان سازمان شهدا در زمان طالبان یک رشته مکاتب خانه گی برای دختران را که به گونهٔ مخفی یا زیر زمینی در شهر کابل ایجاد کرده بود که پس از فروپاشی نظام طالبان شاگردان این مکتب‌های خانه گی دو مکتب تنظیم شدند. هم‌اکنون در این دو مکتب هشتصد دختر مشغول آموزش‌اند. این دو مکتب به دولت تسلیم داده شده‌است و در چارچوب وزارت معارف افغانستان فعالیت دارند.
سیما سمر رفته رفته برای توسعه کارهای حقوق بشری و پزشکی خود، توجه شماری از نهادهای بین‌المللی را جلب کرد و به گشایش مراکز درمانی و مکاتب دخترانه در داخل افغانستان پرداخت.
او بارها از پاکستان به افغانستان می‌آمد و منابع نزدیک به سیما سمر می‌گویند که در کل، ده کلینیک صحی، چهار شفاخانه/بیمارستان برای زنان و کودکان و شماری از مکاتب را در مناطق دورافتاده افغانستان ایجاد کرد که حدود هفده هزار دانش‌آموز در آن درس می‌خواندند.
خانم سمر همچنین به کارهای امدادرسانی و کمک به سوادآموزی در افغانستان آغاز کرد و در ضمن، به خانواده‌های افغان در مورد حفظ الصحه و برنامه‌ریزی خانوادگی آموزش می‌داد. سیما سمر با وجود ممانعت‌ها و مشکلات نفس‌گیر در دوران جنگ‌های داخلی مجاهدین و حتی در زمان حاکمیت طالبان از فعالیت‌های انسان‌دوستانه‌اش در نقاط مختلف افغانستان، به‌ویژه مردم هزاره دست نکشید. بدین ترتیب، فعالیت‌های حقوق بشری وی به این شکل تا سال ۲۰۰۲ ادامه یافت.
وی پس از شکست طالبان و بیش از یک دهه دوری از وطن در سال ۲۰۰۲ به افغانستان بازگشت. در کابینه دولت انتقالی افغانستان سهمی فعال داشت. زمانی که اجلاس بزرگ افغانها در شهر بن آلمان برگزار شد، گروه‌های افغان شرکت‌کننده در این اجلاس، به پیشنهاد سازمان ملل متحد، سیما سمر را به‌عنوان معاون رئیس دولت و وزیر امور زنان افغانستان برگزیدند اما او به خاطر فشارهای سیاسی زن ستیزان مسلمان مجبور به استعفا شد، اما به هر حال، سیما سمر از ۲۲ دسامبر ۲۰۰۱ تا ۲۲ جون ۲۰۰۲ میلادی در این سمت فعالیت داشت.
اگرچه حضور زنان در کابینه‌های افغانستان سابقه داشته‌است، اما پس از سال‌های جنگ داخلی و بعد از حاکمیت طالبان در افغانستان، این نخستین‌بار بود که یک زن وارد کابینه افغانستان می‌شد. افزون بر این، خانم سیما سمر اولین شخصیت سیاسی زن از افغانستان بود که به‌عنوان معاون رئیس دولت و وزیر امور زنان، در ۲۴ آوریل ۲۰۰۲ میلادی در جلسه شورای امنیت سازمان ملل متحد به سخنرانی پرداخت.
وی رئیس کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان است و یکی از مهم‌ترین مدافعان حقوق زن در جهان به‌شمار می‌آید. او در سال ۲۰۰۹ از کاندیداهای جایزه صلح نوبل بود.
او در این مقام مسوولیت نظارت بر برنامه‌های آموزشی حقوق بشر، تطبیق برنامه‌های آموزشی حقوق زنان، نظارت و تحقیق بر حقوق بشر و تخطی از حقوق بشر در سراسر کشور را بر عهده داشت. سیما سمر کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان را که ضرورت ایجاد آن در کنفرانس بن تأکید شده بود، به حیث نخستین کمیسیون حقوق بشر در کشور پایه‌گذاری کرده‌است. وی در ۲۶ سرطان/تیر ۱۳۹۸ از سمت ریاست کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان برکنار و شهرزاد اکبر به عنوان جایگزین وی تعیین شد.
سیما سمر در میان شمار زیادی از سازمانهای جهانی حقوق بشر و سازمانهای حقوق زنان چهرهٔ شناخته شده‌ای است. چنان‌که او تا هم‌اکنون موفق به دریافت جوایزی از چنین سازمانهایی شده‌است.
حسین نوری همدانی (زادهٔ ۱ فروردین ۱۳۰۴ خورشیدی در شهر همدان) روحانی اهل ایران و از مراجع تقلید شیعه است. نوری همدانی را «روحانی تندرو» می‌نامند که مخالفت شدید خود را با صوفیان و دراویش، یهودیان، بهائیان و روشنفکرانی همچون عبدالکریم سروش و کنوانسیون‌های سازمان ملل متحد در زمینه رفع انواع تبعیض علیه زنان ابراز کرده‌است.
از جمله دیدگاه‌های گزارش شدهٔ وی این است که ایران «باید دانشگاه‌ها را از اساتید ضداسلام و ملحد پاکسازی کند.» در سپتامبر ۲۰۰۶، وی خواستار مقابله با گروه‌های درویش در قم شد. او همچنین فتوایی علیه حضور زنان در ورزشگاه‌ها صادر کرد. در اوایل سال ۲۰۰۸، او چیزی را که برخی تهدید ضمنی مرگ علیه روشنفکر ایرانی عبدالکریم سروش می‌دانند، صادر کرد، و گفت: «نوشته‌های سروش بدتر از نوشته‌های سلمان رشدی است» و «نظریه‌های مذهبی عبدالکریم سروش ریشه‌های نبوت، قرآن و مکاشفات مقدس را تضعیف کرده‌است».
در ارتباط با تصویب لایحه عضویت ایران در کنوانسیون ملل متحد در خصوص منع تبعیض علیه زنان (CEDAW) توسط قانونگذار ایران، ایسنا گزارش داد که نوری همدانی در ۲ اوت ۲۰۰۳ بیانیه ای صادر کرد و این کنوانسیون را «فاجعه‌بار و غم‌انگیز و همچنین یک ترفند غربی و آمریکایی برای آسیب رساندن به اسلام». به گفته وی، وقتی این کنوانسیون به قم آورده شد، همه مراجع دینی با آن مخالف اسلام بودند.
وی همچنین در شهریور ۱۴۰۰ در اظهار نظری گفته بود: استفاده از دخانیات قاچاق «غیرجائز» است.
وی ادبیات فارسی، گلستان سعدی، انشا، ترسل نصاب تا معالم الاصول را نزد پدر آموخت. از سال ۱۳۲۱ به مدت یک و نیم سال در مدرسه آخوند همدانی تحصیل کرد و سپس به قم عزیمت نمود. وی حدود ۱۵ سال در تمام درس‌های سید حسین بروجردی، حدود ۱۲ سال در درس فقه و اصول سید محمد محقق داماد، پنج سال در درس اسفار سیدمحمد حسین طباطبائی شرکت کرد.
نحوه آشنایی او با سید روح‌الله خمینی به سال ۱۳۶۲ه‍.ق) و درس اخلاق وی برمی‌گردد.
نوری همدانی با اشاره به صحبت خمینی که گفت: «ما هر چه داریم از محرم و صفر است»، عزاداری را در چارچوب اجرای دستورهای مسئولان متدین و متعهد ستاد کرونا اقامه می‌کنیم را تأیید کرد. این در حالی است که مسئولان وزارت بهداشت بر اوج گرفتن دوباره شیوع کرونا و اینکه شیوه نامه ها جلوی گسترش بیماری را در مراسم محرم نمی‌گیرد، تأکید کردند.
حسین نوری همدانی در موضوعات مختلف از جمله فقه، اصول، اعتقادات و مسائل اجتماعی، تألیفات فراوانی دارد که به برخی از آنها اشاره می‌شود:
رساله توضیح المسائل: این کتاب مجموع فتواهای نوری همدانی دربارهٔ موضوعاتی چون تقلید، طهارت، نماز، روزه و حج است.
معجم الرواة الثقات و ترتیب الطبقات: کتابی دربارهٔ علم رجال که در آن راویان ثقه، طبقه راویان و تعداد روایت آنها بیان شده‌است.
الخمس فی ضوء مدرسة أهل بیت علیهم السلام: دربارهٔ خمس، احکام خمس و موارد مصرف آن توضیح داده شده‌است.
اسلام مُجسم: دربارهٔ علم و روش‌های کسب آن بوده و سرگذشت برخی از علمای بزرگ شیعه از جمله سید محمد مجاهد، سید محمدباقر شَفتی، میرزای شیرازی، سید جمال الدین اسدآبادی و علامه امینی بیان می‌کند. این کتاب به نام علمای بزرگ اسلام نیز شهرت یافته‌است.
جهاد: کتابی حاوی فضیلت، عواقب ترک، روش‌های جهاد که در آن به جهاد از نگاه روایات و قرآن نیز پرداخته شده‌است.
انسان و جهان: موضوع این کتاب خداشناسی با توجه به شگفتی‌های جهان آفرینش است.
دانش عصر فضا: حاوی مباحثی چون علم نجوم و وضعیت ستارگان است.
ربا: در این کتاب به مسائل مال ربوی و همچنین روش‌های حفظ ارزش پول اشاره شده‌است.
التعلیقات علی کتاب العروة الوثقی: حاوی برخی نظرات شخصی نوری همدانی دربارهٔ متن کتاب العروة الوثقی است.
وی همچنین دربارهٔ موضوعات دیگری چون جایگاه بانوان در اسلام، اقتصاد اسلامی، آمادگی رزمی، خمس، اخلاق و عرفان به نگارش درآورده و دو جلد از مجمع البیان را ترجمه کرده‌است.
مشتری داغ یا سیارهٔ تفتیده نوعی سیارهٔ غیرخورشیدی است. مشتری‌های داغ سیاره‌هایی گازی در ابعاد سیارهٔ مشتری یا بزرگ‌تر از آن هستند که فاصلهٔ بسیار کمی با ستارهٔ خود دارند و به همین سبب از دمای زیادی برخوردارند و «"مشتری داغ"» نامیده می‌شوند. نخستین سیاره‌های غیرخورشیدی کشف‌شده همه از این نوع بوده‌اند.
دربارهٔ این‌که مشتری‌های داغ چگونه در مدارهایی این چنین نزدیک به ستارهٔ خود قرار گرفته‌اند بیشتر اخترشناسان بر این باورند که چگالی سحابی‌های پیش‌ستاره‌ای ابر گاز و غباری که فشرده می‌شود و سیاره‌ها را شکل می‌دهد معمولاً در این نواحی درونی بسیار کمتر از آن است که این مشتری‌های داغ بتوانند در آنجا شکل بگیرند. آنها بایست خارج از این ناحیه شکل گرفته و سپس به این نواحی درونی مهاجرت کرده باشند.
در سحابی پیش‌سیاره‌ای سامانه خورشیدی هرچه از مرکز فاصله می‌گرفتید دما کمتر می‌شد. در ناحیه فراتر از کمربند امروزی سیارک‌ها دما چنان پایین بود که ذرات غبار و دانه‌های برف مانند هر دو منقبض می‌شدند. سپس این ذرات به هم پیوستند تا هسته‌های سیاراتی مانند مشتری را بسازند و وقتی این هسته‌ها به اندازه مشخصی رسیدند شروع به جذب گازهای هیدروژن و هلیوم کردند. محصول نهایی سیارات هرمز، کیوان (زحل)، اورانوس و نپتون بودند.
در این مرحله، خورشید مرکزی وارد مرحله‌ای از تحول خود به نام مرحله تی-ثوری شد. ستاره‌های تی–ثوری ستاره‌های بسیار جوان و بسیار فعالی هستند که مقادیر عظیمی از مواد سطح شان را به فضا پرتاب می‌کنند. این تندباد ستاره‌ای هر آنچه از سحابی سیاره ساز باقی‌مانده جاروب می‌کند و می‌برد و به این ترتیب سیارات به ثبات می‌رسند. هرچند، اگر این مرحله تی-ثوری به هر علت به تأخیر بیفتد، سیارات تازه شکل گرفته در فضایی نسبتاً خالی در مدار نمی‌گردند بلکه در میان ابر گازی چگالی حرکت می‌کنند. اصطکاک بین این سیارات تازه شکل گرفته و ابر گازی، انرژی سیاره‌ای را می‌گیرد و موجب می‌شود که مدار سیارات جدید دایره‌ای‌تر و به آهستگی کوچک‌تر شود. نتیجه این است که سیاره‌های جدید به سوی ستاره مرکزی کوچ می‌کنند و این روند فقط زمانی متوقف می‌شود که باد تی-ثوری وزیدن بگیرد و ابرگازی از میان برود. به سبب رخ دادن همین فرایند، طی بیش از چند میلیون سال، است که سیاره‌ای هم‌جرم مشتری از نواحی بیرونی سامانه سیاره‌ای به مداری بسیار نزدیک به ستاره‌اش کوچ می‌کند. اگر مرحله تی-ثوری زود آغاز شود، غول گازی در نواحی بیرونی منظومه باقی می‌ماند. مرحله تی-ثوری اگر زیاد به تأخیر بیفتد سیاره به درون ستاره سقوط می‌کند.
جلیقه یا واسکَت (waistcoat) نام پوششی بدون آستین و جلو باز که با دکمه یا زیپ بسته می‌شود و برای بالاتنه می‌باشد. بعضی از جلیقه‌ها برای پوشیدن بر روی پیراهن و زیر کت دوخته می‌شوند. بعضی دیگر نیز مانند ژاکت از الیاف بافتنی هستند.
محمداشرف غنی احمدزَی (زادهٔ ۲۹ ثور/اردیبهشت ۱۳۲۸) سیاستمدار و اقتصاددان افغان و رئیس‌جمهور پیشین افغانستان است. او در انتخابات ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۴ و ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۹ به عنوان رئیس‌جمهور افغانستان انتخاب شد. او از ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۴ تا زمان فرار از افغانستان در روز ۱۵ اوت ۲۰۲۱ پنجمین رئیس‌جمهورhttps://www.jagranjosh.com/general-knowledge/list-of-presidents-of-afghanistan-1631530857-1https://www.theweek.in/news/world/2021/08/16/left-afghanistan-to-avoid-bloodshed-big-human-disaster-says-prez-ashraf-ghani.htmlجمهوری اسلامی افغانستان بود. قبلاً از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۴ به عنوان وزیر مالیه افغانستان در دولت حامد کرزی فعالیت می‌کرد. وی در دو انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۸۸ و ۱۳۹۳ هم نامزد ریاست جمهوری بود.
قبل از بازگشت به افغانستان در سال ۱۹۸۷، غنی برای انجام پژوهش میدانی به پاکستان رفت و در اردوگاه‌ها/کمپ‌های مهاجرین و مدارس دینی برای مدت کوتاهی پژوهش‌های میدانی و تحقیق کرد. سپس به عنوان پروفسور انسان‌شناسی در دانشگاه جانز هاپکینز انتخاب شد و بعد از این نیز کارش را در بانک جهانی پی می‌گیرد. از ژوئیه ۲۰۰۲ تا دسامبر ۲۰۰۴ وی رهبری تلاش اقتصادی افغانستان پس از فروپاشی دولت طالبان را به عنوان وزیر مالیه به‌دست گرفت.
محمداشرف غنی بنیانگذار مؤسسه اثربخشی دولت است، سازمانی که در سال ۲۰۰۵ برای بهبود توانایی دولت‌ها در خدمت به شهروندان خود تأسیس شد. وی در سال ۲۰۰۵ سخنرانی تد خود را در مورد چگونگی بازسازی کشورهای شکسته، مانند افغانستان ارائه داد. او عضو کمیسیون توانمندسازی حقوقی فقرا به ابتکار مستقل و میزبانی برنامه توسعه سازمان ملل است. در سال ۲۰۱۳ و طی یک نظرسنجی آنلاین، در رتبهٔ ۵۰ از ۱۰۰ روشن‌فکر برتر جهان قرار گرفت. این نظرسنجی توسط مجله فارن پالیسی انجام شد و در نظرسنجی مشابهی که توسط مجله پراسپِکت انجام شد وی جایگاه دوم را کسب کرد.
اشرف غنی در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۸۸ افغانستان در رتبه چهارم قرار گرفت و در انتخابات ۱۳۹۳ با ۳۷٫۶ درصد آراء در رتبهٔ دوم قرار گرفت و با عبدالله عبدالله در دور دوم این انتخابات به ستیز پرداخت و بر اساس نتایج نخستینِ دور دوم توانست ۵۶٫۴۴٪ آراء مردم افغانستان را به خود اختصاص دهد، با این حال اعتراض عبدالله عبدالله به نتیجه انتخابات باعث شد که همه آراء داده‌شده مورد بازشماری قرار گیرد که سرانجام با امضای توافقنامهٔ تشکیل دولت وحدت ملی میان دو نامزد، اشرف غنی احمدزی به عنوان رئیس‌جمهور جمهوری اسلامی افغانستان و عبدالله عبدالله به عنوان رئیس اجراییه تعیین شدند.رسماً رئیس‌جمهور افغانستان شد
اشرف غنی از پشتون‌های غل‌زایی و از قبیلهٔ احمدزی است. وی در ماه ثور/اُردیبهشت ۱۳۲۸ در ولایت/اُستان لوگر در جنوب کابل به دنیا آمد. پدرش "شاه‌پسند" نام داشت و بنابر برخی گزارش‌ها در جوانی کارمند یک شرکت حمل‌ونقل در کابل بود و در دهه ۱۹۸۰ کار حمل‌ونقل را با تعدادی کامیون در پاکستان ادامه می‌داد. مادرش "کوکبه" (ملقب به "ضیاگل") نام داشت و دختر احمدعلی لودین (لودین یکی از اقوام پشتون در افغانستان است که بیشتر در لوگر و شرق افغانستان اقامت دارند تعدادی نیز در مناطق جنوب غربی و هرات نیز مسکن گزین شده‌اند و به زبان فارسی گپ می‌زنند) بود. او هنگام تحصیل در لبنان با "رولا" همسر آینده‌اش آشنا شد و با این دختر لبنانی مسیحی ازدواج کرد. دو فرزند غنی و رولا با نام‌های "مریم" و "طارق" در آمریکا به دنیا آمده‌اند و در نتیجه تمام آن‌ها شهروند آمریکا نیز محسوب می‌شوند.
اشرف‌غنی تحصیلات ابتدایی خود را در ولایت/اُستان لوگر سپری نمود و از دبیرستان/لیسه حبیبیه فارغ تحصیل گردید. برای تحصیلات دانشگاهی به لبنان رفته و در دانشگاه آمریکایی بیروت در رشته علوم سیاسی سند لیسانس/کارشناسی و ماستری/کارشناسی‌ارشد خود را کسب کرد. در سال ۱۳۵۳ برای تدریس در رشته مردم‌شناسی به افغانستان بازگشت و در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه کابل مشغول به آموزگاری شد. در سال ۱۳۵۶ پس از کسب بورسیه تحصیلی برای ادامه تحصیلات به دانشگاه کلمبیا در نیویورک رفت و مدرک ماستری دوم/کارشناسی‌ارشدِ دوم خود را در رشته روابط بین‌الملل از همین دانشگاه کسب کرد؛ پس از یک سال در پی به قدرت رسیدن حزب دمکراتیک خلق در افغانستان بسیاری از اعضای خانواده او به زندان افتادند. غنی در آمریکا ماندگار شد و مدرک دکترای خود را در رشتهٔ انسان‌شناسی فرهنگی از دانشگاه کلمبیا دریافت کرد. رساله دکترای او «تولید و تسلط: افغانستان، ۱۷۴۷–۱۹۰۱»Production and domination: Afghanistan, 1747-1901 نام داشت. او همچنین دارای دو مدرک دکتری افتخاری؛ یکی از طرف دانشگاه سکرانتن ایالات متحده آمریکا «در سال ۲۰۰۷» و دیگری از طرف دانشگاه گیلف کانادا «در سال ۲۰۰۸» می‌باشد.
اشرف غنی پس از فارغ‌تحصیلی در سال ۱۹۸۳ برای آموزگاری در دانشگاه برکلی کالیفرنیا دعوت شد و از سال ۱۹۸۳ تا ۱۹۹۱ آموزگار دانشگاه جانز هاپکینز آمریکا بود و در این دوره به‌طور معمول به عنوان کارشناس در برنامه‌های بخش فارسی و پشتوی رادیو بی‌بی‌سی حضور پیدا می‌کرد. او از سال ۱۹۹۱ به عنوان مردم‌شناسِ راهنما به کار در بانک جهانی پرداخت، کار او مشاوره در مورد ابعاد انسانی برنامه‌های اقتصادی بود و در برنامه‌های بانک جهانی در آسیای شرقی، جنوب آسیا، روسیه، چین و هند شرکت داشت.
اشرف غنی در سال ۲۰۰۲ به عنوان مشاور ویژه اخضر ابراهیمی که نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل در امور افغانستان بود، برگزیده شد. مهم‌ترین فعالیت وی در این جایگاه همکاری در طراحی، مذاکرات و اجرای موافقت‌نامه بن بود که نقش دولت افغانستان را پس از سقوط طالبان مشخص می‌کرد.
در اواخر سال ۲۰۰۶ غنی نامزد دبیرکل سازمان ملل متحد پس از کوفی عنان گردید. وی در پاسخ به این اقدام به روزنامه فایننشال تایمز گفت: کارلوس پسکوال از نهاد بروکینگز در تشویق غنی اظهار داشت: "عقل، استعداد و ظرفیت فوق العاده غنی باعث می‌شود وی دبیر کل سازمان ملل متحد پس از کوفی عنان باشد."
در سال ۲۰۰۵، غنی سخنرانی ای خود را برای جلسات سمپوزیوم بین‌المللی حاکمیت قانون کانون وکلای دادگستری آمریکا، شبکه سیاست‌های فرا آتلانتیک، نشست سالانه کارمندان توسعه دولت نروژ، نشست CSIS در مورد اصلاحات سازمان ملل، نشست‌های UN-OECD- بانک جهانی در کشورهای شکننده و تد گلوبل، ارائه داد. وی در نوشتن مقالات و تحلیل‌های سیاسی با روزنامه‌های فایننشال تایمز، اینترنشنال هرالد تریبون، لس آنجلس تایمز، نیویورک تایمز، وال استریت ژورنال و واشینگتن پست نیز همکاری کرده‌است.
اشرف غنی پس از حادثه ۱۱ سپتامبر در سال ۲۰۰۱ کار در بانک جهانی را رها کرده و به همکاری با شبکه‌های خبری و روزنامه‌های مختلف پرداخت.
غنی از دسامبر ۲۰۰۱ به افغانستان بازگشت و در ۱ فوریه ۲۰۰۲ به عنوان مشاور ارشد حامد کرزی رئیس‌جمهور افغانستان، وزیر مالیه افغانستان و رئیس اداره هماهنگ‌کننده کمک‌های بین‌المللی به افغانستان گزیده شد. او از سال ۲۰۰۴ از حضور در دولت خودداری کرد و به سرنام رئیس دانشگاه کابل انتخاب شد.
غنی پس از ترک دانشگاه کابل، مؤسسه اثربخشی دولت را با کلر لاکهارت، که پسانتر رئیس آن شد، بنیان نهاد. این مؤسسه چارچوبی را پیشنهاد کرد که دولت‌ها برای خدمات بهتر به شهروندان خود باید ده کارکرد را انجام دهند. این چارچوب توسط رهبران انتقالی پس از جنگ، در نشست تحت حمایت سازمان ملل و بانک جهانی در سپتامبر ۲۰۰۵ مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
وی اصلاحات گسترده‌ای از جمله صدور ارز جدید، رایانه سازی عملیات خزانه داری، استقرار حساب خزانه داری واحد، اتخاذ سیاست بودجه‌های متعادل و استفاده از بودجه به عنوان ابزار سیاست اصلی، متمرکز ساختن درآمد، اصلاح تعرفه‌ها و تعمیرات اساسی گمرکات را انجام داد. او گزارش دادن منظم را به کابینه، مردم و ذینفعان بین‌المللی به عنوان ابزاری برای شفافیت و پاسخگویی و جلوگیری از فساد ایجاد کرد و اهدا کنندگان را ملزم کرد تا مداخلات خود را بر روی سه بخش، بهبود، پاسخگویی با همتایان دولت و تهیه یک استراتژی توسعه، متمرکز کنند تا افغان‌ها را بیشتر مسئول توسعه آینده‌شان کند.
ریشه کنی فقر از طریق ایجاد ثروت و ایجاد حقوق شهروندی قلب برنامه‌های توسعه‌ای غنی به‌شمار می‌رفت. برنامه همبستگی ملی، هم‌اکنون ۱۳۰۰۰ روستا از ۲۰٬۰۰۰ روستای افغانستان را تحت پوشش قرار داده‌است که توسط غنی معرفی گردید.
در ژانویه ۱۳۸۸ مقاله احمد مجیدیار از سوی مؤسسه امریکن انترپرایز منتشر شد که غنی را در لیست پانزده نامزد احتمالی انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ افغانستان قرار می‌داد. در ۱۷ ثور ۱۳۸۸، اشرف غنی به عنوان نامزد انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸ افغانستان کاندیدا نمود. کارزارهای انتخاباتی غنی روی موارد زیر تأکید داشت: حکومت‌داری خوب؛ یک اقتصاد پویا و فرصت‌های شغلی برای مردم افغانستان. غنی برخلاف دیگر نامزدهای مهم، از افغان‌های مقیم خارج خواست که از کارزار انتخاباتی وی حمایت مالی کنند. معاون اول غنی محمد ایوب رفیقی بود؛ او جیمز کارویل استراتژیست معروف کمپین‌های بیل کلینتون را به عنوان مشاور کارزارهای انتخاباتی خود منصوب کرد. بالاخره با کسب ۳٪ آراء، غنی پس از حامد کرزی، عبدالله عبدالله و رمضان بشردوست در رتبه چهارم قرار گرفت.
اشرف غنی در دوره دوم ریاست جمهوری حامد کرزی در سال ۲۰۱۰، مسئول برنامه انتقال مسئولیت‌های امنیتی از نیروهای بیرونی به نیروهای داخلی (بومی) شد.
اشرف غنی در سال ۱۳۹۳ برای دومین بار در انتخابات ریاست‌جمهوری شرکت کرد.http://www.afghanpaper.com/nbody.php?id=69843 در این انتخابات عبدالرشید دوستم جنگ‌سالار معروف ازبک‌تبار را به عنوان معاون نخست و سرور دانش وزیر تحصیلات عالی و مسلکی هزاره‌تبار را به عنوان معاون دوم در کنار خود داشت. محاذ ملی به رهبری پیر احمد گیلانی، جبهه نجات ملی به رهبری صبغت‌الله مجددی و حزب حرکت انقلاب اسلامی به رهبری موسی خان هوتک و حزب اسلامی به رهبری عزیزالله دین محمد از مهم‌ترین جریان‌های حمایت‌کننده اشرف غنی در این انتخابات به‌شمار می‌رفتند.
بر اساس نتایج شمارش ۱۰ درصد آراء؛ غنی با کسب ۳۷٫۶٪ آراء پس از عبدالله عبدالله در رتبه دوم قرار گرفت و با عبدالله در دور دوم این انتخابات به رقابت رفت. اشرف غنی به‌طور کلی در ولایت/اُستان‌های شرقی و برخی از ولایت/اُستان‌های شمالی و مناطق پشتون‌نشین و ازبک‌نشین رأی بیشتری کسب کرده و در ولایت/اُستان‌های پکتیا، ننگرهار، فراه، جوزجان، فاریاب، نیمروز، هلمند، زابل، لوگر، خوست، کنر، لغمان و تخار در رتبه یکم قرار داشت.
اشرف‌غنی در دور دوم انتخابات در رقابت با عبدالله عبدالله توانست ۵۶٫۴۴٪ آراء مردم افغانستان را به خود اختصاص دهد، با این حال اعتراض عبدالله عبدالله به نتیجه انتخابات سبب شد تا با موافقت غنی، کُل آراء داده‌شده مورد بازشماری دوباره قرار گیرد؛ که در صورت تأیید نتایج نخستی دور دوم انتخابات، اشرف غنی احمدزی رئیس‌جمهور افغانستان پنداشته می‌شد.
اما نظر به آمار حمایت‌کنندگان اشرف غنی احمدزی در ولایات/اُستان‌های پکتیکا و پکتیا، به نفع وی بیشتر از نفوس آن جاها تقلب نمودند و این امر سبب شد عبدالله عبدالله کمیسیون مستقل انتخابات را به صورت رسمی نشناسد و دست به اعتراضات مدنی بزند و این اعتراض‌های مدنی تا زمانی ادامه پیدا کرد که کمیسیون مستقل انتخابات در دور دوم اعلام نتایج ابتدایی آقای اشرف غنی را برنده‌ای انتخابات اعلام نمود و در همین زمان آقای عبدالله رقیب آقای غنی تصمیم گرفت تا حکومت خود را اعلام نمایید و هواخواهان او نیز به همین انتظار در تالار مجلس بزرگ (لویه جرگه) جمع شدند اما آقای عبدالله از هوادارانش چند روزی وقت خواست که با مخالفت هوادارانش روبرو شد.
کوشش‌های عبدالله برای خواستن وقت بجایی نرسید تا اینکه او حرف‌های پشت پرده را بازگو نموده و گفت: قرار است روز جمعه آقای جان کری وزیر خارجه آمریکا به افغانستان سفر نمایید و این بُن‌بست را بشکند.
همان‌بودکه آقای جان کری روز جمعه به افغانستان آمد و با هردو نامزد و کمیسیون جداگانه دیدار نمود و تصمیم بر آن شد که تمامی آرای انتخاباتِ ۲۴ جوزا/خرداد ۱۳۹۳ مورد بررسی قرار گیرد، بررسی‌ها انجام گردید و در نهایت در ۳۰ سنبله/شهریور ۱۳۹۳ با ایجاد حکومت وحدت ملی؛ اشرف غنی احمدزی به عنوان رئیس‌جمهور افغانستان و عبدالله عبدالله به عنوان رئیس اجراییه حکومت وحدت ملی تعیین گردیدند.
محمد اشرف غنی به همراه امرالله صالح و سرور دانش در ۳۰ جدی/دی ۱۳۹۷ برای انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۹۸ خود را نامزد کرد. او نام دسته انتخاباتی خود را «دولت ساز» گذاشت.
بر اساس اعلام نتایج اولیه انتخابات ریاست جمهوری افغانستان که در تاریخ ۱ دی ۱۳۹۸ اعلام شد، اشرف غنی موفق شد با کسب حد اکثر آراء (۵۰/۶۴ درصد) پیروز انتخابات شود.
در روز ۲۴ مرداد ۱۴۰۰ (۱۵ اوت ۲۰۲۱) و در پی نزدیک شدن طالبان به کابل، اشرف غنی از افغانستان فرار کرد و بدین ترتیب ریاست جمهوری او پایان یافت. در پی خروج اشرف غنی از افغانستان و ایجاد خلأ قدرت، عبدالله عبدالله رئیس شواری عالی مصالحه ملی، گلبدین حکمتیار رئیس حزب اسلامی افغانستان و حامد کرزی رئیس‌جمهور پیشین کشور، یک شورای هماهنگی با هدف صلح و انتقال مسالمت آمیز قدرت تشکیل دادند. در واکنش به فرار ناگهانی اشرف غنی از افغانستان، عبدالله عبدالله گفت: «رئیس‌جمهور سابق افغانستان، افغانستان را ترک و کشور و ملت را در یک حالت قرار داد، رفت و خداوند همراهش محاسبه کند». در همین رابطه ژنرال بسم‌الله محمدی، وزیر دفاع افغانستان، در پیام توییتری نوشت: «دست ما را از پشت بستند و وطن را فروختند لعنت به غنی و دار دسته‌اش».
خبرگزاری رویترز در یک گمانه‌زنی علی‌احمد جلالی را یکی از گزینه‌های احتمالی برای ریاست دولت انتقالی از سوی طالبان دانست. این گمانه‌زنی از سوی طالبان به‌طور رسمی تأیید نشد و برخی از خبرگزاری‌ها و نیز گلبدین حکمتیار تشکیل چنین دولتی را منتفی اعلام کردند.
یک روز پس از فرار اشرف غنی از افغانستان، سفارت روسیه در کابل اعلام کرد که اشرف غنی با چهار خودرو و بالگردهای مملو از پول نقد از افغانستان فرار کرده‌است. خبرگزاری ریانووستی به نقل از سفارت روسیه نوشت که پول‌ها چنان زیاد بودند که بعضی از آنان به خاطر گنجایش نداشتن خودروها و بالگردها جا ماندند. در سال ۲۰۲۳، شبکه خبری ایتالیایی TG1 مدعی دسترسی به سندی شد که نشان می‌دهد در ماه ژوئیه ۲۰۲۱، امیر قطر مبلغ ۱۱۰ میلیون دلار به اشرف غنی رشوه داد تا علیه طالبان نجنگد.
غنی در زمان تصدی خود، روابط اش را با کشورهای همسایه و آسیای میانه مانند ازبکستان تقویت کرد و برای افزایش تجارت‌های دوجانبه توافقنامه‌های تجاری متعددی منعقد نمود.
غنی در ژانویه ۲۰۱۸ در مراسم افتتاحیه کارخانه ذوب آهن خان استیل در کابل گفت که هدف او تبدیل شدن افغانستان به صادر کننده بزرگ فولاد در منطقه است.
از زمان انتخابات وی در پی بهبود روابط افغانستان با پاکستان برای آغاز مذاکرات صلح با طالبان بود. اولین ملاقات وی با پاکستان در ۱۴ دسامبر ۲۰۱۴ بود که وی به دیدار نخست‌وزیر پاکستان نواز شریف رفت. بعد از چندین حمله تروریستی که عاملان آن را پاکستان می‌پنداشتند و شکست مذاکرات صلح، او به‌صورت بسیار جدی روابطش با پاکستان را سرد نمود. بعد از دو حمله شبکه حقانی و طالبان در کابل(۲۰۱۸) غنی پاکستان را مرکز حمایت طالبان خواند. شبکه خبری افغانستان طلوع نیوز به نقل از منابع ناشناس می‌گوید که اشرف غنی به تماس تلفنی نخست‌وزیر پاکستان جواب نداده‌است. اما سفیر افغانستان در پاکستان عمر زاخیلوال این موارد را رد می‌کند.
از آغاز روند صلح افغانستان در سال ۱۳۹۷ دولت همواره خواستار محوریت افغان‌ها در مذاکرات با طالبان و حفظ دست‌آوردهای بیست سال گذشته و به ویژه جمهوریت در مقابل امارت که یکی از ایده‌آل‌های گروه طالبان است بوده‌است. اشرف غنی تحت فشار خارجی، به‌خصوص دونالد ترامپ و پس از توافق طالبان و ایالات متحده آمریکا برای خروج سربازان خارجی و تشکیل لویه جرگه مشورتی صلح افغانستان (۱۳۹۸) پنج هزار زندانی گروه طالبان را آزاد کرد.
رسانه‌های افغان روز یکشنبه ۲۴ مرداد ۱۴۰۰ گزارش دادند که در پی حمله دوازده روزهٔ طالبان و اشغال شهرها توسط نیروهای طالبان و قبل از تصرف پایتخت، اشرف غنی کشور را به قصد عزیمت به تاجیکستان ترک کرده‌است.
امضای توافق‌نامه صلح با گلبدین حکمتیار که یکی از مخالفان مسلح دولت افغانستان بود از جمله کارکردهای اشرف غنی است.
اشرف غنی تلویحاً مخالف حضور مجدد رهبران پیشین مجاهدین در عرصه سیاست افغانستان می‌باشد؛ وی در دو دوره ریاست خود قدرت تمام رهبران سیاسی غیر پشتون را به چالش کشید. او محمدکریم خلیلی هزاره را که دبیرکل حزب وحدت اسلامی افغانستان است، از مقامش به عنوان رئیس شورای عالی صلح برکنار کرد، محمد محقق هزاره را که دبیرکل حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان است، از مقامش به عنوان معاون دوم عبدالله عبدالله رئیس شورای عالی مصالحه ملی برکنار کرد، عطامحد نور تاجیک، فرد شماره دٶ حزب جمعیت اسلامی افغانستان را که والی بلخ بود، از مقامش برکنار کرد، برای کاهش قدرت عبدالرشید دوستم ازبک که رهبر حزب اسلامی جنبش افغانستان است، ابتدا وی را در کمین طالبان برابر نمود و سپس با قضیه ایشچی وی را بدنام نموده، فرار ترکیه نمود و ستر جنرال مرادعلی مراد هزاره را که لوی درستیز قوای مسلح افغانستان بود در رابطه با کمک به عبدالرشید دوستم در برابر شدن وی در کمین طالبان، از مقامش برکنار نمود.
وی بسیاری از وزیران کابینه خود را که از اقوام غیر پشتون بودند از پست‌شان برکنار نمود؛ وی عبدالرزاق وحیدی، وزیر مخابرات و تکنالوژی افغانستان را از سمت‌اش برکنار نمود، قرار اطلاعات فاش شده بعدی علت برکناری وی هزاره بودنش بود، وی داوودزاده نجفی وزیر ترانسپورت را که از قوم هزاره بود نیز از پست‌اش برکنار نمود، او محمد نظیف شهرانی وزیر معادن و پترولیم را به جرم اختلاس به دادگاه عالی افغانستان معرفی نمود.
اشرف غنی اعطای رتبه مارشالی به عبدالرشید دوستم را به اکراه پذیرفت و آن را براساس مصلحت پذیری دانست نه شایسته سالاری؛ او در مراسم اعطای این رتبه که در سلسه مراتب نظامی افغانستان بالاترین رتبه نظامی شناخته می‌شود، شرکت نکرد.
در پی حمله نیروهای طالبان به شهرهای مهم و تسلیم شدن پی در پی شهرهای افغانستان، محمداشرف غنی در ۱۵ اوت ۲۰۲۱ افغانستان را ترک کرد. عبدالله عبدالله (رئیس شورای مصالحه ملی) نیز این اتفاق را تأیید کرد. در ابتدا گفته می‌شد کشور مقصد او تاجیکستان است. تا اینکه در نهایت به صورت رسمی مشخص شد که او به امارات رفته‌است.
خلیل رحمان حقانی، در مصاحبه با کانال «جئو» پاکستان گفت که طالبان اشرف غنی، رئیس‌جمهور افغانستان را عفو کرده و از آنها می‌خواهد در صورت تمایل به کشور بازگردند.
شیرین قلی پور (زاده اردبیل) حضور هنرمندان اردبیلی در نهمین دوسالانه کاریکاتور ایران کاریکاتوریست ایرانی است. او با شرکت در مسابقات داخل کشور و خارج صاحب چندین جایزه از جشنواره‌های بین‌المللی شده است.معرفی برگزیدگان گرافیک و کاریکاتور جشن تصویر سالشیرین قلی پور نفر اول مسابقات برزیل
بازار چهارسوق با دهانه‌ای وسیع و طاق بندی و سقف ضربی آجری سبک بناهای سلجوقی را داشته. چهارسوق از یک طرف روبروی مناره شهر گلپایگان و از طرف دیگر به مسجد جامع شهر راه دارد.
لازم است ذکر شود مناره شهر گلپایگان با ارتفاع ۱۸ متر و قدمت ۹۰۰ ساله آن در زمره بلندترین مناره‌های ایران می‌باشد.
نزدیکی بازار و مسجد و نقش آن در جامعه قابل بررسی می‌باشد. امروزه بازار جدید و بزرگ گلپایگان در پیرامون بازار چهار سوق گسترش یافته‌است و این بازار تاریخی را احاطه کرده‌است.
واژه سوق یا چار سوق برگرفته از کلمه چهارسو در اصل محل تقاطع دو راسته اصلی و مهم بازار بود. در برخی موارد سوق را در محل برخورد دو راسته طراحی شده بازارقرار می‌دادند و به شکل فضایی به صورت چهارسو می‌ساختند که به سبب موقعیت ارتباطی آن ارزشمند به شمار می‌آمد. چهار سوی بازار اصفهان، بازار لار، بازار تهران، بازار کرمان، بازار آمل، بازار تاشکند، بازار بخارا و چار سوی بازار گلپایگان از نمونه‌های خوب باقی‌مانده، به شمار می‌آیند.اعرابی (عرب منهای اسلام)، که به سرزمین ما آمدند خیلی از واژه‌های فارسی را تغئیر دادند و چار سو را چار سوق (سوق به عربی یعنی بازار) تلفظ می‌کردند که خوشبختانه چا نیفتادو مردم از دیرباز نام درستش (چار سو) را تکرار نمودند.چارسو. (اِ مرکب) جائی که چهار بازار در آنجا منشعب شوند. (برهان). بازاری که هر چهار طرف راه داشته باشد. (آنندراج). نام آن جای از بازار که به هر چهار طرف راسته و دکانها راه دارد. (ناظم الاطباء). چهارسوی. چهارسوق. بازاری که از چهار طرف بیرون شو دارد. جائی که چهار بازار از آنجا گذرد :
که دارد دکانی در این چارسو
که رخنه نیارد ز بسیار سو. (لغت نامه دهخدا)
چارسو (سوق) از نظر معماری از جمله عناصر و فضاهای مهم شهری و ارتباطی در بازارهای سنتی ایران محسوب می‌شود و از آن جا که بازارهای اصلی ایران غالباً به شکل خطی و در امتداد مهمترین معبر شهری شکل می‌گرفت، مهم‌ترین بخش و عنصر اصلی یک بازار، راسته اصلی آن بود. (راستا بازار) علاوه بر سوق، راسته اصلی از مهم‌ترین عناصر معماری در بازار ایرانی بود که در ساده‌ترین شکل آن با دکان‌های واقع در دو سوی آن شکل می‌گرفت.در امتداد یک راسته اصلی، اصناف گوناگونی در دکان‌های دو سوی راسته مستقر می‌شدند، به این ترتیب که هر صنف در بخشی از راسته اصلی جا می‌گرفت. در بعضی از شهرهای بزرگ دو یا چند راسته اصلی به صورت موازی یا متقاطع پدید می‌آمد. راسته فرعی، دالان و میدان نیز از دیگر فضاهای ارتباطی در معماری بازارهای سنتی ایران هستند که گاه دارای کاروانسرا نیز بوده‌اند."سوق پوتراجایا"، ردپای بازار ایرانی درمالزی / میترا اسدنیا
ساده‌ترین و کوچکترین، اما مهمترین عنصر و فضای بازار نیز حجره یا دکان است که محل اصلی عرضه انواع کالاها هستند و معمولاً حدود ۲۰ تا ۳۰ متر وسعت دارند و بسته به شرایط مختلف کوچک‌تر یا گاه بزرگ‌تر نیز بوده‌اند.
بازار سنتی گلپایگانیک معنی بازار، «باز - آر» است. یعنی در برابر پول یا کالایی که می‌دهی، بازبیآور و کلاه سرت نرود. (باز - آر)بازار به عنوان اسم مکان به معنی محل خرید و فروش کالا هم هست و با وجود آنکه این واژه امروزه بیشتر درباره بازارهای دائمی، اصلی و قدیمی شهرهای تاریخی به کار می‌رود، در گذشته معنای گسترده‌تری داشته است. بازار با کیفیت تجاری و معماری خاص آن با آن به مرور از شهرهای پررونق ایرانی به شهرهای تجاری دیگر جهان نیز راه یافته است.
بازار سنتی گلپایگان تا کنون چندین بار مرمت شده است و در آذر ۹۲ نیز مرمت شد و سنگ‌فرش بازار تاریخی گلپایگان بازسازی گردید.
تیمچه نیز به معنی کاروانسرا به معنی تیم کوچک یا کاروانسرای کوچک بوده است. اما در دوره معاصر به کاروانسراها یا سراهای کوچک و سرپوشیده، تیمچه می‌گویند. تیمچه فضای مناسبی برای عرضه کالاهای گرانبها مانند فرش، دور از آسیب باد و باران و آفتاب پدیدمی‌آورد. به همین سبب فضای تیمچه‌ها، غالباً نسبت به کاروانسراها از لحاظ اقتصادی گران‌تر بوده و برای عرضه اجناس ارزان قیمت استفاده نمی‌شده است.
سد گلپایگانمسجد جامع گلپایگانمناره شهر گلپایگاندانشکده فنی و مهندسی گلپایگانوردپاتکان
مسجد جامع گلپایگان از مساجد مهم تاریخی دوران سلجوقی و از مساجد بزرگ ایران زمین است که با توجه به تاریخ ساخت آن شاید بتوان گفت معماری ایرانی - اسلامی این مسجد الگویی بوده‌است برای ساخت مسجدهای بزرگ دیگر به ویژه مناطقی که در قلمرو حکومت سلجوقیان بودند. این مسجد در شهر گلپایگان و خیابان مسجد جامع قرار گرفته‌است.
مسجد جامع گلپایگان در سال ۵۰۸ هجری قمری، در دوران حکومت ابوشجاع محمدبن ملکشاه سلجوقی بنا شده‌است.
پیش از آن به استناد نام ابوشجاع که در کتیبه دور گنبد است، زمان ساخت مسجد گلپایگان را بین سال‌های ۴۹۷ تا ۵۱۲ هجری قمری، یعنی دوران حکومت وی، می‌دانستند تا این که باستان شناسان با خواندن کتیبه‌های محراب دریافتند که بخشی از کتیبه‌ها در زیر کف شبستان مسجد است و به احتمال قوی تاریخ بنا هم روی آن نوشته شده‌است. چنین بود که تاریخ دقیق ساخت مسجد روشن شد.
مسجد جامع گلپایگان به دستور ابونصر ابراهیم بن محمد بن ابراهیم بابا عبدالملک ساخته شده و نام این شخص در ۲ جای مسجد، یکی در کتیبه دور گنبد و دیگری در حاشیه محراب درج شده‌است.
این مسجد را یک معمار قزوینی به نام ابوعمر بن محمد القزوینی (معروف به بواسار کسرار) ساخته و نام او نیز در بالای محراب در زیر کتیبه دور گنبد، در ۲ سطح نقش بسته‌است.
از دیگر آثاری که نام سلطان ابوشجاع محمد بن ملکشاه سلجوقی به یادگار روی آن‌ها نقش بسته‌است، عبارتند از:
منار مسجد جامع ساوه به تاریخ ۵۰۴ هجری، مسجد جامع قزوین به تاریخ ۵۰۸ هجری، ۲ حجره در مسجد جامع دیار بکر ترکیه به تاریخ ۵۱۱ هجری و دیوار روبه روی شبستان مسجد اموی در دمشق به تاریخ ۵۰۳ هجری قمری.
وقتی تاریخ ساخت مسجد گلپایگان را با تاریخ ساخت مسجدهایی دیگر که در دیار بکر، سوریه، قزوین و ساوه می‌سنجیم، می‌فهمیم که در یک دوره کوتاه چند ساله از سال ۵۰۳ تا ۵۱۱ هجری قمری چند مسجد در دوره حکومت سلجوقی و مناطق دور از هم بنا شده‌است که با توجه به این نکته از یک سو در می‌یابیم که حکومت‌ها، در طول تاریخ، برای کسب مشروعیت و نشان دادن اقتدار و گستردگی قلمرو خود به مسجد به عنوان یک رکن اساسی نگریسته‌اند. از سوی دیگر شاید بررسی‌های دقیق در شیوه معماری این مسجدها تشابهات قابل توجهی را نشان دهد.
این مسجد دارای صحن و شبستان وسیع و گنبد بزرگ آجری می‌باشد و متعلق به زمان محمد بن ملکشاه سلجوقی می‌باشد. ازخصوصیات مسجد و گنبد آن دارا بودن کتیبه‌های آجری متعدد و تزئینات فراوان دوره سلجوقی است. در متن کوفی گنبد، نام محمد بن ملک شاه خوانده می‌شود و اطراف محراب بزرگ زیر گنبد در متن کتیبه‌ای نام بانی آن بنای عظیم را، ابونصربن محمد بن ابراهیم آورده‌اند. همچنین بر بدنه‌های مختلف شبستان نام بزرگان دین و جملات مذهبی را به خط کوفی آجری نوشته‌اند.
در زمان فتحعلی شاه قاجار شبستان‌های ساده طرفین گنبد و بناهای شرقی و غربی مسجد را احداث نموده و بر ساختمان‌های گنبد عهد سلجوقی افزوده‌اند.
ساختمان گنبد عهد سلجوقی متعلق به اوایل قرن ششم هجری قمری است. صحن مسجد جامع گلپایگان بدون احتساب هشتی‌ها، حجره‌ها و رواق‌ها حدود ۱۶۰۰ متر مربع مساحت دارد و ارتفاع گنبد مسجد ۲۲ متر و ابعاد گنبد از داخل ۱۲ در ۱۲ متر است.
یک حوض آب بزرگ و کم عمق نیز در وسط صحن مسجد قرار دارد که علاوه بر مکانی برای وضو گرفتن نمازگزاران بر زیبایی این مسجد افزوده‌است.
سر در مسجد گلپایگان از سمت داخل محوطه رو به صحن با آجرهای آبی رنگ با جمله «یا علی» به صورت زیبایی مزین شده و شبستان اصلی مسجد جامع گلپایگان همچون سایر بناهای عصر سلجوقی فاقد کاشی کاری است.
در کتیبه‌های مسجد جامع گلپایگان که شرح نوشته‌ها به خط کوفی است، نام ابابکر صدیق، عمر بن خطاب، عثمان، علی ابن ابیطالب و طلحه و زبیر و عبدالرحمن بن عوف... آمده‌است.
البته بعدها عده‌ای خواسته‌اند در اصل کتیبه دست ببرند و جملاتی را در رد و لعن ابابکر و عمر و عثمان و… در کنار کتیبه افزوده‌اند و چند جا را خط زده‌اند.
محراب مسجد از دو بخش تشکیل شده‌است که در قسمت پایینی متصل به کف محراب و در قسمت بالای محراب کلمات «الله احد» و «الله صمد» به خط کوفی مشهود است.
آیاتی از قرآن کریم نیز در اطراف محراب بزرگ مسجد جامع گلپایگان به خط کوفی نقش بسته‌است.
شکارچیان گنج از جمله Lorenz korn و تیم همراهش (که به گلپایگان نیز آمده‌اند)، با شگفتی از کتیبه‌های مسجد جامع گلپایگان یاد کرده‌اند. (منبع: مقاله Schatzsuche unter der Moschee شکار گنج در مسجد)
مسجد جامع گلپایگان در تاریخ نهم مرداد سال ۱۳۱۲، به شماره ۱۹۱ در فهرست آثار ملی (ایران) ثبت شده‌است.
در سند مربوط به مسجد جامع گلپایگان چنین آمده است:نمره ۱۷۵۳/۵۲۴۳۸دولت شاهنشاهی ایرانوزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفهنظر به فصل اول قانون عتیقات مصوبه ۱۲ آبان ۱۳۰۹ شمسی،نظر به فصل اول نظامنامه اجرای قانون عتیقات مصوبه ۲۸ آبان ۱۳۱۱ شمسی،و نظر به پیشنهاد مدیر کل عتیقات ـ وزارت معارف مقرر می‌دارد:بنای مسجد جامع گلپایگان که (...) بنای مرکزی آن در سلطنت محمد ولد ملکشاه سلجوقی (۴۹۸ و ۵۱۱ هجری قمری) / و قسمت‌های دیگر در زمان فتحعلی شاه قاجار ساخته شده‌است، تحت نمره ۱۹۱ جزو آثار ملی به ثبت برسد.سند را مدیر کل عتیقات و وزیر معارف امضاء کرده‌اند.در کتاب «مرآت البلدان» یا «مرآت ناصری» تألیف «محمد حسن خان اعتماد السلطنه»، از این مسجد تاریخی یاد شده‌است.
نویسنده کتاب مرآة البلدان دربارهٔ مسجد جامع گلپایگان نوشته است:«گنبدی رفیع و ایوانی منیع داشته. حالا ایوان خراب و گنبد باقی است»
دوپوش گنبد مسجد جامع گلپایگان مانند دوپوش گنبد مسجد جامع یزد و اغلب گنبدهای قرن هفتم به بعد، گسسته (و نه پیوسته) است.دو پوش گنبد گاهی پیوسته و گاه گسسته است.گنبدهای پیش از اسلام (و همچنین گنبدهایی مانند گنبد سلطانیه و گنبد مسجد شیخ لطف‌الله و گنبد خاگی مسجد جامع اصفهان)، دو پوش پیوسته است. چنان‌که گاهی دو پوسته بی هیچ واسطه‌ای به هم متصل می‌شده و گاهی هم فقط صندوقه یا کندو و شیاره‌ای میان آن‌ها فاصله بوده‌است.
در گنبدهای گسسته (مثل گنبد مسجد جامع گلپایگان)، گاهی دو پوسته در کلاله از هم فاصله می‌گیرند.ارمغانهای ایران به جهان معماری ـ استاد محمد کریم پیرنیا
مسجد جامع گلپایگان در سال ۱۳۱۰ ه‍.ش به سرپرستی آندره گدار فرانسوی مرمت شده‌است.
مناره شهر گلپایگانارتفاع مناره گلپایگان ۱۸ متر است. از بلند ترین مناره های‌ قرن پنجم هجری قمری است. مناره گلپایگان که به آن «میل گلپایگان» نیز گفته می‌شود در خیابان امام خمینی، سه راه آیت طالقانی و روبروی پارک فانوس قرار دارد.
منار گلپایگان دارای دو در است و در درون آن پلکانی تعبیه شده‌است. قسمت‌های پایین و بالای مناره مرمت گردیده و دارای کتیبه آجری است که این کتیبه به خط کوفی نوشته شده و فاقد تاریخ می‌باشد و متن کتیبهٔ آن از آیه‌های قرآن است.این مناره با قدمتی ۱۰۰۰ ساله در برابر عوامل طبیعی (زلزله، باد، باران، سرما و گرما) سرفراز برجای مانده‌است و از جمله بلندترین مناره‌های ایران می‌باشد.این بنا در سال ۱۳۱۷ مرمت شده و در تاریخ ۲۸ خرداد ۱۳۱۵، با شماره ۲۵۰ جزو آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. نخستین عکس‌های این بنا در دهه ۲۰ توسط پروفسور آرتور آپهم پوپ گرفته شده است.
دو راه پله دارد که به‌صورت دورانی با ۶۴ پله به بالای مناره می‌توان صعود کرد.این مناره از زمان سلجوقیان می‌باشد که ساختمان آن را احتمالاً با ساختمان مسجد جامع و بازار چهارسوق همزمان می‌دانند. تا حدود چهل سال قبل، اطراف آن خرابه و چاله چوله بود که مردم گاهی از آنجا خاک می‌بردند و قطعه‌های ظروف سفالین شکسته نیز دیده می‌شد و آن محل را چاله‌های پامناره می‌گفتند. در محل منار گلپایگان جای خندقی هم بود که یک قسمت آن را برای زمین ورزش صاف کرده بودند ولی اکنون فقط چند متری اطراف مناره را حصار نموده‌اند.
گفته می‌شود این مناره برای راهنمایی کاروانیان بوده و بالای آن چراغ نصب می‌کرده‌اند و در جنوبی چهارسوق از جلوی مناره شروع می‌شده‌است.فعلاً خیابان، گودتر از سطح پای مناره و بازار چهارسوق است. در داخل منار و بالای راه پله‌ها در میان اشعار و یادگاری‌های نوشته شده، این شعر هم دیده می‌شود:منار است و نشان باستان استچه تاجی بر سر گلپایگان است.دریغا کاین نشان آسمانیکه… بر زمین و سر بر آسمان است.زیر این شعر امضاء شده بود: «سید علی آقا ابطحی اهل گوگد و ساکن تهران»
دو شیر قبلاً در محل پاشیرا نزدیک مقبره باباعبدالله در کنار جاده قافله و ابتدای کوچه حکومتی بودند. میدان پاشیرا نسبتاً وسیع و دکه بازی و ورزش بچه‌های محل بود و براین شیرها که وسیله سرگرمی بچه‌ها بود سوار می‌شدند و بازی می‌کردند. بعد از خیابان کشی چون خیابان چند متری از جاده قافله فاصله پیدا کرد و زمین‌های اطراف پاشیرا را با قسمتی از جاده قدیم به مالکین آن حدود دادند و میدان پاشیرا را هم گودبرداری نمودند که رختشوی خانه بسازند. شیرهای سنگی را با تخته و گرده چوب و غلتک که بوسیله دو گاو نر کشیده می‌شد، تک تک به پای مناره منتقل کردند. از دو شیر سنگی امروز، یکی تنها شده و در زیر سایه مناره سلجوقی در فراق دوست بسر می‌برَد. یکی از شیرها را چند سال قبل دزدیدند و الان تنها یک شیر در پای منار است. این سوال باقیست که چه طور شیر سنگی‌ای که با غلتک و گاو نر آورده شده بود، در روز روشن با جرثقیل و در نزدیکی کلانتری شهر به سرقت رفته است. (سنگ رخام بالای در ورودی بقعه ۱۷ تن شهر گلپایگان، قسمتی از در گرانبهای مسجد روستای سراور گلپایگان ، و پیشتر (در سالیان گذشته) گل‌میخ‌های طلایی بالای امامزاده ابوالفتوح روستای وانشان گلپایگان و … هم به کام دشمنان هنر افتاده است.
مسجد جامع گلپایگانبازار چهار سوق (گلپایگان)دانشکده فنی و مهندسی گلپایگانوردپاتکان
بنای سیدالسادات که در شهر گلپایگان و در تقاطع خیابان مسجد جامع که در سال ۱۳۵۴ هجری شمسی احداث شده و خیابان سیدالسادات قرار دارد. این بنا مربوط به قرن هشتم هجری است.
بنای سیدالسادات دارای یک ایوان و غرفه و گلدسته و همچنین دارای گنبدی به ارتفاع ۹ متر است.
انور الحق احدی (زادۀ ۱۳۳۰ه‍.خ) سیاستمدار اهل افغانستان است. او وزیر مالیۀ (دارایی) دولت حامد کرزی بود. وی هم‌اکنون وزیر وزارت زراعت، آبیاری و مالداری و رهبر جبهۀ ملی نوین افغانستان(حزب افغان ملت پیشین) است.
انور الحق احدی فرزند قاضی عبدالحق، در سال ۱۳۳۰ خورشیدی، در ولسوالی سروبی مربوط به ولایت کابل به دنیا آمد. او تحصیلات ابتدایی و ثانوی را در لیسۀ عالی حبیبیه به پایان رسانیده سپس کارشناسی و کارشناسی ارشد خود را در رشتۀ اقتصاد و علوم سیاسی از دانشگاه آمریکایی بیروت به‌دست آورد. او کارشناسی ارشدِ تخصصی خود را در رشتۀ امور مالی و اداری از دانشگاه نورث وسترن و پسانتر دکترای خود را در رشتۀ علوم سیاسی دانشگاه علوم سیاسی همین دانشگاه بدست آورده است. دکتور انور الحق احدی در سال ۱۹۸۴م به حیث دستیار پروفسور علوم سیاسی در دانشگاه کارلتون آمریکا، در سال‌های ۱۹۸۵ تا ۱۹۸۷ و آمر بانکداری در بانک کانتیننتال ایلینوی شیکاگو، در سال‌های ۱۹۸۷ تا ۲۰۰۲ به حیث پروفسور علوم سیاسی در و از ۲۰۰۲ تا دسامبر ۲۰۰۴ به حیث رئیس عمومی بانک مرکزی افغانستان ایفای وظیفه نموده است. موصوف در دسامبر ۲۰۰۴ به حیث وزیر مالیه در کابینۀ نو حامد کرزی مقرر گردیده و هم اکنون وزیر وزارت زراعت، آبیاری و مالداری در کابینه محمد اشرف غنی است.
انور الحق احدی، رئیس حزب «افغان ملت» می‌باشد. وی دارای نوشته‌های علمی متعددی در مجله‌ها، جریده‌ها و روزنامه‌های درون و بیرون کشور می‌باشد. در کنار آن کتاب‌های علمی نیز نوشته است.
۱. وبگاه اطلاع‌رسانی افغانستان افغان پیپر نوشته افغان پیپر
وردپاتکان نام قدیم گلپایگان شهرستان امروزی از استان اصفهان بوده‌است. وَرد به معنای گل سرخ و پاتکان به معنای سرزمین می‌باشد، یعنی در اصل وردپاتکان در زبان فارسی به معنای سرزمین گل سرخ می‌باشد.
دهخدا درباره وردپاتکان اینگونه فرموده است:
چون در میان سخن نام گلپایگان برده گفتیم اصل آن وردپاتکان بود بهتر آن است که در پایان گفتار چند سطری هم دربار آن نام بنگاریم: کلمه ورد یا وارد بمعنی گل سرخ فارسی است نه عربی. تازیکان کلمه را از فارسی برداشته چنانکه ارمنیان هم برداشته‌اند و بمعنی گل سرخ بکار میبرند. بلکه باید گفت که کلمه ورد با کلمه گل یکی است... در علم زبانشناسی پارسی این معلوم است که بسیاری از واوهای زبان قدیم در زبان امروز تبدیل به گاف شده چنانکه کلمه‌های گزند و گراز و گرگ در اصل وزند و وراز و ورگ بوده و مانند اینها بسیار است واو «وارد» هم تبدیل به گاف شده و کلمه گارد یا گرد گردیده است.گلپایگان از ترکیب سه کلمه ( گل - پای - گان ) تشکیل شده‌است.
نام اولیه شهر، گردپاذگان بوده‌است.(برهان قاطع،۱۳۶۱، ذیل گلپایگان)، گروهی دیگر نام اصلی آن را گَرپادگان به معنی کوهپایه می‌دانند. «گَر» در زبان پارسی میانه به معنای کوه‌است.
در اواخر ساسانیان و اوائل اسلام «گردپادگان» خوانده می‌شد و تازیکان معرب نموده «جرباذکان» نامیده‌اند. (معجم البلدان یاقوت دیده شود). سپس از روی قاعده دیگری که آن نیز در زبانشناسی ایران معروف است، را و دال تبدیل به لام گشته و کلمه گارد مبدل بگال و سپس مبدل بگول و سپس مبدل به گل شده و بالاخره وردپاتکان و گلپایگان، شده یعنی شهر گلباد، و چنانکه گفتیم گلباد از نامهای معروف ایرانی بوده‌است. (مقالات کسروی ج ۱ صفحه ۱۲۲-۱۲۱)
برخی گفته‌اند در اصل «ورتپاتکان» به معنی شهر یا سرزمین ورتپات بوده که یکی از نام‌های ایران نیز می‌باشد. سپس به مرور زمان وردپاتکان، «وردپاذکان»، «گردپاذکان»، گلپادگان و سرانجام گلپايگان شده‌است.
ورد، به معنی گل سرخ است و در نتیجه تغییراتی که از روی قواعد زبان شناختی در آن روی داده، واژه ورد تبدیل به « گل » شده‌است. پات از مصدر پاییدن، به معنی نگاهبانی کردن است. و «وردپات» گل نگاهدار معنی می‌دهد. پات پس از مدتی «پاذ» و سرانجام تبدیل به «پای» شده‌است. واژه «کان» که سپس «گان» گردیده در آخر نام شهرها و آبادی‌های بسیاری چون اردکان، زنگان، ارزنگان و ارزنکان… آمده‌است.
مسجد جامع گلپایگان
مناره شهر گلپایگان
بازار چهار سوق (گلپایگان)
دانشکده فنی و مهندسی گلپایگان
چال‌هما روستایی در دهستان هندودر بخش سربند شهرستان شازند استان مرکزی ایران است.
روستای چال هما تقریباً در۵۰ کیلومتری جنوب غرب اراک و ۲۵ کیلومتری شازند قرار گرفته‌است. زبان مردم این روستا لری است. روستای چالهما از نظر جغرافیایی در دامنه کوه‌های مرتفع و برفگیر واقع شده که باعث شده روستا دارای آب و هوای سرد کوهستانی باشد و تپه‌های اطراف آن در سال‌های اخیر مورد توجه زنبور داران قرار گرفته‌است. در واقع این روستا از سردترین مناطق آب و هوایی استان مرکزی است. از جاذبه‌های تفریحی این روستا می‌توان به دو سد خاکی چال‌هما و آب و هوای معتدل آن در تابستان و همچنین در زمستان اشاره کرد که باعث جذب گردشگران در تمام فصول شده‌اند. کوه‌های مرتفع این روستا از سرچشمه‌های اصلی آبهایی هستند که به سد کمال صالح منتهی می‌شوند و در تأمین آب شرب اراک سهم بسزایی دارند.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این روستا ۲۰۹ نفر (۷۷خانوار) بوده‌است.
کرم‌های خاکی یا کرمشک جانورانی هستند که دارای بدنی نرم می‌باشند. بدن آن‌ها به بندهایی تقسیم شده‌است. آن‌ها استخوان ندارند و معمولاً دراز و پوستی هستند. کرم‌ها از گوناگونی زیادی برخوردارند. آن‌ها در زمین می‌خزند. کرم‌های خاکی در هر جایی یافت می‌شوند و طول آن‌ها معمولاً بیشتر از ۳ سانتیمتر است. آن‌ها بیشتر به رنگ صورتی قهوه‌ای یا صورتی تیره هستند. هرچند که کرم خاکی فاقد استخوان یا غضروف است اما دارای اسکلت آب ایستایی می‌باشد. کرم خاکی از معدود رده بی مهرگان دارای سیستم گردش خون بسته‌است که دارای قلب لوله ای در سطح پشتی است. تنفس کرم خاکی از طریق پوست است و شبکهٔ گسترده مویرگی زیر پوست در نزدیکی سطح تنفس دارد. کرم خاکی از ردهٔ کرم‌های حلقوی با بدن بند بند است که مواد زائد هر بند توسط یک سامانه متانفریدی از طریق منفذی بیرونی در بند قبلی با مثانه‌ای در انتهای نفریدی دفع می‌شود.
کرم خاکی روزانه به اندازه وزنشان خوراک می‌خورند و بیرون پس می‌دهند و این کودی بی همتا برای تقویت خاک می‌باشد. از سودمندی‌های دیگر آن‌ها این است که آن‌ها با سوراخ کردن زمین، آب و هوا را در زمین پخش می‌کنند و این برای رشد گیاهان بسیار سودمند است. برای نپوسیدن گیاهان و خاک هم سود زیادی دارد.
سهم کرم‌های خاکی در حاصل خیزی خاک بسیار قابل توجه است. کرم‌های خاکی مهم‌ترین عضو در فون خاک محسوب می‌شوند که تکثیر، رشد و فعالیت آن‌ها تحت تأثیر اقلیم، نوع خاک، پوشش گیاهی، کیفیت و سهولت دسترسی به مواد آلی قرار می‌گیرد. زمانی که کرم‌های خاکی به خوبی رشد و نمو می‌کنند، می‌توانند کل زیست‌توده جانوری خاک را تشکیل دهند. آن‌ها در تجزیه مواد آلی خاک، تهویه خاک، افزایش نفوذ پذیری خاک و دانه بندی ذرات خاک دخالت می‌کنند. هنگامی که کانال‌های ایجاد شده به وسیله کرم‌های خاکی نفوذپذیری آب باران را در خاک افزایش دهند، بر حرکت مواد غذایی در خاک نیز اثر خواهند گذاشت. کرم‌های خاکی از طریق مخلوط کردن، خُرد کردن و تجزیه بقایای گیاهی سهم زیادی در باروری اکوسیستم خاک دارند. در هر هکتار زمین کشاورزی حدود ۴۰ تن در سال به وسیله کرم‌ها زیر و رو می‌شود. بر اثر راه روی کرم خاکی در خاک شیارهایی به وجود می‌آید که به وسیله آن‌ها آب و هوا بهتر به ریشه گیاهان نفوذ می‌کند.