moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
سه قلهٔ بلند بدخشان عبارت‌اند از قلهٔ اسماعیل سامانی (نام پیشین: قلهٔ کمونیسم) (۷٬۴۹۵ متر)، قلهٔ استقلال (نام پیشین: قلهٔ لنین) (۷٬۱۳۴ متر) در مرز قرقیزستان، و قلهٔ کورژنیوسکی (۷٬۱۰۵ متر).
ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۱۳ سپتامبر ۲۰۰۷.
Middleton, Robert. 2008. Tajikistan and the High Pamirs: a companion and guide. Hong Kong: Odyssey Books.
خاروغ شهری است در کشور تاجیکستان.
خاروغ مرکز ولایت مختار کوهستان بدخشان است.
جمعیت این شهر بنابر سرشماری سال ۲۰۲۰ میلادی حدوداً ۳۰ هزار نفر بوده‌است. ارتفاع آن از سطح دریا ۲٬۱۱۸ متر است و در ریزشگاه دو رود غُند و آمودریا (رود پنج) واقع شده‌است. خاروغ همچنین در نزدیکی مرز افغانستان قرار دارد.
مردم این شهر به زبان فارسی تاجیکی و شُغنی از زبان‌های ایرانی پامیری سخن می‌گویند.
ولایت بدخشان از مناطق راهبردی تاجیکستان محسوب می‌شود که با چین، افغانستان و قرقیزستان هم‌مرز است و در مسیر قاچاق مواد مخدر از افغانستان قرار دارد. این ولایت در زمان جنگ داخلی طی سال‌های ۱۹۹۲–۱۹۹۷، از پایگاه‌های مخالفان دولت محسوب می‌شد.
در زمان سفر ناصرخسرو به منطقه، خاروغ تحت حاکمیت مستقلانه علی بن اسد، امیر بدخشان قرار داشته و یکی از مراکز مهم دعوت مذهب اسماعیلی بود.
تملک منطقه خاروغ تا اواخر سدهٔ نوزدهم میلادی از سوی امیر بخارا، شاه افغانستان و همچنین روسیه و بریتانیا مورد مناقشه بود. پس از دوره‌ای از سیاست و نزاع که به بازی بزرگ معروف است، روسیه در این مناقشه پیروز شد و منطقه را به‌دست‌آورد.
پیش از سال ۱۸۹۶، زمانی که روس‌ها وارد شدند و قلعه‌ای ساختند، شهر اصلی این منطقه، قلعه برپنج (یا بَرپنجه‌قلعه) بود که در پایین‌دست رودخانه در سمت افغانستان قرار دارد. پس از سقوط روسیه تزاری و ظهور اتحاد جماهیر شوروی، خاروغ در سال ۱۹۲۵ به عنوان شهر مرکزی بدخشان کوهستانی تبدیل شد. رهبران شوروی با وعده پرداخت دستمزد، اعطای مدال و خودرو، مهاجرت به این منطقه را تشویق کردند، اما به دلیل نبود صنایع و زمین‌های قابل کشت این تلاش موفقیت‌آمیز نبود.
جاده‌ای اتوموبیل‌رو به نام جاده قُلمه-قراقروم در سال ۲۰۰۴ احداث شدهBBC Persian که از خاروغ به کاشغر در سین‌کیانگ چین می‌رود.
خاروغ امروزی یکی از فقیرترین مناطق تاجیکستان است و بنیاد آقاخان تقریباً تنها منبع درآمد نقدی آن را تأمین می‌کند. با این حال، این شهر دارای دانشگاه خود به نام دانشگاه دولتی خاروغ است که در سال ۱۹۹۲ تأسیس شد.
شهر خاروغ همچنین میزبان لیسه آقاخان و یکی از سه پردیس دانشگاه آسیای مرکزی (UCA) است.BBC Persian این دانشگاه در محلی به نام دَشت، در ۵ کیلومتری خاروغ ساخته شده‌است. این دانشگاه در سال ۲۰۰۰ توسط دولت‌های قزاقستان، جمهوری قرقیزستان و تاجیکستان و آقاخان تأسیس شد. این اولین مؤسسه آموزش عالی بین‌المللی است. دانشگاه آسیای مرکزی دارای سه مدرسه است - دانشکده هنر و علوم، دانشکده تحصیلات تکمیلی توسعه و مدرسه آموزش حرفه‌ای و پیوسته. پردیس خاروغ مدرک کارشناسی ارشد هنر و کارشناسی ارشد علوم را در اقتصاد جهانی و علوم زمین و محیط زیست ارائه می‌دهد.
امکانات دیگر شهر عبارتند از دوازده مدرسه و چندین بیمارستان. یک موزه، موزه منطقه‌ای خاروغ، یک مرکز اسماعیلیان و باغ گیاه‌شناسی پامیر، دومین باغ گیاه‌شناسی مرتفع در جهان.
باغ گیاه‌شناسی پامیر محبوب‌ترین منظره خاروغ است. این باغ در سال ۱۹۴۰ برای آزمایش میزان بقای گیاهان مختلف در شرایط آب و هوایی کوهستانی تأسیس شد. بر اساس آمار رسمی، بیش از ۳۰۰۰۰ نوع گیاه بررسی شده‌است که در حال حاضر حدود ۴۰۰۰ نوع مجموعه باغ را پوشش می‌دهد. باغ گیاه‌شناسی پامیر که در نزدیکی خاروغ قرار دارد، منظره‌ای سراسری از کل شهر را به نمایش می‌گذارد.
خاروغ مرتفع‌ترین مکان در جهان است که در آن ورزش گروهی باندی انجام می‌شود.
ولایت بدخشان، یکی از فقیرترین مناطق تاجیکستان است و خاروغ در سال‌های ۲۰۰۸، ۲۰۱۱، ۲۰۱۴، ۲۰۱۸، ۲۰۲۱ و در ماه مه ۲۰۲۲، شاهد اعتراض‌های مردم و برخورد نیروهای امنیتی با آنان بوده‌است. در سال ۲۰۰۸، برخی از ساکنان بدخشان تجمعی در شهر خاروغ، مرکز این ولایت، در رابطه با فعالیت به باور آن‌ها «ناسازگار» کارمندان بخش دادستانی این منطقه برگزار کرده بودند.
در سال ۲۰۱۱، عده‌ای از جوانان بدخشانی به دفاع از یک فرد محکوم‌شده اعتراضی در نزد دادگاه ولایت دایر کردند. کارشناسان سیاسی آن زمان سبب اصلی ناآرامی‌ها در ولایت بدخشان را به فقر و بیکاری ارتباط داده بودند.نامه فرماندهان به رئیس‌جمهور تاجیکستان در رابطه با وضع بدخشان - BBC News فارسی. (2012). BBC News فارسی. Retrieved 19 May 2022, from https://www.bbc.com/persian/world/2012/07/120723_tj_rh_zkh_badakhshan_protest_crime
در تاریخ ۲۱ ژوئیه ۲۰۲۲ ژنرال عبدالله نظرف، یکی از مقامات سرویس‌های امنیتی تاجیکستان، در روستای نوادک در حومه خاروغ هنگامی که در خودروی رسمی خود از یک مرکز اداری در منطقه اشکاشم بازمی‌گشت، توسط شبه‌نظامیان متعلق به گروه‌های مسلح غیرقانونی کشته شد. ژنرال عبدالله نظروف رئیس واحد کمیته امنیت ملی دولت تاجیکستان در ولایت بدخشان کوهستانی بود؛ گفته می‌شود مافیای تنباکوی محلی عامل ترور ژنرال نظرف است. دولت گروه مسلحی که رهبری آن را طالب ایام‌بیک‌اف، یکی از فرماندهان سابق مخالفان برعهده دارد، متهم به ترور ژنرال عبدالله نظرف کرده‌است. این شبه‌نظامیان از واگذاری افراد متهم به انجام این کار خودداری کردند و به این دلیل، نیروهای دولتی تاجیکستان در تاریخ ۲۴ ژوئیه یک عملیات گسترده را در منطقه پامیر اجرا کردند.شبه‌نظامیان در تاجیکستان سلاح‌های خود را تسلیم می‌کنند - ایسنا. (2022). Isna.ir. Retrieved 19 May 2022, from https://www.isna.ir/amp/91050804973/ در ژوئیه ۲۰۱۲ به دلیل درگیری نیروهای دولتی با افراد مسلح منطقه بیش از ۴۰ نفر از جمله ۱۲ سرباز کشته شدند.
سرهنگ دوم طالب ایام‌بیک‌اف، معاون فرمانده پاسگاه مرزی «اشکاشم» که هنگام جنگ داخلی ۱۹۹۲–۱۹۹۷ از فرماندهان مخالفان بود. او می‌گوید که امامعلی رحمان، رئیس‌جمهور تاجیکستان، پیشتر به فرماندهان مخالفان پیشین در بدخشان قول عدم اقدام نظامی علیه آنان را داده بود و سپس نیروهای دولتی قصد آن کردند تا با بهانه عملیات بازداشت افراد مظنون در قتل عبدالله نظراف، فرماندهان سابق را سرکوب کنند.نامه فرماندهان به رئیس‌جمهور تاجیکستان در رابطه با وضع بدخشان - BBC News فارسی. (2012). BBC News فارسی. Retrieved 19 May 2022, from https://www.bbc.com/persian/world/2012/07/120723_tj_rh_zkh_badakhshan_protest_crime
ناآرامی‌های بعدی در ولایت خودمختار کوهستان بدخشان در ماه مه ۲۰۲۲ پس از آن آغاز شد که مقامات تقاضای ساکنان این منطقه را در مورد استعفای استاندار بدخشان و شهردار خاروغ، همین‌طور آزادی ساکنانی که در پی اعتراضات اواخر ماه نوامبر سال ۲۰۲۱ بازداشت و زندانی شده‌اند، اجرا نکردند. گروهی از جوانان معترض بعد از پایان مهلتی که به مقامات داده بودند، تلاش کردند در مرکز شهر خاروغ گردهم آیند، اما با برخورد نیروهای دولتی روبرو شدند. در نتیجه رویارویی یک جوان ۳۰ ساله کشته و سه افسر بلندپایه پلیس زخمی شدند. یک روز بعد، ناآرامی‌ها به مرکز ناحیه روشان کشیده شد. از مرکز این ناحیه تا شهر خاروغ بیش از ۷۰ کیلومتر فاصله است. در عملیات دولتی علیه معترضان در ناحیه روشان ۸ معترض و یک افسر امنیتی کشته و ۱۳ سرباز و ۱۱ معترض زخمی شدند.اعتراض‌های بدخشان تاجیکستان؛ اتحادیه اروپا، بریتانیا و آمریکا ابراز نگرانی کردند - BBC News فارسی. (2022). BBC News فارسی. Retrieved 20 May 2022, from https://www.bbc.com/persian/world-61514738?at_medium=RSS&at_campaign=KARANGA
مردم محلی می‌گویند عملیات دولت برای سرکوب تظاهرات مردم غیرنظامی و غیرمسلح بوده که در اعتراض به رفتار مقام‌ها و قطعی اینترنت و برای جلوگیری از سرکوب معترضان در مرکز استان جادهٔ دوشنبه - قُلمه را بستند. ‏ در جریان عملیات دولتی در روشان بدخشان ۱۱۴ تن نیز بازداشت شدند که الفت‌خانم محمدشاه‌اوا، روزنامه‌نگار و کنشگر مدنی، در میان آن‌ها بود.آیا اوضاع در بدخشان تاجیکستان رو به آرامی است؟ - BBC News فارسی. (2022). BBC News فارسی. Retrieved 20 May 2022, from https://www.bbc.com/persian/tv-and-radio-61518469?at_medium=RSS&at_campaign=KARANGA
خاروغ آب و هوای نیمه‌خشک با زمستان‌های سرد و برفی و تابستان‌های گرم و خشک دارد.
دانشگاه دولتی خاروغ
آثار «قلعهٔ فتویه» که قدمت بنای آن به دورهٔ پیش از اسلام می‌رسد در دل کوه گاه‌بست و در جنوب دهستان فتویه، مشرف بر این دهستان واقع شده‌است،
ویکی از قلعهٔ‌های تاریخی منطقه‌است. این قلعه در جنگهای محلی که بین خوانین بستک و نصیر خان لاری رخ داده‌است نقش مهمی داشته‌است.
مصالح به کاررفته، سنگ‌های بزرگ و ملاط آن گِل و گچ است، واحیاناً از ساروج در شالدهای اساسی قلعه نیز استفاده شده‌است. آثار این قلعه در جنوب شرقی دهستان فتویه در گوده شهرستان بستک باقی مانده‌است.
قلعه کوهیج  یک بنای تاریخی مربوط به دوره صفویه، پهلوی است و در شهر کوهیج، بخش مرکزی، شهرستان بستک، استان هرمزگان واقع شده است. این اثر در تاریخ ۲۴ اسفند ۱۳۸۴ با شمارهٔ ثبت ۱۵۳۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید‌‌ه‌است.
«قلعهٔ کوهیج» یکی از قلعه‌ها ومستحکمات دوران گذشته‌است. مصالح به کاررفته، سنگ‌های بزرگ و ملاط آن گل و گچ و ساروج است.محمدیان، کوخردی، محمد، (شهرستان بستک و بخش هرنگ کوخرد)، ج۱. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۵ میلادی.
در زمان اغتشاش و شورش و نا امنی منطقهٔ بستک وجهانگیریه، وخروج عده‌ای علیه حاکمان محلی چندین بار قلعهٔ کوهیج مورد حمله قرار گرفته‌است.
در زمان حکم (محمد رفیع خان) که بیشتر توجه بامور شرعی داشت و به امور انتظامی وسیاست علاقه چندانی نمی‌ورزید، عده‌ای یاغی شدند وشورش وغوغا برپا نموده وباعث نا امنی در منطقه شده بودند. تاج الدین نامی
که سمت کدخدایی شهر کوهیج به عهده داشته بود به‌مخالفت محمد رفیع خان برخاست و قلعه‌کوهیج که سراخانه مستحفظین گماشتگان حکومتی محمد رفیع خان بود غفلتاً اشغال نموده وتفنگداران محمد رفیع خان را بیرون رانده و از پرداخت مالیات و انجام مراجعات حکومتی خود داری نموده و از زیر فرمان محمد رفیع خان بیرون می‌رود، بعد از مدتی تمام اشغالگران ویاغی گران دستگیر ومحاکمه وزندانی می‌شوند.
این قلعه روی تپه‌ای در پایهٔ کوه گاه‌بست واقع شده‌است.بنی عباسیان، بستکی، محمد اعظم، «تاریخ جهانگیریه» چاپ اول، تهران، ناشر: کاویان، سال ۱۳۳۹ خورشیدیمهندس، موحد، جمیل، «بستک و خلیج فارس» چاپ دوم، تهران: ناشر: بال کبوتران، سال ۱۳۸۴ خورشیدی.
الیزه ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
چیش‌پیش (زاده ۶۵۰ پ. م – درگذشتهٔ ۶۲۰ پ. م) فرزند و جانشین هخامنش، شاه سرزمین پارس بود.
نام وی چیش‌پیش یا تیش‌پیش و حتی کیش‌پش (پارسی باستان: ČIŠPIŠ/چیش‌پیش؛ عیلامی: Zi-iš-pi-iš/زی-ایش-پی-ایش؛ بابلی: Ši-iš-pi-iš/شی-ایش-پی-ایش؛ یونانی: Teíspēs/تَیس‌پیس یا Tíspēs/تیس‌پیس) بوده‌است.
چیش‌پیش در درازای پادشاهی خود انشان را تصرف کرد و افزون بر پارسه بر انشان نیز چیره شد. او دارای دو فرزند بود که پس از او هر دو به فرمان‌روایی رسیدند. یکی از این فرزندان آریارمنه و دیگری کورش یکم بود. آریارمنه به فرمان‌روایی پارسوماش و کورش یکم شاهِ انشان شد. بعدها آریارمنه جای خود را به فرزندش آرشامه و کورش یکم جای خود را به کمبوجیه یکم، پدر کورش بزرگ داد. این درست در زمانی بود که مادها قلمرو خود را گسترش داده و پارسیان از آنان فرمان‌برداری می‌کردند و به آن‌ها خراج می‌پرداختند.
به روایت کتیبه بیستونBeh, I. 1-4 که تألیف هرودوت نیز تاییدکننده آن استهرودوت دو شجرهٔ خانوادگی را توأم ساخته خاندان داریوش - خشایار را با کوروش بزرگ یک کاسه کرده. بدین سبب نام چیش‌پیش (تئ‌سپ) دو بار آمده از سده هفتم پ.م. در سرزمین پارس خاندان هخامنشیان حکومت می‌کردندپس از آنکه اراضی مزبور که متعلق به عیلام بوده قبایل پارسی آن را اشغال کردند پس از هخامنش بنیان‌گذار خاندان هخامنشی و پسرش چیش‌پیش این خاندان به دو شاخه جدا گشت که هر دو در سرزمین پارس پادشاهی داشتند. ظاهراً شاخه نخست فرمان‌روایان انشان و شاخه دوم فرمان‌روای پارسوماش بودند و خاندان کوروش بزرگ از شاخه یکم و خاندان داریوش بزرگ از شاخه دوم بودند.
ویلیام ادوارد برگهارت دیو بویس ؛ ؛ ؛ (۱۸۶۸-۲۷ اوت ۱۹۶۳) نویسنده و اندیشمند آمریکایی و از مخالفان تبعیض نژادی در ایالات متحده آمریکا بود.
او تبار آمیختهٔ آفریقایی، فرانسوی، هلندی و سرخ‌پوستی داشت، اما همواره خود را یک آمریکایی آفریقایی‌تبار به‌شمار می‌آورد:
او در دانشگاه‌های فیسک و برلن تحصیل کرد و سرانجام دورهٔ دکتری را در دانشگاه هاروارد گذراند. او نخستین آفریقایی‌تباری بود که به این درجه نایل آمد. پایان‌نامهٔ دکتری او، «منع بازرگانی بردگان آفریقایی» بود که نخستین پایان‌نامهٔ این دانشگاه در زمینهٔ پژوهش‌های تاریخی به‌شمار می‌رفت.
ویلیام دوبوآ فعالیت‌های خود را با نبردهای رسانه‌ای آغاز کرد. او دیدگاه‌های خود را در مقاله‌هایی هم‌چون «ارواح مردم سیاه» بازتاب می‌داد، در مقاله‌های دیگری نیز به صاحب‌منصبان آفریقایی‌تباری که ایشان را وابستهٔ سفیدپوستان می‌دانست حمله می‌کرد.
در سال‌های پس از ۱۹۰۴ میلادی بسیاری از آفریقایی‌تباران تحصیل کرده، انجمن‌هایی تشکیل دادند و از او پشتیبانی نمودند. از جملهٔ ایشان، ویلیام مونروئه تراتر، مدیر مجلهٔ بوستون گاردین و از هم‌دوره‌ای‌های ویلیام دوبوآ در دانشگاه هاروارد بود.
در تابستان ۱۹۰۵ میلادی، دیو بویس به همراه ۲۹ تن از نخبگان آفریقایی‌تبار به برگزاری همایشی در آبشار نیاگارا دست زد. در این همایش، او رسماً هدف نبرد خود را اعلام کرد. مشارکت کنندگان همایش، بیانیه‌ای صادر کردند و خواهان برابری همهٔ افراد در بهره‌مندی از حقوق انسانی و الغای تبعیض بر اساس رنگ پوست شدند.
او هنگامی که به دعوت از قوام نکرومه، رئیس جمهوری غنا به آکرا سفر کرده بود، بیمار شد و در ۲۷ اوت ۱۹۶۳ در همانجا درگذشت و دفن شد.
منیژه دولت (؛ زاده ۳۱ دسامبر ۱۹۸۲ در کولاب) خواننده اهل تاجیکستان است.
او در سال ۱۹۸۲ در کولاب به دنیا آمد. منیژه یکی از خوانندگان بسیار مشهور تاجیکستان به شمار می‌رود و اغلب او و شبنم ثریا را به عنوان دو خواننده اول زن تاجیکستان بر می‌شمرند. منیژه دولت در افغانستان بسیار محبوب است. او در سال ۲۰۰۵ میلادی سفری به افغانستان داشت و دو کنسرت نیز در شهرهای کابل و مزار شریف برگزار کرد. منیژه دولت دو آلبوم منتشر کرده است که هر دو در مزار شریف ثبت شده‌اند.
در سال ۲۰۰۶ او در یک کنسرت مشترک با لیلا فروهر در دوشنبه، تاجیکستان شرکت کرد.
منیژه از سال ۲۰۰۶ به بعد هیچگونه اجرایی انجام نداده است. او ادعا می کند دلیل این کار فرهنگ پاپ تاجیک امروز و علاقه او به دین اسلام است، که در آن خوانندگی زن برای سرگرمی گناه محسوب می شود .
کمبوجیه یکم (به پارسی باستان: 𐎣𐎲𐎢𐎪𐎡𐎹؛ درگذشته ۵۵۹ پ.م) فرزند و جانشین کوروش یکم، شاه انشان و پدر کوروش بزرگ بنیانگذار شاهنشاهی هخامنشی بود.
کمبوجیه (پارسی باستان: 𐎣𐎲𐎢𐎪𐎡𐎹 کمبوجیه، ایلامی: کنبوزیه، اکدی: کمبوزیه، آرامی: کنبَوزی) نام دو شاه از خاندان هخامنشی است. بر طبق برخی از دانش‌پژوهان، ریشهٔ این نام عیلامی است. در حالی که دیگر دانش‌پژوهان آن را با کمبوجَه، نام مردمان ایرانی که در شمال‌غرب هند زندگی می‌کنند متصل می‌کنند.
کمبوجیه از سال (۵۹۰ تا ۵۵۹ پیش از میلاد)املی کورت. "هخامنشیان". ترجمهٔ مرتضی ثاقب‌فر. تهران: ققنوس، ۱۳۷۸ - صفحهٔ ۱۸. شاه انشان بوده‌است. او پسر کوروش یکم و پدر کوروش دوم بوده‌است. هیچ منبعی در مورد زمان حیاتش باقی نمانده‌است. مهم‌ترین منبع اطلاعات در موردش حکاکی متعددی است که از کوروش بزرگ به جا مانده‌است: «پسر کمبوجیه، شاه بزرگ، شاه انشان، نوهٔ کوروش، شاه بزرگ، شاه انشان» در حکاکی یافت شده در اور نوشته‌است: «پسر کمبوجیه، شاه بزرگ سرزمین انشان». در ساختمان خشتی اُروک نوشته شده: «پسر کمبوجیه، شاه نیرومند». و در حکاکی در پاسارگاد نوشته شده: «پسر شاه کمبوجیه، شاه هخامنشی».
بگفتهٔ هرودوت، کمبوجیه شاه نبود بلکه مردی از «خانواده‌ای خوب» بود که با ماندانا دختر آستیاگس ازدواج کرده بود. از این پیوند کوروش بزرگ زاده شد. گزنفون می‌گوید که کمبوجیه با ماندانا دختر آستیاگس ازدواج کرده بود و شاه پارسی‌ها نامیده می‌شد. او ادعا کرده‌است که حکمرانی کمبوجیه به عنوان «شاه پارس» محدود به شورای بزرگان بوده‌است. در اینجا هیچ تناقضی میان ادعای کوروش بزرگ که گفته بود پدرش شاه انشان است و گزارش گزنفون که گفته بود او شاه پارس است وجود ندارد، چرا که انشان و پارسه نام جایگزین یکدیگر برای یک سرزمین هستند.
چلیچه شهری در بخش جونقان از توابع شهرستان فارسان در استان چهارمحال و بختیاری است.[]
قلعه و باغ اسعدیه: در دامنه کوه جهان بین
امامزاده سید سعید : در شمال شهر
ابمراد: چشمه ای در مجاورت امامزاده سید سعید که در گذشته مردم منطقه باور داشتند که شفا بخش بوده است.
چلیچه، بنیانگذار فوتبال ساحلی در استان چهارمحال و بختیاری است. تیم شهرداری چلیچه ، حاضر در لیگ برتر فوتبال ساحلی ایران است.
بر اساس آمار سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ جمعیت چلیچه برابر با ۴۴۹۵ نفر بوده‌است
چلیچه در استان چهارمحال‌وبختیاری، شهرستان فارسان، دهستان میزدج سفلی واقع گردیده است.فاصله این شهر از فارسان، ۹ کیلومتر می باشد. از غرب به روستای کران و از طرف شرق به جهان بین و از جنوب به روستای چغاهست و از شمال به رودخانه پردنجان محدود می گردد. براساس نقشه توپوگرافی ارتفاع شهر چلیچه از سطح دریا ۲۱۱۶ متر می‌باشد.
دربارهٔ وجه تسمیهٔ این شهر اسناد معتبری در دست نیست. در یادداشت‌ها و خاطرات سردار ظفر بختیاری از چلیچه با نام «چُلچه» نام برده شده‌است. (همان، ص. ۱۰، ۱۲، ۲۴۷، ۲۴۸).
در لغت‌نامه دهخدا اینگونه‌است:
چلیچه. [چ ُ چ َ] (اِخ) مؤلف مرآت البلدان نویسد: «قریه‌ای از قریه‌های چهارمحال است».مرآت البلدان ج ۴ ص ۲۶۰ و در فرهنگ جغرافیایی آمده‌است: دهی از دهستان میزدج بخش حومهٔ شهرستان شهرکرد که در ۲۷ هزارگزی جنوب باختر شهرکرد، کنار راه بردنجان به جونقان واقع است. دامنهٔ کوه و هوایش معتدل است و ۱۷۰۴ تن سکنه دارد. آبش از رودخانهٔ میزدج و قنات. شغل اهالی زراعت، صنایع دستی زنان قالی بافی و راهش مالرو است. این آبادی یک دژ قدیمی به نام قلعه اسعد دارد.از فرهنگ جغرافیایی ایران
نُواَخْتَر به معنی اَختَر یا ستاره‌ی نوین است و در زبان لاتین نیز نُوا (به انگلیسی: nova) خوانده می‌شود. انگیزهٔ کاربرد این واژه آن است که گذشتگان می‌پنداشتند نواَختر به راستی زایش یک ستاره است، زیرا که این ستارگان ناگهان بیشتر از همیشه درخشان می‌شدند. هر چند امروزه ما می‌دانیم که نواختر و ابرنواختر نمودار مرگ یک ستاره‌اند.
کهن‌ترین گزارش دیدن یک نواختر به ۱۳۴ سال پیش از میلاد باز می‌گردد و از آن سال تا ۱۹۰۰ میلادی، ۱۶۰ نواختر دیگر هم ثبت شده‌است. با پیشرفت در فناوری نورشناسی و برنامه‌ریزی پایه‌ای شمار نواخترهای شناسایی‌شده به دو برابر افزایش پیدا کرده‌است.
زایش یک ستاره ی نو در یک ابر غول آسایی که از گاز و غبار ساخته شده رخ می‌دهد. این ابر با کشش گاز و غبار به درون با نیروی گرانش آغاز به فروپاشی می‌کند و صدها ستاره جوان را بنیاد می نهد. هر ستاره جوان یا پیش ستاره با ساخت انرژی هسته‌ای آغاز به درخشش می‌کند. سپس ستاره میلیاردها سال از سوخت هسته‌ای بهره می‌گیرد و پرتو افشانی می‌کند. ولی سرانجام گازها که به عنوان سوخت واکنش هسته‌ای ستاره عمل می‌کنند، پایان می‌یابد. برآیند اینکه ستاره داغ و داغتر می‌شود، تا جایی که ستاره به یک غول قرمز دگرش می‌یابد. هنگامی که همهٔ سوخت ستاره پایان یافت، ستاره در خود کوچک می‌شود و تبدیل به یک کوتوله سفید می‌گردد که با گذر زمان کم نور و کم نور تر می‌شود. برخی از ستاره‌های بزرگ با چنان سرعتی کاهش حجم می‌یابند که به گونهٔ یک ابرنواختر در می‌آیند و می پکند.
این پدیده در ستارگان کوچک مانند خورشید رخ نمی‌دهد زیرا آن‌ها سرانجام به کوتولهٔ سپید تبدیل می‌شوند و میزان روشنایی نواختران از ابرنواخترها کمتر است جرم لازم برای ایجاد شدن یک ابرنواختر برای یک ستاره به طور تقریبی حدود هشت برابر جرم خورشید ماست. یک نواختر یک پکش هسته‌ای بزرگ است که به خاطر رشد هیدروژن در پوسته یک کوتوله سفید رخ می‌دهد.
گُل‌شَهر در شاهنامه زن پیران سپهدار توران است. مناقشه‌های بین افراسیاب و کیکاووس پایانی نداشت. هر دو در صدد غصب یا تصرّف اراضی یکدیگر بودند و در اثنای یکی از این منازعه‌ها سیاوش که پسر و سپهسالار کیکاووس بود، به توران پناهنده شد. سیاوش چون پا به مرز توران گذاشت مورد استقبال و احترام شایسته پیران وزیر افراسیاب قرار گرفت و پیران به شاهزادهٔ ایران گفت که زنی از توران اختیار کند و متعاقب آن پیشنهادهایی داد منجمله جریره دختر خویش را. چون رضایت ضمنی سیاوش را گرفت نزد همسرش گلشهر آمد:
پیران خوشحال از اینکه سیاوش پادشاه آیندهٔ ایران و توران، داماد او خواهد شد به همسرش گلشهر گفت هر چه زودتر دخترش جریره را آماده عروسی با سیاوش کند که امروز روز شادیمان است چون نبیره کیقباد داماد ما خواهد بود. گلشهر دخترش با افسری از جنس دیبا مزین به دینار و درم گوهر همراه با عطر رنگ و بوی از هر نوع آراست و او را چون یک روز خرّم بهاری آماده وصلت با سیاوش نمود:
فَرشیدوَرد این نام در اوستا به صورتfarsh amwareta آمده است. نام چندین تن از شخصیت‌های شاهنامه فردوسی است‌. از جمله یکی از برادران پیران است که در جنگ دوازده رخ پس از کشته شدن پیران به همراه برادر دیگر خود لهاک گریخت. گستهم پسر گژدهم آ‌ن‌دو را تعقیب کرد و کشت. لهاک و فرشیدورد آخرین افراد خانواده ویسگان بودند که بر سر جنازه کشتگان آمدند:
چون نبرد یازده تن تورانی با یازده تن ایرانی پایان یافت و دیده‌بان تورانیان درفش را سرنگون دید به اردوگاه آمد و گزارش داد، در این زمان فقط دو تن از خانواده ویسه، لهاک و فرشیدورد باقی مانده بودند که به سپاهیان توران سه پیشنهاد نمودند. اوّل تسلیم شدن سپاه، دوم برگشت به خیمه‌گاه و ادامه جنگ ، سوم برگشت به موطن خویش. بزرگان لشکر تسلیم را برگزیدند و لهاک و فرشیدورد را بحال خود باقی گذاشتند تا برگردند، همراه ایشان ده تن دیگر متواری شدند ولی آنها در دام نگهبانان ایرانی گرفتار و هلاک شدند.
گودرز که از فرار لهاک و فرشیدورد آگاهی یافت، در بین لشکر به دنبال داوطلب برای کشتن آنها می‌گردد، کسی جز گستهم پسر گژدهم داوطلب نمی‌شود. گستهم پسر گژدهم از گودرز اجازه یافت، تا آنها را تعقیب و به هلاکت برساند. از سوی دیگر چون او تنها به جنگ دو تورانی شتافت بیژن نیز به کمک گستهم پسر گژدهم روانه شد و زمانی به او رسید که گستهم پسر گژدهم آن دو را کشته و خود جراحت عمیق داشت بطوریکه اگر بیژن بداد او نرسیده بود او نیز مرده بود. جنگ دوازده رخ با رساندن گستهم پسر گژدهم مجروح نزد کیخسرو که او هم تازه به اردوگاه جنگ ملحق شده بود، پایان می‌یابد و متعاقب آن جنگ بزرگ کیخسرو آخرین جنگ ایران و توران آغاز می‌شود:
نَستیهَن (نَستهَن) در شاهنامه پسر ویسه و برادر پیران پهلوان تورانی است. نستیهن در میدان چوگان یار افراسیاب بود. وی همچنین به فرمان برادرش پیران و به همراه جمعی دیگر از تورانیان در پی کیخسرو تاخت تا او را به توران برگرداند. نستیهن دومین فرد هلاک شده پس از هومان است. افراسیاب پس از آگاهی از قتل هومان، او را با ده هزار جنگجو به پیکار فرستاد:
نستیهن در جریان نبرد هماون، همراه با برادرش از جلو سپاه ایران گریخت. فردوسی در ابیاتی از شاهنامه، از نستیهن یاد کرده، که بیت زیر از آن جمله‌است:
در جنگ جنگ دوازده رخ مترجم هوامان خبر کشته شدنش را به پیران داد و پیران نستیهن را به کین هومان فرستاد ولی او نیز بدست بیژن کشته شد. او با ده هزار نفر سپاهی علیه گودرز سپهسالار کیخسرو از کوه کنابد به کوه زیبد لشکر کشید. بیژن با دیدن درفش ویسه در دست نستیهن، اسب نستیهن را نشانه گرفت و روزگار این دلاور را به سر آورد.
بعد فرمان پیران به انتقام هومان، نستیهن گفت همان کنم که فرمان باشد و سپیده با لشکر شبیخون را آغاز کرد. دیده‌بانان گودرز با مشاهدهٔ سپاه عظیم ترکان به او گفتند لشکری عظیم که زبان را نمی‌فهمند نزدیک است سر برسند که گویی ندارند گویا زبان. مقصود تفاوت گویش میان ایرانیان و ترکان است. گودرز آرام گفت بیدار باشید آنگاه که به تازگی مستظهر به بیژن نوه‌اش شده بود او را به مقابله ترکان فرستاد احتمالاً سکاها یا کیمری‌ها. حکیم طوس به نکتهٔ جدید در باب اصالت این گروه از ترکان اشاره می‌نماید که اشاره از یک قوم ناشناخته است. بیژن بعد از قتل نستیهن به سپاهیانش می‌گوید: ترکان اگر چه پری‌چهره، یعنی قشنگ و زیبا هستند ولی در نبرد پاک از هنر رزم بی‌بهره می‌باشند.
ظاهراً ایرانیان در این میدان با افواج تیرانداز مواجه شدند به همین خاطر بیژن برای تقویت روحیه سپاه می‌گوید هر جنگنده که بدون گرز و شمشیر و مسلح به تیر و کمان باشد کمان را بر سرش خواهم شکست. پس از این رجزها جنگجویان ایرانی با شمشیرهای درخشان و با روحیه مضاعف قتل عام کردند. نمونه این جنگ را در زمان مادها از زبان هرودوت می‌شنویم، او گزارش می‌کند مادها تیرانداختن را از اسکیت‌ها آموختند.
شَغاد یا شُغاد برادر ناتنی رستم از مادری کنیز بود که موجب کشته شدن رستم و دیگر برادرش زواره و رخش‌رستم شد. زال پس از تولد شغاد از ستاره‌شماران خواست تا آینده او را پیش‌گویی کنند و ستاره‌شماران چوان زیج و اسطرلاب انداختند بر یکدیگر خیره ماندند و چون نزد زال آمدند اختر او را بسیار شوم تعبیر کردند که او بانی و باعث نابودی دودمان نریمان خواهد شد، از ایران و زابل بسیار کشته خواهد شد.
زال او را به کابل فرستاد و شغاد چون پر و بال یافت داماد شاه کابل شد. شاه کابل باید هر سال به اندازه یک چرم گاو به رستم یا دولت او خراج می‌پرداخت و شاه کابل در اندیشه بود تا این خراج را نپردازد. چون هنگام اخذ خراج شد باجگیران کابلستان را برهم زدند و از این کار، شغاد آزرده شد و خواست با ترفندی رستم را از حیات محروم و کابل را از دیون خلاص نماید.
طبق نقشه باید شغاد به زابل می‌آمد تا رستم را به جنگ شاه کابل تحریک نماید و شاه کابل هم طبق نقشه باید در شکارگاه چاه‌های متعدد حفر می‌نمود و آنها را پر از تیغ و نیزه می‌کرد و با خار و خاشاک رویش را مستور می‌نمود. آن‌گاه رستم و زواره را به بهانهٔ شکار به آنجا می‌برد تا در تاخت و تاز در گودال‌ها فرو افتند. شاه کابل و شغاد در واپسین لحظات نزد رستم آمدند و رستم نقشه انتقام کشید و به شغاد گفت درندگان امشب از جسد من سور یابند، تیر و کمانم را به من ده تا هنگام حمله درندگان آن‌ها را بکشم یا متواری نمایم. شغاد بی‌درنگ از چله دو تیر با کمان به او داد، ولی زود متوجه خطایش شد و پشت درختی پناه گرفت، ولی رستم درخت و شغاد را با تیر بدوخت.
نوش آذر (آذرنوش) نام یکی از پسران اسفندیار است که در نبرد رستم و اسفندیار به دست زواره کشته شد.
در شاهنامه فردوسی از چهار پسر اسفندیار به نام های بهمن، مهرنوش، طوش و آذرنوش نام برده می‌شود:
که نوش آذر و بهمن و مهرنوش با اسفندیار به جنگ ارجاسب رفتند :
در داستان رستم و اسفندیار کشته شدن نوش آذر چنین آمده است، که بعد از کشته شدن الوا به دست نوش آذر، زواره به انتقام‌جویی از آن به جنگ نوش آذر می شتابد:
مِهرنوش نام یکی از پسران اسفندیار است که به دست فرامرز در داستان رستم و اسفندیار کشته شد.شاهنامه فردوسی. در لغت‌نامه دهخدا دربارهٔ او آمده است: نام یکی از پسران اسفندیار که بدست فرامرز در جنگ زابل کشته شد.لغتنامه دهخدا
چون به فرمان گشتاسپ، اسفندیار در دژ گنبدان در بند کشیده شد، مهرنوش، در کنار پدر بود. مهرنوش پس از رهایی اسفندیار از بند به کین خواهی لهراسپ، با سپاه ارجاسپ نبرد نمود. مهرنوش همچنین در جنگ رستم و اسفندیار حضور داشت.پارسی نگاشتهٔ شاهنامهٔ فردوسی، صفحه: ۷۶۳
فردوسی در شاهنامه اینگونه از او یاد کرده‌است:
پس از کشته شدن، نوش آذر به دست زواره، مهرنوش به انتقام خون برادر به جنگ با سپاه زواره می‌رود و با فرامرز
درگیر می‌شود که توان مقابله با فرامرز را ندارد و توسطِ وی کشته می‌شود :
ارژنگ دیو در داستان هفت خان رستم در شاهنامه، یکی از دیوان مازندران و از سرداران دیو سپید است. رستم در خان ششم از هفت خوان رستم به اردوگاه او حمله کرد و او را کشت.
رستم در سفر مازندران یا همان هفت‌خوان رستم، در خان پنجم رخش را در دشت پر گیاه رها کرده و خود بخواب رفت، در میانه خواب دشت‌بان اسب او را دیده و آمد تا رستم را تنبیه کند. امّا رستم گوش‌های او را کف دستش گذاشت و روانه کرد. در آن سامان مرزبان اولاد بود که دشت‌بان پیش او آمده شکایت از رستم نمود و اولاد با سوارانش پیش رستم آمد تا او را دستگیر نماید ولی خود گرفتار و بلد راه رستم گشت. در خوان ششم اولاد رستم را به اردوگاه ارژنگ‌دیو رهنمون ساخته‌است:
تژاو در شاهنامه پهلوانی تورانی و داماد افراسیاب شاه توران است. در اولین جنگی که به کین خواهی سیاوش درگرفت گیو او را زنده به کمند گرفت و به کین برادرش بهرام کشت.
در حملات تلافی جویانهٔ ایرانیان به رهبری طوس فرصت نبرد با تژاو پیش آمد که محل مرزبانی او دژ یا شهردژی بود بنام گروگرد. با نزدیک شدن سپاه ایران، تژاو شبانه چوپانی کبوده را به جاسوسی و شناسایی به اردوی ایرانیان فرستاد تا به استعداد و نفرات ایرانیان پی‌ببرد تا در نبرد پیش‌دستی کند. اما کبوده در این کار خبره نبود و همان شب بدام بهرام افتاد وکشته شد. تژاو از دیر کردن کبوده نگران شد:
تژاو در حمله پیش‌دستی نمود و با درفش پلنگ نشان به اردوی ایرانیان زد، اما گیو دیگر سرداران به مقابل او آمدند و با تهدیدات همدیگر را مخاطب قرار دادند. از ایرانیان با خشم سرکرده سپاه پرسیده شد و جواب شنید: کنون خواهی دید رزم شیرسوار در جهان، نامم تژاو، نژادم از ایران، تخمهٔ شیران. اکنون مرزبان این کشورم و داماد شاه به این ترتیب اسپنوی دختر افراسیاب شاه توران محسوب می‌شود.
ساوت‌وست ایرلاینز (Southwest Airlines) یکی از بزرگترین شرکتهای هواپیمایی در ایالات متحده آمریکا است.
این شرکت هواپیمایی از جمله شرکت‌های بسیار بزرگ هواپیمایی است که خدمات حمل و نقل ارزان قیمت را در اختیار مشتریان قرار می‌دهد. مقر این شرکت در شهر دالاس قرار دارد. این شرکت هواپیمایی در سال ۱۹۶۷ تأسیس شده و نام کنونی آن در سال ۱۹۷۱ برای شرکت تصویب شده‌است.
این شرکت هواپیمایی در دسامبر ۲۰۱۴ حدود ۴۶۰۰۰ کارمند را در استخدام خود داشته‌است. این شرکت هواپیمایی در دسامبر ۲۰۱۴ در عمل بیش از ۳۴۰۰ پرواز در روز داشته‌است.
در تاریخ ۵ ژوئن ۲۰۱۱ این شرکت به عنوان عظیم‌ترین شرکت حمل و نقل مسافر در خطوط هوایی داخلی ایالات متحده شناخته شد. از ابتدای سال ۲۰۱۵ پروازهای این شرکت برای ۹۳ مقصد واقع در خاک ایالات متحده و ۵ کشور نزدیک به ایالت متحده برنامه‌ریزی شده‌است.
به جز برای چند سال در دهه هفتاد و چند سال در دهه هشتاد میلادی که این شرکت ۶فروند بوئینگ ۷۲۷ را نیز اجاره و استفاده کرد؛ در حال حاضر این شرکت صرفاً از انواع گوناگون بوئینگ ۷۳۷ برای حمل مسافر و بار استفاده می‌کند. از اوت ۲۰۱۲ این شرکت با به‌کارگیری بیش از ۶۵۰ فروند بوئینگ ۷۳۷ بزرگترین بکارگیرنده بوئینگ ۷۳۷ در سراسر جهان به‌شمار می‌رود. هر هواپیمای این شرکت به‌طور متوسط شش پرواز در روز انجام می‌دهد.
فعالیت این شرکت هواپیمایی از ادغام چند شرکت کوچک در ۱۵ مارس ۱۹۶۷ آغاز شد. در ابتدا پروازهای این شرکت صرفاً به داخل ایالت تگزاس محدود بود. نام کنونی این شرکت در ۲۹ مارس ۱۹۷۱ برای این شرکت تصویب شد؛ و دفتر مرکزی آن در شهر دالاس تعیین شد.
این شرکت پروازهای برنامه‌ریزی شده اش را در تاریخ ۱۸ ژوئن ۱۹۷۱ آغاز نموده‌است. این پروازها بین سه شهر دالاس، هیوستون و سن آنتونیو با سه فروند بوئینگ ۲۰۰–۷۳۷ برقرار شده‌است.
در اکتبر ۱۹۷۲ در هر هفته ۶۱ پرواز بین دالاس و هیوستون، ۲۳ پرواز بین دالاس و سن آنتونیو و ۱۶ پرواز بین سن آنتونیو و هیوستون برنامه‌ریزی شده بوده‌است. هیچ پروازی در روزهای شنبه برنامه‌ریزی نمی‌گردد.https://en.wikipedia.org/wiki/Southwest_Airlines
تعداد هواپیماهای این شرکت در آخرین روز سال ۲۰۱۴ میلادی مطابق با اعلام وب سایت این شرکت به ۶۶۵ فروند رسیده که همگی از انواع گوناگون بوئینگ ۷۳۷ می‌باشد.
در جدول زیر که وضعیت ناوگان این شرکت در ماه مارس سال ۲۰۱۵ را نشان می‌دهد مجموع هواپیماهای در حال سرویس به ۶۷۲ فروند رسیده‌است.
ساوت‌وست ایرلاینز بزرگترین مشتری در جهان برای خرید هواپیماهای بوئینگ ۷۳۷ می‌باشد.
این شرکت پس از خریدن شرکت هواپیمایی ایرترن ایرویز، بویینگ‌های ۷۳۷–۷۰۰ شرکت ایرترن ایرویز را به ناوگان خود اضافه کرد؛ ولی بوئینگ‌های ۷۱۷ شرکت ایرترن ایرویز را وارد ناوگان خود نکرد و آن‌ها را به شرکت هواپیمایی دلتا ایرلاینز انتقال داد.http://worldairlinenews.com/2012/07/09/delta-to-add-boeing-717s-in-2013-replacing-smaller-jets/
دژ برازجان واقع در شهر برازجان مرکز شهرستان دشتستان یکی از آثارهای تاریخی و از نقاط دیدنی استان بوشهر در جنوب ایران است.
این بنای ارزشمند و استوار که به دژ برازجان یا کاروانسرای مشیرالملک برازجان بزرگ شناخته می‌شود، فراروی میدان شهید چمران شهر برازجان قراردارد، که از سازه‌های باشکوه دورهٔ قاجاریان به‌شمار می‌رود و در سال ۱۲۸۸ قمری برابر با سال ۱۲۵۰ خورشیدی بنا به دستور یکی از نیکوکاران شیراز به نام حاج میرزا ابوالحسن خان مشیرالملک شیرازی با هزینه‌ای برابر چهل هزار تومان به پول آن زمان ساخته شده‌است.
سازنده این ساختمان حاج محمد رحیم شیرازی سازنده پل مشیر و کاروان‌سرای دالکی است که به روش استادانه‌ای دست به ساخت این ساختمان به روال معماری زندیه زده‌است.
این دژ تا دیرگاهی به عنوان زندان کاربری داشت و در اصل کاروانسرایی از دورهٔ قاجاریه است. در سال ۱۳۶۲ به شماره ۱۶۳۸ به عنوان یک اثر ملی به ثبت رسیده‌است. این دژ دارای سنگرهای دیدبانی می‌باشد که در کانون شهر و برای رویارویی با دشمنان ساخته شده بود.
کاروانسرای مشیرالملک رویهمرفته دارای ۶۸ باب اتاق و حجره بوده که به دلیل تغییر کاربری آن در دوره‌های بعدی، شمار اتاق‌ها کم یا زیاد شده‌اند.
مهندس مهدی بازرگان، شمس‌الدین امیرعلائی، احمد انهاری، دکتر یدالله سحابی، دکتر سید محمدمهدی جعفری، علی محمد عموئی و ده‌ها تن دیگر از جمله کسانی هستند که در این دژ، زندانی بوده‌اند.
لرد کرزن سیاستمدار و کهن نگار انگلیسی که زمانی سراسر ایران را درنوردیده وبنا به گفته خود بیشتر کاروانسراهای ایران را از نزدیک تماشا کرده بود، دربارهٔ استواری و شکوه کاروانسرای برازجان چنین می‌نویسد: در میان همه آنهایی که من دیده بودم این کاروانسرا بهتر ساخته شده بود و بهتر هم مانده بود.
نمای بیرونی این کاروانسرا در سال‌های اخیر مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته‌است.
در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای برازجان به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.
در 3 کيلومتري شمال شرق سعدآباد و در ساحل رودخانه شاپور مجموعه اي از غارهاي سنگي در ديواره مشرف به رودخانه شاپور به چشم مي خورد که بوسيله انسان بصورت اتاقها و راهروهاي منظم ساخته شده که در ميان اهالي و عموم مردم بومي منطقه به چهل خانه معروف مي باشد . در حال حاضر 23 تا از غارهای آن سالم برجاي مانده است . بخش پیشین و کانال ها و راهروهای ارتباطی این مجموعه غارها که به شکل چهارگوش بوده اند در اثر گذشت زمان، فرسایش و عوامل طبيعي مانند سیل و یا زلزله ازبین رفته اند.
در خصوص علت احداث این غارها نظرهای مختلفی از سوی باستان شناسان و مورخان بر اساس کاوش و پژوهش و مطالعات تطبیقی و قیاس با محل های مشابه این دخمه ها نظیر بندر سيراف ، سرمشهد کازرون ، کلات حیدری خورموج و دره بامیان افغانستان وجود دارد. از میان آنها این نظریه از احسان یغمایی کاشف بردک سیاه و پژوهشگر توج از اعتبار بیشتری برخوردار است. ایشان این غارها را همچون محل مشابه در بندر سیراف و سرمشهد کازرون محلي براي دفن اجساد مردگان (استودان ،استخوان دان) شهر اداری، سیاسی تموکن در دوره هخامنشیان و همچنین شهر توز در دوره ساسانیان می داند.چرا که مردمان زرتشت به سبب مقدس شمردن عناصر چهارگانه، آب، خاک،آتش و باد اجساد خود را در خاک دفن نمي کردند تا قداست خاک محفوظ بماند.
نظريه هاي ديگر براي ایجاد و کاربرد چهل خانه که اکثرا بر سر زبان ها می باشد و برخی از باستان شناسان مانند وارویک بال به آن معتقد هستند این که غارهای چهل خانه مانند غارهای دره بامیان افغانستان هست که پرستش گاه بوداییان بوده است . اما در هیچ منبع تاریخی نشانی از وجود اقوامی در این مناطق که ادیان بودایی داشته وجود ندارد و لذا این احتمال و احتمالات دیگر را با ضعف و عدم اعتبار روبرو می کند.
البته این امکان وجود دارد که به مرور زمان این محل کاربردهای دیگری مانند محبس، قلعه فراموشي، مخفیگاه ، پناهگاه ، محل نگهداري بيماران لاعلاج و... توسط بومیان منطقه پیدا کرده باشد اما در حقیقت علت ایجاد و احداث اولیه این سازه نمی باشند.
کاخ بَرْدَکْ‌سِیاه واقع در بین روستای درودگاه و شهر آب‌پخش در شهرستان دشتستان یکی از آثار تاریخی و از نقاط دیدنی استان بوشهر در جنوب ایران است. این بنای تاریخی با تکیه بر پژوهش‌های عبدالرسول کریمی فرد و پژوهشگرانی که وی به این مکان فرا خوانده بود در طی سالیان کار و تحقیق باستان شناسان در سال ۱۳۸۰ خورشیدی به ثبت رسید.
«کاخ بردک سیاه» کاخ زمستانی داریوش اول، مربوط به عصر هخامنشی است، و در ۲ کیلومتری جنوب شرقی شهر آب‌پخش میان نخلستانهای روستای درودگاه و محل تلاقی دو رودخانه شاپور و دالکی قرار دارد، و بعد از کاخ کوروش بنا شده و فاقد ظرافت‌ها و ترکیب خاص رنگ‌های سیاه و سفید کاخ‌های برازجان و پاسارگاد است.
ظاهر کاخ سنگ سیاه از لحاظ سبک هنر معماری و ترکیب رنگ‌های سیاه و سفید و مشخصات ظاهری آن نشان می‌دهد که این کاخ بعد از کاخ برازجان ساخته شده‌است.
تالار مرکزی این کاخ شبیه به کاخ آپادانا است و دارای ۱۰ (بقولی ۳۶) ستون است، در دو ردیف پنج تایی که به سبک و پلان و نقشه‌های هخامنشی ساخته شده و مخصوصاً قابل انطباق با پاسارگاد و برازجان می‌باشد، اما در رعایت رنگ پایهٔ ستونها با این دومحل تفاوت دارد و استفاده از بست‌های دم‌چلچله‌ای بر روی یکی از پایه ستون‌های این کاخ قدمت آن را بعد از پاسارگاد و برازجان نشان می‌دهد. هم چنین این کاخ ظرافت کاخ کوروش در پاسارگاد و برازجان را ندارد.
این کاخ در سال ۱۳۵۴ از زیر خاک بیرون آورده شد. در این منطقه همچنین دو کاخ چرخاب و کاخ سنگ سیاه نیز از دوره هخامنشی وجود دارد. به علت گسترش نیروی دریایی در زمان هخامنشی و اشراف بر آبراه‌های دریایی به دلایل نظامی و اقتصادی، عامل برپایی این کاخ‌ها بوده‌است. در کاخ بردک سیاه کاوشگران علاوه بر بقایای کاخ به اشیایی همچون یک خنجر زنانه از عاج و چند قطعه ابزار تزئینی برخوردند که نشان از سکونت زنان در این کاخ است. علاوه بر آن ۴ قطعه سنگین طلا در مجموع با وزن سه کیلوگرم که به نظر می‌رسد از مصالح در یا سنگ بنای کاخ بوده کشف شده‌است. همچنین در سال ۸۴ نقش برجسته حکاکی شده از شاه و ملازم وی همراه با سنگ‌نبشته ای به خط میخی و زبان بابلی نو وجود دارد. در میان قطعه طلاهای اکتشافی از این کاخ، قطعه‌ای کشف شده که به گفته کارشناسان احتمالاً قسمت بالای یک جام زرین هخامنشی است که خطی ساده زیر لبه آن حک گردیده‌است و همچنین گفته می‌شود قطعات طلای هخامنشی کاخ بردک سیاه حالتی چین خورده دارد که در جنب پایه ستون تالار مرکزی کشف گردیده‌است.
نظریۀ هم‌نهشتی یا حساب پیمانه‌ای سیستمی برای محاسبه با اعداد صحیح است که به‌وسیله کارل فردریش گاوس در کتاب رسالۀ حساب در سال ۱۸۰۱ معرفی شد.
مفهوم هم‌نهشتی را می‌توان به عنوان پالایشی برای نظریۀ بخش‌پذیری دانست و به‌وسیلۀ آن می‌توان مفاهیم بنیادی را در نظریۀ اعداد مورد مطالعه قرار داد که بدون استفاده از آن، بیان و اثبات بسیاری از مطالب در نظریۀ اعداد دشوار یا غیرممکن خواهد بود. به‌علاوه هم‌نهشتی‌ها می‌توانند خیلی شبیه به معادلات مورد بحث قرار بگیرند و از این رو رابطه‌ای شبیه به تساوی ایجاد خواهند کرد.
به همین دلیل، گاوس نماد formula_1 را برای هم‌نهشتی معرفی نمود. یکی از کاربردهای مهم هم‌نهشتی‌ها در حل معادلات سیاله است. مفهوم هم‌نهشتی در موارد بسیاری در زندگی ما مشهود است. یکی از کاربردهای آشنای هم‌نهشتی‌ها در زندگی روزمره، استفاده از ۲۴ ساعت در شبانه روز است. به‌طور کلی هر پدیده‌ای که به‌صورت دوره‌ای رخ می‌دهد، بیانگر کاربردی از هم‌نهشتی است.
گوئیم عدد formula_5 به پیمانۀ (سنج) formula_2 با formula_7 هم‌نهشت است و می‌نویسیم:
از آنجا که با توجه به این تعریف هر دو عدد طبیعی به پیمانه formula_12 با هم هم‌نهشت می‌باشند، پیمانه را معمولاً عدد طبیعی بزرگ‌تر از یک در نظر می‌گیریم. به‌علاوه برای سهولت در نوشتار، گاهی نماد formula_13 را برای نمایش هم‌نهشتی به پیمانۀ formula_2 استفاده می‌کنیم.
اگر formula_5 و formula_7 به پیمانۀ formula_2 هم‌نهشت نباشد، می‌نویسیم: formula_18.
به عنوان مثال: formula_19 چرا که formula_20 ولی formula_21.
وقتی می گوئیم formula_5، formula_2 را عاد می‌کند، یعنی: formula_24.
هم‌نهشتی به پیمانۀ دلخواه formula_2، یک رابطه را روی مجموعۀ اعداد صحیح تعریف می‌کند. این رابطه را به صورت formula_26 نشان می‌دهیم و برای هر دو عدد صحیح formula_27 به صورت:
با کمی دقت متوجه می‌شویم که این رابطه یک رابطه هم‌ارزی روی مجموعۀ اعداد صحیح است.
از ۱و۲و۳ نتیجه می‌شود رابطه formula_26 یک رابطه هم‌ارزی روی اعداد صحیح تعریف می‌کند و برهان تمام است.
حال که رابطه formula_26 یک رابطه هم‌ارزی روی اعداد صحیح تعریف می‌کند، طبیعی است که به دنبال کلاس‌های هم‌ارزی آن باشیم. در این راه به خاصیت جالبی از رابطه formula_26 پی خواهیم برد.
اگر برای هر عدد صحیح a کلاس هم‌ارزی a به پیمانه m را با نماد formula_42 نشان دهیم، داریم:
ولذا
برطبق قوانین حاکم بر کلاس‌های هم‌ارزی برای هر دو عدد صحیح a,b داریم
formula_47 اگر و فقط اگر formula_32
همانند همه روابط هم‌ارزی، رابطه هم‌ارزی formula_26 مجموعه اعداد صحیح را به کلاس‌های هم‌ارزی خود افراز می‌کند.
با کمی دقت در کلاس‌های هم‌ارزی این رابطه به سادگی می‌توان نشان داد که رابطه formula_26 مجموعه اعداد صحیح را به دقیقاً m کلاس هم‌ارزی افراز می‌کند. مجموعه خارج قسمت (مجموعه همه کلاس‌ها هم‌ارزی) رابطه هم‌ارزی به پیمانه formula_26 را با formula_52 نشان می‌دهیم و آن را مجموعه اعداد صحیح به پیمانه m می‌نامیم.
این مجموعه را بنابر مطلب قبل می‌توان به صورت formula_53 نشان داد.
وضوحاً هر عدد صحیح با یکی از اعضای formula_52 به پیمانه m همنهشت است.
دیدیم که رابطه همنهشتی به پیمانه m مجموعه اعداد صحیح را به m کلاس هم‌ارزی افراز می‌کند و مجموعه خارج قسمت آن مجموعه اعداد صحیح به پیمانه m است که به صورت زیر تعریف می‌شود:
اعمال روی formula_52 برای هر formula_57 به صورت زیر تعریف می‌شود.
به سادگی می‌توان تحقیق نمود که formula_52 به همراه این اعمال تشکیل یک حلقه جابجایی یکدار را می‌دهد. این بحث در هم‌نهشتی‌های جبری بسیار اهمیت دارد.
به عنوان نمونه مورد ۱ را اثبات می‌کنیم. چون بنابه فرض formula_32 پس m|a-b و چون formula_62
پس m|c-d بنابر خوص رابطه عاد کردن داریم (m|(a-b)+(c-d پس (m|(a+c)-(b+d ولذا formula_63
مورد ۲ نیز به طریق مشابه اثبات می‌شود.
قضیه فوق را می‌توان به بیش از دو رابطه همنهشتی نیز تعمیم داد. به عبارت دیگر به سادگی به استقراء ثابت می‌شود اگر برای هر i=1,2,3.. ,n formula_68 آنگاه:
دو قضیه اخیر به خوبی شباهت میان رابطه همنهشتی را با رابطه تساوی را نشان می‌دهد. اما این دو رابطه در برخی موارد دارای تفاوت می‌باشد.
به عنوان مثال می‌دانیم که دو طرف یک رابطه تساوی را می‌توان بر عددی صحیح ناصفر تقسیم نمود. اما آیا این خاصیت در مورد رابطه همنهشتی به پیمانه دلخواه m صادق است؟
قضیه زیر بیان می‌کند در تقسیم طرفین یک رابطه همنهشتی بر یک عامل مشترک طرفین پیمانه دچار تغییر می‌شود.
اما چون (d=(c,m پس formula_79 و در نتیجه بنابر لم اقلیدس formula_80 پس
پس اگر c عددی صحیح ناصفر باشد که formula_82، اگر formula_75 آنگاه formula_84
همان‌طور که اشاره شد رابطه نزدیکی میان رابطه همنهشتی و نظریه بخش پذیری وجود دارد. در حقیقت نظریه همنهشتی را می‌توان به عنوان پالایشی برای نظریه بخش پذیری دانست. قضایای زیر به خوبی این رابطه را نشان می‌دهد.
چون formula_32 پس m|a-b ولذا به ازای عدد صحیح q داریم(1) a=b+mq. باقی‌مانده تقسیم b بر m را r می‌نامیم. بنابر قضیه تقسیم عدد صحیح k موجود است که (2) b=mk+r.
از (۱) و (۲) داریم
پس باقی‌ماندۀ تقسیم formula_5 بر formula_2 برابر formula_93 است.
حال فرض می‌کنیم باقی‌ماندۀ تقسیم formula_5 و formula_7 بر formula_2 برابر formula_93 باشد. در این‌صورت بنابر الگوریتم تقسیم، اعداد صحیح formula_98 و formula_99 وجود دارند که: formula_100 و formula_101، پس formula_102 و لذا formula_103؛ پس formula_32.
دستگاه‌های کامل مانده‌ها در نظریۀ هم‌نهشتی به ویژه در حل معادلات هم‌نهشتی نقش اساسی دارند. به عبارت دقیق‌تر، در نهایت برای حل یک معادلۀ هم‌نهشتی کافی است جواب‌ها را در میان اعضای یک دستگاه کامل مانده‌ها به پیمانۀ هم‌نهشتی مورد نظر جستجو کنیم.
در تعریف زیر سه شرط را برای دستگاه کامل مانده‌ها به پیمانۀ دلخواه formula_2 بیان می‌کنیم. ولی به سادگی می‌توان تحقیق کرد که هر یک از دو شرط زیر دیگری را نتیجه می‌دهد؛ لذا در متون مختلف ممکن است هر یک از این دو شرط را به عنوان تعریف ذکر کنند.
ساده‌ترین دستگاه کامل مانده‌ها به پیمانۀ formula_2، مجموعۀ formula_116
است. در حقیقت قضیه زیر را داریم:
مجموعۀ formula_106 از اعداد صحیح را یک دستگاه مخفف مانده‌ها (د. م. م یا دمم) به پیمانۀ formula_2 می‌گوئیم هرگاه واجد شرایط زیر باشد:
هرمز یکم یا هرمزد اردشیر از سال ۲۷۰ تا ۲۷۱ میلادی، سومین پادشاه ساسانی بود. او پس از پدرش، شاپور یکم، به شاهنشاهی ایران رسید.
وی که در دوران پدر خود، در جنگ‌های ایران ساسانی با روم و ارمنستان، دلاوری‌های بسیاری از خود نشان داده بود، به خاطر شجاعت‌های خویش دلیر (جری، بطل) خوانده می‌شد و شاپور نخست فرمانروایی پارت و سرانجام فرمانروایی ارمنستان را با عنوان ورزگ شاه ارمنشهر به او داده بود. به نظر می‌آید صفات جنگی بیش از تدبیر و درایت، وی را در نظر پدر لایق جانشینی او کرده باشد.
اگر گزارش طبری دربارهٔ آنکه وی یک دست داشته درست باشد، ممکن است همین نکته بهانه‌ای شده باشد که بزرگان ناراضی، او را خیلی زود از پادشاهی برکنار کرده باشند. از روایات مانوی هم بر می‌آید که وی نسبت به مانی نظر تأیید و مساعدت داشته‌است و این نکته حاکی از سیاست تسامح جویی اوست.زرین کوب، ص ۴۳۵ مانی پیامبر در زمان او آزادانه اندیشه‌اش را رواج می‌داد. همچنین کرتیر موبد نامدار زرتشتی و دشمن مانی، در زمان او ارج بسیار یافت. فرجام کار هرمز، روشن نیست و درست معلوم نیست که وی به مرگ طبیعی درگذشته یا اینکه از سلطنت خلع گشته‌است. در شاهنامه نام او اورمزد شاپور آمده‌است. آرامگاهی در کنار یکی از خیابان‌های اصلی شهر رامهرمز کنونی در باغی که به «برده شور» شهرت دارد، واقع شده‌است که گفته می‌شود که این قبر هرمز ساسانی (هرمز یکم)، بنا کننده رامهرمز است. در چند قدمی این محل، امام زاده بی‌بی سینی قرار دارد که زیارتگاه بی بی ساسانی را به یاد می‌آورد.
از این پادشاه در منابع به شیوه‌های گوناگون نام برده شده‌است. سنگ‌نوشته شاپور یکم بر کعبه زرتشت از او به نام اورمزد-اردشیر یاد می‌کند. در منابع دیگر از او با نام اورمزد نام می‌برند که البته بسته به زبان آن منبع شکل‌های گوناگونی دارد. این که شاپور یکم برای جانشین خود نامی مرکب پیش‌بینی کرده بود احتمالاً آگاهانه بوده‌است: اورمزد در فارسی باستان، اهورامزدا، نام بلندمرتبه‌ترین خدا در دین زرتشت است که در نقش‌برجسته‌ها حلقهٔ حکومت را هم به اردشیر یکم و هم به شاپور یکم اعطا می‌کند. برگزیدن دومین نام اردشیر احتمالاً به خاطر بزرگداشت نخستین شاهنشاه شاهنشاهی و همچنین افزایش دادن شکوه و بزرگی سلسلهٔ ساسانی بوده‌است. دلیل دیگری که برای برگزیدن این نام می‌توانسته وجود داشته باشد آن گونه که نویسنده‌های عرب می‌نویسند شباهت آشکار اورمزد-اردشیر با پدربزرگش بوده‌است.
آنچه که مسلم است هرمز یکم در زمان زندگی پدرش و هنگام ولیعهدی نام اورمزد-اردشیر را داشت و پدرش که شاهنشاه ساسانی بود، اورمزد نام داشت.
منابع عربی لقب هرمز یکم را «شجاع» نوشته‌اند. همچنین در یک منبع پارتی نیز این لقب برای هرمز یکم یاد شده‌است. نولدکه بر این باور است که هرمز یکم این لقب را به خاطر شایستگی‌های رزمی خود در لشگرکشی دوم شاپور یکم علیه امپراتوری روم به دست آورد.
بر سر مسئله حق اولویت نخستین فرزند در پادشاهی هرمز یکم اختلاف نظر وجود دارد. آیا او بزرگترین فرزند بود یا این که سومین فرزند پسر از میان چهار پسر شاپور یکم بود؟ دو بار از پسران شاپور یکم در تبارشناسی سنگ‌نبشته شاپور یاد شده که این دو با هم تفاوت دارند. برای همین در زمینهٔ جایگاه سنی هرمز یکم در خانواده اختلاف نظر وجود دارد. در یادکرد نخست ترتیب زیر آمده‌است: بلافاصله پس از شاپور یکم دخترش آدور-آناهید، شهبانوی شهبانوان آمده‌است و سپس به گونهٔ شگفت‌انگیزی فقط سه پسر از چهار پسر شاهنشاه یاد شده‌است: اورمزد-اردشیر شاهنشاه ارمنستان- شاپور میشانشاه و نرسه شاه هندوستان، سگستان و توران تا ساحل دریا. قابل توجه است که شاپور یکم آشکارا عبارت‌های «دختر ما» و «پسر ما» را به کار برده تا شک و تردیدها را دربارهٔ نیای آن‌ها از میان بردارد.
جایگاه برجستهٔ این چهار فرزند در میان دیگر فرزندان را می‌توان از مراسم برپاسازی آتش که به وسیلهٔ شاپور یکم برای آن‌ها انجام می‌شد دریافت. این مراسم را شاپور یکم در آتشکده‌های مربوطه نه تنها برای روان و خوشنامی پس از مرگ خود انجام می‌داد، بلکه برای چهار فرزند یاد شده نیز انجام می‌داد. در این مراسم آتش مقدس دیگری برای خوشنامی پس از مرگ آن‌ها افروخته می‌شد و از آن‌ها به عنوان شایستهٔ ستایش و پر افتخار یاد می‌شد. دیگر اعضای خانواده و والامقامان که در خدمت شاه پابگ و شاهنشاه اردشیر یکم و شاپور یکم بودند، فقط به وسیلهٔ یک قربانی روزانه مورد ستایش قرار می‌گرفتند.
بر خلاف یادکرد نخست از پسران شاپور یکم، یادکرد دیگری وجود دارد که ترتیب زیر را نشان می‌دهد:
بهرام، شاه گیلان که بعداً شاهنشاه بهرام یکم گردید و شگفت این که در لیست نخست نامش موجود نیست و در این لیست جایگاه نخستین برادر را در میان پسران دارد و اورمزد-اردشیر را به جایگاه سوم می‌راند. در جایگاه دوم شاپور شاه میشان است و در جایگاه چهارم نرسه شاه سکستان. مقایسه این دو لیست این موضوع را آشکار می‌کند که در لیست نخست شاپور یکم خانواده‌اش را به پایه جایگاه تشریفاتی رده‌بندی می‌کند. در این لیست باید اعضای دودمان شاهنشاهی فهرست شوند. به همهٔ آن‌ها به وسیلهٔ مراسم برپاسازی آتش شاپور یکم نسبت به دیگر اعضای خانواده جایگاه برتری داده شده و دارای مرتبه‌ای نامیرا هستند. همچنین از این فهرست این نتیجه گرفته می‌شود که دیگر پسران شاپور یکم یعنی شاپور شاه، شاه میشان و نرسه، شاه سکستان در صورت مرگ احتمالی اورمزد-اردشیر به ترتیب رده‌بندی برای تخت پادشاهی پیش‌بینی شده‌اند.
در لیست دوم اصل دیگری در نظر گرفته می‌شود و آن اصل ترتیب سنی است:
در لیست دوم بنا بر یافته‌های اشپرنگلینگ، هنینگ و شومونت اصل دیگری در رده‌بندی به کار گرفته شده و آن هم اصل ترتیب سنی است.
همانگونه که در فهرست نخستین آمده‌است نزد شاپور یکم شایستگی‌های اورمزد-اردشیر برای ولیعهدی قطعی بود. نرسه نیز پس از مرگ بهرام دوم در خلال کشمکش بر سر تخت پادشاهی در سال ۲۹۳ میلادی این‌گونه عمل نمود. طبق شواهد سنگ‌نوشته پایکولی، نرسه از والامقامان شاهنشاهی می‌پرسد که آیا کسی در ایرانشهر یافت می‌شود که برای حکومت شایسته‌تر و تواناتر باشد؟ چنانچه چنین شخصی یافت می‌شود می‌تواند بر ایرانشهر حکومت کند.
داستان افسانه گونه‌ای وجود دارد که از نظر تاریخی باورنکردنی است و مربوط به ملاقات ولیعهد شاپور (شاپور یکم) با دختر پادشاه میهرک می‌شود و از آن دختر بعدها شاهنشاه هرمز یکم پا به عرصه وجود می‌گذارد. این داستان را کارنامگ، طبری و پس از او بلعمی و ابن اثیر نقل می‌کنند. با احتیاط بیشتر می‌توان روایت حمزه اصفهانی از این داستان را نیز در نظر گرفت که تنها نویسنده‌ای است که نام مادر هرمز یکم را کردزاد می‌داند. چنانچه چنین چیزی با واقعیت‌های تاریخی مطابقت داشت شاپور یکم قطعاً جایگاهی برای او در تبارنامه در سنگ‌نبشته در نظر می‌گرفت، زیرا سنگ‌نبشته شاپور گواهی بر آن است که شاهنشاه ارزش بسیاری بر این موضوع می‌گذاشت که از مادران نخستین شاهان شاهنشاهی ساسانی نام ببرد و هر روز با قربانی آنان را ارج گذارد، ولی از آن جایی که از کردزاد در هیچ منبع دیگری نام برده نشده، وجود او محل شک و تردید است. از این رو ماریک نیز در تبارنامه ساسانیان از کردزاد نام نبرده‌است. از طرفی برخی از دانشمندان آدور-آناهید را مادر ولیعهد اورمزد-اردشیر می‌دانند. این مسئله که شاپور یکم با دخترش آدور-آناهید پیوند زناشویی داشته‌است در مباحثات علمی همیشه محل اختلاف بوده‌است. پایه و بنیان این فرض نیز عنوان آدور-آناهید، شهبانو ی شهبانوان بود که در زرتشتی گری به دلایل دینی زناشویی-xwēdōdah در میان خویشاوندان هم خون توصیه شده‌است.
آشکارا بر خلاف آن برگزیدن اورمزد-اردشیر برای ولیعهدی شاپور یکم، همچنین جایگاه او به عنوان شاهنشاه ارمنستان، جایگاه تشریفاتی نخستین او در میان برادرانش در سنگ‌نبشته شاپور و بعداً برپایی آتش نام‌گذاری برای ارجگذاری بر او این موضوع را روشن می‌سازد که اورمزد-اردشیر طبق خواسته شاپور یکم برای ولیعهدی برگزیده شده بود. این موضوع را طبری، بلعمی و ابن اثیر نیز گواهی می‌کنند.
این نظر با در نظر گرفتن منبع اولیه نقش‌برجسته شاپور یکم در نقش رجب در نزدیکی تخت جمشید تقویت می‌شود. در این نقش‌برجسته بنا بر اعتقاد بسیاری از دانشمندان اورمزد-اردشیر به عنوان ولیعهد دیده می‌شود.
به عنوان شاهنشاه او به غیر از پرتره خود بر روی سکه هیچ تصویری از خود بر روی صخره‌ها، آن گونه که هر دو پیشینیان او به فراوانی انجام می‌دادند، برای نسل‌های آینده بر جا نگذاشته‌است.
به خاطر مدت زمان بسیار کوتاه حکومت او که تقریباً یک سال به درازا کشید هرمز یکم احتمالاً موفق نشد نقش‌برجسته از خود بر جای بگذارد.
نقش‌برجسته یاد شده دارای اندازه ۷/۱۰ متر در ۳/۵۰ متر است و در دیوارهٔ ورودی سمت چپ مغاره شاپور یکم قرار دارد.
به وسیلهٔ یک سنگ‌نبشتهٔ سه زبانه این نقش‌برجسته به شاپور یکم ارجاع داده شده‌است. این نقش‌برجسته که در هنر ساسانیان منحصر به فرد است، شاهنشاه را روی یک اسب نشان می‌دهد که به وسیلهٔ ولیعهد اورمزد-اردشیر که در میان ملازمان قرار دارد دنبال می‌شود.
حضور ولیعهد به وسیلهٔ اندازه، آرایش مو، دیهیم و نماد ولیعهدی بر روی کلاه بلند نشان داده شده‌است و بدین گونه جانشینی در سلطنت به نمایش درآمده‌است.
همچنین برای این که دوام جانشینی پس از سلطنت اورمزد-اردشیر در شاهنشاهی ساسانی نشان داده شود هفت نوهٔ شاپور یکم نشان داده شده‌است. طبق ترتیب بسیار دقیق تشریفاتی و طبق مرتبه بندی پدران آن‌ها این نوه‌ها به ترتیب تباری در سنگ‌نبشته شاپور یاد شده‌اند. طبق این سنگ‌نبشته، هرمزدگ، پسر اورمزد-اردشیر، شاه ارمنی‌ها و جانشین شاپور یکم در جایگاه نخست ردیف نوه‌ها قرار دارد.
لشکرکشی‌های بسیار شاپور یکم علیه امپراتوری روم این مسئله را آشکار می‌کند که ولیعهد، اورمزد-اردشیر، فعالانه در این تحرکات نظامی شرکت داشته و پیش از بر تخت نشستن امورات حکومتی را بر عهده داشته‌است. بی شک شرکت موفقیت‌آمیز اورمزد-اردشیر در فتح ارمنستان و همچنین توانایی‌های نظامی او در ارتباط تنگاتنگ با نامیدن او به عنوان شاهنشاه این سرزمین بوده‌است و این موضوع زمانی قطعی می‌شود که شاپور یکم سومین پسر خود اورمزد-اردشیر را به عنوان ولیعهدی تعیین می‌کند. پیشاپیش دگرگونی‌های تعیین‌کننده‌ای در این منطقه انجام شده بودند. پس از پیروزی شاپور یکم بر قیصر گوردیان سوم در مسیخه در آسورستان در سال ۲۴۴ میلادی و انصراف قیصر فیلیپ عرب از تسلط بر ارمنستان، راه برای شاپور یکم باز شد تا اورمزد-اردشیر در راس حکومت تازه بنا شده قرار بگیرد. اورمزد-اردشیر تازه از سال ۲۵۲/۲۵۳ میلادی مجاز بود تا مستقلاً به عنوان وزورگ شاه ارمنیان حکومت کند. بعداً در خلال لشگرکشی شاپور یکم به سوریه و نخستین فتح انطاکیه در سال ۲۵۳ میلادی، اورمزد-اردشیر یک لشکر ویژه را فرماندهی می‌کند. این موضوع را تربلیوس پولیو در "تاریخ قیصرها" گواهی می‌نماید و از ولیعهد به نام اودماستس نام می‌برد. همچنین می‌توان از حملهٔ مستقل اورمزد-اردشیر به کاپادوکیه نام برد که از سال ۲۵۳ تا ۲۵۵ میلادی انجام گرفت.
در سال ۲۷۳–۲۷۰/۲ میلادی پس از مرگ شاپور یکم، اورمزد-اردشیر به نام هرمز یکم و به عنوان سومین شاهنشاه ساسانیان جانشین پدرش شد. بر عکس فعالیت‌های او به عنوان یک ولیعهد برجسته، تقریباً هیچ اطلاعاتی دربارهٔ حکومت یک ساله‌اش با نام هرمز یکم وجود ندارد.