moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
بیمارستان مسیح یا بیمارستان وست‌مینستر (به انگلیسی: Westminster Hospital) مربوط به اواخر دوره قاجار است و در کرمانشاه، خیابان شریعتی، سه راه شریعتی واقع شده‌است. این بیمارستان با حمایت مسیونرهای مسیحی و توسط دکتر بلانش ویلسون «استد» (Blanche Wilson) در سال ۱۹۱۶ تأسیس شده‌است.خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): "پس از خروج از لیست میراث ملی، بیمارستان مسیح کرمانشاه در انتظار تخریب توسط مالکین؟!"؛ نوشته‌شده در ۴ اردیبهشت ۱۳۹۰؛ آرشیوشده در ۲۸ ژانویۀ ۲۰۱۶؛ بازدید در ۲۶ مرداد ۱۴۰۰.بوفالو: "تاریخچۀ بیمارستان وست‌مینستر در ایران" (به انگلیسی)؛ آرشیوشده در ۲ نوامبر ۲۰۱۳؛ بازدید در ۲۶ مرداد ۱۴۰۰.
پس از بلانش ویلسون دکتر پاکارد (Packard) به ریاست بیمارستان می‌رسد. وی که پیش از این در میان نستوریان ارومیه فعالیت می‌کرد، در پی درگیری‌های میان ایرانیان و روسها، پس از وقفه‌ای کوتاه فعالیتهایش را در کرمانشاه و با بنای بیمارستان وست مینستر از سر می‌گیرد. دکتر پاکارد در ۱۹۴۳ بازنشسته شد و پس از او دکتر باسدیکر (Bussdicker) ریاست بیمارستان را به عهده داشت. دکتر مرادیان آخرین رئیس این بیمارستان بود که بعدها به بیمارستان مسیح و بیمارستان دکتر مرادیان هم معروف شد. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
در حال حاضر این بنا در وضعیت نامناسبی قرار دارد و به مرمت اضطراری نیاز دارد.خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): "رایزنی برای خروج بیمارستان تاریخی مسیح از بحران"، نوشته‌شده در ۴ آبان ۱۴۰۱؛ بازدید در ۴ آبان ۱۴۰۱.
معمار بیمارستان مسیح، مارکار گالستیانس معروف به "ال‌گال" بوده‌است.
بیمارستان مسیح در تاریخ ۱۰ خرداد ۱۳۸۲ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد. اما مالک ساختمان که قصد تغییر کاربری آن را داشت در اوایل دههٔ ۱۳۹۰ اقدام به طرح شکایت کرد و دیوان عدالت اداری نیز ثبت آن را در فهرست آثار ملی ایران ملغی و به نفع مالک ساختمان رأی داد و بدین ترتیب نام بیمارستان مسیح از این فهرست خارج شد. به دنبال آن اختلاف میان سازمان میراث فرهنگی کرمانشاه و مالک خصوصی ساختمان تداوم یافت و در این مدت ساختمان بیمارستان از حوادث طبیعی مانند زلزلهٔ سال ۱۳۹۶ و سیل سال ۱۳۹۸ دچار آسیب شد. اما وقوع یک آتش‌سوزی بزرگ در ۲۷ اسفند ۱۳۹۸ که به صورت عمدی انجام شد سبب تغییر وضعیت پرونده شد.خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): "حال و روز ناخوش دومین بیمارستان تاریخی ایران"، نوشته‌شده در ۲۴ مرداد ۱۴۰۰؛ بازدید در ۲۶ مرداد ۱۴۰۰.
پس از آنکه وقوع یک آتش‌سوزی عمدی در بیمارستان مسیح که با هدف تخریب آن صورت گرفت مورد اعتراض گروه‌های مردمی و شخصیت‌های فرهنگی کرمانشاه قرار گرفت، دستگاه قضایی نیز که در ابتدا رأی به خروج بیمارستان از فهرست آثار ملی داده‌بود ناچار به صدور حکمی مبنی بر احیاء و جلوگیری از تخریب بیمارستان شد و در ۱۹ تیر ۱۳۹۹ به مالک ساختمان هشدار داد که حق تخریب یا آسیب زدن به این بنا را ندارد. متعاقب این حکم بیمارستان مسیح در مرداد ۱۳۹۹ برای بار دوم در فهرست آثار ملی ثبت شد. با این وجود مالک ساختمان بار دیگر به دادگاه شکایت کرد و خواهان خروج بیمارستان از این فهرست شد. در روز ۲۴ مرداد ۱۴۰۰ معاون میراث فرهنگی استان اعلام کرد که دیوان عدالت اداری یک بار دیگر حکم به ماندن بیمارستان در فهرست آثار ملی داده و اعلام کرده که مالک بنا حق تخریب و خروج آن از فهرست را ندارد.هفته‌نامۀ اجتماعی-اقتصادی میلکان: "دم مسیحایی دستگاه قضا در کالبد بیمارستان مسیح کرمانشاه/پیگیری‌های مدیرکل میراث فرهنگی برای نجات بیمارستان مسیح به ثمر نشست"، نوشته‌شده در ۱۹ تیر ۱۳۹۹؛ بازدید در ۲۶ مرداد ۱۴۰۰.طلوع کرمانشاه: "بیمارستان مسیح کرمانشاه ثبت ملی شد"، نوشته‌شده در ۶ مرداد ۱۳۹۹؛ بازدید در ۲۶ مرداد ۱۴۰۰.خبرگزاری میراث آریا: "حکم قاطع دستگاه قضایی در حمایت از ثبت بیمارستان مسیح کرمانشاه"، نوشته‌شده در ۲۰ تیر ۱۳۹۹؛ بازدید در ۲۶ مرداد ۱۴۰۰.
نیمه‌شب سه‌شنبه ۲۷ اسفند ۱۳۹۸ ساعت ۱۹:۳۰ همزمان با مراسم چهارشنبه‌سوری، بیش از ۱۰ ساعت در آتش سوختخبرگزاری کار ایران (ایلنا): "۲۵ درصد بنای بیمارستان مسیح مرادیان در آتش‌سوزی تخریب شد/ارسال شکایت میراث فرهنگی کرمانشاه به دادستانی و شورای تأمین"، نوشته‌شده در ۲۸ اسفند ۱۳۹۸؛ بازدید در ۲۶ مرداد ۱۴۰۰. و بخش قابل توجهی از آن ویران شد. بر اساس گفته‌های شاهدان عینی صدای انفجار ۲ نارنجک دست‌ساز قدرتمند از داخل بیمارستان و از ضلع جنوبی آن که در جوار درمانگاه شهید چوبکار قرار دارد شنیده شده و سپس آتش در آن شعله‌ور شده‌است. از آنجا که کف حیاط بیمارستان پوشیده از برگ‌های کاج و چوب‌های خشک بود، آتش به سرعت به دیگر بخش‌های بیمارستان نیز سرایت کرد، به گونه‌ای که ابتدا طبقات اول و دوم و سپس طبقه سوم و سقف ساختمان دچار آتش‌سوزی شد.
به دلیل شدت آتش‌سوزی علاوه بر هشت پایگاه آتش‌نشانی شهرداری کرمانشاه، نیروها و تجهیزات آتش‌نشانی پالایشگاه نفت کرمانشاه نیز برای خاموش کردن آن به محل اعزام شدند. متروکه بودن بیمارستان و بسته بودن درب‌های آن سبب کندی عملیات اطفای حریق شد و خودروها و نیروهای آتش‌نشانی در نهایت با تخریب بخش‌چایی از دیوار بیمارستان به‌وسیلهٔ لودر توانستند وارد بیمارستان شوند. همچنین نیروهای آتش‌نشانی ناچار شدند درختان خشک حیاط بیمارستان را به منظور جلوگیری از آتش‌گرفتن به‌وسیلهٔ لودرها به زمین بیندازند. در نهایت آتش‌سوزی بیمارستان مسیح پس از بیش از ۱۰ ساعت تلاش آتش‌نشانان مهار شد، اما بیش از ۲۵ درصد از بیمارستان ویران شد.خبرگزاری تسنیم: "آتش‌سوزی در بیمارستان تاریخی کرمانشاه مهار شد"، نوشته‌شده در ۲۸ اسفند ۱۳۹۸؛ بازدید در ۲۶ مرداد ۱۴۰۰.
پس از این آتش‌سوزی اهالی محل به رسانه‌ها گفتند که این بیمارستان پیش از این چندین بار به شیوهٔ مشابه و با پرتاب کردن نارنجک‌های دست‌ساز توسط افراد ناشناس به آتش کشیده شده‌است و حتی چند هفته قبل نیز یک موتورسوار نارنجک دست‌سازی را به داخل بیمارستان انداخته و حیات آن را آتش زده‌است.خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا): "آتش بر جان قدیمی‌ترین بیمارستان کرمانشاه"، نوشته‌شده در ۲۸ اسفند ۱۳۹۸؛ بازدید در ۲۶ مرداد ۱۴۰۰. مقامات و مسئولان مختلفی همچون رئیس سازمان آتش‌نشانی شهرداری کرمانشاه، فرماندار کرمانشاه و مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمانشاه این آتش‌سوزی را اقدامی عمدی دانستند که با سوءاستفاده از فرصت چهارشنبه‌سوری صورت گرفته‌است.تابناک: "آتش‌سوزی در بیمارستان «مسیح» کرمانشاه"، نوشته‌شده در ۲۸ اسفند ۱۳۹۸؛ بازدید در ۲۶ مرداد ۱۴۰۰.خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): "احتمال تعمدی بودن آتش‌سوزی بیمارستان «مسیح» بالا است"، نوشته‌شده در ۲۸ اسفند ۱۳۹۸؛ بازدید در ۲۶ مرداد ۱۴۰۰. به گفتهٔ امید قادری مدیرکل وقت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمانشاه، مالک ساختمان به دنبال تغییر کاربری بنا و تخریب آن با هدف ساخت مجتمعی تجاری بوده‌است. به گفتهٔ وی در فضاهای مختلف بنا مواد سوختنی مانند بنزین و گازوئیل ریخته شده‌بود و پیرامون آن به صورت سیستماتیک آتش ایجاد شده‌بود.خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): "دومین بیمارستان تاریخی کشور را قربانی چهارشنبه‌سوری کردند/احتمال عمدی بودن آتش‌سوزی"، نوشته‌شده در ۲۸ اسفند ۱۳۹۸؛ بازدید در ۲۶ مرداد ۱۴۰۰. وی از دادستان کرمانشاه و شورای تأمین استان کرمانشاه درخواست کرد که به پروندهٔ آتش‌سوزی عمدی بیمارستان مسیح ورود کند.سایت خبری-تحلیل اسکان: "درخواست ورود شورای تأمین به موضوع آتش‌سوزی بیمارستان مسیح کرمانشاه"، نوشته‌شده در ۲۸ اسفند ۱۳۹۸؛ بازدید در ۲۶ مرداد ۱۴۰۰.پایگاه اطلاع‌رسانی و خبری جماران: "شورای تأمین به موضوع آتش‌سوزی بیمارستان مسیح کرمانشاه ورود کند"، نوشته‌شده در ۲۸ اسفند ۱۳۹۸؛ بازدید در ۲۶ مرداد ۱۴۰۰.
آتش‌سوزی عمدی بیمارستان مسیح کرمانشاه واکنش‌های مختلف گروه‌های مردمی و شخصیت‌های فرهنگی و مذهبی کرمانشاه را در پی داشت. آژانس خبری محبت‌نیوز رسانهٔ جامعهٔ مسیحیان ایران با اشاره به تعمدی بودن این آتش‌سوزی آن را اقدامی در راستای از میان بردن جامعهٔ مسیحیان دانست.محبت‌نیوز، آژانس خبری مسیحیان ایران: "مدیرکل میراث فرهنگی کرمانشاه: بیمارستان «مسیح» عمدن در آتش سوخت"، نوشته‌شده در ۲۹ اسفند ۱۳۹۸؛ بازدید در ۲۶ مرداد ۱۴۰۰. پلاتفرم یارسان نیز با صدور بیانیه‌ای این اقدام را نتیجهٔ «هم‌آوایی شوم ارتجاع و سرمایه» و تلاشی برای «از میان بردن میراث تاریخی اقلیت‌های دینی» و «انکار شناسنامهٔ فرهنگی و سیاسی کرمانشاه» دانست و از «مقامات جمهوری اسلامی و آنان که این اثر را از فهرست آثار ملی خارج کرده‌اند» به عنوان «متهمان ردیف اول این آتش‌سوزی» یاد کرد.پلاتفرم یارسان: "از میان بردن میراث تاریخی اقلیت‌های دینی را انکار شناسنامۀ فرهنگی و سیاسی کرماشان دانسته و آن را محکوم می‌کنیم"، نوشته‌شده در ۲۸ اسفند ۱۳۹۸؛ بازدید در ۲۶ مرداد ۱۴۰۰.
در روز ۲۵ مرداد ۱۴۰۰ یکی از اتاق‌های منزل مرادیان آخرین رئیس بیمارستان مسیح که در مجاورت بیمارستان قرار دارد دچار آتش‌سوزی شد.پایگاه خبری و اطلاع‌رسانی رکنا: "آتش‌سوزی در بیمارستان مسیح کرمانشاه+فیلم"، نوشته‌شده در ۲۴ مرداد ۱۴۰۰؛ بازدید در ۲۶ مرداد ۱۴۰۰. اگرچه برخی منابع از احتمال عمدی بودن این آتش‌سوزی خبر داده‌اند، اما رئیس یگان حفاظت میراث فرهنگی کرمانشاه اعلام کرد که این آتش‌سوزی به دلیل آتش گرفتن دو مبل کهنه صورت گرفته که بنا به اظهارات همسایه‌ها چند نوجوان اقدام به انجام آن کرده‌اند و خسارتی جدی به اصل ساختمان بیمارستان وارد نکرده‌است.خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): "ماجرای آتش‌سوزی بیمارستان تاریخی «مسیح» کرمانشاه چه بود؟"، نوشته‌شده در ۲۵ مرداد ۱۴۰۰؛ بازدید در ۲۶ مرداد ۱۴۰۰.خبرگزاری فارس: "شعله‌های آتش تهدید همیشگی بیمارستان تاریخی مسیح کرمانشاه/ بنا متروکه است"، نوشته‌شده در ۲۵ مرداد ۱۴۰۰؛ بازدید در ۲۶ مرداد ۱۴۰۰.خبرگزاری مهر: "شعلۀ چندباره آتش بر پیکرۀ دومین بیمارستان تاریخی کشور"، نوشته‌شده در ۲۴ مرداد ۱۴۰۰؛ بازدید در ۲۶ مرداد ۱۴۰۰.رازی‌پرس: "ماجرای آتش‌سوزی بیمارستان تاریخی «مسیح» کرمانشاه چه بود؟"، نوشته‌شده در ۲۵ مرداد ۱۴۰۰؛ بازدید در ۲۶ مرداد ۱۴۰۰.
یگان حفاظت میراث فرهنگی استان کرمانشاه به صورت دائم از ساختمان بیمارستان نگهداری به عمل نمی‌آورد. ساختمان بیمارستان مسیح به مدت چندین دهه بدون هیچ بازسازی یا محافظتی به حال خود رها شده‌است. به همین دلیل بخش‌های از ساختمان همچون سقف، درب و پنجره‌های آهنی آن مورد سرقت قرار گرفته‌است.
در آبان ۱۴۰۱ مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمانشاه اعلام کرد که این بنا به مرمت اضطراری نیاز دارد و این اداره به دنبال حصول توافق با مالک بنا برای انجام این کار و سپس احیای ساختمان بیمارستان و ارائهٔ طرح درآمدزایی از آن است.
زورخانه ذوالفقار مربوط به اواخر دوره قاجار است و در یزد، شاهدیه، خیابان امام خمینی، کوچه پشت حسینیه ثارالله واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۲۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بارانداز قدیمی قوش خزائی مربوط به اواخر دوره قاجار است و در شهرستان سرخس، روستای قوش خزائی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه افچنگی مربوط به اواخر دوره قاجار -اوایل دوره پهلوی است و در سبزوار، خیابان مدرس، کوچه حسینیه قنادها واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد ملا شفیع مربوط به اواخر دوره قاجار -اوایل دوره پهلوی است و در میبد، محله مهرجرد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۱۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه وکیلی مربوط به اواخر دوره قاجار -اوایل دوره پهلوی است و در ندوشن، محله قلعه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مجموعه بیدگل مربوط به اواخر دوره ایلخانی - دوره ایلخانی است و در آران و بیدگل، محله سلمقان بیدگل، جنب‌محورتازه‌احداث ۱۶محله واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۰۱۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه محمد خان دیکی (تربه) مربوط به اواخر هزاره دوم قبل از میلاد است و در شهرستان نمین، بخش مرکزی، روستای سلوط واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
منزل استاد کمال الملک مربوط به اوایل دوره پهلوی اول است و در شهرستان نیشابور، بخش تحت جلگه، روستای حسین‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۵۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تکیه سید العراقین مربوط به اوایل دوره پهلوی است و در اصفهان، تخت فولاد، شرق تکیه آقاباشی و خاتون آبادی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۰۸۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه ضیائی مربوط به اوایل دوره قاجار است و در اردکان، محله چرخاب، کوچه انصاری، خانه محمد ضیائی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانه عبدالعظیم عظیمی مربوط به اوایل دوره قاجار است و در شهرستان درمیان، روستای نوزاد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۳۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بقعه گلچقانه مربوط به اوائل دوره صفوی است و در کاشان، خیابان فاضل نراقی، کوچه زیارت گلچقانه، روبروی خیابان علوی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۰۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه قرمز (قره آغاج) مربوط به اورارتوئی- دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان خوی، بخش مرکزی، روستای قره آغاج واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۱۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بقعه درویش رستم مربوط به سدهٔ ۱۰ ه.ق است و در شهرستان نوشهر، بخش کجور، روستای اتاق سرا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تکیه هندوکلا مربوط به سدهٔ ۱۳ ه‍.ق است و در شهرستان آمل، بخش مرکزی، روستای هندوکلا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۱۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این مجموعه دارای گستردگی خط و نوشته بسیار است که موجب تمایز این سقانفار با نمونه‌های همسان خود شده‌است. به گونه‌ای که از تمام اشعار مرثیه دوازده بند محتشم کاشانی به صورت گزیده استفاده شده‌است. نقش دیو سپید مازندران که چندین بار تکرار شده و نقش مردی برهنه و حیوانی در حال خوردن بدن او، از نقوش بسیار جالب این سقانفار است. در سقانقار در ایام ماه محرم ظرف بزرگ و بیضی شکلی قرار می‌دادند و در آن آب می‌ریختند تا مردم از آن آب بنوشند. بر روی تکیه نیز بر روی تخته‌های سقف آن نقاشی‌های بسیار ظریف از خورشید، فرشته، مرغی که در لانه بر تخم خوابیده‌است، رفرف مناظر جنگلی، مذهبی، کشتی، آهو و حسنین کشیده شده که به مرور زمان کمرنگ شده‌است.
در پایان نام خادم، نقاش، کاتب و تاریخ و حدیث بدین شرح آمده‌است، خادم درگه شاه‌مردان حاجی قربان بن کربلایی رمضان که معروف به حاج قربان خان هندویی ملاک و مشاور حقوقی میرزا حسین‌خان سپهسالار بوده‌است.
قلعه نوفرست مربوط به سدهٔ ۳ و ۴ ه.ق تا دوره صفوی است و در شهرستان بیرجند، بخش مرکزی، روستای نوفرست واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه چنگه قلعه مربوط به سدهٔ ۴ تا سدهٔ ۸ ه.ق است و در شهرستان نیشابور، بخش سرولایت، روستای چکنه سفلی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۴۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه بحر آباد مربوط به سدهٔ ۴ تاقرن ۹ ه.ق است و در شهرستان جوین، بخش مرکزی، روستای بحرآباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۶۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه منجوق لی مربوط به سدهٔ ۵ -قرن ۱۰ ه.ق است و در شهرستان میانه، بخش مرکزی، روستای گلوجه خالصه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آرامگاه منسوب به غزالی مربوط به سدهٔ ۵ و۶ ه.ق است. این آرامگاه در ۲۵ کیلومتری شمال غرب مشهد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گورستان شواز مربوط به سدهٔ ۶ ه.ق است و در شهرستان تفت، بخش نصرآباد، روستای شواز واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
امامزاده قاسم روستای تاسکین مربوط به سدهٔ ۶ و ۷ ه.ق است و در شهرستان دماوند، روستای تاسکین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۶۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
امامزاده دوبرار (هادی و حارث) مربوط به سدهٔ ۶ و ۷ ه.ق است و در شهرستان دماوند، روستای مشا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۶۸۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
امامزاده معطم طاهر مربوط به سدهٔ ۶ و ۷ ه.ق است و در شهرستان دماوند، روستای اهران واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه گیل یارقانی مربوط به سدهٔ ۷ و ۱۰ ه.ق است و در شهرستان میانه، بخش کاغذ کنان، روستای آی دمیر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۰۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
امامزاده محمد تقی شهر مربوط به سدهٔ ۷ و ۸ ه.ق است و در شهرستان دماوند، بخش رودهن واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۶۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مزار پیرصدق پریسک مربوط به سدهٔ ۸ ه.ق است و در شهرستان ابرکوه، آبادی فتح‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه معروف به خانه آقا مربوط به سدهٔ ۸ و ۹ ه.ق است و در یزد، انتهای خیابان سید گلسرخ، غرب بقعه سید گلسرخ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
در سال ۱۳۸۴ شناسایی سه دوره تاریخی ایلخانی، تیموری و صفوی در خانه آقا، لایه‌هایی از تاریخ شهر یزد را مشخص کرد.
پایه‌های اصلی بنا که متعلق به دوره تیموری است به همراه بقایایی از یک بازارچه و و ورودی بنا که به دوره ایلخانی تعلق دارد شناسایی شده‌است.
در ادمه کاوش در این محوطه، جبهه شمالی خانه که تخریب شده بازسازی می‌شود. بنای خانه آقا در کنار بقعه سید گل سرخ قرار دارد و بخشی از اعتبارات مرمت این بنا توسط هیئت امنای بقعه سید گل سرخ تأمین می‌شود.
در بافت تاریخی یزد هم‌زمان با کاوش در خانه آقا، مجموعه تاریخی ابودردا، گمانه زنی در معابر و حاشیه بناهای مهم و کاوش در برخی از بناهای مهم تاریخی مثل شاه کمالیه و شهاب الدین قاسم طراز انجام می‌شود.
باستان‌شناسی شهری یزد به عنوان مقدمه‌ای در جهت ثبت ملی و جهانی بافت تاریخی یزد انجام می‌شود. پیش از این حفاری در محله فهادان، بقعه دوازده امام و مدرسه ضیائیه و مجموعه حسینیان انجام شده و بقایای از سه دوره تاریخی ایلخانی و تیموری به دست آمده‌است.
مجموعه تاریخی مذهبی کدکن مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در کدکن، انتهای کوچه حمام واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مزار نظام الملک کبروی مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در کدکن، انتهای کوچه حمام واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد باغ گندم مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در یزد، خیابان سید گلسرخ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بقعه یوسف اسماعیل مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در شهرستان آمل، روستای کمانگرکلا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۱۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است بقعه قدیمی درویش اسماعیل قرار گرفته است. مقبره شیخ و عالم زاهد که نمای خارجی بقعه چهار گوش است این چهارگوش را بالاتر از تزئینات کشکولی و سینه کفتری گچی، بریده و هشت ضلعی به وجود اورده‌اند. گنبد کلاه درویشی آن هشت پراست و روی این هشت ضلعی بناشده است. در هر ضلعی بالای طاق نمای وسط، دو مستطیل است که داخل آنها کاشی کاری است بالای این قسمت کاشیکاری، دوازده قرنیس سینه کفتری و بالای آنها یازده و نیم دایره تزئینی از گچ ساخته‌اند. طرف در ورودی بقعه، مسجدی نوساز بعداً اضافه کرده‌اند. داخل بقعه چهارگوشه است و صندوقی ساده چوبین درمیان آن مرقد درویش اسماعیل را پوشانده است در مقابل بقعه سقانفاری تازه ساز به چشم می‌خورد.
مسجد جامع محمدیه که با نام‌های مسجد جمعه یا مسجد جامع یا مسجد علویان نائین نیز شناخته می‌شود، مسجدی مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در شهرستان نائین، روستای محمدیه، محله محمدیه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۰۵۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد جامع محمدیه مشهورترین اثر تاریخی شهر است؛ که در محله باب المسجد واقع شده‌است در شمال نایین در اواخر قرن چهارم و اوایل قرن پنجم ه. ق ساخته شده‌است.
آنچه دربادی امر توجه بیننده را به خود جلب می‌کند شباهت کلی و مشخص مسجد با مساجد تاریخانه دامغان و مسجد جامع تبریز فارس است. تزئینات مسجد با طرح‌های مختلف یادآور سنتهای گذشته ایرانیان است.طاق نماهای بسیار زیبایی مسجد با سقف هلالی آن بیانگر هنر معماران و استاد کاران مسلمان ایرانی است. بر روی دیوار و طاق جرزها ونقوش متنوع و اشکال هندسی ساده توأم با شاخ وبرگ گچ بری شده به چشم می‌خورد؛ که‌این اثر را در عداد یکی از نفیس‌ترین مساجد ایران قرار می‌دهد. بنای مسجد به صورتی دو ایوانی است که از اجزاء مختلفی نظیر صحن، رواق‌های متعدد محراب با تزیینات جزئی شبستان سرداب، مهتابی، وضوخانه و پایاب قنات (که هنوز فعال است) تشکیل شده‌است. طاقهای دوطرف شبستان بزرگ مسجد و محراب آن شباهت کاملی با مسجد جامع نایین دارد. از دگر نفایس این مسجد منبر و در چوبی آن است. این در و منبر که شاهکار مسلم منبت کاری هستند بیانگر ذوق و خلاقیت هنرمنان ایرانی در قرن گذشته می‌باشند بر روی منبر کتیبه‌ای بخط نسخ بسیار زیبا با تاریخ۷۱۱ هجری مشاهده می‌شود. در زمینه این کتیبه نقش شاخ و برگ کنده کاری شده‌است این کتیبه بیانگر این نکته‌است که منبر در قرن هشتم هجری به مجموعه بنا اضافه شده‌است. اگر چه منبر فاقد کتیبه‌است اما نقوشی که بر تخته‌های منبر نقش شده آن را به دوره‌ای مربوط می‌کند که نمونه‌های کمی ازآن برجای مانده‌است آندره گدار طاقهای ناودانی شکلی که دردو طرف شبستان گنبدی جلوه محراب به موازات قبله زده شده‌اند و شباهت این شیوه با مسجد نائین را دلایل قدیمی بودن مسجد محمدیه می‌داند.
همچنین این نویسنده عقیده دارد الواحی که در منبر بکار رفته‌اند متعلق به منبر دیگری بوده که در این امر منبر تعبیه شده‌اند. مسجد محمدیه به شماره ۳۵۵ در فهرست بناهای تاریخی به ثبت رسیده‌است. باتوجه به خصوصیات معماری مسجد و نظر برخی از محققان به نظر می‌رسد که مسجد جامع نائین در اواخر قرن سوم یادر قرن چهارم هجری ساخته شده‌است. از خصوصیات این گچ‌بری گودی و عمق آن است؛ همین امتیاز در هنر گچ بری موجب شده تا پژوهشگران و معماران این بنا را در زمره مساجد اولیه به حساب آورند. علاوه برآن این کتیبه نام (جلال الدین ملک التجار)واقف منبر نوشته شده‌است. مسجد جامع علویان نائین پس از احداث چند بار تعمیر و مرمت شده‌است از جمله در سال ۸۷۴ هجری قمری مرمتی صورت گرفته که بر کتیبه‌ای درقاب چوبی در مسجد نوشته شده‌است.
دانشگاه آزاد اسلامی واحد نائین
برای دیدن تصویر مسجد جامع محمدیه به کتاب گنجنامه مراجعه کنید به: www.mohammadieh.ir سایت فرهنگی محمدیه
بقعه درویش امیر مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در شهرستان نوشهر، بخش کجور، روستای لاشک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد شیخ حیدر کدکن مربوط به سدهٔ نهم ه.ق و دوره تیموریان است و در کدکن، انتهای کوچه حمام واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۵۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه گنگک مربوط به سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان خدابنده، بخش مرکزی، روستای گنگک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه بویوک مربوط به سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان خدابنده، بخش مرکزی، روستای بلگه شیر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۲۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه گویجه قیه مربوط به سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان خدابنده، بخش مرکزی، روستای محمودآباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
اوزلیک تپه مربوط به سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان زنجان، بخش قره‌پشتلو، روستای گلجه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۶۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه داش آتن مربوط به سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان زنجان، بخش مرکزی، روستای بولاماجی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تپه وصی داغی مربوط به سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام - دوره صفوی است و در شهرستان نمین، بخش عنبران، روستای گرده واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۷۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
امامزاده دوبرار مربوط به سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام تا دوره ایلخانی است و در شهرستان دماوند، روستای مراء واقع شده است.
این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۰۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محل این دو بنا در بالای ضلع غربی روستای مراء و در سینه کش ارتفاعات غربی آن، در سمت چپ جاده آسفالته‌ای است که از گیلاوند آغاز و با عبور از روستای مراء به روستاهای کاجان و تمیسان منتهی می‌شود. این دو بنا در ۳۵ درجه و ۳۹ دقیقه و ۱۷٫۴ ثانیه عرض جغرافیایی و در ۵۲ درجه و ۰۰ دقیقه و ۵۰٫۶ ثانیه طول جغرافیایی و در ارتفاع حدوداً ۱۸۳۰ متر از سطح دریا قرار دارند.
این اثر تاریخی از دو بنای برج مانند مقبره‌ای که در جهت شمال شرق – جنوب غرب و در کنار یکدیگر و به فاصله ۶ متر از هم قرار دارند تشکیل شده است. ترکیب کلی، نحوه ساخت و مصالح بکار رفته شده در احداث این دو بنا، تقریباً یکسان است اما تفاوتهایی نیز در آنها دیده می‌شود که تقریباً ناچیز است. بنای هر دو امامزاده هشت ضلعی است اما در نمای خارجی اضلاع بنای شرقی، طاقنماهایی ایجاد شده که بر زیبایی آن افزوده است. ارتفاع بنای امامزاده شرقی و گنبد رک آن از ارتفاع و گنبد بنای امامزاده غربی بلندتر و کشیده تر می‌باشد. نمای داخلی امامزاده غربی دایره شکل و نمای داخلی امامزاده شرقی هشت ضلعی است. مصالح بکار رفته در احداث هر دو بنا از سنگ لاشه و ملات گچ و ساروج بوده و نمای داخلی هر دوی آنها با گچ اندود شده و نمای خارجی آنها بند کشی فی مابین سنگها می‌باشد. درب ورودی هر دو به سمت شرق باز می‌شود و دارای درهای دولنگه کوچک چوبی می‌باشند. هر دو بنا در دوره‌های مختلف مورد مرمت واقع شده اما متأسفانه در امر مرمت، اصالت و هویت اصلی بنا توجه و دقت نشده و لذا آسیبهایی به هر دو وارد شده است. در محوطه پیرامون این دو بنا یک قبرستان تاریخی وجود دارد کرد که تقریباً تمامی گورهایی آن متعلق به دوران اسلامی می‌باشد. در سالهای اخیر بر اثر افزایش جمعیت و کمبود فضای قبرستان بسیاری از گورهای قبلی بر اثر حفر قبور جدید شکافته شده و اموات جدید در داخل آن دفن شده‌اند. این امر موجب جابجایی انبوه سنگهای تاریخی شده که بنظر می‌رسد سه قطعه از آنها به داخل این اثر تاریخی منتقل شده است.
در روی سطح تپه‌ای که این دو بنا و قبرستان تاریخی روستای مراء در آن قرار دارد، قطعات سفال‌هایی از انواع نخودی و قرمز با نقوش سفالهای دوره سلجوقیان، مغول، تیموری و دوره‌های بعد یافت شده است که این مطلب تأییدی است بر استفاده از این محل در دوران‌های یاد شده.
کنکاش کارشناسان باستان‌شناسی در محوطه این اثر از یافت سفالینه‌های نخودی و قرمز با نقوش متعلق به دوران سلجوقیان، مغول، تیموری و دیگر دوره‌های تاریخی خبر می‌دهد با توجه به این کشفیات اثر تاریخی محوطه پیرامون امامزاده دوبرادر را می‌توان به دوران قرون اولیه اسلامی ولی بقاع یاد شده را مربوط به دوره‌های ایلخانیان یا تیموریان یعنی قرون هفت و هشت هجری قمری نسبت می‌دهند.
محوطه قلعه چراغ مربوط به سده‌های اولیه اسلام تا سدهٔ ۷ ه.ق است و در شهرستان مشهد، بخش احمدآباد، روستای عارفی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه کندیری مربوط به سده‌های متاخر دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان خدابنده، بخش مرکزی، روستای ورجوشان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۲۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه ینگی کند مربوط به سده‌های متاخر دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان خدابنده، بخش مرکزی، روستای محمودآباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۲۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
نجار تپه مربوط به متاخر دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان خدابنده، بخش مرکزی، روستای کوچ تپه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۶۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
برج و دروازه‌های ندوشن مربوط به مظفریان- دوره صفوی است و در ندوشن، پیرامون بافت قدیمی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۳۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه دده بیگلوی شرقی (ابیل) مربوط به هزاره - دوره سلجوقیان - دوره ایلخانی است و در شهرستان مشگین‌شهر، بخش مرکزی، روستای ده ده بیگلو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه دیزلین مربوط به هزاره ۱- دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در هشجین، جنوب شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قویون گدیگی مربوط به هزاره اول - دوره اشکانیان است و در شهرستان میانه، بخش کاغذ کنان، روستای چولاقلو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کول تپه (قورقا) مربوط به هزاره اول - دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در شهرستان میانه، بخش کاغذ کنان، روستای گل تپه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قلعه دیز مربوط به هزاره اول - دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان خلخال، بخش شاهرود، روستای دیز واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۸۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
چلیک تپه‌سی مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در ۵ کیلومتری شمال غربی هادیشهر محدوده گَرگَر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه خانم گلی مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در داخل هادیشهر واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه خوش ییلاق مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان آزادشهر، روستای خوش ییلاق واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۶۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه حکیمی مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان آق قلا، بخش وشمگیر، روستای انبار الوم واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۲۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
اَنش تپه مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان آق قلا، بخش مرکزی، روستای شورحیات واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه کهریز باشی مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان خوی، بخش چایپاره، روستای بندلی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه زنگلان مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان خوی، بخش چایپاره، روستای زنگلان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۱۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه کسیان مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان خوی، بخش چایپاره، روستای کسیان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۱۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه دده بیگلوی غربی مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان مشگین‌شهر، بخش مرکزی، روستای دده بیگلو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
چارلزتاون شهری در کلارک کانتی، ایالت ایندیانا، ایالات متحده آمریکا است.
چارلزتاون در موقعیت قرار گرفته است. این شهر مساحتی در حدود ۶ کیلومتر مربع دارد. در سرشماری سال ۲۰۱۰، جمعیت این شهر ۷٬۵۸۵ نفر اعلام شد.
محوطه هسته لحی مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان نمین، بخش عنبران، روستای مینا باد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۷۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه کیچیک کله مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان نمین، بخش مرکزی، روستای نوشنق واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۷۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گورستان امین جان یری مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان نمین، بخش عنبران، روستای گرده واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۷۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
غار شگفتی مربوط به هزاره اول قبل از میلاد - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان خوی، بخش مرکزی، روستای شگفتی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۶۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه گرگان بابا مربوط به هزاره اول قبل از میلاد - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان خوی، بخش مرکزی، روستای گورگان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه خرمن یری مربوط به هزاره اول قبل از میلاد - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان نمین، بخش مرکزی، روستای خانقاه سفلی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۷۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه صفر داغی مربوط به هزاره اول قبل از میلاد - دوره سلجوقیان است و در شهرستان گرمی، بخش انگوت، روستای گرمی کندی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۹۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه سد مربوط به هزاره اول قبل از میلاد -قرن ۵ ه.ق است و در شهرستان گرمی، روستای قاطریوران و فرضی کندی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۹۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کلک لی تپه مربوط به هزاره اول تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان کوثر (گیوی)، بخش مرکزی، روستای زاویه کرد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه شال مربوط به هزاره دوم تا است و در شهرستان خلخال، بخش شاهرود، روستای شال واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قالاه کفر (قلعه بالا) مربوط به هزاره دوم تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان خلخال، بخش مرکزی، روستای خوجین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۸۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
کل تپه مربوط به هزاره دوم تا دوره سلجوقیان است و در شهرستان خلخال، بخش مرکزی، روستای سنگ لی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه استقلال مربوط به هزاره دوم و اول قم است و در شیروان، شمال غربی شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قنات ارونه در اردستان، خیابان امام خمینی، پارک ملت، جنب شهرداری واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۰۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قنات ارونه از قنات‌های معروف استان اصفهان قنات ارونه شهر اردستان است که در واقع یک نهر پرآب زیر زمینی می‌باشد. این قنات متعلق به قرون بسیار دور و قبل از اسلام می‌باشد که بیش از یکهزار سال قبل از اسلام حفر گردیده و جزو آثار باستانی ایران به شمار می‌رود. مدتی که محققان و پژوهشگران برای عمر این قنات تخمین زده‌اند کمتر از دو هزار و پانصد سال نیست. این قنات در نظر اصطخری جغرافیدان قرن چهارم هجری «قناتی بسیار بزرگ و شگفت» آمده است.
جگسون نیز دربارهٔ آن می‌نویسد «از قناتهای شگفتی است که هنوز باقی مانده است. مورخین احداث این قنات را به «اروند شاه بن کی پشن بن کیقباد بن زاب بن نوذران بن منوش بن نوذر بن منوچهر» نسبت داده‌اند نام اروند شاه در تاریخ داستانی ایران قبل از اسلام آنهم یکبار برای پدر لهراسب شاه به این ترتیب «لهراسب شاه بن اروند شاه بن کی پشن بن کیقباد» آمده است و بهمن پسر اسفندیار از این خانواده، آتشکده مهر اردشیر را در اردستان ساخته است. تقسیم آب قنات ارونه مبنای بسیار قدیمی دارد و از زمانهای گذشته شروع شده و مطمئناً مربوط به پیش از اسلام و شاید قبل از تاریخ است و همچنان ادامه داشته، تا اینکه در دوره هلاکوخان مغول، خواجه نصیرالدین طوسی ان را «فرزه بندی» کرده است هنگامی که خواجه نصیر الدین طوسی به همراه هلاکوخان مغول نوه چنگیز خان وارد اردستان شد به دلیل اختلافی که بین مردم اردستان بر سر تقسیم آب قنات ارونه بوده آب آنرا به بیست سهم و نصف سهم تقسیم کرد. این تقسیم را بعضی نیز به شیخ بهائی نسبت می‌دهند.
تپه‌های قلیچ قوینق در شهرستان آق قلا، ۷۵۰ متری شمال جاده مزرعه نمونه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه سرخدین در شهرستان بهشهر، بخش مرکزی، روستای حسین‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه لطیف خوجه در شهرستان ترکمن، بخش گمیشان، روستای توماچلر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه گلیجه در شهرستان ترکمن، بخش گمیشان، روستای قلعه حاجی گلدی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۷۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه گری در شهرستان ترکمن، بخش وشمگیر، روستای قرنجیک قربان آخوند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۷۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قوشه جه در شهرستان ترکمن، بخش گمیشان، روستای کتوک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۷۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه سدهٔ یارق در شهرستان ترکمن، بخش گمیشان، روستای سقر تپه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۷۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
شاه تپه کوچک در شهرستان ترکمن، بخش گمیشان، روستای اسلام تپه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قاشقال تپه در شهرستان ترکمن، بخش گمیشان، روستای سقرتپه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه رزه در شهرستان درمیان، روستای رزه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه آق دالق در استان گلستان، شهرستان مراوه‌تپه، روستای چایلی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آق تپه (تاقر) تپه‌ای دست‌ساز است که در استان گلستان، شهرستان مراوه‌تپه، روستای نارلی در شمال شرق استان و چند کیلومتری مرز ترکمنستان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۲۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قزلجه قویی تپه‌ای دست‌ساز است که در استان گلستان، شهرستان مراوه تپه، روستای نارلی در نزدیکی مرز ترکمنستان واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۰ خرداد ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۸۸۵۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه‌های پایین چایلی در شهرستان کلاله، بخش مراوه تپه، روستای چایلی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۶۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه سِرچِلی (گنجشک‌دار) در استان گلستان، شهرستان مراوه‌تپه، روستای چایلی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه ملاموسی در شهرستان گنبد کاووس، بخش داشلی‌برون، روستای هوتن واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قبرستان اراز گلدی در شهرستان گنبد کاووس، بخش مرکزی، روستای چکر عطابهلکه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۴۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قال هوز تپه در شهرستان گنبد کاووس، بخش داشلی‌برون، روستای هوتن واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۴۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه و قلعه سلطانعلی در شهرستان گنبد کاووس، بخش مرکزی، روستای سلطانعلی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کلجه تپه جنوبی در شهرستان گنبد کاووس، روستای قربان ملاقلیچ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۵۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه آق بابا در شهرستان مینودشت، بخش مرکزی، روستای النگ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه هوشنگ مرادی در شهرستان مینودشت، بخش گالیکش، روستای پرسه سو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۹۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه حاج موسی طوسکلا در شهرستان نکا، بخش مرکزی، روستای طوسکلا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
غار شرقی چلک در شهرستان نوشهر، بخش کجور، روستای چلک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۸۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
اردو بازار مربوط به دوره قاجار است و در شیراز، حد فاصل سرای مشیر و بازار سه‌راهی روح‌الله واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۳۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌ است.
همچنین نام محله‌ای قدیمی است در شهر لاهیجان.
تپه تپراق اوچان مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان نمین، بخش عنبران، روستای میناباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۵۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
استودان ورد جعفرخانی در ۴۵ کیلومتری گچساران، دشت دوبند لیشتر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قوشه توت مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان تربت جام، بخش صالح آباد، روستای قشه توت واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه چیرکندی مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در استان آذربایجان غربی، شهرستان چایپاره، روستای چیرکندی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۷۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تل پیر مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان مهر، بخش اسیر و در نزدیکی مرکز شهر اسیر در روستای هرج واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۱۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه یانی قلعه مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شیروان، ۳۷ کیلومتری شمال غرب شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۴۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تپه نوخندان مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در نوخندان، مرکز شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه ملهذان مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان خوی، بخش مرکزی، روستای ملهذان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه پیردره سی مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان بناب، بخش مرکزی، روستای قره زکی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۷۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه چوپان کره مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان بناب، بخش مرکزی، روستای قره زکی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قبرستان قره زکی مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان بناب، بخش مرکزی، روستای قره زکی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۷۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مجموعه چلقایی مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان بناب، بخش مرکزی، روستای چلقایی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۷۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آرامگاه سعدالدین حموی مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان جوین، روستای متروکه بحرآباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تپه قلعه کهنه مود مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان سربیشه، روستای مود واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۶۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه شاه پیر غیب مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان لامرد، بخش علامرودشت، روستای دهنو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آب بند رکن‌آباد مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان لامرد، بخش اشکنان، روستای رکن آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۳۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آب بندرکن آباد مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان لامرد، بخش اشکنان، روستای رکن آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه ده گچی مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان لامرد، بخش چاه‌ورز، روستای احشام واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه تپه گلرخ مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان لامرد، بخش چاه‌ورز، شهر چاه‌ورز واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه گلرخ که در آن کارگاه سفالگری وجود داشته هم‌اکنون این محوطه‌ای از آن برجا مانده و در بخش کوهپایه واقع شده‌است و به صورت تپه‌ای به ابعاد ۱۶۰ در ۳۶ متر است. آثار معماری موجود در سطح این محوطه را سنگ‌های لاشه و ملاط گچ تشکیل می‌دهد که امروزه کمتر از نیم‌متر از ارتفاع این آثار در سطح محوطه باقی مانده‌است. در سطح این محوطه سکه‌ای متعلق به سال ۶۱۱م به ضرب ضرابخانه دارابگرد از خسرو دوم پادشاه ساسانی به دست آمده‌است. این سکه از جنس نقره است و خسرو را با تاجی که در بالای آن دو بال عقاب باز شده، نشان می‌دهد. در این محوطه قطعه سفال‌هایی یافته شده که یک قطعه سفال آن متعلق به ظرفی با لبه مثلثی شکل است که خمیرمایهٔ آن به رنگ قرمز و پوشش گلی سطح آن به رنگ قهوه‌ای است.http://www.fars-encyclopedia.com/modules.php?name=Encyclopedia&op=content&tid=481
تل موسی مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان لامرد، بخش علامرودشت، روستای شاوران واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۲۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تل جت مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان لامرد، بخش علامرودشت، شهر علامرودشت واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۲۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تل علامرودشت مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان لامرد، بخش علامرودشت، شهر علامرودشت واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کلات تنگ خور مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان لامرد، بخش اشکنان، روستای لاور واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۲۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه تمب کنار و ۲ مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان لامرد، بخش اشکنان، روستای خشت واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قبرستان فال مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان مهر، بخش گله دار، روستای فال واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قبرستان گله دار مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان مهر، بخش گله دار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گورستان صادره مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان مهر، بخش خوزی، روستای صادره واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۱۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بقایای قلعه شلدون مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان مهر، بخش گله دار، روستای شلدون واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۰۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه باباپشته مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان نمین، بخش عنبران، روستای میناباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۶۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه اسکندر قالاسی قره زکی مربوط به دوره اشکانیان است و در شهرستان بناب، بخش مرکزی، روستای قره زکی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۷۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه کربلای جبار مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در شهرستان قوچان، بخش مرکزی، روستای مزرج واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کلات ظالمی مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در شهرستان لامرد، بخش علامرودشت، روستای ظالمی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۱۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه گوندوغدی مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان میانه، بخش مرکزی، روستای گوندوغدی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه براونه (نام محلی: بروانا Barvana) مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان میانه، بخش ترکمن چای، روستای صومعه علیا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۸۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تکه سفال ها و سنگ نوشته های قدیمی در اطراف این تپه ها نشان گر قدمت هزاران ساله آن ها می باشد. تپه و شهر باستانی باروانان دارای وسعتی بیش از دو هزار هکتار و پوشیده از بقایای تمدنی عظیم می باشد.از مهم ترین تحقیقات سال های اخیر می توان به تحقیق سترگ دانشمند روسی، دیاکونوف اشاره نمود که مبتنی بر اسناد و یافته های مکتوب آشوری و بین النهرینی می باشد. در سال های 800 قبل از میلاد، در حوزه جنوبی دریاچه ارومیه تمدن ماننا شکل می گیرد که با تمدن های آشور در شمال بین النهرین و اورارتو در شمال دریاچه ارومیه در جدال بود. آشوریان در این سال ها در اوج قدرت خود بوده و برای چپاول ثروت های ماننا مخصوصاً غله و اسب در لشگر کشی های طولانی به ثبت وقایع و نام مکان های غارت شده پرداخته اند که منابع بسیار ارزشمندی برای تحقیق در تاریخ ماننا و ماد می باشد. ذکر نام کشور باروتا در منابع اورارتویی تردید ما را برای معادل دانستن بیت باروای آشوری با باروانان فعلی برطرف می کند. در متون تاریخی قرن سوم هجری دوره اسلامی طبق نوشته استخری در کتاب ممالک والمسالک، بروانان از شهرهای مهم آذربایجان یاد شده است. مسعودی دیگر مورخ اسلامی از شهر شیز و آتشکده آذرگشسب در بین زنجان و مراغه یاد کرده و می گوید که آتشکده آذرگشسب بالای تپه ای بوده و بر بالای تپه حوض آبی قرار داشته که هم از لحاظ جغرافیایی و هم از لحاظ معماری دقیقاً منطبق بر آثار به جای مانده شهر عظیم باروانان و هرم باستانی باروانان می باشد. آب استخر با لوله های سفالی از روستای دستجرد به بالای تپه باروانان منتقل می شده که می توان با کاوش های باستان شناسی بیشتر، به صنعت و پیشرفت آن عصر دست یافت.
تپه کندوان ۲ مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان میانه، بخش کندوان، روستای کندوان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۰۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه کندوان ۱ مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان میانه، بخش کندوان، روستای کندوان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه توکلی‌زاده خانه‌ای تاریخی مربوط به دوره پهلوی اول است و در شهر مشهد، فلکه سراب، خ سعدی، بین سعدی ۱۸ و ۲۰، پ ۴۹ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۳۹۱۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانه ملا محمد ترشیزی مربوط به دوره پهلوی است و در سبزوار، میدان حکیم، خیابان سید جمال الدین اسدآباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۴۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه الپانه مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان خدابنده، بخش مرکزی، روستای کهل آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۸۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه آدی غیب مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان خدابنده، بخش مرکزی، روستای کسیک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۹۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه لر مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان خدابنده، بخش مرکزی، روستای رباط واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه ایسی سو مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان خدابنده، بخش مرکزی، روستای جرین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه کوزه سران مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان خدابنده، بخش مرکزی، روستای جرین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قالا یالی مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان خدابنده، بخش مرکزی، روستای سهرورد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۹۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه کرسف مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان خدابنده، بخش مرکزی، روستای کرسف واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۹۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه آبی مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان خدابنده، بخش مرکزی، روستای حصار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
چهارطاقی ظالمی مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان لامرد، بخش علامرودشت، روستای ظالمی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۲۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد امام جمعه مربوط به دوره صفوی است و در تبریز، بازار قدیم، بازار صفی، بازار مسجد جامع واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۷۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
امامزاده بزرگ سراب یکی از بناهای مذهبی ایران متعلق به دوره صفویه است که در استان آذربایجان شرقی در شهر سراب قرار گرفته است.
بنای عصارخانه کهک مربوط به دوره صفوی است و در کهک، بافت قدیمی شهر، غرب خانه ملاصدرا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۵۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد ریحان مربوط به دوره صفوی است و در مراغه، خیابان اوحدی، کوچه مسجد ریحان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
حوض برجی مربوط به دوره صفوی است و در مشهد، فلکه آب، اول خیابان تهران، کوچه کربلا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
اقامتگاه خلج مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان مشهد، انتهای شهرک سیدی، روستای خلج واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.