moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
آتش سوزی مراتع و جنگلها و قطع درختان برای توسعه زمینهای کشاورزی و تغذیه دام ، از مشکلات زیست محیطی دیگر این منطقه می باشد
سایت مرجع شهرهای ایران به آدرس www.irancities.ir
کوزَران یکی از شهرهای استان کرمانشاه در غرب ایران است. این شهر مرکز بخش کوزران در شهرستان کرمانشاه است. شهر کوزران در مسیر چهار راه منتهی به منطقه گوران، سراب نیلوفر، ماهیدشت واورامانات قرار دارد. مردمان این منطقه به دین اسلام (شیعه و سنی) اعتقاد دارند. قره دانه: یکی از سرابهایی است که در حد فاصل جاده کوزران به جوانرود در ۴ کیلومتری کوزران قرار دارد کوزران دشتی با عظمت به نام سنجابی است که در فصلهای مختلف نمایی چشم نواز دارد.
در بررسی‌های باستان شناختی که در ۲۵ درصد از دشت کوزران انجام شده تاکنون ۸۴ محوطه و تپه باستانی مربوط به دوران‌هایی از نوسنگی (هزاره نهم، هشتم پ. م) تا پایان روزگار قاجاریان شناسایی شده‌است.طرح پژوهشی سازمان میراث فرهنگی کشور
باتوجه به توسعه شهرکوزران وهمچنین مهاجرت ازروستاهای اطراف جمعیت این شهر درحال افزایش میباشد.
ایل سنجابی
گهواره یکی از شهرهای استان کرمانشاه در غرب کشور ایران و یکی از شهرهای شهرستان دالاهو است. فاصله آن تا شهر کرمانشاه مرکز استان ۹۰ کیلومتر می‌باشد و در جلسه ۱۳۷۹/۰۳/۱۱ وزرای عضو کمیسیون سیاسی دفاعی هیئت دولت به پیشنهاد وزارت کشور تصویب کردند که روستای گهواره مرکز بخش گهواره و از توابع شهرستان اسلام‌آباد غرب به شهر تبدیل و به عنوان شهر گهواره شناخته شود؛ در تاریخ ۱۳۷۹/۰۴/۱۹ این تصویب‌نامه به تأیید رئیس‌جمهور رسید و محدوده شهر بر اساس تبصره قانونی مربوطه تعیین شد. گهواره مرکز بخش گهواره می‌باشد که بنا به آمار سال ۱۳۹۵ جمعیت کل بخش گهواره ۱۵٬۶۰۶ نفر می‌باشد.
در لغت‌نامه دهخدا در مورد گهواره چنین آمده‌است.
"گهواره . [گ َهَْ رَ / رِ] (اِخ) قصبهٔ مرکز بخش گوران شهرستان شاه آباد. واقع در ۴۸هزارگزی شمال باختری شاه آباد (از طریق راه فرعی اتومبیل رو گردنهٔ پنج سواره ۴۰ هزار گز از راه مالرو) و ۲۶هزارگزی شمال خاوری کرند و ۳۰هزارگزی جنوب باختری کوزران مرکز دهستان سنجابی در کنار رودخانه زمکان. مختصات جغرافیایی آن به شرح زیر است: طول ۴۶ درجه و ۲۵ دقیقه، عرض ۳۴ درجه و ۳۲ دقیقه ارتفاع ۱۴۶۴ گز. قصبه در باختر رودخانه بر روی بلندی و مسلط بر باغستانها و قلمستان بسیار بنا گردیده‌است. ارتفاعات مجاور با جنگل کوتاه و دامنه‌های مسطح خاکی و زمین‌های زراعتی منظرهٔ زیبایی به آن بخشیده‌است. هوای آن سردسیر و ییلاقی است. گهواره مرکز دهستان گوران است. جمعیت قصبه در حدود ۲هزار تن است. آب آن از رودخانهٔ زمکان تأمین می‌شود. محصول عمدهٔ آن انواع میوه و بخصوص سیب آن فراوانی و خوبی معروف است و یکی از محصولات عمده و مرغوب آن توتون است که به خوبی و مرغوبی در کرمانشاه مشهور می‌باشد و علت مرغوبی توتون، اولاً وضع هوا و ثانیاً تخصص کشاورزان است. در سالهای اخیر راه فرعی از گهواره به شاه آباد و کوزران مرکز دهستان سنجابی احداث شده‌است. راه شاه آباد از طریق آبادی سلیمانی و گردنهٔ پنج سواره و آبادی چنکر گذشته در ۷هزارگزی شاه آباد به شوسهٔ قصرشیرین می‌رسد. (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج 5)."
گهواره در گذشته روستایی بود به نام شیرِک، و اگرچه نام گهواره (گاواره/گاباره) از دیرباز به این محدودهٔ جغرافیایی گفته شده‌است اما این نام بر خود روستا دلالت نمی‌کرد. در اواخر حکومت نادرشاه افشار و با تشکیل ایل گوران قلعه‌زنجیری در آن زمان نام گاباره (گاواره) به روستای مزبور داده شد.خدایاری، نعمت، "نگین سبز زاگرس: گهواره"؛ کرمانشاه: طاق‌بستان، چاپ یکم: ۱۳۹۱؛ ص ۱۴.
مساحت کلی شهر گهواره ۱٫۲۶ کیلومتر مربع می‌باشد؛ که از سمت شمالغربی به جاده باباشاه احمد و توت شامی از سمت شمالشرقی به جاده کبود جوب و از سمت جنوب شرقی از سمت میدان امام علی و بلوار ولیعصر به کوزران (شرق) و اسلام‌آباد غرب به سمت جنوب ختم می‌شود
مسیرهای ورودی و خروجی به شهر گهواره مطابق با شماره‌گذاری تصویر زیر بشرح زیر می‌باشد.
مسیر شماره ۱ : این مسیر اصلی‌ترین راه ارتباطی شهر گهواره می‌باشد که ارتباط بین شهر گهواره و اسلام‌آباد غرب را میسر می‌سازد. طول این جاده تا اسلام‌آباد غرب حدود ۴۶ کیلومتر می‌باشد.
مسیر شماره ۲ : این مسیر که جزو راه‌های ارتباطی فرعی گهواره می‌باشد. این شهر را به روستای توت شامی که یکی از مکان‌های مقدس یارسان می‌باشد. متصل می‌کند که در نهایت به کرند غرب منتهی می‌شود. این مسیر تا حدودی آسفالت و بقیه خاکی می‌باشد. فاصله گهواره تا توت شامی ۹٫۳کیلومتر می‌باشد؛ که در نهایت از این جاده به کرند غرب ۵۰ کیلومتر فاصله دارد.
مسیر شماره ۳ : این مسیر گهواره را به بزرگراه راه کربلا از طریق روستای برزه ارتباط می‌دهد؛ که ۶۷ کیلومتر با بزرگراه کربلا در خارج از اسلام‌آباد غرب؛ بین جاده اسلام‌آباد غرب -کرمانشاه فاصله دارد.
مسیر شماره ۴ : این مسیر گهواره را به کوزران و شهر کرمانشاه مرکز استان کرمانشاه متصل می‌کند. طول این جاده تا کوزران ۳۲ کیلومتر ۸۴ کیلومتر می‌باشد.
مسیر شماره ۵ : این مسیر فرعی که از کنار زیارتگاه و گورستان بابا اسکندر می‌گذرد. مسیری است که ارتباط شهر گهواره با باغات شمال گهواره مانند زله ناو؛ تاش کو و کبود جوب برقرار می‌سازد.
مسیر شماره ۶ : این مسیر که از راه روستاهای بریه خانی و نیلک می‌گذرد گهواره راه به بزرگراه کربلا و کرند غرب مرکز شهرستان دالاهو متصل می‌کند. لازم است ذکر شود که این مسیر به به سد زمکان راه دارد و مناطق سر سبز و زیبایی را با وجود باریک بودن مسیر خواهید دید؛ و فاصله آن با کرند غرب ۳۸ کیلومتر می‌باشد.
مردم این دیار از قدیم‌الایام دارای آیین یارسان بوده‌اند.
در گذشته اقلیتی از یهودیان در شهر گهواره زندگی می‌کردند. تا پیش از سال ۱۳۴۵ خورشیدی، حدود ۲۶ خانوادهٔ یهودی با جمعیتی بالغ بر ۱۲۰ نفر در شهر گهواره زندگی می‌کردند که از زمان سکونت آنان در این شهر دست‌کم ۶ نسل سپری شده‌بود. اجداد این یهودیان در اوایل دوران قاجار از عثمانی به سرپل ذهاب و از آنجا به گهواره مهاجرت کرده‌بودند. گورستان یهودی‌ها در شهر گهواره در منطقه‌ای موسوم به "دشت عبری‌ها" قرار داشت که مشرف به باغ‌های حاشیهٔ رودخانهٔ زمکان در شرق شهر بود. همچنین بیشتر خانه‌های متعلق به یهودیان در اطراف بازار قدیم شهر گهواره بود و عمدتاً به مشاغلی همچون مغازه‌داری، آسیاب‌داری و پیله‌وری اشتغال داشتند. یهودیان گهواره دارای یک کنیسه بودند که در کوچهٔ نجاری استاد فرمانی در جنب منزل عبدالله فاتحی قرار داشت. این اقلیت در جامعه با دیگر مردم به زبان هورامی صحبت می‌کردند. مهاجرت یهودیان از شهر گهواره در سال ۱۳۴۴ خورشیدی و در زمانی آغاز شد که این اقلیت به شهرهای کرمانشاه، قصر شیرین و سرپل ذهاب کوچ کرد. در حدود سال ۱۳۵۵ خورشیدی همزمان با مهاجرت گستردهٔ یهودیان ایران به اسرائیل، یهودیان اهل گهواره نیز که پیشتر این شهر را ترک کرده‌بودند، از استان کرمانشاه مهاجرت کرده و به اسرائیل رفتند. در حال حاضر در شهر گهواره و توابع آن هیچ فردی از این اقلیت باقی نمانده‌است.خدایاری، نعمت، "نگین سبز زاگرس: گهواره"؛ کرمانشاه: طاق‌بستان، چاپ یکم: ۱۳۹۱؛ ص ۱۹۵–۱۹۴.
مردم شهر گهواره را هورامی‌ها تشکیل می‌دهند.
تا حدود سال‌های ۱۳۵۰ خورشیدی، نزدیک به ۱۵ خانوادهٔ کولی در شهر گهواره زندگی می‌کردند. این افراد در فصل تابستان در محلی به نام بان‌دومان، که امروزه به محلهٔ نوساز جنب ضلع شمالی بلوار امام خمینی تبدیل شده‌است، زندگی می‌کردند، و سپس با پایان فصل گرما به شهرستان‌های قصر شیرین و سرپل ذهاب مهاجرت می‌کردند. زنان و مردان کولی در گهواره به داد و ستد، الک‌سازی، رویگری، فال‌بینی، حجامت، مطربی و مشاغلی از این دست اشتغال داشتند. پس از انقلاب زندگی ییلاقی و قشلاقی کولی‌ها از بین رفت و کولی‌های گهواره نیز کوچ کرده و در حومهٔ شهرهایی همچون کرمانشاه، قصر شیرین، سرپل ذهاب، صحنه و کنگاور اسکان پیدا کردند.خدایاری، نعمت، "نگین سبز زاگرس: گهواره"؛ کرمانشاه: طاق‌بستان، چاپ یکم: ۱۳۹۱؛ ص ۱۹۹–۱۹۸.
بر طبق آمار رسمی مرکز امار ایران در سرشماری سال ۱۳۹۵ بخش گهواره دارای جمعیتی بالغ بر ۱۵٬۶۰۶ نفر است.
بر اساس نتایج به دست آمده از نتایج مرکز امار ایران. جمعیت گهواره از مهر ماه سال ۱۳۷۰ شمسی تا آبان ۱۳۹۵ رشد نزولی داشته و جمعیت این شهر از ۵٬۱۴۲ نفر در مهر ۷۰ به ۴٬۰۵۰ نفر در سال ۹۵ کاهش یافته‌است که از عمده دلایل آن می‌توان به نبود اشتغال و مهاجرت اهالی به شهرهای دیگر بوده‌است. در نمودار روبرو شاهد این کاهش هستیم.
بر طبق اعلام مرکز امار ایران(۱۳۸۵) از۱۳۰۰۲نفر جمعیت باسواد بخش گهواره ۷۰۳۰نفر مرد و ۵۹۷۲نفر زن هستند و از۵۸۳۹بیسواد این بخش ۲۰۷۲نفر مرد و۳۷۶۷زن بودند.
جمعیت شهر گهواره از بین سی و پنج شهر استان کرمانشاه در رتبه شانزدهم بعد از بیستون و قبل از کوزران قرار دارد که ۴٬۰۵۰ نفر برآورد شده‌است.3 و رتبه دوم از بین ۱ تا ۵ را برای احتمال شهرستان شدن دارد.
بخش کشاورزی یکی از مهم‌ترین بخش‌های فعالیت این شهر می‌باشد. اکثریت مردم ان کشاورز بوده نخود و گندم از محصولات عمده‌ای است که در زمین‌های کشاورزی آن از دیرباز کشت می‌شود و هم‌اکنون دو سد بزرگ زمکان و آزادی در دست احداث می‌باشد؛ که با اجرایی شدن این طرح ۸۰۰هکتار از زمین‌های منطقه زمکان و ۱۲۰۰ هکتار از زمین‌های بالا دست از نعمت آب برخوردار می‌شوند گهواره به یکی از قطب‌های کشاورزی و باغداری کرمانشاه تبدیل شده‌است.
این شهر دارای باغات زیادی می‌باشد که عمدتاً سیب می‌باشد و دارای شهرت خاص خود است. سیب گلاب و لبنانی عمده‌ترین نوع سیب موجود در گهواره می‌باشد. گستره باغ‌های گهواره به قدری است که آن‌ها را به محلات مختلف تقسیم‌بندی نموده‌اند از جمله"بان کولمانان. زغال سنگ-زله ناو-دیمانی و… در سالیان اخیر تگرگ ,سرمازدگی، خشکسالی و آتش‌سوزی باعث خسارات فراوانی به باغداران این منطقه شده‌است. در خشکسالی‌های اخیر میزان باغ‌های گهواره به کمتر از نصف رسیده‌است. درسال۱۳۹۱ از سطح ۶۰۰هکتار باغات مثمر گهواره بیش از ۹۰۰۰ تن سیب با ارزش بیش از ۸۰ میلیارد ریال روانه بازار مصرف شده‌است.
گهواره مهد تنبورسازی با شهرت جهانیست. ساز «تنبور» قدیمی‌ترین ساز مضرابی ایران است که با توجه به نقوش سنگی به جا مانده، حکایت از قدمتی چند هزار ساله دارد. تنبور یکی از پرطرفدارترین و پرمخاطب‌ترین سازهای موسیقی نواحی ایران است و حوزه اصلی رواج این ساز استان کرمانشاه و دو منطقه صحنه و گهواره‌است. جذابیت این ساز، به دلیل ماهیت اجرای مقام‌ها و جنبه عرفانی و معنوی به تدریج پا را از دایره ایران فراتر برده و در اروپا و آمریکا نیز، به این ساز و اجرای آن توجه و رویکرد فراوان شده‌است. با استفاده از قراین و شواهدی که وجود دارد ساز تنبور به شش هزار سال قبل بر می‌گردد مهم‌ترین مدرک این ادعا کشف مجسمه‌ای در حوالی مقبره دانیال نبی در شوش است که در ان دو مرد دیده می‌شوند که در دست یکی از آن‌ها تنبور دیده می‌شود و مشغول نواختن است؛ که قدمت آن به زمان قبل از ظهور موسی بر می‌گردد؛ و در گهواره به صورت حرفه‌ای ساخته می‌شود. زبردست‌ترین استاد تنبورسازی آقای اسدالله فرمانی هم در این شهر اقامت دارند که تنبورهای دست سازه ایشان در موزه‌های بزرگ و معروف فرانسه جای دارند. گهواره همواره مسکن بزرگان تنبور نواز بوده‌است. سید محمود علوی، کاکی اله مراد حمیدی، استاد چنگیز فرمانی، استاد خسرو نظری، سید ولی حسینی، استاد طاهر یارویسی و سید تیمور مهرابی را از این میان می‌توان نام برد.
مردم شهر گهواره به زبان زبان هورامی تکلم می‌کنند و از نظر طبقه‌بندی سه‌گانه زبان کردی در رده گویش‌های گویش کلهری قرار می‌گیرد که در استان‌های کرمانشاه ایلام و شرق عراق و… به آن تکلم صورت می‌گیرد که دارای زیر شاخه‌های متعددی است ودارای زبان هورامی یا گورانی نیز می‌باشد
لباس مردم گهواره اصولاً لباس هورامی است که با گذر زمان لباس‌ها از نظر ظاهر تغییر پیدا کرده‌اند؛ و به نحوی بین لباس زنان و مردان قدیم گهواره با مردان و زنان کنونی گهواره متفاوت است که در زیر به گوشه‌ای از آن به صورت طبقه‌بندی شده اشاره خواهد شد.
مردان در گهواره در دهه‌های مختلف اکثراً داری کلاه در شکل‌های مختلف سربند و… بودند که در زیر به گوشه‌هایی از آن اشاره خواهد شد.
عرق چین: کلاهی از جنس نخ یا ابریشم که مردها آن را بر سر می‌گذاشتند و سربند را به دور آن می‌بستند.
سروین (سربند):دستمالی است که به دور عرق چین یا همان کلاه مردان پیچیده می‌شد و اکثراً در این نواحی رنگ آن مشکی و تیره بود.
سخمه:بر روی پیراهن پوشیده می‌شد جلوی آن کاملاً باز بود و دکمه دار هم بود.
قبا: در زمان‌های دورتر پوششی تمام قد بود که بر روی سخمه پوشیده می‌شد.
کلاه: کلاه دوره دار یا پشمی نخی - شه وکلاو … در دوره‌های مختلف پوششی برای سر مردان این دیار بود؛ که به وفور در مردان قدیمی تر دیده می‌شود.
شلوار جافی:شلواری که در این منطقه و سایر مناطق مورد استفاده قرار می‌گیرد و به سبب راحتی استفاده از آن استفاده می‌شود از مچ پا باریکتر و هر چه به طرف بالاتنه و کمر بالا می‌آید گشادتر می‌باشد که در نهایت با کش یا بند شلوار به دور کمر بسته می‌شود.
سلته:نیم تنه‌ای است استین دار که آن را مانند کت روی لباس می‌پوشند و در عکس‌های قدیمی این دیار به چشم می‌خورد.
پاپوش(کفش):پاپوش مردم این دیار در زمان‌های قدیمی گیوه و کلاش بوده‌است که با گذر زمان جای آن به کفش‌ها در طرح و جنس‌های مختلف تغییر پیدا کرده‌است.
پوشش زنان در این ناحیه هم به قسمت‌های مختلفی تقسیم‌بندی می‌شده که بشرح زیر می‌باشد؛ و دارای رنگ‌های زیبایی می‌باشند.
کلاه:کلاهی شبیه به عرق چین مردانه است که برای بستن دستمال از ان استفاده می‌شود؛ که در زنان و دختران جوان به صورت کلاهی منجوق دوزی شده در جشن‌ها استفاده می‌شود.
سربند:مشکی -عالیخانی پارچه‌ای است تیره رنگ و اکثراً سیاه که دارای ریشه‌های فراوانی در دو طرف آنست که این ریشه‌ها توسط زنان هورامی این مناطق به گونه‌ای بافته و زنجیره داده می‌شود و در نهایت به دور کلاه زنانه پیچیده می‌شود و ریشه‌های آن هم به‌شکل تزئینی قرار داده می‌شود.
پیراهن:پیراهن زنان هورامی برحسب سن و سال و نوع سلیقه متفاوت است بدین صورت که این لباس‌ها اکثراً ار پارچه‌های گلدار و رنگ روشن که به‌شکل و طرح‌های مختلف تهیه شده‌اند مورد استفاده قرار می‌گیرد.
زیرپوش:زیرپوش مورد استفاده زنان این منطقه ساده و معمولاً رنگی متناسب با لباس رو می‌باشد که از گردن تا پشت پا را در بر می‌گیرد.
شلوار:شلواری گشاد از جنس حریر یا پشم …
ماشته (روپوش):پارچه ایست مشکی که به‌شکلی خاص دوخته می‌شود معمولاً پایین آن دارای ریشه هایست که زنان کرد آن را زنجیره می‌زنند و مانند شنل روی شانه زنان انداخته می‌شود و از جلو گردن و روی سینه گره می‌خورد.
سخمه:بر روی پیراهن می‌پوشند معمولاً بدون آستین است و در جلو روی سینه با قفل‌های تزئینی بسته می‌شود.
زوو ه ن (قبا):لباسی است جلو باز که تا پشت پا را می‌پوشاند و معمولاً از جنس مخمل است که در زمان‌های قدیم رویه‌ای ای هم داشت که با گذر زمان برای جوانترها این رویه حذف و به پوششی نازک و مخملی تبدیل شده‌است.
سلته: البسه ایست مانند سخمه که دارای استین است و کمی بیشتر از پشت را می‌پوشاند و بر روی پیراهن پوشیده می‌شود.
با گذر زمان لباس‌ها هم به نوعی با شدت‌های مختلف در حال تغییر هستند و نوع پوشش مردمان این شهر هم از این غائله مستثنا نخواهند بود.
با گذر زمان لباسهایی قدیمی مانند سربند-سخمه- کلاش-گیوه-کلاه‌های مختلف حذف شده‌است و جای خود را به بالاپوش‌های جدید و شلوار جافی دادند که در حال حاضر مردان این شهر از آن استفاده می‌کنند.
با تغییر لباس و مد به طبع لباس قدیم زنان گهواره هم تغییر پیدا کرده و سال‌های سال است که زنان جوان‌تر از سربند و سایر لباس‌های مخصوص زنان قدیمی و مسن تر استفاده نمی‌کنند.
و در جشن‌ها عروسی‌ها و… از لباس‌های محلی گفته شده به‌شکل امروزی تر و شاد تر استفاده می‌کنند و حتی در این جشن‌ها عده‌ای از زنان از سربند و کلاه‌های منجوقی شاد استفاده می‌کنند. هم‌اکنون عده‌ای از دختران و زنان این شهر از لباس‌های زیبای محلی و عده‌ای هم از لباس‌های جدیدتر استفاده می‌کنند.
در این منطقه دو عید بزرگ نوروز و خاوه نکار جشن گرفته می‌شود.
عید باستانی نوروز هم در گهواره همراه با سایر نقاط کشور جشن گرفته می‌شود. از روزهای قبل از شروع فروردین ماه و معمولاً اسفند خانم‌های خانه‌دار به کار تمیزکاری و به اصطلاح خانه تکانی مشغول می‌شوند؛ و اعضای خانواده بنا به وسع مالی و نیاز به تهیه لباس‌های جدید اقدام می‌کنند.
در آخرین پنجشنبه سال که در بین مردم ایران به پنجشنبه آخر سال مشهور است؛ و یکی از رسم‌های قدیمی و باستانی ایران به‌شمار می‌رود. مردم این شهر هم به زیارت اهل قبور می‌روند و با نثار فاتحه و دادن خیرات (شکلات -شیرینی-میوه و حلوا) و روشن کردن شمع و چراغ برای اموات و مردگان خود طلب آمرزش می‌کنند.
چهارشنبه سوری که در سایر مناطق کشور در آخرین سه شنبه سال برگزار می‌شود از قدیم در این منطقه از قدیم جایگاهی نداشته و در چند سال اخیر بین جوانان اجرا می‌شود اما از قدیم‌الایام در این منطقه شب قبل از نوروز بر روی بام خانه‌ها رفته یا در حیاط و کوچه‌ها آتشی به احترام زرتشت و روشنایی و آیین باستانی مرسوم ایرانیان برپا می‌کنند و اعتقاد دارند که آتش نشانه پاکی و برکت خداوند است. این جشن را آگر نوروز (آتش نوروز گویند) در سال‌های اخیر هم آگر نوروز با تغییر چهره بسیاری از جشن‌های ایرانیان مانند چهارشنبه سوری که با روشن کردن آتش و پریدن از روی آن همراه بود تغییر کرده و جوانترها غیر از روشن کردن از انواع ترقه و مواد منفجره دیگر در این جشن باستانی استفاده می‌کنند.
در روزهای عید نوروز هم اهالی گهواره با چیدن سفره نوروز و گذاشتن میوه و شیرینی (مانند نان برنجی) و با روبوسی به دید و با روبوسی آغاز سال نو را همراه با دعایی به هم تبریک می‌گویند و معمولاً بزرگ خانواده به کوچکترها عیدی می‌دهد و همراه با هم به دید و بازدید از خانه سایر فامیل‌ها می‌روند.
معمولاً خانواده‌هایی که وصلت کرده‌اند و هنوز در دوران نامزدی به‌سر برده و عروسی نکرده‌اند در این روز داماد به همراه پدر و مادر راهی منزل خانواده عروس می‌شود و عید نوروز را به ایشان تبریک گفته و به نوعروس عیدی داده می‌شود.
در روز عید خانواده و وابستگان نزدیک خانواده‌هایی که به تازگی عزیزان خود را از دست داده‌اند و سالگرد فوت عزیزانشان فرا نرسیده‌است به منزل خانواده آن‌ها می‌روند و به نوعی در این زمان شادی آن‌ها را با غمهایشان تنها نگذاشته فاتحه می‌دهند؛ که اصطلاحاً به آن نوعید گفته می‌شود.
روز دوم عید مردان گهواره به سوی روستای توت شامی که جایگاه رهبر مذهب اهل حق (سید نصرالدین حیدری) می‌باشند می‌روند و فرارسیدن عید نوروز را به ایشان تبریک می‌گویند.
مردم گهواره هم مانند سایر هموطنان در این روز به دامان طبیعت می‌روند و آخرین روز از نوروز را با هم و در کنار هم جشن می‌گیرند.
خاوه نکار از مهم‌ترین مراسم و اعیاد مردم اهل حق می‌باشد؛ که در اواسط آبانماه می‌باشد؛ و مدت زمان آن سه روز می‌باشد و در این سه روزه مردم روزه دار می‌باشند؛ و به نوعی بعد از پایان سال زراعی و شکرگزاری برگزار می‌شود. شب اول شروع روزه داری مردم با تهیه سیب یا انار، نیاز تهیه می‌کنند و به خانه سید پیر یا جم خانه می‌رود؛ و به تنبور نوازی یا خواندن دعا مشغول می‌شوند با اجازه سید نیازها تقسیم به اندازه مساوی تقسیم می‌شوند و بعد از آن دعای نیت روزه داری خوانده می‌شود؛ و از سحرگاه آن شب روزه داری آغاز و تا غروب به طول می‌کشد.
و عده‌ای دیگر هم هر شب به جم خانه می‌روند با خواندن سرودهای مذهبی تنبور و نذر و نیاز مشغول می‌شوند.
روز سوم خاوه نکار با نذری آغاز می‌شود که باید یک خروس قربانی شود. به اینصورت که از صبح خروسی را قربانی می‌کنند و آن را بحالت آب‌پز شده (شوربایی) تهیه می‌کنند و تا بعد اظهر که که این کار طول می‌کشد همراه با سه کیلو برنج که با روغن حیوانی تهیه شده‌است و نیاز - همراه با مراسم دینی خاص با حضور سید و خواندن دعای معروف مراسم نذری به اتمام می‌رسد و بعد از اتمام ساعات روزه داری به قسمت کردن نذری بین مردم اقدام می‌کنند؛ و این‌گونه روز سوم روزه داری هم به پایان می‌رسد.
بعد از سه روز روزه داری و قربانی کردن در نهایت در روز چهارم همانند عید نوروز مردم گهواره برخلاف سایر روستاها و شهرهای اطراف سفره عید را برپا می‌کنند؛ که معمولاً شیرینی شکلات و میوه و… را روی آن گذاشته‌اند سه روز روزه داری خود را جشن گرفته و از صبح همان روز به دید و بازدید دوستان آشنایان و خانواده خود رفته و بزرگان خانواده هم به فرزندان کوچک خود عیدی می‌دهند؛ و عید خاوه نکار را به آن‌ها تبریک می‌گویند. برخی نیز به زیارت آرامگاه بزرگان دینی خود می‌روند.
یکی از درختان مقدس قدمگاه در این شهر، درخت «منزل باوه اسکندر» است. در قبرستان شهر گهواره، درخت «وزم» کهن‌سالی وجود دارد که مردم آن را منزل «باوه اسکندر» می‌نامند و آن را متبرک می‌دانند.
ومردم با هزینهٔ خود، اطراف این درخت را دیوارکشی کرده‌اند و معمولاً در مناسبت‌های مختلف در آنجا مراسم برگزار می‌کنند
درخت «منزل دوازه ایمام» نیز از درختان مقدس قدمگاه در استان کرمانشاه است. در شهر گهواره نزدیک جم خانه شهر، محلی وجود دارد که در آن، چنار کهن‌سالی وجود دارد که مردم به آن معتقدند و آن را مقدس می‌گمارند.
مردم منطقه آنجا را قدمگاه یا منزل دوازده امام می‌دانند و بر این باورند که دوازده امام از آنجا عبور کرده‌اند. معمولاً مردم این مناطق زمانی که مراسم یا نذری داشته باشند، به این محل می‌آمدند و اغلب قربانی می‌کردند.
اکثر بافت شهر از لحاظ ساختمانی در قسمت سنتی آن واقع شده‌است؛ که ساختمان‌های این نواحی متشکل از گل و چوبو سنگ و خشت است که به تدریج و با گذر زمان جای خود را به ساختمان‌هایی با مصالح و طرح‌های جدید می‌دهند
از روستاهای تابعه شهر گهواره می‌توان به گوراجوب، سرآسیاب، باباشاه احمد، چغابور، توکان، کچک بل، زوله، سراب سیدیعقوب، توت شامی، کنه رشید، دوشمیان، ویله، نیلک بریه خانی، زاوله، سرخک و..
شهر گهواره از نظر آب و هوایی در منطقه مدیترانه‌ای قرار دارد ایستگاه هواشناسی گهواره که به صورت خودکار می‌باشد در سال۱۳۸۷ به بهره‌برداری رسیده‌استسالنامه اماری استان کرمانشاه-1390
نمودار دما و میزان بارندگی گهواره در سال ۱۳۹۲
در سال‌های اخیر با وقوع خشکسالی در سطح کشور این شهر هم از این بلا در امان نمانده‌است و میزان بارندگی در آن به‌طور چشمگیری کاهش یافته‌است.
مهم‌ترین رودخانه‌ای که از این شهر می‌گذرد که جزء بزرگ‌ترین رودخانه‌های غرب می‌باشد زمکان نام دارد و از روستای توت شامی سرچشمه می‌گیرد که بعد از گذر از گوراجوب و گهواره و جاماسب در حوالی روستای بانزه لانی به سد آزادی می‌ریزد که پس از عبور از جوانرود و پاوه در جهت جنوب شرقی به شمال غربی از کشور خارج شده و عراق می‌ریزد و در خاک عراق به رودخانه سیروان می‌پیوندندسالنامه اماری استان کرمانشاه 1390 و هم‌اکنون مشغول احداث سد روی ان می‌باشند که این کار باعث به زیر اب رفتن روستاهای اطراف شده‌است و دو سد آزادی و زمکان روی آن ساخته می‌شود. طول این رودخانه ۵۰کیلومتر است. ساخت سد آزادی روی این رودخانه باعث ذخیره و مهار ۳۵ میلیون متر مکعب آب روان و تحت پوشش قرار گرفتن ۳۰۴ هکتار از زمین‌های زراعی استان می‌شود. که باعث ایجاد یک فضای زیبا و توریستی در این منطقه شده‌است.
گهواره در میان رشته کوه‌های زاگرس قرار دارد که در غرب و جنوب ایران امتداد دارد؛ که حاصل از برخورد دو صفحه تکتونیکی اوراسیا و عربستان است.
از کوه‌های معروف این شهر هم می‌توان به قلعه قاضی-بزه هو (بزه هو)-تاش که و نام برد
اطراف این شهر همانند دهانه آتشفشان می‌باشد به‌طوری‌که شهر میان کوهستان محاصره شدهاست.
عمده پوشش این کوه‌ها را جنگل‌های بلوط تشکیل می‌دهند
کوه قلعه قاضی در شمال شرق گهواره قرار دارد ارتفاع آن ۲۳۷۰متر می‌باشد. قلعه قاضی در میان لقیهٔ کوه‌ها در نقطه‌ای استراتژیک قرار دارد بگونه‌ای که بر محیط پیرامون خود دید کاملی دارد. شکل ظاهری قله کوه شبیه به یک قلعه می‌باشد. داستان‌هایی در بین مردم وجود دارد که در زمان ساسانیان فرماندهی بنام قاضی در این منطقه و قلعه وجود داشته که وجود این فرمانده مقتدر خار چشمی بوده برای دشمنان این آب و خاک. از آنجا که بسیاری از ابنیه‌های تاریخی و.. . در قله این کوه آثاری از بناهای تخریب شده قدیمی به چشم می‌خورد که بعد از سالیان سال هنوز هم آثاری از ساروج در آن‌ها به چشم می‌خورد
بخش گهواره با ۷۷۲۵۰ هکتار جنگل و ۱۶۷۲۵ هکتار مرتع یکی از بخش‌های غنی از منابع طبیعی در استان کرمانشاه و مرکز اصلی طرح صیانت از جنگل‌های زاگرس در استان کرمانشاه است که نشان دهنده غنی بودن منطقه گهواره از منابع طبیعی است.
در جنگل‌ها و مراتع اطراف گهواره گونه‌ای از درختچه‌های بلوط به وفور یافت می‌شود که به آن دار مازو گفته می‌شود این نوع از بلوط از شمالغربی زاگرس شروع شده و تا گهواره ادامه پیدا می‌کند و پس از این منطقه به صورت پراکنده در سایر مناطق مانند لرستان دیده می‌شود.
در سال‌های اخیر برای جلوگیری از قطع درختان مراتع و جنگل‌های اطراف گهواره از سوی روستاییان که به عنوان سوخت از آن استفاده می‌کنند توزیع آبگرمکن‌های خورشیدی در این روستاها صورت گرفته‌است که فشار روی جنگل‌ها را کاهش می‌دهد.
در سال‌های اخیر برای صیانت از منابع طبیعی و حفظ محیط زیست طرح‌هایی مانند کاشت نهال بلوط در مراتع و جنگل‌های حاشیه‌ای شهر گهواره توسط نهادها و سازمان‌های مختلف نظیر آموزش و پرورش با همکاری مردم و دانش آموزان انجام شده‌است.
آب شرب گهواره از طریق رودخانه توت شامی تأمین می‌شود. در سالیان اخیر با بارش باران و طغیان این رودخانه خطوط انتقال آب گهواره دچار شکستگی شده‌است؛ و به زیر ساخت‌های شهری خساراتی وارد کرده‌است؛ و باعث قطع آب شهروندان شده‌است.
استان کرمانشاه یکی از استان‌های زلزله خیز ایران به‌شمار می‌رود. بنابر امار شبکه لرزه‌نگاری استان کرمانشاه، گهواره یکی از نقاطیست که بیشترین میزان لرزه در ان به ثبت رسیده‌است«فرهاد فروزی» در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)، منطقه کرمانشاه، اظهار کرد: در این مدت شهرهای صحنه، کنگاور، سومار و گهواره به ترتیب بیشترین فعالیت لرزه‌ای را داشتند. که بیشتر این زلزله تنها با تجهیزات لرزه‌نگاری قابل تشخیص بوده‌است. در سال ۱۳۸۷ بیشترین زلزله در استان کرمانشاه در اطراف گهواره رخ داده‌است که بنا به‌گزارش شبکه لرزه‌نگاری استان کرمانشاه تعداد ان ۲۳ مورد بوده‌است.
گهواره از دیر باز جایگاه بزرگانی در عرصه ادبیات و موسیقی بوده‌است:
لیست اماکن -پارک‌ها و ارگان‌های سطح شهر گهواره
اصلی‌ترین و مهم‌ترین خیابان اصلی این شهر که بعد از بلوار ولیعصر، از میدان امام علی شروع و به میدان ولایت و سرانجام جاده بابا شاه احمد منتهی می‌شود خیابان امام خمینی (اصلی) می‌باشد که تعداد زیادی از ارگان‌های دولتی نظیر شهرداری بخشداری مخابرات، کمیته امداد امام خمینی، پاسگاه گهواره، اداره آموزش و پرورش منطقه‌ای گهواره، و مسجد امیرالمؤمنین، بانک‌های ملت، ملی، کشاورزی روی این خیابان قرار دارند و بازار اصلی شهر هم روی همین خیابان قرار دارد اما بعلت باریک بودن خیابان و عدم تعریض خیابان امکان ایجاد بلوار و دو لاین مجزا در این خیابان وجود ندارد و رفت‌وآمد در دو لاین در همین خیابان در جربان است و قبلاً هم در سالیان گذشته این خیابان با نرده به دو قسمت جدا از هم تبدیل شده بود که مشکلاتی برای شهروندان به وجود آورد که باعث از میان برداشتن آن توسط شهرداری شد.. و خیابان جم خانه هم یکی دیگر از خیابان‌های اصلی این شهر به‌شمار می‌رود.
بلوار ولیعصر گهواره تنها بلوار دایر در این شهر می‌باشد که از سه راهی جاده کوزران -گهواره -اسلام‌آباد غرب شروع شده و تا میدان امام علی ادامه دارد و پمپ بنزین گهواره هم در این ناحیه قبل از رسیدن به میدان ورودی شهر قرار دارد.
شهر گهواره دارای دو میدان است که در ابتدا و انتهای شهر قرار دارد میدان ورودی که امام علی نام دارد؛ و میدان دوم هم که در انتهای شهر قرار دارد به روستاهایی مثل توت شامی و بابا شاه احمد و… راه دارد.
مردم این شهر در محلی به اسم جمخانه گرد هم می‌آیند و مراسم و تجمعات خود را در ان انجام می‌دهند و از اماکن مقدس آیین یاری به‌شمار می‌رود. این مکان در خیابان جم خانه قرار دارد.
مسجد امیرالمؤمنین گهواره در خیابان اصلی شهر جنب بانک کشاورزی واقع شده‌است.
ازمهمترین مدارس هم می‌توان به دبستان استاد شهریار که هم‌اکنون ساختمان اصلی ان تخریب شده‌است-(قدیمی‌ترین)۱۷ شهریور-راه دانش-شهید دستغیب- بنت الهدی- دبیرستان دخترانه حجاب -دبیرستان امام خمینی-امام علی و شبانه‌روزی اشاره کرد
کتابخانه عمومی نور گهواره
اطراف شهر گهواره دارای گورستان‌های مختلفی است. از جمله بابا اسکندر. بالاجوب. آرامستان کاکی‌ها و… قرار دارد
تمام آرامستان‌های مذکور به صورت سنتی می‌باشند.
-از مهم‌ترین محلات این شهر می‌توان به باندومان محله بنیاد شهید-کانی زاله-گا کش و… اشاره کرد
در گهواره به علت وسعت باغات این شهر آنهارا به محلات جداگانه‌ای تبدیل کرده‌اند
فاصله شهر گهواره با مرکز شهرستان دالاهو (کرندغرب) ۳۷٫۹کیلومتر و با مر کز استان (کرمانشاه) از مسیر اسلام‌آباد غرب ۹۶ کیلومتر و از مسیر کوزران۸۴٫۴ کیلومتر کیلومتر می‌باشد همچنین فاصله این شهر تا پایتخت (تهران)۵۸۷ کیلومتر می‌باشد.
فاصله شهر گهواره با مراکز استان‌های کشور بر حسب کیلومتر در نقشه زیر قابل استفاده می‌باشد؛ که کمترین فاصله این شهر با مراکز استان‌ها با شهر کرمانشاه می‌باشد که ۸۴ کیلومتر ثبت شده‌است و بیشترین مسافت مربوط به شهر زاهدان با ۱۸۸۲ کیلومتر می‌باشد.
سیستان وبلوچستان
خراسان رضوی
آذربایجانشرقی
خراسانجنوبی
خراسانشمالی
چهارمحالو بختیاری
کهگیلویهو بویراحمد
استان آذربایجان غربیغربی
همزمان با هم کدسازی تلفن‌های کشور و استان کرمانشاه کد شهر گهواره از ۰۸۳۵۵۸۴ به۰۸۳۴۳۷۴ تغییر کرد-لازم است ذکر شود که اهالی گهواره و دیگر نقاط استان کرمانشاه برای تماس باهم نیازی به گرفتن کد جدید استان کرمانشاه۰۸۳ ندارند و برای تماس به شهر گهواره با اضافه کردن۴۳۷۴به ابتدای شماره‌های قدیمی امکان برقراری ارتباط میسر می‌باشد و تنها هموطنان خارج از استان کرمانشاه نیازمند استفاده از کدو پی شماره جدید هستند(۰۸۳۴۳۷۴)
برای اطلاعات بیشتر در مورد این منطقه می‌توانید به کتاب "نگین سبز زاگرس (گهواره)" نویسنده: نعمت خدایاری ناشر:انتشارات طاق بستان مراجعه نمایید.
«[گهواره» کرمانشاه؛ مهد تنبورسازی با شهرتی جهانی]گهواره مهد تنبورسازی با شهرت جهانی
شهر گیلان‌غرب ، (به کُردی :گیەڵان)املا در پایگاه ملی نام‌های جغرافیایی ایران مرکز شهرستان گیلان‌غرب است. گیلانغرب شهری مرزی است و با شهر خانقین و جلولا در اقلیم کردستان عراق هم مرز است و ارتباط جاده‌ای دارد. این شهر در جنوب‌غربی استان کرمانشاه واقع شده‌ و در غرب ایران و قرار گرفته است. این شهر به عنوان پایتخت اصلی کلهر شناخته می‌شود . مردم این شهر کُرد هستند و به زبان کردی کلهری و کردی سورانی تکلم می‌کنند البته کردی سورانی متکلم بسیار کمی دارد چون ٪۹۰ درصد مردم این شهر از ایل کلهر هستند . سال‌های قبل به دلیل مهاجرت گستردهٔ مردم برای یافتن کار به شهر کرمانشاه، تهران ، کردستان عراق و سایر شهرهای صنعتی کاهش داشته‌است.
طبیعت این شهر نیز مانند دیگر مناطق کُردستان از سرسبزی خاصی برخوردار است . آب و هوای گیلانغرب به طوری است که در تابستان بسیار گرم و در زمستان بسیار سرد است ؛ اما در فصل پاییز هوایی معتدل ونیمه سرد دارد . اما آب و وهوای عالی این منطقه و طبیعت بسیار زیبا و غنی آن در ایام نوروز و فصل بهار و کوه و تپه های سرسبز وجنگل های بلوط سبب توریستی شدن این شهر در ایام نوروز شده و طبیعت آن که در استان کرمانشاه زبانزد است
مردم این شهر مسلمان و پیرو شیعه ، سنی و آیین اهل حق میباشند. با وجود آن‌که گیلان‌غرب در جنگ ایران و عراق یکی شهرستانهای جنگ زده ایران بود، ولی این شهر از نظر صنعتی یکی از فقیرترین شهرهای کشور است و تقریباً هیچ کارخانه صنعتی در این شهر وجود ندارد.این شهر به دلیل نزدیک بودن به کشور عراق و داشتن مرز زمینی هم مانند دیگر شهر های مرزی و وجود منابع سوختی فرصت قاچاق سوخت را برای قشر بی‌کار این شهر فراهم کرده است.
در سال ۱۳۹۳ بازارچه مرزی سومار از توابع شهرستان گیلانغرب افتتاح گردید.
گیلانغرب با اینکه در فصل بهار شهری توریستی است و خصوصا در ایام اربعین به دلیل نزدیکی به مرز عراق زائران از این شهر نیز عبور می‌کنند اما فاقد هرگونه هتل و استراحتگاه هست و این یکی از معضلات این شهر است .
نوع پوشش مردم گیلانغرب هم مانند دیگر مردم کُرد که است .
لباس کردی در میان مردان کردستان «چوخه و رانک» نام دارد البته در ایل کلهر به آن «دڵنگ کوردی» نیز می‌گویند
در این شهر مردان و زنان مسن تر علاوه بر لباس کردی، کلاهی که در میان مردم کرد رسم است بر روی سر می‌گذارند؛ که برای مردان از یک کلاه گرد (عرق چین)و چفیه (شماق) تشکیل می‌شود و گیوه(کڵاش) هایی که بین کرد ها مشهور است میپوشند ؛ و برای زنان هم سربندی به نام گلونی که عمدتا پارچه ای مشکی با نقش های قرمز و سفید بر روی آن است بر سر میبندند.
لباس سنتی مردان این منطقه که «فەرەجی» نامیده می‌شود، بسیار معروف است. که از کرک یک نوع بز شال‌هایی را می‌بافند و از آن فەرەجی تهیه می‌شود.
امروزه لباس کردی بیشتر برای مراسمات شادی و عروسی ها کاربرد دارد .
گیلانغرب شهری است مسطح که از چهار جهت محصور از کوه است ؛ به طوری که در غرب آن کوه ئەمڵه ، در شمال آن کوه سەرکەش ، در جنوب غربی آن کوه وێژنان ، و در شرق آن کوه سرێوان قرار دارد
'گیلان‌غرب' در ارتفاع ۸۰۴ متری از سطح دریا واقع شده‌است و جزء مناطق گرمسیر استان کرمانشاه محسوب می‌شود.'گیلان‌غرب' شهری مرزی است و بر سر مسیر اصلی قصرشیرین به ایلام واقع شده‌است که استان ایلام را به مرز خسروی و گذرگاه مرزی پرویزخان وصل می‌کند. هر چه به طرف شرق و شمال این شهرستان پیش بروید ارتفاع بیشتر و هوا خنک تر می‌شود و هرچه به طرف جنوب بروید هوا گرم تر و به ارتفاعات کم می‌شود. به‌طور مثال اگر به سمت اسلام‌آبادغرب یا کرمانشاه بروید پس از حدود ۱۵ کیلومتر به ارتفاع ۱۱۰۰ متری در روستاهای دهستان چله می‌رسید و پس از گذشت حدود ۶۸ کیلومتر به بخش گوواور که جزء شهرستان گیلانغرب محسوب می‌شود- می‌رسید که ارتفاع در آنجا به ۱۵۰۰ متر نیز می‌رسد و هر چه به سمت غرب پیش بروید از ارتفاع کاسته می‌شود مثلاً ارتفاع در سومار ۲۹۰ متر و در قصرشیرین به ۳۵۰ متر می‌رسد و رو به گرمی و پستی می‌رود
در کتاب سفرنامهٔ راولینسون «گذر از ذهاب به خوزستان»، هنری راولینسون در مسیر عبور خود به جلگهٔ گیلان می‌رسد که در زیر به بخشی از آن اشاره می‌شود. این مسافرت در دوران قاجار بوده‌است. راولینسون نخستین کسی بود که خط میخی را با بررسی کتیبه‌های بیستون خواند.
نکته جالبی که در کتاب هنری راولینسون به چشم می‌خورد این است که در هیچ جای کتاب اسمی از واژه گیلان‌غرب نیامده‌است و این واژه بعدها به این شهرستان اطلاق شده‌است.
در کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران، نوشته حاجعلی رزم‌آرا که در سال ۱۳۲۸ و در دورهٔ پهلوی دوم به چاپ رسید در مورد شهر گیلان‌غرب آمده‌است که:
گیلان‌غرب به خاطر مقاومت مردم‌اش در برابر حملهٔ ارتش عراق در سال ۱۳۵۹، از سوی رهبر جمهوری اسلامی ایران "دومین شهر مقاوم کشور" نامیده شده‌است.
در تقویم رسمی ایران نیز چهارم مهر ماه روز مقاومت مردم گیلان‌غرب نام گرفته‌است.
ارتش بعث عراق در تمام طول جنگ ایران و عراق موفق به تصرف شهر گیلانغرب نشد و مهم‌ترین دلیل این امر مقاومت مردم گیلانغرب بود که حاضر به ترک شهر نشدند و با نشان دادن آمادگی نظامی بالا که خاص مردم کرد منطقه بود در برابر ارتش عراق جنگیدند.
در تاریخ ۱۹ مرداد ۱۳۶۲ هواپیماهای ارتش عراق به بمباران شهر گیلانغرب پرداختند که طی آن ۵۰ نفر کشته و نزدیک به ۵۰۰ نفر زخمی شدند.خبرگزاری کُردپرس: "شهر همیشه مقاوم در برابر بمباران‌ها"، نوشته‌شده در ۲۰ مرداد ۱۴۰۰؛ بازدید در ۲۱ مرداد ۱۴۰۰.
مردم این شهر کرد و از طایفه‌های مختلف ایل کلهر هستند. مردم این شهر پیرو مذهب شیعه و اهل سنت و آیین اهل حق هستند . زبان مردم این شهر کردی کلهری و کردی سورانی است که سورانی متکلم بسیار کمی در این منطقه دارد و اکثر کسانی که به این لهجه صحبت می‌کنند از شهر های جاف نشین به این شهر مهاجرت کرده‌اند .
در این شهر، زبان کردی به‌عنوان زبان گفتاری و زبان فارسی به‌عنوان زبان آموزش و نوشتار رسمی، مورد استفاده قرار می‌گیرد.
در این شهر بر خلاف دیگر شهر های کلهر نشین استان کرمانشاه ، لهجه کلهری را غلیظ تر تکلم می‌کنند و بعضیاز صدا ها را مانند «ع» و «ح» «ه» با ته حلق میگویند
واژه‌های زبان کردی و زبان پارسی باستان و پارسی میانه و پهلوی (پارسیگ) از یک ریشه و از یک خانواده هستند که جزء زبان‌های هند و اروپایی تقسیم‌بندی شده‌اند. در کتاب "«فرهنگ ریشه‌های هند و اروپایی زبان فارسی»" نوشته دکتر منوچهر آریان‌پور کاشانی واژه‌هایی به امانت گرفته و در زیر بیان می‌کنیم.
مردم منطقهٔ گیلانغرب از لحاظ آداب و رسوم تفاوت چندانی با کردهای دیگر مناطق ندارند، رسوم مختلف مناطق کردنشین به یکی از مراحل یا پدیده‌های تاریخی پیوند دارد. مردمان مناطق مختلف شهرستان گیلانغرب از نژاد ماد ، زبان آنان کردی می‌باشد . جشن‌هایی که در میان آنان مرسوم است در برگیرندهٔ جشن‌های مذهبی، ملی و باستانی است که ریشه در باورهای کهن مردم داشته و اغلب تاریخی و پاره‌ای اسطوره‌ای است؛ از مراسم رایج در میان کردان و مخصوصاً منطقهٔ گیلانغرب می‌توان به مراسم تولد ، مراسم فوت ، عزاداری ، مراسم عقد و تعیین مهریه، مراسم عروسی «که مراسمی بی‌نظیر است» با رقص و کردی محلی«هەڵپەڕکە» اشاره کرد.
جشن نوروز (جەژنی سەرسال) :
جشنی است که مردمان کرد در روز تحویل سال برگزار می‌کنند . در آن آتشی برپا می‌کنند و مردم به دور آن می‌رقصند و شادی می‌کنند و در این جشن پیر و جوان و زن و مرد همه در آن حضور دارند
پنجشنبه آخر سال(پێنجشەمەی ئاخر ساڵ) :
در این روز که آخرین پنجشنبه سال است مردم به آرامگاه ها می‌روند و بر سر قبر اموات می‌روند و برای شادی روح آنها درود و فاتحه میفرستند.
عید قربان (جەژنی قۆروان) :
این عید ، عیدی مذهبی است که در آن مردم حیوانی را قربانی می‌کنند و گوشت آن را بین خویشاوندان ، همسایه ها ، فقرا و… تقسیم می‌کنند
و هرکدام از این جشن ها زیبایی و شکوه خاص خود را دارند .
رقص کردی (هەڵپەڕکە) :
این رقص میان مردم کرد رواج دارد که اکثر اوقات با ریتمی تند انجام می‌شود که به چند بخش تقسیم می‌شود .
رقص کردی یا هەڵپەرکە بخشی از آیین‌های نمایشی کردها است که به صورت گروهی و به شکل حلقه‌ای نا کامل مرکب از رقصندگان زن و مرد از چپ به راست در حرکت هستند اجرا می‌شود. اولین نفر سمت راست گروه که با دستمالی در دست؛ وظیفهٔ هدایت وهماهنگ‌کردن حرکت بقیهٔ رقصندگان را به عهده دارد و سرعت و ریتم و شور رقصندگان بستگی به هدایت او دارد را در زبان بومی سَرچُوپی کِش (به کردی: سه‌ر چۆپی کێش) و آخرین نفر گروه که در منتهی‌الیه سمت چپ حلقه قرار دارد و او نیز مسئولیت مشابهی دارد را گاوانی یا بن چوو‌پی می‌نامند.
مردم منطقهٔ گیلانغرب از واژهٔ «هەڵپەڕکە» که از کلمهٔ «هەڵپەڕ» به معنی «جنبش و تکان و در اصل به معنی حمله کردن» است و ازکلمهٔ «کە» که نمادی از «حرکات جنگی» است از گذشته‌های دور به یادگار مانده‌است و چیزی فراتر از رقص عادی می‌باشد. رقص کردی با زیبایی خاص آیینه‌ای تمام نما از زندگی گذشتهٔ این مردم است که به صورت زنده در زمان و حال در وجود آنان در حرکت وجریان است. اگر به ریشه در زندگی و کار روزانه مانند «کشاورزی، اعتقادات دینی، جنگ و دفاع، مراسم و جشن‌های بزرگ و بازی‌های محلی» حالات روحی درونی افزار دارد که به صورت امروزی درآمده‌است که در گیلانغرب از غنای بیشتری برخوردار می‌باشد. هەڵپەڕکە ای که از گذشته‌های دور به یاد گار مانده‌است و چیزی فراتر از رقص عادی می‌باشد
مردم خطهٔ کردستان و کرمانشاه و سایر شهرهای کردنشین نیز از این خصیصه مستثنی نیستند. رقص‌های کردی یکی از سنت‌های دیرینه و یادگارهای ارزشمند ماد ها هاست، که در میان کرد ها هم چنان محفوظ مانده و حتی در رقص‌های سنتی بعضی از اقوام همجوار همچون «آشوری‌ها» تأثیر کرده‌است. بی‌گمان تاریخچهٔ این حرکات مربوط به هزاره‌های دوم و سوم قبل از میلاد مسیح است اما تاریخ مشخص و چگونگی ایجاد آن در این باره وجود ندارد. یک کتیبه سنگی در «قلعه هه پیر» وجود دارد که متعلق به هزاره اول قبل از میلاد است، روی این کتیبه تصویر یک «سرنا و دهول و تعدادی که به نظر می‌رسد در حال اجرای حرکات موزون هستند» رویسنگ حک شده‌است این کتیبه س کهن سند مهمی در تاریخی بود این حرکات موزون در کردستان است.[]
معمولاً بهترین رقصنده (زن یا مرد) نقش رهبری گروه سَرچٌوپی کِش را به عهده می‌گیرد و اولین نفر حلقهٔ رقصندگان است. او با انجام ماهرانهٔ حرکات نمایشی توسط دستمالی که در دست راست خود دارد و نیز به کمک اصواتی هیجان انگیز و گاهی با کلام ضمن افزودن بر هیجان رقصندگان مسئولیت تنظیم سرعت و ریتم حرکت گروه را بر عهده می‌گیرد . قرار گرفتن در این نقش جذابیت فراوانی دارد و رقصنده را در موقعیت بهتری نسبت به مابقی گروه قرار می‌دهد. سرچوپی کش گاهی برای ایجاد نشاط بیشتر می‌تواند از حلقهٔ رقص جدا شده و با توجه به تبحر خویش حرکات نمایشی فردی نیز انجام دهد. بقیهٔ گروه در حالی که دست‌هایشان رو به زمین و در امتداد دو پهلویشان قرار دارد پنجه در پنجه رقصندگان مجاور ایجاد حلقه‌ای پیوسته می‌کنند. مطلوب‌ترین حالت قرار گرفتن رقصندگان به صورت(گندم و جو) یا به عبارتی یک زن و یک مرد به صورت یک در میان است. گاوانی آخرین رقصندهٔ گروه است که هرچند نقش زیادی درایجاد ریتم و نشاط رقص دارد اما کمتر کسی راغب به قرار گرفتن در این نقش است.
«کوبیدن پا بر زمین» به این معنی است که این «خاک وطن من» است و «هورای» هنگام مراسم در حین حرکات به منظور «ترساندن دشمن» است و هم چنین «نشستن» در هنگام رقص نشانه «تسلیم برای جمع منفور» است. یک سری مقام‌ها هم وجود دارند که در این مراسم استفاده می‌شوند، همانند «پهوره» که از نظر لغوی از واژه «خور» به معنای «خورشید» گرفته شده مورد استفاده «گاتوهایزرتشتی» و در مراسم راز و نیاز با خداوند بوده‌است.
به تناسب مناطق مختلف کردستان اشکالی از رقص‌های محلی نیز وجود دارد که در نحوهٔ حرکت دست‌ها و پاها و نیز شکل حرکت گروه با هم تفاوت چشمگیری دارد ؛ ولی به‌طور کلی از دو دسته رقص‌های غنایی و رقص‌های رزمی تشکیل شده‌است. شاخص‌ترین این رقص‌ها اکثراً در دستهٔ رقص‌های غنایی قرار دارند.[۲۹]
دو دستماله:
در شکل غنایی رقص و برای افزودن بر شور رقصندگان و ناظران معمولاً رقصنده اول سَر چُوپی با دو دستمال رنگی به انجام حرکاتنمایشی فردی می‌پردازد و توانایی و تبحر خود را در رقص به نمایش می‌گذارد. به این نوع رقص دو دستماله می‌گویند که بیشتر در منطقهکرمانشاه رواج دارد.
گه‌ڕیان:
گه‌ڕیان یا گَریان به معنی گشتن است؛ گه‌ڕیان دارای دو شکل روستایی و شهری می‌باشد که تفاوت‌هایی در ریتم دارند. این رقص نرم و آهسته و با ظرافتی خاص شروع شده و به تدریج ریتم سریع تری می‌یابد. معمولاً در فاصلهٔ دو رقص سریع و برای استراحت رقصندگان اجرا می‌شود و بیشتر شکلی نمایشی از راه رفتن است. این رقص، رقصندگان را برای رقص‌های پرتحرک تر بعدی آماده می‌کند، تقریباً در کل مناطق کردنشین ملودی این رقص شکلی یکسان دارد. نخستین حرکت با پای چپ آغاز می‌شود و حرکت پای دیگر هم‌زمان با سر ضرب‌های دهل و با ریتم دو تایی موسیقی عوض می‌شود.
پشت پا:
پشت پا به مراتب ریتم سریع تری نسبت به گه‌ڕیان (گریان) دارد و در بیشتر مناطق کردنشین مخصوص مردها می‌باشد رقص پشت پاهمان‌طور که از نامش پیداست انسان را به هوشیاری و به‌کارگیری تجارب می‌خواند تا مبادا شخص در زندگی از کسی پشت پا بخورد.
هه‌ڵگرتن:
این رقص بسیار پر جنب و جوش و شاد اجرا می‌شود. ریتم تند ملودی مخصوص این رقص هر گونه کسالت و خمودی را نفی کرده و بر اهمیت نشاط و هدفمندی در زندگی تأکید دارد.
فه‌تا پاشای:
فه‌تا پاشای یا فتاح پاشایی ملودی این رقص در سر تا سر کردستان به شکلی یکنواخت و با ریتمی تند اجرا می‌شود و بیانگر انسانی است که به شکرانه کسب موفقیت‌ها و استفاده از نعمت‌های خداوندی خوشحالی خود را به نمایش گذاشته‌است.
لب لان:
رقص لب لان با ریتمی نرم و آهسته پس از فتاح پاشا اجرا می‌شود و می‌توان در آن لزوم تنوع در زندگی را مشاهده کرد، پس از اجرای پر جنب و جوش رقص‌ها گریان، پشت پا، هلگرتن و فتاح پاشایی به ضرورت، رقصندگان لب لان می‌رقصند تا کمی استراحت کرده وتجدید قوا کنند رقص لب لان در واقع انسان را از غلبه احساسات زودگذر نهی کرده، وی را پس از طی مرحله ضروری شور و مستی به قلمرو تفکر دور اندیشی و بازنگری رهنمون می‌سازد در این رقص، شرکت کنندگان آرامش خاصی را احساس می‌کنند.
چه‌پی:
چه‌پی به معنای از چپ می‌باشد؛ مخصوص مریوان استملودی این آهنگ با وزن دوتایی اجرا شده و در بیشتر مناطق کردنشین تقریباً بهیک شکل اجرا می‌شود. در رقص چپی قسمت چپ بدن تحرک بیشتری یافته و از خمودگی خارج می‌گردد، در منطقهٔ کرمانشاه بیشترخانم‌ها از این رقص استقبال می‌کنند.
زَنگی یا زَندی:
در این رقص رقصندگان یک قدم به جلو گذاشته و سپس یک قدم به عقب می‌روند و این حالت تا پایان ادامه می‌یابد در این رقص ضرور ت احتیاط، دوراندیشی و تجزیه و تحلیل عملکرد از جانب انسان به تصویر کشیده می‌شود، در واقع در این رقص سنجیده گام برداشتن تبلیغمی‌گردد.
شَه‌لایی:
رقص شَلایی گونه‌ای رقص نمایشی - رزمی است که رقصندگان پاهای خود را به حالتی لنگان حرکت می‌دهند. این رقص را می‌توانتراژدی شکست دانست در این رقص قدم‌ها نا استوار و پاها کمی شکسته و خم برداشته می‌شوند تا شکست در برابر چشمان حضار ترسیم گردد. این رقص از گونه رقص‌های رزمی است و بیانگر شکست از دشمن و طلب عفو از مردم به شکلی نمادین است.
سه‌جار:
رقص سه‌جار با ریتم آرام شروع و سپس بر سرعت حرکات افزوده می‌شود. در آن سه حرکت پا در سه حرکت به جلو وجود دارد.
خانه‌میری:
خانه‌میری یا خان امیری مخصوص خوانین بوده که آن را در پشت بام‌ها به سبک آرام و ملایمی برگزار می‌کردند که تداعی‌گر پیروزی است.
چه‌مه‌ری:
در «چه‌مه‌ری» که در هنگام «غم و مرثیه» انجام می‌شود افراد شرکت‌کننده «تفنگ» به دست می‌گیرند یا «خنجر» به کمر می‌بندند. عمر و قدمت هەڵپەڕکە و چه‌مه‌ری خیلی زیاد است و مربوط به چند سال قبل یا مربوط به یک منطقه خاص یا یک فرد خاص نبوده بلکه مربوط به دوره‌ای است که تسلط هنری توانسته‌است آن را به تمام جامعه کل حاکم کند.
پوشاک :
سوغاتی های این شهر از جمله لباس کردی ، گیوه(کڵاش) و سەروێن است
خوراکی ها :
، لبنیات محلی ، و در برخی فصل ها ؛ بیشتر در تابستان می‌توان به گوجه‌ی محلی این منطقه (تماته کوردی) نیز اشاره کرد ؛
غذا ها :
و از برخی غذا ها می‌توان به «نان ساجی» «کەلانە» ، «دووینە» «خورشت خلال».
شیرینی ها :
از شیرینی ها هم می‌توان به «نان برنجی» «کاک» و «بژی» اشاره کرد
صنایع دستی :
صنایع دستی شامل نوع خاصی از گلیم، گبه و چیغ یا چیت (حصیر) است .
و سوغاتی دیگر نیز انواع محصولات لبنی و میوه‌های بومی منطقه، و از طرفی برای نگهداری طبیعی از محصولات لبنی در دیگر شهرها و استان‌ها می‌توان مشک‌ و «هیزه» (مشک مخصوص روغن)، را به سوغات برد.
روز 31 شهریور 1359 با تهاجم سراسری ارتش صدام، جنگده‌های میگ عراقی منطقه ویژنان در گیلانغرب را بمباران کردند، سپس یک گروه رزمی از تیپ 1 زرهی لشکر 81 زرهی ارتش جمهوری اسلامی ایران برای تشکیل خط دوم پدافندی به محور گیلانغرب ـ قصرشیرین اعزام شد.
چهارم مهر 1359 قسمتی از گردان 285 از تیپ 2 زرهی لشکر 81 ارتش نیز به گیلانغرب اعزام شد و با هماهنگی ژاندارمری، اهالی گیلانغرب بسیج شدند تا از شهر دفاع کنند. بدین‌ترتیب، هسته مرکزی دفاع از گیلانغرب تشکیل و موفق شد از سقوط شهر جلوگیری کند. بعد از تصرف قصرشیرین، لشکر 4 پیاده ارتش عراق صبح روز 5 مهر 1359 به قصد تصرف گیلانغرب به سوی این شهر حرکت کردند و به ورودی شهر گیلانغرب‌ رسیدند. مردم منطقه با باز کردن جوی‌های آب کشاورزی به سمت محل عبور تانک‌های عراقی، باعث توقف لشکر مکانیزه عراق شدند.
در درگیری‌های روز ششم و هفتم مهر هم نیروهای هوانیروز وارد عمل شدند.با مقاومت گردان 285 تانک از تیپ 2 زرهی لشکر 81، ژاندارمری و نیروهای مردمی، نیروهای عراق تا روستای گورسفید عقب‌نشینی کردند.
دهم مهر نیروهای عراق اهالی برخی روستاهای منطقه گیلانغرب را پراکنده کردند و در گورسفید نیروهای بومی با عراقی‌ها درگیر شدند.
از روز هفدهم مهر به حملات توپخانه‌ افزوده شد. برای اولین بار ارتش عراق، 26 مهر 1359 گیلانغرب را هدف موشک میان‌برد زمین‌به‌زمین قرار داد. این موشک به خارج از مناطق مسکونی اصابت کرد و تلفات و خساراتی به بار نیاورد.
به دنبال حمله عراق به گیلانغرب، مردم این شهر به چندین دسته تقسیم شدند: عده‌ای در شهر ماندند و با سلاح‌های قدیمی به جنگ با دشمن پرداختند و بعضی هم اسیر شدند، گروه دیگر به کوه‌های اطراف پناه بردند و بخشی دیگر با فاصله‌ کمی از شهر چادر زدند که آن مناطق به‌مرور به اردوگاه تبدیل شد. مردم در اردوگاه‌هایی مانند تەق توق بالا و پایین، دوڵاوی، پیەڵ حاجی و دارتۊ مستقر شدند، ولی با مشکل کمبود آب و آذوقه مواجه بودند.
زنان گیلانغربی دوشادوش همسران و پدران و برادارن و فرزندانشان نقش بسزایی در جلوگیری از پیشروی عراقی‌ها ایفا کردند؛ به‌خصوص در تهیه تدارکات برای جبهه‌های مقاومت مردمی. فرنگیس حیدرپور یکی از زنان شجاع روستای گورسفید است که به تنهایی با سربازان عراقی مقابله کرد.
با مقاومت اولیه عشایر و اهالی بومی گیلانغرب، نیروهای عراق در مقابل تنگ حاجیان و آبادی گورسفید و ارتفاع چغاڵەوەن مستقر شدند. بعد از این، عملیات آفندی تنگ حاجیان در 14 دی 1359 برای عقب راندن ارتش عراق از تنگ حاجیان و آزادسازی خط ارتباطی محور گیلانغرب در راستای هدف‌های مورد نظر نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی انجام شد .
با انجام عملیات آفندی چغاڵەوەن در 26 اسفند 1359 و آزادسازی ارتفاع چغاڵەوەن، موقعیت دیده‌بانی و کنترل دشت گیلانغرب و محور گیلانغرب فراهم شد.
پشتیبانی از عملیات‌های منطقه جنوب ایجاب می‌کرد سکون و آرامش در منطقه غرب به هم زده شود. بنابراین عملیات مطلع‌الفجر (شیاکەو) در 20 آذر 1360 به منظور تقلیل فشار دشمن در مناطق چەرمیان و شیاکەو ، تنەگ قاسم‌ئاوا و دشت گیلانغرب (منطقه عمومی گیلانغرب) با فرماندهی و هدایت قرارگاه مقدم نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران به اجرا درآمد و 27 روز ادامه یافت.
ارتش عراق در 31 تیر 1367 بار دیگر به مرزهای ایران حمله و تا گیلانغرب پیشروی و این شهر را تصرف کرد، اما در 3 مرداد 1367 همزمان با اجرای عملیات مرصاد مجبور شد از جبهه میانی و غرب کشور عقب‌نشینی کند.
در جنگ تحمیلی، شهرستان گیلانغرب بارها بمباران شد و 700 شهید، 2270 جانباز و 133 آزاده را به نام خود در تاریخ دفاع مقدس ثبت کرد.
به دلیل فداکاری‌‌های مردم گیلانغرب در ایام جنگ تحمیلی، از این شهر به عنوان دومین شهر مقاوم ایران یاد کرده‌اند
استان کرمانشاه جزو استان های پهلوان خیز و از مهد های ورزش ایرانی و باستانی کشتی به شمار رفته و شهرستان گیلان غرب هم از این قاعده مستثنی نمی باشد.ورزشکاران زیادی در رشته های مختلف ورزشی در تاریخ این شهرستان دیده می شود و همچنین در سال های گذشته تعداد قابل توجهی مسابقات ورزشی از جمله کشتی و تکواندو و...غیره از جمله مسابقات چهار جانبه کشتی آزاد غرب کشور به میزبانی شهرستان گیلانغرب در سال ۹۷ به دلیل تجهیز مراکز ورزشی و امادگی بالای این شهرستان برای میزبانی رویداد های ورزشی و ملی برگزار شده است.http://navaygilanegharb.ir/%d9%82%d9%87%d8%b1%d9%85%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%aa%db%8c%d9%85-%d9%87%db%8c%d8%a7%d8%aa-%da%a9%d8%b4%d8%aa%db%8c-%da%af%db%8c%d9%84%d8%a7%d9%86%d8%ba%d8%b1%d8%a8-%d8%af%d8%b1-%d9%85%d8%b3%d8%a7%d8%a8/ http://www.matlaelfajr.ir/news/112837/%D8%AA%DB%8C%D9%85-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1
میان‌راهان یکی از شهرهای استان کرمانشاه در غرب ایران است،این شهر مرکز بخش دینوَر شهرستان صحنه است.
میان‌راهان بر سر راه بیستون به سنقر قرار دارد و از دیدنی‌های آن پل میان‌راهان است که بر روی رودخانه دینورآب قرار دارد و بنای اصلی آن منسوب به دورهٔ صفوی است. در سال‌های اخیر پل بتونی جدیدی نیز در زیردست پل میان‌راهان ایجاد شده‌است.تبیان، پل‌های استان کرمانشاه، بازدید: اکتبر ۲۰۰۸.
شاخهٔ چهارم رود دینورآب در میان‌راهان به این رود می‌پیوندد. پس از گذر از پل میان‌راهان در دهکده برناج، آب برناج به رود دینورآب اضافه شده و با پیوستن آب نوژی‌وران به آن، دینورآب اصلی را شکل می‌دهد.مؤسسهٔ گردشگری استان کرمانشاه ، بازدید: اکتبر ۲۰۰۸. مردم این شهر به زبان کردی مایانی‌ (دینوری) تکلم می کنند
در فرهنگ جغرافیائی ایران ج ۵ آمده‌است: میان‌راهان دهی است از دهستان دینور بخش صحنه شهرستان کرمانشاهان، واقع در ۲۲ هزار گزی شمال باختری صحنه با ۳۰۰ تن سکنه. آب آن از رودخانه و راه آن ماشین‌رو است.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت شهر میان‌راهان ۶۹۵ نفر (۲۰۶ خانوار) بوده‌است. این شهر تا سال ۱۳۷۹ یک روستا به حساب می‌آمد.
نوسود یکی از شهرهای استان کرمانشاه در غرب ایران است. این شهر مرکز بخش نوسود شهرستان پاوه است.
زبان مردم نوسود زبان هورامی است.
فاصله نوسود تا پاوه حدود ۳۵کیلومتر است و در شمال باختری آن واقع شده‌است.ستاد گردشگری جنگ، بازدید: ژوئیه ۲۰۱۰.
شهر کوچک مرزی نوسود ۸۰ سال پیش مقر حکومت جعفر سلطان (یکی از خوانین اورامان) بود. مردم نوسود به زبان کردی گویش هورامی سخن می‌گویند. نوسود در بهمن ۱۳۵۹ با حمله ارتش عراق اشغال شد و در ۲۴ اسفند ۱۳۶۶ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با شروع عملیات و الفجر 10 از دست عراق، بدون در گیری و عقب نشینی قوای متخاصم، آزاد شد.ستاد گرگری جنگ، بازدید: ژوئیه ۲۰۱۰.
هَلَشی (به زبان کردی: هه‌ڵه‌شی) یکی از شهرهای استان کرمانشاه در غرب ایران است. این شهر در شهرستان کرمانشاه است.
فرهنگ جغرافیائی ایران ج ۵ دربارهٔ این محل می‌نویسد: «هلشی دهی است از بخش مرکزی شهرستان کرمانشاهان که ۲۰۰ تن سکنه دارد. آب آن از رودخانهٔ مرک و محصول عمده‌اش غله، حبوب، چغندر قند و صیفی است.»
پس از آن در تاریخ ۱۸ مرداد ۱۳۶۶ روستای هلشی به عنوان مرکز دهستانی به نام دهستان سرفیروزآباد مشتمل بر ۱۲۱ روستا، مزرعه و مکان تأسیس شد.سامانه حافظه قوانین، بازدید: ژوئیه ۲۰۱۰.
هلشی در تاریخ ۲۴ دی ۱۳۶۸ به عنوان مرکز بخش فیروزآباد برگزیده شد.دستور: پایگاه اطلاعات قوانین و مقررات کشور ، بازدید: ژوئیه ۲۰۱۰.
اگرچه هلشی مدت‌هاست که به شهر ارتقاء پیدا کرده‌است، اما هنوز در حد روستا مانده و به دلیل نبود زمین کافی دستگاه‌ها و بانک‌ها در این شهر مستقر نشده‌اند و برای دفع فاضلاب شهر هلشی نیز اقدامی انجام نشده‌است. هلشی به عنوان مرکز بخش فیروزآباد همچنین از داشتن مرکز بهداشتی و نیز ناحیۀ صنعتی محروم است. تخریب منابع طبیعی در منطقۀ فیروزآباد نیز از دیگر معضلات این بخش است، به‌گونه‌ای که برای حفاظت از منابع طبیعی ۷۰ هزار هکتاری این منطقه تنها سه نفر نیرو وجود دارد.خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): "فیروزآباد از محروم‌ترین بخش‌های کشور است"، نوشته‌شده در ۲۷ دی ۱۴۰۱؛ بازدید در ۲۷ دی ۱۴۰۱.
طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ در این شهر ۴۵۷ نفر در ۱۱۴ خانواده سکونت دارند. مردم این شهر شیعه مذهب و کُردزبان و از ایل زنگنه و لک هستند.
این شهر با فاصله ۴۰ کیلومتری به شهر ماهیدشت و از سمت جنوب به دهستان جلالوند و عثمانوند و از طریق راه‌های کوهستانی آن به منطقه هلیلان ایلام وصل می‌شود. بخش‌های از این منطقه ای که هلشی مرکز آن است به استان لرستان و بخش‌هایی نیز به استان ایلام متصل است. رودخانهٔ مرگ در فصل‌های پرباران در آن جاری می‌شود و رودخانه سیمره در ضلع شرقی آن جاری است.
پلی‌بوی ، نام یک مجله آمریکایی است. مجله پلی‌بوی که به صورت ماهیانه در ده‌ها کشور جهان و به زبان‌های گوناگون منتشر می‌شود، شامل مقالات سیاسی، اجتماعی و ورزشی، مصاحبه با شخصیت‌های مهم جامعه، مقالات مرتبط با مُد، عکس‌های مانکن‌های زن و برخی افراد مشهور به صورت عریان و هم‌چنین مقالاتی در مورد مسائل جنسی با موضوعیت آمیزش جنسی است که از سال ۱۹۵۳ میلادی (۱۳۳۲ خورشیدی) توسط هیو هفنر و همکاران در آمریکا برای نخستین‌بار انتشار یافت و تاکنون نیز ادامه دارد. شرکت پلی‌بوی نقش مهمی در انقلاب جنسی داشت و بعدها زیر چتر شرکت پلی‌بوی انترپرایز با گسترش حیطه خود از مجله به تمامی فرم‌های رسانه‌ای، از جمله شبکه رادیویی، تلویزیونی و اینترنت نفوذ گسترده‌ای یافت و به یک امپراتوری رسانه‌ای در زمینه مربوط به مسایل جنسی تبدیل شد.
مجله پلی‌بوی همچنین در هر شماره خود داستان‌های کوتاهی از نویسندگان برجسته جهان از جمله آرتور سی. کلارک، ایان فلمینگ، ولادیمیر ناباکوف و مارگارت اتوود را منتشر می‌کند. همچنین عکس‌های زنان برهنه که به همراه مقالات گوناگون در مجله پلی‌بوی به چاپ می‌رسد را می‌توان در رده "عکس‌های سافت" جای داد که برخلاف "عکس‌های هارد" شامل عکس‌هایی که دارای تماس و آمیزش جنسی باشند نیست و تنها شامل عکس اندام برهنه زنان مدل خود می‌شود.
شرکت پلی‌بوی انترپرایز که ناشر مجله پلی‌بوی است، در مجله از استفاده از تصاویری که حاوی آمیزش جنسی باشد، خودداری می‌کند و تنها به نشان دادن تصاویر برهنه زنان بالای سن قانونی اکتفا می‌کند. با این وجود در دیگر رسانه‌های خود از جمله در تلویزیون پلی‌بوی، به تولید فیلم‌هایی ویژه بزرگسالان می‌پردازد که آمیزش جنسی را نیز نشان می‌دهند.