moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
در پیش زمینهٔ مجموعه دائم به تلاش نیروهایی در زمین برای در اختیار گرفتن دروازهٔ ستارگان اشاره می‌شود. به‌طور خاص تعدادی عوامل خودسر در ان‌آی‌دی که در نهایت تشکیل سندیکایی به نام "ائتلاف" می‌دهند، دائم به دنبال سرقت دروازهٔ ستارگان و استفاده از فناوری بیگانه برای نیل به اهداف خودند. نیروهای سیاسی زمین معمولاً بر سر دروازهٔ ستارگان سرشاخ‌اند، خصوصاً پس از اینکه پروژه به نمایندگان سایر قدرت‌های زمین (در کنار آمریکا) معرفی می‌شود.
با پادرمیانی آسگاردها و طی وقایعی زمین در پیمان سیاره‌های محافظت‌شده گنجانده می‌شود. در قسمت آخر فصل خطر جدیدی علاوه بر گؤائولد زمین را تهدید می‌کند و آن همانا تکثیرشوندگان است. تکثیرشوندگان پیشتر خطری برای کهکشان راه شیری نبوده‌اند لیکن آسگاردها در کهکشان خود با آن‌ها دست به گریبان بوده‌اند.
در قسمت ابتدایی این فصل تهدید تکثیرشوندگان علیه زمین خنثی می‌شود. به‌طور کلی در فصل چهار تمرکز بر گؤائولدان کم شده و دامنهٔ موضوعی تفرق بیشتری می‌یابد و داستان بسیاری از قسمت‌ها تنها بر خود استوار است. فصل چهار با نبردی بزرگ با ارباب سامانه آپافیس به پایان می‌رسد.
پس از نابودی آپافیس در فصل پنج، یک ارباب گؤائولد سامانهٔ دیگر به نام انوبیس به عنوان شخصیت منفی جایگزین او می‌شود. انوبیس پلیدتر و بدذات‌تر از آپافیس شناخته می‌شود و دانش بسیاری راجع به باستانیان و فناوری ایشان داراست. در این فصل مفهوم عروج به‌طور کامل معرفی می‌شود و توضیح داده می‌شود که باستانیان با عروج به یک سطح بالاترِ وجود از خطر انقراض رستند. انوبیس نیز کوشید چنین کند تا از دانش و قدرت بیکران آن سطح بهره گیرد ولی هبوط داده شد و در حالت خطرناک نیم‌عروج‌یافته معلق ماند. انوبیس با استفاده از فناوری باستانی و دزدیدن فناوری آسگارد قدرت زیادی کسب می‌کند.
در حوالی پایان فصل ۵، دنیل جکسن می‌میرد، لیکن با کمک اُما دِسالا عروج می‌کند. در فصل شش جوناس کؤین جای پیشین دنیل را می‌گیرد چرا که الان جکسن درگیر امور کیهانی در سطح وجودی بالاتری‌است. دنیل گاه بر دوستانش پدیدار می‌شود تا به ایشان یاری رساند لیکن فقط به چشم خود آنان دیده می‌شود و از این رو ایشان اغلب گمان می‌دارند که گرفتار اوهام شده‌اند. تا اینکه در قسمت پایانی فصل شش انوبیس تهدید به نابودی ابیدس می‌کند، سیاره‌ای جز زمین که نزد دنیل بس عزیز است و از این رو دنیل عهد می‌کند که انوبیس را بازدارد.
با این حال دنیل سرانجام موفق به بازداشتن انوبیس از نابودکردن ابیدس نمی‌شود چرا که سایر عروج‌کردگان قانونی علیه دخالت در امور موجودات پست‌تر می‌دارند. سرپیچی دنیل از قانون منجر به هبوط وی به سطح وجودی انسان‌ها به دست باستانیان می‌گردد و در نتیجه دنیل بار دیگر به اس‌جی-۱ ملحق می‌شود. مدتی کوتاه پس از بازگشت دنیل، جوناس کؤین دیگربار به سیارهٔ خود پذیرفته می‌شود و فرماندهی دروازهٔ ستارگان را ترک می‌کند. در طول فصل هفت انوبیس با تار و مار کردن سایر اربابان سامانه پایه‌های قدرت خود را محکم می‌کند و در همین حین دنیل و فرماندهی دروازهٔ ستارگان به دنبال شهر مفقود باستانیان‌اند. در آنجا فناوری قدرتمندی یافت خواهد شد که به کمک آن انوبیس را شکست می‌توان داد. در قسمت پایانی فصل هفت یک پاسگاه باستانی در جنوبگان ردیابی می‌شود و جک انیل موفق به استفاده از جنگ‌افزار موجود در آنجا می‌شود و با آن تمام ناوگان انوبیس را نابود می‌کند.
در فصل هشت، ارباب سامانه، بعل، بخش زیادی از نیروهای انوبیس را خلف می‌برد، لیکن کاشف به عمل می‌آید که انوبیس به خاطر وضعیت خاص نیم‌عروج‌یافته‌اش نمرده‌است. او سرانجام بازمی‌گردد و حتی بر بعل فرمان می‌راند. در کنار این ماجرا، تکثیرشوندگان می‌گریزنند و فتح کهکشان آغاز می‌کنند و حتی اربابان سامانه هم در امان نمی‌مانند. یک تکثیرشوندهٔ انسان‌دیس («کارترشونده») به شکل سامانتا کارتر ساخته می‌شود و توانمندترین نیروی کهکشان می‌شود.
در اواخر فصل هشت، انوبیس به دنبال آن است که زندگانی را به‌طور کامل در کهکشان نابود کند و از نو آن را به کام خود بسازد. وی مترصد است که این مهم را از طریق ابرسلاح داکارا به انجام رساند. لیکن اس‌جی-۱ پیش از وی خود را به سلاح می‌رساند و آن را به گونه‌ای تنظیم می‌کند که تنها تکثیرشوندگانِ کهکشان را نابود کند. ایشان موفق به نابودی تکثیرشوندگان می‌گردند ولی پیش از آن دنیل به دست کارترشونده کشته می‌شود. لیکن وی خود را بار دیگر در سطح وجودی عروج‌یافته می‌یابد (این بار هم اُما کمکش کرده‌است). در این سطح است که سر انجام انوبیس از انجام نقشه‌اش بازمی‌ماند و به دست اُما باز ایستانیده می‌شود. سپس دنیل جکسن بار دیگر هبوط داده می‌شود و به فرماندهی دروازهٔ ستارگان در می‌رسد. بعل پس از موفقیت کامل طغیان جفا ناگزیر از هزیمت می‌شود، چرا که اربابان سامانه در نبرد با تکثیرشوندگان سخت ضعیف شده بودند و اکنون که تکثیرشوندگان نیست شده‌اند جفاها بخش زیادی از نیروی ازدست‌رفتهٔ خویش را به دست آورده‌اند.
در فصل نه جک انیل فرماندهی دروازهٔ ستارگان و اس‌جی-۱ را ترک می‌گوید. مسئولیت اس‌جی-۱ به‌طور خاص به کامرون میچل (بن براودر) داده می‌شود و مسئولیت فرماندهی دروازهٔ ستارگان به هنک لندری. کاشف به عمل می‌آید که بعل به زمین هزیمت کرده‌است و مشغول بازسازی قدرتش از آنجاست و در همین حین بسیاری از گؤائولدان به «ائتلاف» نفوذ کره‌اند و آن را آلوده ساخته‌اند.
دنیل جکسن و والا مل دوران با بازدید از یک کهکشان دوردست، توجه موجودات عروج‌یافته لیکن پلید آن کهشکشان را، اورایها را، به راه شیری جلب می‌کنند. اوری‌ها از طریق فرمان‌بر مردمانی که تکامل و پیشرفت می‌دهند در امور جهان مردمان دخالت می‌کنند. به این مردمان تکامل‌داده‌دشده پیشاهنگ می‌گویند. ایشان پیرو و حامی دینی‌اند که در آن اورای‌ها پرستیده می‌شوند. نام این دین "فرگان" (به زبان اصلی "اوریجین") است. به پیروان این دین به دروغ وعدهٔ عروج داده می‌شود و این پیروان نادانسته قدرت اورای‌ها را که تهاجم به راه‌شیری با هدف تحمیل فرگان به مردمان و در نهایت ریشه‌کنی باستانیان آغاز می‌کنند، تقویت می‌کنند.
چون اس‌جی-۱ درمی‌یابد که مرلین یکی باستانی عروج‌یافته و بنیان‌گذار افسانه‌های آرتوری، سرگرم تحقیق برای ساخت سلاحی برای سلب نیرو از عروج‌کردگان می‌بوده بود، عزم سیاره‌ای که گفته می‌شد که سلاح را آنجا وانهاده است می‌کند. در آنجا دیهی می‌یابند با شمشیری در سنگی. در آن دیه ایشان در می‌یابند که این «سلاح» که همان است که منجر به افسانهٔ «جام مقدس» شده‌است دیری‌است که مفقود است. در همین حین اورایها موفق به بازکردن ابردروازه‌ای به راه شیری می‌شوند و ناوگانی از سفینگان اورای را برای جهاد گسیل می‌دارند. این ناوگان به راحتی کشتی‌هایی را که در آن سوی دروازه برای دفاع از راه شیری آماده بودند تار و مار می‌کند.
در فصل ده والا پس از اینکه معلوم می‌شود دخترش آدریا خیلی سریع سنش به دست اورایها زیاد شده‌است و به رهبری نیروهای ایشان در راه شیری برگماشته‌شده‌است به اس‌جی-۱ ملحق می‌شود. همچنان که اورایها تهاجمات خود را پی می‌گیرند اس‌جی-۱ نیز به جستن سلاح ضد-عروج‌کردگان مرلین سنگرال (جام مقدس) ادامه می‌دهند. ایشان با بعل و تاگ‌هایش هم که اندر پی این سلاح از بهر مقاصد خویش‌اند به رقابت می‌افتند.
به دنبال بازدید از آتلانیس نام دو سیاره که ممکن است سلاح را بدارند به دنیل گفته می‌شود. این اطلاعات از طریق یکی باستانی عروج‌یافته که در تاریخ به مورگان لا فی معروف است به وی داده می‌شود؛ ولی پیش از اینکه بتواند به دنیل کمک بیشتری کند باستانیانش باز پس می‌گیرند احتمالاً به عنوان مجازات به خاطر دخالت در امور مردمان.
سرانجام اس‌جی-۱ سیارهٔ موعود را می‌یابند. آدریا اندر پی ایشان می‌افتد. پس از گذشتن از چند خوان مرلینِ یخ‌زده را می‌یابند. خودآگاه مرلین به کالبد دنیل جکسن اندر می‌شود و وی شروع به ساخت سانگرال می‌کند. پیش از پایان ساخت سلاح آدریا در می‌رسد. دنیل به کمک نیروها و توانایی‌های جدیدی که یافته‌است مدتی وی را بازمی‌دارد تا اس‌جی-۱ بگریزد ولی خود سرانجام مغلوب و اسیر می‌شود. در اسارت با تدبیر و درایت اعتماد آدریا را به دست می‌آورد و آدریا وی را پیشاهنگ می‌کند. دنیل در هیئت جدید کار ساخت سلاح را پیش می‌برد و تدبیری می‌اندیشد که باز به دست اس‌جی-۱ افتد. چون در زی پیشاهنگ به دست ایشان می‌افتد کس از دیگر اعضای اس‌جی-۱ سخنش را باور نمی‌کند. بالاخره دنیل ایشان را قانع می‌کند و در نهایت سلاح از طریق ابردروازه به کهکشان اورای‌ها فرستاده می‌شود و پس از آن کسی نمی‌داند که ایشان نابود شده‌اند یا خیر. دنیل نیز به هیئت پیشین خویش بازمی‌گردد و مرلین هم عمرش می‌رسد. با این حال هنوز جهادگران پیرو فرگان در کهکشان راه شیری حضور دارند. چندی بعد آدریا که به دست بعل اسیر می‌شود مرگ اورای‌ها را انکار می‌کند. همزی بعل به آدریا اندر می‌شود و بعل در در کالبد آدریا به دست اس‌جی-۱ افتد و این بار بعل نابودی اورای‌ها را تأیید می‌کند. از تکراع‌ها برای خروج بعل کمک خواسته می‌شود بعل پیش از خارج شدن زهری مهلک در بدن آدریا رها می‌کند. از تکراع‌ها و اس‌جی-۱ کاری بیشتری بر نمی‌آید جز اینکه مرگ ناگزیر لیکن دردآور آدریا را با تزریق بیشتر زهر تسهیل کنند. لیکن آدریا از اغما برمی‌خیزد و پس از ایجاد مشکلاتی برای اعضا عروج می‌کند. در قسمت پایانی فصل اسگاردها میراث خود را به اس‌جی-۱ داده و پیش از آنکه توسط بیماری ژنتیکی مهلکی که به جان نژادشان افتاده‌است نابود شوند دست به خودکشی دست‌جمعی می‌زنند. فصل بی پایان یافتن داستان اورای‌ها به سر می‌آید و با پایان آن مجموعهٔ تلویزیونی هم پایان می‌پذیرد لیکن قرار است باقی ماجرا به صورت فیلم وارد بازار شود.
Wikipedia contributors, "Stargate SG-1,» Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Stargate_SG-1&oldid=86807600 (accessed November 10, 2006).
عاشیق، عاشق یا آشیق (به به ترکی آذربایجانی: Aşıq، به ترکی استانبولی: Âşık) عارف و نغمه‌سرای سیاری است که ساز می‌نوازد و آواز می‌خواند. پیش از جا افتادن لغت «عاشیق» این صنف با کلمه ترکی اوزان شناخته می‌شد.Studies on the Soviet Union - 1971, Volume 11 - Page 71 عاشیق‌ها اغلب در بداهه خوانی مهارت دارند و شعر و آهنگ تصنیف‌های خودشان را هم گاهی خود می‌سازند.محمدرضا درویشی، دائرةالمعارف سازهای ایرانی، صفحهٔ ‍۲۳۰، مؤسسهٔ فرهنگی هنری ماهور، تهران، ۱۳۸۰ نظائر عاشق‌های آذربایجان در میان دیگر ترک‌زبانان، با نام‌های عاشوق، بامسی، باکسی، بخشی و … مشهور بوده‌اند و برخی اقوام و ملل غیر ترک نیز عاشق را با همین مشخصات و گاه با همین نام و گاه با نام‌های دیگر دارند. بخشیها و بخشوهای جنوب ایران و دیگر مناطق و نواحی ایران از آن جمله‌اند. در طول تاریخ اقوام ترک، فرمان‌روایان همواره در سفرهای جنگی اوزان‌ها را به همراه می‌بردند تا با بیان اشعار حماسی لشکریان را تشجیع کنند.Mehmed Fuad Koprulu, Early Mystics in Turkish Literature, 2006, Taylor & Francis, p.258
سنت عاشقی در فرهنگ ترکی آناتولی، آذربایجان و ایران در عقاید شمنی ترکان باستانی ریشه دارد.http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/paksoy-6/cae05.html"ashik,shaman" - "DASTAN GENRE IN CENTRAL ASIA; European University Institute, Florence, Italy " (retrieved 10 August 2006). عاشق‌های قدیم با لغاتی مانند بخشی، دده (روحانی) و اوزان نامیده شده‌اند. انتقال شفاهی فرهنگ، ترویج ارزش‌ها و سنن فرهنگی از جمله وظایف این صنف بود. بر اساس حماسه نامه دده قورقود ریشه عاشق‌ها حد اقل به قرن هفتم میلادی می‌رسد. کتاب دده قورقود شامل ۱۲ داستان راجع به دوران مهاجرت اوغوزها، قبیله‌ای صحرا گرد از ترکان، از آسیای میانه به ترکیه و آذربایجان است.G. Lewis (translator), The Book of Dede Korkut, Penguin Classics(1988) موسیقی عاشیقی به تدریج در طی این مهاجرت بزرگ و چالش‌های منتجه با ساکنین اصلی مناطق تکامل یافت. یکی از مؤلفه‌های این تکامل پذیرش ارادی اسلام توسط ترک‌ها بود. دراویش ترک، در تلاش برای گسترش دین بین همزبانان کوچ‌نشین خود، زبان توده‌ها و موسیقی توده‌ای را مؤثر یافتند. بدین‌ترتیب، موسیقی عاشیقی پا به پای ادبیات عرفانی رشد کرده و صیقل یافت. آغاز این همزیستی به زمان خواجه احمد یساوی می‌رسد.
برجسته‌ترین حادثه در تاریخ موسیقی عاشقیٔ بر تخت نشستن شاه اسماعیل صفوی (۱۴۸۷–۱۵۲۴) بود. شاه اسماعیل پادشاهی شاعر بود، که با تخلص ختایی یک دیوان مثنوی در وصف علی بن ابی‌طالب سروده بود. این پادشاه خود را یک عاشیق به حساب می‌آورد،Ekmeleddin İhsanoğlu (Editor), Culture and Learning in Islam, 2003, p. 282 و چنان به این هنر وابسته بود که در شعری همراه داشتن ساز را جز ارکان اربعه انسانیت شمرده‌است:
بنا بر نظر فوأد کپرولو در زمان شاه اسماعیل لغت عاشیق جایگزین اوزان شد. در واقع می‌توان گفت که در آذربایجان فرهنگ عاشیقی، در فرم کنونی، یادگار شاه اسماعیل صفوی است.خبرگزاری آفتاب. محمدرضا درویشی: زبان عاشیق‌ها برای مردم بیگانه شده‌است.
با زوال سلسله صفوی فرهنگ ترکی در میان طبقه حاکمه ایران کمرنگ‌تر شّد. در عوض، هنر عاشقی در فرم داستان‌های منظوم عامیانه در متن جامعه به بقای خود ادامه داد. در دوران سلسله پهلوی فرهنگ آذربایجان دچار رکود شد. با این‌حال، علی‌رغم ممنوعیت ضمنی نوشتن به زبان ترکی، موسیقی عاشقی تحمل می‌شد. عاشیق‌ها در قهوه‌خانه‌های تبریز و ارومیه و شهرهای دیگر برنامه اجرا می‌کردند. در تبریز ساز عاشیق با بالابانKipp, N. (2012). Organological geopolitics and the Balaban of Azerbaijan: comparative musical dialogues concerning a double-reed aerophone of the post-Soviet Caucasus (Doctoral dissertation, University of Illinois at Urbana-Champaign). و قاوال همراهی می‌شد ولی در ارومیه اجرای تکساز رایج بود. در دوره ده ساله بعد از انقلاب اسلامی موسیقی عاشقی، همانند دیگر موسیقیها، تا حدی ممنوع شّد. در سال‌های میانی دهه شصت، عاشیق رسول قربانی، که به سختی با پارچه فروشی زندگی می‌کرد، خواندن آوازهایی با مضامین مذهبی و انقلابی را آغاز کرد. دولت ایران بزودی به اهمیت تبلیغی این ژانر موسیقی پی برده و موسیقی عاشقی را ترویج کرد. در حال حاضر موسیقی عاشقی در اوج شکوفایی است.
بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی جمهوری‌های تازه استقلال یافته در قفقاز و آسیای میانه بخشی از هویت فرهنگی خود را در سنت عاشقی جستجو کردند؛ اتفاقی که موقعیت اجتماعی عاشق‌ها را بالا برد. در نتیجه موسیقی عاشقی، با تجربه کردن نوع آوریها، با اجراهای حرفه‌ای مناسب برای محیطهای شهری سازگار شد. برای نمونه، در مسابقه آواز یوروویژن ۲۰۱۲، در بخشی از اجرای تیم جمهوری آذربایجان آلات عاشیقی نواخته شدند. بعلاوه، در نتیجه تلاش‌های دولت جمهوری آذربایجان، سپتامبر ۲۰۰۹، هنر عاشقی آذربایجان در لیست معارف فرهنگی یونسکو قرار گرفت.http://www.today.az/news/politics/56083.html
استادی در هنر عاشیقی مستلزم توانایی هم‌زمان در سخن (شامل شاعری و به یاد داشتن داستان‌های عاشیقی) و نواختن ساز است. بر این اساس است که عاشیق‌ها در توصیف هنر خویش جفت لغات ساز و سوز (söz) را با هم بکار می‌برند. صمد ورغون، سراینده معروف آوازهای عاشیقی، در این باره می‌گوید،A. Oldfield Senarslan, Women Aşiqs of Azerbaijan: Tradition and Transformation, 2008, ProQuest LLC. , p. 44
عاشیق‌ها در اجرای موسیقی خود از ۳ آلت موسیقی (ساز، بالابان و قاوال) بهره می‌جویند.
ساز عاشیقی، که عموماً با تک لغت ساز شناخته می‌شود، با قوپوز و چگور هم‌خانواده است و از جهات زیادی به باغلاما شباهت دارد. ساز کاسه‌ای حجیم و نیمه گلابی، از چوب درخت توت، و دسته‌ای از چوب درخت گردو یا زردآلو است که روی آن سیم و پرده‌ها را برای نواختن آهنگ‌های گوناگون نهاده‌اند. ساز عاشیقی با مضراب نواخته می‌شود. روی بسیاری از سازهای عاشیقی تزییناتی از جنس صدف، استخوان یا پلاستیک‌های رنگی دیده می‌شود. ساز دارای ۲۰ پرده می‌باشد و از ۹ سیم تشکیل می‌گردد. در این آلت موسیقی هفت پرده اصلی و پنج نیم پرده وجود دارد. اولین پرده سیم اول ساز بر اساس اوکتاو «do» تنظیم می‌شود. پرده‌های این ساز بر اساس اوکتاو، به قرار زیر است:
بالابان سازهای بادی با طول ۲۸۰ الی ۳۲۰ میلی‌متر است. این ساز ۹ سوراخ – یک سوراخ در قسمت زیرین ساز و هشت سوراخ در قسمت بالای ساز – دارد. وسعت صدای ساز از «sol» اوکتاو تا «do» اوکتاو دوم است. قاوال که از سازهای ضربی است از کشیدن پوست ماهی/ بز/ تلق بر روی دایره چوبی تشکیل می‌شود.
سه روش مختلف دستانبندی در ساز عاشیقی وجود دارد که اختالفشان در تعداد دستانهاست. در قدیم این ساز ۹ دستان داشت و امروزه حدود ۱۶ دستان دارد و تکنوازان از سازهایی با ۱۹ تا ۲۲ دستان استفاده می‌کنند.
شایع‌ترین قالب‌های شعری عاشیق‌ها عبارتند از گرایلی، قوشما و تجنیس.
گرایلی از سه تا پنج بند تشکیل شده‌است. هر بند چهار مصراع دارد، و هر مصراع دارای هشت هجا است. سه مصراع هر بند با هم و مصراع آخر تمام بندها با همدیگر هم قافیه‌اند (... abcb, dddb, eeeb). در بند آخر، که مهربند نام دارد، سراینده تخلص خود را عنوان می‌کند. موضوع اشعار سروده شده در قالب گرایلی وصف زیبایها، طبیعت، و عشق است. نمونه:
قوشما از سه، پنج، یا هفت بند تشکیل شده‌است. هر بند چهار مصراع دارد، و هر مصراع دارای یازده هجا است. سه مصراع هر بند با هم و مصراع آخر تمام بندها با همدیگر هم قافیه‌اند (... abcb, dddb, eeeb). در بند آخر، که مهربند نام دارد، سراینده تخلص خود را عنوان می‌کند. قوشما، بسته به محتوی کلامی، انواع مختلف دارد که معروفترین آن‌ها عبارتند از، استادنامه، وجودنامه، گزللمه (Gözəlləmə)، و قفل بند (Qıfılbənd). نمونه:
تجنیس تجنیس بر مبنای هم قافیه کردن کلمات جناس (لفظاً یکی و معناً مختلف) بنا شده‌است. تجنیس سه نوع است: دداق دیمز (Dodaqdəyməz)، ایاقلی (Ayaqlı)، و جیغالی (Cığalı). نمونه:
بایاتی از انواع سروده‌های عاشیقی است که رواجش در بین عامه مردم، بیش از سایر انواع ادبی است. هر بایاتی چهار مصراع دارد وهر مصراع از ۷ هجا تشکیل می‌شود. مصراع‌های اول، دوم و چهارم هم قافیه بوده و مصراع سوم آن آزاد است. دو مصراع نخست تمهیدی برای گفتن جان کلام در مصراع‌های سوم و چهارم به کار گرفته شود. بایاتی شباهت بسیاری با دوبیتی دارد. بایاتی برگرفته از نام قومی قدیمی از اقوام» اوغوز «(ترک) یعنی» بایات «(بیات) بوده‌است. بایاتی‌های ساری عاشیق معروف هستند.
مشاعره در زبان ترکی دئیشمه (deyişmə) نامیده می‌شود، و در عمل نوعی مبارزه و دیالوگ دو آشیق به صورت پرسش و پاسخ است. به این نوع مبارزه در برخی نواحی ایران همچون ساوه و همدان، "آچوب باغلَمه" (açub bağleme) گفته می‌شود. در گذشته رسم بر این بود که در پایان این مبارزه عاشیق مغلوب سازش را به رقیبش تسلیم می‌کرد.نمایش و موسیقی در ایران، تحقیق و تألیف جهانگیر نصری اشرفی، تهران: انتشارات اَروَن، ۱۳۸۳ نوع ساده‌تر و رایجتر دئیشمه مشاعره حروفی یا سوزلر دیشمه سی می‌باشد این نوع از مشاعره همانند مشاعره فارسی انجام می‌شود با این تفاوت که با ابیات ترکی انجام می‌شود نوع دیگری از دیشمه سچمه دیشمه (مشاعره گزینشی) نامیده می‌شود آشیق اول بیتی را خوانده و یک کلمه از بیت را مشخص می‌کند و خطاب به آشیق دوم می‌گوید سن دنه … دن یعنی تو بگو از کلمه … و آشئق دوم باید بیت را کامل کند. نوع سخت‌تر مشاعره یاریم یرپاق نامیده می‌شود و در آن آشیق مصرعی (یارپاق) از یک شعر را گفته و آشیق دوم باید مصرع (یارپاق) دوم همان شعر را همراه با ساز زدن بگوید. در تیر ماه ۱۳۹۰ شهرداری تبریز نخستین جشنواره عاشیقلار دئیشمه سی را برگزار کرده و به نفرات برتر جایزه‌ای به نام جایزه عاشیق عباس توفارقانلی را تقدیم نمود.
در اینجا، به عنوان مثال، یک نمونه از مشاعره خسته قاسم و لزگی احمد را می‌آوریم.
خسته قاسم:
لزگی احمد:
موسیقی عاشقی در طی تکامل خود اصولی را تدوین کرده که انتظار می‌رود توسط عاشق‌ها رعایت شود. این اصول در یکی از ساخته‌های عاشق علعسگر خلاصه شده‌است.
در فرهنگ کهن ترک‌ها، قوشما به هر نوع شعری گفته می‌شد. با گذشت زمان مفهوم این کلمه به اشعاری محدود شد که عاشق‌ها در آوازهایشان استفاده می‌کنند و مهارت در سرودن قوشما یکی از ارکان حرفه عاشیقی شد. برخی از قوشماها مورد پسند عامه قرار گرفته و به نسل‌های بعدی منتقل می‌شوند. در نتیجه، با بررسی قوشماهایی که تا عصر ما حفظ شده‌اند می‌توان امیال غالب توده‌ها را در اعصار گذشته مشخص کرد.H. A. R. Gibb (Edit), The Encyclopaedia of Islam,Vol. V, (1954) بدین‌ترتیب، عاشیق‌ها را می‌توان زبان گویای توده‌های مردم به حساب آورد. این مفهوم را علیرضانابدل (اوختای) در شعری جاودانه ساخته‌است.
شاید در تلاش برای آرامبخشی ناملایمت‌های اجتماعی، عنصر رئالیسم با تأکید بر عشق زمینی در آثار متاخر برجسته تر است. مثالی از عاشق مشهور قرن بیستم، عاشیق حسین جوان (با ترجمه شهربانو قایاقیزی):
ایلهان باشگوز (İlhan Başgöz) کسی بود که داستان عاشیقی را تحت عنوان حکایه (Hikaye) در زبان انگلیسی جا انداخت.Baṣgöz, I. (1967). Dream Motif in Turkish Folk Stories and Shamanistic Initiation. Asian Folklore Studies, 26(1), 1-18. بر مبنای نوشته او، علی‌رغم آنکه حکایه عمدتاً منثور است ولی تعدد قطعات شعری در میانه متن ویژگی اساسی این سبک ادبی عامیانه می‌باشد. تعداد این قطعات ممکن است در برخی حکایت از صد تا فراتر برود.Basgoz, I. (1970). Turkish Hikaye-Telling Tradition in Azerbaijan, Iran. Journal of American Folklore, 83(330), 394. از آنجا که هنر عاشقی در اساس شفاهی است، تعداد داستان‌های عاشیقی باید از تعداد عاشق‌ها بیشتر باشد. با این‌حال، بعضی از داستان‌ها در طی زمان بر جسته تر شده و به صورت مکتوب درآمده‌اند. موضوع اصلی داستان‌های عاشیقی عشق زمینی، جنگ‌های حماسی، یا ترکیبی از هر دو تاست. در روایت داستان‌های عاشیقی، علی‌رغم محیط اسلامی وقایع، قهرمانان زن ساز بدست گرفته و در نظر عمومی آواز می‌خوانند.
در ایران، قهوه‌خانه‌هایی که به اجرای داستان عاشیقی اختصاص داشته باشند به بنام قهوه‌خانه عاشیقلار شناخته می‌شوند. معروفترین این نوع مکان‌ها قهوه‌خانه حسین تیرانداز در مقابل باغ گلستان تبریز بود. فعالین چپ در دهه پنجاه پای عاشیق عبدالعلی نوری و عاشیق حسن اسکندری را به این قهوه‌خانه باز کرده و آنجا را به محفل روشنفکری تبریز تبدیل کردند. قهوه‌خانه که سابقاً اغلب محل مراجعهٔ روستاییان بود به تدریج پر از دانشجویان و جوانان می‌شد. حتی برخی از مسافرینی که به تبریز می‌آمدند سراغقهوه‌خانه عاشیقلار را می‌گرفتند. قهوه‌خانه همیشه مملو از جمعیت بود. عاشیق‌ها یکی پس از دیگری ساز بدست می‌گرفتند و در میان جمعیت جوان حاضر در قهوه‌خانه می‌گشتند و آوازهای مورد تقاضای آنان را می‌خواندند.
در زیر برخی از داستان‌های عاشیقی معروف لیست شده‌اند:
عاشیق مسیح الله رضایی
زاده 1946 و وفات اوت 2016 (چهارم مرداد 1395 -هفتاد سال) از مشهورترین عاشیق¬های منطقه قزوین، شمال همدان و ساوه بود. اشعار و نواهای وی در بین عشایر و ایلات این منطقه از شهرت بسیار زیادی برخوردار است ایشان در۲۲ کیلومتری آوج در روستای پرسبانج ( پرسبانا ) در بخش خرقان شرقی بدنیا آمده و رشد واعتلا یافته اند. نام پدرایشان کربلایی ولی ونام مادرش صاحب سلطان بود که هردو دراین روستا مرحوم و مدفون هستند. برادران ایشان در محله عباس آباد شهریاردراستان تهران زندگی می‌کنند. اوج آوازه و شهرت ایشان قبل از انقلاب ایران بوده و یکی از پرآوازه ترین آشیق های ترکی است که در بین عشایر بویژه شاهسونهای ساوه و قم واذری زبان¬ها شهرت خاص دارد . او درزندگی شخصی خود نیز عاشق بود و ازدواج با همسرش نیز همچون داستان های افسانه ای اش سرشار از عشق و سرگشتگی بوده که بعد از فراز و نشیب هایش به مقصود رسید (البته به قول خودش شاید همسرش عاشق اوبوده ) . نوارهای کاست اودراستریو خیام قم تکثیر ودربین دوستداران وی به سرعت منشر می گردید . آرم مخصوص کبوتر (گئوگرچین ) لوگوی معرف نوارهای اوبود . داستان کوراوغلی - اصلی وکرم - بش بش - و... شنوندگانش را پای رادیو ضبط ها میخکوب می کرد وعده ای را به وجد می آورد . عده ای نیز آن قدر غرق در شخصیت ها ومحتوای داستان های او می شدند که شاهد اشک ریختنشان بوده‌ام .حضور عاشق مسیح اله رضایی در مجالس جشن وعروسی هرآذری زبان افتخاری بود که نصیبشان می شد . در دهه شصت گوشه ه ای از نوارها خود را به تقدیر از رزمندگان و دلاوری‌های آنان مزین کرد و با همراهی با تحولات انقلاب توانست درحد محدود به فعالیت های هنری خود ادامه دهد . درسال های اخیر علی‌رغم اجراهای محدود دچار تالمات شدید ناشی از مرگ فرزند جوان خود شد که دررثای وی نیز آهنگ های جانسوزی را زمزمه نمود . این آشیق چهره ماندگارهنری روستای پرسبانج بیش از نیم قرن ازعمر خودرا صرف اعتلای فرهنگ باستانی آشیق خوانی آذری ها نمود.
هوای تازه عنوان مجموعه شعری است از احمد شاملو شاعر معاصر ایرانی. از مهم‌ترین اشعار این دفتر می‌توان به شعرهای "پریا" (شعر فولکلور)، "زخم قلب آبایی"، "مرگ نازلی"، "مرغ باران"، "سرگذشت"، "مه"، "بودن"، و "نمی‌رقصانمت چون دود..." اشاره کرد.
آیدا در آینه عنوان مجموعه شعری است از احمد شاملو شاعر معاصر ایرانی و اولین مجموعه شعر پس از حضور آیدا در زندگی شاملو. از مهم‌ترین شعرهای این کتاب می‌توان به "آیدا در آینه"، "سخنی نیست"، "سرود برای سپاس و پرستش"، "شبانه (میان خورشیدهای همیشه…)"، "آغاز"، "تکرار"، "وصل"، "پایتخت عطش"، "من مرگ را" اشاره کرد.
آیدا، درخت و خنجر و خاطره عنوان مجموعه شعری است از احمد شاملو شاعر معاصر ایرانی که بین سال‌های ۴۳ تا ۴۴ خورشیدی منتشر شد. از مهم‌ترین شعرهای این کتاب می‌توان به چهار شبانه "دوستش می‌دارم…"، "دریغا دره سرسبز…"، "من مرگ را دیده‌ام…"، "رود قصیده بامدادی…"، "با گیاه بیابان…"، و نیز "از قفس"، "شکاف"، "غزلی در نتوانستن"، و "از مرگ من سخن گفتم" اشاره کرد.
ققنوس در باران عنوان مجموعه شعری است از احمد شاملو شاعر معاصر ایرانی. از مهم‌ترین شعرهای این کتاب می‌توان به "سفر"، "شبانه"، "چلچلی"، و "مرگ ناصری" اشاره کرد.
مرثیه‌های خاک عنوان مجموعه شعری است از احمد شاملو شاعر معاصر ایرانی. از مهم‌ترین شعرهای این کتاب می‌توان به "مرثیه"، "هملت"، و "تمثیل" اشاره کرد.
شکفتن در مه عنوان مجموعه شعری است از احمد شاملو شاعر معاصر ایرانی. از مهم‌ترین شعرهای این کتاب می‌توان به "که زندان مرا بارو مباد"، "صبوحی"، و "سرود برای مرد روشن..." اشاره کرد.
ابراهیم در آتش عنوان مجموعه شعری است از احمد شاملو شاعر معاصر ایرانی. از مهم‌ترین شعرهای این کتاب می‌توان به "در میدان"، "شبانه (مرا تو...)"، "تعویذ"، "بر سرمای درون"، "شبانه (اگر که بیهده زیباست شب...)"، "از این گونه مردن"، "محاق"، "درآمیختن" و "میلاد آن که عاشقانه ..." اشاره کرد.
دشنه در دیس عنوان مجموعه شعری است از احمد شاملو شاعر معاصر ایرانی که اولین بار در سال ۱۳۴۴ منتشر شده است.
از مهم‌ترین شعرهای این کتاب می‌توان به "گفتی که باد مرده است"، "شبانه (یله بر نازکای...)"، "فراقی"، "سمیرمی"، "شبانه (زیباترین تماشاست...)"، "از منظر"، و "ترانه آبی" اشاره کرد.
پیتر آلبرت دیوید سینگر (Peter Albert David Singer) (زاده ۶ ژوئیهٔ ۱۹۴۶) یکی از فیلسوفان معاصر استرالیا و استاد دانشگاه پرینستون در ایالات متحدهٔ آمریکا است. کتاب آزادی حیوانات او معروف‌ترین اثر اوست. او در این کتاب به نقد دامداری صنعتی و گوشت‌خواری می‌پردازد. وی‌تبار یهودی دارد. در زمینهٔ گیاه‌خواری و حمایت از حیوانات مقالاتی نوشته‌است. همچنین وی معتقد است به لحاظ اخلاقی، حمایت نکردن از کودکان فقیر در حال مرگ، با کشتن آدم‌ها تفاوت چندانی ندارد. او با همین نوع نگرش از فقیران حمایت می‌کند و راه‌حلی نیز برای از میان بردن فقر جهانی ارائه داده‌است که بر مبنای کمک افرادی است که درآمدی بیش از نیاز خود دارند. او همچنین معتقد است جلوگیری از اظهار نظر در مورد هولوکاست، نقض آزادی بیان است. سینگر زمانی که کارل پوپر هنوز زنده بود نقدی بر برخی آرای وی نوشت که در حقیقت نقد کتابی است که برایان مگی در معرفی آرای پوپر گردآوری و تألیف کرده‌است.
مارکی آلفونز فرانسوا دُ ساد (زاده: ۱۲ ژوئن ۱۷۴۰؛ درگذشته: ۲ دسامبر ۱۸۱۴ در پاریس) نویسنده و مجرم فرانسوی بود.
مارکی فرانسوا در خانواده‌ای اشرافی به دنیا آمد. در ۱۴ سالگی وارد مدرسه ارتشی شد که فرزندان خانواده‌های اشراف در آن ثبت‌نام می‌کردند. در ۱۷ سالگی در جنگ علیه پروس شرکت کرد. در سال ۱۷۶۳ درجه سروان گرفت. او با بازیگران تئاتر رابطه داشت و پدرش برای پایان دادن به این قضیه او را وادار به ازدواج کرد. ساد فرازونشیب‌های زیادی را گذراند. چندین بار به اتهام لواط به زندان رفت و دو بار از اعدام با گیوتین نجات یافت. او در حالی که ۳۰ سال از زندگی‌اش را در زندان گذرانده بود در ۲ دسامبر سال ۱۸۱۴ در سن ۷۴ سالگی درگذشت.
ساد کتاب‌های زیادی نوشت که رمان ژوستین از آثار معروف اوست. کلمه سادیسم از نام این نویسنده گرفته شده‌است. در حقیقت فلسفه ساد داشتن روابط آزاد جنسی و میل به آزار جنسی است. این دیدگاه در زمان او در فرانسه بسیار مورد انتقاد واقع شد. رمان‌های ساد پیرامون مطالبی مانند سکس و خشونت و تجاوز و مرده‌گرایی نوشته شده‌است.
امروزه از سادیسم به عنوان یک خصیصه شخصیتی یاد می‌شود. سادیسم علاوه بر میل به آزار جنسی، میل به آزار جسمی و روانی دیگران نیز تعریف می‌شود.
در مورد بیماری، اختلال یا خصیصه دانستن این ناهنجاری رفتاری نظرات موافق و مخالفی وجود دارد و همچنان مورد بحث فیلسوفان و روانشناسان است.
سخن گفتن دربارهٔ ساد نیاز به پژوهش بیشتر دارد تا این که بگوییم او زنا را بر پاک‌دامنی ترجیح می‌داد. برای رسیدن به این منظور باید به سدهٔ هجدهم برگردیم. در آن زمان بازگشت به طبیعت و گریز از قراردادهای اجتماعی گونه‌ای نحلهٔ فلسفی بود که در ژان ژاک روسو به گونه‌ای ملایم و در مارکی دو ساد به گونه‌ای افراطی نمود یافت.
ساد برای درهم شکستن مذهب به عفت و پاک‌دامنی یورش می‌آورد که تجلی آن را در کتاب فلسفه در اتاق خواب که در سال ۱۷۹۵ نوشته شد آشکارا می‌بینیم. او با عشق به ستیز برمی‌خیزد تا هرگونه وابستگی و میثاق را درهم شکسته باشد و میل جنسی را فراتر از عشق می‌داند.
فیلم قلم‌های پر (Quills) زندگینامه مارکی دوساد را به تصویر کشیده‌است.
در ایران نمایش‌نامه مارا-ساد چندین بار اجرا شده‌است. بهرام بیضایی با اقتباس از این نمایش‌نامه آرش ساد را به زبان فارسی نوشته‌است. این نمایش به کارگردانی محمد رحمانیان به اجرا درآمده‌است.
کتاب ۱۲۰ روز در سودوم توسط علی طباخیان به فارسی نیز ترجمه شده است.
همچنین رمان ژوستین تحت عنوان « ژوستین یا مصائب فضیلت » توسط علی طباخیان به فارسی نیز ترجمه شده است.
رمان ژولیت تحت عنوان « ژولیت یا مواهب فضیلت » توسط علی طباخیان به فارسی نیز ترجمه شده است.
کتاب فلسفه در اتاق خواب او نیز در سال 1401 توسط علی طباخیان به پارسی برگردانده شد.
دُنی دیدرو (۵ اکتبر ۱۷۱۳ لانگر - ۳۱ ژوئیه ۱۷۸۴ پاریس) نویسنده و فیلسوف فرانسوی عصر روشنگری است.
دنی دیدرو در ۵ اکتبر ۱۷۱۳ در لانگر فرانسه چشم به جهان گشود. پدرش در زمینه ساخت و فروش آلات برنده فعالیت داشت و در تجارت مردی موفق بود. دیدرو تحصیلات اولیه خود را نزد عالمان فرقه یسوعی طی کرد و در همین دوره بود که به مطالعه کتاب علاقه‌مند شد و در این میان آثار کلاسیکی مانند هوراس و هومر نزد او محبوبیتی خاص پیدا کرد. دیدرو در سال ۱۷۳۲ با اخذ درجه فوق لیسانس در رشته ادبیات و فلسفه از دانشگاه پاریس فارغ‌التحصیل شد و با اینکه پدرش او را به تحصیل در رشته پزشکی و حقوق توصیه می‌کرد او اکثر وقت خود را صرف مطالعه کتاب و تفریحات شبانه می‌کرد.
با توقف حمایت‌های مالی پدر، دیدرو به ناچار در دفتر کار وکیلی به نام کلمان دوریس مشغول به کار شد و با گذشت دو سال کار در دفتر وکالت را رها و در یک کتابفروشی کار خود را آغاز کرد. پس از ۱۰ سال زندگی به سبک و سیاق خود در سال ۱۷۴۳ با آن-آنتوانت دیدرو ازدواج کرد و برای تأمین مالی خانواده به ترجمه متون ادبی از زبان انگلیسی به فرانسه روی آورد.
پس از چندی زندگی مشترک آن‌ها طعم تلخی به خود گرفت که سرآغاز آن جمله‌ای بود که آنتوانت بر زبان آورد: «من کتابی را که در تعالی روح آدمی تأثیری نداشته باشد حاضر نیستم حتی لمس کنم»؛ و دیدرو در مقابل برای تغییر عقیده او تنها آثار ادبی سطح پایین را برایش می‌خواند. در خلال همین کش و قوس بود که دیدرو دل به بانوی دیگری به نام مادلن دو پوئیزیو باخت که نویسنده‌ای توانا بود و بهترین اثرش با نام "شخصیت‌ها" طی رابطه‌اش با دیدرو پدید آمد. در طول تمام این دوران او رابطه‌ای نامشروع با سوفی والاند داشت که تا پایان عمرش ادامه پیدا کرد و نامه‌های او به «سوفی» به عنوان مستندترین مدارک زندگی شخصی او به‌شمار می‌رود که حاوی اطلاعات مهمی دربارهٔ طرز تفکر شخصی و همچنین اندیشه‌های آن دوره است.
دیدرو که از اوایل دهه ۴۰ به عنوان مترجم کار خود را آغاز کرده بود در طول این دوران «دیکشنری پزشکی» رابرت جیمز و آثار متنوع دیگری را به زبان فرانسه برگرداند. در سال ۱۷۴۶ او کتابی فلسفی نگاشت که مجموعه‌ای از کلمات قصار و حکیمانه نیز به‌شمار می‌آید. تمام نسخه‌های این کتاب به واسطه عقاید ضدمسیحی آن به دست پارلمان پاریس سوزانده شد. دیدرو در سال ۱۷۴۹ در کتابی با عنوان "نامه یک کور" به طرح پرسشی دربارهٔ وجود خدا پرداخت و به همین دلیل سه ماه به زندان افتاد. در ژوئیه ۱۷۴۹ با پُر شدن قلعه باستیل او را به زندان دیگر در ونسن منتقل کردند. دیدرو در جایی می‌نویسد: «فاصله بین تعصب و بربریت گامی بیش نیست.»
«دیدرو» دوستان فیلسوف زیادی داشت که بهترین آن‌ها ژان-ژاک روسو بود که دوستی این دو در سال ۱۷۵۷ پایان یافت.
دنی دیدرو در ۳۱ ژوئیه ۱۷۸۴ از بیماری نفخ و ورم در پاریس درگذشت. او اندیشمند یکتای قرن خود بود که شهرتش در سایه نبوغ اندیشمندان معاصرش ولتر و روسو تاحدی رنگ باخت.
"آنسیکلوپدی، یا لغتنامه روشمند علوم، هنرها و صنایع" ("Encyclopédie ou dictionnaire raisonné des sciences des arts et des métiers") از آثار تأثیرگذار دیدرو است. او از اوایل سال ۱۷۴۵ تا اواخر ۱۷۷۲ به عنوان سردبیر و سرپرست گروه تدوین‌کننده دائرةالمعارف جامع مشغول به کار بود. در اوایل از همکاری ریاضی‌دان هم دوره خود ژان لو رون دالامبر نیز بهره‌مند بود که بعدها با اعلام اینکه ریاضیات از زیست‌شناسی و علوم دیگر مهم‌تر و ریشه دارتر است از گروه کناره‌گیری کرد. مقدمه‌ای که دالامبر بر این دانشنامه نوشته‌است از اسناد مهم دوره روشنگری محسوب می‌شود.
دنی دیدرو بیش از ۲۶ سال از عمر خود را صرف این اثر عظیم ۲۸ جلدی کرد و در نهایت ۱۷ جلد آن به صورت متن و ۱۱ جلد آن شامل تصاویر منتشر شد که به معرفی دستاوردهای گوناگون بشر در طول تاریخ می‌پردازد. در کنار اطلاعات مختصر و مفیدی که در این مجموعه در زمینه تمام علوم نظری آمده‌است در بخش دیگر نویسنده به مخالفت با قدرت و صلاحیت رهبری کلیساهای کاتولیک می‌پردازد.
آثار ادبی، عقیدتی و فلسفی دیدرو به واسطه اندیشه‌های متفاوتش با آنچه در آن روزگار متداول بود یا قبل از انتشار ضبط می‌شد یا سوزانده می‌شد؛ از همین رو او اشتیاقی برای انتشار آن دسته از آثارش که به بیان اندیشه‌هایش می‌پرداخت نداشت؛ تا جایی که بسیاری از نوشته‌هایش پس از مرگش پیدا و منتشر شدند. او در یکی از آثار خود به شدت از سیاست‌های استعماری و برده داری روزگار خویش انتقاد می‌کند و به همین واسطه کتابش تا ۴۰ سال در انتظار انتشار می‌ماند.
این فیلسوف بزرگ در سال ۱۷۶۵ تمام کتابخانه خود را به کاترین دوم امپراتور روسیه فروخت. کاترین بهایی سخاوتمندانه و بیش از انتظار دیدرو پرداخت و مقرر نمود کتابخانه در زمان حیات دیدرو در اختیار خود او باقی بماند و تنها پس از مرگش به سن پترزبورگ منتقل گردد. دیدرو سال ۱۷۷۳ سفری یکساله به سن پترزبورگ کرد تا شخصاً از کاترین دوم تشکر کند و در طرح اولیه دانشگاه بزرگ روسیه شرکت کند.
برای دیدن لیست کامل آثار به فهرست کامل آثار به زبان فرانسه رجوع کنید.
http://www.siasatrooz.ir/CNewsRDetail.aspx?QSCNDId=57248&QSDNId=777-دنی دیدرو، فیلسوف یا طنز پرداز؟ -حامد سعیدی راد
جاناتان «جک» اُنیل (تولد فرضی ۲۰ اکتبر ۱۹۵۲) شخصیتی خیالی‌است در فیلم علمی‌تخیلی دروازهٔ ستارگان و مجموعهٔ تلویزیونی دنبالهٔ آن دروازهٔ ستارگان اس‌جی-۱ که توسط کرت راسل (با املای O'Neil) در اولی و ریچارد دین آندرسن (با املای O'Neill) در دومی بازی می‌شود. انیل همچنین گاه در مجموعه تلویزیونی دروازهٔ ستارگان آتلانتیس پدیدار می‌شود. او و دنیل جکسن تنها شخصیت‌هایی هستند که در هر سهٔ آن‌ها ظاهر شده‌اند.
در فیلم، انیل یک سرهنگ نیروی هوایی آمریکاست که نخستین گروهی را که از دروازه رد می‌شوند رهبری می‌کند. در مجموعهٔ تلویزینی تیم اصلی اس‌جی-۱ را در مأموریت‌های بیشتری رهبری می‌کند تا اینکه به مقام سرتیپ دوم ارتقا می‌یابد و به مدت یک سال به فرماندهی فرماندهی دروازهٔ ستارگان می‌پردازد. پس از آن وی به ریاست امنیت جهان خانگی گماشته می‌شود و دیگر در مجموعه تلویزیونی حضور دائم ندارد.
Wikipedia contributors, «Jack O'Neill,» Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://iranhome.blogfa.com (accessed November 10, 2006).
زبان لووی، از زبان‌های مرده خانواده زبانی زبان‌های هندواروپایی و از شاخه زبان‌های آناتولی آن است. زبان لووی از خویشاوندان نزدیک زبان هیتی است، و در میان زبان‌هایی جای می‌گیرد که مردمان ارزاوا، تا باختر و جنوب غربی ناحیه کانون هیتی‌نشینی، با آن گپ می‌زده‌اند. در کُهَن‌ترین نوشتارها، این ناحیه را لوویا خوانده‌اند؛ چندی پس، همین ناحیه با نام لیدیا یا لودیا خوانده شده‌است. نیز نیای بی‌واسطه زبان لیکیه‌ای یا از خویشاوندان نزدیک نیای زبان لیکیه‌ای است. زبان لوویان بهترین زبانی است که می‌توان گمان برد ترواییان با آن گپ می‌زده‌اند.
از همین سرزمین، گویشوَران زبان لووی، کم کم به سوی خاوران پراکندند و از دست اَندَرکاران سرنگونی امپراتوری هیتی شدند. زبان لووی همچنین، زبان ممالک سوری-هیتی مانند میلید و کارکمیش بوده‌است. اهالی پادشاهی تابال که حدود ۹۰۰ پیش از میلاد مسیح سر بر آورد نیز به لووی سخن می‌گفتند.
مت‌آمفتامیندر بازار سیاه آمریکا با نام مِث (Meth) و در ایران با نام شیشه (Crystal) شناخته می‌شود. یک نوع داروی محرک به شدت اعتیادآور است که روی دستگاه عصبی مرکزی اثر می‌گذارد و منجر به افزایش حاد انتقال دهنده های عصبی دوپامین ، سروتونین ، نوراپینفرین و آدرنالین در مغز می‌شود. مت‌آمفتامین به دسته داروهای سایکو اکتیو فنتیل‌آمین و آمفتامین تعلق دارد که به‌طور گسترده مورد سوءاستفاده قرار می‌گیرند. در آمریکا استفاده از این دارو محدود شده، اگرچه همچنان از نوع خوراکی آن برای درمان خط دوم اختلال کمبود توجه بیش‌فعالی و چاقی مزمن استفاده می‌شود. مت‌آمفتامین روی ناقل‌های عصبی مونوآمین مغز تأثیر می‌گذارد و منجر به حس هوشیاری، افزایش انرژی و سرخوشی می‌شود. دوز بالای آن می‌تواند به مغز آسیب وارد کند.
اصلی‌ترین کاربرد دارویی ترکیبات آمفتامین اختلال کم‌توجهی - بیش‌فعالی است، هرچند گاهی در درمان نارکولپسی (حملات خواب) و چاقی‌های مقاوم به درمان نیز استفاده می‌شوند."Desoxyn Prescribing Information" (PDF). United States Food and Drug Administration. December 2013. Archived (PDF) from the original on 2 January 2014. Retrieved 6 January 2014Hart CL, Marvin CB, Silver R, Smith EE (February 2012). "Is cognitive functioning impaired in methamphetamine users? A critical review". Neuropsychopharmacology. 37 (3): 586–608. doi:10.1038/npp.2011.276. PMC 3260986. PMID 22089317
این ماده در سال ۱۸۹۳ در ژاپن ساخته شد. در زمان جنگ جهانی دوم توسط سربازان ژاپنی، آمریکایی برای برطرف کردن خستگی و افزایش انرژی استفاده می‌شد. (در این مورد ابهاماتی وجود دارد) بعد از جنگ داروی باقی‌مانده وارد بازار سیاه ژاپن شد و یک همه‌گیری از مصرف مت‌آمفتامین رخ داد و باعث شد که مصرف آن ممنوع شود.
در ایران قبل از دهه ۱۳۷۰ مصرف شیشه بسیار محدود بود و در مطالعه بررسی سریع وضعیت سوءمصرف مواد در ایران که در سال ۱۳۸۳ انجام شد، هیچ موردی از مصرف پیدا نشد. البته می‌توان حدس زد که تعداد محدودی مصرف‌کننده وجود داشته‌است. همان مطالعه در سال ۱۳۸۶ تکرار شد و این‌بار سه و نیم درصد مصرف‌کننده شیشه گزارش شد. اوج مصرف شیشه از سال ۱۳۸۷ و هم‌زمان با تولید داخلی آن در بازار سیاه آغاز شد. از آن هنگام تا دی ماه ۱۳۸۷ قیمت این ماده به شدت کاهش یافته و از گرمی ۱۲۰۰۰۰ تومان به ۲۵۰۰۰ تومان در سال ۱۳۸۸ و به حدود ۸۰۰۰ تومان در پاییز ۱۳۸۹ کاهش یافته‌است. به همین نسبت میزان مصرف‌کنندگان به شدت افزایش یافته و تخمین متخصصان بر این بود که در سال ۱۳۸۹ از نظر تعداد مصرف‌کننده به دومین ماده شایع تبدیل شده‌است و تعداد مصرف‌کنندگان آن هر روزه افزایش می‌باید.
در سال ۱۳۹۱ و هم‌زمان با افزایش ناگهانی قیمت دلار در ایران، قیمت مواد مخدر از جمله شیشه هم به مقدار قابل توجهی تا چند برابر افزایش یافت. همچنین به نظر می‌رسد که در سال‌های اخیر فراوانی مصرف سیر افزایشی دارد و پیش‌بینی می‌شود که این روند احتمال افزایش داشته باشد. همچنین پیمایش ملی سلامت روان که در سال ۱۳۸۹ و ۱۳۹۰ روی ۷۸۸۶ نفر در کشور انجام شد نشان داد که همچنان تریاک و مواد افیونی پرمصرف‌ترین مواد در کشور هستند و مواد محرک پس از مواد افیونی، الکل و حشیش در رتبه چهارم مواد پرمصرف قرار دارد.
غالباً «مِت‌آمفتامین» عوارض فاجعه بار و جبران‌ناپذیری بر روی افراد نرمال دارد که با ورود به سیستم عصبی مرکزی باعث آزاد شدن ناگهانی انتقال دهنده عصبی دوپامین در مغز می‌شود که باعث تحریک سلولهای مغزی و افزایش حالت تهاجمی و افزایش حرکات جسمی می‌شود. بعد از پایان یافتن اثرات این ماده، علایم بدخلقی و افسردگی و علایم اختلال حرکتی مثل پارکینسون در فرد نرمال ظاهر می‌شود. همچنین این ماده در همان ابتدای مصرف صدمات جبران‌ناپذیری را به مغز وارد می‌آورد که افت حافظه، پرخاشگری و تهاجم، رفتارهای جنون آمیز و آسیب‌های قلبی و مغزی از عوارض مصرف آن در اشخاص بدون اختلال در تمرکز است. این ماده به صورت داخل بینی و خوراکی و تزریق وریدی و کشیدنین یا تدخین مصرف می‌شود و بلافاصله بعد از مصرف حالتی به نام rush یا flash به فرد دست می‌دهد. با مصرف این ماده حالاتی مثل هیجان زدگی، بی تابی، سخن‌گفتن تند، کاهش خواب و کاهش اشتها و افزایش فعالیت‌های فیزیکی به وجود می‌آید.
مصرف این ماده می‌تواند باعث کاهش اشتها برای روزها، افزایش تعداد تنفس، افزایش فعالیت فیزیکی، افزایش دمای بدن و تحریک‌پذیری و بی خوابی گیجی، لرزش و تشنج، اضطراب و بدبینی (پارانوئید) و خشونت را سبب شود؛ که تشنج و افزایش زیاد دمای بدن می‌تواند باعث مرگ شود. همچنین با انقباض عروق امکان بروز سکته مغزی و سکته قلبی بالا می‌رود.
یکی از عوارض روانی آن ایجاد بیماری روانی شبیه اسکیزوفرنی است شامل توهمات بینایی و شنوایی و بدبینی و پرخاشگری است. احساس کرم زدگی توهمی هست که میان مصرف‌کنندگان آمفتامینها رایج است و علت آن اثر محرک شیشه روی مغز می‌باشد. توهم کرم زدگی و وجود کرم‌هایی که تمام بدن و صورت را می‌خورند تا آنجا شدید است که می‌تواند باعث شود شخص در حالت توهم ناشی از شیشه به خودش آسیب شدیدی وارد کند که گاهی هم به بستری شدن فرد می‌انجامد. همراه بودن مصرف شیشه با عفونتهای پوستی و پوسیدگی شدید دندانها باعث شده‌است شایعه کرم زدگی بدن گسترش پیدا کند. دهان عفونی (Meth Mouth) معتادان آمفتامین یکی از شدیدترین عفونتهای دهانی و پوسیدگی دندان است. علت این عفونت اثر (تنگ‌کننده عروق) ماده مت‌آمفتامین و اثرات جانبی آن مثل خشکی دهان، تنبلی و بی خیالی، مصرف زیاد مشروبات و نوشابه برای جبران کم‌آبی و حل کردن شیشه عوامل اصلی این عفونت دهانی و دندانی هستند.
مصرف آمفتامین یا شیشه با خلوص پائین که مخلوط با مواد دیگری از جمله شکر یا جوش شیرین است عوارض شدیدتری نسبت به آمفتامین خالص دارد. پارگی رگها، گرفتگی عضلانی و عفونت پوستی یا داخلی از این عوارض به‌حساب می‌آید. ضمناً موارد مرگ در اثر مصرف بیش از حد یا اُوِر دوز در این نوع مواد بیشتر از مواد خالص است چراکه احتمال دارد بدون اطلاع فرد، ماده مخدری که از فروشنده ناشناسی تهیه شده دارای خلوص یا دوز بالاتری نسبت به ماده معمول داشته باشد. تذکر اینکه این تأثیرات بر افراد با عارضه بیش فعالی دیده نشده یا به ندرت گزارش شده‌است،
اثرات مخرب مصرف مت‌آمفتامین بر سلامت عمومی گسترده بوده و مکانیسمهای زیرین آن شامل تغییرات در سیستم‌های فیزیولوژیک چندگانه می‌شود که برجسته‌ترین آن‌ها سیستم اعصاب خودکار است. به صورت خاص، فعال‌سازی حاد سیستم اعصاب سمپاتیک می‌تواند هایپرتانسیون، تاکیکاردی، افزایش تعداد تنفس (برای مثال تاکی پنه)، هیپرترمی محیطی، گشادی مردمکها، افزایش تعریق (دیافورزیس) و انقباض عروق خونی (وازوکانستریکشن) ایجاد کند. برعکس این، اثرات تقویت‌کننده مثبت روان شناختی و فیزیولوژیک مصرف مت‌آمفتامین شامل سرخوشی شدید، افزایش انرژی و هوشیاری و احساس ظرفیت جسمی و روانی افزایش یافته و در ابتدا باعث کاهش اضطراب و افزایش لیبیدو می‌شود. با مصرف طولانی مدت این ماده کمبودهای تغذیه‌ای می‌تواند رخ دهد. با کاهش اثرات تقویت‌کنندگی مثبت مت‌آمفتامین متعاقب مصرف مکرر، اثرات سمی حاصله می‌تواند در ایجاد اضطراب تشدید شده و تحریک‌پذیری، خود را نشان دهد. مصرف طولانی مدت مت‌آمفتامین همچنین با میزان‌های افزایش شدت بیماری‌های عفونی شامل اچ آی وی، هپاتیت ب و سی و اندوکاردیت یا عفونت لایه داخلی عضله قلب و دریچه‌ها همراه است.
عوارض مسمومیت دستگاه اعصاب مرکزی شامل دامنه وسیعی از تغییرات حالت روانی، سمیت عصبی، سکته مغزی و سایر آسیب‌های بافت مغز می‌شود.
مت‌آمفتامین با سمیت قلبی و پاتولوژی بافت قلب خصوصاً در صورت مصرف طولانی مدت همراه است. به خاطر خواص سمپاتومیمتیک ناشی از افزایش فعالیت کاتکولآمین‌ها، بالا رفتن ضربان قلب و فشار خون. درد قفسه سینه، کم شدن تنفس و سندرم حاد کرونری شایع‌ترین تظاهرات اولیه مصرف مت‌آمفتامین هستند. کاهش جبرانی ضربان قلب نیز می‌تواند رخ دهد.
شواهد اخیر نشان می‌دهند مصرف مت‌آمفتامین با مجموعه‌ای از مشکلات سلامت دهانی مرتبط است. اصطلاح «دهان مت» برای اشاره به اثرات مخرب مت‌آمفتامین بر سلامت دندانها استفاده می‌شود. شایع‌ترین مشکلات سلامت دهانی گزارش شده در مصرف‌کنندگان مت‌آمفتامین شامل پوسیدگی فراگیر دندانها و شکستگی آن‌ها و بیماری‌های پریودنتال (برای مثال ژنژویت و پریودوندیت) است و بحث قابل ملاحظه‌ای دربارهٔ سبب‌شناسی این مشکلات و پیامدهای بالینی آن ادامه دارد.
تظاهرات پوستی سوءمصرف مت‌آمفتامین اغلب نتیجه آسیب به خود هنگام مسمومیت، عفونت ناشی از تزریق مکرر، یا سوختگیهای تصادفی مرتبط با فرایند تولید دارو هستند. هنگام تجربه علایم جسمی یا روان‌پزشکی ناراحت‌کننده، مصرف‌کنندگان مت‌آمفتامین ممکن است خارش مکرر پوستی داشته باشند که باعث ایجاد خراشیدگی یا زخم‌های پوستی می‌شود. این رفتارها نوعاً در نتیجه اختلالات ادراکی القاءشده توسط مواد مثل فورمیکیشن ایجاد می‌شوند که نوعی احساس خزش حشرات رو یا زیر سطح پوست است..Addiction Medicine2011-Science and PracticeBankole A. Johnson, DSc, MDالبته نباید این نکته را با وجود لایه‌های قارچی مخصوصاً قارچ پوستی کاندیدا که بر روی پوست اکثریت جوامع انسانی دیده می‌شود و به واقع عفونت‌های قارچی ایجاد می‌کند، اشتباه گرفت و مبارزه با آن در افراد را اختلالات ادراکی دانست. همچنین باید به این مطلب که تأثیرات این ماده بر افراد با عارضه بیش فعالی با تاثیراتش بر افراد عادی هرگز یکسان نبوده و متفاوت است، اشاره شود.
اگرچه مصرف اولیه مت‌آمفتامین به دلایل متفاوت اجتماعی–فرهنگی و روانی است؛ اما زمانی که برای اولین بار این ماده وارد بدن شود تغییرات عمیقی در ساختار شیمیایی مغز ایجاد می‌کند. مت‌آمفتامین با جذب دوپامین آزاد شده شکاف سیناپسی را مسدود می‌کند و در نتیجه منجر به افزایش سطح دوپامین در سیناپس عصب‌ها، در هسته‌های اکامبنز و دیگر بخش‌های مزولیمبیک مغز می‌گردد. «مصرف طولانی مدت و مزمن مت‌آمفتامین منجر به پایین آمدن سطح گیرنده‌های دوپامین شده و در نتیجه افزایش وابستگی به این ماده، یعنی از دست دادن کنترل و مصرف اجباری مت‌آمفتامین را در پی دارد. هم چنین، مصرف مت‌آمفتامین منجر به از دست دادن انتقال دهنده‌های دوپامین می‌گردد (به عنوان نشانگر پایانه دوپامین) که با کم شدن سرعت عملکرد و افت حافظه و تمرکز و عملکردهای شناختی مانند کنترل مهاری همراه هستند. علاوه بر این، مت‌آمفتامین غلظت سیتوپلاسمیک دوپامین را افزایش داده؛ که تولید اکسیداسیون را رونق داده، که برای پایانه‌های عصبی سمی هستند.»Addiction Medicine2011-Science and PracticeBankole A. Johnson, DSc, MDMethamphetamine Addiction-From Basic Science to Treatment-Edited byJohn M. RollRichard A. RawsonWalter Ling Steven Shoptaw.TRANSLATE BY DR.ALIREZA NOROZI
«بر اساس تخمین‌های اخیر ۴۰ درصد مصرف‌کنندگان مت‌آمفتامین با مصرف در حد وابستگی علایمی از نقایص عصبی روانشناختی کلی را نشان می‌دهند. اثرات متآمفتامین بر کارکرد عصب روانشناختی می‌تواند بر اساس کمیت مصرف، دفعات مصرف و شدت وابستگی متفاوت باشد، گرچه در برخی مطالعات شواهد مبنی بر چنین ارتباطی تأیید نشد. دوزهای منفرد به صورت جالب توجهی با تقویت عملکرد در حوزه‌های عصبی روانشناختی مختلف در آزمودنی‌های انسانی طبیعی مرتبط است. برعکس این، بر اساس یک فراتحلیل اخیر در خصوص اثرات سوءمصرف و وابستگی به مت‌آمفتامین، مصرف مزمن آن با نقایص در حوزه‌های متعدد شامل نقایص با شدت متوسط در فرایند درگیرسازی مدارهای فرونتواستریاتال و لیمبیک همچون حافظه دورهای، کارکردهای اجرایی و تکالیف سایکوموتور می‌شود. تا حد کمتری، مصرف مت‌آمفتامین با اثرات منفی بر توجه، حافظه کارکردی، زبان و کارکردهای دیداری همراه است. شدت نقایص عصبی، شناختی می‌تواند درطول دوره اولیه پرهیز در مقایسه با مصرف‌کنندگان فعال بدتر شود و می‌تواند برای ۹ ماه یا بیشتر متعاقب پرهیز اولیه ادامه پیدا کند، گرچه، تداوم پرهیز با بهبودی در کارکرد پایانه دوپامین و حداقل بهبودی نسبی در کارکردشناختی در افراد وابسته به مت‌آمفتامین همراه است. مصرف‌کنندگان مت‌آمفتامین ممکن است حرکات هیپرکینتیک شامل رفتارهای تکراری و کلیشه‌ای نشان دهند. این اثرات حتی به صورت گسترده‌ای در مطالعات حیوانی نشان داده شده‌است. اختلالات حرکات کره آتتویئد نیز مشاهده شده‌است. به علاوه، گرچه پیشنهاد شده‌است که نقایص دوپامینرژیک مصرف مت‌آمفتامین می‌تواند علایم پارکینسون ایجاد کند اما شواهد پژوهش بالینی در حمایت از این نظریه محدود باقی مانده‌است. نشان داده شده که مصرف مزمن مت‌آمفتامین باعث سمیت عصبی به صورت کاهش فعالیت انتقال دهنده دوپامین استریاتال شده و این می‌تواند به لحاظ بالینی با نقایص شناختی و کندی سایکوموتور همراهی داشته باشد.»Neurocognitive Effects of Methamphetamine: A Critical Review and Meta analysis-J. Cobb Scott & Steven Paul Woods & Georg E. Matt-Neuropsychol Rev (2007) 17:275–297DOI 10.1007/s11065-007-9031-0The Comparison of Cognitive Functions in Patients withMethamphetamine induced Psychosis and Control GroupAsgharEghtedari,VahidShariat,HojjatollahFarahani,Advances in Cognitive Science Vol. 13, No. 4, 2012
«عملکرد حافظه آینده نگر برای مصرف‌کنندگان سابق مت‌آمفتامین حتی کسانی که در حال ترک هستند حساس است. سابقهٔ مصرف‌کنندگان مت‌آمفتامین، اختلالاتی را با حافظه آینده نگر ایجاد می‌کند، و نشان می‌دهد که این اختلالات به احتمال زیاد پیامدهای مهمی برای عملکرد روزانه در پی دارند.»Prospective memory impairment in former users of methamphetamine Peter G. Rendell & Magdalena Mazur & Julie D. Henry.Psychopharmacology (2009) 203:609–616DOI 10.1007/s00213-008-1408-0
«مشابه مصرف دیگر محرک‌ها توسط افراد، وابستگان مت‌آمفتامین دارای تصمیم‌گیری‌های مخاطره‌آمیز و تکانشگری می‌باشند که از طریق حساسیت به پاداش‌های فوری در مقابل پاداش‌های تأخیری، در انتخاب گزینه‌های نامطلوب یا انتخاب‌های تکانشگری در مقایسه با افراد نرمال و از الگوهای رفتاری تکانشگری ارزیابی می‌شوند. اختلال در تصمیم‌گیری و حافظهٔ فعال ممکن است مصرف‌کنندگان مت‌آمفتامین را به انجام رفتارهای مخاطره آمیز در «دنیای واقعی» مانند استفاده از سرم مشترک یا رابطه جنسی حفاظت نشده، سوق دهد که باعث افزایش خطر انتقال HIV و HCV به همراه نتایج پزشکی، عصبی روان شناختی و روانی- اجتماعی ضعیف تر می‌شود.»
شرح بالینی بیماران وابسته به مت‌آمفتامین، اغلب بی‌توجهی‌های ظاهری و حواس‌پرتی این بیماران را برجسته می‌کند. نشان داده شده‌است که افراد وابسته به مت‌آمفتامین در دقت و توجه در نمونه‌های آزمایشگاهی دچار اختلال هستند. توانایی توجه‌ای پایدار نیز ممکن است در مصرف‌کنندگان مت‌آمفتامین مستعد اختلال باشد، که شاید مرتبط با آسیب‌های عصبی در قشر سینگولیت قدامی و قشر منزوی قدامی باشد. اختلال محدود در زبان، مشاهده شده در مصرف‌کنندگان مت‌آمفتامین؛ ممکن است تا حدی با سرعت پردازش اطلاعات و اختلال اجرایی توضیح داده شده در بالا مرتبط باشد.» جالب اینکه موارد فوق‌الذکر در افراد بیش فعال در هنگام مصرف وجود ندارد و عدم مصرف این ماده باعث اختلالات متعدد در این افراد می‌شود.
شیوع مصرف غیرقانونی مت‌آمفتامین در ۱۰ سال اخیر رو به افزایش بوده‌است و در حال حاضر به میزبانی برای عوارض جانبی روانی-اجتماعی (به عنوان مثال، بیکاری)، بیماری روانی (به عنوان مثال، افسردگی)، و بیماری‌های بدنی (به عنوان مثال، قلب و عروق) تبدیل شده‌است. هم چنین مت‌آمفتامین دارای اثرات سمیت عصبی (نوروتوکسیک) است و مصرف مزمن ان با اثرات مضر بر روی انتقال دهنده‌های عصبی (به عنوان مثال، تخلیه دوپامین و یکپارچگی عملکردی و ساختاری عصبی مدارهای قدامی-مخطط و لیمبیک همراه است. علاوه بر این وابستگی به مت‌آمفتامین با اختلال عصبی روان شناختی در ارتباط است. برآورد اندازه اثر در مطالعات تفاوت متوسطی را در حوزه‌های مختلف عملکردی نشان داده‌اند که بزرگ‌ترین اختلالات در حافظه اپیزودیک، عملکردهای اجرایی، سرعت پردازش اطلاعات و اختلالات کمی کوچکتر در مهارت‌های حرکتی، زبان و توانایی visuoconstruction همراه است. اگر زیاد مصرف شود باعث ناباروری در مردان می‌شود.
بر طبق تحقیقاتی که روی حیوانات انجام شده، مشخص شده کلسیتریول که فرم فعال ویتامین دی می‌باشد می‌تواند اثرات محافظت کننده‌ای در مقابل دوزهای نوروتوکسیک متامفتامین داشته باشد.Cass WA, Smith MP, Peters LE (2006). "Calcitriol protects against the dopamine- and serotonin-depleting effects of neurotoxic doses of methamphetamine". Annals of the New York Academy of Sciences. 1074 (1): 261–71. Bibcode:2006NYASA1074..261C. doi:10.1196/annals.1369.023. PMID 17105922.
ممالک سوری-هیتی تعدادی از ایالت‌های کوچک مستقل بودند که پس از سقوط امپراتوری هیتی در حدود سال ۱۱۸۰ قبل از میلاد به وجود آمدند.
ممالک سوری-هیتی به صورت تعدادی واحد سیاسی در عصر آهن در بخش‌های جنوب شرقی ترکیه امروزی و بخش‌های شمال غربی سوریه امروزی بودند که زبان رایج برخی از آن‌ها لووی و برخی دیگر آرامی بود. به این گروه از مملکت‌ها، ممالک هیتی نو (در ادبیات قدیمی‌تر) و لووی-آرامی (در آثار علمی جدیدتر) هم گفته می‌شود. در قدیم به این ناحیه، «سرزمین هاتی و آرام» گفته می‌شد.
این مملکت‌ها پس از فروپاشی پادشاهی جدید هیتی در سده ۱۲ پیش از میلاد به وجود آمدند و تا زمان تسلط امپراتوری آشور بر آن‌ها که در قرن هشتم قبل از میلاد رخ داد، پابرجا بودند.
تاریخ‌نگاران، بر اساس چندین معیار فرهنگی مشابه و مشترک بین هر دو جامعه شمالی (لوویایی) و جنوبی (آرامی) وجود داشت آن‌ها را با هم گروه‌بندی کرده‌اند. تبادل فرهنگی بین آن جوامع به عنوان یک پدیده منطقه‌ای خاص دیده می‌شود، به ویژه با توجه به تمایزات زبانی مهم بین دو زبان اصلی منطقه‌ایو زبان لووی متعلق به گروه آناتولی از زبان‌های هند و اروپایی بود و آرامی متعلق به گروه سامی غربی از زبان‌های سامی.
این مملکت‌های کوچک از سه واحد سیاسی پیشین سرچمشه گرفتند: یکی شاهزاده‌نشین کارکمیش، که در اصل قلمرو هوری‌ها بود اما توسط هیتی‌ها فتح شده بود؛ دیگری بخشی از قلمرو کیزوواتنا که دارای جمعیت آمیخته لووی-هوری بود؛ و سوم، بخشی از شاهزاده‌نشین تارهونتاشا که عمدتاً لووی بود.
مرکز اصلی هیتی‌ها در اطراف خاتوشا به دلیل ظهور پادشاهی فریگی کاملاً از میان رفت.
شاهزاده‌نشین "( شاه زاده نشین، شازده-نشین )" از تیول‌های شاهانه یا ولایت است که شاهزاده‌ای، چه شاهپور چه شاه دخت یا از تبار شاهان بر آن فرمان می‌راند.
شهرام شب‌پره (زادهٔ ۱۷ بهمن ۱۳۲۶) خواننده، ترانه‌سرا، آهنگساز و بازیگر ایرانی است. وی یکی از پیشگامان موسیقی پاپ ایرانی است که فعالیتش را از دههٔ ۱۳۴۰ آغاز کرد و از مؤسسان گروه موسیقی بلک کتس به همراه برادر خود شهبال شب‌پره بود. او در چندین فیلم نیز نقش‌آفرینی کرد و پس از انقلاب ۱۳۵۷، از ایران مهاجرت کرد و در لس آنجلس به کارش ادامه داد. او همچنین به عنوان تهیه‌کننده و آهنگساز با دیگر خوانندگان ایرانی مانند ابی، گوگوش، لیلا فروهر، شهره، ستار، سیاوش قمیشی، شهرام صولتی و اندی همکاری داشته‌است.
او در تیر ۱۴۰۲ و در جریان آخرین کنسرتش با دنیای موسیقی خداحافظی کرد.
شهرام شب‌پره در ۱۷ بهمن ۱۳۲۶ در تهران به دنیا آمد. پدر او محمد شب‌پره نظامی و سرهنگ بازنشسته ارتش بوده‌است و شهبال شب‌پره هم برادر اوست. شهرام در سال ۱۳۴۰ و هنگامی که ۱۳ سال داشت، فعالیت موسیقی خود را به‌عنوان نوازنده ساز درامز آغاز کرد.