moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
در زمان مارکوس اورلیوس، قبایل ژرمن که هدف جنگجویان شرقی هون قرار گرفته بودند، خود دست به حملات گسترده‌ای در امتداد طول مرزهای شمالی روم و نیز اطراف رود دانوب زدند. مارکوس اورلیوس علیه این قبایل جنگجو وارد عمل شد و توانست با موفقیت آن‌ها را عقب براند. در آسیا نیز او چند نبرد با اشکانیان انجام داد، بلاش سوم شاه ایران از دودمان اشکانیان درصدد اخراج رومیان از شرق مدیترانه برآمد، نیروهای رومی را در غرب فرات شکست داده و از سوریه بیرون رانده و حکمران ارمنستان را که به‌طور پنهانی با رومیان دوستی می‌کرد برکنار کرد. برای جلوگیری از پیشروی ایرانیان در غرب، مارکوس لوسیوس وروس نایب امپراتوری ("شریک خود در سلطنت") را مأموریت شرق داد ولی توصیه کرد که بکوشد مسئله را با ایران از طریق مذاکره حل کند تا جنگ. وروس با سپاهی کامل و چند ژنرال عازم شرق شد، ولی بلاش حاضر به مذاکره او نشد. وروس که چنین دید تصمیم به جنگ گرفت. بلاش تاکتیک نظامی اشکانیان را بکار برد و نیروهایش را به آن سوی فرات بازگردانید تا در محل مناسبی وارد جنگ شود. وروس به مارکوس اطلاع داد که ارتش ایران سوریه را ترک کرده و به آن سوی فرات بازگشته و به بازگشت به پایتخت شهر تیسفون، در کنار دجله ادامه می‌دهد. در این هنگام میان نیروهای رومی بیماری مرموزی بروز کرد که دیوکاسیوس مورخ رومی آن را طاعون گزارش کرده و برخی دیگر نوعی آبله یا سرخک نوشته‌اند. وروس یکی از ژنرال‌های خود را در سوریه گذارد و با بخشی از یگانها به رم بازگشت و آن بیماری را هم با خود به آنجا برد. بیماری منتقل شده از شرق سال‌ها بلای جان اروپاییان بود. این بیماری تا سال ۱۸۰میلادی در اروپا باقی بود و در این سال مارکوس اورلیوس هم به آن مبتلا شد و درگذشت.
کومودوس پسر مارکوس اورلیوس بود و خود را جانشین بی واسطه و بلافصل پدرش می‌دانست. به این شکل، ترتیب و طرح جانشینان انتخابی که در دوره آنتونین‌ها به خوبی طراحی شده بود، زیر پا گذاشته شد. دوره پنج امپراتور شایسته با روی کار آمدن کمودوس پایان یافت. در ابتدا مردم نسبت به حکومت کومودوس امیدوار بودند. او با وجود اینکه مانند پدرش بخشنده و بلند نظر بود، اما وقتی از طرف یکی از اعضای خانواده اش مورد سوءقصد قرار گرفت، دچار بیماری بدگمانی شد و سرانجام به دیوانگی و جنون رسید. کومودوس نمونه کامل نرون بود. او صدها نفر را کشت و ثروت امپراتوری را بر باد داد. کومودوس به جای مقابله با قبایل بربر، با آن‌ها صلح کرد و حتی به بعضی از آنان اجازه داد در مناطق مرزی مستقر شوند. همچنین ۱۳هزار بربر را وارد ارتش روم کرد. این اقدامات باعث شد که سرداران ارتش با او مخالفت کنند. دوران صلح رومی در زمان حکومت کومودوس به پایان رسید. عاقبت دورهٔ فاسد حکومت وی در سال ۱۹۲میلادی و پس از توطئه‌ای درباری که به مرگش انجامید، به پایان رسید. کومودوس آخرین فرد از سلسله آنتونین‌ها بود که پس از او، جنگ داخلی بزرگی امپراتوری روم را فراگرفت که سرآغازی بر سقوط امپراتوری روم شد.
قتل کومودوس به دست تعدادی از فرماندهان نظامی، باعث روی کار آمدن سلسله جدید سوران‌ها شد. در این دوره امپراتوران سپتیموس سوروس، کاراکالا، ماکرینوس، هلیوگابال و الکساندر سوروس روی کار آمدند. بنیان‌گذار این سلسله؛ یعنی، لوسیوس سپتیموس سوروس بود که به خاندان اشرافی سورانی کارتاژ تعلق داشت که با دختر یکی از خانواده‌های برجسته سوریه‌ای وصلت کرده بود. این اتحاد و وصلت خانوادگی، بعدها باعث روی کار آمدن امپراتوران ایلاگابالوس و الکساندر سوروس از سلسله کارتاژی - سوریه‌ای شد، همچنین قابل توجه است که زنان قدرتمند و بانفوذ سلسله سورانی از جمله جولیا دومنا، جولیا مائسا و جولیا سوئمیاس و جولیا مامیا سرنوشت همه امور روزمره امپراتوری را تعیین کردند و در حفظ سلسله و تأمین امنیت خانواده و قدرت امپراتوران نقش داشتند.
سپتیموس سوروس نخستین امپراتور روم بود که در قاره آفریقا به دنیا آمده‌بود. خانواده او از سواران توانگر و سطح بالا بودند. سپتیموس سوروس به عنوان یک امپراتور موفق، اقداماتی را انجام داد که به وفاداری بیشتر سربازان به امپراتور و بالا بردن موقعیت افسران عالیرتبه نسبت به سناتور انجامید. او در این راه، مقام و اعتبار همیشگی هیئت منصفه را ملغی کردو سناتورهای جمهوری‌خواه را از مجلس اخراج کرد و اختیارات امپراتوری را در سرتاسر روم گسترش داد.
پسر او مارکوس آریلیوس آنتونینوس، که به کاراکالا شهرت داشت، تمام فاصله‌های طبقاتی و سیاسی بین شهروندان رم و دیگر استان‌ها و ایالات روم را از میان برداشت و در سال ۲۱۲میلادی، قانونی وضع کرد که بر اساس آن حقوق شهروندی به همه ساکنان آزاد امپراتوری ("غیراز برده‌ها و زنان") اعطا می‌شد. کاراکالا همچنین بانی ساخت و احداث استخر یا گرمابه معروف گرمابه کاراکالا در رم نیز بود. طرح‌ها و نقش‌های این حمام بعدها برای ساخت ساختمان‌های عمومی بزرگ، مورد استفاده قرار گرفتند. در سال ۲۱۷میلادی، اردوان چهارم پس از دوره‌ای طولانی از آشوب و نا آرامی و پس از شورش علیه برادرش بلاش پنجم بر تخت نشست. این شورش‌های داخلی کاراکالا را به طمع تصرف ایران انداخت و او با سپاهی از دجله گذشت و به سوی اربیل آمد. اردوان که از حمله رومیان آگاه گشت به سرعت به سوی آنان روان شد و رومیان که انتظار مقاومت از ایرانیان را نداشتند به حران جایی که حدود ۳۰۰ سال پیش از آن از سپاه اشکانی به فرماندهی سورنا شکست سهمگینی خورده بودند عقب‌نشینی کردند. در همین‌جا کاراکالا به دنبال توطئه‌ای کشته شد و جانشینش ماکرینوس در نصیبین چنان شکست سختی از سپاه اشکانی خورد که مجبور شد تمام فتوحات روم در منطقه را به اشکانیان واگذار کند و افزون بر آن غرامتی بسیار سنگین به آنان بپردازد. علت قتل، ظاهراً این بود که کاراکالا دو روز پیش از آن دستور اعدام یک افسر را داده بود که به دست برادر او به قتل رسید. کاراکالا پیش از مرگ به فرزندان خود چنین وصیت کرده بود که با یکدیگر هماهنگ باشند، سربازان را ثروتمند سازند و به دیگران اهمیت ندهند. کاراکالا نیز به وضوح به ارتش خود توجه می‌کرد و به آنان اعتماد داشت. این رفتار کاراکالا باعث شهرت نامطلوب او شد و سبب گردید تا طبقهٔ سناتوری روم از او فاصله بگیرند. تنها فرمان او ("که به تمام افراد آزاد امپراتوری، شهروندی روم را اعطا می‌نمود") بود که سبب شد تا چهرهٔ خوبی از او به نمایش گذارده شود.
مکرینوس علی‌رغم حکومت پرابهتی که داشت، بسیار تحت نفوذ زنان دربار بود و همین نفوذ و سلطه باعث شد که در سال ۲۱۸میلادی حق جانشینی به هلیوگابال داده شود. حتی الکساندر سوروس که آخرین امپراتور این سلسله بود در سال ۲۲۲میلادی توسط زنان دربار انتخاب شد. در اواخر حکومت سلسله سوران، مجلس سنا تا اندازه‌ای دوباره قدرت خود را به دست آورد و تعدادی از اصلاحات مالی تصویب شد. علی‌رغم پیروزی‌ها و موفقیت‌هایی که الکساندر سوروس در مقابل قبایل ژرمن شمالی به دست آورده بود، به دلیل ضعف رهبری او، سربازان از فرامین او سرپیچی کردند و همین عامل باعث شکست او در برابر امپراتوری تازه تأسیس ساسانی ایران به رهبری اردشیر بابکان شد. با مرگ الکساندر، امپراتوری روم به مدت نیم قرن، درگیر جنگ‌های داخلی میان فرماندهان نظامی برای رسیدن به مقام امپراتوری شد و به این ترتیب دوران صلح رومی که با روی کار آمدن امپراتور آگوستوس آغاز شده بود، بعد از حدود ۲۰۰ سال پایان یافت.
قرن سوم میلادی، آغازگر دوران اغتشاش و آشوب نظامی بود که سرانجام به سقوط و فروپاشی امپراتوری روم انجامید. در اواخر قرن اول پیش از میلاد، زمانی که آگوستوس اعلام کرد که جنگ‌های داخلی پایان یافته‌است، امپراتوری روم با حملات خارجی کم‌تر، صلح، پیشرفت و ترقی اقتصادی همراه بود، اما در قرن سوم پس از میلاد، درگیری‌های داخلی و بحران‌های اقتصادی، سیاسی و نظامی باعث فروپاشی قدرتمندترین امپراتوری جهان آن زمان شد. در این دوران، رومی‌ها دائماً در معرض حملات و تجاوز اقوام بیگانه، جنگ‌های داخلی و تورم شدید اقتصادی بودند. البته شاید ریشه بخشی از این مشکلات به نوع واگذاری قدرت آگوستوس بازمی‌گشت. نخستین امپراتور روم که قصد داشت دلبستگی خود به حکومت را کم ارزش و کم‌اهمیت جلوه بدهد، هیچ قانونی برای محدود کردن حقوق جانشینان بعد از خود بر جای نگذاشت. پیش از این و در قرن اول و دوم میلادی، اختلاف نظرها و مشاجره‌های بسیاری در مجلس سنا بر سر اینکه چه کسی می‌تواند جانشین امپراتور باشد، صورت گرفته بود در مورد حق جانشینی، جنگ‌های داخلی کوتاه مدتی هم روی داده بود، اما در قرن سوم این جنگ‌های داخلی بر سر کسب قدرت، تبدیل به یک عامل دائمی و همیشگی شد، به‌طوری‌که هیچ نامزد به تنهایی نمی‌توانست بر رقبای خود پیروز شود و وارث تخت و تاج شود یا اینکه موقعیت خود را به عنوان امپراتور برای مدت طولانی حفظ کند. بین سال‌های ۲۳۵ تا ۲۸۴میلادی، بیش از ۲۵ امپراتور مختلف، بر روم حکومت کردند که همگی آن‌ها جز ۲تن، یا به قتل رسیدند یا در میدان جنگ کشته شدند. در این دوران، ترکیب سازماندهی ارتش روم که بیشتر در مرزهای شمالی و شرقی متمرکز شده بود، دیگر نمی‌توانست برای سرکوب حملات خارجی چاره‌ای بیندیشد. کاهش مشارکت شهروندان در اداره حکومت محلی نیز امپراتوران را مجبور به مداخله کرد و به این ترتیب مسئولیت دولت مرکزی آرام آرام افزایش یافت. این دوره با ترور دیوکلتین پایان یافت. دیوکلتین یا با مهاجرت و چیره‌دستی یا صرفاً با خوش شانسی، بسیاری از مشکلات حاد و شدیدی را که خود آن‌ها را تجربه کرده بود، حل کرد. با این وجود مشکلات اصلی حل نشدند و سرانجام باعث خرابی و ویرانی در امپراتوری غربی شدند. تحولات این دوره، شروع عصر طلایی زودگذر و پایان دوره باستانی روم بود.
در اواخر قرن سوم میلادی، تبدیل امپراتوری واحد به دو امپراتوری تجزیه شده شرقی و غربی اجتناب ناپذیر بود. در سال ۲۸۵میلادی، هنگامی که دیوکلتین رقیبش کارینوس را شکست داد، طولی نکشید که به مقام امپراتوری رسید. دیوکلتین، طی سال‌ها تجربه به این نتیجه رسیده بود که با وجود فشارهای داخلی و تهدیدهای نظامی در جبهه‌های مختلف و به خصوص امپراتوری ساسانی در شرق، اداره کل امپراتوری بزرگ روم توسط یک نفر غیرممکن است. به همین دلیل او در یک اقدام انقلابی، امپراتوری را در امتداد محور غربی و شرقی به دو ناحیه مساوی تقسیم کرد و اداره دو امپراتوری را به دو نفر، با عنوان آگوستوس (عنوان) سپرد. دیوکلتیان خود، "آگوستوس شرقی" شد و دوست قدیمی خود، ماکسیمیان را به مقام "آگوستوس غربی" منصوب کرد. در سال ۲۹۳میلادی، قدرت بار دیگر تجزیه شد، به‌طوری‌که هر آگوستوس، معاون زیردستی به نام سزار انتخاب کرد تا در اداره حکومت به وی کمک کند و به این ترتیب، صفی از جانشین‌های با تجربه برای مقام آگوستوس تربیت شدند. گالریوس، سزاری بود که تحت رهبری دیوکلتین قرار داشت و کنستانتیوس کلوروس، سزار تحت فرماندهی ماکسیمیان بود.
گروه فرمانروایان چهارگانه یا تتراچی با مرگ کنستانتیوس در سال ۳۰۶میلادی منحل شد. سربازان و سپاهیان او، فوراً پسرش کنستانتین را به عنوان آگوستوس جدید تعیین کردند. همان سال شورش بزرگی در روم درگرفت که کنستانتین یکم موفق به سرکوب شورشیان شد و یک معاهده با رقیبش گالریوس در شهر میلان منعقد ساخت. طبق این معاهده معروف، دین مسیحیت در سراسر امپراتوری روم به رسمیت شناخته شد.
در سال ۳۳۰میلادی، کنستانتین به بیزانتیوم رفت و دستور داد شهر بزرگ و مجهزی در آنجا احداث کنند. این شهر بعدها به افتخار وی کنستانتینوپول (قسطنطنیه) نام گرفت و به پایتخت امپراتوری بیزانس تبدیل شد. ساخت این شهر ۵ سال به طول انجامید و پس از تکمیل بود که کنستانتین دستور داد پایتخت از شهر رم به قسطنطنیه تغییر یابد.
با مرگ کنستانتین، بار دیگر روم دچار اغتشاش و تزلزل شد و جنگ میان سرداران آغاز گردید. سرانجام یکی از سرداران به نام ژولیان، موفق شد بر رقبای خود چیره شود و به مقام امپراتوری دست یابد. ژولیان به عنوان امپراتور تنها و انحصاری به مدت ۲ سال فرمانروا و امپراتور روم بود. ژولیان یک کافر سنتی و قدیمی نبود و عقاید شخصی او به میزان بسیار زیادی تحت تأثیر مکتب افلاطونی قرار داشت، اما عقاید متجددانه او در مورد بی‌دینی با مرگش در سال ۳۶۳میلادی در حین جنگ با ساسانیان پایان یافت. پس از مرگ ژولین، افسران ارتش یکی از فرماندهان به نام ژوویان را به عنوان امپراتور انتخاب کردند. ژوویان که می‌دانست پس از مرگ امپراتور، سربازان انگیزه کافی برای ادامه نبرد ندارند، بنای صلح گذاشت و با شاپور دوم معاهده ترک مخاصمه را امضا کرد. بر اساس این معاهده، سرزمین‌هایی را که رومی‌ها در زمان تراژان فتح کرده بودند، دوباره به ساسانیان واگذار شد.
از زمان مرگ کنستانتین، وظیفه انتخاب و انتصاب آگوستوس جدید، دوباره به عهده افسران ارتش گذاشته شده بود. در سال ۳۶۴میلادی، افسران ارتش روم سرداری به نام والنتیانوس را به عنوان آگوستوس انتخاب کردند. در اواخر همان سال و به دنبال مرگ مشکوک امپراتور ژوویان، والنتینیان یکم طرح تقسیم امپراتوری را مطرح کرد و برادرش والنس را به عنوان شریک امپراتوری منصب نمود. طبق طرح والنتیانوس، امپراتوری روم به دو نیمه غربی و شرقی تقسیم شد. والنتیانوس به امپراتوری روم غربی رسید و برادرش والنس به امپراتوری روم شرقی منصوب گردید. از این زمان، امپراتوری روم هنوز یک دولت با دین و زبان واحد بود، اما در واقعیت به دو شکل دو نیمه کاملاً مستقل درآمد. این شکاف برای نیمه غربی چندان خوب نبود، چون هم از لحاظ جمعیت، ثروت و موقعیت استراتژیک نظامی در سطح پایین‌تری از روم شرقی قرار داشت. امپراتوری روم که جدا شده بود، در زمان تئودئوس اول دوباره به یک امپراتوری واحد درآمد، او توانست روم شرقی و روم غربی را متحد کند. اما او آخرین کسی بود که امپراتور هر دو قسمت بود. بعد از مرگ وی این دو قسمت برای همیشه از هم جدا شدند.
مردم، در روم باستان به دو گروه بزرگ تقسیم می‌شدند: پاتریسین و پلبین. پاتریسین‌ها ظاهراً نخستین سکنهٔ رم به‌شمار می‌آمدند، که اصالتی لاتینی داشتند. امّا پلبین‌ها از اقوام مهاجر و مهاجمی بودند که بعدها در این ناحیه یا در سرزمین‌های اطراف آن، استقرار یافتند. این دو گروه برای قرنها در کنار یکدیگر به سر می‌بردند و ساکنان اصلی رم را تشکیل می‌دادند. پاتریسین‌ها به ۳ قبیله و هر قبیله به ۱۰ کوری تقسیم می‌شد. این کوری‌ها معرف یک سازمان انتخاباتی و نظامی بودند. برخی از طایفه‌های پاتریسین‌ها عبارت بودند از: ("مانلی‌ها، والریها، آیمیلی‌ها، کورنلی‌ها، فابیها، هوراتی‌ها، کلاودی‌ها، یولی‌ها و…"). گذشته از پاتریسین ها("که از ابتدا، قدرت مطلق بودند") و پلبها("که بعدها تا حدی قدرت گرفتند") و گذشته از سازمان‌ها و تشکیلات ملی و پادشاهی که در رم پدیدآوردند، قدرت سومی هم در کشور وجود داشت و آن سنا بود که ظاهراً ابتدا از ۱۰۰ عضو و در پایان عهد سلطنتی از ۳۰۰ عضو تشکیل می‌شد. فقط پاتریسین‌ها می‌توانستند عضو سنا را داشته باشند و در مراسم عمومی مذهبی شرکت کنند. پلبین‌ها از جمیع حقوق مدنی، سیاسی و مذهبی محروم بودند و بدین ترتیب اهالی به دو دستهٔ جدا و متمایز از یکدیگر تقسیم می‌شدند.
مدتی پس از استقرار طوایف و قبایل پاتریسین در روم، سکنهٔ شهر رم پیوسته و رفته رفته رو به افزایش گذاشت. اهالی سایر شهرها و ایالات ایتالیا نیز، برای زندگی به رم روی آوردند. از سوی دیگر، رومی‌ها شهرهای همجوار را تسخیر می‌کردند و بخشی از اهالی این شهرها را در روم اسکان می‌دادند. در ضمن آن‌ها بهترین اراضی همسایگان خویش را نیز تصرف می‌کردند و به «مزرعهٔ اشتراکی» ("که مجموعه‌ای از قطعات زمین متعلق به پاتریسین‌ها بود")، پیوند می‌زدند. اهالی غیربومی روم و فرزندانشان را پله بین می‌نامیدند. اکثر آن‌ها زارع و پیشه‌ور بودند. قطعات زمینی که به پله بین‌ها می‌رسید، بسیار کوچک و نامرغوب بود. با این وجود در میان آن‌ها افراد ثروتمند نیز حضور داشتند. پله بین‌های ثروتمند عبارت بودند از: تُجّار و مالکان کشتی‌ها. پله بین‌ها از برخورداری از هرگونه حقوقی به‌طور کامل محروم بودند. آن‌ها نصیبی از مزرعهٔ اشتراکی نمی‌بردند و در مجلس ملی و سنای روم نیز حق شرکت نداشتند. با این وجود این تصور که همهٔ آنان جزو بردگان محسوب می‌شدند، با توجه به آنچه که گفتیم، صحیح نیست. ("برخی پلب‌ها را به خطا در فارسی، بردگان ترجمه کرده‌اند و آن را مقابل کلمهٔ شهسواران که ترجمه‌ای برای پاتریسین هاست، قرار داده‌اند")تنها آن عده از پله بینهایی که مدیون بودند و به موقع قرضها و دیون خود را نمی‌پرداختند، توسط پاتریسین‌ها به بردگی گرفته می‌شدند.
با آغاز امپراتوری روم به مرور هنر این کشور بر هنر یونان تفوق یافت و جایگزین آن گردید. هنر روم بر اساس امپراتوری متحد الشکل این کشور ایجاد گردید و به امکانات نسبتاً واحدی دست یافت و در عرصه وسیعی گسترش پیدا کرد. در سده‌های اول و دوم میلادی، هنر هلنی (یونانی) که از خصایص و ویژگی‌های سوداگرایانه‌ای برخوردار بود بر هنر امپراتوری روم برتری داشت. بر اساس هنر یونان، پیکر تراشی که یکی از هنرهای برجسته و اصلی به‌شمار می‌رفت جایگزینِ نقاشی (هنر رومی) گردید. به مرور زمان ویژگی‌های هنر رومی رو به افزونی نهاد و نسبت به هنر یونانی پیشی گرفت به‌طوری‌که در قرن سوم پیش از میلاد، نمونه برداری و تقلید از آثار هنری یونان به پایان می‌رسید و هنر رومی بر هنر هلنی که به بن‌بست رسیده بود و هنری اشرافی محسوب می‌شد، تفوق حاصل کرد. این هنر (رومی) با رشد و نمو و توسعه چشمگیر به احراز مقام پیکر تراشی عصر کلاسیک یونان دست یافت. روم که از ابرقدرتهای شگفت‌انگیز دنیای باستان بود بعد از مرگ امپراتور تئودئوس کبیر به دو کشور پهناور تقسیم شد. اواخر دوران امپراتوری روم غربی به علت پایگاه طبقاتی سرداران از پایین‌ترین صفوف و جایگزینی آن‌ها بر اشرافیت هنر ویژگی‌های کلاسیک خود را از دست داد و خصلت‌های مردمی و شهری به خود گرفت و هنر یونان را از میان به در بُرد. آثار هنری روم به علت اوضاع اقتصادی، اجتماعی و حاکمیت سیاسی، بر خلاف آثار هنری یونان که بنابر شرائط اقتصادی، اجتماعی، یادبودی و فاقد حماسه و دراماتیک با خصلتها و ویژگی‌های تشریفاتی و انفرادی بود، شکلی حماسی، تاریخ‌نگاری و دراماتیک به خود گرفت.
بعد از یونان امپراتوری بزرگ روم آغاز گردید که پنج قرن به طول انجامید. حیات فرهنگی رومی‌ها در ابتدا تحت تأثیر و نفوذ یونانیان بود و در همه زمینه‌ها از آنان بهره می‌گرفت به خصوص موسیقی که از اهمیت فراوانی برخوردار بود. آن‌ها تعلیمات موسیقی را از یونانیان فرا گرفتند. ("حتی تعلیم موسیقی به عهده یونانیان بود") به این طریق موسیقی و سازهای موسیقی یونان در روم رواج پیدا کرد و به دنبال آن موسیقیدانان رومی به وجود آمدند. از کارهای مهمی که توسط آن‌ها صورت می‌گرفت اجرای مراسم مذهبی و جشنهای درباری بود. البته موسیقی بیشتر در میهمانی‌ها و جشن‌ها به کار می‌رفت تا در مراسم مذهبی. قدمت موسیقی در روم به ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد می‌رسد. در این کشور افراد فقیر به نوازندگی و خوانندگی به‌طور سیار پرداختند و اولین خنیاگران دوره‌گرد به وجود آمدند. به‌طوری‌که با سفر از شهری به شهر دیگر و با اجرای نمایشهای خیابانی، نوازندگی، خوانندگی و شعبده بازی موجب سرگرمی مردم می‌شدند که بعدها با اقتباس از آن‌ها اپرا شکل گرفت. وقتی که مسیحیت در روم استوار گردید در آنجا عناصری از ملوپه ("آوازی موزون که دکلااسیون را همراهی می‌کند") یونانی و لاتین با تلاوت آیات عبری ("Pslamedic نوعی شعر خوانی آوازگونه") در هم آمیخت. آواز کلیسایی مسیحی در نتیجه اختلاط موسیقی کنیسه‌ها ("از راه کلیسای سوریه") که سرشار از ظرافتهای تزیینی بود با موسیقی همو فونیک یونانی که گرایشی به خواندن اشعار داستانی داشت پدیدار گشت. هم‌اکنون می‌توان تأثیر نغمات و کلام یونانی را در اروپای غربی مشاهده نمود. به‌طوری‌که در امپروپریا که متشکل از آیین نماز و نیایش بود و در روزهای بخصوصی اجرا می‌شد وقتی یک گروه به لاتین آواز می‌خواند دسته مقابل جواب آن‌ها را به یونانی می‌داد و نواهای آن‌ها از رنگ و بوی یونانی برخوردار بود. حتی رسالات و اناجیل اربعه که در مس‌های آیینی پاپ در کلیسای سن پیتر توسط راهبان اجرا می‌گردید اول به زبان لاتین سپس به زبان یونانی خوانده می‌شد. اکنون نیز قطعه شعر آللویا که در دیر بارکینگ باقی‌مانده‌است متناوب به زبان یونانی و لاتین در مراسم مخصوصی خوانده می‌شود. در روم مانند عصر طلائی یونان زمان، زمان پیشرفت و تمدن بود. بیشتر امپراتوران آن‌ها به موسیقی علاقه داشتند و به رشد و گسترش آن کمک بسیار می‌کردند. اهمیت آن به حدی رسید که بعضی از نمایشها را بدون کلام و فقط با موسیقی اجرا می‌کردند که به آن پانتومیم گفته می‌شود.
خدایان المپ یا اُلِمپ نشینان، خدایان ۱۲ تن بودند که پس از سرنگونی تایتانها (Titans خدایان اولیه) به حکومت پرداختند. کوه المپ محل نبرد تایتانها با خدایان دوازده‌گانه بود و بعدها هم به عنوان محل زندگی خدایان از آن نام برده شد. تمام المپ نشینان به نوعی با یکدیگر نسبت داشتند و بنا به شرایط زمانه هر از گاهی یک یا چند تن از آن‌ها بیشتر مورد توجه قرار می‌گرفت. برای مثال اگر در زندگی واقعی، همسر حاکم یا شخص قدرتمند منطقه از شخصیت قوی یا خانواده مهمتری بود، خدایان زن و به خصوص هِرا (Hera) که خدای مادر بود مورد توجه می‌گرفت. اگر جنگی در میان بود، معبد خدای جنگ بیشتر مورد توجه قرار می‌گرفت.
زئوس فرزند کرونوس (Cronus)، تایتان بزرگ، بود. او پدرش را سرنگون کرد و بر سر حکومت با برادرانش پوزئیدون (Poseidon) و هادِس (Hades) قرعه کشی کردند، زئوس در نتیجه این قرعه کشی به نام بزرگ خدایان شناخته شد، او فرمانروای آسمان و باران و اسلحه اش آذرخش است که آن را به سمت کسی که او را ناخشنود کرده، پرتاب می‌کرده‌است. یکی از مواردی که او را بسیار خشمگین می‌کرد دروغگویی و پیمان‌شکنی بوده‌است. زئوس هِرا (Hera) را به همسری گرفت اما به خاطر داشتن ماجراهای عشقی فراوان شهرت داشته‌است.
پوزئیدون برادر زئوس است و در قرعه کشی که پس از سرنگونی پدرشان انجام شد، دریا را به دست آورد و به نام خدای دریا شناخته می‌شود. دریانوردان و ماهیگیران از پرستندگان او به‌شمار می‌روند. پوزئیدون با آمفی تریت (Amphitrite) که نوه اوسیانوس (Oceanus) تایتان آب‌های به هم پیوسته جهان، ازدواج کرد. اسلحه او یک نیزه سه شاخه است، که می‌تواند جهان را بلرزاند و هر چیزی را درهم بشکند. او پس از زئوس قدرتمندترین خدا است و طبیعتی ستیزه‌جو و حریص دارد، به همین دلیل برای به دست آوردن شهرهای خدایان دیگر، با آن‌ها درگیر می‌شده‌است.
هادس، در قرعه کشی با برادرانش، بدترین سهم را برنده شد و آن جهانِ زیرزمین یا دنیای مُردگان است. از آنجایی که رُعایای هادِس را مُردگان تشکیل می‌دادند، او به کسانی که موجب افزایش جمعیت سرزمینش می‌شدند بسیار علاقه داشت. مانند ارینی‌ها (Erinnyes) یا خشم و ناامیدی، که کارشان تعقیب گناهکاران و سوق دادن آن‌ها به سمت خودکشی بود. هادس به دلیل حکومت بر زیرزمین، صاحب معادن زیرزمینی هم بود و خدای پروت هم به‌شمار می‌رفت. همسر او پرسفونه بود که توسط هادس ربوده شده بود. هادس خدای جهان مردگان بود اما خدای مرگ نبود، تاناتوس (Thanatos) خدای مرگ بود.
مورفئوس (به معنای کسی که شکل می‌دهد)«he who forms» در اساطیر یونانی ایزد رؤیاها و رهبر اونیروس‌ها است. او همچنین شخصیتی است که در روایت دگردیسی‌ها، اثر شاعر نامدار رومی اووید حضور دارد، اما هیچ نقشی در اساطیر یونانی ندارد. "مورفئوس" پسر هوپنوس، خدای خواب، است و توانایی تقلید هر شکلی از ظاهر انسان‌ها و نمایان شدن در خواب آن‌ها را دارد. کلمهٔ مرفین، از نام این ایزد گرفته شده‌است.مورفئوس نوشته Micha F. Lindemans، بازدید در ۲ نوامبر ۲۰۱۴
"مورفئوس" همچنین یکی از شخصیت‌های اصلی در سه‌گانه فیلم ماتریکس است که لارنس فیشبورن نقش او را بازی کرده‌است. به علاوه آنکه در سریال مردی شنی یا سندمن به عنوان پادشاه رویاها حضور داشته.
گوت‌ها به انگلیسی: (The Goths) یکی از قبیله‌های ژرمن شرقی بودند که در سده‌های سوم و چهارم میلادی، به امپراتوری روم حمله می‌کردند. گوت‌ها در سده‌های پنجم و ششم به دو شاخه تقسیم شدند :
یک شاخه استروگوت‌ها (گوت‌های شرقی) و شاخه دیگر ویزیگوت‌ها (گوت‌های غربی) بودند. گوت‌ها به امپراتوری روم در دوره کوچ در سال ۴۱۰ م. حمله کردند و ایالتی از امپراتوری روم یعنی شبه‌جزیره ایبری و ایتالیا را تصرف و حکومتی جدید را پایه گذاری کردند.
نیروهای گوت‌های باختری در سال ۴۱۰ م. به رم تاختند. پس از فروپاشی روم غربی، گوت‌ها تا دو سده و نیم دیگر در اروپا نقش بزرگی را بازی کردند. آن‌ها در آغاز سده پنجم م. به شبه‌جزیره ایبری کوچ کردند.
واژهٔ گوتیک از نام این قوم گرفته شده‌است که اساساً اشاره به شیوهٔ معماری بسیار رایج در اروپای قرن ۱۶ _ ۱۲ میلادی دارد. یک رمان گوتیک، شکل داستانی مشهوری است که ریشه در اواخر قرن ۱۸ میلادی در انگلستان دارد.از محیط‌های استفاده شده در این رمان‌ها اغلب از تاریخ و شخصیت‌های ترس‌آور و رازگونه الهام گرفته می‌شود تا داستان‌هایی دربارهٔ غم و اندوه، وحشت، بی رحمی و ماوراءالطبیعه خلق شود.
در سال ۴۰۸ میلادی، بربرها عملاً به دروازه‌های اروپا رسیده بودند و آلاریک یکم پادشاه گوت‌ها سپاهیانش را از امپراتوری روم شرقی در مسیری به سمت غرب تا یونان و کوه‌های آلپ و سپس سراسر ایتالیا هدایت کرده بود.
در آن زمان گوت‌ها رم، پایتخت روم غربی را محاصره کردند و تمام وسایل نقلیه ورودی و خروجی را زیر نظر گرفتند و بازرسی کردند. شهروندان رم نمی‌توانستند کاری جز زندگی در حصار برج و باروهای شهر و انتظار کشیدن تا اقدام بعدی بربرها انجام دهند. آن‌ها هیچ وسیله‌ای برای ارتباط گرفتن با دنیای خارج نداشتند و ذخیره غذاییشان نیز کم‌کم به پایان می‌رسید. اجساد مردگان در سرتاسر شهر روی هم انباشته می‌شدند و زیر آفتاب مرداد ماه باد می‌کردند و فاسد می‌شدند. طبق گزارش‌ها، اهالی شهر دوستان خود را می‌کشتند و گوشتشان را درجا می‌خوردند.
بعضی از افراد حتی داستان مادرانی را به گوش خود شنیدند که بچه‌های خود را می‌کشتند و می‌خوردند. یک داستان دیگر که سر زبان‌ها افتاد این بود که سرنا- خواهرزاده امپراتور فقید تئودوسیوس، بیوه استیلیکو سردار رمی و مادر میانجی هونوریوس بچه- امپراتور رم غربی در خفا با آلاریک تبانی کرده بود که گوت‌ها را به شهر رم راه دهد تا شهروندان رم را از دم تیغ بگذرانند و هلاک کنند.
پدر شوهر سرنا از بربرها و یک واندال بود. مردم می‌گفتند آنکه فقط یک بار بربرها را دوست داشته، همیشه دوست‌دار آن‌ها خواهد بود. سنا خیلی شتابان به اعدام سرنا رأی داد و او بی‌درنگ دستگیر و خفه شد.
نمایندگان رم جسورانه تن به خطر دادند و از شهر خارج شدند و با آلاریک دیدار کردند تا دربارهٔ خروج مسالمت‌آمیز آلاریک مذاکره کنند. درخواست‌های آلاریک برای این منظور شامل مقادیری طلا، نقره و آزاد کردن تک‌تک برده‌های بربر در داخل شهر رم می‌شد.
نمایندگان از او پرسیدند «تو برای ما چه برجا خواهی گذاشت؟» او در پاسخ گفت «جان شما را». رمی‌ها گرچه عملاً نمی‌توانستند به درخواست او پاسخ مثبت دهند، اما از این معامله پا پس کشیدند.
بدین ترتیب، آلاریک از سطح و مقدار درخواست‌هایش کاست ولی از درخواست آزاد کردن بربرهای ساکن در شهر رم دست برنداشت. معامله به این ترتیب عملی شد و دروازه‌های رم با تحویل نروت‌ها و بربرهای آزاد شده گشوده شدند. نزدیک ۳۰هزار برده بربر از شهر رم بیرون ریخته شدند بسیاری از آن‌ها نخستین بار بود که از آن شهر خارج می‌شدند.
آلاریک به عهد خود وفا کرد؛ رم از محاصره خارج شد و به مقامات شهر اجازه داد که برای ورود کالا و مواد خوراکی و خروج آن‌ها از بندرگاه رم دست به کار شوند.
این یک کجروی تاریخی نبود؛ فرماندهان نظامی گوت‌ها مانند همتایان رمی خود غالباً مایل بودند از دوراندیشی خود بهره گیرند، با دشمن مذاکره کنند و اگر از دیدگاه راهبردی ضرورت داشته باشد شمشیرشان را بر زمین بگذارند.
در آستانه دوره مهاجرت قبایل شمالی (۷۰۰–۳۰۰ میلادی) و اوج‌گیری یورش آن‌ها به درون امپراتوری رم و سرزمین‌های مجاور آن، شکاف بین قبایل شمالی ژرف‌تر شد. قبایل مختلف هدف‌هایی متفاوت در برخورد با امپراتوری رم داشتند ولی گوت‌ها به علت اشتیاقی که به آشتی با رمیان و پذیرفته شدن نزد آن امپراتوری داشتند، با قبایل دیگر فرق می‌کردند.
ایلای یا عیلی در عبری یعنی بلندمرتبه از داوران عهد عتیق بود که نام وی در کتاب‌های سموئیل آمده‌است. چشم‌هایش به سبب پیری تار شده بود.پسران ایلای ، حفنی و فینحاس نام داشتند. و از بنی بلعال (دسته‌ای از مطرودین) بودند و «خداوند» آن‌گونه که در این کتاب‌های دینی توصیف شده را نپذیرفتند.
کتاب‌های سموئیل به فارسی.
رساله حیِّ بن یقظان رساله‌ای کم‌حجم است که به زبان ادبیات عرب توسط ابن طفیل در قرن ۱۲ میلادی نگاشته‌است.
ابن طفیل در این رساله نظریه لوح سفید را به عنوان یک آزمایش فکری در قالب یک داستان با عنوان حی بن یقظان مطرح کرده‌است که در آن او شکل‌گیری ذهن یک کودک وحشی (کودکی که به دور از اجتماع و در حیات وحش بزرگ شده‌است) از یک لوح سفید تا یک ذهن بالغ را در محیطی به دور از اجتماع و در یک جزیرهٔ دور افتاده و تنها از طریق تجربه، توضیح می‌دهد.G. A. Russell (1994), "The 'Arabick' Interest of the Natural Philosophers in Seventeenth-Century England", pp. 224–262, انتشارات بریل، . جان لاک، از فیلسوفان بزرگ غرب، در فرمول‌بندی نظریهٔ «لوح سفید» از این رساله الهام گرفته‌است. عنوان این رساله از عنوان داستان دیگری با همین نام که توسط ابن سینا در اوایل قرن ۱۱ میلادی نگاشته شده، گرفته شده‌است.Seyyed Hossein Nasr and Oliver Leaman (1996), "History of Islamic Philosophy", p. 315, Routledge, ISBN 0-415-13159-6. هر چند که داستان نسخهٔ ابن طفیل با نسخهٔ ابن سینا متفاوت است.
محمد عبدالرحمن مرحبا می‌گوید:«نویسنده این کتاب توانسته‌است زبده معارف عصر خود و خلاصه تجارب معرفتی گذشتگان را جمع کند.»«ابن طفیل اندیشه‌ای جامع داشت و فیلسوف عقلی، عالم طبیعی و هنرمندی خوش ذوق بود که توانست مطالبی را که بیان آن‌ها به چندین مجلد کتاب نیاز داشت، در صفحاتی اندک بیاورد.»ارزش و اهمیت رساله حی بن یقظان از این جهت است که یکی از برجسته‌ترین آثار قرون وسطی به‌شمار آمده‌است. نخستین محقق غربی که به اهمیت این کتاب پی برد ادوارد پوکوک اسلام‌شناس انگلیسی بود که متن عربی داستان را همراه با ترجمه لاتین آن با عنوان گویا ولی طولانیِ «فیلسوف موحد، رساله ای در اینکه عقل بشری چگونه می‌تواند از تفکر در مراتب نازل معرفت به مراتب عالی آن دست یابد» منتشر کرد. این کتاب بعدها به زبان‌های مختلف از جمله، انگلیسی، هلندی، اسپانیایی، فرانسوی، آلمانی و روسی ترجمه شد.
ابن طفیل که سخت شیفته حکمت مشرقی ابن سینا است با نگارش این کتاب می‌کوشد برخلاف روش متداول نگارش فلسفی، ایده‌های اساسی حکمت مشرقی ابن سینا را درقالب داستانی که اصل و اساس آن را نیز از ابن سینا گرفته‌است، شرح دهد. بسط داستان متناسب است با دوره‌های مختلف کسب معرفت بشری، یعنی جستجوی سرچشمه حیات آدمی و سپس یافتن خالق انسان، و در نهایت، یافتن راهی برای اتحاد و وصول به ساحت ربوبی.
رساله حی بن یقظان سه بخش اصلی دارد و هربخش خود به چند مسئله می‌پردازد:
در آغاز ابن طفیل انگیزه نگارش کتاب را گشودن رمز و رازهای حکمت مشرقی ابن سینا به قدر وسع و توان خویش می‌خواند و می‌گوید:«ای برادر گرامی و دوست مهربان، که خدا به تو بقای ابدی و سعادت سرمدی عطا کند، از من خواسته‌ای تا به اندازه مقدور رازهای الحکمة المشرقیه را که ابن سینا نگاشته، برایت روشن کنم. بدان که طالب حقیقت، بی شک و شبهه، باید در طلب آن بکوشد».وی آنگاه برای فراهم ساختن زمینه بحث خود از حکمت مشرقی، به نقد برخی از بزرگان فکر و اندیشه می‌پردازد.
ابن طفیل ابتدا در باب چگونگی وجود حی بن یقظان در جزیره ای از جزایر هند سخن می‌گوید و دو احتمال را در این باره مطرح می‌کند: یکی اینکه وضعیت جغرافیایی آن جزیره که به تفصیل شرح می‌دهد زمینه‌های تولد حی بن یقظان را بدون پدر و مادر فراهم ساخته‌است. بدین ترتیب، وی صرفاً براساس سازوکارهای طبیعی و تأثیر و تأثرهای میان ارگانیسم‌های موجود در آن جزیره به وجود آمده‌است. وی در این باره می‌گوید:«برخی از دانشمندان با یقین از تولد ذاتی (بدون پدر و مادر) حی بن یقظان در آن جزیره سخن می‌گویند»ولی بی درنگ اشاره می‌کند که برخی نیز آن را انکار می‌کنند و دربارهٔ چگونگی وجود حی بن یقظان شرح و بیان دیگری دارند. به نظر اینها حی بن یقظان تولدی معمولی داشته و پدر و مادر وی در جزیره مجاور زندگی می‌کرده‌اند، ولی چون ازدواج پنهانی (و نه البته برخلاف قوانین) داشته‌اند، برجان کودک بیمناک شده‌اند و او را به امید خداوند در دل دریا رها می‌کنند که در نهایت به جزیره خالی از سکنه مورد بحث می‌رسد.
ماده آهویی کار مراقبت از کودک رها گشته را برعهده می‌گیرد و در این مدت کودک در میان حیوانات نشو و نما می‌کند؛ ولی به تدریج به تفاوت‌های خود با حیوانات دیگر پی می‌برد. وی در می‌یابد پوست بدنش عریان است و از وسایل طبیعی که حیوانات دیگر برای دفاع دارند، بی بهره است. مرگ ناگهانی ماده آهویی که برای وی مادری کرده بود حی بن یقظان را به تأمل دربارهٔ مرگ می‌کشاند. او در می‌یابد که جسم آهو سالم است و آسیبی ندیده‌است، پس مرگ باید به معنای مفارقت چیزی از بدن باشد و بدین ترتیب او به وجود روح پی می‌برد. ابن طفیل نقطه‌های عطف سلوک معرفتی حی بن یقظان را با بسط بیشتری شرح می‌دهد؛ مثلاً دربارهٔ آشنایی کودک با آتش و احساس شگفتی او در برابر نور و حرارت و میل به تعالی آن-که به زعم برخی نشان از نفوذ اندیشه‌های زرتشتی در ابن طفیل دارد- یا شناسایی روح حیوانی که در سراسر جسم انسان حضور دارد با تفصیل بیشتری سخن می‌گوید. سپس کودک رها شده، به سنین جوانی پای می‌گذارد و دانایی او از مرزهای حس فراتر می‌رود و به استنتاج عقلی روی می‌آورد. هیولای عالم را از صورت‌های متنوع و متکثر آن جدا می‌سازد و در می‌یابد که تمام موجودات در ماده خود مشترکند، ولی صورت‌های مختلف دارند. وی به اندیشیدن دربارهٔ آسمان‌ها می‌پردازد و برای شناسایی اجسام کروی به ریاضیات روی می‌آورد. او با فکر و نظر در می‌یابد که عالم هستی چه به لحاظ زمانی آغازی داشته باشد (حادث) و چه بدون زمان آغازین (قدیم) باشد، نیازمند علت است. پس از شناسایی خداوند، وی به تأمل در قوه معرفتی ای که بدان خدای را شناخته‌است، می‌پردازد و عقل را موضوع تأمل خویش قرار می‌دهد. شناسایی دقیق عقل به او امکان می‌دهد تا دریابد که سعادت وی در گرو تعقل و اندیشیدن دربارهٔ خداوند هستی است و بدن مانعی بر سر راه تعقل وی است. در این حال وی همواره آرزو می‌کند تا خداوند وی را از حمل بار بدن که بر او سنگینی می‌کند و موجب جدایی از منزلت و مقام الوهی اوست، رهایی دهد تا وی به لذت پایدار و خالص شهود الهی برسد و از رنج و المی که مفارقت از آن مقام به دلیل پرداختن به نیازهای ضروری بدن دارد، رها شود.
بخش سوم کتاب حی بن یقظان با ورود دو چهره جدید به داستان ادامه می‌یابد. آبسال از جمود و ظاهرگرایی در فهم شریعت که بر محل زندگی او سایه افکنده فرار کرده. به همان جزیره‌ای می‌رود که حی بن یقظان تا پنجاه سالگی به تنهایی در آن زیسته‌است. آبسال در جامعه دینی خود آموزش‌های فراوانی دیده‌است و با تعالیم انبیاء آشنایی دارد؛ ولی اهل تأویل است و بر خلاف سلامان ظواهر شریعت وی را قانع نمی‌سازد. آشنایی حی بن یقظان و آبسال زمینه بحث و گفتگوی آنان را فراهم می‌کند و آبسال در می‌یابد که همه «آنچه در آموزه‌های انبیا وجود دارد به زبان تمثیل و نمادین همان حقایقی را گویند گه حی بن یقظان با تلاش عقلی خود و بدون راهنمایی وحی به دست آورده‌است. «وقتی آبسال شرح و بیان آن حقیقت‌ها و ویژگی‌های عالم مفارقت را که به ذات حق علم و آگاهی دارند و نیز شرح و بیان اوصاف الهی و این را که دربارهٔ خدا چه می‌توان گفت از حی بن یقظان شنید، دانست مفاهیمی که در شریعت آمده‌است، مانند ملائک، رسولان، روز قیامت، بهشت و جهنم و مانند آنها مثال‌هایی اند برای آنچه حی بن یقظان مشاهده کرده‌است. بدین ترتیب چشم دل وی روشن شد و نیروی فکر وی شدت گرفت و معقول و منقول در نزد وی مطابق شد و راه‌های تأویل در دسترس وی قرار گرفت … و بدین ترتیب با چشم تعظیم و بزرگداشت در حی بن یقظان نگریست و دانست که وی از همان اولیای خداوند است که ترس و اندوهی در آنان راه ندارد و از این روی، به خدمت وی پرداخت و با اشارت‌های او به رفع تعارض‌های شریعت که از پیش آموخته بود، روی آورد.» در پایان داستان، آبسال از محل زندگی خود و سیطره جزم‌اندیشی و ظاهرگرایی در عمل به شریعت در آنجا برای حی بن یقظان سخن می‌گوید. آنها تصمیم می‌گیرند برای اصلاح وضع آن جزیره سفر کنند. کوشش آن دو نتیجه‌ای نمی‌دهد چراکه عموم مردم استعداد درک عقلانی را ندارند و شریعت را نیز در افق ادراکی غیر عقلانی خود درک می‌کنند. از این روی ظاهر شریعت بهترین الگوی نگرش و عمل برای عموم مردم است و نباید دروازه تأویل شریعت را برای چنین کسانی گشود.
اَبوزَید محمد غضائری رازی (درگذشتهٔ ۴۲۶ قمری) شاعر ایرانی، از شاعران بزرگ ایرانی اهل ری و از مداحان امرای آخر دیلمی در ری و نیز سلطان محمود غزنوی بوده‌است. لقب شعری او غضایری است؛ غضاری هم نوشته‌اند. غضایری یعنی کسی که منسوب است به گلی که به آن گل سفال سازند. تذکره‌نویسان متاخر همچون دولتشاه سمرقندی در شرح احوال غضائری نوشته‌اند که او از ولایت ری به عزم خدمت سلطان محمود به غزنین رفت و در خدمت او تقرب بسیار یافت، و محسود شاعران دربار شد، چنانکه عنصری بر او رشک برد و دیوان او را در حضورش به آب شست . لیکن اولاً غضائری در قصیده‌ای که در جواب عنصری ساخته و به غزنین فرستاده اشارات صریح به دوری از غزنین دارد، و ثانیاً مسعود سعد در اشارتی که به غضائری و قصیدهٔ لامیه او دارد به دوری وی از غزنین و ارسال هر قصیده از شهر ری تصریح می‌کند.
گفته‌اند که غضائری مذهب شیعه داشت و ابیاتی که از غضائری نقل کرده و دلیل تشیع او قرار داده‌اند این است :
از جمله قصایدی که در مدح محمود غزنوی به غزنین فرستاده قصیدهٔ لامیهٔ معروف است که در آن از کثرت عطایای محمودی اظهار ملال کرده و از حیث ابتکار این معنی در میان شاعران شهرت خاص یافته‌است:
زبان نیا-هندو-اروپایی زبانی فرضی و بازسازی شده به‌صورت گزینشی بر پایه برخی قوانین آواشناسی است. برخی این زبان را همان اوستایی کهن (زبان گاثاها) می‌دانند و سانسکریت کهن سیمای اندکی نوین‌تر آن شمرده می‌شود. یکی از نشانه‌های پسینی بودن این زبان در برابر اوستایی کهن، خود واژه سانسکریت است که برابر با پیراسته، پرداخته، ویراسته، بهبود یافته است. در برابر، تلاش‌هایی برای بازسازی برخی واژه‌ها بر پایۀ خویشاوندی نمونه‌هایی از این خانوادۀ زبانی روی داده است که همخوانی تاریخی با یکدیگر ندارند. برای نمونه از زبان یونانی با پیشینه نوشتاری ۲۸۰۰ ساله در کنار زبان لاتین با ۲۲۰۰ سال تاریخ بهره‌گیری شده است. حتی در همین یک نمونه نیز دیده می‌شود که پژوهشگران و زبانشناسانی که چنین جمع‌بندی‌ای نموده‌اند، هماهنگی و همخوانی تاریخی در فرگشت و دگرگونی واج‌شناختی، آوایی و روش واژه‌سازی این دو زبان را نادیده انگاشته و شکاف زمانی دست‌کم ششصد ساله را به کناری نهاده و در شمار نیاورده‌اند که کاستی بزرگی به شمار می‌آید؛ بدین‌سان دقت علمی این بازسازی زبانی به پرسش کشیده شده است. نکتۀ دیگر آن است که وام‌گیری واژگانی هم در این بازسازی نادیده انگاشته شده است. سومین نکته درنظرنگرفتن همپوشانی‌های زبانی و جهش‌های قاعده‌ای است. نکتۀ چهارم آنکه باید یادآوری نمود هیچ زبانی با ضرباهنگ یکنواخت و بی‌نابهنجاری دست به واژه‌سازی نمی‌زند. واژگان فرضی نیاهندواروپایی استثنائی ندارند و ازین رو هرگز نمی‌توانند آیینه راست نمای زبان نیای آریاییان هند و ایران و اروپا (نیاهندواروپایی) باشند.
در سال ۲۰۰۳ میلادی بر روی ۸۷ زبان و ۲٬۴۴۹ آیتم واژگانی واکاوی‌ای انجام شد تا تاریخ انشقاق زبان نخستین مشخص شود. نتیجهٔ زمانی پیرامون ۷٬۸۰۰ تا ۹٬۸۰۰ سال پیش را مشخص کرد از نظر زمانی با فرضیهٔ آناتولیایی مطابقت دارد.
در تلاشی آغازین، مارکوس زوئریوس وان بوکس هورن زبانشناس و دانشمند هلندی بود که زبانی پیشگام را مادر برخی زبان‌های آسیایی و اروپایی دانست و آن را زبان سکایی شناسایی کرد. این سرآغازی بر دانش زبانشناسی بر پایۀ جستجو برای بازسازی یا کشف یک زبان مشترک بود. در سال ۱۶۴۷ این اندیشه پیش کشیده شد و زبان سکایی سرچشمۀ یگانه یک خانواده زبانی به شمار آمد. این خانواده عبارت بود از: هلندی، آلبانیایی، یونانی، لاتین، فارسی و آلمانی. در ۱۶۵۴ او زبانهای اسلاوی، سلتی و بالتیک را هم به این خانواده افزود.
دو سده پس از این، یکی از جغرافی‌دانان نامدار و از پژوهشگرانِ دانمارکی به نام کنراد مالت برون که نقشی اساسی در گسترش این دانش دارد، نامِ هندوژرمنی("Indogermanisch") را در سال ۱۸۱۰ برای این مفهوم به کار برد؛ نخست به فرانسوی"indogermanique" به کار برد و سپس آلمانی آن"indogermanisch" روایی یافت؛ نامی که امروزه نیز در زبان علمی استاندارد آلمانی بدان خوانده می‌شوند. سه سال پس از مالت-برون، یک پزشک و فیزیکدان انگلیسی، توماس یانگ همین خانواده زبانی را "هندواروپایی"، و دو سال بعد زبانشناس دانمارکی، راسموس راسک، به یاد یافث برادر سام در آیین یهود، "یافثی" نامید. کمی دیگر از سوی زبانشناس آلمانی، فریدریش اشمیتهنر۱۸۲۶، زبانشناس آلمانی، فریدریش اشمیتهنر "زبان‌های هندی-توتی" "indisch-teutsch. واژه Deutsch در واج نخست نرم شده همان teutsch است و از نام کهن آلمان به لاتین teutones گرفته شده و هم ریشه یوت(:دانمارکی)، جوت(انگلیسی)، گوت)ژرمنی،ژوت(فرانسوی) است. نگاه کنید به تارنمای:." و دیگر زبانشناس آلمانی و پیشگام در گویش‌شناسی، فریدریش پوت، "هندوکِلتی (هندوسلتی)" نیز نام گرفت. فیلسوف و زبانشناس آلمانی، ویلهلم فون هومبولت "زبان‌های سانسکریتی" نامید و زبانشناس پیشگام ایتالیایی، گراتسیادیو ایسایا آسکولی، نام "آریااروپایی" را انتخاب نمود. سرانجام ماکس مولر، زبانشناس، خاورشناس و بنیادگذار هندپژوهی نوین آنها را خانواده زبان‌های آریایی نامید"1861". کمی پس از وی نیز زبانشناس بلژیکی اونوره شَوه("Honoré Chavée" (1815-1877 نام "آریاک""ariaque, 1867" (آریایی) را برگزید. از آنجا که این واژه را کنت دو گوبینو در کتابی نامدار و پرسروصدا دربارهٔ یکسان نبودن نژادها (۱۸۵۴) به کار برد و در آینده، ریشه پیدایش جهان بینی نژادپرستانه و نازی‌ها و فاشیسم را به اندیشه‌های وی پیوند دادند، پس از شکست آلمان در جنگ دوم جهانی در سالهای پایانی سده بیستم، به گونه تابویی سیاسی-فرهنگی با آن برخورد گردید و انجمن‌های دانشگاهی و پژوهشی نیز این رویه را ناگزیر پیمودند.، زبان نامبرده نیای فرضی زبان‌های هندواروپایی است که، نیای مردمان ایرانی، آریاییان هند، آناتولیایی‌های باستان (مانند لوویان، لیدیان، هیتیان و ...) و آریاییان اروپا با آن گفتگو می‌کردند. هرچند از پذیرش وجود این زبان در میان زبان‌شناسان یک سده می‌گذرد، اما در شیوۀ بازسازی آن اختلاف وجود دارد.
زبان‌های این خانواده زبانی پُرگویشورترین زبان‌های دنیا هستند. نزدیک به سه میلیارد نفر، به ۱۳۰ زبان زنده از این خانوادهٔ زبانی سخن می‌گویند، که گسترهٔ آن از هیتی بی گویشور (زبان مرده) تا انگلیسی، از زبان‌های لاتین و رومی گرفته تا فارسی و هندی می‌رسد.
در مورد خاستگاه این خانوادهٔ زبانی چند فرضیهٔ رقیب وجود دارد. فرضیه کورگان (از زبان روسی برابر گوردخمه که واژه‌های گورچال یا گورپشته را برای آن برگزیده اند) که ماریا گیمبوتاس(۱۹۲۹–۱۹۹۴) در سال ۱۹۵۶ آن را پیشنهاد کرد و آن را بر یافته‌های باستان‌شناختی در فرهنگاصطلاحی باستان شناختی درباره گروه یافته های باستانشناختی ای که بیشتر در زیستگاهی پیش از تاریخ پیدا شده و ویژگی های همسانی را نشان می دهند. این یافته ها دربرگیرنده روش خاکسپاری، شگرد و شیوه ساخت ابزارآشپزی و جنگ و کشاورزی و روال خانه سازی هستند. دشواری ای که در این میان هست، نبود خط و توان نامگذاری آن مردم و تیره و تبار و خاندان آنان بر پایه نوشتار است؛ از همین رو این دسته یافته ها را به نام نزدیکترین جای شناخته شده جغرافیایی مانند شهر، روستا، رود، کوه و یا برجسته ترین ویژگیِ این گروه همگون می خوانند. سامَرا (که نشانگر شکوفایی فرهنگی سکاها در هزاره پنجم پیش از میلاد است) و فرهنگ سروگلازووا(که در آن نشانه‌هایی از هزاره یازدهم تا نهم پیش از میلاد یافت شده) بنیاد گذاشت که ریشهٔ این خانوادهٔ زبانی را به ۶٬۰۰۰ سال پیش و سبزدشتهای کاسپی-پونتی وابسته می‌داند و سازگار با زیستگاه کیمری‌ها (اسکیت‌های اشکودا)، سکاها (سکیت‌ها) و سرمتی‌ها و برابر بخشی از سکستان بزرگ است.
دیدگاه دیگری خاستگاه آریاییان (هندواروپاییان) را سرزمین ایران می داند. به گزارش هفته نامه پربازدید و سرشناس "نیو ساینتیست"، چندی پیش در ارمنستان کاوش هایی باستان شناسی رخ داده است که با انقلابی در بازنگری نظریه خاستگاه هندواروپاییان (آریاییان، آناتولیایی ها و اروپاییان) و زبان های هندواروپایی نظریه کهن درباره مهاجرت به فلات ایران را وارونه کرده و سویه این مسیر مهاجرتی را از ایران دانسته است. دیوید رایش از دانشمندان برجسته ژنتیک، بر پایه یافته های ژنتیکی تازه از ارمنستان، مانند بسیاری از زبانشناسان و باستان شناسان، در دیدگاه خود _که پیش از این بر پایه فرضیه کورگان استوار بود_ بازنگری نموده و این خاستگاه را ایران کنونی و ارمنستان می داند. وی می افزاید: از ۷۰۰۰ تا ۵۰۰۰ سال پیش شارش جمعیت انبوهی از نژاد آریایی (ایرانی-هندی-اروپایی) را به دشت های اوراسیا می بینیم که در فرهنگ یمنا (گورچالی) تبلور یافته اند. از آنجا که این خبر در انجمن های آکادمیک جهان بازتاب بسیاری داشته است این منبع در دو شماره پیاپی (۲۳ و ۳۰ می ۲۰۱۸) به این رویداد همانند نقطه عطفی تاریخی نگریسته، آن را واکاوی می نماید. پس از به میان آمدن این نظریه برای نخستین بار از سوی فریدون جنیدی در کتابی با نام : زندگی و مهاجرت آریایی ها بر اساس روایات ایرانی، نشر بلخ، چاپ نخست، ۱۳۵۸.(۱۹۸۰)، از رویکرد ایران پژوهان برخوردار شد. این دیدگاه با بررسی تطبیقی یافته های دیرین-اقلیم شناسی (آب و هواشناسی)، زبانشناسی تاریخی و سنجشی، ژنتیکی، باستان شناسی پیش از تاریخ و نوشته های تاریخی این دیدگاه را واکاوی می نماید. اکنون به تازگی یافته هایی ژنتیک در جنوب قفقاز همخوانی این دیدگاه را پیش چشم نمودار کرده و مایه بازنگری برخی از هواداران سرشناس فرضیه کورگان شده است. کریستین کریستینسن از باستان شناسان نامدار اروپایی به همراه دیگر اعضای مکتب باستانشناسی دانمارک، نظریه کورگان را با همه رواج و پذیرفتگی آن، تنها گامی پس از ایران و جنوب قفقاز می داند و بر این باور است که فرهنگ یمنا (گورچالی) راهی برای گسترش زبان پوروا-هندوآناتولیایی به اروپا و سبزدشت های اوراسیا بوده است..
دیدگاه دیگر ادعا می‌کند ریشهٔ این خانوادهٔ زبانی به ۸٬۰۰۰ تا ۹٬۵۰۰ سال پیش و به منطقهٔ آناتولی بازمی‌گردد. این دیدگاه که در زمان پیش کشیدن آن (۱۹۸۷) رویکرد یافت، در بنیاد، برگرفته از بازه ای زمانی بدنبال موجی از یافته‌های باستان‌شناسی دربارهٔ شکوفایی فرهنگی هیتی‌ها است و اینکه آنان را آورندهٔ فن گداختِ آهن به خاورمیانه و ارابه (گردونه)های برتر در گسترهٔ جنگ‌ها و دارندهٔ نخستین الفبای هیروگلیف به‌دست‌آمده تاکنون از آریایی‌ها می‌دانند، و با پیشرفت و گسترش کشاورزی از روی پیشرفت فن فلزکاری و در پی آن، ساخت ابزار کشاورزی کارآمدتر و افزایش فراورده‌های کشاورزی، و به دنبال آن، شتاب‌گیری افزایش جمعیت، این زبان نیز گسترش یافته‌است و هیتی‌ها هم در کنار میتانی‌ها و لووی‌ها و دیگر مردمان آناتولی از چنین توانش تاریخی‌ای برخوردار بوده‌اند. پس خاستگاه آریایی‌ها همین فلات بوده‌است.http://www.sciencemag.org/content/337/6097/957.abstract?sid=192102e8-a5bc-4744-ac5a-5500338ab381 در سال ۲۰۰۳ پژوهشی منتشر شد که با بررسی ۸۷ زبان، زمان جدایی زبان هیتی را در رده نخستین زبان جداشونده آریایی و هندواروپایی با تاریخی میانه ۹۸۰۰ تا ۷۸۰۰ سال پیش، هماهنگ با فرضیه آناتولی می‌دانست.
دیدگاهی دیگر این خاستگاه را جایی در میان گستره پاکستان امروزی و شمال غربی هندوستان کنونی می‌داند. این دیدگاه بویژه پس از یافته‌های باستان شناسی هاراپا مطرح گشته است. و برخی هندپژوهان و زبانشناسان و باستان‌شناسان گواه‌هایی برای آن آورده‌اند.
برخی پژوهشگران بر این باورند که پراکنده شدن این زبان در بازه هزارهٔ سوم پیش از میلاد با افزایش جمعیت مردمان کوچ‌گردِ کورگان (گوردخمه) رُخ داده‌است. دیگران با اشاره به مهاجرت‌های نخستین، این نظریه را مطرح می‌کنند که مردم برزگر و کشاورز بسیار زودتر (پیرامون ۷۰۰۰ سال پیش از میلاد) پراکنده شده‌اند که به «"موج پیشروی"»Wave of Advance معروف است.
دیدگاه دیگری نیز ارمنستان و قفقاز جنوبی را آریابوم (زادگاه زبان و فرهنگ آریایی) می شناسد که نخستین بار از سوی برخی دانشمندان شوروی سابق (۱۹۸۵) پیشنهاد و با یافته های باستان شناختی، زبانشناختی، و ژنتیک مستندسازی شده است و هوادارانی نیز دارد.
دیدگاهی دیگر که به تازگی به میان آمده است به وارون همه دیدگاه های هماورد خود، اروپا را خاستگاه آنان می داند و آن را با تفسیر پاره ای یافته های ژنتیک و باستان شناختی می پرورد. پدید آورندگان آن نام "پیوستگی پارینه سنگی" را بر آن گذاشته اند. این دیدگاه با همه تلاشی که برای مستندسازی آن روی داده است، هنوز اقبال چندانی در میان هسته های دانشگاهی و پژوهشی معتبر نیافته است.
برخی دیگر از یافته‌های ژنتیک فرضیه دیگری را مطرح می‌کنند که به گونه‌ای آمیخته‌ای از برخی نظریه هایی است که پیشتر بازگو شدند. این چنین که زمانی که مردم برزگر آناتولی را ترک کردند ("فرضیه آناتولی")، برخی از آنها به سوی شمال مهاجرت کردند و فرهنگ کورگان (گوردخمه) را پدید آوردند، که متعاقباً در سطح استپ‌ها پراکنده شده است("فرضیه کورگان"). به این شیوه، دو فرضیه "آناتولی" و "کورگان" را با هم آمیخته است. صرفنظر از تازش این تیره ها و نژادها به سرزمین‌های دیگر، پیشروی و گسترش زبان‌های پوروا-هندواروپایی یک روند آرام و آشتی جویانه بوده که از طریق تماس فرهنگ‌ها همچون بازرگانی و پیوندهای میان نژادی صورت گرفته‌است.
وجود این قلعه تاریخی و در این مکان استراجیکی دلیل برآن است که عمانی‌ها به استقلال وامنیت بلاد شان اهمیت ویژه أی قائل بوده أند، لذا این دژ یکی از مهم‌ترین قلعه‌های محافظتی منطقهٔ عمانات بوده‌است، و از شواهد موجود پیداست که این دژ تنها راه ورودی بین مسقط و مطرح بوده‌است در دوران گذشته.
قلعه داری ۳ برج دائره أی مانند بود، یک برج بزرگ و دو برج کوچک، یکی از برج‌ها در ضلع غربی قلعه واقع شده‌است، وبرج دومی در قسمت شمالی قلعه و در نزدیکی برج بزرگ، وبرج اصلی در وسط و در بالاترین نقطهٔ قلعه قرار دارد. در درون این برج یک توپ قدیمی، وباقی مانده أی از گلولهٔ آن وآثاری از توپچیان دوران پیشین به چشم می‌خورد.
این قلعه بعد از ترمیم وباز سازی که در سال ۱۹۸۱ میلادی توسط دولت انجام شده‌است، یکی از معالم بارز و گردشگری این استان گردیده‌است، وگردشگران از مناطق داخل و خارج سلطنت عمان به سویش می‌شتابند.
کم آبیاری عبارت است از «مصرف عامدانه و عالمانه کمتر آب، به منظور افزایش تولید در مجموعه اراضی تحت پوشش» یا به عبارت ساده‌تر می‌توان گفت کم آبیاری عبارت است از «استفاده بیشتر و بهتر از واحد حجم آب» می‌باشد..
آبیاری کامل به منظور کسب حداکثر محصول از واحد سطح در شرایطی قابل اعمال است که اولاً آب به مقدار کافی در اختیار باشد و ثانیاً امکان توسعه و افزایش سطح زیرکشت وجود نداشته باشد. اما در شرایطی که نه تنها آب به اندازه و مقدار کافی در دسترس نباشد، بلکه اراضی مستعد و قابل احیای زیادی وجود دارند که در صورت رسیدن آب به آنها امکان افزایش تولید قابل توجهی وجود خواهد داشت، کم آبیاری یکی از گزینه‌های پیش‌روست. کم آبیاری در مواردی افزایش کیفیت محصول تولیدی را در پی دارد.
باید توجه داشت برای استفاده حداکثر از پتانسیل واحد حجم آب لازم است در مرحله اول از "«دانش آبیاری»" و در مرحله دوم از "«عملیات صحیح آبیاری»" توأمان بهره گرفت. در بکارگیری فن کم آبیاری رعایت ملاحظات مهندسی از ضروریات رسیدن به موفقیت است و باید توجه داشت صرفاً با کم‌آب دادن به گیاه بدون توجه به "زمان"، "مقدار" و "کیفیت آب" آبیاری ممکن است نه تنها سود بیشتری حاصل نگردد بلکه موجب بروز خسارات زیادی نیز گردد؛ لذا برای انجام عملیات کم‌آبیاری، ملاحظات زیر مورد توصیه قرار می‌گیرد.
کیفیت آب آبیاری؛ (آبی که در کم آبیاری مورد استفاده قرار می‌گیرد لازم است از کیفیت خوبی برخوردار باشد تا گیاه همراه با تنش آبی در معرض تنش شوری و تأثیرات منفی آن قرار نگیرد).
مصرف کود؛ (اثربخشی کودها در شرایط کم‌آبی کاهش می‌یابد، مخصوصاً اگر مصرف این کودها با رشد رویشی گیاهان مطابقت نداشته باشد؛ لذا توصیه می‌گردد که مصرف کودها یکباره و قبل از کاشت گیاه انجام پذیرد و از مصرف کود در مراحل رشد صرف نظر گردد. همچنین در میان کودها، کودهای پتاسیمی مخصوصاً سولفات پتاسیم و سولفات‌روی نقش مهمتری در تنظیم روزنه‌ها و تعادل یونی در سیستم گیاهی به منظور کاهش تنش‌های حاصل از کم‌آبی ایفا می‌نماید؛ بنابراین در کم آبیاری مصرف کودها باید متعادل و بهینه بوده و به مصرف کودهای پتاسیمی نیز توجه ویژه‌ای گردد. همچنین مصرف کود فسفر به ویژه در شرایط دیم، طول دوره رشد را کوتاه کرده، بنابراین صدمات تنش آبی را در اواخر فصل رشد کاهش می‌دهد، به عبارت دیگر مصرف فسفر در این شرایط باعث کاهش صدمات کم‌آبی می‌گردد).
زهکشی زیستی عبارتست از زهکشی اراضی به کمک گیاهان مقاوم به شوری. در این روش، گیاهانی که به شدت به شوری مقاومند در مجاورت نوارهای زراعی کشت می‌شوند. این گیاهان به سبب تعرق، پتانسیل کمتری را در نیمرخ خاک منطقه ریشه خود و زیر آن به وجود می‌آورند و از این رو، زهاب زیرزمینی که پتانسیل بیشتری دارد به سمت نوار مذکور حرکت می‌کند و سطح آب در منطقه زراعی پایین می‌افتد.
در مطالعات زهکشی زیستی باید موضوعات زیر مورد بررسی قرار گیرند:
همان‌طور که گفته شد، درختان مقاوم به شوری در زهکشی زیستی مورد استفاده قرار می‌گیرند. از میان این گیاهان می‌توان گونه‌های زیر را نام برد:
برخی عقیده دارند که در صورت عدم برداشت شاخ و برگ گیاهانی مثل گز از روی زمین، در اثر ریزش برگ، نمک‌ها دوباره به زمین برمی‌گردند.
ﻃﺎﯾﻔﻪ ﻧﺎﺭﻭﺋﯽ
ﯾﮑﯽ ﺍز ﺑﺰﺭﮒترین طایفه های ﺑﻠﻮﭺ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ .
ﺑﻌﻀﯽ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺩﯾﮕﺮ ﻧﻘﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﺍﯾﻦ ﻧﺎﻡ ﺍﺯ ﻧﺎﺭﻭﯼ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎﻥ ﺷﻤﺎﻟﯽ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ . ﮐﻪ ﺍﯾﻦ ﻗﻮﻡ ﺍﺯ ﻧﺎﺭﻭ ﺑﻪ ﺳﯿﺴﺘﺎﻥ ‏( ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎﻥ ‏) ﺁﻣﺪﻩ ﺍﻧﺪ .
. ﻻﺯﻡ ﺑﻪ ﺫﮐﺮ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺠﺮﻧﺎﻣﻪ ﻃﺎﯾﻔﻪ ﻧﺎﺭﻭﺋﯽ ﺍﺯﻋﺒﺪﺍﻟﻤﻨﺎﻑ ﺟﺪ ﺑﺰﺭﮔﻮﺍﺭ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ‏( ﺹ ‏) ﺷﺮﻭﻉ ﻣﯽ ﺷﻮﺩ ﻭ ﺍﯾﻦ ﻣﺪﺭﮎ ﺩﺭ ﺗﻤﺎﻡ ﺗﯿﺮﻩ ﻫﺎﯼ ‏( ﺷﺎﺧﻪ ﻫﺎﯼ ‏) ﻃﺎﯾﻔﻪ ﺛﺒﺖ ﺍﺳﺖ
،ﺩﺭ ﺁﺧﺮﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺕ 89 ﻧﺎﺭﻭﺋﯽ ﻫﺎ ﺭﺍ ﯾﮑﯽ ﺍﺯ ﺑﺰﺭﮔﺘﺮﯾﻦ ﻗﻮﻡ ﺑﻠﻮﭺ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺍﻧﺪ .
ﺑﺮ ﺍﺳﺎﺱ ﻧﻈﺮ ﮐﺮﻧﻞ ﭘﺎﺗﯿﻨﺠﺮ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۱۸۱۰ ﻣﯿﻼﺩﯼ ﺍﺯ ﺳﯿﺴﺘﺎﻥ ﺩﯾﺪﻥ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ، ﻧﺎﺭﻭﯾﯽ ﻫﺎ ﺭﺍ ﻧﮋﺍﺩ ﻗﺪ ﺑﻠﻨﺪ، ﻓﻌﺎﻝ ﻭ ﺩﺍﺭﺍﯼ ﻗﺪﺭﺕ ﺟﺴﻤﺎﻧﯽ ﻓﻮﻕ ﺍﻟﻌﺎﺩﻩ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻧﻤﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ . ﺍﻭ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ ﺁﻧﺎﻥ ﺩﺭ ﺑﺮﺍﺑﺮ ﺗﻐﯿﯿﺮﺍﺕ ﺍﻗﻠﯿﻤﯽ ﺳﺎﺯﮔﺎﺭ ﻭ ﺍﺯ ﻣﺮﮒ ﻧﯿﺰ ﻧﻤﯽ ﺗﺮﺳﻨﺪ ﻭ ﺩﺭ ﻫﻨﮕﺎﻡ ﺟﻨﮓ ﺩﺭ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺭﺷﺎﺩﺕ ﻣﯽ ﺟﻨﮕﻨﺪ . ﺩﺭ ﺯﻣﺎﻥ ﭘﺎﺗﯿﻨﺠﺮ، ﻣﺤﺮﺍﺏ ﺧﺎﻥ ﺭﺧﺸﺎﻧﯽ ﺭﺋﯿﺲ ﺗﻤﺎﻡ ﻃﺎﯾﻔﻪ ﻧﺎﺭﻭﯾﯽ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ .
ﺳﺮﭘﺮﺳﯽ ﺳﺎﯾﮑﺲ ﺑﺎ ﺍﺳﺘﻨﺎﺩ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺤﻠﯽ ﻭ ﺭﻭﺍﯾﺘﯽ ﻃﺎﯾﻔﻪ، ﺁﻧﺎﻥ ﺭﺍ ﻧﻬﺮﻭﯾﯽ ﻣﯽ ﺧﻮﺍﻧﺪ ﻭ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺍﺟﺪﺍﺩ ﺁﻧﺎﻥ ﭘﺲ ﺍﺯ ﺟﻨﮓ ﻧﻬﺮﻭﺍﻥ ﺑﻪ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎﻥ ﮐﻮﭺ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﻧﺪ . ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﻋﻠﻢ ﺧﺎﻥ، ﭘﺴﺮ ﺑﺰﺭﮔﺶ ﺑﻪ ﻧﺎﻡ ﺩﻭﺳﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎﻥ، ﺑﺰﺭﮒ ﻃﺎﯾﻔﻪ ﻧﺎﺭﻭﯾﯽ ﺷﺪ . ﺍﺯ ﺩﻭﺳﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎﻥ ﺳﻪ ﭘﺴﺮ ﺑﻪ ﻧﺎﻡ ﻫﺎﯼ ﮐﯿﮑﺎﻭﺱ، ﺩﺭﻭﯾﺶ ﺧﺎﻥ ﻭ ﻣﺤﻤﺪﻋﻠﯿﺨﺎﻥ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪﻧﺪ .
ﺗﺎﺭﯾﺨﭽﻪ ﺍﯾﻞ ﻧﺎﺭﻭﺋﯽ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺕ ﺍﻧﺠﺎﻡ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺍﺯ ﺍﯾﻞ ﻧﺎﺭﻭﺋﯽ ﮐﻪ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪﮔﺎﻥ ﻭ ﻣﻮﺭﺧﯿﻦ ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﺍﺯ ﻫﻤﻪ ﮐﺸﻮﺭﻫﺎ ﺩﺭ ﻣﻮﺭﺩ ﺍﻥ ﻧﻈﺮﯾﺎﺗﯽ ﺩﺍﺩﻩ ﺍﻧﺪ ﺣﺎﮐﯽ ﺍﺯ ﺍﯾﻦ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ، ﺍﯾﻦ ﺍﯾﻞ ﺩﺭ ﺳﺮﺯﻣﯿﻦ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎﻥ ﻏﺮﺑﯽ ﭘﻬﻨﺎﻭﺭ ﺍﺯ ﺭﺷﺘﻪ ﮐﻮﻫﻬﺎﯼ ﺍﻟﺒﺮﺯ ﻭ ﺑﻨﺪﺭ ﻋﺒﺎﺱ ﻭ ﮐﺮﻣﺎﻥ ﻣﮑﺮﺍﻥ ﻧﻮﺍﺣﯽ ﺍﺯ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎﻥ ﻣﺮﮐﺰﯼ ﻭ ﺳﯿﺴﺘﺎﻥ ﻭ ﻧﻮﺍﺣﯽ ﺍﺯ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﻭ ﻫﺮﺍﺕ ﺯﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﺮﺩﻧﺪ ﻭ ﯾﮑﯽ ﺍﺯ ﻃﻮﺍﯾﻒ ﻗﺪﯾﻤﯽ ﻭ ﺑﺰﺭﮒ ﺑﻠﻮﭺ ﺑﻪ ﺷﻤﺎﺭ ﻣﯽ ﺁﯾﻨﺪ . ﻭ ﺩﺭ ﺣﺎﻝ ﺣﺎﺿﺮ ﻫﻢ ﺩﺭ ﺍﮐﺜﺮ ﺍﯾﻦ ﻧﻘﺎﻁ ﭘﺮﺍﮐﻨﺪﻩ ﻭ ﻣﺸﻐﻮﻝ ﺯﻧﺪﮔﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ .
ﻭﺟﻪ ﺗﺴﻤﯿﻪ ﻭ ﻧﺎﻡ ﮔﺬﺍﺭﯼ ﻃﺎﯾﻔﻪ ﻧﺎﺭﻭﯾﯽ : ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﻣﺮﮒ ﺍﺣﻤﺪ ﺷﺎﻩ ﺍﺑﺪﺍﻟﯽ ﺩﺭ ﺩﻭﺭﻩ ﺯﻧﺪﯾﻪ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﻧﯿﺰ ﺩﭼﺎﺭ ﻫﺮﺝ ﻭ ﻣﺮﺝ ﻣﯽ ﺷﻮﺩ ﮐﻪ ﻧﺎﺷﯽ ﺍﺯ ﺩﺭﮔﯿﺮﯼ ﺑﯿﻦ ﻭﺍﺭﺛﺎﻥ ﺍﺣﻤﺪ ﺷﺎﻩ ﺍﺑﺪﺍﻟﯽ ﺑﺮﺍﯼ ﺟﺎﻧﺸﯿﻨﯽ ﻭﯼ ﺑﻮﺩ . ﺩﺭ ﺍﯾﻦ ﺩﺭ ﮔﯿﺮﯼ ﻫﺎ ﮔﺮﻭﻫﯽ ﺍﺯ ﻗﺒﯿﻠﻪ ﻧﺎﺭﻭﺋﯽ ﮐﻪ ﺧﻮﺍﺳﺘﮕﺎﻩ ﺁﻧﻬﺎ ﺩﺭ ﻧﺎﺣﯿﻪ ﺍﯼ ﺑﻪ ﻧﺎﻡ ﮐﻮﻩ ﻧﺎﺭﻭ ‏( ﺩﺭ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎﻥ ﺷﻤﺎﻟﯽ ‏( ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ‏) ، ﺳﺎﮐﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺍﯼ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﻧﺪ ﮐﻪ ﻧﺎﺭﻭ ‏( ﻧﻬﺮﻭ ‏) ﺑﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ ؛ ﯾﻌﻨﯽ ﭼﯿﺰﯼ ﺩﺭ ﺁﻥ ﻧﻤﯽ ﺭﻭﯾﯿﺪﻩ ﺍﺳﺖ ، ﺍﺯ ﺍﯾﻦ ﺭﻭ ﺍﯾﻦ ﻃﺎﯾﻔﻪ ﺑﻪ ﻧﺎﺭﻭﯾﯽ ﻣﺸﻬﻮﺭ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ ‏) . ﺑﻨﺎﺑﺮﺍﯾﻦ ﻫﺠﺮﺕ ﺭﺍ ﺑﺮ ﻣﺎﻧﺪﻥ ﺩﺭ ﺯﯾﺮ ﺳﻠﻄﻪ ﭘﺸﺘﻮﻥ ﻫﺎﯼ ﺍﺑﺪﺍﻟﯽ ﺗﺮﺟﯿﺢ ﺩﺍﺩ ﻭ ﻧﺘﻮﺍﻧﺴﺘﻨﺪ ﺗﺴﻠﻂ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻭ ﻧﻈﺎﻣﯽ ﺁﻧﻬﺎ ﺭﺍ ﺑﺮ ﺧﻮﺩ ﺗﺤﻤﻞ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﻟﺬﺍ ﺩﺳﺖ ﺑﻪ ﻣﻬﺎﺟﺮﺕ ﺑﻪ ﻃﺮﻑ ﺳﺮﺯﻣﯿﻦ ﻫﺎﯼ ﺳﯿﺴﺘﺎﻥ ﻭ ﻣﮑﺮﺍﻥ ﻭ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎﻥ ﻏﺮﺑﯽ ﻭ ﮐﺮﻣﺎﻥ ﻫﺮﻣﺰﮔﺎﻥ ﺯﺩﻧﺪ . ﺑﺨﺸﯽ ﺍﺯ ﺁﻧﻬﺎ ﺩﺭ ﺳﯿﺴﺘﺎﻥ ﺯﺍﺑﻞ ﻭ ﺳﺮﺯﻣﯿﻦ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎﻥ ﻣﺎﻧﺪﮔﺎﺭ ﺷﺪﻧﺪ . ﮔﺮﻭﻫﯽ ﻣﺴﯿﺮ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺑﻪ ﻃﺮﻑ ﺑﻢ ، ﮐﺮﻣﺎﻥ ﻭ ﺟﯿﺮﻓﺖ ، ﺑﻨﺪﺭ ﻋﺒﺎﺱ ‏( ﮐﻪ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺯﻣﺎﻥ ﺟﺰﺀ ﻭﺳﻌﺖ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎﻥ ﺑﻮﺩﻥ ‏) ﺍﺩﺍﻣﻪ ﺩﺍﺩﻧﺪ ﻭ ﺩﺭ ﺍﯾﻦ ﻣﺴﯿﺮ ﺳﮑﻨﯽ ﮔﺰﯾﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺯﯾﺮ ﺭﺩﻩ ﻫﺎﯼ ﻓﺎﻣﯿﻠﯽ ﺍﯾﻞ ﻧﺎﺭﻭﺋﯽ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺣﺎﻝ ﺣﺎﺿﺮ ﺩﺭ ﻫﻤﯿﻦ ﻣﺴﯿﺮ ﯾﻌﻨﯽ ﺯﺍﻫﺪﺍﻥ ، ﺯﺍﺑﻞ ، ﺯﻫﮏ ، ﻫﯿﺮﻣﻨﺪ ، ﻧﺼﺮﺕ ﺁﺑﺎﺩ ، ﮔﺮﺍﻏﻪ ، ﺳﺒﺰ ﭘﻮﺷﺎﻥ ، ﭼﺎﻩ ﺭﺣﻤﺎﻥ ، ﭼﺎﻩ ﺣﺴﯿﻦ ﻋﻠﯽ ، ﻧﻮﮎ ﺁﺑﺎﺩ ، ﺣﺼﺎﺭﻭﺋﯿﻪ ، ﮔﺮﮒ ﺣﯿﺪﺭ ﺁﺑﺎﺩ ، ﺑﻢ ، ﻓﻬﺮﺝ ، ﻧﺮﻣﺎﺷﯿﺮ ، ﺟﯿﺮﻓﺖ ،ﮐﺮﻣﺎﻥ ، ﮐﻬﻨﻮﺝ ، ﻭ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﺸﺎﮐﺮﺩ ﺯﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﺍﺯ ﺑﺎﻗﯿﻤﺎﻧﺪﻩ ﻫﻤﺎﻥ ﻫﺎ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻭ ﮔﺮﻭﻫﯽ ﺩﯾﮕﺮ ﺭﺍﻩ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺑﻪ ﻃﺮﻑ ﻣﮑﺮﺍﻥ ﻭ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎﻥ ﻏﺮﺑﯽ ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻤﭙﻮﺭ ﻭ ﺑﺰﻣﺎﻥ ﻭ ﺍﯾﺮﺍﻧﺸﻬﺮ ﻭ ﻧﯿﮑﺸﻬﺮ ﺍﺩﺍﻣﻪ ﺩﺍﺩﻧﺪ ﺩﺭ ﮐﻨﺎﺭ ﻗﻠﻌﻪ ﺑﻤﭙﻮﺭ ﮐﻪ ﻣﻘﺮ ﻣﻠﮑﺸﺎﻩ ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻮﺩ ﺳﮑﻨﯽ ﮔﺰﯾﺪﻧﺪ . ﻭ ﻧﯿﺰ ﺗﻌﺪﺍﺩﯼ ﺍﺯ ﻣﺮﺩﻡ ﻃﺎﯾﻔﻪ ﻧﺎﺭﻭﯾﯽ ﺩﺭ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎﻥ ‏( ﺷﺮﻗﯽ ‏) ﻫﺴﺘﻨﺪ . ﻣﺮﺩﻡ ﺍﯾﻦ ﻃﺎﯾﻔﻪ ﺩﺭ ﺷﻤﺎﻝ ﻭ ﺷﻤﺎﻝ ﻏﺮﺑﯽ ﺯﺍﻫﺪﺍﻥ ‏( ﻧﺼﺮﺕ ﺁﺑﺎﺩ ﻭ ﺳﻔﯿﺪ ﺁﺑﻪ ‏) ، ﻓﻬﺮﺝ ‏( ﺍﺯ ﺗﻮﺍﺑﻊ ﺷﻬﺮﺳﺘﺎﻥ ﺑﻢ ‏) ﻭ ﮔﺮﻭﻫﯽ ﺍﺯ ﻣﺮﺩﻣﺎﻥ ﺍﯾﻦ ﻃﺎﯾﻔﻪ ﺩﺭ ﺳﯿﺴﺘﺎﻥ ﺑﻪ ﺳﺮ ﻣﯽ ﺑﺮﻧﺪ ﻭ ﺍﺯ ﻃﺮﯾﻖ ﺩﺍﻣﺪﺍﺭﯼ ﻭ ﻣﺨﺘﺼﺮ ﮐﺸﺎﻭﺭﺯﯼ ﺍﻣﺮﺍﺭ ﻣﻌﺎﺵ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ . ﻗﺸﻼﻕ ﻣﺮﺩﻡ ﺍﯾﻦ ﻃﺎﯾﻔﻪ ، ﺟﻠﮕﻪ ﻧﺼﺮﺕ ﺁﺑﺎﺩ ، ﻭ ﯾﯿﻼﻕ ﺁﻧﺎﻥ ﺍﺭﺗﻔﺎﻋﺎﺕ ﻧﺼﺮﺕ ﺁﺑﺎﺩ ﻭ ﻧﻮﺍﺣﯽ ﺩﻫﺎﻧﻪ ﺑﺎﻏﯽ ﻭ ﻧﻬﺒﻨﺪﺍﻥ ‏( ﺟﻨﻮﺏ ﺧﺮﺍﺳﺎﻥ ‏) ﺍﺳﺖ . ﻓﺎﺻﻠﻪ ﮐﻮﭺ ﻃﺎﯾﻔﻪ ﻧﺎﺭﻭﯾﯽ ﺗﺎ ۱۰۰ ﮐﯿﻠﻮﻣﺘﺮ ﺑﺮ ﺁﻭﺭﺩﻩ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ . –