moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
به گزارش طباطبایی، این سه آیه به نعمت‌های بزرگ خداوند به محمد اشاره دارد.طباطبایی، "تفسیر المیزان"، ج۲۰، ص۵۲۱–۵۲۹. در روایتی از علی بن موسی الرضا در شرح این سه آیه آمده‌است: «آیا تو را یتیم یعنی فردی بی نظیر در میان مخلوقات خود نیافت و سپس مردم را در پناه تو قرار داد؟ و تو را گمشده و ناشناخته در میان قومی یافت که مقام فضل تو را نمی‌دانستند و خدا آنها را به سوی تو هدایت کرد، تو را سرپرست اقوامی در علم و دانش قرار داد و آنها را به وسیله تو بی‌نیاز ساخت.».متن عربی: «الم یجدک یتیما فاوی قال: فردا لا مثل لک فی المخلوقین، فاوی الناس الیک، و وجدک ضالا ای ضالة فی قوم لا یعرفون فضلک فهداهم الیک، و وجدک عائلا تعول اقواما بالعلم فاغناهم بک» (مکارم شیرازی، "تفسیر نمونه"، ج۲۷، ص۱۱۲–۱۱۷.)مکارم شیرازی، "تفسیر نمونه"، ج۲۷، ص۱۱۲–۱۱۷. مرتضی مطهری، نظریه‌پرداز شیعه، در تفسیر آیه ششم می‌نویسد که آیات قبل، وعده خدا نسبت به آینده بود و از آیه ششم خداوند به گذشته وی اشاره می‌کند. خداوند در این آیه به محمد اطمینان می‌دهد که وی را رها نکرده‌است و اگر وحی هم برای مدتی منقطع شود این یک مجالی است به تو و روح تو و نه بازگرفتن عنایتش. برای اطمینان بیشتر خداوند از عدم انقطاع عنایتش در زندگی گذشته محمد یاد می‌کند و گوشزد می‌کند که چگونه عنایت همواره شامل حالش بوده‌است.مطهری، "آشنایی با قرآن"، ج۱۳، ص۱۸۶. ابن کثیر مفسر اهل سنت می‌گوید محمد پیش از ولادتش، پدرش عبدالله را از دست می‌دهد، در دو سالگی مادرش آمنه را و در هشت سالگی جدش عبدالمطلب را از دست می‌دهد.ابن‌کثیر، "تفسیر ابن‌کثیر"، ج۸، ص۴۱۳. طباطبائی در "المیزان" نیز پی از اشاره به یتیمی پیامبر اسلام در خردسالی، معنای دیگری را برای این عبارت گزارش می‌کند که برخی معتقدند که منظور از یتیم در آیه ششم ضحی، بی‌نظیر بودن است که سبب شده‌است تا مردم به گرد محمد جمع شوند.طباطبایی، "تفسیر المیزان"، ج۲۰، ص۵۲۱–۵۲۹. مکارم شیرازی، فقیه شیعه، ذیل آیه ششم می‌نویسد خداوند ضمن شرح نعمت‌هایی که پیامبر اسلام داده‌است می‌خواسته این نکته را اشاره کند که پیامبر اسلام در شرایط سخت مادی زندگی کرده‌است و با دردها و رنج‌ها آشناست و یک رهبر الهی و انسانی باید با تمام وجودش ناراحتی‌ها و تلخی‌ها را لمس کرده باشد و از درد و رنج قشرها محروم با خبر باشد. درد یتیمی و گرسنگی را کشیده باشد؛ لذا پیامبر اسلام گاهی یتیمی می‌دید قطرات گریه‌اش می‌گرفت و او را در دامانش می‌نشاند و نوازش می‌کرد. کسی که در کاخ‌ها و ناز و نعمت زندگی و همه امکانات در اختیارش بوده‌باشد نمی‌تواند محرومان را درک کند و به آنها کمک نماید.مکارم شیرازی، "تفسیر نمونه،" ج۲۷، ص۱۱۲–۱۱۷.
در آیه هفتم مراد از «ضلال» عدم هدایت می‌باشد؛ یعنی اگر هدایت خداوند نباشد هیچ انسانی هدایت نخواهد شد؛ لذا محمد هیچ روزی از هدایت الهی جدا نبوده و از روزی که خلق شده ملازم با هدایت بوده و از همین جهت کلام موسی که در قرآن آمده گفته‌است «فعلتها اذا و انا من الضالین» علی بن ابیطالب در روایتی که مدرسی آن را گزارش می‌کند، می‌گوید: «هنگامی که محمد از شیر گرفته شد، خدا بزرگترین فرشته از فرشتگانش را شب و روز همنشین او فرمود تا راه‌های بزرگواری را طی کند، و خوی‌های نیکوی جهان را فراگیرد.»مدرسی، "تفسیر هدایت"، ج۱۸، ص۱۶۲–۱۷۰. طباطبائی، گزارش می‌کند که بعضی ضلالت را به معنای «از دست دادن علم» بیان کرده‌اند و بعضی گفته‌اند یعنی مردم او را نمی‌شناختند و در بین مردم گمنام بود؛ پس خدا تو را بمردم معرّفی کرد تا تو را شناختند و بزرگت داشتند و تعظیمت کردند.طباطبایی، "تفسیر المیزان"، ج۲۰، ص۵۲۱–۵۲۹. مکارم شیرازی، در تفسیرش می‌نویسد: «ضال» از نظر لغت به دو معنای گمشده و گمراه آمده‌است. مکارم شیرازی برای نمونه، عبارت «الْحِکْمَةُ ضالَّةُ الْمُؤْمِنِ» به معنا: «دانش، گمشده انسان با ایمان است» را متذکر می‌شود و معتقد است منظور از ضلالت، عدم آگاهی از اسرار نبوت، قوانین اسلام و عدم آشنایی با این حقایق است و بسیاری گفته‌اند که محمد بعد از بعثت به همه این امور واقف شد. زمخشری مفسر سنی، ضلالت در این آیه را به معنای گمشده معنی کرده‌است که خداوند او را نجات داده‌است. زمخشری همچنین در تفسیرش می‌نویسد که آیه اشاره به کودکی محمد دارد که چندین بار گم شده بود. کعب الاحبار روای سنی مذهب نقل می‌کند: زمانی که حلیمه دایه محمد قصد بازگرداندن محمد را به عبدالمطلب پدربزرگ محمد داشت، وی در نزدیکی مکه گم می‌شود.زمخشری، "الکشاف"، ج۴، ص۷۶۸.طبرسی، "مجمع البیان"، ج۲۷، ص۱۴۴. همچنین ابن‌عباس از صحابه محمد، نقل می‌کند که محمد در دره‌های مگه گم شده بود. او همچنین از گم شدن محمد در زمانی که با عمویش ابوطالب در سفر تجاری به شام همراه بود گزارش می‌کند. ابن‌کثیر و زمخشری از مفسران اهل سنت نیز به این روایت اشاره کرده‌اند. طبرسی در مجمع البیان گزارشی را از سعید بن مسیب راوی و فقیه سنی مذهب، نقل می‌کند که بر اساس آن محمد با عمویش در کاروان میسره غلام خدیجه بسوی شام مسافرت می‌کردند در تاریکی شب شیطان آمد و مهار شتر را گرفت و از راه منحرف کرد. پس جبرئیل آمد و در شیطان دمید و او را به حبشه پرت کرد و محمد را به کاروان برگرداند. به گزارش ثعلبی، کلبی بر این باور است که «وَوَجَدَکَ ضَالًّا» در آیه به معنای یافتن محمد در قومی گمراه است که به توحید هدایت شدند. ضحاک و ابن کیسان نیز منظور از این عبارت را عدم اطلاع از احکام شرعی و علوم انبیاء دانسته‌اند که پس از بعثت محمد، به وی این علوم منتقل شده‌است. ثعلبی قولی ضعیف را نیز گزارش می‌کند که بر اساس آن منظور از ضال در آیه، گم شدن محمد در دوران کودکی و در مکه بوده که در نهایت به عبدالمطلب هدایت شده‌است. به گزارش ابن‌عباس، محمد پس از گم شدن توسط ابوجهل به سمت عبدالمطلب هدایت شده‌است که این هدایت از جانب دشمنش، نشانه منت و نعمت الهی به حق محمد می‌باشد. همین‌طور ثعلبی گزارشی دیگر را نقل می‌کند که منظور از ضال، گم شدن محمد در شب معراج است که با هدایت جبرائیل، راه رسیدن به عرش الهی برایش مشخص شد.ثعلبی، "الکشف و البیان"، ج۱۰، ص۲۲۶–۲۲۸.
به گزارش طباطبایی، در آیه هشتم «عائل» به معنای «تهی دست» و کسی که از دنیا مالی ندارد می‌باشد. پیامبر اسلام نیز اینگونه بود تا اینکه خداوند متعال او را بعد از ازدواج با خدیجه بی‌نیاز کرد. طباطبائی نقل می‌کند که بعضی گفته‌اند مراد از «اغناء» استجابت دعا می‌باشد. ثعلبی منظور از عائل را فقر مالی محمد دانسته‌است و غنی شدن او از مال را به سبب ازدواج با خدیجه و پس از آن کسب غنائم دانسته‌است. به گزارش همو، برخی بر این باورند که منظور از عائل در آیه، فقر دانش و آگاهی به احکام الهی بوده‌است که با انتقال علم نبوت به او، این فقر به غنی تبدیل شده‌است.ثعلبی، "الکشف و البیان"، ج۱۰، ص۲۲۹.
به باور طباطبایی، این سه آیه اوامر و نواهی قرآن است. این سه آیه به سه مورد خوار نکردن یتیم، نرنجاندن فقیر و نشان دادن نعمت اشاره دارد که هر چند خطابش به پیامبر اسلام است، اما دستوری همگانی است. محمدحسین طباطبایی معتقد است که «فاء» در ابتدای آیه نهم، نشان از نتیجه‌گیری نسبت به عنایت الهی است. در آیه نهم خداوند خطاب به محمد می‌گوید که تو یتیم بودی، پس بر یتیم قهر مکن و سائلی را از خود مران. راغب اصفهانی صاحب "المفردات" گزارش می‌کند که کلمه «قهر» به معنای «غلبه کردن توأم با خوار کردن» است.راغب اصفهانی، "المفردات"، ج۱، ص۶۸۷. به گزارش شیخ طوسی، از عبدالله بن مسعود روایت شده‌است که محمد بن عبدالله گفته‌است که کسی دست بر سر یتیمی بکشد به هر مویی که از زیر دست او بگذرد نوری برای او در روز قیامت خواهد بود. همچنین نقل شده‌است که محمد گفته‌است: من و کفایت‌کننده یتیم، مانند این دو انگشت در بهشت خواهیم بود، و اشاره به دو انگشت چسبیده خود کرده‌است.
به باور طباطبایی، در آیه دهم کلمه «نهر» مصدر فعل «لاتنهر» است و به معنای «زجر و رنجاندن با غلظت و خشونت» می‌باشد. در این آیه خطاب به محمد آمده‌است که هیچگاه سائلی را با دست خالی برنگردان زیرا تو نیز فقیر بوده‌ای. در روایتی از انس بن مالک رئیس مذهب مالکی اهل سنت، به نقل از محمد آمده‌است که هرگاه سائلی نزد تو آمد که بر اسب سوار بود و دستش را دراز کرد پس برای او حقی لازم است گرچه به نصفه خرما باشد. اما طبرسی مفسر شیعه در کتابش آورده که مقصود از «سائل»، طالب علم است و قول خداوند که فرموده «وَ وَجَدَکَ ضَالًّا فَهَدی» یعنی بیاموز هر کسی که از تو سؤال علم می‌کند چنانچه خداوند تو را تعلیم به شرایع نمود و تو به آن عالم نبودی. ابن‌کثیر مفسر اهل سنت نیز منظور از سائل را طالب علم معنا کرده‌است. و طبری دیگر مفسر اهل سنت مفهوم آیه را کمک به نیازمندان می‌داند و گزارش می‌کند که در صورت مراجعه فقیر و نداشتن متاعی برای بخشش، از دیگری قرض صورت بگیرد تا حاجت فقیر مرتفع گردد.طبری، "جامع البیان،" ج۲۴، ص۴۸۹. ناصر مکارم شیرازی فقیه شیعی دربارهٔ سائل در این آیه چند احتمال را داده‌است و ثعلبی، مفسر سنی نیز با اشاره به روایاتی این سه احتمال را گزارش می‌کند:ثعلبی، "الکشف و البیان"، ج۱۰، ص۲۳۰.
به باور طباطبایی، در آیه آخر سوره ضحی، «حدث» که فعل امر است و مصدرش تحدیث می‌باشد و هنگامی که در دربارهٔ نعمت استفاده می‌شود به معنای «ذکر و یادآوری» آن است. طبرسی، مفسر شیعه در "مجمع البیان" می‌گوید «وَ أَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ» یعنی نعمت‌های خدا را یاد و بازگو کن. بیستونی مفسر شیعی قرآن گفته در حدیثی است که کسی مردم را سپاس نگوید خدا را سپاس نگفته و کسی که شکر کم را بجا نیاورد، شکر زیاد را هم بجا نمی‌آورد. سخن گفتن از نعمت خدا شکر است و ترک آن کفر و ناسپاسی است. کلبی مفسر سنی معتقد است منظور از این آیه این است که نعمت‌های قرآن است؛ زیرا قرآن بزرگ‌ترین نعمتی بود که خداوند بر محمد بخشید؛ پس امر کرد که آن را قرائت کند. اما مجاهد و زجاج معتقدند منظور از نعمت مقام نبوت و رسالت است یعنی رسالتی که خداوند به تو داده‌است را بازگو کن. جعفر صادق نیز در معنای این عبارت می‌گوید: یعنی بازگو کردن آنچه که خدا به تو عطا فرموده و فضیلت داده و روزیت کرده و احسان بتو کرده و هدایت کرده‌است. بیضاوی مفسر اهل سنت گفته‌است «سخن گفتن از نعمت‌های خدا شکر نعمت است و بعضی معتقدند مراد از نعمت نبوت است و بازگو کردن آن به تبلیغ کردن آن است.»بیضاوی، "انوار التنزیل"، ج۵، ص۵۰۳. طبری دیگر مفسر اهل سنت نیز مراد از نعمت را نبوت معنا کرده‌است.طبری، "جامع البیان،" ج۲۴، ص۴۸۹. ثعلبی با وجود آنکه منظور از نعمت در آیه را نبوت می‌داند اما به نقل از مجاهد منظور از نعمت را قرآن و به نقل از کلبی، جمیع نعمت‌های الهی گزارش می‌کند.ثعلبی، "الکشف و البیان"، ج۱۰، ص۲۳۱. به بیان طباطبایی، حسین بن علی - امام سوم شیعیان امامیه- منظور از آیه آخر سوره ضحی را، نعمت دین می‌داند که خدا به پیامبر اسلام بخشیده‌است و از محمد توقع می‌رود تا آن را با مردم در میان بگذارد. طباطبائی در روایتی دیگر از پیامبر اسلام گزارش می‌کند که کسی با نعمتی که به او داده شده‌است آزمایش می‌شود و هر کس آن را به اطلاع مردم برساند شکرش را به جا آورده‌است و هر کس آن را کتمان کند کفرانش نموده‌است.
مکارم شیرازی معتقد است که سنت کریمانه بر بازگو کردن نعمت‌ها گاهی با شکر نعمت زبانی می‌باشد و گاهی با عمل می‌باشد که با انفاق و بخشش همراه است در مقابل، سنت بخیلانه قرار دارد که توسط آنان همواره با گلایه همراه است. پیامبر اسلام در روایتی گفته‌است که خداوند هنگامی که به بنده‌ای نعمتی را می‌بخشد، دوست دارد آثار نعمت را در او ببینید. مطهری نیز معتقد است که بازگوکردن نعمت‌های خدا گاهی ممدوح و گاهی مذموم است. وی در توضیح گفته خود، خاطرنشان می‌کند که اگر بازگوکردن نعمت در مقام فخر و به رخ کشیدن باشد، مذموم است. به باور مطهری، اگر کسی خودش را محتاج‌تر از میزانی که هست نشان دهد، گناه کرده‌است.مطهری، "آشنایی با قرآن"، ج۱۳، ص۱۸۶.
دربارهٔ فضیلت این سوره دو حدیث از ابی بن کعب از صحابه محمد نقل شده‌است. در حدیث اول که در منابع شیعه و سنی گزارش شده‌است آمده‌است:بیضاوی، "انوار التنزیل"، ج۵، ص۵۰۳.کاشانی، "منهج الصادقین"، ج۱۰، ص۲۶۹.«هر که این سوره را بخواند حق تعالی او را از جمله کسانی گرداند که بشرف سعادت شفاعت پیغمبر صلّی اللَّه علیه و آله مشرف شود و بآن خشنود و خرسند گردد و به بهشت عنبر سرشت درآید، و به عدد هر یتیمی وسایلی او را ده حسنه باشد.»و در حدیث دوم آمده‌است:رازی، "روض الجنان"، ج ۵، ص ۵۳۷«هر که او سوره و الشمس بخواند، خدای تعالی چندان ثواب دهد او را که ثواب آنان باشد که هر چه آفتاب و مهتاب بر آن تابد، به صدقه داده باشد».مکارم شیرازی، فقیه شیعه، در "تفسیر نمونه" آورده‌است که اگر کسی فرزندی یا چیزی را گم نماید، این سوره را بخواند از جانب خدا تا پیدا شدن گمشده، تحت حفاظت قرار گیرد.
ابوحمزه ثمالی راوی شیعی روایتی از علی بن ابیطالب نقل می‌کند که وی از مردم عراق سؤال کرد امیدوار کننده‌ترین آیه قرآن کدام است؟ آنها پاسخ دادند آیه «۵۳ سوره زمر» که خداوند به گنهکاران با عبارت «بندگان من» می‌گوید که از رحمت خدا مأیوس نشوند. علی بن ابیطالب می‌گوید ولی ما اهل بیت معتقدیم آیه «و لسوف یعطیک ربک فترضی» امیدوار کننده‌ترین آیه قرآن است.مکارم شیرازی، "سوگندهای پربار قرآن"، ج۱، ص۴۰۸.
دعای افتتاح یکی از دعاهایی‌است که شیعیان دوازده‌امامی در شب‌های ماه رمضان می‌خوانند.، ایشان معتقدند که این دعا را امام غائبشان به «محمد بن عثمان» (دومین نائب خاص) تعلیم داده‌است و او منتشر نموده‌است.
محمد باقر مجلسی در زاد المعاد می‌گوید: امام زمان آن را برای شیعیان نوشته‌است که هر شب ماه رمضان بخوانند، فرشتگان می‌شنوند و برای خوانندهٔ آن استغفار می‌کنند.
در این دعا به ویژگیهای حکومتی که شیعیان معتقدند امام مهدی پس از ظهور ایجاد خواهد کرد اشاره شده‌است. این حکومت را «دولت کریمه» گویند.
دعای عهد یکی از دعاهای شیعیان دوازده‌امامی است. این دعا که از جعفر صادق روایت شده، مشتمل بر تجدید بیعت با مهدی، امام دوازدهم شیعیان است.
عباس قمی در مفاتیح‌الجنان نقل کرده‌است: «هر کس چهل صبح این دعا را را بخواند از یاران امام دوازدهم شیعیان خواهد بود و اگر پیش از ظهور بمیرد، خداوند او را از قبرش بیرون آورد (رجعت می‌کند) تا به خدمت وی درآید.»مفاتیح الجنان باب سوم
زمان فضیلت خواندن دعای عهد پس از نماز صبح و قبل از طلوع آفتاب است.
طبق روایتی از جعفر صادق، جبرئیل به محمد گفته: «یا محمد! کسی که در ماه رمضان با دعای «اللهم رب‌النور العظیم» قبل از افطار دعا کند، خداوند دعاهای او را مستجاب، نماز و روزهٔ او را قبول و ده دعای او را برآورده می‌نماید، گناهان او را می‌بخشد غم و غصهٔ او را از بین می‌برد و گرفتاریهایش را برطرف می‌کند، حاجت او را برآورده می‌نماید، او را به مقصودش می‌رساند، عمل او را با عمل صدیقین و پیامبران بالا می‌برد و در روز قیامت چهرهٔ او درخشان تراز ماه شب چهارده خواهد بود».(المراقبات به نقل از سید بن طاووس)
توضیح: دعایی که برای ماه مبارک توصیه شده ربطی به این دعای عهد ندارد و دعای دیگری است که با همین عبارت آغاز می شود.
این دعا با اوصاف خدا شروع می‌شود، سپس از طرف همه مؤمنان به امام دوازدهم سلام داده می‌شود و پس عهد و پیمان از خدا می‌خواهد که اگر ظهور در طول زندگی آنها رخ نداد و مردند، هنگام ظهور دوباره زنده شوند و به دنیا بازگردند.
دعای کمیل از ادعیه پرمغز و تاثیر گزار اسلامی است.این دعا منسوب به کمیل بن زیاد است.کمیل را در زمره یاران علی نام برده اند.فارغ از کیستیِ صاحب این دعا،آنچه در باب چیستیِ آن می توان گفت این است که؛دعای کمیل مجموعه ایست بی نظیر که با سوگند دادن خداوند به جلوه های مختلف عظمت و جلالش آغاز می گردد و با درخواستهای مکرر عفو وبخشش ادامه می یابد؛در حقیقت تمام این درخواست ها،حاوی یک مفهوم مشترک است و آن تغییر احوال بد،انرژیهای منفی و شر و بدی به احوال خوب،انرژیهای مثبت و خیر و نیکی است.
برخی خرده گرفته اند که چگونه علی یا کمیل قادر به حفظ کردن چنین متنی بوده اند و این ایراد را احتمالاً بر صحت آنچه از علی گفته شده و به یادگار مانده وارد کرده اند.
اما باید گفت با توجه به یافته های جدید علمی در باب گنجایش مغز و ظرفیت بسیار عجیب حافظه انسان؛آیا ذخیره کردن یک فایل نوشتاری با حجم کل این دعا در حافظه ی انسان؛تا این حد تعجب برانگیز است؟
ضمن اینکه با عنایت به بهره گیری از موضوع شرطی شدن که در روانشناسی از آن استفاده می شود، یک فیلم،یک متن،یک آواز هرچقدر طولانی ؛پس از تعداد مشخصی تکرار،به صورت شرطی دوباره قابل بازیابی است. توالی محتوا،پس از تکرار به میزان کافی ذهن را؛ برای پذیرش و توانایی تکرار آن قادر می سازد.
محتوای دعای کمیل در حقیقت روبرو کردن فرد است با عمق آنچه بر او گذشته و اینک بر او جاری است؛
درخواست احوال خوب،انرژیهای مثبت و توان و اندیشه سازنده و جبران ضعفها،اشتباهات و بدیها؛
مضمون دعای کمیل برانگیزاننده فرد به سوی جبران عاملانه، تلاش آگاهانه و زندگی مومنانه است.
دعاء رجبیه از آداب «مسجد صعصعه» شمرده شده‌است زیرا که به اعتقاد شیعیان محمد پسر حسن در آنجا این دعا را می‌خوانده‌است. و همچنین این دعا از ادعیّهٔ ماه رجب نیز می‌باشد.
دعای نُدبه ندبه به معنای خواندن و گریه بر شخص با ذکر خوبی‌های اوست. این دعا دلایل غیبت مهدی را شرح می‌دهد.
این دعا مشتمل بر عقاید شیعه و تأسف بر غیبت مهدی است که از جعفر صادق نقل شده و به خواندن آن در این چهار مناسبت جمعه، عید فطر، عید قربان، عید غدیر توصیه شده‌است.
دعای ندبه را عده‌ای از علما و محدثین نقل کرده‌اند و برخی تا ۱۵ سند برای آن برشمرده‌اند؛ از آن جمله:
محدث میرزا حسین نوری، در کتاب "تحیة الزائر" دعای ندبه را به نقل از "مزار کبیر"، "مزار قدیم"، و "مصباح الزائرِ" سید بن طاووس روایت کرده‌است.النوری، حسین بن محمدتقی، "تحیةالزائر"، ص۲۴۸
محققان این دعا را مورد توجه خود قرار داده و بر آن شروح و حواشی نوشته‌اند. برخی از قدیمی‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:
thumb| نقاشی از ترول توسط "تئودور کیتلسن" (۱۹۱۴–۱۸۵۷)
ترول شخصیتی فراطبیعی و افسانه‌ای در اساطیر اسکاندیناوی کهن است. "ترول" به‌صورت عامه مترادفی منفی از "یوتون" تلقی می‌گردد. ترول‌ها مخلوقاتی شبیه‌به غول در اسطوره‌های اسکاندیناوی هستند. آن‌ها اغلب با ترکیبی از شکل والد و کودک ظاهر می‌شوند تا انسان‌ها را اذیت کنند یا به آن‌ها حمله کنند و ممکن است به‌طرز تهدیدکننده‌ای خشن باشند، البته امروزه ترول در رسانه‌ها به انواع مختلف به‌تصویر کشیده شده‌است. ترول‌ها به افسانه‌های معاصر هم راه یافته‌اند، مثلاً در خیال‌پردازی ارباب حلقه‌ها یا هنر نبرد (وارکرفت) یا مجموعهٔ هری پاتر و مجموعهٔ هیلدا.
در زبان فودارک باستان آن‌ها را تورس Thurs (از دودمان - ژرمنی * Þurisaz) می‌نامند و در فرهنگ مردمی اسکاندیناوی، Tusse نام نروژی برای گونه‌ای از ترول‌ها می‌باشد که گرفته شده از کلمه Þurs در نورس قدیم می‌باشد. در انگلیسی کهن نیز واژه هم ریشه "þyrs" به همین مفهوم می‌باشد.
در فرهنگ عامه اسکاندیناوی، هیولای غول پیکری که گاه دارای قدرت جادویی است. ترول‌ها که با انسان‌ها دشمنی می‌ورزند در قصرهایشان زندگی می‌کنند و با تاریکی هوا نواحی اطراف را تحت سیطره خود درمی‌آورند. اگر در معرض آفتاب قرار بگیرند می‌ترکند یا سنگ می‌شوند. در داستان‌های جدیدتر ترول معمولاً به اندازه انسان یا موجودات کوچکتری مثل دورف‌ها و اِلف‌ها هستند. آن‌ها در کوهستان‌ها زندگی می‌کنند، گاه دوشیزگان را می‌دزدند و می‌توانند تغییر شکل دهند و آینده را ببینند.
زبان نشانه گذاری فرامتن توسعه پذیر (مخفف:XHTML) همان HTML است به همراه رعایت دقیق تمامی قواعد و دستورها نحو نزدیک‌تر به زبان XML که موجبات افزایش اطمینان از عمل‌کرد صححیح سندها در شرایط پیچیده‌تر موجود در اینترنت امروزین را فراهم می‌سازد.
XHTML در واقع زیر مجموعه و گسترش یافته HTML4 است. این نوع اسناد بر پایه XML هستند و برای کار در ترکیب با عامل کاربر مبتنی بر XML طراحی شده‌اند.
XHTML جایگزینی برای HTML و در واقع آخرین نسخه آن در حال حاضر است.
نیاز برای ترکیب بندی جدید HTML به این علت است که مفاهیم جهانی وب تنها به کامپیوترها ارسال نمی‌شوند بلکه به وسایلی دیگر مانند دستگاه‌های موبایل نیز فرستاده می‌شوند که در این مورد منابع زیادی برای پشتیبانی ازترکیب‌های HTML نمی‌توانند اضافه شوند.
ویژگی مفیدی که XHTML از XML به ارث برده‌است، namespaceهای آن است. با namespaceها نویسنده می‌تواند ویژگی‌ها و عناصر دلخواه خود را تعریف کند.
تفاوت مهم آن‌ها در این است که اسناد در XHTML باید به درستی نوشته شوند و تمامی عناصر باید همانند عناصر در XML بسته شوند. در XML تمامی خاصیت‌ها و عناصر به بزرگی و کوچکی حروف حساسند؛ ولی در HTML این‌گونه نیست.
مثلاً این کد در مرورگر به خوبی کار خواهد کرد حتی با آنکه قوانین HTML را رعایت نکرده‌است:
<Html>
<title>This is bad HTML
<h1>Bad HTML
</Body>
چرا که در آن برچسب‌های <title> و
اما اسناد در XHTML باید به درستی نوشته شوند:
<title>This is bad HTML</title>
<h1>Bad HTML</h1>
علاوه بر این‌ها، اسناد XHTML نباید دارای برچسب خالی باشند.مانند برچسب‌های (رفتن به سرِ خط) و <hr> (ایجاد خط افقی در سند) که در زبان XHTML باید به صورتو <hr> نوشته شوند.
تفاوت دیگر، ساختاربندی ترتیب بازکردن و بستن برچسب‌هاست که ابتدا باید برچسب زیرمجموعه بسته شود.
اُرْتُدُکْسْ یا ارتدوکس یا ارتودوکس از ریشهٔ یونانیِ "اُرْثُذُکْسُش" (ορθοδοξος) (از یونانی باستان: ) به معنی «راست‌آیین»، «باور درست» یا «صاحب عقیدهِ درست» است. این واژه در تعریف باورهای دینی به اصول اعتقادیِ درست و پیروان آن گفته می‌شود و در مقابل اعتقادات هترودوکس (دارای عقیدهٔ بدعت‌آمیز) و پیروان آن قرار می‌گیرد.
پایبندی به عقیده صحیح یا پذیرفته شده، به ویژه در دین است."orthodox." "Dictionary.com". "The American Heritage Dictionary of the English Language" (4th ed.) Houghton-Mifflin Company. 2004. Retrieved March 03, 2008.
ارتدکس در مسیحیت به پذیرش آموزه‌هایی اشاره دارد که توسط عقاید مختلف و شورای سراسری مسیحیت در دوران باستان متأخر تعریف شده‌است، اما کلیساهای مختلف عقاید و مجالس متفاوتی را می‌پذیرند. چنین اختلاف نظرهایی به دلایل متعدد از جمله موانع زبانی و فرهنگی ایجاد شده‌است.
در برخی از کشورهای انگلیسی زبان، یهودیانی که به تمام سنت‌ها و احکامی که در تلمود] تشریع شده‌است، پایبند هستند، اغلب [[یهودیت ارتدکس]] نامیده می‌شوند.
[[مسیحیت ارتدکس شرقی]] و/یا [[کلیسای ارتدکس مشرقی]] گاهی به اختصار به عنوان «ارتدکس» شناخته می‌شوند.
گاهی از اسلام سنی به عنوان «اسلام ارتدوکس» یاد می‌شود.
[[گوتاما بودا]] برای محکوم کردن دلبستگی صرف به متون مقدس یا اصول [[جزم‌اندیشی]] شناخته می‌شود، همان‌طور که در [[Kalama Sutta]] ذکر شده‌است. علاوه بر این، مدرسه [[ترواده]] [[بودیسم]] به شدت از [[متون دینی پالی]] پیروی می‌کند ("[ [تریپیتاکا") و تفسیرهایی مانند Visuddhimagga. از این رو، مکتب تراوادا ارتدوکس‌ترین مکتب بودایی در نظر گرفته شد، زیرا این مکتب به‌ویژه در رشته و تمرین وینایا بسیار محافظه‌کار شناخته می‌شود.
این واژه اولین بار در مسیحیت قرن اول میلادی و توسط پدر روحانی‌های یونانی به‌کار برده شد. از آنجایی که تقریباً همهٔ گروه‌های مسیحی باورهای دینی خود را درست می‌دانند، مفهوم واژهٔ «ارتدکس» در یک مورد خاص را تنها می‌توان با بررسی متنی که در آن به‌کار رفته‌است تعیین کرد.
در استفاده کلاسیک مسیحی، اصطلاح ارتدکس به مجموعه آموزه‌هایی اشاره دارد که مسیحیان اولیه به آن اعتقاد داشتند. مجموعه‌ای از چندین شورای سراسری مسیحیت در طول چندین قرن برگزار شد تا این آموزه‌ها رسمیت یابد. مهم‌ترین این تصمیمات اولیه بین آموزه هم‌گوهری آتاناسیوس اسکندریه و استاتیوس انطاکیه (که به تثلیث تبدیل شد) و آموزه دگرگونی یا آنومیانیسم و آریانیسم یوسبیوس نیکومدیا بود. آموزه هموسی که عیسی را هم به عنوان خدا و هم انسان با قوانین شورای شورای افسوس (۴۳۱ میلادی) تعریف می‌کرد، در کلیسا پیروز شد و در بیشتر زمینه‌های مسیحی به عنوان ارتدکس از آن یاد می‌شد، زیرا این دیدگاه قبلی بود. پدران کلیسای مسیحی و در این شوراها مورد تأیید قرار گرفت. (اقلیت مسیحیان غیرتثلیثی یا سه‌گانه‌ناباوری به به کار بردن اصطلاح ارتدوکس برای گروه دیگر اعتراض دارند)
پس از انشقاق بزرگ در سال ۱۰۵۴ جدایی شرق و غرب، هم کلیسای مسیحیت غربی و هم کلیسای ارتدکس شرقی همچنان خود را منحصراً ارتدکس و کاتولیک می‌دانستند. آگوستین در «دربارهٔ دین واقعی» نوشت: «دین را باید فقط در میان کسانی جستجو کرد که مسیحیان کاتولیک یا ارتدوکس نامیده می‌شوند، یعنی محافظان حقیقت و پیروان حق». به تدریج با برچسب «کاتولیک» شناسایی شد و مردم اروپای غربی به تدریج برچسب «ارتدوکس» را با کلیسای شرقی مرتبط کردند (در برخی از زبان‌ها برچسب «کاتولیک» لزوماً با کلیسای غربی مشخص نمی‌شود). این به خاطر این واقعیت بود که هم کاتولیک و هم ارتدوکس به ترتیب در اوایل قرن دوم و چهارم به عنوان صفت کلیسایی مورد استفاده قرار می‌گرفتند.
این واژه در عنوان رسمیِ کلیسای یونان معروف به "کلیسای ارتدکس شرقی" و دیگر کلیساهای وابسته به آن به‌کار رفته‌است. همچنین، واژهٔ ارتدکس در عنوان شماری از کلیساهای شرقیِ کوچک‌تر آمده‌است که در قرن پنجم میلادی در نتیجهٔ «جدال مونوفیزیت» (اعتقاد به اینکه مسیح دارای یک ذات است) از جهان مسیحیت جدا شدند و برای خود فرقهٔ جدیدی ایجاد کردند. گفتنی است عده‌ای از مسیحیان بر این باورند که عیسی مسیح دارای دو ذات آسمانی و انسانی است، در حالی که عده‌ای دیگر معتقدند اگرچه عیسی مسیح در هنگام تولد، در جریان حیات و در هنگام مرگ، دارای کالبد انسانی بوده، همچنان از یک ذات واحد آسمانی برخوردار بوده‌است.
در شاخهٔ پروتستان نیز ارتدکس به شاخه‌ای از این مذهب گفته می‌شود که در تفسیر کتاب مقدس کاملاً محافظه‌کارانه عمل می‌کند. اصطلاح کلیسای ارتدکس انجیلی یا راست‌دینی انجیلی عموماً در مورد آن دسته از مسیحیت پروتستان به‌کار می‌رود که بر اعتبار کامل معنای تحت‌اللفظی انجیل و خطاناپذیری آن اصرار دارند.
در دین یهود، "یهودیت ارتدکس" لقب دسته‌ای از یهودیان است که از لحاظ عقیدتی و اعمال دینی شدیداً پیرو سنت‌های قدیمی هستند. بر همین اساس، یهودیت ارتدکس دیدگاه‌های مدرنِ ارتدکس مدرن را رد می‌کند. یهودیت اصلاح‌گرا معتقد است که "کتاب مقدس" و دیگر متون مقدسِ یهودیت نه‌تنها دربرگیرندهٔ اصول اخلاقیِ جاودان است، بلکه همچنین حاوی تفسیرهایی است که متناسب با زمان و فرهنگ از قانون شده و ممکن است به مرور زمان به‌طور مشروع کنار گذاشته شوند. ازاین‌رو، از دیدِ یهودیان ارتدکس، قانون شریعت تغییرناپذیر است و این قانون تنها معیار اعتقاد و پایبندی دینی است.
واژهٔ ارتدکس همچنین برای جدا کردن اصول اعتقادیِ اسلام اولیه از آموزش‌هایی نظیر تعالیم معتزله به‌کار می‌رود.
ارتدوکس کمتیک فرقه ای از کمتیسم است، بازسازی اصلاحی شرک مصر برای پیروان مدرن و ادعا می‌کند که یک اصل و نسب معنوی از دین مصر باستان گرفته‌است.
در مفهوم غیردینی، دیدگاه‌هایی را که یک گروه هم‌صدا قبول دارند یا در یک حوزهٔ مطالعاتی توسط جمع پذیرفته شده‌است، ارتدکس می‌نامند.
خارج از چارچوب دین، اصطلاح «ارتدوکس» اغلب برای اشاره به هر عقیده یا مجموعه ای از باورهای رایج در برخی زمینه‌ها به کار می‌رود، به ویژه هنگامی که این اصول، احتمالاً به عنوان «دگمها» نامیده می‌شود و به چالش کشیده می‌شوند. از این نظر، این اصطلاح مفهومی ملایم تحقیر آمیز دارد.
ارتدکس با «هترودوکس» («آموزش دیگر») یا «بدعت دینی» مخالف است. افرادی که به انحراف از ارتدکس با اظهار دکترین می‌پردازند به عنوان نادرست و بدعت‌گذار نامیده می‌شوند، در حالی که کسانی که شاید بدون اظهار عقاید بدعت آمیز، از بدنه اصلی مؤمنان جدا شوند، جدایی (دین) نامیده می‌شوند.
ترول یا اوباش مجازی، در گفتمان اینترنتی به افرادی گفته می‌شود که با رفتار مخرب در فضای وب به دنبال جلب نظر کاربران، ایجاد تشنج و بیان مطالب تحریک‌کننده و توهین‌آمیز هستند.
یک ترول، فردی است که در اتاق‌های گفتگو، تالارها، وب نوشتها یا تارنماهای کاربر-محور پیام‌هایی ارسال می‌کند که حاوی مطالب ناراحت‌کننده یا جنجال‌برانگیز است. در حالی که در یک جمع اینترنتی کاربرانی با حسن نیت بحثی را دنبال می‌کنند، اوباش اینترنتی با تحریک سایرین و با پیش کشیدن بحث‌های نامربوط یا توهین‌آمیز، به دنبال مطرح کردن خود و متشنج کردن فضای گفتگو هستند.
گفتن ترول به یک کاربر، بعضاً ممکن است امری نسبی باشد. به این معنی که نوشته‌های یک کاربر ممکن است از دید بخشی از کاربران یک وب گاه خرابکاری و اوباشی‌گری تلقی شود، ولی همان نوشته‌ها از دیدگاه عده‌ای دیگر، سازنده و مفید باشد. در این موارد معمولاً موضوع به اختلاف نظر میان افراد و لحن گوینده برمیگردد. تشخیص نهایی اینکه چه نوشته‌ای تخریب‌گرانه و چه کاربری جزو اوباش اینترنتی است، با مدیر وبگاه یا تالار گفتگو است. جریمه کاربر خاطی می‌تواند محدود شدن استفاده از امکانات سایت یا مسدود شدن کامل حساب کاربری یا حتی وارد شدن آی پی کاربر در لیست سیاه باشد.
یکی از چالش‌های دائمی دارندگان وبگاه‌ها و تالارهای گفتگو مقابله با خرابکاری و در عین حال برقراری آزادی بیان است. آزادی بی حد و حصر باعث تحمل اوباش‌ها می‌شود و در نهایت به برهم خوردن فضای آرام گفتگو می‌انجامد و از طرفی کنترل و حذف انتقادات هم به دیکتاتوری ختم می‌شود. یکی از تکنیک‌های بازدارنده‌ای که سایت‌های شناخته شده نظیر فیس بوک، بلاگر و غیره برای مقابله با خرابکاری انجام می‌دهند. محدود کردن امکان فعالیت به کاربران ثبت نام کرده‌است. با این روش آمار خرابکاری تا حدی کاهش می‌یابد، چرا که خرابکاری را مشکل‌تر و ردیابی کاربر خاطی و خرابکار را آسان‌تر می‌کند.
ذکر این نکته ضروری است، که اوباشی‌گری اینترنتی یک رفتار است و اوباش اینترنتی لزوماً این رفتار را تمام مدت و در همه سایت‌ها بروز نمی‌دهند. ممکن است یک کاربر که در ابتدا رفتار سازنده داشته‌است برای مدتی از خود رفتار تخریب گرانه نشان دهد؛ لذا عبارت اوباش اینترنتی یک برچسب قطعی نیست، بلکه مقطعی و وابسته به موقعیت است.
یکی از رایج‌ترین شیوه‌های اوباشی گری در اینترنت استفاده از مغالطه حملهٔ شخصی است. به این معنی که در بحث با کاربری دیگر به جای آنکه استدلال او را تحلیل کنیم، نیت و شخصیت خود او را زیر سؤال برده یا با انگ زدن و فحاشی او را تحریک به مقابله به مثل کنیم.
اخیراً رسانه‌های جمعی این واژه را در خارج از حوزهٔ وب نیز به کار برده‌اند و حوزه استعمال آن در حال گسترش است.
تئوری‌های رقابتی در مورد اینکه کجا و چه زمانی ترول برای اولین بار در زبان عامیانه اینترنتی مورد استفاده قرار گرفت، با حساب‌های تأییدنشدهٔ متعددی از ریشه‌های بی‌بی‌اس و یوزنت در اوایل دههٔ ۱۹۸۰ یا قبل از آن وجود دارد.
ادعا شده‌است که معادل انگلیسی این مفهوم، ترول، از یک کارواژهٔ کهن در زبان فرانسوی، trôler، وام گرفته شده‌است که معنای اصلی آن «به دنبال خود کشیدن و به این سو و آن سو بردن دیگران» است.دائرةالمعارف آنلاین ریشه‌شناسی، ۲۴ مارس ۲۰۰۹ در حالت نام واژه، نام یک هیولای اسطوره‌ای در زبان نروژیِ باستان است. در انگلیسیِ نو به شگردی در ماهیگیری گفته می‌شود که در آن در یک قایق در حال حرکت، طعمه را به قلاب بسته و برای به دام انداختن ماهیان به آرامی در آب حرکت می‌دهند.دیکشنری ماریام وبستر، ۷ ژانویه ۲۰۱۰
این اصطلاح برای کاربران وب فارسی معمولاً با نوع خاصی از کمیک استیریپ‌های جوان‌پسند اشتباه گرفته می‌شود. فرهنگستان ادب فارسی نیز هنوز واژهٔ معادلی برای آن وضع نکرده‌است.
واژهٔ اوباش در این مقاله با توجه به نحوهٔ استعمال آن در زبان فارسی به هر دو گونه مفرد و جمع به کار رفته‌است.
در اوایل دههٔ ۱۹۹۰، در میان کاربران باسابقهٔ گروه خبری alt.folklore.urban اصطلاح «تور کردن تازه‌کارها» باب شده بود. مقصود از این عبارت دست انداختن و شوخی با کاربران تازه‌وارد است. به این معنی که کابران دیگر به عمد با پیش کشیدن بحث‌های تکراری که قبلاً به کرات مطرح شده بود، تازه‌واردها را به واکنش و پاسخگویی وامی‌داشتند. افراد قدیمی با دیدن عنوان‌های تکراری متوجه می‌شدند که داستان از چه قرار است، اما نو-کاربران با دیدن این مطالب وارد بحث‌های بی‌فایده می‌شدند و به این ترتیب کاربران دیگر آنها را دست انداخته و مورد تمسخر قرار می‌دادند. یک نمونه معروف مطرح کردن بحث سیالیت شیشه‌های قدیمی بود. در شیشه‌های قدیمی به نظر می‌رسد که قسمت پایینی ضخیم‌تر از بخش فوقانی است، لذا این تصور رایج اما نادرست وجود دارد که شیشه در گذر زمان حرکت کرده و مانند مایعات سرازیر می‌شود. در واقع آنچه باعث می‌شود شیشه‌های قدیمی اینطور به نظر برسد به شیوهٔ ساخت آنها در گذشته برمی‌گردد وگرنه شیشه تغییر شکل نمی‌دهد. این واقعیت علمی یکی از مواردی بود که بارها در در این گروه خبری بحث شده بود و باسابقه‌ها از آن مطلع بودند. با این حال برای تفنن و شوخی با تازه‌واردها هر از چندگاهی یکی از کاربران این تصور غلط را مطرح می‌کرد تا نو-کاربران را به واکنش شدید و بحث‌های بیهوده وادار کند؛ لذا در آن وقت‌ها این اصطلاح بار معنایی منفی نداشت و اوباش اینترنتی می‌توانست کاربری باسابقه باشد که صرفاً قصد شوخی با تازه‌واردی را دارد.اوباش اینترنتی چیست؟ ("ستون پرسش و پاسخ مجله شیکاگو ریدر")
اوباش اینترنتی از لحاظ عملکرد، طبع و شخصیت به چهار دسته اصلی تقسیم می‌شوند:واژه‌نامۀ آنلاین اصطلاحات رایانه و اینترنت
این کاربران معمولاً طرح جدی برای برهم زدن نظم سایت ندارند و به راحتی قابل شناسایی هستند. روش خرابکاری آنها نیز بسیار پیش پا افتاده و مشخص است و معمولاً با حمله مستقیم به کاربران دیگر همراه است.
در اینجا فرد خرابکار بازی را جدی‌تر گرفته‌است و طرح هوشمندانه‌تری برای خرابکاری دارد. معمولاً برای رسیدن به هدف خود دست به خلق یک شخصیت می‌زند و با ایجاد یک حساب کاربری سعی می‌کند به صورت مداوم در بحث‌ها ورود کرده و ایجاد تشنج کند.
یک خرابکار بسیار جدی است که برای رفتار تخریب گرانه خود طرح طولانی مدت و بسیار زیرکانه دارد. این افراد معمولاً با همکاری یک یا چند نفر دیگر طرح خود را پیاده می‌کنند. اینان به‌طور سازمان‌یافته و در مدت زمان بسیار طولانی که ممکن است ماه‌ها یا حتی سال‌ها طول بکشد با کمک یکدیگر در سایت‌ها اخلال ایجاد می‌کنند. تکنیک‌های استفاده شده ممکن است به گونه‌ای باشد که شناسایی رفتار خرابکارانه را مشکل کند. معمولاً این افراد از خلاهای قانونی در سایت‌ها و فروم‌ها سوءاستفاده می‌کنند و در دراز مدت نظم سایت را بهم می‌زنند.
این‌گونه از خرابکارها کاربرانی هستند که با سوءنیت اما با ظاهر موجه، دست به ایجاد لیست‌های پستی می‌زنند و حتی ممکن است خود صاحب تالار گفتگو باشند و با رفتار سرکوبگرانه کاربران دیگر را آزار دهند.
اصطلاح شناخته شده‌ای در فضای وب وجود دارد که در مواجهه با خرابکاری اوباش اینترنتی و برای آرام کردن سایر کاربران به کار برده می‌شود. در مواردی که کاربری با سوءنیت قصد تحریک سایرین را دارد، معمولاً از سوی کاربران باتجربه گفته می‌شود که «اوباش را محل نده!» یا «اوباش را نادیده بگیر!»
علت این است که قصد یک اوباش اینترنتی تنها ایجاد تشنج و تحریک سایرین برای جلب توجه است، نه ایجاد بحث سازنده. برخی کاربران گمان می‌کنند که با پاسخ دادن مؤدبانه، استدلال و درخواست از این افراد برای تصحیح رفتارشان می‌توانند آنها را اصلاح کنند. با وجود اینکه ممکن است بعضاً کاربران دیگر، بحثی که به قصد ایجاد تشنج شروع شده‌است را به سمت و سوی درستی هدایت کنند، اما در بیشتر موارد پاسخ دادن به این‌گونه افراد به تشنج و درگیری بیشتر می‌انجامد و اوباش اینترنتی نیز از لحاظ روانی به ادامه کار تشویق می‌شوند، در حالی که بی‌اعتنایی به خرابکاری این افراد و وانهادن آنها به مدیران وبگاه آنها را از ادامه این کار خسته و منصرف می‌کند.اوباش اینترنتی را محل نده!
یکی از موارد رایج اطلاق این اصطلاح، دربارهٔ افرادی است که با حمله به سایت‌های افراد تازه درگذشته و نوشتن عبارات توهین‌آمیز قصد ناراحت کردن خانوادهٔ درگذشتگان را دارند. رسانه‌های جمعی این اصطلاح را در حوزه‌های خارج از اینترنت نیز به کار برده‌اند. بعضاً دیده شده‌است که رسانه‌ها در مواردی که فردی به قصد آزار و اذیت، شخصیت حقیقی یا حقوقی دیگری را مورد حمله لفظی قرار می‌دهد نیز از این اصطلاح استفاده کرده‌اند.
شیخ مکتوم فرزند شیخ راشد (زاده ۱۵ اوت ۱۹۴۳https://www.onthisday.com/date/1943/august/15 – درگذشته ۴ ژانویه ۲۰۰۶) نائب رئیس و نخست وزیر امارات متحده عربی و حاکم دبی بود.
نام کامل وی شیخ مکتوم بن شیخ راشد بن شیخ سعید آل مکتوم است.
نسب وی به قبیلهٔ «آلبوفلاسا» یکی از بزرگ‌ترین قبائل عربی بعد از قبیلهٔ «آلبوفلاح» که سردودمان قبیلهٔ «آل نهیان» است، بر می‌گردد.
شیخ مکتوم بن راشد آلمکتوم در سال ۱۹۴۳ میلادی در خانواده بزرگ آل مکتوم و در «قصر شیخ سعید آل مکتوم» (پدر بزرگش) واقع در منطقهٔ شندغه در نزدیکی خور دبی چشم به جهان گشود. تحصیلات ابتدایی او، ریاضیات، زبان انگلیسی، عربی و علوم اسلامی را در بر می‌گرفت تا او برای مسؤلیت خطیری که در آینده به وی سپرده می‌شد آماده نماید. پس از آنکه شیخ راشد بن سعید آل مکتوم در چهارم اکتبر ۱۹۵۸ به عنوان حاکم (امیر) دبی زمام امور را در دست گرفت، شیخ مکتوم به عنوان دست راست و نزدیکترین فرد به او همواره در کنار وی بود. در اواخر دهه ۱۹۵۰ و آغاز دهه ۱۹۶۰ میلادی، شیخ راشد و فرزندش (ولیعهدش) شیخ مکتوم تمامی توجه و تلاش خود را برای تبدیل رویای توسعه امارات متحده عربی به واقعیت متمرکز نمودند و این آرزو را با پروژه‌های همچون فرودگاه دبی، نیروگاه برق، توسعه منابع آب و ساخت نخستین هتل در دبی، مدارس متعدد و منطقهٔ مسکونی جدید و مدرن تحقق بخشید.
شیخ مکتوم پس از تکمیل تحصیلات مقدماتی در اوایل دهه ۶۰ میلادی به خواسته پدر برای تکمیل تحصیلات خود را وارد دانشگاه‌های برتر انگلستان شد و در آنجا در کنار فراگیری علوم سیاسی و انسانی، با فرزندان رهبران و سیاست‌مداران بزرگ کشورهای مختلف جهان آشنا شد. در ۲ دسامبر ۱۹۷۱ میلادی و پس از قیام دولت امارات متحده عربی و برگزیده شدن شیخ زاید بن سلطان آل نهیان به سمت رئیس اتحاد امارات متحده عربی، شیخ راشد بن سعید به عنوان نایب خود معرفی نمود. شیخ مکتوم بن راشد نیز به عنوان نخست وزیر امارات متحده عربی بر گزیده شد، و در ۲ آوریل ۱۹۷۲ میلادی نخستین کابینهٔ امارات متحده عربی را معرفی نمود. شیخ راشد بن سعید پس از ابتلای به بیماری در سال ۱۹۸۱ وظایف و مسئولیت‌های خود به ۴ پسر خود: شیخ مکتوم بن راشد و شیخ حمدان بن راشد و شیخ محمد بن راشد و شیخ احمد بن راشد واگذار نمود. و حتی پس از بهبودی نیز به علت نیاز به استراحت بیشتر، مدیریت عملی امور روزمره را به شیخ مکتوم که توسط برادرانش حمایت می‌شد سپرده شد. آنان با پایه‌گذاری یک شیوه رهبری و مدیریت مؤثر، خط مشی پدر را حفظ نموده و آن را توسعه بخشیدند.
در ۱۰ اکتبر سال ۱۹۹۰ میلادی شیخ راشد حاکم دبی در گذشت. پس از در گذشت پدر، شیخ مکتوم زمام حکومتی دبی و همچنین نایب رئیس دولت اتحاد در دست گرفت. شیخ مکتوم برای توسعهٔ دبی به سختی و تلاش و توجه ویژه خود را بر ارتقاء قوانین و تحصیلات متمرکز نمود. حیات وی، لبریز از سخاوت در تمامی ابعاد، همچون سیاست، اقتصاد و تحصیلات است. از او به عنوان بهترین حاکم دبی یاد میشود. او پس از برعهده گرفتن نخستین نقش خود در حاکمیت امارات متحده عربی به عنوان نخست وزیر، در جهت حمایت و پیشرفت امارات متحده عربی تلاش کرد و در کنار شیخ زاید بن سلطان آل نهیان رئیس دولت اتحاد مسؤولیت توسعه و پیشرفت کشور را برعهده گرفت. او راستای سیاست پدر گام برداشت.
وی در روز چهار شنبه ۴ ژانویه سال ۲۰۰۶ میلادی در اثر سکته قلبی در سن ۶۳ سالگی در گذشت و در دبی به خاک سپرده شد.
پروتکل مدیریت آسان شبکه عبارت است از قراردادی جهت نقل و انتقال بسته‌های داده که در لایهٔ کاربرد روی TCP/IP یا قرارداد داده‌نگار کاربر پیاده‌سازی می‌شود. این پروتکل که برای ساده‌کردن نقل و انتقالات بسته‌های مدیریت سیستم‌ها طراحی شده‌است، فقط پنج فرمان دارد که ساختار همهٔ آن‌ها کاملاً مشخص و معلوم است. با استفاده از همین پنج فرمان می‌توان کل نیارمندی‌های مدیریت یک وسیله از روی شبکه را مدیریت کرد.
بسیاری نرم‌افزارها و میان‌افزارهای استاندارد امروزی مجهز به اس‌ان‌ام‌پی هستند و همراه آن‌ها فایل ام‌آی‌بی آن‌ها هم داده می‌شود. ام‌آی‌بی فایلی است که ساختار و موقعیت ندهای تعریف شده برای وسیله را در ام‌آی‌بی استاندارد آی‌تی‌یو مشخص می‌کند. تمام نسخه‌های مبتنی بر ان‌تی ویندوز دارای ام‌آی‌بی استاندارد هستند.
این پروتکل داده‌های وابسته با جابجایی مدیریت بین سرورهای شبکه را پشتیبانی می‌کند. SNMP در لایهٔ Application از مدل OSI رفتار می‌نماید؛ به این گونه که برای جلوگیری از پیدایش ناهماهنگی در کارکرد پروتکل TCP/IP، پروتکل SNMP تبادل داده را بدون برگزاری پیوند انجام می‌دهد، یعنی داده فرستاده شده با این پروتکل از لایهٔ Session که لایهٔ برگزارکنندهٔ اتصال میان فرستنده و گیرنده است نمی‌گذرد و در نتیجه برای ارسال داده خط اشغال نشده و اختلالی در کارکرد پروتکل اصلی شبکه (TCP/IP) پدید نمی‌آید. در واقع پروتکل SNMP راهی را در شبکه برای ارسال داد پدیدنمی‌آورد، بلکه داده را از یک میانگاه به میانگاه دیگر راهبری می‌کند تا به مقصد برسد. از همین رو، قابلیت اطمینان پروتکل SNMP که حاوی لایهٔ Session نمی‌باشد، کمتر از پروتکل TCP/IP است. کاربرد این پروتکل در شبکه‌های با بیش از یک سرور (مانند سیستم‌های اتوماسیون پست‌ها که دارای دو سرور روشن و سرورذخیره روشن هستند) می‌باشد که با از دست رفتن سرور روشن، پیام راه‌اندازی سرور ذخیره از سوی این پروتکل به آن داده شده و روشن می‌گردد و مدیریت شبکه را به جای سرور از دست رفته به عهده می‌گیردDouglas Mauro, Kevin Schmidt, Essential SNMP, Ripped by Caudex 2003
سفینه تبریز عنوان مجموعه‌ای خطی است که در سال‌های ۷۲۱ تا ۷۲۳ هجری قمری توسط ابوالمجد تبریزی در تبریز گردآوری و کتابت شده‌است. این کتاب نسخه منحصربه‌فردی است که در آن بیش از ۲۰۰ رساله در موضوعات مختلف علمی از جمله ریاضیات، هیئت، موسیقی، طب و فلسفه، ادبیات، عرفان، تاریخ و جغرافیا به صورت جُنگ گردآوری شده‌است.
مرکز نشر دانشگاهی در سال ۱۳۸۱ این کتاب را از روی نسخه خطی موجود در کتابخانه مجلس شورای ملی ایران به صورت عکسی () چاپ و منتشر کرد. این کتاب در سال ۱۳۸۷ در فهرست حافظه جهانی ایران ثبت شده است. همچنین این کتاب همراه با کتاب ذخیره خوارزمشاهی نامزد ثبت حافظه جهانی یونسکو در سال ۲۰۱۰ از طرف ایران شدند.مرکز خبری امید
جُنگ‌نویسی در بین دانشمندان اسلامی شیوه‌ای رایج بوده‌است، ولی تا به حال نسخه‌ای که این تعداد کتاب و رساله در موضوعات گوناگون در آن جمع باشد دیده نشده است و این نسخه به سبب دانشمند بودن کاتب آن ارزشی مضاعف دارد.
سفینه واژه‌ای عربی به معنای کشتی است، اما در بحث نسخه‌های خطی معنای دیگری پیدا کرده است. سفینه بیاضی (نوعی نسخه خطی از جهت اندازه و شکل) است که قطعش طولانی باشد و به هنگام گشودن در جهت طول شبیه کشتی شود. به بیان ساده‌تر و غیرفنی، سفینه نوعی جُنگ خطی از نظر اندازه و کیفیت ظاهری است (نسخه‌ها از نظر اندازه و ظاهر انواعی دارند). حافظ شیرازی می‌گوید:
چون این سفینه در تبریز کتابت شده عنوان «سفینه تبریز» را بدان داده‌اند. اهمیت این سفینه از نظر زبان‌شناسی و زبان فارسی وجود تعداد زیادی از واژه‌های فهلوی است که در آن آمده که برخی از آنها با عنوان «اورامنان» و «شروینیان» ذکر شده‌است.
املای این کلمه اخیر که به صورت «شرونیان» نیز گزارش شده ممکن است همان شروانیان یعنی شروانی‌ها یعنی اشعار منتسب به شهر شروان باشد.
منبعی که تا کنون در میان منابع شناخته شده بیش‌ترین واژه‌های فهلوی در آن آمده است، همین سفینه تبریز است. زبان آذری شاخه‌ای از زبانی است، پس از اسلام و در ادامه زبان‌های ایرانی میانه در ایران غربی رواج داشته است. بسته به تاریخ متن‌هایی که از این زبان خبر داده اند، گاه مرزهای این زبان از ری تا همدان و آذربایجان و اصفهان و کاشان گسترده شده است.
به‌طور مختصر شامل ۲۰۹ مقاله گلچین شده از عربی و فارسی است که البته در برخی مقالات شعرها و گفته‌هایی از فهلویات به چشم می‌خورد.
فصل‌های ۷۷ ، ۷۹ و ۸۰ به عربی و از ابن سینا است که بر روی سؤالاتی در مورد تقدیر و آزادی اختیار در میان موضوعات فلسفی دیگر دست می‌گذارد. پرسش کننده در این قسمت عارف معروف ابوسعید ابوالخیر است.
فصل ۸۴ به فارسی و یک کار فلسفی از نصیرالدین طوسی به نام آغاز و انجام است.
فصل ۹۰ شامل مقاله‌ای از نصرالدین طوسی به فارسی است در مورد چگونگی یافتن ماه در منطقه البروج بدون استفاده از تقویم.
فصل ۹۲ شامل جدولی از موقعیت ستارگان و محاسبات نجومی است.
فصل ۹۷ در مورد ریاضیات است که شامل سه بخش است و هر بخش شامل دو زیربخش می‌باشد.
فصل ۹۹ همچنین به فارسی است و در مورد مبحث پزشکی که شامل خواص مفید و مضر انواع میوه‌ها، گیاهان و نان‌ها.
فصل ۱۱۲ و ۱۱۳ فهرستی از تاریخ تولد پیغمبران، دانشمندان نامی، شاهان پیش و پس از اسلام ایران است و تاریخ تولد فیلسوفان مشهوری مثل ارسطو و جاماسپ و همچنین زرتشت. نسبت به زمان خودش نویسنده آدم را ۶۷۰۰ سال و نوح را ۴۹۰۰ سال قبل می‌داند.
فصل ۱۱۴ در فارسی و دربارهٔ تاریخ تبریز است. دربارهٔ احداث تبریز به دستان وهسودان حاکم راوادید است.
فصل ۱۳۴ شامل فرهنگ لغات فارسی از اسدی طوسی است.
فصل‌های ۱۳۸ و ۱۳۹ به فارسی و در مورد مضامین اخلاقی و فیلسوفانه از بزرگمهر وزیر ساسانی است.
فصل ۱۴۵ که از سه بخش تشکیل شده است، و دربارهٔ موسیقی و نوشته شده توسط عجب‌الزمان محمدبن محمود نیشابوری.
فصل ۱۶۳ شامل فواید بوی خوش عطر برای سلامتی به فارسی می‌باشد.
فصل ۱۶۵ به فارسی با عنوان «علل باریدن برف و باران» که شامل ۲۰ بخش می‌باشد.
فصل ۱۶۶ به فارسی دربارهٔ جغرافیا و شامل مطالبی از سرزمین‌ها و شهرها می‌باشد.
فصل ۱۹۶ به فارسی دربارهٔ دانش و آگاهی می‌باشد.
فصل ۲۰۵ با عنوان:شرح کوتاهی از بنی امیه. این فصل به زبان عربی است و شرح کوتاهی از تاریخ سلسله بنی امیه از معاویه تا باقی‌مانده خاندان آنها در اسپانیا را شامل می‌شود.
مطالب این کتاب شامل اصطلاحات روزمره زبان تبریزی در طول دوره ایلخانی است. همچنین واژه فهلویات از کلمه پهلوی گرفته شده است. در فصل ۱۲۴ صفحه ۵۱۳ به روشنی بیان شده است که زبان آن روزگار تبریز پهلوی بوده است.منوچهر مرتضوی، زبان دیرین آذربایجان. بنیاد موقوفات افشار ۱۳۸۴.
یک نمونه از فهلویات از کتاب سفینه تبریز از بابا فرج تبریزی چنین است:
انانک قدهٔ فرجشون فعالم آندره اووارادا چاشمش نه پیف قدم کینستا نه پیف حدوث
معنی:آن چنان فرج را در عالم آورده‌اند چشم او نه بر قدم افتاده است نه بر حدوث
بحث‌های جالبی بین اشیاء بی‌جان در این کتاب آورده شده است. هر شیء سعی می‌کند برتری خود را به شیء دیگر اثبات کند و خواص آنها را خوار بشمارد. در پس این مناظرات مفاهیم اخلاقی نهفته است.
سفینه تبریز یادگاری گرانبها از تاریخ و فرهنگ آذربایجان
صادقی، علی اشرف ۱۳۷۹: چند شعر به زبان کرجی، تبریزی و غیره ... در مجلهٔ "زبان‌شناسی"، سال پانزدهم، شمارهٔ دوم، پاییز و زمستان
خبرگزاری امید -ذخیره خوارزمشاهی و سفینه تبریز نامزد ثبت حافظه جهانی شدند- تاریخ ارسال:سه شنبه ۲۷ فروردین ۱۳۸۷ - ۱۵:۵۵
شعر و ادب فارسی در آران و آذربایجان دوران ایلخانی رحیم نیکبخت-تاریخ انتشار روی سایت: ۱۵ اسفند ۱۳۸۵
تاریخچه پزشکی در ایران از دوره‌ای آغاز می‌شود که پارت‌ها در نخستین زادگاه خود یعنی در نزدیکی خوارزم زندگی می‌کردند و نخستین پزشک آریایی تریتا یا (سریتا) نامیده شده که از جهت شخصیت پزشکی، مانند اسکلپیوس برای یونانیان و آسکولاپیوس برای رومیان است.گروه تحقیقاتی طب سنتی ایران
متن‌های گوناگون نوشتارهای زبان پهلوی نشان می‌دهند که «تریتا» در جراحی نیز دست داشته است. تریتا از خواص دارویی گیاهان مختلف نیز آگاهی داشته و به ویژه، خود عصارهٔ آن‌ها را تهیه می‌کرد. همان‌گونه که در یسنای ۹، بند ۱۰ آمده‌است: «سومین ناموری که گیاه هئوما را فشرد و عصاره آن را مهیا ساخت، تریتا از خاندان سام بود؛ همان که دارای دو پور دلیر، یکی ارواخشیه و دیگری گرشاسب شد».
نام این پزشک، نه تنها در تاریخ پزشکی ایران به جامانده‌است؛ بلکه در هندوستان نیز به عنوان نخستین پزشک آریایی شناخته شده و این نشان می‌دهد که وی هنگامی زندگی می‌کرده که آریاییان هند و ایران از هم جدا نبودند.
پس از تریتا، در آریاویژ و در جایی به نام «ورایماکرت» یک پزشک آریایی به نام یما توانست که گروهی از بیماریان پوستی و استخوانی و دندانی و بسیاری از بیماران دیگر را از افراد سالم تشخیص دهد. ساکنان این ناحیه برای سلامت خود از پرتوهای آفتاب بهره می‌گرفتند. در مینوخرد پرسش ۶۰ بند ۲ اشاره می‌نماید: ورایماکرت در ایران ویژ، ساخته یما است و هر آیین مردمان و ستوران و پرندگان در آنجا به خوبی زیسته و در آنجا از مردان و زنان، هر چهل سال، نسلی جدید و خانواده‌ای پدید آید و زندگانی آن‌ها بسیار و ایشان را درد و رنج و بیماری کمتر است". ناگفته نماند نام یما نیز مانند تریتا در کتب هنود یادشده‌است.
بقراط ظاهراً نخستین کسی بود که تاریخ طب را به صورت منظم و مدون ارائه کرد و آن را از سحر و جادو جدا ساخت بود (۴۶۰–۳۵۵ قبل از میلاد مسیح). پس از وی جالینوس (سال ۱۹۹–۱۲۹ میلادی) مدرسه جدیدی برای تشریح بنا کرد و آثارش برای مدت بیش هزار سال، اساس عقاید طبیعی‌دانان قرار گرفت. طب مزاجی در واقع، اساس روش درمانی بقراط و جالینوس بود. نجم‌آبادی در کتاب تاریخ طب در ایران، ضمن اشاره به این مطلب می‌نویسد که «مکتب طبی زرتشت خیلی پیش‌تر از مکاتب طبی یونان، در عالم وجود داشته‌است»؛ اما به‌هرحال در میان مورخان درباره سرآغاز طب مزاجی اتفاق نظر وجود ندارد.محمود نجم‌آبادی آقای سیریل الگود نویسنده کتاب تاریخ پزشکی ایران در صفحه ۳۶ این کتاب عنوان کرده‌است:" تا آنجا که از اطلاعات به‌دست آمده معلوم می‌شود، در ایران قدیم وضعیت طب پیشرفته‌تر از آشور بود حتی به جرئت می‌توان پا را فراتر نهاده بودند؛ ایرانیان اصول آن چیزی را که طب یونانی نامیده شده به یونانیان آموزش داده‌اند حتی خود یونانی‌ها هم فرضیه طبایع چهارگانه خود را یک فرضیه بیگانه می‌شناختند و به رسم آن زمان، آن را ایرانی می‌پنداشتند."سیریل الگود، تاریخ پزشکی ایران، ص۳۶
در قرن چهارم میلادی بود که مردم و حتی طبیبان کم‌کم روش بنا نهاده‌شده به‌دست بقراط و جالینوس را رها کردند و برای درمان بیماری‌ها به معالجه از راه سحر و طلسم رو آوردند و سال‌های متمادی، روش بقراط و جالینوس به فراموشی نهاده شد.
در جنگ‌های ایران و یونان بود که آثار طبی بقراط و دیگر طبیبان یونانی، به دست ایرانیان افتاد و ایرانیان از آن بهره جستند. در واقع در مدرسه جندی شابور با ترجمه آثار مهم نویسندگان یونانی، به کمک دانشمندان ایرانی طب یونان دوباره شکوفا شد. بعد از اسلام نیز با شکوفایی ترجمه کتب طبی یونان، دانشمندان مسلمان بزرگی از جمله محمد بن زکریای رازی و ابن سینا ظهور کردند. پیشرفت‌های علمی سریع مسلمانان موجب شگفتی جهانیان شده بود، طوری‌که هر کس به دنبال علم بود پا به این سرزمین می‌گذاشت؛ اما در اروپا شرایط متفاوت بود. در آن زمان در اروپا بیمارستان‌های کمی وجود داشت و شیوه درمانی علمی چندان مرسوم نبود؛ در حالی که در جوامع مسلمانان بیمارستان‌هایی مجهز به بخش‌های مختلف با تخصص‌های گوناگون وجود داشت.
همچنین آورده‌اند که بیمارستان‌ها دارای کتابخانه، سالن تدریس و داروخانه به‌طور مجزا بوده‌است.
در دوران پیش از رنسانس که اروپا تحت فرمان کلیسا اداره می‌شد اروپاییان کاری نمی‌کردند مگر با انگیزه‌های دینی و خرافات برگرفته از دین مسیحیت؛ طوری‌که در درمان بیماری‌ها نیز به دعادرمانی می‌پرداختند. با فتح شهرهای مسلمانان توسط مسیحیان، آثار علم و فناوری و تمدن مسلمانان در این شهرها موجب تعجب اروپاییان شد که از جملۀ این شهرها بیت المقدس بود؛ این مسائل، موجب زمینه‌سازی انقلاب رنسانس در اروپا شد. در دوران رنسانس، کتاب‌های دانشمندان مسلمان به زبان‌های اروپایی ترجمه شدند و این روند باعث پیشرفت اروپایی‌ها شد. گفته می‌شود که در زمینه طب، پس از انجیل کتاب قانون در طب ابن سینا متداول‌ترین کتاب در اروپا شد و طب ابن سینا برای مدت‌ها در اروپا تدریس می‌شد. در این دوران بود که مسلمانان دچار جنگ‌های داخلی و حکم‌فرمایی حکام ناشایست و سیاست‌های استعماری دولت‌های اروپایی شدند و به تدریج از علوم دور ماندند.
پس از رنسانس، اروپایی‌ها به دنبال این بودند که خود را از شرمندگی تقلید دانش از مسلمانان خارج کنند؛ پس تلاش‌های بسیاری انجام دادند. برخی از آنان براندازی سنت‌های عربی را پیشه خود کردند. گفته می‌شود که شخصی به نام پاراسلسوس (۱۵۴۱–۱۴۹۳ میلادی)-که کیمیاگری از سرزمین سوئیس بود-شروع به تدریس پزشکی در «دانشگاه بال» سوئیس کرد و در روز شروع استادی خود، کتاب «قانون» را در آتش سوزاند و این گونه فریاد کشید: «با کمال بی‌باکی به شما می‌گویم که موهای پشت گردن من، بیش از همه دانشمندان شما معلومات دارد. تکمه‌ای در کفش من از ابن سینا خردمندتر است و ریش من از آکادمی شما تجربه بیشتری دارد... و سپس رو به پزشکان حاضر در جلسه کرد و گفت: کلید اصلی پزشکی و به ویژه درمان‌شناسی، قبل از هر چیز در شیمی است…؛ این خودباوری او توسط طبیبان اروپایی تأیید شد و به این ترتیب، مسیر طب تغییر یافت و از داروهای طبیعی به سمت داروهای شیمیایی انتقال یافت»؛ با این حال، داروهای شیمیایی نیز جایگاه خاص خود را در طب سنتی داشتند و به آن‌ها عناوینی مثل داروها «ذو الخاصیت» (یعنی داروهایی که در هر مزاجی و با هر طبعی یک کار مشخص را انجام می‌دهند) داده شده‌است.
جندی‌شاپور نقشی مهم در تاریخ طب ایران داشته‌است. گفته می‌شود که تأسیس اولیه این شهر به دوران پیشاتاریخ و زمان ورود قوم آریایی‌ها برمی‌گردد و بعدها به دستور شاپور تجدید بنا شده‌است. هدف اولیه وی از این تجدید بنا ایجاد محلی برای استقرار اسیران رومی و یونانی و استفاده از تخصص‌های آنان بود.سیریل الگود، تاریخ پزشکی ایران، ص۶۶
در واقع آنچه باعث پیشرفت این شهر شد تمایل شدید پادشاهان ساسانی به جمع‌آوری بخش‌های پراکنده اوستا و مطالب دینی زرتشتی بود. قسمت عمده اوستا-که بیشتر شامل بخش‌های علمی آن بود-با حمله اسکندر و پس از آن بر اثر کم‌توجهی پارتیان، پراکنده شد؛ کریستین سن، تاریخ‌نگار مشهور تاریخ ساسانیان در این باره می‌گوید:
«کتاب‌های مذهبی اوستایی در اثر بقای کیش زرتشتی در دوران تاریک غلبه اسکندر و سال‌های بعد از آن، همچنان محفوظ مانده بود؛ ولی آثار اوستایی در زمینه‌های غیر دینی مانند طب، نجوم، جغرافیا و فنون به‌طور عمده به هندوستان، یونان و کشورهای دیگر پراکنده شده بود. اکنون جمع‌آوری مجدد این آثار، وجهه همت شاپور قرار گرفت و دستورهای لازم دربارهٔ آن صادر گردید. ظاهراً در این دوره در ریشهر، ناحیه‌ای در شوش، هیئتی از نویسندگان تشکیل شد که کارشان ثبت مطالب مربوط به نجوم و علوم سرّی به زبان مخصوص و شاید با علامات رمزی به نام گشتک بود.»کریستین سن، ایران در زمان ساسانیان، ص ۲۹۳
مهاجرت علمای نستوری عامل دیگری بود که باعث پیشرفت علوم قدیم در گندی‌شاپور شد؛ دلیل مهاجرت علمای نستوری این بود که آنان در شهر الرها تحت فشار شدید بودند. شهر الرها یا ادسا به دلیل موقعیت سوق‌الجیشی و مهمش همواره مورد توجه دانشمندان یونانی و ایرانی قرار داشت و مدرسه معروفی به همین نام در آنجا ساخته شده بود. الرها یک شهر کاملاً یونانی بوده و به دلیل نفوذ فراوان کلیسا و علمای مسیحی به‌خصوص پاپ، سایه‌ای از تعصب مذهبی بر آن گسترده شده بود و این، درست برخلاف دانشگاه گندی‌شاپور بود که از هر تعصبی آزاد بوده و محدودیتی برای دانشمندان نداشت.سیریل الگود، تاریخ پزشکی ایران، ص ۶۶
یکی از دلایل مهم چنین مهاجرتی آزادی مذهبی و نیز صلح و آرامش شهر جندی‌شاپور بود. یک قرن امنیت که نتیجه پایان جنگ‌های بین ایران و روم بود باعث شد که تدریس علوم و به ویژه طب به روال عادی برگردد و این گونه بود که علوم یونانی با مهاجران شهر الرها به ایران آمد. شدت تأثیرپذیری از علوم یونانی به حدی بود که مدرسه گندی‌شاپور کاملاً تحت نظر دانشمندان نستوری اداره می‌شد. سیریل الگود در این باره می‌نویسد:
«هنگامی که شاپور بر تخت سلطنت نشست، شهر را وسعت داد؛ تأسیس دانشگاه نیز در آن شهر به وی نسبت داده شد. تصور می‌شود این دانشگاه تحت نظر سرپرستان کلیسای نستوری اداره می‌شده؛ زیرا پزشکان و روحانیان موظف بودند هر روز پیش از آغاز خدمت روزانه، در مراسم دعای صبحگاهی شرکت کنند.»سیریل الگود، تاریخ پزشکی ایران
از سیر تحولات مدرسه گندی‌شاپور در بقیه دوران حکومت ساسانیان اطلاع چندانی در دست نیست؛ ولی گفته می‌شود که پزشکان متبحری از این مدرسه به اطراف کشور و حتی کشورهای همجوار گسیل می‌شدند که نام برخی از آنان در آثار کسانی مانند سعدی، جاودانه گشته‌است.اشاره به حکایتی از گلستان سعدی که طبیبی علت سلامت مسلمانان را از پیامبر اعظم پرسش نمود و ایشان رعایت آداب غذا خوردن و پرهیز از پرخوری را رمز این سلامت دانست. ظاهراً این پزشک حارث بن کلده بوده که از دانشگاه گندی شاپور فارغ‌التحصیل گشته بود.
زمانی که اعراب به ایران حمله کردند این مدرسه در اوج شکوفایی علمی خود بود. در سال ۶۳۶ میلادی گندی‌شاپور تسلیم سپاه مسلمانان شد و شهرت دانشگاه باعث شد که از گزند حوادث مصون بماند و همچنان به عنوان مرکز پزشکی قدیم و علوم یونانی بابرجا باشد. بعدها با مهاجرت استادان آن به بغداد، کم‌کم از آوازه این شهر کاسته شد و بغداد جای آن را گرفت.