moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
خانه قدکی بنایی مربوط به سال‌های پایانی دوران زندیان و سال‌های آغازین دوران قاجار است که در محلهٔ مقصودیه تبریز جای گرفته‌است. اسناد تاریخی حکایت از این دارد که این خانه 240 سال قدمت دارد و از محدود مکان های در تبریز است که زلزله های تاریخی این شهر را به سلامت گذارنده است.این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۵۰ به همراه خانه‌های بهنام و گنجه‌ای به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. اکنون خانه قدکی به دانشگاه هنر و معماری تبریز تلعق دارد و یکی از دانشکده های این دانشگاه به شمار میرود همچنین بازید عمومی از این خانه بلامانع است
مسجد جامع شاهرود مربوط به دوره ایلخانی - دوره قاجار است و در شاهرود، شمال محله بیدآباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۵۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این مسجد شامل یک شبستان اصلی و دو شبستان شرقی و غربی در مجاور آن است. مساحت مسجد ۴۵۰ متر مربع و شالودهٔ بنا از سنگ لاشه و گنبدها از خشت خام و پلان آن به صورت مستطیل و مشتمل بر ۹ گنبد است. در مجاورت مسجد و در ضلع شرقی آن، آب انبار قرار دارد.
مسجد میرزا تقی مربوط به دوره ایلخانی است و در همدان، حاشیه شرقی خیابان تختی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد نظر بیگ (حضرت علی) مربوط به دوره زند است و در همدان، بلوار هگمتانه، محله جولان، شرق تپه هگمتانه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۶۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
سقف این مسجد به صورت قوسی‌های متعدد بر روی ۱۰ ستون بنا شده است. این مسجد توسط نظربیگ ساخته شده که همراه دو برادرش اماکن مختلفی در این شهر ساخته‌اند.
امامزاده ازناو یا امامزاده عین و غین مربوط به دوره سلجوقیان است و در شهرستان همدان، بخش فامنین، روستای ازناو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
آب‌انبار اسدآباد مربوط به دوره صفوی است و در اسدآباد، ضلع شمالی خیابان فرهنگ، نزدیک آرامگاه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۷۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مدرسه شیخ علیخان زنگنه مربوط به دوره صفوی است و در تویسرکان، خیابان حافظ غربی، جنب بازار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۶۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بند و سنگ نوشته آقا جان بلاغی مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان اسدآباد، بخش مرکزی، روستای آقاجان بلاغی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۶۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پل شکسته خسروآباد مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان اسدآباد، بخش مرکزی، روستای خسروآباد در مسیربزرگراه کربلا و جاده اسدآباد-کنگاور واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۷۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این پل بر روی رودخانه قره چای با چهار طاق بنا شده، جنس بنا آجری و از ملات ساروج استفاده شده‌است.
کاروانسرای تاج آباد مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان بهار، بخش مرکزی، روستای رسول آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۷۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این کاروانسرا توسط زبیده خانم دختر ادیب و صوفی فتحعلی شاه قاجار ساخته شده‌است.نواب صفا، اسماعیل. "شرح حال فرهاد میرزا معتمدالدوله". تهران: زوار، ۱۳۶۶. ص۴۳۲.
در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای تاج‌آباد به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.
پل فرسفج مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان تویسرکان، بخش قلقل رود، روستای فرسفج واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد شورین مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان همدان، روستای شورین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۶۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آرامگاه میر رضی الدین آرتیمانی از بناهای قرن ۱۴ شمسی، محل دفن میر رضی آرتیمانی از شاعران و عارفان مشهور دوران صفویه است. این آرامگاه در حاشیه شهر تویسرکان، انتهای خیابان شهدا و مجاور باغات جولستان واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۷۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
آرامگاه باباطاهر عریان مربوط به دوره معاصر است و در همدان، میدان باباطاهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۷۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
باباطاهر که حدوداً در اواخر قرن چهارم و اوایل قرن پنجم می‌زیسته، از شعرا و عرفای بزرگ روزگار خویش است. او یکی از مشهورترین دوبیتی سرایان ایرانی است که گذشت زمان نتوانسته دوبیتی‌های شورانگیزش را که به زبان پهلوی سروده شده‌است از یادها بزداید.اذکایی، پرویز. "ترانه‌های باباطاهر". همدان: مادستان ۱۳۸۶. از بابا طاهر علاوه بر دوبیتی‌ها، آثار ادبی دیگری نیز به جا مانده‌است که از آن جمله می‌توان به دو قطعه، چند غزل، مجموعه کلمات قصار عربی و کتابی به نام سرانجام اشاره نمود. بابا طاهر در مجموعه کلمات قصار عربی، عقاید عرفانی خود را در باب علم و معرفت و ذکر و عبادت و وجد و محبت بیان کرده‌است که مشتمل بر ۴۲۰ ذکر عارفانه در پنجاه باب و همراه با خاتمه‌ای در موضوعات متفرقه است. کتاب سرانجام وی مشتمل بر دو بخش است که بخش نخست آن رساله‌ای است که با کلمات قصار در عقاید عرفا و صوفیان و بخش دوم نیز رساله‌ای است به نام (الفتوحات الربانی فی اشارات الهمدانی) که گویا شارح آن جانی بیک همدانی است. در محوطه داخلی این آرامگاه ۲۴ دو بیتی بر روی ۲۴ قطعه سنگ زیبا حک شده و در قسمت پایین اطراف محوطه داخلی مزار نصب شده‌است. از باباطاهر علاوه بر دو بیتی‌هایش آثار ادبی دیگری نیز بجا مانده‌است که می‌توان به دو قطعه و چند غزل و کتابی با عنوان «سرانجام» اشاره کرد.
آرامگاه باباطاهر در شهر همدان در مرکز میدانی مستطیل شکل، زیبا، سرسبز، با گنبدی فیروزه‌ای منشوری شکل، بر قاعده‌ای هشت ضلعی بر بالای تپه‌ای کم ارتفاع قرار گرفته‌است. سقف آرامگاه کاشی کاری معرق می‌باشد. برج آرامگاه بر قاعده‌ای هشت ضلعی واقع شده که ارتفاع آن از سطح فوقانی تپه ۲۰/۳۵ متر و از کف خیابان ۲۵/۳۰ متر می‌باشد.
ستون‌های هشت‌گانه برج، قطعه سنگ مزار، کف و پله‌های آرامگاه از سنگ گرانیت حجاری شده‌است و بنای اصلی نیز به ابعاد۱۰ × ۱۰ متر با مجموعه‌ای از منشورها پوشیده شده و دارای مدخل‌های ورودی و منفذهای نور است.
نما و فرش بنای آرامگاه باباطاهر همدان از سنگ است و در داخل آن کتیبه‌هایی از کاشی وجود دارد.
در محوطه داخلی آرامگاه ۲۴دو بیتی از سروده‌های باباطاهر بر روی ۲۴ قطعه سنگ مرمرین نوشته و نصب شده‌است. دو لوحه برنجی نیز در محوطه داخلی نصب شده‌است که یکی از آنها اسامی هیئت مؤسس انجمن آثار ملی به هنگام ساختمان آرامگاه و دیگری نام برخی از شخصیت‌هایی است که در کنار بابا طاهر دفن شده‌اند. مساحت کل زیر بنای آرامگاه و باغ آن حدود ۸۹۶۵ متر مربع برآورد شده‌است. ترانه‌های شورانگیز بابا طاهر با لهجه دل‌پذیر لری سروده شده و ترجمان روح و قلب حساس و پر سوز این عارف گرانمایه است و اهل ذوق و حال را با جذبه خاصی تحت تأثیر و سحر خود قرار می‌دهد.
آرامگاه بابا طاهر بر فراز تپه‌ای در شمال باختری همدان قرار دارد. این بنا در طول قرون مختلف شاهد تخریب و بازسازی‌های متعدد بوده‌است. قدمت مقبره اصلی بابا طاهر به دوره سلجوقیان می‌رسد و در قرن ششم هجری یک برج هشت ضلعی آجری بر روی قبر بابا طاهر ساخته شد که بعدها بر اثر مرور زمان ویران شد. در زمان پهلوی اول از طرف شهرداری همدان بنای جدیدی به جای بنای قدیمی ساخته شد که مصالح آن بیشتر آجر بود. در جریان همین بازسازی، لوح کاشی مربوط به قرن هفتم هجری، که هم‌اکنون در موزه ایران باستان نگهداری می‌شود، به دست آمد. بر روی این کاشی فیروزه‌ای رنگ، آیات قرآن مجید به خط کوفی برجسته نوشته شده‌است. احداث بنای جدید در سال ۱۳۴۴ خورشیدی با همت انجمن آثار ملی و شهرداری همدان و توسط مهندس محسن فروغی انجام شده‌است. این بنای تاریخی طی شمار ۱۷۸۰ در تاریخ ۲۱ اردیبهشت ۱۳۷۶ به ثبت آثار تاریخی و ملی ایران رسیده‌است. در اطراف بنای جدید فضای سبز وسیعی احداث شده‌است.
آرامگاه جدید، شاهکاری ممتاز و بدیع از معماری عصر جدید است که طرح اصلی آن تلفیقی از معماری قرن‌های هفتم و هشتم هجری و عصر حاضر است.
برخی از بزرگان و ادیبانی که در جوار مزار باباطاهر آرمیده‌اند:
یخچال شوکت‌آباد مربوط به دوره قاجار است و در ۳ کیلومتری جنوب شرقی بیرجند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۷۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه نهبندان مربوط به دوره اشکانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در نهبندان، بافت قدیم شهر واقع شده است. این بنا که به نام‌های شاهدژ و شاه دزد نیز نامیده می‌شد، بنایی دفاعی و نظامی است که به پادگان بزرگ شباهت دارد و طبق بررسی‌های انجام شده ظرفیت ۳ هزار نفر را داشته است.
معماری ایرانی قلعه نهبندان منحصر به فرد می‌باشد زیرا سنگ‌های مورد استفاده در این قلعه بدون استفاده از هیچ نوع ساروج یا ملاتی، دیوارهای قلعه را ایجاد کرده‌اند.
این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه سورک، مربوط به اواخر دوره قاجار است و در شهرستان فرخ شهر، روستای سورک واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۹۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه سرآب قره‌دانه مربوط به دوره نوسنگی - دوره اشکانیان است و در کرمانشاه، ۶ کیلومتری کوزران واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
در سال ۱۳۶۸ خورشیدی به صورت اتفاقی یک تابوت مفرغی در محوطۀ سراب قره‌دانۀ کوزران کشف شد. در بررسی‌هایی که در آزمایشگاه میراث فرهنگی بر روی این تابوت صورت گرفت، تاریخ آن مربوط به قرون هفتم و هشتم پیش از میلاد (حدود ۲۷۰۰ سال پیش) اعلام شد. این تابوت مفرغی که از قدیمی‌ترین نمونه‌های تابوت‌های فلزی دنیای باستان محسوب می‌شود،‌ تا دی ماه سال ۱۳۹۹ به ثبت میراث فرهنگی نرسیده‌بود. در ۲۰ دی ۱۳۹۹ مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمانشاه از ثبت این تابوت در فهرست آثار ملی خبر داد.خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): "۸ اثر تاریخی کرمانشاه ثبت ملی شد"، نوشته‌شده در ۲۰ دی ١٣۹۹؛ بازدید در ۲۲ دی ۱۳۹۹.
آرامگاه سلطان ابراهیم رضا مربوط به دوره تیموریان تا دوره قاجار است و در شهرستان درمیان، روستای نصرالدین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۸۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
حمام شاه علی مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، خیابان عبد الرزاق، محله جماله واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانه خواجه پطروس مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، محله جلفا ـ خیابان حکیم نظامی، بن‌بست یاس واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
حسینیه نواب بیرجند از آثار مربوط به دوره صفوی است که در شهر بیرجند، مرکز استان خراسان جنوبی واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این حسینیه در داخل بافت قدیم و در محله چهار درخت، خیابان منتظری قرار دارد،
حسینیه و مدرسه نواب بیرجند در زمان شاه عباس صفوی و به فرمان امیرزاده خاتون ملقب به نواب یا بی بی نواب، از زنان خاندان خزیمه علم ساخته شده‌است. تاریخ ۱۰۰۱ ه‍.ق موجود در کتیبه سردر ورودی، سال ساخت آن را نشان می‌دهد و در طول تاریخ پذیرای طبقات گوناگون مردم اعم از رجال سیاسی، نظامی، و کسبه بوده‌است.
این بنا به صورت دو ایوانی ساخته شده‌است. ایوانهای بکار رفته در ساختمان این بنا را می‌توان یکی از بخش‌های مهم این تکیه معرفی نمود. به‌طوری که، ایوان سمت جنوب‌غربی دارای ویژگی منحصربه‌فرد تزئینات مختلفی چون موتیف‌های مختلف به صورت گچبری، طاق نماهای و طاقچه‌های تزئینی مقرنس می‌باشد. همچنین، ایوان دیگری در سمت شمال شرقی صحن قرار گرفته که در پشت این ایوان اتاق ساده با طاقچه‌های متعدد قرار گرفته که زیبایی خاصی را برای ایوان به ارمغان آورده است.
سردر ورودی، هشتی، صحن، دو ایوان و اتاق‌ها و پنجره‌های متعدد از ویژگی‌های این بنا می‌باشد. مهمترین ویژگی این بنا تزیینات زیبای گچبری آن است که در جای جای آن دیده می‌شود. این تزیینات شامل مقرنس، رسمی‌بندی، کتیبه‌های گچی و گچبری‌های اسلیمی و گل و گیاه است. کتیبه و گچبریهای زیبای سر در این بنا توسط یکی از هنرمندان معروف اصفهان به نام «یار آگاه» انجام شده. در این گچبری‌ها قسمتی از اشعار محتشم کاشانی که خود بزرگترین مرثیه سرای عهد صفوی در دوران شاه طهماسب بوده، در رثای حسین بن علی به صورت برجسته دیده می‌شود.
مدرسه التفاتیه مربوط به دوره صفوی است و در قزوین، خیابان امام خمینی (ره) واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
قلعه نهچیر مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان مبارکه، جاده مجتمع فولاد مبارکه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۹۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد جامع میغان مربوط به دوره صفوی تا دوره قاجار است و در شهرستان نهبندان، روستای میغان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۸۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
ارگ حاجی‌آباد مربوط به دوره قاجار است و در ۷ کیلومتری شرق بیرجند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۹۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاخ باغ فردوس مربوط به دوره قاجار است و در شمیرانات خیابان ولیعصر ـ محله باغ فردوس کوچه بخشایش واقع شده و این اثر با نام "عمارت باغ فردوس " در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۷۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
هم‌زمان با ساخت قصر محمدیه، درباریان نزدیک به او نیز در همان حوالی اقدام به احداث باغ یا عمارت ییلاقی کردند. از جمله حسینعلی‌خان معیرالممالک باغی احداث کرد که به باغ فردوس مشهور شد.
حسینیه مجتهد
مربوط به دوره قاجار است و در اردبیل، محله قدیمی کوچه طوبی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است"."
مسجد دروازه نو مربوط به دوره قاجار است و در اصفهان، خیابان ابن سینا، کوچه سیدان، محله دروازه نو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۰۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
مسجد تل عاشقان مربوط به دوره قاجار است و در اصفهان، خیابان عبد الرزاق، محله تل عاشقان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
حسینیه بهرمان مربوط به دوره قاجار است و در بیرجند، خیابان شهید منتظری ـ کوچه پست قدیم واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مصلای بیرجند مربوط به دورهٔ قاجار است و در بیرجند، سه‌راه اسدی واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۷۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانه پردلی مربوط به دوره قاجار و یکی از آثار قدیمی به سبک درونگرا در مناطق گرم و خشک است. این بنا در بیرجند، محله چهاردرخت ـ خیابان شهید منتظری واقع شده. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۸۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.خانه پردلی نمایانگر یک منزل سنتی با مصالح آجر، گچ و آهک است.
در این بنا عناصری همچون سردر ورودی، هشتی، دالان، حیاط مرکزی، ایوان ستون‌دار، و اتاقهای اطراف حیاط ساختار معماری بنا را شکل داده‌اند. قسمت اصلی صحن مربوط به ستونهایی است که از زیر سقف پیش ایوان آغاز شده و به کف صحن می‌رسد، این ستونها باربر سقف پیش ایوان محسوب می‌شوند که سه قوس هلالی این ستونها را به هم مرتبط کرده و شکل زیبایی به وجود آورده‌است. روی این قوسهای هلالی دو کتیبه که دارای مضمون - لا حول و لا قوه الا به الله-است قرار گرفته.
بنای خواجه خضر مربوط به دوره قاجار است و در بیرجند، خیابان شهیدمنتظری ـ کوچه پست قدیم واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
منزل آراسته مربوط به دوره قاجار است و در بیرجند، خیابان شهید منتظری، کوچه پست قدیم، جنب مسجد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۹۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مدرسه معصومیه مربوط به دوره قاجار است و در بیرجند، خیابان استاد مطهری، روبروی مسجدآیت الله آیتی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مدرسه علمیه آیت الله حق‌شناس یا فیلسوف الدوله-امین الدوله یکی از مدارس علمیه تهران می‌باشد که در دوره قاجار توسط میرزا کاظم فیلسوف الدوله (پزشک عصر ناصری)، کنار امامزاده اسماعیل ساخته شده‌ است و در تهران، خیابان شهید مصطفی خمینی قرار دارد.
تولیت این مدرسه با میرهاشم حسینی (تولیت فعلی حوزه علمیه آیت الله مجتهدی) است.
این مدرسه در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
برج آب بانک ملی مربوط به دوره قاجار است و در تهران، خیابان فردوسی ـ محوطه بانک ملی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۱۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
سر در قورخانه تهران بنایی مربوط به دوره قاجار است و در تهران، خیابان امام خمینی، ابتدای خیابان خیام واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۱۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قورخانه تهران یا به گونه کوتاه شده "قورخانه" یا "تخشائی"، به ساختمانی بزرگ در محدوده طهران قدیم گفته می‌شد که محل ساختن جنگ‌افزار و مهمات و ساز و برگ نظامی و جنگی بود. این ساختمان بزرگ در خیابان جلیل‌آباد (خیابان خیام امروزی) واقع بود و در عصر قاجار، افزون بر تهیه سلاح و مهمات جنگی، تولید وسایل آتش‌بازی جهت نمایش شب‌های اعیاد و جشن‌های مذهبی و ملی را نیز بر عهده داشت.
قورخانه یک واژه ترکی و در واژه به معنای زرادخانه یا کارخانه اسلحه سازی می‌باشد. محل قورخانه در زمان ناصرالدین شاه قاجار در بخش دارالخلافه ناصری قرار گرفته بود و یکی از وزارتخانه‌های عصر قاجار محسوب می‌شد که دارای وزیری مستقل با عنوان وزیر قورخانه مبارکه بود. از جمله شاخص‌ترین افرادی که وزارت قورخانه مبارکه را برعهده داشته‌اند، آقا رضا خان اقبال‌السلطنه است.
ناصر نجمی در کتاب دارالخلافه ناصری دربارهٔ کاربرد قورخانه در عصر ناصرالدین شاه قاجار می‌نویسد:
افزون بر این بنظر می‌رسد که از قورخانه، استفاده‌های دیگری نیز در عصر ناصری به عمل می‌آمده‌است. از جمله مجسمه معروف ناصرالدین شاه واقع در باغشاه تهران، که وی را سوار بر اسب قوی هیکل و تنومندی که یک دستش از زمین بلند شده بود نشان می‌داد، در همین محل ریخته شده‌است.
گرچه با تدبیر سران دول مشروطه، در سال‌های بعد از ۱۳۰۰ خورشیدی قورخانه به صورت مرتب و منظم و گسترده‌ای درآمده بود، اما رفته رفته و با به قدرت رسیدن رضاشاه پهلوی، و توجه ویژهٔ او به امور مربوط به ارتش و نظام، قورخانه تهران رفته رفته ارزش و اهمیت خود را از دست داد و جای خود را به کارخانه‌های متعدد فشنگسازی، مهمات‌سازی، تفنگ‌سازی و مسلسل‌سازی ارتش در تهران و سایر نقاط ایران داد.
این روند در عصر پهلوی دوم نیز با شتاب بیشتری ادامه یافت و در نهایت قورخانه تهران به ساختمان مخروبه‌ای تبدیل شد. تنها دروازه بزرگ آهنین آن در خیابان خیام (جلیل‌آباد) و همچنین بنای دو طبقه‌ای از آن بر جای ماند.
پس از انتقال دستگاه‌ها و ماشین‌آلات موجود در قورخانه به منطقه سرخه حصار، زمین و عمارت قورخانه تهران هم در اختیار شهرداری تهران قرار گرفت. در طی سالیان، قورخانه تهران و ساختمان‌های برجای‌مانده از آن، و همین‌طور سردر و در فلزی مربوط بدان، رفته رفته و با گذشت زمان ارزش تاریخی و فرهنگی یافته بود. اما این بنا، پس از انقلاب اسلامی به علت بی‌توجهی مسئولان میراث فرهنگی و فرسودگی ناشی از گذر زمان، به شدت فرسوده شده بود. تا اینکه در سال ۱۳۷۶ خورشیدی، سردر قاجاری قورخانه نظامی تهران و سردر فلزی و تاریخی قورخانه، با شماره ۱۹۱۲ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید و در سال ۱۳۸۳ خورشیدی، مقرر شد که این بنا، پس از انجام عملیات مرمتی به یکی از خروجی‌های متروی تهران تبدیل شود.
بدین ترتیب، بخش بزرگی از بنای قورخانه بزرگ تهران قدیم، پس از پایان عملیات بازسازی، با نظارت میراث فرهنگی استان تهران و با همکاری شرکت مترو، سامان‌دهی گردید و این مکان به دروازه ورودی ایستگاه‌های مترو میدان توپخانه (میدان امام خمینی امروزی) تبدیل گردید.
در این عملیات، ضمن توجه به ارزش‌های تاریخی دروازه فلزی قورخانه قدیمی تهران تلاش شد تا مرمت و احیای این دروازه، بر اساس مستندات تاریخی و با رعایت الگوهای معماری سنتی آن انجام شود و هویت و اصالت تاریخی آن همچنان محفوظ بماند.
محل این ساختمان در جنوب موزه پست و تلگراف و روبروی چاپخانه اطلاعات، کمی بالاتر از پارک شهر قرار گرفته بود.
موزه (گنجینه) شاهرود مربوط به دوره قاجار است و در شاهرود، شمال شهر، انتهای خیابان بالاخیابان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۸۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تیمچه بزرگ قم مربوط به دوره قاجار است و در قم، داخل راسته بازار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۰۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این تیمچه بزرگترین سقف ضربی ایران به شمار می‌آید. معماری این بنا توسط استاد حسن قمی مشهور به معمارباشی در سال ۱۲۶۱ هجری خورشیدی طراحی و اجرا شد. متولی بنا سید محمود طباطبایی از تجار قم بوده که پدر سید حسین طباطبایی قمی می‌باشد. این سازه متشکل از دو طبقه با ۱۲ غرفه و دارای ارسیهایی بوده که بیشتر آنها از بین رفته‌اند. بالای حجره‌ها در زوایا مقرنس گچی انجام گرفته است. سقف تیمچه دارای سه چشمه است که قسمت وسطی دارای دهانه و ارتفاع ۱۵ متر است. گنبد از نوع عرق چینی و پوشش زیر آن شمسه کاری با اسلوب رسمی بندی و یزدی بندی است.بازار قم با قدمت معماری دوران صفویه/ تیمچه؛ بزرگترین سقف ضربی ایران "خبرگزاری مهر"
مسجد جامع هندوالان مربوط به دوره تیموریان است و در استان خراسان جنوبی، شهرستان درمیان، روستای هندوالان واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این مسجد با شکوه‌ترین بنای تاریخی، مذهبی شهرستان در میان است. مهمترین عناصر معماری آن سر در ورودی، صحن، گنبد خانه، شبستان ستون دار و محراب می‌باشد. گنبد خانه مرکزی با استفاده از فیل‌پوشها و با مهارت بر روی فضای چهار ضلعی قرار گرفته است. شبستان ستون‌دار در دو طرف گنبدخانه واقع شده و به وسیله طاق و تویزه به شیوه چهار ترک اجرا شده است.
بنا از نظر تزیینات آجری بسیار متنوع بوده و این تریینات شامل: فیل‌پوشها، گوشواره‌ها، قابهای گچی، رسمی‌بندی محرابها و نحوه آجرچینی گنبدها است. این اثر تاریخی در دوره شاهرخ تیموری در حدود سال ۸۵۰ هـ. ق ساخته شده است.
بقعه امامزاده زید بن موسی مربوط به سدهٔ ۳ و ۴ ه.ق - دوره صفوی است و در شهرستان قائنات، بخش سده، روستای آفریز واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه رضا حسن الحسینی مربوط به دوره قاجار است و در اصفهان، محله دردشت، خیابان ابن سینا، کوچه شهید علی عروجی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانه تاریخی صادقی مربوط به دوره قاجار است و در اردبیل، محله اوچدکان، کوی سرتیپ آباد، واقع شده و این اثر در تاریخ چهارده اسفند ۱۳۸۶ با شمارهٔ ثبت ۱۴۴۶۵ به‌عنوان یکی آثار ملی ایران در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. بانی بنا، «حاج ابراهیم صادقی» بوده و فرزندش، «حاج یوسف صادقی» در تهیه نقشه و نحوه ساخت بنا نظارت داشته‌است.
بر اساس اطلاعات نگاشته شده از سوی نوه حاج ابراهیم صادقی در گوشه یک وقف نامه خانوادگی، ساخت این خانه از سال ۱۲۷۹ هجری قمری آغاز می‌شود و در سال ۱۲۸۳ هجری قمری به پایان می‌رسد.
خانه استاد جلال همایی مربوط به دوره قاجار است و در اصفهان، خیابان نشاط، محله پا قلعه، کوچه شهید حمید صفایی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۰۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
شهر حریره مربوط به سدهٔ ۵ تا ۱۰ ه‍.ق است و در شمال جزیره کیش واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
شهر باستانی حریره واقع در بخش کیش از توابع شهرستان بندر لنگه و از نقاط دیدنی استان هرمزگان در جنوب ایران است.
در شمال جزیره کیش در کنار مجموعه ورزشی المپیک آثاری و ویرانه‌هایی دیده می‌شود که یادگاری از شهر باستانی، حریره‌است. زمان رونق یا دوران طلایی شهر حریره کیش از قرن چهارم تا اوایل قرن دهم هجری قمری بوده‌است. وسعت این شهر باستانی ۱۲۰ هکتار است. محوطه باستانی حریره، براساس نتایج کاوشهای باستان‌شناسی انجام شده تا امروز، از مجموعه ساحلی و عمارت اعیانی، حمام، مسجد تاریخی، کارگاه شیشه‌گری و قنات‌های قدیمی تشکیل یافته‌است.
در میانه‌های سده چهارم (۳۵۶ ه. ق) بندر تجاری- اقتصادی سیراف ویران شد و بازرگانان سیرافی با توجه به موقعیت ویژهٔ خود به دنبال مأمنی دیگر توانستند جای پای خود را در جزیره کیش محکم کنند، که این امر منجر به ایجاد شهر حریره شد. شهر باستانی حریره واقع در شمال جزیره کیش که در حال حاضراز جمله نقاط تاریخی و سیاحتی به‌شمار می‌رود، یادگار دوران شکوفایی و رونق اقتصادی و تجاری این جزیره می‌باشد. فضاهای چون مسجدجامع، حمام، خانه اعیانی و تأسیسات آبی نشان از معماری زیبای این شهر دارد، همچنین اشیاء باارزش تاریخی به دست آمده نشان از غنای فرهنگی و شکوفایی جزیره کیش پس از افول بندر تجاری سیراف دارد. شهر حریره در زمان شکوفایی خود یکی از عمده‌ترین نقاط مورد توجه در خلیج فارس بوده‌است.
کیانی‌زاد، مریم و قیم، بهادر: جایگاه تاریخی شهر باستانی حریره در جزیرهٔ کیش. در نشریه جندی شاپور، سال اول زمستان ۱۳۹۴ شماره ۴.
خانه اعیانی شهر حریره
خانه اعیانی شهر حریره یادآور خانه‌های چندخانوار قدیمی در داخل فلات ایران و در شهرهایی چون یزد، اصفهان و کاشان است و این خانه‌ها یکی از نمادها و نمونه‌های قدیمی خانه‌های حاشیه خلیج فارس محسوب می‌شود.
علاوه بر وسعت خانه و همچنین فضاهای مختلف و متنوع آن، کاشی‌های ستاره‌ای شکلی که در این خانه به دست آمده‌است، همانند کاشی‌هایی است که زینت بخش بناهای مهم ایلخانی ایران همچون تخت سلیمان و سلطانیه است.
پیدایی این مقدار کاشی که یقیناً عنصر وارداتی به جزیره است نشان می‌دهد که این عمارت به یکی از ثروتمندان کیش تعلق داشته‌است.
شهر حریره درست در کنار دریا ساخته شده و دارای معماری و فضاهای ناشناخته‌ای است. مجموعه کانال‌های افقی و زیرزمینی و چاه‌های متعدد در گوشه و کنار، مجموعهٔ بسیار جالب و نادری را تشکیل می‌دهد که هنوز عملکرد آن‌ها روشن نیست، اما به نظر می‌رسد که ارتباط مستقیم، با فعالیت‌های صیادی (صید ماهی، مروارید و مرجان) داشته و برای دسترسی آسان‌تر به دریا احداث گردیده‌است.
یکی از فضاهای جالب توجه مجموعه صنعتی شهر حریره (اتاق با کف شیار دار) است. این اتاق کف کاملاً عجیب و ناشناخته ای داشته به این معنی که با شیب ملایم از شمال به جنوب امتداد می‌یافت و کف آن به صورت در اصطلاح گرده ماهی (اصطلاح بومی) یا بالشتک با ملاتی از نوع ترکیب پودر سنگ‌های مرجانی و آهک و نوعی ساروج شکل گرفته بود.
این ویژگی در هیچ‌یک از محوطه‌ها و تپه‌های باستانی و تاریخی و اسلامی ایران کشف و شناخته شده نیست.
شهر حریره شامل حمامی است با صحن‌های متعدد و حصار آن به مساحت تقریبی ۵۰۰ مترمربع می‌رسد. سربینه و گرمخانه و تون حمام در جنوب بخش ذکر شده قرار گرفته و توسط راهرو سرپوشیده‌ای از آن جدا شده‌است. دو خزینه کوچک و بزرگ در جنوب گرمخانه آخرین بخش ساختمان را تشکیل داده‌اند.
باستان شناسان معتقدند این حمام که شاید در نوع خود از قدیمی‌ترین حمام‌های ایرانی باشد که طی کاوش‌های باستان‌شناسی کشف و شناخته شده‌است، و دو دوره متمایز و مجزا از هم دارد (دوره ایلخانی – دوره تیموری) با توجه به ظرفیت محدود حمام و با در نظر گرفتن دیوار بیرونی سراسری که تا مجموعه عمارت اعیانی که در جنوب شرقی حمام و به فراز تپه‌ای بلند قرار گرفته امتداد یافته‌است. به نظر می‌رسد که این بنا حمامی خصوصی بوده و به صاحب مجموعه اعیانی تعلق داشته‌است.
بخش‌های اطرف شهر حریره
در ابتدا تصور می‌شد که این آثار هیچ ارتباطی به هم ندارند و فقط مییشود حدس زد که این آثار قسمتی از شهر قدیم حریره بوده و به نوعی با فعالیت‌های دریایی ارتباط دارند.
مسجدجامع محبعلی بیگ، بنایی تاریخی مربوط به دوره افشاریه است که در شهرکیان، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۱۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است .بنای اولیه این مسجد قبل از دوره تیموری پایه‌گذاری شده‌است و در دوره افشاریه در سنه ۱۱۵۱ ه ق مورد بازسازی قرار گرفته‌است و متعاقب آن در سنه ۱۳۱۸ ه ق مورد باز سازی اساسی با مصالح آجر قرار گرفته‌است. این مسجد دارای دو شبستان بهاره و زمستانه است و رواق شرقی آن دارای شبستان ستوندار سنگی بوده و کاربندی‌های سقف و آجر کاری‌های آن از ویژگی‌های معماری این مسجد محسوب می‌شود.
محب علی بیگ،یکی از سرداران بزرگ نادرشاه افشار بوده است که به دستور نادرشاه ، شهرکیان را به عنوان مرکز حکومت چهارمحال انتخاب نمود و آثار تاریخی زیادی از خود در این منطقه به جای گذاشت که مهمترین آثار او ، مسجدجامع محب علی بیگ بوده است. وظیفه او تامین امنیت، نظم و گرفتن مالیات از مردم منطقه بوده است.
کاروانسرای صید رضا مربوط به دوره صفوی است و در خرم‌آباد، میدان بزرگ، خیابان حافظ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۲۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مجموعه مقبره شهنشاه مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان خرم‌آباد، روستای «گوشه شهنشاه» یا «شینشاه» واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد شیخ علی اکبر مربوط به دوره قاجار است
در شاهرود، خیابان مزار، کوچه مسجد شیخ علی اکبر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد شیخ علی اکبر شاهرود به همت مرحوم شیخ علی اکبر مجتهد از روحانیان عالی رتبه شهر بنا شده است.
این بنا با قدمت 170 ساله از زیباترین و کامل ترین مساجد شاهرود است. مساحت آن حدود 750 مترمربع و زیربنایش 500 مترمربع است که شامل گنبدخانه، شبستان، طلبه خانه و آب انبار است.
قسمت طلبه خانه مسجد شیخ علی اکبر شاهرود که در ضلع غربی آن واقع شده دارای پوشش سقف و آجرکاری های بسیار زیبایی است. آب انبار این بنا که به لحاظ حجم دومین آب انبار شاهرود است با دو راه پله (راه شیر) از یک طرف به خیابان و از سمت دیگر به صحن حیاط مرتبط است.این مسجد دارای پنج محراب در شبستان های اصلی و تابستانه است که در فصول مختلف به تناسب وضعیت هوا از آنها استفاده شده است. این مسجد دارای دو ورودی یکی به سمت خیابان و دیگری به سمت کوچه است. پوشش سقف ورودی سمت کوچه (شرقی) از نوع قوس کلیل است که با فرم حصیری اجرا گردیده است.https://www.dana.ir/news/79409.html/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%AF
امامزاده حیات الغیب و گنبد الیاس مربوط به سدهٔ ۶ ه.ق - دوره صفویه است و در شهرستان چگنی، روستای حیات الغیب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۲۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. از نکات جالب توجه این مکان تاریخی محل دفن بزرگان ایل چگنی مانند کدخدا شکرم و فرزندش کدخدا ویسکرم در این مکان است.
مقبره زاهد شیر مربوط به سدهٔ ۷ و ۸ ه.ق است و در شهرستان خرم‌آباد، روستای زاهد شیر کمالوند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
مقبره زاهد شیر مربوط به سده ۷ و ۸ ه. ق در شهرستان خرم‌آباد، روستای زاهد شیر کمالوند واقع شده‌است. این اثر در تاریخ ۱۶ شهریور ۱۳۷۶ با شماره ثبت ۱۹۲۴ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
برای این بنا می‌توان دو مرحله ساخت در نظر گرفت که شامل بنای قدیمی و الحاقی جدید است. بنای قدیمی در داخل و خارج به شکل هشت ضلعی ساخته شده‌است. در بدنه هر ضلع برجستگی‌هایی دیده می‌شود که به صورت نیم ستون‌های پشتیبان چسبیده به دیوار عمل می‌کنند. این نیم ستون‌ها به شکل یک در میان دیوارهای مجاور ضلع ورودی و دیوارهای دو طرف ضلع عقب را دربر گرفته‌اند.
در ورودی در وسط ضلعی که به سوی شمال قرار گرفته تعبیه شده‌است. گنبد بنا که بالای اضلاع هشت‌گانه قرار گرفته به شکل یک مخروط کلاه درویشی اجرا شده و دارای هشت ترک است.
ایوان یا قسمت الحاقی جدید به صورت مستطیل بوده و پوشش سقف آن با مصالح امروزی مانند آجر و آهن ساخته شده‌است. بنای قدیمی نقشه هشت ضلعی دارد که طول هر ضلع بیرونی آن از قسمت ورودی و در جهت حرکت عقربه‌های ساعت ۲۴/۳، ۱۵/۳، ۲۱/۳، ۱۸/۳، ۱۰/۳، ۱۱/۳، ۲۶/۳ و ۲۱/۳ متر است. دیوارهای خارجی به علت تبعیت از زمین کمی اختلاف ارتفاع دارند. با این حال، مرتفع‌ترین قسمت حدود ۳۰/۳ متر از سطح زمین بلندتر است. ضخامت دیوارهای بنا به درستی قابل اندازه‌گیری نیست، اما از طول درگاهی در ورودی شاید بتوان قطر آن را در حدود ۱۱۴ سانتی‌متر تخمین زد. نیم ستون‌های چسبیده به دیوار نیز حدود ۹۰ تا ۷۷ سانتی‌متر قطر دارند. ارتفاع بلندترین آن‌ها حدود ۲۴۰ سانتی‌متر است.
گنبد بنا دارای هشت ترک است که طول هر ضلع آن در قاعده به اندازه اضلاع دیوارها بوده و ارتفاع اضلاع هشت‌گانه از کف بام تا نوک هرم به ۸ متر می‌رسد. به‌طور کلی ارتفاع بنا از بالاترین سطح تا کف زمین حدود ۱۱ متر است.
بنای قدیمی از یک قسمت اتاق مقبره (گنبد خانه) تشکیل شده و بر اساس نقشه هشت ضلعی طراحی شده‌است. اضلاع درون بنا به ترتیب ۳۲/۲، ۰۳/۲، ۹۴/۱، ۴۸/۲، ۹۸/۱، ۴۵/۲، ۰۳/۲، ۴۲/۲ متر است.
مصالحی که برای ساخت بنا مورد استفاده قرار گرفته آجر، سنگ، گچ هستند و در ساخت قسمت الحاقی از مصالح امروزی استفاده شده‌است. ابعاد آجرهایی که در این بنا به کار برده شده‌اند، متفاوت است. به‌طور مثال: آجرهای به کار رفته در کف مقبره دارای ابعاد کوچکتری هستند که اندازه آن‌ها حدود ۴×۵/۱۹×۵/۱۹ سانتی‌متر است. همچنین آجرهایی که برای ایجاد قوس‌های طاق نماها به کار گرفته شده حدود ۵×۲۸×۲۸ سانتی‌متر است که ابعاد بزرگتری دارند.
به نظر می‌رسد اندازه آجرها در پایین دیوارهای مقبره بزرگتر از رج‌های ردیف‌های بالاتر است علاوه بر آجرهای مذکور نمونه‌های با ابعاد ۵×۵/۲۲×۵/۲۲ و ۶×۵/۲۳×۵/۲۳ و ۵×۱۲×۵/۲۲ سانتی‌متر در دیواره‌های مقبره بکار رفته‌است. آجرها عموماً به رنگ زرد و قرمز هستند.
نمای خارجی دیوارها از آجر ساخته شده، اگر چه پوشش داخلی گنبد از آجر ساخته شده اما عکس‌های قدیمی نشان می‌دهد که پوسته خارجی گنبد از سنگ‌های رود خانه‌ای با ملاط گچ بنا شده و سپس تمام سطوح آن با آجر فرش شده‌است. اکنون سطوح خارجی گنبد را با پوسته‌ای از سیمان پوشانده‌اند. در قسمت پایین دیوارها یک رج آجر به صورت راسته و رگچین دور تا دور بنا را فرا گرفته‌است.
در ورودی در وسط ضلعی که به سوی شمال قرار گرفته تعبیه شده‌است. این ورودی ارتفاع نسبتاً کوتاهی دارد و دو پله از سطح زمین پایین‌تر است. به این ترتیب، کف مقبره حدود ۶۱ سانتی‌متر پایین‌تر از سطح زمین‌های اطراف قرار گرفته و از طریق ۲ پله که بلندی هر یک حدود ۲۸ سانتی‌متر است می‌توان به درون مقبره راه یافت. به همین دلیل، ارتفاع بنا از داخل بلندتر به نظر می‌رسد و دیوارها در نمای بیرونی به علت بالا آمدن و انباشت خاک کوتاه‌تر است.
در چهار ضلع از دیواره‌های هشت‌گانه بنا، طاق نماهایی ایجاد شده که بلندی آن‌ها به یک اندازه است. این طاق نماها عبارتند از: ضلع شمالی که ورودی بنا در داخل آن تعبیه شده‌است. ضلع جنوبی که محراب در آ ن قرار دارد و در راستای ورودی واقع است. اضلاع شرق و غرب نیز دارای دو طاق نما به شکل دو طا قچه بزرگ تو گود ساخته شده و در مقابل هم قرار دارند.
برای ایجاد گنبد یک حاشیه تزئینی را به صورت پتگین «پتگین: زائده‌ای که با پیش کردن آجر در نمای داخلی و خارجی بنا به وجود می‌آید» با پیش دادن آجرها روی زمینه هشت ایجاد کرده‌اند. سپس در بالای اضلاع هشت‌گانه، قاب سازی‌های برجسته‌ای به وجود آورده که درون آن‌ها هشت طاق نمای زیبا با تزئینات آجری تعبیه شده‌است. طاق نماهای هشت‌گانه بر بالای بدنه هشت ضلعی بر پا شده و به داخل جمع می‌شوند به این ترتیب، طرح هشت ضلعی به روش گوشه‌سازی پتگین برای ساخت گنبد آماده شده‌است.
هر چند دایره کامل برای ساقه گنبد ایجاد نشده اما شکل هشت ضلعی تنگ‌تر گردیده و گوشه‌های آن تا حدودی با هشت یال شکل گرفته‌است. آجر چینی روی طاق نماها به صورت رگچین «نوعی چیدن رگه‌های آجر در گنبدسازی که آجرها موازی خط افق چیده می‌شود همه گنبدهای رک به صورت رگ چین ساخته می‌شود» به طرف نوک هرم امتداد یافته و گنبد مخروطی شکل را تشکیل داده است.
نمای درونی بنا تمامی آجری بوده و توسط گچ در هیچ قسمت پوشیده نشده‌است. محراب بنا از لحاظ تزئینات ساده بوده و دارای سه قوس آجری متوالی بوده و مجموعاً داخل طاق نمای جنوبی قرار گرفته‌اند.
درون بنا دارای طرح‌های آجر کاری زیبایی است. در ابتدای ورود به مقبره در بغل درگاه و کناره‌های قائم ورودی آجرها را به شکل کلاغ پر «آجری که یک گوشه آن به اندازه نصف کوچک آجر قطع شده است» بکار برده‌اند. در بالای اضلاع بنا و در حد فاصل طاق نماها یک حاشیه با آجرهای پیش کرده وجود دارد که درون آن با زنجیره‌های تزئینی به شکل ابزارهای خطی شکسته که پی در پی تکرار شده‌اند تزئین شده‌است. در بالای این قسمت ابزار گیلویی شکل و قاب‌های چهار گوش وجود دارد که با آجرهای برجسته قاب‌سازی شده‌اند. در داخل قاب‌ها طاق نماهای هشت‌گانه را با اشکال زیبایی آجرکاری تزئین کرده‌اند. چهار قوس از طاق نماها به شکل رف و فرورفته ساخته شده و چهار قوس نیز به صورت مسطح احداث شده‌اند تزئینات آجر کاری که درون طاق نماها و لچکی‌ها به کار رفته شامل طرح‌های تزئینی زیگزاک، خطوط جناغی در هم افتاده که با نگاره‌های راست خط و مکرر آجری ایجاد شده‌اند. همچنین از طرح‌های هندسی و و طرح‌هایی با نمادهای چلیپایی برای پر کردن فضای درون طاق نماها استفاده شده‌است. به نظر می‌رسد، حاشیه درونی قوس‌های تو گرد با یک نوع خط بنائی که ممکن است ترکیبی از کلمات الله، محمد و علی را نشان دهد تزئین شده‌است.
در بالاترین قسمت طاق نماها آجرهای پیشکرده که به صورت زوج بیرون زده‌اند در وسط هر ضلع جلب توجه می‌کنند. این آجرهای زوجی ممکن است محل اتکای داربست یا یک نوع تزئین باشد؛ بنابراین نمای درونی آرامگاه به ویژه در طاق نماهای فوقانی با استفاده از آجر کاری تزئینی نگاره‌های زیبایی را به وجود آورده‌اند. هم‌اکنون بر روی مرقد یک ضریح چوبی با طرح مشبک قرار گرفته که ابعاد آن حدود ۲۱۶× ۱۴۸×۲۲۲ سانتیمتر است. بر روی این ضریح چنین نوشته شده‌است: «۱۳۵۳ عمل عبدالعلی همدانی» قبری سیمانی در زیر ضریح به ابعاد ۹۸×۱۷۰ سانتی‌متر وجود دارد که فاقد هرگونه نوشته‌ای است.
مقبره زاهدشیر فاقد کتیبه، سنگ قبر و شجره نامه است. با بررسی و مطالعه متون و مستندات مکتوب مشخص شد تنها متن تاریخی که اشاره به چنین شخصیتی دارد کتاب شرفنامه بدلیسی نوشته شرف‌خان بدلیسی (درگذشته ۹۴۵ قمری-۱۵۹۹ میلادی) یکی از تاریخ‌نگاران برجسته ایرانی است. این کتاب تاریخ مفصل کردستان است که به زبان فارسی نوشته شده و از منابع اصلی تاریخی مربوط به اقوام کرد به‌شمار می‌آید. شرف‌خان بدلیسی، شرفنامه را در سال ۱۵۹۷ میلادی به پایان رساند.
حکاری قسمتی از ایالت وان از خاک ترکیه که مرکز آن اکنون شهر «جولامرک» است و از نواحی آن بوتان، شمذینان و محمودی است. ایالت وان در مشرق خاک ترکیه و غرب آذربایجان ایران و شمال کردستان عراق واقع شده که مرکز آن شهر وان در جنوب شرقی ترکیه نزدیک ساحل دریاچه وان است و اکنون در حدود ۱۴۰۰۰ تن سکنه دارد.
منطقه حکاری امرا و سرداران نامی بسیاری در دامن خود پرورانده و سلسله فرمانروایان متعددی از قوم کرد در این خاک بیرق استقلال برافراشته یا در تقویت امارت و سلطنت همسایگان و هم نژادان خود کوشیده‌اند. از جمله خاندان «مشطوب» که خدمات ارزنده‌ای نسبت به سلاطین ایوبی انجام داده‌اند و دیگری خاندان «شنبو-شمو». دلیل این نام‌گذاری این است که اسدالدین حکاری در دوره آق قویونلوها توانست قلعه حکاری را که توسط دنبلی‌ها تصرف شده بود دوباره بازپس بگیرد و این فتح و پیروزی در روز شنبه انجام گرفت و این روز آنچنان در نزد اهالی آن سامان محبوبیت یافت که کلمه «شنبو» را به عنوان لقبی برای حاکمان آن امارت به کار بردند.
امیر شریف خان بدلیسی در کتاب خود «شرفنامه» می‌نویسد که سرسلسله فرمانروایان و حکام شنبو از احفاد و نبیرگان خلفای بنی عباس بوده‌است لکن برخی دیگر این را نسب‌سازی مردم متملق برای انتساب این خاندان به سلاطین و خلفای مشهور توصیف می‌کند و این خاندان را از بومیان اصیل کردستان می‌دانند. بدلیسی اشاره دارد که «در مابین حاکمان کردستان به علو حسب و سمو نسب معروفند.» باری حکام شنبو از بومیان اصلی اکراد حکاری هستند که در میان سایر امرای کردستان عزت و مکنت بیشتری داشته‌اند. نخستین کسی که از این خاندان در کتب تواریخ از او یاد شده امیر عزالدین شیر است.
توالی حاکمیت امیران حکاری به شرح ذیل است:
در کتاب شرف نامه در خصوص زاهد بیگ ابن عزالدین شیر چنین آمده‌است: «چون پدرش وفات کرد حاکم باستقلال گشته، ایام حکومتش قریب شصت سال امتداد یافت، و درین مدت در آن ولایت فرمان‌روایی و حکمرانی کرده، اطاعت شاه اسماعیل صفوی نمود و منظور نظر شاهان گشت، از عنایت بیغایت خسروانه منشور ایالت موروثی بدو ارزانی داشت و گاهی او را خطاب بلفظ عمی می‌کرده، و در مابین ایشان طریقه محبت و اتحاد و وظیفه اخلاص و اعتقاد بدرجه اعلی و مرتبه قصوی بوده، از وی دو پسر نیکو اختر ماند (ملک بیگ و سیدمحمد بیگ)، در آخر ایام حیات مملکت خود را به پسران قسمت کرده، بدارالقرار رحلت فرمود.» مطالعه تطبیقی احوالات زاهد بیگ ابن عزالدین شیر با زاهد شیر فرضیه سنخیت ایشان را تأیید می‌کند چرا که اولاً نام زاهد شیر به احتمال فراوان همان خلاصه شده نام طولانی «امیر زاهد بیگ ابن عزالدین شیر حکاری» است که یا در همان دوران به این لقب مشهور بوده یا در خلال قرون و اعصار مختلف مردمان جهت سهولت در تلفظ به اختصار «زاهد شیر» خوانده‌اند. ثانیاً دوران حاکمیت موصوف با دوران سلطنت شاه اسماعیل صفوی مطابقت دارد. ثالثاً نوع معماری مقبره نیز با دوران موصوف مطابقت دارد.
یکی دیگر از شواهد مهم دال بر تأیید فرضیه درب ورودی مقبره است. مقبره دارای یک درب چوبی با ارزش بوده که اکنون چوب درگاه آن بر جای مانده و مابقی وجود ندارد. در کتاب آثار باستانی و تاریخی لرستان نوشته حمید ایزدپناه مشخصات ذکر شده آن چنین است: درب ورودی آن به سوی شمال است و اندازه هر لنگه از درها ۵۵×۱۷۰ سانتیمتر و در بالای هر درب جملاتی با خط نسخ کنده کاری شده‌است. روی چوب وسط این جمله نوشته شده‌است: «امر به عمل هذالباب شاوردی بیک بن محمد بیک» که با نام فرزند زاهد بیگ مطابقت داشته و احتمالاً به دستور او این مقبره (و یا حداقل درب ورودی آن) ساخته شده‌است.
بازار سر پوش مربوط به دوره معاصر است و در زاهدان، تقاطع خیابان امام خمینی (ره) وخ آیت‌الله طالقانی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه آصف مربوط به دوره معاصر است و در کرمانشاه، ضلع غربی پل اجلالیه، جنب اداره مخابرات واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۲۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
امامزاده سلطان ابراهیم خرمی مربوط به دوره تیموریان است و در شهرستان خرم‌بید،خرمی 2 کیلومتری جنوب غربی خارج از بافت شهری واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.در سال 1391 تلاشهای زیادی برای تخریب این بنا صورت گرفت اما شخصی به نام جابر حیدری فرد انرا از مرگ حتمی نجات داد. واکنون بنا در حال مرمت است
3. حیدری فرد .جابر ، 1379 . انجمن پژوهشگران شمال فارس . توصیف تاریخ شفاهی مبنی بر احتمال خانقاه بودن مجموعه سطلان ابراهیم
محوطه امامزاده عقیل یاسوکند مربوط به دوره سلجوقیان است و در حسن‌آباد یاسوکند، حاشیه جنوبی شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۳۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است
امامزاده عقیل
این امامزاده در شهر حسن‌آباد یاسوکند، از توابع بیجار قرار دارد. بنای امامزاده عقیل یکی از قدیمی‌ترین آثار معماری کردستان در دوره اسلامی است و احتمالاً به دوره سلجوقی تعلق دارد.
بنای این امامزاده در یک محوطه قدیمی وسیع قرار گرفته و آثار سفالینه‌های آن از دوره سلجوقی و ایلخانی به جای مانده است.
این بنا مربع شکل و ابعاد فضای داخلی آن ۶×۵/۶ متر است. در هر یک از اضلاع بنا، طاق نما و در گوشه‌ها فیلپاهایی به شکل دایره تعبیه شده است. از مشخصات بارز معماری این بنا آجرکاری با طرح‌ها و نوشته‌های مختلف است و عبارت” بسمله” آن خوانده شده است. در داخل ساختمان، تزیینات گچ بری جالب و کتیبه‌هایی به خط کوفی است. کتیبه‌ها حاوی آیات قرآنی و احتمالاً زمان ساخت بنا است. گنبد بنا تخریب شده است. نوع معماری و تزیینات به کار رفته در بنا، تاریخ احداث آن را به دوره سلجوقیان نسبت داده و تداوم استفاده از آن را در زمان ایلخانیان نشان می‌دهد.فرم کاربندی آجرها در این قسمت جالب توجّه است، بر روی تزئینات گچی و قرنیس‌ها می‌توان خطوطی را یافت که اشکال هندسی را نشان می‌دهند. آجرهای به کار رفته در این بنا چهارگوش و کوچک به ابعاد 15×10 سانتی‌متر می‌باشند که ضخامتشان به 5 و به ارتفاع 75 سانتی‌متر می‌رسد و از کف این قسمت با سنگ تراش قرمز رنگ بدنه دیوارها را پوشانده است. در نعل درگاه ورودی به آستانه، از چوب استفاده شده و در اینجا هم یک پلّه عمودی به داخل مقبره دارد.
ساختمان امامزاده قابل مقایسه با امامزاده ” باکندی” و بقعه «پیر» در تاکستان است و به ویژه، از نظر نمادهای تزیینی با بقعه پیر در تاکستان شباهت بسیار دارد. این بنا را می‌توان در شمار مهم‌ترین بناهای دوره سلجوقی در ایران به حساب آورد
امامزاده عقیل از فرزندان امام موسی کاظم (ع ) است. بر این اساس محمّدعلی کوشا در کتاب سیمای بیجار گروس نسب این امامزاده را با هفت واسطه به امام هفتم منتهی می‌داند که از قرار ذیل است:
امامزاده عقیل بن عبدالله بن احمد بن محمّد بن ابراهیم بن محمّد یمانی بن عبیدالله بن امام موسی کاظم (ع)
پدرِ امامزاده عقیل به تصریح ابن طباطبای نسّابه از اعلام قرن پنجم هجری در شهر همدان می‌زیسته و اینک آرامگاه او در این شهر از زیارتگاه‌های مشهور است. او دارای پنج برادر به اسامی، ابواسحاق ابراهیم، ابوالحسین موسی، ابوالحسن علی، ابومحمد قاسم و هاشم است که عموهای امامزاده عقیل‌اند و در نهاوند صاحب گنبد و بارگاه می‌باشند.
تحقیق گردآوری و نویسنده : علی سلیمی
کاروانسرای خان خوره مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان آباده، روستای خان خوره واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تیمچه صرافیان مربوط به دوره قاجار است و در آباده، بازار کهنه آباد، واقع در بافت قدیم شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد جامع خواف مربوط به دوره تیموریان - دوره معاصر است که در سال ۸۰۰ قمری ساخته شده و در خواف، خیابان خواجه یار، کوچه مسجد جامع واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۲۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
مسجد جامع سنگان خواف مربوط به دوره خوارزمشاهی است و در شهرستان خواف، شهر سنگان، کوچه معروف به کوچه آب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
مسجد جامع سنگان خواف مربوط به دوره خوارزمشاهی است و در شهرستان خواف، شهر سنگان، کوچه معروف به کوچه آب واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۰ مهر ۱۳۷۶ با شمارهٔ ثبت ۱۹۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
مسجد جامع سنگان شامل حیاط ورودی: دو ایوان شرقی و غربی با پوشش سنتی محلی، ایوان ورودی و کفش کن و گنبد خانه است.
اجزاء گنبد و کتیبه با تمام ظرافت انجام شده و عناصر تزئینی متعددی در زمینه کتیبه وجود دارد که شباهت بسیاری به بعضی از گچ بری‌های ساسانی دارد و در ترکیب کلی به صورت غیر متارن به کاررفته است.
به نظر می‌رسد که این گنبد با حجم گنبد خانه کوچکتر شباهت بسیار زیادی به گنبد بقعه مجموعه بناهای سنگ بست دارد و بعد از گنبد اخیر ساخته شده و معماری به شیوه رازی است، مربوط به اواخر عهد سلجوقیان است که بعداً بعلت زلزله و ریزش‌های جوی، به مرور زمان برخی از قسمت‌های آن تخریب شده‌است. زیبایی بنا در آنجا ست که به شکل ذوذنقه بنیان گرفته‌است.
به مرور زمان لایه‌های کاهگل مخصوص محلی (مقدار زیادی سنگ‌های خرد شده ریز و درشت در کاهگل محلی به صورت مخلوط به کار می‌رود ) بار بسیار زیادی روی گنبد به وجود آورده‌است که باعث رانده شدن قوس دبه بند تمام فیلگوش (فیلپوش )ها به داخل شده و در راس این قوس‌ها ضمن جلو آمدن ترک به وجود آمده‌است.
امامزاده شاهزاده حسین (به گویش محلی شازده حسین) مربوط به سدهٔ ۹ و۱۰ ه.ق است و در شهرستان تفرش، بخش فراهان،روستای نظام آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۱۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
ساختمان دادگستری مربوط به دوره معاصر است و در زاهدان، تقاطع خیابان امام خمینی و خیابان آیت‌الله کفعمی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۱۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کتیبه و غار تنگ براق مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان اقلید، کیلومتری جنوب شرقی سده واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۲۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کتیبه شاپور یکم در تنگ براق در سال ۱۳۳۵ کتیبه‌ای دو زبانی به زبان پهلوی و زبان پارتی در تنگ براق، دهکدهٔ کوچکی در نزدیکی دژکرد در ۱۲۳ کیلومتری غرب آباده و در حدود صد کیلومتری شمال غربی حاجی‌آباد، کشف گردید. این کتیبه آسیب فراوان دیده است و موضوع آن همانند کتیبه شاپور یکم در حاجی‌آباد است که در آن در ابتدا شاپور یکم نام و عنوان خود و پدر و جدش را ذکر می‌کند و سپس مضمون کتیبه می‌آید که دربارهٔ تیراندازی وی است. کتیبه با جمله‌ای دعایی پایان می‌گیرد. با این تفاوت که این کتیبه خلاصه‌تر است.تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام، ص ۸۵
خبرگزاری کار ایران (ایلنا)، در پنجم مرداد ۱۳۹۳ گزارش داد که "چپاولگران به بهانه یافتن گنج، قسمت پایین یکی از این سنگ نبشته‌ها را منفجر کرده‌اند که خوشبختانه آسیبی به آن وارد نشد ". در ضمن این خبرگزاری ضمن انتشار عکسهای متعدد، اعلام نمود که اطراف این اثر، تبدیل به زباله‌دان شده است.
تپه واوان با قدمتی به دوران اشکانیان و به شمارهٔ ثبت ۱۹۵۵ در تاریخ ۱۳۷۶/۰۹/۱۶ به ثبت آثار ملی ایران رسید. این تپه دراستان تهران، شهرستان اسلامشهر، بخش مرکزی، شهرک واوان قرار دارد.قدمت تپه واوان به دوران فرمانروایی ساسانیان رسیده‌است. تپه دارای دو لایه بوده که لایه زیرین آن مربوط به عصر ساسانی و لایه‌های بالایی آن به دوره آل بویه و سلجوقیان مرتبط است.
گرمابه بازار شاهرود مربوط به دوره زند است و در شاهرود، راسته بازار نو، مجاور ورودی بازار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۴۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
امامزاده درب آهنین مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان ممسنی، سمت راست جاده کمربندی نورآباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مجموعه راسته بازار کهنه و نو مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار است و در قم، بافت قدیمی شهر، جوار محله عربستان و در قلب منطقه ی تاریخی خیابان آذر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پل چالان چولان مربوط به دوره ساسانیان است و در جاده بروجرد به‌خرم‌آباد، مجاور پاسگاه انتظامی‌چالان‌چولان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۴۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
حمام حاج محمد سعیدا وحمام قدیمی مربوط به دوره قاجار است و در اردکان، محله چرخاب، مجاور حسینیه چرخاب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۳۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
حسینیه و تکیه بازار نو مربوط به دوره قاجار است و در اردکان، جنوب شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۵۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد مجدالدوله مربوط به دوره قاجار است و در تهران، خیابان امام خمینی، مجاور بیمارستان سینا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محمدتقی آملی تدریس و امامت مدرسه علمیه و مسجد مجدالدوله حوزه علمیه تهران را برعهده داشت.برش‌هایی از زندگی شیخ‌الاسلام محمد تقی آملی
مسجد حجتیه مربوط به دوره قاجار است و در خوی، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۵۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه داوری و قلعه‌های مجاور مربوط به دوره قاجار است و در سمنان، واقع در محله پاچنار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه دخانچی مربوط به دوره قاجار است و در شیراز، پشت بازار وکیل، کوچه توتونچیان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه رئیس علی دلواری مربوط به اواخر دوره قاجار است و در جنوب شرقی دلوار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۴۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
همایون شهنواز سازنده سریال دلیران تنگستان در این مکان به خاک سپرده شده است.
گنبد لیشتر مربوط به سدهٔ ۷ و ۸ ه‍.ق است و در شهرستان گچساران، جاده دوگنبدان به بهبهان، در دشت لیشتر ومرکز دهستان لیشتر روستای [اسلام آباد عربها]واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۳۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تپه طالقانی مربوط به هزاره دوم و هزاره اول است و در قائم شهر واقع شده. کاوش‌های باستان‌شناسی در تپه باستانی کوی طالقانی منطقه کفشگرکلا قائم شهر در سال ۱۳۸۴ منجر به کشف بقایای اسکلت یک سگ ۳۰۰۰ ساله شد که با آئین تدفین در گورستان انسانها دفن شده بود. باستان شناسان احتمال می‌دهند که این سگ از حرمت و جایگاه خاصی در آن دوران برخوردار بوده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد جامع خوسف مربوط به دوره تیموریان - دوره صفوی است و در خوسف، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۵۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد چورس مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار است و در بخش مرکزی شهرستان چایپاره و در روستای چورس واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
امامزاده علمدار مربوط به دوره قاجار است و در سمنان، خیابان حکیم الهی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۴۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مقبره شاهزاده عبدالله ورقیه مربوط به دوره سلجوقیان است و در شهرستان تفرش، روستای تبرته واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۶۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای دامغان مربوط به دوره صفوی است و در دامغان، مرکز شهر، مجاور مهمانسرای جهانگردی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۶۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
باغ و کوشک امیرآباد (باغ امیریه) یکی از باشکوه ترین باغ های ایرانی در شرق کشور، مربوط به دوره قاجار است. باغ امیریه به مساحت 146269 مترمربع در ۵ کیلومتری غرب بیرجند در روستایی به همین نام (امیرآباد) واقع شده و در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۶۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.