moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
در سال‌های ۱۹۰۴–۱۹۰۵، برادران رایت ماشین پرنده خود را برای انجام پروازهای طولانی‌تر و آیرودینامیک‌تر با پرنده رایت ۲ توسعه دادند و به دنبال آن اولین هواپیمای واقعاً عملی با بال ثابت، پرنده رایت ۳ ساخته شد. پیشرفت این برادران ایجاد یک سیستم کنترل سه محوره بود که خلبان را قادر می‌ساخت تا هواپیما را به‌طور مؤثر هدایت کند و تعادل آن را حفظ کند. این روش برای همه نوع هواپیماهای بال ثابت استاندارد باقی ماند. از ابتدای کار هوانوردی، ویلبر و اورویل بر توسعه یک روش قابل اعتماد برای کنترل خلبان به عنوان کلید حل «مشکل پرواز» تمرکز کردند. این رویکرد به‌طور قابل توجهی با سایر آزمایشگران آن زمان که تأکید بیشتری بر توسعه موتورهای قدرتمند داشتند، متفاوت بود. رایت‌ها با استفاده از یک تونل باد کوچک خانگی، داده‌های دقیق تری را از قبل جمع‌آوری کردند که آنها را قادر ساخت بال‌ها و ملخ‌های کارآمدتری طراحی کنند. اولبن اختراع آنان ماشین پرنده نبود، بلکه یک سیستم کنترل آیرودینامیکی است که سطوح ماشین پرنده را کنترل کند.
برادران مهارت‌های مکانیکی ضروری برای موفقیت خود را با سال‌ها کار در مغازه خود در دیتون اوهایو با ماشین‌های چاپ، دوچرخه، موتور و سایر ماشین آلات به دست آوردند. کار آنها با دوچرخه، به ویژه، بر این باور آنها تأثیر گذاشت که یک وسیله نقلیه ناپایدار مانند ماشین پرنده را می‌توان با تمرین کنترل و متعادل کرد. همچنین مهارت‌های خود را به عنوان خلبان توسعه دادند. کارمند فروشگاه آنها چارلز تیلور، بخش مهمی از تیم شد و اولین موتور هواپیمای خود را با همکاری نزدیک با برادران ساخت.
وضعیت برادران رایت به عنوان مخترعان هواپیما مورد ادعای متقابل طرفین مختلف قرار گرفته‌است. بحث و جدل‌های زیادی بر سر بسیاری از ادعاهای رقیب هوانوردان اولیه وجود دارد. ادوارد روچ، مورخ پارک تاریخی ملی میراث هوانوردی دیتون، استدلال می‌کند که آنها مهندسان خودآموخته‌ای بودند که می‌توانستند یک شرکت کوچک را اداره کنند، اما مهارت‌ها یا خلق و خوی تجاری برای تسلط بر صنعت هوانوردی رو به رشد را نداشتند.Roach, Edward J. The Wright Company: From Invention to Industry. Athens, Ohio: Ohio University Press, 2014. , page 2.
۱- پرنده رایت ۱
۲- پرنده رایت ۲
۳- پرنده رایت ۳
ارویل در ۱۸۷۱ به دنیا آمد و چهار سال از برادرش ویلبر کوچکتر بود. آن‌ها فرزند سوم و ششم خانواده‌ای با هفت فرزند بودند. آن‌ها ابتدا به دوچرخه فروشی و دوچرخه‌سازی روی آوردند. پس ازاینکه خبری در روزنامه مبنی بر مرگ یک گلایدر سوار خواندند ترغیب گشتند تا اطلاعاتی در این زمینه کسب کنند. در ۱۸۹۹ (میلادی) گلایدر مدل و در تابستان ۱۹۰۱ (میلادی) اولین گلایدر واقعی آن‌ها برای آزمایش آماده شد. آن‌ها مکان کیتیهک را برای این پروژه انتخاب کردند. اما پرواز آن چندان موفقیت‌آمیز نبود. گلایدر بعدی آن‌ها قناری نام گرفت. سپس مطالعات بیشتر روی این موضوع انجام دادند و دریافتند که مشکلات محاسباتی باعث عدم موفقیت آن‌ها می‌شود. سرانجام آن‌ها توانستند در ۱۷ دسامبر ۱۹۰۳ اولین هواپیمای خود را چهار بار به پرواز درآورند.
برادران هرگز ازدواج نکردند. سایر خواهران و برادران رایت عبارتند از: روچلین (۱۸۶۱–۱۹۲۰)، لورین (۱۸۶۲–۱۹۳۹)، کاترین (۱۸۷۴–۱۹۲۹)، و دوقلوهای اوتیس و آیدا (متولد ۱۸۷۰، در دوران نوزادی درگذشت). اصل و نسب مستقیم پدری به ساموئل رایت (متولد ۱۶۰۶ در اسکس، انگلستان) برمی گردد که با کشتی به آمریکا رفت و در سال ۱۶۳۶ در ماساچوست ساکن شد.
هیچ‌یک از فرزندان رایت نام میانی نداشتند. در عوض، پدرشان تلاش زیادی کرد تا نام‌های کوچک متمایز را برای آنها بگذارد. ویلبر به‌خاطر ویلبر فیسک و ارویل برای ارویل دیویی نامگذاری شد، هر دو روحانی که میلتون رایت آنها را تحسین می‌کرد. آنها برای دوستانشان «ویل» و «اورو» بودند و در دیتون، همسایگانشان آنها را صرفاً به عنوان «بچه‌های اسقف» یا «پسران اسقف» می‌شناختند.
به دلیل موقعیت پدرشان به عنوان اسقف در کلیسای برادران متحد مسیحی، او اغلب سفر می‌کرد و رایت‌ها اغلب نقل مکان می‌کردند - دوازده بار تا اینکه سرانجام در سال ۱۸۸۴ برای همیشه به دیتون بازگشتند. در مدرسه ابتدایی، اورویل به شرارت سپرده شد و یک بار هم به این شهر رفت. اخراج شد. در سال ۱۸۷۸، زمانی که خانواده در سدار راپیدز، آیووا زندگی می‌کردند، پدرشان یک هلیکوپتر اسباب بازی برای دو پسر کوچکترش به خانه آورد. این دستگاه بر اساس اختراع پیشگام هوانوردی فرانسوی آلفونس پنو ساخته شده‌است. ساخته شده از کاغذ، بامبو و چوب پنبه با نوار لاستیکی برای چرخاندن روتور آن، حدود ۱ فوت (۳۰ سانتی‌متر) طول داشت. ویلبر و ارویل با آن بازی کردند تا زمانی که شکست، و سپس خود را ساختند. در سال‌های بعد، آنها به تجربه خود با اسباب‌بازی به عنوان جرقه علاقه خود به پرواز اشاره کردند.
اورویل رایت در سال ۱۹۳۳ برنده مدال فرانکلین شد.
هر دو برادر در دبیرستان تحصیل کردند، اما دیپلم نگرفتند. نقل مکان ناگهانی خانواده در سال ۱۸۸۴ از ریچموند، ایندیانا، به دیتون، اوهایو، جایی که خانواده در طول دهه ۱۸۷۰ در آن زندگی می‌کردند، باعث شد ویلبر نتواند دیپلم خود را پس از پایان چهار سال دبیرستان دریافت کند. این دیپلم پس از مرگ ویلبر در ۱۶ آوریل ۱۹۹۴، که تولد ۱۲۷ سالگی او بود، اعطا شد.
در اواخر سال ۱۸۸۵ یا اوایل سال ۱۸۸۶ ویلبر در حین انجام یک بازی اسکیت روی یخ با دوستانش توسط یک چوب هاکی به صورتش اصابت کرد و در نتیجه دندان‌های جلویش را از دست داد. او تا آن زمان سرسخت و ورزشکار بود، و اگرچه جراحاتش به شدت شدید به نظر نمی‌رسید، منزوی شد. او قصد داشت در دانشگاه ییل شرکت کند. در عوض، او چند سال بعد را عمدتاً در خانه سپری کرد. در این مدت او از مادرش که به بیماری سل مبتلا بود مراقبت می‌کرد، در کتابخانه پدرش به‌طور گسترده مطالعه می‌کرد و ماهرانه به پدرش در زمان‌های بحث و جدل در کلیسای برادران کمک می‌کرد. جاه طلبی.
اورویل پس از سال دوم دبیرستان را رها کرد و در سال ۱۸۸۹ یک تجارت چاپ را راه‌اندازی کرد و با کمک ویلبر چاپخانه خود را طراحی و ساخت. ویلبر به چاپخانه پیوست و برادران در ماه مارس هفته نامه ای به نام وست ساید نیوز راه‌اندازی کردند. شماره‌های بعدی اورویل را به‌عنوان ناشر و ویلبر را به‌عنوان ویراستار در دکل فهرست کردند. در آوریل ۱۸۹۰ آنها این روزنامه را به یک روزنامه روزانه به نام «آیتم عصر» تبدیل کردند، اما تنها چهار ماه دوام آورد. سپس بر چاپ تجاری متمرکز شدند. یکی از مشتریان آنها دوست و همکلاسی اورویل، پل لورنس دانبار بود که به عنوان یک شاعر و نویسنده آفریقایی-آمریکایی پیشگام به شهرت بین‌المللی رسید. رایتها برای مدت کوتاهی روزنامهٔ هفتگی دیتون تاتلر را که دانبار ویرایش می‌کرد، چاپ کردند.
برادران با سرمایه‌گذاری بر شوق ملی دوچرخه (که با اختراع دوچرخه ایمنی و مزایای قابل توجه آن نسبت به طرح پنی فرتینگ تحریک شد)، در دسامبر ۱۸۹۲ یک مغازه تعمیر و فروش را افتتاح کردند (بورس چرخه رایت، بعداً شرکت چرخه رایت) و در سال ۱۸۹۶ شروع به تولید نام تجاری خود کردند. آنها از این تلاش برای تأمین مالی علاقه فزاینده خود به پرواز استفاده کردند. در اوایل یا اواسط دهه ۱۸۹۰ آنها مقالات روزنامه یا مجلات و احتمالاً عکس‌هایی از سر خوردن‌های دراماتیک اتو لیلینتال در آلمان را دیدند.
سال ۱۸۹۶ سه رویداد مهم هوانوردی را به همراه داشت. در ماه مه، ساموئل لنگلی، دبیر مؤسسه اسمیتسونیان، با موفقیت یک هواپیمای مدل بال ثابت بدون سرنشین با نیروی بخار را به پرواز درآورد. در اواسط سال، مهندس شیکاگو و مقام هوانوردی Octave Chanute چندین مرد را گرد هم آورد که انواع مختلفی از گلایدرها را بر فراز تپه‌های شنی در امتداد ساحل دریاچه میشیگان آزمایش کردند. در ماه اوت، لیلینتال در سقوط گلایدر خود کشته شد. این وقایع در ذهن برادران جای گرفت، به ویژه مرگ لیلینتال. برادران رایت بعداً از مرگ او به عنوان نقطه ای یاد کردند که علاقه جدی آنها به تحقیقات پرواز آغاز شد.
ویلبر گفت، «لیلینتال بدون شک بزرگترین پیش سازها بود، و جهان بدهی بزرگی به او دارد.» در ماه مه ۱۸۹۹ ویلبر نامه ای نوشت به مؤسسه اسمیتسونیان و درخواست اطلاعات و انتشارات در مورد هوانوردی کرد. آنها با تکیه بر کارهای سر جورج کیلی، چانوت، لیلینتال، لئوناردو داوینچی و لنگلی، آزمایشات مکانیکی هوانوردی خود را در آن سال آغاز کردند.
برادران رایت همیشه تصویری یکپارچه را به مردم ارائه می‌کردند و به‌طور مساوی در اعتبار اختراع خود سهیم بودند. زندگی‌نامه نویسان خاطرنشان می‌کنند که ویلبر در سال‌های ۱۸۹۹–۱۹۰۰ ابتکار عمل را به دست گرفت و قبل از اینکه اورویل عمیقاً درگیر شود وقتی که اولین شخص مفرد به جمع «ما» و «ما» تبدیل شد، ابتکار عمل را به دست گرفت. نویسنده جیمز توبین اظهار می‌دارد: "غیرممکن است که اورویل را تصور کنیم، چنان‌که او درخشان بود، نیروی محرکه ای که کار آنها را شروع کرد و آن را از اتاق پشتی یک فروشگاه در اوهایو به کنفرانس‌هایی با سرمایه داران، رؤسای جمهور و پادشاهان رساند. او از اول تا آخر رهبر بود».
سارگون دوم یا سارگن دوم (۷۲۲–۷۰۵ پیش از میلاد) امپراتور آشور و بنیان‌گذار سلسله سارگون بود. در زمان سارگون دوم، دولت آشور که قدرتمند شده بود، پیشروی خود را به داخل فلات ایران ادامه داد.
شهر ایزیرتا (یا ایزیرتو)Izirtu,Izirta که سقز کنونی باشد، قبل از اولین اتحاد اتحادیه قبایل ماد به عنوان پایتخت ماننا شناخته می‌شده‌است. گفته شده که این شهر با نام ایزیرتا در زمان نخستین اتحادیهٔ ماد، پایتخت مادها بود. سرکردگان ماد در اطراف این شهر استحکاماتی برای خود ساختند که از آن جمله زیویهایزبیا، ایزیبیا و قپلانتوی کنونیآدامائیت را می‌توان نام برد.
ایرانزو مؤسس سلالهٔ ماننا و پدر اولوسونو در سال - ۷۱۶ پ.م. - در گذشت. در آن سال پسر بزرگ او آزا بر سریر سلطنت نشسته بود متاتی فرمانفرمای زیکرتو و تلوسینا فرمانفرمای آندیا و بگداتو فرمانفرمای اوئیش دیشهمهٔ این‌ها جزء شاهکان اراضی ماننا در آذربایجان قلمداد شده‌اند. که مانند دیاکو حکّام منصوب از طرف ماننا بودند، علیه آزا خروج کردند. ظاهراً اتهام ویژهٔ آزا این بود که با سارگن دوم عقد اتحاد بسته‌است. آزا دستگیر و کشته شد و جنازهٔ او را در کوه اوآئوشسهند کنونی افکندند. سارگن دوم بیدرنگ مداخله کرد و موفق به دستگیر کردن باگداتو گشت و فرمان داد پوست از تنش برکنند و لاشهٔ او را در معرض تماشای ماننائیان قرار داد و پسر دیگر ایرانزو را که اولوسونو نام داشت بر تخت سلطنت نشاند. مع‌هذا اولوسونو که در میان افراد و دار و دستهٔ ضد آشوری محصور بود بیدرنگ از آشور جدا شد و کوشید تا با اورارتو عقد اتحاد ببندد. وی ۲۲ دژ را که در منطقهٔ هم‌مرز با آشور قرار داشت به روسا پادشاه اورارتو داد و فرمانفرمایان درّه‌های بخش علیای زاب کوچک «ایّتی» فرمانفرمای آلابریا و «آشورله» فرمانفرمای کارالا را به اقدام علیه آشور وادار کرد.
سارگن دوّم به ماننا بازگشت و ایزیرتو پایتخت ماننا و دو قلعهٔ مهّم مرکزی زیبیهاکنون محل زیبیه معلوم شده‌است در ۱۸ کیلومتری تپهٔ زیویه و در ۲۴ کیلومتری جنوب سقز - سنندج قرار دارد. نزدیک نقطهٔ مزبور دهکده‌ای بنام صاحب وجود دارد که گودار آن را با آرمائیت یکی می‌داند. تپهٔ کاپلانتو در ۵ کیلومتری جنوب شرقی زیویه را وی همان ایزیرتو می‌شمارد ولی این نظر مورد تردید است. و آرمائیتZibie, Armait را تصرف کرد. اولوسونو خویشتن را تسلیم رأفت و عنایت سلطان فاتح کرد و پادشاهی به وی بازگشت.چون گویا واقعاً به دار و دستهٔ طرفدار آشور بستگی داشت و تا آن زمان مجبور به پیروی نزدیکان خویش بود. اما راجع به «ایّتی» و «آشورله» … اولی به اتفاق خانوادهٔ خویش به متصرفات آشور تبعید شد و دوّمی را زنده پوست کندند؛ و ناحیهٔ او جزء ایالت آشوری زاموآلولّومه - Lullume شد. آشوریان دو ناحیهٔ مرزی نیک‌ساما و شورگادیاNiksamma, Šurgadia را تصرّف کرده از ماننا منتزع ساختند و به ایالت آشوری پارسوآ ملحق نمودند. آنگاه سارگن دوم به سوی نقاط دورتر - به طرف جنوب و نواحیی که نظارت ماننا بر آن ضعیف بوده یا بالکل معدوم بود، لشکر کشید. نخست قلعهٔ مهم کیشه سودر متون دیگر کیشاسا و کیشوسو آمده. در عهد تیگلت پیلسر سوم به صورت کیشاسا آمده که بی‌سی‌خادیر حاکم آن بود. - Kišêsu, Kišisa, Kišassu در مسیر علیای قزل اوزن اشغال گشت و فرمانفرمای آن که بنام آشوری - بابلی بل شارو سوربلشصر (بالتازار) Belšarrusur خوانده می‌شد اسیر گشت. نام قعله را به کار نین اورتا تغییر دادندیا طبق مدارک دیگر کار اوریگالّی - Karninurta, Kar-Urigalli و لوحی با تصویر سارگون دوم در آنجا نصب کردند و پادگانیکه رئیس ناحیه در رأس آن قرار داشت مستقر ساختند. بدین طریق ایالت جدید آشوری کیشه سو ایجاد شد و نواحی بیت ساگبات و بیت خیرمامی و بیت اومارگیBit Sagbat, Bit Xirmami, Bit umargi و قلعه‌های خارخوباراطبق اصلاحی‌که ا.فورر آورده چنین است. هیوزینگ و پس از وی اشترک âlHar-bag-mas-tum خوانده و آن را کوه Hara خداوند خرد تعبیر کرده؛ با الههٔ باگ مشتا - baga mazda در موساسیر مقایسه شود. و کیلامباتی و آرمانگوXarxubarâ, Kilambati, Armangu. آرمانگو محتملاً همان ارمنستان باید باشد که اظهار انقیاد کرده بودند جزو آن گشتند. این نام‌ها را باید در منطقهٔ واقع میان علیای قزل اوزن و کوه‌های مغرب و جنوب غربی قزوین باید جستجو کرد.
سارگن دوم پادشاه آشور به سرزمین ماد تاخت و مادها شکست خوردند ایزیرتا، زیویه و آدامائیت را ویران کرد. پس از شکست دیاکو شاه ماد از سارگن دوم فرزند و جانشین او، فرورتیش، قدرت رهبری مادها را به دست گرفت و در ۶۷۳–۶۷۲ پ.م. در برابر آشوری‌ها قیام کرد. در سالنامه‌های سارگن دوم آمده‌است که در بین سال‌های ۷۲۱–۷۰۵ پ.م. گروه‌هایی از آشوری‌ها در فلات ایران و سرزمین ماد اسکان داده شده‌اند. همچنین سارگن دوم در کتیبه‌ای دیگر از تسلیم شدن شاه ماننا سخن می‌گوید و از بخشیده شدن او خبر می‌دهد:
محتوای این کتیبه نشانگر آن است که در آن مقطع زمانی ماننا متحد آشور به‌شمار می‌رفت.
سارگن دوم در سال ۷۱۴ پ. م و بعد از مطیع ساختن ایالت پارسوا به منطقه ماننایی سوری گاش که در دست اورارتو بود، حمله کرد. با اینکه شاهان پیشین آشور همیشه ماد را مورد حمله و تجاوز قرار می‌دادند ولی سارگن دوم بنا به اتحادی که با اولسنو ماننا بسته بود با وی به صورت یک دوست و متحد رفتار می‌کرد و به قولی که به شاه ماننا داده بود عمل کرده و اراضی غربی ماننا را که در مدت نزدیک به یک سده در اختیار اورارتو بود گرفت و در اختیار دولت ماننا قرار داد. سارگن دوم که با این عمل شاه ماننا را مدیون خود ساخته بود، چند ماه بعد در حمله به ماد مرکزی شاه ماننا به آشور در اشغال ماد مرکزی کمک کرد.
دیاکونوف اسامی ۲۶ مکان جغرافیایی و ۲۶ نفر از حاکمان ایالت پارسوای ماد (منطقه اردلان امروزی) را که آشوریان در کتیبه‌های سارگن دوم ذکر کرده‌اند را در کتاب تاریخ ماد (ص ۵۱۶–۵۱۷) ذکر کرده‌است.
سناخریب از (۷۰۴–۶۸۱ پیش از میلاد) جانشین پدرش سارگن دوم شد.
رابطهٔ بعضی از قلاع واقع در دامنه‌های جنوبی جبال گیزیل بوندا و دامنه‌های الوند در نتیجهٔ تحولات ذکر شده با ماننا قطع شد و متصرفات آشور در این میان فاصل بود و مرابطات استقلال طلبان اراضی دریاچه اورمیه و کرانهٔ دریای کاسپین با ماد شرقی نیز دشوار گشت. ساکنان قلعهٔ خارخار خداوند ده خویش را که کی بابا نام داشت اخراج کردند و از تالتاتالته - Taite شاهک الی پی تقاضا کردند که ایشان را به تابعیت خویش بپذیرد. چنان‌که پیشتر گفته شد الی پی در میان پادشاهی‌های کوچک ماد جنوبی از همه مهم‌تر بود و حایل میان آشور و عیلام به‌شمار می‌رفت.
سارگن دوم همچنان لشکرکشی بسوی جنوب ماننا را تعقیب کرد و خارخار را اشغال نمود و ساکنان آن محل را به اسارت برد و به جای اهالی پیشین آنجا، مهاجرانی را سکونت داد. به ظنّ غالب اینان اسرائیلیانی بودند که در سال - ۷۲۲، ۷۲۱ - سر به اطاعت نهاده بودند. خارخار را سخت مستحکم ساخته و مرکز ایالت آشوری‌اش قرار دادند.ضمناً اینجا بنام کار شاروکین موسوم گردید. نامه‌های چندی از شخصی بنام مانوکی نی‌نوآ که به سِمت حاکم خارخار منصوب شده بود یافت شده‌است. نامهٔ مزبور محتوی گزارش‌هایی است در بارهٔ اوضاع ایالت خارخار که برای سارگون دوم فرستاده شده بود. ایالت مزبور شامل ناحیهٔ رودک علیا یا آرانزشودر متون دیگر آرازیاش یا ارنزیاش آمده و ناحیهٔ رودک سفلی یا بیت راماتوآ.درست‌تر بیت راماتئا یعنی سلالهٔ راماته‌ها این ناحیه نیز در گذشته جزئی از آرازیاشاحتمال دارد منظور از آرازیاش همان ری باشد. بود و نواحی اوریکاتو و سیگریس و شاپاردایا ساپاردا، سپردا - Šaparda و اوریاکوUriakku نیز بود. از میان نواحی یاد شده آرانزشو ناحیه‌ای است که در لشکرکشی‌های سابق آشور از آن یاد شده و به نظر می‌رسد در ناحیهٔ همدان واقع بوده باشد. شاید ناحیهٔ رودک علیا و رودک سفلی که غالباً تحت عنوان شانارتهرودک - Šanarte خوانده شده‌است همان درّه و بستر رودک‌هایی است که از الوند سرازیر شده سپس و به رود قره سو (قم) ملحق می‌شوند. سیگریس و شاپاردا را هم نزدیک همین نقاط باید جستجو کرد.
با اینکه بعدها لشکریان آشور بارها به داخل خاک ماد نفوذ کردند ولی مرز امپراتوری آشور عملاً به آنسوی حدّی که سارگون دوم معیّن کرده بود تجاوز نکرد. آشوریان حتّا در همین حدود هم به دشواری می‌توانستند خاک ماد را جزو کشور و دولت خویش محفوظ داشته ضبط و نظم دهند؛ بنابراین در دورهٔ طغیان نفوذ آشور به داخل ماد، مرزهای منطقهٔ اشغالی ایشان را می‌توان به قرار زیر دانست.
ایجاد این پایگاه جنگی نیرومند در پشت سر ماننا نمی‌توانست تأثیر عمیقی در سیاست دولت مزبور نداشته باشد. و نتیجهٔ این وضع در طی سال‌های بعد و لشکرکشی‌های سارگون دوم بسوی مشرق - ۷۱۵، ۷۱۳ - مشهود افتاد.
ایالت‌های کیشه سو و خارخاراین ایالات یک سال پس از لشکرکشی سال - ۷۱۵ - تأسیس شده بودند. رجوع شود به E. Forrer تألیف یاد شده. که توسط سارگن دوم تأسیس شده بود بخشی مهم از سرزمینی را که دیاکو به ظاهر از طرف ماننا، در آنجا حکومت می‌کرد، از آن منتزع ساخته و به خود ملحق کردند. - تا حدّی که تشخیص مکان قلمرو او مقدور است - فقط بخشی از درّهٔ قزل اوزن، بالاتر از میانه، در حیطهٔ تصرّف دیاکو باقی ماند. آنگاه به وضوح معلوم شد، پادشاه ماننا که خود مطیع و منقاد آشوریان است نمی‌تواند تکیه‌گاه و مدافع دولت دیاکو باشد. روسا پادشاه اورارتو به‌وسیلهٔٔ پیک‌هایی این نکته را گوشزد دیاکو ساخت. روسا در آن زمان علیه اولّوسونوUllusunu به عملیات جنگی دست زده بود و این اقدامی بود تنبیهی و انتقامی در مقابل طرفداری اولّوسونو از آشوریان.کتیبهٔ رازلیق محتملاً به همین دوران روسا مربوط است. سالنامه‌های سارگن دوم مشعر است که روسا در سال -۷۱۶ پ.م. - ۲۲ قلعهٔ ماننا را تصرّف کرد و دیاکو را تشویق نمود که از ماننا جدا شود و دیاکو پسر خود را به عنوان گروگان و نمایندهٔ خویش نزد روسا فرستاد.اگر این برهه از تاریخ بخواهد در شاهنامه مکشوف گردد باید گفت آنزمانی است که سیاوش در طفولیت به همراه رستم عازم زابل شده و در نوجوانی پیش پدر بر می‌گردد. متأسفانه متون آشوری محلّ ۲۲ قعلهٔ مذکور را مشخّص نمی‌سازند؛ ولی چنان‌که گفته شد در ناحیه‌ای میان ماننا و آشور قرارداشتند، زیرا که سارگون دوم در سال - ۷۱۵ پ.م. - نه تنها قلاع مزبور را از اورارتو پس گرفت بلکه مستقیماً به آشورشان ملحق ساخت.ولی سال بعد دژهای مزبور را به اولوسونو بازگرداند. و سپس علیه دیااوکوDaiauk ku لشکر کشید و وی را با خانواده‌اش اسیر و به هاماتممکن است همدان باشد. سوریه تبعید نمود.
سارگن دوم تهاجم بسوی بخش سفلای قزل اوزن را ادامه داد و وارد آندیایا می‌سیاندا. در کتیبهٔ رسمی سطر ۳۷ جنین است ناحیهٔ مسو یا مسی در ماننا. شد. این محل متصرفهٔ شخصی بود بنام تِلوسینا که دست کم از سال - ۷۱۹ پ.م. - متحد روسا شمرده می‌شد. در آن زمان آندیا به یاری بگداتو فرمانفرمای اوئیش دیش و متاتی فرمانفرمای زیکرتو علیه آزا مبارزه می‌کرد. از این ناحیه ۴۲۰۰ اسیر و تعداد زیادی دام برده شد. سارگن دوم به منظور تسجیل برتری خویش بر سرزمین شرقی،احتمال داده می‌شود که سارگون دوم به سرزمین‌های جنگلی شمال ایران و بحر کاسپین دست یافته بود. در ایزیرت تختگاه ماننا تصویر خود را بر سنگ منقور کرد.سنگ نبشته‌ای مزیّن به تصویر سارگون دوّم تا نیم قرن اخیر در روستای نجف‌آباد کرمانشاه یافت شد و اکنون در موزه ایران باستان نگهداری می‌شود.
پیرامون سال - ۷۱۵ پ.م. - شورش عظیمی در ایالت خارخار که به تازگی فرمانبردار شده بود وقوع یافت. شورش مزبور کار اتحادیه قبایل ماد بود و محتملا از الی‌پی کمک به شورشیان می‌رسید و به مجاور و از آن جمله بیت همبان و نامار نیز سرایت کرد. سارگون دوم از بیت سانگی بوتی، اور ُیاکا، سیگریس و ساپاردا و او ُپاریا در شمار ایالات شورشی نام می‌برد.
لشکریان آشور علیه شورشیان اقدام کردند و توانستند چند قلعه را در سرزمین رودک علیا و رودک سفلی اشغال کنند و از آن جمله بود چهار قلعهٔ کیششلو، کیندائو، آنزاری و بیت باگایKišešlu, Kindau, Anzari, Bit bagaya که توسط پادگان‌های دائمی آشوری اشغال شدند.این دژها به نام‌های کار نابو و کار سین و کار ایشتار تغییر نام یافتند. به‌طوری‌که در سالنامه‌ها منقول است قلعهٔ خارخار به منظور مطیع ساختن ماد سخت مستحکم شده بود. در ایالت بیت همبان دژ کی میّرا بتصرف ایشان درآمد و بیش از ۲۵۳۰ نفر را به اسارت بردند.
ولی سارگن دوم نتوانست اراضی را که مسخّر ساخته بود - چون ایالات دیگر - به زیر فرمان خویش درآورد. فرمانفرمایان محلی در املاک خویش و در حدود ایالت باقی ماندند و فقط پرداخت خراجی را به آشور تعهد کردند. ظاهراً این عمل رسمی بود که از زمان سلطهٔ ماننا معمول گشته بوده.
محتمل است که دسته‌های جنگی مرکب از ساکنان محلی را وارد نیروهای مسلح آشوری ساختند. فرمانفرمایان نواحی که جزو اتحادیه قبایل ماد بودندلوح سارگون دوم اینان را بنام مادای می‌نامد و از دیگر نواحی سرزمین پادشاهی ماد آینده که در آن لوح کوتیوم یعنی کوتیان نامیده می‌شود مشخص و ممتاز می‌نماید. در سراسر اتحادیهٔ مزبور تا بیک نیکوه دماوند خراجگزار سارگن دوم شمرده می‌شدند. بعد خواهیم دید که وصول خراج از مردم نه تنها در سرزمین‌های دور دست بلکه در آنجاییکه اصطلاحاً ایالات مادی آشور خوانده می‌شد، فقط به یاری نیروهای مسلّح و اعزام قشون مقدور بود.
نفوذ کامل آشوریان فقط در نقاطی حکمفرما بود که دژهای آنان بر آن ناظر بودندپادگان‌های آشوری عبارت بودند از کار نین اورتا، کار شاروکین، کار نابو، کار سین، کار آداد، و کار ایشتار. و مردم محل را تبعید کرده به جایشان ساکنان کشورهای دیگربه‌خصوص سوریه و فلسطین را ساکن ساخته بودند؛ ولی در پیرامون این نقاط اهالی مادی و کوتی تحت فرمان فرمانفرمایان پیشین و سران قبایل خویش بودند و فقط وقتی خراج می‌پرداختند که به عنف مجبورشان کنند یا ضرورت قطعی اقتضا کند.
لشکرکشی سال - ۷۱۴ پ.م. - به منظور تنبیه زیکرتو و آندیابرخلاف اوئیش دیش که در سال ۷۱۶ قلع و قمع شده بود. ممکن است که روسای یکم در سال ۷۱۵ ناحیهٔ اوئیش دیش را از ماننا منتزع و تصرف کرده باشد. که هنوز سر به اطاعت ننهاده بودند طرح شده بود. در آغاز لشکرکشی، سارگن دوم وارد ایالت سوریگاش - یکی از ایالات ماننا - شد. شاید سوری‌گاش همان ایالتی باشد که روسای یکم در سال ۷۱۶ پ.م. تسخیر کرد.Razliq؟ هدایای ماننا در این محل توسط اولوسونو پادشاه آن کشور و کسان و مشاوران وی تقدیم سارگن دوم شد. آنگاه سارگن دوم به منظور تظاهر جنگی از متصرفهٔ پادشاهی غیر مستقل و کوچک آلاباری در بخش علیای زاب کوچک گذشت و تعدادی اسب و دام از بلا پالی دینBelapaliddin دست نشاندهٔ خویش برسم هدیه گرفت و سپس وارد ایالت آشوری پارسوا گشت و محتمل است منظورش استتار نیّات واقعی خویش و فریب دادن طرف یعنی اورارتو بود. اینجا از طرف خداوندان دهکده‌های اراضی ماد که قبلاً مطیع آشوریان گشته بودنددر متن سالنامه‌ها از نامار، بیت سانگی بوتو، بیت آبدادانی و کشور مادها سخن می‌گوید. احتمالاً الی پی نیز در مفهوم اخیر مستور است. و بلاواسطه مجاور آن بودند هدایایی به سارگن دوم تقدیم شد. متن مزبور نام ۲۶ فرمانفرما را ذکر می‌کند و اسم تالتا فرمانفرمای الیپی در رأس فهرست قرار گرفته‌است. اینان به سارگون‌دوم تعدادی اسب و قاطر و دام‌های شاخ‌دار و شتران دو کوهان تحویل دادند. ظاهراً عامّه چنین پنداشتند که سارگون‌دوم می‌خواهد لشکرکشی به ماد مرکزی را تکرار کند؛ ولی نیّات وی بالکل دیگر گونه بود. شاه آشور از پارسوا حرکت کرده از کوه‌ها و گردنه‌ها گذشته وارد سرزمین میّسو که یکی از ایالات ماننا بود شد. در آنجا طبق قرار قبلی اولوسونو در قلعهٔ زیرداکایا سیرداکّا، دوردورکّا. چشم براه وی بود و انبارهای پر از خواربار تهیه کرده، هدایایی از اسبان و دام‌ها به لشکریان آشور تقدیم داشت. سارگن دوم در طی مذاکرات با اولوسونو شاه ماننا، گویا به درخواست وی نوید داد که علیه اورارتو لشکرکشی می‌کند و اراضی را که ماننا در کرانهٔ شرقی دریاچه ارومیه از دست داده‌است مسخّر ساخته به وی بازمی‌گرداند. ضیافتی به افتخار اولوسونو و ماننائیان ترتیب داده شد و اولوسونو گرچه زیر دست سارگن دوم نشست ولی به هر حال بالاتر از جاییکه در گذشته پدرش ایرانزو اشغال می‌کرد جلوس کرد؛ و با این عمل ماننا کشوری متحد آشور شناخته شد. در اینجا هدیه‌های فرمانفرمایان از دو قلعهٔ گیزیل بوندا یعنی زیزی از آپپاتار و زالااین نام بدون حرف آخر با زال در شاهنامه تطابق دارد. از کیت پاتKitpat, Zala, Aappata, Zizi. واقع در مرز پارسوا که در ارسال آن تأخیر شده بود، دریافت گردید.
سارگن‌دوم به رغم وعدهٔ خویش که جنگ با روسا را آغاز کند و شاید باز هم به خاطر گمراه کردن روسا به طرف سرحدّات جنوبی و جنوب شرقی ماننا حرکت کرد و متوجه زیکرتو شد. در قلعهٔ ماننایی پانزیش که با زیکرتو و آندیا هم‌مرز بودظاهراً در جنوب میانه قرار داشت مرکز آذوقه این لشکرکشی تأسیس گشت. آنگاه سارگن‌دوم از رودک ایشتازائو. این نام رودخانه است و چنان‌که از اشتقاق غیر اکدی و ویژگی املای میخی آن بر می‌آید با نام الهه ایشتار مناسبتی ندارد. «آی» در آغاز کلمه برای احتراز از ثقل و ترادف دو مصوّت گذاشته شده.Ištaraura گذشته وارد ایالت آئوکانهAukane در سرزمین متاتی زیکرتویی شد. متاتی روش دیرین را بکار بست و مقّر خویش یعنی قلعهٔ پاردو - نزدیک میانه - را ترک گفته در کوه اوُآشدیریکاUašdirikka علی‌الظاهر بزغوش داغ کنونی و به احتمال ضعیف سبلان پنهان شد؛ ولی به این اقدام اکتفا نکرده و به شتاب نیروهای جنگی خویش را برای الحاق به روسای یکم روانه کرد. روسا که از نیّت سارگن دوم یعنی نفوذ در ناحیهٔ مجاور دریای کاسپین زیکرتو مطلع شده بود از سمت مغرب با عجله پیش می‌آمد تا راه او را از پشت سر سدّ نماید و تارومارش کند.
در این میان سارگن‌دوم محافظانی را که متاتی در گردنهٔ اوُآش دیرمکو گذاشته بود از میان برداشت و ۱۳ دژ زیکرتویی را غارت و ویران کردایشتائی پا، ساکتاتوش، نانزو، آئوکانه، کابانی، گوروسوپا، راکسی، گیم داکریکا، باروناکا، اوبابارا، سی ته را، تاشتامی، و تسامیا. قلاع گیم‌داکریکا و باروناکا مختوم به «کا» ممکن است از اسلاف کیانیان باشند. و سپس به ناگهان جهت حرکت خویش را تغییر داده متوجه مغرب و ایالت اوئیشدیش متعلق به ماننا در ناحیهٔ مراغه فعلی که از طرف اورارتو اشغال شده بود، گشت.این واقعه شاید در سال - ۷۱۵ پ.م. - اتفاق افتاد. این تغییر جهت، ظاهراً، هم از آغاز لشکرکشی جزو نقشهٔ سارگن‌دوم بود و وی در اوئیشدیش گزارشی از عامل و جاسوس خود دریافت که مؤید این نقشه بود. عامل خبر داد که لشکریان روسا نزدیک می‌شوند. احتمالاً این جاسوس بلاپالیدینBelapallidin حاکم آلاباری یکی از شاهکان بود.
در هر حال نقشهٔ روسا و متاتی نقش بر آب شد. در جنگ کوهستان اوُآئوش آشوریان نیروهای ایشان را تارومار کرده به سرزمین اورارتو عقب نشاندند. سارگن دوم با یک راهپیمایی معجّل کرانه شرقی دریاچه اورمیه را بسوی شمال درنوردید. مردم محل به وسیلهٔ آتشی که بر قلل کوه‌ها افروخته می‌شد از نزدیک شدن لشکر آشور با خبر شده مساکن خویش را ترک می‌گفتند. نخست اوشکایااسکو کنونی در دامنهٔ غربی سهند که قلعهٔ مرزی اورارتو بود و محتملا در عهد ساردوری دوم هنگام تسخیر ناحیهٔ سوبیدر گزارش سارگن دوم آمده که سوبی در زبان اورارتویی بمعنی کشور ماننه‌یان است. بدین سبب شاید برخی از لشکرکشی‌های مذکور در متن‌های اورارتویی که به ماننا صورت گرفته مربوط به سوبی باشد. واقع در کرانهٔ شرقی دریاچهٔ اورمیه - که پیشتر به ماننا تعلق داشت - ساخته شده، اشغال گشت. این قلعه نگهبان راه وصول به سوبی و ناحیه زرند بود. بنا به گزارش سارگن دوم سوبی از طرف پادشاه اورارتو به ویژه برای پرورش اسب جهت سواران اورارتویی معیّن شده بود.
به‌دنبال فراریان عرصهٔ جنگ کوه اوُآئوش ساکنان اوشکایا و پادگان محل آنجا را ترک گفتند و سارگن دوم بدون اینکه پیکاری کند اشغالش نمود؛ و فرمان داد دیوارهای آن را که چهار متر ضخامت داشت خراب کنند و تمام خانه‌های اوشکایا و ۱۱۵ دهکدهٔ اطراف را طعمهٔ آتش ساخت. پس از آنکه اورارتوئیان از آن ناحیه طرد شدند آزا شاه ماننا، می‌توانست متصرفات خویش را بطرف شمال بسط دهد ولی آشوریان نمی‌خواستند به متحد خویش ولایات ویران نشده و پر جمعیّت و آباد دهند؛ و قلعهٔ آنیاشتانیا و طویله‌های آن را با اسبان ذخیرهّ ارتش اورارتو و ۱۷ دهکدهٔ پیراموندر گوشهٔ شمال شرقی دریاچه اورمیه و قلعهٔ مضاعف تاروئی تارواگیسTarui Tarmakis تبریز کنونی را در سرزمین قبیلهٔ دالیان - که آن نیز پایگاه اسبان ذخیرهٔ اورارتو بود - ویران کردند. لشکریان آشور همه جا انبارهای جو را تصرّف کرده و گندمزارها و مراتع را نابود می‌کردند.
سارگن دوم سپس از ایالت اورارتویی سان گی بوتوبا سان گی بوتی یا بیت سان گی بوتی در مغرب ماد اشتباه نشود. واقع در شمال دریاچه اورمیه عبور کرد.ولی سارگن دوم از کرانه عبور نکرده بلکه از ناحیهٔ مرند، خوی گذشته زیرا که عبور از کرانه حتماً چنانچه صورت گرفته بود در متن بدان اشاره می‌شد. سرزمین اخیرالذکر ظاهراً در زمان مینوآ یعنی از صد سال پیش به اورارتو تعلق داشت و مهم‌ترین شهر آن اولخو بود که به‌وسیلهٔٔ دژ ساردوری‌خورد از آن دفاع می‌شد. پادشاه اورارتو در این شهر کاخی بنا کرده بود. نگارندهٔ گزارش سارگن دوم به ویژه به کارهای بزرگ و کوشش فراوانی که اورارتوئیان برای آبیاری این سرزمین و حفر جوی‌ها و ترعه‌ها و قنوات (کاریز) و ایجاد بند و سدّ و غیره به عمل آورده بودند اشاره می‌کند.جالب توجه است که متن می‌گوید روسا برای نخستین بار شتر دو کوهان را برای خاک ریزی در احداث سد در این ناحیه بکار برده بود. پیرامون اولخوUlxu یک‌پارچه باغهای شکوفان و تاکستان‌ها و مرتع سرسبز بود. آشوریان تمام این‌ها را سوزاندند و پایمال نمودند و غارت و ویران کردند. دهکده‌های کوچک اطراف و قلعهٔ ساردوری‌خوردSardurixurda نیز دچار سرنوشت اولخو گشتند ولی مردم آن فرار کردند و در کوهستان پنهان شدند.
بطوری‌که از گزارش سارگن دوم بر می‌آید در اولخو اراضی پادشاهی وجود داشت ولی مانند دیگر دهکده‌های اطراف، زمین‌های بسیار نیز در تصرّف یا تملک افراد محل یا خانواده‌های آنان یا جماعت‌های روستایی بود.
در مغرب اولخوپایان این کلمه یعنی «خو» با خوی قابل تطبیق است. نیز چنین نواحی ثروتمند و آباد و متمدّنی وجود داشت. بسیاری از دهکده‌های این نقاط سخت مستحکم بودند ولی ارتش روسا که روحیهٔ خویش را باخته بود کوششی برای حفظ آن‌ها نکرد. کماکان آشوریان وارد قلاع ثروتمندی می‌شدند که ساکنان آن‌ها اموال خویش را رها کرده و گریخته بودند.در گزارش اسامی زیر برشمرده شده: خورنوکو، خاردانیا گی‌زوآرزو، شاش‌زیسا، خوندورنای علیا، خوندورنای سفلی، اوآدنااونزا، آرازو، شادیش‌سی‌نیا، سی‌توآرزو، زیرما، الیادی‌نیا، سورزیالدیو، کی‌ناشتانیا و آرمونا. آرمونا محتملاً همان آرمان باستانی و آرمانیان شاهنامه که باید به ارمنستان کنونی تعبیر شود همچنین در کتیبهٔ رازلیق از رود مونا یاد می‌شود که به نظر می‌رسد نزدیک این ناحیه یعنی ممکن است رود ارس باشد. بدین سبب به‌خصوص در اینجا ذخایر عظیم آذوقه به‌دست آشوریان افتاد. بخشی از مردم که به کوه‌ها پناه برده بودند به‌دست آشوریان نابود گشت. آشوریان دهکده‌ها را چنان‌که رسم ایشان بود سوزاندند و غارت کردند و سپس از طریق گردنهٔ قتوربین کوه‌های آرسابیا و ارتیا. وارد خاک اصلی اورارتو شدند.
در یکی از متون سارگن دوم آمده‌است که در این موقع پادشاه آشور ۲۲ قلعه‌ای را که در سال - ۷۱۶ پ.م. - روسا اشغال کرده بود و همچنین دو قلعه‌ای را که در طی لشکرکشی همان سال از روسا و متاتی گرفته شده بود به اولوسونو شاه ماننا داد. به احتمال قوی یکی از دو قلعهٔ اخیرالذکر اوشکایا و دیگری پاردا یا آنیاشتانیا بوده‌است؛ ولی ممکن است که ماننائیان به این اکتفا نکرده و از وضع موجود استفاده نموده قطعات دیگری از اراضی سابق اورارتو را در نقاط شمالی کرانهٔ دریاچه ارومیه اشغال کرده باشند. در گزارش سارگن دوم، به مناسبت تسخیر قلاعی در بخش سان گی بوتو - نزدیک خوی با عبارت مبهمی از ماننا یاد شده و محتمل است که اولوسونو خواسته بوده مرزی جدید در سلسلهٔ جبالی که اکنون سرحدّ میان ایران و ترکیه از آن می‌گذرد بر قرار سازد، زیرا که اورارتوئیان نظارت بر نقاط شرقی‌تر سلسله جبال مزبور را از دست داده بودند و آشوریان که مرز مشترکی با آن سرزمین نداشتند قادر نبودند نظارت خویش را در آنجا مستقّر کنند.
سارگون‌دوم در سال - ۷۱۳ پ.م. - لشکرکشی به داخل ماد را آغاز کرد. مادها از سال ۷۱۴ منتظر حمله بودند و از آن بیم داشتند. بهانهٔ این لشکر کشی شورشی بود که در ناحیهٔ کارالادر یکی از دره‌های بخش علیای زاب کوچک وقوع یافت و ساکنان آنجا مردی را که دست‌نشاندهٔ آشوریان بود طرد کردند و سارگون‌دوم ساکنان کارالا را قلع‌وقمع کرد و از آنجا عازم الی پی و ماد گشت؛ و پس از ورود به الی‌پی دالتادالتو یا تالتو پادشاه آنجا را بر سریر سلطنت کارالا مستقر ساخت. این عمل بدان سبب ضرورت یافت که پادشاه مزبور طرفدار آشور بود و اتباع وی و حتی بزرگان و اعیان نیز از این رهگذر از وی ناراضی بودندفهرست نام دهندگان. سالنامه‌ها خبر می‌دهند که سارگون دوم پذیرفت در اردوگاه خویش ۲۲۰۰ تن اسیر. قبلاً اشاره شده که سنگ ستون یادگاری از سارگون‌دوم در روستای نجف آباد (کرمانشاه) یافت شده و در موزه ایران باستان نگهداری می‌شود. لشکریان آشور از آنجا به داخل ماد رهسپار شدند. متن منبع در این مورد چنین می‌گوید:
کشور سیگری سو، کشور بائیت‌عان،یا باعیت (Ba-i-it-An اشتقاق از سامی عربی بمعنی خانه خدا، بیستون بسیار غیر محتمل است گرچه کاملاً ممکن است از لحاظ جغرافیایی با بیستون کنونی یکی باشد. ایالت ماد که در مرز الی‌پی است، کشور…، کشور آپساخوتی، کشور پانوآتّی، کشور اوتیرنا،Utirna, Parnuatti, Apsaxutti دهکده دیریستانو، کشور …، کشور اوریاکی، کشور ریمانوتی، (؟)، ایالت کشور اوپورئی، کشور اویادائوئه، کشور بوستیس، کشور آگازی، کشور آمباندا، کشور دانانو،Dana nu, Ambanda, Agazi, Bustis, Uyadaue, Upuri, Rimanuti, Uriakki, Dirisanu ایالت مادهای دور دست در مرزهای کشور آریبی یا مشرقکلمه به کلمه آری‌بی؛ برآمدن خورشید و همچنین ایالت مادهای مقتدر که یوغ خدای آشور را فرو افکندند و به کوه‌ها و بیابان‌ها، مانند دزدان روی آوردند من هیزم شعله‌ور به تمام دهکده‌های ایشان افکندم و سراسر سرزمین ایشان را به تل‌های ویران و فراموش شده مبدل ساختم.
قطعهٔ بالا از چندین جهت جالب توجه است. مسیر سارگون‌دوم آنچنانکه باید روشن نیست ولی مبدأ آن الی پی نزدیک کرمانشاه بود. از اماکن نامبرده نام‌های اوریاکّی و اوپوریا (اوپورئی - اوپاریا) آشناست اوپاریا شاید همان «نی‌پاریا» در متون تیگلت پیلسر سوم باشد. هر دو محل جزو ایالت خارخار بوده‌است. این موضوع در مورد ناحیهٔ سیگریس که نام آن در آغاز متن آمده نیز صادق است؛ بنابراین دیگر ایالات را نیز، نباید دور از اراضیی که قبلاً به آشور ملحق شده بود، جستجو کرد.
مع‌هذا متن دیگر سارگون‌دومKS, نوشتهٔ رسمی (تشریفاتی) این نکته را تأیید می‌کند که ایالات آگازی و آمباندا به نواحی مادهای سرحد «آریبی‌های شرق» تعلق داشتند.
اسامیی از قبیل آپساخوتی و پازئوآتی و غیره باقی می‌ماند که در متون دیگر ذکری از آن‌ها نیست و ظاهراً در مشرق الی پی قرار داشته‌اند. ریشهٔ اکثر این نام‌ها گویا ایرانی می‌باشد.
متن منقول در بالا از آن جهت که ایالات مذکور را به دو گروه تقسیم کرده جالب است. این دو گروه عبارتند از: «ایالاتی که در حدود آریبی یا شرق قرار دارند» و گروه دوّم «ایالات مادهای مقتدر که … در کوه‌ها و بیابان‌ها می‌گشتند».
اصطلاح آریبی عادتاً در متون آشوری طبق موازین لهجهٔ آشوری زبان اکدی یا به حالت اضافی یا جمع است و از حالت مفرد «عارابو» و «عاروبو» یا «عاراب» می‌آید.Arabu, Arubu, Aribi آرابو، آروبو، آراب. ولی مسلّم است که در این مورد صحبت از عرب در میان نیست و «آریبی‌شرق» که در متن سارگون‌دوم مذکور است مفهوم دیگری دارد. دو گونه می‌توان توضیح داد. توضیح اول این است که مقصود صحرانشینان شرق می‌باشدنظر هوگو وینکلر و اشترک و ماسپرو چنین است. کستون‌مسپرو عرب‌هایی را که آپیان بین باکتریا و تپوران (تاپیران) طبران قرار می‌دهد یکی می‌داند. یعنی، به ظنّ قوی، قبایل صحرا نشین ایرانی. اما طبق توضیح دوم پسوند «بی» را باید «په» خواند همچنان‌که در مورد الی‌پیElli-Bi چنین است یعنی چون پسوند عیلامی جمع، و «آری‌په».Ari-pe در این صورت به معنی آریایی‌ها خواهد بود.این نظر از طرف آندرئاس و هیوزینگ اظهار شده. پیشتر گفتیم که این تعبیر به نظر می‌رسد درست است و ناگزیرمان نمی‌کند که این «آریایی‌ها» را عیلامی زبان بدانیم. ظواهر حکم می‌کنند که در اینجا منظور آریزانتها می‌باشند؛ یعنی آن قبیلهٔ مادی که، از قدیم ایرانی زبان بوده‌است. اسامی اماکن «در حدود آریبی»ممکن است «در میان حدود آریبی» نیز ترجمه شود. ایرانی است و این خود در سرزمین ماد در سده هشتم پ.م. موضوع نادری است. این واقعیت نیز با نظر فوق وفق می‌دهد.
متن سارگن‌دوم میان مادها مقتدری که … در کوه‌ها و بیابان‌ها در گردشند و آریبی‌ها (آریاها) تفاوت قائل است و این خود جالب است. منشیان سارگن‌دوم از ترکیب قومی ساکنان ماد نیک مطلع بودند - دیدیم که همواره مردم اصلی ماد غربی یا کوتیان را از اتحادیه قبایل ماد تمیز می‌دادند، بدین سبب جالب اینجاست که مادها را از آریایی‌های خاص و خلّص یا «آریبی» جدا می‌دانستند. البته از اینجا نباید چنین نتیجه گرفت که در آن زمان میان مادای به معنی محدود کلمه، عنصر ایرانی بسیار قوی وجود نداشت. بر عکس، نام‌های نمایندگان مادای به وضوح تمام حاکی از آن است که چنین عنصر نیرومندی وجود داشته‌است؛ ولی به هر تقدیر عنصر مزبور برتری نداشته و حکمفرما نبوده.به‌خصوص در ایالات غربی و مرکزی ایران.
یک متن دیگر سارگن‌دوم که متأسفانه بسیار بریده بریده‌است، فهرست دقیق‌تر و مشروح‌تری از ایالات ویران شده توسط آشوریان را در طی لشکرکشی سال - ۷۱۳ پ.م. - با ذکر نام فرمانفرمایان به‌دست می‌دهد. بخشی از این فهرست با پایان فهرست سال - ۷۱۴ پ.م. - مطابق است. طبق متون سارگون‌دوم، وی بر روی هم از ۴۵ نفر از پیشوایان ماد خراج یا هدیه گرفت و از فهرست‌های منقول وی نام قریب پنجاه تن به ویژه آرباکو مادی مشخص است.
بنابر این دولتی که که دیوک (دیاکو) تأسیس کرده بود - هر چه بوده باشد - هنوز برخلاف آنچه هرودوت گفته‌است دولتی که سراسر خاک ماد را متحد کرده باشد نبود.
آخرین لشکرکشی آشوریان به خاک ماد در عهد سارگن دوم در سال - ۷۰۶ پ.م. -فهرست نام دهندگان: این لشکرکشی نخست علیه کارالا متوجه بوده وقوع یافت. تالتا پادشاه الیپی که خدمتگزار وفادار آشوریان بود در آن زمان درگذشته بود و نابرادری او نیبه که به شوتروک ناخونته دوم پادشاه ایلام استظهار داشت علیه اسپابارا نامی که مورد توجه آشوریان بود برخاست. سارگن دوم لشکریان هفت تن از رئیسان ایالاتبه احتمال قوی اینان رئیسان نواحی خارخار، کیشه سو، پارسوا، بیت همبان و شاید آرانچی و همچنین سه ناحیهٔ منضم به آشور در خاک ماد بودند که بعدها در دوران اسرحدون مشاهده می‌شود؛ یعنی ساپاردا، بیت کاری و مادای. وضع دوران شورش و قیام نی‌بع را نامه‌های «هابل» به شماره ۱۷۴ و ۱۷۹ که از طرف رئیسان نواحی بنام مردوک شاروسوا و ایشتار دوری به پادشاه سارگن دوم نوشته شده مجسّم می‌سازد. را به جنگ الیپی گسیل داشت. نیبه با ۴۵۰۰ کماندار ایلامی در دژ مرعوبیشتو (ماروبیشی)Mar,ubištu, Aspabâra, Nibé در حصار نشست ولی قلعه به‌دست دشمن افتاد و بعد یک پادگان آشوری در آنجا مستقر گشت.
با آنکه الیپی در ظاهر استقلال خودش را حفظ کرده بود دیگر ممکن نبود چون عامل سیاسی مستقل و هستهٔ احتمالی اتحاد آتی ماد بدان بنگرند؛ و چون در سال - ۷۰۲ پ.م. - سناخریب پسر سارگن دوم بار دیگر علیه الیپی لشکر کشید آن دولت ضعیفتر گشت. استوانهٔ راسام علی‌رسم می‌گویند که سارگن دوم در طی لشکرکشی سال ۷۰۵ پ.م. در آسیای صغیر هلاک شد؛ ولی اشترک قبیله یا جنگجویان کولومان را که ظاهراً موجب هلاکت سارگن دوم گشته همان ساکنان دژ مادی کیلمان یا کولومان می‌داند. ای. م. دیاکونوف - «منابع آشوری بابلی در تاریخ اورارتو»ADIU شمارهٔ ۳۹، ذیل سال ۷۰۵ پ.م. اشاره می‌کند که سارگن دوم بخاطر «کولومیان» هلاک شد اشترک «کولومیان» را در خاک ماد می‌داند.
اصطلاح کولومان (کی‌لمان) با اسلوب زبان‌شناسی تطبیقی ممکن است این‌گونه تعبیر شود که کلمه نخست یعنی «کی» یا «کو» همان مفهوم شاه را داشته و هر دو واژه کاربرد زیادی در زبان پارسی داشته‌اند، مانند کورش و کی‌خسرو. شاید قسمت اوّل کلمهٔ کولومان یا کیلمان به معنی شاه باشد. بخش دوم اصطلاح مزبور ممکن است به دو کلمهٔ «لوم» و «آن» در واژهٔ کولومان، «لم» و «آن» در واژهٔ کیلمان تجزیه شود. استنتاج از اصطلاحات یاد شده را شاید بتوان با واژهٔ کولی تطبیق یا تشبیه نمود. اینکه کولی‌های مهاجر و چادرنشین از قبایل بسیار کهن ایرانی باشند بعید نیست ولی چرا کولی لقب یافته‌اند آشکار نیست. کولی‌ها اگر چه هیچگاه وارد دایرهٔ مدنیت نشدند اما همیشه پیشوا و رهبری بزرگ داشته‌اند که بر کُل ایشان فرمانروا بود به همین سبب کو که به مفهوم پیشوا و کولی به معنی دارای پیشوا یا شاه است به ایشان لقب داده شده‌است. در اذهان ملل ایرانی کولی‌ها به جنگجو بودن شهره بودند اما به سبب بینش کم سیاسی، در ادوار تاریخی، گاهی آلت دست دشمنان نیز قرار گرفته‌اند. به هر تقدیر شاید کولومان‌ها اسلاف کولی‌های امروزی باشند و این قبایل با اسکیت‌های مهاجر که در تیراندازی مهارت داشتند قابل قیاس است.
http://en.wikipedia.org/wiki/Sargon_II
فشک روستایی است در دهستان فشک بخش مرکزی شهرستان فراهان در استان مرکزی.
جمعیت روستا بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵، ۱۲۳۱ نفر اعلام شده است. مردم روستای فشک به زبان ترکی سخن می‌گویند و مسلمان شیعه هستند.تابناک مرکزی
ایرلاینرز.نت (Airliners.net) یک وبگاه هوانوردی است که در سال ۱۹۹۷ توسط یوهان لوندگرن که استنتاجی از وبگاه پیشین خود با عنوان عکس‌های مدرن ایرلاینرز بود ایجاد شد. این سایت (Pictures of Modern Airliners) پیشتر در سال ۱۹۹۴ ایجاد شده بود. در روز ۲۷ ژوئیه ۲۰۰۷ اعلام شد که Airliners.net توسط شرکت دیمند مدیا واقع در در سانتا مونیکا در ایالت کالیفرنیا آمریکا خریداری شده‌است. این وبگاه اخیراً از لولوو در سوئد به سرورهای مدیا دیمند در آمریکا منتقل شده‌است.
استان آلیکانته در بخش خودمختار بالنسیای اسپانیا ۱۴۱ دهستان دارد.
زمان تمرکز، به زمانی گفته می‌شود که رواناب از دورترین نقطه (از لحاظ زمانی) حوضه آبریز به نقطه خروجی از حوضه مورد نظر برسد. پارامترهای زمانی از جمله پارامترهایی هستند که در اکثر مدل‌های هیدرولوژیکی و هیدرولیکی استفاده می‌شوند. متداول‌ترین پارامترهای زمانی مورد استفاده در هیدرولوژی زمان تمرکز است. زمان تمرکز مدت زمانی است که آب از دورترین نقطه حوضه به نقطه خروجی برسد. زمان تمرکز در طراحی سرریزها، برآورد حجم سیلاب، تهیه هیدروگراف سیل و بسیاری از آنالیزهای هیدرولوژیکی دیگر مورد نیاز است.
زمان تمرکز به عوامل زیر بستگی دارد:
این زن حرف نمی‌زند فیلمی به کارگردانی احمد امینی محصول سال ۱۳۸۱ ایران است. در این فیلم کتایون ریاحی، لاله اسکندری، شهاب حسینی، حمیدرضا پگاه،شهره سلطانی، حامد بهداد، محمد حاتمی و کوروش تهامی به ایفای نقش پرداخته‌اند.
"ثریا اردلان" وکالت زنی به نام "الهه احمدی" را برعهده می‌گیرد. الهه متهم است جوانی به نام "بهروز" را با چاقو کشته و حاضر به حرف زدن نیست. اردلان سعی می‌کند رضایت خانواده مقتول را به دست بیاورد اما موفق نمی‌شود. "مانی" از دوستان صمیمی بهروز در گفتگویی با اردلان اصرار دارد که الهه بی گناه است و اگر کاری کرده فقط برای دفاع از خود بوده، چون بهروز معتاد بوده و قصد آزار و اذیت او را داشته‌است. در دادگاه خلاف گفته‌های مانی ثابت می‌شود و خواهر مقتول می‌گوید بهروز و الهه قصد ازدواج داشتند. از طرفی نامه‌ای برای اردلان می‌رسد و از او خواسته می‌شود اگر بی گناهی الهه را ثابت کند به او پول کلانی پرداخت می‌شود. ثریا که پی می‌برد مانی در کار مواد مخدر است، او را زیر فشار می‌گذارد تا حقیقت را بگوید. در تعریف مانی از گذشته درمی یابیم که او و بهروز و سروش دوستان صمیمی بودند تا اینکه الهه در محل آن‌ها ساکن شد. بر اثر یک اتفاق بهروز با الههٔ بیشتری پیدا کرده و به او دلبسته شده و از آن به بعد دیگر کمتر به او و سروش توجه کرده‌است. مانی می‌گوید پس از مدتی اعتیاد بهروز شدت پیدا کرده و به اتفاق "سروش" در کار خرید و فروش مواد مخدر همدست بوده‌اند. اردلان سراغ سروش می‌رود که به خاطر فروش مواد زندانی است. سروش تأکید می‌کند که الهه وقتی فهمیده بهروز اعتیاد دارد حاضر به ازدواج با او نشده‌است. اردلان در زندگی خصوصی با پسرش "حامد" مشکل دارد و از سویی نیز نمی‌تواند گره این پرونده را باز و الهه را وادار به شکستن سکوتش کند. او در آخرین مرحله الهه را با گروگذاشتن سند از زندان بیرون می‌آورد. الهه و اردلان به‌طور اتفاقی پی می‌برند که مانی با معرفی کردن خود به عنوان قاتل بهروز هم‌اکنون در محل وقوع قتل است. الهه که شوکه شده خود را به محل حادثه می‌رساند و مقابل قاضی و خبرنگاران به تشریح ماجرای قتل می‌پردازد. او می‌گوید در آن روز بهروز به بهانه ای او را به آن ساختمان نیمه تمام آورده و سروش که او هم در آنجا حضور داشته و حال متعادلی نداشته، او را مورد ضربه و ستم و تجاوز قرار داده است. الهه که بهروز را مسبب اصلی این شرایط می‌داند، با چاقویی او را کشته است.
تنگنا عنوان یک فیلم تلویزیونی است که در سال ۱۳۸۵ به کارگردانی علیرضا بذرافشان و تهیه‌کنندگی منصور سهراب‌پور ساخته شده‌است. فیلم دربارهٔ دو دوست قدیمی است که پس از سالها دوری به یکدیگر می‌رسند، اما درگیر یک ماجرای پلیسی می‌شوند. تنگنا اولین بار در تاریخ ۱۲ فروردین ۱۳۸۶ از شبکه سه پخش شد.
رضا ناجی (زادهٔ ۵ دی ۱۳۲۱)، بازیگر سینما و تلویزیون اهل ایران است. از مهم‌ترین فیلم‌های رضا ناجی می‌توان به بچه‌های آسمان، باران، آواز گنجشک‌ها، باد در علفزار می‌پیچد و ترنج اشاره کرد. وی نخستین بازیگر ایرانی دریافت‌کننده خرس نقره‌ای بهترین بازیگر مرد از پنجاه و هشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم برلین بوده‌است.
محمدرضا امیرناجی معروف به رضا ناجی بازیگر سینما و تلویزیون پنجم دی ماه سال ۱۳۲۱ در خیابان حجتی تبریز متولد شد. از کودکی به تئاتر علاقه داشت و در تئاترهای خیابانی مختلفی نقش بازی کرده بود. وی که دارای گواهینامه پایه یک رانندگی و گواهینامه درجه یک مهارت فنی خودرو است ابتدا به شغل مکانیکی مشغول بود سپس به استخدام نیرو هوایی ارتش درآمد. وی بازیگری را از سال ۱۳۴۱ خورشیدی آغاز کرد و با بازی در فیلم‌های مجید مجیدی به شهرت رسید. با دریافت جایزه خرس نقره ای بهترین بازیگر مرد جشنواره برلین ۲۰۰۸ به اوج شهرت خود رسید. و به منظور پاسداشت از ایشان در شهر تبریز سینمایی به نام ناجی در مجموعه سینمایی ۲۹ بهمن تبریز به نام ایشان ثبت گردید.
در ۱۳۸۸ اداره ک‍ل ف‍ره‍ن‍گ و ارش‍اد اس‍لام‍ی آذرب‍ای‍ج‍ان ش‍رق‍ی، به م‍ن‍ظور پ‍اس‍داش‍ت از مقام «رضا ن‍اج‍ی»، یک م‍ج‍ت‍م‍ع ف‍ره‍ن‍گ‍ی و س‍ی‍ن‍م‍ای‍ی را ب‍ه نام «م‍ج‍ت‍م‍ع س‍ی‍ن‍م‍ای‍ی ن‍اج‍ی» ن‍ام‍گ‍ذاری کرد.
یادبود ملی کوه راش‌مُر یک پارک و یادبود ملی در ایالت داکوتای جنوبی در ایالات متحده آمریکا است که به خاطر مجسمه‌های حکاکی‌شده ۴ رئیس‌جمهور ایالات متحده مشهور است. گوتزن بورگلوم طراحی مجسمه‌ها را انجام داد و سپس به اتفاق فرزندش، لینکلن بورگلوم از سال ۱۹۲۷ تا ۱۹۴۱ بر اجرای پروژه نظارت کرد. مجسمه‌ها، شمایل کامل ندارند و تنها سرهای رئیس جمهوران آمریکا در می‌باشد که عبارت هستند از؛ راست به چپ: آبراهام لینکلن(۱۸۰۹–۱۸۶۵)، تئودور روزولت (۱۸۵۸–۱۹۱۹)، توماس جفرسون (۱۷۴۳–۱۸۲۶)، و جرج واشینگتن (۱۷۳۲–۱۷۹۹).
انتخاب این چهار رئیس‌جمهور به خاطر تلاش آنها در زمینهٔ استقلال ملی کشور، رشد، گسترش و حفظ کشور بوده‌است. این یادبود که در سال ۱۹۲۵ میلادی تأسیس گردید، بر روی زمین‌های سرخ‌پوستان قبیلهٔ لاکوتا قرار دارد.
دون رابینسون، مورخ داکوتای جنوبی، ایدهٔ تراشیدن شکل‌های مشخص‌شده در کوه‌پایه‌های سیاه داکوتای جنوبی را باعث ارتقای صنعت گردشگری این منطقه می‌دانست و ایدهٔ وی به عنوان یکی از مشاوران پروژه، ارائه آثاری با قد و قامت صخره‌های سوزنی بلک هیلز داکوتا بود. هر چند، "گوتزن بورگلوم" موافق چنین ایده‌ای نبود زیرا معتقد بود این صخره‌ها از دیدگاه ساختاری فاقد کیفیت و استحکام لازم هستند، همچنین مخالفت قبیله لاکوتا با این پروژه هم مطرح بود زیرا آن‌ها مخالف تخریب منابع طبیعی سرزمین اجدادی‌شان بودند.
رابینسون می‌خواست که این تندیس‌ها شامل چهرهٔ قهرمانان غرب آمریکا همچون بوفالو بیل، اسب دیوانه،Pekka Hamalainen, "Lakota America, a New History of Indigenous Power," (New Haven: Yale University Press, 2019), p. 382 ابر سرخ'!", episode 5x08 "Mount Rushmore", May 10, 2007 به همراه لوئیس و کلارک باشد اما بورگلوم معتقد بود که مجسمه‌ها باید جذابیت وسیع‌تر و فراگیری داشته باشند و به همین جهت، چهار رئیس‌جمهور را انتخاب کرد. پیتر نوربک سناتور داکوتای جنوبی، اسپانسر این پروژه شد و بودجه فدرال را تأمین نمود. عملیات ساخت در سال ۱۹۲۷ آغاز، و چهره‌ها بین سال‌های ۱۹۳۴ تا ۱۹۳۹ تکمیل شد. پس از مرگ "گوتزن بورگلوم" در مارس ۱۹۴۱، فرزندش رهبری پروژه را بر عهده گرفت. در آغاز، قرار بود که هر رئیس‌جمهور از سر تا کمر حکاکی شود اما کمبود بودجه، عملیات ساخت‌وساز را تحت فشار قرار داد و به ناچار در ۳۱ اکتبر ۱۹۴۱ این پروژه، به شکل کنونی به اتمام رسد.
از کوه راشمور، گاهی با نام "آرامگاه دموکراسی" یاد می‌شود, p. 289. و سالانه بیش از ۲ میلیون بازدیدکننده از نقاط مختلف به بازدید از این اثر می‌روند.
مالکوم ایکس فعال سیاه‌پوست و مسلمان فعال حقوق بشر و مدافع حقوق آفریقایی آمریکایی‌ها بود. نام خانوادگی وی لیتل بود. در اظهار عمومی این اسم متعلق به سیاه‌پوستان بود و ترجمه آن در فرهنگ لغت به معنای «کوچک و حقیر» است. او به دلیل مبارزات شجاعانه علیه تبعیض نژادی و همچنین زندگی پر فراز و نشیبش مشهور است.
مالکوم ابتدا تحت تأثیر اندیشه‌های الایجا محمد (سیاستمدار مسلمان آمریکایی) رهبر گروه ملت اسلام (امةالاسلام)، به ضدیت کامل با سفیدپوستان دست زد. اما بعد از سفر حج تغییر عقیده داد و به برابری کامل انسان‌ها معتقد شد. وی در پی بیدار کردن غرور خفتهٔ نژاد سیاه‌پوست ساکن آمریکا از طریق فعالیت‌های مدنی و اجتماعی بود. مالکوم همچنین باوری به اندیشه مبارزهٔ عاری از خشونت نداشت و معتقد بود اگر دولت مایل یا قادر به تأمین عدالت و امنیت برای سیاه‌پوستان نیست، آن‌ها می‌توانند با اعمال خشونت از خود محافظت کنند. پدر مالکوم ایکس توسط افراد گروه کو کلاکس کلن کشته شد.The Autobiography of Malcolm X, p. 2
مالکوم در سال ۱۹۲۵ میلادی در شهر اوماها واقع در ایالت نبراسکای آمریکا به دنیا آمد. پدرش ریورند ارل لیتل، سیاه‌پوستی بود با حدود دو متر قد و هیکلی قوی که از یک چشم کور بود. او کشیشی طرفدار اندیشه‌ها مارکوس گاروی بودhttp://www.hamshahrionline.ir/details/106173 ـ رهبر ملی‌گرای سیاهان ـ و اعتقاد به بازگشت نژاد سیاه به موطن اصلی خود، یعنی قارهٔ آفریقا داشت. ارل سازماندهٔ انجمن عمومی پیشرفت سیاهان بود. وی با لوییز همسر دومش در فیلادلفیا آشنا شد. لوییز مادر مالکوم است. وی رنگ پوست روشنی داشت چرا که پدرش سفیدپوست بود. زنی تحصیل کرده بود و عقاید خاصی داشت و از خوردن برخی غذاها پرهیز می‌کرد. بعدها به گروه ادونیتست‌ها پیوست. آن‌ها دستورهای غذایی تورات را دنبال می‌کردند و از خوردن گوشت خوک و خرگوش و حیواناتی که سمشان شکاف نداشت یا نشخوارکننده نبودند، خودداری می‌کردند.
بعد از تولد مالکوم در اوماها، خانوادهٔ لیتل برای دستیابی به شرایطی بهتر به میلواکی رفتند. این اقامت چندان نپایید و این‌بار عازم لانسینگ مرکز میشیگان شدند. ارل لیتل آنجا به کار در کلیسا مشغول شد و به ترویج اندیشه‌های مارکوس گاروی پرداخت. او پیوسته مورد حمله و کینهٔ گروه‌های نژادپرست از جمله کوکلاکس کلان‌ها بود. مالکوم یکی از این حملات را اینطور توصیف می‌کند.
«کابوسی که هرگز در ذهنم نمی‌میرد. شبی از شب‌های سال ۱۹۲۹ بود. کوچک‌ترین خواهرم ایوون تازه به دنیا آمده بود. ما همه خواب بودیم. از خاطرم نمی‌رود که ناگهان چیزی مرا به بالا پرتاب کرد. چشم که باز کردم، خودم را دنیایی از آتش و دود دیدم. صدای تپانچه‌ها با فریاد آدم‌ها در هم آمیخته بود. هرج و مرج عجیبی بود، شعله‌های آتش همه جا زبانه می‌کشید. سفیدها خانهٔ ما را به آتش کشیده بودند. پدرم، دشنام گویان، با تپانچهٔ خود آن‌ها را هدف قرار داد. برای فرار از آن جهنم یکدیگر را به زمین می‌انداختیم و از روی هم می‌گذشتیم. مادرم در حالیکه نوزاد خود را در آغوش داشت، با آنکه شعله‌ها همه جا زبانه می‌کشید و جرقه‌های آتش به هر سو پراکنده می‌شد، از میان شعله‌ها گذشت تا قبل از فرود آمدن سقف فرزندش را نجات دهد. فراموش نمی‌کنم، ما تمام آن شب را، عریان و بی‌پناه زیر طاق آسمان، گریان و وحشت‌زده سرکردیم. مأموران آتش‌نشانی و پلیس‌های سفید نیز آمدند، اما ایستادند که تماشا کنند خانه تا کف می‌سوزد و تلی از خاکستر می‌شود».زندگینامهٔ مالکوم ایکس، صفحهٔ ۱۴۳ و ۱۴۴، الکس هیلی، ترجمهٔ غلامحسین کشاورز، انتشارات امیرکبیر، چاپ دوم ۱۳۷۹، تهران
این رخداد باعث شد تا ارل لیتل به همراه خانواده‌اش به حومهٔ شرقی لانسینگ نقل مکان کنند. آن‌ها در این ایام بیش از پیش طعم فقر و تنگدستی را می‌چشیدند و درآمد اصلی خانواده تنها از طریق فعالیت‌ها مذهبی پدر بود. مالکوم از پنج سالگی به مدرسه‌ای به نام بیشهٔ زیبا رفت. او و برادرانش از معدود سیاه‌پوستان آن مدرسه بودند.
«آن‌ها آنقدر ما را کاکاسیاه، دودی و موشی صدا کرده بودند که دیگر برای خود ما هم این القاب عادی، طبیعی و معمولی شده بود».زندگینامهٔ مالکوم ایکس، صفحهٔ ۱۵۲، الکس هیلی، ترجمهٔ غلامحسین کشاورز، انتشارات امیرکبیر، چاپ دوم سال ۱۳۷۹، تهران
سال ۱۹۳۱ وقتی مالکوم شش ساله بود، ارل لیتل بعد از یک مشاجرهٔ خانوادگی با لوییز با عصبانیت از خانه بیرون رفت و این آخرین باری بود که خانواده‌اش او را می‌دیدند. افرادی به ارل حمله کردند و بعد از قتل او جمجمه‌اش را زیر چرخ‌های اتومبیل له کردند. بیمه از تأمین هزینه‌های کفن و دفن ارل و هچنین مخارج زندگی خانوادهٔ لیتل سر باز زد و اعلام کرد که او خودکشی کرده‌است.زندگینامهٔ مالکوم ایکس، صفحهٔ ۱۵۶، الکس هیلی، ترجمهٔ غلامحسین کشاورز، انتشارات امیرکبیر، چاپ دوم سال ۱۳۷۹، تهران
مادر خانواده، لوییز، بعد از این مجبور شد با سختی و دست پا زدن به سوی کارهای مختلف و طاقت‌فرسا رو بیاورد که عموماً از طریق کار در خانهٔ سفیدپوستان هزینه‌های زندگی را تأمین کند. بعد از آن که مردم متوجه شدند او بیوهٔ ارل لیتل است، از حضور او در خانه‌هایشان خودداری کردند.زندگینامهٔ مالکوم ایکس، صفحهٔ ۱۵۷، الکس هیلی، ترجمهٔ غلامحسین کشاورز، انتشارات امیرکبیر، چاپ دوم سال ۱۳۷۹، تهران
او همچنین از سازمان رفاه اجتماعی حقوق می‌گرفت. همین موضوع پای مأموران این سازمان را به خانوادهٔ آن‌ها باز کرد. مالکوم حضور مأموران در جمع خودشان را این‌گونه توصیف می‌کند:
«اما کمک ماهانه جواز حضور آن‌ها بود. رفتارشان با ما مانند رفتار با برده‌ها بود. گویی ما دارایی شخصی آن‌ها بودیم. با تمام تلاشی که مادرم می‌کرد، موفق نمی‌شد تا آن‌ها را از دخالت در زندگیمان بازدارد. خشم او هنگامی به اوج می‌رسید که می‌دید آن‌ها با اصرار یکی از ما را به گوشه‌ای خارج از اتاق، در حیاط یا جای دیگر می‌برند و به نوبت هربار یکی از ما را با طرح پرسش‌ها و بیان کلمات فریبنده در مقابل هم و رویاروی مادرم قرار می‌دهند».زندگینامهٔ مالکوم ایکس، صفحهٔ ۱۵۸، الکس هیلی، ترجمهٔ غلامحسین کشاورز، انتشارات امیرکبیر، چاپ دوم ۱۳۷۹، تهران
در سال ۱۹۳۴، خانوادهٔ لیتل که همیشه از قبول اعانه و صدقه سرباز زده بود، مجبور به قبول آن شدند. در این ایام مالکوم و برادرانش نیز از طریق کارهای خرد مانند شکار و فروش خرگوش سعی می‌کردند تا به مادرشان کمک کنند. مالکوم که روحیه‌ای آتشین و حسی جستجوگر داشت، کم‌کم به خارج از خانه کشیده شد. همین امر حس طغیان و خشونت را بیش‌تر در او زنده کرد و به دزدی‌های کوچک از مغازه‌ها دست زد. مأموران رفاه اجتماعی از این موضوع آگاه شدند و از همین طریق فشار بیش‌تری بر لوییز وارد کردند. آن‌ها ولگردی‌ها و دزدی مالکوم را دلیلی بر ضعف سرپرستی لوییز عنوان کردند. مالکوم این فشار را با انگیزهٔ فروپاشی خانوادهٔ خود می‌دانست.
«دقیقاً به یاد ندارم که چگونه و از چه زمانی آن‌ها به فکر افتادند که مادرم را دیوانه معرفی کنند، اما خوب به یاد دارم وقتی که آن‌ها شنیدند مادرم از قبول یک تعارف، مقداری گوشت خوک و شاید هم یک خوک درسته، از دهقانی که در همسایگی ما بود خودداری کرده‌است، او را به خاطر طرد این صدقهٔ بزرگ در حضور ما دیوانه خطاب کردند. عقیدهٔ او به عنوان یک ادونتیست و توضیحات او که ما هرگز گوشت نمی‌خوریم، برای آن‌ها اهمیت نداشت».زندگینامهٔ مالکوم ایکس، صفحهٔ ۱۶۶، الکس هیلی، ترجمهٔ غلامحسین کشاورز، انتشارات امیرکبیر، چاپ دوم ۱۳۷۹، تهران