moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
همچنین در بهمن سال ۱۳۹۵ به مناسبت پنجاهمین سالگرد درگذشت فروغ فرخزاد، در مصاحبه با روزنامه "گاردین" گفت: «هیج‌وقت او را من در غیر باروری ندیدم. همچنان خیلی دیگر را در غیر باروری دیدم. غیر باروری اما با ادعای باروری. ادعای کار کردن. خیلی از شعرهایی که گفته می‌شود همان‌وقت. شعر نبود. یک نظمی بود، شعر یک معنی دیگر دارد. یکی را یک قافیه می‌گذاشتند، ریتم می‌دادند می‌شد نظم. اما درددل نبود، روشنی فکر نبود. وقتی شما مثنوی را می‌خوانی، می‌بینید که توانایی این آدم برای درک و فهم خیلی بالاتر از توانایی منوچهری است مثلاً؛ ولی منوچهری ممکن است به شما زیبایی بیشتری بدهد؛ که می‌دهد هم؛ ولی خب شما هویت این‌ها را مشخص بکنید. دنبال هویت این حرف‌ها بروید و نه دنبال قیافه این‌ها. حالا پنجاهمین سال مرگش است، فلان فلان فلان. آیا اشخاصی که حرفش را می‌فهمند، به اندازه کافی هستند؟ آیا این‌ها که می‌گویند ما می‌فهمیم و این‌ها، قربان صدقه می‌روند برای او، آیا واقعاً حرفش را فهمیدند؟ مسئله این است…»متن فارسی گفتگو با روزنامه گاردین
در پاییز سال ۱۳۸۹، در مصاحبه با رادیو دویچه وله در توصیف عادات ایرانیان در عزیز داشتن پس مرگ، طعنه‌هایی به تغییر دیدگاه رضا براهنی نسبت به فروغ فرخزاد می‌زند:
«نمونهٔ آن در مجلهٔ فردوسی اتفاق افتاد که آقایی برای این‌که سیمین خوشش بیاید و او را به عنوان معاون خودش قبول کند، خود را یکه‌تاز انتقاد هنری کرده بود و در چندین شماره، فحش‌های عجیب و غریبی نسبت به فروغ می‌نوشت که آخرین آن، دو روز قبل از مرگ فروغ به چاپ رسیده بود. این مقالهٔ پر از فحش روز پنجشنبه درآمد، دوشنبه‌اش فروغ مرد و پنجشنبهٔ بعدی، همین آقا مقاله‌ای نوشته بود، پر از تعریف از فروغ.
-مصاحبه گر: «آقای براهنی را می‌گویید؟»
-گلستان: نمی‌دانم؛ من اسم‌ها را فراموش کرده‌ام…»
در همان مصاحبه، گلستان دربارهٔ شجاع الدین شفا چنین می‌گوید:
«قصهٔ اولی را که از همینگوی به زبان فارسی خواندم، آقای خیلی محترمی که پدر مملکت را هم درآورد، ترجمه کرده بود. اما اصلاً همینگوی نبود. قصه را به صورت یک قصه‌ای که هست تعریف می‌کنند و نه به عنوان بنایی جلوی خواننده. این رفت آن‌جا و این‌طور گفت و چه کار کرد و… بعد هم یا مُرد یا عروسی کرد یا دررفت… اما در قصه این مطرح نیست. آنچه مطرح است، این است که همین چرت‌وپرت را چگونه می‌گویند که درست دربیاید. اما این آقا قصهٔ همینگوی، آن هم چه قصه‌ای: «برف‌های کلیمانجارو» را طوری ترجمه کرده بود که اگر همینگوی آن را خوانده بود، خیلی زودتر خودش را می‌کشت.»
همچنین حسن فیاد، نویسنده و فیلم‌ساز مقیم آمریکا، با ابراهیم گلستان گفتگوهای مفصلی داشته که در قالب یک کتاب در سال ۱۳۹۴ در ایران و توسط نشر ثالث منتشر شد. این کتاب، با عنوان "از روزگار رفته: چهره به چهره با ابراهیم گلستان" منتشر شده و او در این گفتگوها نیز داوری‌هایی دربارهٔ کسانی مانند خانلری، شاملو، و دریابندری دارد.شهرکتاب، ماهنامه ادبیات، هنرها، علم و فرهنگ، سال اول، آذر ۱۳۹۴
چند ماه پس از چاپ کتاب "از روزگار رفته"، گفتگوی حسن فیاد با ابراهیم گلستان در انتشارات ثالث، محمد تنگستانی از ایران وایر مصاحبه مفصلی با ابراهیم گلستان انجام داد و او در مورد این کتاب و سایر مسایل مربوط به نشر مطالبی را بیان کردند.
«ـ من اصلاً نمی‌دانم نشر ثالث کی هست. من وقتی شنیدم این کتاب می‌خواهد توسط این نشر منتشر بشود، از طریق کسی که مطلع شده بودم، آدرس ایمیل این نشر را گرفتم. روی کاغذی هم نوشتم که شما حق ندارید این کتاب را دربیاورید؛ این کتاب مال کسی نیست که به شما داده باشد. در این نامه، به این نشر به‌طور مشخص نوشته‌ام شما دارید معامله روی اموال مسروقه می‌کنید؛ بر اموال دزدیده شده دارید معامله می‌کنید. خیلی هم صریح نوشته‌ام.»
در سال ۱۳۸۴ فیلمی از بهمن فرمان‌آرا با نام "یک بوس کوچولو" در سینماهای ایران نمایش داده شد. شخصیتی در این فیلم به نام «سعدی» به دلیل برخی شباهت‌ها (در نام، پس‌زمینهٔ زندگی، و رویدادهای داستانی) استعاره‌ای از «گلستان» دانسته شده‌است.آی‌تی ایران
پرویز جاهد، در گفتگویی با علی میرزایی که به صورت ضمیمه در چاپ چهارم کتاب «نوشتن با دوربین» آمده، دربارهٔ وی می‌نویسد:
«آقای گلستان در برخورد اولی که داشتیم خیلی خوب رفتار کردند، گرچه رفتارشان خشک و رسمی بود. خیلی محترمانه و مهمان‌نوازانه برخورد کرد. خیلی تحویل گرفت به اصطلاح… ایشان آدم بسیار مهربانی است. خیلی صمیمی است. خیلی دوست داشتنی است. حتی زحمت می‌کشید ناهار درست می‌کرد. من حاضر نبودم که ایشان این کار را بکند، ولی وقت می‌گذاشت و آشپزی هم می‌کرد…»جاهد پ. «نوشتن با دوربین»، چاپ چهارم، ۱۳۹۴، صص ۲۷۰–۲۷۱، خود به نقل از نشریه نگاه نو، ویژه نامه کتاب «نوشتن با دوربین»، شماره ۶۷، آبان ۱۳۸۴
احمدرضا احمدی در مقاله «حقیقت تلخ است» در همین ضمیمه می‌نویسد:
«با همه اتهاماتی که بر گلستان وارد آوردند و گفتند در برج عاج زندگی می‌کند و آقای محمود عنایت دربارهٔ چمن آفریقایی خانه‌اش مقاله نوشت، یا آن متن افتضاح‌آمیز و رذیلانه‌ای که پرویز داریوش در مجله نگین دربارهٔ گلستان چاپ کرد و رذالت را تا آنجا پیش برد که به حریم خانوادگی گلستان هم تجاوز کرد او پاک پاک بود… گلستان تا امروز مورد حقد و حسد دیگران بوده‌است. یکی از شاعران معاصر به من می‌گفت: این چه هنرمندی است که نه سیگار می‌کشد، نه تریاک می‌کشد، نه عرق می‌خورد؟! این بود قضاوت روشنفکران ما دربارهٔ او. در عوض گلستان نه به کسی باج می‌داد و نه از کسی حساب می‌برد. چون پاکِ پاک بود.»(احمدرضا احمدی، «حقیقت تلخ است»، ضمیمه کتاب نوشتن با دوربین، چاپ چهارم، صص ۲۸۸–۲۸۹) (خود به نقل از نشریه «نگاه نو»، ویژه‌نامه کتاب «نوشتن با دوربین»، شماره ۶۷) [آبان ۱۳۸۴]
ده‌ها مقاله و سخنرانی و نشست دربارهٔ کارهای سینمایی و داستانی گلستان چاپ و برگزار شده‌است. از این جمله است مقالهٔ «کارنامه فیلم گلستان» به قلم بهرام بیضایی در شماره پنجم "مجله آرش" در آذر ماه ۱۳۴۱؛ که جلال آل‌احمد دو سال سپس‌تر در سال ۱۳۴۳ در کتاب "یک چاه و دو چاله" درباره‌اش می‌گوید: «. . . از بهرام بیضایی خواستیم که چیزی نوشت. «کارنامه فیلم گلستان» که با عزت و احترام و دستکش پوشیده حالی کرده بود که گلستان شده‌است نردبان تبلیغات کمپانی نفت.»
گلستان مورد ستایش روزنامه‌نگاران بوده‌است و تلاش شده از او شخصیت بالاتر از فهم عامه ساخته شود. در این مورد، حسن صلح‌جو به مناسبت صدسالگی در سختی‌های زندگی او نوشت: «سخت است که در عین زندگی مشترک داشتن، با فروغ فرخزاد باشی و فروغ تصادف کند و جان بدهد و جماعت به وراجی رو بیاورند و تو همین‌طور بی هدف به جاده بزنی و تا کاشان برانی بی هیچ کلامی.»
سدهٔ ۲۰ میلادی از سال ۱۹۰۱ تا ۲۰۰۰ در گاه‌شماری میلادی است. این دوره برابر با سال‌های بین ۱۲۷۹ تا ۱۳۷۹ در گاه‌شماری هجری خورشیدی است.
در اصطلاح عوام آن را از سال ۱۹۰۰ تا ۱۹۹۹ می‌دانند. استدلال‌های زیادی برای تصدیق برداشت عامیانه از این اصطلاح آورده شده‌است. استفان جی گولد بر این باور است که دههٔ اول سده، ۹ سال دارد. عده‌ای نیز بر این باورند که سیستم سالشماری نجومی دارای سالی به نام صفر است که معمولاً آن را به نام ۱ سال قبل از میلاد می‌شناسند. سازمان بین‌المللی استانداردسازی در سال ۲۰۰۰ استانداردی به نام ایزو ۸۶۰۱ را برای استفاده از سیستم سال‌شماری نجومی معرفی کرد. این استاندارد نظر کسانی را که معتقد بودند سدهٔ جدید چند ماه زودتر آغاز شده تصدیق می‌کرد. ضمناً تقریباً همیشه دهه‌ها با سال «۰» آغاز می‌شوند، در نتیجه همانگونه نیز نامگذاری می‌شوند (۱۹۶۰).
این اصطلاح همچنین برای دوره‌هایی که روی تقویم با هم برخورد دارند نیز استفاده می‌شود که از این میان می‌توان سدهٔ بیستم کوتاه را نام برد که طبق آن سدهٔ بیستم به سال‌های بین ۱۹۱۴ تا ۱۹۸۹ گفته می‌شود. در نتیجه دوران پیش از جنگ جهانی اول به سدهٔ ۱۹ و سال‌های دههٔ ۱۹۹۰ جزو سدهٔ ۲۱ تلقی می‌شوند.
این نکته به درستی قابل درک است که بخشی از سال‌های ابتدایی سدهٔ بیستم پیش از جنگ جهانی اول از دیدگاه فرهنگی و پیشرفت فناوری جزو سدهٔ ۱۹ به‌شمار می‌آید. همچنین بسیاری بر این باورند که دههٔ ۱۹۹۰ به دلیل رخ دادن وقایعی (نظیر ظهور اینترنت) جزو سدهٔ ۲۱ به حساب می‌آید.
از موفقیت‌های بشر در قرن بیستم سفر به فضا و ارسال ماهواره‌های تحقیقاتی است. تصاویر زمین که توسط ماهواره‌ها تهیه شده، شناخت انسان از زمین را افزایش داده است. این تصاویر نشان می‌دهد که بخش اعظم کره زمین پوشیده از آب است.زمین‌شناسی سال سوم دبیرستان صفحهٔ ۳
در سدهٔ بیستم میلادی تغییرات قابل توجهی در شیوهٔ زندگی مردم به وجود آمد. این تغییرات در نتیجهٔ پیشرفت‌ها و نوآوری‌های فنّی، پزشکی، اجتماعی، نظری و سیاسی بود. اصطلاحاتی چون ایدئولوژی، جنگ جهانی، قتل‌عام و جنگ هسته‌ای وارد واژه‌های روزمرهٔ مردم شدند و تأثیرات زیادی روی زندگی آن‌ها گذاشتند. جنگ‌ها به مقیاس‌ها و درجه‌های بی‌سابقه‌ای از پیچیدگی رسیدند. تنها در جنگ جهانی دوم (۱۹۴۵-۱۹۳۹) حدود ۵۷ میلیون نفر کشته شدند که یکی از دلایل مرگشان پیشرفت در تولید سلاح‌ها بود. روند مکانیزه‌سازی کالاها و خدمات و شبکه‌های ارتباطی که از سدهٔ نوزدهم آغاز شده بود با سرعت بیشتری در سدهٔ بیستم ادامه یافت. در این سده به جای ترور و هرج و مرج شاهد تلاش‌های زیادی برای استقرار صلح بودیم. جان اف کندی، ۳۵امین رئیس‌جمهور آمریکا زمانی گفت:
تقریباً همهٔ شئون زندگی در اکثر جوامع به‌طور اساسی تغییر پیدا کرد و افراد برای نخستین بار توانستند فارغ از سابقه و طبقهٔ اجتماعی بر تاریخ تأثیرگذار باشند. به جرأت می‌توان گفت که سدهٔ بیستم آنچنان چهرهٔ زمین را دگرگون ساخت که با هیچ سدهٔ دیگری قابل مقایسه نیست.
اکتشافات علمی مانند فرضیهٔ نسبیت و مکانیک کوانتوم جهان‌بینی دانشمندان را به‌طور اساسی تغییر داد و باعث شد تا آن‌ها دریابند که جهان ما بسیار پیچیده‌تر از آن است که فکر می‌کردند. این امر همچنین موجب آن شد که در ابتدای سدهٔ بعد، امیدها برای تکمیل آخرین جزئیات باقی‌ماندهٔ علوم بالا بروند.
برای کسب دورنمایی بهتر از رویدادهای تاریخی این سده به مقالهٔ مروری بر سدهٔ ۲۰ مراجعه کنید.
گاهی اوقات سدهٔ بیستم را چه در داخل و چه در خارج از ایالات متحده، سدهٔ آمریکا می‌خوانند که البته بسیاری نیز با این اصطلاح مخالف هستند.
در سده بیستم میلادی رویدادهای بسیار مهمی رخ داده است که مهم‌ترین رویدادها اشاره شده‌اند.
۱۹۰۱: مرگ ملکه ویکتوریا و سپس پایان عصر ویکتوریا
۱۹۰۱: استرالیا از امپراتوری بریتانیا، استقلال یافت.
۱۹۰۱: آغاز سلطنت ادوارد هفتم
۱۹۰۱: اصلاحیه پلات در ۲ مارس ۱۹۰۱
۱۹۰۱: ترور ویلیام مک‌کینلی در تاریخ ۱۴ سپتامبر
۱۹۰۲: استقلال کوبا از ایالات متحده
۱۹۰۲: پایان جنگ بوئر دوم
۱۹۰۲: پایان جنگ فیلیپین و آمریکا
۱۹۰۲: اختراع اولین تهویه مطبوع الکترونیکی توسط ویلیس کریر
۱۹۰۳: برگذاری اولین تور دو فرانس
۱۹۰۲-۱۹۰۳: بحران ونزوئلا ۱۹۰۲–۱۹۰۳
۱۹۰۲-۱۹۰۵: آرتور بالفور تاثیر در استقلال اسرائیل
۱۹۰۳: اختراع هواپیما توسط برادران رایت
۱۹۰۳-۱۹۱۸: راه‌آهن برلین–بغداد
۱۹۰۴: توافق قلبی
۱۹۰۴: نبرد عنیزه (۱۹۰۴)
۱۹۰۴-۱۹۰۵: جنگ روسیه و ژاپن
۱۹۰۴-۱۹۰۸: نسل‌کشی در هررو و نامیبیا
۱۹۰۵: انقلاب ۱۹۰۵ روسیه
۱۹۰۶–۱۹۰۵: بحران طنجه
۱۹۰۷: قرارداد سن پترزبورگ
۱۹۰۸: به‌توپ بستن مجلس به دستور محمدعلی شاه
۱۹۰۸: انقلاب ترکان جوان در عثمانی
‎۱۹۰۸–۱۹۰۹: بحران بوسنی
۱۹۱۰: تهمت خون در شیراز
۱۹۱۱: بحران اقادیر
۱۹۱۱-۱۹۱۲: جنگ عثمانی و ایتالیا
۱۹۱۲: فروپاشی دودمان چینگ و قدرت‌گیری جمهوری چین
۱۹۱۳: جنگ‌های بالکان
۱۹۱۴: آغاز جنگ جهانی اول با ترور آرشیدوک فرانتس فردیناند
۱۹۱۴: بحران ژوئیه
۱۹۱۵: ۲۴آوریل، سالروز اولین نسل‌کشی سده بیستم نسل‌کشی ارمنی‌ها
۱۹۱۶: قیام عید پاک
۱۹۱۷: انقلاب اکتبر (انقلاب بلشویکی روسیه)
۱۹۱۸: پایان جنگ جهانی اول با تجزیه امپراتوری عثمانی، اتریش-مجارستان و قرارداد
۱۹۱۹: خیزش ژانویه در آلمان
۱۹۲۰: کودتای کاپ
۱۹۲۱: کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹
۱۹۲۱: عهدنامه قارص میان آتاتورک و لنین
۱۹۲۲: راهپیمایی رم
۱۹۲۲: انقلاب یازده سپتامبر ۱۹۲۲ و تشکیل اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی
۱۹۲۳: کودتای آبجوفروشی
۱۹۲۵: شورش شیخ سعید در کردستان ترکیه
۱۹۲۶: کوتای مه در لهستان
۱۹۲۷: شورش آرارات علیه دولت ترکیه
۱۹۲۹–۳۳: رکود بزرگ اقتصادی و بیکاری
۱۹۳۰: حادثه موشا
۱۹۳۱: شورش احمد بارزانی
۱۹۳۲: شروع مناقشه لتیسیا میان پرو و کلمبیا
۱۹۳۳: دفاع از دیوار بزرگ
۱۹۳۴: جنگ عربستان سعودی و یمن (۱۹۳۴)
۱۹۳۵: حمله ایتالیا به اتیوپی
۱۹۳۶: انقلاب ۱۹۳۶ اسپانیا
۱۹۳۷: شورش اسلام‌گرایان در سین‌کیانگ (۱۹۳۷)
۱۹۳۸: اتم شکافته شد
۱۹۳۹: جنگ جهانی دوم کشتار بی‌رحمانه انسانها
۱۳۳۹-۴۰: شروع شدن جنگ زمستان میان شوروی و فنلاند
۱۹۴۱: کودتای یوگسلاوی
۱۹۴۱: شورش لژونرها و قتل‌عام بخارست
۱۹۴۴: کودتای ۱۹۴۴ بلغارستان و رومانی
۱۹۴۵: پایان جنگ جهانی دوم و پیروزی نیروهای متفقین
۱۹۴۵ (ششم اوت): استفاده از بمب هسته‌ای در جنگ برای نخستین بار
۱۹۴۵: انقلاب ملی اندونزی
۱۹۴۵: تأسیس سازمان ملل
۱۹۴۵: حادثه کیوجو و ماتسویی در ژاپن
۱۹۴۶: شورش‌های ۱۹۴۶ لاپاز
۱۹۴۶: نبرد آتن ۱۹۴۶
۱۹۴۷: قیام ماداگاسکار
۱۹۴۷: مناقشه کشمیر میان هند و پاکستان
۱۹۴۸: اعلامیه جهانی حقوق بشر
۱۹۴۷–۹۱: جنگ سرد
۱۹۴۷: فروپاشی پروس پس از ۴۰۰ سال
۱۹۴۸: کودتای ۱۹۴۸ چکسلواکی
۱۹۴۸- اکنون: مناقشات اعراب و اسرائیل در خاورمیانه
۱۹۴۸-۱۹۴۹: خیزش ججو در کره جنوبی
۱۹۴۹: انقلاب کمونیستی چین و قدرت‌گیری مائو
۱۹۵۰-۵۳: جنگ کره
۱۹۵۲: انقلاب ۱۹۵۲ مصر
۱۹۵۳: مرگ استالین و شروع شدن استالین‌زدایی
۱۹۵۳: کودتای ۲۸ مرداد و سرنگونی دولت مصدق
۱۹۵۴: کودتای ۱۹۵۴ گواتمالا
۱۹۵۵–۷۵: شروع جنگ ویتنام
۱۹۵۸: تاسیس جمهوری متحد عربی و شروع شدن پان‌عربیسم
۱۹۵۸: انقلاب ۱۴ ژوئیه در عراق
۱۹۵۸: کودتای ۱۹۵۸ پاکستان
۱۹۶۰: وقوع بزرگترین زلزله جهان با ۹.۵ ریشتر در شیلی
۱۹۶۰: کودتای ۲۷ مه ترکیه و برکنای دولت
۱۹۶۱: نخستین پرواز فضایی انسان توسط یوری گاگارین و شروع شدن عصر فضا
۱۹۶۱: شکاف چینی شوروی و درگیری در منچوری
۱۹۶۱: کودتای ۱۹۶۱ الجزایر
۱۹۶۲: عملیات کارگر مزرعه در ویتنام
۱۹۶۳: کودتای ۱۹۶۳ سوریه
۱۹۶۳: انقلاب رمضان، شورش الرشید و درنهایت کودتای نوامبر ۱۹۶۳ عراق
۱۹۶۳: رویارویی اندونزی و مالزی
۱۹۶۴: کودتای ۱۹۶۴ برزیل
۱۹۶۵: راه‌پیمایی‌های سلما به مونتگمری
۱۹۶۶: کودتای ۱۹۶۶ سوریه
۱۹۶۷: تشکیل حکومت نظامی یونان
۱۹۶۸: انقلاب ۱۷ ژوئیه و تشکیل عراق بعثی
۱۹۶۹: شورش ۱۹۶۹ ایرلند شمالی
۱۹۶۹: فرود نخستین ادم بر روی ماه (نیل آرمسترانگ)
۱۹۶۹: عملیات مشترک اروند
۱۹۷۰: شروع استعمارزدایی در جهان
۱۹۷۱: سپتامبر سیاه در اردن
۱۹۷۳: کودتای ۱۹۷۳ شیلی و سرنگونی آلنده
۱۹۷۳: کودتای ۲۶ سرطان در افغانستان
۱۹۷۴: تجاوز نظامی ترکیه به قبرس
۱۹۷۴: انقلاب میخک در پرتغال
۱۹۷۵: پایان جنگ ویتنام
۱۹۷۵: پیوستن ایالت سیکیم به هند
۱۹۷۵: بحران قانونی استرالیا
۱۹۷۶: قیام اخوان المسلمین سوریه
۱۹۷۸: انقلاب ثور و نفوذ امپریالیسم شوروی در افغانستان
۱۹۷۸: منازعه ترکیه با کردها
۱۹۷۹: انقلاب ۵۷
۱۹۷۹: پاکسازی حزب بعث
۱۹۷۹: عملیات طوفان
۱۹۸۰: کودتای نوژه
۱۹۸۰: خیزش ۱۹۷۹-۱۹۸۰ شیعیان عراق و سپس جنگ ایران و عراق
۱۹۸۱: جنگ نفت‌کش‌ها و سپس تاسیس شورای همکاری خلیج فارس
۱۹۸۱: جنگ فالکلند میان آرژانتین و بریتانیا
۱۹۸۲: جنگ ۱۹۸۲ لبنان
۱۹۸۳: تهاجم آمریکا به گرانادا
۱۹۸۴: طرح رود بزرگ دست ساز
۱۹۸۵: عملیات پای چوبین
۱۹۸۶: وقوع فاجعه چرنوبیل در اوکراین شوروی
۱۹۸۶: انقلاب قدرت مردم در فیلیپین
۱۹۸۷: انتفاضه اول
۱۹۸۷: کودتای ۱۹۸۷ فیجی
۱۹۸۸: ایران کنترا، عملیات آخوندک و در آخر پایان جنگ ایران و عراق
۱۹۸۹: فروپاشی دیوار برلین و شروع شدن انقلاب‌های ۱۹۸۹
۱۹۹۰: اتحاد آلمان
۱۹۹۱: فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی
۱۹۹۱-۹۲: کودتای ۱۹۹۱-۹۲ گرجستان
۱۹۹۲: تجزیه شدن کشور چکسلواکی و به وجود آمدن کشورهایی هم چون جمهوری چکواسلوواکی
۱۹۹۲: فروپاشی یوگسلاوی و به وجود آمدن کشورهایی همچون کرواسی.بوسنی و هرزگوین.صربستان.مونته‌نگرو.اسلوونی.کوزوو
۱۹۹۳: نبرد موگادیشو
۱۹۹۴: جنگ اول قره‌باغ
۱۹۹۵: تاسیس سازمان تجارت جهانی
۱۹۹۶: شروع جنگ داخلی نپال
۱۹۹۷: پایان نخستین جنگ داخلی لیبریا
۱۹۹۷: واگذاری هنگ کنگ پس از صد سال
۱۹۹۸: تصویب قانون اساسی آلبانی
۱۹۹۹: تصویب قانون اساسی فدرال سوئیس
۱۹۹۹: انعقاد پیمان اتاوا و انتخاب یورو به عنوان پول رایج توسط کشورهای اروپایی
۱۹۹۹: کودتای ۱۹۹۹ پاکستان
نیروی فیوزن به‌طور گسترده‌ای مورد مطالعه قرار گرفت اما در پایان سده به صورت یک فناوری آزمایشی باقی‌ماند.
پزشکی و داروسازی
روانشناسی
زیست‌شناسی و انسان‌شناسی
فیزیک و ستاره‌شناسی
تلستار نخستین ماهواره مخابراتی بود که در سال ۱۹۶۲ در مدار زمین قرار گرفت.
این ماهواره متعلق به شرکت ای‌تی‌اندتی بود و ناسا با یک موشک دلتا آن را به فضا پرتاب کرد.
تلستار برای مخابره برنامه‌های تلویزیونی طرح شده بود ولی به انتقال مکالمات تلفنی نیز می‌پرداخت.
امین‌الله رشیدی (زادهٔ ۴ اردیبهشت ۱۳۰۴) خواننده و آهنگساز ایرانی است. آهنگ‌سازی و خوانندگی رشیدی در رادیو ایران از سال ۱۳۲۷ خورشیدی آغاز و تا پایان سال ۱۳۴۴ به‌طور پیوسته ادامه داشته و در این مدت بیش از ۱۲۰ آهنگ ساخته‌است. همچنین او یکی از شناخته شده ترین چهره‌های موسیقی ایران است.
امین‌الله رشیدی، ۴ اردیبهشت ۱۳۰۴ در شهر راوند کاشان متولد شد. او تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در کاشان سپری کرد و بلافاصله پس از پایان تحصیل در یکی از دفاتر اسناد رسمی تهران مشغول به کار شد. وی در سال ۱۳۴۴، بنا به مقتضیات شغلی از کار در رادیو استعفا داد. رشیدی در سال ۱۳۳۶ خورشیدی، ازدواج کرد که حاصل آن دو فرزند دختر و پسر (افسانه و صباح) است.
وی در اردیبهشت ۱۳۹۵ در سن ۹۱ سالگی، در برنامهٔ خندوانه شبکهٔ نسیم شرکت کرد. او همچنین در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۶ برای کاندیدا شدن نام نویسی کرد، ولی شورای نگهبان به خاطر کهولت سن و صلاحیتش را رد کرد.
امین‌الله رشیدی تحصیل و نقاشی قالی ایرانی را نزد هنرمندانی همچون، محمد دبیر الصنایع و حسن نقش‌پور اراکی فرا گرفت و در زمانی کوتاه تا مرحلهٔ طراحی و ابتکار پیش رفت. همزمان، مقدمات نوازندگی تار را نیز نزد حسن نقش‌پور آموخت.
رشیدی از راه شنیدن صفحات گرامافون و آثار خوانندگان دهه ۱۳۲۰ رادیو ایران با ردیف آواز ایرانی آشنا شد. در اوائل ورود به تهران اصول نت‌خوانی را نزد موسی معروفی در کلاس‌های شبانه هنرستان موسیقی (تالار وحدت کنونی) و نیز به مدت یکی دو ماه در کلاس موسیقی مسعود معارفی فرا گرفت. وی یکی از نخستین خواننده‌های ایرانی آشنا با خط بین‌المللی موسیقی (نت) است. او همچنین تئوری آواز را نزد مهدی فروغ در هنرستان موسیقی آموخت. پس از یادگیری نت، نوازندگی تار را رها کرد و از آن پس نت آهنگ‌هایی را که می‌ساخت، بدون استفاده از ساز، به روی کاغذ می‌آورد.
در سال ۱۳۲۸، موسی معروفی واسطه آشنایی رشیدی و علی‌محمد خادم میثاق رهبر یکی از ارکسترهای رادیو ایران، شد. او از همان سال به عنوان خواننده و آهنگساز فعالیت خود را در رادیو آغاز کرد و نخستین بار ترانه «رنج جدایی» از ساخته‌های موسی معروفی را در مایهٔ افشاری با ارکستر او در رادیو اجرا کرد.
وی همزمان در برنامه‌های موسیقی ارتش که شب‌های جمعه ساعت ۷:۳۰ بعد از ظهر از رادیو ایران پخش می‌شد، در ارکستری به سرپرستی علی تجویدی می‌خواند و در چند برنامه رادیویی محمد بهارلو نیز شرکت نمود. رشیدی در مدت فعالیت در رادیو ایران حدود ۱۲۰ آهنگ ساخت. شعر برخی از ساخته‌هایش سروده خود اوست (مانند ترانه دریا) اما آهنگ‌های وی بیش‌تر برای اشعار تورج نگهبان، بیژن ترقی، مهرداد اوستا، فریدون مشیری، رضا ثابتی، نظام فاطمی، ابوالقاسم حالت، نواب صفا، عبدالله الفت و پرویز وکیلی ساخته شده‌اند.
اغلب ساخته‌های رشیدی توسط ارکسترهای شماره ۱ و ۲ رادیو ایران اجرا شده‌اند که از نوازندگی و همکاری حبیب‌الله بدیعی، پرویز یاحقی، همایون خرم، عباس شاپوری، محمد میرنقیبی، انوشیروان روحانی، ولی‌الله البرز، یاوری، حدادی و دیگران برخوردار بودند. این اجراها تحت نظارت و سرپرستی مشیر همایون شهردار و حسینعلی ملاح ضبط و پخش شده‌اند. رشیدی با آذر عظیما و فرخنده عمیمی‌نژاد از خوانندگان رادیو ایران نیز تصنیف‌های دو صدایی اجرا کرده‌است.
شیوهٔ رشیدی در خوانندگی و آهنگ‌سازی، مرز میان سنت و نوگرایی است؛ به قول خودش حد وسط را انتخاب کرده‌است. او می‌گوید: «اگر این میانه‌روی و اعتدال در تمام امور دنیا جاری بود چهره جهان و زندگی خیلی زیباتر و مطبوع‌تر از آنچه تا کنون هست می‌بود.» رشیدی دربارهٔ موسیقی کلاسیک و ردیف آوازی که سینه به سینه حفظ شده و کامل‌ترین صورت آن به وسیله موسی معروفی نت‌نویسی شده‌است، نظریاتی دارد و معتقد است که در اجرای آوازها، به شرط حفظ اصالت ایرانی و به خصوص تلفیق آن با شعر پارسی، باید شیوه‌ای نو ایجاد کرد و از تکرار مکررات آن هم به‌طور گسترده امساک نمود.
همچنین او در کاربرد واژه‌های هنر و هنرمند حساسیتی خاص دارد. وی به اعتبار قول بزرگان و هنرشناسان می‌گوید: «هنر یعنی خلاقیت و هنرمند یعنی خلاق و آفریننده. بنا بر این اگر در یک اثر هنری اعم از شعر و موسیقی و نقاشی و غیره، ابتکار و نوآوری به چشم نخورد، به این معنی که اگر در قطعه‌شعری یک مضمون نو و در آهنگی حتی یک ملودی جدید و زیبا نتوان پیدا کرد، این دیگر هنر نیست و صاحب چنین آثاری مستحق لفظ هنرمند نه؛ و بر همین منوال، برچسب کلمه هنرمند به خواننده یا نوازنده یا صاحب اثر دیگری که فاقد شیوه‌ای نو و ابتکاری و مستقل در کارشان باشند، جایز نیست. باید به این مجریان ماهر و مسلط و چیره‌دست هنر آفرین گفت و با اطلاق کلمه استاد از آنان تقدیر کرد و ارجشان را پاس داشت!»
امین الله رشیدی مسن ترین خواننده جهان است.
فسانه وجود
آوخ که شام تیره محنت سحر نداشت
نخل امید و شاخه هستی ثمر نداشت
بر ما همای فر سعادت گذر نکرد
از حال دل به جز من و دل کس خبر نداشت
رفتیم گر ز دست، کسی را خبر نشد
مردیم گر ز درد، به قلبی اثر نداشت
جز اشک چشم و خون دلم در میان نبود
گویی که خوان هستی از این بیش‌تر نداشت
کی می‌نهاد بار مصائب به دوش ما
گردون به ناتوانی ما گر نظر نداشت؟
نازم به سخت‌جانی این جان بی‌شکیب
کز من به جان رسید و ز من دست برنداشت
این یافت زیب هستی و آن شد سوی عدم
افسانه وجود حدیثی دگر نداشت
از زندگی چو مرگ سیه می‌گریختم
بر چهره گر نشان و صفای هنر نداشت
دیدی که آخر این دل دیرآشنای من
در دامی اوفتاد که راه مفر نداشت؟
منصور نریمان (زاده ۲۰ اسفند ۱۳۱۴ – درگذشته ۲۳ تیر ۱۳۹۴) نوازنده بربت و آهنگ‌ساز، ردیف‌دان و پژوهشگر موسیقی سنتی ایران بود. از او به عنوان "پدر عود ایران" یاد می‌کنند.
با نام اصلی اسکندر ابراهیمی زنجانی در ۲۰ اسفند ۱۳۱۴ در مشهد متولد شد. پدرش که خود سه‌تار و تار و نی را به خوبی می‌نواخت از همان دوران کودکی وی را تحت آموزش خود گرفت و وی را با ردیف‌ها و گوشه‌های موسیقی ایرانی آشنا کرد و نواختن سه تار را به وی آموخت. نریمان از سن چهارده سالگی همکاری خود را با رادیو مشهد به عنوان تکنواز موسیقی آغاز کرد و پس از تسلط کافی بر شیوه نوازندگی عود، در بعضی برنامه‌ها به اجرای موسیقی با این ساز پرداخت.
پس از مدتی همکاری با رادیو مشهد، به شیراز نقل مکان کرد و به مدت چهار سال فعالیت و همکاری خود را در زمینه موسیقی و اجرا با رادیو شیراز ادامه داد. بعد از معرفی ایشان توسط استاد عبدالوهاب شهیدی به عنوان تکنواز رسمی رادیو در کنار استادان دیگر نظیر جلیل شهناز، فرهنگ شریف، پرویز یاحقی و دیگر تک نوازان آن دوره به فعالیت خود در رادیو تهران ادامه داد. وی مانند بسیاری از نوازندگان ایرانی عود آموختن موسیقی را با تار و سه‌تار آغاز کرد.
درآن سال‌ها عود سازی بود که کمتر نوازنده‌ای سراغ آن می‌رفت و اگر قرار بود در ارکستری جا داشته باشد، نوازنده تاری نواختن آن را برعهده می‌گرفت. در مجموع عود ساز فرعی نوازندگان تار محسوب می‌شد.
منصور نریمان از نخستین نوازندگانی بود که تمرکز خود را بر روی این ساز قدیمی ایرانی گذاشت و آن را به ساز اصلی خود تبدیل کرد. نریمان دربارهٔ اینکه چگونه نواختن عود را آموخت در خاطرات خود گفته‌است:
بعد از وی بود که عود، که رنگ و بوی عربی داشت، کم‌کم در ارکستر سازهای ایرانی جا پیدا کرد و حتی گاهی قطعه‌ای تکنوازی به آن اختصاص داده می‌شد. وی در سال‌های قبل از انقلاب ۱۳۵۷ نیز همراه با جهانگیر ملک سلسله برنامه‌های تکنوازی در سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران اجرا می‌کرده‌است.
نریمان علاوه بر تلاش برای تغییر شیوه نوازندگی که تحت تأثیر موسیقی عربی و عود نوازان عرب بود، عقیده داشت عود سازی ایرانی و نامش بربط یا بربت است و ساختار آن با عودی که در جهان عرب نواخته می‌شود، متفاوت است.
ابراهیم قنبری مهر (طراح و سازنده ساز) سازی طراحی کرد و ساخت که دسته‌ای بلندتر از عود معمولی و کاسه‌ای کوچک‌تر از آن داشت. بربط ساخته قنبری مهر که از سوی سازنده و نوازندگان آن «بربت» نام گرفت شیوه بربط‌نوازی نریمان درآمیخت جای خود را در ارکستر سازهای ایرانی پیدا کرد. شیوه بربط‌نوازی نریمان به مکتبی تبدیل شده که تقریباً تمام آموزگاران نوازندگی بربت در ایران این شیوه را تدریس می‌کنند.محمدرضا آقایی ، محمد فیروزی، حسین بهروزی‌نیا، نگار بوبان، شهرام غلامی و علی پژوهشگر از شاگردان نریمان بوده‌اند.
در سال ۱۳۴۱ از منصور نریمان برای تدریس تخصصی ساز عود در هنرستان موسیقی دعوت به عمل آمد. در این سال‌ها تصمیم به نگاشتن کتابی برای تدریس این ساز گرفت. این کتاب با نام «شیوه بربت نوازی» در سال ۱۳۷۲ همراه با دوره عالی که شامل پنج اتود متنوع است به چاپ رسید. از تألیفات دیگر نریمان می‌توان به کتاب «۴۲ قطعه برای عود» و «ردیف موسیقی ایرانی برای بربت» اشاره کرد.
منصور نریمان در سال ۱۳۳۶ ازدواج نمود و ثمره ازدواج وی یک پسر و سه دختر می‌باشد.
منصور نریمان که به دلیل عارضه ریوی در بیمارستان بستری شده بود، خبرگزاری مهر. بامداد چهارشنبه، ۲۳ تیر ۱۳۹۴ در بیمارستان بهمن تهران درگذشت. و صبح جمعه ۲۶ تیر ۱۳۹۴ در قطعه هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپرده شد.
حسن ناهید ( – ) موسیقی‌دان و نوازندهٔ نی اهل ایران بود.
حسن ناهید از ۱۸ سالگی تحت آموزش حسین تهرانی،‌ نوازنده تنبک و موسیقدان ایرانی قرار گرفت. او از شاگردان حسن کسائی، نوازنده سرشناس نی، بود. وی دربارهٔ شیوه کار خود می‌گوید: «من هیچ وقت از زنده‌یاد کسایی تقلید نکردم و دنبال کار خودم رفته‌ام».
حسن ناهید در ارکستری شرکت داشت که با همکاری اسدالله ملک، منوچهر جهانبگلو، فرهنگ شریف، محمودی خوانساری و عده‌ای دیگر برنامه‌ای به نام «نوایی از موسیقی ملی» ترتیب یافته بود. در ارکستری به نام درویش در رادیو شرکت داشت و سپس برای شرکت در ارکستر رودکی که از ابراهیم منصوری، حبیب‌الله بدیعی، علی تجویدی، احمد عبادی، رضا ورزنده، اصغر بهاری و فرهاد فخرالدینی تشکیل شده بود دعوت شده و با این ارکستر همکاری نمود. در سال ۱۳۴۱ توسط حسین قوامی به برنامه گلها دعوت شده و همکاری خود را در این برنامه آغاز نمود. حسن ناهید در فرهنگ و هنر نیز با ارکستر فرامرز پایور همکاری بیست ساله داشت. در سال ۱۳۹۲ مدرک درجه یک هنری به حسن ناهید اعطاء شد. او در بیست و یکمین جشنواره بین‌المللی موسیقی فجر در سال ۱۳۸۴ مورد تقدیر قرار گرفت.
حسن ناهید برای شناساندن موسیقی سنتی و اصیل ایران، مسافرت‌هایی همراه با خوانندگانی چون حسین قوامی، محمدرضا شجریان، محمود محمودی خوانساری و عبدالوهاب شهیدی به کشورهای ترکیه، بلغارستان، یوگسلاوی، ایتالیا، فرانسه، بلژیک، هلند، آلمان، اتریش انجام داده و در برنامه‌هایی تحت عنوان کنسرت سازهای ملی ایران شرکت کرده بود.
حسن ناهید در مصاحبه‌ای در اردیبهشت ۱۳۹۷ گفت از سه، چهار سال پیش و به دلیل انجام جراحی ایمپلنت، دیگر قادر به نواختن نی نیست. سرانجام وی پس از مدتی بیماری در شامگاه پنجشنبه ۲۷ بهمن ۱۴۰۱ در خانه‌اش درگذشت. پیکر وی روز دوشنبه ۱ اسفند با حضور جمعی از هنرمندان موسیقی ایران از تالار وحدت به قطعهٔ هنرمندان بهشت زهرا منتقل شد. در مراسم خاکسپاری پیکر حسن ناهید هنرمندانی چون محمد اسماعیلی، میلاد کیایی، علیرضا افتخاری، بیژن بیژنی، حسام‌الدین سراج، سهیل محمودی، شاهو عندلیبی و چهره‌های سرشناس دیگری حضور داشتند. محمد اسماعیلی در این مراسم گفت «او نمونه‌ای از اخلاق، محبت و … مردِ درجه یک موسیقی ایران بود.» و میلاد کیایی وی را «یکی از اسطوره‌های اخلاق و فرهنگ» نامید.
داوود گنجه‌ای ، نوازندهٔ ایرانی کمانچه و ویلن است. او هم‌اکنون یکی از اعضای شورای عالی خانه موسیقی ایران است.
داوود گنجه‌ای، ردیف کمانچه را نزد عبدالله جهان‌پناه و نواختن ویلن را نزد ولفگانگ والیش، استاد اتریشی، فراگرفت. او پس از اتمام تحصیلات متوسطه، به تحصیل در رشته موسیقی در دانشگاه تهران پرداخت و در این دوران از محضر اساتیدی چون نورعلی برومند و دکتر داریوش صفوت بهره برد. وی پس از دریافت مدرک لیسانس موسیقی، به مرکز حفظ و اشاعه موسیقی رفت و ضمن تحقیق و پژوهش در این مرکز، از محضر استادان بزرگ موسیقی ایران مانند سعید هرمزی، یوسف فروتن و محمود کریمی استفاده کرد. او هچنین نواختن کمانچه را نزد علی‌اصغر بهاری ادامه داد.
تدریس در تمام سطوح در مراکز هنری و آموزشی – اجرای کنسرت درنقاط مختلف جهان و فستیوال‌های داخلی و خارجی به همراه گروه‌های موسیقی مرکز حفظ و اشاعه موسیقی از جمله فعالیت‌های داود گنجه‌ای است. همچنین وی از بدو تأسیس مرکز حفظ و اشاعه موسیقی به تدریس و تحقیق در این مرکز مشغول بوده‌است.
از جمله سوابق و سمت‌های گنجه‌ای می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:
و چندین مسئولیت مختلف در زمینه‌های آموزش و پرورش و مدیریت‌های هنری در شاخه‌های مختلف.
تقدیرنامه‌ها:
لوح افتخار درجه یک هنری از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
لوح افتخار در بیستمین جشنواره موسیقی فجر
ناصر فرهنگ‌فر، (۴ آبان ۱۳۲۶ شهر ری – ۲۳ مرداد ۱۳۷۶)، نوازنده برجسته تنبک و مدرس موسیقی سنتی ایرانی بود.
ناصر فرهنگ‌فر در چهارم آبان ماه ۱۳۲۶ هجری شمسی در شهرری متولد شد. پدرش که کارمند شهربانی بود تار می‌نواخت و عمویش تمبک. با این وجود پدر مخالف ساززدن ناصر بود. جد مادریش میرزا مهدی از خوشنویسان دوره قاجار بود. استعداد این هنرمند در ۷ سالگی نمایان شد: بر کوزه‌های گلی ضرب می گرفت و بعدها با تنبک عمویش شروع به فراگیری این ساز کرد. در همین دوران ممارست در فراگیری تنبک پیشرفت چشمگیری را برای وی به همراه داشت. فرهنگ‌فر داشته‌های مقدماتی تنبک را نزد یکی از اقوام خود محمد ترکمان که شاگرد امیرناصر افتتاح تنبک‌نواز سرشناس دوران به‌شمار می‌رفت، فراگرفت. همین امر مقدمات دیدار وی با حسین تهرانی را فراهم کرد. استعداد چشمگیر فرهنگ فر، استاد حسین تهرانی را مجاب می‌کند تا وی را به شاگردی بپذیرد. مدت کوتاهی در نزد این استاد شاگردی کرد و با راهنمایی او برای فراگیری نت مدت یک سال نزد محمد اسماعیلی کتاب تمبک استاد تهرانی را آموخت. در این دوره ناصر فرهنگ‌فر از داشته‌های اساتید به‌نامی همچون عبدالله دوامی، سیدحسن میرخانی، سید حسین میرخانی و علی اکبر کاوه بهره جست. علاقهٔ فرهنگ‌فر به شعر، ادبیات و خوشنویسی وی را به عنوان موسیقیدان آگاه به دیگر اقسام هنر مطرح کرد. وی در سرودن شعر و کار با قلم خطاطی نیز همچون نوازندگی تبحر داشت که همین امر سبب شد نوازندگی تحت تاثیر این هنرها قرار گیرد. در همان سال‌ها به اتفاق داوود گنجه‌ای به دانشکده هنرهای زیبا رفت و با استاد نور علی برومند و داریوش صفوت آشنا شد. در سال ۱۳۴۲ با آغاز کار مرکز حفظ و اشاعه موسیقی به عنوان مدرس ساز تنبک به فعالیت پرداخت. در این مدت تاثیرات قابل توجهی در شیوه نوازندگی ساز تنبک برجای گذاشت. پس از حدود یک دهه فعالیت در این مرکز در سال ۱۳۵۰ وارد رادیو و تلویزیون شد و به پیشنهاد دوستش بهمن رجبی در برنامه‌های معروفی به نام هفت شهر عشق، گل‌های تازه و گلچین هفته با استاد بهاری و لطف‌الله مجد و … اجرای برنامه کرد. فرهنگ‌فر نقش به‌سزایی در شکوفایی جریان موسیقایی گروه شیدا و عارف ایفا کرد، چراکه فعالان عرصه موسیقی، به تمبک تنها به‌عنوان سازی همراهی‌کننده در ارکستر نگاه می‌کردند که نوازندگی فرهنگ‌فر در این گروه‌ها این ذهنیت را تا حدود بسیاری درمیان اهالی موسیقی دگرگون کرد. از اجرای ادوار ریتمیک با تکنیک‌های غیرمرسوم می‌توان به عنوان برجسته‌ترین خاصیت نوازندگی این استاد به‌نام یاد کرد. شناخت وی از اوزان اشعار، خلاقیتش را در اجرای ادوار ریتمیک به‌همراه داشت، چراکه این دورهای ریتمیک وابستگی بسیاری به اشعار کلاسیک دارند. فرهنگ‌فر در عین حال که در تکنوازی ساز تنبک چیره‌دست بود، ساده‌نواز بسیار عالی نیز بود. از سال ۵۱ با محمد رضا شجریان، محمد رضا لطفی، حسین علیزاده، داریوش طلایی، داوود گنجه‌ای، پرویز مشکاتیان و … در جشن هنر شیراز برنامه‌های متعددی را اجرا کرد. در سال ۵۲ به همراه گروه مرکز حفظ و اشاعه موسیقی به بلژیک رفت و با گروه باله موریس بژار همکاری نمود و در همان سال همان برنامه را نیز در تخت جمشید اجرا نمود. در سال ۵۴ به دعوت رابرت ویلسون به نیویورک رفت و با گروه تئاتر وی همکاری کرد. عضویت وی در گروه شیدا و اجراهای زیبایش با محمدرضا لطفی در همین سال و در گروه عارف به همراه پرویز مشکاتیان و حسین علیزاده و.. در سال ۵۶ و با تاسیس گروه هنری چاووش تا سال ۶۳ ادامه یافت. آثاری که از وی به جای مانده نشان می‌دهد درک ملودیک این نوازنده بالا بوده است که به همین خاطر وی در گروه‌نوازی نیز موثر عمل می‌کرد. استاد بعد از دوران اوج که در آلبوم بسته نگار با تار محمد رضا لطفی تنبک نواخت، کم‌کم گوشه‌نشین شد و به قول معروف خلوت گزید.
فرهنگ‌فر طبع و قریحه خاصی در سرودن شعر و غزل داشت. در شعر متمایل به ایرج میرزا بود و اشعار طنزگونه‌ای از خود برجا گذاشت. اولین غزلش را در سن ۱۲سالگی سرود. غزلی که فقط چند بیت از آن باقی مانده‌است.
از تصنیف‌هایش نیز می‌توان به صورتگر چین، پیر می‌فروش و … اشاره کرد. ناصر فرهنگ‌فر پس از یک دوره کناره‌گیری و انزوای کاری در روز پنجشنبه ۲۳ مرداد ۱۳۷۶ در ۴۹ سالگی چشم از جهان فروبست.
ناصر فرهنگ‌فر در آثاری چون بیداد، آستان جانان و راست‌پنجگاه با محمدرضا شجریان همکاری کرده بود.
از چند تک‌نوازی او، کتابی به نام «"شاعر تمبک؛ نواخته‌هایی از استاد ناصر فرهنگ‌فر"» به کوشش مهدی حقیقی و امیرمحمود صفرپور توسط نشر هنر و فرهنگ در سال 1394 انتشار گردید. کتاب، حاصل آوانگاری نواخته‌های زنده‌یاد استاد ناصر فرهنگ‌فر و شامل بداهه‌نوازی و ضربی‌خوانی‌های ایشان است که در سال ۱۳۸۴ در آلبومی با همین نام ("شاعر تمبک") توسط نشر موسیقی «آوای دوست» منتشر شده است. این مجموعه، شامل پنج قطعه از شش قطعۀ آلبوم فوق است که قطعۀ "ضرب زورخانه و آواز" به دلیل مطلوب نبودن کیفیت صوتی، و عدم امکان آوانگاری دقیق، از مجموعۀ کتاب حذف شده است. از ویژگی‌های بارز این قطعات ریتم‌ها و الگوهای ریتمیک متنوع و جمله‌بندی‌هایی منحصر به فرد و همچنین به کارگیری تکنیک‌های خلاقانه در بین الگوهای ریتمیک مختلف در طی قطعات است که این موارد از جمله ابداعات استاد فرهنگ‌فر در زمینۀ تمبک‌نوازی محسوب می‌شوند. نکتۀ شایان توجه در مجموعۀ مکتوب "شاعر تمبک،" ضربی‌خوانی‌ها و بداهه‌خوانی‌های استاد است که به جرأت می‌توان گفت این سبکِ اجرایی بعد از ایشان بسیار کم‌رنگ شده و کمتر کسی به آن پرداخته است. نحوۀ جمله‌بندی‌های استاد متناسب با چگونگی شروع کلام، روند حرکت ملودی، فرم و محتوای اشعار بوده است و آشنایی کامل با صنعت شعر، ردیف‌های موسیقی ایران (آوازی و سازی) و همچنین ذوق و سلیقه و خلاقیت شخصی ایشان باعث به‌وجود آمدن چنین آثار ماندگاری‌ست که در این کتاب نگارنده تنها گوشه‌ای از این دریای بی‌کران را برای ساز تمبک _به دو شیوهٔ نگارشِ تک‌خطی و سه‌خطی_ به همراه متن اشعار [به شکل لاتین] به نگارش درآورده است.
احمد عبادی ( زادۀ ۱۲۸۵ خورشیدی در تهران، درگذشتۀ ۱۷ اسفند ۱۳۷۱ در تهران ) فرزند میرزا عبدالله فراهانی و نوۀ علی‌اکبر فراهانی، دایی هوشنگ سیحون، معمار برجستۀ ایرانی بود.
از او به عنوان یکی از استادان موسیقی ایرانی و نوازندهٔ برجستهٔ سه‌تار و همچنین ابداع‌کنندهٔ روش کوک و نوازندگی نوین سه‌تار یاد می‌شود. سبک نوازندگی وی از نظر کارشناسان، سبکی متفاوت و ویژه بوده است. او با خوانندگانی مانند غلامحسین بنان همکاری داشته و محمدرضا شجریان از او به عنوان یکی از بزرگ‌ترین استادان موسیقی ایرانی یاد کرده‌است.
احمد عبادی در سال ۱۲۸۵ در تهران به دنیا آمد. وی از ۷ سالگی مشق سه‌تار را نزد پدرش شروع کرد و ۱۳ سال بیشتر نداشت که پدرش میرزا عبدالله درگذشت. پس از آن، او مشق سه‌تار را پیش خواهرانش ملوک و مولود و برادرش جواد ادامه داد، به گونه‌ای که در ۱۸ سالگی توانایی نواختن قابل قبولِ ساز را پیدا کرد. با این که او پسر میرزا عبدالله بود، اما نوازندگی‌اش هیچ شباهتی به نوازنده‌های هم دوره‌اش، که اکثراً از شاگردان میرزا عبدالله بودند، نداشت و با نوازندگی هنرمندان قدیمی‌تر از خودش نیز متفاوت بود. وی در دوره‌ای که سه‌تار به خاطر حجم کمِ صدا رو به فراموشی بود، این ساز را در رادیو معرفی کرد. وی با موسیقی‌دانانی همچون رضاقلی‌میرزا ظلی، غلامحسین بنان، حسین قوامی، محمدرضا شجریان، فرامرز پایور، حسن زیرک، حسن کسایی و علی تجویدی همکاری داشت.
از شاخص‌های نواخته‌های قدما، مضرابهای پر و با واخوان و بعضاً پرقدرت بود. عبادی یک بار وقتی که از دوستانش دربارهٔ نواخته‌های خود پرسید (در آن زمان امکان ضبط از رادیو نبود و اجراها کاملاً زنده انجام می‌شد) آن‌ها جواب دادند: (گاهی اوقات نت‌ها دقیق شنیده نمی‌شوند، تداخل دارند و حالت ناخوشایندی ایجاد می‌کنند. عبادی به فکر حل این مشکل افتاد و در نهایت نوازندگی تک‌سیم را ابداع کرد که سبب شد سه تار نوازی متحول شود).عبادی در نواختن سه‌تار سبک و شیوه‌ای مخصوص به خود داشت که کمتر کسی توانسته از عهدهٔ تقلید آن بر آید. البته عده‌ای این سبک خاص ساز زدن او را مربوط به امکانات و وسایل صدابرداری زمان وی می‌دانند. مضراب‌های تک‌سیم و دومضراب‌ها از مشخصه‌های بارز سبک وی هستند. از دیگر شاخصه‌های ساز عبادی، بداهه‌نوازی‌ها و ویبره‌های طولانی و گلیساندوهای به موقع است.
یکی از کارهایی که او در نوازندگی سه‌تار ایجاد کرد، ابداع کوک‌های مختلف در سه‌تار است که در آلبوم کوک سه‌تار آن‌ها را عرضه کرده‌است. قبلاً نوازنده‌ها معمولاً از کوک‌های تار برای سه‌تار استفاده می‌کردند ولی عبادی این رویه را تغییر داد و ثابت کرد بعضی از این کوک‌ها مناسب سه‌تار نیست و دو نوار به عنوان آموزش کوک سه‌تار منتشر کرد که در آن برای گام‌های مختلف و حتی گوشه‌های مختلف کوک معرفی کرد. نکته جالب توجه در نوازندگی عبادی این است که او همیشه و کاملاً تک سیم نمی‌زد و به موقع واخوان می‌داد و پر قدرت می‌زد و به موقع تک سیم می‌زد که کاملاً در قطعات ضربی وی مانند ضربی سه‌گاه و چهارگاه و… مشهود است. احمد عبادی مدت‌ها در وزارت پیشه و هنر، موسیقی ایرانی و سه‌تار را تدریس می‌کرد و در جهت معرفی موسیقی ملی ایران، کنسرت‌های متعددی در داخل و خارج از کشور از جمله فرانسه، ایتالیا، آلمان و اتریش داشت.
عبادی شاگردان بسیاری تربیت کرد که از میان آن‌ها مهربانو توفیق، بهنام وادانی، بهداد بابایی و سید خلیل عالی‌نژاد را می‌توان نام برد. او در رادیو نیز فعالیت می‌کرد و صفحه‌ها و کاست‌های زیادی ضبط کرد؛ از جمله: صفحۀ آواز شور همراه با رضاقلی‌میرزا ظلی و همچنین تکنوازی‌ها و بداهه‌نوازی‌ها و همراهی با نوازندگان و خوانندگان مختلف. همنوازی‌های او با غلامحسین بنان و محمدرضا شجریان آثاری در قالب برنامهٔ گل‌ها به جا گذاشته‌است. او همچنین اجراهایی با شهرام ناظری داشته‌است، که برخی از آن‌ها به صورت دیداری یا شنیداری در دسترس است.
همهٔ شاگردانش از قلب رئوف عبادی حکایت می‌کنند. این‌گونه بود که او سه‌تار را از خلوت بیرون آورد و معرفی کرد. داریوش پیر نیاکان می‌گوید: «به همین دلیل است که می‌بینیم اکثر نوازنده‌های هم‌دورهٔ من، که در زمان استاد عبادی شاگرد بودند و سازشان سه‌تار نبود، سه‌تار را به عنوان ساز دوم خود انتخاب کردند و به آن گرایش پیدا کردند که می‌توان به آقایان علیزاده و مشکاتیان و پیرنیاکان و سید خلیل عالی‌نژاد اشاره کرد. آن‌طور که برخی نقل می‌کنند، او فردی معتقد و متدین بود، قبل از ساز زدن وضو می‌گرفت و در روزهای عزاداری و درگذشت امامان شیعه دست به ساز نمی‌زد.»
آلبوم تکنوازی سه‌تار (انتشارات ماهور) و چکاوک (مؤسسهٔ فرهنگی هنری رنگین‌کمان) ازجمله آثار منتشرشدهٔ اوست.
وی در اواخر عمر به سرطان روده دچار شد به گونه‌ای که همواره از درد و ناله فشارهایی بر او حاکم بود و پس از یک دورهٔ بیماری در سال ۱۳۷۱ درگذشت. آرامگاه وی در امامزاده طاهر است.
رضا شفیعیان (زادهٔ ۱۵ فروردین ۱۳۲۰ در تهران) موسیقی‌دان، نوازندهٔ سنتور و آهنگساز اهل ایران است.
رضا شفیعیان در ۱۵ فروردین سال ۱۳۲۰ در تهران متولد شد. او از ۱۳ سالگی نواختن ساز ویلن را آغاز کرد. پس از آن در سال ۱۳۳۵ به تشویق پدر، به آموختن سنتور نزد ابوالحسن صبا پرداخت و در ادامه به مدت ۶ سال نزد فرامرز پایور فراگیریِ سنتور را در هنرستان موسیقی دنبال کرد. پس از پایان تحصیل در هنرستان موسیقی، در سال ۱۳۴۱ همکاری خود را با ارکستر وزارت فرهنگ و هنر آغاز نمود و از سال ۱۳۴۳ در ارکسترهای رادیو به فعالیت هنری پرداخت.
او در سال ۱۳۴۵ به دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران راه یافت و از آموزش‌های هنرمندانی نظیر: نورعلی برومند، داریوش صفوت، هوشنگ استوار و یوسف فروتن بهره برد. وی همچنین خارج از دانشگاه، از تجربیات محمد ایرانی مجرد و مهدی ناظمی بهره‌مند شد. او از سال ۱۳۵۲ همکاری خود را با مرکز حفظ و اشاعه موسیقی ایرانی آغاز کرد و به تدریس سنتور و تشکیل «گروه موسیقی درویش» پرداخت. رضا شفیعیان ضمن سرپرستی گروه موسیقی درویش، با همراهی هنرمندانی نظیر: بهمن رجبی، جلال ذوالفنون، محمد موسوی، عطاء الله جنگوک، داوود گنجه‌ای، محمد مقدسی، مرتضی اعیان، کمال سامع و … کنسرت‌های متعددی را در داخل و خارج از ایران به اجرا درآورد. همکاری با تلویزیون از سال ۱۳۴۷ به همراه علی اصغر بهاری، فریدون حافظی، بهمن رجبی،محمد موسوی، محمدرضا شجریان، حضور در برنامهٔ تلویزیونی هفت شهر عشق در دههٔ ۱۳۵۰ و داوری جشنواره ملی موسیقی جوان، از دیگر فعالیت‌های وی بوده‌است.رضا شفیعیان، مدرس سنتور در کلاس‌های آزاد موسیقی دانشکده موسیقی دانشگاه هنر بوده و دارای مدرک درجه یک هنری است.
در خرداد ۱۳۹۸، آیین سپاس از رضا شفیعیان، به پاس قدردانی از ۶ دهه فعالیت در عرصه موسیقی ایرانی در فرهنگسرای ارسباران تهران برگزار شد.
گردآوری و آوانگاری:علیرضا جواهری
محمدرضا درویشی (زادهٔ ۲۵ مهر ۱۳۳۴ در شیراز) آهنگ‌ساز، پژوهشگر موسیقی و مؤلف "دائرةالمعارف سازهای ایران" است.
وی در سال ۱۳۵۷ در رشته آهنگسازی از دانشکده هنرهای زیبای تهران فارغ‌التحصیل شد. او علاوه بر آهنگسازی، از بیست سال پیش پژوهش در موسیقی نواحی مختلف را با سفر به شهرها و روستاهای ایران آغاز کرده‌است.دائرةالمعارف سازهای ایران، جلد اول، محمدرضا درویشی، تهران، مؤسسه فرهنگی هنری ماهور، ۱۳۸۰
محمدرضا درویشی در خانواده‌ای که اهل موسیقی نبود، به دنیا آمد و پرورش یافت. پدر او اهل گراش در استان فارس و مادر او اهل شیراز بود. او اولین بار در سن ۱۱ سالگی به دنیای موسیقی وارد شد و موسیقی را با آموختن ویلن در تعطیلات تابستان آغاز کرد. بعد از آن، به کلاس پیانو رفت و پس از آن، نواختن ترومپت و ساکسیفون را آموخت. او در سن ۱۸ سالگی و پس از پذیرش در کنکور سال ۱۳۵۳ وارد دانشگاه تهران شد و از همان سال اول، شروع به آهنگسازی کرد. درویشی در دانشگاه، شاگرد استادانی چون: داریوش صفوت، مهدی برکشلی، احمد پژمان، مصطفی کمال پورتراب، پرویز منصوری، پری برکشلی، لوست مارتیروسان و شاهین فرهت بود و نهایتاً در سال ۱۳۵۷ مدرک کارشناسی‌اش را دریافت کرد و هرگز به‌طور آکادمیک به ادامه تحصیل نپرداخت.بخشی از گفتگوی محمدرضا درویشی در ماهنامه هنر و ادبیات تجربه، سال ششم، شماره 123، آبان 1395
جلد اول مجموعه «دائرةالمعارف سازهای ایران» تألیف محمدرضا درویشی که به عنوان وسیع‌ترین تحقیق موسیقایی به زبان فارسی تاکنون شناخته می‌شود، در سال ۲۰۰۲ از طرف جامعه بین‌الملل اتنوموزیکولوژی (S.E.M) به عنوان بهترین کتاب سازشناسی برگزیده شد. او در سال ۱۳۸۴ سیمرغ بلورین بهترین موسیقی متن را برای موسیقی فیلم «شهر آشوب» در بیست و چهارمین دوره جشنواره فیلم فجر به دست آورد. دختر او، آفتاب درویشی نیز آهنگساز است.
موسیقی کلیدر که بر اساس رمان کلیدر محمود دولت‌آبادی ساخته شده‌است، یکی از شاخص‌ترین آثار درویشی است.
این قطعه بر اساس فواصل نوا نوشته شده و در جاهایی مدولاسیون‌هایی به شور، دشتی، بیات اصفهان و… اتفاق می‌افتد؛ اما بخش آغاز و پایان در پرده‌های نوا نوشته شده‌است. سوییت کلیدر دارای موومان‌های هشتگانه با عناوین سوگنامهٔ دشت نیشابور، پگاه نیشابور، درو زمین دیمی سوزن ده، پشت دروازهٔ بیهق، رویارویی سیدشرضا تربتی با گل‌محمد، وداع گل‌محمد، نعش کشتگان و خاتمه است.
درویشی دربارهٔ این قطعه می‌گوید:
شامل بازخوانی ۲۲ تصنیف‌ منسوب به عبدالقادر مراغی، نظریه‌پرداز و آهنگساز دورهٔ تیموری است که توسط «گروه عبدالقادر مراغی» به سرپرستی محمدرضا درویشی و خوانندگی همایون شجریان ضبط و در قالب ۳ سی‌دی، در سال ۱۳۹۰ منتشر شد.
قطعات:
۱. تناسخ (کوارتت برای سازهای زهی)، ۱۳۹۴
۲. آواز سحر (تریو برای دو کلارینت و پیانو)، ۱۳۷۵
۳. به یاد اقبال (برای پیانو)، ۱۳۶۲
۴. پردازش (پنج قطعه کوتاه برای پیانو)
نوازندگان:
پیانو - هوشیار خیام
کلارینت - پانیذ شفائی، داریوش بیژنی
ویولن - امیر باورچی، دانیال جورابچی، بابک کوهستانی
ویولنسل - نرگس فلاح‌پسند
تاریخ انتشار: اسفند ۱۳۹۷
عنوان انگلیسی: Era
درویشی موسیقی متن فیلم‌های زیر را ساخته‌است:
آلبوم‌های «گنبد مینا» و «جان عشاق» حاصل همکاری وی با پرویز مشکاتیان است.
تاریخ انتشار: ۱۳۶۳
تاریخ انتشار: ۱۳۷۰
تاریخ انتشار: ۱۳۷۳
تاریخ انتشار: ۱۳۷۶
پژوهش: محمدرضا درویشی
ناشر: آروین
تاریخ انتشار: چاپ اول، ۱۳۷۶
تعداد صفحات: ۶۲
کتابی متفاوت و با قطع کوچکتر از جیبی که شاید کمی عجیب به نظر آید. اما این نکته کتاب را نامتعارف و قابل توجه نموده‌است. کتاب نوروزخوانی گلچینی است از بیست و پنج نغمه بهاری و نوروزی از نواحی مختلف ایران.
دیباچهجشن نوروزنوروز خوانی و نغمه‌های نوروزی
آئین نوروز خوانی
ترانه‌های بهاریردیف دستگاهی
نمایش‌ها و خرده‌نمایش‌های منسوخ شده
جدول آوانگاری
ترانه‌های نوروزی و بهاری (ترانه‌های مناطق گیلان، تالش، مازندران، جنوب خراسان و بستک هرمزگان)
در بخش جشن نوروز و نوروز خوانی، مؤلف به اجمال به شرح آئین‌ها، جشن‌ها و ترانه‌های نوروزی پرداخته و به تفکیک و مختصر موضوعات را بررسی نموده‌است.
در بخش ترانه‌ها، ۲۰ ترانه آوانویسی گردیده و ضمن نوشتن اشعار در زیر آوانویسی‌ها، اصل اشعار و ترجمه آن‌ها در صفحه مقابل آمده‌است.
همان‌گونه که در دیباچه کتاب آمده‌است:
"نوروزخوانی دربرگیرنده بخشی از فرهنگ گرانبهای موسیقی نواحی ایران است، سبزدرسبز و تِذکارگونه از جشن بزرگ و آئین کهن ایرانیان، رستاخیز طبیعت و آفرینش حیات، زندگی و انسان." (صفحه ۵)
این کتاب به خاطر قطع متفاوت و موضوع آن، کتابی قابل توجه برای پژوهشگران، علاقه‌مندان به فرهنگ و ادبیات ایران و دانشجویان و محققان موسیقی به‌شمار می‌آید.
ذکرهای مراسم گواتی بلوچستان
ناشر: مؤسسه فرهنگی و هنری ماهور
تاریخ انتشار: چاپ اول، ۱۳۷۸
تعداد صفحات: ۵۵
کتابی کم حجم که به زبانی ساده روایتی از مراسم گواتی بلوچستان و موسیقی آن را ارائه می‌دهد.
یادها و خاطره‌ها
قصیده شیخ عبدالقادر گیلانی
ذکرهای مراسم گواتی بلوچستان (کلیات)
ذکرهای مراسم گواتی بلوچستان (آوانویسی و متن)
ذکرهای مراسم گواتی بلوچستان (تصاویر)
نویسنده در مقدمه به انگیزه نگارش کتاب پرداخته و روش تدوین کتاب را تشریح نموده‌است.
در بخش یادها و خاطره‌ها، با روایتی توصیفی از یکی از سفرهای مؤلف به بلوچستان و برخورد او با مراسم گواتی مواجه می‌شویم: "شبی بود فراتر از نیمه بر ساحل دریای عمان و بندر خموش که از روز زیباتر می‌نمود، زیرا دردها در هجوم تاریکی خاموش گشته و در انتظار فردایی دگر بودند. فردایی شاید بسان دیروز برای بیابان‌نشین‌های بلوچ."
در بخش کلیات، مؤلف به تشریح مراسم گواتی به زبانی ساده و روان پرداخته و نحوه انجام مراسم، مراحل آن و موسیقی و سازهای مورد استفاده در آن را بیان نموده‌است.
متن ذکرها و آوانویسی آن‌ها به روش خاص، از ذکرهای اجرا شده توسط خلیفه شهمیر بلوچ مالداری در چابهار بخش دیگر این کتاب را تشکیل می‌دهد.
پایان بخش کتاب، تصاویری از مراسم گواتی است که بر جذابیت کتاب و ارتباط با محتوای آن افزوده‌است.
گزیدهٔ نوشتار و گفتار محمدرضا درویشی
تاریخ انتشار: چاپ اول، ۱۳۸۰
تعداد صفحات: ۲۹۶
این کتاب گزیده مقاله‌ها، سخنرانی‌ها و گفت‌گوهایی است که محمدرضا درویشی طی سال‌های ۱۳۶۷ تا ۱۳۷۹ در مطبوعات، همایش‌ها و کنفرانس‌ها با موضوعات گوناگون پیرامون موسیقی ارائه داده‌است.
خواستم فرازهایی از آنچه اندیشیده‌ام و تابلوهایی از آنچه در طول بیست سال در آن‌ها زیسته‌ام را به تماشا بگذارم. این نوعی فرافکنی است و نوعی خلاص شدن از انگاره‌های موزون و گاه ناموزون که خود پاره‌هایی از زندگی فکری و هنری یک انسان است.
کتاب از سه بخش اصلی تشکیل یافته‌است:
مقاله (مقاله‌های منتشر شده در مطبوعات و جراید از ۱۳۶۹ تا ۱۳۷۹)
سخنرانی (سخنرانی در همایش‌ها، جشنواره‌ها و سمینارها)
گفتگو و اظهارنظر (گفتگو با خبرنگاران، روزنامه‌نگاران و منتقدین)
کتاب از میان سرودها و سکوت‌ها از جنبه‌های مختلف حائز اهمیت است. از سویی می‌توان با مجموعه‌ای از آثار منتشرشده مؤلف طی ۱۵ سال گذشته در مطبوعات روبرو گردید. دغدغه‌ها، گرایش‌ها و سمت و سوی فکری محمدرضا درویشی از جمله مسایل دیگری است که در این کتاب می‌توان به‌خوبی با خط سیر مشخص و روشن آن‌ها آشنا شد. مباحثی از قبیل هویت، فرهنگ، لزوم شناخت و تفکر در عرصه موسیقی ایران مطالبی است که در این نوشتارها روی آن‌ها تأکید شده‌است.
عناوین برخی مقالات:
موسیقی محلی ایران، سنت یا نوآوری
آواز داد اختر، بس روشن است امشب
ریشه در زخمه‌های نهان
مجنون مائیم و لیلی معنویت فراموش شده
عناوین برخی از سخنرانی‌ها:
حماسه و حماسه‌سرایی در موسیقی ایران
سازی که مقدس شمرده می‌شود
آئین خنیاگری و نغمه‌های نوروزی
عناوین برخی گفتگوها:
زمستان؛ تلخ و یخ‌زده، یک موسیقی خاکستری
نیاز امروز و هویت دیروز
پوشالِ لای ظروف چینی
موسیقی ایرانی و هویت ملی
"برای من پرداختن به موسیقی به منزله پرداختن به یک حرفه نیست، پرداختن به یک هنر به مفهوم مصطلح آن نیز نیست. یکی دانستن یا همسو پنداشتن هنر و حرفه نیز مورد نظر نیست. موسیقی برای من ابزاری نیست که بتواند صرفاً احساس را بیان کند و ابزاری نیست که بتواند صرفاً اندیشه را انتقال دهد. زیرا به گمان من بیان احساس و بیان اندیشه به تنهایی قلمروهای محدودی هستند که از پهنه بی‌پایان حیات. موسیقی برای من مهم‌ترین انگیزه برای تداوم زندگی است با همه ابعاد آن و شاید بدانیم که ابعاد زندگی - و نه تنها زنده بودن - بسیار پیچیده و رنگارنگ است."
"... وقتی به گذشته می‌نگرم، می‌بینم که با وجود فراز و نشیب‌ها توانسته‌ام زندگی کنم و فقط زنده نباشم و تلاش من در راستای دستیابی به انعکاس‌ها و جنبه‌های متنوع وجود انسانی بوده‌است."
سازهای زهی، مضرابی و آرشه‌ای نواحی ایران
تاریخ انتشار: ۱۳۸۰
پوست‌صداها و خودصداهای نواحی ایران
تاریخ انتشار: ۱۳۸۴
نویسندگان: ارفع اطرایی، محمدرضا درویشی
تاریخ انتشار: ۱۳۸۸
تعداد صفحات: ۲۵۶
این کتاب که به مطالعهٔ سازهای ایران می‍پردازد، براساس سطح نیاز و برنامهٔ دورهٔ متوسطهٔ هنرستان‌های موسیقی کشور طراحی و تألیف شده‌است و از این رو در همهٔ موارد سعی در ایجاز و حتی حذف پاره‌ای مسایل فراتر از سطح و نیاز هنرجویان دارد. کتاب سازهای ایران در دو فصل تنظیم شده‌است. فصل اول به مطالعهٔ سازهای مورد استفاده در موسیقی کلاسیک ایرانی ـ یا مبتنی بر موسیقی کلاسیک ایرانی ـ اختصاص دارد و فصل دوم به مطالعهٔ اجمالی سازهای مورد استفاده در موسیقی اقوام و نواحی مختلف ایران می‌پردازد. هدف این کتاب آشنایی با سازهای ملی و نواحی ایران از طریق مطالعهٔ خصوصیات ظاهری، تکنیک‌های اجرایی، کوک، دستان‌بندی، جنس مواد به‌کاررفته در ساختمان ساز و موقعیت‌های اجرایی سازها به منظور درک بخش مهمی از سنت موسیقی ایرانی است.
فضل‌الله توکل (زادهٔ ۱۴ آبان ۱۳۲۱ در تهران)، آهنگساز و نوازندهٔ سنتور اهل ایران است.
فضل‌الله توکل در ۱۴ آبان سال ۱۳۲۱ در تهران متولد شد. پدرش افسر ارتش و مادرش دبیر ریاضی و زبان فرانسه بود. او تحصیلات ابتدایی را در مدرسه ایران طی کرد. پس از آن، دوران دبیرستان را در «دبیرستان پهلوی» و سپس در «دبیرستان مروی» گذراند و در سال تحصیلی ۱۳۳۹ دیپلم رشته طبیعی را از دبیرستان مروی دریافت کرد. وی پس از اخذ دیپلم به کشور انگلستان رفت و در دانشگاه کمبریج موفق به اخذ مدرک فوق لیسانس در رشته اقتصاد گردید. همسر وی «بیتا» از خوانندگان زن ایران بوده‌است.
فضل الله توکل به جهت معاشرت و آشناییِ پدربزرگِ پدرش با هنرمندان، در سن ۶ یا ۷ سالگی به کلاس «حسین تهرانی» راه یافت و نزد وی دوره تمبک نوازی را سپری نمود. در سن ۹ – ۸ سالگی پدرش برای او یک ساز «سنتور» خرید. پس از آن وی نزد آقای «خائفی» (معلم موسیقی مدرسه) دوره ابتدایی سنتور نوازی را فرا گرفت. سپس به‌علت مأموریت پدر در شیراز، به شاگردی «بهادر نوذری» درآمد و در ادامه دوره‌های مختلف ردیف نوازی ایران را با «علی تجویدی» آغاز کرد. او در سال ۱۳۳۵ به دعوت «علی تجویدی» به عنوان نوازنده سنتور در «ارکستر شماره ۲ رادیو» پذیرفته شد و یکسال بعد در «ارکستر شماره ۳ رادیو» به سرپرستی «پرویز یاحقی» نیز به عنوان نوازنده فعالیت‌های هنری خود را پی گرفت. وی در سال ۱۳۳۷ به دعوت «داوود پیرنیا» به «برنامه گل‌ها» راه یافت. «گل‌های صحرایی شماره ۵» (در دستگاه شور) و «برگ سبز شماره (۶۵)» به همراهی آواز «محمود محمودی خوانساری» و تمبک «امیرناصر افتتاح» از اولین اجراهای تکنوازی او به‌شمار می‌آیند. از او به عنوان تکنواز آثار متعددی در برنامه‌های مختلف گل‌ها (گل‌های جاویدان، برگ سبز، گل‌های رنگارنگ و یک شاخه گل) به جا مانده‌است. پس از اتمام تحصیلات در انگلستان و بازگشت به ایران، از سال ۱۳۴۵ مجدداً همکاری خود را با رادیو ادامه داد. او در سال ۱۳۴۵ با ساخت آهنگ (قهر و ناز) با صدای اکبر گلپایگانی به جرگه آهنگسازان پیوست.
وی در سال‌های بعد با آهنگ‌هایی نظیر «دل بی‌قرار» (ابوعطا)، «نقش غم» (سه گاه)، «آشیانه» (شور) و «مهربونی» با همکاری اکبر گلپایگانی به آهنگ‌سازی و تکنوازی در رادیو ادامه داد. او همچنین آثار متعددی با صدای «حمیرا» به صورت صفحه و نوار کاست منتشر کرده‌است. (ترسم فراموشم کنی، گذشتم، خواهم که رسوا بشی و یادم نمیره، از آن جمله اند)
پس از انقلاب سال ۱۳۵۷ همکاری او با رادیو قطع و مجدداً در سال ۱۳۷۲ این همکاری آغاز شد. وی با همکاری «اسدالله ملک» «ارکستر همنوازان» را در صدا و سیما بنا نهاد. تکنوازی‌های متعددی حاصل این همکاری است که در آرشیو صدا و سیما موجود است.
در سال ۱۳۷۲ همکاری او با «اکبر گلپایگانی» با آهنگ‌های «عشق» و «آهسته آهسته» از سر گرفته شد. در سال ۱۳۷۴ آلبوم موسیقی «آوازه خوان» با ۸ ترانه به آهنگسازی و ترانه‌سرایی فضل‌الله توکل در اختیار عموم قرار گرفت.
در سال ۱۳۷۸ ضمن همکاری مجدد با «اکبر گلپایگانی» و ارائه دو آلبوم «مست عشق» و «عقیق» همکاری خود را با «علیرضا افتخاری» آغاز کرد. حاصل این همکاری آلبوم موسیقی «نسیما» بود. «غم زمانه» و «خاطرات جوانی» از دیگر آلبوم‌های موسیقی وی با صدای «علیرضا افتخاری» است.
او در نواختن سنتور و همچنین آهنگسازی دارای سبکی مخصوص به خود است.
وی علاوه بر سنتور بر نوازندگی ویلن نیز تسلط دارد. پرویز یاحقی بارها شیوه سنتور نوازی فضل‌الله توکل را منحصربه‌فرد خوانده بود و او را بی‌رقیب می‌دانست.
اسدالله ملک، جواب‌سازی فضل‌الله توکل و نواختن وی در هنگام همنوازی‌هایش را بسیار تحسین می‌نمود وبارها در محافل هنری وی را برترین نوازنده سنتور دانسته بود.
در برنامه تکنوازان و همنوازان، او پیوسته با تکنوازان و هنرمندانی نظیر حبیب‌الله بدیعی، پرویز یاحقی، همایون خرم و اسدالله ملک همکاری داشته‌است.
در برنامه تکنوازان و همنوازان او پیوسته با تکنوازان همچون حبیب‌الله بدیعی، پرویز یاحقی، همایون خرم و اسدالله ملک و دیگر اساتید همکاری داشته‌است؛ و حاصل این همکاری تعداد زیادی نوار است که در آرشیوهای گوناگون موجود می‌باشد.
داریوش پیرنیاکان (۲۳ فروردین ۱۳۳۴) نوازندهٔ تار و سه‌تار، آهنگساز، استادیار پردیس هنرهای زیبا و پژوهشگر موسیقی اهل ایران است. او دبیر و سخنگوی هیئت مدیره خانه موسیقی ایران بود و در روز ۳۰ مهر ۱۳۹۲ از سمت خود استعفا داد.استعفای پیرنیاکان از سخنگویی خانه موسیقی ایران بی‌بی‌سی فارسی وی بعدها در مصاحبه با بی‌بی‌سی فارسی دلیل اقدامش را شرایط فرهنگی در دولت قبل بیان کرد. به گفتهٔ او استعفای وی مورد قبول واقع نشد. او همچنان از اعضای اصلی خانه موسیقی است.
داریوش پیرنیاکان در سال ۱۳۳۴ در شهر گرگر (هادی‌شهر) از توابع شهرستان جلفا در استان آذربایجان شرقی متولد شد. او آموختن تار را از ۱۰ سالگی در شهر تبریز و نزد حسین موحدی و سپس نزد محمد حسن عذاری (از شاگردان علی اکبر خان شهنازی، علی نقی خان وزیری و درویش‌خان) آغاز کرد. پیرنیاکان از سال ۱۳۵۳، در رشتهٔ موسیقی دانشگاه تهران مشغول به تحصیل شد و همزمان فراگیری دوره عالی ردیف موسیقی ایرانی را زیر نظر علی‌اکبر خان شهنازی آغاز کرد. او در دانشکده هنرهای زیبا با داریوش صفوت آشنا شد و از طریق او به مرکز حفظ و اشاعه موسیقی ایرانی راه یافت. در این مرکز با استادانی چون یوسف فروتن، سعید هرمزی و محمود کریمی آشنا شد و از آموزش‌های آنان بهره برد. پیرنیاکان، پس از فارغ‌التحصیلی از دانشگاه تهران، همچنان تا سال ۱۳۶۷ در مرکز حفظ و اشاعه موسیقی به تدریس و کار با گروه‌های موسیقی ادامه داد.