moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
حسین سناپور بر این باور است که "سنگی بر گوری" که با گره‌افکنی آغاز و با گره‌گشایی پایان می‌یابد، لزوماً یک زندگی‌نامه خودنوشت یا شرح حال نیست و متنی است «منسجم» که بر پی‌رنگ استوار است؛ بنابراین متنی داستانی است که بر یک خودزندگی‌نامه بنا شده‌است. علاوه بر این او معتقد است وجود ویژگی‌های دیگر داستانی از جمله ماجرا و صحنه، گفتگو، ایهام و معناهای پشت متن و توصیف در نوشته آل‌احمد نیز مؤید داستان بودن این متن هستند. به زعم او وجود گونه‌هایی چون داستان/مقاله در ادبیات پست‌مدرن نیز می‌تواند دلیل دیگری بر داستانی بودن این متن باشد. خود آل‌احمد نیز در زندگی‌نامه‌اش، "مثلاً شرح احوالات"، "سنگی بر گوری" را «قصه» خوانده و به گفته بهناز علی‌پور، نقش تخیل را در روایت آن باز گذاشته‌است. محمد بهارلو نیز معتقد است "سنگی بر گوری" داستانی است «اتوبیوگرافیک» که از نظر صحنه و فضا در امتداد داستان‌های دیگرش چون «خواهرم و عنکبوت»، «جشن فرخنده» و «گلدسته‌ها و فلک» است و هسته آن در داستان «گناه» آل‌احمد شکل گرفته‌است. احمد غلامی از "روزنامه شرق"، "سنگی بر گوری" را از بهترین نمونه‌های رمان کوتاه در ادبیات فارسی دانسته که نویسنده آن را «به قصد مستندنگاری» نوشته اما در آن از واقعیت فراتر رفته‌است. حسن میرعابدینی نیز عقیده دارد این اثر رمان است. رضا براهنی معتقد است به‌رغم «اتوبیوگرافیک» بودن متن "سنگی بر گوری"، استفاده نویسنده از «ابزارها و مکانیسم‌های ادبی» آن را در «قلب تفکر بوطیقایی» قرار می‌دهد. به باور محمدرضا قربانی سنگی بر گوری اثری است نزدیک به داستان و رمان که در ساختار خود فاقد عناصر سازنده رمان و داستان چون شخصیت‌پردازی، حادثه داستانی، توصیف و فضاپردازی است چنان‌که آثار دیگری نیز در ادبیات داستانی جهان وجود دارند که چنینند.
سیمین دانشور "سنگی بر گوری" را یک حدیث نفس خوانده که از عوامل سازنده داستان در آن، تنها به عنوان «چاشنی» استفاده شده‌است. عبدالعلی دستغیب در «نقد آثار جلال آل‌احمد»، "سنگی بر گوری" را گزارش یا حسب حال دانسته و در مصاحبه‌ای با کتاب ماه ادبیات "سنگی بر گوری" را در کنار "نفرین زمین" رمان می‌نامد و معتقد است آل‌احمد بعد از نوشتن این‌ها و مدیر مدرسه، داستان‌نویس می‌شود. کلاوس پدرسن در کتاب «جهان‌بینی در ایران پیش از انقلاب» آن را مقاله خوانده و محمد صنعتی به دلیل یکی بودن راوی با من نویسنده آن را «اتوبیوگرافی» خوانده‌است.
ابراهیم رنجبر، منتقد ادبی، نیز هنگام تحلیل "سنگی بر گوری"، گفتهٔ شمس آل‌احمد مبنی بر رمان بودن کتاب را رد می‌کند و معتقد است این اثر قصه به معنای مصطلح کلمه یعنی «رمان» و «داستان» نیست.
حسین سناپور بهترین تعبیر برای توصیف نثر آل‌احمد در "سنگی بر گوری" را «تلگرافی» بودن آن خوانده که دو ویژگی عمده آن، کوتاهی جملات و فشردگی نثر است. فشردگی نثر بسته‌هایی از اطلاعات را بدون احساس پرش و ایجاد ابهام از سطح شخصی، به سطوح دیگر اجتماعی و فلسفی می‌برد و رفت و برگشت بین این عرصه‌ها منطقی می‌مانند. به نظر او آل‌احمد از کوتاهی جملات برای تغییر مسیر موضوع هم استفاده می‌کند و جمله‌های «پاساژی» می‌سازد که بین جمله‌هایی با موضوعات مختلف قرار می‌گیرند. نقش دیگر جملات کوتاه جلال در "سنگی بر گوری" ایجاد ضرباهنگی تند در متن است که هم شک و ابهام موضوع و سؤال‌های خواننده را بی‌پاسخ نمی‌گذارند و هم در جهت خواست نویسنده، هیجانی در خواننده ایجاد می‌کنند برای همدلی بیشتر و گرفتن فرصت توقف و احتمال خستگی. آل‌احمد گاهی نیز جملاتی را ناتمام باقی می‌گذارد تا باقی رخداد در ذهن خواننده ساخته شود و اثرگذاری متن بیشتر.
به نظر امیر احمدی آریان طبق تقسیم‌بندی رابرت کاپلان در کتاب «"انتقام جغرافیا"» در آل‌احمد دو نیروی گریز از و گرایش به مرکز ایران در تقابلند؛ گریز او از ایران در دنیای روشنفکری رخ می‌دهد و چیزی یا کسی را بیرون از مرزهای جغرافیایی جستجو می‌کند و گرایش او به مرکز، بواسطه زبان فارسی است که در "سنگی بر گوری" می‌توان این گرایش را در نثر موجز و حسی او پیدا کرد که به‌جای درگیر کردن فکر مخاطب، حواس او را نشانه می‌رود؛ بنابراین در زبان "سنگی بر گوری" اتفاقی «استثنایی» رخ می‌دهد که در اثر ترکیب چند وجه زبانی مختلف مانند نثری به قدرت نثر قائم‌مقام فراهانی، کیفیت ترجمه نثر میرزا حبیب اصفهانی، زبان عامیانه مردم و منشیان قاجاری و اصطلاحات فراوانی از دوره پهلوی و قاجار که به‌شکلی جدایی‌ناپذیر در هم تنیده شده‌اند، به‌وجود آمده‌است. سعید محبی آل‌احمد را بنیان‌گذار سبکی زبانی می‌داند که مهم‌ترین ویژگی‌های آن «ایجاز» و «خشم» است و "سنگی بر گوری" به گمان او، «آینه تمام‌نمای» این سبک است. به نظر مهدی یزدانی خرم آل‌احمد برای «کالبدشکافی تحقیری که جهانش را به‌خطر انداخته» و «نگاه غیرعرفی به خودش» نثرش را آشفته می‌کند و به نوعی «هذیان‌نویسی» رومی‌آورد که در آن هدف «روایت فاجعه» است. او نثر آل‌احمد در "سنگی بر گوری" را اوج نثرنویسی او دانسته‌است.
شیما بهره‌مند آل‌احمد را در ادبیات فارسی دچار «مرض فرانسوی» می‌داند؛ مرضی که خورخه لوئیس بورخس علتش را آلودگی ادبیات فرانسه به سیاستِ هنر می‌داند (به جای ارتباط با خود هنر). ژاک رانسیر در تحلیل «مرض فرانسوی» بورخس آن را به دو شیوه در ظاهر متناقض تقسیم می‌کند. یکی چیزی از جنس رئالیسم نزد مارسل پروست و انوره دو بالزاک که آن‌قدر به جزئیات می‌پردازد که طرح داستانی را قربانی می‌کند و دیگری عکس آن به شکل سبک‌باری و جستجوی «کلمه ناب» که نزد گوستاو فلوبر یافت می‌شود. بهره‌مند معتقد است آل‌احمد با زبان‌تکه‌تکه‌شده و محاوره‌ای‌اش مصداق گونه دوم است و به جای آن‌که سبک نوشتاری‌اش را در اختیار تخیل بگذارد، آن را در خدمت زبان کوچه‌وبازار می‌گذارد. شباهت‌هایی میان نثر و لحن آل‌احمد با لویی-فردینان سلین وجود دارد از جمله ایجاز و لحن تند او و شکستن قواعد مرسوم در ادبیات متعهد و انگاره‌های اخلاقی.
"سنگی بر گوری" اعتراف‌نامه‌ای است که نویسنده برای حل مشکلات خودش روایت می‌کند. از یک منظر، چنان‌چه در سنت مسیحی نیز دیده می‌شود، اعتراف برای ایجاد تعلق با گروهی انجام می‌شود که اعتراف‌کننده فکر می‌کند با آنها منافع یا درد مشترک دارد. از منظری دیگر، اعتراف‌کننده مایل است با اعتراف، خود و اعمالش را با «خدا» (جایگاه قدرت) همتراز کرده و از این راه در بخشایش نیز با آن منبع، همتراز شود. با این‌همه در "سنگی بر گوری" به منبع قدرتی که لطف یا قهر در توانش باشد، اشاره نمی‌شود. حورا یاوری اعتراف‌گونگی "سنگی بر گوری" را در قیاس با متن‌های اعترافی سنتی و مدرن غرب، از گونه مدرن می‌داند که در آنها، به جای سه‌گانه «گناه، اعتراف، آمرزش»، سه‌گانه «لغزش، شلاق و خودشناسی» نشسته‌است. آل‌احمد با تقسیم کردن خود به «شخص اول» و «شخص دوم»، لغزش‌های یکی را با شلاق دیگری پاسخ می‌گوید؛ به این ترتیب که شخص اول در جایگاه «سویه غربی‌نمای» راوی است و شخص دوم، به مثابه «مرد شرقی». نتیجه این رویارویی به نظر یاوری، لحظه‌ای است که خاستگاه همه خودزندگی‌نامه‌هاست؛ لحظه «رو در رو شدن با خود و دگرگون شدن» (خودشناسی). به نظر مجتبی گلستانی، نویسنده کتاب "واسازی متون جلال آل‌احمد"، اما مخاطب این اعتراف‌نامه‌ها، برخلاف تمایز اعتراف‌های سنتی و مدرن، نه یک «من درونی» بلکه «داوری آسمانی» در زمینه‌ای عرفی است؛ به‌عبارت دیگر و بر اساس آنچه آل‌احمد در "غرب‌زدگی" نشان می‌دهد، منظور روشن‌فکر است که برای او، سه‌گانه مدرن «لغزش، اعتراف، خودشناسی» مبدل به سه‌گانه «ارتداد، حمل بار امانت و نفوذ کلام» می‌شود. در این ساختار روشنفکر مورد نظر آل‌احمد بنا دارد خود را از «من غرب‌زده» تهی کرده و برای بازگشت به تصویر متناقض «مرد شرقی»، خود را بیازارد.
به نظر مجتبی گلستانی در "سنگی بر گوری" می‌توان نگاهی «سرکوب‌گر» و «طردکننده» یافت که زن را خطرناک و ویران‌گر می‌شمرد و به حاشیه می‌راند؛ بنابراین زن از آثار آل‌احمد و "سنگی بر گوری" غایب است و آل‌احمد نام این نگاه و تقابل را «مرد شرقی» گذاشته‌است. فرزانه میلانی در تأیید وجود این تقابل گفته‌است نویسنده "سنگی بر گوری" از بردن نام همسرش که خود نویسنده‌ای سرشناس است، ابا دارد و تنها یک‌بار نام کوچک او را ذکر کرده آن‌جا که می‌گوید «ما بچه نداریم، من و سیمین.» انگار تنها برای نشان دادن یک طرف مشکل نیاز است از او نام برده شود و در باقی موارد از لفظ «زنم» برای اشاره به او استفاده می‌کند؛ این در حالی است که سیمین دانشور در کتاب "غروب جلال" بیش از صدبار از جلال آل‌احمد نام برده‌است. سیمین دانشور قهرمانان اصلی "سنگی بر گوری" را چهار تن برشمرده و چنین توصیف می‌کند: مرد که از ابتربودن خود رنج می‌برد، خواهر نویسنده که سرطان دارد اما به دلایل مذهبی حاضر به جراحی نمی‌شود، خواهر همسر نویسنده هما دانشور که متخصص زنان و زایمان است و دست به خودسوزی می‌زند و همسر نویسنده که کاریکاتوری است از سیمین دانشور و چیزی که این سه زن را به هم مرتبط می‌کند، مسئله «هیچی» است. به نظر مجتبی گلستانی به این عده می‌توان زنان دیگری هم افزود چون مادر راوی و هووی او، مادربزرگ راوی، عمقزی و مهری ملکی که تمام‌شان به‌نحوی از زندگی ناراضی‌اند و بیشترشان می‌میرند. گلستانی قرار گرفتن این‌همه زن که تمام‌شان قدرت زایش دارند در مقابل مردی که عقیم است را تنها برای نشان‌دادن قدرت زایای «قلم نویسنده» که از آن می‌توان به فالوس تعبیر کرد، دانسته‌است. به عبارت دیگر در چنین متنی چیزی زنانه یا به نام زن وجود ندارد و در غیاب او جنسیت، هویت و شخصیت و خواسته‌هایش تنها به‌واسطه مرد و حضورش مشخص می‌شود. به نظر مصطفی عابدینی‌فرد، مترجم و منتقد ادبی، اما آل‌احمد پس از کش‌مکش‌های فراوان با «مرد شرقی» و رفتن راه‌هایی که او برای فرار از بی‌فرزندی به‌صورت سنتی پیش پایش می‌گذارد، با زنان اطرافش که به سبب تبعیت از نظام مردسالار مذهبی دچار درد و رنج شده‌اند، همدردی می‌کند؛ به‌عبارت دیگر پس از ناکامی در مواجهه با «مردانگی هژمونیک» جامعه، دچار تغییر در «سیاست جنسیتی‌اش» می‌شود و به پیامدهای ناخوشایند مردسالاری مذهبی وقوف پیدا می‌کند؛ در نتیجه دست به نفی سنت می‌زند.
جلال آل‌احمد "سنگی بر گوری" را در مرداد سال ۱۳۴۲ نوشت و چنان‌که در صفحه پایانی کتاب آمده‌است، در ۲۰ دی‌ماه همان‌سال بازنویسی کرد. آل‌احمد در نوشته‌اش با عنوان "مثلاً شرح احوالات" که در سال ۱۳۴۶ نوشته، گفته بنا دارد "سنگی بر گوری" را بازنویسی کند. کتاب را انتشارات رواق ۱۲ سال پس از مرگ جلال در سال ۱۳۶۰ منتشر کرد اما از پخش آن جلوگیری شد. به گفته مصطفی زمانی‌نیا از همکاران شمس آل‌احمد در انتشارات رواق، چاپ اول "سنگی بر گوری" در سال ۱۳۶۱ توقیف و چندهزار جلد چاپ‌شده آن از سوی دادستانی توقیف شد. در دوره وزارت عطاءالله مهاجرانی بر وزارت ارشاد نیز کتاب مجوز گرفت و چاپ شد اما مجوز آن باطل و نسخه‌های چاپ‌شده جمع‌آوری شدند. به گفته زمانی‌نیا او در ملاقاتی با وی علت را جویا شده و مهاجرانی علت توقیف را مخالفت سیمین دانشور با چاپ کتاب عنوان کرده‌است. دانشور بعدها در نامه‌ای به زمانی‌نیا می‌گوید من به خواهش وزیر با توقیف کتاب موافقت کردم. کتاب تا سال ۱۳۸۴ که انتشارات جامه‌دران آن را در ۵٬۵۰۰ نسخه منتشر کرد، در دسترس نبود. انتشار این کتاب در سال‌های دولت محمود احمدی‌نژاد با مشکلاتی مواجه شد. به نظر مجید پاکزاد "سنگی بر گوری" به دلیل صراحت و بی‌پروایی در روایت مسائل شخصی و خصوصی زندگی جلال آل‌احمد در ایران جزو کتاب‌های ممنوعه محسوب شده و حکومت ایران علاقه‌مند است این کتاب را در کارنامه جلال آل‌احمد نادیده گرفته و از آن حذف کند.
پس از چاپ سنگی بر گوری در سال ۱۳۶۰ خورشیدی به چاپ آن اعتراض‌هایی شد. به گفته فرزانه میلانی کسی در درستی یا نادرستی وقایع شرح‌داده‌شده در کتاب صحبتی نکرد و اعتراض‌ها نه به محتوای کتاب بلکه به چرایی افشای جزئیات زندگی جلال آل‌احمد و سیمین دانشور بود. به نظر محمد بهارلو این اعتراض‌ها و آشفتگی از مطابق نبودن برخی عقاید سیاسی و مفاهیم اخلاقی که آل‌احمد «مبشر و مدافع سرسخت» آن بود با محتویات کتاب پدید آمده‌است و تغییر و تحول او برای برخی غیرقابل تحمل و آزارنده بوده‌است. به گفته مصطفی زمانی‌نیا ارشاد نیز معتقد بود به دلیل نمایش روابط خارج از ازدواج جلال در کتاب، چهره جلال مخدوش شده‌است. سید محمود دعایی هم معتقد است بر اساس کتاب می‌توان چنین برداشت کرد که خود جلال هم راضی به انتشار این کتاب نبوده‌است.
سیمین دانشور با اینکه از جمله منتقدان چاپ "سنگی بر گوری" بود، و تصویر خودش در کتاب را «کاریکاتوری خاله‌زنک» از خودش دانسته معتقد بود چاپ این اثر به قصد تخریب شخصیت و تصویر جلال انجام نشده و تمام آثار هر نویسنده‌ای بالاخره باید روزی چاپ شوند. او در مصاحبه‌ای با کیهان فرهنگی در سال ۱۳۶۶ گفته‌است به او ستمی نشده و اگر هم شده باشد، به آن بی‌اعتناست. در همین مصاحبه گفته که پس از چاپ کتاب و خواندن «بی‌وفایی» مندرج در آن از سوی جلال، به سراغ نامه‌های «شیرین از وفا» ی او رفته‌است. اما شمس آل‌احمد که انتشارات رواق را اداره می‌کرد معتقد است با اجازه سیمین دانشور کتاب را منتشر کرده‌است. محمدحسین دانایی (فرزند خواهر جلال) معتقد است جلال این اثر را به احترام سیمین دانشور منتشر نکرد اما پس از مرگش، شمس آل‌احمد بی‌توجه به این مسئله کتاب را به دست چاپ سپرد.
در سال ۲۰۰۸ میلادی «آذفر معین» و بلیک رابرت اتوود کتاب را به انگلیسی ترجمه کرده و انتشارات مزدا آن را در سری کتابخانه ایرانیکا منتشر کرد. ویراستار این کتاب محمدرضا قانون‌پرور بوده‌است.
رضا براهنی جلال آل‌احمد را یکی از شریف‌ترین و شجاع‌ترین نویسندگان زمان خود دانسته که با «شجاعت تام» خود را در "سنگی بر گوری" آشکار کرده‌است و این کتاب را یکی از دلایل «شرف قلم» او می‌داند.
مایکل هیلمن در کتاب "یک زن تنها: فروغ فرخزاد و شعرش" آل‌احمد را برخلاف دیگر روشنفکران که در دوران پس از مصدق و پیش از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، خود را سانسور می‌کردند و مراقب بودند شهرت و اعتبارشان با بیان مستقیم درونیات و رخدادهای زندگی شخصی خدشه‌دار نشود، نویسنده‌ای می‌داند که از خودسانسوری گریزان است و این خصلت او کسانی چون رضا براهنی را وامی‌دارد او را برای افشای بی‌سابقه احساسات شخصی، تجربیات و سرگردانی‌هایش شجاع بخواند. در مقابل ابراهیم گلستان "سنگی بر گوری" را شرم‌آور خوانده و معتقد است آل‌احمد با نوشتن آن مرتکب اشتباه شده‌است. غلامحسین ساعدی نیز "سنگی بر گوری" را بی‌مزه قلمداد کرده و برای اشتباه دانستن رک‌گویی و صراحت آل‌احمد، احمد شاملو را مثال زده که زندگی شخصی‌اش را به آثارش راه نداده‌است.
سیمین دانشور "سنگی بر گوری" را کتابی می‌داند با قهرمانی رنجور از «ابتر بودن» که در پایان، به «هیچ» رسیده و خود را از قید آینده، گذشته و سنت رها می‌کند.
به گفته محمد بهارلو آل‌احمد نخستین نویسنده ایرانی است که نشان داد میل به اعتراف به شکل اختیاری در نویسنده وجود دارد. او معتقد است آل‌احمد در "سنگی بر گوری" به اندازه «سه نسل از نویسندگان ما» اعتراف کرده‌است؛ اعترافی نه برای نفْس اعتراف، بلکه برای حلاجی موضوعی که در ذهن دارد و می‌خواهد در معرض قضاوت دیگران قرار دهد.
حسین سناپور "سنگی بر گوری" را هنوز اثرگذار و منقلب‌کننده می‌داند حتی اگر این برانگیختگی تنها به صورت بروز خشم باشد و بر این باور است که کمتر نویسنده‌ای توانسته چون او اجتماع را به‌تصویر بکشد تاحدی که می‌توان صفت «گزارشگر جامعه» را در میان نویسندگان به او داد.
احمد غلامی آل‌احمد را نویسنده‌ای می‌داند که هم دست به نگارش داستان کوتاه زده و هم رمان و مقاله اما معتقد است او هرگاه به قصد داستان‌نویسی دست به قلم برده، چندان موفق نبوده و هرگاه بدون فکر کردن به فرم و ساختار، نوشته، داستان‌نویس‌تر بوده‌است چنان‌که "سنگی بر گوری" به زعم او از بهترین و مهم‌ترین رمان‌های فارسی است و هنگامی خلق شده که آل‌احمد به‌دنبال رمان‌نویسی نبوده‌است.
لیلی گلستان "سنگی بر گوری" را از حسی‌ترین کتاب‌های ادبیات فارسی دانسته‌است.
به گفته حورا یاوری با این‌که آل‌احمد در "سنگی بر گوری" بهتر از کتاب‌هایی چون غرب‌زدگی تقابل سنت و مدرنیته را به‌نمایش درآورده اما در هیچ پژوهشِ مرتبط با روشن‌فکری نامی از آن نیست؛ در نوشته‌هایی چون "سنگی بر گوری" و نه "غربزدگی" است که آل‌احمد از استحاله انسان ایرانی «راضی از تقدیر» و «بی‌سرگذشت» به انسانی که سرگذشت دارد و می‌خواهد آن را را روایت کند، سخن می‌گوید.
شیما بهره‌مند، روزنامه‌نگار، معتقد است بسیاری از روشنفکران از جمله داریوش آشوری در "ما و مدرنیت"، سید جواد طباطبایی در "ابن‌خلدون و مقدمه‌ای بر علوم اجتماعی"، هوشنگ گلشیری در "جدال نقش با نقاش در آثار سیمین دانشور" و احمد محمود در "حکایت حال"، آل‌احمد را متفکری عقیم دانسته‌اند اما از مواجهه با آل‌احمد داستان‌نویس، به‌خصوص نویسنده "سنگی بر گوری" طفره رفته‌اند.
به نظر مهدی یزدانی‌خرم حتی از نظر بزرگ‌ترین مخالفان آل‌احمد نیز "سنگی بر گوری" چهره‌ای جدید و «هراس‌انگیز» از او به‌دست می‌دهد.
به عقیده معصومه حامی‌دوست می‌توان پوچی، شکست و سرشکستگی را عنصری تکرارشونده در تمام داستان‌های آل‌احمد دانست که هم برآمده از زندگی اجتماعی اوست و هم زندگی شخصی‌اش چنان‌که در "سنگی بر گوری" شرح برخی از این نابسامانی‌ها آمده‌است.
به گفته حمید پارسانیا و منصوره خائفی با آن‌که آل‌احمد برای سنت اصالت قائل است و آن را سدّی در برابر غرب می‌داند، در "سنگی بر گوری" از سدشدن راه فرد از طرف سنت سخن می‌گوید و آن را ردّ می‌کند.
به عقیده بهناز علی‌پور گسکری "سنگی بر گوری" اوج تحول فکری آل‌احمد است که در آن از قالب شناخته‌شده نویسنده «محجوب، مقتدر و مردسالار» خارج شده، از خصوصی‌ترین بخش‌های زندگی‌اش پرده‌برداشته و به نقد خود می‌پردازد.
تیم ملی فوتبال ترکیه (به ترکی: Türkiye millî futbol takımı)، یک تیم فوتبال بین‌المللی است؛ که به نمایندگی از کشور ترکیه در میادین فوتبال حضور پیدا می‌کند. این تیم زیر نظر کنفدراسیون فوتبال ترکیه فعالیت می‌کند و یکی از تیم‌های کنفدراسیون فوتبال اروپا است.
این تیم در سال ۱۹۵۴ برای نخستین بار راهی جام جهانی شد و نتایج چندان خوبی بجز یک پیروزی پرگل برابر تیم ملی فوتبال کره جنوبی بدست نیاورد. پس از آن تا سال ۱۹۹۶ که به مربیگری فاتح تریم راهی یورو ۹۶ شد به هیچ جام مهمی راه نیافته بود. در یورو ۹۶ این تیم با قبول سه شکست پیاپی و بدون گل زده انگلستان را ترک کرد. پس از آن دوره زمام تیم ملی ترکیه را بدست مصطفی دنیزلی سپردند و او موفق شد ترکیه را راهی یورو ۲۰۰۰ نماید. در آن مسابقات ترکیه با انجام بازیهای قابل قبول و نتایج نسبتاً درخشان با پیروزی ۲–۰ بر بلژیک میزبان مسابقات خود را در به دور بعدی رساند و در آن مرحله با باخت به پرتغال از گردونه رقابت‌ها کنار رفتند.
درخشانترین دوره تاریخ فوتبال ترکیه با شنول گونش در سال ۲۰۰۲ رقم می‌خورد و این تیم پس از کسب نتایج مناسب تنها با باخت برابر برزیل از رسیدن به فینال بازمی‌ماند. در دیدار رده‌بندی ترکیه با پیروزی برابر کره جنوبی به مقام سومی جهان رسید. در آن دوره روشتو رچبر، ایلهان مانسیز، هاکان شوکور، حسن شاش، ییلدیرای باشتورک، امره بلوز اوغلو از بهترین‌های ترکیه بشمار می‌رفتند. پس از جام جهانی ۲۰۰۲ ترکیه بجای آلمان نائب قهرمان جهان به جام کنفدراسیون‌ها راه یافت. در آن مسابقات نیز به رهبری گونش بسیار قدرتمند ظاهر شدند و با درخشش تونجای شانلی برابر تیمهای ایالات متحده و کلمبیا پیروز شدند و در دقایق پایانی پیروزی بر برزیل را با تساوی عوض کردند. در آن بازی‌ها ترکیه به مقام سوم دست یافت. در سال ۲۰۰۴ در جام ملتهای اروپا این تیم با شکست در دور انتخابی برابر تیم ملی کشور لتونی از رسیدن به مرحله نهایی بازماند و در مسابقات مقدماتی جام جهانی ۲۰۰۶ نیز با شکست ۲–۰ از سوییس در دیدار رفت علی‌رغم پیروزی ۴–۲ در بازی برگشت به مسابقات نرسیدند. درگیری‌هایی پس از آن بازی میان بازیکنان دو تیم درگرفت که منجر به محرومیت‌هایی برای فوتبال ترکیه شد.
در سال ۲۰۰۷ تیم ملی ترکیه راه رسیدن به یورو۲۰۰۸ در گروه سوم قرار داشت. این تیم به رهبری فاتح تریم با وجود پیروزی‌های ابتدای راه در پایان کار بر اثر شکست‌ها و تساوی‌های مکرر در شرایطی بسر می‌برد که برای صعود می‌بایست نروژ را در اسلو و بوسنی را در استانبول شکست می‌داد؛ و هردوی این اتفاقات رخ داد و با هنرمندی نیهات کاهوه‌جی ترکیه راهی یورو ۲۰۰۸ شد. در یورو ۲۰۰۸ با تیم‌های پرتغال و جمهوری چک و سوئیس همگروه بود. پس از باخت به پرتغال در بازی دوم سوئیس را در دقائق پایانی با نتیجهٔ ۲–۱ شکست داد و به بازی سوم با چک پای گذارد که در آن شب رؤیایی ترکیه در دقایق نهایی. بازی ۲–۰ باخته را با پیروزی ۳–۲ عوض کرد. این امر با گل‌های آردا توران و نیهات کاهوه‌جی رخ داد. در پایان بازی سنگربان ترکیه وولکان دمیرل اخراج شد و تونجای شانلی لباس او را پوشید و درون دروازه رفت. در مرحله بعد برابر کرواسی قرار گرفتند که بازی پس از ۱۱۹ دقیقه تلاش با نتیجه بدون گل در حال بپایان رسیدن بود که تیم ملی فوتبال کرواسی به گل برتری دست یافت و در همان زمان که ۱۲۰ دقیقه در حال پایان بود سمیه شنتورک در آخرین ثانیه مجدداً کار را به تساوی کشاند و در ضربات پنالتی نیز ترکیه با درخشش روشتو رچبر به مرحله نیمه پایانی راه یافت. در آن مرحله با وجود اینکه ترکیه ۸ بازیکن اصلی خود را به دلیل مصدومیت و محرومیت همراه نداشت در برابر آلمان به میدان رفت که با وجود برتری آماری ترکیه در پایان ۳–۲ نتیجه را به آلمان واگذار کرد و از رسیدن به دیدار فینال بازماند. در آن مسابقات توران آردا هافبک ۲۱ ساله و خلاق و تکنیکی تُرک به عنوان بهترین بازیکن جوان مسابقات برگزیده شد.
در مسابقات مقدماتی جام جهانی ۲۰۱۰ نیز این تیم در گروه خود پس از اسپانیا و بوسنی سوم شد و از صعود به جام جهانی بازماند.
ترکیه در مرحله گروهی این مسابقات سختی زیادی متحمل شد و در پایان هم با اختلاف ۱ امتیاز با بلژیک توانست به مرحله حذفی این مسابقات که دو دیدار رفت و برگشت مقابل تیم ملی کرواسی است برود در گروه ترکیه که به غیر از بلژیک آلمان و اتریش هم حضور داشت که تیم ملی فوتبال ترکیه با قرار گرفتن در رده دوم گروه A پس از تیم آلمان در مرحله مقدماتی مسابقه‌های فوتبال جام ملت‌های اروپا به مرحله 'پلی آف' راه یافت. ترکیه در دیدار با تیم ملی آلمان در دو دیدار رفت و برگست سه به یک مغلوب تیم ملی آلمان گشت.
تیم آلمان نیز که با کسب پیروزی در تمام بازی‌ها رکورد جدیدی را به ثبت رساند با کسب ۳۰ امتیاز در صدر گروه خود قرار گرفت و به‌طور مستقیم راهی بازیهای فینال یورو ۲۰۱۲ شد. بدین ترتیب ۱۲ تیم از ۱۶ تیم شرکت‌کننده در جام فوتبال اروپا مشخص شد.TRT-Persian ترکیه ۱ - آذربایجان ۰
ترکیه دو رقیب اصلی دارد: کرواسی و یونان. این تر
ترکیه در گروه G از مسابقات مقدماتی جام جهانی با تیم ملی هلند - نروژ - مونته نگرو - لتونی و جبل الطارق هم گروه شده بود.
که در نهایت با دریافت مقام دومی در گروه خود مجوز صعود به مرحله پلی آف رو پیدا کرد که در آنجا هم با باخت در مقابل تیم ملی پرتقال از برای چهارمین دوره متوالی و بیست اُمین سال نتوانست به این مسابقه راه پیدا کند.
"مقام سوم (۱):" ۲۰۰۲
"مقام سوم (۱):" ۲۰۰۳
"نیمه‌نهایی (۱):" ۲۰۰۸
سرمربی: شنول گونش
مقوا گوژپشت ("Indian threadfish") نام نوعی ماهی است.
بدن این گونه لوزی و فشرده‌است. باله پشتی اول درانواع جوان دارای شعاع‌های سخت خیلی کوتاه می‌باشد و در بالغین این شعاع‌ها دیده نمی‌شود. شعاع‌های باله پشتی و باله مخرجی خیلی بلند و مساوی با درازای بدن است. خارهای باله پشتی کوچک و تحلیل رفته، باله پشتی اول دارای ۶ عدد شعاع سخت و باله پشتی دوم دارای یک شعاع سخت و ۱۸ تا ۲۰ شعاع نرم و باله مخرجی دارای یک شعاع سخت و ۱۸ تا ۲۰ شعاع نرم می‌باشد. فلس‌ها واضح نبوده و در پوست فرو رفته‌است. فلس‌ها غالباً از نوع شانه‌ای می‌باشند. گودی پیش چشمی تقریباً مساوی بادو قطر چشم. رنگ بدن نقره‌ای سفید با لکه‌های سیاه روی سرپوشش آبششی می‌باشد. تعداد خارهای آبششی روی بخش پایین اولین کمان آبششی ۲۱ تا ۲۶ عدد می‌باشد . نکته قابل توجه آن است که افراد جوان بر روی باله پشتی و مخرجی واجد رشته‌هایی نسبتاً طویل هستند.
انواع بالغ به صورت گله‌های بزرگ در مناطق ساحلی حرکت می‌کنند انواع جوان معمولاً به صورت انفرادی حرکت کرده و اغلب وارد مصب می‌شوند و تغذیه آنها از ماهی و اسکوییدهای کوچک و سخت پوستان می‌باشد.
محل زندگی آن اقیانوس هند، مجمع‌الجزایر مالایا و ما بعد آن تا چین، فرمز و جزایر ساندویچ سوسایتی و هاوایی می‌باشد. در سراسر خلیج فارس و دریای عمان پراکندگی دارد.
بیشینه درازای بدن ۱۵۰ سانتی‌متر می‌باشد.
نام محلی : شنگ
گیش میگویی ("Alepes djedaba") نوعی ماهی است.
بدن دوکی شکل فشرده و باله پشتی اول کاملاً واضح و مشخص می‌باشد. نیمرخ پشتی و شکمی تقریباً به‌طور یکسانی محدب شده‌است هر دو آرواره دارای یک ردیف و منفرد از دندان های کوچک شانه‌ای شکل می‌باشد و اولین کمان آبششی در قسمت پایینی دارای ۲۷ تا ۳۳ عدد خار آبششی و اولین باله پشتی دارای ۸ عدد شعاع سخت، دومین باله دری یک شعاع سخت و۲۲ تا ۲۵ عدد شعاع نرم و باله مخرجی دارای ۲ عدد شعاع سخت آزاد، یک شعاع سخت و ۱۹ تا ۲۰ شعاع نرم می‌باشد. رنگ آن نقره‌ای با پشت متمایل به آبی، باله دمی به رنگ زرد تند، سایر باله‌ها شفاف، فقط قسمت خلفی دومین باله پشتی یک رنگ زرد خفیف دارد. دارای خال سیاه بر روی سرپوش آبششی است. بیشتر در آب‌های ساحلی، اطراف مرجان‌ها و مناطقی که دارای کدورت است دیده می‌شود. اغلب به شکل گروه‌های بزرگ حرکت می‌کنند و تغذیه آن‌ها از بی مهرگان نظیر سرپایان، سخت پوستان صورت می‌پذیرد و گونه‌های بزرگتر از ماهیان کوچک تر نیز تغذیه می‌کنند.
بیشینه درازای بدن29 سانتی متر می‌باشد .
نام محلی: برک
کتو (Megalaspis cordyla) نوعی ماهی است.
بدن مستطیلی شکل، فشرده و کوچک بوده فکین در جلو دارای دندان‌های نیش دائمی است باله مخرجی از باله پشتی دوم بلند تراولین باله پشتی دارای ۸ شعاع سخت، دومین باله پشتی دارای یک شعاع سخت و ۱۸ تا ۲۰ شعاع نرم و باله مخرجی دارای ۳ شعاع سخت و ۱۶-۱۷ شعاع نرم می‌باشد. در ادامه باله پشتی دوم دارای ۷ تا ۹ بالچه و در دارامه باله مخرجی دارای ۸ تا ۱۰ بالچه می‌باشد. باله سینه‌ای دراز و داسی شکل. خط جانبی در جلو خمیده و قسمت مستقیم خلفی آن تقریباً دارای ۵۶ فلس دندانه داردر تمام طول که یک تیغه جانبی دمی را تشکیل می‌دهد. یک لکه تیره در بالای قسمت خلفی سرپوش آبششی دیده می‌شود رنگ بدن در پشت مایل به خاکستری و پهلوها و شکم نقره‌ای می‌باشد. گونه‌ای سطح زی بوده و به صورت گله‌ای حرکت می‌کنند تغذیه آنها از سخت پوستان کوچک صورت می‌گیرد تغذیه توسط خارهای آبششی صورت می‌پذیرد. بیشینه درازای بدن 80 سانتی متر می باشد.
محل زندگی آنها شامل ساحل خاوری آفریقا، دریای قرمز و خلیج فارس تا فرموز، هاوایی و کینسلند می‌باشد.
گیش شکم‌شیاری با نام علمی "Atropus atropus" نوعی ماهی گرمسیری است.
بدن فشرده و تقریباً بیضی شکل در قسمت شکم دارای یک شیار می‌باشد و باله‌های شکمی به طور مشخص بلند و تیره اولین باله پشتی دارای ۸ شعاع سخت و دومین باله دارای یک شعاع سخت و ۲۱ تا ۳۳ شعاع باله مخرجی دارای ۲ خار آزد و یک شعاع سخت و ۱۸ تا ۱۹ شعاع نرم می‌باشد. ناحیه لخت سینه تا قائده باله‌های سینه‌ای و تا آن طرف پایه باله‌های شکمی ادامه دارد. خط جانبی شدیداً منحنی، رنگ بدن در پشت سبز مایل به خاکستری و در بخش شکمی نقره‌ای می‌باشد. اغلب شناگر آب‌های نزدیک سطح بوده و در آب‌های کم عمق ساحلی زندگی می‌کنند تغذیه ازمیگوها، پاروپایان، ده پایان، سخت پوستان و ماهیان کوچک صورت می‌گیرد. بیشینه درازای بدن ۲۵ سانتی‌متر است. محل اصلی زندگی آنها اقیانوس هند شمالی، مجمع الجزایر مالایا، ماوراء ساموآ، چین و فرموز می‌باشد.
گیش هندی، بدن دراز و تا حدی فشرده، باله پشتی اول دارای ۸ شعاع سخت، دومین باله پشتی دارای یک شعاع سخت و ۲۸ تا ۳۰ شعاع نرم و باله مخرجی دارای یک شعاع سخت و ۲۵ تا ۲۷ شعاع نرم می‌باشد. دندان‌های استخوان تیغه‌ای به صورت دو توده داخلی بوده و آنهایی که بر روی زبان روییده‌اند دارای تعداد کم می‌باشند. بخش پایینی اولین کمان آبششی دارای ۳۰ تا ۳۹ شعاع سخت است. رنگ بدن در پشت آبی مایل به سبز و بر روی سرپوش آبششی دارای یک لکه تیره‌است. بیشتر در آب‌های ساحلی دیده می‌شود و به صورت گله‌ای تا اعماق کمتر از ۱۰۰ متر زیست می‌کند. دراولین سال به بلوغ جنسی می‌رسد و تغذیه آنها از بی مهرگان و پلانکتون‌های جانوری می‌باشد.
محل اصلی زندگی آنها از ساحل شرقی آفریقا، دریای قرمز و خلیج فارس تا ژاپن، فیلیپین و استرالیا می‌باشد.
دردسرِ هَری (The Trouble with Harry) فیلمی آمریکایی تکنی‌کالر در ژانر کمدی سیاه و معمایی به کارگردانی آلفرد هیچکاک محصول سال ۱۹۵۵ کمپانی پارامونت است.
در جنگلی در یکی از دهکده‌های ورمانت، آمریکا، جسد مردی به نام «هری» پیدا می‌شود. همسرش، «جنیفر» (مک‌لین)، یک دریانورد پیر (گوِن)، یک پیردختر (ناتویک)، و یک نقاش (فورسایث) به‌نوبت جسد را می‌بینند و هر کدام فکر می‌کنند خودشان قاتل هستند….
سعید مظفری، مریم شیرزاد، اکبر منانی هرندی، زهرا آقارضا، مهین برزویی، ناصر احمدی، ناصر طهماسب، …؛ مدیر دوبلاژ: ناصر طهماسب.
آنتوان-ژان گروس (زادهٔ ۱۶ مارس ۱۷۷۱ - درگذشتهٔ ۲۵ ژوئن ۱۸۳۵) نقاش فرانسوی بود.
وی در اواخر عمر خود، دچار سرخوردگی شدیدی شده بود و نهایتاً خود را در رود سن غرق کرد.
گیش خط‌زرد ("Selaroides leptolepis") نوعی ماهی است.
نام‌های محلی آن در ایران عبارت است از برک، جش، کارتر و ساعول.
بدن کاملاً فشرده و بیضی شکل است. اولین باله پشتی دارای ۸ شعاع سخت و دومین باله دارای یک شعاع سخت و ۲۰ تا ۲۳ شعاع نرم، تنها گونه‌است که بخش سینه‌ای بی‌پولک به شکل مثلثی ناحیه سرپوش آبششی و قاعده باله سینه‌ای را در بر می‌گیرد.
ارتفاع باله پشتی دوم کوتاهتر از طول سر می‌باشد. باله مخرجی دارای ۱۷ تا ۱۹ شعاع نرم، بخش پایینی اولین کمان آبششی دارای ۲۱ تا ۲۷ عدد خار آبششی است. ناحیه لخت سینه از قاعده باله‌های سینه‌ای و شکمی می‌گذرد.
رنگ بدن معمولاً نقره‌ای و در ناحیه پشتی بدن تیره‌تر است. ناحیه شکمی سفید و به طور مشخص تا پشت بله‌های شکمی ادامه می‌یابد. معمولاً روی مناطق سنگی و صخره‌ای مرجانی زندگی می‌کنند؛ ولی در آب‌های کم عمق با بستر شنی نیز یافت می‌شوند. در عمق ۵ تا ۳۰ متری دیده می‌شوند. تغذیه آنها از سخت‌پوستان، میگو و سرپاورهای کوچک صورت می‌گیرد. بیشینه درازای بدن ۵/۱۸ سانتی‌متر است. محل اصلی زندگی آن اقیانوس هند، شبه جزیره مالایا و فراسوی آن تا چین، ژاپن و استرالیا می‌باشد.
Caranx para
بدن بیضی شکل و شدیدا فشرده بوده، پلک چربی فقط در عقب چشم بخوبی سوسعه یافته است، در جلوی فک بالا دارای دو ردیف منظم ازدندان های مخروطی کوتاه بوده و سطح داخلی عقب فک از دندان های کند و ضعیفی پوشیده شده است. فک پایینی واجد یک ردیف دندان های مخروطی کوتاه می‌باشد که در جلو به دو ردیف تبدیل می‌شود. رنگ بدن در پشت خاکستری متمایل به آبی یا سبز و بخش شکمی نقره‌ای می‌باشد. در حاشیه بالایی سرپوش آبششی دارای یک لکه بزرگ سیاه است. گونه‌ای است که در آب های عمیق ساحلی زیست می‌کند و تغذیه آنها از سخت پوستان ریز و لارو ماهیان صورت می‌گیرد.بیشینه دارازای بدن 16 سانتی متر بوده و در تنگه هرمز و دریای عمان پراکنش دارد.
نام محلی :حبش
حلوا سیاه (نام علمی: "Parastromateus niger") یک گونه از تیرۀ گیش‌ماهیان است.
بدن این ماهی پهن و از دو پهلو فشرده است. هر آروارۀ ماهی یک ردیف دندان مخروطی ریز دارد. بالۀ پشتی با ۴ تا ۵ خار کوتاه با یک شعاع سخت و ۴۱ تا ۴۴ شعاع نرم ادامه می‌یابد. قسمت مستقیم خط جانبی دارای ۸ تا ۱۹ فلس ضعیف می‌باشد که روی ساقۀ دم، تیغۀ ضعیفی تشکیل می‌دهد. بالۀ مخرجی دارای دو خار پوشیده و غیرقابل مشاهده در ماهیان بالغ است که به یک خار و ۳۵ تا ۳۹ شعاع نرم ختم می‌شود. بالۀ شکمی در نمونه‌های بزرگ‌تر از ۱۰ سانتی‌متر بزرگتر نمی‌شود. باله‌های سینه‌ای دراز و شمشیری شکل هستند. پولک‌ها ریز بوده و زود کنده می‌شوند.
رنگ بدن در ماهیان بالغ یک‌دست خاکستری –نقره‌ای تا قهوه‌ای متمایل به آبی و باله‌ها دارای لبه‌های سیاه هستند. در افراد جوان باله‌های شکمی زیر گلویی، سیاهرنگ و خطوط تیره عمودی در طرفین بدن هستند.
این ماهی یک نوع ماهی پلاژیک است که در منطقۀ فلات قاره یافت می‌شود و معمولاً روی بسترهای گلی در اعماق ۱۵ تا ۴۰ متر دیده می‌شوند. روزها در نزدیک بستر و در هنگام شب به سطح آب نزدیک می‌شود تغذیه آن‌ها از زئوپلانکتونها، سخت پوستان و ماهیان کوچک می‌باشد. در حالت بیشینه درازای بدن آن‌ها به ۵۵ سانتی‌متر می‌رسد.
۰فهرست مسیه فهرستی از ۱۱۰ جرم غیر ستاره‌ای است که توسط شارل مسیه گردآوری و ثبت شده‌است. مسیه در جستجوی دنباله‌دارها بود و به همین خاطر فهرستی از جرم‌های آسمانی تهیه کرد . او در "کاتالوگ سحابی‌ها و خوشه‌های ستاره‌ای" ۴۵ جرم را ذکر کرده بود. تا پایان عمر این تعداد را به ۱۰۳ رساند. پژوهشگران با توجه به یادداشت‌های دیگر مسیه این تعداد را به ۱۱۰ رسانده‌اند. فهرست مسیه از مشهورترین دسته‌بندی‌های جرم‌های آسمانی است و در مواردی نامی که مسیه بر برخی از آن‌ها گذاشته هنوز به کار می‌رود.
آنَنده(Ānanda) یکی از مهمترین شاگردان و همراهان گوتاما بودا بود. او در میان شاگردان بودا از همه پرحافظه‌تر بوده‌است و بسیاری از آموزه‌های بودا را از بر داشته‌است، از این رو وی را "پاسدار دارما" خوانده‌اند.
برپایهٔ باورهای بودایی‌گری هر بودا باید دو شاگرد برجسته و یک حواری در زمان خدمتش داشته‌باشد. شاگردان برجستهٔ گوتاما بودا ساریپوتا و مهاموگالانا و حواری او آننده بودند.
واژهٔ آننده در زبان‌های پالی و سانسکریت و دیگر زبان‌های هندی به معنای "خوشی و برکت" است. آننده نامی پُررواج در میان بوداییان و هندوان است.
Wikipedia contributors, "Ananda," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ananda&oldid=220309475 (accessed June 22, 2008).
نبرد برای وسنوث به اختصار وِسْنوثْ نام یک بازی رایانه‌ای آزاد و متن‌باز به سبک استراتژی نوبتی و فانتزی است، که در ژوئن ۲۰۰۳ توسط دیوید وایت طراحی شد. "وسنوث" که تحت پروانهٔ همگانی عمومی گنو ارائه شده یک نرم‌افزار آزاد است.
دیوید وایت پایه‌های "وسنوث" از روی بازی‌های سگای "ارباب هیولاها" و "آوای‌جنگ" پایه‌گذاری کرد. او می‌خواست که یک بازی استراتژی فکری و مجانی و در دسترس، با متن باز بسازد که قوانین ساده‌ای داشته باشد و در عین سرگرم‌کننده بودن، از هوش مصنوعی قوی برخوردار باشد.
بازی وسنوث یک نرم‌افزار مستقل از بستر است و برای سیستم‌عامل‌های متنوعی از جمله ویندوز، لینوکس و مک اواس‌ایکس ارائه شده است. نگارش ۱٫۱۶٫۲ آخرین نگارش پایدار است که در ۱۶ ژانویهٔ ۲۰۲۲ ارائه شده است. نگارش ۱٫۱۷ این بازی در دست توسعه است.
دیدار بوناپارت از قربانیان طاعون در یافا یک نقاشی رنگ روغن نئوکلاسیک از آنتوئن ژان گروس است که سال ۱۸۰۴ میلادی کشیده‌شد.
در این نقاشی ناپلئون بوناپارت، در شهر یافا (اکنون در کشور اسرائیل)، در حال بازدید از سربازان مریض ارتش فرانسه نشان داده شده که مبتلا به بیماری طاعون شده‌اند.
هم‌اکنون این اثر در موزه لوور نگهداری می‌شود.Napoleon Bonaparte Visiting the Plague-Stricken in Jaffa , French Painting at the Musée du Louvre.
ایمهوتِپ یا ایم‌حوتِب (به انگلیسی: Imhotep؛ سایر املاها: Immutef ,Im-hotep یا Ii-em-Hotep)، پزشک و دانشمند، نویسنده، معمار و همه‌چیزدان مصر باستان بود. او در سلسله‌سوم مصر باستان و در دستگاه فرعون جوزر (زوسر) در جایگاه صدر اعظمی خدمت می‌کرد.
ایمهوتِپ در زبان مصری ii-m-ḥtp، *jā-im-ḥatāp که به معنی «کسی که با صلح آمد» است. کاهن‌اعظم نیایشگاه خدای‌خورشید «رع» در هلیوپولیس بود. او نخستین مهندس، معمار و پزشکی است که ما در تاریخ نامش را می‌دانیم.
فهرست کامل عناوین وی:
"صدر اعظم مصر سفلی، اولین شخص پس از پادشاهِ مصر علیا، مدیر کاخ‌بزرگ، نجیب‌زاده موروثی، کاهن‌اعظم هلیوپولیس، سازنده (Builder)، رئیس‌نجار، مجسمه‌ساز و سازنده‌گلدان."
او از انگشت‌شمار کسانی است که پس از مرگ، تندیسش ترکیب‌شده با تندیس فرعون هم‌زمانش ساخته شد.
ایمهوتپ از خاندانی اشرافی نبود. او را شاعر و فیلسوف هم دانسته‌اند. جای آرامگاه او هنوز مشخص نیست اما به باور دانشمندان در سقاره است.
بیشتر اطلاعاتی که از ایمهوتپ وجود دارد بر اساس حدس و گمان است. مصریان‌باستان اختراعات بسیاری را به او نسبت داده‌اند. به‌عنوان مثال ادعا می‌شود او طومار پاپیروس را اختراع کرده‌است و قدیمی‌ترین حامل اوست. به عقیده :"در حکمت کاهنی، در جادو، در صورت بندی ضرب‌المثل‌های حکیمانه، در پزشکی و معماری؛ این شخصیت برجسته در دوران سلطنت جوزر چنان شهرتی از خود برجای گذاشت که نام او هرگز فراموش نشد. او روح حامی کاتبان بعدی بود. آنها مرتباً قبل از شروع کارشان از کوزهٔ آب بر روی لباس نویسندگی خود یک لیوان می‌ریختند."
او به عنوان یکی از مقامات فرعون، جوزر، هرم‌پلکانی جوزر را در سقاره را طراحی کرد. او ممکن است مسئول اولین استفاده شناخته شده از ستون‌ها در معماری باشد. تصویر ایده‌آل ایمهوتپ به عنوان محرک فرهنگ مصری تا دوره بطلمیوسی باقی ماند. مورخ مصری Manetho به او نسبت به ابداع روش ساختن یک ساختمان سنگی در دوران سلطنت جوزر نسبت داد، اما او اولین کسی نبود که واقعاً بنایی را با سنگ ساخت. دیوارهای سنگی، کفپوش‌ها، لنگه‌ها و سنگرها به‌طور پراکنده در طول دوره باستانی ظاهر شده بودند، اگرچه این درست است که ساختمانی به اندازه هرم پله‌ای و کاملاً از سنگ ساخته شده بود، هرگز قبلاً ساخته نشده بود.
ایمهوتپ بنیان‌گذار طب‌مصری و نویسندهٔ یک رسالهٔپزشکی است که به دلیل عدم وجود تفکر جادویی در آن قابل‌توجه است، پاپیروس ادوین اسمیت رساله‌ای حاوی مشاهدات تشریحی، بیماری‌ها و درمان است. پاپیروس باقی‌مانده احتمالاً در حدود ۱۷۰۰ سال قبل از میلاد نوشته‌شده‌است، اما ممکن است یک کپی بر اساس متون هزار سال قدیمی تر باشد. با این حال این انتساب به نویسندگی نیز حدس‌وگمان است.
از آنجایی که ایمهوتپ را مخترع شفا می‌دانستند، گاهی گفته می‌شود که او کسی است که الهه نوت (خدایی شدن آسمان) را بالا نگه داشته‌است، همان‌طور که گفته می‌شود جدایی نات و گب (خدایی شدن زمین) بوده‌است. چه چیزی مانع هرج و مرج شد به دلیل موقعیتی که او را در آن قرار می‌داد، گاهی اوقات گفته می‌شد که او پسر نات است. در آثار هنری او همچنین با الهه بزرگ، حاثور، که در نهایت به عنوان همسر رع شناخته شد، مرتبط است. او همچنین با ماعت، الهه‌ای که مفهوم حقیقت، نظم کیهانی و عدالت را تجسم می‌کرد، مرتبط بود که نظم را از هرج‌ومرج ایجاد کرده و مسئول حفظ آن است. همچنین پس‌از مرگ، مردم معتقد بودند که ایمهوتپ به خدا تبدیل شد.
دو هزار سال پس‌از مرگ او، مقام او به مقام یک خدا ارتقا یافت. او خدای "دارو و شفا" شد. او بعداً توسط یونانیان به اسقلبیوس مرتبط شد. او در منطقه تبس با آمنهوتپ پسر هاپو، که یکی دیگر از معماران خدایی بود، در ارتباط بود، جایی که آنها به عنوان «برادران» پرستش می‌شدند.
دایرةالمعارف بریتانیکا می‌گوید: «شواهد ارائه شده توسط متون مصری و یونانی این دیدگاه را تأیید می‌کند که شهرت ایمهوتپ در زمان‌های اولیه بسیار محترم بوده‌است… اعتبار او با گذشت قرن‌ها افزایش یافت و معابد او در زمان یونان مراکز آموزه‌های پزشکی بودند."
سر ویلیام اوسلر، که «پدر پزشکی» واقعی بود، می‌گوید این ایمهوتپ است، «اولین چهره‌ای از یک پزشک که به وضوح از مه دوران باستان متمایز شد».
در فیلم مومیایی و دنباله‌های آن در سال ۱۹۹۹، مومیایی و بیشتر پیشینهٔ تاریخی او بر اساس زندگی واقعی ایمهوتپ است. ایمهوتپ همچنین با توث، خدای مصری نوشتن، آموزش، سواد و کاتبان در دوره یونانی-رومی یکی بود.
Wikipedia contributors, "Imhotep," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Imhotep&oldid=220383129 (accessed June 22, 2008).
زنان الجزایری اثری است در سبک رمانتیسیسم از اوژن دولاکروا که در سال ۱۸۳۴ میلادی، با رنگ روغن بر روی بوم خلق شد.
تابلوی "زنان الجزایری" تصویری از حرم‌سراهای عربی و زنان الجزایری را در حال استعمال تریاک نشان می‌دهد. این تابلو یکی از اولین آثار موجود، از حضور نقاشان غربی در جوامع خاورمیانه‌ای و شرقی است.
هم‌اکنون این تابلو، تحت مالکیت موزه لوور قرار دارد.Women of Algiers in their apartment, Louvre Museum
پابلو پیکاسو تابلوی زنان الجزایر را با الهام از این اثر در سبک کوبیسم خلق کرد. پاریسی‌ها در لباس الجزایری اثر پیر اگوست رنوار هم اثر معروف دیگریست که با الهام از نقاشی دلاکروا خلق شده‌است.
موزهٔ هنر مدرن یا نوگرا ، یکی از مهم‌ترین موزه‌های هنرهای مدرن جهان است که در بخش منهتن، شهر نیویورک در ایالات متحده آمریکا قرار گرفته‌است.
موزهٔ هنر مدرن نیویورک رسماً در تاریخ ۷ نوامبر ۱۹۲۹ میلادی توسط اَبی الدریچ راکفلر، همسر جان د. راکفلر جونیور و دو تن از دوستان مجموعه‌دارش به نام‌های لیلی پ. بلیس و مری کویین سولیوان پایه‌گذاری گذاشته‌شد.
از موزهٔ هنر مدرن نیویورک به عنوان تأثیرگذارترین، موزهٔ مرتبط با هنرهای مدرن در جهان یاد می‌شود.quote: The Museum of Modern Art in New York City is consistently identified as the institution most responsible for developing modernist art … the most influential museum of modern art in the world. کلکسیون موزهٔ هنر نیویورک دارای آثار هنری بی‌همتا و کم‌نظیر از هنرهای مدرن و معاصر است. از آن‌جمله می‌توان از آثاری مرتبط با هنر معماری و طراحی، نقاشی، مجسمه‌سازی، عکاسی، چاپ سیلک، کتاب‌های مصور، فیلم و رسانه‌های الکترونیکی نام برد.
برهان علیت که به نام‌های برهان علت اول، برهان سببیت و برهان کیهان‌شناختی نیز خوانده می‌شود، هم در جهت نفی وجود خدا و هم در جهت اثبات وجود خدا بکار گرفته شده‌است.https://infidels.org/kiosk/article/cosmological-arguments-against-the-existence-of-god-726.html برهان یادشده بر این مبناست که مجموعهٔ جهان از یک مبدأ سرچشمه می‌گیرد و در سیر تکاملی خود با وجود واسطه‌ها به سوی همان مقصد بازمی‌گردد.
نخستین کسانی که به‌طور گسترده مفهوم علیت را در نوشته‌های خود مطرح کردند؛ افلاطون و ارسطو بودند. ارسطو با طرح مفهوم علت غایی، سعی کرد از علیت به عنوان برهانی برای اثبات وجود خدا بهره گیرد. همچنین دومین برهان توماس آکویناس در اثبات وجود خدا همین برهان بود. در میان معاصران نیز فردریک کاپلستون از جمله قائلان به این برهان است.
برخی فیلسوفان مسلمان مانند ملاصدرا، سهروردی، طباطبایی نیز علت غایی را علت‌العلل و غایةالغایات نامیده‌اند؛ و در اثبات خدا به آن تمسک جسته‌اند.
برای آشنایی، مثالی گفته می‌شود. فرض کنید دو نفر می‌خواهند با هم مسابقه بدهند. حال اگر نفر اول به نفر دوم بگوید تا تو حرکت نکنی من شروع به حرکت نمی‌کنم و نفر دوم هم به نفر اول بگوید تا تو حرکت نکنی من هم حرکت نمی‌کنم، در این صورت هیچگاه این مسابقه شروع نمی‌شودو هیچ‌کدام از آن دو شروع به حرکت نمی‌کنند. به این حالت دور گفته می‌شود و آن محال است، به آن مصرح می‌گویند چون واسطه‌ای بین نفر اول و دوم وجود ندارد.
به تصریح مدافعان برهان، اگر فرض کنیم علتِ وجودی موجودی، خود او باشد؛ یعنی وجود موجود بر خود متوقف باشد، در این حالت موجود چون علت خود است، باید سابق بر خود باشد، و چون معلول خودش است، باید متأخر از خود باشد. لازمهٔ این امر اجتماع نقیضین است. بنابرین به تناقض رسیدیم و دور باطل است.Richard Hanley, No End in Sight: Causal Loops in Philosophy, Physics and Fiction, "Synthese"
همان تعریف مصرح است. با این تفاوت که، در مثال سه نفر وجود دارند؛ یعنی بین نفر اول و نفر دوم واسطه وجود دارد که آن نفر سوم باشد.
برای آشنایی، مثالی زده می‌شود. در همان مثال مسابقه فرض کنید بی‌نهایت آدم وجود دارد، و هر کدام به نفر بعدی می‌گوید تا تو حرکت نکنی من حرکت نمی‌کنم، در این صورت هم مانند حالت دور مسابقه شروع نمی‌شود و هیچ‌کس حرکت نمی‌کند، این حالت هم محال است.
معنای لغوی تسلسل این است که اموری، زنجیروار، به دنبال هم واقع شوند، خواه حلقه‌های این زنجیره متناهی باشد، خواه نامتناهی، و خواه میان آن‌ها رابطهٔ علی برقرار باشد، خواه نباشد. اما در معنای فلسفی، تسلسل عبارت است از ترتُّب یک شیء بر شیء دیگر و ترتب شیء دوم بر سوم و سوم بر چهارم و به همین‌سان تا بی‌نهایت، به گونه‌ای که این اشیاء بالفعل و با هم موجود باشند، خواه از دو طرف یا از یک طرف استمرار یابد.
به باور محمد حسین طباطبایی، اگر سلسله‌ای از علت‌ها و معلول‌ها را فرض کنیم که هر یک از علت‌ها معلول علت دیگری باشد، سلسله‌ای از وابستگی‌ها خواهیم داشت و واضح است که وجود وابسته، بدون وجود مستقل تحقق نخواهد یافت. پس ناگزیر باید ورای این سلسلهٔ وابستگی‌ها وجود مستقلی باشد که همگی آن‌ها در پرتوی آن تحقق یابند؛ زیرا مجموع بی‌نهایت محتاج و وابسته هرگز غیر محتاج و مستقل نخواهد شد.
البته منظور این نیست که هر تسلسلی محال است؛ مثلاً تسلسل اعداد محال نیست. اما برای مثال بازی دومینو را در نظر بگیرید: در این بازی افتادن هر قطعه مشروط به افتادن قطعه قبل است و بنابراین اگر ما ببینیم که دومینوها در حال افتادن‌اند؛ نتیجه می‌گیریم که حتماً آغازی بوده‌است؛ زیرا اگر آغازی نبوده باشد، چگونه افتادن دومینوها قابل توضیح است. در مثال دیگر، اگر به تعداد نامحدودی دونده گفته شود فقط وقتی بدوید که نفر قبلی دوید، به نظر بدیهی می‌رسد که نتیجه بگیریم هرگز کسی نخواهد دوید.
فیلسوفان ادلهٔ متعددی برای ابطال تسلسل مطرح کرده‌اند، از جمله: برهان "تطبیق"، برهان "آحاد و الوف"، برهان "قریب المأخذ به تضایف"، برهان "تضایف"، برهان "اسد و اخضر" و برهان "امکان شمارش"
تقریرهای متعددی از این برهان شده‌است که نمونه‌هایی از آن در پایین آورده شده‌است:
معروف‌ترین تقریری است که در فلسفهٔ غرب عنوان شده و فلاسفهٔ دیگر مانند فردریک کاپلستون از آن بهره برده‌اند. تصریح توماس آکویناس، وجود هر چیز در جهان به چیزهایی دیگر وابسته است که این وجود توسط آن‌ها توضیح داده می‌شود؛ اما اگر این سلسله بی‌پایان باشد، این توضیح پیوسته به تعویق می‌افتد و در نهایت هیچ‌چیز توضیح داده نخواهد شد؛ بنابراین جهان تنها هنگامی در نهایت فهمیده خواهد شد که این سلسله به وجودی ختم شود که خود به هیچ‌چیز وابسته نباشد."Christianity" Encyclopædia Britannica 2009 Ultimate Reference Suite
هر معلولی علتی دارد و چون دور و تسلسل باطل است، علت‌العلل وجود دارد.
برخی مدعی شده‌اند:
در پاسخ باید گفت: بی‌نهایت را به دو قسم تقسیم کرده‌اند، بالفعل و بالقوه. آیا می‌توان تسلسل نامتناهی در اعداد طبیعی و مثبت را «بالفعل» محسوب کرد؟ خیر، زیرا یک تمامیت کامل نیست و مدام قابلیت افزایش دارد. اما تسلسل در اعداد صحیح، از نوع منفی را می‌توان یک تمامیت محسوب کرد؛ حال، ایرادی که در این مقایسه وجود دارد، این است: در تسلسل واقعی، با رابطهٔ علّی‌معلولی سروکار داریم و می‌دانیم که وجود معلول، وابسته به وجود علت است؛ اما چه کسی گفته‌است که در بین اعداد منفی نیز، رابطهٔ علّی‌معلولی و وابستگی‌وجودی را شاهد هستیم؟ آیا عددِ منفیِ یک، وجودش وابسته به عددِ منفیِ دو است؟ تبعاً چنین باوری [یعنی: وجود رابطهٔ علّی‌معلولی بین اعداد منفی] مستلزم اثبات است، و بدون‌استدلال نمی‌توان آن را مقدمه‌ای برای نقد دانست؛ جدای از اینکه وجود اعداد در خارج از ذهن، خودش نیازمند ثابت‌شدن است.
از سوی منتقدان، مطرح شده که احتمال دارد تسلسل علّی واقعاً ممکن باشد.Morten Severinsen, Principles Behind Definitions of Diseases – a Criticism of the Principle of Disease Mechanism and the Development of a Pragmatic Alternative, "Theoretical Medicine and Bioethics", Excerpt: "... This implies that there is an infinite and complex causal structure behind each disease, and that the disease mechanism would have to encompass the whole structure..."Bimal K. Matilal, A note on Śamkara's theodicy, "Journal of Indian Philosophy", Excerpt: "... There does not seem to be any real logical objection to infinite causal chains, accidental or not. The Indian version of the acceptable and provable infinite causal chain of seeds and sprouts seems to be harking back to a similar argument..." تلاش‌هایی برای بازنویسی این برهان یا ارائهٔ یک برهان مشابه به‌گونه‌ای که این کاستی در آن نباشد، شده‌است.David E. White, An argument for God's existence, "International Journal for Philosophy of Religion"
زنجیره‌ای علّی شامل بی‌شمار هستِ وابسته را در نظر بگیرید. اگر کسی بپرسد «اصولاً چرا هستِ وابسته داریم» سودی نخواهد داشت اگر پاسخ داده شود «هست‌های وابسته داریم چون هست‌های وابسته دیگر سببشان شده‌اند.» زیرا پیش‌فرض این پاسخ وجود هست‌های وابسته است؛ اما این دقیقاً چیزی‌ست که ما به دنبال پاسخش بودیم. هر پاسخ رضایت‌بخش به این پرسش مجبور خواهد بود به یک هست دیگرگون -یک هست لازم و بی‌علت- دست یازد. در پاسخ ممکن است گفته شود که هریک از هست‌ها علت دارند، اما زنجیرهٔ نامتناهی هست‌ها به‌عنوان یک کل ممکن است علت نداشته باشد؛ یعنی به‌عنوان یک کل، یک هستِ بی‌علت باشد. در این صورت تا جایی که در زنجیره پیش رفته‌ایم، علت‌دار است. زنجیرهٔ کشف‌نشدهٔ باقی‌مانده به‌عنوان یک کل، بی‌علت خواهد بود. پاسخ دیگر این است که علت زنجیرهٔ نامتناهی به‌عنوان یک کل ممکن است خودش باشد.
اما در نقد این احتمال می‌توان گفت: فرضاً مجموعه‌ای نامتناهی با اعضاء ممکن‌الوجود داریم، اما محال است که خودِ مجموعه، واجب‌الوجود باشد؛ زیرا لازم می‌آید که «واجب»، محتاج «ممکن» باشد. به‌عبارت دیگر: واجب‌الوجود بالذاتی که عقلاً برای وجوبِ وجودش، نیازمند غیر نمی‌باشد، باید وجودش را وابسته به وجود تعدادی ممکن‌الوجود دانست! لذا محال است که مجموعه‌ای واجب‌الوجود، برای وجودش محتاج باشد، آن هم محتاج اعضاء ممکن‌الوجود!
بنابراین: سلسله‌ای نامتناهی از اعضاء ممکن که یک مجموعه را تشکیل داده‌اند، نمی‌توانند جمعاً ازلی باشند و این حکم عقل است.
دور به‌معنای آن است که موجود علت خودش باشد.
سخن برتراند راسل:
سخن جان هاسپرز:
سخن نایجل واربرتون:اما هیچ‌کدام از انتقادات بالا نمی‌توانند وارد باشند، زیرا در تقریر صحیح برهان می‌گوییم:
”هر معلول/حادث/ممکن‌الوجودی دارای علت است. ”
نه آنکه بگوییم: «هرچیزی دارای علت است.»
بنابراین با جداشدن خداوند از این قاعدهٔ معلولیّت، برهان نقض نمی‌شود و اساس برهان نیز، مبنی بر «علت‌داشتنِ هرچیزی» نیست.
دیدگاه عام فیلسوفان تجربه‌گرا این است که صدق قضایای منطقی و ریاضی، به علت تحلیلی و پیشینی بودن آن‌ها و صدق قضایای بیانگر وقایع خارجی، به خاطر ترکیبی و پسینی بودن آن‌هاست؛ و معرفت پیشینی ترکیبی محال است.
به عبارت دیگر، از آنجا که سالب گزاره "هر چیزی علتی دارد" با حدهایش تناقض ندارد؛ صدق آن در گرو مشاهده است.هالینگ دیل، تاریخ فلسفه غرب، صفحه ۱۷۱ تا ۱۷۳
پیش از داوری دربارهٔ گزارهٔ هر معلولی علتی دارد، باید معنای دقیق معلول و علت را بدانیم. از آنجا که معلول را می‌توان به "چیزی که دارای علت است" تعریف کرد، گزارهٔ "هر معلولی علتی دارد" نیز همان‌گونه است.هالینگ دیل، تاریخ فلسفه غرب، صفحهٔ ۱۷۲
پرسش اساسی این است که آیا "علت" در گزارهٔ "هر معلولی علتی دارد"؛ تامه است یا ناقصه.
دیوید هیوم؛ فیلسوف اسکاتلندی، کلیه ادراکات بشری را به دو گروه تقسیم می‌کند: "انطباعات" و "تصورات".
منظور هیوم از «انطباعات»، داده‌های مستقیم حس و تجربه است. مانند اینکه چشم خود را باز کنیم و منظره‌ای طبیعی را مشاهده کنیم.
منظور هیوم از «نسبت طبیعی»، برقراری تداعی معانی بین دو تصور در ذهن است؛ به‌طوری‌که با پدیدآمدن یکی دیگری نیز بلافاصله پدید آید.
مقصود وی از «نسبت فلسفی»، رابطه‌ای است که از مقایسه دو یا چند چیز با یکدیگر حاصل می‌شود، بدون آن که لزوماً ذهن از طریق پیوستگی و تداعی معانی از یکی به دیگری منتقل شود.
در هر سه کیفیت یاد شده این ویژگی وجود دارد که تصور آن‌ها به واسطه نیروی طبیعیِ تداعی و پیوستگی، به دیگری می‌انجامد؛ و براساس طبیعت یا عادت، تصور یکی تصور دیگری را در ذهن ایجاد می‌کند. هیوم بر آن است که پیوند طبیعی یادشده در میان تصورات باید به جهان ذهن و ادراکات محدود شود و نباید آن را به جهان خارج نسبت داده و بگوئیم همین روابط میان موجودات خارجی نیز وجود دارد.
بر این اساس، هیوم رابطه علیت را چیزی جز عادت ذهنی نمی‌داند که در اثر تجربه پیوستگی زمانی-مکانی مکرر دو رویداد حاصل می‌شود. هیوم اظهار می‌دارد که رابطه علیت نه امری بدیهی و شهودی است، و نه امری مبتنی بر برهان عقلی؛ بلکه قاعده‌ای تجربی است و برای اثبات تجربی بودن این قاعده می‌گوید: علت‌ها و معلول‌ها توسط دلیل عقلی شناخته نمی‌شوند و تنها از راه تجربه کشف می‌شوند.Hume, David, "An Inquiry Concerning Human Understanding", 1962, By Crowell Collier Publishing Company, P 32. از این‌رو هیچ‌گونه پیش‌بینی قطعی و ضروری دربارهٔ حوادث آینده نمی‌توان داشتHume, David, "A Trearise of Human Nature", Copyright Penguin Books, 1969, Book I, Part III, Section VIX, P. 221
هیوم می‌کوشد شواهدی بر نفی رابطهٔ علیت گرد آورد. او دراین‌باره می‌نویسد:H. D. An Enquiry, P48-50
به‌طور خلاصه، دیوید هیوم پیوند علی را پیوندی روانی و نه پیوندی منطقی دانست. وی باور داشت در همهٔ مواردی که مردم قائل به علیت هستند، فقط به‌دلیل تعاقب یا تقارن دو پدیده در جهان خارج به این باور رسیده‌اند؛ بنابراین هیچ‌گاه نمی‌توان در اشیای خارجی حکم به علیت کرد.
بسیاری از فلاسفه معتقدند که رابطهٔ علیت امری بدیهی است و استدلال‌ناپذیری آن خللی در اعتبار و استحکام آن وارد نمی‌سازد. (Apriority)ر. ک.
محمدحسین طباطبایی برآن است که آشنایی با رابطهٔ علیت ابتدا با علم حضوری ادراک می‌شود و سپس به موارد مشابه خارجی تعمیم داده می‌شود. او دراین‌باره می‌نویسد:
جوادی آملی بر آن است که قاعده علیت نه اثباتش ممکن است و نه انکار آن، چرا که هر استدلالی در گرو پذیرش علیت مقدمات برای نتیجه است. بر این اساس او معتقد است انتقادات هیوم، راه هرگونه تفکر را می‌بندد و به طریق مشابه ترتیب دادن برهانی بر پایه علیت نیز به باور او نادرست است. در نتیجه او نه‌تنها انتقادات هیوم را نادرست می‌خواند، بلکه دفاع از برهان علیت را نیز نادرست می‌داند.جوادی آملی، عبداللَّه، تبیین براهین اثبات خدا، ص ۳۹ و ۱۰۲.
صدر نیز، بر بدیهی بودن قاعده علیت تأکید می‌کند و تصریح می‌نماید که این قاعده از ضروریات اولیه است و تا چنین است قابل استدلال عقلی نیست؛ ولی از آن رو که مخالفان چون هیوم منکر بداهت آن می‌شوند، به ناچار باید برای حل آن در جستجوی چارهٔ دیگری بود.الصدر، السید محمدباقر، الأسس المنطقیة للإستقراء، القسم الاول، ص 105، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، 1402 ق. الطبع الرابع. او آنگاه به اقامهٔ دلیلی تجربی بر اصل علیت مبادرت می‌کند؛ و با تکیه بر استقراء و حساب احتمالات می‌نویسد:
مرتضی مطهری دراین‌باره می‌نویسد:
برخی مدافعان برهان بر این باورند که این مطلب که روابط خاص علّی و معلولی در جهان ماده بدون هیچ تجربه‌ای قابل استنباط نیستند (مثلاً اینکه انسان در وهلهٔ نخست به صرف ملاحظهٔ سیلان و شفافیت آب، نمی‌توانسته‌است خاصیت عرق‌کنندگی آن را دریابد)؛ ناقض قاعده علیت نیست؛ زیرا به باور ایشان اگر چه اصل رابطهٔ علیت امری بدیهی است، اما شمول آن نسبت به همان ماده نیازمند مقدمات تجربی است:مصباح یزدی، محمد تقی، آموزش فلسفه، ج 2، ص 48.
بنابراین، اصل کلی علّیت به شکل "قضیه‌ای حقیقیه" است، نه تعیین روابط خاص علی و معلولی؛ ولی به باور مدافعان هیوم در مثال‌های خود بین این دو خلط کرده‌است.
نفی رابطه ضروری علی در خارج مستلزم شکاکیت مطلق است، زیرا بنابراین فرض دیگر نمی‌توان ادراک‌ها را ناشی از تأثیر واقعیات عینی به حساب آورد. احمد احمدیدراین‌باره می‌نویسد:احمدی، احمد، نقدی بر نظریه هیوم در باب علیت، ص 68 (مقاله) در کتاب: «آیت حُسن» زیر نظر مهدی گلشنی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، چاپ اول، 1374.
هیوم از سویی به انکار رابطهٔ علیت می‌پردازد و از دیگر سو پیدایش تصور علیت را معلول عادت و تکرار توالی و تعاقب دو پدیده می‌انگارد. به عبارت دیگر هیوم با پذیرش رابطه علیت بین استمرار دو تجربه متعاقب و پیدایش عادت ذهنی و تصور علیت، به نفی رابطهٔ علیت می‌پردازد. این اشکال مورد توجه کسانی چون پل فولکیه، راسل و وایتهد قرار گرفته‌است.
هرچند برتراند راسل تا حدودی دیدگاه هیوم را پذیرفته بود:جستارهای فلسفی ص ۱۱۸
اما راسل از جهتی دیگر به مخالفت با هیوم پرداخته و مدعی وجود نوعی تناقض در ادعای هیوم می‌شود:راسل، برتراند؛ تاریخ فلسفه غرب، ترجمه: نجف دریابندری، ج 3، صص 922-920 (سه جلد در دو مجلد) تهران، کتاب پرداز، چاپ ششم، 1373.
هنری برگسون ، فیلسوف فرانسوی، مدعی بود که واقعیت نهایی یا زندگی توسط ترتیب‌های دقیق علی محدود نشده‌است؛ بلکه یک پروسهٔ رشد است که در آن پیش‌بینی‌ناپذیرها، و در نتیجه بی علت‌ها، پیوسته اتفاق می‌افتند. هیچ تکرار دقیقی هم‌زمان اتفاق نمی‌افتد؛ و جایی که تکراری نباشد، علتی نیست، زیرا علت یعنی این‌که انتِسِدِنت (پیش‌آمد) مکرراً به نتیجهٔ یکسان بینجامد."Causality." Microsoft® Encarta® 2009
به تصریح جان سوا:
پاسخ این مسئله در علت قرار دادن خدا برای آن علت نهفته‌است؛ زیرا در آن صورت ما باید همان پرسش را دربارهٔ خدا بپرسیم. پس ما باید درک کنیم که تنها توضیح منطقی این است که علت و اثر «نمودهای حواس» هستند که انسان‌ها به عنوان موجودات محدود در زمان و مکان تجربه می‌کنند، اما از نظر یک مرجع بی‌زمان هیچ‌چیز واقعاً اتفاق نمی‌افتد، پس آن جهان خالی از علت و در نتیجه اثر است. آن جهان فقط "وجود دارد".Processes and Causality by John F. Sowa, retrieved Jun. 1, 2010.