moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
او در رشتهٔ تاریخ و فرهنگ تطبیقی در ایران مدرک کارشناسی گرفت و برای ادامهٔ تحصیل در رشته مردم‌شناسی در مقطع کارشناسی ارشد به دانشگاه سالفورد انگلستان رفت و کارشناسی ارشد و دکترای جامعه‌شناسی تعلیم و تربیت خود را از دانشگاه سنچری آمریکا نیز دریافت کرد.
کارو لوکاس دانشمند ایرانی همسر او بود.
از کتاب‌های او می‌توان موارد زیر را برشمرد
تنسی والنتیرز نامی است که به مجموع تیمهای ورزشی دانشگاه تنسی گفته می‌شود.
والنتیرزها به ویژه در دو و میدانی، فوتبال آمریکایی، و بسکتبال زنان دارای شهرت ملی هستند.
لباس والنتیرزها همواره نارنجی رنگ می‌باشد.
رزم‌ناو زمینی پ. ۱۰۰۰ راته یک خودروی زرهی غول پیکر فراتر از تانک است که قرار بود توسط آلمان نازی تولید و در جنگ‌های جهانی از آن استفاده شود ولی به دلیل وجود بسیاری مشکلات پروژه آن لغو گردید.
راته (که نام آن برگرفته از نام نوعی موش است) بسیار بزرگ و سنگین بود به‌طوری‌که ارتفاع آن به مناره‌های برخی کلیساها می‌رسید و آنقدر عریض بود که انجام مانور در مناطق شهری غیرممکن یا بسیار سخت بود. راته آنقدر سنگین بود که سنگفرش یا آسفالت خیابان‌ها را با حرکت عادیش همچون زمینی شخم‌زده زیر و رو می‌کرد و اگر با آن از پلی رد می‌شدند پل فرو می‌ریخت. طول یک راته به ۳۵ متر می‌رسید و ارتفاع ۲ متری تسمه شنی آن کمک می‌کرد تا به راحتی از رودخانه‌ها عبور کند.
ساخت یک رزم‌ناو زمینی راته نیازمند یک کارخانه به بزرگی کارخانه جات کشتی‌سازی و ماه‌ها کار کارگران زیاد بود و حتی برای جابه‌جا کردن قطعات ساخته شده آن برای به‌کارگیری و نصب بر روی رزم‌ناو احتیاج به ترابری داشت.
در کل تولید راته هزینه‌های هنگفتی داشت که ممکن بود به اقتصاد آلمان ضربه وارد کند.
در سال‌های ۱۹۴۱ میلادی یک سری تحقیقات راهبردی در مورد تانک‌های سنگین روسی توسط کروپ رهبری می‌شد که یکی از ثمرات این تحقیقات خلق راته بود. در ماه ژوئن سال ۱۹۴۲ میلادی سرپرست مهندسی گروت که برای شاخه زیردریایی وزارت تسلیحات کار می‌کرد پیشنهاد یک تانک ۱۰۰۰ تنی مجهز به جنگ‌افزارهای دریائی با نام (Landkreuzer:رزمناوزمینی) و با زرهی به سنگینی که تنها جنگ‌افزارهای دریایی بتوانند با آن رویارویی نمایند را ارائه کرد.
هیتلر شیفته این ایده شد و به کروپ دستور داد تا کار توسعه راته را آغاز کند.
هنوز یک سال از شروع تولید قسمت‌های مختلف رت نگذشته بود که در سال ۱۹۴۳ میلادی وزیر تسلیحات وقت دولت آلمان نازی آلبرت اشپیر پروژه توسعه رت را کاملاً منتفی کرد. عده‌ای بر این باورند که اشپیر توانائی زیادی در لغو پروژه‌های غیرمنطقی هیتلر داشت و بیشتر تمرکزش را بر روی جنگ افزارهای اثبات شده می‌گذاشت.
راته با سه زنجیر ۱/۲ متری مرتبط به هم در هر طرف مجهز بود که با هم یک زنجیر به عرض ۷/۲ متر را تشکیل می‌دادند تا بتوانند موازنه‌ای برای وزن بیش از حد این زره پوش ایجاد کند. در حقیقت این زنجیر به پخش شدن وزن رت کمک می‌کرد.
اما با تمام این اوصاف جرم خالص راته سنگفرش خیابانها را نابود می‌کرد و نمی‌توانست از پل‌ها عبور کند ولی به واسطه ارتفاع ۲ متری شنی آن می‌توانست به راحتی از رودخانه‌ها عبور نماید.
rebel base books
Panzerschreck.de
MODEL-WORKSHOP
رُخنمون یا برون‌زد ، بخشی از سنگ بستر است که بر سطح زمین آشکار شده هر چند که در اکثر اوقات به وسیلهٔ خاک حاصل از فرسایش یا پوشش گیاهی پوشیده شده‌است. در واقع رخنمون اطلاعاتی از وضعیت لایه‌های زیر سطح زمین در اختیار زمین‌شناسان قرار می‌دهد. رخنمون با برون زد برابر هست و هر دو یک معنی دارند.
Fundamentals of Structural Geology, David D. Pollard, Raymond C. Fletcher. Cambridge University Press, New York 2005,
نوبر یکی از محله‌های بزرگ و تاریخی شهر تبریز است که در مرکز این شهر واقع شده‌است. این محله از سمت شمال به محله‌های راسته‌کوچه و مهادمهین، از سمت جنوب به تپه‌های یانیق، از سمت شرق به محلهٔ خیابان و محله یمارالان و از سمت غرب به محله‌های چرنداب و مهادمهین محدود شده‌است. از مهم‌ترین کوی‌های محلهٔ نوبر می‌توان حاج‌اسماعیل، له له بیگ (کوی شهید یوشاری)، سیدلر (جزو منطقه چرنداب است) و مقصودیه را نام برد که دارای کوچه‌های پیچاپیچ بسیاری هستند. همچنین قنات‌های اکبرآباد، توپچی‌باشی، فتح‌الله‌اف، قورچی‌باشی و ملاباشی در این محله قرار گرفته‌اند. محلهٔ نوبر صاحب ۲۶ مسجد مختلف است که مسجد قانلی (جزو منطقه چرنداب است) و مسجد میدان از مهم‌ترین آن‌ها هستند. باغ‌شمال که مجموعه‌ای متشکل از تأسیسات فرهنگی، مسکونی، نظامی و ورزشی است و نیز لشکر ۲۱ حمزهٔ سیدالشهدا در این محله واقع شده‌اند. مرکز محلهٔ نوبر، میدان مقصودیه می‌باشد که از نام مقصودبیگ نامی از سرداران دورهٔ صفویه گرفته شده‌است.
از آثار و بناهای تاریخی محلهٔ نوبر می‌توان به بازار امیر، بازار پنبه‌فروش‌ها، بازار قائم‌مقام، بازار مسگران، بازارچهٔ ساعدالملک، بازارچهٔ فراش‌باشی، پل میرزاارضی، چاپارخانه، حمام قاضی، خانهٔ حاج سیدباقر، خانهٔ حاج میرزاشفیع آقامجتهد، خانهٔ حاج صمد طاهباز، خانهٔ محمدآقا سرتیب، خانهٔ حاج میرزایوسف‌آقا، خانهٔ میرزاارضی، خانهٔ میرزاجلیل جاپارباشی، خانهٔ میرزاحسن قافی، خانهٔ میرزاصادق‌خان رئیس، خانهٔ نظام‌العلما، دروازهٔ باغ‌میشه، کاروانسرای حاج سیدحسین، کاروانسرای حاج شیخ‌جعفر، کاروانسرای حاج میرزاجعفر، کاروانسرای حاج‌حسین، کاروانسرای خلیل‌بیگ، کاروانسرای مراغه‌ای‌ها، کاروانسرای مرتضی‌قلی، کاروانسرای مهدی‌خان فراش‌باشی، کاروانسرای میرزااسماعیل، کاروانسرای میرزاتقی آجودان‌باشی، مسجد میرزاابراهیم، مسجد میرزامهدی قاضی، مقبرهٔ میرزامهدی قاضی، میدان چوب‌فروش‌ها و میدان هفت‌کچل اشاره کرد.
نادر میرزا دربارهٔ نوبر می‌نویسد:
حسین حافظ تبریزی در روضات‌الجنان دربارهٔ این محله می‌نویسد:
نظریات متفاوتی راجع به ریشهٔ کلمهٔ «شیلی» وجود دارد. بر طبق یک نظریه، اینکاها در پرو، که در تسخیر سرزمین آروکانیان‌ها شکست خورده بودند، دره آکنکاگوا «شیلی» را با دستکاری در نام یک رئیس قبیله‌ای («کاسیکوئه») که «تیلی» خوانده می‌شد و در زمان تسخیر اینکاها در آن ناحیه حکومت می‌کرد، انتخاب نمودند.Encina, Francisco A. , and Leopoldo Castedo. Resumen de la Historia de Chile. ۴th ed. Santiago: Zig-Zag, ۱۹۶۱.
نظریات دیگر بیانگر آن است که نام شیلی می‌تواند از لغت بومی ماپوچه «شیلی» گرفته شده باشد که به مفهوم «جایی که خشکی تمام می‌شود» است.Hudson, Rex A. , ed. «مطالعه یک کشور: شیلی.» GPO کتابخانه کنگره. ۱۹۹۵. ۲۷ فوریه ۲۰۰۵ یا از لغت «چانه»، «سرد»، یا کلمه آمارایی «tchili» به مفهوم «برف».«Chile (república) .»
معنی دیگری که به «chilli» نسبت داده می‌شود کاربرد آوانامی «cheele-cheele»- نوعی تقلید ماپوچه‌ای از آواز یک پرنده‌است. فاتحان اسپانیایی که این نام را از اینکاها شنیدند و معدود بازماندگان اولین ماموریت اسپانیایی دیگو دل آماگرو در جنوب پرو در سالهای۳۶-۱۵۳۵ خودشان را «مردان شیلی» نامیدند.
شیلی به عنوان یک کشور ساحلی بلند و باریک به شکل مخروط جنوبی در سمت غرب کوه‌های آند، از شمال به جنوب با مسافتی به طول ۴۶۳۰ کیلومتر امتداد یافته، که بزرگ‌ترین پهنای این کشور از شرق به غرب تنها ۴۳۰ کیلومتر طول دارد. این کشور مناظر بسیار بدیع و متنوعی دارد.
شیلی با وسعت ۲۹۲۲۴۰ مایل مربع (۷۵۶۹۵۰ کیلومتر مربع)، ۳۸ امین کشور بزرگ جهان (پس از ترکیه) است. اندازه آن قابل مقایسه با زامبیا است، و کمی بزرگ‌تر از ایالت تگزاس در آمریکا می‌باشد.
بیابان آتاکامای شمالی شامل ثروت عظیم معدنی، عمدتاً مس و انواع نیترات‌ها است. دره نسبتاً کوچک مرکزی که شامل سانتیاگو است، از لحاظ جمعیت و منابع کشاورزی بر کل کشور غلبه دارد. این منطقه همچنین مرکز تاریخی است که شیلی در طی قرن نوزدهم از آن توسعه یافته، زمانی که نواحی شمالی و جنوبی آن یکپارچه شدند. جنوب شیلی از جنگلها، مراتع چرا است، و دارای یک رشته از آتشفشانها و دریاچه‌ها می‌باشد. ساحل جنوبی مجموعه‌ای پیچ در پیچ از خلیجهای تنگ، دهانه‌های ورودی، کانالها، شبه جزایر درهم پیچیده، و جزیره‌ها است. کوه‌های آند در مرز شرقی آن واقع شده‌اند. شیلی طولانی‌ترین کشور (شمالی- جنوبی) در دنیا با (بیش از ۴۲۰۰&bnsp کیلومتر؛ ۲۶۰۰ &bnsp مایل) طول می‌باشد، همچنین ۱۲۵۰۰۰۰کیلومتر مربع (۴۸۲۶۲۸ &bnsp مایل مربع| mi. sq) از قاره جنوبگان به عنوان بخشی از سرزمین خود است. اما، این ادعای اخیر براساس پیمان جنوبگان، که شیلی یکی از امضاء کنندگان آن می‌باشد، مشکوک به نظر می‌رسد.
شیلی جزیره ایستر و جزیره سالا و گومز را که جزایر شرقیترین نقطه پولینزی هستند، تحت کنترل خود دارد، که در سال ۱۸۸۸ به حوزه قلمرو خود اضافه نموده، و نیز جزیره رابینسون کروزوئه، در فاصله بیش از ۶۰۰ کیلومتری (۳۷۵ مایلی) از سرزمین اصلی در مجمع الجزایر خوآن فرناندز واقع شده‌است. امروزه، جزیره ایستر ایالتی از شیلی است. همچنین کنترل جزایر کوچک سالا و گومز، سن آمبروسیو و سن فلیکس را که فاقد سکنه هستند در اختیار داشته که این جزایر بسیار با اهمیت هستند زیرا ادعای شیلی را نسبت به آبهای محدوده کنترلی خود از این ناحیه تا به داخل اقیانوس آرام توسعه می‌دهند.
حدود ۱۰۰۰۰ سال پیش، مردم بومی آمریکایی مهاجر در داخل دره‌های حاصلخیز و در امتداد ساحلی که هم‌اکنون شیلی نامیده می‌شود، ساکن شدند. به‌طور خلاصه، اینکاها امپراتوریشان را تا آنچه امروزه شیلی شمالی خوانده می‌شود
گسترش دادند، اما بایر بودن این ناحیه از گسترش اقامت آن‌ها جلوگیری می‌نمود.
در سال ۱۵۲۰، فردیناند ماژلان پرتغالی که می‌کوشید دور زمین را با کشتی طی نماید، گذرگاه جنوبی این ناحیه را کشف نمود که بعد از وی به نام تنگه ماژلان نامیده شد. اروپائی‌های دیگری که به شیلی رسیدند، دیگو د آلماگرو و گروه
فاتحان اسپانیایی وی بودند که در سال ۱۵۳۳ در جستجوی طلا از پرو وارد این ناحیه شدند. آن‌ها با صدها هزار سرخ‌پوست با فرهنگ‌های مختلف در این ناحیه مواجه شدند که شیلی امروزی نیز اکنون نیز برخی از این فرهنگ‌ها را در خود جای
داده‌است. این فرهنگها اصولاً نیازهای خود را از طریق کشاورزی به روش قطع درختان و کشت گیاهان و شکار تأمین می‌نمودند.
فتح شیلی در واقع در سال ۱۵۴۰ آغاز شد و به وسیله پدرو دوالدیویا از افسران (ستوان) فرانچسکو پیزارو انجام گرفت که شهر سانتیاگو را در ۱۲ فوریه، ۱۵۴۱ بنیان نهاد. اما اسپانیایی‌ها طلا و نقره هنگفتی که به دنبال آن بودند در این منطقه
نیافتند، و متوجه توان بالقوه کشاورزی دره مرکزی شیلی شدند، و شیلی به بخشی از نایب السلطنه شیلی تبدیل شد.
فتح سرزمینی که امروزه شیلی خوانده می‌شود تنها به صورت تدریجی انجام شد، و اروپایی‌ها توسط جمعیت محلی این منقطه متحمل شکست‌های پیاپی شدند. قیام گسترده ماپوچه که در سال ۱۵۳۳ آغاز شد به مرگ والدیویا و تخریب
بسیاری از مستعمرات اصلی در این نقطه منجر گردید. قیامهای اصلی بعدی در سال‌های ۱۵۹۸ و ۱۶۵۵ رخ داد. هرگاه که ماپوچه‌ها و دیگر گروه‌های بومی شورش می‌نمودند، مرز جنوبی این مستعمره به سمت شمال جابجا می‌گردید. لغو برده
داری در سال ۱۶۸۳ از تنشها در مرز بین مستعمره و سرزمین ماپوچه‌ها تا بخش جنوب کاست، و اجازه داد تا تجارت بین استعمارگران و ماپوچه‌ها افزایش یابد.
انگیزه برای کسب استقلال از اسپانیا در اثر غصب تخت و تاج اسپانیا از سوی ژوزف برادر ناپلئون در سال ۱۸۰۸ تسریع شد. یک شورای سیاسی ملی تحت عنوان فردیناند- وارث شاه مخلوع- در ۱۸ سپتامبر، ۱۸۱۰ تشکیل شد. شورای
سیاسی (هونتا) شیلی را به عنوان یک جمهوری خودمختار در پادشاهی اسپانیا اعلام نمود. جنبش برای کسب استقلال کامل به زودی طرفداران فراوانی به دست آورد. تلاشهای اسپانیایی‌ها برای تحمیل دوباره حکومت اجباری طی اقدامی که
«تسخیر دوباره» نامیده می‌شد، باعث یک مبارزه طولانی مدت شد.
نبرد متناوب تا سال ۱۸۱۷ ادامه یافت، زمانی که ارتشی به رهبری برناردو اوهیگینز، وطنپرست‌ترین فرد سرشناس در شیلی، و خوزه دسن مارتین، قهرمان نبرد استقلال آرژانتین، در کوه‌های آند شیلی با نیروهای سلطنتی درگیر شده و آن‌ها را
شکست دادند. در ۱۲ فوریه ۱۸۱۸، شیلی تحت رهبری اوهیگینز به عنوان یک جمهوری مستقل اعلام موجودیت نمود. شورش سیاسی تغییر اجتماعی اندکی پدیدآورد، واما، جامعه شیلی در سدهٔ نوزدهم ماهیت ساختار طبقاتی اجتماعی
استعماری را حفظ نمود که عمدتاً تحت نفوذ سیاست‌های خانوادگی و کلیسای کاتولیک رم قرار داشت. سرانجام یک ریاست جمهوری قوی به وجود آمد، اما ملاکان ثروتمند شدیداً قدرتمند باقی‌ماندند.
در اواخر قرن نوزدهم، دولت سانتیاگو جایگاه خود را در جنوب از طریق سرکوب بیرحمانه سرخ‌پوستان ماپوچی تحکیم بخشید. در سال ۱۸۸۱، این کشور پیمانی با آرژانتین جهت تأیید حاکمیت شیلی بر تنگه ماژلان منعقد نمود. در نتیجه جنگ
پاسیفیک با پرو و بولیوی (۱۸۷۹ تا ۱۸۸۳)، شیلی حاکمیت خود را در بخش شمالی تا حدود یک سوم میزان قبلی گسترش داد که ضمن آن دسترسی بولیوی به اقیانوس آرام از بین می‌رفت، و شیلی به ذخایر ارزشمند نیترات دست می‌یافت
که بهره‌برداری از آن موجب یک دوره بابرکت برای کشور شد.
جنگ داخلی شیلی در سال ۱۸۹۱ منجر به توزیع مجدد قدرت بین رئیس‌جمهوره و کنگره شد، و شیلی یک حکومت دموکراسی به سبک پارلمانی برقرار نمود. اما، جنگ داخلی نیز یک جدال بین آنهایی بود که خواستار توسعه صنایع محلی و
سودهای بانکی فراوان برای شیلی به خصوص کاخ ادواردها بودند که مناسبات محکمی با سرمایه‌گذاران خارجی داشت. از این رو تا حدودی اقتصاد شیلی به یک نظام حافظ منافع گروه اقلیت حاکم تنزل یافت. از دههٔ ۱۹۲۰، طبقه متوسط و
طبقه کارگر موجود به حدکافی قدرت به دست آوردند تا یک رئیس‌جمهور اصلاح‌طلب انتخاب نمایند یعنی آرتورو الساندری پالما، که برنامه وی کنگره محافظه کار را آشفته ساخت. شیوه‌های اصلاح طلبی الساندر پالما تاحدودی بعداً از سوی
برخی عناصر اتحادیه موسیلینی کشور ایتالیا مورد تحسین واقع شد. در دهه ۱۹۲۰، گروه‌های مارکسیست با پشتیبانی عموم مردم به‌پاخاستند.
کودتای نظامی به رهبری ژنرال اوئی آلتامیرانو در سال ۱۹۲۴، دوره‌ای از بی‌ثباتی شدید سیاسی را به بار آورد که تا سال ۱۹۳۹ به طول انجامید. طولانی‌ترین دولتهای ده ساله در میان آن سال‌ها مربوط به ژنرال کارلوس ایبانیز دلکامپو بود که در
سال ۱۹۲۵ به‌طور موقت قدرت را به دست گرفت و دوباره بین سال‌های ۱۹۲۷ و ۱۹۳۱ تحت عنوان یک استبداد غیررسمی برسر کارآمد، اما واقعاً از لحاظ خشونت یا فساد همچون یک استبداد نظامی نبود که اغلب گریبانگیر باقی کشورهای
آمریکای لاتین می‌شد، و قطعاً قابل قیاس با رژیم سرکوبگر آگوستو پینوشه در دهه‌های اخیر نبوده‌است. ایبانیز دلکامپو، با تسلیم قدرت به شکل دموکراتیک به جانشین منتخب خود احترامی را در یک سطح کافی در بین بخشی از جمعیت حفظ
نمود تا به عنوان یک دولتمرد قابل برای بیش از ۳۰سال باقی بماند، با وجود ماهیت پوچ و متزلزلی که ایدئولوژی می‌داشت. زمانی که حکومت مشروطه در سال۱۹۳۲ برقرار گردید، یک حزب قوی طبقه متوسط، رادیکالها به وجود آمد. این حزب
طی ۲۰سال بعد، نیروی کلیدی برای دولتهای ائتلافی بود. طی دوره غلبه حزب رادیکال (۵۲–۱۹۳۲)، کشور نقش خود را در بخش اقتصاد افزایش داد. در سال۱۹۵۲، رای‌دهندگان روی خود را به سوی ایبانیز دلکامپو برگرداندند، که هم‌اکنون به
شکل یک نوع خوآن پرون| پرون شیلیایی حلول کرده بود، تا پست دولت را برای ۶سال بعد احراز نماید. خورخه الساندر در سال ۱۹۵۸ جانشین ایبانیز دلکامپو شد، که محافظه کاری شیلیایی را به‌طور دموکراتیک برای دوره دیگر حکومت به آن بازمی‌گرداند.
در سال ۱۹۶۴ انتخابات ریاست جمهوری، ادواردو فری مونتالوا از حزب دموکرات مسیحی شیلی| دموکرات مسیحی با احراز اکثریت مطلق آراء یک دوره اصلاحات عمده را آغاز نمود. تحت عنوان شعار «انقلاب در آزادی»، دولت فری به برنامه‌های
دور از دسترس اجتماعی و اقتصادی به خصوص در زمینه‌های آموزش، مسکن، و اصلاحات کشاورزی، از جمله اتحادیه بندی روستای کارگران کشاورزی پرداخت. اما، در سال ۱۹۶۷، فری با مخالفت فزاینده از سوی چپگرایانی مواجه شد که وی را
متهم می‌نمودند به آن که اصلاحات وی ناکارآمد است، و از سوی محافظه کاران، که اصلاحات وی را افراطی می‌دانستند. در پایان دوره ریاست جمهوری وی، فری به اهداف متعدد ارزشمندی دست یافته بود، اما نتوانسته بود به اهداف مورد نظر حزب خود به‌طور کامل دست یابد.
در سال ۱۹۷۰، سناتور سالوادور آلنده گوسنز، یک پزشک مارکسیست و عضو حزب سوسیالیست شیلی که رهبر «اتحاد خلق» (UP یا «یونیداد پاپیولار») ائتلاف احزاب سوسیالیست، کمونیست، و سوسیال- دموکرات بود، در کنار دموکرات
مسیحی‌های مخالف، جنبش اقدام واحد خلق (MAPU)، و فعالیت مستقل خلق، اکثریت آراء را در یک مبارزه سه طرفه به دست آورد. با وجود فشارهای دولت آمریکا، کنگره ملی شیلی با حفظ سنت قدیمی خود، با گرفتن آراء نهایی بین
نامزدهای سرشناس یعنی آلنده و رئیس‌جمهور سابق خورخه الساندر، تکلیف این مقام را معلوم نمود، و آلنده را با یک رای با نسبت ۱۵۳ به ۳۵ برای این پست انتخاب نمود. فری از تشکیل اتحاد با الساندری خودداری نمود تا با آلنده مخالفت
کند، به شرط آن که دموکرات مسیحی‌ها که یک حزب کارگری بودند نتوانند با اقلیتهای حاکم به هدف مشترک خود برسند.
برنامه آلنده شامل ارتقاء منافع کارگران؛ اجرای کامل اصلاحات کشاورزی؛ بازسازی اقتصاد ملی به بخش‌های سوسیالیستی، ترکیبی و خصوصی؛ سیاست خارجی «استحکام بین‌المللی» و استقلال ملی؛ و یک نظام جدید تأسیس («کشور
مردمی» یا «خلق توانا»)، و از جمله مؤسسه کنگره دارای مجلس واحد بود. سخنران اتحاد خلق همچنین خواستار ملی شدن مالکیت بیگانه (آمریکا) در معادن اصلی مس در شیلی شد.
یک رکود اقتصادی در سال ۱۹۶۷ آغاز شد و در سال۱۹۷۰ به اوج خود رسید، و با فرار سرمایه، تنزل سرمایه‌گذاری خصوصی، و خروج دارائی‌های بانکی از سوی افراد معترض به برنامه سوسیالیستی آلنده، تشدید گردید. تولید کاهش و بیکاری
افزایش یافت. آلنده اقداماتی را از جمله تثبیت قیمتها، افزایش دستمزدها، و اصلاحات مالیاتی را انجام داد که اثر آن افزایش هزینه مصرف‌کننده و توزیع مجدد نزولی درآمد بود. برنامه‌های مشترک دولتی- خصوصی امور عمومی به کاهش بیکاری
کمک نمود. بیشتر بخش بانکداری ملی شد. بسیاری از شرکت‌های موجود در صنایع مس، زغالسنگ، آهن، نیترات، و فولاد سلب مالکیت شدند، ملی شده، یا تحت نظارت و دخالت دولت قرار گرفتند. خروجی بخش صنعتی به سرعت افزایش
یافت، و بیکاری طی سال اول دوران دولت آلنده افت نمود.
اصلاحات دیگری که طی اوایل دوره زمامداری آلنده اجراء شد عبارت‌اند از توزیع مجدد میلیون‌ها هکتار زمین بین کارگزان کشاورزی بدون زمین به عنوان بخشی از برنامه
اصلاحات کشاورزی، دادن مواجب معوقه نیروهای مسلح ضمن افزایش پرداخت، و تأمین شیر رایگان برای کودکان. اتحادیه توسعه خلق هندیها و مؤسسه فنی ماپوچه برای پاسخگوئی به نیازهای جمعیت بومی شیلی پایه‌گذاری شدند.
ملی سازی صنایع مس تحت مالکیت بیگانه (خصوصاً شرکت‌های آمریکایی) سبب تنشهای فزاینده با آمریکا شد. دولت نیکسون فشار مالی بین‌المللی را به منظور محدودسازی اعتبار اقتصادی شیلی بر آن‌ها وارد ساخت. به‌طور هم‌زمان، سازمان
سیا هزینه‌هایی را برای ایجاد رسانه‌ها، سیاست‌مداران، و سازمان‌های مخالف و برای کمک به تسریع مبارزه برای ایجاد بی‌ثباتی در شیلی اختصاص داد. از سال۱۹۷۲، پیشرفت اقتصادی سال اول دوره زمامداری آلنده جهت معکوس گرفت و
اقتصاد درگیر بحران شد. قطبی شدن سیاسی افزایش یافت، و تحرکات دو گروه موافق و مخالف حکومت که اغلب به درگیری‌ها منجر می‌شد، شایع گردید.
تا اوایل سال ۱۹۷۳، تورم از کنترل خارج شد. اقتصاد خزنده بیشتر در اثر اقدام اعتصاب| اعتصابات گهگاه و هم‌زمان پزشکان، معملمین، دانشجویان، کامیونداران، کارگران معادن مس، و گروه شاغلین بخش‌های کوچک رو به وخامت
نهاد.
در طول ریاست جمهوری آلنده، وی در تقابل و تعارض با کنگره ملی شیلی که اکثریت حزب دمکرات مسیحی آن را در اختیار داشتند، بود.
دمکرات مسیحیها از رهبری آنده بسوی ایجاد دیکتاتوری مشابه کوبا و نیز بسیاری از
سیاستهای رادیکالی وی انتقاد داشتند.
آلنده سیاست‌های سوسیالیستی را بیشتر و بیشتر پیش برد و در هراس از آمریکا، خود را بسوی کوبا کشاند.
در ژوئن ۱۹۷۳، سرهنگ روبرتو سوپر کاخ ریاست جمهوری را با تانک محاصره نمود اما این
کودتا با شکست روبرو شد. در ماه مه۱۹۷۳، دیوان عالی شیلی، دولت آلنده را به ناتوانی در اجرای عدالت عمومی بخاطر عدم اجازه به پلیس جهت اجرای مقررات و عدالت محکوم نمود.
در اوت ۱۹۷۳، اعضای حزب ملی و دمکرات مسیحی
مجلس نمایندگان شیلی، قطعنامه‌ای را تصویب کرد تا دولت سریعاً از نقض قانون اساسی خودداری نموده و دوباره به سوی رعایت قانون و دمکراسی پیش رود. همچنین این قطعنامه آلنده را بخاطر ایجاد نیروی نظامی جدید وابسته به خود،
محکوم نمود.
آلنده به جای بازگشت بسوی قانونمداری، در اوایل سپتامبر ۱۹۷۳اعلام کردکه برای اصلاح قانون اساسی یک همه‌پرسی برگزار خواهد نمود اما موفق به ارائة آن نشد. به دلیل نقض مکرر قانون اساسی و پافشاری در ادامه آن، در یازدهم سپتامبر ۱۹۷۳، ارتشیان با کودتا دولت آلنده را برکنار نمودند.
ارتش با کودتای نظامی آلنده را در ۱۱ سپتامبر ۱۹۷۳ برکنار نمود. نیروهای مسلح کاخ ریاست جمهوری (پالاسیو لاموندا)، را بمباران نمودند. پس از بمباران جسد آلنده در کاخ ریاست جمهوری یافت شد.اسکار سوتو: «روزهای پایانی سالوادور آلنده»Eugeno Ahumada "Chile: La memoria prohibida"
دولت نظامی به ریاست ژنرال آگوستو پینوشه اوگارته، کنترل کشور را به دست گرفت. دوران حکومت وی با تجاوزات به حقوق بشر همراه بوده‌است. در اکتبر۱۹۷۳، دست کم ۷۰ نفر به وسیله کاروان مرگ به قتل رسیدند. حداقل یک هزار نفر
طی شش‌ماهه اول حکومت پینوشه اعدام شدند، و بر اساس گزارش رتیگ ریپورت، دست کم دوهزارنفر دیگر طی ششماهه بعدی این سال‌ها کشته شدند. ۳۰بر طبق تحقیقات انجام شده از سوی کمیسیون والچ۲۰۰۴، ۳۰۰۰۰هزار نفر مجبور
شدند تا کشور را ترک نمایند، و ده‌ها هزار نفر از مردم بازداشت و شکنجه شدند. قربانیان در اغلب در منزل بازداشت و به یکی از ۳۰ بازداشتگاه منتقل و شکنجه می‌شدند.پرداخت غرامت به قربانیان شکنجه در شیلی (بی‌بی‌سی فارسی، ۲۹ نوامبر ۲۰۰۴) قانون اساسی جدید از طریق یک همه‌پرسی بسیار نامنظم و غیر
دموکراتیک در غیاب فهرستهای ثبت آراء در ۱۱ دسامبر ۱۹۸۰ تصویب شد و ژنرال پینوشه برای یک دوره ۸ ساله رئیس‌جمهور جمهوری شیلی گردید.
در اواخر دهه۱۹۸۰، رژیم تدریجاً آزادی بیشتری را به مجمع و جامعه داد تا شامل اتحادیه تجاری و فعالیت‌های محدود شده سیاسی می‌شد. طی مدت تقریباً ۱۷ سالی که پینوشه قدرت را در دست داشت، شیلی از یک تمرکز اقتصاد در دست
دولت به سوی یک اقتصاد بازار آزاد حرکتا نمود که شاهد افزایش در سرمایه‌گذاری خصوصی داخلی و خارجی بود، اما صنعت مس و دیگر منابع مهم معدنی به مالکیت خارجی بازنگشت. در یک همه‌پرسی در ۵ اکتبر، ۱۹۸۸، ژنرال پینوشه در
دوره دوم ۸ ساله ریاست جمهوری خود با نسبت (۵۶٪ در برابر ۴۴٪اراء مردم) رد شد. مردم شیلی یک ریئس جمهور جدید و اکثریت اعضای کنگره با دو مجلس را در ۱۴ دسامبر ۱۹۸۹ را انتخاب نمودند. پاتریشیو آیلوین، از حزب دموکرات مسیحی
نامزد یک ائتلاف متشکل از ۱۷ حزب تحت عنوان «ائتلاف احزاب برای دموکراسی (کنسرتاسیون)» بود که اکثریت مطلق (۵۵٪) آراء را احراز نمود. رئیس‌جمهور آیلوین از سال ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۴ که به عنوان یک دوره انتقالی محسوب می‌شود، رئیس‌جمهور بود.
در دسامبر ۱۹۹۳، ادوارد فری روئیز- تاگله از حزب دموکرات مسیحی، پسر رئیس‌جمهور قبلی ادواردو فری مونتالوا، ائتلاف کنسرتاسیون را با اکثریت مطلق (۵۸٪) آراء به پیروزی رساند. فری روئیز- تاگله در سال ۲۰۰۰ توسط ریکاردو لاگوس
سوسیالیست موفق شد که در انتخابات ریاست جمهوری در انتخابات نهایی بی‌سابقه‌ای در برابر ژوکوئین لاوین از راستگرایان حزب اتحاد برای شیلی پیروز شود. در ژانویه ۲۰۰۶، مردم شیلی اولین رئیس‌جمهور زن خود، میشله باچلت، را از
حزب سوسیالیست انتخاب نمایند. او در ۱۱ مارس ۲۰۰۶ سوگند ریاست جمهوری را ادا نمود، و به این ترتیب حکومت ائتلاف «کنسرتاسیون» برای چهارسال دیگر ادامه یافت.
در سال‌های اخبر تلاشهایی برای محاکمه پینوشه و عوامل شکنجه در شیلی صورت گرفت که بی‌ثمر ماند.پیگیری جرایم دوران پینوشه همچنان ادامه دارد "(بی‌بی‌سی فارسی، ۲۱ خرداد ۱۳۸۷)"بازداشت یکصد تن از همدستان پینوشه "(بی‌بی‌سی فارسی)"آگوستو پینوشه درگذشت "(بی‌بی‌سی فارسی، ۲۰ آذر ۱۳۸۵)"اتهام تازه برای پینوشه ۹۰ ساله "(بی‌بی‌سی فارسی)"
فرهنگ شیلی دارای تنوع و تاریخ عمیقی است.
شمال شیلی مرکز مهمی برای فرهنگ دوران قرون وسطا و اوایل دوره جدید امپراتوری اینکا می‌باشد، در حالی که نواحی مرکزی و جنوبی، مناطق فعالیت‌های فرهنگی ماپوچه‌است. در سراسر دوره استعماری در پی فتح این کشور، و طی دوران اولیه جمهوری، فرهنگ کشور تحت سیطره اسپانیایی‌ها بوده‌است. تأثیرات اروپاییان دیگر عمدتاً انگلیسی و فرانسوی از آغاز قرن ۱۹ ام شروع شد و تا امروز نیز ادامه داشته‌است.
رقص ملی این کشور "کوئکا" (Cueca) است. شکل دیگری از ترانه سنتی شیلی، که البته همراه رقص نیست، "تونادا" (tonada) می‌باشد. موسیقی وارد شده توسط استعمارگران اسپانیایی، از کوئکا، بر اساس یک بخش ملودی واسطه‌ای و یک ملودی بارزتر، قابل تمایز است. در اواسط دهه ۱۹۶۰، اشکال موسیقی بومی توسط "خانواده پارا" (Parra family) و به کمک شعر نوی شیلی مجدداً احیاء شد، که همراه با فعالان و اصلاحگران سیاسی شد و توسط خواننده سبک فالک و محقق فرهنگ عامه و شرح نژادی مارگوت لویولا (Margot Loyola) عرضه شد.
مردم شیلی کشورشان را «país de poetas» یا 'سرزمین شعرا' می‌نامند.
گابریلا میسترال اولین شیلیایی بود که جایزه نوبل ادبیات را در سال (۱۹۴۵) برد. اما، مشهورترین شاعر شیلی، پابلو نرودا است که جایزه نوبل را در سال (۱۹۷۱) برنده شد و به خاطر مجموعه آثار دربارهٔ رومانس (داستان عاشقانه)، طبیعت، و سیاست شهرت جهانی دارد. سه خانه بسیار فردگرای اش (منحصربه‌فرد) در نواحی ایسلا نگرا، سانتیاگو و والپاریزو مقصدی معروف برای جهانگردان می‌باشد.
قانون اساسی شیلی در یک همه پرسی بسیار نامنظم در سپتامبر ۱۹۸۰ تحت حکومت نظامی آگوستو پینوشه به تصویب رسید. این قانون از ماه مارس 1981 اجرائی شد. پس از شکست پینوشه در همه پرسی ۱۹۸۸، قانون اساسی برای تسهیل اقدام انجام اصلاحات آتی در قانون اساسی، ترمیم شد. در سال ۲۰۰۵، رئیس جمهور ریکاردو لاگوس قانون اصلاحات متعدد قانونی در آن را که توسط کنگره تصویب شده بود، امضاء نمود. این موارد شامل حذف پستهای سناتورهای منصوب شده و نیز سناتورهای مادام العمر، اعطای اختیار به ریاست جمهوری برای برکنار نمودن رئیس کل قوای مسلح، و کاهش دوره ریاست جمهوری از ۶ سال به ۴ سال بود.
مردم شیلی در دور اول انتخابات ریاست جمهوری در ۱۱ دسامبر ۲۰۰۵ رای دادند. هیچ یک چهار نامزد ریاست جمهوری بیش از ٪۵۰ از آراء را نتوانستند احراز کنند. در نتیجه، دو نفر از نامزدهای واجد آراء بیشتر – میشله باچلت از ائتلاف مرکز- چپ کنسرتاسیون و سباستین پینیرا از ائتلاف مرکز- راست آلیانزا- در ۱۵ ژانویه ۲۰۰۶ در انتخابات دور دوم با هم رقابت نمودند که میشله باچلت در آن پیروز شد. او در ۱۱ مارس ۲۰۰۶ سوگند یاد نمود. این چهارمین دوره انتخابات ریاست جمهوری از زبان پایان دوره پینوشه بود. تمام چهار انتخابات اخیر آزاد و منصفانه مورد قضاوت واقع شده‌اند. رئیس جمهور به لحاظ قانونی نمی‌تواند دوره‌های متوالی در این مقام باشد. کنگره شیلی| کنگره دو مجلسی شیلی دارای ۳۸ کرسی سنای شیلی| سنا و ۱۲۰ عضو از مجلس نمایندگان شیلی| مجمع نمایندگان می‌باشد. سناتورها برای ۸ سال در دوره‌های متناوب انتخاب می‌شوند، در حتالی که نمایندگان برای دوره‌های ۴ ساله برگزیده می‌گردند. سنای فعلی دارای یک حق رای مشترک ۱۸-۲۰ به نفع سناتورهای طرفدار دولت است. آخرین انتخابات کنگره در ۱۱ دسامبر ۲۰۰۵ بطور هم‌زمان با انتخابات ریاست جمهوری برگزارشد. مجلس پایینی فعلی- مجمع نمایندگان- شامل ۶۳ عضو از ائتلاف چپگرا- مرکز و ۵۷ نفر از حزب مخالف راستگرا- مرکز می‌باشد. کنگره در شهر بندری والپاریزو در حدود ۱۴۰کیلومتری (۸۴مایلی)غرب پایتخت، سانتیاگو قرار دارد.
انتخابات کنگره‌ای شیلی توسط یک نظام دوبخشی اداره می‌شود که در اختیار هیئتهای بزرگی از نمایندگان قرار دارد. بنابراین، تنها سنا و دو عضو از مجمع نمایندگان برای هر واحد انتخاباتی منصوب می‌شوند، احزاب مجبور هستند ائتلافهای بزرگ تشکیل دهند و به لحاظ تاریخی، دو فقره از بزرگ‌ترین ائتلافها (کنسرتاسیون و آلیانزا) بیشترین کرسیها را در این واحد بین خود تقسیم می‌کنند. دراینصورت ائتلاف حاکم با به چنگ آوردن آراء از ائتلاف دسته دومی از طریق یک حاشیه رای بیش از ۱تا۲ رای می‌تواند به عنوان ائتلاف برنده هر دو کرسی را به دست آورد. در سال۲۰۰۱ انتخابات کنگره‌ای، اتحادیه دموکراتیک مستقل محافظه کار برای اولین بار بر حزب دموکرات مسیحی شیلی| دموکرات مسیحی‌ها غلبه نمود تا بزرگ‌ترین حزب در مجلس پایینی (نمایندگان) باشد. در سال ۲۰۰۵، هر دو حزب سرشناس، دموکرات مسیحی‌ها و یو. دی. آی، به نفع اتحادهای معتبر حزب سوسیالیست (که بزرگ‌ترین حزب در بلوک کنسرتاسیون است) و بازسازی ملی (شیلی)| بازسازی ملی در اتاد جناح راست، کنار رفتند. حزب کمونیست شیلی| حزب کمونیست مجدداً نتوانست هیچ کرسی را در این اتخابات به دست آورد. («نگاه کنید به» انتخابات پارلمانی شیلی، ۲۰۰۵)
قوه قضائیه شیلی مستقل است و شامل یک دادگاه فرجام خواهی، یک سیستم دادگاه نظامی، یک محکمه مشروطه (قانونی)، و یک دادگاه عالی شیلی| اداگاه عالی است. اصلاحات اقدامات تفحصی را با یک نظام محکمه‌ای که بیشتر مشابه آن در ایالات متحده‌است، جایگزین ساخته‌است.
۶۴ یک مجله شطرنج روسی است که در مسکو منتشر می‌شود. نام این نشریه از تعداد خانه‌های صفحه شطرنج گرفته شده و انتشار آن از سال ۱۹۲۴ با سردبیری نیکلای کریلنکو آغاز شده‌است. "۶۴" از ۱۹۳۵ به صورت هفتگی منتشر شد و با درگرفتن جنگ جهانی دوم انتشار آن متوقف شد و با پایان جنگ از سر گرفته شد.
مجلهٔ "۶۴" از ۱۹۶۸ به صورت یک مجله هفتگی درآمد و با سردبیری تیگران پتروسیان قهرمان وقت شطرنج جهان و آلکساندر روشال و حضور واسیلی اسمیسلوف قهرمان سابق جهان به عنوان دستیار سردبیر به کار خود ادامه داد. پتروسیان تا ۱۹۷۷ سردبیر نشریه بود. این نشریه از سال ۱۹۶۷ تا ۲۰۱۳ با نظرخواهی از شطرنج‌بازان و کارشناسان این رشته جایزه‌ای به نام اسکار شطرنج را به شطرنج‌باز برگزیده سال اهدا می‌کرد.
شیلی از زمان بازگشت به دموکراسی در سال ۱۹۹۰، شرکت فعالی در عرصه سیاسی بین‌المللی داشته‌است. این کشور در ژانویه ۲۰۰۵، یک دوره دوساله به عنوان فهرست اعضای منتخب شورای امنیت سازمان ملل، غیر دائم در این شورا عضویت داشت. شیلی عضوی فعال از خانواده سازمان ملل به عنوان آژانسها و شرکت کنندگان در ماموریت‌های صلح‌بانی سازمان ملل می‌باشد. در سال ۲۰۰۲ شیلی میزبان وزرای دفاع کشورهای آمریکایی و در آوریل سال ۲۰۰۵ میزبان اجلاس اپک و مجمع وزارتی دموکراسی بود. شیلی به عنوان یک عضو کمکی مرکوسور و یک عضو کامل سازمان اپک، یک عضو مهم فعال در مسائل اقتصاد بین‌المللی و تجارت آزاد نیمکره محسوب می‌شود.
دولت شیلی روابط دیپلماتیک با بیشتر کشورها بر قرار نموده‌است. این کشور بسیاری از منازعات ارضی اش را با آرژانتین طی دهه ۱۹۹۰ حل و فصل نمود. شیلی و بولیوی به دلیل تمایل شیلی به بازپسگیری ناحیه‌ای که در طی جنگ پاسیفیک در سال‌های ۸۳–۱۸۷۹ از شیلی از دست داده بود، در سال ۱۹۷۸ با یکدیگر روابط دیپلماتیک برقرار کردند.
در سرشماری به عمل آمده در سال ۱۹۹۲، ۵٪/۱۰ کل جمعیت کشور خود را بدون توجه به زبان و فرهنگ بومی که از آن فعلاً استفاده می‌کردند، بومی اعلام نمودند؛ تقریباً یک میلیون نفر (۷٪/۹ کل جمعیت) خود را ماپوچه، و ۶٪/۰، آیمارا، و ۲٪/۰ خود را به عنوان راپانوی معرفی کردند.
در سرشماری سال ۲۰۰۲، تنها مردم بومی که هنوز بر اساس یک زبان یا فرهنگ بومی مورد بررسی قرار گرفتند که: ۶٪/۴ جمعیت (۶۹۲۱۹۲نفر) با آن شرح مطابقت داشتند؛ و از میان آن‌ها ۳٪/۸۷ درصد خود را ماپوچه معرفی کردند."Censo 2002. Síntesis de Resultados,» مؤسسه ملی آمار
متناسب با کل جمعیت، شیلی هرگز موج مهاجران را در مقیاس وسیعش تجربه نکرده‌است.Doña, Cristián; Amanda Levinson. «شیلی: حرکت به سوی یک سیاست مهاجرت، » منبع اطلاعات مهاجرت. فوریه ۲۰۰۴
کل تعداد مهاجران به شیلی، هم افرادی که از کشورهای آمریکای لاتین آمده‌اند و هم کل افراد دیگر از کشورهای (عمدتاً اروپایی)، هرگز از ۴٪ کل جمعیت فراتر نرفته‌است. نمی‌توان گفت که مهاجران برای تکامل جامعه شیلی و آن کشور مهم نیستند. در طی قرن نوزدهم و قرن بیستم، برخی مهاجران اروپایی غیر اسپانیایی وارد شیلی شدند- عمدتاً در محدوده‌های شمال و جنوب کشور- از جمله انگلیسی، آلمانیها، ایرلندیها، ایتالیایی‌ها، فرانسویها، کرواتها و اهالی یوگسلاوی سابق.
رواج نام‌های (خانوادگی) اروپایی غیر هیسپانیک در میان مرجع حکومتی شیلی جدید گواهی است بر کمک و تأثیر نامناسب آن بر کشور. همچنین شایان ذکر است که جوامعی از مردم کره ای| کره‌ای، و خصوصاً فلسطینی در این کشور وجود دارند، که مورد اخیر بزرگ‌ترین مجموعه در میان مردم در خارج از جهان عرب از نوع خود می‌باشد. حجم مهاجران از کشورهای همسایه به شیلی در طی همان دوره‌ها به همان میزان مشابه بوده‌است.Migration Information Source - Chile: Moving Towards a Migration Policy
مهاجرت از کشورهای همسایه به شیلی طی دهه گذشته به میزان ۱۸۴۴۶۴ نفر در سال ۲۰۰۲ مضاعف شده‌است، که بیشتر از آرژانتین، بولیوی، و پرو سرچشمه می‌گیرند. مهاجرت مردم شیلی طی دهه گذشته کاهش یافته‌است: تخمین زده می‌شود ۸۵۷۷۸۱ نفر شیلیایی در خارج زندگی می‌کنند، که ۱٪/۵۰ آن‌ها در آرژانتین، ۳٪/۱۳ آن‌ها در آمریکا، ۹٪/۴ در سوئد، و حدود ۲٪ در استرالیا بوده که باقی آن‌ها با تعداد کمتر در سراسر دنیا پراکنده می‌باشند.
پس از یک دهه رشد چشمگیر نرخها، شیلی یک رکود متعادل اقتصادی را در سال ۱۹۹۹ تجربه نمود، که در اثر رکود اقتصاد جهانی ایجاد شده بود. اقتصاد تا سال ۲۰۰۳ در حالت حلزون وار خود باقی‌ماند تا زمانی که نشانه‌هایی واضح از بهبود، با دستیابی به رشد واقعی تولید ناخالص ملی| GDP نمایان شد. اقتصاد شیلی سال ۲۰۰۴ را با رشد ٪۱/۶ به پایان رساند. شیلی در مسیر دستیابی به رشد واقعی GDP در حدود ٪۶ در سال ۲۰۰۵ قرار گرفت، عمدتاً در اثر قیمتهای تراز رکورد برای مس بود.
شیلی کلاً سیاست‌های منطقی و مناسب اقتصادی را برای مدت تقریباً سه دهه دنبال نموده‌است. دولت نظامی ۹۰–۱۹۷۳ برخی از شرکت‌های تحت مالکیت دولت را فروخت، و سه دولت دموکراتیک از سال ۱۹۹۰ به بعد نیز روند خصوصی‌سازی را ادامه دادند اما با گامی آهسته‌تر. نقش دولت در اقتصاد عمدتاً به مقررات (نظام دهی) محدود می‌شود، اما دولت به عملیات خود در استخراج معادن عظیم مس توسط شرکت کودلکو| CODELCO و تعدادی شرکت‌های دیگر ادامه می‌دهد. شیلی به شدت به بازار آزاد وفادار است و از مقادیر معتنابه سرمایه‌گذاری خارجی استقبال می‌کند. شیلی توافق نامه‌های تجارت آزاد (FTAs) را با تعدادی از منابع اقتصادی مهم از جمله یک FTA با آمریکا به امضاء رسانده‌است، که در سال ۲۰۰۳ امضاء شد و در ژانویه ۲۰۰۴ به مرحله اجرا درآمد. در چند سال اخیر، شیلی توافقنامه‌های تجارت آزادی را با اتحادیه اروپا، کره جنوبی، زلاند نو، سنگاپور، برونئی، و جمهوری خلق چین به امضاء رسانده‌است. این کشور در سال ۲۰۰۵ به یک توافق جزئی تجاری با هند رسید و مذاکراتی را برای انعقاد توافقنامه‌های تمام عیار تجارت آزاد با هند و ژاپن در سال ۲۰۰۶ آغاز نمود. پس‌انداز فراوان داخلی و نرخهای بالای سرمایه‌گذاری نیز به چرخه اقتصاد شیلی کمک نمود تا نرخهای متوسط رشد آن به ٪۸ در دهه ۱۹۹۰ برسد. نظام پرداخت مقرری خصوصی شده ملی (AFP) موجب تشویق سرمایه‌گذاری داخلی شد و به پس‌انداز کلی داخلی برآورد شده با نرخ تقریباً ٪۲۱ GDP کمک نمود. اما، سیستم مقرری AFP نیز عاری از انتقادات برخی نبود که، بیان می‌نمایند نرخهای پوشش دهی آن (تنها ٪۵۵ از جمعیت کارگر را پوشش می‌دهد) نسبت به کل گروه‌هایی همچون افراد خود اشتغال، خارج از سیستم پایین می‌باشد. همچنین انتقادی راجع به ناکارآیی و هزینه‌های بالا در اثر فقدان رقابت میان درآمدهای حاصل از این مقرری‌ها، وجود داشته‌است. منتقدان از راه‌های گریزی در استفاده از پس‌اندازهای مقرری صحبت می‌نمایند که از پرداختهای کلی عمده برای خرید خانه دوم یا پرداخت هزینه‌های دانشگاه به عنوان ضعف اساسی سیستم پرداخت مقرری مزبور وجود دارد.
بیکاری در سال‌های اخیر روند نزولی بین دامنه ٪۱۰-٪۸ داشته، و مقدار میانگین آن برای دهه ۱۹۹۰ بالای ٪۶-٪۵ بوده‌است. بیکاری در پایان سال ۲۰۰۴ با وجود رشد اقتصادی بالا، در سطح ٪۸/۸ باقی‌ماند. بیشتر ناظران خارجی نرخ بیکاری بالا را در شیلی به دلیل وجود قانون (های) کار پیچیده و محدودکننده، سرزنش می‌کنند. دستمزدها در نتیجه بهره‌وری بیشتر، و جهش معیارهای زندگی ملی، از تورم سریعتر افزایش پیدا می‌کند. بر اساس ادعای رئیس جمهور اسبق ریکاردو لاگوس، درصد شیلیایی‌ها با درآمد زیر خط فقر- که به عنوان دوبرابر هزینه ارضاء‌کننده حداقل نیازهای غذایی است- از ٪۴۶ در سال ۱۹۸۷ به حدود ٪۸/۱۸ در سال ۲۰۰۵ تنزل یافت.ماریواساوا ریشه‌ای فقر در آمریکای لاتین» "Inter Press Service", ۱۲ سپتامبر ۲۰۰۵ اما منتقدان در شیلی، دربارهٔ ارقام واقعی فقر صحبت می‌نمایند که بیشتر ارقام رسمی منتشر شده می‌باشد.«شیلی و فقر، » "The Santiago Times", ۲۲ اکتبر ۲۰۰۶
در سال۲۰۰۶، بر طبق آمار منتشره از سوی سازمان اینفورماتیکا CAS شیلی حدود ٪۵۸ از مردم شیلی نزدیک یا در زیر سطوح فقر؛ و ٪۶/۲۶ در فقر شدید زندگی می‌نموده‌اند. <نام مرجع= «شیلی و فقر» /> با وجود برخورداری از یک تولید ناخالص ملی نسبتاً بالاتر و اقتصادی قدرتمندتر نسبت به بیشتر کشورهای آمریکای لاتین، شیلی نیز از ناهنجارترین توزیع ثروت| توزیعات ثروت در جهان رنج می‌برد، که تنها برزیل در ناحیه آمریکای لاتین از آن جلوتر است و حتی در پشت کشورهای در حال توسعه زیر صحرای آفریقایی نیز قرار می‌گیرد. ۱۰ درصد از ثروتمندترین صدکهای جمعیت شیلی، ۴۷ درصد از کل ثروت کشور را در اختیار دارند.گزارش توسعه انسانی ۲۰۰۶»، برنامه توسعه سازمان ملل متحد، صفحه۳۳۵، ۹ نوامبر۲۰۰۶
در ارتباط با توزیع درآمد، حدود ٪۲/۶ از جمعیت کشور جزو گروه با درآمد بالا هستند، ٪۱۵ جزو مجموعه متوسط، ٪۲۱ جزو گروه پایین متوسط جامعه، ٪۳۸ از دسته پایین درآمدی، و ٪۲۰ نیز شدیداً فقر هستند.
بانک مرکزی| بانک مرکزی مستقل شیلی از سیاست حفظ تورم بین نرخ ٪۲ تا ٪۴ پیروی می‌کند. تورم از سال ۱۹۹۸ از ٪۵ تجاوز نکرده‌است. شیلی نرخ تورم ٪۴/۲ را برای سال۲۰۰۴ ثبت کرده‌است. در سال۲۰۰۵، تورم به رقم تخمینی ٪۷/۳ رسید. بیشتر شدن تقاضای مورد انتظار داخلی به همراه قیمتهای بالاتر انرژی در جهان سبب بیشتر شدن رشد تورمی در سال ۲۰۰۵ گردید. بالارفتن سریع ارزش پزوی شیلی در برابر دلار آمریکا در سال‌های ۲۰۰۴ و ۲۰۰۵ موجب پایین نگهداشتن تورم گردید در حالی که در عین حال تقویت پزو در بیشتر شدن مصرف مورد انتظار داخلی نقش داشته‌است. پرداخت دستمزدهای بیشتر و تصمیمات مربوط به مخارجی (هزینه‌ها) که فهرست شده‌است، موجب کاهش بی‌ثباتی تورم شده‌است. بر اساس نظام مقرری خصوصی اجباری، بیشتر کارمندان رسمی این بخش ٪۱۰ از حقوقشان را به صندوقهای مدیریت شده خصوصی واریز نموده‌اند.
کل سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در سال ۲۰۰۴ از ۵/۲ میلیارد دلار در سال۲۰۰۳، به ۱/۷ میلیارد دلار افزایش یافت. هردو نوع سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی در شیلی طی دوره رشد کندتر اقتصادی از سال ۲۰۰۳–۱۹۹۹ کاهش یافته بود، اما هم‌اکنون ظاهراً شدیداً در حال بهبود می‌باشد. دولت شیلی در اوایل سال ۲۰۰۲ خود را موظف دانست تا یک سری از اصلاحات اقتصادی خرد| اقتصاد خرد را طراحی نماید تا انگیزه‌ای برای سرمایه‌گذاری خصوصی ایجاد کند. دولت همچنین تشویق نمود تا از شیلی به عنوان یک «سکوی سرمایه‌گذاری» برای شرکت‌های چند ملیتی جهت برنامه‌ریزی برای عنلیات در این منطقه استفاده شود. رویکرد مورد استقبال شیلی نسبت به سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در قانون سرمایه‌گذاری خارجی کشور تدوین شده‌است که با سرمایه‌گذاران خارجی همانند سرمایه‌گذاران داخلی شیلی رفتار می‌نماید. ثبت (سرمایه) ساده و شفاف است، و برای سرمایه‌گذاران خارجی دستیابی به بازار رسمی ارز خارجی جهت بازگرداندن سودها و سرمایه‌شان تضمین شده‌است. توتفق نامه تجارت آزاد آمریکا- شیلی موجب اعتراضات تعدادی از دیگر سرمایه‌گذاران شد.
اقتصاد شیلی شدیداً به تجارت بین‌المللی وابسته‌است. در سال۲۰۰۵، کارشناسان میزان آن را حدود ٪۳۷ تولید ناخالص ملی بیان نموده‌اند. این رقم تاحدودی قیمتهای ثبت شده مس را در جهان دچار آشفتگی می‌سازد. از لحاظ سنتی نیمرخ کل تجارت شیلی به صادرات مس وابستگی داشته‌است، و افزایش در قیمتهای مس آن را بیشتر تقویت نموده‌است. شرکت دولتی CODELCO کودلکو بزرگ‌ترین شرکت تولید مس با ذخایر ثبت شده ۲۰۰ساله مس می‌باشد. شیلی تلاش نموده تا صادرات غیرسنتی را افزایش دهد. در سال۱۹۷۵، صادرات غیرمعدنی حدود ٪۳۰ کل صادرات فعلی را تشکیل می‌دادند در حالی که هم‌اکنون بالغ بر ٪۶۰ می‌باشند. مهم‌ترین صادرات غیرمعدنی محصولات جنگلداری و چوب، میوه تازه و غذای فرآوری شده، غذای ماهی و دریایی، و شراب هستند. تراز تجاری برای سال۲۰۰۵، نشان دهنده یک مازاد ۸ میلیارد دلاری است. کل صادرات در سال ۲۰۰۵، ۳۸ میلیارد دلار بوده، یعنی تقریباً ٪۲۰ بیش از سال ۲۰۰۴. بازارهای صادراتی شیلی به‌طور یکنواخت در میان اروپا (٪۱/۲۵)، آسیا (٪۱/۳۳)، آمریکای لاتین (٪۷–۱۵)، و آمریکای شمالی (٪۱۹) قرار دارند. آمریکا به عنوان بزرگ‌ترین بازار ملی، ٪۳/۱۷ از صادرات شیلی را به خود اختصاص می‌دهد. از زمان اجرای توافقنامه تجارت آزاد آمریکا- شیلی در ژانویه ۲۰۰۴، تجارت دوجانبه ٪۸۵ افزایش یافته‌است.
در سال‌های اخیر آسیا سریعترین رشد را در بازار صادرات این کشور داشته‌است. به عنوان نمونه، شرکای تجاری شماره دو، سه، و چهار شیلی به ترتیب عبارت‌اند از چین، ژاپن و کره جنوبی. توافقنامه‌های اخیر تجارت آزاد شیلی با شرکای آسیایی و برنامه‌های انعقاد تعداد بیشتری از آن‌ها بر اهمیت فزاینده آسیا برای برنامه تجاری شیلی تأکید می‌کند.
واردات شیلی با ۳۰ میلیارد دلار (برآورد شده) در سال ۲۰۰۵ ٪۳۲ افزایش یافت که نشانگر تغییری مثبت در تقاضای مشتری و بهبود کلی اقتصادی در این کشور است. کالاهای سرمایه‌ای حدود ٪۶۶ کل واردات را تشکیل می‌دهند. ایالات متحده آمریکا در سال ۲۰۰۵، ٪۷/۱۳ (تقریباً) از واردات شیلی را تأمین نموده‌است. شیلی به‌طور یکجانبه تعرفه جامع وارداتی خود را- و برای تمام کشورهایی که با این کشور توافق‌نامه تجاری ندارند- تا ٪۶ در سال ۲۰۰۳ کاهش داد.
تعرفه‌های کارامدتر تنها بر واردات گندم، آرد گندم، شکر و در نتیجه یک نظام رشته قیمتهای وارداتی وضع می‌شوند. نرخهای قیمتی که حاکم هستند با الزامات شیلی در سازمان تجارت جهانی (WTO) در سال ۲۰۰۲ بی‌ثبات شدند، و دولت قانونی را برای تغییر آن‌ها ارائه نمود. همچنین، شیلی مجبور خواهد بود نرخهای (باندها) قیمتی را طی ۱۲ سال بر اساس مفاد توافق‌نامه تجارت آزاد آمریکا- شیلی مرحله بندی نماید.
دولتهای پیاپی شیلی به‌طور فعالی توافق نامه‌های آزادسازی- تجارت را دنبال نموده‌اند. طی دهه ۱۹۹۰، شیلی یک توافقنامه تجارت آزاد با کانادا، مکزیک، و آمریکای مرکزی امضاء نمود. شیلی همچنین توافق نامه‌های تجاری ترجیحی با کشورهای ونزوئلا، کلمبیا، و اکوادور منعقد ساخت. توافق‌نامه همکاری با مرکوسور- آرژانتین، برزیل، پاراگوئه، و اروگوئه- در اکتبر سال ۱۹۹۶ عملی شد. شیلی در پی ادامه دادن به راهکار توسعه صادرات محور، توافق نامه‌های برجسته تجارت آزادی را در سال ۲۰۰۲ با اتحادیه اروپا و کره جنوبی منعقد نمود. شیلی به عنوان عضوی از سازمان همکاری اقتصادی آسیا- پاسیفیک (APEC)، در پی جهش در مناسبات بازرگانی با بازارهای آسیایی است. از سوی دیگر، این کشور در سال‌های اخیر توافق نامه‌های تجاری آزادی را با زلاند نو، سنگاپور، برونئی، و اخیراً با جمهوری خلق چین بسته‌است. در سال۲۰۰۶، شیلی مذاکرات این گونه توافق نامه‌ها را با ژاپن و هند آغاز کرده‌است.
پس از دو سال مذاکره، آمریکا و شیلی توافق نامه‌ای را در ژوئن ۲۰۰۳ امضاء کردند. این قرارداد موجب یک تجارت دوجانبه کاملاً بدون عوارض گمرکی در طی ۱۲ سال خواهد شد. توافقنامه تجاری آزاد آمریکا- شیلی از ۱ ژانویه ۲۰۰۴ در پی تصویب کنگره‌های آمریکا و شیلی اجرائی شد. این توافق‌نامه دوجانبه مناسبات تجاری آمریکا- شیلی را بسیار گسترش خواهد داد. اصولاً عضویت شیلی در گروه ۲۰-G و و گروه کایرنز، سبب می‌شود تا این کشور به عنوان یک طرفدار قوی برای پیشرفت مذاکرات جهت منطقه آزاد تجاری کشورهای آمریکایی (FTAA) و فعال در اجلاس دوره‌ای دوحه| دورمذاکرات دوحه سازمان تجارت جهانی باشد.
بخش فاینانس (مالیه) شیلی سریعتراز حوزه‌های دیگر اقتصاد طی چند سال اخیر پیشرفت نموده است؛ قانون اصلاح بانکداری که در سال ۱۹۹۷ به تصویب رسید دامنه فعالیت مجاز خارجی را برای بانک‌های شیلی گسترش داد. دولت شیلی در سال ۲۰۰۱ آزادی بیشتری را در بازارهای سرمایه پیاده نمود. مردم شیلی از ارائه اخیر ابزارهای مالی جدیدی برخوردار شده‌اند همچون وام‌های سرمایه‌گذاری مسکن، معاملات سلف و حقوق خرید و فروش ارز، کارگذاری (مقاطعه کاری)، لیزینگ، و کارت‌های اعتباری. ارائه این محصولات جدید نیز همراه با کاربرد فزاینده از ابزار سنتی همچون وامها و کارت‌های اعتباری بوده‌است. سیستم پرداخت خصوصی مقرری شیلی، با دارائی‌های حدود ۵۴ میلیارد دلار در پایان سال ۲۰۰۴، به منبع مهمی از دارایی سرمایه‌ای برای بازار سرمایه تبدیل شده‌است.
شیلی یکی از بهترین نرخهای اعتباری (+ S&P A) را در بین کشورهای آمریکای لاتین حفظ نموده‌است. سه راه اصلی برای شرکت‌های شیلی جهت افزایش وجوه خارجی وجود دارد: وامهای بانکی، صدور اوراق بهادار (ضمانت نامه‌ها)، و فروش سهام در بازارهای آمریکا از طریق قبوض سپرده آمریکایی (ADRs). تقریباً کلیه این وجوه که از طریق این ابزار افزایش می‌یابند وارد سرمایه‌گذاری مالی در داخل شیلی می‌شوند. دولت به بازپرداخت قروض خارجی خود ادامه می‌دهد. قروض مرکب خارجی بخش‌های دولتی و خصوصی در پایان سال ۲۰۰۴، تقریباً ٪۵۰ کل تولید ناخالص ملی را تشکیل می‌داد- که بر اساس استانداردهای آمریکای لاتین رقم پایینی است.
[ نوامبر۲۰۰۴]
۲۰۰۶,
رتبه ۳۸ ام در بین ۱۷۷ کشور (رتبه دوم بعد از آرژانتین در آمریکای لاتین) ۲۰۰۶
[ نوامبر۲۰۰۶ ]
۲۰۰۶ شاخص آزادی اقتصادی، رتبه ۱۴ ام (آزاد) از میان ۱۵۷ کشور (رتبه اول در آمریکای لاتین)
[ ژانویه ۲۰۰۶]
۲۰۰۶ گزارش سالیانه
رتبه بیستم از ۱۳۰ کشور (مساوی با قبرس، مجارستان و پرتغال) (اول در آمریکای لاتین)
رقابت جهانی در کتاب سال,
رتبه ۲۴ ام از بین ۶۱ نظام اقتصادی (در کشورها و نقاط) (اول در کشورهای آمریکای لاتین)
رتبه ۲۷ ام از ۱۲۵ کشور (اول در آمریکای لاتین)
[ سپتامبر۲۰۰۶]
رتبه ۳۲ از بین ۱۱۸ کشور (رتبه چهارم در آمریکای لاتین پس از آرژانتین، اروگوئه و برزیل)
[ سپتامبر۲۰۰۵]
آزادی در جهان سال ۲۰۰۶,
نمره میانگین: ۱ (آزاد) (تنها کاستاریکا و اروگوئه دو کشوری هستند که نمرات بالاتری دارند)
موقعیت مادران در سال ۲۰۰۶,
رتبه ۱۹ ام از میان ۱۲۶ کشور (رتبه دوم در آمریکای لاتین پس از کاستاریکا)
[می ۲۰۰۶]
۲۰۰۶ شاخص موارد افشای فساد در سال۲۰۰۶,
رتبه ۲۰ ام از میان ۱۶۳ کشور (با بلژیک و آمریکا برابر است)(رتبه اول در آمریکای لاتین)
[نوامبر ۲۰۰۶]
گزارش فناوری اطلاعات جهانی ۲۰۰۶-۲۰۰۵ –شاخص دسترسی به شبکه، رتبه ۲۹ از ۱۱۵ کشور (رتبه اول در آمریکای لاتین)
[مارس ۲۰۰۶]
رتبه ۳۰ ام در بین ۱۶۷ کشور (رتبه سوم در آمریکای لاتین پس از کاستاریکا و اروگوئه)
رتبه ۳۲ در بین ۷۵ کشور (در آمریکای لاتین رتبه اول را دارد)
شاخص جهانی شدن در سال ۲۰۰۵,
رتبه ۳۴ ام از ۱۶۲ کشور (رتبه دوم در آمریکای لاتین پس از پاناما)
[آوریل ۲۰۰۵]
ششمین تحقیق سالانه دولت الکترونیک در جهان ۲۰۰۶,
رتبه ۳۴ از ۱۹۸ کشور (اول در آمریکای لاتین)
[اوت ۲۰۰۶]
۲۰۰۵ شاخص ثبات محیطی سال ۲۰۰۵,
رتبه ۴۲ بین ۱۴۶ کشور (رتبه نهم در آمریکای لاتین پس از کشورهای اروگوئه، آرژانتین، برزیل، پرو، پاراگوئه، کاستاریکا، بولیوی، کلمبیا و پاناما)
[ژانویه ۲۰۰۵]
شاخص آزادی مطبوعات بین‌المللی سال۲۰۰۶،
رتبه ۴۹ از ۱۶۸ کشور (جایگاه پنجم در آمریکای لاتین پس از بولیوی، کاستاریکا، پاناما، السالوادور)
[اکتبر ۲۰۰۶]
رتبه ۵۳ (آزاد) از ۱۹۴ کشور (رتبه دوم در آمریکای لاتین پس از کاستاریکا)
[آوریل ۲۰۰۶]
نیروهای مسلح شیلی که تحت نظارت نظامی قرار دارند از طریق وزارت دفاع به وسیله رئیس‌جمهور کنترل می‌شوند. رئیس‌جمهور این اختیار را دارد تا فرمانده کل نیروهای مسلح را برکنار نماید.
فرمانده کل قوای ارتش شیلی ژنرال اسکار ایزوریتا فرر است. ارتش شیلی شامل ۵۵۰۰۰ نفر نیروی قوی بوده و به وسیله ستاد ارتش در سانتیاگو سازماندهی می‌شود، که شامل هفت یگان در این منطقه، یک تیپ هوابرد در رانکاگوا، و یک نیروی مخصوص کماندو در کولینا هستند. ارتش شیلی یکی از حرفه‌ای‌ترین و پیشرفته‌ترین ارتشها از لحاظ فناوری در کشورهای آمریکای لاتین می‌باشد.Chile (07/08)
دریاسالار رودولفو کودینا دیاز رهبری ۲۵۰۰۰ نفر نیروی دریایی شیلی و از جمله ۵۰۰۰ تفنگدار دریایی را برعهده دارد. از میان ۲۹ فروند کشتی زمینی- دریایی ناوگان شیلی، تنها ۶ فروند از آن‌ها سیستم‌های اصلی عملیاتی (از انواع تخریبچی و ناوچه محافظ) هستند. این کشتی‌ها در والپاریزو مستقر می‌باشند. نیروی هوایی دارای سیستم هوابرد مخصوص حمل و نقل و اسکورت برای خود بوده؛ و هیچگونه ناوشکن یا هواپیمای بمب افکن ندارد. نیروی دریایی شیلی همچنین سه فروند زیردریایی در تالکاهوانو دارد.
ژنرال اوسوالدو سارابیا ویلچز فرماندهی ۱۲۵۰۰ نفر افراد نیروی هوایی را بر عهده دارد. مجموعه یگانهای هوابرد شیلی در بین پنج مقر تیپ هوایی توزیع شده که در نواحی ایکوئیکو، آنتوفاگاستا، سانتیاگو، پورتو مونت و پونتا آرناس واقع شده‌اند. نیرو هوایی شیلی همچنین در یک پایگاه هوایی در جزیره کینگ جورج، قاره جنوبگان عملیات هوایی انجام می‌دهد. نیروهوایی شیلی در سال ۲۰۰۶ ۱۰فروند هواپیمای ۱۶- F آمریکایی را در کنار ۶ فروند هواپیمای دسته دوم بازسازی شده از همان نوع مزبور از نیروی هوایی سلطنتی هلند، تحویل گرفت.
پلیس آگاهی شیلی در سال ۱۹۳۳ به وجود آمد که به عنوان یک سازمان پلیسی غیرنظامی و مشابه با دامنه و عملکرد پلیس فدرال آمریکا FBI عمل می‌کند. از لحاظ اداری بخشی از وزارت دفاع، فعالیتش به عنوان یک بازوی تحقیقاتی از شاخه قضائی است که وظایف واقعی خود را درقبال تحقیق و تحلیل پزشکی قانونی انجام می‌دهند؛ پلیس‌های شهری در مقایسه با آنها، قانون را پیاده نموده و از وقوع جرم و جنایت جلوگیری می‌کنند، اما در واقع هیچگونه تحقیقی راجع به جرم و جنایات انجام نمی‌دهند. پرفکتو آرتورو هررا وردوگو فعلاً رئیس پلیس آگاهی در شیلی می‌باشد.
ویبریو پاراهمولیتیکوس یک ویبریو بیماریزا است و همانند ویبریو کلرا باعث ایجاد اسهال می‌شوند، ولی ساز و کار بروز اسهال در هر دو یکسان نیست. به طوری که ویبریو پاراهمولیتیکوس، پس از تهاجم به کولون، باعث ایجاد بیماری می‌شود و حال آنکه، ویبریو کلرا بدون تهاجم به رودهٔ باریک و تنها با تولید سم (آنتروتوکسین)، موجب بروز اسهال می‌گردد.
یک باکتری گرم منفی با شکل خمیده شکل، شکل گرفته در آب شور، [1] saltwater است که هنگام مصرف خوراکی باعث بیماری گوارشی در انسان می شود. [1] V. parahaemolyticus اکسیداز مثبت است، فاقد هوازگی است و اسپور را تشکیل نمی دهد. مانند سایر اعضای جنس ویبریو، این گونه متحرک است و دارای یک پروانه ی تک قطبی است. [2]
رضاقلی خان مشهور به میرزا محمدعلی همای شیرازی یکی از شعرای قرن سیزدهم هجری (۱۲۱۲ ه‍. ق-۱۲۹۰ ه‍.ق) است.
رضاقلی خان معروف به همای شیرازی اصفهانی سال ۱۱۷۶ خورشیدی در شیراز به دنیا آمد. علوم مقدماتی را در زادگاهش فرا گرفت و سپس برای ادامه تحصیل عازم نجف شد و حدود ۱۸ سال به تحصیل پرداخت.
همای شیرازی اصفهانی مدتی در کشورهای عربی و هندوستان و ترکستان سکونت داشت. در بازگشت به ایران به دربار محمدشاه قاجار راه یافت.
پس از مرگ محمد شاه به حلقه شاعران دربار ناصرالدین شاه پیوست.
وی در قصیده سرائی توانائی کامل داشت. هما با آنکه از مقربان دربار و ملازمان شاه شمرده می‌شد پیوسته در سلوک درویشان و کسوت ایشان بود.
وی در قبل از ظهر روز پنج شنبه ۱۲ ربیع الثانی سال ۱۲۹۰ در اصفهان درگذشته است.
دیوان اشعار وی به نام «شکرستان» است.
وی صاحب پنج پسر و سه دختر بوده‌است.
اسامی برخی از فرزندان:
بی‌دل و خسته در این شهرم و دلداری نیست
غم دل با که توان گفت که غمخواری نیست
رو مداوای خود ای دل بکن از جای دگر
کاندر این شهر، طبیب دل بیماری نیست
شب به بالین من خسته به‌غیر از غم دوست
ز آشنایان کهن، یار و پرستاری نیست
به‌جز از بخت تو و دیدهٔ من، در غم تو
شب در این شهر به بالین سر بیداری نیست
گر هما را ندهد ره به در صومعه شیخ
در خرابات مگر سایهٔ دیواری نیست؟
ما را نه غم جنت و نه حسرت حوراست
با دوست خیال دگری عین قصور است
بی روی تو گر صبر ندارم عجبی نیست
دارم عجب از آن که تو را دید و صبور است
وی در پایین یکی از جرزهای شرقی ایوان شمالی بقعه امامزاده احمد (اصفهان) در اصفهان در نزدیکی میدان نقش جهان و خانه مشروطه (اصفهان) دفن شده‌است.
هما شد بال زن در سایه عرش
جان جوزف گاتی جونیور. (زادهٔ ۱۹۴۰ - درگذشته ۲۰۰۲) او فعالیت خود را در خانوادهٔ گامبینو (Gambino Crime Family)، یکی از پنج خانوادهٔ مافیایی نیویورک آغاز کرد و بعدها خود ريیس این خانواده شد. وی به جرم اخاذی، ۱۳ مورد قتل، ممانعت از اجرای عدالت، آدم‌ربایی، توطئه برای انجام قتل، باجگیری، فرار از مالیات، رباخواری و راه‌اندازی قماری غیرقانونی به حبس ابد محکوم شد. وی ۱۰ سال بعد در زندان شهر اسپرینگفیلد، میزوری درگذشت.
او نیز ایتالیایی‌تبار بود.
تاریخ فرمول یک را می‌توان به چند قسمت تقسیم کرد.
در نخستین دور از مسابقات قهرمانی جهان در سال ۱۹۵۰ ژوزپه فارینا راننده آلفا رومئو، که به سختی توانست هم‌تیمی آرژانتین خود خوان مانوئل فاجیو را شکست دهد به قهرمانی دست یافت. با این وجود، فاجیو در سال ۱۹۵۱ به قهرمانی دست یافت و توانست در شش سال متعاقب آن نیز چهار عنوان قهرمانی دیگر به دست آورد، آلبرتو آسکاری راننده اسکودریا فراری با دو بار قهرمانی نوار قهرمانی فاجیو را متوقف کرد. گرچه استرلینگ ماس از انگلیس همواره قادر به رقابت در این مسابقات بود، اما وی هیچگاه نتوانست عنوان قهرمانی جهان را از آن خود کند. فاجیو در دهه اول بر مسابقات فرمول یک استیلا یافته بود و از آن زمان همواره از وی تحت عنوان «استاد بزرگ» فرمول یک یاد می‌شده‌است.
نخستین توسعهٔ فناوری، کوپر معرفی مجدد خودروهای دارای موتور متوسط (به دنبال تأسیس اتحادیه خودروسازی پیشرو و موفق فردینان پورشه در دهه ۱۹۳۰)های موفق خودور سازی فرمول ۳ در این شرکت نشئت گرفته بود، این امر در دههٔ ۱۹۵۰ رخ داد. جک برابهام، قهرمان ۱۹۵۹ و ۱۹۶۰، به‌زودی برتری طرح جدید را به همگان ثابت کرد. تا سال ۱۹۶۱، تمامی رقبا به استفاده از خودورهای دارای موتور میانه روی آوردند.
مایک هاوتورن نخستین قهرمان جهان از انگلیس بود، که با رانندگی فراری در سال ۱۹۵۸ به قهرمانی رسید. اما، زمانی که کالین چپمن به عنوان طراح شاسی و بعدها به عنوان بنیانگذار تیم لوتوس وارد مسابقات فرمول یک شد، سبز انگلیس در دهه بعد قهرمانی مسابقات را در اختیار خود گرفت. بین جیم کلارک، جکی استوارت، جک برابهام، گراهام هیل، و دنی هولم، تیم‌های انگلیس و رانندگان کشورهای همسود بین سال‌های ۱۹۶۲ و ۱۹۷۳ دوازده بار به قهرمانی دست یافتند.
در سال ۱۹۶۲، لوتوس به جای طرح قاب فضایی سنتی نوع جدیدی از خودرو را که دارای شاسی متصل یکپارچه بود وارد مسابقات کرد. این امر پس از زمان طراحی خودروهای موتور میانه بزرگ‌ترین پیشرفت فناوری محسوب می‌شد. در سال ۱۹۶۸، لوتوس نشان تنباکوی امپریال را بر روی خودروهای خود نصب کرده، و از این طریق حامیان مالی خود را به جامعه ورزش معرفی کرد.
با ظهور تنظیم‌کننده هوا در دهه ۱۹۶۰ نیروی پایین‌ران آیرودینامیک آرام آرام در طراحی خودرو اهمیت یافت. در اواخر دهه ۱۹۷۰ لوتوس آیرودینامیک زمینی را معرفی کرد که تولیدکننده نیروی پایین‌ران عظیمی بود و سرعت‌های منحرف‌کننده را تا حد چشمگیری کاهش می‌داد (این در حالی‌است که پیش از آن چاپارال جیم هال ساخت تیم ایندی کار در دهه ۱۹۶۰ این موضوع را آزمایش کرده بود).
تأسیس فدراسیون بین‌المللی اتومبیل‌رانی (FISA) در سال ۱۹۷۹ آغازگر نزاع فدراسیون بین‌المللی اتومبیل‌رانی و انجمن سازندگان فرمول یک بود، که طی آن فدراسیون بین‌المللی اتومبیل‌رانی و رئیس آن ژان ماری بالستره بارها در مورد مزایای پخش تلویزیونی مسابقات و مقررات فنی با انجمن سازندگان فرمول یک (FOCA) درگیر شدند.
در سال ۱۹۸۱ نخستین موافقت‌نامه کونکورد به امضا رسید، بر این اساس تیم‌ها تا زمان خاتمه این موافقت‌نامه با هم رقابت می‌کردند و این موافقت‌نامه به همه این تیم‌ها تضمین می‌داد که سهمی از فروش حق پخش تلویزیونی به دست خواهند آورد، و از این طریق نزاع فدراسیون بین‌المللی اتومبیل‌رانی و انجمن سازندگان فرمول یک خاتمه یافت و پس از مدت‌ها مذاکره، کنترل نهایی مالی این مسابقات به برنی اکلستون واگذار شد.
فدراسیون بین‌المللی اتومبیل‌رانی در مسابقات ۱۹۸۳ استفاده از آیرودینامیک زمینی را ممنوع کرد. اما، تا آن زمان موتورهای توربو که رنو در سال ۱۹۷۷ طراحی کرده بود، بیش از ۷۰۰ اسب بخار (۵۲۰ کیلووات قدرت تولید می‌کردند و این گونه موتورها برای رقابت کاملاً ضروری بودند. در سال‌های بعد، به خصوص در سال ۱۹۸۶، خودروهای توربوی فرمول یک در پیست مسابقه بیش از ۱۱۰۰ اسب بخار قدرت تولید می‌کردند (و تا ۱۴۰۰ اسب بخار نیز در مسابقات انتخابی تولید می‌کردند). این خودروها قدرتمندترین خودروهای پیستی فرمان باز تا آن زمان بودند. فدراسیون بین‌المللی اتومبیل‌رانی به منظور کاهش تولید قدرت موتور و در نتیجه کاهش سرعت، ظرفیت تانکر سوخت را در سال ۱۹۸۴ و فشارهای تقویت‌کننده را در سال ۱۹۸۸ پیش از ممنوعیت استفاده از موتورهای توربو در سال ۱۹۸۹ کاهش داد.