تا سی سال پیش خانهٔ برونی، خانه‌ای مسکونی بود که چند خانوار در آن زندگی می‌کردند. مالکیت خانه نیز در اختیار خانوادهٔ برهانی بود که نام خانه برگرفته از نام آن‌ها است. خانهٔ برونی یک بنای چهار ایوانی با حیاط مرکزی است که کشیدگی و تناسب رفیع آن تشخّص ویژه‌ای دارد. ایوان و ایوانچه‌های روبرو در حیاط از نظم ویژه‌ای برخوردارند. نسبت‌های کشیده و مرتفع ایوان جنوبی را می‌توان به دورۀ مغول نسبت داد؛ اگرچه این دلیل به تنهایی کافی نیست. مشابه ایوان کشیده و مرتفع این خانه، در خانهٔ کدخدای بفروئیه، خانه ی حسینیان در یزد و خانه رفیعی‌های فیروز آباد دیده می‌شود. در خانهٔ رفیعی‌ها ساختار ایوان‌ها در حیاط مرکزی، هنوز حفظ شده‌است. خانه حسینیان یزد که ایرج افشار در یادگاری‌های یزد از آن به نام خانهٔ طاق بلند یا خانهٔ بزرگ یاد می‌کند ازخانه‌های مشهور با چنین ساختاری است. استاد پیرنیا که نخستین کسی است که به اهمیت خانهٔ حسینیان پی برد و به تحقیق و نقشه‌برداری آن پرداخت … این خانه را متعلق به شرف‌الدین حسین، بانی مدرسهٔ حسینیه می‌داند که در کوچهٔ حسینیان واقع بوده‌است و در اوایل سدهٔ هشتم هجری ساخته شده‌است.» ایرج افشار اعتقاد دارد این خانه، یکی از دو خانه ایست که در تاریخ جدید یزد به آن‌ها اشاره شده که یکی از آن‌ها در اوائل سدهٔ نهم هجری و دیگری در اوائل سدهٔ هشتم هجری ساخته شده‌است. او خانهٔ حسینیان را ساختهٔ سید شمس الدین محمد، بانی مدرسهٔ شمسیه می‌داند. روش دیگر در بررسی تاریخی، مقایسهٔ تطبیقی جزئیات بناست. از این منظر، خانهٔ برونی را می‌توان با دقت بیشتر تاریخ‌گذاری نمود. تقسیم‌بندی‌های ایوان در خانهٔ برونی، مشابه تقسیم‌بندی‌های ایوان خانهٔ حسینیان یزد، خانهٔ کدخدای بفروئیه، خانه‌ای در عقدا و بقعهٔ شیخ احمد در محلهٔ فهادان یزد است. بین نقوش ایوان خانهٔ برونی و تقسیم‌بندی‌های بقعهٔ شیخ احمد، شباهت بسیاری دیده می‌شود. از بقعهٔ شیخ احمد مستندات تاریخی بیشتری در دست است که تاریخ آن را نیمهٔ سدهٔ هشتم هجری بیان می‌کند. نقوش برجستهٔ بدنه‌ها در زیر گنبد بقعهٔ شیخ احمد، هم از نظر نقش مایه‌ها و هم از لحاظ روش ساخت، به آثار موجود در خانه برونی شباهت بسیار دارد. با تطبیق نقوش و تناسبات، می‌توان تزئینات ایوان‌های خانهٔ برونی را نیز به نیمهٔ سدهٔ هشتم هجری نسبت داد. مشابه تزئینات کف‌سازی اتاق چلیپا در خانهٔ برونی _ که کار باستان‌شناسی و مطالعه بر روی آن انجام شده‌است_ در مجموعهٔ شهدای فهرج به دست آمده و تاریخ آن با قید احتیاط ۷۵۰ ه‍.ق تخمین زده شده‌است. به گفته باستان‌شناس محقق شادروان عنایت الله امیرلو از این کف‌سازی نمونهٔ دیگری وجود ندارد. وی در شرح بنای شهدای فهرج می‌گوید: «کف بنا ترکیبی است از آجر و کاشی، آجرها به شکل شش ضلعی و کاشی‌ها مثلثی هستند. یک آجر همراه با شش کاشی مثلثی شکل، ستاره شش پری را ایجاد کرده‌است که نه تنها در معماری یزد بلکه در سراسر ایران تا این تاریخ سابقه نداشته‌است … با توجه به شواهد موجود احتمالاً تمام کف با این پوشش مفروش بوده‌است… تلفیق آجر و کاشی، استفاده از کاشی یک رنگ به خصوص آبی فیروزه‌ای و تلفیق آن با آجر نخودی رنگ از اوایل دورهٔ اسلامی مورد توجه معماران بوده‌است که به صورت اشکال هندسی در میان آجرهای قالب زده یا تراش دار به کار گرفته شده‌اند و نمونه‌های گوناگون آن را در مسجد دامغان، جامع قزوین، مسجد سین، مسجد ملک زوزن در خراسان و منار مدرسهٔ طبس و … می‌توان دید؛ ولی تمام مدارک و شواهد حکایت از کاربرد این تزئینات در نماسازی دارد و در کف بنا تنها از آجر استفاده شده و کاشی بیشتر در آستانه درگاه‌ها، محراب‌ها و سکوهای موجود در بنا به کار رفته است؛ بنابراین این شیوه تزئین را می‌بایست به گونه‌های تزئینات معماری ایران افزود و آن را تأییدی بر شکوفایی معماری یزد در قرن هشتم هجری دانست» از وضعیت تزئینات ایوان جنوبی پیداست که هم‌زمان با ساخت بنا به وجود نیامده و بنا پیش از تزئین ایوان جنوبی مدتی بدون پیرایه بوده‌است. در بخش‌هایی از طاق ایوان جنوبی خانه و بدنهٔ اصلی اتاق شاه نشین در زیر لایه اندود فعلی، خشت‌هایی در اندازهٔ ۲۸×۲۵×۶ سانتی‌متر و در دوره‌ای متاخرتر با خشت‌های ۲۲×۲۲×۵ سانتیمتر تعویض شده‌اند. هنگام مرمت تزئینات ایوان نیز، آثاری از دو طاقچهٔ اندود شده بدون هیچ شباهتی با تزئینات ایوان، در زیر لایهٔ اندود تزئینی به دست آمد که با خشت پر شده و سپس اندود منسوب به دوره ی ایلخانی بر روی آن کشیده شده بود. در واقع به نظر می‌رسد در این دوره ایوان وجود نداشته‌است. با توجه به آنچه آمد، دوره‌های مختلف دخل و تصرف در بنا را تا پیش از مرمت‌های دورهٔ فعلی، می‌توان به صورت زیر تقسیم کرد: دوره اول: پیش از نیمهٔ قرن هشتم، وجود ایوان مشخص نیست. دورهٔ دوم: شکل‌گیری ایوان بدون تزئینات. دورهٔ سوم:نیمهٔ قرن هشتم، تعمیر ایوان و ایجاد تزئینات گلی و کف‌سازی آجر و کاشی. دورهٔ چهارم:احتمالا قرن نهم، شکل‌گیری اتاق چلیپا و اجرای مقرنس گلی سقف این اتاق. دورهٔ پنجم:احتمالا قاجار، تعمیر بدنهٔ ایوان و اضافه کردن چند اتاق، ساخت طاقچه‌های جدید و به کارگیری گچ. از آنجا که تزئینات خانهٔ برونی هم‌زمان با مرمت و تعمیر ایوان در دورهٔ سوم حیات بنا به وجود آمده، می‌توان با قطع یقین گفت که تاریخ اوج تجمل و شکوه این بنا، در زمان ساخت تزئینات ایوان و احتمالاً در نیمهٔ سدهٔ هشتم بوده‌است. اما در بارهٔ اهمیت خاص بنا در محدودهٔ بیده نمی توان اظهار نظر قطعی کرد. این فرضیه که خانهٔ برونی در دوره‌ای هم‌زمان با تزئین و آرایش مجدد بنا و ایجاد ساختار فعلی اتاق چلیپا، کاربردی غیر مسکونی داشته‌است، نیز مطرح است.کتاب میبدشهری هست، که تألیف عیسی اسفنجاری کناری