moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
تحقیقات اولیه دربارهٔ حلقه قفل‌شده فاز به ۱۹۳۲ برمی‌گردد؛ زمانی که محققان بریتانیایی برای گیرنده سوپرهترودین ادوین آرمسترانگ، روش دیگری، یعنی گیرنده تبدیل-مستقیم هوموداین را توسعه دادند. در گیرنده هوموداین (یا سینکروداین)، نوسان‌ساز محلی، موج سینوسی هم‌فرکانس و هم‌فاز با حامل سیگنال ورودی تولیدمی‌کند، که در سیگنال ورودی ضرب می‌شود و حاصل آن فیلتر (پایین‌گذر) می‌شود.
حلقه قفل‌شده فاز، ممکن است آنالوگ یا دیجیتال پیاده شود، گرچه هر دو ره‌یافت از یک ساختار اصلی بهره می‌برند.
حلقه قفل‌شده فاز آنالوگ، چهار بخش اساسی دارد:
میزان کردن کشش سیم پیانو یا سنتور را می‌توان با عملکرد حلقه قفل‌شدهٔ فاز مقایسه کرد. با یک دیاپازون یا لوله تنظیم به عنوان فرکانس مرجع، کشش سیم تنظیم می‌شود تا اینکه دیگر فرکانس ضربه‌ای شنیده نشود.
پی‌ال‌ال دیجیتال اغلب به عنوان سینتی‌سایزر کلاک اصلی، مثلاً برای میکروپروسسور بکار می‌رود. ساختار یک پی‌ال‌ال دیجیتال، شبیه پی‌ال‌ال آنالوگ (و گاهی ساده‌تر از آن) است. مکانیسم کنترل در پی‌ال‌ال دیجیتال به صورت یک ماشین حالت محدود است. پی‌ال‌ال دیجیتال دارای یک نوسان‌ساز کریستالی، شمارنده (بالا و پایین‌رونده) و مقایسه‌کننده فاز (گیت XOR) است.
پی‌ال‌ال آنالوگ به‌طور کلی از یک آشکارساز فاز، فیلتر پایین‌گذر و نوسان‌ساز کنترل‌شده با ولتاژ (VCO) ساخته‌شده که در حلقه بازخورد منفی قرار دارند. ممکن است در مسیر بازخورد، در مسیر مرجع، یا هر دو یک تقسیم‌کننده فرکانس هم باشد، تا فرکانس کلاک خروجی پی‌ال‌ال را در عددی صحیح ضرب یا تقسیم کند.
آشکارساز فاز، ولتاژی تولید می‌کند که متناسب با اختلاف فاز دو سیگنال است. در یک پی‌ال‌ال، دو ورودی آشکارساز فاز، ورودی مرجع و بازخورد از VCO هستند. ولتاژ خروجی آشکارساز فاز برای کنترل VCO استفاده می‌شود، به‌طوری که اختلاف فاز دو ورودی ثابت نگه داشته می‌شود و آن را یک سیستم بازخورد منفی می‌کند.
آشکارسازهای فاز دارای ویژگی‌های عملکردی متفاوتی هستند. برای مثال، میکسر فرکانس، هارمونیک‌هایی تولید می‌کند که سیستم را در کاربردهایی که خلوص طیفی سیگنال VCO مهم است، پیچیده‌تر می‌کند.
در پی‌ال‌ال، اغلب لازم است بدانیم که چه زمانی حلقه از قفل خارج شده‌است. آشکارسازهای فرکانس فاز دیجیتال پیچیده‌تر معمولاً خروجی‌ای دارند که نشان‌دهنده وضعیت خروج از قفل است.
در پی‌ال‌ال دیجیتال اغلب یک گیت XOR به عنوان یک آشکارساز فاز مؤثر و ساده استفاده می‌شود. هم‌چنین می‌توان آن را با تغییراتی اندک در پی‌ال‌ال آنالوگ استفاده کرد.
حلقه قفل‌شدهٔ فاز، یک نوسان‌ساز با توانایی تولید فرکانس متغیر دارد، که می‌تواند یک نوسان‌ساز کنترل‌شده با ولتاژ آنالوگ یا یک نوسان‌ساز کنترل‌شده عددی (NCO) باشد.
حلقه قفل‌شدهٔ فاز ممکن است برای تولید فرکانس دل‌خواه، دارای یک تقسیم‌کننده، که میان نوسان‌ساز و ورودی بازخورد به آشکارساز فاز قرار می‌گیرد، هم باشد. یک تقسیم‌کننده قابل‌برنامه‌ریزی به‌ویژه در فرستنده رادیویی مفید است، زیرا چندین فرکانس پایدار و دقیق را می‌توان با یک نوسان‌ساز کریستالی مرجع تولید کرد.
برخی از حلقه‌های قفل‌شدهٔ فاز دارای یک تقسیم‌کننده دیگر میان نوسان‌ساز مرجع و ورودی مرجع به آشکارساز فاز هستند. اگر تقسیم‌کنندهٔ مسیر بازخورد بر formula_1 و تقسیم‌کنندهٔ ورودی مرجع بر formula_2 تقسیم کنند، پی‌ال‌ال، فرکانس مرجع را در formula_3 ضرب می‌کند. شاید ساده‌تر به نظر برسد که به پی‌ال‌ال فرکانس کمتری وارد کنیم، اما در برخی موارد ممکن است فرکانس مرجع از سوی مسائل دیگر محدود شود؛ بنابراین، به‌کاربردن تقسیم‌کننده مرجع مفید است.
حلقه قفل‌شدهٔ فاز، فراوان برای هم‌زمان‌سازی به‌کار می‌رود؛ مثلاً برای بازیابی موج حامل، هم‌زمان‌سازی بیت و سیگنال. حلقه قفل‌شدهٔ فاز همچنین در دمدولاسیون سیگنال‌های مدوله‌شده فرکانسی، به‌کار می‌رود. حلقه قفل‌شدهٔ فاز در فرستنده و گیرنده رادیویی، فرکانس‌های پایداری را که مضربی از یک فرکانس مرجع و با آن هم‌فاز هستند، تولید می‌کند.
برخی از رشته‌بیت‌ها (انگلیسی: bit stream)، به‌ویژه رشته‌بیت‌های اطلاعات (formula_4) با سرعت زیاد، مانند رشته‌بیت اطلاعات هنگام خواندن و نوشتن داده‌ها در درایو دیسک سخت)، بدون کلاک (پالس ساعت)، فرستاده می‌شوند. گیرنده، یک کلاک تولید می‌کند و سپس با یک حلقه قفل‌شدهٔ فاز، آن را با رشته‌بیت دریافت‌شده، هم‌فاز می‌کند. این فرایند بازیابی کلاک نامیده می‌شود. در این کار، رشته‌بیت دریافت‌شده باید تعداد کافی formula_5 داشته باشد تا پی‌ال‌ال بتواند هر انحرافی (دریفت) در نوسان‌ساز خود را تصحیح کند.
در ارسال دیجیتال داده‌ها، اگر کلاک، موازی با داده فرستاده شود، می‌توان از آن برای نمونه‌برداری از سیگنال باینری حامل داده‌ها استفاده کرد. ازآنجاکه کلاک باید پیش‌ازاین‌که به فلیپ‌فلاپ‌هایی که از سیگنال باینری دریافت‌شده نمونه برمی‌دارند اعمال شود، دریافت و تقویت شود، یک تأخیر (وابسته به فرایند، دما، و ولتاژ) میان لبهٔ کلاک و لبهٔ بیت‌های دریافت‌شده پدید می‌آید. یکی از راه‌های حذف این تأخیر، گنجاندن یک پی‌ال‌ال در گیرنده است، به‌طوری‌که کلاک فلیپ‌فلاپ با کلاک دریافت‌شده، هم‌فاز شود. در این کاربرد، از حلقهٔ قفل‌شدهٔ تأخیر استفاده می‌شود.
بسیاری از سیستم‌های الکترونیک، پردازنده‌هایی دارند که در صدها مگاهرتز کار می‌کنند. رایج است که کلاک این پردازنده‌ها از پی‌ال‌ال تولیدکننده کلاک بیایند، که یک کلاک مرجع با فرکانس کم (معمولاً ۵۰ یا ۱۰۰ مگاهرتز) را تا فرکانس کاری پردازنده، چندین برابر می‌کند. در مواردی که فرکانس کاری چند گیگاهرتز و فرکانس مرجع، ده‌ها یا صدها مگاهرتز باشد، ضریب چندبرابرشدن می‌تواند بسیار بزرگ باشد.
کلاک مرجع به چیپ وارد شده و پی‌ال‌ال را تحریک می‌کند. توزیع کلاک معمولاً متوازن است به گونه‌ای که کلاک در هر نقطه پایانی به‌طور هم‌زمان می‌رسد. یک از نقاط پایانی، ورودی بازخورد پی‌ال‌ال است. تابع پی‌ال‌ال باید کلاک توزیع شده را با کلاک مرجع آمده، مقایسه کند و فاز و فرکانس خروجی اش را تغییر دهد تا اینکه کلاک مرجع و کلاک بازخورد، فاز و فرکانس منطبق با هم شده باشند. از دیدگاه نظریه کنترل، پی‌ال‌ال یک مورد خاص از «فیلتر کالمن» (Kalman) است.
پی‌ال‌ال‌ها در همه جا هستند؛ آن‌ها کلاک‌ها را به خوبی کلاکی که در قسمت‌های کوچکی از چیپ‌های منفرد توزیع می‌شوند، در سیستم‌ها پخش می‌کنند.
گاهی اوقات کلاک مرجع، اصلاً نمی‌تواند یک کلاک الگو باشد، بلکه یک رشته اطلاعاتی با انتقال کافی است که پی‌ال‌ال را قادر می‌سازد تا یک کلاک منظمی را از آن رشته، بازیابی کند. گاهی کلاک مرجع همان فرکانسی است که آن کلاک از طریق توزیع کلاک بدست آورده، کلاک‌های دیگر ناشی از کلاک توزیعی ممکن است، کلاک مرجع چندگانه باشند.
یک خاصیت مطلوب تمام پی‌ال‌ال این است که لبه‌های کلاک بازخورد و کلاک مرجع، در یک ریف خیلی نزدیک قرار می‌گیرند اختلاف متوسط کلاک بین فازهای دو سیگنال در زمانی که پی‌ال‌ال کلاک را بدست آورده فاز آفست ایستا نامیده می‌شود. واریانس بین این دو فاز را لغزش ردیابی می‌نامند. فاز آفست ایستا باید صفر باشد و لغزش ردیابی نیز باید تا حد ممکن پایین باشد.
نویز فاز نوعی دیگر از اختلال است که در پی‌ال‌ال‌ها مشاهده می‌شود و بیشتر توسط سازه‌های تقویت‌کنندهٔ به کار رفته در مدار، به وجود می‌آید. بعضی تکنولوژی‌ها شناخته شده‌اند تا بهتر از دیگران در این زمینه، کار انجام دهیم. بهترین پی‌ال‌ال‌های دیجیتالی با سازه‌های منطقی امیتر کوپل شده (ECL) با هزینه مصرف بالا، ایجاد می‌شوند. برای پایین نگه داشتن نویز از در مدارهای پی‌ال‌ال، بهتر است تا از اشباع مدارهای منطقی مثل TTL یا CMOS اجتناب کنیم.
خاصیت مطلوب دیگر تمام پی‌ال‌ال‌ها این است که فاز و فرکانس ناشی از کلاک تولید شده، با تغییرات سریع ولتاژ تغذیه و خطوط زمین، تأثیری نخواهد داشت، و ولتاژ سابستریت که از روی آن مدارهای پی‌ال‌ال ساخته شده‌اند، (نیز با این تغییرات)، تأثیر نمی‌گیرند. این خاصیت را دفع نویز ورودی و سابستریت می‌نامند. هرچه میزان دفع نویز بیشتر باشد، بهتر است.
موارد دیگر استفاده پی‌ال‌ال:
نِسا (مهردادگرد، مهردادکرت) از شهرهای باستانی ایران در خراسان بود. این شهر که یکی از شهرهای مهم اشکانیان بوده و در واقع پایگاه خاندان پارت محسوب می‌شود، نسا در فاصله بین شهر عشق‌آباد پایتخت ترکمنستان و شهرستان درگز در استان خراسان قرار دارد.
در متون تاریخی پس از اسلام نیز، پیوسته از نسا به عنوان یکی از شهرهای مهم خراسان یاد شده‌است. امروزه این شهر در محدوده کشور ترکمنستان قرار گرفته‌است.
در زمان پارتیان (اشکانیان) که از اواخر قرن سوم پیش از میلاد تا اوائل قرن سوم میلادی، یعنی نزدیک به پانصد سال بر قلمرو آن زمان ایران حکومت کردند، شهر نسا از مهم‌ترین شهرهای ایران به‌شمار می‌رفت و به نظر برخی مورخان، ارگ نسا، نخستین جایی بوده‌است که اشک اول، بنیانگذار سلسله اشکانی به عنوان مرکز فرمانروایی خود برگزید. اگرچه نسا پایتخت اشکانیان نبود اما پایگاه این خاندان به‌شمار می‌رفت و برخی شاهان اشکانی در این شهر دفن شدند.
نسا در پارسی باستان به معنی آباد و آبادی بوده و هم‌اکنون روستاهایی با نام نسا در استان‌های البرز، فارس، کرمان و خراسان وجود دارد. نام نسا در زمان فرمانروایی مهرداد اول اشکانی (۱۷۱ تا ۱۳۸ پیش از میلاد) به مهرداد کرت (دژ مهرداد) (در حال حاضر منطقه ای در دره بردر (روستای بردر) بنام کرت در ۱۵ کیلومتری شهر نسا وجود دارد) تغییر یافت؛ اما امروزه باستانشناسان و مورخان آن را همچنان با نام نسا می‌شناسند.
آن گونه که در گزارش‌های تاریخی آمده، نِسا چند سال پیش از میلاد مسیح بر اثر زمین لرزه سهمگینی ویران شد اما دوباره بازسازی شد و به حیات خود ادامه داد.
در شاهنامه فردوسی دست کم در دو جا به نام به این شهر اشاره شده‌است:
در داستان لشکرکشی بهرام برای نبرد با خاقان
در داستان جنگ انوشیروان ساسانی با رومیان
پس از آنکه ساسانیان به فرمانروایی اشکانیان پایان دادند، در راستای محو آثار اشکانی، نسا اهمیت خود را از دست داد و رو به زوال نهاد، البته پیروز، پادشاه ساسانی در دوره خود، به این شهر توجه دوباره کرد.
از زمان صفویه که در نتیجه جنگ میان صفویان و امرای خیوه، ترکمنان به صورت گسترده از نواحی شمالی تر آسیای میانه به مناطقی که اکنون در جنوب ترکمنستان و شمال شرق ایران قرار دارند کوچیدند، نسا جای خود را به شهر باقر داد که از مراکز خانهای ترکمن بود.
با اشغال آسیای میانه به دست روسها و در قرارداد تعیین سرحد ایران و روسیه که در سال ۱۸۸۵ میان دو کشور منعقد شد (پیمان آخال)، نِسا جزو خاک روسیه قرار گرفت، هرچند فاصله چندانی از مرز ایران ندارد.
هم‌اکنون از نسا تنها بقایای ارگ کهن اشکانی آن مانده که در نوع خود از آثار باستانی منحصربه‌فرد جهانی به‌شمار می‌رود و مورد بازدید عمومی قرار دارد، از خان‌نشین باقر در نزدیکی آن هم روستایی به همین نام باقی است.
در کاوش‌های باستانی ارگ نسا، دخمه‌ها و پرستشگاه‌های مربوط به آیین مهرپرستی که پیش از همه‌گیر شدن کیش زرتشت در ایران رواج داشته به دست آمده‌است.
برخی از آثار باستانی کشف شده در این ارگ، نشانه‌های هنر باستانی یونانی را دارند که به دوران سلطه جانشینان اسکندر مقدونی به ایران بازمی‌گردند و اشکانیان فرمانروایی شان را برچیدند.
«ارگ نسا میراث جهانی اعلام شد»، بی‌بی‌سی فارسی، نوشته شده در پنج شنبه ۲۸ ژوئن ۲۰۰۷–۰۷ تیر ۱۳۸۶
آشکارساز فاز یک میکسر یا ضرب‌کننده آنالوگ است که سیگنالی متناسب با تفاوت دو فاز ورودی می‌سازد. آشکارساز فاز یکی از اساسی‌ترین عناصر حلقه قفل شده فاز است.
آشکارسازی فاز در بسیاری از موارد، همچون کنترل موتور، مکانیزم فرمانیار و دمدولاسیون، امری بسیار مهم است.
انواع مختلفی از آشکارساز فاز بسته به کاربرد وجود دارد. یک گیت XOR می‌تواند به عنوان یک آشکارساز فاز بکار رود
زمانی که دو سیگنال ورودی XOR از لحاظ فرکانس یا فاز کاملاً مساوی باشد، خروجی آشکارساز فاز صفر خواهد بود، حتی با یک درجه اختلاف فاز خروجی گیت XOR یک می‌شود که دیوتی سایکل خروجی برابر ۳۶۰/۲ در سیکل است. زمانی که اختلاف فاز ۱۸۰ درجه باشد خروجی از حالت متناوب خارج شده و به صورت ممتد یک می‌شود.
Wikipedia contributors، «Phase detector،» Wikipedia، The Free Encyclopedia، http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Phase_detector&oldid=160541019 (accessed January ۱۶، ۲۰۰۸).
کَرَک، که در طی دوران پادشاهی اورشلیم با نام کِراک شناخته می‌شد، شهری است در کشور اردن امروزی که بیشتر بخاطر دژ و قلعه‌ای که در زمان صلیبیون در آنجا بنا نهاده شده، شهرت یافته‌است. این قلعه بزرگترین قلعه‌هایی است که این ناحیه و یکی از بزرگترین قلعه‌هایی است که در منطقه سوریه ساخته شده‌است. این شهر مرکز استان کرک در کشور اردن است.
این شهر که در فاصله ۱۴۰ کیلومتری از پایتخت اردن، امان، واقع شده در بر سیر راه پادشاهی قدیم قرار دارد. این شهر ۱۰۰۰ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده که در ۳ طرف آن جلگه وجود و چشم‌اندازی به سمت دریای مرده دارد. این شهر جمعیتی بالغ بر ۳۲ هزار نفر دارد که در واقع شهر در اطراف دژ و قلعه طی دوره امپراتوری عثمانی در قرن ۱۹ میلادی بنا شده‌است.
تری‌نیتروتولوئن یا تی‌ان‌تی (TNT) یا تروتیل یک مرکب هیدروکربن معطر با بوی تلخ بلوری و زرد رنگ است که در ۳۵۴ درجه کلوین ذوب می‌شود. تی‌ان‌تی ماده منفجره است که سرعت انفجار آن ۷۰۲۸ متر بر ثانیه می‌باشد و در بسیاری از ترکیبات انفجاری بکار می‌رود. تی‌ان‌تی به‌وسیله نیتراسیون تولوئن C6H5CH3 تهیه می‌شود و فرمول شیمیایی آن (CH3(NO2)C6H2) و نام آیوپاک آن ۲٬۴،6 Trinitromethylbenzene است.https://en.wikipedia.org/wiki/TNT
تری نیترو تولوئن کریستال‌های سوزنی شکل زرد کمرنگی است که می‌تواند در یک فضای بی هوا (خلاء) تقطیر شود. تی‌ان‌تی در آب بسختی قابل حل است؛ بیشتر در اتر و استون، بنزین و پیریدین حل می‌شود. به دلیل پائین بودن نقطه ذوب تی‌ان‌تی در ۳۵/۸۰ درجه سانتیگراد می‌توان آن را در آب گرمکن ذوب کرد و به آن شکل داد. تی‌ان‌تی سمی است و تماس آن با پوست می‌تواند تولید آلرژی و واکنش انفعالی شدید تولید کند، این واکنش شدید پوست را به رنگ زرد متمایل به نارنجی درمی‌آورد.
برخی آزمایش‌های زمینی نظامی با ماده تی‌ان‌تی آلوده‌است. تی‌ان‌تی تا حد زیادی سمی است. می‌تواند از راه پوست جذب شود و موجب سوزش و آزردگی پوست می‌شود و لکه‌ای زرد رنگ متمایل به نارنجی از خود باقی می‌گذارد. در جریان جنگ جهانی اول کارمندان امور دفاعی و مهمات که مواد منفجره را دست می‌زدند پوست آن‌ها به رنگ زرد روشنی درآمد که در اصطلاح به «دختر قناری» یا به صورت ساده «قناری» خوانده شدند که در معنی کارگران امور دفاعی را تشریح می‌کرد. تی‌ان‌تی در نهایت موجب تغییر رنگ موی زنجبیلی به سبز می‌شود. در سال ۱۹۱۶ دولت بریتانیا در مورد زنان کارگر که در زرادخانه سلطنتی بریتانیا بنام "وولویچ" کار می‌کردند متوجه این نکته شدند که ۳۷٪ آنان از یک درد بسیار شدید رنج می‌برند و اشتهای آن‌ها شدیداً کم شده و گاهی تهوع و برخی هم مبتلا به یبوست می‌شوند، ۲۵٪ آنان از ناراحتی‌های پوستی شدید رنج می‌بردند و ۳۴٪ آنان متوجه تغییر در عادت‌های ماهانه خود شدند. پیش از اینکه ماسک‌های گاز و محافظ‌های پوست شناخته شده باشد صدها کارگر دچار مرگ‌های غیرقابل توصیف شدند.
مردمی که در تماس با تری نیترو تولئن قرار گیرند و بیش از حد با آن در تماس باشند به کم خونی یا آنمی‌های غیرعادی و ناراحتی‌های کبدی غیرقابل وصف دچار می‌شوند. خون و جگر آلوده شده و تورم جگر بروز می‌کند و ناراحتی‌های شدید دیگری به وجود می‌آید که قدرت دفاعی بدن را به‌شدت پائین می‌آورد، این رویداد در حیواناتی که ترینیتروتولئن را خورده یا استشمام کرده باشند نیز دیده می‌شود.
گواهی‌های زیادی در دست است که تی‌ان‌تی موجب اختلال در باروری تخم نر می‌شود و تی‌ان‌تی به احتمال قوی کارسینوژن (ماده ایجادکننده سرطان) است. مصرف تی‌ان‌تی موجب سیاه شدن ادرار می‌شود.
تی‌ان‌تی اول بار در سال ۱۸۶۳ توسط یک شیمی‌دان آلمانی بنام جوزف ویلبراند ساخته شده‌است، اما تأثیرات و اثرات آن تا سال‌ها بعد قابل درک نبود، بیشتر به این دلیل که بسیار مشکل بود تا آن را منفجر کنند و علت دیگر اینکه کمتر از مواد منفجره دیگر قدرت داشت. به‌طور کلی چون با بخار آب یا آب گرم قابلیت ذوب شدن دارد می‌توان آن را در جعبه یا هر شکلی ریخت. (ویتنامی‌ها از این روش استفاده کرده و در پوکههای خالی باقی‌مانده از مهمات آمریکائیان استفاده می‌کردند). همچنین می‌دانیم که به دلایلی حساس دیگر در سال ۱۹۱۰ انگلیس این ماده را از قانون مواد منفجره سال ۱۸۷۵ مبری داشته و به‌طور کلی این ماده را جزو مواد منفجره به حساب نیاورده است چه در مورد ساخت یا انبار کردن آن.
ارتش آلمان از این ماده برای پر کردن پوکه‌های نظامی در سال ۱۹۰۲ استفاده کرده‌است. این ماده قابلیت دیگری به آلمان‌ها می‌داد که بتوانند آن را در جنگ جهانی اول در نیروی دریائی استفاده کنند. آن‌ها گلوله‌هایی ساخته بودند که بتواند از دیواره ضد گلوله کشتی‌ها و ناوهای انگلیسی عبور کند، درحالی‌که گلوله‌های انگلیسی به محض برخورد با پوسته ضد گلوله‌ها منفجر می‌شد و به این ترتیب انرژی آن‌ها در بیرون از بدنه تانک یا ضد گلوله یا بدنه کشتی‌ها از بین می‌رفت. انگلیسی‌ها با گذشت زمان این ماده با جایگزین مایدایت (ماده منفجره‌ای که قسمت بزرگی از آن اسید پیکریک است) کردند.
به این دلیل که نیاز به مواد منفجره در جنگ جهانی دوم افزایش پیدا کرد تی‌ان‌تی بارها با ۴۰–۸۰ درصد نیترات آْمونیوم مخلوط شد که ماده منفجره‌ای بنام آماتول را به وجود آورد. گرچه به اندازه تی‌ان‌تی قدرت انفجاری داشت ولی یک اشکال عمده داشت که بسیار نمگیر بود.
یخچال می‌تواند به موارد زیر نیز اشاره کند:
یخچال دستگاهی است که از یک وسیله سردکننده به همراه یک عایق حرارتی و سازوکاری برای انتقال گرما از داخل این محفظه به بیرون تشکیل می‌شود. از یخچال برای خنک نگهداشتن مواد غذایی، داروها و دیگر چیزهای فاسد شدنی استفاده می‌شود. یخچال‌ها از دیرباز تاکنون تغییرات بسیاری را به خود دیده‌اند. از یخچال‌های طبیعی گرفته تا یخچال‌های دست‌ساز زیرزمینی و بعدها یخچال‌های نفتی و گازی و عموم یخچال‌های امروزی که با جریان الکتریسیته کار می‌کنند.
بشر از دیرباز برای حفظ مواد غذایی از چشمه‌ها، چاه‌ها یا غارهای زیرزمینی استفاده می‌کرد. آب‌انبار و یخدان برای نگهداری آب یخ در تابستان‌ها به کار می‌رفته‌اند.
ایرانیان باستان از اولین کسانی بودند که نوعی کولر را با استفاده از اصول سرمایش تبخیری و خنک‌کننده تابشی به نام یخچال اختراع کردند. این مجموعه‌ها از فضاهای ذخیره‌سازی زیرزمینی، یک ساختار گنبدی روی زمین با عایق ضخیم و مجهز به بادگیر و مجموعه قنات استفاده می‌کردند.
در قرن ۱۱ میلادی دانشمند ایرانی ابن سینا، مبرد را اختراع کرد که برای چگالش پیوند بخارهای آروماتیک بکار می‌رود. اینکار گامی بزرگ در تکنولوژی تقطیر بود و او از آن برای تقطیر بخار استفاده کرد.Marlene Ericksen (2000), "Healing with Aromatherapy", p. 9, مک‌گرا-هیل،
در دوران مدرن، قبل از اختراع یخچال برقی مدرن، از یخ‌خانه‌ها و جعبه‌های یخ در بیشتر سال استفاده می‌شد. زمانی که در نزدیکی دریاچه‌های آب شیرین قرار می‌گرفتند یا در زمستان مملو از برف و یخ بودند، زمانی بسیار رایج بودند. امروزه نیز از وسایل طبیعی برای خنک کردن غذاها استفاده می‌شود. در دامنه‌های کوه، رواناب حاصل از ذوب شدن برف راه مناسبی برای خنک کردن نوشیدنی‌ها است و در طول زمستان می‌توان شیر را برای مدت طولانی‌تری فقط با نگهداری آن در فضای باز، تازه نگه داشت. کلمه «یخچال» حداقل در قرن هفدهم مورد استفاده قرار گرفت.Venetum Britannicum, 1676, London, p. 176 in the 1678 edition.
نخستین یخچال مصنوعی شناخته‌شده در ۱۷۴۸ میلادی به‌دست ویلیام کولین در دانشگاه گلاسگو رونمایی شد. اولیور ایوانس، مخترع آمریکایی، که به عنوان پدر یخچال شناخته می‌شود، مخترع یخچال بخار فشرده‌است، با این وجود او دستگاهی که بتواند فرایند مربوط را طی کند نساخت. در سال ۱۸۳۴ میلادی، ژاکوب پرکینز با تغییر در طرح اولیهٔ ایوانس توانست اولین یخچال جهان را بسازد و. جان گوری، یک مخترع آمریکایی اهل فلوریدا، نخستین یخچال مکانیکی را در ۱۸۴۱ میلادی بر پایهٔ طرح ایوانس ساخت که از آن برای ساختن یخ برای خنک نگاه‌داشتن مبتلایان تب زرد استفاده می‌کرد. در ۱۸۵۳ نخستین یخچالی که می‌توانست روزانه یک تن یخ تولید کند توسط یک استاد آمریکایی به ثبت رسید.
یخچال‌های تجاری یا فریزها با نام‌های متفاوتی شناخته می‌شوند. این مدل یخچال‌ها ۴۰ سال زودتر از مدل‌های خانگی وارد بازار شده و مورد استفاده قرار گرفتند. در این یخچال‌ها از گازهایی مانند آمونیوم (R-17) یا سولفورید اکسید (R-764) استفاده می‌شد که گاهی نشتی داشت و برای استفاده خانگی خطرناک بود.
یخچال‌های کاربردی برای خانه در سال ۱۹۱۵ معرفی شدند و در دههٔ ۱۹۳۰با کاهش قیمت‌ها و بالا رفتن امنیت یخچال‌ها این محصولات با استقبال زیادی در ایالات متحده آمریکا برای استفاده در خانه مواجه شدند. در این یخچال‌ها از (R-12) استفاده می‌شد که به لایه ازون آسیب می‌رساند به همین دلیل دولت در سال ۱۹۹۴ استفاده از این گاز یخچال را ممنوع اعلام کرد. گاز (R-134a) جایگزین مناسبی برای R-12 بود که مضرات کمتری نسبت به این گاز داشت اما هنوز شاهد مدل‌های قدیمی که از R-12 استفاده می‌کنند هستیم.
یخچال تجاری که دارای شیشه در جلوی خود هستند و برای نگهداری نوشیدنی‌ها در فروشگاه‌ها استفاده می‌شوند از معروف‌ترین یخچال‌های تجاری اند. این یخچال‌ها دارای تجهیزاتی متناسب با کارکرد خود هستند. به عنوان مثال دارای ظرفیت بالا و قابلیت بازکردن مکرر در آن. این یخچال‌ها به‌طور متوسط روزانه 4kwh انرژی مصرف می‌کنند.
در سال ۱۹۱۳ یخچال‌های خانگی توسط فردی به نام دبلیوولف اختراع شد. در سال ۱۹۱۴ مهندس ناتانیل بی ولز ایده ای دربارهٔ یخچال‌های الکتریکی ارائه داد که بعداً مبنای ساخت کلویناتور شد.
یخچال و فریزر مستقل دارای یک کمپرسور در قسمت زیرین خود است توسط آلفرد ملوس در سال ۱۹۱۶ اختراع شد. ملوس این یخچال را با هدف تجارت تولید کرد اما توسط ویلیام سی دورانت خریداری شد وی شرکتی جهت تولید انبوه راه اندازی کرد. این شرکت اولین یخچال اتوماتیک خود در سال ۱۹۱۸ رونمایی کرد.
یخچال‌های ربایشی توسط بالتزروان و کارل مانترز در دوران دانشجویی آنها اختراع شد. با اینکه آنها سوئدی بودند اما موفقیت آنها یک موفقیت جهانی بود که توسط الکترولوکس وارد بازار تجارت شد.
از دیگر افراد پیشگام در این عرصه می‌توان به چارلز تلیر، دیوید بویل و رائول پیکت اشاره کرد. اولین شخصی که حق ثبت اختراع یخچال‌های ربایشی را گرفت کارل فون لینده بود.
در این واحدهای خانگی معمولاً برای نصب قطعات مکانیکی موتور و کمپرسور به زیرزمین یا اتاق مجاور نیاز بود و جعبه سرد آن در آشپز خانه قرار می‌گرفت. یک مدل در سال ۱۹۲۲وجود داشت که شامل یک جعبه یخی چوبی و کمپرسور آب سردکن بود و قیمتی حدود ۷۱۵دلار داشت.
در سال ۱۹۲۳کلویناتور هشتاد درصد از بازار یخچال‌های برقی را در اختیار گرفت. همچنین در سال ۱۹۲۳یخچال‌های برقی خودگردان وارد بازار شدند که موتور روی خود جعبه نصب بود. در همان زمان کابینت‌های فلزی پوشیده شده از پرسلن ظهور کردند. در آن زمان هنوز فریزر یک جزء مهم از یخچال نبود.
اولین یخچال فریزی که مورد استفاده گسترده قرار گرفت یخچال جنرال الکتریک مانیتور تاب بود که در سال ۱۹۲۷وارد بازار شد. دلیل نامگذاری این یخچال شباهت او به کشتی جنگی یو اس اس مانیتور بود که در سال ۱۹۶۰استفاده می‌شد. مجموعه کمپرسور که گرمای زیادی از خود ساطع می‌کرد در بالا قرار می‌گرفت و توسط یک حلقه تزیینی احاطه می‌شد. در این یخچال‌ها از موادی مانند سولفورید اکسید که یک ماده خورنده است و می‌تواند مشکلات بینایی ایجاد کند یا متیل فوریت که ماده ای قابل اشتعال است و تنفس آن باعث آسیب می‌شود استفاده می‌شد.
فرون در سال ۱۹۲۰یخچال‌هایی را جایگزین یخچال‌های قبلی کرد که نسبت به مدل‌های قبلی کم خطر بودند. وی این یخچال‌ها را در دهه ۱۹۳۰گسترش داد. فریزرهای جداگانه در طی ۱۹۴۰وارد عرصه شدند. تا قبل از جنگ جهانی دوم تولید انبوه این یخچال‌ها و فریزرها برای مصارف خانگی معمول نبود. در دهه ۱۹۵۰ تا ۱۹۶۰ پیشرفت زیادی در بهبود عملکرد یخچال‌ها صورت گرفت و اقدامات زیادی جهت سازگاری یخچال‌ها با محیط زیست انجام شد.
حدود ۱۷۰۰ سال پیش از میلاد پادشاهی ایرانی دستور ساخت نخستین یخچال عمومی را داد. این یخچال یک بنای معماری متشکل از یک استخر، دیواری بلند به نام حصار در ضلع جنوبی و مخزنی گنبدی شکل به نام خزانه بود. حصار به گونه ای ساخته می‌شد که در فصول سرد سال یعنی موعد یخسازی تمام روز بر روی استخر سایه می‌افکند و از گرم شدن آب یخزدهٔ استخر جلوگیری می‌کرد. سپس یخ تشکیل شده در استخر یخچال را شکسته و در انبار ذخیره می‌کردند. این یخ‌های ذخیره شده در فصول گرم سال مورد استفاده قرار می‌گرفتند. این یخ‌ها تا فصل سرمای بعدی دوام می‌آوردند. یخچال سازی در ایران بر دو اصل عایق بندی هوشمندانه و سازگاری با طبیعت استوار بود.
هر یخچال به صورت پایه دارای: کمپرسور، کندانسور، اواپراتور و گاز و ترموستات، موتور فن، ترموفیوز، ترمودیسک، المنت در بعضی مدل‌ها برد فرمان با تایمر است. هریک از این‌ها جزو لاینفک وسایل سرما ساز هستند که در صورت نبود هریک این فرایند امکانپذیر نمی‌باشد.
کمپرسور یخچال خانگی از دو بخش الکتریکی و مکانیکی تشکیل گردیده‌است که هر دو قسمت درون محفظه‌ای فولادی قرار دارند.
قسمت الکتریکی در اغلب یخچال‌های خانگی یک الکتروموتور از نوع آسنکرون می‌باشد که وظیفهٔ به حرکت درآوردن قسمت مکانیکی را به عهده دارد. البته در سال‌های اخیر کمپرسورهای یخچال فریزرها هم تغییرات زیادی داشته‌اند؛ و قسمت الکتریکی آن اینورتری یا موتور خطی شده‌اند.
قسمت مکانیکی در کمپرسورهای یخچال خانگی شامل یک سیلندر است که پیستون آن توسط هستهٔ موتور الکتریکی به حرکت در می‌آید. حرکت رفت و برگشتی پیستون باعث ایجاد حالت مکش و دمیدن می‌شود؛ و البته در کمپرسورهای نوع خطی و نوع کمپرسور روتوری یا کمپرسور نوع اسکرال، میل لنگ دیگر وجود ندارد.
مقدار مشخصی از روغنی که مخصوص این کار ساخته شده داخل پوسته وجود دارد که وظیفهٔ روانکاری و خنک‌کردن قسمت الکتریکی و مکانیکی را بر عهده دارد.
کار اواپراتور به این صورت است زمانی که گاز مبرد توسط موتور وارد کندانسور می‌شود و متراکم می‌شود تحت فشار بالا از حالت گاز به مایع تبدیل می‌شود و وارد درایر(drier) یا خشک کن و سپس وارد لوله موئی یا کاپیلاری تیوپ می‌شود و این باعث می‌شود که فشار کاهش پیدا کند. سپس وارد اواپراتور می‌شود. یک سر اواپراتور به سر لوله موئی و سر دیگر اواپراتور به ساکشن موتور متصل می‌باشد و زمانی که ساکشن اتفاق می‌افتد باعث می‌شود که سطح فشار داخل اواپراتور پایین بیاید و مبرد به جوشش در بیاید واز حالت مایع آرام آرام به گاز تبدیل شود و این تبخیر باعث ایجاد سرما و برودت می‌شود. در اصل اواپراتور یک تبخیرکننده است.
کندانسور (به انگلیسی: Condenser) (چگالنده) قسمتی از سیستم است که وظیفه خنک‌سازی سیال عامل و عمدتاً تبدیل بخار به مایع را بر عهده دارد. در واقع گاز فریون پس از فشرده شدن توسط کمپرسور در کندانسور خنک شده و تبدیل به مایع می‌گردد.
در یخچال‌های خانگی معمولاً به صورت شبکه‌ای لوله‌ای بر روی دیواره پشت یخچال نصب شده‌است و در یخچال‌های بزرگ فروشگاهی معمولاً شبیه رادیاتور اتوموبیل است که اغلب از یک فن جهت بهبود فرایند میعان نیز استفاده شده‌است.
ترموستات نیز کار قطع و وصل شدن جریان برق (متعادل نگه داشتن دمای یخچال) به کمپرسور را انجام می‌دهد. به‌طوری‌که وقتی دمای یخچال افزایش یافت (داخل یخچال گرم شد) با وصل شدن جریان برق کمپرسور شروع به کار می‌کند و داخل یخچال را خنک می‌کند و وقتی دما پایین آمد (داخل یخچال خنک شد) جریان برق را از کمپرسور قطع می‌کند. اجزای داخلی ترموستات شامل لوله بلو و پلاتین می‌باشد.
در یخچال‌های اولیه از گاز آمونیاک (NH3) به عنوان گاز مبرد استفاده می‌شد، اما به علت عوارض ناگوار آن در برخورد با بدن انسان، ترکیب شدن حالت مرطوب آن با مس و آلمینیوم، و نیز خاصیت انفجاری‌اش، و خطر خفگی ان برای انسان، رفته‌رفته از گاز فریون به جای آن استفاده گشت. در یخچال‌های رایج امروزی معمولاً از فریون ۱۲ با ترکیب CCl2F2 استفاده می‌شود که گازی بی‌بو است و حتی در صورت ترکیب شدن با رطوبت موجب خوردگی فلزات نمی‌شود؛ همچنین فریون قابل اشتعال نیست. از معایب استفاده از فریون در یخچال‌ها می‌توان به حجم زیاد آن‌ها در مقایسه با آمونیاک، و تخریب لایه اوزون و ایجاد اثر گلخانه‌ای اشاره کرد. با توجه به این معایب تلاش‌هایی برای یافتن گازهای جایگزین فریون به عمل آمده که گاز جدیدی به نام 134A و مبرد هیدروکربن R600 حاصل آن است. در کولرهای گازی از فریون ۲۲ استفاده می‌شود که به علت دارا بودن هیدروژن، اثر تخریبی آن در لایهٔ اوزون به مراتب کمتر از فریون‌های ۱۱ و ۱۲ است. بعد از کار با گازهای R134 و R12، مشکلاتی مانند راندمان پایین، قیمت بالا، مقدار زیاد مورد استفاده در مسیر برودتی یخچال و غیره باعث شد گاز ارزان و خطرناک R600 (ایزوبوتان) با راندمان بالا جایگزین گاز قبل بشود؛ و برای کولر گازیها به جای R22، از گاز R410 , R407 استفاده مکنند. مبردهای یخچال و کولر گازی به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند از نظر ترکیب مولکولی. گازهای قدیمی مثل R12,R22,R134 همگی از یک نوع مولکول هستند؛ ولی گازهای جدید مثل R600,R410,R436,R407 همگی از چند نوع گاز تشکیل شده‌اند و موقع شارژ گاز باید به صورت مایع شارژ شوند تا میزان ورودی به یخچال فریزر یا کولر گازی متعادل باشد.
روش کار یخ زن یا جا یخی که به آن فریزر نیز می‌گویند همانند یخچال است با این تفاوت که ترموستات آن برای دمای پایین‌تری تنظیم می‌شود. همچنین مناسب است که از گاز مبردی استفاده شود که دمای تبخیر آن پایین‌تر باشد (مانند فریون ۱۲). در فریزرهای پرقدرت از بادبزن برای خنک‌کردن کمپرسور و کندانسور استفاده می‌شود. دمای فریزرها از -۱۴ درجه سلسیوس سردتر باید باشد تا به مواد غذایی آسیب نرسد. اکثر فریزرهای خانگی دمای تنظیمی از -۱۴ تا-۲۵ درجه سلسیوس دارند. برای فریزرهای نگهداری بستنی از مبرد R22 که تا دمای -۴۰ درجه سلسیوس سرما تولید می‌کنند استفاده می‌شود. جا یخی در اصل نوعی از اپراتور می‌باشد.
شهرستان تایباد یکی از شهرستان‌های استان خراسان رضوی در شرق ایران است. مرکز این شهرستان، شهر تایباد است. کاریز و ریزه شهرهای دیگر آن هستند. در سال ۱۳۹۵، این شهرستان تعداد ۱۱۷٬۵۶۴ نفر جمعیت داشته‌است. شهرستان تایباد به دلیل هم‌مرز بودن با کشور افغانستان در مرز دوقارون از اهمیت بسیاری برای مبادلات کالا برخوردار است. این شهرستان در سال ۱۳۵۴ از شهرستان تربت جام جدا و مستقل شده‌است.
در سرشماری سالهای ۱۳۳۵ و ۱۳۴۵ تایباد جزو شهرستان تربت جام بوده‌است و براساس مصوبه شماره ۶۷۳۶۸ مورخ ۲۹ دی ماه ۱۳۵۴ هیئت وزیران از تربت جام جدا گردید.تاریخ و رجال شهرستان تایباد، ابراهیم زنگنه، صفحهٔ ۱۵
مشهدریزه یا به اختصار ریزه، شهری در بخش میان ولایت شهرستان تایباد استان خراسان مرکزی ایران است.
این شهر در سال ۱۳۸۴ با ارتقاء روستای مشهد ریزه، مرکز بخش میان‌ولایت از توابع شهرستان تایباد تشکیل شد.شریف‌نیوز، چهارشنبه ۲۶ مرداد ۱۳۸۴
مردم این شهرستان فارس ،ایل تیموری،ایل جمشیدی ، هزاره های سنی و ایل شیعه مذهب بهلولی نیز از ایلات این شهرستان به شمار میروند.
میانگین بارندگی در دورهٔ آماری بیست ساله (۵۴ تا ۷۴) شهرستان ۱۸۰٫۵ میلی‌متر می‌باشد. این شهرستان در تابستان تحت تأثیر بادهای ۱۲۰ روزهٔ سیستان قرار می‌گیرد که باعث افزایش گرد و غبار هوا و وارد شدن خسارت به مزارع صیفی‌کاری می‌گردد. میانگین دمایی شهرستان (۵۴ تا ۷۴) ۱۶٫۴ درجهٔ سانتی‌گراد می‌باشد. بیشتر بارندگی در ماه‌های بهمن، اسفند و فروردین صورت می‌گیرد. بیشترین دمای اندازه‌گیری شده ۴۷٫۵ درجهٔ سانتی‌گراد و کمترین آن ۲۴ سانتی‌گراد زیر صفر، اندازه‌گیری شده‌است.
این بنا در جنوب‌غربی شهر تایباد قرار دارد. کار ساختمان آن در سال ۸۴۸ ه‍. ق، هم‌زمان با سلطنت شاهرخ پسر تیمور به پایان رسیده‌است.
معماری بنا به شیوهٔ آذری و ساخت آن به دستور پیر احمد خوافی وزیر شاهرخ انجام شده‌است. کتیبهٔ ایوان اصلی که با خط ثلث بسیار زیبا با آجر تراشیده در زمینهٔ کاشی فیروزه‌ای قرار دارد، در خراسان بی‌نظیر است.
بر روی نمای بیرون مسجد با ایوان رفیع آن (به ارتفاع ۲۵ متر) کاشی‌کاری و آجرکاری‌های ظریف به چشم می‌خورد که با خطوط معرق و تزئینات گل و بوتهٔ اسلیمی و خطایی بر روی کاشی‌های معرق نقش بسته‌اند، جلوهٔ خاصی به این بنا داده‌اند.
معماری این بنا به عهدهٔ خانواده هنرمند شیرازی، قوام‌الدین و غیاث‌الدین بوده‌است.تاریخ و رجال شهرستان تایباد، ابراهیم زنگنه، صفحهٔ ۲۰
۵. پیچ تایبادیا
شهرستان تربت حیدریه یکی از شهرستان‌های استان خراسان رضوی در شمال‌شرقی ایران می‌باشد. مرکز این شهرستان، شهر تربت حیدریه است. بایگ، رباط سنگ و کدکن شهرهای دیگر آن هستند. در سال ۱۳۹۵، این شهرستان تعداد ۲۲۴٬۶٢۶ نفر جمعیت داشته‌است که به ترتیب پس از مشهد، نیشابور و سبزوار چهارمین شهرستان بزرگ استان خراسان رضوی است. این شهر پایتخت زعفرانی جهان نیز شناخته می‌شود. این شهرستان در تاریخ ۱۳۱۶ در دومین قانون تقسیمات کشوری ایران ایجاد گردید. شهرستان‌های کاشمر، خواف، رشتخوار، مه‌ولات و زاوه به ترتیب در سال‌های ۱۳۲۲، ۱۳۶۸، ۱۳۸۱، ۱۳۸۴ و ۱۳۸۷ از شهرستان تربت حیدریه جدا و مستقل شدند.
شهرستان تربت حیدریه، دارای ۴ بخش است. از لحاظ ارتباط‌دهی در حال حاضر بیش از ۹۳٪ جمعیت شهرستان، از نعمت تلفن بهره‌مند هستند، مضافاً به اینکه ۱۰۰٪ روستاهای بالای ۵ نفر جمعیت شهرستان نیز دارای ارتباط بوده و در مجموع حدود ۹۹٫۸ درصد جمعیت شهرستان به نوعی دسترسی به ارتباط دارند.
تربت حیدریه از شمال با شهرستان‌های مشهد و نیشابور، از سمت غرب با کوهسرخ و کاشمر، از سمت شرق با شهرستان زاوه و از سمت جنوب با شهرستان‌های مه‌ولات و رشتخوار همسایه می‌باشد.
شهرها: تربت حیدریه
شهرها: بایگ
شهرها: کدکن
شهرها: رباط سنگ، نسر
از میان ۲۸ شهر استان خراسان رضوی، تربت حیدریه یکی از بحرانی‌ترین شهرهای استان در زمینه کم‌آبی محسوب می‌شود. در حدود ۹۲ درصد از منابع آبی تربت حیدریه در بخش کشاورزی و مابقی در بخش صنعت و مصارف خانگی استفاده می‌شود، که این آمار لزوم استفاده از روش‌های آبیاری نوین از جمله آبیاری قطره‌ای، استفاده از لوله‌های دریچه‌دار، آبیاری زیرزمینی و همچنین استفاده از تصفیه‌خانه فاضلاب را گوشزد می‌کند.
در حوزه تأمین منابع آب از حداکثر ظرفیت آبی شهرستان استفاده شده و حتی از چاه بحران در شرایط بحرانی استفاده می‌شود. بررسی مطالعات دشتی تربت حیدریه و زاوه بیانگر آن است که از حیث منابع آبی این شهرها وضعیت بحرانی را هم رد کرده و به مرز تنفس رسیده‌اند. کاهش بارندگی و خشکسالی و کشت محصولاتی که به آب فراوان نیاز دارند همچون چغندر، هندوانه، خربزه، پنبه و همچنین حفر بیش از حد چاه آب از دلایل بحرانی شدن دشت‌های تربت حیدریه هستند. لزوم تغییر اقتصاد شهرستان از کشاورزی به اقتصاد مبتنی بر خدمات و گردشگری و تغییر شیوه کشاورزی از راه‌های برون رفت این شهرستان از بحران آب است.
برای حل بحران آب آشامیدنی در تربت حیدریه و دیگر شهرهای خراسان راهکار دیگری نیز تحت عنوان تجهیز شهرستان چابهار به آب شیرین کن و انتقال آن به خراسان ارائه شده‌است که با توجه به قیمت تمام شده بسیار بالای آن و همچنین مدعی شدن دیگر شهرهایی که در مسیر انتقال آب قرار دارند برای تصاحب آّب، این طرح را عملاً غیرممکن می‌سازد.
طبق بررسی‌های انجام شده در استان خراسان در هر ۴ سال یک بار زلزله رخ می‌دهد و با توجه به اسناد تاریخی هر ۲۰۰ تا ۱۵۰ سال احتمال یک زلزله مخرب وجود دارد در محدودهٔ تربت حیدریه – بیرجند – قاینات دوره تکراری حدود ۱۰۰ ساله برای زلزله‌های با شدت ۴٫۷ درجه در مقیاس ریشتر پیش‌بینی شده‌است و به ترتیب احتمال وقوع زلزله با شدت ۷–۵٫۶ درجه در مقیاس ریشتر هر ۲۴ تا ۲۵ سال یک بار وجود دارد.
در ارتفاعات شهرستان تربت حیدریه درخت‌هایی همچون پسته، تاغ، بادام و زرشک دیده می‌شود. از گونه‌های گیاهی می‌توان از کام تیغ، گرگ تیغ، انواع گونه‌های گز، کاروان کش، بومادران، آویشن، کنگر و کلپوره نام برد.
از پستانداران این ناحیه می‌توان به خارپشت ایرانی، جوجه‌تیغی گوش‌دراز، خفاش نعل اسبی، خفاش بال سفید، دوپای کوچک، موش صحرایی، تشی، خرگوش، پایکا، گرگ، شغال، روباه معمولی، کفتار، گربه وحشی، گربه پالاس و قوچ اشاره کرد. از پرندگان می‌توان پیغو، سارگپه، عقاب، دلیجه، لیل، کبک، قمری، سیاه سینه یا سینه سرخ، پرستو، ماهی خورک، سبزقبا و انواع گنجشک سانان را نام برد. از خزندگان می‌توان به مارهای سمی‌همچون کفچه مار، مار جعفری، و از مارهای نیمه سمی به تیرمار، آلوسر و از مارهای غیر سمی به کورمار، مار آتشی اشاره کرد. از سوسماران انواع آگاما، اسکینک و نیز بزمجه بیابانی مشاهده می‌شوند.
تربت‌حیدریه هم مانند سایر نقاط دنیا، رسم و رسوم خاص خود را دارد و یکی از مراسم‌هایی که در این شهر با آداب خاصی صورت می‌پذیرد، مراسم عروسی و خواستگاری است.
قبل از خواستگاری رسمی، جمعی از زنان به منزل دختر رفته و دختر را می‌بیند و از سلامت جسمی او آگاه می‌شوند، به این شب، «کدخدایی» گفته می‌شود. در جلسه «بله برون» در رابطه با میزان مهریه و لوازم و اثاثیه و شیربها بحث می‌شود، در این جلسه پسر و پدر خانواده حضور دارند، به جلسه بله برون «جواب استنی» می‌گویند. پس از تعریف کردن شرایط و توافق، پسر و دختر با یکدیگر صحبت می‌کنند و در صورت رضایت عقدکنان برگزار می‌شود. دو روز قبل از عروسی مقداری جنس شامل چند کیسه حنا به‌عنوان «خرباره» یا «خنچه» از طرف داماد به خانه عروس فرستاده می‌شود. غروب همان روز زن‌های فامیل عروس از جانب این خانواده به حنابندان دعوت می‌شوند و اطرافیان عروس حنا می‌بندند.
چند روز بعد از عروسی جوانان محله جمع می‌شوند و داماد را خبر می‌کنند تا مراسم «هیزمی» را انجام دهد. در این مراسم داماد به اولین نفری که پس از جمع‌آوری هیزم به روستا برمی‌گردد، دستمالی ابریشمی و عرقچین هدیه می‌دهد.
«کف» از شب چله‌های زمستانی و مراسم کف‌زنی یکی از آداب و رسوم قدیمی مردم منطقه بایگ تربت حیدریه است که ماده اولیه آن از ریشه گیاهی به نام «چوبک» یا «بیخ» به دست می‌آید.
بعد از کندن پوست و قطعه قطعه کردن چوبک، آن را چند مرتبه در آب جوشانده و سپس با افزودن شیره انگور در ظرفی به نام تغار، با چوبی مخصوص هم می‌زنند تا به صورت کف درآید و پس از سفت و شیرین شدن، در دورهمی خانوادگی شب چله و همراه با شنیدن قصه‌گویی بزرگترها مصرف می‌کنند.
اهالی شهرستان تربت حیدریه در شب چهارشنبه سوری با سوزاندن و دودکردن اسفند و کندر، افشاندن گلاب و مواد خوشبوکننده و… در آخرین چهارشنبه سال، این شب را جشن می‌گرفتند.
آیینی چون «ملاقه زنی» که بخشی از مراسم چهارشنبه سوری بود و تقریباً امروز کسی در شهر این رسم را اجرا نمی‌کند؛ رسمی که در شب چهارشنبه سوری آخر سال اجرا می‌شد. به این ترتیب که کوچک‌ترها به صورت گروهی کاسه مسی یا قابلمه‌ای به دست می‌گرفتند و صورت خود را با پارچه‌ای که به آن چادر شب می‌گفتند، می‌پوشیدند و با کوبیدن ملاقه مسی به کاسه، به خانه همسایه‌ها می‌رفتند و از آنان طلب عیدی می‌کردند و با باز شدن در خانه‌ها بعضی به آن‌ها از آجیل و تنقلاتی که برای شب عید مهیا کرده بودند می‌دادند.
مقبره قطب الدین حیدر مشتمل بر ایوانی مرتفع، ورودی و محوطه زیر گنبد است که فضایی به صورت گنبد خانه با وسعت حدود ۱۰۰ متر شکل گرفته و نقشه آن در نمای خارجی به شکل چلیپایی است. مدفن شیخ در میان محوطه زیر گنبد قرار گرفته و ضریح چوبی آن دارای تاریخ ۹۸۷ ه‍.ق است. در امتداد فضای ورودی نیز محرابی تعبیه شده‌است. بنای موجود در چندین دوره تاریخی مورد توجه قرار گرفته‌است بنحوی شالوده آرامگاه احتمالاً در دوره تیموری با گنبد دو پوسته گسسته استوار بر طاق نماهای شانزده‌گانه ایجاد شده، در دوره صفویه در سال ۱۰۲۳ هجری به همت خواجه سلطان محمود تربتی نیز تغییراتی در معماری آن صورت گرفته‌است.
همانگونه که از نام آن برمی آید حاجی رئیس آن را در اواخر دوره قاجاریه بنا کرده‌است. از فضاهای مهم این حمام می‌توان به رشته پلکان‌های ورودی، سربینه، بینه، گرمخانه و مخازن آبگرم و سرد اشاره کرد که از ویژگی‌های جالب توجه آن هشت پر نقاشی ستون‌های سنگی بسیار زیبا است که فضای گنبدی بینه را پدیدآورده است و در میان فضای آن نیز حوض سنگی به شکل هشت ضلعی قرار دارد. فضای ورودی حمام در قسمت سردر ورودی مزین به کاشی کاری لاجوردی منقوش به گل و بوته است.
این بنای تاریخی مربوط به دوره قاجار و محل زندگی امین التجار، از تجار معروف تربت حیدریه در آن دوران و نماینده این شهرستان در مجلس شورای ملی در دوره رضاشاه بوده‌است. این بنا دارای تزئینات آجرکاری، کاشیکاری و گچ بری‌های زیبایی است که هنوز پس از گذشت سالیان متمادی، پابرجا مانده‌است. این بنا در سال ۱۳۸۸ توسط سازمان میراث فرهنگی تملک و سپس مرمت شد که اکنون اداره میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری شهرستان در آن مستقر است. این بنا در هزار متری مرکز شهر و نزدیک باغ‌ملی است.
از دیگر بناهای موجود در مجموعه معماری قطب الدین حیدر، رباطی است که حاج محمد ابراهیم طبسی از تجار معروف عصر قاجار در اواخر این دوره در ملک شخصی خود بنا کرد. رباط طبسی در زمره بناهای دو ایوانی است که شامل فضای ورودی، هشتی، تعدادی حجره مشرف به میان سرای بنا، انبار و اصطبل است.
این بنا در ۳ کیلومتری جنوب شهرستان تربت حیدریه در روستایی به نام شیخ ابوالقاسم گورکانی ساخته شده‌است. وی در سال ۳۷۳ ه‍.ق بر مسند ارشاد نشست و به سال ۴۵۰ ه‍.ق دار فانی را وداع گفت. آرامگاه شیخ به صورت طاقی است که گنبدی بر فراز آن قرار گرفته و در مجاورت بنای مرکزی ابنیه‌ای برای اقامت زائران ایجاد شده‌است. بقعه امروزی به همت شیوخ گناباد و متصوفه روی بنایی از دوره صفویه بنیان گردیده‌است. ابوالقاسم گورکانی از مشهورترین عرفای خراسان (فوت به سال ۴۵۰ هجری قمری) و پنجمین قطب سلسلهٔ صوفیهٔ معروفیه است.
این بنا در بازار شهر و در محله میدان رباط قرار دارد و به همت حاج محمد رضا لاری از تجار معروف شهر به سال ۱۳۰۸ ه‍.ق ساخته شده‌است. این رباط از بناهای دو ایوانی است و مشتمل بر هشتی ورودی، صحن، حجره، غرفه، اصطبل و… است. همچنین فضای ایجاد شده در این بنا به صورت ۲۴ غرفه تابستانی بوده و اتاقک‌های پشتی استفاده زمستانی داشته‌است. علاوه بر آن ۴ فضای وسیع به صورت انبار در چهارگوشه رباط ایجاد شده‌است. آرامگاه حاج محمد رضا لاری نیز در غرفه‌ای در بازارچه جنب رباط قرار دارد.
این رباط در ۲۵ کیلومتری شمال تربت حیدریه در حاشیه معبر روستایی به نام کسکک قرار دارد. رباط دارای سردر ورودی است که بر طرفین آن ایوانچه‌ها و طاق نماهایی ایجاد شده‌است. اتاق‌های اقامت کاروانیان نیز در پیرامون مهمانسرای رباط ساخته شده که فضای ورودی آن‌ها دارای سردر و فضای داخل آن نیز شامل تاقچه و بخاری دیواری است. در گوشه‌های این بنا محل نگهداری احشام ایجاد شده‌است. اعتصام الملک در سفرنامه خود به این بنا با عبارت رباطی کوچک اشاره می‌کند. بنای این رباط یادگاری از معماری دوره صفویه است.
قعه امامزاده احمد الرضا در روستای بوری آباد در ۵ کیلومتری جنوب تربت حیدریه و در میان باغی با درختان سرو بلند قرار دارد؛ و قدمت ساختمان آن به قبل از دوران صفویه مربوط می‌شود. مزار به شکل ۸ ضلعی است که چهار در گاه ورودی به باغ از آن باز می‌شود.
این بنا تالاری است مستطیل شکل و نسبتاً وسیع به صورت شبستان که در مرکز آن دو طاق بزرگ تشکیل گنبدهای چهار ترک را داده‌است. در انتهای هر یک از این طاق‌ها نیز عناصری از معماری طاق به مثابه ستونی برای استحکام گنبدها ایجاد شده‌است. محرابی هشت گوشه زینت بخش این مسجد گردیده و دیواره شمالی شبستان نیز در دو طبقه ساخته شده‌است که اشکوب زیرین آن دارای ۴ حجره است.
در سمت جنوبی مسجد بنایی با نقشه چلیپایی ایجاد شده‌است و این بنا در گذشته دارای کاشی‌های فیروزه‌ای و مسدس بوده که هم‌اکنون آثار کمی از آن برجای مانده‌است. بر گوشواره‌های فضای داخلی بقعه هشت ستون سنگی در نبش دیوار نصب است که بر آن با گچ قسمتی از سوره مبارکه (یس) با خط سفید در زمینه لاجوردی نقش بسته‌است و در زاویه جنوب غربی در بخش باقی‌مانده کتیبه عبارت (فی شهر ذی الحجه ۹۰۶) مشاهده می‌شود.
در ضلع غربی مقبره قطب الدین حیدر ایوان مسجد جامع قدیم تربت حیدریه جلب نظر می‌کند. ارتفاع ایوان مذکور ۵/۱۱ و طول آن حدود ۵/۱۰ متر است. فضای داخلی ایوان مقصوره یا گنبد خانه مسجد با وسعت بیش از ۲۰۰ متر شامل غرفه و محرابی مزین به مقرنس و نیز تزییناتی به شیوه کاربندی در بخش زرین گنبد است. بنای مسجد جامع آجری است و تاریخ بنای آن که نام بانی را نیز شامل می‌شود بر سنگ سیاه و لوح مانندی حک شده‌است که نشان دهنده سال ۱۰۴۵ ه‍.ق زمان شاه صفی و به نام خواجه عبدالله فرزند درویش علی تربتی است.
شهرستان چناران در استان خراسان رضوی هست و در نزدیکی شهر مشهد واقع شده است.شهرستان چناران متشکل شده از قوم کرمانج هست. این شهرستان در سال ۱۳۶۸ از شهرستان مشهد جدا و مستقل شده‌است.
براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت این شهرستان برابر با ۸۸٬۶۹۲ نفر بوده‌است.
شهرستان چناران بر اساس مصوبهٔ هیئت وزیران در تاریخ ۹ اسفند ۱۳۶۸ از ترکیب بخش مرکزی شهرستان چناران و بخش تازه تأسیس رادکان، به مرکزیت شهر چناران تأسیس شد.
در حال حاضر، این شهرستان دارای ۳ بخش،۶ دهستان و ۳ شهر به شرح زیر است:
شهرستان خلیل‌آباد یکی از شهرستان‌های غرب استان خراسان رضوی است. مرکز این شهرستان، شهر خلیل‌آباد می‌باشد. این شهرستان در تاریخ از شهرستان کاشمر جدا و مستقل شده‌است.
شهرستان خلیل‌آباد در بین دو شهرستان کاشمر (شرق) و بردسکن (غرب) واقع شده‌است. این شهرستان از شمال با شهرستان کوهسرخ، از جنوب با شهرستان بجستان و از جنوب‌شرقی با شهرستان مه‌ولات همسایه است.
حدوداً ۲۵۰ سال قبل خلیل خان فرزند جلیل بیگ از خاندان عرب میش‌مست قلعه‌ای به نام خودش بنا نهاد که بعدها خلیل‌آباد نام گرفت اما نام تاریخی این سرزمین، خارزنج است که در کتب تاریخی و معتبر از آن بسیار نام برده شده‌است. شهر خارزنج در ناحیه شمالی شهر خلیل‌آباد فعلی واقع شده بود که در اثر زمین لرزه تخریب و ساکنانش در دشتهای جنوبی پراکنده و اقدام به ساخت آبادی‌های متعدد نمودند، سرانجام به دلیل وجود ناامنی‌های حاصل از حمله افغان‌ها و ترکمن‌ها اقدام به ساخت قلعه معروف خلیل‌آباد نمودند و خلیل‌آباد مرکزیت یافت و بدین ترتیب مردم با این منطقه انس گرفته و هر روز بر جمعیت آن افزوده که در نهایت در سال ۱۳۴۳ به شهر و در سال ۱۳۸۲ به شهرستان تبدیل شد. براساس کتب تاریخی، پیشینه شهرستان به دوران زرتشت بر می‌گردد، به‌طوری‌که آثار و ابنیه زرتشتیان در اطراف شهرستان به چشم می‌خورد. اما رونق علمی وفرهنگی آن به قرون سوم و چهارم هجری که به نام خارزنج معروف بوده بازمی‌گردد.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن که در سال ۱۳۹۵ جمعیت این مکان ۵۱٬۷۰۱نفر (۱۶٬۶۸۴ خانوار) بوده‌است.
شهرستان دَرگَز یکی از شهرستان استان خراسان مرکزی در شمال شرقی ایران است.
درگز که تا تهران ۹۴۳ کیلومتر و تا مشهد ۲۶۵ کیلومتر فاصله دارد از شمال به مرز ایران و ترکمنستان از مشرق و جنوب شرقی به مشهد از جنوب به چناران و از مغرب به قوچان محدود و مختصات آن ۳۷ درجه و ۳۶ دقیقه عرض شمالی و ۵۹ درجه و ۶ دقیقه طول شرقی است.
جمعیت شهرستان درگز بیش از ۸۰ هزار نفر است. راه هوایی و ریلی ندارد و راه‌های زمینی آن نیز از نوع شوسه است. سهم جمعیت این شهرستان از کل جمعیت استان خراسان رضوی ۳/۱ درصد است.
از اماکن دیدنی این شهر می‌توان به تفرجگاه دهانه زو رودخانه درونگر و دره چریک و آب گرم و پارک ملی تندوره اشاره کرد. از مهم‌ترین سوغات درگز می‌توان به برنج درونگر اشاره کرد. همچنین کشمش و گردو درگز از مرغوبیت خاصی برخوردار است. از دیگر رهاوردهای درگز جارو، سیب درختی لبنانی و عباسی و گلابی است. از مشاهیر این شهرستان می‌توان به نادر شاه، محمد بن عبدالکریم شهرستانی، انوری ابیوردی، ابوسعید ابوالخیر، علی صیاد شیرازی، احمد بن شعیب نسائی و … اشاره کرد." ایرنا - نگاهی به شهرستان درگز ". 2018. Irna.Ir. Accessed October 16 2018. .
این شهرستان در سال ۱۳۲۷ از شهرستان قوچان جدا و مستقل شده‌است.
شهرستان درگز از جمله شهرستان‌های شمال استان خراسان است که بین۲۹٫۵۸ تا۳۷٫۵۹طول جغرافیایی و ۴۳٫۳۷تا ۵۵٫۳۶عرض جغرافیایی واقع شده‌است. از شمال به جمهوری ترکمنستان و از شرق به شهرستان مشهد، از جنوب به شهرستان‌های چناران و قوچان و از مغرب به شهرستان قوچان محدود است.
وسعت آن ۴۱۹۴ کیلومتر مربع معادل ۴/۱ درصد مساحت کل استان است. درگز در فاصله ۱۳۱ کیلومتری شهر قوچان و ۲۶۵ کیلومتری شهر مشهد قرار گرفته‌است. ارتفاع آن از سطح دریا ۴۸۰ متر می‌باشد.
این شهرستان با جمهوری ترکمنستان حدود ۱۵۵/۲۵ کیلومتر مرز مشترک دارد. شهرستان درگز عمدتاً کوهستانی می‌باشد و فقط دشت درگز در میان رشته کوه‌های هزار مسجد پست و هموار است. از کوه‌های مهم آن الله اکبر که از رشته‌کوه هزارمسجد است، کوه چوریک، کوه مانیس، کوه خرپشتی داغ هستند. دو رودخانه دائمی به نام‌های درونگر و زنگلانلو با آبی هر کدام حدود ۸۰۰ لیتر در ثانیه و دو رودخانه فصلی به نام‌های کال شور صداقت و گرنی در آن جریان دارند. رود درونگر که بر زندگی مردم منطقه اهمیت زیادی دارد. رود زنگلانلو و رود قره‌تیکان نیز در این شهرستان جریان دارد.
معادن و منابع زیرزمینی درگز هم شامل آهک، گج، سرب، گل سرشور، سنگ مرمر است.
این منطقه به دلیل اینکه در داخل کوهستان هزار مسجد واقع است دارای آب وهوای سرد کوهستانی است البته در نواحی پست گرم و پوشیده از مراتع و چمنزار است. مرکز شهرستان درگز از آب وهوای گرم و نیمه‌مرطوبی برخوردار است که بیشترین درجه حرارت در تابستان ۳۸ درجه بالای صفر وکمترین آن در زمستان ۲درجه زیر صفر است ومیزان بارندگی سالانه آن ۳۵۰ میلی‌متر می‌باشد. میزان بارش شهرستان درگز در سال آبی ۹۳–۱۳۹۲ طبق آمار شرکت مدیریت منابع آب ایران ۱۴۸٫۵ میلی‌متر گزارش شده‌است که نسبت به سال قبل از آن با بارش ۲۲۰٫۳ تا تاریخ ۱۱ خرداد ۱۳۹۳ ۳۲٫۶ درصد کاهش نشان می‌دهد.
شهرستان درگز دارای چهار بخش، هفت دهستان و چهار شهر می‌باشد.
شهرستان درگز از چهار بخش ˈمرکزی، نوخندان، چاپشلو و لطف آبادˈ تشکیل شده‌است. بخش نوخندان از دو دهستان به نام‌های شهرستانه به مرکزیت برج قلعه شامل ۱۸ آبادی و درونگر که ۱۷ آبادی را در خود جای داده‌است. بخش چاپشلو که شامل دهستان‌های قره باشلو و میانکوه که حدود ۵۰ آبادی دارد و بخش لطف آباد از دو دهستان دیباج با ۱۱ آبادی و زنگلانلو با ۹ آبادی تشکیل شده‌است.
منطقه در دوران باستان و کهن:
شهر و ناحیه درگز از دوران پیش از اسلام تاکنون داراگرد، نسیایا، آپاوارتاکن، باورد، ابیورد، اتک، نسایا، نسا، درون، خاوران و دریجز نامیده می‌شده‌است. ناحیه درگز در گذشته یکی از نقاط مهم باستانی پارت و خراسان بود که به موجب قرارداد ننگین آخال ۱۲۶۱ هـ. ش / ۱۸۸۲ م، کناره آباد و تاریخی آن، از تجن تا نزدیکی عشق آباد، از ایران جدا شده و جزء ترکمنستان گردید.
دربارهٔ نامگذاری این شهرستان، تاکنون داوری‌های گوناگونی شده‌است:
دایرة المعارف اسلامی، ابیورد را سرزمین نیاکان اشکانی و محل شهر دارا را در آن جا تعیین کرده‌است؛ بنابراین بایستی شهر «دارا» در دامنه کوه‌های درگز قرار داشته باشد. از آن جا که به گفته پلوتارک و تأیید هارولد لمب، دارا، آخرین پادشاه هخامنشی در این ناحیه کشته شده‌است، اشکانیان نام پایتخت نخستین خود را «داراگرد» نهاده‌اند. «گرد» در روزگار کهن، به معنای شهر بوده و داراگرد به معنی شهر دارا نیز روی همین معنا پدید آمده‌است. در روزگار ساسانیان تغییرات زیادی در حد و حدود شهرهای این منطقه صورت گرفت و ابیورد که شامل منطقه وسیعی بوده و تا دامنه کوه‌های درگز گسترده بوده‌است، مرکزیت پیدا کرد.
پس از تسلط اعراب، این سرزمین یکی از پایگاه‌های مهم مسلمانان شد. بعضی از محققان معتقدند که در قلعه داراگرد که در زمان ساسانیان مرکز روحانیون زرتشتی و دارای ضرابخانه بوده‌است، در اواخر قرن اول هجری قمری سکه ضرب شده‌است. حدود منطقه ابیورد در این زمان از سرخس تا نسا گسترده بوده‌است. این سرزمین که در انتهای دشت قراقوم بر سر راه قبایل مختلف مهاجم دشت‌های داخلی آسیا در ابتدای اولین خطه جلگه‌های حاصلخیز خراسان قرار گرفته‌است، بنابر موقعیت طبیعی و نظامی از دیر باز محل کشمکش‌ها و زد و خوردهای اقوام مختلف بوده‌است. با سقوط سامانیان دفاع ولایات شمالی ایران در برابر حملات چادرنشین‌ها به سستی گرائید و هجوم صحرا نشینان آسیای مرکزی به خراسان فزونی گرفت.
در روزگار سلطان محمود غزنوی، ترکمانان (غزان) به منطقه نسا و ابیورد و درگز هجوم آوردند و در این شهرها سکنی گزیدند و ترکی شدن این نواحی آغاز گردید. محققان محلی دوران سلجوقیان و اوایل خوارزمشاهیان را دوره شکوفایی خاوران (ابیورد را از قرن ۴ به بعد خاوران می‌گفتند) نامیده‌اند، شیخ محمد شهرستانی، انوری ابیوردی، اسعد مهنه‌ای و … از این سرزمین برخاستند. به همت اینان خاوران یکی از مراکز علمی شد. به روزگار چنگیز، پسرش «تولی» ابیورد را تصرف کرد و به نهب و تاراج اهالی پرداخت و آن شهر زیبا را که در آن عالمی از عمارات موج می‌زد با خاک یکسان نمود و اکثر مردم را از دم تیغ گذراند. البته ابیورد در نهضت‌های شیعه که در اواخر دوران بنی امیه در سراسر خراسان صورت گرفته بود سهمی بزرگ داشت و نیز در قیام‌های علیه حکام عباسی در قرن سوم هجری شرکت جستند. در زمان خلافت هارون ۱۸۵ ق. شخصی به نام ابوالخسیب ضد عباسیان و عامل آنان در خراسان قیام کرد و بر ابیورد تسلط پیدا کرد. این شهر با این همه عظمت و بزرگی پس از هجوم مغولان و بعد از او تیمور، رونق خود را از دست داد و از اواخر قرن هشتم که شهرها و آبادی‌های این منطقه مورد تجاوز و اشغال ازبکان قرار گرفت دوران قدرت آن شروع گردید.
در اوایل عصر افشاری ساختن مسجد بزرگی در مولود آباد (زادگاه نادر) و برخی ساختمان‌ها در شهر، نشانی از گسترش و رونق درگز می‌باشد، ولی ویرانی‌هایی که ناشی از تهاجمات اقوام همسایه بود، همراه با عدم توجه حکومت مرکزی و خصوصاً جدایی قسمت آباد و تاریخی آن (با ۹ هزار خانوار جمعیت و ۲۴ شهرک و روستا) که نام ابیورد را نیز با خود دارد، توانائی‌های این شهر را به فراموشی سپرد. اکنون اندک آثار به جا مانده در شهر درگز مربوط به حاشیه باز یکی از دامنه کوه‌های هزار مسجد (درگز فعلی) می‌باشد. در حالیکه آثار تاریخی بی نظیری از دوره اشکانیان و دوران اسلامی در آن سوی مرزها قرارگرفته‌است.
مردم درگز در سال ۱۳۰۰ شمسی قسمت عمده‌ای از احتیاجات خود را از قبیل فروشگاه پوشاک و… را تهیه می‌کردند، در زمستان مردان پوستینی یا قبایی که به آن چوخا می‌گویند از پشم گوسفند و موی بز به صورت یک نوع برک زبر و ضخیم می‌بافتند و به تن می‌پوشاندند. پوستین‌های درگز از حیث پرداخت در خراسان و حتی ایران معروف بوده اما امروز پوستین دوزی رونق خود را از دست داده و شاید تعداد کارگاه‌های آن از ۵ مورد تجاوز نکرده باشد.
این صنعت هنوز در بعضی از روستاها به صورت سنتی ادامه دارد و منبع درآمدی برای خانواده‌ها می‌باشد.
https://www.yjc.news/fa/news/4657671/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B2-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AB-%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D9%87%D9%81%D8%AA-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87
شهرستان رُشْتْخوار یکی از شهرستان‌های استان خراسان رضوی است. مرکز این شهرستان شهر رشتخوار می‌باشد. جنگل، دیگر شهر این شهرستان می‌باشد. در سال ۱۳۸۵، این شهرستان تعداد ۵۷٬۹۹۴ نفر جمعیت داشته‌است. این شهرستان در سال ۱۳۸۱ از شهرستان تربت حیدریه جدا و مستقل شده‌است.
شهرها: رشتخوار
شهرها: جنگل
شهرستان فریمان از شهرستان‌های استان خراسان رضوی می‌باشد. مرکز این شهرستان شهر فریمان است. قلندرآباد، سفیدسنگ و فرهادگرد دیگر شهرهای آن هستند.
این شهرستان در سال ۱۳۷۲ از شهرستان مشهد جدا و مستقل شده‌است. در حال حاضر، این شهرستان دارای دو بخش، شش دهستان و چهار شهر است.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهرستان ۹۹٫۰۰۱ نفر (در ۲۸٫۶۴۱ خانوار) بوده‌است.
دفاکتوهمچنین دوفاکتو یا بالفعل اصطلاحی است به زبان لاتین که مترادف در واقع یا در عمل در زبان فارسی است.
در ادبیات بین‌المللی و در سازمان ملل متحد از این لغت به‌طور رسمی استفاده می‌شود. در اصطلاح حقوقی، معادل غیررسمی و "آنچه عملاً هست" به کار می‌رود.
در مقابل، اصطلاح دوژور یا قانونی قرار دارد، که ازنظر لغوی در علم نظری و در عالم فرض است، معادل رسمی و "مشروع" به‌کار می‌رود.
درصورت تغییر رژیم یک کشور یا تغییر یک حکومت از طرق غیرعادی، مانند کودتا، اعلام شناسایی مجدد آن کشور یا به‌رسمیت‌شناختن نظام جدید از طرف کشورهای دیگر ضروری است.
شناسایی یک کشور ممکن است به‌صورت «دفاکتو» یا «دوژور» باشد. شناسایی دفاکتو به‌معنی شناسایی موقتی و به‌منظور برقراری مناسبات سیاسی در سطح پایین است و در این نوع رابطه، دو کشور نمی‌توانند سفیر مبادله کرده یا قراردادهای دوجانبه امضا کنند؛ ولی شناسایی «دوژور» به‌معنی برقراری مناسبات کامل دیپلماتیک است.طلوعی، محمود. "فرهنگ جامع سیاسی". تهران: نشر علم، چاپ دوم، ۱۳۷۷. "نقل از وبگاه پژوهشکدهٔ باقرالعلوم (ع)"
در برخی کشورها، مانند استرالیا، چنانچه زن و مرد بالغی مدت نسبتاً طولانی با هم زندگی کنند ــ حتی چنانچه بدون ازدواج این کار را کرده باشند ــ نسبت به هم دارای حق و حقوقی می‌شوند. به‌طور مثال چنانچه یکی از طرفین ویزای سفر به کشوری را بگیرد، شریک زندگی او نیز به‌واسطهٔ وی می‌تواند از همان ویزا استفاده کند.
در تعدادی از کشورها همچون بریتانیا، ایالات متحدهٔ آمریکا، ژاپن و آرژانتین، استرالیا زبان رسمی در قوانین کشور تعریف نشده‌است؛ اما در عمل، یک زبان نقش زبان رسمی را ایفا می‌کند که از آن به زبان رسمیِ دفاکتو تعبیر می‌شود.