moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
گروه فضایی یک بلور، یا گروه بلورشناسی، تقارن موجود در ساختار بلور را از نظر ریاضی توضیح می‌دهد. لغت «گروه» در این نام از عنوان گروه در ریاضیات گرفته شده‌است.
در ریاضیات و هندسه، گروه فضایی یک گروه تقارن است، که معمولاً برای سه بعد است، که فضا را به دامنه‌های گسسته قابل تکرار تقسیم می‌کند. در سه بعد، ۲۱۹ نوع منحصر به فرد وجود دارد، یا اگر نسخه کایرال مجزا در نظر گرفته شود به عنوان ۲۳۰ تا محسوب می‌شود.
گروه‌های فضایی در ابعاد دیگری بجز ۳ بعد مورد مطالعه قرار می‌گیرند که گاهی به نام گروه Bieberbach از آن یاد می‌شود، و گروه‌های cocompact مجزا از فضای اقلیدسی گرای isometries هستند. در کریستالوگرافی نیز، آن‌ها گروه کریستالوگرافی یا Fedorov نامیده می‌شود، و نمایانگر تقارن یک بلور هستند. منبع قطعی در مورد گروه‌های فضایی ۳ بعدی جداول بین‌المللی کریستالوگرافی (هان (۲۰۰۲)) است.
گروه‌های فضایی در دو بعد از ۱۷ گروه تصویر زمینه تشکیل شده‌اند که چندین قرن است که شناخته شده‌است.
گروه فضای در ۳ بعد برای اولین بار توسط Fyodorov (1891) برشمرده شد، و در مدت کوتاهی پس از آن به‌طور مستقل توسط Schönflies (1891) و بارلو (۱۸۹۴) برشمرده شده‌است.
انانتیومر یا ایزومر نوری یا همپار نوری (املاهای دیگر: "انانتیمر" یا "انانتیُمر") در شیمی، یکی از ایزومرهای فضایی است که به‌طور کامل انطباق‌پذیر بر روی تصاویر آینه دیگر می‌باشد، با آن که جهات دست راست و چپ آن یکسان هستند اما با هم متضاد می‌باشند. ترکیبات محض «انانتیومر» پادهمسان به یک نمونه برمی گردند که دارای محدودیتهای ردیابی بوده و ملکولهای آن تنها از یک نوع دست‌سانی برخوردار هستند.
به هنگام قرارگیری در یک محیط متقارن، ملکولهای «انانتیومر» پاد همسان، مشابه با ویژگیهای شیمیایی و فیزیکی هستند به غیر از آن که در اندازه‌هایی برابر اما در جهات مخالف صفحه – نور پلاریزه را می‌چرخانند. مخلوط اجزایی یکسان از یک ایزومر نوری فعال و ایزومر «انانتیومر» پادهمسان آن اصطلاحاً راسمیک یا خوشه سان نامیده می‌شود که دارای چرخش خالص صفر در صفحه نور پلاریزه می‌باشد.
ملکولهای «انانتیومر» پادهمسان در انواع دیگر، اغلب خصوصیات شیمیایی متفاتی نسبت به هم دارند که به وجود مواد دیگر مربوط می‌گردد که آنها نیز از نوع ایزومرهای «انانتیومر» پادهمسان می‌باشند. چون بسیاری از ملکولها درون بدن جانداران خود از نوع ایزومر پادهمسان می‌باشند، اغلب تفاوتی فاحش در عوامل دو ایزومر پاد همسان متقارن در این موجودات و از جمله انسانها وجود دارد.
انانتیومر ها در صنعت داروسازی نیز کاربرد دارند .برای مثال داروهایی مانند ایبوپروفون ها و البوترول ها که برای بیماران آسمی به کار می روند
Wikipedia contributors, "Enantiomer," Wikipedia, The Free Encyclopedia, (accessed June 23, 2010).
در شیمی، زمانی یک مولکول یا یک یون دست‌سان، دست‌واره یا اصطلاحا کایرال نامیده می‌شود که فارغ از میزان چرخش و نوع جابه‌جایی‌های انجام شده، نتواند بر تصویر آینه‌ای خود انطباقٰ‌پذیر شود.Organic Chemistry (4th Edition) Paula Y. BruiceOrganic Chemistry (3rd Edition) Marye Anne Fox ,James K. Whitesell.IUPAC, Compendium of Chemical Terminology , 2nd ed. (the "Gold Book") (1997). Online corrected version: (2006–) "Chirality".IUPAC, Compendium of Chemical Terminology , 2nd ed. (the "Gold Book") (1997). Online corrected version: (2006–) "Superposability".
دست انسان یکی از شناخته شده‌ترین مثال دست‌سانی در جهان است. دست چپ، تصویر آینه‌ای انطباق ناپذیر دست راست است؛ صرف نظر از نحوه چرخیدن دست‌ها، غیرممکن است که ویژگی‌های اساسی آن‌ها برهم منطبق شود. این اختلاف در تقارن زمانی آشکار می‌شود که دستکش مربوط به دست چپ، بر روی دست راست قرار گیرد. واژه "دست سانی" از کلمه به معنای «دست» گرفته شده‌است و رهیافتی ریاضی است بر مفهوم «دستوارگی».
در شیمی، دست سانی معمولاً به مولکول‌ها مربوط می‌شود. دو تصویر آینه‌ای مربوط به یک مولکول دست سان، انانتیومر "(پادهمسان پار)" یا ایزومرهای نوری نامیده می‌شوند. هر جفت از انانتیومرها، غالباً به عنوان «راست دست» یا «چپ دست» نامگذاری می‌شوند.
دست سانی مولکولی به دلیل کاربردهایش در شیمی فضایی، در قالب شیمی معدنی، شیمی آلی، شیمی فیزیک، بیوشیمی و شیمی فراذره‌ای دارای اهمیت است.
واژه "فعالیت نوری" از برهم کنش مواد دست سان با نور قطبیده گرفته شده‌است. در یک محلول، فرم-(−) یا فرم چیگرد یک ایزومر نوری، صفحه پرتو قطبیده را در خلاف جهت عقربه‌های ساعت چرخاند. فرم-(+) یا فرم راستگرد یک ایزومر نوری، عکس این کار را انجام می‌دهد؛ (صفحه پرتو را در جهت عقربه‌های ساعت می‌چرخاند). این ویژگی نخستین بار توسط جین-بپتیست بایو در سال ۱۸۱۵ مشاهده شد،Lakhtakia, A. (ed.) (1990). Selected Papers on Natural Optical Activity (SPIE Milestone Volume 15). SPIE. و اهمیت قابل توجهی را در صنایع قندی، شیمی تجزیه و داروسازی بدست آورد. لویی پاستور در سال ۱۸۴۸ دریافت که این پدیده، منشأ مولکولی دارد.Pasteur, L. (1848). Researches on the molecular asymmetry of natural organic products, English translation of French original, published by Alembic Club Reprints (Vol. 14, pp. 1–46) in 1905, facsimile reproduction by SPIE in a 1990 book. مواد کامپوزیت مصنوعی که فعالیت نوری مشابهی را البته در محدوده ریزموج نشان می‌دادند، در سال ۱۸۹۸ توسط جاگادیش چاندرا بوز معرفی شدندBose, J. C. (1898). On the rotation of plane of polarisation of electric waves by a twisted structure, Proc. R. Soc. Lond. (Vol. 63, pp. 146–152), facsimile reproduction by Wiley in a 2000 book. و توجهات بسیاری را از اواسط سال ۱۹۸۰ بدست آوردند.Ernest L. Eliel and Samuel H. Wilen (1994). The Sterochemistry of Organic Compounds. Wiley-Interscience. واژه "دست سانی" نخستین بار توسط لرد کلوین در سال ۱۸۹۴ بکار برده شد.Ronald Bentley (1995). "From optical activity in quartz to chiral drugs: molecular handedness in biology and medicine.". Perspectives in Biology and Medicine 38 (2): 188–229. PMID 7899056. انانتیومر (پادهمسان پار) و دیاستیومر (میان فضا پار)های مختلف یک ترکیب را به دلیل تفاوت در ویژگی‌های نوریشان، سابقاً ایزومرهای نوری می‌نامیدند.], ], 2nd ed. (the "Gold Book") (1997). Online corrected version: (2006–) "Optical isomers
تقارن یک مولکول (یا هر موجود دیگر) تعیین‌کننده دست سان بودن یا نبودن آن است. چنانچه مولکولی تحت یک چرخش غیربدیهی، که ترکیبی از چرخش و بازتاب در صفحه عمود بر محور چرخش است، به مولکول یکسانی منجر شود؛ "غیردست سان" خواهد بود. – دست سانی (در ریاضیات) را ببینید. در مولکول‌های چهاروجهی، اگر هر چهار استخلاف متفاوت باشند، مولکول دست سان است.
یک مولکول دست سان الزاماً مولکولی نامتقارن (فاقد هر گونه اجزای متقارن) نیست؛ چنین مولکولی می‌تواند، برای مثال، تقارن چرخشی داشته باشد.
برای شیمیدان‌ها، سیستم R / S مهم‌ترین سیستم نامگذاری برای نمایش انانتیومرهاست که شامل مولکول مرجعی چون گلیسرآلدهید نمی‌شود. این روش نامگذاری هر مرکز دست سان را بر اساس سیستمی که توسط آن هر استخلاف با توجه به «قواعد اولویت بندی کان-اینگولد-پریلاگ» و بر پایه عدد اتمی "اولویت" معینی یافته‌است، با R و S برچسب گذاری می‌کند.
اگر مرکز به گونه‌ای چرخیده شود که استخلاف دارای کمترین اولویت، دور از ناظر قرار گرفته باشد، ناظر با دو احتمال متفاوت روبرو خواهد بود: اگر اولویت سه استخلاف باقیمانده، در جهت عقربه‌های ساعت کاهش یابد، آن را با R (از واژه لاتین Rectus به معنای مستقیم) برچسب گذاری می‌کنند؛ و اگر اولویت‌ها در خلاف جهت عقربه‌های ساعت کاهش یابند، آن را با S (از واژه لاتین Sinister به معنای چپ) برچسب می‌نهند.Andrew Streitwieser and Clayton Heathcock (1985). Introduction to Organic Chemistry (3rd ed.). Macmillan Publishing Company.
هر مرکز دست سان در یک مولکول (و حتی مولکول‌های دست سان که فاقد مراکز دست سانی هستند) را می‌توان توسط این سیستم برچسب گذاری کرد؛ لذا این سیستم نسبت به سیستم D/L کلیت بیشتری دارد و می‌تواند، به عنوان مثال، یک ایزومر "(R,R)" را در مقابل یک دیاسترومر "(R,S)" برچسب گذاری کند.
سیستم R / S هیچ ارتباط معینی با سیستم (+)/(−) ندارند. یک ایزومر R بسته به استخلافش می‌تواند راستگرد یا چپگرد باشد.
سیستم R / S هیچ ارتباط معینی با سیستم D/L نیز ندارد. به عنوان مثال، زنجیره جانبی یک سرین (اسید آمینه) دارای یک گروه هیدورکسیل،OH، است. اگر یک گروه تیول،SH، جایگزین آن شود، نامگذاری D/L، بنابر تعریفش، متأثر از این تعویض نخواهد بود. اما این تعویض، نامگذاری R / S مولکول را معکوس خواهد کرد؛ چرا که بر اساس قاعده اولویت بندی CIP، اولویت CH2OH پایین‌تر از CO2H است، اما اولویت CH2SH بالاتر از CO2H است.
به دلیل آنکه داشتن برچسب دست سانی یکسان برای تمامی ترکیبات متداول از یک ساختار داده شده در ارگانیزم‌های بالاتر، کار راحت تری است، سیستم D/L در حوزه‌های معینی از بیوشیمی، همچون شیمی آمینو اسیدها یا کربوهیدارتها، استفاده مشترک دارد. در سیستم D/L تقریباً همه برچسب گذاری‌ها مشابه‌اند- آمینو اسیدها همگی از نوع L و کربوهیدراتها همگی از نوع D هستند. در سیستم R / S، بیشترشان S هستند. البته استثناءهایی هم وجود دارد.
یک انانتیومر می‌تواند توسط جهتی که صفحه نور قطبیده را می‌چرخاند، نامگذاری شود. اگر انانتیومر، نور را (از نگاه ناظری که نور در مقابلش در حال حرکت است) در جهت عقربه‌های ساعت بچرخاند، خود انانتیومر را با (+) و تصویر آینه‌ای آن را با (−) برچسب گذاری می‌کنند. ایزومرهای (+) و (-) به شکل d- و l- (به ترتیب برای حالت راستگرد و چپگرد) نیز برچسب زده می‌شوند. از آنجایی که نامگذاری به شیوه d- و l- به راحتی با نامگذاری به شیوه D- و L- اشتباه گرفته می‌شود، لذا شدیداً توسط آیوپاک توصیه می‌شود که از این روش استفاده نشود.G.P. Moss: Basic terminology of stereochemistry (Recommendations 1996); Pure Appl. Chem. , 1996, Vol. 68, No. 12, p. 2205; doi:10.1351/pac199668122193
یک ایزومر نوری می‌تواند توسط پیکربندی فضایی اتمهایش نامگذاری شود. در مورد سیستم D/L (که نام آن از واژگان لاتین dexter و laevus به معنای راست و چپ گرفته شده‌است و نباید آن را با سیستم "d-" و "l-" که در بالا اشاره شد، اشتباه گرفت)، می‌توان گفت که این نامگذاری با استفاده از ارتباط بین مولکول موردنظر و گلیسرآلدهید انجام شده‌است. گلیسرآلدهید، خود یک ترکیب دست سان است و دو ایزومر آن با D و L برچسب گذاری شده‌اند.
دستکاری‌های شیمیایی خاصی می‌تواند بر گلیسرآلدهید اعمال شود، بدون آنکه تأثیری بر پیکربندی آن داشته باشد و استفاده تاریخی آن برای این منظور (علاوه بر مفید بودنش به عنوان یکی از کوچکترین مولکول‌های پرکابرد دست سان) منجر به کاربردش در نامگذاری شده‌است. در این سیستم، ترکیبات در قیاس با گلیسرآلدهید، که به‌طور کلی توصیفات بدون ابهامی را ایجاد می‌کند، نامگذاری می‌شوند. اما راحت‌ترین راه، مشاهده این نامگذاری‌ها در بیومولکول‌های مشابه گلیسرآلدهید است. به عنوان مثال، آمینواسید آلانین که دارای دو ایزومر نوری است، بر اساس اینکه از کدام ایزومر گلیسیرآلدهید به وجود آمده‌اند، برچسب زده می‌شوند. از سویی دیگر گلیسین که یکی از آمینواسیدهای گلیسرآلدهید است، هیچ فعالیت نوری ندارد و دست سان هم نیست؛ در حالیکه آلانین دست سان است.
سیستم برچسب گذاری D/L به سیستم (+)/(−) ارتباطی ندارد و نشان نمی‌دهد که کدام انانتیومر، راستگرد و کدام چپگرد است. گرچه ارتباط شیمی فضایی یک ترکیب به به راستگردی یا چپگردی انانتیومر گلیسرآلدهید را مشخص می‌کند. ایزومر راستگرد گلیسرآلدهید، در واقع ایزومرD-است. ۹ عدد از ۱۹ آمینواسید L- که به‌طور معمول در پروتئین‌ها یافت می‌شوند، راستگرد هستند (در طول موج ۵۸۹ نانومتر) و فراکتوزD- (قند موجود در میوه جات) نیز چپگرد هستند.
یک قاعده کلی برای تعیین ایزومرهای D/L یک آمینواسید، قاعده "CORN" است:
گروه‌های COOH و R وNH2 و H (که R در زنجیره جانبی است) در اطراف اتم کربن مرکزی دست سان، مرتب شده‌اند. هنگامی که اتم هیدوژن دور از ناظر قرار گرفته باشد، اگر آرایش گروه‌های CO→R→N حول اتم کربن به عنوان مرکز، پادساعتگرد باشد؛ ایزومر از نوع L و اگر ساعتگرد باشد، از نوع D خواهد بود."Nomenclature and Symbolism for Amino Acids and Peptides". Pure Appl Chem 56 (5): 595–624. 1984. doi:10.1351/pac198456050595. نوع L، ایزومر یافت شده در پروتئین‌های طبیعی است. برای بیشتر آمینواسیدها، ایزومر نوع L مشابه یک شیمی فضایی مطلق S است، اما برای زنجیره‌های جانبی، مشابه R است.
واژگان لاتین راست و چپ، به ترتیب dexter و laevus هستند. کلمات راست و چپ، همواره معانی ذهنی ای را دارا بوده‌اند، و واژگان لاتین برای آن‌ها rectus و sinister است. کلمه انگلیسی «راست» از واژه rectus مشتق شده‌است. این منشأ حروف D,L و S,R بوده‌است.
هر ماده دست سان غیر راسمیک، اسکالمیک نامیده می‌شود.Infelicitous stereochemical nomenclatures for stereochemical nomenclature
یک ماده دست سان، زمانی که تنها یکی از دو انانتیومر آن حاضر باشند، یک انانتیوپر یا دست سان همگون نامیده می‌شود.
یک ماده دست سان، زمانی که مقدار مازادی از یک انانتیومر (البته نه در غیاب کامل انانتیومر دیگر) حاضر باشد، یک اناتیونریشد یا دست سان ناهمگون نامیده می‌شود.
فراوانی انانتیومری یا ee، معیاری برای اندازه‌گیری میزان فراوانی یک انانتیومر نسبت به دیگری است. به عنوان مثال، در یک نمونه با۴۰٪ ee در "R"، مقدار ۶۰٪ باقی‌مانده راسمیک است شامل ۳۰٪ "R" و ۳۰٪ "S". بنابراین، کل مقدار "R" برابر ۷۰٪ خواهد بود.
به‌طور کل، مولکول‌های دست سان در یک اتم منفرد "نامتقارن فضایی" که چهار استخلاف مختلف دارد، دارای دست سانی نقطه‌ای هستند. گفته می‌شود که انانتیومرهای چنین ترکیباتی در این‌گونه مراکز، پیکربندی مستقل و متفاوتی دارند؛ بنابراین این مرکز، از لحاظ فضایی نامتقارن است. (یعنی گروهی در داخل مجموعه مولکولی که می‌تواند به عنوان مانونی از ایزومرهای فضایی در نظر گرفته شود).
وقتی که یک اتم ۴ استخلاف متفاوت دارد معمولاً دست سان است. هر چند در برخی وارد نادر، دو لیگاند به دلیل تصویر آینه‌ای یکدیگر بودن، با هم متفاوتند. در صورت بروز چنین اتفاقی، تصویر آینه‌ای مولکول با خودش برابر بوده لذا مولکول غیر دست سان است. این مورد را شبه دست سانی می‌نامند.
یک مولکول، بدون اینکه دست سان باشد، می‌تواند چندین مرکز فضایی نامتقارن داشته باشد. اگر بین دو مرکز (یا بیشتر) تقارن وجود داشته باشد، مولکول را ترکیب مزو می‌نامند.
ممکن است یک مولکول دست سان باشد بدون آنکه دست سانی نقطه‌ای داشته باشد. مثال‌های متداول از این مورد عبارتند از:
۱٬۱'-بی-۲-نفتول، ۱٬۳-دی کلرو آلن و BINAP که دست سانی محوری دارند. (E)-سیکلواکتن که دست سانی صفحه‌ای دارد؛ کالیزرن‌ها و فولرن‌ها که دست سانی ذاتی دارند.
اگر یک مولکول شامل زیرواحدی چهارضلعی باشد که به آسانی قابل بازآرایی نباشد، برای مثال ۱-برومو-۱-کلرو-۱-فلوئوروادمنتین و متیل اتیل فنیل تتاهدرین، نوعی از دست سانی نقطه‌ای بوقع می‌پیوندد.
مهم است که بخاطر داشته باشیم مولکول‌ها از انعطاف‌پذیری بالایی برخوردارند و بنابراین، بسته به محیط، می‌توانند ساختارهای گوناگونی داشته باشند. این ساختارهای گوناگون تقریباً همیشه دست سان هستند. در ارزیابی دست سانی، یک ساختار میانگین-زمانی در نظر گرفته می‌شود. برای ترکیبات عادی باید به متقارن‌ترین ساختار ممکن رجوع کرد.
در اندازه‌گیری‌های تجربی، هنگامی که چرخش نوری یک انانتیومر بسیار کم باشد، گفته می‌شود که انانتیومر دست سانی نهانی را به نمایش می‌گذارد.
در بررسی دست سانی، حتی تفاوت‌های ایزوتوپی هم باید لحاظ شوند. جایگزینی یکی از دو اتم 1H در موقعیت CH2 بنزیل الکل با یک دوتریوم (2H)، کربن مربوطه را به یک مرکز نامتقارن فضایی تبدیل می‌کند. بنزیل-α-dالکل حاصله به شکل دو انانتیومر مشخص وجود دارد که توسط قراردادهای نامگذاری متداول در شیمی فضایی، نامگذاری شده‌اند. انانتیومر نوع S، [α]D = +۰٫۷۱۵° دارد.Streitwieser, A. , Jr. ; Wolfe, J. R. , Jr. ; Schaeffer, W. D. (1959). "Stereochemistry of the Primary Carbon. X. Stereochemical Configurations of Some Optically Active Deuterium Compounds". Tetrahedron 6 (4): 338–344. doi:10.1016/0040-4020(59)80014-4
مانند بسیاری از مولکول‌های زیستی، اتم نامتقارن فضایی در مولکول‌های دست سان، معمولاً کربن است. اگرچه (مثل بیشتر ترکیبات کمپلکس دست سان)، این اتم می‌تواند یک اتم فلزی، نیتروژن، فسفر یا گوگرد نیز باشد.
دو انانتیومر مربوط به یک مولکول عموماً مشابه یکدیگر رفتار می‌کنند. به عنوان مثال، در کروماتوگرافی لایه نازک، هر دو با Rf یکسان مهاجرت می‌کنند و در HPLC هر دو دارای زمان ماند مشابهند. طیف رزونانس مغناطیسی هسته‌ای و طیف بینی فروسرخ آنان نیز یکسان است. به هر حال، انانتیومرها در حضور دیگر مولکول‌ها و موجودات دست سان، به گونه متفاوتی رفتار می‌کنند. مثلاً انانتیومرها در محیط‌های کروماتوگرافی دست سان، همچون کوارتز یا محیط استانداردی که از نظر دست سانی اصلاح شده، به‌طور یکسان مهاجرت نمی‌کنند. طیف رزونانس مغناطیسی هسته‌ای انانتیومرها، توسط یک انانتیومر دست سان منفرد افزوده شده، مثل ای یو اف او دی، به‌طور متفاوتی تحت تأثیر قرار می‌گیرند.
ترکیبات دست سان صفحه نور قطبیده را می‌چرخانند. هر انانتیومر نور را در جهت خاصی، ساعتگرد یا پادساعتگرد، می‌چرخاند. مولکولهایی که چنین رفتاری دارند را اصطلاحاً گفته می‌شود که "از لحاظ نوری فعالند".
انانتیومرهای مختلف یک ترکیب دست سان، اغلب طعم‌ها و بوهای متفاوتی نیز دارند و به عنوان دارو هم تأثیرات متفاوتی خواهند داشت. این اثرات، دست سانی ذاتی در سیستم‌های زیستی را نشان می‌دهد.
نور قطبیده دایروی موجود دست سانی است که با هر یک از انانتیومرهای یک ترکیب دست سان به‌طور متفاوتی برهم کنش می‌کند: یک انانتیومر، نور قطبیده دایروی راستگرد یا چپگرد را با درجات متفاوتی جذب خواهد کرد و این اساس طیف‌سنجی در رنگ تابی دورانی است. تفاوت در میزان جذب، معمولاً مقدار کوچکی است (قسمت بر هزار). طیف‌سنجی رنگ تابی دورانی یک روش آنالیز قدرتمند برای بررسی ساختار ثانویه پروتئین‌ها و تعیین پیکربندی دقیق ترکیبات دست سان، علی‌الخصوص، کمپلکس‌های فلز واسطه است. طیف‌سنجی رنگ تابی دورانی در حال جایگزینی قطبش سنجی به عنوان روشی برای شناسایی ترکیبات دست سان است، اگرچه روش دوم همچنان در میان شیمیدانان در زمینه‌های قند و کربوهیدراتها، کابرد دارد.
بسیاری از مولکول‌های فعال زیستی شامل آمینواسیدهای طبیعی (پایه‌های سازنده پروتئین‌ها) و قندها، دست سان هستند. در سیستم‌های زیستی، بسیاری از این ترکیبات دارای دست سانی یکسان هستند: بیشتر آمینواسیدها L و قندها D هستند. پروتئین‌های طبیعی متداول چنانچه از آمینواسیدهای L ساخته شده باشند را به عنوان "پروتئین‌های چپ-دست" شناخته می‌شوند؛ در حالیکه آمینواسیدهای D، "پروتئین‌های راست-دست" تولید می‌کنند.
منشأ این دست سانی همگون در زیست، موضوع بحث‌های بسیاری است.Uwe J. Meierhenrich (2008). "Amino acids and the asymmetry of life". Springer, Heidelberg, Berlin, New York. . بسیاری از دانشمندان معتقدند که «انتخاب» دست سانی در حیات زمینی، کاملاً تصادفی بوده و اگر انواعی از حیات زمینی مبتنی بر کربن در جای دیگری از جهان وجود داشته باشد، از نظر تئوری، شیمی آن‌ها می‌تواند از دست سانی متضادی برخوردار باشد. به هر حال، پیشنهادهایی وجود دارد مبنی بر اینکه آمینواسیدهای اولیه می‌توانستند به شکل گرد و غبار دنباله‌دار تشکیل یابند. در این حالت، تابش قطبیده دایروی (که ۱۷٪ تابش ستاره‌ای را ناشی می‌شود) می‌تواند موجب تخریب انتخابی دست سانی آمینو اسیدها شود که منجر به انتخابی می‌شود که نتیجه ان دست سانی همگون برای کل حیات برای کره زمین است.New Scientist, 2005.
آنزیم‌ها، که خود موجوداتی دست سان هستند، اغلب انانتیومرهای یک زیرلایه دست سان را از هم تمییز می‌دهند. آنزیمی را با حفره‌ای دستکش-مانند تصور کنید که یک زیرلایه را محصور می‌کند. اگر این دستکش مربوط به دست راست باشد، پس یک انانتیومر در داخل آن جای خواهد گرفت و محصور خواهد شد، در حالیکه انانتیومر دیگر به این شکل نیست و تمایل کمتری به محصور شدن دارد.
آمینواسیدهای نوع D- طعم‌های شیرین دارند، حال آنکه نوع L- معمولاً بی‌مزه هستند.MobileReference (2008). "Amino acids and the asymmetry of life". Springer, Heidelberg, Berlin, New York. . برگ نعنا و دانه زیره سیاه، به ترتیب انانتیومرهای کاروونR-(–)- و کاروونS-(+)- را دارا هستند.Theodore J. Leitereg, Dante G. Guadagni, Jean Harris, Thomas R. Mon, and Roy Teranishi (1971). "Chemical and sensory data supporting the difference between the odors of the enantiomeric carvones". J. Agric. Food Chem. 19 (4): 785. doi:10.1021/jf60176a035 از آنجا که گیرنده‌های بویایی ما شامل مولکول‌های دست سانی است که در حضور انانتیومرهای مختلف، به گونه متفاوتی رفتار می‌کنند، این دو برای اغلب انسان‌ها بوهای متفاوتی دارند.
دست سانی در زمینه فازهای مرتب شده نیز حائز اهمیت است. برای مثال افزایش مقدار اندکی از یک مولکول فعال نوری به یک فاز نماتیک (فازی که دارای مولکول‌هایی با جهت‌گیری بلند-برد هستند)، آن فاز را به یک فاز نماتیک دست سان (یا فاز کلستریک) تبدیل می‌کند. دست سانی در زمینه چنین فازهایی در شاره‌های پلیمری نیز مورد مطالعه قرار گرفته‌است.Srinivasarao, M. (1999). "Chirality and Polymers, Current Opinion in Colloid and Interface Science (Vol. 4(5), pp. 369–376), 1999".
فراوانی‌های نسبی هر یک از D-ایزومرهای مختلف آمینواسیدهای گوناگون، به تازگی با گردآوری داده‌های تجربی پروتئوم‌های همه موجودات زنده در پایگاه داده سوئیس-پرات (Swiss-Prot database) اندازه‌گیری شده‌است. همان‌طور که در جدول زیر دیده می‌شود، D-ایزومرهایی که در آزمایشگاه مشاهده شده‌اند، به ندرت در پایگاه داده توالی پروتئین‌ها که شامل بیش از ۱۸۷ میلیون آمینواسید است، وجود دارند.Khoury, George A. ; Baliban, Richard C. ; and Christodoulos A. Floudas (2011). "Proteome-wide post-translational modification statistics: frequency analysis and curation of the swiss-prot database". Scientific Reports 1 (90). doi:10.1038/srep00090
به هر حال، مثل آمینواسیدهای آزاد، D-ایزومرها کمیاب نیستند. انسان‌ها آنزیم‌های خاصی دارند: D-آمینواسید اکسیداز، D-اسپاتریت اکسیداز، D-گلوتامیک اسید، D-گلوتامین و D-آلانین در قسمتی از لایه پپتیدوگلیکان دیواره سلول باکتری‌ها بسیار شایعند. بعلاوه، D-سرین یک انتقال دهنده عصبی است و بواسطه «سرین رسمیس» در انسان تولید می‌شود.
بسیاری از کمپلکس‌های شیمیایی دست سان هستند. زمانی، دست سانی تنها مربوط به شیمی آلی می‌شد، اما این باور غلط، با تجزیه یک ترکیب کاملاً غیرآلی، هگزول، توسط آلفرد ورنر کنار گذاشته شد. یک مثال معروف، تریس (بی پیریدین) روتنیم (II) کلرید است که در آن سه لیگاند «بی پیریدین» یک آرایش پروانه مانند را اتخاذ می‌کنند.von Zelewsky, A. "Stereochemistry of Coordination Compounds" John Wiley: Chichester, 1995. . در این حالت، اتم روتنیم (Ru) مرکز نامتقارن فضایی خواهد بود. دو انانتیومر کمپلکسی چون [روتنیم(۲٬۲′-بی پیریدین)۳]۲+ با علامت Λ (لاندای بزرگ، نسخه یونانی"L") برای چرخش چپگرد پروانه توصیف شده توسط لیگاندها، وبا علامت Δ (دلتای بزرگ، نسخه یونانی "D") برای چرخش راستگرد مشخص می‌شوند.
هنگامی که یک جفت ناپیوندی از الکترونها، تک جفت منفرد، فضایی برا اشغال می‌کند، دست سانی حاصل می‌شود. این اثر در بعضی آمین‌ها، فسفین‌ها،Quin, L. D. "A Guide to Organophosphorus Chemistry"; John Wiley & Sons, 2000. سولفونیوم‌ها، یون‌های اکسینیوم، سولفوکسیدها و حتی کربانیونها فراگیر است. نیاز اصلی، غیر از وجود تک جفت منفرد، آن است که سه استخلاف دیگر، دو به دو با یکدیگر متفاوت باشند. لیگاندهای فسفین دست سان در سنتز نامتقارن مفید است.
آمین‌های دست سان به دلیل آنکه انانتیومرهایشان به ندرت می‌توانند از هم جدا شوند، خاصند. سد انرژی برای وارونگی نیتروژن یک مرکز فضایی، معمولاً چیزی حدود ۳۰ کیلوژول/ مول است و بدین معناست که ایزومرهای فضایی در دمای اتاق سریعاً به هم تبدیل می‌شوند. نتیجه آنکه چنین آمین‌های دست سانی نمی‌توانند به انانتیومرهای منفردی تفکیک شوند، مگر آنکه برخی از استخلاف‌ها در ساختارهای چرخه‌ای، مثل باز تروگر مقید باشند.
در هندسه، یک شکل در صورتی دَست‌سان است (دارای دست‌سانی گفته می‌شود) که با تصویر آینه‌ای خود یکسان نباشد، یا به‌طور اخص نتوان تنها با چرخش و تبدیل و انتقال آن را بر روی تصویر آینه اش ترسیم کرد. یک جسم دست‌سان و تصویر آینه‌ای آن را اشکال پادهمسان می‌گویند. لغت اروپایی مفهوم دست‌سانی یعنی واژةٔ Chirality از واژه یونانی (کایر) به معنای دست گرفته شده، و در آشناترین شکل از یک جسم دست‌سان، لغت اروپایی برای شکل پاد همسان (enantiomorph) از دو کلمه (شکل + متضاد) اشتقاق یافته‌است. یک شکل نا دست‌سان، (َachiral) یا (amphichiral) خوانده می‌شود.
رشته مارپیچ (helix) و نوار موبیوس، اشکال سه بعدی دست‌سان هستند.
مهره‌های چهارگوش تترومینو در صورت‌های J, L، S و Z در بازی ویدئویی و همگانی تتریس نیز نمادی از دست‌سانی می‌باشد، اما تنها در یک فضای دو بعدی.
بسیاری از اشیای آشنای دیگر نیز همان تقارن دست‌سانی را در بدن انسان نشان می‌دهند: دستکش‌ها، عینک، کفش، لنگه‌های شلوار و غیره. نمونه مشابه دیگر از دست‌سانی نیز در قالب نظریه گره تشریح شده‌است.
طبق قانون دست راست، می‌توان برخی از اشیاء دست‌سان سه بعدی را همچون رشته مارپیچ دارای خاصیت دست‌سانی دست راستی یا دست چپی محسوب نمود.
پدیدهٔ دست سانی، پدیده عدم تطابق با تصویر آینه‌ای است (مقاله دست سانی در ریاضیات را ببینید) .اسپین یک ذره می‌تواند برای تعریف دستوارگی یا مارپیچگی آن ذره بکار رود و در موردی که ذره بدون جرم باشد، مشابه دست سانی است. تبدیل تقارن بین دو ذره، "پاریته" نامیده می‌شود. تغییر ناپذیری یک فرمیون دیراک تحت پاریته،تقارن دست سان نامیده می‌شود.
یک آزمایش از واپاشی ضعیف هسته کبالت-۶۰ که توسط [//en.wikipedia.org/wiki/Chien-Shiung_Wu چین شیئونگ-وو [1]] و همکارانش در سال ۱۹۵۷ انجام شد، نشان داد که پاریته یک تقارن در جهان نیست.
مارپیچگی یک ذره، راستگرد است اگر راستای اسپین مشابه راستای حرکت باشد و چپگرد است اگر راستای اسپین و جهت حرکت مخالف هم باشند. طبق قرارداد دوران، یک ساعت استاندارد، که بردار اسپینش (وقتی که صفحه ساعت رو به جلو است) با چرخش عقربه‌ها تعریف می‌شود، مارپیچگی چپ- دست دارد. از نگاه ریاضیات، مارپیچگی در واقع علامت تصویر بردار اسپین در راستای بردار تکانه است: حالت چپ، در راستای منفی و حالت راست، در راستای مثبت است.
دست سانی یک ذره، مفهومی انتزاعی تر است و این‌گونه تعیین می‌شود که آیا ذره به یک نمایش چپ دست یا راست دست در[//en.wikipedia.org/wiki/Poincaré_group گروه پوانکاره [2]] تبدیل می‌شود. (هر چند، برخی نمایش‌ها، مانند اسپینورهای دیراک، هر دو مؤلفه راست دست و چپ دست را دارا هستند؛ در موارد این چنینی، می‌توانیم عملگرهای تصویر را تعریف کنیم که هم مؤلفه راست و هم مؤلفه چپ را تصویر کنند و هم سهم چپ دستی و راست دستی را ارائه دهند.
دست سانی در ذرات بدون جرم- مانند فوتون، گلوئون، (و به‌طور فرضی) گراویتون- همانند مارپیچگی است. یعنی یک ذره بدون جرم، صرف نظر از دیدگاه ناظر، از دیدگاه اسپین در راستای محور حرکت دیده می‌شود.
دست سانی در ذرات دارای جرم- همچون الکترون‌ها، کوارک‌ها و نوترینو ها- متمایز از مارپیچگی است. در مورد این‌گونه ذرات، ناظر ممکن است به دستگاه مرجعی برود که از ذره در حال چرخش، سبقت می‌گیرد. در این حالت به می‌رسد که ذره به سمت عقب حرکت می‌کند و مارپیچگی آن (که ممکن است ‘دست سانی ظاهری’ به نظر برسد) معکوس خواهد شد.
یک "ذره بدون جرم"، با سرعت نور حرکت می‌کند؛ لذا یک ناظر واقعی (که همواره باید با سرعتی کمتر از سرعت نور حرکت کند) نمی‌تواند در هیچ دستگاه مرجعی که ذره در راستای عکس جهت نسبی اش به نظر می‌رسد، قرار داشته باشد، بدین معنا که تمامی ناظران واقعی، دست سانی یکسانی را مشاهده می‌کنند؛ بنابراین، جهت اسپین ذرات بدون جرم، مستقل از تبدیلات لورنتس (تغییر زاویه دید) در راستای حرکت ذره می‌باشد و علامت تصویر (مارپیچگی) برای تمام دستگاه‌های مرجع ثابت است: "مارپیچگی، یک ثابت نسبیتی است.
با کشف نوسان نوترینو، که نشان از "جرم دار بودن نوترینو" دارد، تنها ذره بدون جرم مشاهد شده، فوتون می‌باشد. همچنان انتظار می‌رود که گلوئون نیر بدون جرم باشد، گرچه حدس بی جرم بودن آن هنوز به درستی امتحان نشده‌است؛ لذا این دو ذره، تنها ذرات شناخته شده تا به حال هستند که مارپیچگی و دست سانی آن‌ها ممکن است با هم یکسان باشد؛ و تنها یک ذره (فوتون) است که این مورد با آزمایش برایش به اثبات رسیده‌است. تمامی دیگر ذرات مشاهده شده دارای جرمند، لذا می‌توانند در دستگاه‌های مرجع مختلف، مارپیچگی‌های متفاوتی داشته باشند. هنوز این امکان وجود دارد که ذراتی که تاکنون مشاهده نشده‌اند، مانند گراویتون، بدون جرم باشند، پس مثل فوتون از مارپیچگی ثابتی برخوردارند.
تنها فرمیون‌های چپ دست هستند که با یکدیگر برهمکنش ضعیف دارند. در بیشتر موقعیت‌ها، دو فرمیون چپ دست بسیار قوی تر از دو فرمیون راست دست یا فرمیون‌های متضاد، با یکدیگر برهم کنش می‌کنند که نشان از ترجیح جهان به دست سانی چپ-گونه است و تقارن دیگر نیروهای طبیعت را نقض می‌کند.
دست سانی یک فرمیون دیراک Ψ به وسیلهٔ عملگر γ۵ و ویژه مقادیر ±۱ تعریف می‌شود. هر میدان دیراک می‌تواند با اعمال عملگر تصویر (۱-γ۵)/۲ یا (۱+γ۵)/۲ بر Ψ، به دو مؤلفه راست دست یا چپ دست تصویر شود. جفت شدگی برهم کنش ضعیف و فرمیون‌ها، متناسب با عملگر تصویری است که مسئول نقض تقارن پاریته اش است.
یکی از عمده دلایل سردرگمی، به‌دلیل تلفیق عملگر تصویر و عملگر مارپیچگی است. از آنجا که مارپیچگی ذرات دارای جرم وابسته به انتخاب دستگاه مرجع است، ممکن است این‌گونه به نظر رسد که این ذرات بر اساس تنها یکی از دستگاه‌های مرجع، با نیروی ضعیف برهم کنش خواهند کرد، نه بر اساس دستگاهی دیگر. رفع این تناقض در آنجاست که تنها برای ذرات بدون جرم، عملگر دست سانی و عملگر مارپیچگی با هم برابرند و علت آن نیز، عدم وابستگی مارپیچگی این‌گونه ذرات به انتخاب دستگاه است. اما برای ذرات دارای جرم، دست سانی و مارپیچگی مشابه یکدیگر نیستند، پس در برهم کنش ضعیف هیچ وابستگی ای به مرجع وجود ندارد: ذره‌ای که با نیروی ضعیف برهم کنش می‌کند، در هر دستگاهی چنین است.
"یک نظریه دست سان"، نظریه‌ای است که در میان دست سانی‌ها، نامتقارن باشد. حال آنکه یک نظریه غیر دست سان (مثلآ تقارن پاریته) گاهی "نظریه برداری" نامیده می‌شود. بیشتر بخش‌های مدل استاندارد فیزیک، غیر دست سان هستند که ممکن است به دلیل مشکلات ناشی از لغو آنومالی در نظریات دست سانی باشد. کرومودینامیک کوانتومی مثالی از یک نظریه برداری است. چرا که دست سانی‌های همه کوارک‌ها در این نظریه ظاهر می‌شود و به طریق یکسانی هم با یکدیگر جفت می‌شوند.
نظریه برهمکنش الکتروضعیف که در سال‌های میانی قرن بیستم گسترش یافت، مثالی از یک "نظریه دست سان" است. در ابتدا فرض می‌شد که "نوترینوها ذرات بدون جرمی هستند" و تنها نوترینوهای چپ دست (علاوه بر مکمل هایشان: آنتی نوترینوهای راست دست) وجود دارند. پس از مشاهده نوسانات نوترینو، که نشان از "جرم دار بودن نوترینوها" (همانند دیگر فرمیون‌ها) داشت، نظریه‌های تصحیح شده برهمکنش الکتروضعیف، اکنون شامل هم نوترینوهای راست دست و هم نوترینوهای چپ دست می‌شوند. در هر حال، نظریه برهمکنش الکتروضعیف همچنان یک نظریه دست سان است و در توافق با تقارن پاریته نیست.
دربارهٔ طبیعت دقیق نوترینو هنوز تردیدهایی وجود دارد؛ بنابراین نظریات برهمکنش الکتروضعیف که قبلاً مطرح شده بودند، متفاوت هستند. اما بیشترشان با دست سانی نوترینوها به شکلی که تاکنون برای دیگر فرمیون‌ها انجام شده، در توافقند.
نظریه‌های پیمانه‌ای برداری با میدان‌های فرمیون دیراک بدون جرم"ψ"، تقارن دست سان از خود نشان می‌دهند. بدین معنا که چرخش راستگرد و چپگرد مؤلفه‌ها به‌طور جداگانه، تفاوتی در نظریه ایجاد نمی‌کند. عمل چرخش ر روی میدان‌ها را می‌توان به صورت زیر نوشت:
با N ذره بنیادی، می‌توان چرخش واحدی به شکل زیر داشت: SU(N)L×SU(N)R
به‌طور کلی تر، حالت‌های راست دست و چپ دست را می‌توان به عنوان یک عملگر تصویر اثرکننده بر یک اسپینور نوشت:
فرمیون‌های دارای جرم، تقارن دست سان از خود نشان نمی‌دهند. عقیده بر آن است که جمله حاوی جرم در لاگرانژین، به وضوح تقارن دست سانی را می‌شکند. "شکست خود به خودی تقارن دست سانی" نیز ممکن است در برخی نظریات، مخصوصاً در کرومودینامیک کوانتومی، رخ دهد.
دست‌سانی یک سری مانگای یوری چهار جلدی است که توسط نویسنده ژاپنی، اوروشیهارا ساتوشی نوشته و مصورسازی شده‌است. اثر مانگا تحت پروانهٔ رسانه سنترال پارک آمریکای شمالی منتشر شده‌است.
این داستان در آینده‌ای نه چندان دور رخ می‌دهد، که در آن زمین توسط یک ویروس ترسناک فناوری تسخیر می‌شود. انگل‌های مکانیکی، که به اشتباه در تلاشی برای پیشبرد فناوری تولید شده‌اند، خود را به ستون فقرات انسان چسبانده و میزبان خود را به یک نوع آدم‌آهنی به نام (GM) تبدیل می‌کنند. آدم آهنی جی.ام. اصلی توسط گایا (Gaia) خلق شده، یک برنامه طراحی شده توسط بشر برای حکومت بر طبیعت. گایا خراب عمل کرده و یک جی.ام (آدم آهنی) برای خود ایجاد می‌نماید. فعلاً، گایا در حال تعمیر بخشهایی آسیب دیده‌است، و زمانی که این کار را انجام داد، می‌کوشد تا کره زمین ویران کند.
کارول یک موجود مصنوعی است که مخصوصا برای نجات بشر ایجاد شده‌است. متأسفانه، او در هنگام جوانی خود و به شدت از دست بسیاری از انسان‌هایی که می‌خواست نجات دهد، آزار دیده و به کلی از مسیر ماموریت خود فاصله گرفته‌است. تنها در اثر مهربانی یک دختر از نوع بشر به نام شیوری، کارل توانست تمرکز خود را بازیابد و برای نجات جهان دلیلی بیابد؛ یعنی به خاطر شیوری.
آن‌ها ساله‌ا بعد با هم آشتی می‌کنند، زیرا کارول شیوری را از دست دوستش النا نجات می‌دهد که به شکلی غم انگیز با ویروس ینگلی آلوده شده بود. اگرچه از ابتدا شیوری، کارول را به خاطر نمی‌آورد، اما کارول شیوری را به جا آورده و از این کاری برای محافظت از او و ابراز علاقه و عشق نسبت به وی فروگذار نمی‌کند. اگرچه شیوری در ابتدا نسبت به کارول احساس ناراحتی و دستپاچگی دارد، اما به سرعت احساسات وی به حالت عادی باز می‌گردند. اما، به زودی هر دو درمی یابند که عشق عمیق بین آن دو یک موضوع صرفاً کوچک نیست؛ و این مسئله عاملی بزرگ برای نجات کل جهان می‌شود.
تواناییهای وی عبارتند از تبدیل شدن به موجودات مختلف و نیز تغییر وی به شکل یک مرد و فراهم ساختن توان اضافی طی زمان نبرد.
اسید راسمیک (HOH 2 (COOH) 2 O ۴ H 2 C): ماده جامد بلوری، قابل انحلال در آب، با نقطه ذوب c° ۲۰۶ که در تحلیل مواد آلی بکار می‌رود. نام دیگر آن اسید تارتاریک غیرفعال می‌باشد.
تتریس نوعی بازی ویدئویی معمایی مصور رایانه‌ای شبیه به یک پازل بی‌انتها است که در آن از قطعات یا مهره‌های چهارگوشی به نام تترومینو استفاده می‌شود. طراح و برنامه‌نویس این بازی در اصل توسط طراح بازی روسی الکسی پاژیتنوف انجام شده‌است. این بازی در ۶ ژوئن ۱۹۸۴ منتشر شد. در ۳۱ مارس ۲۰۲۳ فیلمی با همین نام کارگردانی جان اس. برد است که از طریق اپل تی‌وی پلاس منتشر شد.داستانی واقعی دربارهٔ نبرد حقوقی پرمخاطره برای تضمین حقوق مالکیت معنوی بازی تتریس
ساتوشی اوروشیهارا (زاده ۹ فوریه ۱۹۶۶ در بخش مرکزی جزیره هیروشیمای ژاپن)، فکاهی‌نویسی که آثار شاد وی بیشتر به صورت کارتون (پویانمایی) منتشر شده‌است.
فتانه حاج سیدجوادی (زادهٔ ۱۳۲۴ در کازرون) رمان‌نویس ایرانی است. رمان پرفروش او، بامداد خمار ده‌ها بار در ایران تجدید چاپ شد.
فتانه حاج سیدجوادی (پروین) در سال ۱۳۲۴ خورشیدی در کازرون استان فارس زاده و در شمیران از مناطق شهر تهران بزرگ شد. او بعدها با پزشکی ارتشی ازدواج کرد و مجبور شد برای زندگی به اصفهان برود. حاصل این ازدواج، دو دختر و یک پسر است که هر دو دختر دندانپزشک هستند.
بامداد خمار یکی از پرفروش‌ترین رمان‌های معاصر ایران است و به همین دلیل از ادبیات عامه‌پسند است. این رمان با بحث‌های داغ و نقدهای بسیار روبه‌رو شد. از معروف‌ترین موافقان این رمان می‌توان به نجف دریابندری اشاره کرد که مطلبی در دفاع از بامداد خمار نوشت. مطلب با واکنش تند هوشنگ گلشیری در رد نظر نجف دریابندری و بی‌مایه خواندن رمان در ماهنامه آدینه پاسخ داده شد. برخی دیگر از موافقان بامداد خمار، آن را برای مقوله روابط میان زنان و مردان جوان مفید دانسته یا درس عبرتی دانستند برای جوانان بی‌تجربه. مخالفان، آن را دفاع از اصالت و شرافت طبقات بالادست جامعه و تحقیر فرودستان دانستند. به گزارش گروه هنر و فرهنگ مشرق نیوز، این رمان از سال ۱۳۷۴ تا خرداد سال ۱۳۹۷ خورشیدی، ۵۸ بار تجدید چاپ شده‌است. این کتاب مخاطان جوان را به خود جلب کرده‌است و با وجود قطور بودن شامل ۴۰۰ صفحه، مورد توجه خوانندگان قرار گرفته‌است. بر اساس گزارش‌ها، قرار است از روی این رمان یک سریال برای نمایش در شبکه خانگی تهیه شود.
جمعیت آن ( ۹۹) نفر (۱۰ خانوار) می‌باشد.
فهیمه رحیمی (زاده ۲۰ خرداد ۱۳۳۱ - درگذشته ۲۸ خرداد ۱۳۹۲) نویسنده رمان‌های عامه‌پسند ایرانی بود. وی با داشتن ۷ کتاب در میان ۴۷ کتاب پرفروش پس از انقلاب ۵۷ در ایران، رکورددار آن فهرست بوده‌است.ادبیات عامه پسند: داستان زندگی فهیمه رحیمی، بازدید: مارس ۲۰۱۰. بیان مسائل، ترس‌ها و آرزوهای زنانه، اغراق در احساسات و توجه به مسئله جدایی و پیوستن از ویژگی آثار وی است.
وی در خرداد سال ۱۳۳۱ در تهران به دنیا آمد. پدرش در کارخانه گلیسیرین و صابون کار می‌کرد و در خیابان شهباز تهران زندگی می‌کردند. نخستین فعالیت ادبی جدی وی نوشتن قطعه‌ای ادبی با عنوان دلم برای پروانه می‌سوزد در ۹ سالگی بود. وی تجریه کار در زمینه خبرنگاری ورزشی و ادبیات کودکان را نیز در کارنامه داشت.
وی مدتی در یک حوزه علمیه در محله آب‌منگل تهران به تحصیل دروس دینی پرداخت. سپس با مهاجرت به کرج، به عضویت کتابخانه شهر و حلقه ادبی پروین اعتصامی درآمد و نویسندگی را به صورتی جدی تر ادامه داد. رحیمی اولین کتاب خود را با عنوان بازگشت به خوشبختی در سال ۱۳۶۹ منتشر کرد. وی ۲۳ عنوان رمان نوشت و منتشر کرد که بسیاری از آن‌ها به صورت متعدد و پی‌درپی به چاپ مجدد رسید. رحیمی هم‌چنین آثاری را برای کودکان نوشته که هیچ‌کدام به چاپ نرسیده‌است.
فهیمه رحیمی در ۱۷ سالگی ازدواج کرد که حاصل آن، یک پسر و یک دختر بود.
فهیمه رحیمی صبح روز ۲۸ خرداد ۱۳۹۲ در بیمارستان مهر تهران درگذشت.فرهنگ و هنر - BBC فارسی - فهیمه رحیمی، رمان‌نویس معروف ایرانی درگذشت
جمعیت آن ۱۰۰ نفر (۱۳ خانوار) است.
جواد ربیعی
جمعیت آن (۶۵) نفر (۵ خانوار) می‌باشد.
جمعیت آن ( ۸۹) نفر (۸ خانوار) می‌باشد.
م. مؤدِب‌پور (زاده ۱۳۳۷) با نام اصلی سید مرتضی مودب‌پور از نویسندگان رمان‌های معاصر فارسی‌ زبان ایرانی است.
وی فعالیت نویسندگی خود را از سال ۱۳۷۸ خورشیدی آغاز نمود و در زمینهٔ «رمان» به خلق آثاری چون؛ پریچهر؛ یاسمین، یلدا، گندم، رکسانا، خواستگاری یا انتخاب و شیرین پرداخته‌است. اطلاعات موثقی از وی در دست نیست چرا که هرگز مصاحبه‌ای انجام نداده‌است.
به روایتی همسر وی ماندانا معینی (زاده ۱۳۴۲) است که وی نیز به کار نویسندگی مشغول بوده‌ است، حاصل ازدواجشان فرزندی به نام فربد است که طراح جلد کتاب های وی نیز می باشد.در سال ۱۳۸۳ فیلم سینمایی «انتخاب» با بازی ماهایا پطروسیان، مهران غفوریان و فتحعلی اویسی ساخته و به روی پردهٔ سینماها رفت ولی توفیق آنچنانی نداشت و منجر به یک شکست مالی محض برای عوامل فیلم شد؛ و دلیل آن نیز، چیزی جز یک فریب از سوی عوامل فیلم برای ترغیب این نویسنده برای نوشتن فیلمنامه و شرکت در این فیلم بود وی در کتاب خواستگاری یا انتخاب دربارهٔ این موضوع کاملاً توضیح داده. او اصلاً تمایلی به دیده شدن ندارد و تصویر او در هیچ رسانه ای پخش نشده‌است
جواد فاضل لاریجانی (۱۲۹۵ آمل – ۱۳۴۰ تهران) نویسنده و مترجم ایرانی بود.
جواد فاضل، فرزند ابوالقاسم، به سال ۱۲۹۵ هجری شمسی در شهر آمل به دنیا آمد. وی علوم مقدماتی فارسی و عربی را نخست در آن شهر نزد پدر خود فراگرفت و سپس به تهران رفت و نزد شیخ محمد آشتیانی به آموختن فقه و اصول پرداخت و آن گاه دوره دانشکده معقول و منقول (معارف اسلامی) را گذرانید و از سال ۱۳۱۹ وارد عرصه نویسندگی و همکاری با مطبوعات شد.
جواد فاضل آثار دینی و داستان‌های متعددی را نوشته و ترجمه کرده که بارها تجدید چاپ شده‌اند. مشهورترین آنها، بدین قرار هستند:
همچنین جواد فاضل، رمان‌ها و داستان‌هایی هم تحت عنوان: مهتاب، دختر یتیم، وفا و… نیز به چاپ رسانده‌است.
جواد فاضل در ۲۸ مرداد سال ۱۳۴۰ هجری شمسی، در تهران به سن ۴۵ سالگی درگذشت و در سمت قبله بقعه شیخ صدوق در قبرستان ابن بابویه در دفن شد.
روی سنگ قبر او این رباعی نوشته شده‌است:
امریتسار یا آمریتسار یا امریتسر (پنجابی: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ به معنی "رودخانه شراب مقدس") مرکز شهرستان امرتسر در ایالت پنجاب در هند است. جمعیت شهر بر اساس سرشماری سال ۲۰۰۱ هند، ۱۵۰۰۰۰۰ نفر و جمعیت ایالت بیش از ۳۶۹۵۰۷۷ نفر است.
امریتسار در ۳۷۸ کیلومتری شمال غربی دهلی و ۵۱ کیلومتری شرق لاهور پاکستان واقع است. برخی نام آمریتسار را برگرفته از "آمریتساگار" به معنی "" اقیانوس نوشیدنی جاودانگی"" دانسته‌اند.
شهر امریتسار درناحیه‌ای جلگه‌ای واقع شده، و آب و هوای آن خشک است.
زیارتگاه اصلی پیروان آئین سیک به نام دربار صاحب یا معبد طلایی که در این شهر واقع شده از شهرت خاصی برخوردار است.
شهر امریتسار از شهرهای بزرگ ایالت پنجاب در هند است. گورو رام داس بنا به وصیت گورو امرداس در سال ۱۵۷۴ میلادی اقدام به شروع بنای این شهر کرد. او زمین این شهر را به ۷۰۰ روپیه از مالک روستای تونگ خرید. رام داس، مراسم مذهبی سیک‌ها را نخستین بار در این شهر برگزار کرد.
جمعیت آن ( ۴۵) نفر (۴ خانوار) می‌باشد.
دربار صاحب (پنجابی:ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿ به معنی "خانه خدا") یا معبد طلایی زیارتگاه اصلی پیروان آئین سیک است؛ این پرستشگاه در شهر امریتسار در ایالت پنجاب هند واقع شده‌است. این پرستشگاه را چهارمین پیشوای مذهبی سیک‌ها، گورو رام داس بنیان نهاد.
دربار صاحب در بین سیک‌های سرتاسر جهان، مکانی زیارتی محسوب می‌شود و این معبد برای سیک‌ها مکانی مقدس به‌شمار می‌رود، زیرا گورو جاودانه این آئین، کتاب گورو گرانت صاحب در آن نگهداری می‌شود؛ این کتاب، کتاب مقدس آئین سیک و یازدهمین گورو به‌شمار می‌رود. نوشته‌ها و سروده‌های گورو ارجن در گورو گرانت صاحب نیز در این معبد قرار دارد. بیش از ششصد کاهن در این معبد به کار مشغولند.
تینا فی (زاده ۱۸ مه ۱۹۷۰ در فیلادلفیا، پنسیلوانیا) بازیگر، کمدین، نویسنده و تهیه‌کننده آمریکایی است.
وی بیش از هر چیز بخاطر ایفای نقش در برنامه هفتگی ساتردی نایت لایو از شبکه ان بی سی مشهور است.
از آثار او می‌توان به صدا پیشگی شخصیت ۲۲ در انیمیشن روح و بازی در فیلم اختراع دروغ، خواهران، شب قرار، پذیرش و ویسکی تانگو فاکسترات، مامان بچه اشاره کرد.
وی دانش‌آموخته دانشگاه ویرجینیا است.Tina Fey Biography - Yahoo! Movies
گورو گرانت صاحب یازدهمین گورو در آئین سیک است؛ گورو گوبیند سینگ (۱۶۶۶–۱۷۰۸) دهمین گوروی (مرشد) آئین سیک، برخلاف رویه گوروهای پیشین، هیچ‌یک از فرزندان و شاگردانش را به جانشینی خود تعیین نکرد، و در عوض متن مقدس آدی گرانت را که پیش از آن گورو ارجن گردآوری کرده بود، گوروی جاودانی نامید. گورو گرانت صاحب در عبادت پیروان مذهب سیک، نقش محوری دارد. منبع اولیه آن، نوشته‌ها و سرودهای گوروهاست که از روایات و متون دو دیانت هندو و اسلام نیز بهره گرفته‌است.
گورو گرانت صاحب کتاب پرحجمی است اما تمام آن در یک زمان نگاشته نشده‌است؛ نگارش این کتاب از ۴۶۹ تا ۱۷۰۸ میلادی به طول انجامیده‌است.
این کتاب به خط گرمکهی و به زبان پنجابی نوشته شده‌است اما گاه اشعاری از زبان هندی و فارسی نیز در آن وارد شده‌است.
نخستین بار، نانک، بنیانگذار آئین سیک مجموعه‌ای از نوشته‌ها و اشعار خود را در دست نوشته‌ای به نام پوثی جمع‌آوری کرد. گورو انگد، ۶۳ سروده از سروده‌های خود را به آن افزود. گورو امرداس ۹۷۴ شعر به پوئی افزود؛ و مجموعه آن را گوئیندوال پوثی نامید.
در زمان پیشوایی گورو ارجن، نسخه‌های مختلفی از گوئیندوال پوثی به وجود آمده بود؛ از سوی دیگر برخی مبلغین آئین سیک نوشته‌ها و سرودهایی را از خود نوشته و به گوروها نسبت می‌دادند؛ در چنین شرایطی گورو ارجن درصدد برآمد تا با تهیه یک نسخه واحد، از ورود تفرقه به نوشته‌ها جلوگیری کند. تدوین نسخه واحد که آدی گرانت نامیده شد، در سال ۱۵۹۹ میلادی آغاز گشت. در جریان تألیف این کتاب، روایت‌های معتبر حفظ و باقی روایات از بین برده شدند. نخستین دست نوشته با نظارت گورو ارجن و به خط کاتب ویژه او بهای گورداس تهیه شد. این نسخه دست نوشته هنوز برجای مانده‌است.
به فرمان گورو ارجن، آدی گرانت در دربار صاحب در امریتسار نصب شد؛ نسخه دیگری از آدیگرانت تهیه شد که گورو ارجن آن را تأیید نمود؛ این نسخه دوم امروزه در معبد کارتاپور نگهداری می‌شود.
در زمان گورو هرگوبیند، نسخه اصلی توسط یکی از افراد خاندان گورو ربوده شد؛ سی سال بعد، در زمان پیشوایی گورو تیغ بهادر، این نسخه بازپس گرفته شد.
آخرین نسخه آدی گرانت در زمان پیشوایی گورو گوبیند سینگ آماده شد، این نسخه به دستخط بهای مانی سینگ با نام مستعار دمدام صاحب هنوز برجای مانده‌است. گورو گوبیند سینگ اشعار گوروی پیش از خود، گورو تیغ بهادر را به آدی گرانت افزود؛ اما برای اشعار خودش مجموعه جدایی تهیه کرد. نسخه گورو گوبیند سینگ نخستین بار در سال ۱۷۰۴ از آمریتسار به دکن و در سال ۱۷۰۸ از دکن به ناندد منتقل شد.
گورو گرانت صاحب به راجاهای مختلف تقسیم می‌شود؛ متن گرانت صاحب یکپارچه و منظم نیست و در آن ترتیب تاریخی و زمانی گوروها رعایت نشده‌است. از نظر سیک‌ها تأکید کردن بر بخش خاصی از گرانت صاحب ممنوع است؛ و همه بخش‌های این کتاب از اهمیت یکسان برخوردار است.
دادگاه عالی هند به دلایل تاریخی و حقوقی، گرانت صاحب را یک شخص حقوقی به‌شمار می‌آورد؛ و چنین ادعایی را در جریان چندین پرونده قضایی مطرح کرده‌است.
دهمین گوروی آئین سیک در اکتبر ۱۷۰۸، نام آدی گرانت را به گورو گرانت صاحب (در لغت پیشوا کتاب خدا) تغییر داد. این رویداد که گورو گوبیند سینگ کتاب آدی گرانت را بر جایگاه مخصوص گوروها نشانید، در کتاب بهاتواهی ثبت شده‌است. تمام سیک‌ها بر این متفق هستند که که گورو گرانت صاحب گوروی جاودانی است و پس از او گورویی نخواهد آمد.
پراهالد سینگ یکی از همراهان نزدیک گورو گوبیند سینگ و نویسنده کتاب رهیدنامه می‌نویسد: «همه سیک‌ها فرمان یافته‌اند که از گرانت سینگ اطاعت کرده، او را گورو بنامند.»
گوروهای سیک خط جدیدی را برای نگاشتن متون مقدس خود ابداع کردند که به خط گرمکهی مشهور است؛ و با این که منشأ اصلی این خط نامعلوم است، برخی آن را به نانک و برخی دیگر به گورو انگد نسبت داده‌اند. این خط، رایج‌ترین خط در ایالت پنجاب است که معنای آن «زبان گورو» است.
گورو گرانت صاحب به چهار صد و سی بخش تقسیم شده‌است و هر یک انگس نامیده می‌شود. اصل متن به سیصد و پنج راجا تقسیم می‌شود که واحد موسیقایی کتاب گرانت صاحب است. گرانت صاحب را از نظر ساختار نگارش به سه بخش تقسیم کرده‌اند؛ بخش نخست عمدتاً سروده‌های گورو نانک، بخش دوم سروده‌های گورو ارجن و بخش سوم سروده‌های گورو تیغ بهادر است.
سیک‌ها عموماً گرانت صاحب را به زبان پنجابی و به خط گرمکهی می‌خوانند؛ به همین دلیل سیک‌ها از سرتاسر جهان این زبان را می‌آموزند؛ با این حال ممنوعیتی برای ترجمه گرانت صاحب به زبان‌های دیگر وجود ندارد و این کتاب به زبان‌های مختلف ترجمه شده‌است.
گورو گرانت صاحب باید همیشه بر روی یک سکوی بلند موسوم به تخت قرار گیرد. سیک‌ها موظفند در حضور گورو گرانت صاحب سر را بپوشانند و کفش‌ها را از پا دربیاورند؛ همچنین برای دست زدن به گرانت صاحب می‌بایست پیشتر حمام کرد و دست‌ها را شست. تلاوت گرانت صاحب به جماعت نیز صورت می‌گیرد؛ همه سیک‌ها در حین تلاوت کتاب موظفند بر زمین بنشینند و به احترام گرانت صاحب خم شوند. در معبد طلایی آمریتسار، گورو گرانت صاحب هر روز با تشریفات خاصی آورده و در شب به جای خواب مخصوص برده می‌شود.
عباس سَرخاب بازیکن پیشین و مربی فوتبال ایرانی است. سرخاب در دوران بازیگری، عضو باشگاه استقلال تهران و تیم ملی ایران بود.
هم اکنون عباس سرخاب مربی کمکی تیم ملی فوتبال جوانان ایران است.
سرخاب به همراه تیم فوتبال استقلال تهران در سال ۱۹۹۰ (۱۳۷۰ خورشیدی) در مسابقات جام باشگاه‌های آسیا، به قهرمانی رسید و به عنوان بهترین بازیکن آن دوره برگزیده شد. او در دربی سال ۱۳۶۹، یکی از گل‌های تیم استقلال را در آغاز نیمه دوم به ثمر رساند و باعث پیروزی ۲–۱ تیم‌اش مقابل پرسپولیس تهران شد. از آن پس سرخاب، از سوی هواداران استقلال، «عباس سی ثانیه» لقب گرفت. در سال ۱۹۸۸ میلادی به همراه تیم ملی در قطر در مسابقات جام ملتهای آسیا به مقام سوم آسیا رسید. همچنین آقای گل مسابقات جام استقلال کشور قطر شد.او نیز طی دوره کوتاهی به عضویت تیم ساسانای تایلند در آمد و سپس به فجر سپاسی پیوست از جمله افتخارات چشمگیر سرخاب به عنوان سرمربی می‌توان به صعود تیم فولاد هرمزگان از دسته سوم باشگاه‌های ایران به به دسته دوم و همچنین صعود تیم مذکور از دسته دوم باشگاه‌های ایران به دسته اول را یک سال پس از حضور در رقابتهای دسته دوم باشگاه‌های ایران اشاره کرد که در حال حاضر این تیم پس از واگذاری به شرکت آلومینیوم المهدی هرمزگان، تحت عنوان همین نام در لیگ دسته اول باشگاه‌های کشور رقابت می‌کند و همچنین صعود تیم کارگر بنه گز بوشهر از دسته سوم به دسته دوم نیز اشاره کرد.
سرخاب در اسفندماه ۱۳۶۷ از تیم نیروی زمینی تهران، به باشگاه استقلال تهران پیوست و تا سال ۱۳۷۴ در این باشگاه ماند. عباس سرخاب همراه با تیم استقلال تهران به مقام قهرمانی جام باشگاه‌های آسیا در سال ۱۹۹۰ و نایب‌قهرمانی جام باشگاه‌های آسیا در سال ۱۹۹۱ دست یافت. همچنین در جام باشگاه‌های آسیا در سال ۱۹۹۰ به عنوان بهترین بازیکن انتخاب شد و گل وی به تیم پلیتا جایا اندونزی به عنوان زیباترین گل بازی‌ها شناخته شد.
او در تیرماه ۱۳۸۴، در یک مسابقه دوستانه میان استقلال و منتخب سائوپائولو به همراه جعفر مختاری‌فر از دنیای بازیگری فوتبال خداحافظی کرد.خداحافظی مختاریفر و سرخاب در بازی سرد استقلال با سائوپائولو (وب‌گاه روزنامه ایران ورزشی)
ریچارد ا.ناک (نحوهٔ تلفظ :"Nack") نویسندهٔ داستان‌های خیال‌پردازی و از جرگهٔ نویسندگان برگزیدهٔ نیویورک تایمز برای نگارش داستان حماسه هوما است. وی متولد ۲۸ مِه ۱۹۶۱ در شهر شیکاگو از پدری انگلیسی و مادری آمریکایی است.
بیشتر کتاب‌هایی که بر ناک تأثیر گذاشته‌اند به گفتهٔ خودش فرمانروای حلقه‌های تالکین، موجودات روشنایی و تاریکی و کهربا اثر راجر زلازنی و کتاب‌های ادگار آلن پو بوده‌اند. دیگر نویسندگان محبوب وی گلن کوک، ال اسپراگ دی‌کمپ، لاورنس وات اوانس، هری ترتل داو، جنیفر رابرسون، رابرت جی سویر، لورل ک همیلتون و هری هریستون هستند.
در کنار نوشتن وی به خوردن، سفر، مطالعهٔ کتاب و تماشای فیلم‌های قدیمی علاقه‌مند است.
بین سال‌های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۹، در مجموع ۶۳ کشور عضو جامعه ملل شدند. میثاق تشکیل دهنده جامعه ملل در پیمان ورسای گنجانده شد و از ۱۰ ژانویه ۱۹۲۰ با انحلال جامعه ملل در ۱۸ آوریل ۱۹۴۶ لازم الاجرا شد. دارایی‌ها و مسئولیت‌های آن به سازمان ملل متحد منتقل شد.
بیشترین میزان شرکت در اتحادیه از ۲۸ سپتامبر ۱۹۳۴ (زمانی که اکوادور به آن پیوست) تا ۲۳ فوریه ۱۹۳۵ (زمانی که پاراگوئه انصراف داد) با ۵۸ عضو بود. در این زمان، فقط کاستاریکا (۲۲ ژانویه ۱۹۲۵)، جمهوری اول برزیل (۱۴ ژوئن ۱۹۲۶)، امپراتوری ژاپن (۲۷ مارس ۱۹۳۳) و آلمان نازی اکتبر ۱۹۳۳ خارج شده بود و فقط پادشاهی مصر برای پیوستن باقی مانده بود (در ۲۶ مه ۱۹۳۷).
اعضا (که از ابتدای پیوستن به جامعه ملل ذکر شده‌اند و به ترتیب حروف الفبا) آرژانتین، استرالیا، بلژیک، بولیوی، امپراتوری بریتانیا، کانادا، شیلی، چین، کلمبیا، جمهوری کوبا (۱۹۵۹-۱۹۰۲)، چکسلواکی، دانمارک، السالوادور، جمهوری سوم فرانسه، یونان، گواتمالا، هائیتی، هندوراس، هند، پادشاهی ایتالیا، لیبریا، هلند، قلمروی نیوزیلند، نیکاراگوئه، نروژ، پاناما، پاراگوئه، ایران، پرو، جمهوری دوم لهستان، پرتغال، پادشاهی رومانی، تایلند، اتحادیه آفریقای جنوبی، جمهوری دوم اسپانیا، سوئد، سوئیس، اروگوئه، ونزوئلا، پادشاهی یوگسلاوی، دولت فدرال اتریش، پادشاهی بلغارستان، فنلاند، لوکزامبورگ، آلبانی، استونی، لتونی، لیتوانی، پادشاهی مجارستان (۱۹۲۰–۱۹۴۶)، دولت آزاد ایرلند، امپراتوری اتیوپی، جمهوری دومینیکن، مکزیک، ترکیه، پادشاهی عراق، اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی، پادشاهی افغانستان و اکوادور.
هنگام انحلال اتحادیه ملل در سال ۱۹۴۶، از ۴۲ عضو مؤسس، ۲۳ یا ۲۴ عضو، با احتساب فرانسه آزاد عضو بودند. ۲۱ کشور دیگر بین سال‌های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۷ به این اتحادیه پیوستند، اما هفت کشور انصراف دادند و جامعه ملل را ترک کردند، یا قبل از سال ۱۹۴۶ اخراج شدند.
کشورها در سالی که به جامعه ملل پیوستند ذکر شده‌اند. کلمه «انصراف» نشان می‌دهد که کشوری به انتخاب خود ترک کرده‌است. اتحاد جماهیر شوروی در پی حمله به فنلاند در سال ۱۹۳۹ از اتحادیه اخراج شد و تنها کشوری بود که با این اقدام روبرو شد.
علیرغم تدوین مفهوم و امضای میثاق، ایالات متحده آمریکا هرگز به جامعه ملل نپیوست و برخی از کشورهای مستقل نسبتاً منزوی در آسیا نیز در جامعه ملل شرکت نکردند از جمله عربستان سعودی، پادشاهی متوکلی یمن، جمهوری خلق مغولستان، نپال و بوتان (کشور).
–1945
ادغام در رایش آلمان.
Wikipedia contributors, "the League of Nations," Wikipedia, The Free Encyclopedia,http://en.wikipedia.org/wiki/League_of_Nations_members (accessed May 24، ۲۰۱۲).
پروانهٔ نرم‌افزار سندی قانونی است که روش استفاده و تکثیر نرم‌افزار را مشخص می‌کند. یک پروانهٔ نرم‌افزار معمولی به کاربر نهایی اختیاراتی می‌دهد که به موجب آن می‌تواند نرم‌افزار را به نحوی که باعث زیر پا گذاشتن حق نشر آن نشود، مورد استفاده قرار دهد.
نرم‌افزارهای مالکیتی یا غیرآزاد به کاربر تنها اجازه می‌دهد که نرم‌افزار را به شکلی بسیار محدود و برای استفادهٔ شخصی (نظیر پشتیبان‌گیری) تکثیر کند. پروانه‌های مالکیتی به نحوی ترتیب داده می‌شوند که کاربر نهایی اجازهٔ استفاده از یک یا چند نسخهٔ نرم‌افزار را داشته باشد، اما شرکت تولیدکننده مالک اصلی نرم‌افزار باقی بماند.
در مقابل، نرم‌افزارهایی که با پروانه‌های متن‌باز و آزاد منتشر می‌شوند به کاربر نهایی اجازه می‌دهند که به طور آزاد، نسخه‌هایی از نرم‌افزار را برای دیگران تکثیر کند. به این ترتیب، مالکیت نرم‌افزار در اختیار تولیدکنندهٔ اصلی باقی نمی‌ماند بلکه به استفاده کنندهٔ نهایی منتقل می‌شود.
چندسکویی در اصطلاح نرم‌افزارهای رایانه، به آن دسته از نرم‌افزارها گفته می‌شود که در چندین سکوی رایانه‌ای قابل اجرا هستند. این نرم‌افزارها در دو دستهٔ کلی قرار می‌گیرند.
همچنین چند سکویی به دسته‌ای از نرم‌افزارها گفته می‌شود که در یک محیط از چند سکو استفاده شده‌است.
بسترهای نرم‌افزاری می‌توانند به نوع پردازنده (CPU) یا سخت‌افزار دیگری که یک سیستم عامل یا برنامه معین بر روی آن اجرا می‌شود، نوع سیستم عامل در رایانه یا ترکیبی از نوع سخت‌افزار و نوع سیستم عاملی که روی آن اجرا می‌شود، اشاره کنند. یک مثال از یک پلتفرم مشترک، Microsoft Windows است که با معماری x86 اجرا می‌شود. سایر سیستم عامل‌های رایانه رومیزی معروف شامل Linux / Unix و macOS هستند - هر دوی اینها خود کراس پلتفرم هستند. با این حال، بسیاری از دستگاه‌ها مانند تلفن‌های هوشمند وجود دارند که همچنین به‌طور مؤثر سیستم عامل رایانه هستند اما کمتر در مورد آنها حرفی زده می‌شود. نرم‌افزار کاربردی را می‌توان بسته به ویژگیهای یک سیستم عامل خاص - سخت‌افزار، سیستم عامل یا ماشین مجازی که در آن کار می‌کند - نوشت. بستر جاوا یک پلت فرم ماشین مجازی است که روی بسیاری از سیستم عامل‌ها و انواع سخت‌افزار اجرا می‌شود و بستر مشترک نرم‌افزاری است که می‌توان برای آن نوشت.
یک بستر سخت‌افزاری می‌تواند به معماری مجموعه دستورالعمل‌ها اشاره کند. به عنوان مثال: معماری x86 و انواع مختلف آن مانند IA-32 و x86-64. این ماشین‌ها غالباً یک نسخه از Microsoft Windows را اجرا می‌کنند، اگرچه می‌توانند سیستم عامل‌های دیگری از جمله Linux , OpenBSD , NetBSD , macOS و FreeBSD را نیز اجرا کنند.
معماری‌های ۳۲ بیتی ARM (و نسخه جدیدتر ۶۴ بیتی) در تلفن‌های هوشمند و رایانه‌های لوحی که از سیستم عامل‌های Android , iOS و سایر سیستم عامل‌های تلفن همراه استفاده می‌کنند، معمول است.
سیستم عامل‌های نرم‌افزاری می‌توانند یک سیستم عامل یا یک محیط برنامه‌نویسی باشند، گرچه معمولاً ترکیبی از هر دو است. یک استثنا قابل توجه در این مورد جاوا است که از یک ماشین مجازی مستقل از سیستم عامل برای کد کامپایل شده خود استفاده می‌کند، که در دنیای زبان برنامه‌نویسی جاوا به عنوان bytecode شناخته می‌شود. نمونه‌هایی از سیستم عامل‌های نرم‌افزاری عبارتند از: