moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
پل صفوی یا پل آجری که در میان مردم خرم‌آباد به پل گَپ (به معنی پل بزرگ) هم شناخته شده است، یک پل تاریخی متعلق به دوره صفوی است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این پل بر روی رودخانه خرم‌رود در مرکز شهر خرم‌آباد قرار دارد و بخش غربی مرکز شهر را به بخش شرقی متصل می‌کند. این پل که با ملات آهک و گچ و پایه‌های از جنس آجر ساخته شده است طولی بیش از ۳۵۰ متر و پهنایی به اندازه ۵٫۸ دارد. ساختمان این پل شباهت فراوانی با ساختمان پل خواجو دارد و همانند آن دارای شاه‌نشین بوده که بر اثر سیل از بین رفته است. این اثر در زمان شاه سلطان حسین صفوی ساخته شده‌است.
حمام گپ (حمام آسیا) مربوط به دوره صفویه است و در خرم‌آباد، میدان گپ، در مجاورت خیابان حافظ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. حمام تاریخی گپ (آسیا) که بخش اصلی آن بر روی چهارستون سنگی قرار گرفته، در دوران صفویه ساخته شده است.
این حمام به وسیله چند پله ارتباطی از خیابان مجاور (خیابان حافظ) به سربینه مرتبط می‌گردد که در حدود سه متر از سطح خیابان پائین‌تر است.
در گوشه شمال شرقی ورودی حمام گرم (در حد فاصل حمام گرم و حمام سرد) فضایی کوچک با پوشش تاقی ساخته شده که بخشی از آن جهت استقرار دلاک و بخشی دیگر جهت انجام کارهای نظافتی تعبیه شده است.
علاوه بر این‌ها این گونه فضاهای حد فاصل در حمام‌های قدیمی، جلوگیری از تغییر هوای ناگهانی حمام گرم و سرد بوده که معمولاً پس از استحمام و خروج از حمام گرم به فضایی سردتر از حمام گرم و گرم‌تر از حمام سرد وارد می‌شده‌اند تا از ناراحتی‌هایی که ممکن بوده در اثر این تغییر هوای ناگهانی بوجود آید، جلوگیری شود.
حمام گرم از نظر فضاهای داخلی شبیه حمام سرد است که بخشی از آن به دلیل استفاده از آب شهری به دوش‌های خصوصی تبدیل شده (که مدتها پیش دوش ها جمع آوری شد) و ورودی خزینه نیز مسدود گردیده بود.
این حمام همچنین دارای دو چال حوض (فضایی برای شنا که آب آن نه خیلی گرم و نه خیلی سرد بوده) بوده که در حال حاضر مسدود می‌باشند.
از سوی دیگر بخش اصلی حمام در مرکز بنا بر روی چهارستون سنگی قرار گرفته که در چهار جهت آن، چهاررختکن با پلان صلیبی قرار دارند.
پوشش رختکن تاق و تویزه است و فضای چهارضلعی مرکزی نیز به وسیله کاربندی به پلان گرد تبدیل شده است. در مرکز گنبد این حمام جامخانه‌ای قرار دارد که نور فضای داخلی را تأمین می‌کند.
ورودی دیگری نیز در گوشه جنوب شرقی قرار دارد که به پشت حمام گرم و بخش تون حمام راه دارد.
این نکته ضروری است که فضای تون به وسیله موتور و نفت سیاه حرارت مورد نیاز برای حمام را در سال‌های گذشته فراهم می‌نمود.
البته در زمان ساخت حمام سوخت مورد نیاز چوب، هیمه، خار و خاشاک و مواد سوختی مشابه بودند که فضاهای انبار مورد نیاز آن‌ها هنوز هم باقی است.
حمام صفویه گپ به شماره ۲۳۵۷ در فهرست آثار تاریخی به ثبت ملی رسیده است.
این حمام قدیمی با واگذاری به بخش خصوصی به عنوان یک مجموعه فرهنگی و پذیرایی در شهر خرم‌آباد تغییر کاربری یافته است.
خانه امامزاده ایی مربوط به دوره قاجار است و در یزد، محله مصلی عتیق، نزدیک بلوار امام زاده جعفر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۴۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آب‌انبار نصرآباد مربوط به دوره قاجار است و در یزد، بلوارشهیدنواب صفوی، کوچه ۱۲متری ارم واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پیر نارستانه مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان یزد، در روستائی بربلندای کوه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۵۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
زرتشتیان از روز سپندارمذ تشتریا در ماه تير (دوم تير) تا روز آذر ايزد (۶ تير ماه) براى نيايش كردن به آنجا می‌روند. زرتشتیان ۵ روز در این نيايشگاه حضور دارند و اهورامزدا را ستايش می­‌کنند و به روان و فروهر مردگان راه ميهن و ارزش­هاى نيك انسانى درود می‌­فرستند. این زیارتگاه که در گویش دری زرتشتی به آن نورسته می‌گویند دقیقا در فاصله ۴۱ کیلومتری یزد قرار دارد.
زیارتگاه پیرنارستانه در ۳۰کیلومتری شرق یزد و در روستایی کوچک در پشت کوه دُربید واقع در ارتفاعات میان یزد و خرانق قرار دارد، این زیارتگاه در دره ای با عمق کم واقع شده و سه طرف آن را کوه احاطه کرده است.
مسیر اصلی رسیدن به نارستانه از اردکان و پس از گذشتن از دشت وسیع خرانق است، اما اخیرا در تحقیقات باستان شناسی، جاده ای قدیمی به طول ۱۰کیلومتر و عرض ۴متر در مسیر تفت کشف شده که دیواره های آن تا یک متر سنگ چین است.
بنای این زیارتگاه در سال ۱۳۲۴ توسط “لعل فیروز” ساخته شد و ساختمان آجری کنونی همان بنای کوچک آن است. در این روستای کوچک حدود ۱۰۰ اتاق با معماری سنتی و با بکارگیری خشت و گل برای زائران ساخته شده است.
بقعه سید داود فهلوی (خرقه) مربوط به سدهٔ ۷ ه.ق است و در کیلومتر۲۰ جاده فیروزآباد به فراشبند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۴۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
حسینیه ناظم (عمارت ناظم) مربوط به دوره قاجار است و در یزد، ابتدای خیابان سلمان، محله پشت گازرگاه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۹۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
چهارطاقی محلچه مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان اوز، روستای محلچه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۶۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت محلچه رسیده است.
کاروانسرای چنار راهدار مربوط به دوره صفوی است و در شیراز، جنب پاسگاه چنارراهدار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۷۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بافت شهر بوشهر مربوط به دوره افشار است و در بوشهر، بافت ساحل دریا، خیابان ساحلی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۶۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مجتمع خدمات حمایتی سلمان مربوط به دوره پهلوی اول است و در بابل، نزدیک پل قدیمی محمد حسن خان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
دانشکده ادبیات دانشگاه مازندران مربوط به دوره پهلوی اول است و در بابلسر، شمال خیابان پاسداران واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
دیوار گرگان (سدانوشیروان) مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستانهای گنبد کاووس، کلاله و آق قلا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مهدکودک سابق دانشگاه تهران مربوط به دوره قاجار است و در تهران، امیرآباد شمالی، خیابان ۱۶، کوچه مدرسه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این بنا در ساختمانی کهن در منطقه امیرآباد تهران، با مساحتی بیش از ۹۰۰۰ متر مربع از بناهای بازمانده دوره قاجاری بنا نهاده شده‌است. این بنا به دستور امیرکبیر به عنوان اصطبل شاهی (جلالیه) ساخته شده بود. در دوره پهلوی به عنوان مهدکودک استفاده شده و در سال ۱۳۸۰ موزه ملی تاریخ علوم پزشکی ایران در مکان همین مهدکودک سابق دانشگاه تأسیس شد.
با گذر زمان نشانی آن تغییر کرده و کوچه مدرسه ورودی درب شماره (۲) پردیس شمالی دانشگاه تهران شده‌است.
مسجد حاج ابراهیم بیک مربوط به دوره قاجار است و در همدان، خیابان آیت الله معصومی، نزدیک آرامگاه باباطاهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۵۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
برج توت مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان اردکان، روستای توت واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۵۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه صرم مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان قم، میان روستاهای صرم و خورآباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
عمارت قصر آینه مربوط به دوره پهلوی اول است و در یزد، خیابان آیت‌الله کاشانی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد ریگ مجومرد (مسجد شیخ کبیر) مربوط به دوره تیموریان است. مسجد ریگ مجومرد واقع در استان یزد است. این بنا تا سال‌ها در زیر شن‌های روان مدفون بود و در سال ۱۳۷۰ به‌طور اتفاقی کشف شد. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۰۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. کاشی کاری های قبور موجود در این مسجد به نحوی است که به خط نسخ خوش بر کاشی معرق ابیاتی وجود دارد.
مسجد شیخیها مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار است و در یزد، محله وقت الساعت واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
منزل اوجی مربوط به دوره قاجار است و در شیراز، خیابان، احمدی، بازارچه حاج زینل، کوچه بصیری واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد فتح مربوط به دوره قاجار است و در شیراز، خیابان ۹دی ، بازارفعلی طلافروشها، نزدیک مسجد نو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۸۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این مسجد در خیابان ۹ دی ودر بازار طلا فروشان قراردارد
----در ماه رمضان، مردم شیراز پس از مراسم روز جمعه از مسجد جامع به سوی مسجد فتح می روند، شمع روشن می کنند و براین باورند که با این کار در ماه رمضان سال دیگر حاجت هایشان براورده خواهد شد. در این ماه این مسجد پر از جمعیت میشود و فضای مسجد بسیار روحانی و عرفانی می شود.
پل مشیر یا دالکی به درازای ۱۳۰ متر بر روی رود دالکی در دشتستان استان بوشهر، جاده شیراز به بوشهر، بعد از شهر دالکی قرار دارد. بلندای بلندترین دهانه آن ۱۱٫۴۰ متر و پهنای آن ۱۰٫۵۰ متر است. از دورۀ صفوی تا قاجار دو کاروانسرا در کنار این پل وجود دارد. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۱۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.پل مشیر در شمال شهر برازجان متعلق به دوره قاجاریه استدرباره پل مشیر
این پل که دارای شش دهانه است در زمان ناصرالدین شاه قاجار به دستور ابوالحسن خان مشیرالملک و با معماری محمد رحیم شیرازی به صورت کامل مورد مرمت و بازسازی قرار گرفت و تا اواخر دوران پهلوی اول مورد استفاده قرار می‌گرفت.
خانه اربابی مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان یزد، کوه گازرگاه، ۱۰۰ متری خیابان سلمان فارسی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد نو مالمیر مربوط به سدهٔ ۷ ه.ق است و در یزد، ضلع شرقی خیابان امام خمینی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد بزرگ ابوالمعالی مربوط به سدهٔ ۸ ه.ق است و در یزد، خیابان سیدگلسرخ، کوچه ابوالمعالی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۹۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گنبد سنگی هگ مربوط به اواخر سدهٔ ۸ ه.ق است و در شهرستان ابرکوه، روستای هگ، جنب گورستان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد و مدرسه میانچال مربوط به دوره صفوی است و در کاشان، راسته بازارمیانچال واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۷۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
امامزاده کهریز مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان ابهر، ضلع غربی گنبد سلطانیه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۷۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای مشهد میقان مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان اراک، بخش مرکزی، روستای مشهد میغان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
امامزاده محمود روستای علوی مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان کاشان، ۴کیلومتری شرق مشهداردهال واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۷۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
رباط ده محمد مربوط به دوره قاجار است و در ۷۰ کیلومتری شمال طبس واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۸۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، رباط ده محمد به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.
مجموعه محله چهاردرخت مربوط به دوره قاجار است و در بیرجند، خیابان شهید مطهری، محله چهار درخت واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
باغ بهلگرد مربوط به دوره قاجار است و در بیرجند، ۱۶ کیلومتری شمال شرق شهر، در مسیر جاده زاهدان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آب‌انبار بلور مربوط به دوره قاجار است و در تفرش، محله زاغرم،کوچه ضیائیه،کوچه بلور واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۶۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
در حال حاضر این بنا تبدیل به رستوران سنتی بلور شده است.
آب‌انبار بلور تفرش نیز که سال ۱۳۷۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده به عنوان یادگار به جا مانده از دوران قاجاریه و مرحوم ضیاءلشکر تفرشی است که به همت میرزا حسین وزیر ملقب به بلور از افراد خیر تفرش در محله زاغرم شهرستان تفرش احداث شده است؛ که از جمله سازه‌های آبی تفرش است.
این بنا به بازارچه و موزه صنایع دستی شهرستان تفرش تبدیل شده است.
این بنا به سبب اهمیت در نزدیکی بناهای عالم‌المنفعه‌ای چون مسجد ششناو، گرمابه فم و تکیه زاغرم و همچنین امامزاده محمد فم قرار دارد.
سر در و راه پله پاشیر (پاشویه) آب‌انبار مذکور در ضلع شمال شرقی بنا تعبیه شده و در حد وسط هر یک از اضلاع غرب و شرق نیز یک بادگیر بنا گردیده است به جهت جلوگیری از ورود حیوانات و افراد متفرقه به محوطه آب‌انبار در سه سمت بام بنای فوق دیوارهای خشتی و گلی بنا کرده‌اند، دوازده ستون، ۱۸ جرز و بیست گنبد و همچنین دو کانال ویژه تهویه هوا، اسکلت و فضای اصلی مخزن آب‌انبار را تشکیل می‌دهند.
تمام جرزها و ستون‌ها با تیرهای چوبی به یکدیگر کلاف کشی شده‌اند، یک ردیف پله در داخل مخزن و در گوشه شمال غربی آن قرار دارد که به بام منتهی می‌شود، از این راه‌پله برای تشخیص میزان آب و نیز در مواقع ضروری برای لایروبی و انتقال رسوبات به بیرون استفاده می‌کرده‌اند.
عمده مصالح به کار رفته در این بنا شامل خاک، خشت، گچ، آهک، چوب، آجر و سنگ و به ویژه ملات ساروج است.
تزئینات این آب‌انبار نیز عبارت از تزئینات آجری و نیز رسم بندی بر سر در ورودی پاشیر و همچنین در بخش فوقانی دو بادگیر بنا می‌باشد.
بنای عام‌المنفعه فوق برای تأمین آب اهالی محل به ویژه در تابستان بوده است.
مسجد عباسقلی خان مربوط به دوره قاجار است و در زنجان، خیابان سعدی وسط واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بنای حمام حسینیه اعظم مربوط به دوره قاجار است و در زنجان، خیابان فردوسی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۷۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گنبد کلیدر (بقعه کلیدر) مربوط به سدهٔ ۸ ه.ق است و در شهرستان نیشابور، روستای کلیدر، بخش سر ولایت واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۷۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مقبره شیخ ابوالمفاخر مربوط به سدهٔ سیزدهم است و در ۲ کیلومتری جنوب شهرستان قائنات واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
بنای فعلی مقبره ظاهراً بر روی ویرانه‌های بنای قبلی و در داخل قبرستان و مزرعه بلهری احداث شد این بنا دارای پلان چهار طاقی است که با مصالح آجر ساخته شده‌است بنا فاقد سنگ لوح یا کتیبه است و از سادگی خاصی بر خوردار است این اثر به فاصله حدود ۱٫۵ متری این بنا مقبره دیگری وجود دارد که از قدمت بیشتر بر خوردار است و به دوره صفویه تعلق دارد بنا به اظهارات مطلعین محلی این مقبره متعلق به دختر یکی از حکام شهر قاین به نام ابو تراب بوده‌است.
پل خشتی چمار سرا مربوط به دوره قاجار است و در رشت، روی رودخانه گوهررود واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۷۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
در زمان میرزا کوچک خان به دلیل این که مرکز اولیه وی در گوراب زرمیخ بوده این پل نقش به سزایی در ارتباط با رشت داشته است.
حوزه علمیه آخوندملاعلی همدانی مربوط به دوره قاجار است و در همدان، خ، شهداء (شورین)، کوچه مدرسه آخوند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای دهشیر مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان تفت، روستای دهشیر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه بید سرخ ۲ مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان صحنه، بزرگراه کربلا، محورصحنه کرمانشاه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۱۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
ساختمان شهرداری خوی مربوط به دوره پهلوی اول است و در خوی، مرکز شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
شهرداری خوی در سال ۱۳۰۷ هجری شمسی به دست استاد علی اکبر توانا (معمار مشهور خویی) در محل ساختمان قدیم شهرداری واقع در خیابان شهید صمدزاده (فعلی) تأسیس گردید. درفضای شهرداری قدیم صدها درخت اصله تبریزی تنومند وجود داشت. در گذشته به شهردار قدیم رئیس بلدیه شهر می‌گفتند و در زمان تاسیس۵ الی ۶ نفر کارگر روز مزد داشت. کوچه‌های شهر اکثراً خاکی بودند. در سال ۱۳۱۲ خیابان‌های اصلی شهر احداث شد (خیابان طالقانی و خیابان شریعتی) و در سال ۱۳۱۶تنها در چند محل از شهر آسفالت وجود داشت از ۱۳۳۰ سر آغاز آسفالت خیابانهای شهر بوده است. وظایف شهرداری در بدو تشکیل بیشتر نظافت و رفت روب شهر بوده است و در سال ۱۳۳۰، ۳۵ نفر کارمند و ۲۰ نفر کارگر داشته است.
شهرداری خوی در گذشته زیر نظر انجمن شهر فعالیت می‌کرد و بیشترین منابع تأمین درآمدی شهرداری، از محل دریافت عوارض بوده و به مسایل و امور آب، برق، نان، گوشت، بهداشت شهر با نظافت، رفت و روب (خدمات شهری) نیز نظارت داشته است. در سال ۱۳۰۷ شهر خوی دارای پنج دروازه ورودی بوده و در هر کدام از این دروازه‌ها عوارض ورود و خروج به شهرو کالاهای وارداتی، اجناس فروشی در میادین گندم، نمک، دواب عوارض دریافت می‌گردید. بعدها وظایف شهرداری توسعه یافته و اخذ عوارض از پروانه‌های ساختمانی و مغازه‌ها و سایر مجوزها از مردم نیز به منابع درآمدی شهرداری اضافه شد.
کاشتن درختان چنار از سال ۱۳۳۸ در شهر خوی آغاز شد و بیشتر آرامستانها مسیرگشائی شده و ورود حیوانات به شهر ممنوع شد. هم اینک شهرداری خوی با داشتن درجه ۱۰ به عنوان یکی از شهرداریهای فعال شمال غرب کشور به شمار رفته و دارای ۴ ناحیه و ۵ سازمان آتش‌نشانی، اتوبوسرانی، تاکسیرانی، سازمان پایانه‌ها و سازمان آرامستانها می‌باشد.
مجموعه تاریخی عباس‌آباد مربوط به دوره تیموری - دوره قاجار است و در روستای عباس‌آباد، ۳۴ کیلومتری شمال تایباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. مجموعه تاریخی عباس‌آباد شامل رباط (کاروانسرا)، قلعه و محوطه تاریخی مربوط به اواخر دوره تیموری و اوایل دوره صفوی است.
رباط عباس‌آباد در میانه دشتی وسیع به فاصله ۳۰ کیلومتری شمال غربی شهر تایباد و بر کناره راه قدیمی این شهر به تربت جام واقع شده‌است. این اثر تاریخی در زمان آبادانی و رونق خود از جمله کاروانسراهای معتبر خراسان بوده که به دلیل فضاهای متعدد و دارا بودن امکانات رفاهی از اهمیت خاصی برخوردار بوده و از یادگاری‌های معماری دوره صفویه در خراسان رضوی است.
در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای عباس‌آباد تایباد به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.
بقعه عبدالله بانو مربوط به دوره صفوی است و در شوشتر، خ، شریعتی، خیابان عبدالله بانو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۸۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کلیسای مهلذان مربوط به دوره صفوی است و در ۱۵ کیلومتری شمال خوی، در روستای مهلذان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تاريخ بناى کليسا نامعلوم است، اما با توجه به فرم ساختمان و شيوهٔ معمارى، به نظر مى‌رسد که قدمت آن به دورهٔ مغول يا صفويه برسد.
نخستين بار پروفسور ' ولفرام كلايس' آلماني از اين كليسا ديدن كرد و آن را با نام مخلذان يا مهلذان معرفي و ضمن ارايه اطلاعاتي از آن، نقشه به نسبت دقيقي به همراه چند تصوير از آن را منتشر كرده است.
این کلیسا به نام‌های کلیسای صلیب مقدس و کلیسای سورپ خاچ نیز شناخته می‌شود.
تیمچه سرباز مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار است و در شهرستان قزوین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۰۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تیمچه سرپوشیده مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار است و در شهرستان قزوین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آب‌انبار چهاردرخت (حاج محمدجعفر) مربوط به دوره قاجار است و در بیرجند، خیابان شهید مطهری، محله چهار درخت واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۰۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
حمام چهار درخت مربوط به دوره قاجار است و در بیرجند، خیابان شهید مطهری، محله چهار درخت واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۰۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بیمارستان وزیری (نجم آبادی)
بیمارستان وزیری (نجم آبادی) توسط شیخ هادی نجم آبادی برحسب وصیت میرزا عیسی وزیر احداث شده است و هم اكنون با بیش از یك قرن قدمت به عنوان یكی از عمارت های تاریخی شهر تهران محسوب می شود.در كتیبه كاشی بالای سر در این بنا چنین نوشته شده است: «مریض خانه ملتی كه حسب الوصیه مرحوم میرزا عیسی وزیر … آقای شیخ هادی مجتهد نجم آبادی از ثلث آن مرحوم بنا فرموده اند و ابتدا باز شدن از غره(اول) شهر رمضان ۱۳۱۸ ه.ق» بیمارستان وزیری كه در سال ۱۲۷۷ به وصیت «میرزاعیسی وزیری» و با همت «آقاشیخ‌هادی نجم‌آبادی» در مساحتی به وسعت ۴۰۰۰ متر احداث شد، مدت‌ها به عنوان مدرسه طب مورد استفاده قرار می گرفت و سپس با تاسیس دانشگاه تهران در اختیاردانشكده پزشكی درآمد.
آن چه از این یادگار مهدپزشكی ایران به جا مانده تنها بنایی در بخش جنوبی بیمارستان است كه به عنوان یكی از باارزش‌ترین بناهای تاریخی منطقه شمالی سنگلج در سال ۱۳۷۸ به شماره ثبتی ۲۳۸۳ به ثبت سازمان میراث فرهنگی رسیده است.این بنای قدیمی‌با معماری دوره قاجار ، پس از مرمت و سامان‌دهی جهت حفظ ارزش‌های تاریخی آن به عنوان موزه تاریخ پزشكی مورد استفاده قرار می‌گیرد.بخش شمالی بیمارستان كه به شكل u بوده بعد از سال ۱۳۵۰ به دلیل نبود امكانات مالی و عدم توجه مسئولان بهداری وقت، بدون كاربری رها شده و بدین ترتیب دومین بیمارستان تخصصی بزرگ دهه‌های نخستین ۱۳۵۰ به مخروبه‌ای فراموش شده تبدیل می‌شود.
بخش جنوبی بنا شامل در ورودی بیمارستان و یك حمام است كه با داشتن دیوارهای باربر با ضخامت ۱ متر و طاق‌های آهنگ روی این دیوارها، بنایی به جا مانده از دوره قاجاری محسوب می‌شود.در طرف شرقی در ورودی، حمامی‌قرار گرفته كه در حال حاضر به صورت یك اتاق درآمده است.
در طرفین در ورودی بنا نقشه‌هایی با آجر ختایی ایجاد شده كه زیبایی خاصی را به آن بخشیده و كتیبه كاشی كاری شده سردر جنوبی كه معرف بانیان بیمارستان است که با قدمتی تاریخی جلوه ویژه‌ای را به بنا بخشیده است.
بیمارستان وزیری (نجم آبادی) كه ۱۰۷ سال پیش، از ثلث مال مرحوم «میرزاعیسی وزیری» و مریدان «شیخ‌هادی نجم‌آبادی»، با گنجایش ۱۰ تخت خواب به صورت خیریه احداث شد، هم اكنون تحت نظارت اوقاف و با تولیت اخلاف شیخ‌هادی نجم‌آبادی است. این بیمارستان از سال ۱۲۷۷ تا ۱۳۵۰ با دو بخش تخصصی جراحی و طب فعالیت داشته كه بخش جراحی آن زیر نظر دكتر «ولس آلمانی»، و بخش طب آن زیر نظر دكتر «سعید ابوتراب»، اداره می‌شده است.
دبیرستان حکیمه مربوط به دوره قاجار است و در خوی، خیابان شریعتی، روبروی اداره پست واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
ساختمان باشگاه ورزشی خیامیان مربوط به دوره قاجار است و در زاهدان، خیابان امام خمینی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۹۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
مسجد جامع چهار درخت مربوط به اواخر دوره قاجار است و در بیرجند، خیابان شهید مطهری، محله چهار درخت واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
مسجد چهار درخت به عنوان یکی از مساجد معتبر فقط در حد یک شبستان طراحی و ساخته شده‌است.
این مسجد، از جمله مکان‌های مذهبی مهم و مورد توجه مردم بیرجند و از آثار دیدنی استان خراسان جنوبی است. این بنا دارای دو محراب است. بنا بر روایات یک محراب برای نمازگزاران شیعه و دیگری برای اهل سنت در نظر گرفته شده‌است. اما برخی بر این اعتقاد هستند که به دلیل احترام گذاشتن به قبله اول مسلمین یک محراب در مسیر بیت‌المقدس قرار گرفته‌است.http://www.hamshahrionline.ir/details/155286
مسجد داش آغلیان مربوط به اواخر دوره قاجار است و در خوی، خیابان شهید صمدزاده واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۹۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
ساختمان مسجد در حدود چهار صد متر مربع است که سقف آن چوب پوش بوده و ستونی در این مسجد به کار نرفته و بدون ستون بودن سقف به این مساحت وسیع آن را منحصر به فرد نموده است، بامی شیروانی، سقف آن را می پوشاند، در شمال مسجد، به سوی حیاط، ایوانی با چهار ستون چوبی قرار دارد، که سر ستون ها کنده کاری شده است.
مسجد «داش آغلیان» در کوچه امیر دیوان شهرستان خوی قرار دارد و از مساجد آباد و دایر این شهر به شمار می رود.
تاریخ دقیق ساخت بنا مشخص نبوده و به نقل قول اکثریت سال ساخت به سالهای میانی سده 13 هجری قمری می رسد.
ساختمان اداره پست مربوط به اواخر دوره قاجار است و در میرجاوه، خیابان فرخی سیستانی، ضلع جنوبی راه آهن واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مدرسه علمیه هیدج مربوط به اواخر دوره قاجار است و در شهرستان ابهر هیدج، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه چهل خانه در شهرستان ماهنشان، روستای انگوران واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۱۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجدامامزاده سیدشمس الدین مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار است و در شهرستان تفت، روستای بنادک سادات واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای شمسی مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان صدوق، روستای شمس واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
منزل آخوند ابو مربوط به اواسط دوره قاجار و متعلق به قاضی محل میرزا محسن قاضی بوده است. این اثر تاریخی در خرم‌آباد، در ضلع غربی قلعه فلک افلاک، خیابان دوازده برجی واقع شده و در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این بنا دارای دو بخش شمالی و جنوبی است. بخش شمالی در دو طبقه احداث شده و دارای دو ورودی به مهمانخانه‌ها و سالن‌های بزرگ است.
<mapframe latitude="30" longitude="0" zoom="2" width="280" height="286" align="left">
</mapframe>مجموعه سلطان شیخداد مربوط به سدهٔ ۱۰ و۷ و ۸ ه.ق است و در یزد، محله شیخداد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این بقعه متعلّق به «دادا محمّد»‌ مشهور به «سلطان شیخداد» است. او هم زمان با حکومت آل مظفّر در شهر یزد زندگی می کرد. بقعه سلطان شیخداد شامل مقبره‌ای با پوشش گنبدی و ایوانی در جلو است. در ضلع شرقی و جلوی ایوان، یک حیاط با غرفه های دوطبقه‌ای در طرفین دیده می شود که صحن حیاط را به حسینیه شبیه کرده است. بقایای یک حسینیه در قسمت ورودی بنا دیده می شود و در مدخل آن نیز سردر بلندی با کاربندیِ گچی در وسطِ دو گوشواره دیده می شود. مصالح اصلی ساختمان، خشت و گل و قسمت داخلی بقعه سفید کاری شده است. این بقعه در سال ۷۲۶ هـ.ق شکل گرفت.
کتابخانه ملی کرمان (کارخانه ریسندگی خورشید) مربوط به دوره پهلوی اول است و در کرمان، خیابان شهیدرجائی، خورشید واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۱۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
بنای کنونی کتابخانه مرکزی کرمان نزدیک به ۹۰ سال پیش، توسط عده ای از تجار کرمانی و یزدی، با عنوان کارخانه پشم ریسی و پنبه پاک کنی ساخته شد این بنا توسط علیمحمد راوری معمار معروف کرمانی ساخته و به پایان رسید و تا ۴۰ سال قبل این فعالیت ادامه داشت و پس از آن تا سال ۱۳۶۸ کارخانه تعطیل و به یک ساختمان خالی تبدیل شد. در سال ۱۳۶۸ این ساختمان از وجود دستگاه‌ها خالی و بازسازی شد و مدتی با نام مرکز کرمان‌شناسی شروع به فعالیت کرد. این بنا در سال ۱۳۷۰، همزمان با کنگره جهانی خواجوی کرمانی، با همکاری سازمان میراث فرهنگی به کتابخانه ملی تبدیل شد. تعداد کتابهای موجود در کتابخانه ۱۲۱ هزار جلد می‌باشد و بیش از ۳۰ نفر کتابدار در این کتابخانه فعالیت می‌کنند. این بنا مربوط به دوره پهلوی اول است و در کرمان، خیابان شهیدرجائی، (خورشید سابق) واقع شده و در تاریخ ۳۰ شهریور ۱۳۷۸ با شماره ثبت ۲۴۱۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. در مهرماه سال ۱۳۷۱، این ساختمان، با اضافه کردن مخازن کتاب به کتابخانه مرکزی (ملی) تبدیل شد. کتابخانه مرکزی کرمان در حال حاضر، با دارا بودن بخش‌های گوناگونی مانند پذیرش، خدمات فنی، امانت، مرجع، نسخه‌های خطی و چاپ سنگی، منابع دیداری- شنیداری، کرمان‌شناسی، نمایشگاه تازه‌های کتاب، کتابخانه نابینایان، کتابخانه کودک، کتابخانه تخصصی دفاع مقدس، بخش جستجوی کتاب و سالن‌های مطالعه، در خدمت مراجعان محترم است.
خانه استپانیان بازمانده از دوره صفوی است و در اصفهان، محله جلفا، خیابان دقیقی، کوچه متین واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۱۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
هم‌اکنون این خانه تاریخی، به عنوان یکی از ساختمان‌های دانشکده پژوهش‌های عالی هنر و کارآفرینی دانشگاه هنر اصفهان مورد استفاده است.
امامزاده اشرف مربوط به دوره صفوی است و در سمنان، محلات ثلاث، انتهای محله زاوقان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
امامزاده علی اشرف فرزند عمر اشرف بن سجاد، مادر وی ام سلمه دختر حسن پسر علی است. او از علماء علم حدیث بوده است و نوادگان دختری وی سید مرتضی و سید رضی گردآورنده نهج البلاغه است.http://emzashraf.blogfa.com/post/185
بنای بقعه شامل حرم، رواق، ایوان و صحن و گنبد است. حرم به صورت محوطه مربعی است به ضلع ۴٫۵ متر که در سال ۶۴ پس از ساخت و نصب ضریح فلزی مشبک، ضمن ساخت درب چوبی بزرگ و بازسازی قبر با سنگ مرمر در قسمت جلوی درب ورودی به داخل حرم توسعه می‌یابد.
در طرفین حرم دو رواق وجود دارد که رواق سمت چپ حرم را اتاقی به طول ۷ متر و عرض ۴ متر و رواق سمت راست مستطیل شکل که درب جدیدی نیز در ضلع شمالی آن نصب و آن را به گورستان جدید ارتباط داده است دارای طول ۶ متر و عرض ۳٫۵ متر است. این رواق‌ها به دو گوشواره طرفین ایوان باز می‌شود.
در چهار گوشهٔ حرم چهار تربنه و در چهار ضلع حرم چهار طاق نما دیده می‌شود که گنبد بر روی آن ساخته شده و بر وسط طاق نماهای بالای حرم پنجره‌هایی برای نورگیری تعبیه شده است.
گنبد دارای گریو کوتاه و استوانه‌ای شکل است که گنبد مخروطی کوتاهی بر روی آن استوار است. نمای خارجی گنبد را کاشی‌های فیروزه‌ای زیبایی می‌پوشاند.
صحن امامزاده مستطیل شکل و محل دفن اموات و شهدای محلات و زاوقان سمنان است.
عباس دانشگر، از شهدای سرشناس سمنان در جنگ سوریه نیز در این امامزاده دفن شده است.
امامزاده علویان مربوط به دوره صفوی است و در سمنان، محلات ثلاث واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۲۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای ساغند مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار است و در شهرستان اردکان، روستای ساغند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۱۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای رباط پشت بادام مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار است و در شهرستان اردکان، روستای رباط پشت بادام واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۲۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
زوزن از توابع بخش جلگه زوزن در شهرستان خواف استان خراسان رضوی ایران قرار دارد.
آثار بدست آمده در شهر ویران شده زوزن مربوط به سدهٔ ۴ تا ۷ ه‍.ق است.
این شهر در با شمارهٔ ثبت ۲۴۲۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این شهر در سال ۲۰۰۷ درخواست ثبت در میراث جهانی یونسکو را به ثبت رسانده است ولی هنوز این درخواست مورد موافقت قرار نگرفته‌است.Zozan - UNESCO World Heritage Centre
جمعیت زوزن بیش از ۵۰۰ هزار نفر و مالیات آن روزانه دو هزار سکه بوده که توسط داروغه آن شهر شیخ سید مرتضی خان جوانشیر جمع آوری میشد و همسرش نیلوفر خاتون پرستش مقدم بود که بانوی اول آن ولایت بود
زوزن، شهری در چهل فرسنگی نیشابور خراسان که مرکز ولایت زوزن بوده‌است. در نزدیکی این شهر، آتشکده‌ای وجود داشته‌است که بعضی علت نام‌گذاری شهر را به آن آتشکده مرتبط می‌دانند.
امامزاده محمد دیباج مربوط به سدهٔ ۸ ه.ق است و در شهرستان دامغان، روستای چهارده به دیباج واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۲۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مقابر دیگری در گرگان، بسطام، دامغان، کاخک، آستانه اشرفیه، قزوین، ورامین و درگزhttps://www.mehrnews.com/news/3585991/امامزاده-محمد-دیباج-شهرستان-درگز-بقعه-ای-که-مرز-نمی-شناسد به او منسوب است.
او در سال ۱۳۴ هجری قمری در مدینه زاده شد. او فرزند جعفر صادق و حمیده بود. او همسری به نام خدیجه داشت و ۷ پسر و ۹ دختر فرزندان او بودند. او در سال ۲۰۳ هجری قمری در طی قیامی علیه مأمون درگذشت.
تپه منبره مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان بوئین‌زهرا، روستای منبره واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه میلچک مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان قزوین، منطقه قاقازان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آب‌انبار قندهاری مربوط به دوره پهلوی است و در یزد، ضلع شمالی خیابان انقلاب، کوی کسنویه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه خرگوشی (تپه طلایی) مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان بویراحمد، روستای چشمه سیدی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای الله‌آباد ساغند مربوط به دوره صفوی است و در واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۵۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
سد سردار یا سد گل سردار مربوط به دوره قاجار بوده و در جاده بوکان به میاندوآب، روستای اوچ‌تپه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
سد سردار در ۴ کیلومتری روستای اوچ‌تپه بوکان قرار دارد و حدوداً از روستای کل‌تپه قورمیش ۱۵۰ متر فاصله دارد. اهالی بوکان، این بنا را از آثار عزیزخان مکری سردار کل در بوکان می‌دانند.
سد گل سردار در روستای قرمیش شهرستان بوکان و منتهی‌الیه جلگهٔ وسیعی قرار دارد که کوهستان عظیم قراول در حد شرقی آن واقع شده‌است.
بنای این سد به دوره ساسانی برمیگردد، سدگل سردار بوکان در معبری به پهنای ۱۸۰ تا ۲۰۰ متر در پایین و ۳۰۰ متر در بالا زده شده و دیوارهٔ آن توسط ۶ پایهٔ مدور بزرگ که به فاصله ۳۰ متری یکدیگر قرار دارد پشتیبانی می‌شود.
ارتفاع این سد در قسمت شمال غربی و بین ۱۰ تا ۱۵ متر است و دهانه و آبریز سد نیز در قسمت غربی همین بخش قرار دارد که بر روی لایه سنگی کوه واقع است.
دریاچه پشت سد به وسعت ۵ کیلومتر در جبههٔ شمالی و بین ۱۰ تا ۱۵ کیلومتر در جبههٔ شرقی-غربی بوده‌است. آب این به مصرف آبیاری و زراعت زمین‌های حاشیهٔ شمالی و شرقی جاده بوکان-میاندوآب زراعت استفاده می‌کنند.
حمام قدیم میرزا یوسف ملکی مربوط به دوره صفوی است و در بابل، حمام قدیمی میرزا یوسف واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آرامگاه شیخ ابی ذرعه مربوط به دوره صفوی است و در شیراز، ضلع غربی فلکه غدیر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۵۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مدرسه عمادیه مربوط به دوره صفوی است و در گرگان، محله درب نو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
بقعه شاه قلندر (مستنصربالله) مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان اراک، روستای انجدان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای کرمانشاهان مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار است و در جاده یزدبه کرمان، روبروی مسجدابوالفضل واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای خان پنج مربوط به دوره قاجار است و در کنارجاده قدیمی یزد به بافق واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد شالبافان مربوط به دوره قاجار است و در همدان، ۴۵متری هگمتانه، محله شالبافان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۵۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کلیسای آنجلی مربوط به دوره قاجار است و در همدان، خیابان طالقانی، داخل محوطه بیمارستان اکباتان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۵۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
قبرستان ارامنه همدان در این منطقه از شهر بوده‌است. بیمارستان اکباتان در نزدیکی این کلیسا ساخته شد. بنیان‌گذار کلیسای آنجلی رابی اسحاق اورشان است. او پس از مرگ در حیاط کلیسا دفن شد.
کلیسای آنجلی از یک سالن تمام سنگی ساخته‌شده و دارای یک سقف شیروانی می‌باشد. کف کلیسا سنگ‌فرش و در آن چوبی است. پنجره‌ها چوبی مشبک هستند و در گذشته شیشه‌های آن‌ها رنگی بوده‌است.
این کلیسا در حال حاضر سالن اجتماعات پرسنل بیمارستان اکباتان است و به عنوان موزه یا نمایشگاه از آن استفاده نمی‌شود.
آب‌انبار سید صحرا مربوط به دوره قاجار است و در یزد، ضلع شمالی خیابان شهید مطهری، در مجاورت گورستان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
دارای دو سردر ورودی مجزا برای زرتشتیان و مسلمانان.
کاروانسرای سنگی انجیره مربوط به دوره ایلخانی - دوره ایلخانی است و در در بیابان انجیره در شهرستان اردکان استان یزد، مجاور راه قدیمی یزد، ساغند و طبس و به فاصله تقریبی ۵۰۰ متر از کاروانسرای آجری انجیره قرار گرفته‌است. این اثر، قدیمی‌ترین کاروانسرای ثبتی استان یزد است که قدمت آن مربوط به دوره ایلخانی است. کاروانسرای سنگی انجیره در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
کاروانسرای سنگی انجیره که در ساخت آن از سنگ و در بعضی قسمت‌های آن ازجمله پوشش هشتی ورودی از آجر استفاده شده، دارای پلان هشت‌ضلعی نامنظم است.
مصالح به کار رفته در بنا اکثراً سنگ و در بعضی قسمت‌ها از جمله پوشش هشتی ورودی از آجر است. طراحی کاروانسرا در مقیاس با کاروانسراهای دیگر متفاوت و فضای داخلی به گونه‌ای دیگر مورد استفاده بوده‌است.
اصطبل‌های کاروانسرا که در دو طرف آن قرارگرفته است هر کدام دارای دو ورودی است، یکی از ورودی‌ها به حیاط کاروانسرا و دیگری به هشتی ورودی راه دارد. در تمام اتاق‌ها فرورفتگی دو لابی شکل تاقچه و شومینه‌های قدیمی ایجاد شده‌است.
کاروانسرای سنگی انجیره به شدت آسیب دیده‌است و با توجه به دور افتادن از مسیر جاده اصلی شدیداً در شرف انهدام است. به‌گونه‌ای که درصد کمی از سقف‌ها در قسمت ورودی برجا مانده‌است.
در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای سنگی انجیره به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.
خانه رئوفی مربوط به اواخر دوره قاجار است و در قزوین، خیابان شهداء، شمال مسجدجامع واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بقعه شاه قلندر مربوط به اواخر سدهٔ 8 ه‍.ق - دوره ایلخانی است منتسب به شاه مستنصربالله ثانی امام سی و دوم فرقه قاسم شاهیان اسماعیلیه میباشد که توسط فرزندش شاه عبدالسلام بنا گردیده . در دیواره های داخلی بنا خطوط خوجکی از زائران هندی و پاکستانی و تاجیکستانی در سده های مختلف به جا مانده بود که متاسفانه در حال حاضر از بین رفته اند و در شهرستان اراک، روستای انجدان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
بقعه سیدون علی نقیا مربوط به سدهٔ ۶ تا ۸ ه.ق است و در ابرکوه، شمالشرق شهرمحله نوادان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد زردک اردکان مربوط به سدهٔ ۸ تا دوره معاصر است و در شهرستان اردکان، روستای زردک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
سد سلامه مربوط به سدهٔ ۹ ه‍.ق است و در ۶ کیلومتری شمالغرب خواف واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای میر پنج مربوط به دوره صفوی است و در کاشان، بازاربزرگ، بازارمسگرها واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
یخدان مؤیدی بزرگترین یخچال خشتی ایران و جهان است. این بنا در اواخر دوره صفویه بنا شده و نام «مؤیدی» از آن نظر است که قنات مشهور به قنات مؤیدی آب آن را تأمین می‌نموده‌است. این یخدان در خیابان ابوحامد واقع شده و در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
کاربری یخدان در گذشته نگهداری یخ و برخی از مواد غذایی برای ایام تابستان مردم شهر بوده‌است.
نوک این بنا مخروطی شکل به گونه‌ای ساخته شده‌است که حداقل میزان تابش آفتاب را جذب کند و در اطراف این مخروط دیوارهای بلندی احداث شده‌است که با وزش باد و استفاده از سایه ایجادشده، دمای هوا را به صورت محسوس کاهش می‌داد.
عناصر تشکیل‌دهنده یخدان عبارتند از مخزن، حصار، استخر و چاله یخ. پلان مخزن دایره‌شکل است که گنبدی روی آن احداث کرده‌اند. حصار آن نسبتاً بلند و ۲۰ متر ارتفاع دارد. مصالح بنا خشت خام و ملات گل است.
پله‌های یخدان نیز برای دسترسی و نگهداری مطلوب و تعمیر خشت‌ها بنا نهاده شده بود و در حقیقت هر سال یک لایه جدید خشت و گل روی گنبد می‌کشیدند. اتاقک‌های اطراف این بنا به گونه احداث شده‌است که در تابستان خنک و در زمستان گرم هستند.
در پشت دیوارهای بلند و قطور آن سطوحی صاف تعبیه می‌کردند که در شب‌های زمستان به‌طور یکنواخت روی آن آب قرار می‌گرفت و در سرمای شدید زمستان یخ می‌بست وظیفه دیوار بلند این بود که در طول روز از تابش آفتاب بر روی آب‌های منجمد شده قبلی جلوگیری کند در صورتی که در شرق و غرب کمی آفتاب بر روی سطوح یخ‌گیری می‌تابید آن وقت در این نقاط هم دیوارهای جانبی بنا می‌کردند.
مقدار آبی که هر شب روی توده‌های منجمد از یخ‌های قبلی هدایت می‌شد تا حدودی بود که سرمای یک شب بتواند آن را منجمد سازد یا به عبارت دیگر ارتفاع آب روی سطوح یخ گیر از چند سانتی‌متر تجاوز نمی‌کرد این شرط فنی به خوبی می‌رساند که یخچال سازان مجبور بودند با کمال دقت سطوح یخ‌گیری را طراز کنند.
پس از آن تقریباً قطر یخ به ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر می‌رسید، یخ‌ها را قطعه قطعه کرده و به داخل یخدان که در مجاورت سطوح یخ‌گیری قرار داشت می‌بردند و انبار می‌کردند. در کف یخدان، یک یا چند چاه پیش‌بینی شده بود تا آب هائی که احتمالاً در فصل گرما از آب شدن یخ‌ها به وجود می‌آمد از کف یخدان دور گردد و روی هر طبقه از یخ‌ها مقداری کاه می‌ریختند تا از چسبیده شدن آن‌ها به یکدیگر جلوگیری شود.
پل قلعه حاتم یکی از آثار تاریخی شهرستان بروجرد است. این اثر در تاریخ ۲ آبان ۱۳۷۸ با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۸ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این پل در شمال غربی شهر بروجرد نزدیک روستای قلعه حاتم، بر روی رودخانه کوچکی بنا شده و ظاهراً از ساخته‌های اوایل دوره قاجاریه است. بنای پل در جهت شرقی – غربی به طول ۲۰۰ و عرض ۲/۳ متر ساخته شده و سطح آن از میانه به طرفین دارای شیب است. پایه‌های پل در جهت مخالف جریان رودخانه دارای موج شکن مثلثی و در جهت دیگر بیضوی است. مصالح به کار رفته در طاق‌های پل، آجر و در سایر قسمت‌ها، سنگ با ملات آهکی است. قوس طاق‌ها از نوع جناغی کند با تیزی نامحسوس است. در قسمت روگذر پل توسط قطعات سنگ و ملات آهکی، جوی آبی ساخته‌اند که هم‌اکنون قسمت‌های زیادی از آن باقی است. از جوی، آب چشمه‌های تپه‌های مجاور را به روستای قلعه حاتم منتقل می‌کرده‌است. بر این اساس، پل قلعه حاتم از نمونه‌های جالب توجهی است که علاوه بر برقراری ارتباط دو کناره رودخانه، وظیفه انتقال آب از یک کناره به کناره دیگر رودخانه را نیز برعهده داشته‌است. طول پل ۲۶۱ متر و عرض آن ۲/۵ متر است که دارای ۱۴ طاق چشمه آجریست عرض دهنه طاق چشمه‌ها در محل عبور جریان آب بیشتر و به طرفین کمتر می‌شود. طاق چشمه‌ها پل با استفاده از آجر و سایر قسمتهای اعم از پایه، بین طاقها و سطح گذر با سنگهای آهکی به صورت سنگ چین ساخته شده‌است.
آب‌انبار گذر نو مربوط به دوره قاجار است و در کاشان، خیابان بابا افضل، راسته بازاربزرگ شهر، بازارچه گذرنو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آب‌انبار حاج یوسف مربوط به دوره قاجار است و در یزد، محدوده خیابان قیام سید گلسرخ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آستان شش امامزاده مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان قم، بخش مرکزی، روستای سیف‌آباد واقع شده است. این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۴۲۹ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آستان امامزاده احمد بن محمد حنفیه مربوط به سدهٔ ۸ تا ۱۰ ه‍.ق است و در شهر قم، خیابان پانزده خرداد واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۲۷ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه حمام مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان دامغان، روستای اهوانو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه تپه لارکوه مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان دامغان، روستای چهارده واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بقعه براء بن مالک مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار است و در شوشتر، خیابان شریعتی غربی، خیابان براءبن مالک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. براء بن مالک انصاری از یاران محمد، پیامبر اسلام، و برادر انس بن مالک ابود که در جنگ شوشتر کشته شد.تاریخ ابن سعد ج 7 ص 16.
مسجد جامع و حسینیه خرانق مربوط به دوره قاجار است و در اردکان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بنای فرهنگی ـ تاریخی مربوط به دوره قاجار است و در تهران، خیابان ۱۵خرداد، کوچه تکیه دولت واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
منزل امین زاده مربوط به دوره قاجار است و در شوشتر، محله گندال، کوچه امین زاده واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این بنا در محله کندال در شهرستان شوشتر واقع شده‌است. خانه امین زاده از بناهای شاخص در معماری شوشتر است. این خانه در دوران قاجار توسط شخصی به نام امین زاده ساخته شده‌است.
جمع‌آوری مطلب :سید معین هاشمی زاده
این بنا به روش معماری سنتی با مصالح سنگ و گچ در یک طبقه وشیوه دوره ساز ساخته شده‌است؛ و دارای هشتی واتاقهای پذیرایی وغرفه‌ها وایوانهاوشبستان وشوادان است. تزیینات منزل از نوع آجرکاری و گچبری مشبکوحجاری بر روی پیشانی ورودی‌ها وایوان‌ها در ضلع جنوبی شبه ستون‌های تزیینی در اطراف ورودی‌ها در دوضلع شرقی وغربی وایوان‌ها و ورودی‌های که بعداً مسدود شد تشکیل شده‌است. در حال حاضر درب چوبی ساختمان در اثر عدم توجه وغیر مسکونی بودن توسط افراد ناشناس سوزانده شده‌است.
منزل امین زاده در شمال شهرستان شوشتر در محله کوره واقع شده‌است. این منزل دارای پلانی مستطیل شکل می‌باشد که ازسه طرف آن فضای مسکونی قرار دارد. تاریخچه ساخت این بنا به دوران قاجاریه برمیگردد.
این منزل متعلق به شخصی به نام امین زاده معروف به امین التجار بوده که شخصی معمم بوده‌است و به کار تجارت اشتغال داشته‌است. سپس در دورهای بعدی این منزل توسط شخصی به نام آقای رضا مالکی خریداری گردیده به همین دلیل به منزل مالکی معروف گردیده است.
نمای بیرونی منزل دارای دیوارهایی ساده از اجر وسنگ می‌باشد و بجز روزن‌های واقع در جبهه شرقی بنا که درطبقه دوم و برای تهویه راهروی واقع در این طبقه قرارگرفته اندوتز ئینات خون چینی سر در ورودی بنا تز ئینات دیگری در دیواره خارجی بنا دیده نمی‌شود
ورودی منزل از بر شمال شرقی ان می‌باشد که سردر ورودی بنا با اجر کاری‌های زیبا به عنوان نمادی از موقعیت اجتماعی صاحبخانه ونشانگر ذوق وسلیقه در کاربرد فنون معماری می‌باشد، دردو طرف ورودی دو سکو قرار گرفته که به آن‌ها خواجه‌نشین گویند. و به عنوان نشیمن گاهی برای کسانی بوده که با صاحبخانه کار داشته ولی لازم نبوده وارد منزل شوند و همچنین به عنوان پاتوقی برای صاحبخانه ویا پسر خانواده بوده‌است.
همان‌طور که گفتیم سر در ورودی منزل دارای مقداری فرو رفتگی و همچنین تز ئینات اجر کاری می‌باشد در نتیجه ورودی منزل دارای فضایی خنک وسایه دار می‌باشد که در مواقع گرما پناه مناسبی برای فرار از گرما و تابش آفتاب می‌باشد و از طرفی نما با سطوح عقب نشسته واجر کاری‌های برجستهان نقش بسزایی در تلطیف هوا دارد
همچنین سر در سایه دار منزل نقشی واسطه‌ای در نورگیری بنا دارد تا در خروج از فضای تاریک داخل به فضای پر نور بیرون چشم بتواند تطابق لازم را بدست بیاورد و همچنین در مواقع بارندگی افراد را از گزند باران مصون نگه می‌دارد
بعد از ورودی منزل به هشتی آن می‌رسیم که دارای پلانی مربع شکل می‌باشد و سقف ان توسط کاربندی زیبایی پوشیده شده که هم جنبه تزئینی داشته وهم عایق صوتی و هرارتی مناسبی می‌باشد همچنین هشتی از نظر فضایی باعث ایجاد مکث در فضای ورودی وتقسیم فضایی شدهوهمچنین فضایی جهت انتظار نیز می‌باشدفرم هشتی ودالان کوتاه پس از ان به صورتی می‌باشد که مانع دید افراد غریبه به داخل حریم مقدس خانواده می‌باشد.
در داخل هشتی دری قرار دارد که به فضایی با سقفی هدود یک مترونیم که ظاهراً بیشتر جنبهانبه انباری داشته و همچنین جهت نگهداری مواد غذایی نیز استفاده می‌شده این اتاق‌ها در جبهه شرقی بنا قرار گرفته‌اند
بعد از دالان به عنصرمهم حیاط می‌رسیم این خانه دارای حیاط مرکزی می‌باشد که فضاهای مسکونی در سه طرف ان قرار گرفته‌اند حیاط منزل دارای باغچ‌های کوچک می‌باشد که با دارا بودن درختانی همچون کنار و نخل می‌باشد که در تمام فصول سال محیط بهداشتی مطبوعی را فراهم و از گردش آفتاب و نور خورشیدبهترین استفاده را برای محیط و مکان‌های گرداگرد خود کسب و تأمین می‌کند همچنین درختان نخل و بخصوص کناردر ایجادسایه وایجاد وایجادمحیطی مطبوع به وسیلهٔ نگهداری هوای خنک در بین انبوه شاخ وبرگ خود نقش بسزایی دارند حیاط این منزل دارای ابعادی متوسط می‌باشد به‌طوری‌که فضای حیاط در تابستان به وسیله ایجاد سایه و برخورداری از آفتاب مناسب قابل استفاده می‌باشد.
قدیمی بیشتر به فکر تمهیداتی برای مقابله با هوای گرم این اقلیم بوده، در جبهه جنوبی این بنا تابستان‌نشین بنا قرار دارد.
نمای دیوارهای رو به حیاط دارای یک سری جرزها وستون‌های پیش آمده که این جرزها وستون‌ها در بالا توسط یک نوار اجری افقی به هم متصل می‌شوند وبدین وسیله قابهایی به
شکل مربع مستطیل ایجاد می‌کنند که دوربازشوها، منافذ، روزنهاوطاقنماها قرار می‌گیرند.
ودر قسمت‌های بالاترداخل قاب سطوح تزئین شده اجری تزئین شده آجری به نام فرسک قرار گرفته که این اجر کاری‌ها برجسته سایه‌های ریزی ایجاد می‌کنند که در مجموع سطح سایه دار وخنکی را ایجاد کرده و به تلطیف هوا کمک می‌کنند.
از طرفی در دو جبهه شرقی و غربی بنا دست اندازهای بام قرار دارند که با هدف ایجاد یک حریم خصوصی برای خانواده وایجاد شرایط مناسب اقلیمی به کار رفته‌اند چون از پشت بام در فصول گرم سال برای استراحت و خوابیدن استفاده می‌کرده‌اند از طرفی روزن‌های موجود در این دست اندازها امکان عبور و مرور باد و هوای خنک را در سطح پشت بام ایجاد می‌کند تا فضایی مطبوع وخنک ایجاد شود. همچنین این فضاهای مشبک، فضای مکعب مستطیل پایین را نرم کرده و از فشردگی فضاها می‌کاهند.
موزه صنایع دستی گرگان با هدف حفظ، نگهداری و معرفی هنرهای دستی راه‌اندازی شده است. این موزه در خانه تاریخی امیرلطیفی واقع شده است. این خانه به مساحت ۹۵۶ متر مربع در بافت قدیم گرگان در محله نعلبندان قرار دارد. این بنا در اواخر دوره قاجار توسط مهدی‌خان، مالک منزل مسکونی ساخته شد که بعدها در اختیار سید ابوالقاسم امیرلطیفی، داماد خانواده و فرزند حجت‌الاسلام سید محمد علی امیرلطیفی (سبط الشیخ) قرار گرفت.
ایسنا
خانه امیرلطیفی مربوط به دوره قاجار است و در گرگان، ضلع شمالی مسجدجامع واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۹۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد چهل محراب مربوط به سدهٔ ۷ تا دوره معاصر است و در یزد، محله فهادان، نزدیک مدرسه ضیائیه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد جامع اهرستان مربوط به سدهٔ ۸ ه.ق است و در یزد، شرق خیابان شهید صدوقی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مجموعه شهدای فهرج مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در شهرستان یزد، روستای فهرج واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
مجموعه بناهای ویران شهدای فهرج مجموعه ای از مقبره، مدرسه و خانقاه در ۲ کیلومتری فهرج یزد و تقریباً متصل بدان قرار دارد و بنا به روایات تاریخی مدفن ابی عبدالله بن احمد بن ابوالیسر بن عبدالله بن تمیمی و حویطب بن هانی و عمربن عاص از سرداران سپاه اسلام ـ است که در زمان یزد گرد، آخرین پادشاه ساسانی توسط اهالی یهودی و زرتشتی خویدک و فهرج به قتل رسیده‌اند.
محوطه تاریخی مجموعه شهدای فهرج در فاصله سی و سه کیلومتری شهرستان یزد و در مسیر جاده اصلی شهرستان بافق قرار دارد. این مجموعه دارای سه حیاط است. در یکی از حیاط‌ها درخت سرو کهنسالی وجود داشت که بر اثر خشک شدن آب قنات «مریم آباد» هم‌اکنون خشک شده‌است. همچنین در این حیاط، ورودی آب انباری قرار داشت و برای مصرف اهال روستا بود. از حیاط کوچک وسط عمارت، پایاب قنات مریم آباد می‌گذشت. در یکی از اتاق‌ها چندین قبر وجود دارد که آن‌ها را به مزار شهدا نسبت داده‌اند؛ ولی به دلیل آسیب دیدگی سنگ مزارها، نام متوفی مشخص نیست. تنها نوشته روی یک سنگ باقی مانده‌است و روی آن نام «مجدالدین حسن نامی» حک شده و مربوط به قرن نهم هـ. ق است.
این عمارت خشت و گلی در گذشته مدرسه بزرگ و مجللی بود که احتمالاً در سده‌های نهم و دهم هـ. ق به خانقاه تبدیل شد. از این عمارت قطعات بسیاری از کاشی‌های معرق با لعاب سبز فیروزه‌ای که معرق قرن‌های هفتم و هشتم هـ. ق است، به دست آمده‌است و به نظر می‌رسد فضای داخلی و بخش بیرونی آن، با کاشیکاری‌های زیبا و کتیبه‌هایی از آیات قرآنی تزیین یافته بود.
گورستان کشت دشت مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان دامغان، روستای چهارده واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۸۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه نسروا مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان دامغان، روستای چهارده واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.