moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
در دایره مثلثاتی با شناخت محورها و رسم آن‌ها به راحتی می‌توانیم مقادیر زوایای مختلف و علامت آن‌ها را پیدا کنیم. در دایره مثلثاتی محور طول‌ها محور کسینوس‌ها نامیده می‌شود و محور عرض‌ها محور سینوس ها. اگر از سمت راست و از فاصله یک واحدی مرکز دایره مثلثاتی (نقطه A در شکل روبه رو) خطی به موازات محور سینوس‌ها رسم کنیم، این خط محور تانژانت‌ها نامیده خواهد شد. همچنین اگر از سمت فوقانی و فاصله یک واحدی مرکز دایره مثلثاتی (از نقطهٔ B در شکل رو به رو) خطی به موازات محور کسینوس‌ها رسم کنیم این محور، محور کتانژانت‌ها نام دارد. سمت راست محور کسینوس‌ها و محور کتانژانت‌ها مثبت و سمت چپ منفی می‌باشد. اگر زاویهٔ مورد نظر را داشته باشیم، و از ضلع انتهایی به این محورها وصل کنیم، علامت و مقدار آن‌ها مشخص می‌شود.
تیموتی والتر «تیم» برتون (به انگلیسی:Timothy Walter "Tim" Burton؛ زادهٔ ۲۵ اوت ۱۹۵۸) کارگردان، تهیه‌کننده، نویسنده، طراح، نقاش و شاعر آمریکایی است. تیم برتون به دلیل دیدگاه متفاوت، سبک ویژه و منحصربه‌فرد در فیلم‌سازی و طراحی شخصیت‌هایی عجیب و متفاوت معروف شده‌است و از برجسته‌ترین کارگردان‌ها به‌شمار می‌رود. او تاکنون بارها برای جوایز گوناگونی از جمله گلدن گلوب و اسکار نامزد شده و جوایزی را نیز دریافت کرده‌است. برتون همچنین نویسنده و نقاش کتاب شعر "مرگ غم‌انگیز پسر صدفی و قصه‌های دیگر" که در سال ۱۹۹۷ منتشر شد و نیز کتاب طراحی‌هایش یعنی "هنر تیم برتون" که در سال ۲۰۰۹ انتشار یافت، است.
تیم برتون در بربنک، کالیفرنیا زاده شد. او در کودکی به دیدن فیلم‌های ترسناک و علمی–تخیلی علاقه داشت و از نوجوانی شروع به ساخت پویانمایی‌هایی به روش استاپ موشن و فیلم‌های ۸ میلی‌متری سیاه‌وسفید کرد. بعد از دبیرستان، برای یادگرفتن فیلم‌سازی و انیمیشن به صورت حرفه‌ای به "مؤسسهٔ هنرهای کالیفرنیا" رفت و سپس در استودیوی "والت دیزنی" مشغول به کار شد. او از سال ۱۹۸۲ تاکنون در عرصهٔ فیلم‌سازی فعال بوده‌است.
تیم برتون با فیلم‌های عجیبی مثل: "بیتل‌جوس"، "ادوارد دست‌قیچی"، "کابوس قبل از کریسمس"، "اد وود"، "اسلیپی هالو"، "عروس مرده"، ""، "۹"، "سایه‌های سیاه" و فیلم‌های محبوب و موفقی مثل: "ماجراجویی بزرگ پی‌وی"، "بتمن"، "بازگشت بتمن"، "سیارهٔ میمون‌ها"، "چارلی و کارخانهٔ شکلات سازی"، "آلیس در سرزمین عجایب" و "فرنکن‌وینی" شناخته شده‌است. او همچنین علاوه بر کارگردانی و تهیه‌کنندگی، نویسندهٔ داستان فیلم‌های ادوارد دست قیچی، کابوس قبل از کریسمس و فرنکن‌وینی و طراح شخصیت‌های انیمیشن‌های عروس مرده و کابوس قبل از کریسمس بوده‌است.
برتون اغلب با تعداد خاصی از هنرمندان در آثارش همکاری می‌کند؛ مثل جانی دپ که از اولین همکاری‌شان در فیلم "ادوارد دست قیچی" تا به حال دوست صمیمی برتون بوده‌است و در ۸ فیلم با هم همکاری کرده‌اند، هلنا بونهام کارتر، شریک زندگیش که در بیشتر آثار او حضور دارد و موسیقیدانی به نام دنی الفمن که برای همهٔ آثار برتون در مقام کارگردان و/ یا تهیه‌کننده به جز ۵ فیلم، آهنگ ساخته‌است.
تیم برتون ۲۵ اوت ۱۹۵۸ در بربنک، کالیفرنیا به دنیا آمد. مادرش جین برتون (اریکسون) مالک یک فروشگاه هدیه بود و پدرش بیل برتون در پارک بربنک و ادارهٔ تفریحات و سرگرمی کار می‌کرد. یک برادر به نام دنیل دارد که ۳ سال از او کوچکتر است و او هم هنرمند است. در کودکی خیلی درونگرا بود و به سینما رفتن و نقاشی کشیدن علاقه داشت. او همچنین به فیلم‌های ترسناک و علمی–تخیلی مثل "گودزیلا" و "فرانکشتاین"، محصولات شرکت "همر"، آثار "ری هری‌هازن" مثل "جیسون و آرگونات‌ها" و "هفتمین سفر دریایی سندباد"، فیلم‌های وینسنت پرایس و آثار ادگار آلن پو علاقه داشت و ساخته‌هایش هم تحت تأثیر این آثار قرار گرفته‌اند. برتون در کودکی در حیاط خانه‌شان فیلم‌های کوتاه به روش استاپ موشن و فیلم‌های ۸ میلی‌متری سیاه و سفید می‌ساخت. یکی از فیلم‌های دورهٔ نوجوانیش "جزیرهٔ دکتر آگر" است که در سن ۱۳ سالگی آن را ساخت. او در دبیرستان بربنک تحصیل کرد اما دانش‌آموز خیلی خوبی نبود و به جای درس خواندن، فیلم می‌ساخت. استعداد هنری او زود آشکار شد، در نوجوانی در یک مسابقهٔ طراحی پوستر برای ترویج زباله نریختن شرکت کرد. علاوه بر این که اول شد و ۱۰ دلار جایزه گرفت، تا ۲ ماه هم از طرحش روی کامیون‌های حمل زبالهٔ شهر بربنک استفاده شد. با فرارسیدن کریسمس و هالووین هم ساکنین شهر به او پول می‌دادند تا برایشان روی شیشه، طرح‌های مناسب فصل، مثل کدوی هالووین، اسکلت، عنکبوت و آدم‌برفی بکشد.
تیم برتون در سن ۱۸ سالگی و بعد از فارغ‌التحصیلی از دبیرستان به "مؤسسهٔ هنرهای کالیفرنیا" که استودیوی "والت دیزنی" آن را تأسیس کرده بود، برای یادگیری انیمیشن رفت. او در زمان دانشجویی در مؤسسهٔ هنرهای کالیفرنیا فیلم‌های کوتاهی مثل "ساقهٔ کرفس غول‌پیکر" و "پادشاه و اختاپوس" را ساخت که از آن‌ها فقط قسمت‌هایی باقی مانده‌است.
برتون سال ۱۹۷۹ از مؤسسهٔ هنرهای کالیفرنیا فارغ‌التحصیل شد و به عنوان انیمیشن‌ساز برای فیلم "روباه و سگ شکاری" به استودیو دیزنی پیوست. او انیمیشن‌ساز و ایده‌پرداز فیلم‌هایی مثل "روباه و سگ شکاری"، "دیگ سیاه" و "ترون" بوده‌است. در سال ۱۹۸۲ در حالی که در استودیو دیزنی کار می‌کرد اولین فیلم کوتاهش یعنی "وینسنت" که فیلمی ۶ دقیقه‌ای و سیاه‌وسفید بود را بر اساس شعری از خودش و به روش استاپ موشن ساخت. این فیلم داستان پسر جوانی است که در خیالش، خودش را به جای وینسنت پرایس، قهرمانش (و قهرمان برتون) می‌بیند. تیم برتون و پرایس راوی این فیلم بودند. پروژهٔ بعدی برتون فیلم کوتاه "هنسل و گرتل" بود که اقتباسی با تم ژاپنی از داستان برادران گریم بود که برای شبکه دیزنی ساخته شد. این فیلم فقط یک بار در شب هالووین سال ۱۹۸۳ پخش شد و بعد از آن کنار گذاشته شد. فیلم کوتاه بعدی او، "فرنکن‌وینی"، فیلمی الهام‌گرفته از داستان فرانکشتاین است که سال ۱۹۸۴ اکران شد. داستان این فیلم دربارهٔ پسر جوانی است که سعی می‌کند سگش را بعد از اینکه با ماشین تصادف می‌کند، دوباره زنده کند. تیم برتون در سال ۱۹۸۴ و بعد از ساخت این فیلم، استودیو دیزنی را ترک کرد چون سبک شخصی او با استانداردهای دیزنی متفاوت بود و برتون علاقه داشت که در پروژه‌هایی کار کند که متناسب با دیدگاه خاص خودش باشد.
کمی بعد از اینکه بازیگری به نام پل روبنز فیلم "فرنکن‌وینی" را دید، برتون را برای کارگردانی فیلمی سینمایی برگرفته از شخصیت مورد علاقه‌اش «پی‌وی هرمان» انتخاب کرد. تیم برتون که طرفدار گروه موسیقی عجیب و غریب "اوینگو بوینگو" بود از دنی الفمن، آهنگساز گروه خواست تا برای این فیلم آهنگسازی کند. بعد از آن الفمن، آهنگسازی همه به جز ۵ فیلم ("پسر ملوان"، "اد وود"، "جیمز و هلوی غول پیکر"، "بتمن برای همیشه" و "سوئینی تاد: آرایشگر شیطانی خیابان فلیت") از آثار برتون در مقام کارگردان و/یا تهیه‌کننده را بر عهده داشته‌است.Salisbury, Burton, p.48 فیلم "ماجراجویی بزرگ پی‌وی" در سال ۱۹۸۵ و با بودجهٔ ۷ میلیون دلاری ساخته شد و بیش از ۴۰ میلیون دلار فروش کرد.
بعد از کارگردانی چند اپیزود از مجموعهٔ تلویزیونی "آلفرد هیچکاک تقدیم می‌کند" و "تئاتر افسانه پریان" ساختهٔ شلی دووال، به برتون پروژهٔ بزرگ بعدیش یعنی "بیتل جوس" پیشنهاد داده شد. بیتل جوس یک کمدی ترسناک ماورایی دربارهٔ زوج جوانی است که بعد از مرگ مجبور می‌شوند در همین دنیا بمانند و خانواده‌ای مالک خانه‌شان می‌شوند اما دختر نوجوان خانواده روح آن‌ها را می‌بیند. بازیگران این فیلم الک بالدوین، جینا دیویس، وینونا رایدر، گلن شادیکس و مایکل کیتون (بیتل جوس) هستند. فیلم با بودجهٔ ۱۳ میلیون دلاری، ۸۰ میلیون دلار فروش داشت و دهمین فیلم پرفروش سال ۱۹۸۸ شد بعد از موفقیت این فیلم، یک مجموعهٔ پویانمایی به همین نام از روی آن ساخته شد که برتون مدیر اجرایی تولید آن بود و از شبکهٔ ای‌بی‌سی و بعداً از شبکهٔ فاکس پخش شد.Salisbury, Burton, p. 100.
توانایی تیم برتون در ساختن فیلم‌های موفق با بودجهٔ کم، مدیران استودیوها را تحت تأثیر قرار داد و به او فیلم "بتمن" که اولین فیلمش با بودجهٔ زیاد بود پیشنهاد داده شد. تولید فیلم با مشکلات زیادی مواجه شد به‌طوری‌که برتون از آن به عنوان «شکنجه و بدترین دوران زندگی‌ام» یاد می‌کند. اما بزرگترین مشکل در مورد بازیگران بود. برتون، مایکل کیتون را به دلیل همکاری قبلی‌شان در"بیتل جوس" با وجود جثهٔ متوسط، بی‌تجربگی در فیلم‌های اکشن و شهرتش به عنوان بازیگر کمدی، برای نقش بتمن انتخاب کرد. اگرچه برتون در نهایت پیروز شد اما طرفداران زیادی در ابتدا نسبت به این انتخاب خشمگین شدند، طوری‌که ۵۰٬۰۰۰ نامهٔ اعتراض‌آمیز به دفتر وارنر بروس فرستاده شد.Tim Burton, Sam Hamm, Mark Canton, Michael Keaton, "Shadows of the Bat: The Cinematic Saga of the Dark Knight—The Gathering Storm", 2005, Warner Home Video برتون عنوان کرد که مسخره است که مردی درشت‌هیکل را برای نقش بتمن انتخاب کند و اصرار داشت که یک جنگجوی شنل‌دار باید فردی عادی (البته خیلی ثروتمند) باشد که لباسی خفاشی می‌پوشد تا با خلافکاران بجنگد. جک نیکلسون هم برای نقش ژوکر برگزیده شد. فیلم ژوئن ۱۹۸۹ منتشر شد و با فروش بیش از ۲۵۰ میلیون دلار در آمریکا و ۴۰۰ میلیون دلار در جهان یکی از پرفروش‌ترین فیلم‌های تاریخ شد. در نقدهای این فیلم بازی کیتون و نیکلسون و جنبه‌های تولید فیلم مورد تحسین قرار گرفت و جک نیکلسون نامزد جایزهٔ گلدن گلوب شد. موفقیت این فیلم، برتون را به عنوان کارگردانی سودآور معرفی کرد و الهام‌بخش پویانمایی بتمن که بعد از آن ساخته شد، بود. "بتمن" تأثیر زیادی بر فیلم‌های ابرقهرمانانه‌ای که بعداً ساخته‌شد گذاشت و تیم برتون دربارهٔ این اثرگذاری به شوخی گفته‌است: «وقتی من بتمن را ساختم مثل این بود که اولین فیلم سیاه از روی کتاب کمیک ساخته شده‌است. حالا همه می‌خواهند که فیلم ابرقهرمانانهٔ سیاه و جدی بسازند. فکر می‌کنم من مسئول این تغییر هستم.»
تیم برتون همچنین گفته‌است که از کتاب "بتمن:کشتن ژوکر" برای فیلم "بتمن" الهام گرفته‌است:
سال ۱۹۹۰ برتون، نویسندگی (به همراه کارولین تامپسون) و کارگردانی "ادوارد دست قیچی" را انجام داد. این فیلم که نشان‌دهندهٔ دید متفاوت برتون است، با موفقیت زیادی روبرو شد و در آمریکای شمالی حدود ۵۶ میلیون دلار و در جهان حدود ۸۶ میلیون دلار فروش کرد. وینونا رایدر برای دومین بار در این فیلم با او همکاری کرد و جانی دپ که در اواخر دههٔ ۱۹۸۰ به خاطر بازی در مجموعه تلویزیونی "خیابان جامپ شمارهٔ ۲۱" به بازیگری محبوب تبدیل شده بود، نقش ادوارد را که اختراع جدید مخترعی عجیب (با بازی وینسنت پرایس) بود را ایفا کرد. ادوارد در ظاهر انسان بود اما به دلیل مرگ ناگهانی سازنده‌اش به جای دستانش قیچی داشت و به همین خاطر به تنهایی در قصری در اطراف شهر زندگی می‌کرد. قرار داشتن مکان فیلم در حومهٔ شهر و فیلمبرداری در لاتز کالیفرنیا، باعث شد که فیلم به عنوان زندگینامهٔ شخصی برتون از دوران کودکیش در بربنک دیده شود. پرایس عنوان کرده‌است که: «تیم همان ادوارد است.» جانی دپ هم نظری مشابه این گفته را با توجه به اولین ملاقاتش با تیم برتون برای این فیلم در مقدمهٔ "کتاب برتون به روایت برتون" نوشتهٔ مارک سالیسبری عنوان کرده‌است. در چندین نقد، ادوارد دست قیچی یکی از بهترین فیلم‌های برتون معرفی شده‌است.
جانی دپ بعد از این فیلم در فیلم‌های "اد وود"، "اسلیپی هالو"، "چارلی و کارخانهٔ شکلات سازی"، "عروس مرده"، "سوئینی تاد: آرایشگر شیطانی خیابان فلیت"، "آلیس در سرزمین عجایب" و "سایه‌های سیاه" با برتون همکاری کرده‌است.
بعد از موفقیت فیلم "بتمن"، وارنر بروس پیشنهاد کارگردانی "بازگشت بتمن" را به برتون داد. برتون عنوان کرده‌بود: «پیشنهاد را قبول می‌کنم به شرطی که ادامهٔ آن چیزی جدید و هیجان‌انگیز ارائه کند، در غیر این صورت این متعجب‌کننده‌ترین پیشنهاد است.»Alan Jones (November 1989). "Batman in Production", "Cinefantastique", pp. 75—88. Retrieved on August 14, 2008. در نهایت برتون پیشنهاد را پذیرفت و نتیجهٔ کار، "بازگشت بتمن" با بازی مایکل کیتون در نقش شوالیهٔ تاریکی و تبهکارانی جدید مثل دنی دویتو (پنگوئن)، میشل فایفر (زن گربه‌ای) و کریستوفر واکن (مکس شرک) بودند. پل روبنس هم که نقش پی‌وی را در "ماجراجویی بزرگ پی‌وی" بازی کرده بود، نقش کوتاهی به عنوان پدر پنگوئن ایفا کرد. "بازگشت بتمن" که در سال ۱۹۹۲ اکران شد حدود ۲۶۷ میلیون دلار در جهان فروش کرد این فیلم، سومین فیلم پرفروش آن سال در آمریکا و ششمین فیلم پرفروش جهان شد و موفقیت دیگری برای برتون بود.
برتون نویسنده و تهیه‌کنندهٔ فیلم "کابوس قبل از کریسمس" (۱۹۹۳) است و به دلیل محدودیت‌های برنامهٔ کاری فیلم "بازگشت بتمن" نتوانست کارگردانی آن را انجام بدهد و کارگردانی آن را به هنری سلیک واگذار کرد.Salisbury, Burton, p.115—120 مایکل مک دووال و کارولین تامپسون بر اساس داستان، شخصیت‌ها و دنیایی که برتون ساخته‌است، فیلمنامهٔ آن را نوشته‌اند. دنی الفمن علاوه بر آهنگسازی و سرودن اشعار فیلم، آوازهای شخصیت جک اسکلینگتون را هم اجرا کرده‌است. الفمن این کار را این‌گونه توصیف کرد: «یکی از آسان‌ترین کارهایی که تا به حال انجام داده‌ام. من با جک اسکلینگتون شباهت‌های زیادی داشتم.»Avins, Mimi (November 1993). "Ghoul World". "Premiere (magazine)": pp. 24–30. Retrieved on 2008-09-26. فیلم با نظرهای مثبتی دربارهٔ روش استاپ موشن انیمیشن، موسیقی و داستان اصلی مواجه شد و به موفقیت در گیشه دست‌یافت. این فیلم سال ۲۰۰۶ به صورت سه‌بعدی درآمد.
برتون سال ۱۹۹۴ با دنیس دی نووی تهیه‌کنندگی فیلم کمدی–فانتزی "پسر ملوان" را به عهده گرفتند. آدام رزنیک، کارگردان و نویسندهٔ فیلم و کریس الیوت، نقش اول فیلم بود. در ابتدا برتون می‌خواست کارگردان این فیلم باشد اما وقتی فیلم "اد وود" به او پیشنهاد شد کارگردانی این فیلم را به رزنیک واگذار کرد. فیلم با موفقیت روبرو نشد و در نظرسنجی راتن تومیتوز نمرهٔ ۴۶ از ۱۰۰ گرفت.
این فیلم که سال ۱۹۹۴ و به کارگردانی برتون ساخته شد، زندگی اد وود، فیلمسازی که از او به عنوان «بدترین کارگردان تاریخ» نام می‌برند را نشان می‌دهد. جانی دپ در این فیلم نقش اد وود را بازی کرد و دربارهٔ این فیلم بعداً گفت: «فقط با شنیدن ۱۰ دقیقه دربارهٔ پروژه، آن را قبول کردم.» آهنگسازی این فیلم به هاوارد شور سپرده شد. در حالی که "اد وود" با شکست تجاری مواجه شد اما با نقدهای مثبتی روبرو شد و مارتین لاندو جایزهٔ اسکار بهترین بازیگر نقش مکمل را برای ایفای نقش بلا لوگاسی دریافت کرد.
با وجود اینکه "بازگشت بتمن" به کارگردانی برتون، موفقیت زیادی کسب کرده بود، وارنر بروس، جوئل شوماخر را برای کارگردانی فیلم سوم بتمن یعنی "بتمن برای همیشه" استخدام کرد و برتون به همراه پیتر مک‌کروگراسکات، تهیه‌کنندگی آن را به عهده گرفت. به دنبال تغییر کارگردان، مایکل کیتون از نقش بتمن کناره‌گیری کرد و وال کیلمر جای او را گرفت. فیلم با بازیگران جدیدی مثل تامی لی جونز، نیکول کیدمن، کریس اودانل و جیم کری شناخته شد. این فیلم با فروش ۳۳۶ میلیون دلار به موفقیت بزرگی در گیشه دست یافت. شوماخر برای کارگردانی فیلم بعدی یعنی "بتمن و رابین" که فیلمی مشهور نشد، استخدام شد و برتون در این فیلم همکاری نکرد.
سال ۱۹۹۶ تیم برتون و سلیک در فیلم تخیلی و موزیکال "جیمز و هلوی غول‌پیکر" بر اساس کتاب رولد دال دوباره با هم همکاری کردند. برتون تهیه‌کننده و سلیک کارگردان این فیلم بودند. بازیگران و صداپیشگان فیلم پل تری، ریچارد درایفس، سوزان ساراندون، دیوید تیولیس بودند. آهنگساز فیلم هم رندی نیومن است. فیلم حدود ۲۹ میلیون دلار فروش کرد.
"مریخ حمله می‌کند!" فیلمی علمی–تخیلی، کمدی و دلهره‌آور است که در سال ۱۹۹۶ ساخته شد. برتون و دنی الفمن در این فیلم دوباره با هم همکاری کردند. جک نیکلسون، پیرس برازنان، مایکل جی فاکس، سارا جسیکا پارکر، ناتالی پورتمن، آنت بنینگ، لوکاس هاس، گلن کلوز، آنت بنینگ، کریستینا اپل‌گیت، جک بلک و لیسا مری بازیگران این فیلم بودند. این فیلم خیلی موفق نبود و در جهان ۱۰۱ میلیون دلار فروش کرد.
فیلم "اسلیپی هالو" به کارگردانی برتون که سال ۱۹۹۹ اکران شد، داستانی ماورایی دارد و بر اساس داستان کوتاه واشینگتن اروینگ ساخته شده‌است. جانی دپ در این فیلم نقش «ایکابد کرین»، کارآگاهی علاقه‌مند به تحقیقات جرم‌شناسی را ایفا کرده‌است (در حالی که در داستان اصلی واشینگتن اروینگ، ایکابد معلم است) "اسلیپی هالو" نشان دهندهٔ مبارزهٔ تیم برتون با سیستم هالیوود بود. برتون با ساخت این فیلم ادای احترامی به فیلم‌های ترسناک کمپانی انگلیسی فیلم "همر" کرده‌است. کریستوفر لی که یکی از ستاره‌های کمپانی "همر" بود هم نقش کوتاهی در این فیلم ایفا کرده‌است. مایکل گاف، جفری جونز و کریستوفر واکن نقش‌های مکمل را بازی کرده‌اند. کریستینا ریچی هم که قبلاً با تهیه‌کنندهٔ فیلم، اسکات رودین همکاری کرده‌بود، نقش کاترینا ون‌تسل را ایفا کرد. آهنگسازی خاص دنی الفمن به سبک گوتیک هم به جذابیت فیلم افزود. "اسلیپی هالو" حدود ۲۰۶ میلیون دلار فروش کرد و با موفقیت زیادی روبرو شد. این فیلم برنده «جایزهٔ اسکار بهترین کارگردان هنری» و دو جایزهٔ بفتا برای «بهترین طراح لباس» و «بهترین طراح اجرایی» شد.
فیلم "سیارهٔ میمون‌ها" به کارگردانی برتون، فیلمی علمی–تخیلی است که در سال ۲۰۰۱ و بر اساس رمان "پیر بول" ساخته شد. این فیلم با فروش ۳۶۲ میلیون دلار در جهان به موفقیت دست یافت و نهمین فیلم پرفروش جهان در آن سال شد. آهنگساز این فیلم هم دنی الفمن است. در زمان فیلمبرداری "سیارهٔ میمون‌ها" برتون با هلنا بونهام کارتر آشنا شد و از آن زمان تا سال ۲۰۱۴ شریک زندگی او بود. همچنین این فیلم اولین همکاری برتون با تهیه‌کننده، ریچارد دی زانوک بود.Salisbury, Burton, p.191-202
"ماهی بزرگ" فیلمی تخیلی و ماجراجویانه به کارگردانی برتون است که در سال ۲۰۰۳ و بر اساس رمان «"ماهی بزرگ:رمان تناسب‌های افسانه‌ای"» نوشتهٔ دنیل والاس ساخته شده‌است. داستان فیلم دربارهٔ آشتی پسری با پدری در حال مرگ به نام ادوارد بلوم است که داستان‌هایی آمیخته با رنگ و مبالغه دربارهٔ زندگیش می‌گوید. نقش‌های اصلی فیلم یوان مک‌گرگور در نقش جوانی ادوارد بلوم و آلبرت فینی در نقش پیری ادوارد بلوم هستند. جسیکا لنگ، بیلی کروداپ، دنی دویتو، الیسون لومن، ماریون کاتیلرد و هلنا بونهام کارتر دیگر بازیگران فیلم هستند. ماهی بزرگ، ۱۲۲ میلیون دلار در جهان فروش کرد و نامزد ۴ جایزهٔ گولدن گلوب شد. دنی الفمن هم برای آهنگسازی این فیلم، نامزد جایزهٔ اسکار بهترین موسیقی فیلم و نامزد جایزهٔ گرمی بهترین موسیقی فیلم شد.
"چارلی و کارخانهٔ شکلات سازی" که سال ۲۰۰۵ و به کارگردانی برتون ساخته‌شد، اقتباسی از کتابی به همین نام نوشتهٔ رولد دال است. جانی دپ در نقش ویلی وانکا، فردریک هایمور در نقش چارلی باکت، هلنا بونهام کارتر در نقش خانم باکت (مادر چارلی)، کریستوفر لی در نقش پدر ویلی وانکا و دیپ روی در نقش اومپا لومپا بازی کرده‌اند. این فیلم ۴۷۴ میلیون دلار در جهان فروش کرد و هشتمین فیلم پرفروش جهان در آن سال و نامزد جایزهٔ اسکار بهترین طراح لباس شد. جانی دپ هم برای این فیلم نامزد جایزهٔ گولدن گلوب بازیگر مرد نقش اصلی در ژانر موزیکال یا کمدی شد. دنی الفمن، آهنگساز فیلم و جان آگست، نویسندهٔ فیلمنامه، نامزد جایزهٔ گرمی برای قسمت موزیکال خوشامدگویی ویلی وانکا شدند. برتون و الفمن هم‌زمان با این فیلم روی انیمیشن "عروس مرده" نیز کار می‌کردند.
"عروس مرده" یک پویانمایی تخیلی و موزیکال به کارگردانی برتون و مایک جانسون است که در سال ۲۰۰۵ و به روش استاپ موشن ساخته شده‌است. جانی دپ صداپیشهٔ ویکتور ون دورت و هلنا بونهام کارتر صداپیشهٔ امیلی (عروس مرده) است. برتون در این فیلم، بار دیگر توانست که از سبک آشنا و مخصوص به خودش مثل تقابل پیچیدهٔ نور و تاریکی و گیر افتادن بین دو دنیای متفاوت و متضاد استفاده کند. عروس مرده با فروش ۱۱۷ میلیون دلاری به موفقیت در گیشه دست یافت.
"استخوان‌ها" (۲۰۰۶) یک کلیپ موسیقی است که برتون آن را کارگردانی کرده‌است. استخوان‌ها یکی از تک‌آهنگ‌های گروه "کیلرز" از آلبوم دومشان یعنی "شهر سام" است. بازیگران این کلیپ ویدئویی مایکل استگر و دون آوکی هستند. در این کلیپ صحنه‌هایی هم از فیلم‌های "موجودات مرداب سیاه"، "جیسون و آرگوناتها" و "لولیتا" وجود دارد. گروه موسیقی به همراه استگر و آوکی در طول فیلم کم‌کم به اسکلت تبدیل می‌شوند.
"سوئینی تاد"، فیلمی ترسناک و موزیکال به کارگردانی برتون است که سال ۲۰۰۷ ساخته شد. این فیلم بازسازی فیلمی به همین نام است که سال ۱۹۷۹ ساخته شده بود. تهیه‌کنندگان آن دریم‌ورکس و برادران وارنر هستند. این فیلم موفق، حدود ۱۵۲ میلیون دلار در جهان فروش کرد و نامزد ۲ جایزهٔ گولدن گلوب و برندهٔ ۲ جایزهٔ گولدن گلوب شد. برتون نامزد جایزهٔ گولدن گلوب بهترین کارگردان و برندهٔ جایزهٔ بهترین کارگردان از جوایز هیئت ملی بازبینی فیلم شد. همچنین این فیلم برندهٔ جایزهٔ گلدن گلوب بهترین فیلم موزیکال یا کمدی، نامزد دو جایزهٔ بفتا در طراحی لباس و گریم، نامزد جایزهٔ اسکار بهترین دستاورد در طراحی لباس و برندهٔ جایزهٔ اسکار بهترین دستاورد برای کارگردان هنری شد.
جانی دپ برای ایفای نقش سوئینی تاد نامزد «جایزهٔ اسکار بهترین بازیگر نقش اول»، برندهٔ جایزهٔ گلدن گلوب بهترین بازیگر مرد فیلم موزیکال یا کمدی، «برندهٔ جایزهٔ بهترین نقش منفی» از جوایز سینمایی ام‌تی‌وی و «برندهٔ جایزهٔ ملی فیلم انگلیس» شد. هلنا بونهام کارتر هم برای ایفای نقش خانم لاوت برندهٔ «جایزه فیلم‌های انگلیسی» و نامزد جایزهٔ گولدن گلوب شد.
کریس نشاویتی در نقدش در مجلهٔ "انترتینمنت ویکلی" به این فیلم نمرهٔ A منفی داده‌است و بیان کرد: «بالا و پایینی صدای دپ هنگام آواز خواندن باعث تحیر می‌شود و با خودت فکر می‌کنی که او دیگر چه مهارت‌هایی دارد که نشان نداده‌است. دیدن دپ در نقش آرایشگری که با تیغ کار می‌کند تو را یاد ۱۸ سال پیش می‌اندازد که ادوارد دست قیچی به سرعت درختان را به شکل‌های مختلف درمی‌آورد و اگر تیم برتون و جانی دپ با هم آشنا نمی‌شدند ما همهٔ این زیبایی‌های عجیب را از دست می‌دادیم».
سال ۲۰۰۵ فیلمسازی به نام شان اکر فیلم کوتاهی به نام "۹" را منتشر کرد که دربارهٔ عروسکی با ادراک است که در دنیایی رو به نابودی در آینده، سعی می‌کند تا از نابودی خودش و ۸ عروسک دیگر توسط ماشین‌ها جلوگیری کند. این فیلم نامزد جایزهٔ اسکار بهترین فیلم کوتاه پویانمایی شد. تیم برتون و تیمر بکمامبتوف بعد از دیدن این فیلم کوتاه به ساخت فیلمی بلند بر اساس همین داستان علاقه نشان‌دادند. کارگردان فیلم بلند "۹"، که فیلمی علمی–تخیلی، اکشن و ماجراجویانه است، شان آکر و تهیه‌کنندگان آن تیم برتون و تیمر بکمامبتوف هستند. آکر و پاملا پتلر فیلمنامهٔ آن را نوشتند و الیجا وود، جان سی ریلی، جنیفر کانلی، کریستوفر پلامر و مارتین لاندو صداپیشگان فیلم هستند. آهنگساز فیلم هم دنی الفمن است. این فیلم ۴۸ میلیون دلار در جهان فروش کرد.
"آلیس در سرزمین عجایب" ترکیبی از فیلم و پویانمایی رایانه‌ای در ژانر تخیلی و ماجراجویانه است که سال ۲۰۱۰ به کارگردانی برتون ساخته شد. داستان این فیلم ۱۳ سال بعد از زمان داستان اصلی، نوشتهٔ لوئیس کارول اتفاق می‌افتد. زمان فیلم دورهٔ ویکتوریا است. در طول این مدت فیلمبرداری در خانهٔ آنتونی (مکانی تاریخی) در تورپوینت انجام شد. بقیهٔ کار تولید در لندن انجام شد. ابتدا قرار بود که اکران فیلم سال ۲۰۰۹ باشد اما به ۱۹ مارس ۲۰۱۰ موکول شد. میا واشیکوفسکا در نقش آلیس، جانی دپ در نقش کلاهدوز دیوانه، هلنا بونهام کارتر در نقش ملکهٔ قرمز، ان هتوی در نقش ملکهٔ سفید، و کریسپین گلاور در نقش شوالیهٔ قلب‌ها ایفای نقش کردند و استیون فرای صداپیشهٔ گربه چشایر، آلن ریکمن صداپیشهٔ هزارپایی به نام ابسولم، مایکل شین صداپیشهٔ خرگوش سفیدی به نام مک توئیسپ و مت لوکاس صداپیشهٔ دوقلوها بودند. این فیلم با بودجهٔ ۲۰۰ میلیون دلاری، یک میلیارد در جهان فروش کرد و یازدهمین فیلم پرفروش جهان و دومین فیلم پرفروش سال ۲۰۱۰ شد. این فیلم برندهٔ دو جایزهٔ اسکار برای «بهترین کارگردان هنری» و «بهترین طراح لباس» و نامزد «گلدن گلوب بهترین فیلم کمدی یا موزیکال» شده‌است. جانی دپ برای ایفای نقش کلاهدوز دیوانه، نامزد «جایزهٔ گلدن گلوب بهترین بازیگر مرد فیلم موزیکال یا کمدی» و دنی الفمن هم نامزد «جایزهٔ گلدن گلوب بهترین آهنگسازی» شد.
"سایه‌های سیاه" فیلمی کمدی–ترسناک به کارگردانی برتون است که سال ۲۰۱۲ و براساس مجموعه‌ای گوتیک (۱۹۶۶–۱۹۷۱) به همین نام ساخته شده‌است. تهیه‌کنندگان فیلم، ریچارد دی زانوک، جانی دپ، کریستی دمبروفسکی، گراهام کینگ و دیوید کندی هستند. این فیلم، آخرین فیلمی بود که ریچارد دی زانوک پیش از مرگش تهیه‌کنندگی کرد. جانی دپ علاوه بر تهیه‌کنندگی این فیلم، نقش خون‌آشامی به نام بارناباس کالینز را نیز ایفا کرده‌است. هلنا بونهام کارتر، اوا گرین، میشل فایفر، جانی لی میلر، کلویی گریس مورتس، جکی ارل هیلی، بلا هیتکوت و آلیس کوپر دیگر بازیگران این فیلم هستند. آهنگساز فیلم دنی الفمن است. سایه‌های سیاه ۱۰ مه ۲۰۱۲ اکران شد و با بودجهٔ ۱۵۰ میلیون دلاری، ۲۳۸٬۷۲۷٬۱۴۹ دلار در جهان فروش کرد.
کارگردان این فیلم اکشن، ترسناک و سه بعدی تیمور بکمامبتوف است و برتون به همراه او تهیه‌کنندهٔ این فیلم بوده‌است. ست گراهام‌اسمیت فیلمنامهٔ آن را بر اساس رمان خودش نوشته‌است. بنجامین واکر (در نقش آبراهام لینکلن)، دومینیک کوپر، مری الیزابت وینستد و روفس سوئل بازیگران آن هستند. "" ۲۲ ژوئن ۲۰۱۲ اکران شد. این فیلم با بودجهٔ ۶۹ میلیون دلاری، حدود ۱۱۶ میلیون دلار در جهان فروش کرد.
"فرنکن‌وینی" انیمیشنی سه‌بعدی و سیاه و سفید به کارگردانی، تهیه‌کنندگی و نویسندگی برتون است که به روش استاپ موشن ساخته‌شده‌است و بازسازی فیلم کوتاه فرنکن‌وینی است که برتون در سال ۱۹۸۴ ساخت. با اینکه آن زمان دیزنی از این فیلم استقبال نکرد و برتون دیزنی را ترک کرد، اما توزیع‌کنندهٔ این فیلم دیزنی است. مراسم افتتاحیهٔ نمایش این فیلم ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۲ در "جشنوارهٔ فیلم فنتستک"، در آستین، تگزاس برگزار شد. فرنکن‌وینی ۵ اکتبر ۲۰۱۲ در سینماهای آمریکا به نمایش درآمد. این فیلم با بودجهٔ ۳۹ میلیون دلاری، حدود ۸۱ میلیون دلار در جهان فروش کرد. و نامزد جایزهٔ اسکار بهترین پویانمایی سال ۲۰۱۳ شد.
"چشمان بزرگ" فیلمی زندگینامه‌ای به کارگردانی برتون است که سال ۲۰۱۴ ساخته شده‌است. آهنگساز این فیلم دنی الفمن و بازیگران آن ایمی آدامز، کریستف والتس، دنی هوستون، کریستن ریتر، ترنس استامپ و جیسون شوارتزمن هستند. ایمی آدامز برای بازی در این فیلم برنده جایزه گلدن گلوب بهترین بازیگر زن فیلم موزیکال یا کمدی و نامزد جایزه بفتای بهترین بازیگر نقش اول زن شد. کریستف والتس نیز برای بازی در این فیلم نامزد جایزه گلدن گلوب شد. لانا دل ری هم نامزد جایزه گلدن گلوب برای آهنگ "چشمان بزرگ" شد. بودجه فیلم ۱۰ میلیون دلار و فروش فیلم در گیشه ۲۹ میلیون دلار بوده‌است.
"آلیس در آن‌سوی آینه" فیلمی فانتزی و ماجراجویی به کارگردانی جیمز بابین است که در سال ۲۰۱۶ ساخته‌شد. نویسنده فیلم لیندا وولورتون و آهنگساز آن دنی الفمن است. برتون یکی از چهار تهیه‌کننده این فیلم است. دیگر تهیه‌کنندگان فیلم جو روث، سوزانا تاد و جنیفر تاد هستند. "آلیس آنسوی آینه"، دنباله فیلم آلیس در سرزمین عجایب به کارگردانی برتون است. بازیگران اصلی این فیلم میا واشیکوفسکا، جانی دپ، هلنا بونهام کارتر، آن هاتوی، ساشا بارون کوهن و ریس ایفانز هستند. بودجه فیلم ۱۷۰ میلیون دلار و فروش آن حدود ۲۹۹ میلیون دلار بوده‌است.
"خانه دوشیزه پرگرین برای بچه‌های عجیب" فیلمی ماجراجویی و فانتزی به کارگردانی تیم برتون است که در سال ۲۰۱۶ ساخته شده‌است. نویسنده فیلم جین گولدمن، فیلم‌نامه آن را بر اساس رمانی به همین نام اثر رنسام ریگز نوشته‌است. در این فیلم بازیگرانی همچون اوا گرین، ایسا باترفیلد، کریس اودوود، الیسون جنی، ترنس استامپ، روپرت اورت، جودی دنچ و ساموئل ال. جکسون ایفای نقش کرده‌اند. بودجه فیلم ۱۱۰ میلیون دلار و فروش آن ۲۵۳٫۵ میلیون دلار بوده‌است.
برتون چهار قسمت از مجموعهٔ "ونزدی" از شبکهٔ نتفلیکس را کارگردانی کرد. این مجموعه توانست رکورد فصل چهارم "چیزهای عجیب" را در هفته اول اکران بزند و به ۵۰۰ میلیون ساعت بازدید برسد. در مدت سه هفته پس از انتشار، این مجموعه به دومین مجموعهٔ انگلیسی‌زبان نتفلیکس با بیشترین میزان بازدید تبدیل شد. "ونزدی" نامزد جایزه گلدن گلوب بهترین مجموعه تلویزیونی – موزیکال یا کمدی شد.
سال ۱۹۸۹ برتون با هنرمندی آلمانی به نام لنا جیسک ازدواج کرد اما سال ۱۹۹۲ از هم جدا شدند. همان سال با بازیگر و مدلی با نام لیزا ماری آشنا شد و رابطه‌شان تا سال ۲۰۰۱ طول کشید. در این مدت لیزا ماری در فیلم‌های برتون مثل "اد وود"، "مریخ حمله می‌کند!"، "اسلیپی هالو" و "سیارهٔ میمون‌ها" بازی کرد. بعد از آن در زمان ساخت فیلم "سیارهٔ میمون‌ها" با هلنا بونهام کارتر آشنا شد که رابطه‌شان تا سال ۲۰۱۴ دوام داشت. برتون و هلنا دو فرزند دارند: پسری به نام بیلی ریموند (ترکیب اسم پدر هلنا و اسم پدر برتون)، زادهٔ ۴ اکتبر ۲۰۰۳ و دختری به نام نل، زادهٔ ۱۵ دسامبر ۲۰۰۷. دسامبر ۲۰۱۴، برتون و کارتر اعلام کردند که از هم جدا شده‌اند.
جانی دپ که دوست صمیمی تیم برتون است، پدرخواندگی فرزندان آن‌ها را به عهده گرفته‌است. در مقدمهٔ کتاب «"برتون به روایت برتون"» جانی دپ عنوان کرده‌است: «دربارهٔ او دیگر چه می‌توانم بگویم؟ او برادر، دوست و پدر فرزندخوانده‌ام است. او بی‌نظیر و شجاع است. او کسی است که به خاطرش تا آخر دنیا می‌روم و به خوبی می‌دانم که او هم برای من همین کار را خواهد کرد.»
تیم برتون رئیس هیئت داوران شصت و سومین جشنوارهٔ فیلم کن ۲۰۱۰ که از ۱۲ تا ۲۴ مه ۲۰۱۲ در کن (فرانسه) برگزار شد، بود. او همچنین در ۱۵ مارس ۲۰۱۰ نشان افتخار «شوالیهٔ هنر و ادب» را از وزیر فرهنگ فرانسه، فردریک میتران دریافت کرد.
برتون در طی ۳۰ سال فعالیت در عرصهٔ فیلم‌سازی، در جشنواره‌ها و مراسم متعددی نامزد شده و جوایزی را نیز دریافت کرده‌است:
برتون از ۲۲ نوامبر ۲۰۰۹ تا ۲۶ آوریل ۲۰۱۰ نمایشگاهی از آثارش را در موزهٔ هنر مدرن در نیویورک با بیش از ۷۰۰ طراحی، نقاشی، عکس، طرح داستان، تصاویر متحرک، عروسک، ماکت، لباس و پوسترهای سینمایی برگزار کرد.
نمایشگاه برتون بعد از موزهٔ هنر مدرن، مستقیم به نمایشگاه «مرکز استرالیایی تصاویر متحرک» در ملبورن رفت. او در این نمایشگاه که از ۲۴ ژوئیه تا ۱۰ اکتبر ۲۰۱۰ برگزار شد، آثار دیگری هم مربوط به فیلم "آلیس در سرزمین عجایب" که مارس همان سال اکران شد را به آثارش اضافه کرده بود.
جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم تورنتو در آنتاریو، کانادا از ۲۶ نوامبر ۲۰۱۰ تا ۱۷ آوریل ۲۰۱۱ برگزار شد. در این نمایشگاه علاوه بر آثاری که از فیلم‌های برتون وجود داشت خودش هم چند بار در آن حضور پیدا کرد.
کتاب «"هنر تیم برتون"» در نمایشگاه موزهٔ هنر لس آنجلس (لاکما) از ۲۹ مه تا ۳۱ اکتبر ۲۰۱۱ در غرفهٔ رزنیک به نمایش درآمد. همچنین لاکما ۶ فیلم از وینسنت پرایس که بازیگر محبوب برتون بود را به مناسبت صدمین تولد پرایس در طول هفتهٔ آخر نمایشگاه نشان داد.
نمایشگاه آثار برتون در نمایشگاه سینماتک فرانسه از ۷ مارس تا ۵ اوت ۲۰۱۲ در پاریس برگزار شد.
آثار برتون در موزهٔ هنر سئول از ۱۲ دسامبر ۲۰۱۲ تا ۱۴ آوریل ۲۰۱۳ در سئول، کرهٔ جنوبی به نمایش گذاشته شده‌است. در این نمایشگاه ۸۶۲ اثر از آثار برتون مثل نقاشی، طراحی، فیلم کوتاه و دیگر آثار مربوط به او مثل مجسمه، موسیقی و لباس‌هایی که در فیلم‌های بلند او استفاده شده‌است به نمایش گذاشته شده‌است.
آثار برتون شامل صدها نقاشی، طراحی، عکس و مجسمه از تاریخ ۲۸ مارس تا ۳ اوت ۲۰۱۴ در نمایشگاهی به نام "تیم برتون و دنیایش" در استون‌بل‌هاوس پراگ به نمایش گذاشته می‌شود.
قلعه دختر کرمان که به قلعه کهنه نیز مشهور است هستهٔ مرکزی شهر باستانی کرمان و با قدمتی حداقل معادل دورهٔ مادها و از قدیمی‌ترین قلعه‌های ایران است که بر فراز کوهی کم ارتفاع در همسایگی قلعه اردشیر در خاور شهر کرمان قرار دارد.
این قلعه در کنار قلعه اردشیر از مراکز آیینی شهر کرمان در دوره‌های مختلف تاریخی بوده‌است. آثاری از پرستشگاه‌های ایزد بانوی آناهیتا و آتشکدهٔ زرتشتیان در این قلعه یافت شده‌است.
دربارهٔ پیشینهٔ آن می‌توان گفت:
۱. در ۳۰۰۰ سال پیش در دوران مادها فرمانروای گواشیر یا دخترش یک کرم جادویی داشت ک شانس و قدرت (در نمونه‌های دینی خیر و برکت) به همراه داشت و دژ دختر دست نیافتنی و شکست ناپذیر بود و برای همین این شهر را از آن پس به جای گواشیر کرمان (به معنای کرم آن [دختر]) نامیدند! تا اینکه با گول‌زدن کنیز فرمانروا آن کرم را کشتند و دژ به دست دشمن افتاد.
۲. در گذشته به قلعه دختر، قلعه کوه می‌گفتند و نام دختر از آنجا روی دژ گذاشته شد ک واژهٔ دختر به معنای دست نخورده و دست نیافتنی است و این دژ هم دست نیافتنی و شکست ناپذیر بود
مصالح بکار رفته در این قلعه تنها خشت خام و گل رس است.
بقایای سه طبقه از بنای اصلی به صورت نیمه ویران هنوز در شرق قلعه قابل مشاهده است. دروازهٔ اصلی قلعه در غرب آن قرار دارد و در مقابل دروازه پلکانی قرار گرفته که از دروازه فاصله دارد و در گذشته با پلی متحرک دسترسی به قلعه انجام می‌شده‌است. چندین برج در دیوار قلعه با نیمرخ‌های مربع و دایره حصار آن را تشکیل می‌دهند. بقایای قلعه دختر دورنمای گذشته دراز این شهر و نام آن یادآور الههٔ آناهیتای باستانی، ایزدبانوی آب و باروری است.
قلعه اردشیر دیگر قلعه باستانی این شهر است.
مجموعه وکیل در حاشیة بازار بزرگ و در مرکز شهر قدیم کرمان واقع است. عناصر مجموعه عبارت‌اند از: بازار به طول ۲۰۰ متر، حمام و کاروانسرا که مساحت مجموعه قریب ۸۰۰۰ مترمربع است. این مجموعه به دستور محمد اسماعیل خان نوری وکیل الملک حاکم کرمان و در سال ۱۲۸۶ ه.ق. بنا شده است. تزئینات سرا، کاشی معقلی با طرحهای هندسی است و معماری آن از نوع چهار ایوانی می باشد. معماری بازار با الهام از دوران صفویه است و حمام از طرح حمامهای سنتی بهره برده است.
قسمتی از بازار کرمان است که از بازار اختیاری شروع می شود و تا اول بازار مظفزی امتداد می یابد. بازار وکيل مطابق الگوى بازارهاى ايرانى دراز و کشيده ساخته شده و هر صنفى در بخش خاصى از آن قرار دارد.
این بنا در سال ۱۲۷۰ به شکل با شکوه و با تأثیرپذیری از سبک معماری دوره زندیه قاجاریه احداث شده‌است. این بنا یکی از حمام‌های تاریخی، سنتی و باستانیکرمان است و به تقلید از گنجعلی خان ساخته شده‌است.
این بنا در بازار وکیل روبروی کاروانسرای وکیل واقع گردیده و بخشی از مجموعه وکیل است که در سال ۱۱۸۷ ه .ق توسط وکیل الملک بنا گردیده و بعدها بازسازی ، تعمیر شده است .
کاروانسرای وکیل از مجموعه کاروانسراهای درون شهری است که در مجموعه وکیل قرار گرفته است. این محل با برخورداری از ۱۲۰ حجره در دو طبقه به فرمان به فرمان محمد اسماعیل خان وکیل الملک والی کرمان شروع به ساخت گردید و در زمان مرتضی قلی خان در سال ۱۲۸۷ ه.ق به اتمام رسید . این کاروانسرا در سمت چپ بازار وکیل از بزرگترین کاروانسراهای شهر کرمان و یکی از کاروانسراهای بزرگ ایران به شمار می‌آید .
این بنا در بازار وکیل جنب کاروانسرای وکیل واقع گردیده و بخشی از مجموعه وکیل است.
نورجیزک (نورجیزیک) نام ماده تزریقی است که در ایران به‌طور غیرقانونی و به عنوان جعلی «داروی ترک اعتیاد» و در شیشه‌های آمپول، عرضه می‌گردد.روزنامه اطلاعات85/7/13: کشف محموله بزرگ آمپولهای مخدر در تهران
نورجیزک ِاصلی (Norgesic) که در کشورهای غربی مانند ایالات متحده آمریکا، کانادا و کشورهای اروپائی به عنوانی ترکیب ِغیر مخدر ِ شل‌کنندهٔ عضلانی (با پایه فنادرین -آسپیرین) عرضه می‌گردید، دیگر توسط کارخانه سازنده، تولید نمی‌شود.
آمپول موجود در ایران، کاملاً متفاوت بوده و به طوری جعلی و غیر ژنریک، از نام نورجیزک سوءاستفاده می کند.Norgesic consumer information from Drugs.com
ترکیبات شناخته شده نورجیزک عرضه شده در ایران شامل بوپرنورفین(شبیه مورفین) و کورتون می‌باشد.
از آنجائیکه نالوکسون در نورجیزک پیدا نشده، نورجیزک نه تنها در ترک اعتیاد مؤثر نیست بلکه خود، اعتیادآور می‌باشد و «مصرف بیش از حد» ( اُوِردُز) آن، مرگ‌آور است.
باور بر این است که این دارو، در شرایط غیر بهداشتی و داخل «ویال های استفاده شده» پر می‌شود و تزریق مستقیم «عامل عفونت» به داخل بدن، می‌تواند موجب مرگ سریع گردد.
مجموعه ابراهیم خان مجموعه‌ای از بناهای تاریخی در شهر کرمان است. این مجموعه در ضلع شمالی مجموعه گنجعلیخان و در جوار میدان گنجعلیخان واقع گردیده‌است. بانی آن ابراهیم خان ظهیرالدوله حاکم کرمان در زمان فتح علیشاه قاجار است و در سال ۱۲۳۱ ه‍.ق بنا شده‌است. این مجموعه شامل: مدرسه، حمام، آب انبار و بازار است. مساحت مجموعه قریب ۴۵۰۰ مترمربع است.
معماری این مجموعه با الهام از معماری عصر صفویه بنا شده و یکی از مجموعه‌هایی است که کاشی خشتی هفت رنگ عنصر تزئینی غالب در آن می‌باشد.
مدرسه ابراهیم‌خان، پلان آن مستطیل شکل و حجره‌های آن مستطیل شکل و در اطراف و چهار ضلع آن واقع است. عناصر فضائی-کارکردی مدرسه عبارت است از حجره مدرسه، کتابخانه، مسجد، اتاق‌های خادم و چراغ‌دار و آبکش و سرویس‌های بهداشتی است. ساختمان آن را شاه‌نشین، محراب، ایوانچه و غرفه‌های اطراف تشکیل می‌دهند. در انتهای ایوان قبله، محرابی از کاشی هفت رنگ وجود دارد. در تمامی بخش‌های مدرسه، عناصر تزیینی مانند گچ‌بری، کشته‌بری، مقرنس‌کاری و کاربندی دیده می‌شود. ایوان شرقی و برج ساعت این مدرسه کاشی‌کاری و چشم‌اندازی زیبا دارد.
حمام ابراهیم خان از دیگر بخش‌های مجموعهٔ ابراهیم خان در کرمان است که سردر آن در ضلع جنوبی بازار قیصریه مجموعه قرار دارد. سازندگان این حمام آن را همانند دیگر حمام‌های قدیمی در مکانی پایین‌تر از سطح زمین احداث کرده‌اند تا با این روش، آبرسانی بهتر صورت گرفته و گرمای داخل حمام نیز تا حد قابل توجهی حفظ شود. در این حمام تزئینات کاشی‌کاری از نوع خشتی هفت‌رنگ کار شده‌است که در سردر حمام می‌توان آن‌ها را مشاهده کرد. همچنین طاق حمام نیز به هنر مقرنس‌کاری مزین شده‌است. با طی کردن راهرویی زاویه‌دار می‌توان به بخش رخت‌کن حمام رفت که دارای یک گنبد مرکزی، ایوان‌های جانبی و در مرکز نیز حوض آب قرار گرفته‌است. این حوض آب نه تنها به زیبایی فضای داخل حمام افزوده‌است، بلکه نقش پررنگی در بازتاب نور به درون رختکن ایفا می‌کند. تزئینات کاربندی از عمده تزئیناتی است که در ستون‌های سنگی که سقف‌های حمام بر آن‌ها قرار گرفته‌است، مشاهده می‌شود. گرمخانه از دیگر قسمت‌های حمام است که برای رسیدن به آن باید راهرویی طویل و زاویه‌دار را طی کرد.
بازار مجموعه ابراهیم خان به قیصریهٔ زرگری نیز شناخته می‌شود. این قسمت از مجموعه ابراهیم خان در ضلع شرقیمدرسه و حمام ساخته شده و خوشبختانه کاربری این بخش نیز همانند مدرسه همچنان حفظ شده‌است. این قسمت از مجموعه نیز همانند دیگر بخش‌ها تاثیرگرفته از معماری عصر صفویه ساخته شده و کل سقف‌های آن به همت استادان سازنده کادربندی شده‌است. این بازارچه دارای ۴۷ باب مغازه و طولی نزدیک به صد متر است که فضای بازار قیصریه در حد فاصل آن ایجاد شده و ورودی به آب‌انبار، حمام و مدرسه نیز در این بخش قرار دارد.
آب انبار ابراهیم خان در ضلع شمالی قیصریه واقع شده و در عصر خویش یکی از آب انبارهای معتبر شهر کرمان بوده که آب بخشی از شهر قدیم کرمان را تأمین می‌نموده‌است. سردر آب انبار ابراهیم خان دارای مقرنس کاری و کتیبه ای از کاشی خشتی زینت بخش آن می‌باشد. این سردر با دهلیزی مسقف و پله کانی سنگی به پا آب راه دارد و مخزن آن در عمق زمین بنا شده‌است. کاشی کاری زیبای سردر آب انبار دارای زمینه زرد است. هفت قاب به شکل گل با گلبرگ‌های نامنظم در یک خط افقی روی زمینه قرار گرفته‌اند که زمینه قاب‌ها سفید و حاشیه آن‌ها سیاه است. داخل هر قاب یک گلدان گل قرار دارد. در فواصل قاب‌ها دسته گل محمدی و گل کوکب آبی دیده می‌شود. حاشیه تابلو دارای زمینه سیاه و نقش آن گل‌های ریز قرمز و زرد و خطوط مارپیچی زرد می‌باشد. حاشیه سیاه و زرد قابی مناسب برای این تابلو می‌باشد تا نقوش متنوع و رنگین تابلو جلوه بیشتری داشته باشد. تضاد رنگی زرد و سیاه در کاشی کاری قاجار نقش مهمی دارد. شکل این ترنج‌ها با قاب‌های حاوی گل و گلدان نیز از انواع شکل‌های منحصر به فرد این مجموعه می‌باشد. طبیعت‌گرایی و منظره پردازی در کاشی کاری‌های مجموعه ابراهیم خان نمونه ای زیبا و بی نظیر از هنر بومی و محلی منطقه کرمان است که با سایر تزیینات دوره قاجار در شهرهای ایران متفاوت است. پرندگانی چون کبک کوهی، طوطی، گل‌های پنیرک، لاله، مینا، زنبق و آفتابگردان و … با تنوع در نقش و رنگ به گونه ای جلوه گری می‌کند که این کاشی‌ها را همچون نقش قالی کرمان از سایر نقاط ایران متمایز ساخته‌است.
بانی مدرسه ابراهیم‌خان ظهیرالدوله بوده که از سال ۱۲۱۸ تا ۱۲۴۰ق حکمرانی کرمان را داشته‌است. وی داماد فتح‌علی‌شاه قاجار، همچنین پسرعمو و پدرزن او و در عین حال پسرخوانده و پدر دو داماد فتح‌علی‌شاه بود.
با استناد به کتیبه موجود در ضلع غربی مدرسه، استاد اسماعیل قصاع سازنده آن بوده‌است. این مدرسه با الهام از معماری عصر صفویه بنا شده‌است.
کتیبهٔ کاشی‌کاری پیرامون صحن مدرسه شامل قصیده‌ای از صبای کاشانی است که بیت آخر آن متضمن ماده تاریخ بنای مدرسه می‌باشد: زد صبا از پی تاریخ این و آن رقم/ «سلسبیل از جود ابراهیم در جنت سبیل» مجموع حروف این ماده تاریخ سال ۱۲۳۲ق را نشان می‌دهد.
کتابخانه دیجیتال دائرةالمعارف بزرگ اسلامی
گنبد مشتاقیه که به سه گنبدان نیز شهرت دارد، از آثار دوران قاجار در شهر کرمان است که در گذشته در جوار قبرستان کهنه و خارج از حصار شهر قرار داشته‌است. این محوطه ابتدا مزار میرزاحسین‌خان رايني جد اعلای سادات معروف به میرحسینی راینی بوده‌است. مشتاق در سال ۱۲۰۶هجری قمری به جرم آن‌که قرآن را با نوای سه‌تار می‌خواند، سنگسار شد و پیکر او را در کنار مقبره میرزا حسین خان دفن کردند که اینک این مزار معروف به مشتاقیه است. سه گنبد در سال ۱۲۶۰ قمری بر روی قبور مشتاق علی شاه، شیخ اسماعیل هراتي و کوثر همدانی (کوثر علی شاه) بنا گردید. آثار تزئینی مجموعه مشتاقیه که در قرن اخیر ساخته شده‌است شامل کاشی‌کاری، نقاشی، گچبری، کاربندی و مقرنس می‌باشد.
دو گنبد این بنا دارای کاشی کاری و یکی از گنبدها كه بر روي مقبره شيخ اسماعيل قرار دارد،آجری است که از همان زمان قاجاریه که آن را ساختند به همین شکل بوده‌است.گنبد مشتاقیه کرمان-دانشنامه شهری ایران
مقبره خواجه اتابک، مقبره خواجه اتابک که در محله جنوب شرقی شهر محله بازار شاه کرمان و نزدیک مسجد بازار شاه قرار دارد، از آثار اواخر و مربوط به دوران سلجوقی می‌باشد. این بنا محل دفن «خواجه اتابک علاالدین بزقوش» از رجال و بزرگان و عرفای دوران سلجوقیان است. پلان بنا هشت ضلعی است که در داخل فضایی مربع داردو عنصر تزئینی غالب در این بنا گچبری است و سنگ محراب زیبایی در ضلع غربی آن نصب است و کتیبه‌هایی زیبا با خط کوفی دارد. تزئینات تمامی بنا با کاشیهای فیروزه‌ای مزین شده‌است. این اثر تحت شماره ۲۵۳ به ثبت رسیده‌است.
مجموعه گنج‌علی خان در مرکز تاریخی شهر کرمان و در کنار بازار بزرگ کرمان قرار دارد.
گنج‌علی خان که از حاکمان مشهور زمان شاه عباس است از سال ۱۰۰۵ تا ۱۰۳۴ هجری قمری بر کرمان فرمان‌روایی کرد و آثار و بناهای زیادی بنا نمود و در آبادی این منطقه کوشش کرد.
از جمله بناهای عمومی که از این حاکم مشهور به جا مانده، مجموعه گنجعلیخان در داخل شهر کرمان و رباط زین الدین (کاروانسرای گنجعلیخان) در راه یزد- کرمان، حوض خان در راه کرمان - مشهد و تعدادی قنات در شهر کرمان بوده‌است. سهمی از درآمد مجموعه و قنات‌ها به آستان قدس رضوی داده می‌شود. این بناها در لشکرکشی‌های آقا محمدخان صدمات جبران ناپذیری دیده‌اند.
مساحت مجموعه گنجعلیخان ۱۱۰۰۰ مترمربع و عناصر مجموعه و سال ساخت آن‌ها عبارت‌اند از:
میدان ۱۰۰۵ ه‍. ق، بازار ۱۰۰۵ ه‍. ق، در ضلع جنوبی حمام ۱۰۲۰ ه‍. ق، در ضلع شمالی ضرابخانه، در ضلع شرقی مدرسه ۱۰۰۷ ه‍. ق و کاروانسرا ۱۰۲۱ ه‍. ق، در ضلع غربی آب انبار ۱۰۲۱ ه‍.ق
در سه سمت میدان، بازارهای گنجعلیخان قرار دارد که بازار مسگرها و بخشی از راسته اصلی را تشکیل می‌دهد.
معمار بخشی از مجموعه استاد سلطان محمد و بانی آن گنجعلیخان، حاکم کرمان در سال‌های ۱۰۰۵ تا ۱۰۲۹ ه‍.ق بوده‌است.
چهار مسجد در چهار سمت میدان قرار داشته که سه باب آن باقی‌مانده و زیباترین آن‌ها مسجد ضلع شرقی در کنار کاروانسرا است که موزه‌ای از هنرهای تزئینی به‌شمار می‌آید. سبک معماری این بنا به شیوه اصفهانی است.سبک‌شناسی معماری ایرانی. محمد کریم پیرنیا. نشر معمار. ۱۳۸۳. ص۲۷۰
از آثاری که از مجموعه گنجعلی خان بر جای مانده، میدانی در بخش مرکزی شهر کرمان است که در حاشیه بازار بزرگ واقع شده و همانند میدان‌های نقش جهان در اصفهان یا میرچخماق در یزد، در اطراف خود بعضی از عناصر شهری را گرد آورده‌است.
در ۳ ضلع میدان گنجعلی خان بازار واقع شده و در ضلع دیگرش سرای گنجعلی خان قرار دارد.
وجود حمام، آب انبار، ضرابخانه و همجواری با بازارها و چهار سوق، این مجموعه به هم تنیده را کامل کرده‌است. طاق نماهای آجری، کاشیکاری، فضای سبز، حوض آب و دیگر آثار دیدنی، بر زیبایی این میدان افزوده‌اند.
نوشتار اصلی: بازار مسگری کرمان
بازار مسگری کرمان قسمتی از مجموعه گنجعلیخان است که از عهد صفویه در کرمان به یادگار مانده‌است. این بازار شامل دو قسمت شرقی-غربی و شمال-جنوبی است. قسمت شرقی-غربی آن از ورودی مجموعه گنجعلیخان تا ابتدای بازار کلاه مالی ادامه دارد و موزه ضرابخانه نیز داخل آن قرار دارد. قسنت شمال-جنوبی آن نیز از ورودی شمالی مجموعه گنجعلیخان شروع می‌شود و تا چهارسوق گنجعلیخان ادامه دارد. آب انبار گنجعلیخان نیز در همین قسمت واقع شده‌است.
بازار بین چهارسوق و بازار اختیاری است؛ و در بخش جنوبی میدان گنجعلیخان قرار گرفته و در سمت راست این بازار حمام تاریخی و زیبای گنجعلی خان و هجده مغازه قرار دارند و در سمت چپ آن طاق نماهایی طراحی شده‌اند که منظره زیبایی را نشان می‌دهند در زیر این طاق نماها دستفروشان به کار مشغول هستند و جمعاً ۱۶ طاق‌نما این بازار را به میدان مربوط می‌سازند. طول این بازار نزدیک به ۹۳ متر و عرض آن ۷۵/۵ متر است و ۷۵/۵۳۴ متر مربع مساحت دارد. (در انتهای بازار گنجعلیخان بازار زرگری قرار دارد که به قیصریه معروف است)
این بنا در ضلع شمال شرقی میدان گنجعلی خان کرمان واقع گردیده و بخشی از مجموعه گنجعلی خان است که حدود سال ۱۰۰۷ه‍.ق توسط گنجعلی خان - حاکم منصوب شاه عباس صفوی- ساخته شده و به نظر می‌رسد که نمازخانه کاروانسرای بزرگ مجموعه یا مدرسه مجاور بوده‌است. بنای مسجد، کوچک و مشتمل بر شبستانی به ابعاد ۵×۲۵/۵ متر و ایوان ورودی است. نمای ایوان، ساده است و بر روی پوشش آن، طرح‌هایی هندسی بر روی گچ کشیده‌اند. کف ایوان سنگی است و بر بالای در چوبی آن، کتیبه‌ای سنگی با این عبارات نصب شده‌است: " شکر که از دولت شاه عباس شاه آنکه جهان گشت ز عدلش بهشت گنج علی خان شده در سبع والف بانی این مسجد طاعت سرشت ".
بعد از ورودی ایوان، راهروی باریک و تاریک با پوشش کوتاه و بعد از آن، فضای گنبددار شبستان قرار گرفته‌است. در این شبستان، به کمک دو ستون، بالکن یا رواقی در یک ضلع برپا داشته‌اند که از طریق پلکانی می‌توان بدان راه یافت. پوشش گنبدی بنا دارای ۱۲ نورگیر است. در ضلع قبله مسجد، محرابی تعبیه و در میانه آن، لوح مرمرین بزرگی با نقش گلدان نصب کرده‌اند. تزیینات شبستان مشتمل بر نقاشی، گچبری، مقرنس کاری و کاربندی است. این مسجد در دوره اخیر تعمیر و مرمت شده و امروزه تنها جهت بازدید علاقه‌مندان مورد استفاده است و در آن نماز برگزار نمی‌شود.
بر سردر حمام گنجعلیخان، که بخشی از نقاشیهای عهد صفوی آن به تازگی مرمت شده، کتیبه شعری به خط نستعلیق بر سنگ مرمر حک شده که مصرع آخر آن سال ساخت بنا را با تبدیل به حروف ابجد نشان می‌دهد:
«کسی نداده نشان در جهان چنین حمام» (سال ۱۰۲۰ ه‍.ق).
مدرسه و کاروانسرای گنجعلیخان یکی از حوزه‌های علمیه مشهور کرمان است. این بنا در ضلع شرقی میدان گنجعلی خان واقع شده و روزگاری مدرسه‌ای پر رونق بوده که بعدها به کاروانسرا تبدیل گردیده‌است. بر کاشی‌های کتیبه سر در آن تاریخ ۱۰۰۷ ه‍.ق مطابق با ۱۵۹۸ میلادی نقش بسته و معمار آن محمد سلطانی یزدی بوده‌است. بر اساس منابع موجود آقا محمدخان قاجار این مدرسه را تخریب کرده‌است.
ضرابخانه از بناهای مجموعه گنجعلیخان و در ضلع شمالی میدان است. این بنا بین سال‌های ۱۰۰۷ الی ۱۰۳۵ به دستور گنجعلیخان حاکم کرمان ساخته شده‌است. تزئینات داخلی بنا گچ بری به شکل آجر کاذب است. بند آجرها به رنگ اخرایی است. بنا گنبدی بلند دارد و در رأس آن کلاه فرنگی قرار گرفته که بخشی از نور داخل را تأمین می‌کند.
پلان بنا مربعی است و ۴ ایوان و ۴ غرفه در اطراف دارد. قوسها تیزه دار و طاق‌نما ضربی است. در کف بنا و در زیر نورگیر حوض مربع شکلی قرار دارد که انعکاس نور در آن بر زیبایی بنا می‌افزاید. سردر بنا کاملاً ساده و تزئین آن آجرکاری گچی است. در زمان تعمیر بنا تعدادی سکه مسی و قطعات فلزی متعلق به ضرب سکه بدست آمده که تأییدی بر کاربرد بنا برای ضرابخانه‌است. این بنا از سال ۱۳۷۰ هم‌زمان با بزرگداشت خواجوی کرمانی به عنوان موزه سکه افتتاح شد.
سکه‌های ادوار مختلف تاریخ از جمله اشکانیان، ساسانیان، عرب ساسانی، اموی، عباسی، گورکانی، تیموری، آل مظفر، آل مکرم، آق قویونلو، قراقویونلو، ایلخانی، صفوی، افشار، افغان‌ها، زندیه، قاجار، پهلوی و همچنین اسکناسهایی از قاجار و پهلوی در آن وجود دارد.
گنجعلیخان این آب‌انبار را به اسم پسر خود علیمردان خان نامیده‌است.
مسجد و حسینیه شهر کهنه در شهربابک استان کرمان قرار دارد که احتمالاً در دوره صفویه ساخته شده‌است و تژئینات آجرکاری و گچ‌بری دارد.
مسجد و حسینیهٔ شهر، از قدیمی‌ترین بناهای مرکز شهربابک می‌باشند. تاریخ دقیق بنای مسجد، به درستی مشخص نیست. اما بنا به گفته‌های سالخوردگان و طبق مندرجات کتاب تاریخ شهربابک، مسجد در زمان صفویه بنا شده‌است. مسجد و حسینیه در حاشیه بلوار معلم واقع شده‌اند. در ورودی حسینیه هم‌اکنون در کوچه‌ای در قسمت غرب قرار دارد که در گذشته بازار شهربوده‌است.
از دروازهٔ ورودی که وارد صحن حسینیه می‌شویم، در شمال صحن حسینیه ۵ اتاق قرار دارد. دو تا از این اتاق‌ها در سال‌های قبل تخریب و با آجر بازسازی شده‌اند ساختمان اتاقها، خشتی و هفت چینه‌ای و طول و عرض هر کدام ۴ در ۵/۸ متر است. جلوی اتاقها، سنگ‌فرش و توسط دو پله به صحن حسینیه وصل می‌شوند. طاق سقف این اتاق‌ها ضربی و ضخامت دیوارهای اتاق‌ها ۵/۱ متر می‌باشد.
در ورودی مسجد روبروی در حسینیه قرار دارد. در دو طرف در ورودی مسجد دو سکو وجود دارد و سقف سر در آن به صورت چند گوشواره مقرنس کاری است. بعد از در ورودی وارد یک هشتی می‌شویم که طول هر ضلع آن ۲۵/۱ مترو داخل هر کدام از آن‌ها یک سکو برای نشستن تعبیه شده‌است. سقف هشتی به صورت هشت گوشواره مقرنس کاری است. درِ صحن مسجد، در جنوب این هشتی قرار دارد. صحن مسجد مربعی به طول ۷۰/۸ متر که هر چهار طرف آن یک صفه بزرگ و دو صفه کوچک در دو طرف آن قرار دارد.
سقف این صفه‌ها به صورت گنبدی و با آجر پوشانده شده و نمای آن‌ها به صورت گوشواره است. در هر چهار طرف حیاط صفه‌ها به وسیله درگاه‌ها به هم ارتباط دارند. البته بعدها صفه‌های قسمت جنوب را در گذاشتند و به صورت اتاق درآوردند. صفهٔ قسمت جنوبی، دارای محراب است، سقف محراب نیز به صورت ۵ گوشواره مقرنس کاری، لبه بام صفه‌ها، شرفی آجری است. صحن مسجد قبلاً آجرفرش بوده و یک حوض هم در وسط آن قرار داشته. در سال‌های گذشته، حوض را خراب نموده و صحن مسجد را با موزاییک فرش کرده‌اند. دیوارهای مسجد و ستون‌ها از آجرهای ۲۰ در ۲۰ سانتیمتر ساخته شده‌اند. در قسمت غرب مسجد پشت صفه‌ها یک شبستان است. کف آن مانند کف صفه‌ها آجر فرش و سقف این شبستان در وسط دارای یک گنبد بزرگ و در دو طرف آن دو نیم گنبد و دو گنبد گوچک است. سقف شبستان در سال ۱۳۸۶هجری قمری توسط «حاج شیخ میرزا علی نجفی» بازسازی و مرمت شده‌است.
فهرست آثار تاریخی کرمان
خانه حاج درویش معروف به قلعه حاج درویش از آثار تاریخی زیدآباد است. حاج درویش جد بزرگ خاندان سلطانی، شهابی و رسولی سیرجان و از ارادتمندان رحمت علیشاه (از پیشوایان تصوف و عرفان) بوده‌است. حاج درویش بزرگ از نوادگان صادق خان زند برادر کریم‌خان‌زند مؤسسه سلسلهٔ زندیه بود، حاج درویش مالک قسمت اعظمی از شهر زیدآباد، فردی معتمد و عادل در زمان خودش بود، به نحوی که مردم آبادی اموال خود را از نظر امنیت به ایشان می‌سپردند. پس از فوت حاج درویش قسمت اعظمی از اموال به خاندان سلطانی می‌رسد. وصیت نامهٔ حاج درویش که به عنوان اثر مکتوب قدیمی در موزهٔ اوقاف شهر سیرجان نگهداری می‌شود یکی از اسناد با ارزش ملی و تاریخی شهر می‌باشد. موقوفهٔ حاج درویش که قسمت اعظمی از اراضی شهر را دربردارد یکی از موقوف‌های معتبر ملی است که بسیار به روز بوده، وصیت و هدف اصلی حاج درویش از وقف دادن اموال، سر و سامان دادن و آبادانی شهر بود.
خانهٔ حاج درویش با پیگیری‌های نوادگان ایشان در سال ۸۱ به عنوان اثر ملی به ثبت رسید.
باستانی پاریزی در کتاب دزدان پیغمبر دزدان از حاج درویش سخن گفت است.
قسمتی از این خانه در زمان زندیه شروع به ساخت آن شده و در اوایل قاجاریه قسمت‌های آن تکمیل شده‌است. در خانه بعد از در ورودی (هشت ضلعی) یا هشتی موجود است و بعد از گذشتن از چند راهرو طویل به حیاط خانه می‌رسد قسمت‌های تابستان نشین، با بادگیری زیبا و بلند که در نوع خود منحصر به فرد است، هوا را مطبوع می‌کندو در دو طرف اتاقهای پنج دری و سه دری وجود دارد که بعد از آنها در قسمت زمستان نشین گچ بری‌های زیبا، اجاقی بلند و طاقچه‌ها در دو ردیف منظم دیده می‌شوند. بقایای پنجره ای عمودی با شیشه‌های رنگی که نور آفتاب را از خود عبور می‌دهند. در قسمت شمالی بنا مطبخ با حیاطی جداگانه وجود دارد که با چند اتاق مخصوص استراحت خدمه ساخته شده‌است. در طبقه بالا نیز چندین اتاق که مخصوص نگهبانان و یا استراحت شب‌های تابستان می‌باشد تدارک دیده شده‌است. از هشتی ورودی دری جدا شده که به طرف طویله و اصطبل می‌رود. این خانه با دیوارهای بلند، حیاط وسیع اتاق‌های زیاد مخصوص استفاده خانواده حاج درویش، درویش یوسفعلی بوده که علاوه بر تجارت ادویه از بندرعباس به اصفهان و ری، دارای املاک فراوان نیز در این حدود بوده و در عرفان و طریقت به مراتب بلندی دست یافته بود.
مقبره میرحیدر مهنی (گورخانه) بنایی مربوط به دورهٔ صفوی بوده و در منطقهٔ اسفندقه از توابع جیرفت قرار دارد.
نقشه گنبد از داخل چهارضلعی و در مراحل بعد این بنا دارای گنبد دو پوشه و چهار ورودی به سمت چهار جهت جغرافیایی و شامل ایوان‌هایی در داخل و خارج بنا است. ایوان‌های داخلی و گنبد با تزئینات هندسی شمسی و ستاره رنگی تزئین شده‌اند. تزئینات رنگی بنا نیز شامل رنگ قرمز در ایوان‌های داخلی و رنگ‌های قرمز و سبز در گنبد است.
درها و پنجره ها دارای تزئیناتی مشبک بوده اند اما این تزئینات به مرور زمان از بین رفته‌اند.
نمای خارجی بنا آجری بوده و به تازگی مرمت و بازسازی شده‌است. مطالب و یادبودهای متعددی در داخل بنا به خطوط خوش و ممتاز نستعلیق و نسخ نوشته شده‌است. داخل مقبره چند سنگ‌قبر مرمر نیز دیده می‌شود که مربوط به میرحیدر مهنی از عرفای عهد صفوی و یاران و نزدیکان وی است. این بنا دارای تزئینات گچ‌بری است و در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تاریخ ساخت این بنا مربوط به قرن هشتم هجری قمری است و در بردسیر و در ۴۳ کیلومتری کرمان قرار دارد. این مقبره دارای گنبد دو پوشة آجری و پلان مربع شکل می‌باشد. دردرون بنا تزئینات گچ بری مقرنس کاری و خطوط کوفی دیده می‌شود. اصل بنا سه طبقه ساخته شده و نمای کلی آن آجر است.
ارگ راین (به انگلیسی: Rayen Castle) مربوط به دوره ساسانی است و در استان کرمان، شهرستان کرمان، جنوب غربی شهر کنونی راین جای گرفته‌است و این اثر با نام "قلعه راین" در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۸۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این بنای (خشت | خشتی) بسیار کوچکتر از ارگ تاریخی بم شبیه‌است و بر بالای تپه‌ای قرار دارد. ارگ رایِن یکی ازبناهای خشتی جهان است. این بنای تاریخی بزرگ با مساحتی بیش از بیست و دو هزار مترمربع، به نظر می‌رسد در مقابل ارگ بم بسیار کوچک باشد و بخش کوچکی از آن به نظر برسد؛ اما هرساله میزبان گردشگر داخلی و خارجی است. ارگ راین به سبک معماری ساسانی ساخته شده‌است.
قلعه راین یکی از مهم‌ترین آثار تاریخی کهن راین است و بر موجودیت راین قبل از اسلام مهر تأیید می‌نهد. گفته می‌شود قدمت آن به دوره ساسانیان بر می‌گردد. در تاریخ کرمان، از قلعه راین در قرن اول ه‍.ق نام برده شده‌است. قلعه‌هایی با قدمت و سابقه بیشتر در این محل وجود داشته که بر اثر حوادث طبیعی از بین رفته‌اند.
نقشه قلعه تقریباً مربع شکل و با چندین برج در اطراف مزین شده‌است. دور تا دور قلعه را حصاری دربرگرفته که ارتفاع آن بیش از ده متر است. تنها ورودی قلعه از جبهه شرقی است که با سر در بزرگ و باشکوه به محوطه داخلی راه دارد.
عناصر قلعه عبارت‌اند از بازار، حاکم نشین، خانه‌های اعیانی، چهار انبار، آتشکده و محله‌های عامه نشین. این قلعه بخش عامه‌نشین و اعیان‌نشین دارد و فضاهای معماری مورد نیاز مردم مانند مکتب خانه و ساختمان قرنطینه در آن دیده می‌شود. مصالح کلی آن خشت خام است.
کاروانسرای پاریز در جبهة غربی بخش پاریز از توابع شهرستان سیرجان قرار دارد. این کاروانسرا از جمله هفت کاروانسرای ایجاد شده توسط مرحوم آقاسیدهدایت سیرجانی کرمانی است که به روزگار قاجار در این بخش ایجاد شده‌است. این بنا از جمله کاروانسراهای برون شهری مسیر سیرجان-رفسنجان است که با پلان چهارضلعی ایجاد شده‌است و دارای قسمت‌های مختلف ازجمله سردر ورودی، اتاق‌های استراحت نگهبانان، غرفه‌ها، ایوان‌ها، اصطبل‌ها و بخش شاه‌نشین می‌باشد.