moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
پس از چندی او توانست با بنیاد فورد برای تأمین مالی مشاوران اقتصادی به توافق برسد و اعضای علمی دفتر اقتصادی با نظر پروفسور میسون از دانشگاه هاروارد انتخاب و در سازمان برنامه مشغول به کار شدند. این عده که به گروه مشاوران هاروارد موسوم شدند به همراه اقتصاددانان ایرانی که ابتهاج آنها را گرد آورده بود تدوین برنامه عمرانی سوم آغاز کردند.
او همچنین بانک ایرانیان را با کمک مالی همسرش آذر و نیز در سال ۱۳۵۳ شرکت بیمهٔ بین‌المللی ایران-آمریکا را تأسیس کرد.
ابتهاج در بهمن ۱۳۳۷ از ریاست سازمان برنامه استعفا داد و کسی که هر هفته با شاه ملاقات می‌کرد تا ۱۸ سال به دیدارش نرفت.عروضی، ص ۵۵۵.
پیش از آمدن ابتهاج به سازمان برنامه در سال ۱۳۳۳، این سازمان در مدت شش سال ۸ مدیر به خود دیده بودعروضی، ص ۳۲۹. و این بی‌ثباتی در مدیریت، عدم موفقیت برنامه اول را تسهیل نمود. حضور با اقتدار او در سازمان اگر چه ۴ سال بیشتر به درازا نکشید اما اثرات حضورش تا سالها و بلکه تا چند دهه قابل احساس بود.
بیشتر طرح‌های عمرانی کشور از جمله سد سازی‌ها، راه‌ها، تونلها، اسکله‌ها، بنادر، فرودگاه‌ها، ریل‌های راه‌آهن، مدارس، دانشگاه‌ها، بیمارستان‌ها و عمران‌ها در حاشیه شهرهای کوچک نمونه‌های از کار این ابر مرد خستگی ناپذیر و این فرزند شایسته ایران هستند که بعد از اینکه مورد کم لطفی و بی مهری قرار گرفت، دیگر کسان مانند نخست وزیران و سایر شخصیت‌های پاچه لیس دربار شاهنشاهی و حتی بعد از انقلاب خیلی از کارهای او را به نام خود داد زدند و جراید را پر از اکاذیب کردند. افسوس که چنین انسانهای وطن دوست و شجاعی در ژرفای تاریک تاریخ گم شدند. (مراجعه کنید به خاطرات ابوالحسن ابتهاج)
در اواخر سال ۱۳۳۹ بود که در پی ترمیم کابینه جعفر شریف‌امامی، قائم‌مقامی نخست‌وزیر در سازمان برنامه به احمد آرامش رسید. او که پیشتر عضو هیئت نظارت سازمان برنامه بود مدعی شد ابتهاج در دوران ریاست سازمان برنامه سابقه سوء استفاده مالی داشته و پول‌های کلانی به مقاطعه‌کاران داده‌است؛ ادعاهایی که با پاسخ ابتهاج مواجه شد و جز جنجالی مطبوعاتی فرجامی نیافت اما زمینه را فراهم کرد تا حدود ۸ ماه بعد همزمان با نخست‌وزیری علی امینی، دوست صمیمی ابوالحسن ابتهاج، وی به اتهام فساد مالی بازداشت شود. روزنامه‌ها عصر ۲۰ آبان ۱۳۴۰ در خبری اعلام کردند: «ساعت ۴۵: ۸ صبح امروز ابوالحسن ابتهاج، مدیرعامل بانک ایرانیان، به دادسرای دیوان کیفری رفت و در ساعت ۱:۳۰ بعدازظهر، قرار بازداشتش صادر گردید.» هر چند ظاهر قضیه بازداشت ابتهاج اتهام فساد مالی بود اما برخی از جمله خود او انتقاداتش از سیاست‌های اقتصادی کشور را عامل اصلی این بازداشت می‌دانستند. ماروین زونیس در کتاب «نخبگان سیاسی در ایران» با اشاره به ماجرای بازداشت و آزادی ابتهاج به قید ضمانت، از آن با عنوان نمونه‌ای از برخورد شاه با نخبگان درون حاکمیت که به انتقاد روی می‌آورند، یاد کرده و می‌نویسد: «ابوالحسن ابتهاج اگر چه متهم به فساد مالی شده بود اما در نهایت هیچ‌یک از اتهامات وارده بر او اثبات نشد و به واقع بازداشت او، به سخنرانی‌اش در کنفرانس بین‌المللی صنایع در سانفرانسیسکو بازمی‌گشت. ابتهاج در آن سخنرانی گفته بود که کمک‌های مالی یک کشور به کشور دیگر موجب می‌شود که منابع مالی مزبور بر اساس ملاحظات نظامی و سیاسی خرج شوند و به کار توسعه نمی‌آیند و در این باب، از ایران مثال زده بود؛ سخنانی که البته به مذاق شاه ایران خوش نمی‌آمد.» ابتهاج همان روزی که قرار بازداشتش صادر شد، خطاب به خبرنگاران حاضر در دیوان کیفر گفت: «چون مجالی برای تکمیل تحقیقات من وجود نداشت، مرا بازداشت کردند. در مملکتی که دزدها آزادانه راه می‌روند، من باید به زندان بروم. اتهام من آبادانی‌های خوزستان است.» علی امینی، نخست‌وزیر، در پاسخ به سؤال خبرنگاران دربارهٔ بازداشت ابوالحسن ابتهاج گفت: «من به هیچ‌وجه از بازداشت آقای ابتهاج خبر نداشتم. این کار مربوط به دادگستری است و البته اگر کسی از نظر قانون خطاکار باشد، من نمی‌توانم هیچ‌گونه نظری داشته باشم.» امینی همچنین گفت که بین او و ابتهاج اختلافی وجود ندارد. این در حالی است که ابوالحسن ابتهاج در خاطراتش تأکید دارد: «عقیده من این است که بازداشت من بدون توافق شاه و نخست‌وزیر امکان‌پذیر نبود.» ابتهاج با اشاره به نشانه‌هایی که از تلاش امینی و دولتش برای پرونده‌سازی علیه وی حکایت داشت، می‌گوید: «اواسط آبان ۴۰ بود که امینی تلفن کرد و گفت امروز صبح شرفیاب بودم و صحبت تو بود و در نظر است تعدادی از بانک‌هایی که وضعشان خراب است درهم ادغام شوند و تو را در راس آنها قرار دهند. گفتم خیلی تعجب می‌کنم، چون شنیده‌ام دولت تو مشغول پرونده‌سازی علیه من است. امینی با خنده گفت: این حرف‌ها چیه، چرا هذیان میگی؟ چنین صحبتی در بین نیست ولی تو خودت هم شاه را تحریک می‌کنی. قبل از تلفن امینی مدیر مجله فردوسی به من اطلاع داد که چند روز قبل عده‌ای از مدیران روزنامه‌ها مهمان نخست‌وزیر بودند و سر میز غذا امینی می‌گوید اگر لازم باشد من دوست خودم ابوالحسن ابتهاج را هم توقیف خواهم کرد. یکی دو روز بعد از تلفن امینی، پنج‌شنبه ۱۸ آبان ۱۳۴۰ احضاریه‌ای از دیوان کیفر به دست من رسید که خواسته بود ظرف پنج روز خودم را به دیوان کیفر معرفی نمایم.»https://www.isna.ir/news/97082009518/ابوالحسن-ابتهاج-که-بود-و-چرا-بازداشت-شد
ابتهاج دو بار ازدواج نمود. او در بار اول با مریم نبوی دختر تقی نبوی (معزالدوله) ازدواج کرد. مریم نبوی که به مناسبت شغل پدرش که در خدمت وزارت خارجه بود در هندوستان بزرگ شده بود همچون ابتهاج به زبانهای روسی، فرانسوی و انگلیسی تسلط داشت.Bostock and Jones, p. 22. این ازدواج پس از ۲۶ سال به جدایی انجامید و در سال ۱۳۳۵ او با آذر صنیعی ازدواج کرد.
آذر دختر دندانپزشکی بود که خود نیز حرفه دکتری دندانپزشکی داشت سن او هنگام ازدواج با ابتهاج ۳۶ سال و سن ابتهاج ۵۷ سال بود.
حاصل ازدواج آنها دختری بنام شهرزاد و پسری بنام داور بود.عروضی، ص ۴۵۳.
ابتهاج همچنین عموی هوشنگ ابتهاج شاعر معروف ایرانی است.
توتکابُن شهری در شهرستان رودبار در استان گیلان در ایران است.
براساس سرشماری اولیه سال ۱۳۹۰ جمعیت توتکابن برابر با ۱٬۶۷۸ نفر بوده‌است.
توتکابن مرکز بخش رحمت‌آباد و بلوکات می‌باشد. توتکابن یا توتک بن زمانی مرکز پرورش کرم ابریشم بوده و درخت توت به فراوانی در آنجا کشت می‌شده و نام توتکابن از نام درخت توت گرفته شده‌است.
توتکابن در حدود شانزده کیلومتری شمال شرقی شهر رودبار و حدود دو کیلومتری مشرق رستم‌آباد و در حدود دوازده کیلومتری مغرب کوه دُرفک قرار دارد. این شهر از دو قسمت بالامحله و پایین‌محله تشکیل شده و با پلی که بر روی سفیدرود احداث شده‌است به راه اصلی قزوین - رشت می‌پیوندد. پیش از ساخت پل، راه پیوند توتکابن با جاده اصلی با قایق است
مردم توتکابن به زبان تاتی رودباری (دیلمی)زبان تاتی (توصیف گویش تاتی رودبار)، دکتر جهاندوست سبزعلیپور. سخن می‌گویند.
«گویش تاتی که در شهرستان رودبار رایج است، در رده‌ی تاتی جنوبی دسته بندی می‌شود. در کتاب‌های زبان‌شناسی، از تاتی رودبار بیشتر به نام تاتی دره‌ی سپیدرود نام می‌برند و آن را زیرمجموعه‌ی زبان گیلکی به‌شمار می‌آورند.»
جایگاه و بلندا
اثیرالدین ابوالفضل محمد بن طاهر اخسیکتی معروف به اثیر اخسیکتی از شاعران مشهور سدهٔ ششم هجری است.
اثیر در شهر اخسیکت زاده شد که در سده ششم یکی از شهرهای آباد ماوراءالنهر در منطقهٔ فرغانه در شمال رود سیحون بوده‌است"اخسیکت"، ج ۷، ص ۱۸۳. اثیر سخنوری را در همان‌جا آغاز کرد. با حملهٔ ترکان غز و زوال دولت سنجری و پریشانی خراسان که خود از آن با عنوان «وحشت خراسان» یاد می‌کند"دیوان اثیرالدین اخسیکتی"، ص ۱۲۲، نواحی شرقی ایران را ترک گفت و به نواحی غرب و شمال غرب ایران روی آورد. نخست در همدان به دربار غیاث‌الدین محمد بن ملکشاه سلجوقی (۵۵۵ ه‍.ق) پیوست و سال‌های متمادی او و جمعی از وزیران و امیران دربارش را مدح گفت. در لشکر غیاث‌الدین محمد، با علاءالدین عربشاه (۵۸۴ ه‍.ق) حاکم کُهستان آشنا شد. عربشاه شعر اثیر را پسندید و او را نواخت. اثیر مدت زیادی از عمر خود را به تفاریق در همدان و کُهستان در دستگاه عربشاه بود.
اثیر اخسیکتی پس از مرگ غیاث‌الدین محمد، قصایدی در مدح جانشین او رکن‌الدین ارسلان بن طغرل سلجوقی (۵۷۱ ه‍.ق) و سپس طغرل بن ارسلان (۵۹۰ ه‍.ق) پرداخت. از دیگر ممدوحان شاعر، نام اتابکان آذربایجان شامل شمس‌الدین ایلدگز (۵۷۱ ه‍.ق) و پسرانش محمد جهان پهلوان (۵۸۱ ه‍.ق) و قزل ارسلان (۵۸۵ ه‍.ق) در قصایدش مکرر دیده می‌شود.
اثیر سال‌های پایانی زندگانی را در شهر خلخال بسر برد و در سال ۶۰۹ ه‍.ق در همین شهر درگذشت"تذکرة الشعراء"، ص ۱۳۵. تاریخ مرگ اثیر را سال‌های ۵۶۳ ه‍.ق و ۵۷۷ ه‍.ق هم ذکر کرده‌اند که با توجه به اینکه تاریخ سرایش بعضی از اشعار او پس از این سال‌هاست، اعتباری ندارد"دیوان اثیرالدین اخسیکتی"، ص چهل و هفت - پنجاه (مقدمه)، "سخن و سخنوران"، ص ۵۳۹، "تاریخ ادبیات در ایران"، ج ۲، ص ۷۰۹. بدیع الزمان فروزانفر، اثیر را به تعصب مذهبی متهم داشته و گفته است که هم‌کیشان حنفی خود را بر ضد شافعیان تحریک می‌کرده‌است"سخن و سخنوران"، ص ۵۳۶. درستی این قول مورد تردید است. زیرا به احتمال بسیار اثیر خود شافعی است و ثانیاً در دیوان او اشعاری در ستایش هر دو گروه دیده می‌شود. مدایح او در ستایش ائمه شیعه و بالاخص علی قابل توجه است.
اثیر اخسیکتی با شاعران بزرگ همعصر خود همچون خاقانی شروانی، نظامی گنجوی، رشید وطواط، مجیر بیلقانی و ظهیر فاریابی مراودات و معارضاتی داشته‌است. اثیر بعضی از قصاید خاقانی را جواب گفته و پایه خود را بالاتر شمرده است"دیوان اثیرالدین اخسیکتی"، ص ۲۵۷. همچنین حکایتی در مورد ملاقات این دو شاعر در دست است که کمابیش بوی افسانه داردسفینه تبریز"، برگ ۲۶۵. نویسندگان معاصر اثیر، به رقابت میان او و مجیر بیلقانی اشاره کرده‌اند"راحة الصدور"، ص ۳۲۷، "لباب الالباب"، ص ۴۰۹. اثیر، یکجا در یکی از اشعارش مجیر را دزد شعر خود خوانده است: «از برای خدای خواجه مجیر/ کاروانهای شعر من چه زنی؟». رقابت‌های شعری اثیر اخسیکتی و مجیر بیلقانی گاه باعث کدورت ممدوحین ایشان، قزل ارسلان و محمد جهان پهلوان، که برادر بودند، نیز می‌شد"دیوان اثیرالدین اخسیکتی"، ص بیست و یک (مقدمه).
به نوشته دولتشاه سمرقندی"تذکرة الشعراء"، ص ۱۳۹، بعضی از ارباب فضل سخن اثیر را بر سخن خاقانی و انوری ترجیح داده‌اند و بعضی دیگر این دعوی را مسلّم نداشته‌اند. بدیع الزمان فروزانفر معتقد است گرایش اثیر به درج فنون بلاغی و معانی باریک، اشعارش ا از گرمی و طراوت انداخته است"سخن و سخنوران"، ص ۵۳۳-۵۳۴. از سوی دیگر، ورزیدگی شاعر در علوم مختلف عصر، از جمله ریاضی، حکمت، پزشکی، اخترشناسی، هیئت، منطق، فقه، اصول و کلام و آوردن معانی و اصطلاحات آن علوم، باعث پیچیدگی سخنش شده‌است. ظاهراً قصد شاعر از سرودن این نوع شعرها، هماوردی با خاقانی و عرض اندام در عرصه پیچیده‌گویی بوده‌است.
شهرت اثیر اخسیکتی بواسطه قصاید اوست. اکثر این قصاید در مدح سلاطین و محتشمان سده ششم ق است واگرچه این اشعار حاوی نکات و فواید ادبی و تاریخی است، از خواندن آن‌ها لذتی نصیب خواننده امروزی نمی‌شود. اثیر در غزلهای خود، بر خلاف قصایدش، زبانی روشن و لطیف دارد"سخن و سخنوران"، ص ۵۳۳. این غزلها، اغلب مضامینی عاشقانه و اوزانی نرم و کوتاه دارند. امین‌الیدن حاج بله، از مقبولیت غزلهای اثیر در بین معاصرانش خبر می‌دهد"سفینه تبریز"، ص ۲۶۵. بسیاری از اشعار اثیر را رباعیات او تشکیل می‌دهد که شمار آن‌ها به ۵۶۰ رباعی می‌رسد. در میان این رباعیات، ترانه‌های لطیف و ماندگار فراوان است.
«دیوان اثیر اخسیکتی» مشتمل بر قصاید، غزلیات، قطعات، ترجیعات و رباعیات است که یک بار به همت رکن‌الدین همایون فرخ بر اساس نه نسخه خطی تصحیح و چاپ شده‌است (تهران، ۱۳۳۷ ش). این چاپ فاقد همه اشعار اثیر است و کیفیت تصحیح آن نیز مورد انتقاد دکتر محمدجعفر محجوب قرار گرفته‌است (راهنمای کتاب، ش ۳، ۱۳۳۷ ش). دستنویسی از دیوان اثیر که مشتمل بر ۱۲ هزار بیت شعر است، در کتابخانه حکیم علی اوغلو پاشای ترکیه نگهداری می‌شود (ش ۶۶۹) که تعداد اشعار آن دو برابر نسخه چاپی است. دیوان چاپ شده این شاعر به دلايل فراوان از جمله متأخر بودن نسخه اساس مصحح و نيز عدم دسترسي به نسخ متعدد و متقدم ،‌با تحريفات و تصحيفاتی صورت پذيرفته و برخي از ابيات با اغلاط ، افتادگي‌ها و ابهامات و تعقيدات ضبط گرديده است. برخی از ابيات اين شاعر به گونه اي محرف و مبهم با اغلاط فراوان به صورت لاينحل ضبط شده و برخی ديگر از ابيات نيز در نسخ تازه يافته ضبط است كه در ديوان چاپي موجود نيست.
شهرستان خدابنده یکی از شهرستان‌های استان زنجان ایران است. مرکز این شهرستان، شهر قیدار است.مردم این شهرستان به زبان ترکی آذربایجانی صحیت میکنند
شهرستان خدابنده با وسعتی برابر ۵٬۱۵۱ کیلومتر مربع در جنوب استان زنجان، دومین شهرستان پهناور شمال غرب کشور و یکی از بزرگ‌ترین شهرستان‌های شمال غرب کشور است. موقعیت جغرافیایی آن بین طول شرقی ۴۸ درجه و ۳۵ دقیقه، و عرض شمالی ۳۶ درجه و ۷ دقیقه قرار دارد.
این شهرستان از شمال تا شمال غربی با شهرستان ایجرود، از شمال شرقی با شهرستان سلطانیه، از شرق با شهرستان‌های ابهر و خرمدره، از غرب با شهرستان بیجار استان کردستان و از جنوب با شهرستان‌های رزن و کبودرآهنگ همسایه است.
آب و هوای شهرستان خدابنده معتدل کوهستانی است و با توجه به شرایط خاص کوهستانی، می‌توان آب و هوای آن را اقلیم معتدل کوهستانی نیز به‌شمار آورد.
خصوصیات این آب و هوا، زمستان‌هایی سرد و تابستان‌های معتدل دارد؛ گرمای شدید دره‌ها در تابستان و اعتدال آن‌ها در زمستان و بر عکس سرمای شدید مرتفعات در زمستان و اعتدال آن در تابستان است.
آلودگی هوا در این منطقه با توجه میزان بارش برف و باران متوسط به بالا و نبود شهرک‌های صنعتی‌های مؤثر در آلودگی هوا تقریباً خیلی کم است و از نظر آب و هوا در دسته کاملاً سالم قرار دارد.
شهرستان خدابنده در تاریخ ۴ مرداد ۱۳۴۸ در استان زنجان تشکیل شد و مستقل گردید. این شهرستان ۵ بخش، ۱۱ دهستان و ۷ شهر دارد:
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت شهرستان خدابنده برابر با ۱۶۴٬۴۹۳ نفر بوده‌است.
زبان و دین:
مردم این شهرستان، مسلمان و شیعه هستند و به زبان ترکی آذربایجانی صحبت میکنند.
شرف‌الادباء شهاب‌الدین ادیب صابر بن‌اسماعیل ترمذی (نیمه یکم سده ۶ق/۵۴۶ق) شناخته شده به ادیب صابر شاعر ایرانی از ترمذ بود. او در زمان سلجوقیان می‌زیسته‌است.
شهاب‌الدین در ترمذ ادب آموخت و شاعری آغاز کرد. سپس در جوانی به خراسان رفت و به فراگیری دانش پرداخت. پس از آن او در شهرهایی مانند مرو، بلخ و خوارزم روزگار گذراند. او در اشعارش خود را "صابر" و گاه "ادیب" خوانده‌است. ادیب مدتی به فراگیری ریاضی و فلسفه و مطالعه نظم شاعران عرب، زندگانی و معارف آنها، تاریخ ایرانیان و اعراب و شعر شاعران فارسی‌زبان پرداخت.
به دستور خوارزمشاه اتسز، دست و پایش را بستند و به آب جیحون انداختند تا غرق شد.
روستای تیزاب واقع در دهستان بختاجرد یکی از روستاهای شهرستان داراب در استان فارس می‌باشد. بیشتر مردم این روستا به کار کشاورزی مشغول می‌باشند. کشاورزی این روستا شامل گندم، ذرت دانه‌ای، پنبه، سبزیجات و سالهای اخیر خشکسالی اثرات زیادی بروضع معیشتی مردم گذاشته وحدودیک دهم زمین‌های زراعی آن کشت می‌شود. جمعیت روستا حدود ۲۰۰۰ نفر می‌باشد.
روستای تیزاب با روستاهای شمس‌آباد، براب، اسلام‌آباد، برگان و کرسیا همسایه‌است. این روستا یکی از روستاهای توسعه یافته داراب می‌باشد که دارای آب، برق، تلفن و گاز می‌باشد. همچنین روستا دارای مدرسه دبستان (دخترانه و پسرانه)، راهنمایی (دخترانه و پسرانه) و دبیرستان (دخترانه و پسرانه) می‌باشد.
فاصله روستای تیزاب تا مرکز شهر داراب ۱۳ کیلومتر است که 9 کیلومتر آن به صورت بزرگراه می‌باشد.
بررسی مستندات تاریخی و بر اساس فارسنامه ناصری (1300-1311) ساکنین اولیه این روستا از مهاجران شمال غربی فارس و از طوایف لر (قبیله بهاالدین) بوده اند. الفاظ و لغات بکار رفته در گویش مردم این منطقه نیز موید این مستند تاریخی می باشد.
تا اواسط دهه 70 سه رودخانه دایمی شاهیجان، تیزآب و شمس آباد از وسط و کنار این روستا عبور می کردند و منبع اصلی تامین آب کشاورزی در منطقه بود که با توجه به خشکسالی های (منشا انسانی) دو دهه اخیر سرچشمه هر سه رودخانه خشک شده است.
خاندان های خرمدل، دهقانی، عابدی، اقبال ، ضیایی، خرمی، ،کشاورز، خادمی؛ گواهی و سمایی از فامیل های مشهور و قدیمی این روستا می باشند.
این روستا در دهستان بختاجرد قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱٬۵۴۷ نفر (۳۶۷خانوار) بوده‌است.
روستای برآب یکی از توابع شهرستان داراب است دلیل نام گذاری این روستا به برآب وجود یک رودخانه در این روستا در گذشته بوده است و کلمه بر آب از دو جزء (بر) و(آب) تشکیل شده که «بر» به زبان محلی به معنای «کنار یا جنب » است این روستا در مجاورت روستای تیزآب واقع شده است ، این روستا به هیچ وجه توسعه یافته نیست و مردم آن که با توجه به خشکسالی و کمبود آب دیگر قادر به کشاورزی در ابعاد وسیع نیستند و اکنون از فقر شدید رنج میبرند و اکثرا به شغل های خدماتی ای همچون فروشندگی و کارگری و ... مشغول هستند
این روستا دارای یک مدرسه ابتدایی به نام (برهان برآب) است که در دو شیفت دخترانه و پسرانه است.
یکی دیگر از امکانات این روستا داستن خانه بهداشت است.
مردم این روستا به کشاورزی در تمام فصول سال مشغولند و محصولاتی از قبیل گندم، ذرت و پنبه را کشت می‌کنند.
این روستا تقریباً توسط زمین‌های کشاورزی چند صد هکتاری محاصره شده
حسنعلی منصور (۱۳۰۲ – ۶ بهمن ۱۳۴۳) سیاستمدار ایرانی بود که از ۱۳۴۲ تا ۱۳۴۳ به‌عنوان سی و ششمین نخست‌وزیر فعالیت کرد. منصور تا پیش از نخست وزیری در سمت‌های مختلفی در وزارت امور خارجه به عنوان کارمند و دیپلمات، ریاست شورای عالی اقتصاد، معاونت نخست وزیری، وزیر کار و دبیر کلی حزب ایران نوین فعالیت داشت. او در بهمن ۱۳۴۳ در مقابل مجلس شورای ملی توسط محمد بخارایی از نزدیکان سید مجتبی نواب صفوی مورد اصابت گلوله قرار گرفت و پنج روز بعد در بیمارستان پارس درگذشت. پس از ترور منصور، امیرعباس هویدا به سمت نخست‌وزیری منصوب شد.
حسنعلی منصور فرزند علی منصور (وزیر و نخست‌وزیر عصر پهلوی) و نوهٔ دختری حسن رئیس ظهیرالملک (حکمران و دولتمرد عصر قاجار و پهلوی) بود. او در اردیبهشت ۱۳۰۲ چشم به جهان گشود و پس از پایان دوران تحصیل در دبیرستان فیروز بهرام، مدرک لیسانس حقوق و علوم سیاسی را از دانشگاه تهران دریافت کرد.
او پس از یک ازدواج ناموفق، با فریده امامی نوهٔ دختریِ وثوق الدوله ازدواج کرد و با خانواده‌های متنفذ وثوق، قوام و امینی هم نسبت خانوادگی پیدا کرد.
وی کار دولتی خود را در سال ۱۳۲۴ در وزارت امور خارجه آغاز کرد و در میانه دهه ۲۰ گروهی از دوستان خود را از سفارتخانه‌های عمدتاً اروپایی گرد خود جمع کرد که در بین آنها امیر عباس هویدا هم حضور داشت. منصور در میانه دهه ۳۰ و او با ایده‌ها و طرح‌هایی برای نجات وضعیت اقتصادی ایران در رأس شورای‌عالی اقتصاد قرار گرفت. همین ستاد جرقه آغاز محفلی شد با عنوان «کانون مترقی ایران» که متشکل از گروهی از جوانان تحصیل‌کرده بود که پشت سد رجال قدیمی در مناصب دولتی قرار داشتند. جوانانی عمدتاً ضدکمونیست که برخلاف جریان اصلی روشنفکری، طرفدار سلطنت بودند. آنها اعتقاد داشتند که باید با تغییر ساختار و سیستم، خود درون دولت قرار بگیرند و با اجرای سیاست‌های اصلاحی، وضعیت کنونی را به نفع خود و جریانی که در آن قرار دارند، اصلاح کنند.
منصور در میانه دولت‌های دهه ۳۰ حضور داشت و خود را طرفدار تغییر نشان می‌داد. با حضور کندی در کاخ سفید آمریکا و گزارش‌های سازمان سیا مبنی بر ضرورت تغییر در ایران، فشار برای اصلاحات در کشور را بیشتر کرد. گرچه دولت امینی مأمور به این کار شد اما با شکست سیاست‌های امینی، عملاً عرصه برای حضور تیم کانون مترقی مهیا شد به‌صورتی که در دولت اسدالله علم، برخی از این جوانان و ستاره‌های بعدی این کانون به وزارت رسیدند. منصور در همین زمان مدتی نیز وزیر کار بود. حضور کانون مترقی در ارکان‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی به‌صورتی درآمد که در انتخابات سال ۱۳۴۲ مجلس شورای ملی، عملاً بیشترین کرسی‌های مجلس توسط اعضای کانون مترقی که حالا به حزب ایران نوین تبدیل شده بود تصاحب شد و همین زمینه اصلی برای انتخاب حسنعلی منصور در ۴۰ سالگی به‌عنوان نخست‌وزیر گردید.
منصور اولین دبیرکل حزب ایران نوین، پس از احراز پست نخست‌وزیری قصد انجام اصلاحات و تغییراتی را داشت و کوشش نمود که با روحانیت از در سازش درآید. حسنعلی منصور، روح‌الله خمینی را در ۸ فروردین ۱۳۴۳ از تهران به منزلش در قم بازگرداند. اما پس از علیه تصویب نوشته شده در بند دوم کنوانسیون وین خمینی دستگیر و در ۱۳ آبان ۱۳۴۳ به ترکیه تبعید شد.پزشک زاد، ایرج: مروری در واقعه ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، چاپ سوم، شرکت کتاب، لس آنجلس، ۲۰۰۸ میلادی، ص. ۱۵۵–۱۵۷
در روز یکم بهمن ۱۳۴۳، حسنعلی منصور، نخست‌وزیر وقت ایران، در مقابل مجلس شورای ملی توسط محمد بخارایی،کاظم مقدم، خشونت قانونی، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۰ تهران، ص ۴۷۳ از اعضاء موتلفه اسلامی، تعلیم داده‌شده بوسیله اسداله لاجوردی و از نزدیکان نواب صفوی ترور شد. حسنعلی منصور پس از چند عمل جراحی در بیمارستان پارس تهران درگذشت و پیکرش را با تشریفات ویژه در آرامگاه رضا شاه در شهر ری به خاک سپردند. پس از انقلاب، آرامگاه‌های رضا شاه و پنجاه تن از وابستگان حکومت پهلوی از جمله حسنعلی منصور به دستور صادق خلخالی خراب شدند.
اسدالله لاجوردی که در ترور حسنعلی منصور نقشی بر عهده داشت، بازداشت و به ۱۸ ماه حبس محکوم شد.
در ۲۰ دی ۱۳۹۵ اسدالله بادامچیان از اعضای حزب مؤتلفه اسلامی، با بیان خاطراتی از اکبر هاشمی رفسنجانی گفت: یکی از هفت اسلحه مورد استفاده به منظور ترور حسنعلی منصور، توسط هاشمی رفسنجانی تهیه شد. در روز ۲۳ دی ۱۳۹۵ خورشیدی، این ادعای اسدالله بادامچیان توسط دفتر هاشمی رفسنجانی تکذیب شد. بیان این مطلب از سوی بادامچیان واکنش‌های زیادی به دنبال داشت، که منجر به انتشار یادداشتی از سوی وی شد.
حزب ایران نوین، یکی از دو حزب دولتی در دوره سلسله پهلوی بود. این حزب در سال ۱۳۴۲ه.خ، توسط حسنعلی منصور و دوستانش در ایران تأسیس شد.
این حزب از تغییر نام کانون مترقی در آذر سال ۱۳۴۲ه.خ به وجود آمد. حزب ایران نوین بزرگ‌ترین و ماندگارترین حزب دولتی در عصر پهلوی بود که تا تأسیس نظام تک حزبی، همواره اکثریت را در دست داشت و بیش از یک دهه در فضای خالی از فعالیت‌های حزبی به حیات خود ادامه داد.
نخستین دبیرکل این حزب حسنعلی منصور بود که در اسفند ۱۳۴۲ه.خ به نخست‌وزیری رسید. با قتل منصور معاون دبیرکل حزب ایران نوین، امیرعباس هویدا نخست‌وزیر و دبیرکل حزب شد.
حزب ایران نوین در انتخابات دوره ۲۲ و ۲۳ مجلس شورای ملی در سالهای ۱۳۴۶ ه.خ و ۱۳۵۰ ه.خ اکثریت را در مجلس داشت و در سال ۱۳۵۳ بزرگ‌ترین و پرطرفدارترین حزبی بود که در حزب رستاخیز ادغام شد.
فعالیت حزب ایران نوین بسیار وسیع بود و کمیته‌های متعددی را علاوه بر کمیته مرکزی دربرمی‌گرفت. این کمیته‌ها شامل: کمیته اجرایی و دفتر سیاسی، سازمان جوانان، زنان، کشاورزان، کارگران، بازرگانان، سندیکاهای کارگری، اتحادیه‌های اصناف و تشکیلات وابسته دیگر بود.
حزب نشریاتی نیز در سراسر کشور منتشر می‌ساخت و روزنامه ندای ایران نوین ارگان آن بشمار می‌آمد. حزب ایران نوین برای آموزش کادر خود اقدام به تأسیس مدرسه عالی علوم سیاسی و امور حزبی نمود که پس از ادغام آن در حزب رستاخیز، به آن حزب متعلق گشت.
شبکۀ فرشگرد که از طرفداران رضا پهلوی تشکیل شده‌است،توانا: "شبکۀ فرشگرد؛ «اتمام توطئه سکوت»؟"، نوشته‌شده در شهریور ۱۳۹۷؛ بازدید در ۲۶ دی ۱۴۰۱. در تاریخ ۱۸ دی ۱۴۰۱ طی بیانیه‌ای اعلام کرد که فعالیت‌های خود را تحت عنوان «حزب ایران نوین» دنبال خواهد کرد.ایران اینترنشنال: "فرشگرد از تشکیل «حزب ایران نوین» و پیگیری اهداف خود در قالب این حزب خبر داد"، نوشته‌شده در ۱۸ دی ۱۴۰۱؛ بازدید در ۲۶ دی ۱۴۰۱. نام این حزب جدید از حزب قدیمی ایران نوین گرفته شده‌است.کیهان لندن: "بیانیه اعلام موجودیت «حزب ایران نوین» توسط فرشگرد"، نوشته‌شده در ۱۸ دی ۱۴۰۱؛ بازدید در ۲۶ دی ۱۴۰۱.
حزب رستاخیز ملت ایران معروف به «حزب رستاخیز» به عنوان تنها حزب واحد فراگیر، به دستور محمدرضا پهلوی در ۱۱ اسفند ۱۳۵۳ هجری خورشیدی تشکیل شد. پس از اعلام تشکیل این حزب، به دستور محمدرضا شاه همه احزاب و سندیکاهای فعال در نظام شاهنشاهی ایران مانند حزب ایران نوین، حزب مردم، حزب پان‌ ایرانیست و حزب ایرانیان، موظف شدند به حزب رستاخیز بپیوندند. این نظام در قدم بعدی، تمام کارمندان دولتی را مجبور به عضویت در حزب نمود.
حزب که هدف خود را افزایش کمیت اعضا قرار داده بود در سال ۱۳۵۴، ۲میلیون و چهارصد هزار نفر و در سال ۱۳۵۵، ۵میلیون و چهارصد هزار نفر را به عضویت کانون‌های گوناگون خود پذیرفته بود. با این حال افرادی که عضو حزب بودند، تنها نام خود را در دفاتر حزب وارد کرده بودند و عملاً گامی در جهت اهداف واقعی حزب بر نمی‌داشتند.
به عقیده بسیاری تشکیل حزب رستاخیز، تیر آخری بر مشروطیت بود.
حزب بر پایه سه اصل تشکیل شد که صیانت از این اصول اصلی‌ترین و مبرم‌ترین وظیفه حزب قلمداد گردید:
دبیرکل حزب که با نظر محمدرضا پهلوی انتخاب می‌شد، چند بار عوض شد. امیرعباس هویدا از آغاز تأسیس حزب تا کنگره دوم در ۵ و ۶ آبان ۱۳۵۵، جمشید آموزگار از همین تاریخ تا ۱۷ مرداد ۱۳۵۶، محمد معتضد باهری تا دی ۱۳۵۶ و مجدد جمشید آموزگار از این تاریخ تا ۶ شهریور ۱۳۵۷ دبیرکل حزب بودند و جواد سعید، آخرین دبیرکل، زمانی به این سمت رسید که حزب جز انحلال راه دیگری پیش روی خود نداشت. محمدرضا پهلوی در «کتاب پاسخ به تاریخ» از تشکیل این حزب به عنوان یک اشتباه یاد کرده‌است.محمدرضا پهلوی، پاسخ به تاریخ، ص ۲۰۸
تا سال ۱۳۵۳، محمدرضا شاه از نظام دوحزبی حمایت می‌کرد و همواره به مخالفان سلطنت اطمینان می‌داد که به هیچ وجه قصد ایجاد نظام تک‌حزبی ندارد:ایران بین دو انقلاب، یرواند آبراهامیان، نشر نی، صفحهٔ ۵۴۱
اما در سال ۱۳۵۳، ناگهان عقیده او تغییر کرد. حزب ایران نوین و حزب مردم را منحل کرد، حزب رستاخیز را تشکیل داد و ضمن اطلاع اینکه در آینده نظام تک‌حزبی خواهد بود، گفت:
وی در پاسخ به انتقادات خبرنگاران خارجی که نظام تک‌حزبی با پشتیبانی وی از نظام دو حزبی به شدت مغایر است، گفت:
هیچ‌کدام از مخالفان جدی رژیم پهلوی حتی به ظاهر هم در صدد تأیید و عضویت در حزب رستاخیز برنیامدند. ۱۰ روز پس از تشکیل این حزب و تهدید مردم توسط محمدرضا پهلوی، سید روح‌الله خمینی که در تبعید در نجف به سر می‌برد، طی پیامی عضویت در آن را حرام عنوان کرد:
حزب رستاخیز از دو جناح تشکیل می‌شد:
ظاهراً قرار بود که نمایندگان دو جناح دارای دو طرز فکر مختلف اما وفادار به اصول سه‌گانه حزب و معتقد به اجرای اساسنامه و مرامنامه باشند و در واقع گرایش‌های مختلف سیاسی حزب‌های پیشین وفادار به نظام، در این دو جناح متمرکز شود. رهبران جناح‌ها را خود محمدرضا شاه تعیین کرد. جناح لیبرال نیز در خرداد ۱۳۵۷، به رهبری هوشنگ نهاوندی، پدید آمد. این جناح از نقد عملکردهای حزب رستاخیز شکل گرفت و اعضای آن به بررسی مسائل ایران می‌پرداختند که به گفته نهاوندی به پیشنهاد خود محمدرضا شاه تشکیل شده بود و غالباً «اپوزسیون اعلی‌حضرت» خوانده می‌شد.
عبارت بودند از:
بنابر مادّه دوم اساسنامه حزب، کنگره بالاترین رکن حزب بود و می‌بایستی که هر دو سال یک بار با شرکت نمایندگان شوراهای حزب، نمایندگان دو مجلس سنا و مجلس شورای ملی و کمیته ملی تشکیل می‌شد. کنگره حزب سه بار برگزار شد یعنی در ۱۰ و ۱۱ اردیبهشت ۱۳۵۴ (کنگره مؤسس)، ۵ و ۶ آبان ۱۳۵۵ (معروف به کنگره بزرگ) و ۱۴ دی ۱۳۵۶ (کنگره فوق‌العاده به مناسبت آغاز خیزش‌های سیاسی ضد حکومت) ولی شتاب رویدادهای سیاسی اجازه نداد که حتی برای انحلال حزب نیز کنگره تشکیل شود.
نخستین شورای مرکزی حزب رستاخیز، سه‌شنبه، دوم خرداد ۱۳۵۷ با پیام محمدرضا شاه و با سخنان جمشید آموزگار، نخست‌وزیر و دبیرکل حزب رستاخیز آغاز شد. در این شورا در نخستین مرحله ۵۵ نفر اعضای دائم هیئت اجرایی از میان ۱۹۰۰ نفر شرکت‌کنندگان در شورای مرکزی برگزیده می‌شوند. وظیفهٔ اصلی شورای مرکزی تصمیم‌گیری در مورد مسائلی بود که از سوی دبیرکل که نخست‌وزیر ریاست آن را برعهده دارد، به شورا ارجاع می‌شود. این شورا به تأیید صلاحیت داوطلبان شرکت در انتخابات دو مجلس و انجمن‌های محلی نیز می‌پرداخت.نبوی، سید ابراهیم، از ۲۶ اردیبهشت تا سوم خرداد ۱۳۵۷چه گذشت؟ در: رادیو زمانه، ۴ خرداد ۱۳۸۷.
حزب رستاخیز ملت ایران، سه سال بعد از تشکیل به عنوان یکی از پایه‌های حکومت مورد حملات مخالفین حکومت قرار گرفت، عملکرد آن باعث تشدید نارضایتی‌ها گشت و سرانجام در پاییز ۱۳۵۷ به دستور خود حکومت برچیده شد.
رئیسعلی دلواری (حدود ۱۲۶۱ – ۱۲ شهریور ۱۲۹۴) مبارز مشروطه‌خواه و رهبر قیام جنوب در تنگستان و بوشهر علیه نیروهای انگلیس در جنگ جهانی اول بود.
رئیسعلی دلواری در سال ۱۲۶۱ خورشیدی برابر با ۱۸۸۲ میلادی (۱۲۹۹ قمری) در روستای دلوار از توابع تنگستان متولد شد. دلوار امروزه شهری در شهرستان تنگستان از توابع استان بوشهر است. مادر رئیسعلی بنام شهین اهل تنگستان و پدرش زائر محمّد از کدخدایان اهل دلوار بود که بعدها به «معین‌الاسلام» ملقب شد. با شروع نهضت مشروطیت، رئیس‌علی در حالی که ۲۴ سال بیشتر نداشت از جمله پیشگامان مشروطه‌خواه در جنوب ایران شد و همکاری نزدیکی با محافل انقلابی و عناصر مشروطه‌طلب در بوشهر، تنگستان و دشتی آغاز کرد.تصاویر/ مزار رئیسعلی دلواری در نجف پایگاه اطلاع‌رسانی دلوارامروز، سالروز شهادت "رئیس علی دلواری" عصرایرانوی اصالتاً لر بود. اجداد وی از نور آباد ممسنی به تنگستان کوچ کردند.
دوران جوانی او همزمان با حضور گسترده استعمار انگلیس در خلیج فارس بود. وی نقشی کلیدی در قیام جنوب داشت. قیام مردم تنگستان به رهبری وی روی هم هفت سال طول کشید و در این مدت دلیران تنگستانی دو هدف عمده را دنبال می‌کردند، پاسداری از بوشهر، دشتستان و تنگستان به عنوان منطقه سکونت خود و جلوگیری از حرکت قوای بیگانه به درون مرزهای ایران و دفاع از استقلال وطن.
رئیس‌علی با همراهی دیگر مشروطه‌خواهان بوشهر را از حاکمیت استبداد محمدعلی شاه قاجار خارج کرد. در سال ۱۲۸۷ خورشیدی/ ۱۹۰۸ میلادی به درخواست ملاعلی تنگستانی و سید مرتضی مجتهداهرمی که مخالف استبداد محمدعلی شاه بود، بوشهر را تصرف کرد و حدود ۹ ماه شهر را در کنترل داشت.
در آغاز جنگ جهانی اول در سال ۱۹۱۴ میلادی با نقض بی‌طرفی توسط قوای روس از شمال و نیروهای انگلستان از جنوب، ایران را در معرض هجوم قرار دادند و کشتی‌های جنگی انگلستان در مقابل بوشهر لنگر انداختند و نیروهای اشغالگر در ۸ اوت ۱۹۱۵م/ ۱۷ مرداد ۱۲۹۴خ به صورت تدریجی قصد اشغال بوشهر و نواحی ساحلی اطراف را داشتند. یک روز پس از اشغال بوشهر، چهارده نفر از ساکنین آن علیه اشغالگران اعتراض کردند، ولی چون اهل نبرد مسلحانه نبودند دستگیر و به هندوستان تبعید شدند. بدنبال کسب تکلیف رئیسعلی از علماء، حکم جهادیه علمای نجف از جمله میرزای دوم توسط شیخ محمدحسین برازجانی به انضمام حکم خود شیخ به وی ابلاغ گردید. رئیس‌علی به همراه دوستش خالو حسین بردخونی دشتی در اوایل ماه رمضان ۱۳۳۳ قمری در عمارت حاج سید محمدرضا کازرونی، پس از مذاکراتی با وی آمادگی خود را برای دفاع از بوشهر و جلوگیری از پیشروی نیروهای انگلیسی اعلام داشت.
نیروهای انگلیسی همزمان با حمله به بوشهر قصد تصرف ناحیه دلوار را داشتند. دلوار محلی بود که پیش از آن چندبار سربازان انگلیسی به آن جا تجاوز کرده، اما طعم شکست را در این ناحیه چشیده بودند. رئیسعلی دلواری و شیخ حسین خان چاهکوتاهی و زایرخضرخان اهرمی از این وقایع آگاه و در مقام دفاع از وطن برآمدند. قیام دلیران تنگستان علیه اشغالگران آغاز شد و نیروهای متجاوز انگلیسی که قریب به پنج هزار نفر بودند در دام مبارزان تنگستانی گرفتار آمدند و عده زیادی از نیروهای انگلیسی در این حمله کشته شدند.
عملیات چریکی پیروزمندانه رئیس علی، سایر مبارزان تنگستان را تشویق به همراهی با او کرد. تا تابستان ۱۹۱۵ عملیات موفقی را علیه نیروی دریایی انگلیس رهبری کرد. انگلیسی‌ها مجبور شدند نیروهای کمکی از عراق و هند به بوشهر اعزام کنند و دلوار را به شدت بمباران کردند.
زمانی که مقامات انگلیسی تصمیم قطعی دربارهٔ اشغال بوشهر و پیشروی به سوی شیراز را داشتند به منظور تطمیع رئیسعلی، دو نفر از متابعان حیدرخان حیات داودی را به دلوار گسیل داشتند تا موافقت او را با پیاده‌شدن قوای انگلیس در کرانه خلیج فارس و حرکت به سوی شیراز جلب کنند. نمایندگان حیدرخان ضمن ملاقات با رئیسعلی متذکر شدند که چنانچه او از قیام علیه قوای اشغالگر صرف نظر کند، مقامات انگلیسی چهل هزار پوند به او خواهند پرداخت. رئیسعلی در پاسخ می‌گوید: «چگونه می‌توانم بی‌طرفی اختیار کنم در حالی که استقلال ایران در معرض خطر جدی قرار گرفته‌است؟»
پس از مراجعت نمایندگان حیدرخان، نامه تهدیدآمیز از طرف مقامات انگلیسی به رئیسعلی نگاشته شد مبنی بر این که: «چنانچه بر ضد دولت انگلستان قیام و اقدام کنید، مبادرت به جنگ می‌نماییم، در این صورت خانه‌هایتان ویران و نخل‌هایتان را قطع خواهیم کرد.»
رئیسعلی در پاسخ مقامات انگلیسی نوشت: «خانه ما کوهاست و انهدام و تخریب آن‌ها خارج از حیطه قدرت و امکان امپراتوری بریتانیا است. بدیهی است که در صورت اقدام آن دولت به جنگ با ما، تا آخرین حد امکان مقاومت خواهیم کرد.»
جنگ میان دلیران تنگستان به رهبری رئیسعلی دلواری در کنار سیصد تفنگدار برازجانی به رهبری غضنفرالسلطنه برازجانی از یک سو و نیروهای بریتانیا و خوانین متحد آنان از سوی دیگر به‌طور پیاپی و پراکنده تا شهریور ۱۲۹۴ خورشیدی ادامه یافت و انگلیسی‌ها نتوانستند بر رئیسعلی و یارانش برتری یابند. رئیسعلی در محلی به نام «تنگک صفر» هنگام شبیخون به قوای بریتانیا توسط فردی نفوذی به نام غلامحسین تنگکی،نامه یک نویسنده به جیش‌العدل / اگر برادری در میان شماها داشتم خبرآنلاین از پشت سر هدف گلوله قرار گرفت و در سن ۳۳ سالگی کشته شد. تاریخ شبیخون مذکور و کشته شدن رئیسعلی دلواری در همه منابع، شب ۲۳ شوال ۱۳۳۳ قمری برابر با ۳ سپتامبر ۱۹۱۵ میلادی نقل شده‌است،شهادت رئیس علی دلواری وبگاه تبیان که می‌تواند با ۱۲ شهریور تقویم خورشیدی برجی رایج آن زمان برابر بوده باشد. (برابر با ۱۱ شهریور ۱۲۹۴ خورشیدی)اگرچه هربرت چیک Herbert Chick، کنسول انگلیس در بندر بوشهر (از سال ۱۹۱۰ تا ۱۹۱۹) ضمن گزارش‌های خودش به رئیسعلی و قاتلش اشاره می‌کند، اما قتل رئیسعلی (چه به لحاظ اسناد و روایت‌های داخلی و چه به لحاظ اسناد انگلیسی‌ها و دیگران) هنوز چنان‌که باید روشن نیست و تحقیق و اسناد بیشتری لازم است. تأثیر احساسات راویان را بر روایت‌های سینه به سینه نباید از یاد برد. هنوز در مورد انگیزه کسی که وی را به گلوله بسته به درستی تحقیق جامعی انجام نگرفته‌است.
پیکر او ابتدا در نزدیکی حرم امامزاده‌ای در روستای «کله بند» به خاک سپرده شد. اما به موجب وصیت خود رئیس‌علی، پس از انتقال پیکر او را در جوار حرم علی بن ابی‌طالب در وادی‌السلام دفن کردند.سنگ قبرهایی که شاید ندیده باشید "خبرگزاری مهر"
کنگره هشتادمین سال کشته شدن وی در سال ۱۳۷۳ در بوشهر برگزار شد. همه ساله بزرگداشت وی در استان بوشهر به‌خصوص محل تولد وی دلوار در سالروز کشته شدن او گرامی داشته می‌شود.
در ایران با مصوبه شورای عالی انقلاب (سال ۱۳۸۹) سالروز کشته شدن رئیسعلی دلواری برابر با روز ۱۲ شهریور ماه، به نام «روز ملی مبارزه با استعمار انگلیس» نامگذاری شده‌است.همایش روز ملی مبارزه با استعمار در دلوار برگزار شد"خبرگزاری مهر"«رئیسعلی دلواری» سرداری که هنوز انگلیسی‌ها از نامش می‌ترسند"خبرگزاری فارس"
رئیسعلی چهار بار ازدواج کرد که فقط از آخرین همسر خود (مدینه دختر صفر از اهالی دلوار) صاحب فرزندی به‌نام عبدالحسین (بهادر شهیدی) شد. نوه‌های رئیسعلی از بهادر، سه نفر به‌نام‌های غلامحسین، فرنگیس و گل‌اندام بودند. گل‌اندام شهیدی آخرین نوه زنده رئیسعلی بود که در خرداد ۱۳۹۴ درگذشت.در سن ۸۰ سالگی؛ نوه رئیسعلی دلواری درگذشت
از همرزمان مشهور وی که دوش بدوش او جنگیدند و پس از کشته شدن وی نیز مبارزات خود را ادامه دادند:
تُرمُز ابزاری است برای بازداشتن یک وسیله از حرکت. ترمزها برای آهسته و متوقف کردن خودرو و دوچرخه و موتورسیکلت و غیره در حال سرعت هستند و اطمینان شخص راننده، به خوبی عمل آنهاست.
ترمز بر چند نوع است و بیشتر به وسیلهٔ هوا یا آب یا روغن کار می‌کند، ترمزهای روغنی که بیشتر در خودروها بکار می‌برند، هنگامی که راننده پای خود را روی اهرم بگذارد و فشار دهد روغن از لوله‌های مخصوصی وارد استوانه می‌شود و بوسیلهٔ فنر صفحه‌ای را به پیش می‌راند و چرخ‌ها را از حرکت بازمی‌دارد و یاآنکه حرکت چرخ‌ها را کند می‌سازد.از فرهنگ عمید.
در خودروهای مرسوم، بیشتر از ترمز روغنی استفاده می‌شود. ساختار ترمز روغنی در هر یک از چرخ‌ها عبارت است از کاسه‌چرخ که در داخل آن دو بازوی ترمز قرار گرفته‌است. بین دو بازوی ترمز یک سیلندر سوار شده که در داخل آن دو پیستون فلزی، دو پیستون لاستیکی، و یک فنر وجود دارد. بازوهای ترمز توسط دو میله از دو طرف سیلندر به پیستون‌ها مربوط شده‌اند. بازوهای ترمز توسط فنری که آن‌ها را به هم نزدیک می‌کند در حال عادی از کاسه‌چرخ دور است، ولی به محض اینکه راننده پدال ترمز را فشار بدهد، روغنِ تحت فشار، از تلمبه ترمز به داخل سیلندرهای هر چرخ، بین پیستون‌ها وارد شده پیستون‌ها را به طرفین رانده، آن‌ها نیز به نوبه خود بازوها را باز نموده به کاسه‌چرخ اصطکاک داده و چرخ را از حرکت بازمی‌دارند.فردوس، قدرت‌الله: رانندگی اتوموبیل، چاپ یازدهم، تهران، کتابخانه ابن سینا ۱۳۳۹خ. (بدون مشکل حق تکثیر به‌خاطر قدمت). ص۳۰
ساختار تلمبه ترمز روغنی عبارت است از مخزنی که در آن روغن ترمز ریخته شده، زیر آن یک سیلندر قرار گرفته که توسط سوراخ ریزی با مخزن بالا مربوط است. در داخل سیلندر یک پیستون فلزی، یک پیستون لاستیکی، و یک فنر قوی که سر آن یک سوپاپ مخصوص دارد قرار داده‌اند.
پیستون توسط میلی به پدال ترمز مربوط بوده در موقع فشار دادن پدال ترمز، پیستون روغن‌های جلوی خود را به وسیله لوله‌کشی‌های مخصوص به داخل سیلندر هریک از چرخ‌ها رانده و بدین‌وسیله چرخ‌ها ترمز می‌شوند.
به‌طور کلی متوقف شدن خودرو به وسیله ترمزها در حین سرعت به واسطه اصطکاک بازوهای ترمز با کاسه‌چرخ‌ها صورت می‌گیرد. اصطکاک طولانی، تولید حرارت فوق‌العاده نموده ممکن است فلزات را سرخ کرده و آب نمایند. از این رو به‌کارگیری ترمز بایستی کوتاه و متناوب باشد که گرمای پدید آمده در اثر اصطکاک باعث سوزاندن لنت‌های ترمز و از بین رفتن آن‌ها نشود.
واژه تُرمُز از زبان روسی وارد زبان فارسی شده‌است.فرهنگ فارسی عمید، حسن عمید، تهران، انتشارات امیرکبیر، چاپ هجدهم ۱۳۶۲ این واژه، از واژه روسی тормоз و واژه روسی тормоз از واژه ترکی Turmaz (لایی چرخ) یا واژه یونانی Τόρμος (جا گرفته درون گودال) قرض گرفته شده‌است.Тормоз
ترمز در خودروها به چند صورت وجود دارد:
ترمز های الکتریکی:
سیکو یا زامپونیا یا سازدهنی سرخ‌پوستان نوعی فلوت و از سازهای محلی قوم اینکا در آمریکای جنوبی است.
فلوت از سازهای بادی چوبی (بی‌زبانه یا بی‌قمیش) است که برخلاف دیگر سازهای این دسته، صدای آن نه از لرزش قمیش، بلکه از نوسان هوای دمیده‌شده بر لبهٔ دهنی (یا تیغهٔ هواییِ) ساز تولید می‌شود. فلوت جزو سازهای بادی چوبی بدون زبانه است.
صدای فلوت را به رنگ آبی تشبیه می‌نمایند و آن را نوای آسمانی دانسته‌اند.
این ساز جزء قدیمی‌ترین ابزار موسیقی بشر محسوب می‌شود و قدمت برخی از انواع آن، که باستان‌شناسان یافته‌اند، به ۵۰٬۰۰۰ سال پیش می‌رسد.
فلوت‌ها در گذشته از جنس چوب ساخته می‌شدند (به همین دلیل در قدیم از آن به عنوان ساز بادی چوبی نام برده می‌شد) ولی امروزه با وجود اینکه این ساز در زمره سازهای بادی چوبی قرار دارد، لیکن ملاک تقسیم‌بندی آن جنس و آلیاژی که در ساخت آن استفاده شده مد نظر نیست، بلکه نحوه تولید صدای آن است.
واژه فلوت در زبان‌های اروپایی به معنای نام کلی سازهای مشابه فلوت نیز بکار می‌رود. فلوت و ساز شرقی نی هم نوعی فلوت شمرده می‌شود. به‌طور کلی فلوت و نی سازهایی هم‌خانواده هستند.
برخی از ویژگی‌های این ساز:
فلوت چینی:
چین را می‌توان یکی از قدیمیترین کشورها در نواختن آلات موسیقی به‌ویژه فلوت دانست. در چین فلوتهای مختلفی وجود دارد از جمله:
4- Koudi: از جنس خیزران و بسیار کوچک و نازک می‌باشد. در سال ۱۹۷۱ توسط یکی از استادان فلوت Dizi اختراع شد.
این نوع فلوت در کشورهای هند و پاکستان نواخته می‌شود. از چوب خیزران ساخته شده و بر روی آن ۶ یا ۷ سوراخ وجود دارد. نواختن آن نیز به صورت اریب می‌باشد.
یکی از قدیمیترین سازهای موسیقی در جهان می‌باشد. ۱۲۰۰۰ سال قدمت! گذشته آن به چین برمی گردد ولی به مرور زمان به اروپا نیز راه پیدا می‌کند. نحوه صدا دهی آن تقریباً شبیه به فلوت ریکوردر می‌باشد. جنس آن معمولاً از سفال است ولی با پلاستیک، چوب، شیشه و فلز نیز ساخته می‌شود. تعداد سوراخهای آن هم چهار تا دوازده عدد می‌باشد. صدای آن نیز بسیار زیباست.
گزارش کامپیوتر نشریهٔ ماهانهٔ انجمن انفورماتیک ایران است. این نشریه از سال ۱۳۵۸ تاکنون منتشر شده‌است و فعلاً هر دو ماه یک بار چاپ می‌شود. مطالب این نشریه بیشتر مقالات علمی و فنی در زمینه‌های مختلف علوم رایانه است.
در طی سال بیست و ششم و بیست و هفتم انتشار، این نشریه به غیر از بخش ثابت «مقالات» و «گزارشات» (که گاهی با بخشی چون «مقالهٔ ویژه» یا «مقالهٔ دانشجویی» همراه می‌شوند) بخش‌های دیگری چون «دیدگاه» (مقاله‌ای از یکی از اعضای تحریریه) و گزیدهٔ اخبار انجمن و همچنین اخبار مربوط به دانش رایانه در سطح ایران و جهان را نیز شامل می‌شود.
گفتنی است، متن کتاب مشهور «Out of Their Minds» که سرگذشت تعدادی از پیشروترین و مشهورترین دانشمندان معاصر علم رایانه - مانند جان بکوس و دونالد کنوت - را نقل می‌کند، برای اولین بار در این مجله بصورت پاورقی با عنوان "«در ذهن آنها چه گذشته‌است؟» " به زبان فارسی ترجمه و چاپ شد و سپس از سوی انجمن انفورماتیک ایران به شکل کتاب انتشار یافت.
ویکی‌پدیای فارسی، نام یک دانشنامه برخط فارسی‌زبان و یکی از نسخه‌های ویکی‌پدیا، از پروژه‌های بنیاد ویکی‌مدیا است. ویکی‌پدیا پروژهٔ بزرگی است که هدف آن ساخت دانشنامه‌هایی با محتوای آزاد با مشارکت همگان و به است.
این دانشنامهٔ فارسی پیش فعالیت خود را آغاز کرد و حجم آن در حدود یک‌سالگی به ۱۰۰۰ مقاله، در دوسالگی (بهمن ۱۳۸۴) ― با داشتن رتبهٔ سی‌وهشتم در میان ویکی‌پدیاها ― به ۱۰هزار مقاله، و در هفت‌سالگی (شهریور ۱۳۸۹) به ۱۰۰هزار مقاله رسید.
ویکی‌پدیای فارسی تا امروز، برابر با ، کاربرِ ثبت‌نام‌کرده، مدیر، و مقاله داشته، که بر این اساس نوزدهمین ویکی‌پدیای بزرگ از نظر تعداد مقالات است و از نظر ، ویکی‌پدیای فارسی در قرار دارد. ویکی‌فارسی از نظر تعداد مقالات، سومین ویکی‌پدیای دارای سامانه نوشتاری عربی است.
ویکی‌پدیای فارسی کار خود را در آذر ۱۳۸۲ (دسامبر ۲۰۰۳) با نام «ویکی‌پدیا: دائرةالمعارف آزاد» آغاز کرد. روزبه پورنادر و مسعود علینقیان از پیش‌گامان نسخهٔ فارسی بوده‌اند. در ۱۴ دی ۱۳۸۴ (۴ ژانویهٔ ۲۰۰۶) به «ویکی‌پدیا: دانشنامهٔ آزاد» تغییر نام یافت. در ۱۳ فروردین ۱۳۸۸ (۲ آوریل ۲۰۰۹) صفحهٔ اصلی ویکی‌پدیای فارسی تغییر یافت و بخش و به آن اضافه شد.
تاریخچه تعداد مقالات:
مقالات آغازین این دانشنامه بیشتر در زمینهٔ عناصر شیمیایی و برخی مباحث تاریخی بودند.
با افزوده شدن مطالب گوناگونی دربارهٔ جغرافیا و ادیان (بیشتر بودیسم و دین زرتشت)، ایران‌شناسی و همچنین زبان و ادب فارسی در ۲۶ آذر سال ۱۳۸۳ (۱۶ دسامبر ۲۰۰۴) شمار مقالات آن از مرز ۱۰۰۰ گذشت.
در یک مقالهٔ تحقیقاتی منتشرشده در سال ۲۰۱۲ در پلاس وان، با بررسی میزان مشارکت کاربران در طول شبانه‌روز سهم مناطق جهان را در ویرایش چند نسخهٔ مختلف ویکی‌پدیا تخمین زده شد. طبق این بررسی‌ها با اینکه ۷۰٪ از فارسی‌زبانان در ایران و بقیه هم در کشورهای همسایه ساکن هستند اما این نسخه جزء ویکی‌پدیاهای با کمترین «عمق خفتگی» (اختلاف بیشینه و کمینهٔ فعالیت کاربران، که بیانگر میزان محلی‌بودن مشارکت‌های آن نسخهٔ ویکی‌پدیا است) است و غالب مشارکت‌های انجام‌شده در ویکی‌پدیای فارسی توسط کاربران ساکن در اروپا و آمریکای شمالی انجام شده‌است و سهم ایران ۴۵٪ است.
یک پژوهش که در سال ۱۳۹۰ به‌طور مشخص در مورد ویکی‌پدیای فارسی انجام شد نشان داد که انگیزه‌های مالی نقشی در همکاری کاربران با ویکی‌پدیا ندارند. قوی‌ترین انگیزه برای آغاز همکاری کاربران تازه‌وارد، انگیزه‌های فردی از جمله کنجکاوی و یافتن اطلاعات مشخص شد. در مقابل برای کاربران قدیمی‌تر، تولید محتوا و سازندگی ویکی مهم‌ترین انگیزه‌ها هستند. دریافت بازخوردهای مثبت در هر دو گروه نقش مهمی در پایایی فعالیت‌هایشان دارد، به‌طوری‌که بارزترین و قوی‌ترین عامل بازدارندهٔ همکاری کاربران، دریافت بازخورد بد یا رفتار مؤاخذه‌گرانه از سوی کاربران دیگر است.
احساس مفید بودن، حس هویت‌مندی در جامعهٔ ویکی‌پدیا و بازخوردهای دریافتی از جامعهٔ کاربری از مهم‌ترین عوامل تداوم همکاری ویکی‌نویسان با این پروژه است. به غیر از انگیزه‌های اخلاقی، رسیدن به مقام، شهرت و اعتبار نیز ممکن است از انگیزه‌های دست‌اندرکاران باشد.
با ایجاد مقالهٔ «راگبی لیگ با ویلچر» در روز چهارشنبه، ۶ مرداد ۱۳۹۵، ساعت ۲۲:۴۵ (به وقت ایران) - روز ۲۷ ژوئیهٔ ۲۰۱۶ ساعت ۱۷:۵۹ (UTC) - تعداد نوشتارهای بخش فارسی ویکی‌پدیا به رکورد ۵۰۰ هزار رسید. به همین منظور در ۱۵ مرداد ۱۳۹۵ جشن پانصد هزارمین مقاله ویکی‌پدیا فارسی، در کتابخانهٔ ملی در تهران برگزار شد.
در ۱۳ و ۱۴ آذر ۱۳۹۵ در دانشگاه شهید چمران اهواز برگزار شد.
در سپتامبر سال ۲۰۱۹، سینا ذکاوت در گزارشی با عنوان «ویکی‌پدیای فارسی: منبعی مستقل یا ابزاری در دست دولت ایران؟» در نشریهٔ اوپن دموکراسی و در وبسایت رادیو زمانه نوشت که ویکی‌پدیای فارسی به «وزارت حقیقت در رمان ۱۹۸۴ اورول» تبدیل شده و حکومت ایران از آن «احتمالاً در همین راستا استفاده می‌کند». او مدیران ویکی‌پدیای فارسی را نیز به عضویت در وزارت ارشاد متهم کرد. ذکاوت با بررسی فایل صوتی رویدادی با عنوان «نشست تخصصی کاربرد تکنیک‌های ویکی‌پدیا در ارتباطات»، که در وزارت فرهنگ و ارشاد ایران برگزار شده بود به جملهٔ حمید ضیایی‌پرور، از مسئولان وزارت ارشاد و مجریان برنامه، استناد کرد که گفته بود:
او با مقایسهٔ نسخه‌های فارسی و انگلیسی مقاله‌های «مداخلهٔ ایران در جنگ داخلی سوریه» و «بشار اسد» نوشت روایت این مقاله‌ها و تعداد بخش‌ها و ارجاعات‌شان در دو زبان فرق می‌کند و نتیجه گرفت نسخهٔ فارسی مقاله به «اظهارات مطولِ انکارگرایانه و مبتنی بر تئوری توطئهٔ مقامات ایرانی» پرداخته‌است.
ذکاوت به اظهارات ضیایی‌پرور که گفته بود از «ایدهٔ ثبت رسمیِ ویکی‌پدیای فارسی به عنوان یک ان.جی.او. (سازمان غیردولتی) در وزارت ارشاد ابراز حمایت می‌کند» و او می‌تواند برای مدیران ویکی‌پدیا در وزارت ارشاد دفتری تدارک ببیند، ویکی‌پدیای فارسی را به تناقض «بی‌طرفی» و «استقلال» متهم کرد. سازمان عدالت برای ایران روز ۱۷ مهر با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد موارد سانسور و مداخله‌های جانبدارانه از سوی گردانندگان ویکی‌پدیای فارسی را مستند کرده‌است. در بیانیهٔ این سازمان آمده: «محدودیت‌ها، حذف‌ها و تغییر واقعیات و به دنبال آن، افزودن اطلاعات غلط، بازی به نفع جمهوری اسلامی و ترویج روایت رسمی این حکومت است.»
در نهایت بنیاد ویکی‌مدیا با انتشار بیانیه‌ای از طرف گرگوری وارنوم (Gregory Varnum)، استراتژیست ارتباطات بنیاد ویکی‌مدیا، در بخش فارسی ویکی‌پدیا اعلام کرد: «اتهام مداخلهٔ حکومتی در این مقاله‌های رسانه‌ها از سوی داوطلبان ویکی‌پدیای فارسی و کارمندان ویکی‌مدیا بررسی شده اما تأییدی برایش یافت نشده‌است».
ویکی‌پدیای فارسی توسط کمیته‌ای متشکل از چندین سازمان با استناد به قانون جرایم رایانه‌ای در نیمه‌شب ۱۱ مهر ۱۳۸۹ (۳ اکتبر ۲۰۱۰) مسدود (فیلتر) شد که تا عصر آن روز فیلتر بود اما پس از آن رفع فیلتر شد. لازم است ذکر شود در اردیبهشت سال ۱۳۸۹ نیز عکس‌های ویکی‌پدیای فارسی فیلتر شد که آن هم پس از مدتی رفع فیلتر شد.پرونده:Wiki fa after the filtering.JPG - ویکی‌پدیاپرونده:WhoCare.png - ویکی‌پدیا
در ظهر روز یک‌شنبه ۵ خرداد ۱۳۹۲ اکثر عکس‌های ویکی‌پدیا در ایران مسدود (فیلتر) شد، اما اندکی پس از آن رفع فیلتر گردید. در صبح فردای همان روز، دوباره تمامی عکس‌های ویکی‌پدیای فارسی و سایر ویکی‌پدیاها تا ۱۴ خرداد ۱۳۹۲ در ایران مسدود شد.
بر اساس یک بررسی در ژوئیهٔ ۲۰۱۳ از میان حدود ۳۳۱هزار مقالهٔ ویکی‌پدیای زبان فارسی، ۹۶۳ مقاله در ایران فیلتر بودند. از این تعداد ۴۰۳ مقاله مربوط به مسائل سیاسی، ۱۸۹ مقاله مربوط به سکس و روابط جنسی، ۱۳۶ مقاله مربوط به مذهب، ۹۳ مقاله پیرامون حقوق بشر، ۵۹ مقاله در ارتباط با هنر، ۵۱ مقاله مربوط به رسانه و روزنامه‌نگاری، ۱۹ مقاله دانشگاهی و ۱۳ مقاله متفرقه بوده‌است. از این میان، بیشترین حجم به مسایل سیاسی و بیش از همه به «انتخابات ۸۸» و «جنبش سبز» اختصاص داشت.سیاست، سکس و مذهب، موضوع فیلترینگ در ویکی‌پدیا www.dw.de
شهربانو (با نام‌های دیگر: جهانشاه، شهربانویه، شاه زنان) به اعتقاد برخی از شیعیان، شاهزاده ایرانی و دختر یزدگرد سوم، آخرین پادشاه ساسانیان بود که در حمله اعراب به ایران که به شکست سپاه شاهنشاهی ایران و سقوط سلسله ساسانی انجامید، به‌عنوان غنیمت جنگی به اسارت مسلمانان درآمد. برخی از شیعیان مدعی هستند که حسین بن علی (امام سوم شیعیان) با شهربانو ازدواج کرده‌است و حاصل این ازدواج، فرزندی به نام علی بن الحسین ملقب به سجاد (امام چهارم شیعیان) است.کریستین سن. ایران در زمان ساسانیان، ص ۵۳۱Muh’sin al-Ameen al-A’mili, A’yan as-Sheea’h, Damascus, 1935, IV, 189.فرهنگ شیعه، محمد خطیبی، صفحهٔ ۱۰۴ و به این ترتیب فرزندان و نوادگان حسین را وارث خورنه یا فره ایزدی شاهنشاهان ایران باستان محسوب داشتند. برخی منابع شیعه، شهربانو را نخستین همسر حسین بن علی می‌دانند.
مرتضی مطهری و سید جعفر شهیدی و علی شریعتی در صحت داستان ازدواج حسین پسر علی با شهربانو تردید کرده و این روایات را رد کرده‌اند.خدمات متقابل اسلام و ایران، صص ۱۳۱ تا۱۳۳(۱۱۶تا ۱۱۹)کتاب زندگی حسین بن علی اثر دکتر سید جعفر شهیدی چاپ مرکز نشر فرهنگ اسلامی صفحه ۱۲ تا ۲۷
کلینی به نقل از محمد باقر (پنجمین امام شیعیان) می‌نویسد:
دختر یزدگرد بر عمر وارد شد. نگاه همه دوشیزگان (مردان مجرد) مدینه بر او خیره ماند و مسجد از روشنایی و پرتویِ روی او درخشان شد و چون عُمَر بدو نگریست او روی خود را پوشاند و گفت:«آه! پیروز باد هرمز!» عمر گفت:«آیا این زنک مرا دشنام می‌دهد؟» عمر قصد او کرد. امیرالمؤمنین به او گفت:"تو را نرسد که چنین کنی، او را آزاد گذار تا به دلخواهِ خود مردی از مسلمانان برگزیند و تو این دختر را به حساب «فیئی» و غنیمت جنگی آن مرد بگذار.» عمر آن بانو را صاحب اختیار کرد و آن دختر آمد و دست بر سر حسین نهاد. امام علی از او پرسید:«نامت چیست؟» گفت:«جهان‌شاه.» اما امام علی گفت:«نه؛ نامت شهربانویه است.» و به حسین گفت همانا این بانو برترین مرد روی زمین را برایت به دنیا می‌آورد و علی ابن الحسین را زاید.
در قابوس نامه، روایت با سلمان فارسی آمیخته شده و به‌گونه‌ای دیگر بیان شده که:
چون شهربانو، دختر یزدگردِ شهریار را اسیر بردند از عجم به عرب، امیرالمؤمنین عُمَر (فرمود) که وی را بفروشید. چون وی را بیع خواستندکردن امیرالمؤمنین علی فراز رسید؛ گفت:«قال رسول الله لیس البیع علی ابنا الملوک.»(یعنی نباید فرزندان شاهان فروخته شوند) چون وی این خبر بداد، بیع از شهربانو برخاست. (او را نفروختند) او را به خانه سلمان فارسی بنشاندند تا به شوی (شوهر) دهند. چون شوی بر او عرضه کردند، شهربانو گفت تا مرد را نبینم زن او نباشم. مرا بر منظره‌ای بنشینید و سادات عرب را بر من بگذرانید تا آنکه مرا اختیار افتد، شوی من باشد. در خانه سلمان وی را بر منظره‌ای بنشاندند و سلمان به برِ او بنشت و آن قوم را تعریف همی کرد که این فلانست و آن فلانست. وی (شهربانو) هر کسی را نقصی همی کرد تا امیرالمؤمنین عمر برگذشت. شهربانو پرسید:«این کیست؟» سلمان گفت:«امیرالمؤمنین عمر خطاب است.» شهربانو گفت:«مردی محتشم است و بزرگوار اما پیر است.» امیرالمؤمنین علی برگذشت شهربانو پرسید:«این کیست؟» سلمان گفت:«پسرعم (پسرعموی) پیغامبر ماست، علی ابن ابی‌طالب.» (شهربانو) گفت:«مردی سخت بزرگوار است، سزای منست اما بدان جهان از فاطمه زهرا شرم آید، ازین جهت نخواهم.» پسر امیرالمؤمنین حسن ابن علی برگذشت. شهربانو پرسید و گفت:«این درخور من است ولکن بسیار نکاح است، نخواهم.» تا امیرالمؤمنین حسین برگذشت. ازو پرسید، گفت:«شوی من این باید که باشد، که دختر دوشیزه را شوی دوشیزه باید و من هرگز شوی نکرده‌ام و او زن نکرده‌است.»عنصرالمعالی کیکاووس ابن اسکندر ابن قابوس ابن وشمگیر، قابوس نامه، به اهتمام و تصحیح غلامحسین یوسفی (تهران:شرکت انتشارات علمی و فرهنگی. ۱۳۷۱) صفحه ۱۳۷–۱۳۸
روایت‌هایی از این دست، در منابع متاخرتر مانند ربیع الابرار زَمَخشری، مناقب ابن شهر آشوب، وفیات الاعیانِ ابن خلکان، مُجمل التواریخ و القصص، تاریخ روضه الصفا و حبیب السیر آمده‌است.به نقل از سید جعفر شهیدی، چراغ روشن در دنیای تاریک، صفحهٔ ۴۰–۴۱
قدیمی‌ترین مآخذی که به این امر اشاره کرده‌اند و مادر علی بن الحسین را دختر یزدگرد سوم خوانده‌اند، تاریخ یعقوبی و فرق الشیعه نوبختی از آثار قرن سوم هجری هستند. تاریخ قم نیز این مسئله را بازگو می‌کند. از میان محدثین شیعه، محمد ابن یعقوب کلینی در اصول کافی و ابن‌بابویه در عیون الاخبار الرضا بدین روایت پرداخته‌اند.به نقل از احمد مهدوی دامغانی در "شاهدخت والاتبار، شهربانو" در محمود خیامی جوانمرد صاحب‌دل به کوشش احمد قریشیهویت ایرانی از احمد اشرف، نشرنی، صفحهٔ۱۴۸
به نوشته امیر معزی، هیچ‌یک از تاریخ‌نگاران باستان که به موضوع حمله اعراب به ایران و سرنوشت خانواده ساسانیان پرداخته‌اند، به ارتباط میان یکی از دختران یزدگرد سوم و حسین بن علی اشاره نکرده‌اند. ضمن اینکه محمد بن سعد بن منیع و ابن قتیبه مورخ ایرانی قرن سوم هجری مادر علی بن حسین را برده‌ای از اهالی ناحیه سند معرفی کرده‌اند.
ویلفرد مادلونگ هم، هویت تاریخی شاهدخت شهربانو را رد کرده و آن را افسانه می‌داند.
ایتان کولبرگ هم ادعای برخی از شیعیان در مورد شخصیت تاریخی شهربانو را رد می‌کند. او می‌نویسد که نام مادر علی بن حسین، بَرَه، جَیدا یا غَزاله یا ام‌ولدی از ناحیه سند یا سجستان بوده‌است. بنابر سنت شیعه، نام مادر علی بن حسین شهربانویه، جهانشاه یا شاه زنان بود. برخی می‌گویند که او خودش را به رود فرات انداخت، در حالی که بقیه می‌گویند او جز بازماندگان جنگ کربلا بود. علی بن حسین، به خاطر تبار قریشی و ساسانی‌اش، در نزد شیعیان، ابن خیرتین نامیده می‌شد.Kohlberg, Etan, "Zayn al-ʿĀbidīn" in Encyclopaedia of Islam, Second Edition, vol 11, pp 481-482, 2002
مرتضی مطهری و سید جعفر شهیدی و علی شریعتی در صحت داستان ازدواج حسین پسر علی با شهربانو تردید کرده و این روایات را رد کرده‌اند.
کوه بی‌بی شهربانو در جنوب تهران منتسب به شهربانو است و می‌گویند مقبره وی در آن مکان مخفی است. آرامگاه بی‌بی شهربانو در دامنه جنوبی کوه ری، با این عقیده که شهربانو، همسر حسین و مادر سجاد است توسط شیعیان زیارت می‌شود.
مری بویس نیز به دلیل قرار گرفتن زیارتگاه بر فراز کوه، مجاورت آن با چشمه، ویژگی‌های معماری سنگی، اختصاص زیارت آن به زنان در برخی دوره‌ها، کاربرد واژه بانو و شهربانو برای الهه آناهید و تشابه افسانه بی‌بی شهربانو با داستان زیارتگاه زرتشتی (بانوی پارس) در یزد بر این عقیده است این بنا در اصل از نیایش‌گاه‌های آناهید، الهه آب‌ها و باروری و از پرستش‌گاه‌های زرتشتیان پیش از اسلام بوده‌است.مری بویس، بی‌بی شهربانو و بانو پارس، ترجمه حسن جوادی، مجله بررسیهای تاریخی، سال دوم، شماره ۳ و ۴، آبان ۱۳۴۶، صفحه ۱۲۹–۱۳۰، ۱۳۵، ۱۴۳حسین کریمان، تهران در گذشته و حال، تهران ۱۳۵۵، صفحه ۳۲–۴۱
محدث شیخ عباس قمی در کتاب منتهی الامال به تفصیل واقعه ازدواج او با حسین بن علی را نوشته و در آنجا متذکر شده‌است که وی پس از به دنیا آمدن سجاد درگذشت و در بقیع دفن شد. از آن پس نگهداری سجاد به یک کنیز سپرده شد که تا آخر عمر سجاد وی را مادر خطاب می‌کرد.عباس قمی، منتهی الامال، باب ششم: در بیان ولادت حضرت امام زین العابدین
یکی دیگر از زیارت های وی در روستای درحنایی هرمزگان است.
در تعزیه مجلس شهربانو چنین آمده‌است: چون حسین کشته می‌شود، ذوالجناح به خیمه آمده و شهربانو را به شهرری می‌برد. شهربانو به اشتباه به‌جای «یا هو»، «یا کوه» گفته و کوه از هم شکافته می‌شود.نمونه‌ای از خرافات اجتماع. محمدرضا اسلامی. به نقل از «از خشت تا خشت» محمود کتیرایی
بر اساس روایات عامه در آثار مصیبت‌خوانان همچون وقایع الایام می‌توان یافت که در نبرد کربلا شهربانو به نزد حسین می‌رود و می‌گوید که:"من در این‌جا زنی غریبم؛ تکلیفم چیست؟" حسین می‌گوید:"سوار ذوالجناح شو، هرجا مقدر است خواهی رسید."سید جعفر شهیدی، چراغ روشن در دنیای تاریک، صفحهٔ ۴۲هویت ایرانی از احمد اشرف، صفحهٔ ۱۵۲
ذوالجناح پرواز می‌کند و شهربانو را کوهی کنار شهر ری فرود می‌آورد. او از خدا یاری می‌خواهد اما از ترس مهاجمان، به جای اینکه بگوید «یاهو» می‌گوید «یاکوه». در دمی، کوه، دهان باز می‌کند و او را پناه می‌دهد اما گوشه چادرش بیرون می‌ماند و این مجال را به دوست‌داران حسین می‌دهد تا به این راز پی ببرند و آنجا، مقبره‌ای برای شهربانو بسازند.سید جعفر شهیدی، چراغ روشن در دنیای تاریک، صفحهٔ ۴۸