moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
آنها با هم از ماتریکس خارج می‌شوند و به دنیای واقعی بازمی‌گردند. نئو به مورفیوس می‌گوید که پیشگویی صرفاً یک سیستم کنترلی دیگر بود و نابودی زایون قریب‌الوقوع است. گروهی از سنتینل‌ها شروع به همگرایی در هاورکرافت خود می‌کنند، بنابراین نئو و دیگران مجبور می‌شوند آن را رها کرده و با نابودی آن فرار کنند. هنگامی که آنها فرار می‌کنند، نئو ناگهان متوجه می‌شود که اکنون می‌تواند نگهبانان را حس کند و آنها را از طریق تله پاتی خاموش می‌کند. با این حال، تلاش باعث می‌شود او بیهوش شود. او و خدمه توسط هاورکرافت مولنیر (همچنین معروف به "هَمِر") نجات می‌یابند، که خدمه آن با معمایی در مورد شخصی به نام بِین، یک خدمه از کشتی دیگر که تنها بازمانده یک حمله است، درگیر هستند. بدون اطلاع کسی، ذهن بین توسط اسمیت در نقطه‌ای از وقایع فیلم نابود شد که طی آن اسمیت روی آواتار بین خود را بازنویسی کرد و عملاً بین را کشت و هنگامی که او از برق خارج شد، او بدن واقعی بین را تصاحب کرد.
"انقلاب‌های ماتریکس" بلافاصله پس از وقایع فیلم دوم آغاز می‌شود. در نتیجه مبارزه با نگهبانان، نئو به هوشیاری بازمی‌گردد و خود را در برزخ ایزوله مانند ایستگاه قطار می‌بیند که فقط به دستور مرووینگین قابل دسترسی است و ذهنش قادر به رهایی از آن نیست. در اینجا است که او با ساتی، برنامه جوانی که بدون هدف ساخته شده‌است، آشنا می‌شود که توسط والدینش که آنها نیز برنامه‌هایی در دنیای ماشین هستند، به صورت قاچاق وارد ماتریکس می‌شود. نئو تا زمان آزادی توسط ترینیتی (با کمک مورفیوس و سراف) که مرووینگیان را در یک بن‌بست مکزیکی تهدید می‌کند، در دام می‌ماند.
پس از آخرین بازدید از اوراکل، نئو متوجه می‌شود که قدرتی بر ماشین‌هایی دارد که فراتر از ماتریکس هستند و اسمیت در حال گسترش است و تهدید به نابودی ماتریکس و دنیای واقعی می‌کند. با تکیه بر توضیحات قبلی اوراکل در مورد ماهیت انتخاب، نئو متوجه می‌شود که ادعای معمار مبنی بر اینکه انتخاب او برای نجات ترینیتی ذاتاً منجر به انقراض نوع بشر می‌شود نادرست است، زیرا طبیعت او به عنوان یک موجود کاملاً ریاضی، او را از دیدن انتخاب‌های گذشته که توسط انسان‌ها انجام می‌شود ناتوان می‌کند زیرا او آنها را صرفاً متغیرهایی در معادلات می‌داند. اوراکل پس از اینکه به نئو گفت که اکنون قدرت انتخاب برای پایان دادن به جنگ و شکست دادن اسمیت را دارد، می‌گوید: «نئو، هر چیزی که یک آغاز دارد، یک پایان دارد» و به او اطلاع می‌دهد که او باید برای تحقق صلح واقعی، به دنیای واقعی به شهر ماشینی، که به شدت محافظت می‌شود، سفر کند تا با ماشین‌ها به منظور نجات هر دو نژاد از انقراض به دلیل فعالیت‌های اسمیت آتش‌بس کند. بلافاصله پس از خروج نئو، ده‌ها اسمیت می‌آیند و سراف، ساتی و اوراکل را جذب می‌کنند.
به نئو و ترینیتی "لوگوس" داده می‌شود، یک هواناو که توسط معشوقه سابق مورفیوس، نیوب، فرماندهی می‌شود، در سفری که به نظر دیگران سفری انتحاری به شهر ماشین است. در حالی که زایان تحت حمله و محاصره ماشین‌ها است، کاپیتان رولاند و لینک و مورفیوس، تنها بازماندگان از خدمه "نبوکانازر" در هواناو "همر/ مولنیر" به زایان بازمی‌گردند. نئو و ترینیتی توسط بین/اسمیت غافلگیر کمین می‌شوند که نئو را با کابل برقی کور می‌کند، اما زمانی که نئو توانایی «دیدن» برنامه‌ها و ماشین‌ها را مستقل از بینایی خود کشف می‌کند، کشته می‌شود و نشان می‌دهد که «دنیای واقعی» خارج از ماتریکس فقط یک لایه دیگر از شبیه‌سازی است. نئو با ترینیتی به عنوان خلبان، "لوگوس" را از خط دفاعی شهر ماشین هدایت می‌کند، اما در تلاشی که "لوگوس" سقوط کند، ترینیتی جراحات مرگباری را متحمل می‌شود و می‌میرد.
نئو با "دِی یِس اکس ماکینا"، یک سازه ماشین غول پیکر و "رهبر دفاکتو" ماشین‌ها روبرو می‌شود. او در ازای آتش‌بس، شکست و نابودی اسمیت را به "دِی یِس" پیشنهاد می‌کند. پیشنهاد پذیرفته می‌شود؛ نئو وارد ماتریکس می‌شود تا متوجه شود که اسمیت از خود در سراسر جهان شبیه‌سازی شده کپی کرده‌است و اکنون واقعاً امنیت و ثبات ماتریکس را تهدید می‌کند. یکی از کپی‌های اسمیت، با جذب اوراکل و به دست آوردن آزادی و کنترل بر دنیای مجازی به اندازه نئو، به تنهایی با نئو روبرو می‌شود. برای مدتی، این دو به‌طور مساوی و بدون هیچ مزیت واقعی مبارزه می‌کنند، اما در نهایت، اسمیت خستگی ناپذیر شروع به فرسودگی نئو می‌کند و کنترل مبارزه را به دست می‌گیرد. نئو با درک اینکه نمی‌تواند با زور وحشیانه پیروز شود، به اسمیت اجازه می‌دهد تا او را جذب کند، که ماشین‌ها را قادر می‌سازد تا ویروس اسمیت را مستقیماً از طریق بدن او ریشه کن کنند. متأسفانه این فرایند نئو را نیز از بین می‌برد.
جسد نئو توسط ماشین‌ها در شهر ماشین گرفته می‌شود، در حالی که در پایین‌تر در زاین، ماشین‌ها حمله خود را متوقف می‌کنند و به احترام صلحی که نئو مبادله کرده بود، می‌روند. ماتریکس مجدداً راه اندازی می‌شود و طلوع زیبای خورشید در افق ظاهر می‌شود که توسط ساتی به افتخار نئو ایجاد شده‌است.
مورفئوس نام یکی از شخصیت‌های فیلم تخیلی آمریکایی ماتریکس است.
مورفئوس ناخدای یک هواناو به نام بخت‌النصر ("Nebuchadnezzar") است. مورفیس به پیشگویی پیشگو اعتقاد دارد و همچنین اعتقاد دارد که بالاخره شخص یگانه را یافته است. او مثل مربی نئو عمل می‌کند.
ایفاگر نقش او در سه گانه ماتریکس لارنس فیشبرن است.
ویکی پدیا انگلیسی
ترینیتی نام یکی از شخصیت‌های اصلی سه‌گانه ماتریکس می‌باشد که توسط کری-ان ماس ایفا شده‌است. اولین حضور این شخصیت در فیلم ماتریکس می‌باشد.
او دست راست مورفیس است. مورفیس سال‌ها پیش او را آزاد کرده و از آن وقت تا به حال او قابل اعتمادترین هم پیمان او شده‌است. پیشگو به او گفته که عاشق «شخص یگانه» خواهد شد.
مانند دیگر شخصیت‌های اصلی سریال، ترینیتی یک برنامه‌نویس کامپیوتر و یک هکر است که از ماتریکس، یک برنامه کامپیوتری پیچیده که اکثر انسان‌ها در آن زندانی هستند، فرار کرده‌است. اگرچه جزئیات کمی در مورد زندگی قبلی او در داخل ماتریکس فاش شده‌است، اما گفته می‌شود که او یک پایگاه داده به قدری امن (درامدخدمات‌داخلی IRS)آژانسی که مسئول جمع‌آوری مالیات و اجرای قوانین درآمد داخلی آمریکاست. را شکسته که در بین هکرها مشهور است و مورفیوس، یکی از از فرماندهان هاورکرافت در دنیای واقعی، ابتدا او را شناسایی کرد و به او کمک کرد تا از ماتریکس فرار کند. او برای اولین بار در نبوکدنزار مورفیوس شریک است و به‌طور عمده به عنوان یک واسطه برای او و افرادی که مورفیس می‌خواهد از ماتریکس رها کند عمل می‌کند. با پیشرفت سریال، اهمیت اصلی او به عنوان یک شخصیت به رابطه نزدیک او با نئو تبدیل می‌شود. او در کار با کامپیوتر، وسایل نقلیه در داخل و خارج از ماتریکس و هنرهای رزمی مهارت دارد.
اگرچه نئو هر کاری می‌کند تا او را زنده نگه دارد، اما او مرگ را به عنوان بخشی ضروری از کار نئو برای نجات جهان می‌پذیرد. این تمایل به مردن برای نئو نشانه یک اراده ضعیف یا اشتیاق برای قربانی شدن نیست بلکه مرگ او نشان دهنده تعهد کامل او به هدفی است که به آن اعتقاد دارد. او به اندازه نئو مصمم است جهان را نجات دهد، نقش او در این تلاش متفاوت است.
تعداد معینی از بازیگران زن برای نقش ترینیتی در نظر گرفته شدند. آنها عبارتند از: جنیفر کانلی، جادا پینکت اسمیت، جانت جکسون، ماریسا تومی، اشلی جاد، سلما هایک، آنجلینا جولی، میشل یئو، جنیفر لوپز، کاترین زتا جونز، درو بریمور، کیت هادسون، اوما تورمن، جنیفر بیلز، ماریشکا هارگیتی، لوسی لیو، کورتنی کاکس، انجی هارمون، مینگ-نا ون، الیزابت هرلی، ساندرا بولاک، جیلیان اندرسون، هدر گراهام، وینونا رایدر و همچنین مدونا که فاش کرد نقش را رد کرده و اعتراف کرده که از این تصمیم پشیمان شده‌است.
یکی از باورهای بنیادین در مسیحیت، اعتقاد به حلول خدای یگانه در سه شخص خدای پدر، خدای پسر و خدای روح القدس است که به این باور تثلیث یا سه‌گانه باوری می‌گویند. هنگامی که او پایگاه داده IRS را قبل از انتشار از ماتریکس می‌شکند، دسته هکر «ترینیتی» را انتخاب می‌کند تا به این معنا باشد که او به اندازه مفهوم «سه در یک موجود» مبهم است.Sparknotes analysis of major characters ترینیتی نیرویی است که نئو را به «رستگاری» خود راهنمایی می‌کند، و همچنین به او دستور می‌دهد تا از مرگ ظاهری خود در فیلم اول برخیزد، که دلالت بر شباهت بیشتر بین شخصیت او و خدا دارد.Parallels between the Matrix and Christianity
محبوبیت نام ترینیتی به عنوان نامی برای نوزادان دختری که پس از انتشار ماتریکس در سال ۱۹۹۹ به دنیا آمدند، افزایش یافت. در ایالات متحده، این نام در دهه ۱۹۹۰ محبوبیت بیشتری داشت و تا سال ۱۹۹۸، پانصدوبیست‌وسومین نام محبوب بود. در سال ۱۹۹۹. ۲۰۹ و در سال ۲۰۰۰ هفتاد و چهارمین بود. در سال‌های ۲۰۰۴ و ۲۰۰۵ به عنوان چهل‌وهشتمین نام محبوب به اوج رسید و تا سال ۲۰۱۲ در میان ۱۰۰ نام برتر نوزادان دختر باقی مانده‌است.
در سراسر فرنچایز ماتریکس، ترینیتی دارای مهارت‌های زیادی در داخل و خارج از ماتریکس است، از جمله هنرهای رزمی، هک کامپیوتر، استفاده از سلاح گرم و سایر سلاح‌ها، و کنترل طیف وسیعی از وسایل نقلیه. برخی از این مهارت‌ها را می‌توان در صورت نیاز از خارج از ماتریکس دانلود کرد، مانند زمانی که ترینیتی در طول فیلم اول با هلیکوپتر پرواز می‌کند. سایر مهارت‌ها آموزش دیده یا ذاتی هستند.
به نظر می‌رسد که ترینیتی در استفاده از اتومبیل، موتور سیکلت و سایر وسایل نقلیه حتی در مقایسه با سایر هکرها مهارت خاصی دارد. در فیلم اول، او یک هلیکوپتر بل۲۱۲ را برای کمک به نجات مورفیوس هدایت می‌کند. حتی پس از آسیب دیدن سیستم هیدرولیک آن، او به اندازه کافی کنترل خود را حفظ می‌کند تا نئو و مورفیوس را به جای امنی برساند، سپس قبل از سقوط به بیرون می‌پرد. در "بارگذاری مجدد ماتریکس"، او در حالی که توسط دوقلوهای مرووینگ، مأموران ماتریکس و پلیس تعقیب می‌شود، به راحتی یک سدان کادیلاک را می‌راند. حتی در حالی که به مورفیوس کمک می‌کند تا از کلیدساز در برابر یکی از دوقلوها محافظت کند، می‌تواند رانندگی کند. او همچنین کلیدساز را با موتورسیکلت دوکاتی۹۹۶ در یک تعقیب و گریز وحشتناک از طریق ترافیک روبرو می‌برد.
اوراکل یا پیشگو یک شخصیت داستانی در فیلم ماتریکس است. واچوفسکی‌ها این شخصیت را خلق کردند و گلوریا فاستر در فیلم اول و دوم و مری آلیس در فیلم سوم این شخص را بازی کرده‌اند.
یک مقیم غیر طبیعی در ماتریکس. او می‌تواند آینده را ببیند. مورفیس اعضای خدمه خود را به دیدن او می‌برد. او همچنین مسئول اصلی پیشگویی است که درباره وجود شخص یگانه بحث می‌کند.
نام یکی از شخصیت‌های فیلم ماتریکس می‌باشد.
یکی از اعضای خدمه مورفیس. تنک در زایان به دنیا آمده است. او هرگز بنده‌ای برای ماتریکس و ماشین‌ها نبوده. برادر او نیز روی این هاورکرافت کار می‌کند. تنک نقشه سایفر را بی‌نتیجه می‌گذارد؛ ولی نه قبل از آنکه سایفر بیشتر خدمه را به نیستی بکشد.
مأمور اسمیت یک شخصیت داستانی و شخصیت منفی سه گانه ماتریکس است که رئیس مخالفان ماتریکس میباشد. او توسط هوگو ویوینگ (و مختصراً یان بلیس) در فیلم به تصویر کشیده شده‌است. این شخصیت در بازی ویدئویی "ماتریکس: راه نیو" توسط کریستوفر کوری اسمیت صداگذاری شده‌است.
در سال ۲۰۰۸، مامور اسمیت توسط مجله امپایر به عنوان ۸۴امین شخصیت بزرگ فیلم همه دوران انتخاب شد.در سال ۲۰۱۳ هوگو ویوینگ برای آگهی تبلیغاتی از شرکت جنرال الکتریک، نقش خود را دوباره تکرار کرد.
او دشمن اصلی نقشه مورفیس و یک برنامه با ادراک در ماتریکس است. اسمیت تقریباً قادر به انجام هر کاری که نئو قادر به انجام آن باشد،هست. مامورها به شدت قدرتمند هستند وهیچ کس تا به حال در مبارزه با آن‌ها زنده نمانده است. او بعداً از برنامهٔ ماشینها خارج می‌شود و شورش می‌کند و به عنوان برنامهٔ مستقلی سعی در تسلط بر ماتریکس با کپی کردن خودش می‌کند .
آبشار سوله دوکل از مرتفع‌ترین آبشارهای ایران است و در منطقهٔ دالانپر واقع است. این آبشار از جاذبه‌های گردشگری منطقه محسوب می‌شود.
سوله دوکل(سول در زبان کردی به معنای آبشار و دوکل یعنی بخار آب) در دامنهٔ کوه دالانپر در منطقه مرگور واقع است. روستایی نیز به همین نام در جوار آبشار قرار دارد.
آبشار سوله دوکل با چمن‌زارهای اطراف در نزدیکی روستای دیزج از توابع زیوه در جنوب غربی شهرستان ارومیه واقع گردیده‌است. این آبشار یکی از سرشاخه‌های رودخانهٔ باراندوزچای محسوب می‌گردد.آبشار سوله دوکل اورمیه اگرچه همه می‌دانند که ۴ مگاوات برق آن هم در زمانی که در شرایط بی آبی فعلی ارزش تخریب این آبشار زیبا را ندارد ولی مسولین استان آذربایجان غربی تاکنون چشم خود را برتخریب این آبشار بسته‌اند بنابه دلایل خاص.
کیوی نام یک میوه است و می‌تواند به موارد زیر نیز اشاره کند:
مامبو (Mambo Open Source یا MOS) یک سیستم مدیریت محتوا (CMS) به صورت متن باز و نرم‌افزار آزاد بود که امکانات زیادی برای ایجاد و مدیریت یک وب‌گاه چندمنظوره با یک رابط ساده فراهم میکرد.
مامبو به زبان PHP نوشته شده و به صورت پیش فرض از پایگاه داده MySQL استفاده می‌کند. این سیستم مدیریت محتوا مانند سایر پروژه‌های PHP/MySQL به اغلب محیط‌های کاری کامپیوتری (سیستم‌عامل‌ها و معماری‌های مختلف) قابل انتقال (portable) است.
مامبو تحت مجوز گنو (GPL) منتشر می‌گردد و حقوق آن متعلق به بنیاد مامبو (Mambo Foundation) می‌باشد. آدرس پروژه در اینترنت https://web.archive.org/web/20130410072738/http://source.mambo-foundation.org/ می‌باشد.
این نرم افزار دیگر توسعه داده نمیشود و جای خود را به جوملا داده است.
ویژگی‌ها و امکانات مامبو مشابه با دیگر سیستم‌های مدیریت محتوا بوده و برخی از آنها در فهرست زیر آمده‌است:
در حال حاضر (دسامبر ۲۰۰۸) آخرین نسخه منتشر شده مامبو ۴٫۶٫۵ می‌باشد. وبژگیهای این نسخه عبارت‌اند از:
کالج سلطنتی لندن یا امپریال کالج لندن یکی از معتبرترین موسسات آموزش عالی بریتانیا و جهان در زمینه‌های پزشکی، مهندسی، علوم پایه، علوم زیستی و اقتصاد است.
این دانشگاه واقع در کنزینگتون جنوبی در مرکز لندن است که ورودی اصلی دانشگاه در خیابان نمایشگاه اکسیبیشن رود قرار دارد.
این دانشگاه بر اساس رتبه‌بندی تایمز، هشتمین دانشگاه برتر جهان است.
صفی‌الدین ابوالفتح اسحاق اردبیلی (۶۵۰–۷۳۵ ق) نیای بزرگ دودمان صفویان ایران است و نیز هشتمین نسل از تبار فیروزشاه زرین‌کلاه بود.تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز، ا.آ. گرانتوسکی - م.آ. داندامایو، مترجم، کیخسرو کشاورزی، ناشر: مروارید ۱۳۸۵ که در منطقه مغان مقیم شده بود. صفی‌الدین اشعاری به زبان آذری در کتاب صفوةالصفا و سلسلةالنسب سروده‌است.احمدی، حسین، تالشان (از دوره صفویه تا پایان جنگ دوم ایران و روس)، مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی، تهران ۱۳۸۰. دودمان صفوی نام خویش را از وی گرفته بودند. او پایه‌گذار خانقاه صفوی در اردبیل بود که با گذشت زمان پیروان بسیاری به دست آورد.
صفی‌الدین در ۶۵۰ هجری قمری در کلخوران پا به دنیا گذاشت. پدر و نیاکانش او در قریه کلخوران اردبیل زراعت داشتند و پیشینیان شان از قریه رنگین گیلان به اسفرنجان در حدود اردبیل آمده بودند. پدر او امین‌الدین جبرئیل نام داشت و می‌گویند با وجود مکنتی که از راه کشاورزی به هم رسانیده بود، علاقه به عزلت و گوشه‌نشینی داشت و از معاشرت با خلق می‌پرهیخت. صفی‌الدین در عین اشتغال به مقدمات علوم رسمی، تمایلی به پارسایی و ریاضت یافت و به روزه‌داری و شب‌زنده‌داری روی آورد. گاه اوقاتش را در مقابر اولیا به سر می‌برد و گاه رؤیاها و مکاشفات صوفیانه می‌دید و گاه به کوه سبلان برای آنچه آن را «ملاقات مردان خدا» می‌خواند، می‌رفت و در آن حال، از آب و خاک آن کوه چیزی به تبرک همراه می‌آورد. این که از علوم رسمی چه اندازه بهره داشت، معلوم نیست، اما از اقوال و احوالش، آشنایی کافی با علوم شرعی پیدا است. به هر حال چنان که از قول مؤلف عالم‌آرای عباسی برمی‌آید، «مدتی به اکتساب فضایل و کمالات صوری پرداخت» و این کمالات او لامحاله، آن اندازه بود که قرآن را ازبرکرد، در فرایض و سنن وقوف تمام یافت، چنان که از لغات عربی و پارسی و ترکی و مغولی هم بهره‌مند گشت و به قول مؤلف روضات الجنان از اشعار و نکات و لطایف نیز محتظی شد.زرین کوب عبدالحسین، دنباله جستجو در تصوف ایران، تهران، ۱۳۶۲ ش
صفی‌الدین بیست ساله بود که به سفارش یکی از زاهدان، بار سفر بست تا به شیراز برود و به خدمت نجیب الدین بزغوش شیرازی، از صوفیان بزرگ آن دوران برسد. با اسباب و وسایل آن زمان، سفر از اردبیل به شیراز، دشوار و طولانی بود. اندکی بیش از دو ماه بعد به شیراز رسید. اما صفی‌الدین زمانی به شیراز رسیده بود که نجیب‌الدین درگذشته بود. چند سالی را در شیراز و شهرهای پیرامون ش به دیدار مشایخ صوفی رفت تا شاید شیخی لایق بیعت بیابد. گویا در همین سال‌ها بود که در شیراز با سعدی نیز دیدار کرد. شاعر پیر، صوفی جوان را با آغوش باز پذیرفت و حتی نسخه‌ای از دیوان ش را نیز به او اهدا کرد؛ دیداری که البته به ارادتی نینجامید. سفر شیراز، اما به کلی بی‌حاصل هم نبود. صفی‌الدین، در شیراز، نام و آوازه تاج‌الدین ابراهیم گیلانی مشهور به زاهد گیلانی را شنید. سفر دراز دیگری را این بار از جنوب به شمال، از فارس به گیلان در پیش گرفت. در سفری دراز که برای صفی‌الدین همراه با سختی و بیماری بود، سرانجام پس از جستجوی بسیار، زاهد را در دهکده‌ای در ساحل دریای خزر یافت. هنگامی که صفی‌الدین در ۶۷۵ هجری قمری به گیلان رسید، بیست‌وپنج ساله بود و زاهد، اندکی بیش از شصت سال داشت. از این زمان تا بیست‌وپنج سال بعد، صفی‌الدین، مرید و مقیم خانقاه زاهد بود. ترقی صفی‌الدین در دستگاه شیخ زاهد، بسیار سریع بود. شیخ زاهد با بالا رفتن سن، بیش از پیش به صفی‌الدین وابسته می‌شد. در سال‌های پایان عمر و با از دست دادن بینایی، در عمل صفی‌الدین بود که امور خانقاه را می‌گرداند و از سوی زاهد با مریدان و بازدیدکنندگان دیدار می‌کرد.
روابط این دو در این سال‌ها با دو ازدواج متقابل استوارتر نیز شد. صفی‌الدین با فاطمه، دختر زاهد، ازدواج کرد و دختر خودش، از همسر نخستش، را به ازدواج شمس‌الدین، فرزند زاهد، درآورد. چندی بعد زاهد، صفی‌الدین را به جانشینی خودش برگزید و خطوطی از آینده برایش ترسیم کرد: «برای من کناره‌جویی و عبادت ممکن بود، اما برای تو نه. خداوند تو را برای امری بزرگ در نظر گرفته‌است. باید که تربیت مریدان را جدی‌تر از هر زمان برعهده‌گیری و بر تعداد آن‌ها بیفزایی.»
پس از درگذشت زاهد گیلانی صفی‌الدین، اینک رهبر طریقت زاهدیه و وارث تمام میراث مادی و معنوی زاهد شد و صفی خوانده می‌شد. زاهد گیلانی، میراثی عظیم در اختیار صفی نهاد. رهبری طریقتی صوفیانه با انبوهی مرید، ثروتی هنگفت که از محل موقوفات و نذورات و هدایا حاصل شده بود و از همه مهم‌تر روابطی نزدیک با کارگزاران حکومت ایلخانان مغول. می‌توان گفت که ایلخانان مغول در میان جلوه‌های گوناگون فرهنگ ایران، بیش‌تر از هر چیز به تصوف ایرانی علاقه داشتند و مشایخ صوفی را بسیار ارج می‌نهادند. این علاقه نه تنها در میان ایلخانان که در بین دولتمردان ایشان نیز رواج داشت.
صفی‌الدین چندین سال بود که عملاً نیز از طرف زاهد با مریدان و نمایندگان او در شهرهای مختلف در ارتباط بود، بنا بر این رهبری او بر طریقت، از سوی مریدان، مورد معارضه جدی واقع نشد. اگرچه پسر ارشد زاهد، جمال الدین، از این انتخاب خشنود نبود و در سال‌های اولیه رهبری صفی علیه او تحریکاتی نیز کرد، اما در مجموع شخصیت و قدرت صفی آن اندازه بود که اساس رهبری ش تزلزلی نیابد.
چندی بعد و با استحکام موقعیت، صفی‌الدین، پس از سال‌ها دوری به زادگاه خود بازگشت. اردبیل، مانند زمانی که آن جا را ترک کرده بود، هنوز شهری کوچک و دورافتاده از مسیرهای اصلی بود. از این زمان، اردبیل، جای گیلان را در طریقت زاهدیه گرفت و مرکز طریقت به آنجا منتقل شد.
اگرچه صفی‌الدین نسبت به شهر نیاکان ش، که دوران کودکی و نوجوانی اش را در آن گذرانده بود، دلبستگی داشت، اما بازگشت به اردبیل، در حقیقت اهداف بسیار بزرگ‌تری را دنبال می‌کرد. اردبیل، شهری کوچک بود که حساسیت کسی را نمی‌انگیخت، از آن گذشته دسترسی به آن نیز آسان نبود. اردبیل با کوه‌ها، جنگل‌ها و باتلاق‌های غیرقابل نفوذی محاصره شده بود که چونان دژی محافظ برای شهر عمل می‌کردند.
گام بعدی صفی‌الدین از گام نخست نیز مهم‌تر بود. چند سالی بعد، صفی‌الدین فرزند ش صدرالدین موسی را به عنوان جانشین و رهبر پس از خود برگزید. انتخابی نامعمول در طریقت که ملاک تعیین رهبر را به انتقال رهبری از پدر به پسر ارشد تغییر می‌داد. بدین ترتیب صفی‌الدین، رهبری طریقت را در خاندانش موروثی کرد. از این زمان بود که طریقت زاهدیه، به نام صفی «طریقت صفویه» نامیده شد.
صفی در آغاز بازگشت به اردبیل، تنها مزرعه ای کوچک داشت که میراث پدرش بود، اما میراث زاهد، صفی را در موقعیت مساعدی برای گسترش طریقت خود و افزودن بر گستره نفوذ خود قرار داد. اندک اندک، با افزایش شمار پیروان، املاک فراوانی نیز وقف خانقاه او شد، تا آنجا که در زمان وفات املاک او به بیش از بیست روستا می‌رسید. در کنار همه این‌ها، صوفی دوستی ایلخانان مغول و کارگزاران آن‌ها، پشتیبانی عناصری در حاکمیت را نیز برایش به ارمغان آورد. میزان نفوذ او بر دولتمردان و پادشاهان آن اندازه بود که ابوسعید بهادرخان، ایلخان مغول، بارها برای عرض ارادت به دیدار او رفت.
صفی درآمدهای سرشار و روزافزون خود را در دستگیری و رفع نیاز فقرا، صوفیان و پیروان و البته گسترش شبکه‌های تبلیغی طریقت صفویه در گوشه و کنار ایران ایلخانی، هزینه می‌کرد. در کنار این، صفی سخت به عمران و آبادانی و بالابردن سطح رفاه عمومی علاقه‌مند بود. ساخت بناهای عام‌المنفعه همچون مسجد، حمام و امثال آن نشانی روشن بر این علاقه بود. مهم‌ترین نتیجه چنین رویکردی افزایش شمار پیروان و دوستداران خاندان صفوی بود. تعداد این مریدان و دوستداران در اواخر حیات صفی‌الدین، آن اندازه بود که در گفتگویی با امیر چوپان، امیرالامرای ایلخانی، به صراحت گفته بود که شمار مریدان من از شمار لشکریان مغول بیشتر است و امیر چوپان در تأیید این سخن اشاره کرده بود که من از جیحون تا مرزهای مصر و از هرمز تا باب‌الابواب سفر کرده‌ام و انبوه مریدان را همه جا دیده‌ام!
او در زمان خویش مورد بزرگداشت مردم بود و مردم آن سامان او را به نام پیر و رهنما پذیرا بودند. از او دیوانی به زبان آذری در دست است. صفی هم‌زمان با الجایتو ایلخان مغول می‌زیست و سلطان محمد الجاتیو (معروف به خدابنده) با وی با حرمت تمام سلوک می‌کرد.
می‌گویند این ایلخان مغول، وقتی بنای شهر سلطانیه خویش را تمام کرد، در ضمنِ سایر مراسم و تشریفات، مشایخ و علماء عصر را هم در آنجا به مهمانی خواند. چون طعام پیش آوردند، صفی‌الدین اردبیلی و علاءالدوله سمنانی در دو جانب سلطان نشسته بودند. صفی‌الدین غذایی نخورد، اما علاءالدوله ابایی نکرد. سلطان پرسید که اگر طعام ما حرام بود؛ علاءالدوله چرا خورد؟ صفی‌الدین جواب داد علاءالدوله دریاست؛ دریا را هیچ چیز نمی‌آلاید. علاءالدوله هم گفت: صفی شاهبازست، به هر طعمه‌ای میل نمی‌کند. این روایت که در آثار صوفیه تا حدی به تواتر نقل شده‌است، حرمت را در نزد بزرگان عصر خویش نشان می‌دهد.
صفی‌الدین به سبب کثرت ریاضت و مخصوصاً به جهت افراط در روزه و اجتناب از حیوانی، در اواخر عمر تدریجاً ضعیف و مکرر بیمار شد. در پایان عمر تقریباً به کلی از غذا افتاده بود و جز غذاهای ساده غیر حیوانی و آب قند، چیزی از گلویش پائین نمی‌رفت. با اینحال، تا ممکن بود در ادای وظایف شرعی اهتمام داشت. به علاوه خانقاه او محل اطعام فقرا و پناه ضعفا و مسکینان بود و همین نکته دستگاه او و اخلافش را همچنان محل محتاجان و درویشان می‌داشت. در مرض موت هم، «محافظت سفره و خدمت ضعفا» را با تأکید تمام، سفارش می‌کرد. در آخرین روزهای بیماری، در اثر ضعف شدید، تقریباً از سخن گفتن هم بازماند. فقط آهسته قرآن می‌خواند و آخرین سخنش این بود: «صلو علیه و سلموا تسلیماً». روز دوشنبه دوازهم محرم سنه ۷۳۵ قمری، بعد از نماز صبح، در سن هشتاد و پنج سالگی وفات یافت و روز بعد به وقت نماز ظهر، در زاویه عبادت خانقاه خویش دفن شد. هنگام وفات وی، پسرش صدرالدین موسی، در مسافرت بود و زن هم که در ایام بیماری از مراقبت می‌کرد، چند هفته بعد از شوهر وفات یافت.
بیشتر مورخان، اجداد وی را سنی شافعی مذهب و از بنی هاشم مهاجر از حجاز به کردستان ایران دانسته‌اند*تاریخ ایران از عهد باستان تا پایان سده هجدهم، پیگولووسکایا، ترجمه کریم کشاورز، تهران، ص. ۴۷۱. ناشر: پیام ۱۳۴۸ عبدالحسین زرین‌کوب محقق و مورخ فقید هم، در کتاب مشهورش «جستجو در تصوف ایران» با استناد به منابع تاریخی متعدد و گوناگون، وی را سنی مذهب می‌داند. زرین‌کوب می‌نویسد:
زرین‌کوب در جای دیگری از این کتاب می‌نویسد:
احمد کسروی نیز سید بودن او را با آوردن چندین دلیل رد کرده‌است.صفی و تبارش. احمد کسروی
در هشتصد و بیست و پنجمین جلسه شورای عالی انقلاب فرهنگی که به ریاست روحانی برگزار شد روز ۴ مرداد به نام روز بزرگداشت شیخ صفی‌الدین اردبیلی سالروز استقرار سلسله صفویه در ایران و نقش این سلسله در گسترش مذهب تشیع و تشکیل ایران یکپارچه بود به نام روز بزرگداشت شیخ صفی‌الدین اردبیلی تعیین و ثبت آن در تقویم رسمی کشور تصویب شد. همزمان با این روز هفته استان اردبیلنیز در تهران و استان اردبیل برگزار می‌شود.با تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی 4 مرداد به نام روز بزرگداشت شیخ صفی الدین اردبیلی در تقویم رسمی کشور ثبت شد خبرگزاری صدا و سیما«بزرگداشت شیخ صفی الدین اردبیلی» به تقویم رسمی کشور اضافه شد خبرگزاری فارسافزوده شدن ۱۰ مناسبت به تقویم رسمی کشور خبرگزاری جوان انلاین
شیخ صدرالدین موسی (۷۹۴-۷۳۵ق)(۱۳۹۱-۱۳۰۵م) پسر شیخ صفی‌الدین اردبیلی و جانشین وی بود. وی پس از پدر پیر و مرشد خانقاه صفوی در اردبیل شد. پس از او پسرش خواجه علی سیاهپوش سرپرستی خانقاه صفوی را بر گرده گرفت.
ملک الشرف از امرای چوپانی که به مشایخ صفویه احترامی نمی‌گذاشت، نخست او را به تبریز آورد و زندانی کرد؛ ولی در سومین ماه خوابی ترسناک دید و دستور داد او را آزاد کنند؛ ولی چند روز بعد پشیمان شد و گفت باز زندانی‌اش کنند اما صدرالدین پیش از آن مسند قدرت شیخی خودش را ترک کرده بود و به گیلان گریخته بود. او به همراه دیگر روحانیانی که از دست ملک الشرف می‌گریختند به نزد جانی بیک از نوادگان چنگیز رفتند. جانی بیک چندی بعد به بهانه آن‌ها به آذربایجان تجاوز کرد و ملک الشرف را کشت.
کشته شدن دشمن صدرالدین و حمایت جانی بیک از او باعث شد طریقت شیوخی صفویه قدرتی بیش از پیش بگیرد و اموال زیادی به دست آورد.ایران عصر صفوی، راجر سیوری، خداوندگاران اردبیل
خواجه علاءالدین علی سیاهپوش (۸۳۰-۷۹۴ق)(۱۴۲۷-م۱۳۹۱) پسر شیخ صدرالدین موسی و نوه شیخ صفی‌الدین اردبیلی بود.
او پس از پدر به سرپرستی خانقاه صفوی در اردبیل رسید. او در روزگار تیمور لنگ می‌زیست و از برخورد میان این دو و پیشبینی‌های خواجه علی دربارهٔ آینده و جهانگیری تیمور داستان‌هایی آمده‌است. برپایه یکی از این داستان‌ها او رهاننده چند قبیله تاتار شام از دست تیمور بود که در آینده قزلباش خوانده شدند. البته برخی نیز برخورد تیمور و خواجه علی را رد کرده‌اند. پس از وی پسرش شیخ ابراهیم به جانشینی‌ او رسیده‌است.
عنوان سیاه پوش در مورد سلطان علی هم که ظاهراً تعدادی از پیروان، وی را به التزام همان شعار تشویق می‌کرد؛ مبنی بر غلبه تدریجی احساسات ضد سنّی در آنها بود. از همان ایام گرایش عقیدتی، آنها را به مخالفت با اهل تسنن وامی‌داشت و چنان می‌نماید که با التزام این شعار، پیروان خواجه علی سیاه پوش، خود را در مقابل ظالمان و قدرتمندان اهل تسنن، طالب یا مدعی خونخواهی مظلومان آل علی می‌دانستند و تولی نسبت به اهل بیت رسول و تبری از «دشمنان» آنها را اساس دعوت و مبنای طریقت خود می‌شمردند. کسانی هم که دعوت آنها را اجابت می‌کردند، غالباً با عنوان تولاییان و تبراییان، در کوی و بازار و در شهر و روستا در اطراف خانقاه به نشر این اعتقاد می‌پرداختند. مرشد خانقاه خود را نیز که سرکرده خاندان شیخ بزرگ صوفی بود، مرشد کامل و صوفی اعظم می‌خواند. به نظر می‌رسد که هواداران و پیروان نیز، مدتها پیش از اقدام آنها به «خروج» بر پادشاهان اهل سنت عصر، نسبت به این مشایخ، همه گونه مراسم جانسپاری و جان نثاری را به جا می‌آورده‌اند.
از همین ایام خواجه علی، که در آذربایجان تمایلات افراطی شیعه به وسیله ترکمانان قراقویونلو مجال ظهور پیدا کرد، طوایف ترکمان نواحی شرقی آناتولی نیز که با تمایلات شیعی، گرایش صوفیانه مشابه با عقاید غلات داشتند، در نواحی مجاور مرزهای ایران به زندگی شبانکارگی سر می‌کردند. اینها با گله‌های خویش در ییلاق و قشلاق در اطراف مرزهای ایران، با وجود طول اقامت غالباً خود را از هر گونه تأثیرپذیری از سنتهای ایرانی دور نگه داشته بودند، مع‌هذا اندیشه درگیری با طوایف مسیحی گرجی و ارمنی و رومی‌را به عنوان غزوه و جهاد در خاطر می‌پروراندند و مشایخ صوفی را هم به این اقدام ترغیب می‌کردند.
ترکمانان آق قویونلو که در این ایام در آذربایجان کسب قدرت کردند، تحریکات شیعی را چندان با نظر موافق نمی‌نگریستند؛ اما از سوی دیگر، اشتغال مشایخ اردبیل و مریدان آنها را به اینگونه جنگهای «مقدس» با نصارای اطراف، موجب تخفیف فشار آنها به حکومت خود می‌دانستند. در عین حال درگیری اقوام به جنگهای دینی، سبب انصراف آنها از اعمال تضییق و تهدید به «ثغر» های خویش می‌دیدند و از اینکه شیوخ اردبیل و مریدان آنها را در حوالی گرجستان، ارمنستان، و طرابوزان به اینگونه فعالیتهای مذهبی و نظامی‌مشغول می‌دیدند، تا حدی احساس خرسندی می‌کردند.
در اردبیل که از عهد حیات شیخ صفی، بعضی امرای طالش و اکابر روم به خانقاه صوفی تردد می‌کردند و به ویژه از زمان خواجه علی که یک عده اسیران آزاد شده تیمور به مریدان خانقاه ملحق شدند، محله‌ای به نام «رومیان» به وجود آمد که اهالی آن در ارادت به خاندان صفوی تعصب و علاقه بسیار نشان می‌دادند و خود را آزاد کرده صفویه و صوفیان روملو می‌خواندند. خواجه علی هم آنها و ترکمانان دیگر نواحی را که نیز شیعی و دارای عقاید غلات بودند، و از دور و نزدیک به خانقاه وی می‌آمدند، در ضمن موعظه‌ها، برای اقدام به «خروج و ظهور دین حق» بشارت می‌داد و آماده می‌کرد؛ برای این منظور، عده‌ای خلیفه و پیره هم برای تعلیم و ارشاد آنها منصوب و تعیین می‌نمود. شیخ خانقاه در نزد این مریدان و سایر طالبان طریقت، رشد کامل و صاحب مرتبه ولایت و صوفی اعظم بود؛ بعد از وی نیز بر وفق وصیت یا رسم معهود، پسر وی سجاده نشین، ولی عهد و صوفی اعظم خوانده می‌شد. در خانقاه هم که تحت نظارت وی بود، همواره از محل اوقاف و نذورات، مسافران و فقیران با سایر مریدان اطعام و ضیافت می‌شدند.
در هر صورت «خروج دین حق» در عهد خواجه علی اتفاق نیفتاد و عمر او را یاری نکرد که بتواند این واقعه و ابعاد آن را مشاهده کند. خواجه علی در ۸۳۰ ق / ۱۴۲۷ م چشم از جهان فروبست و داعیه سلطنت شیعه، ظاهراً به پسرش سلطان ابراهیم سپرده شد.
اصلی و کَرَم‌ یک داستان عاشیقی آذربایجانی است. روایت‌های گوناگون از آن در فرهنگ و ادبیات کشورهای ایران،ترک‌های ایران جمهوری آذربایجان، روسیه، گرجستان، ترکیه و برخی کشورهای آسیای میانه رواج دارد، در اوایل سدهٔ دهم قمری‌/ شانزدهم میلادی به وجود آمده و از همین زمان به بعد در میان مردم ایران، قفقاز، آسیای میانه و آسیای صغیر رواج یافته‌است. کَرَم مسلمان عاشق دختری مسیحی (اصلی) می‌شود. اقوام دختر در مخالفت با این عشق فرامذهبی مهاجرت می‌کنند. کَرَم ۱۱ سال به دنبال اصلی می‌گردد. دست آخر، هنگامی که دو عاشق به هم می‌رساند، کَرَم تحت تأثیر طلسم قاراملیک پدر اصلی آتش می‌گیرد. آواز یانیخ کَرَم که فی البداهه توسط اصلی خوانده می‌شود یکی از ارکان هنر عاشیقی است.
پژوهشگران بر این باورند که خاستگاه اصلی این افسانه آذربایجان بوده‌است. برخی دیگر معتقدند اصلی (معشوق) و کرم (عاشق)، قهرمانان داستان، در اواخر سده دهم قمری‌/شانزدهم میلادی می‌زیسته‌اند و این داستان در حدود یک قرن پس از آنها شکل گرفته‌است. در بیشتر روایات قفقاز، خاستگاه افسانهٔ اصلی و کرم شهر گنجه یاد شده‌است. چون در زمان حکومت صفویه این داستان شکل گرفته و چون تبریز در دوران صفویه پایتخت ایران بوده و بعد قزوین و در نهایت اصفهان به پایتختی برگزیده شده‌است، بنابراین اساس داستان نیز از آذربایجان و تبریز شکل گرفته و توسط نقالان حکومتی همزمان با انتقال پایتخت به اصفهان، به این شهر منتقل می‌شود. با این حال در حال حاضر اهالی قراملک تبریز در ایران و روستای کرملی گنجه در جمهوری آذربایجان مدعی وجود مزار این دو اسطوره می‌باشند.
بانارلی، پژوهشگر معاصر ترک، می‌گوید اساس این داستان از شعرهای سراینده و نوازندهٔ عاشیق به نام کرم دربارهٔ زندگی خود او بوده و به مرور زمان به صورت افسانه‌ای رواج یافته‌است. همچنین به روایت دیگری کرم پسر عنقال‌بیکبیک اخلاط، شهری در آسیای صغیر بوده‌است و در روایت ترکمنی و خراسانی که قرائن و شواهد نزدیکی واقعیت دارد، حوادث داستان در محله قاراملیک یا قره ملیک تبریز روی داده‌است، که به گفته اهالی بومی قراملک تبریز، باغ منتسب به قاراملیک پدر اصلی، گوللو باغ هنوز در این منطقه پابرجا می‌باشد.
هرچند که این افسانه در میان مردم مناطق مختلف از جمله ترکمن‌‌ها، ترک‌‌ها، ازبک‌‌ها و قزاق‌‌ها به صورت‌های گوناگون نقل می‌شود، در تمامی آن‌ها مایهٔ اصلی داستان و قهرمانان آن یکی است. در متن داستان اصلی و کرم، نظم و نثر در هم آمیخته‌است. «عاشیق‌ها» هنگام نقل داستان، قسمت‌های منظوم را همراه ساز به آواز می‌خوانند.
سروده‌هایی از این داستان در برخی از جُنگ‌ها و مجموعه‌های خطی مضبوط است و روایاتی از آن نیز به چاپ سنگی انتشار یافته‌است. پس از ترویج چاپ سربی در دوران حکومت عثمانی، نخستین متن بازنویسی شدهٔ اصلی و کرم توسط احمد راسم (۱۳۵۱ ق / ۱۹۳۲ م) آمادهٔ چاپ شد.
هنرمندان کشورهای مختلف براساس افسانه اصلی و کرم که در میان اقوام مختلف به صورت نماد و تمثیل عشق پاک درآمده‌است، منظومه‌ها، داستان‌ها و نمایشنامه‌های بسیاری ساخته و پرداخته‌اند. ناظم حکمت، شاعر معاصر ترک با الهام از این داستان منظومهٔ کرم گیبی را سروده‌است و خاچاطور آبوویان (۱۲۶۴ ق / ۱۸۴۸ م) نویسنده ارمنی داستان «دختر ترک» و نریمان نریمانف داستان «بهادر و سونا» را براساس آن نوشته‌اند.
یکی از معروف‌ترین آثاری که براساس این افسانه پدید آمده، اپرای اصلی و کرم است که در ۱۹۱۲ توسط عزیر حاجی‌بیگف (۱۸۸۵ – ۱۹۴۸) موسیقیدان و آهنگساز آذربایجانی تصنیف شده و شهرت جهانی پیدا کرده‌است.
به هرحال اصلی و کرم از داستان‌های مشهور ترک‌ها بخصوص آذربایجانی‌ها است و جایگاهی به خصوص در ادبیات شفاهی ترکی آذربایجانی دارد. اصلی همان مریم مسیحی، معشوقهٔ کرم عاشق مسلمان داستان است که قاراملیک پدر مریم بخاطر تعصب دینی مانع این عشق می‌شود.
فرض دیگر این است که اساس داستان و وقوع آن به دوران پیش از میلاد مربوط است.مثلاً داستان شیرین و فرهاد که به سبب اسامی این دو عاشق و معشوق همه بر این باورند که پیش از اسلام یا میلاد مسیح بوده. چون قهرمانان اصلی یعنی اصلی و کرم از شاهزادگان بوده و نیای هر کدام حاکم منطقه‌ای از شمال و شمال غربایران بودند و بخاطر سرنوشت اندوهبار و همچنین به سبب منزلت اجتماعی خاندان «کرم» و «اصلی» در حافظهٔ تاریخ ثبت و باقی‌مانده‌اند.
داستان اصلی و کرم با محوریت منطقه قراملک تبریز در سال ۱۳۹۱ توسط میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان آذربایجان شرقی در فهرست میراث ناملموس آثار ملی کشور جمهوری اسلامی ایران ثبت ملی گردید.
عزیر حاجی‌بیگف (زادهٔ ۱۸ سپتامبر ۱۸۸۵ - درگذشتهٔ ۲۲ نوامبر ۱۹۴۸) فرزند عبدالحسین و آهنگساز معروف و سرشناس آذربایجانی بود.
وی متولد روستای آغجابدیع در قره‌باغ بود. عزیر پسر عبدالحسین منشی روستا و شیرین‌خانم بود. او همچنین وزیر کشور جمهوری دمکراتیک آذربایجان (۱۹۱۸–۱۹۲۰) بود.
عزیر حاجی‌بیگف اولین آهنگساز شرق و اولین آهنگساز شوروی بود که به مدال هنرمند خلق شوروی نایل شد. وی همچنین نشان لنین را دریافت نمود.
موزه خانگی عزیر حاجی‌بیگف در خیابان نظامی باکو، زندگی و فعالیت و همچنین وسایل شخصی وی را به نمایش می‌گذارد.
وی تدوین‌کننده آهنگ سرود ملی فعلی جمهوری آذربایجان و آهنگ سرود دولتی جمهوری شوروی آذربایجان است.
عزیر حاجی‌بیگف به عنوان پایه و اساس موسیقی مدرن آذربایجان شناخته می‌شود. این آهنگساز نمادین آذربایجانی که پس از میکس کردن موسیقی کلاسیک با مغام، که به عنوان آهنگ بی‌نظیری از ملودی‌هایی که بر موسیقی در سراسر خزر و میانه نیز تأثیر گذاشته است، به ایجاد سنتزی از آنچه که باعث غرور ملی و هویت قومی شده است، شناخته می‌شود و حتی فراتر از مرزهای آذربایجان پیش رفته است. از سال ۱۹۵۵، روز تولد این آهنگساز مشهور آذربایجانی به عنوان روز موسیقی ملی در آذربایجان جشن گرفته می‌شود.
در سال ۲۰۱۵ به مناسبت ۱۳۰امین سال تولد عزیر حاجی‌بیگف، شهردار لُس‌اَنجلس اریک گارستی روز تولد عزیر حاجی‌بیگف را روز قدردانی از وی در لُس‌اَنجلس اعلام کرد. روز قدردانی از عزیر حاجی بیگف در لوس آنجلسhttps://web.archive.org/web/20151001130443/http://en.trend.az/azerbaijan/society/2434783.html
فریت اورهان پاموک (یا فرید اورخان پاموک«اورخان» یک واژه‌ی قدیمی در ترکی است (برای نمونه بنگرید به اورخان یکم) که با توجه به تبدیلِ همخوانِ «خ» به «ه» در ترکیِ استانبولی، در ترکیه به شکل «اورهان» خوانده و نوشته می‌شود. واژه‌ی «فریت» نیز تلفظِ استانبولیِ «فَرید»ی است که از زبان عربی وارد فارسی و ترکی شده‌است.) (؛ زاده ۷ ژوئن ۱۹۵۲) که در ایران به اورهان پاموک معروف ‌است، نویسنده و رمان‌نویس اهل کشور ترکیه و برندهٔ جایزه نوبل ادبیات سال ۲۰۰۶ است. او نخستین ترک‌زبانی است که این جایزه را دریافت کرده‌است.
پاموک در کشور خود نویسنده‌ای بسیار نامدار است. آثار او پیش از دریافت جایزه نوبل ادبیات به ۴۶ زبان و پس از آن به ۵۶ زبان ترجمه شده‌است.
اورهان پاموک در خانواده‌ای پر فرزند و مرفه در محلهٔ نیشان تاشی استانبول متولد شد. او دروس متوسطه را در کالج آمریکایی رابرت در استانبول گذراند. پس از پایان تحصیلات متوسطه به اصرار خانوادهٔ خود به ادامهٔ تحصیل در رشتهٔ معماری در دانشکدهٔ فنی استانبول مشغول شد، هرچند پس از مدتی این رشته را نیمه‌تمام رها کرد. او سپس در دانشگاه استانبول و در رشته روزنامه‌نگاری به تحصیل پرداخت و فارغ‌التحصیل شد. با این حال هیچ‌گاه کار روزنامه‌نگاری نکرد.
پاموک اولین رمان خود یعنی جودت بیک و پسران را که حکایت خانواده‌ای متمول و پرتعداد است در سال ۱۹۸۲ نوشت که جوایز ملی اورهان کمال و کتاب سال را برایش به ارمغان آورد.
پاموک بعد از انتشار رمان قلعه سفید کرسی تدریس ادبیات داستانی را در دانشگاه کلمبیا پذیرفت و به همراه همسرش از ۱۹۸۵ تا ۱۹۸۸ مقیم نیویورک شد. این رمان تقریباً به همه زبان‌های اروپایی ترجمه شد. او در این رمان رفاقت یک دانشمند عثمانی را با برده‌ای رومی روایت کرده‌است.
اوج شهرت پاموک زمانی بود که رمان نام من سرخ را در سال ۱۹۹۸ منتشر کرد و انبوهی از جوایز ادبی در کشورهای مختلف را برایش به ارمغان آورد. سال ۲۰۰۲ رمان برف را منتشر کرد که خودش آن را نخستین و آخرین رمان سیاسی در کارنامه کاری‌اش خواند. ضمیمهٔ روزنامهٔ نیویورک تایمز سال ۲۰۰۴ این رمان را یکی از ۱۰ رمان برتر جهان معرفی کرد. پاموک سال ۲۰۰۳ کتابی با عنوان منتشر کرد که در واقع اتوبیوگرافی نویسنده‌است. بسیاری این کتاب را یکی از بهترین اتوبیوگرافی‌های نویسندگان ادبی می‌دانند.
بعد از دریافت جایزه نوبل ادبیات رمانی با عنوان موزه معصومیت نوشت که به موضوع عشق‌های ممنوعه در کشورهای اسلامی و خصوصاً کشورهای خاورمیانه می‌پردازد. اما ماجراهای این رمان نیز مانند اغلب رمان‌های پاموک در شهر استانبول می‌گذرد. پاموک در گفتگویی مفصل با علیرضا غلامی که در سال ۱۳۸۹ در مجله نافه منتشر شد نسبت به عدم انتشار نسخه کامل این رمان در ایران ابراز تأسف نموده بود. رمان موزه معصومیت سرانجام سال ۱۳۹۴ با حذف بخش‌های فراوانی از آن در ایران منتشر شد.
در ژانویه ۲۰۱۶ جدیدترین اثر او "زنی با موهای قرمز" انتشار یافت. او سال ۱۹۸۲ ازدواج کرد و سال ۱۹۹۱ اولین فرزندش که دختری است به دنیا آمد. پاموک اکنون به اتفاق خانواده اش مقیم استانبول است.
او اظهارات جنجال‌برانگیزی در مورد کشتار کردهای ترکیه و نسل‌کشی ارمنی‌ها ساکن ترکیه در سال‌های ابتدایی جنگ جهانی اول داشت که با واکنش ملی‌گرایان ترکیه مواجه شد و در پی آن سال ۲۰۰۵ شکایت‌هایی از او صورت گرفت. پاموک در مصاحبه‌ای با نشریه سوئیسی "Das Magazin" گفت «سی هزار کرد و یک میلیون ارمنی در این کشور کشته شده‌است. تقریباً هیچ‌کس جرأت نمی‌کند اسمی از آن ببرد. اما من این کار را می‌کنم.» پاموک نخستین نویسنده در جهان اسلام به‌شمار می‌رود که با فتوای مرگ سلمان رشدی مخالفت کرد.
پادشاهی ژوئیه یا سلطنت ژوئیه به دوران فرمانروایی لوئی فیلیپ بر فرانسه گفته می‌شود. لوئی فیلیپ جانشین شارل دهم بود. شارل بزرگ‌ترین پسرش هنری کنت دو شامبور را به جانشینی برگزیده بود ولی سرانجام لوئی فیلیپ بر تخت نشست و هنری هرگز به تاج و تخت نرسید. سلطنت ژوئیه از زمان انقلاب ژوئیه در ۱۸۳۰ تا جمهوری دوم فرانسه در ۲۴ فوریه۱۸۴۸ پایدار ماند.
لوئی فیلیپ با یاری بورژواها که بر مجلس بیشینگی داشتند به قدرت رسید و خود نیز این را به خوبی می‌دانست. در دوران پادشاهی او از قدرتهای پادشاه کاسته شد، آزادی دینی به تصویب رسید، گارد ملی پدید آمد و آزادیهای شهروندی نهادینه شد، در انتخابات اصلاحاتی پدید آمد. همچنین در جایگاه اشراف بازنگری شد.
در درازای پادشاهی ژوئیه شمار کسانی که حق رای داشتند از زمان شارل دهم که ۹۴ هزار تن بودند دوبرابر شد و به ۲۰۰ هزار تن رسید. این البته تنها یک درصد از جمعیت فرانسه آن زمان بود که همگی از دارایان شمرده می‌شدند و از حق شهروندی بهره می‌بردند. این نشان از گرایشهای دولت بورژوای حاکم بود. لوئی فیلیپ نیز از این بها دادن به بورژواهای هوادار خویش پشتیبانی می‌نمود؛ ولی این در انحصار داشتن حق رای برای بورژواها هرگونه فعالیت پارلمانی را برای گروه‌های رادیکال ناشدنی می‌ساخت.
مجلسی که در ۱۸۳۰ تشکیل شد شاه را از هرگونه قدرت قانونگذاری و قدرت اجرایی بازداشته بود؛ ولی این هنوز برای پادشاه فرانسه جا نیفتاده بود که "باید پادشاهی کند و نه فرمانروایی". او به تکاپو افتاد و کوشید تا دو پسر بزرگش را به مجلس بزرگان برساند. همچنین کوشید تا وزیرانی را بر سر کار برساند که به او و پادشاهی مشروطه توانمندی که او او آرزویش را داشت وفادار باشند. این ولی تنها به پایان کار او یاری می‌رساند.
سرانجام کازیمیر پیر پریه که او را قهرمان اصلاحات می‌دانستند به عنوان نخست‌وزیر بر روی کار آمد. او که یک بانکدار بود ابزار درخوری برای پیشبرد سیاستها و نیز مقابله با اتحادیه‌های کارگری -که در این زمان سازمان یافته بودند- بود. او گارد ملی را از اندیشه‌های رادیکال پالایش نمود. او خواسته‌های شاه را به انجام می‌رساند. گفتاوردی از او هست که همه بدبختی ملت فرانسه را از انقلاب می‌دانست. بر این پایه او دشمن جمهوریخواهان و آشوبگران رادیکال بود. او خواستار برپایی کابینه‌ای معتقد و سختکوش بود. او به اصلاح‌طلبان پروانه سخنرانی نمی‌داد. همچنین دربارهٔ درگیریهای درونی اتحادیه‌های کارگری سیاست عدم مداخله را پیش گرفت.
فرانسوا گیزو در کابینه او وزیر داخلی بود. در این هنگام رادیکالها و جمهوریخواهان رژیم پادشاهی را تهدید می‌کردند. از ۱۸۳۴ گروه‌های غیرقانونی جمهوریخواه فعالیت‌هایی را آغاز کردند. گیزو آن‌ها را سرکوب کرد و مطبوعات ایشان را بازداشت نمود. در این هنگام گارد ملی بر اثر حمله‌های گروه‌های کارگری از هم پاشیده شد. در این هنگام ارتش توانست دولت را نسبت به وفاداریشان قانع سازد. در این هنگام کابینه به دو شاخه از دید اندیشه بخش می‌شد، بخش آزادیخواهان محافظه‌کاری چون گیزو و بخش دیگر آزادیخواهان اصلاح‌طلبی مانند آدولف تیر، البته این گروه دوم دارای برتری نبودند. پس از پریه فردی محافظه کار به نام مول به نخست‌وزیری رسید و او هم اندکی پس از آن جایش را به آدولف تیر داد. تیر پس از آنکه سیاست خارجی پرخاشگرانه‌ای را در پیش گرفت به دست لوئی فیلیپ کنار گذاشته شد. پس از او گیزو به نخست‌وزیری رسید. گیزو به تعقیب جمهوریخواهان پرداخت. او همچنین دست به ایجاد تعرفه‌هایی زد که بازرگانان را ثروتمندتر می‌نمود. دولت گیزو راه‌آهن و قراردادهای معادن را به بورژواهای هواخواه دولت می‌سپرد. کارگران حق داشتن اتحادیه را نداشتن و نمی‌توانستند برای افزایش دستمزد یا کاستن از ساعت‌های کار عریضه‌ای به دولت بدهند. دولت پادشاهی ژوئیه دولتی بود که آزادیها را برپایه مالیات دریافتی معین می‌کرد.
ابونصر علی بن احمد اسدی توسی شاعر، نویسنده ایرانی قرن پنجم هجری و سرایندهٔ اثر حماسی "گرشاسپ‌نامه" است. وی در سال ۴۶۵ هجری در گذشت. آرامگاه وی در مقبرةالشعرا در شهر تبریز است.
اسدی از چند جهت در تاریخ ادبیات ایران حائز اهمیت است: کهن‌ترین دستنویس فارسی که به دست آمده‌است به خط اسدی توسی است. علاوه بر این وی نخستین واژه‌نامهٔ فارسی را (بنا بر آنچه امروز به ما رسیده‌است) به نام لغت فرس تدوین کرد.
از زندگی اسدی توسی دانسته‌های زیادی در دسترس نیست. آگاهی‌های اندکی که از او امروزه در دسترس است را می‌توان به دو دسته بخش‌بندی کرد. دسته نخست دانسته‌های پراکنده‌ای است که در آثار خودِ اسدی توسی و منابع دیگر یافت می‌شود. اسدی در پایان کتاب الابنیه ابومنصور موفق هروی نام، نسب و تخلص (یا لقب) خویش را یاد می‌کند. در دیباچهٔ گرشاسپ‌نامه به توسی بودن خویش اشاره می‌کند و در پایان این کتاب و در پایان مناظره مسلمان و گبر به تخلص یا لقب خود (اسدی) اشاره می‌کند. اسدی در پایان الابنیه، انجام نگارش کتاب را شوال ۴۴۷ قمری آورده‌است. در دیباچهٔ گرشاسپ‌نامه نیز می‌گوید که این منظوم را به خواهش محمد حصی یا حصنی وزیر ابودلف شیبانی فرمانروای نخجوان، به نام وی سروده‌است و در همان‌جا می‌گوید که در ۴۵۸ قمری آن را به پایان رسانده‌است. نظامی، شاعر پرآوازه سده ششم، در قطعه‌ای در سخا و سخن به بخل سلطان محمود به فردوسی و نواخت‌یافتن اسدی از سوی ابودلف اشاره دارد. رشید وطواط ذیل صنعت «الاغراق فی‌الصفه» تنها یک دو بیتی از علی اسدی شاهد آورده که در آثار بازمانده از اسدی و منابع دیگر دیده نمی‌شود. از این رو آگاهی‌های دقیق از زندگانی اسدی، کم‌وبیش به واپسین دهه از زندگی او محدود می‌شود و پیش از این تنها می‌دانیم که در توس زاده شده و در ۴۴۷ قمری نسخه الابنیه را رونویسی کرده‌است.
دسته‌دوم سرگذشت‌نامه‌هایی هستند که در آن‌ها از اسدی توسی یاد شده که در این میان، تذکره‌الشعرای دولتشاه سمرقندی از همهٔ آن‌ها کهن‌تر است که در سال ۸۹۲ هجری قمری نوشته شده‌است و به گفتهٔ دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، سرچشمهٔ بیشتر آشفتگی‌های موجود در زندگی‌نامهٔ اسدی توسی به‌شمار می‌رود. در منابع کهن‌تر از تذکره دولتشاه، همچون چهار مقالهٔ نظامی عروضی، و لباب‌الالباب عوفی، نامی از اسدی توسی نیامده است، شاید به این دلیل که نظامی عروضی به شاعرانی که به دربارهای کوچک رفت‌وآمد داشتند، توجهی نداشته‌است، و عوفی نیز بیشتر به شاعران قصیده‌سرا پرداخته‌است.
او زاده توس در خراسان بوده‌است. کنیه او را در مجالس‌المومنین و مجمع‌الفصحا ابونصر و در دیباچه لغت فرس، که در سال ۱۳۰۳ هجری نوشته شده، ابومنصور آمده‌است. دست‌نویسی از کتاب الابنیه عن حقایق الادویه، نوشته ابومنصور موفق بن علی الهروی در مفردات طب به زبان فارسی در دسترس است که اسدی توسی آن را در ۴۴۷ هجری قمری رونویسی کرده که در آخر کتاب و در بخش شناسنامه، نام خویش را چنین آورده‌است: علی بن احمد الاسدی الطوسی الشاعر. لقب یا تخلص او اسدی بوده‌است که خود را بدین نام خوانده و سرگذشت‌نویسان هم به همین شیوه از او یاد کرده‌اند.
قاضی نورالله ششتری از فرهنگ لغات فرس نوشتهٔ خود اسدی و گفتهٔ خود او نقل می‌کند که تبار اسدی به پادشاهان عجم می‌رسد و نویسندهٔ مجمع‌الفصحا هم به پیروی از او، بی‌آنکه سند خود را بنویسد، تبار وی را به شهریاران ایران می‌رساند؛ ولی بر پایهٔ گفتهٔ بدیع‌الزمان فروزانفر، در نسخه خطی و چاپی فرهنگ اسدی از آنچه قاضی نورالله نوشته اثری نیست و از آن گذشته، «اسدی» نسبتی است به چندین قبیله عرب که از آن‌ها در «الانساب» یاد شده و شماری از گذشتگان بدین نسبت شهرت یافته‌اند، اگرچه ممکن است نسبت او به اسد از جهت ولاء باشد چنان‌که بسیاری از ایرانیان به همین نظر به قبایل عرب منسوب شده‌اند. بر پایهٔ گفتهٔ فروزانفر، در اینکه اسدی زادهٔ شهر توس بوده‌است، هیچ تردید نیست، چرا که همه سرگذشت‌نویسان او در این باره با هم همداستان هستند و خود اسدی توسی نیز در پایان الابنیه مقدمهٔ گرشاسپ‌نامه نیز چنین نوشته‌است.
بر پایهٔ افسانه‌ای که دولتشاه آورده، اسدی استاد فردوسی بوده‌است و چون او را به سرودن شاهنامه برانگیختند، پیری را بهانه کرد و به جای خویش، فردوسی را به سرودن شاهنامه برانگیخت و هنگامی که فردوسی پس از فرار از غزنین به توس بازگشت و وفاتش در رسید، اسدی را نزد خویش فرا خواند و سرودن مابقی شاهنامه را به او سپرد. اسدی در یک شبانه روز چهارهزار بیت سرود و در آن هنگام فردوسی هنوز زنده بود و هنگامی که آن بیت‌ها را خواند، بر ذهن استاد خویش آفرین گفت. بر پایهٔ گفتهٔ خالقی مطلق در دانشنامه ایرانیکا، این گزارش به‌طور قطع ساختگی است. اگر بخواهیم اسدی را استاد فردوسی بشماریم، آنگاه او باید ۱۵۰ سال زیسته باشد که پذیرفتنی نیست. سرگذشت‌نویسان بعدی نیز به نوشته‌های دولت‌شاه استناد کرده و این افسانه را آورده‌اند. بر پایهٔ گفتهٔ تقی‌الدین کاشی، اسدی با فردوسی «نسبت خویشی و قرابت» داشته‌است، اما خود او به گفتهٔ دولتشاه که بخش پایانی شاهنامه که دولتشاه گفته «از اول استیلای عرب است بر عجم در آخر شاهنامه» بر دیدهٔ تردید نگریسته‌است.
هرمان اته بر پایهٔ سرگذشت دولتشاه اینگونه پیشنهاد کرد که شاید دو شاعر با تخلص اسدی در دو زمان گوناگون می‌زیسته‌اند. یکی پدر با نام ابونصر احمد بن منصور که استاد فردوسی و سرایندهٔ مناظرات بوده که در دوره محمود غزنوی چشم از جهان فرو بسته، دیگری پسر ابونصر به نام علی بن احمد که رونویس الابنیه، سرایندهٔ گرشاسپ‌نامه و نویسندهٔ لغت فرس بوده‌است. اته در این نظریه خویش تلاش کرد تا ممدوحان از سوی اسدی پدر را با دولتمردان حکومت غزنوی تطبیق دهد. بر پایهٔ دیدگاه او، «شه عادل‌زاد» که در مناظر شب و روز از او یاد شده همان سلطان محمود غزنوی است و «والا منوچهر» که در مناظره رمح و قوس آمده‌است، تعبیری شاعرانه برای همین سلطان و «ابوالوفا مطهر» که در مناظره «آسمان و زمین» مدح شده، همان شمس‌الدوله ابوطاهر از خاندان آل بویه در همدان بوده‌است و رستم نیز که در بیت پایانی همین مناظره از او یاد شده، برادر وی مجدالدوله ابوطالب رستم، امیر ری و معاصر سلطان محمود است. به گمان اته، همین ستایش از مجدالدوله، سلطان محمود را رنجانده که او را تبعید کرده‌است.
این نظریه اته تا سال‌ها پابرجا بود و بسیاری از خاورشناسان و پژوهشگران ایرانی در درستی آن تردید نداشتند که از میان آن‌ها می‌توان استوری، براون و نفیسی را نام برد؛ ولی شیرانی و فروزانفر این نظریهٔ اته را رد کردند. چایکین، ایران‌شناس روسی از برجسته‌ترین کسانی بود که نادرستی دیدگاه اته را نشان داد. بر پایهٔ گفتهٔ او، تلاش اته بر این بود که ممدوحان اسدی را از لابه‌لای تاریخ یمینی، ترجمه جرفادقانی بازشناسد، آن هم با تکیه و اعتماد به ترجمه انگلیسی رینولد از این کتاب که به ویژه در ضبط اعلام، لغزش‌های بسیاری در آن راه یافته‌است. چایکین تطبیق ممدوحان اسدی را در مناظرات با دولتمردان غزنوی را سراسر رد کرد و تک‌تک به آن‌ها پاسخ گفت. اما خود او نیز اشاره می‌کند که به جز شجاع‌الدوله منوچهر که در مناظره رمح و قوس از او مدح شده، کیستی دیگر ممدوحان مناظرات، شناخته نیست. او نشان می‌دهد که شجاع‌الدوله منوچهر، همان امیر شدادی آنی است و ابونصر احمد بن علی شاید همان ممدوح لامعی باشد. همچنین بر پایهٔ گفتهٔ چایکین، شاعران پارسی‌گو معمولاً از پدر به پسر تغییر تخلص می‌دهند و اگر دو اسدی زندگی می‌کرده‌اند، پسر می‌بایست تخلص خویش را تغییر می‌داد. همچنین چایکین می‌افزاید که اسدی به سبب فروتنی، شعرهای خویش را در لغت فرس نیاورده است، ولی اگر پدر او شاعر بود، با رغبت چند بیتی را از او در لغت فرس می‌آورد.
برتلس، دیگر ایران‌شناس نامدار روسی با بررسی واپسین بیت‌های «عرب و عجم» اینگونه پیشنهاد می‌دهد که شاعر اثر خویش را به عمید نوقان (یکی از دو ناحیه توس) ابوجعفر محمد پیشکش کرده‌است. کیستی این ابوجعفر محمد دانسته نیست، ولی نکتهٔ برجسته اینجاست که این مناظره در توس و در زادگاه شاعر سروده شده‌است و می‌توان پذیرفت که از سروده‌های دوره جوانی شاعر بوده‌است. در این مناظره هنگامی که مرد عجم شخصیت‌های و سخن‌سرایان نامدار ایرانی که مایه فخر اوست را نام می‌برد، از فردوسی سخنی به میان نمی‌آید. بر پایهٔ گفتهٔ ابوالفضل خطیبی، هرچند که برتلس به درستی دریافته که اسدی از شاعران درباری غزنویان نیست، ولی این گمان او که اسدی از سر رقابت نام فردوسی را نیاورده پذیرفتنی نیست؛ زیرا از همین مناظره اینگونه برمی‌آید که اسدی در دوره جوانی نه تنها در حماسه‌سرایی طبع‌آزمایی نکرده، بلکه در قصیده‌سرایی نیز شاعری چیره‌دست نبوده تا با فردوسی همسنگی داشته باشد. برتلس بر این گمان است که اسدی در جوانی آرمان‌های شعوبی و همچنین گرایشی آشکار به تشیع داشته‌است؛ ولی از آنجا که هر دو این گرایش‌ها از دید دربار غزنوی یک گونه بزه به‌شمار می‌آمده، هیچ چکامه‌سرایی را یارای آن نبوده تا چنین چکامه‌ای را بسراید و از چان خویش بیمناک نباشد. پس بر این پایه، ممدوح اسدی یعنی عمید نوقان، باید یکی از سرداران و دهقانان زمین‌دار ایرانی در توس بوده که شاعر در واپسین‌سال‌های زندگی محمود یا در روزگار پسر و جانشین او مسعود این قصیده را بدو پیشکش داشته‌است؛ زیرا در سراسر زنجیرهٔ برهان‌های عجم، بیزاری دهقان اشرافی از عرب به گونهٔ بسیار نمایان به چشم می‌خورد. اما شاعر که نمی‌توانست امیدوار باشد که همواره برای شعرهایش پاداشی با گشاده‌دستی پرداخته شود، گویا در پایان دوره غزنوی و همزمان با تاخت آوردن ترکمنان و خشک‌سالی در خراسان از توس راهی غرب ایران شد. برتلس طرح کوتاهی از دوره دوم زنگانی اسدی به دست می‌دهد که چنین است: شاید از توس به دربار جستانیان طارم و سرانجام به نخجوان رفته، و پس از ۴۶۴ قمری در آنی، شجاع‌الدوله منوچهر بن شاوور را مدح گفته و نیز به احتمال بسیار شاعر در سرگردانی‌هایش سخت تنگدست و نیازمند می‌شود تا آنجا که در ۴۴۷ قمری به حال و روز یک کاتب و نسخه‌نویس ساده فرو می‌افتد.
پس از برتلس، جلال خالقی مطلق با پژوهش در منابع و مناظرات، آگاهی‌های بیشتری از دوره دوم زندگانی اسدی به دست داد. در این پژوهش خالقی بیشتر به مسمطی استناد کرده که در دیوان قطران آمده، ولی در برخی سرگذشت‌نامه‌ها از جمله دقائق‌الاشعار به اسدی منسوب است. خالقی یادآور می‌شود که این تذکره که ۱۸ باب از ۳۰ باب آن در دسترس است، نمی‌تواند ز سده ۸ قمری فروتر نوشته شده باشد، چرا که همه شاعرانی که در این مجموعه نام آن‌ها برده شده، در زمانی پیش از این می‌زیسته‌اند. سپس خالقی مطلق این مسمط را با بهره بردن از دیوان قطران و دقائق از نو تصحیح کرده‌است. در این مسمط دو شخص گوناگون یکی امیر جستان یا کنیه ابونصر و دیگری جوانی شمس‌الدین نام با لقب تاج‌الملک مدح شده‌اند. در دیوان قطران قصاید فراوان در ستایش ابونصر جستان وجود دارد و در این قصاید از ابوالمعالی به عنوان پیر جستان نیز یاد می‌شود. این جستان امیری است از خاندان کنگریان که در پیرامون سال‌های ۴۲۱–۴۵۳ قمری بر طارم فرمان می‌راند. در این مسمط جستان با صفاتی چون مسدد، منصور، موید ستوده شده‌است که تکرار مسدد در قصیده‌ای از قطران نشان می‌دهد که اینها همه لقب‌های جستان بوده‌است. سپس خالقی با برسنجی میان آنچه اسدی و قطران دربارهٔ جستان گفته‌اند، از یک سو، و تقدیم نامه کتاب الابنیه و گفتار نویسنده آن، ابومنصور هروی از سوی دیگر، چنین نتیجه می‌گیرد که «امیر المسدد الموید المنصور» امیری که ابومنصور هروی کتاب خود را به نام آن نگاشته همان ابونصر جستان ممدوح اسدی و قطران است و از جمله دعایی «حرسه الله» که اسدی کاتب کهن‌ترین نسخه کتاب به دنبال نام ابومنصور هروی آورده پیداست که نویسنده کتاب و امیری که این اثر بدو پیشکش شده و نیز کاتب آن در یک زمان می‌زیسته‌اند. در حالی که پیشتر بسیاری از خاورشناسان بر این باور بودند که این امیر همان منصور بن نور سامانی ملقب به السدید بوده‌است و پژوهشگران دیگری چون قزوینی بهار و محبوبی در این باره به نتیجه قطعی نرسیده بودند.