moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
انتشار کتاب نظریه عواطف اخلاقی در سال ۱۷۶۲ میلادی او را در ردیف نظریه پردازان زمان خود قرار داد. در همین سال دانشگاه گلاسکو نیز عنوان دکترای قوانین (.LL.D) را به اسمیت اعطا کرد ولی سال بعد اسمیت؛ در حین سال تحصیلی، از استادی خود استعفاء کرد تا بتواند به تدریس خصوصی هنری اسکات پسرخواندهٔ چارلز تاون‌شند (رئیس خزانه‌داری از اگوست ۱۷۶۶ تا سپتامبر ۱۷۶۷) بپردازد. اسمیت پذیرفت شهریهٔ دانشجوان را بازپرداخت کند ولی دانشجوان نپذیرفتند.
شهر گلاسگو مرکز جدی مطالعه و پژوهش و یکی از کانون‌های روشنگری اسکاتلند بود. وی مدتی به پاریس رفت و با دکتر فرانسوا کنه پزشک دربار لوئی پانزدهم که بنیان‌گذار مکتب اقتصادی فیزیوکراسی بود به گفتگو پرداخت. به رغم عقاید جاری عصر که منبع ثروت را طلا و نقره می‌انگاشت، کنه زمین را یگانه سرچشمه ثروت می‌دانست و عقیده داشت ثروت از تولید سرچشمه می‌گیرد؛ او فقط طبقات کشاورز را مولد واقعی ثروت می‌دانست. آدام اسمیت با دکترین تمایل به کشاورزی کنه و فیزیوکراتها موافق نبود. اسمیت پس از بازگشت به اسکاتلند کتاب بررسی دربارهٔ ماهیت و علل ثروت ملل را در ۱۷۷۶ منتشر کرد.
در نهایت او مأمور عالیرتبهٔ گمرک اسکاتلند و رئیس دانشگاه گلاسگو شد.دائرةالمعارف دانش و هنر. پرویز اسدی‌زاده، سعید محمودی، منوچهر اشرف‌الکتابی. انتشارات اشرفی. صفحهٔ ۱۲۱۳
او با نوشتن دو کتاب به نام‌های نظریه عواطف اخلاقی در سال ۱۷۵۹ (میلادی) و بررسی دربارهٔ ماهیت و علل ثروت ملل در سال ۱۷۷۶ (میلادی) شناخته شد. کتاب آخر یکی از اولین تلاش‌ها برای مطالعهٔ سیستماتیک پیشرفت تاریخی صنایع و تجارت در اروپا است.
نظرها در مورد این دو کتاب متفاوت است. برخی این دو کتاب را هم‌جهت و برخی ناقض یکدیگر می‌دانند. برخی عنوان می‌کنند که اسمیت به گفته‌هایش در «نظریه عواطف اخلاقی» قلباً باور نداشته و با نگارش آن می‌خواسته جایگاه خود را به عنوان استاد فلسفهٔ اخلاق تثبیت کند. اما به گمان برخی دیگر، نه تنها کتاب اول از روی مصلحت نوشته نشده، بلکه اساساً بررسی دربارهٔ ماهیت و علل ثروت ملل بسط و تعمیم نظریه عواطف اخلاقی در دیگر جنبه‌های رفتار آدمی است.بیغم م. اخلاق در چشم‌انداز نفع‌گرایی شخصی، روزنامه دنیای اقتصاد، شماره 2363، سه شنبه 23 خرداد 1391، ص. 28. این کتاب هم‌زمان با استقلال ایالات متحده آمریکا (۱۷۷۶ میلادی) نگاشته شده‌است. در میان نظریه‌های اقتصادی، لیبرالیسم اقتصادی یا بازار آزاد، بحث دست نامرئی عامل هماهنگ‌کنندهٔ منافع شخصی و منافع اجتماعی در شرایط رقابت کامل است. اسمیت در کتاب «نظریه عواطف اخلاقی» برای نخستین بار و ۱۷ سال بعد از آن در «ثروت ملل» به کار برده‌است.
به هر حال اسمیت پس از نوشتن کتاب اولش به نوشتن ادامه داده و تجدید نظرهای گسترده به نوشته‌هایش تا مرگ او ادامه داشته‌است. اگر چه ثروت ملل به‌طور گسترده‌ای مورد توجه قرار گرفته ولی اعتقاد بر این است که اسمیت خود نظریه احساسات اخلاقی را به عنوان نوشتهٔ برتر خویش می‌دانسته‌است.Rae, John (1895). Life of Adam Smith. London & New York: Macmillan. . یوهان کاسپار اشمیت از بنیان‌گذاران فلسفهٔ آنارشیسم فردگرا برای نخستین بار کتاب ثروت ملل آدام اسمیت را به آلمانی ترجمه کرد.
برای بیان نظریه مزیت مطلق آدام اسمیت اقتصاددان کلاسیکی ابتدا باید به معنی کلمه مزیت از نظر اسمیت پرداخت. اسمیت مزیت را توانایی تولید یک یا چند کالا با بالاترین کیفیت ممکن نسبت به دیگران تعریف می‌کند. در تجارت بین‌الملل اسمیت بیان می‌کند کشورهایی که در تولید یک یا چند کالا از مزیت برخوردارند تنها باید آن کالای به خصوص را که دارای مزیت است را تولید کنند و کالاهای دیگری را که مورد نیاز است از طریق تجارت با دیگر کشورها بدست آورند. در این هنگام هر کشور به تولید محصولی که در آن دارای مزیت مطلق دارد می‌پردازد پس قیمت‌ها پایین می‌آید پس رضایت مردم در استفاده و خرید کالاها بیشتر می‌شود.
در سال ۲۰۰۷، بانک مرکزی بریتانیا سری جدیدی از اسکناس‌های ۲۰ پوندی را با تصویر آدام اسمیت منتشر کرد.
آلفرد مارشال اقتصاددان برجستهٔ قرن نوزدهم و بنیان‌گذار دانشکدهٔ اقتصاد دانشگاه کمبریج (سال ۱۸۸۵ میلادی) در گفته‌های مختلفی از برداشت‌ها و تعریف‌های اقتصادی آدام اسمیت انتقاد کرده‌است. بنا بر استدلال مارشال: نقش انسان باید به همان میزان که پول مهم است مهم شمرده شود، این مهم است که خدمات هم به عنوان محصولات مهم به حساب آید، و باید تأکید بر رفاه و آسایش انسان، به جای فقط تأکید بر ثروت، وجود داشته باشد. جوزف استیگلیتز اقتصاددان معاصر آمریکایی و منتقد شدید نقش و سیاست‌های صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی و برندهٔ جایزه نوبل اقتصاد در سال ۲۰۰۱، در گفتاری زیر نام ایده‌های بهتر شناخته شدهٔ اسمیت؛ که مفهوم اسمیت بهتر می‌داند هم به کنایه در این نام نهفته‌است، با اشاره به نظریهٔ لیبرالیسم اقتصادی در دست نامرئی آدام اسمیت در کتاب ثروت ملل و دیگر نوشته‌هایش می‌گوید: دلیل این که دست نامرئی غالباً دیده نمی‌شود این است که دست نامرئی وجود ندارد.
اصلاح نباتات یا اصلاح گیاهان دانش تغییر ویژگی‌های گیاهان برای تولید ویژگی‌های مطلوب است.Breeding Field Crops. 1995. Sleper and Poehlman. Page 3 از این دانش برای بهبود کیفیت مواد غذایی انسان و حیوان استفاده شده‌است. اهداف اصلاح نباتات تولید انواع محصولاتی است که دارای ویژگی‌های منحصر به فرد و برتر برای انواع کاربردهای کشاورزی باشد. مهمترین ویژگی‌هایی که معمولاً مورد توجه قرار می‌گیرند عبارتند از: ویژگی‌های مربوط به تحمل تنش‌های زیستی و غیرزیستی، بازده محصول یا زیست‌توده، ویژگی‌های کیفی پایانی مانند طعم یا غلظت مولکول‌های خاص زیستی (پروتئین‌ها، قندها، لیپیدها، ویتامین‌ها، فیبرها) و سهولت در فرآوری (برداشت، آسیاب، پخت، مالت سازی، مخلوط شدن، و غیره).
اصلاح نباتات را می‌توان با روش‌های مختلفی انجام داد، از انتخاب ساده گیاهان با ویژگی‌های مطلوب برای تکثیر، یا روش‌هایی که از دانش ژنتیک و کروموزوم‌ها استفاده می‌کند، یا به‌کارگیری فنون مولکولی پیچیده‌تر. (برای مثال کولتیوار و کولتیژن را ببینید). ژن‌های گیاه هستند که تعیین می‌کنند چه نوع صفات کیفی یا کمی داشته باشد. اصلاح کنندگان گیاهان تلاش می‌کنند تا خروجی، گونه خاصی از گیاه مورد نظر باشد یا انواع بالقوه جدیدی از گیاه ایجاد کنند.
دانشمند اصلاح نباتات (اصلاح‌گر) برای تغییر یک صفت در ژنوتیپ مورد نظر خود، از دیگر ژنوتیپ‌هایی که فرم مناسب صفت را دارند استفاده می‌کند. اصلاح نباتات بر دو اصل تنوع و گزینش فرم مطلوب استوار است. تنوع طبیعی که در طبیعت موجود است در اثر تجمع جهش‌های طبیعی به وجود آمده‌است. اما اگر تنوع لازم در گونه مورد نظر در طبیعت وجود نداشته باشد، می‌توان آن را به کمک جهش القایی تولید کرده یا از گونه دیگری که آن را دارد وارد کرد.
گزینش یعنی انتخاب فرم مطلوب. معمولاً فرم مطلوب از نظر یک صفت، از نظر بقیه صفت‌ها چندان مطلوب نیست و بنابراین، با انجام تلاقی میان آن و گیاه پذیرنده جمعیتی از افراد متنوع تولید می‌شود (جمعیت در حال تفکیک) که از میان آن‌ها بوته‌هایی که از نظر بیشتر صفت‌ها فرم مناسبی دارند انتخاب می‌شوند. تأثیر انتخاب بستگی به میزان وراثت‌پذیری صفت دارد. تنوع اساس به‌نژادی است.
فرق اصلاح نباتات و زیست‌فناوری گیاهی در این است که اصلاح نباتات همان‌طور که از نام آن برمی‌آید، به‌کارگیری روش‌های کلاسیک و نوین برای اصلاح گیاهان می‌باشد اما زیست فناوری به معنای تولید فراورده‌های کشاورزی با به‌کارگیری روش‌های آزمایشگاهی و در بیرون از گیاه است مانند تولید متابولیت‌های ثانویه در سطح زیاد در شرایط درون شیشه ای.
به عنوان مثال انتقال ژن مقاومت به سرما از ماهی به برنج. همچنین در اصلاح نباتات کلاسیک زمان لازم برای انتقال صفت مورد نظر بیشتر است و تقریباً همیشه به همراه ژن هدف تعدادی ژن دیگر نیز به صورت ناخواسته وارد گیاه پذیرنده می‌شوند.
یکی از نمونه‌های بارز اصلاح نباتات میوهٔ موز کنونی است. سال‌ها پیش این گیاه را از طریق بذر آن می‌کاشتند اما مشکلی که وجود داشت دارای هسته بودن آن بود که هم نمای آن را خراب و هم خوردن آن را سخت می‌کرد. امّا با روش جدید کاشت آن که کشت از راه پاجوش (نوعی قلمه) است این مشکل اصلاح شده و موز دیگر در داخل خود هسته ندارد.
پیشینهٔ آموزش در ایران به دوران باستان می‌رسد. آموزش در ایران در دوران جمهوری اسلامی، دارای جداسازی جنسیتی از پایین‌ترین مقطع و دارای مفاهیم و پروپاگاندای شیعی است. همچنین پس از انقلاب ۱۳۵۷، آموزش در این کشور، «اسلامی‌سازی» شد.
نزدیک به چهار هزار سال پیش، آریایی‌ها و از آن جمله مادها، پارسی‌ها و پارتی‌ها به سرزمین ایران مهاجرت‌کردند. مادها در غرب و پارسی‌ها در جنوب و پارتی‌ها در شرق فلات ایران ماندگار شدند و حکومت‌هایی تشکیل دادند.مادها در حدود هفتصد سال پیش از میلاد در سرزمین‌های غرب ایران چیره شدند و دولت ماد را بنیان گذاشتند. در دورهٔ مادها، کودکان و نوجوانان راه و رسم زندگانی و کار و جنگاوری را در خانه و ایل می‌آموختند. آموزش رسمی مخصوص روحانیان بود. روحانیان، گذشته از خواندن و نوشتن، اصول و مراسم دینی، اخترشناسی و شیوه‌های پیشگویی سرنوشت دیگران را در مراکز دینی فرا می‌گرفتند. مردم دیگر از خواندن و نوشتن بی‌بهره بودند. مادها خطی شبیه خط میخی داشتند.فرهنگنامهٔ کودکان و نوجوانان.آموزش و پرورش در ایران، تاریخچهجلد اول
در دوران هخامنشی، آموزش رسمی ویژهٔ روحانیان زرتشتی (موبدان)، شاهزادگان و دولت‌مردان بود. اما چون در آیین زرتشت آموزش و پرورش به مانند زندگی مهم شمرده شده بود، مردم ایران به پیروی از گفتار حکیمانهٔ زرتشت، یعنی پندار نیک، گفتار نیک و کردار نیک، اخلاق و مهارت‌های سودمند را به فرزندان خود آموزش می‌دادند. در آن زمان آتشکده‌ها جایگاه رسمی آموزش بودند و موبدان علاوه بر درس‌ها مذهبی، پزشکی، ریاضی و اخترشناسی نیز درس می‌دادند.
در دورهٔ ساسانی فرهنگ و تمدن ایرانی به شرق و غرب گسترش یافت. اما هنوز هم آموزش به گروهی خاص محدود می‌شد. در این دوران مهم‌ترین مرکز علمی و آموزشی دوران باستان، دانشگاه جندی‌شاپور، در شهر گندی‌شاپور به وجود آمد. این شهر را شاپور ساسانی بنیان نهاد و تا حدود قرن چهارم پس از اسلام‌آباد بود. در دانشگاه گندی شاپور دانشمندان ایرانی در کنار دانشمندان هندی، یونانی و رومی به فعالیت علمی و بحث و گفتگو مشغول بودند. وقتی مدرسهٔ آتن در سال ۵۲۹ میلادی بسته شد، بسیاری از دانشمندان یونانی به گندی شاپور مهاجرت کردند. در زمان خسرو انوشیروان بیمارستانی در این شهر ساخته شد و آموزش طب ایرانی، یونانی و هندی رونق‌گرفت.
سال ۴۵۹ هجری قمری در تاریخ آموزش و پرورش اسلامی، فصل برجسته‌ای به‌شمار می‌آید. در این سال نخستین مدرسه از رشته مدرسه‌هایی که خواجه نظام الملک، وزیر بزرگ سلجوقیان، ساخته بود در بغداد گشایش یافت. این مدرسه‌ها در جهان اسلام پراکنده شدند؛ تا آنجا که شهرها و روستاهای کوچک را همگام با مدرسه‌های بزرگ در مراکز استان‌ها، دربرگرفت.
پیش از برپایی این مدارس حلقه‌های آموزش در یک جا جمع نمی‌شدند، بلکه در جاهای گوناگون مانند مسجد، بیوت علما و … تشکیل می‌شدند. همین که مدارس پراکنده شدند و فرصت‌ها و امکانات گسترده‌تری برای دانشجویان به سوی این مدرسه‌ها گسیل شدند. از این رو کمتر به دیگر جاها، که پیشتر پررونق بود ولی همچنان سرشت خود را نگه داشتند و با کمی و کاستی گرایش دانشجویان به گونه‌ای تقلیدی همچنان به کار می‌پرداختند، روی می‌آوردند. در واقع روزگار پیش از ۴۵۹ ه‍. ق؛ و پس از آن، عموماً با جایگاه‌های گوناگون آموزش و تدریس، همپا و همراه‌است.
▪ جایگاه‌های آموزش پیش از بنیاد مدارس، بدین قرار بودند:
ـ مکتب برای آموختن، خواندن و نوشتن
ـ مکتب برای آموزش قرآن و مسایل ابتدایی
ـ آموزش ابتدایی در کاخ‌ها
ـ کتاب فروشی‌ها
ـ خانه‌های دانشمندان
ـ تالارهای ادبی
ـ بیابان (بادیه)
ـ مسجد
همه این‌ها مردم را به فراگیری خواندن و نوشتن واداشت. این گرایش به هنگام شکوفایی اسلام آغاز شد و گذشت زمان انگیزه‌ای برای بهتر شدن این هنر و حتی نوآوری در آن بود. گرچه در آغاز اسلام تعداد مسلمانانی که خواندن و نوشتن می‌دانستند کم بود، ولی همه یا بیشتر آنان را پیامبر اسلام برای نوشتن نزد خود به کار می‌گرفت. از همین‌جا بود که این اندیشه پیدا شد تا (ذمیان، نامسلمانان اهل کتاب) به کسانی که می‌خواستند خواندن و نوشتن یاد بگیرند، آن را بیاموزند. در پیکار بدر بسیاری از مردم مکه به اسارت گرفته شدند، پیامبر اسلام کسانی را که می‌توانستند خواندن و نوشتن بیاموزند، در برابر آموختن آزاد می‌کرد. این خدمت فدیه آزادی نامسلمانان بود و بر این پایه یاد دادن از سوی آنان به چهره یک عرف رایج درآمد.
در دوران قاجار جنگ‌های ایران و روس رخ داد که با شکست ایرانیان و از دست رفتن بخش‌های زیادی از ایران همراه بود. البته ان شکست دردناک باعث شد که دولت‌مردان دلسوز و فرهیختگان جامعهٔ آن روز به علت شکست ایرانیان آگاه شوند که همانا بی‌خبری از دانش و فن آن روزگار بود. از این رو، در سال ۱۲۳۱ هجری قمری، ۵ نفر دانشجو به انگلیس فرستاده شد؛ نخستین چاپخانهٔ سربی در ۱۲۲۷ هجری قمری در تبریز به کار افتاد؛ نخستین روزنامه را میرزا صالح، از دانشجویان فرستاده شده به انگلیس، به نام کاغذ اخبار در ۱۲۵۳ هجری قمری منتشر کرد و نخستین مدرسه به شیوهٔ امروزی با همت میرزا حسن خان رشدیه در ۱۲۵۴ هجری قمری در ارومیه و در سال بعد در تبریز کار خود را آغازکرد. در اواخر قاجاریه و دوران مشروطه و پس از آن، برخی از فعالان حقوق زنان در آن روزگار بر آن شدند که مدرسه‌های دخترانه بسازند. البته این امر با مخالفت سنت‌گرایان مواجه می‌شد اما تعدادی مدرسه دخترانه ساخته‌شد.
پیش از روی کار آمدن رضاشاه، سوادآموزی در ایران در جاهایی با نام مکتب‌خانه در مسجدها یا خانه‌های شخصی انجام می‌شده‌است. آموزگاران نیز ملا و ملاباجی بودند و خود اینها نیز تنها سواد خواندن و نوشتن داشته‌اند. در تهران و شهرهای بزرگ نیز، آموزشگاه‌های حرفه‌ای انگشت‌شمار بودند و آموزش‌های ارائه شده نیز در موضوعات محدودی بودند. با آغاز پادشاهی رضاشاه، مکتب‌خانه‌ها همگی بسته شدند و برای نخستین‌بار، مدرسه‌های منظم و رایگان زیادی در سراسر ایران، پدیدار شد. سیستم آموزشی این آموزشگاه‌های نوین، بر پایهٔ کشورهای اروپایی بود و دارای کتاب‌های درسی بودند. نخستین دانشگاه‌ها و دانش‌سراهای مدرن ایرانی پدیدار شدند و ساختمان‌های تازه‌ای چون دانشسرای عالی، هنرستان‌های فنی و حرفه‌ای، هنرستان‌های صنعتی و دانشگاه تهران در شهرها پدید آمدند. مربیان و استادهای خارجی جهت بهبود سطح دانش استخدام شدند و دانشجویانی هم به خارج از کشور اعزام شدند. کم‌کم شمار ایرانیان باسواد، گسترش یافت و این تنها به شهرها محدود نمی‌شد. در بیشتر دهات‌ها نیز دبستان دایر شد و سازمان‌های پیشاهنگی، تربیت بدنی و ورزشی ایرانی پدیدار شدند. در رشته‌های فرهنگی و هنری همچون موسیقی، مجسمه‌سازی، تئاتر، نقاشی و غیره، هنرستان‌هایی بنیان‌گذاری شدند. کتابخانه‌هایی نیز در کشور گشایش یافت و برای حفظ آثار باستانی ایران، اقدام به جمع‌آوری عتیقه‌ها و تأسیس موزه‌ها (همچون موزه ایران باستان) شد.
در دوران پهلوی، آموزش و پرورش نوین برای پسران و دختران در ایران، پایه‌گذاری شد و بعداً توسط جمهوری اسلامی، دنبال شد. سیستمی که تغییراتی کرد اما امکانات دوران پهلوی را نیز نگه داشت. بر اساس قانون اساسی ایران، آموزش و پرورش برای همهٔ کودکان و نوجوانان ایرانی تا دورهٔ متوسطه رایگان است و دولت وظیفه دارد امکان تحصیل را برای همگان از طریق وزارت آموزش و پرورش فراهم‌سازد.
نظام آموزشی ایران دارای دورهٔ ابتدایی، دوره راهنمایی، دوره متوسطه و دورهٔ پیش دانشگاهی بود.
در سال‌های پایانی دهه هشتاد نظام آموزشی به ۳-۳-۳-۳ تغییر کرد. این نظام به‌طور کلی به دو دوره ۶ ساله ابتدایی و متوسطه تغییر کرد. اولین کسانی که با این نظام آموزش دیده‌اند؛ متولدین نیمهٔ دوم ۷۹ و نیمهٔ اول ۸۰ هستند که کلاس ششم ابتدایی داشته‌اند. آن‌ها در پایان دورهٔ اول متوسطه انتخاب رشته کرده‌اند.
علاقه‌مندان به کارهای عملی و فنی مهارت‌های لازم را در هنرستان‌ها و آموزشگاه‌های کار و دانش می‌گذرانند.
دانش‌آموختگان دوره پیش‌دانشگاهی در صورت موفقیت در آزمون‌های سراسری (کنکور)، به دانشگاه وارد می‌شدند که با تغییر نظام این پایه حذف و به جای آن پایهٔ ششم ابتدایی جایگزین شده‌است.
در دوران جمهوری اسلامی، آموزش در ایران با زیرساخت‌های پهلوی ادامه یافت و دولت انقلابی جدید تصمیمی بر توقف آموزش عالی در کشور، نگرفت. با این حال، تغییراتی نیز رخ داد. مهم‌ترین دگرگونی، «اسلامی‌سازی» سیستم آموزش ایران بود. همگی دانش‌آموزان از نظر جنسیتی جدا شدند و جداسازی جنسیتی، وارد آموزش در این کشور شد. کتاب‌ها و نوشتار آموزشی نیز کم‌کم بر اساس نظریات کارشناسان جمهوری اسلامی، تغییر کردند و در طی شش ماه پس از انقلاب ۱۳۵۷، مطالب آموزشی مبتنی بر اسلام به آموزشگاه‌ها وارد شد.
دگرگونی‌های سیاسی که از زمان انقلاب ۱۳۵۷ آغاز شد، دوران آموزشگاه‌های مختلط را در ایران پایان داد و تمام آموزشگاه‌ها و دانشگاه‌های ایرانی، ملزم به ترویج ارزش‌های اسلامی شدند. پیروی از عقاید دینی سیاسی رایج، برای دانشجویان و اساتید دانشگاهی که مایل به کسب موفقیت در دانشگاه‌های ایران بودند، در دوره جمهوری اسلامی از اهمیت بالایی برخوردار بوده‌است و پذیرش در دانشگاه‌های این کشور، تا اندازهٔ بالایی مبتنی بر تقوی شخصی فرد بوده‌است، خواه واقعی بوده باشد یا برای ملاحظه.مؤسسات آموزش عالی ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ متحمل رنج‌هایی شدند؛ با انقلاب ۱۳۵۷، ده‌ها هزار پروفسور و آموزگار یا از این کشور گریختند یا به دلیل سکولاریسم و ارتباط با حکومت پادشاهی، از کار اخراج گردیدند. دانشگاه‌های ایران دچار کمبود پرسنل شدند و نام‌نویسی دانشجویان در کشور کاهش یافت. در حالی که شمار نام‌نویسی در دانشگاه‌های ایران کاهش داشته‌است، میزان پذیرش زنان در دانشگاه‌های این کشور به شکلی چشم‌گیر، افزایش یافته‌است و تا سال ۲۰۰۰ میلادی، بیش از نیمی از دانشجویان ورودی، زنان بودند. بر پایهٔ داده‌های وبومتریک تا ژانویهٔ ۲۰۲۰، پنج مورد برتر دانشگاه‌های ایران به ترتیب، دانشگاه تهران (۴۳۸ جهان)، دانشگاه علوم پزشکی تهران (۵۷۰ جهان)، دانشگاه صنعتی شریف (۷۷۰ جهان)، دانشگاه پلی‌تکنیک تهران (۷۹۱ جهان) و دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی (۷۹۴ جهان) هستند.در اواخر دههٔ ۱۳۹۰، تصویر دختران از روی جلد کتاب درسی سوم ابتدایی حذف شد و به شدت خبرساز شد. منتقدان این عمل، حذف تصویر را نشانه‌ای از تبعیض جنسیتی ساختاری علیه زنان و تمایل‌داشتن به حذف زنان از صحنه اجتماع ایران، عنوان کردند. ریش‌دار کردن مردان نیز در کتاب‌های درسی رسمی کشور، در این دوران انجام شد. آموزش ایدئولوژیک کودکان نیز در دوران جمهوری اسلامی، خبرساز و مورد توجه بوده‌است؛ وجود قابل توجه مناسک مذهبی در کتاب‌های درسی، همچون آموزش ریاضی با تصاویر «وضو گرفتن»، به اعتراضات دربارهٔ «آموزش ایدئولوژیک کودکان در ایران» دامن زده‌است.
بر پایهٔ گزارشی در بی‌بی‌سی فارسی، «جمهوری اسلامی هرگونه قرائت متفاوت از شخصیت‌ها و رویدادهای تاریخی را حذف و سرکوب می‌کند تا تنها روایتگر رسمی تاریخ ایران باقی بماند». با این وجود، در مورد روایت‌های کتاب‌های درسی ایران در دوران جمهوری اسلامی، گونه‌ای دوگانگی میان دیدگاه‌ها نیز وجود دارد. به‌عنوان نمونه، در یک کتاب درسی رسمی این دوره، از آریو برزن به عنوان یک قهرمان ایرانی نام برده شده‌است. جایی دیگر در این کتاب‌ها، آمده بود که «البته بعدها پارت‌ها بیگانگان را از ایران بیرون راندند». که اشاره به پیروزی‌های شاهنشاهی اشکانی داشت. گزارش بی‌بی‌سی با مثال‌هایی همانند این، نتیجه‌گیری می‌کرد که «می‌توان گفت که جمهوری اسلامی با تاریخ باستان به عنوان یکی از منابع هویت‌ساز، مخالفتی ندارد بلکه بر خلاف ملی‌گرایان آن را تنها منبع هویت‌ساز جامعه ایرانی نمی‌داند». در پایان این گزارش، اعلام شده بود که «در این نوشته به کتاب‌های دوره ابتدایی ارجاع داده‌شده».
در آبان ۱۳۸۸، پس از گذشتن بیش از یک ماه از خبر حذف‌شدن نام شاهان ایرانی از کتاب‌های درسی تاریخ در آموزش و پرورش ایران، و پس از یک بار رد این خبر، سرانجام، چنین خبری رسماً مورد تأیید قرار گرفت. مسئولان وزارت آموزش و پرورش، در مورد انگیزه از چنین کارهایی، اعلام کردند که قصدشان «پررنگ‌تر کردن نقش مردم نسبت به شاهان در رویدادهای تاریخی است». اسماعیل نوری‌علا دربارهٔ حذف‌شدن بخش مهمی از تاریخ از کتاب‌های درسی گفت: «اینها با نیت خیر بازنگری درتاریخ، این کار را انجام نداده‌اند. اینها بودجه‌های هنگفتی را دراین ۳۰ سال خرج کردند و در اختیار اشخاصی چون ناصر پورپیرار قرار دادند تا ثابت کنند ایرانیان پیش از اسلام مردمی وحشی بودند، سلسلهٔ هخامنشیان اصلاً وجود نداشته و کوروش کبیر آدم منحرفی بوده‌است. همهٔ این کارها را انجام داده‌اند و حالا می‌خواهند آن را قانونمند کنند و در کتب درسی هم بیاورند. ما در این ۳۰ سال شاهد بودیم که هر روز با ادعای این که می‌خواهند تاریخ درست را ارائه دهند، تمام واقعیات تاریخی معاصر و گذشته را منکر شده‌اند». در آبان ۱۳۸۸، حمیدرضا حسینی، کارشناس تاریخ، اعلام داشت که: «آنچه مورد اعتراض است، حذف نام شاهان از کتاب‌های درسی نیست، بلکه غلبه رویکردهای غیر علمی در آموزش و پرورش است». حجت‌الاسلام محی‌الدین بهرام محمدیان، معاون پژوهشی وزیر آموزش و پرورش نیز در یک مصاحبه با خبرگزاری فارس، گفت که: «شاه را حذف نکرده‌ایم بلکه سلسله شاهنشاهی را از تاریخ کشور حذف کرده‌ایم».
در آذر ۱۳۹۹، حذف شدن آرامگاه کوروش هخامنشی از یک کتاب درسی پایهٔ یازدهم برای چاپ ۹۹، در میان رسانه‌های فارسی‌زبان، مورد توجه قرار گرفت. دیدگاه‌های مردمی که مورد توجه رسانه اسپوتنیک قرار گرفتند، شامل: «پاک کردن تاریخ کشور ایران از کتاب‌ها به نوعی تیشه‌به‌ریشهٔ خود زدن است» بود.
سیلویو برلوسکونی (به ؛ – ) سرمایه‌دار رسانه‌ای و سیاستمدار ایتالیایی بود که به عنوان نخست‌وزیر ایتالیا در چهار دولت از سال‌های ۱۹۹۴ تا ۱۹۹۵، ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۶ و ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۱ این سمت را به عهده داشت. او دومین نخست‌وزیر ایتالیا به جهت مدت باقی ماندن در سمت نخست‌وزیری بود. برلوسکونی از سال ۱۹۹۴ تا ۲۰۱۳ عضو اتاق نمایندگان ایتالیا بود. او در سال ۲۰۱۳ و از سال ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۳ به عنوان عضو مجلس سنای جمهوری ایتالیا مشغول به کار شد. سیلویو برلوسکونی از سال ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۱ و از سال ۲۰۱۹ عضو پارلمان اروپا نیز بود.
برلوسکونی سهام‌دار عمده شرکت رسانه‌ای مدیاست و مالک پیشین باشگاه فوتبال ایتالیایی آ.ث. میلان از سال ۱۹۸۹ تا ۲۰۱۷ بود. وی ریاست حزب «به‌پیش ایتالیا» را بر عهده داشت و ثروتمندترین شخصیت سیاسی جهان نیز محسوب می‌شد. بر پایه فهرست تهیه شده توسط مجله فوربز در مارس ۲۰۱۷ او با سرمایه ۷ میلیارد دلاری، پنجمین فرد ثروتمند در ایتالیا بود. در سال ۲۰۱۸ مجله فوربز او را در رتبه ۱۹۰ ثروتمندترین مرد جهان با دارایی خالص ۸ میلیارد دلار قرار داد. در سال ۲۰۰۹ فوربز به دلیل تسلط بیش از بیست ساله او بر سیاست ایتالیا در راس حزب ائتلاف راست میانه، او را در رتبه دوازدهم فرد قدرتمندترین افراد جهان قرار داد.
سیلویو برلوسکونی در ۲۹ اکتبر ۱۹۳۶ در خانواده‌ای متوسط در شهر میلان زاده شد. او برای تحصیل در رشته حقوق به دانشگاه میلان رفت و همزمان در یک گروه موسیقی دانشجویی کنترباس می‌نواخت و گاهی در کشتی‌های تفریحی آواز می‌خواند. او همچنین به کار فروشندگی مشغول بود. برلوسکونی با پایان تحصیل خود در ۱۹۶۲ یک شرکت ساختمانی بنیان‌گذاشت و باغ‌شهری با ۳،۵۰۰ آپارتمان در حومه میلان ساخت که با نام میلانو دوئه (میلان ۲) شناخته می‌شود. منبع مالی این پروژه عظیم نامشخص بود و تحقیقاتی که در ادامه به عمل آمد به جایی نرسید.
برلوسکونی در سال ۱۹۷۳ یک شبکه تلویزیونی به نام تله‌میلانو راه انداخت که قرار بود در ابتدا قرار بود تنها به آپارتمان‌های میلانو دوئه خدمات بدهد پا به جهان رسانه گذاشت. او ظرف چهار سال، دو شبکه دیگر هم خرید و برنامه‌هایی خود را از استودیویی در مرکز میلان پخش می‌کرد.
برلوسکونی در سال ۱۹۷۸ با راه‌اندازی هلدینگ به نام فین‌اینوست دست به خرید شرکت‌های دیگر و توسعه سریع دارایی‌های خود زد. او بر بیش از ۱۵۰ شرکت از جمله آرنولدو موندادوری ادیتوره (بزرگترین انتشاراتی ایتالیا) و روزنامه ایل جورناله مسلط شد. برلوسکونی با خرید شمار زیادی شبکه تلویزیونی محلی و با اتصال آنها به یکدیگر انحصار رادیو و تلویزیون دولتی ایتالیا را به چالش کشید. در سال ۱۹۸۴ این موضوع به رویارویی برلوسکونی با نظام قضایی ایتالیا کشید. در نهایت، جایگاه رادیو و تلویزیون دولتی به عنوان تنها شبکه ملی ایتالیا تایید شد. اما برلوسکونی با استفاده از رابطه خود با بتینو کراشی، نخست‌وزیر سوسیالیست ایتالیا دولت را به تغییر قانون ترغیب کرد تا شبکه خصوصی او بتوانند به فعالیت‌های خود ادامه دهد.
در سال ۱۹۸۶ برلوسکونی باشگاه فوتبال آ.ث. میلان را خرید تا از محل علاقه ایتالیایی‌ها به فوتبال درآمد داشته باشد.
تحقیقات قضایی درباره فساد سیاسی گسترده در ایتالیای دهه ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ فرصت لازم را در سال ۱۹۹۴ در اختیار برلوسکونی گذاشت تا وارد سیاست شود. ورود او به سیاست به مصونیت قضایی در برابر اتهامات فساد و پولشویی می‌داد.
برلوسکونی با تبلیغات گسترده در شبکه‌های خصوصی خود در انتخابات ۱۹۹۴ به پیروزی رسید و به عنوان نخست‌وزیر یک دولت ائتلافی تشکیل داد. اما دولت او زیاد دوام نیاورد. زیرا اختلاف نظر میان سه حزب حاضر در این ائتلاف از یک سو، و متهم شدن برلوسکونی به تقلب مالیاتی در دادگاهی در میلان از طرف دیگر، به سقوط دولت بعد از هفت ماه منجر شد.
در سال ۲۰۰۱ برلوسکونی با شعار ایجاد تغییرات گسترده در اقتصاد ایتالیا، ساده‌سازی نظام مالیاتی و افزایش حقوق بازنشستگی بار دیگر در راس ائتلافی به نخست‌وزیری رسید. اما بدتر شدن وضع اقتصاد جهانی، مانع عمل برلوسکونی به وعده‌هایش شد. با وجود اینکه برلوسکونی قانون انتخابات را به نفع ائتلاف خود تغییر داده بود در سال ۲۰۰۶ از ائتلاف چپگرایان به رهبری رومانو پرودی شکست خورد.
با سقوط دولت رومانو پرودی در آوریل ۲۰۰۸ برلوسکونی بار دیگر به نخست‌وزیری رسید. اما خیلی زود چند دستگی، اختلاف درونی، و انحلال احزاب ائتلافی باعث مشکل در دولت برلوسکونی شد. ضربه آخر در مه ۲۰۱۱ هنگامی وارد شد که حزب برلوسکونی در انتخابات شوراها حتی در شهر میلان نتایج را واگذار کرد.
با اینکه مردم ایتالیا از خروج او شادمان بودند اما او در سال ۲۰۱۲ اعلام کرد که می‌خواهد دوباره برای مقام نخست‌وزیری رقابت کند و در انتخابات سال ۲۰۱۳ با اختلاف ۱ درصد در انتخابات شکست خورد. با انشعاب حزب مردمان آزادی پس از یک دوره سخت، برلوسکونی حزب تازه‌ای با نام قدیمی به‌پیش ایتالیا راه‌اندازی کرد.
با اینکه بر پایه قانون، خود برلوسکونی حق عهده‌دار شدن سمت نخست‌وزیری را نداشت اما حزب او می‌توانست در شکل گیری یک دولت راست میانه در ایتالیا نقش موثری داشته باشد. به‌گونه‌ای که در انتخابات سال ۲۰۱۹ حزب او ۱۴ درصد آرا را به دست آورد و برلوسکونی متعهد شد از تلاش‌های ماتئو سالوینی برای نخست‌وزیری حمایت کند. او بار دیگر در سال ۲۰۲۲ به پارلمان ایتالیا بازگشت و حزب او در دولت ائتلافی جناح راست جورجا ملونی حضور داشت.
سیلویو برلوسکونی شخصیتی نمایشی و جذاب از خود ارائه می‌داد و نیازی هم به مخفی کردن علاقه‌اش به زنان و استفاده‌اش از جراحی پلاستیک برای جوانتر جلوه کردن احساس نمی‌کرد.
او به خاطر شوخ‌طبعی نابه‌جا هم بدنام شده بود. جایی گفته بود یکی از نمایندگان آلمانی پارلمان اروپا می‌تواند نگهبان خوبی برای اردوگاه اسیران باشد و جای دیگر ادعا کرده بود که موسولینی برخلاف نظر غالب رهبری آرام بود.
وقتی به این حرف‌های ایراد وارد شد می‌گفت که چیزی جز شوخی نبوده و در ادامه صحبت‌هایش مدعی شد که کمونیست‌ها بچه‌ها را می‌خورند.
چیزی که احتمالا بیش از همه باعث عصبانیت منتقدانش می‌شد حضورش در تمام سطوح زندگی در ایتالیا بود، مخصوصا رسانه‌هایش که به گفته خیلی‌ها مزیتی ناعادلانه در انتخابات بود.
ایتالیایی‌های بسیاری که به او رای می‌دادند بر این عقیده بودند که موفقیت‌های او به عنوان یک غول اقتصادی دلیلی بر توانایی‌هایش بود و برای همین باید اداره کشور هم به او سپرده می‌شد.
مخالفان او می‌گویند ادغام سیاست و تجارت بیشتر به نفع او بود تا ایتالیا ولی او این ادعا را رد می‌کرد. "اگر وقتی دارم از منافع همه دفاع می‌کنم، از منافع خودم هم دفاع کنم، دیگر جایی برای تضاد منافع باقی نمی‌ماند."
مردم ایتالیا در تاریخ ۱۶ و ۱۷ مهر ۱۳۸۹ نسبت به سیاست‌های آموزشی و اقتصادی دولت برلوسکونی دست به اعتراض زدند. یکی از مهم‌ترین بخش‌های این سیاست، برنامه سه ساله رم برای کاهش ۸۷ هزار شغل در بخش آموزش و ۴۴ هزار شغل دیگر در ادارات مختلف این کشور بود. سیاست گذاری‌های دولت برلوسکونی تا پایان سال ۲۰۱۳ به حذف ۱۳۰ هزار فرصت شغلی می‌انجامید.
پیش از برگزاری جلسه پارلمان ایتالیا برای اخذ رای اعتماد به برلوسکونی، دادستانی این کشور تحقیقاتی را مبنی بر پرداخت رشوه به نمایندگان توسط وی آغاز نمود. این تحقیقات به واسطه شکایت رهبر حزب مخالف «ارزش‌های ایتالیا» انجام شد. برلوسکنی نیز شنبه ۲۰ آذر ۱۳۸۹ در جمع حامیان خود در میلان گفت: مخالفان دولت قصد دارند وی را بدنام و بی‌اعتبار کنند و با ایجاد بی‌ثباتی سیاسی به کشور لطمه بزنند. اتهام ارتشا برلوسکونی هزاران ایتالیایی را برای اعتراض به وی در آستانه جلسه رای اعتماد مجلس به خیابان‌ها کشاند.
در ۲۳ آذر ۱۳۸۹ سیلویو برلوسکونی توانست با اختلاف ۲ رای، رای اعتماد مجلس را کسب کند. با اعلام موفقیت برلوسکونی جمع زیادی از مردم ایتالیا به خیابان‌ها ریختند و علیه وی دست به اعتراض گسترده زدند. به نقل از رویترز مردم در نزدیکی دفتر برلوسکونی در رم، سطل‌های زباله و خودروها را به آتش کشیدند و شیشه مغازه‌ها را شکستند.
برلوسکونی دستکم شش بار به اتهاماتی مانند اختلاس، تقلب مالیاتی، دست‌کاری حساب‌ها، و تلاش برای رشوه دادن به یک قاضی در دادگاه محاکمه شد. ولی او یا تبرئه شد یا توانست محکومیت‌های خود را در دادگاه تجدید نظر لغو کند. در دیگر موارد هم پرونده، پیش از پایان دادرسی شامل مرور زمان شده و کنار گذاشته شد. بدترین پرونده برای او در سال ۲۰۱۳ بود که به جرم تقلب مالیاتی به تحمل چهار سال زندان محکوم شد و کرسی خود در سنای ایتالیا را نیز از دست داد. اما این زندان نیز با توجه به شرایط سنی او به یک سال خدمت اجتماعی کاهش یافت. برلوسکونی این خدمت اجتماعی را به سخره گرفته و گفت: این اقدامات نه تنها برای من، بلکه برای ایتالیا مضحک است.
برلوسکونی برای داشتن رابطه جنسی با کریمه المحروق، روسپی که در آن هنگام زیر سن قانونی بود و سوء‌استفاده از قدرت به هفت سال زندان محکوم شد. ولی بالافاصله به این حکم اعتراض کرد.
در سال ۱۳۸۸ روزنامه ال پائیس اسپانیا در مقاله‌ای با عنوان تصاویری که برلوسکونی مایل نیست مردم ایتالیا آن‌ها را ببینند تصاویر نیمه‌عریانی از میرک توپولانک، نخست‌وزیر پیشین جمهوری چک به‌همراه دو زن دیگر در ویلای برلوسکونیبه چاپ رساند. در پی انتشار این تصاویر، سروصدای زیادی در ایتالیا به راه افتاد. برلوسکونی نیز در واکنش به انتشار این تصاویر گفت: «من به‌هیچ‌عنوان متأسف نیستم. این عکس‌ها نشان‌دهندهٔ هیچ‌گونه فساد اخلاقی نیست. این عکس‌ها تنها تجاوز به حریم خصوصی مرا نشان می‌دهد.»انتشار تصاویر فساد اخلاقی برلوسکونی
در سال ۲۰۰۹ برلوسکونی اعلام کرده‌است که در ۲۵۰۰ جلسه دادگاه حاضر شده‌است که بالغ بر ۳۰۰ میلیون دلار برای این پرونده‌ها هزینه کرده‌است.Berlusconi: I'm history's most persecuted manABC NEWSBerlusconi 'most persecuted man'bbc news
او دوست دیرینه ولادیمیر پوتین بود و زمانی که دولت ایتالیا به شدت از دولت اوکراین پشیبانی می‌کرد او اوکراین را مسئول حمله روسیه می‌دانست.
در آوریل ۲۰۲۳ برلوسکونی در بیمارستان سن رافائله شهر میلان بستری شد. وی به دلیل سینه‌پهلوی ناشی از نوعی سرطان خون، تحت مراقبت‌های ویژه قرار گرفت. در ۶ آوریل گزارش شد که برلوسکونی شیمی‌درمانی را آغاز کرده است. در ماه مه ۲۰۲۳ ویدئویی از برلوسکونی در مهمانی حزب فورزا ایتالیا پخش شد. برلوسکونی در این ویدئو اعلام کرد که پس از یک ماه بستری شدن در بیمارستان آماده بازگشت‌به‌کار است و حتی زمانی که در بیمارستان بستری بود هرگز دست از کار نکشیده است.
برلوسکونی در ۹ ژوئن ۲۰۲۳ در بیمارستان بستری شد و پس از تحمل یک دوره بیماری، صبح روز دوشنبه ۱۲ ژوئن ۲۰۲۳ در بیمارستان سن رافائله میلان در سن ۸۶ سالگی درگذشت.
علمی–تخیلی که بعضا از آن با عنوان سای فای هم یاد می‌کنند، نوعی داستان است که در ادبیات، هنر، تلویزیون، بازی ویدئویی، سینما، تئاتر و دیگر رسانه‌ها یافت می‌شود. در گونه علمی-تخیلی، فناوری یا علوم امروزی یا مربوط به آینده، دست‌مایهٔ هنرمند و آفرینشگر قرار می‌گیرد.
داستان‌های علمی-تخیلی معمولاً با مفاهیم تخیلی و آینده‌نگرانه همچون علم و فناوری پیشرفته‌، اکتشاف فضا، سفر در زمان، جهان‌های موازی، حیات فرازمینی، هوش مصنوعی حساس و نیز سایبرنتیک می‌پردازد. شکل‌های خاصی از جاودانگی (مانند بارگذاری ذهن) و تکینگی نامیده شده است، ادبیات ایده‌ها، و اغلب پیامدهای بالقوۀ نوآوری‌های علمی، اجتماعی و فناوری را بررسی می‌کند.
داستان علمی-تخیلی می‌تواند ریشه‌های خود را به اساطیر باستانی بازگرداند، و به داستان‌های فانتزی، ترسناک و ابرقهرمانی مربوط می‌شود و نیز زیرژانرهای بسیاری دارد. تعریف دقیق آن از دیرباز بین نویسندگان، منتقدان، محققان و خوانندگان، مورد اختلاف بوده‌است.
داستان علمی-تخیلی، در ادبیات، فیلم، تلویزیون و سایر رسانه‌ها و نیز در بسیاری از نقاط جهان، محبوب و اثرگذار شده است و همچنین گفته شده که الهام‌بخش "حس شگفتی" است و نیز علاوه بر ارائه سرگرمی، می‌تواند جامعه امروزی را نیز مورد انتقاد قرار داده و جایگزین‌ها را بررسی کند.
ژانر علمی–تخیلی اثری است که در صورت حذف علم از آن، ساختارش از هم می‌پاشد. تعریف‌های مختلفی از این ژانر وجود دارد؛ از جمله، این تعریف: «اثری علمی-تخیلی است که ناشرش بگوید علمی-تخیلی است!» اما شاید پرطرفدارترین آن‌ها تعریف اخیر باشد حتی اگر دانش امروز، پاسخی برای برای چرایی و چگونگی مطرح‌شده را نداشته باشد.
ابهامی که وجود دارد مربوط به زمانی است که عنصر خیال، چنان با توجیه‌های علمی در هم آمیزد که جدا کردنش ممکن نباشد و ماهیت "علمی بودن" اثر، زیر سؤال رود؛ البته چنین ابهامی معمولاً در آثار علمی–تخیلی نویسندگان شاخصی مانند آسیموف یا آرتور. سی. کلارک وجود ندارد.
در اثر علمی–تخیلی، نویسنده فکر خود را رها می‌کند تا به آینده برود و آنچه را که در اثر پیشرفت علمی، امکان‌پذیر شده‌است به تصویر بکشد. در چنین اثری، نویسنده گاهی تمایلات و آرزوهای انسان‌ها و گاهی بیم‌ها و ترس‌ها یا شاید اشتباهاتشان را بیان می‌کند.
ژانر علمی-تخیلی، ارباب بی‌همتای گونه‌ای از سینما شد که با جلوه‌های ویژه ابتدایی شروع شد و اکنون بیشتر وابسته به پیشرفت سیستم‌های یارانه‌ای و استودیوهای دیجیتال است.
ری بردبری، نویسندهٔ آمریکایی و یکی از بزرگ‌ترین نویسندگان داستان‌های علمی–تخیلی قرن (اگرچه خودش چنین اعتقادی به این مسئله ندارد) می‌گوید: «"هر چه تصور می‌کنیم، تخیل بوده و هر چه انجام می‌دهیم علم است؛ کل تاریخ بشر، چیزی جز داستانی علمی-تخیلی نیست."»
ادبیات علمی–تخیلی می‌تواند تاریخ آینده باشد. بسیاری از اختراعات و اکتشافات ابتدا در ادبیات علمی–تخیلی، چهره نشان داده و سپس در دنیای واقعی ظاهر شده‌اند.
آرتور سی. کلارک، آیزاک آسیموف و رابرت ای. هاین لاین و ال.جی اسمیت را به‌عنوان بزرگترین نویسندگان داستان‌های علمی–تخیلی شناخته می‌شوند. امروز تعداد نویسندگانی که کارهایشان را بتوان در سبک علمی–تخیلی طبقه‌بندی کرد بسیار زیاد شده‌است؛ شاید حتی افلاطون، فیلسوف یونانی را هم بتوان یکی از اولین نویسندگان آثار علمی–تخیلی دانست؛ زیرا داستان آتلانتیس را اولین بار، او نقل کرد؛ اگر چه به صورت نقلی از حقیقت.
بی‌شک می‌توان ژول ورن را نویسنده‌ای دانست که سبک ""علمی-تخیلی" را به بلوغ رساند.
جاناتان سویفت، نویسندهٔ سفرهای گالیور را هم شاید بتوان تا حدی جزو نویسندگان این سبک دانست؛ فصل سوم کتاب وی جزیره‌ای به نام لاپوتا را وصف می‌کند که با کمک نیروی آهنربایی بزرگ، در هوا شناور مانده و حرکت می‌کند.
هربرت جورج ولز انگلیسی، نویسنده دیگری بود که مستقیما به ادبیات علمی تخیلی پرداخت و عناصری مانند حمله بیگانه‌‌های فضایی یا نامرئی شدن با استفاده از دانش را به کار گرفت
نمایش‌نامه‌های رادیویی و تلویزیونی هم بستری مناسب برای سبک علمی–تخیلی هستند. اورسن ولز، سینماگر و بازیگر معروف (که او را به‌دلیل شاهکارش همشهری کین می‌شناسند)، زمانی جنگ دنیاها اثر ولز را چنان در رادیو به صورت نمایش‌نامه اجرا کرد که برخی از مردم آمریکا باور کردند که واقعاً بیگانه‌ها به زمین حمله کرده‌اند.
مجله‌های و کتاب‌های کمیک و نیز فیلم‌ها و سریال‌های بسیاری در سبک صرفاً علمی–تخیلی وجود دارند. برخی، پخش پرطرفدار سریال پیشتازان فضا (عنوان اصلی:Star Trek: Original" "Series) را در دهه ۵۰ (میلادی) از تلویزیون وقت ایران به یاد دارند.
امروزه شاید پرطرفدارترین رسانه در زمینهٔ علمی–تخیلی، فیلم باشد. فیلم‌های علمی–تخیلی را فقط طرفداران علمی–تخیلی نیستند که می‌بینند؛ این موضوع به خصوص درباره ایرانیان نیز صادق است؛ زیرا اساساً فیلم‌هایی که در ژانر علمی–تخیلی جای می‌گیرند پر از جلوه‌های ویژه و بعضاً عنصر هراس هستند و این دو کیفیت، باعث جذابیت آن‌ها شده‌است.
سبک علمی–تخیلی از سبک‌هایی است که زمینهٔ بسیاری برای کار دارد؛ همچون:
کتاب عناصر داستان‌های علمی–تخیلی در سال ۱۳۷۷ توسط نشر نی چاپ شد که گردآورنده و مترجم آن، خیام فولادی تالاری است؛ این، نخستین کتاب دربارهٔ نوشتن داستان‌های علمی–تخیلی در ایران است.
ادبیات علمی–تخیلی در ایران «ادبیات علمی» (مجلهٔ دُردانه) یا «افسانهٔ علمی» (هوشنگ غیاثی‌نژاد، مقدمهٔ خورشید عریان) یا «دانش فسانه» هم خوانده شده‌است؛ اما اصطلاح «علمی-تخیلی» عامه‌پسندتر و جاافتاده‌تر است. ادبیات علمی–تخیلی در ایران بین طبقهٔ کتاب‌خوان عادی، طرفدار چندانی ندارد؛ این ژانر برای مخاطبان ایرانی، بیش از حد، شاعرانه و روشنفکرانه است و بیشتر با ادبیات کودکان، در یک طبقه قرار می‌گیرد که البته استثناهایی هم وجود دارد؛ ولی ادبیات علمی–تخیلی در ایران، هنوز به جریانی مستقل تبدیل نشده‌است.
یکی از نویسندگان معاصر داستان‌های علمی-تخیلی ایرج فاضل بخششی است که تا کنون ۸ کتابش منتشر شده‌است. نخستین مجموعهٔ داستان کوتاه علمی–تخیلی ایرانی در فصلنامهٔ ادبستان (ص ۱۵۱، تابستان و پاییز ۱۳۷۸) با نام «آخرین بنیاد کهکشانی»، نوشتهٔ فرهاد ارکانی (نشر دنیای قلم، ۱۳۷۵، به همراه دو داستان ترجمه‌شده از آیزاک آسیموف معرفی شد که آخرین داستان این مجموعه به‌گونۀ تخیلی به شیوۀ شکل‌گیری سری کتاب‌های بنیاد توسط آسیموف می‌پردازد.
فشار درون یک ماده ممکن است بوسیله مکانیسم های مختلفی بوجود بیاید ، به عنوان مثال تنشی که توسط نیروهای خارجی به مواد حجیم (مانند نیروی جاذبه) یا به سطح آن وارد می شود (مانند نیروهای تماسی ، فشار خارجی و یا اصطکاک). هر گونه کرنش (تغییر شکل) در یک ماده جامد باعث ایجاد تنش کشسان داخلی، مشابه نیروی واکنش یک فنر می شود، که تمایل دارد ماده را به حالت غیر تغییرشکل یافته اصلی خود بازگرداند. در مایعات و گازها، فقط تغییر شکل هایی که باعث تغییر حجم شوند، تنش کشسان مداوم ایجاد می کنند. با این حال ، اگر تغییر شکل به تدریج با گذشت زمان تغییر کند ، حتی در مایعات نیز مقداری "تنش لزجت" وجود خواهد داشت که با این تغییر مخالفت کند. تنش های کشسان و لزجت معمولاً تحت عنوان "استرس مکانیکی" نامیده می شوند.
تنش های قابل توجه ممکن است حتی زمانی که تغییر شکل به خصوصی نیز وجود ندارد، وجود داشته باشد. (یک فرض رایج هنگام مدل سازی جریان آب). تنش ممکن است در غیاب نیروهای خارجی نیز وجود داشته باشد؛ . به عنوان مثال ، در بتن پیش ساخته و شیشه حرارت دیده ، اینگونه تنش های درونی مهم هستند. تنش ممکن است بدون اعمال نیروهای خالص نیز به وجود آید، به عنوان مثال با تغییر دما، ترکیب شیمیایی و یا میدانهای الکترومغناطیسی خارجی (مانند مواد پیزوالکتریک و مغناطیس محدودکننده) تنش می تواند به یک ماده تحمیل شود.
رابطه بین تنش مکانیکی ، تغییر شکل و نرخ تغییر شکل می تواند کاملاً پیچیده باشد؛ هرچند تقریب خطی برای تغییرات به اندازه کافی کوچک مناسب و قابل استفاده است. تنشی که از حداستحکام در مواد بیشتر شود، منجر به تغییر شکل دائمی (مانند جریان پلاستیک ، شکست ، حفره زایی ) یا حتی تغییر ساختار کریستالی و ترکیب شیمیایی آن می شود .
در برخی از شاخه های مهندسی ، اصطلاح "استرس" گاه در معنایی ضعیف تر به عنوان مترادفی برای "نیروی داخلی" به کار می رود. به عنوان مثال ، در تجزیه و تحلیل خرپاها ، تنش ممکن است به نیروهای کششی یا نیروهای فشاری که بر روی یک تیر عمل می کنند ، اشاره کند ، نه به نیروی تقسیم شده بر مساحت سطح مقطع آن تیر.
از گذشته های دور، بشر آگاهانه از تنش درون مواد مطلع بوده است. تا قرن هفدهم ، درک تنش تا حد زیادی شهودی و تجربی بود. با این حال ، همان درک شهودی وتجربی، به برخی فن آوری هایی که به طرز تعجب آوری پیشرفته بودند ، مانند کمان های ترکیبی و شیشه گری منجر شد.
تنش به عنوان نیرویی در محدوده ای "كوچك" در واحد سطح آن محدوده ، برای همه جهت گیری های آن تعریف شده است. تنش از یک مقدار فیزیکی اساسی (نیرو) و یک مقدار هندسی خالص (مساحت) ناشی می شود. همچنین تنش مقداری اساسی مانند سرعت ، گشتاور یا انرژی است که بدون در نظر گرفتن صریح ماهیت ماده یا دلایل فیزیکی به وجودآورنده آن اندازه گیری و تجزیه و تحلیل می شود.
به طور کلی ، تنش "T" که یک ذره "P" روی یک ذره "Q" دیگر در سطح "S اعمال" می کند، می تواند هر جهتی نسبت به "S داشته" باشد. بردار "T" می تواند به عنوان مجموع دو مؤلفه در نظر گرفته شود: "تنش نرمال" ( فشاری یا کششی ) عمود بر سطح ، و "تنش برشی" که به موازات سطح است.
اگر بردار عمود واحد "n" از سطح (با جهت گیری از "Q" به "P" ) ثابت در نظر گرفته شود ، مؤلفه عادی را می توان تنها با یک عدد که حاصل ضرب داخلی(نقطه ای) است، توصیف کرد. این عدد، اگر "P" در حال "کشیدن" Q باشد (تنش کششی) مثبت "،" و اگر "P" درحال "هل دادن" "Q" باشد(تنش فشاری) منفی است.
در این صورت مولفه برشی، بردار خواهد بود.
ابعاد تنش همانند ابعاد فشار است و بنابراین معمولاً مختصات آن در همان واحدهایی که فشار اندازه گیری می شود، اندازه گیری می شود: یعنی پاسکال (Pa ، یعنی نیوتن بر متر مربع ) در سیستم بین المللی یکاها یا پوند بر اینچ مربع (psi) در سیستم انگلیسی از آنجا که تنش های مکانیکی به راحتی از یک میلیون پاسکال عبور می کنند ، MPa ، که مخفف مگاپاسکال است ، یک واحد معمول در محاسبه تنش است.
تنش در یک ماده ممکن است به دلایل مختلف فیزیکی ، از جمله تأثیرات خارجی و فرآیندهای فیزیکی درونی باشد. برخی از این عوامل (مانند گرانش ، تغییر در دما و فاز و میدانهای الکترومغناطیسی) بر روی بخش حجمی ماده عمل می کنند ، و به طور مداوم با موقعیت و زمان تغییر می یابند. عوامل دیگر (مانند بارهای خارجی و اصطکاک ، فشار محیط و نیروهای تماسی) ممکن است تنش و نیروهایی ایجاد کنند که در سطوح ، خطوط یا نقاط خاصی متمرکز شده و احتمالاً در فواصل زمانی بسیار کوتاه (مانند ضربه ها به دلیل برخورد) اعمال شوند. در ماده فعال ، پیشرانش ذرات میکروسکوپی باعث ایجاد پروفایل تنش ماکروسکوپی می شود. به طور کلی ، توزیع تنش در یک جسم به عنوان یک تابع پیوسته چندضابطه ای از فضا و زمان بیان می شود.
در برخی شرایط ، تنش درون بدنه ممکن است توسط یک عدد یا یک بردار منفرد (یک عدد و یک جهت)، به طور قابل قبولی توصیف شود. سه وضعیت با چنین تنش های ساده ای، که اغلب در طراحی های مهندسی با آن روبرو می شوند؛ عبارتند از:تنش "عمودی" تک "محوره" ، "تنش برشی ساده" و تنش "عمودی ایزوتروپیک" .
یک حالت معمول با یک الگوی ساده ی تنش، هنگامی است که یک میله مستقیم ، با ماده ای همگن و سطح مقطع ای ثابت، توسط نیروهایی با اندازه formula_1 در امتداد محورش، در معرض تنش قرار می گیرد. اگر سیستم در حالت تعادل قرار داشته باشد و در حالت پایا باشد و از وزن میله صرف نظر شود ، از طریق هر بخش عرضی از میله، بخش بالایی باید قسمت پایینی را با نیرویی مشابه "F" پایین بکشد؛ به صورت پیوسته روی تمام سطح مقطع "A". بنابراین ، تنش σ در سراسر نوار ، در هر سطح افقی ، می تواند به سادگی با یک عدد σ بیان شود ، که صرفاً با بزرگی نیروها ، "F" و سطح مقطع ، "A محاسبه می شود" . formula_2 از طرف دیگر؛ اگر به صورت فرضی میله را به موازات محورش برش دهیم، هیچ نیرویی (در نتیجه هیچ تنشی) بین دو سطح برش یافته وجود نخواهد داشت.
این نوع تنش ممکن است تنش عمودی (ساده) یا تنش تک محوره نامیده شود. بطور خاص ،تنش کششی (تک محوره ، ساده و غیره). اگر بار در نوار فشاری باشد ، در عوض کشیدن آن ، تحلیل آن مشابه است به جز اینکه نیروی "F" و تنش formula_3 تغییر علامت می دهند و تنش را تنش فشاری می گویند.
این تجزیه و تحلیل فرض می کند که تنش به صورت مساوی در سطح مقطع توزیع شده است. در عمل ، بسته به نحوه متصل شدن میله در دو سر انتهایی و نحوه تولید آن ، این فرض ممکن است معتبر نباشد. در این حالت ، مقدار formula_3 = "F" / "A" فقط تنش میانگین خواهد بود ، که به آن تنش اسمی یا تنش مهندسی می گویند. با این وجود ، اگر طول میله ("L)" چند برابر قطر( "D)" آن باشد و هیچ نقص ناخوشایندی یا هیچ تنش داخلی در آن نباشد، می توان فرض کرد که استرس بر روی هر سطح مقطع که بیش از چند برابر "D از دو سر میله فاصله داشته" باشد به طور یکنواخت توزیع می شود. (این مشاهدات به عنوان اصل سن ونا شناخته می شود).
نوع ساده دیگری از تنش هنگامی ایجاد می شود که یک لایه یکنواخت ضخیم از مواد الاستیک مانند چسب یا لاستیک به طور محکم به دو بدنه سخت و محکم وصل شود که توسط نیروهای موازی با لایه، در جهت های مخالف کشیده می شوند. یا بخشی از نوار فلزی نرم که توسط فکهای ابزار قیچی مانند بریده می شود. بزرگی آن نیروها را "F در نظر بگیرید" و "M" را خط میانی آن لایه. دقیقاً مانند حالت تنش عمودی ، بخشی از لایه در یک طرف از "M" باید قسمت دیگر را با همان نیروی "F" بکشد. با فرض اینکه جهت نیروها مشخص باشد ، تنش در سراسر "M" می تواند به سادگی توسط تک عدد formula_5 بیان شود ،که به وسیله فرمول زیر محاسبه می شود: formula_6
گیاه تراریخته به گیاهی گفته می‌شود که یک یا چند ژن محدود را از گونه‌های دیگری به‌جز خزانه ژنتیکی آن گیاه از طریق روش‌های مدرن ژنتیک مولکولی و مهندسی ژنتیک دریافت کرده باشد. هدف از این کار، بهبود مقاومت گیاه نسبت به برخی از آفات یا بیماری‌های گیاهی (تنش‌های زیستی)، افزایش تحمل تنش‌های غیرزیستی نظیر شوری و کم‌آبی، بهبود کیفیت و بازار پسندی محصول، افزایش تولید و عملکرد گیاه، افزایش بهره‌وری در کشاورزی و در نهایت، افزایش سطح سلامت جامعه از طریق کاهش مصرف انواع سموم و کودهای شیمیایی است.
با توجه به اینکه جانداران مختلف، صفات و خصوصیاتی دارند که به آن‌ها توانایی ویژه‌ای می‌دهد که بتوانند برخی شرایط نامساعد محیطی را بهتر تحمل و مدیریت کنند یا در برابر آفات و بیماری‌های خاصی مقاومت داشته‌باشند، و عطف به اینکه این خصوصیات، از ژن‌هایی که در این جانداران یافت می‌شود، ناشی می‌شود، هدف از روش‌های مهندسی ژنتیک، استفاده از این قابلیت‌ها برای بهبود گیاهان زراعی است. به عنوان مثال، گیاهان بیابانی و شورپسند، قابلیت رشد در شرایط بسیار سخت و کم‌آب بیابان‌ها را دارا هستند. این قابلیت که ناشی از ژن‌های آن‌ها است که در طول میلیون‌ها سال فرگشت به دست آورده‌اند، می‌تواند از طریق روش‌های مهندسی ژنتیک در اصلاح گیاهان زراعی مورد استفاده قرار گیرد. این ویژگی‌ها معمولاً در گیاهان زراعی یافت نمی‌شود تا به کمک روش‌های اصلاح نژاد مرسوم و سنتی بتوان آن‌ها را به گیاهان زراعی منتقل کرد. به همین دلیل، یافتن، جداسازی و انتقال ژن یا ژنهای عامل این ویژگی‌ها، که گاهی در گیاهان غیرهم‌خانواده یا حتی جاندار دیگر مانند یک گونهٔ باکتری موجود می‌باشد، از طریق روش‌های متداول اصلاح نباتات محقق نخواهد شد. از این رو، در استفاده از این قابلیت باید دستهٔ دیگری از روش‌های اصلاحی را مورد استفاده قرار داد که به روش‌های ژنتیک مولکولی و مهندسی ژنتیک معروف شده‌اند.
اگرچه این روش‌ها از دهه ۱۹۷۰ میلادی ابداع شده و فرگشت یافته‌اند ولی بیست سال طول کشید تا نخستین نمونه‌های تولید تجاری و استفاده از گیاهان تراریخته با صفاتی چون مقاومت به یک آفت، بیماری یا خشکی وارد کشاورزی مدرن شود. هرچند که نخستین محصول تراریخته تجاری یعنی توتون مقاوم به ویروس موزاییک در سال ۱۹۹۳ در چین به تولید انبوه رسید ولی ایالات متحده آمریکا از سال ۱۹۹۶ با تولید محصولات تراریخته‌ای مانند پنبه مقاوم به آفات بال‌پولکدار (پروانه‌ای مثل کرم غوزه، کرم سرخ و …)، ذرت مقاوم به علف‌کش و سویای مقاوم به علف‌کش وارد این عرصه شد و در حال حاضر با تولید بیش از ۷۱ میلیون هکتار انواع محصولات تراریخته، بزرگ‌ترین تولیدکننده و مصرف‌کننده این محصولات در جهان است. کشورهای برزیل با ۴۴ میلیون هکتار، آرژانتین با ۲۹ میلیون هکتار و هند با ۱۲ میلیون هکتار در رده‌های بعدی هستند. در سال ۲۰۱۷ سطح زیر کشت این محصولات به ۱۸۵ میلیون هکتار رسیده‌است. با این وجود، کاربرد محصولات تراریخته به کشاورزی مدرن منحصر نشده و امروزه گیاهان تراریخته در صنعت داروسازی جهت تولید صنعتی برخی ترکیبات دارویی یا ترکیبات دارای کاربرد پزشکی نیز مورد استفاده قرار داده می‌شوند.
با توجه به وجود قوانین و مقررات بین‌المللی نظارتی بر این محصولات نظیر پروتکل ایمنی زیستی کارتاهنا و کدکس غذایی آلیمنتاریوس، وقتی یک محصول تراریخته در آزمایشگاه تولید می‌شود، قبل از رهاسازی و تولید تجاری مجموعه کوتاهی از آزمایش‌های کیفی شامل آزمایش‌ها و آنالیز کیفیت، حساسیت‌زایی، زراعی و زیست‌محیطی را از سر می‌گذرانند. نتایج این آزمایش‌ها در هر کشور در اختیار مرجع قانونی مربوط قرار داده می‌شود. این مرجع که از متخصصین مختلف تشکیل شده‌است، با بررسی نتایج آزمایش‌های ذکر شده از سه جنبه زراعی، بهداشتی و در نهایت زیست‌محیطی، نسبت به رهاسازی آن محصول تصمیم‌گیری می‌کنند. در صورت موافقت با تولید آن محصول تراریخته، برای آن محصول مجوز تولید و مصرف صادر می‌شود.
باید توجه داشت که همانند هر فناوری مدرن دیگری، علی‌رغم فواید بسیار و به تبع آن علاقه‌مندان زیاد در بین محققین و کشاورزان، استفاده از گیاهان تراریخته منتقدینی دارد. این انتقادات بر اساس ملاحظات اکولوژیکی و اقتصادی می‌باشد چرا که جانداران تراریخته غالباً به درخواست ابداع کنندگان آن‌ها تحت قوانین مالکیت معنوی محافظت می‌شوند.
در ایران تولید آزمایشگاهی برخی از محصولات تراریخته در مراکز علمی و دانشگاهی از حدود بیست و پنج سال قبل آغاز شده‌است. اولین محصول کشاورزی تراریخته، رقمی از برنج است که در برابر کرم ساقه‌خوار برنج "Chilo suppressalis" مقاومت نشان می‌دهد. محصولات دیگری نظیر سیب‌زمینی و پنبه نیز تولید شده‌اند و در حال طی کردن مراحل نهایی ارزیابی و اخذ مجوز رهاسازی هستند.
منتقدین تراریخته‌ها معتقدند نوع کشت و تولید این محصولات، استفاده از سمومی مانند سم گلایفوسِیت (با نام تجاری RoundUp) را افزایش داده‌اند. ورود این سموم به چرخهٔ غذایی انسان می‌تواند باعث ایجاد بیماری شود. همچنین گیاهان می‌توانند با تثبیت مقادیر زیادی از این سموم در خاک محل کشت خود باکتری‌های حیاتی تثبیت کننده عناصر خاک را از بین برده و منجر به از بین رفتن حاصلخیزی خاک شوند. هیچ‌یک از این ادعاها از سوی منابع علمی تأیید نشد. علاوه بر این، اگرچه ادعاها و هیاهوی تبلیغاتی شدیدی از سوی منتقدان فناوری مهندسی ژنتیک، مبنی بر سرطان‌زا بودن این محصولات انجام شد، اما در نهایت مراجع علمی جهان، نظیر مرجع ایمنی غذایی اتحادیه اروپا، سازمان بهداشت جهانی و سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد، رسماً اعلام کردند که محصولات تراریخته دارای مجوز که وارد بازار جهانی شده‌اند، فاقد هر گونه آثار سرطانزایی هستند. علاوه بر این، بررسی‌های دیگری نشان داده‌اند که با توجه به کاربرد بسیار کمتر آفت‌کش‌ها یا قطع کامل مصرف آن‌ها در تولید این محصولات، محصولات تراریخته از سالم‌ترین محصولات غذایی دنیا هستند و جنجال‌های تبلیغاتی بر ضد آن‌ها، فاقد پشتوانه علمی است. به نظر می‌رسد، انگیزه‌های اقتصادی ناشی از تغییر گردش مالی تولید نهاده‌هایی مانند بذر، آفت‌کش و کود عامل اصلی محرک انتقاد بر علیه این محصولات است.
تراریخته () که به آن تراژنی یا ترازایی نیز می‌گویند، به فرایند تزریق یک ژن بُرون‌زاد به جانداران زنده، گفته می‌شود. به طوری که جاندار ویژگی جدیدی پیدا کند و آن را به فرزندانش منتقل کند. در فناوری تولید جانداران تراریخته (ترازایی)، یک یا چند ژن به ژنوم طبیعی جاندار اضافه یا از آن حذف می‌شود. درصورتی که ژنی از جاندار حذف شود به جاندار حاصل «فروریخته» گفته می‌شود.
تعریف سازمان جهانی بهداشت: گیاهان، جانوران یا موجودات میکروسکوپی گفته می‌شود که ترکیب ژنتیکی آن‌ها (دی‌ان‌ای) به طریقی تغییر یافته که در طبیعت از راه جفت‌گیری یا نوترکیبی طبیعی اتفاق نمی‌افتد.
و یا به زبان ساده واژهٔ «تراریخته» ریشه در دست‌کاری ژنتیک محصولات مصرفی اعم از پوشاک و تغذیه دارد. در واقع محصولاتی که ساختار ژنتیکی آن‌ها با مهندسی ژنتیک تغییر یافته و یک خصوصیت ویژه در محصول ایجاد یا یک خصوصیت از آن حذف شده باشد که این تغییر هرگز در طبیعت نتواند رخ دهد را، تراریخته گویند.
میزان دیدگاه‌ها و پژوهش‌های مستند بر سودمند یا زیانبار بودن استفاده از این محصول با یکدیگر برابر است.
اولین جاندار تراریخت در سال ۱۹۷۳ توسط استنلی کوهن و هربرت بویر تولید شد. پس از تولید اولین جاندار تراریخت طی نشست تحقیقاتی، تصمیماتی جهت کنترل و نظارت بر این فناوری نوپا گرفته شد. در نتیجه، دستکاری ژنتیکی به شرطی می‌تواند صورت بگیرد که در حیطه قوانین مؤسسه ملی سلامت آمریکا باشد.
جانداران تراریخت و فروریخت کاربردهای زیادی در پزشکی و زیست‌فناوری دارند. امروزه بسیاری از پروتئین‌های دارویی مانند انسولین، فاکتور ۸ انعقاد خون، هورمون‌های رشد و … از طریق این فناوری تولید می‌شود.
جانورانی که زیر تابش پرتو فرابنفش نور تولید می‌کنند باکتری‌های موسوم به «کاندوم‌های زنده» که جلوی تکثیر ویروس اچ‌آی‌وی را می‌گیرند.
خوک‌های مولد پروتئین اسفناج و بزهای تولیدکننده تار عنکبوت همگی از جانداران تراریخت هستند.
با اصلاح ژنتیکی می‌توان:
از مشکلات تراریخته می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
بسیاری از دستکاری‌های ژنتیکی به دلایلی مانند تأثیر متقابل ژن جدید و ژن‌های میزبان می‌تواند به تغییرات پیش‌بینی نشده منجر شوند.
نتیجه بسیاری از تغییرات ژنتیکی نامحسوس در طولانی مدت آشکار می‌شوند. بررسی علمی تغییرات ژنتیک در کوتاه مدت تقریباً ناممکن است. به همین دلیل پژوهش و آزمایشی دربارهٔ بسیاری از بیماری‌های متابولیک، سرطانی و ایمنی بسیار سخت است.
ژن‌های تغییر یافته می‌توانند به روش‌های گوناگون با ژن‌های دیگر گیاهان، میکروب‌ها و جانوران آمیخته شوند.
بیشتر پژوهش‌ها دربارهٔ محصولات تراریخته روی سلول یا حیوان آزمایشگاهی انجام می‌شود و بررسی عوارض مصرف آن در انسان بسیار محدود یا مشکل است. در اغلب این مطالعات نمی‌توان مطمئن بود که باید به دنبال چه عوارضی گشت.
سرمایه‌گذاری در چنین پژوهش‌هایی می‌تواند جهت‌دار بوده یا نتایج آن‌ها زیر فشارهای غیر علمی بازبینی شوند. به دلیل پتانسیل سیاسی چنین تحقیقاتی پژوهشگران نهادهای پیشرو و معتبر که کمتر نیاز به کمک مالی منابع صنعتی دارند علاقه‌ای به فعالیت در این زمینه نشان نمی‌دهند.
به فرض، اگر دانه‌های گندم طوری تراریخته شده باشد که دانهٔ حاصل از آن دیگر قابل کشت نباشد، می‌تواند کشور را به وابستگی ۱۰۰ درصدی واردات این محصول کند، و این در حالی باشد که واردات دارای ثبات نباشد؛ بنابراین علم در این زمینه باید حداقل در حد شناخت دستکاری‌های ژنتیکی پیشرفت کند، چراکه این موضوع سلامتی آینده بشر را تعیین خواهد کرد.
تأثیر منفی بر سلامت انسان
سازمان بهداشت جهانی (WHO) اعلام می‌کند تاکنون، بیشتر غذاهای تراریخته موجود در بازارهای جهان، ارزیابی‌های ایمنی را گذرانده و تأثیر منفی بر روی سلامتی در نتیجه مصرف غذاهای تراریخته وجود ندارد. بر پایه گزارش این سازمان، در توسعه مواد غذایی تراریخته، سه مسئله اصلی بررسی می‌شود:
۱- حساسیت زایی: توانایی محصولات تراریخته برای ایجاد آلرژی. هیچگونه اثر آلرژی وابسته به مصرف محصولات تراریخته شناخته نشده‌است.
۲- قابلیت انتقال ژن‌های تراریخته به دستگاه گوارشی: خوردن غذاهای تراریخته تأثیری بر روی ژن‌های مصرف‌کننده ندارد. تمام غذاهایی که ما می‌خوریم حاوی ژن‌ها هستند. با اینحال بیشتر آنها در هنگام پخت یا فرآوری از بین می‌روند و تمام آنها در دستگاه گوارشی متلاشی و تبدیل به ذرات سازنده خود می‌شوند. رخ دادن جهش ژنتیکی در سلول، چه مفید، مضر یا خنثی، شرایط خاصی می‌طلبد. مولکول‌های DNA موجود در مواد غذایی، توانایی ایجاد جهش بر روی کتابخانه ژنتیکی یاخته‌های انسان را پیش از تجزیه در دستگاه گوارش پیدا نمی‌کنند.
۳- ترکیب و تکثیر با گونه‌های غیر تراریخته طبیعی: چندین کشور استراتژی‌های برای جلوگیری از مجاورت رشد گیاهان تراریخته با گونه‌های طبیعی را اجرا کرده‌اند.
سازمان بهداشت جهانی با همکاری سازمان‌های دیگر مانند (فائو)، راهنماها و دستورالعمل‌های بین‌المللی ارزیابی ایمنی غذاهایی تراریخته را توسعه می‌دهند.
در آینده، دستکاری ژنتیکی توانایی تغییر مقدار مواد مغذی غذا را دارا خواهد بود که پتانسیل آلرژی محصولات و میزان بهره‌وری صنایع غذا را بهبود خواهد بخشید.
تأثیرات زیست‌محیطی