moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
اسلام اسحاق را یکی از پیامبران می‌داند و او را پدر بنی‌اسرائیل و بنده صالح خدا معرفی می‌کند. مسلمانان او و اسماعیل را شخصیت‌های مهمی محسوب می‌کنند که بعد از پدرشان ابراهیم پیام توحید را ترویج کردند. میان فرزندان اسحاق، یعقوب نیز شخصیت محترمی نزد مسلمانان است. در قرآن، ۱۵ مرتبه از اسحاق (اغلب در کنار پدرش ابراهیم و پسرش یعقوب) نام برده شده و گاه در این آیات به مسائل کلی مثل رسالت و وحی نیز اشاره کرده‌است. در آیاتی گفته شده‌است که خدا رسالت و کتاب را در نسل ابراهیم قرار داده‌است. در قرآن نام پسری که ابراهیم قصد قربانی کردن او را دارد، ذکر نشده و به همین دلیل بحث‌های داغی میان متفکران مسلمان در ربط با هویت این پسر ایجاد شده‌است. در ابتدا، اکثر آن‌ها اسحاق را پسر مورد نظر می‌دانستند. به نظر می‌رسد در این بحث‌ها رقابت اعراب (که خود را از نسل اسماعیل محسوب می‌کردند) با یهودیان (که اسحاق را جد خود می‌دانستند) و حتی با ایرانیان (که بعد از اسلام برخی از ایشان خود را از نسل اسحاق می‌دانستند) دخیل بوده‌است. برخی از صحابه و تابعین مثل ابن مسعود، عباس بن عبدالمطلب و عمر بن عبدالعزیز ذبیح را اسحاق دانسته‌اند؛ روایتی موجود است که عرب تازه مسلمان شده‌ای نزد عمر بن عبدالعزیز رفت و به او خبر داد یهودیان جد خودشان (اسحاق) را جایگزین اسماعیل کرده‌اند. ابن قتیبه و طبری از دیگر کسانی هستند که فرزند قربانی را اسحاق دانسته‌اند. در نظر طرفداران ذبیح بودن اسماعیل، خدا به ساره وعده یعقوب را داد و نتیجتاً اسحاق نمی‌تواند قربانی باشد. به هر صورت، نهایتاً قربانی شدن اسماعیل به دیدگاه غالب میان مسلمین تبدیل شد. اجماع‌نظر مفسران مسلمان این است که روایات ذبیح‌بودن اسحاق ریشه در منابع اسرائیلیات دارد و روایات صحیحی نیستند. در روایات ائمه شیعه اسماعیل به عنوان ذبیح معرفی می‌شود اما در روایات اهل سنت هر دو دیدگاه بیان شده و در برخی اسماعیل و در برخی دیگر اسحاق ذبیح است.
به‌طور کلی، روایت منابع غیرقرآنی اسلامی از سرگذشت اسحاق با روایت پیدایش، در کلیات هماهنگ است. دربارهٔ کودکی او مطلب خاصی روایت نکرده‌اند. افرادی چون ابن قتیبه و مسعودی و غیره سن ازدواجش را ۴۰ سالگی و همسرش را رفقه بنت بتوئیل بن الیاس معرفی کرده‌اند. اینان نیز گفته‌اند که اسحاق در ۶۰ سالگی صاحب دو فرزند همزاد به نام‌های عیسو و یعقوب شد. با این وجود، مطالب دیگری هم به چشم می‌خورد؛ مثلاً بلعمی، ناصرخسرو و دیگران گفته‌اند که اسحاق بعد از اسماعیل نبوت یافت و اسماعیل به او «اسم اعظم» را آموخت. اسحاق در شام پیامبر بود و جانشین برادرش شد و پیروان ابراهیم و اسماعیل به او پیوستند. مسعودی و ثعلبی داستان وصیت اسحاق به یعقوب را به جزئیات بازگفته‌اند. نویسندگان مسلمان سن اسحاق در زمان مرگ را به طرق مختلفی روایت کرده‌اند و همچنین برخی‌شان مثل ابن قتیبه روایت کرده‌اند که بنی‌اسرائیل مرگ اسحاق را مبدأ تاریخ می‌دانند. تعدادی از نویسندگان مسلمان مثل ابن فقیه، ابن عبدربه و مسعودی گفته‌اند که نام دیگر منوچهر که نیای بزرگ ایرانیان محسوب می‌شده، یعیش بن ویزک بوده و این ویزک، همان اسحاق است. در همین زمینه، مسعودی از شاعری ایرانی به سال ۲۹۰ قمری نقل کرده که معتقد بود ایرانیان به واسطه جدشان اسحاق ذبیح از اعراب برتر هستند. گاه حتی فیلیپ مقدونی پدر اسکندر یا قیصران روم را از نسل اسحاق معرفی کرده‌اند. اسحاق میان عارفان مسلمان نیز جایگاه بالایی داشته و سهروردی خرقه‌پوشی صوفیان را با پیراهنی که یعقوب به یوسف داد (و گفته‌اند که خود از اسحاق به ارث برده بود) مرتبط دانسته‌است.
بیشتر آثار ادبی که به اسحاق پرداخته‌اند، بر قربانی‌شدن او متمرکز بوده‌اند؛ از جمله نمایش‌های کرامات قرون وسطایی انگلیسی، اتوهای مذهبی اسپانیایی رنسانس و "اسحاقِ منجی" (۱۷۴۰) از پیترو متاستازیو. در دوران مدرن نخستین، چندین نمایشنامه مختلف با محوریت قربانی‌شدن اسحاق خلق شد، از جمله یکی به زبان آزتک در مکزیک (۱۶۷۸) که به اسپانیایی هم ترجمه شد. از آثار قرن ۱۸، دو نمایشنامه ایتالیایی از پیترو فان گلن را می‌توان نام برد. لورنس هاوزمن، نمایشنامه‌نویس انگلیسی نیز در "اسحاق و ابراهیم" (۱۹۵۰) به این داستان پرداخته‌است. با این حال، در بسیاری دیگر از آثار با محوریت اسحاق از قرون وسطی به این سمت، قربانی‌شدن او نادیده گرفته شده‌است. اثر قرن دوازدهمی "طریقت اسحاق و ربه‌کا" دربارهٔ مقایسه مسیحیت و یهودیت از همین دسته است. در دوران مدرن نخستین نیز "نمایش کمدی اسحاق" (۱۵۳۰) از دیگو سانچز، تراژدی "اسحاق" (۱۶۱۵) از فرانچسکو کونتارینی، "ازدواج اسحاق" (۱۷۰۳) از فرانس پاپای پاریز و نمایش طنزآلود "اسحاق" (۱۷۷۹) از فیلیسیتی دوکرست دربارهٔ اسحاقند اما به قربانی‌شدن او نپرداخته‌اند. در قرن ۱۹، نمایشنامه‌ای از یولیوس زه یر (۱۸۸۸) تنها اثر مهم این دوره و اولین اثر نوین از یک نویسنده یهودی در مورد اسحاق است. یوزف برودکسی، شاعر اهل شوروی، نیز در قرن بیستم شعری دربارهٔ اسحاق سرود. در ادبیات فارسی نیز افرادی چون سنایی و سلطان ولد به اسحاق پرداخته‌اند.
قدیمی‌ترین آثار هنری مسیحی در مورد اسحاق، فرسکوهایی هستند که در گوردخمه‌های رومی یافت شده‌اند. آلیسون مور اسمیت آثار مورد نظر را به سه دسته تقسیم کرده‌است:
به‌طور کلی چهار لحظه از روایات مربوط به اسحاق نظر هنرمندان را جلب کرده‌است؛ قربانی شدن او، ملاقات العاذار و ربه‌کا، ازدواج اسحاق و ربه‌کا و برکت دادن اسحاق به پسرانش. در واقع ماجرای ملاقات العاذار و ربه‌کا از ازدواج او با اسحاق بیشتر مورد توجه بوده‌است. در تمثال‌های مسیحی قرون وسطی، اسحاق و ربه‌کا با عیسی و مریم همسان نشان داده می‌شدند. در نقاشی‌های رنسانسی، صحنه‌های مورد نظر سوژه آثاری از پائولو ورونزه، نیکولا پوسن و بارتولومه استبان موریلو بوده‌است. اسحاق در مزامیرنامه سن لوئی و تابلوی "آسیاب" از کلود لورین نیز حاضر است. نگاره‌ای از او و ربه‌کا در راهروی رافائل در کاخ حواری در واتیکان وجود دارد.
وضعیت اسحاق در سینما و تلویزیون نیز مشابه شرایط او در تنخ بوده‌است؛ در موارد خیلی کمی او به عنوان یک شخصیت اصلی در آثار نمایشی دیده شده و در اغلب فیلم‌ها و سریال‌های مربوط به شه‌پدران، نقشی فراتر از «پسر ابراهیم» یا «پدر یعقوب» نداشته‌است.
قدیمی‌ترین این آثار، فیلم فرانسوی‌زبان "قربانی ابراهیم" (۱۹۱۱) دربارهٔ ماجرای قربانی‌شدن اسحاق است. در "ربه‌کا" (۱۹۱۳) به تلاش‌های العاذار برای یافتن همسری برای اسحاق پرداخته شده‌است. اسحاق در یکی از سکانس‌های "مراتع سرسبز" (۱۹۳۶) ظاهر می‌شود. قربانی‌شدن او در فیلم "کتاب مقدس" (۱۹۶۶) نیز نمایش داده شده‌است. در فیلم "ابراهیم" (۱۹۹۳)، ابراهیم پسرانش را مجبور می‌کند بره موردعلاقه خود را بکشند که پیشگویی قربانی‌شدن اسحاق است. در فیلم ایرانی "ابراهیم خلیل‌الله" (۱۳۸۳) مطابق دیدگاه اسلامی، به جای اسحاق، اسماعیل قربانی می‌شود. در فیلم "مسیح" (۱۳۸۴) از نادر طالب‌زاده، عیسی به یهودیان می‌گوید آن اسماعیل بود که قربانی شد، نه اسحاق. در فیلم کمدی "سال یکم" (۲۰۰۹) دو انسان اولیه زمانی‌که ابراهیم مشغول قربانی‌کردن اسحاق است، با او روبرو می‌شوند؛ ابراهیم که خجالت‌زده شده، به آنان توضیح می‌دهد که او و اسحاق مشغول بازی کردن هستند. اسحاق در آثار مختلف دیگری نیز در فیلم‌های مربوط به ابراهیم و یعقوب حضور داشته‌است.
شاندیز شهری ییلاقی و گردشگری در بیست کیلومتری شمال غرب مشهد قرار دارد. شاندیز در کنار طرقبه مهم‌ترین ییلاقات مشهد را تشکیل می دهند. شاندیز دارای دره‌های باصفا و پرآبی مانند مسیر ابرده به زشک و دره خادر می‌باشد؛ که به همراه درختان سر به فلک کشیده و گل‌های وحشی چشم انداز های دلپذیر و زیبایی را بوجود آورده است؛ آب و هوای معتدل شاندیز و رودخانه‌های روان آن که از دامنه‌ های شمالی رشته‌کوه بینالود سرچشمه می‌گیرند گردشگران بسیاری را از سراسر کشور در تمام فصول سال به خود جذب میکند.
شهر ييلاقي شانديز از سطح دريا ۱۴۰۰ متر ارتفاع دارد و در طول جغرافيايي ۵۹ درجه و ۱۷ دقيقه و عرض جغرافيايي ۳۶ درجه و ۲۳ دقيقه جای گرفته‌ است. اين شهر از شمال به ميان ولايتِ مشهد(بخش مرکزی مشهد)، از جنوب به شهرستان نيشابور، از شرق با طرقبه و از غرب با گلبهار مجاور می باشد و دارای وسعتی حدود ۳۷,۸۲۵ کيلومتر مربع است.
به علت قرارگرفتن در دامنه‌های شمالی سلسله ارتفاعات بينالود و برخورداری از آب و هوای معتدل، آب فراوان و باغهای وسيع و مناظر طبيعی ديدنی به عنوان يکی از کانونهای عمده مسافران و گردشگران از شهر مشهد و سراسر ايران است. اين شهر دارای پوشش گياهی انبوه و متراکمی از درختان و فضای سبز مناسبی مي‌باشد. سراسر جنوب اين شهر ارتفاعات رشته کوه های بينالود خراسان واقع شده که قله شيرباد در زشک شانديز نيز مرتفع‌ترين نقطه استان خراسان به شمار میرود.
طبق مصوبه دولت در مهر ماه سال ۱۳۸۶ شهر شانديز و شهر طرقبه از بخش به طور مشترک به شهرستان طرقبه و شاندیز ارتقاء يافتند و فرمانداری آنها از حوزه مشهد جدا و مستقل گردید.
این شهر در ۲۰ کیلومتری شمال غربی مشهد قرار دارد.اطلس راه‌های ایران، مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، تهران، ۱۳۸۵شاندیز طبق مصوبه دولت و هیئت وزیران در سال ۱۳۸۴ به عنوان اولویت اول و تنها منطقه نمونه‌ی بین‌المللی گردشگری ایران شناخته شده‌است.مصوبه هیئت وزیران به تاریخ ۱۱/۵/۱۳۸۴ و شماره تصویب‌نامه ۲۶۹۲۵/ت۳۳۵۵۵
شهر زیبای سردسیر و ییلاقی شاندیز از سطح دریا ۱۴۰۰ متر ارتفاع دارد و در طول جغرافیایی ۵۹ درجه و ۱۷ دقیقه و عرض جغرافیایی ۳۶ درجه و ۲۳ دقیقه جای گرفته‌است.
این شهر از شمال به میان ولایتِ مشهد(بخش مرکزی مشهد)، از جنوب به شهرستان نیشابور، از شرق با طرقبه و از غرب با گلبهار مجاور می‌باشد و دارای وسعتی حدود ۳۷٬۸۲۵ کیلومتر مربع است.
به علت قرارگرفتن در دامنه‌های شمالی سلسله ارتفاعات کوه بینالود و برخورداری از آب و هوای معتدل، آب فراوان و باغ‌های وسیع و چشم‌انداز های طبیعی دیدنی به عنوان یکی از کانون‌های عمده مسافران و گردشگران شهر مشهد و سراسر ایران است.
این شهر دارای پوشش گیاهی انبوه و متراکمی از درختان سر به فلک کشیده چنار و فضای سبز مناسبی می‌باشد. سراسر جنوب این شهر ارتفاعات رشته کوه های بینالود خراسان جای دارد که قله شیرباد در منطقه‌ی زشکِ شاندیز نیز مرتفع‌ترین نقطه این رشته کوه و استان خراسان به‌ شمار می‌رود.
طبق مصوبه دولت در مهر ماه سال ۱۳۸۶ شهر شاندیز و شهر طرقبه از بخش به‌طور مشترک به شهرستان طرقبه شاندیز ارتقاء یافتند و فرمانداری آن ها از حوزه مشهد جدا و مستقل گردید.
آب و هوای شهر شاندیز معتدل می‌باشد و با توجه به طبیعت و پوشش گیاهی سرسبز، درختان انبوه سر به فلک کشیده و متراکم، رودخانه و ارتفاعات جنوبی و غربی شهر، در تابستان‌ ها آب و هوایی خُنک و دلپذیر و زمستانهایی بسیار سرد دارد. میانگین دمای سالانه آن نیز ۲۵ درجه سانتی گراد می‌باشد.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۱۳٬۹۸۷ نفر (در ۴٬۳۴۲ خانوار) بوده‌است.
با توجه به شواهد، این منطقه قبل از ورود دین اسلام نیز مسکونی بوده و با توجه به این که راه قدیم مشهد به نیشابور از این منطقه می‌گذشته دارای رونق فراوانی بوده‌است.
به توپ بستن قلعه‌ی تاریخی شاهاندژ(شاندیز) توسط حسام‌السلطنه حاکم خراسان در عهد قاجاریه یکی از مهم‌ترین حوادث تاریخی این شهر بوده است که در کتاب روضه‌الصفای ناصری بدان اشاره شده‌است. به توپ بستن قلعه‌ی تاریخی این شهر به علت نافرمانی مردم شاندیز(شاهاندژ) از حکومت ظالم مرکزی صورت گرفته‌است. مردم شاندیز به فرماندهی سردار یوزباشی حسن خان شاهاندژی(شاندیزی) مقاومت جانانه‌ای در مقابل سپاه قاجار از خود نشان می‌دهند و بعد از مقاومت چندروزه، قلعه‌ی تاریخی شاهاندژ(شاندیز) به توپ بسته شده و اموال اهالی شهر به غارت رفته و سردار حسن خان شاندیزی نیز در راه دفاع از مردم و شهر کشته می‌شود.
در کتاب مطلع‌الشمس از اعتماد السلطنه دربارهٔ ریشه‌شناسی این شهر گفته شده، شاندیز را قبلاً «شاه‌دژ» یا «شاه‌دیز» به معنای شاه‌قلعه می‌نامیدند و در ابتدا مردم شاندیز به خاطر در امان بودن از حملات راهزنان و همچنین استفاده از موقعیت منطقه‌ای در بالای تپه‌ای مشرف به رودخانه و در قلعه شاندیز مسکن داشته و از سال‌های ۷۸۰ تا ۸۰۰ هجری قمری به محل فعلی شهر نقل مکان کرده‌اند.
روضةالصفا شاندیز را شاهان دژ نامیده است؛ به معنی قلعه‌ی منسوب به شاهان.
حافظ ابرو در قرن نهم در کتاب جغرافیای تاریخی خراسان از شاندیز با عنوان «شاندِز» یاد کرده است و به مرور زمان این واژه تغییر کرده و به شکل امروزی «شاندیز_Shandiz» درآمده است.
نماد شهر شاندیز درخت چنار کهن شاندیز که ۲۷۰۰ سال قدمت دارد است؛ که از گذشته تا به امروز به عنوان نشان و آرم شهرداری شاندیز نیز به کار می‌رفته‌ است.
به گفته مردم شاندیز، داخل تنه این درخت قطور آنقدر وسیع بوده که در داخل درخت چنار شاندیز چند مغازه قهوه‌خانه، قصابی، کفاشی و… وجود داشته‌است.
اطراف این چنار در حال حاضر میدان امام خمینی و مرکز شهر شاندیز را تشکیل می‌دهد؛ که به‌ طور فعال به عنوان مرکز سیاسی و اجتماعی و همچنین یکی از مراکز اقتصادی و گردشگری شهر شناخته می شود؛ که مرکز تجمع، گرد همایی‌ها و مراسم های مختلف مردم شهر شاندیز بوده‌است.
مهمترین محصول تولیدی باغی در شهر شاندیز گیلاس است. سوغات مهم این شهر، صنایع دستی و به ویژه پوستین دوزی است. محصولات پوستی سوغات معروف و ناب این شهر است و کلیه محصولات پوستی مانند کت، کلاه، کیف، کفش و … از شهر شاندیز به دیگر شهرهای ایران ارسال می‌گردد. غذای معروف شاندیز، شیشلیک شاندیز است که از شش تکه گوشت گوسفند با روش پخت مخصوص تهیه می‌شود.
از مهم‌ترین مراکز تفریحی و دیدنی شهر شاندیز می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
شاندیز به دلیل موقعیت جغرافیایی و استراتژیکی بسیار خوبی که دارد باعث شده است تا این شهر همانند یک چهارراه به تمامی شهر ها و مناطق هم جوارش راه ارتباطی داشته باشد که این ویژگی با وجود دارا بودن زمین های هموار و نزدیکی به کلانشهر مشهد موجب پیشرفت و توسعه‌ی چند برابری شاندیز در زمینه های گردشگری و اقتصادی شده است.
مهمترین و اصلی ترین راه ارتباطی شهر شاندیز مسیر آسفالته مشهد–شاندیز به طول ۲۰ کیلومتر می‌باشد که از آخر بزرگراه وکیل آباد مشهد معروف به دو راهی طرقبه و شاندیز آغاز می‌شود.
همچنین یک راه فرعی به نام قدیمی جاده حسن‌آباد وجود دارد که جاده مشهد–شمال، معروف به جاده سنتو را به جاده اصلی مشهد–شاندیز متصل می نماید.
از سمت شرق در منطقه‌ی خادر شاندیز راهی وجود دارد که این شهر را به شهر طرقبه وصل می کند.
از سمت غرب در منطقه‌ی گراخک شاندیز راهی آسفالته وجود دارد که این شهر را به کاهو و سپس به گلمکان و گلبهار وصل می کند.
از سمت جنوب از طریق کوه‌های زُشک شاندیز که راهی مرتفع و کوهستانی بوده و مورد علاقه کوهنوردان است به شهرستان نیشابور منتهی می‌شود.
شاندیز در آبان ۱۳۷۵ دارای ۳۶۴۳ نفر سکنه بالای ۶ سال بوده‌است. از این تعداد ۸۴٫۰۸ درصد باسواد بودند که شامل ۳۵/۸۷ درصد مرد و ۶۲/۸۰ درصد زن بوده‌است. در این سال ۵۹۳ نفر در مقطع ابتدایی، ۳۹۲ نفر در مقطع راهنمایی، ۳۰۰ نفر در مقطع متوسطه و ۵۷ نفر در دانشگاه‌ها مشغول تحصیل بوده‌اند.
در سرشماری آبان ۱۳۸۵ شهر شاندیز دارای ۱۱۰۰۰ نفر سکنه بوده که از این تعداد ۵۱۴۹ نفر باسواد شامل ۲۷۴۹ نفر مرد و ۲۴۰۰ نفر زن بوده‌اند. همچنین ۵۶۹ نفر بی‌سواد که ۲۱۵ نفر مرد و ۳۴۵ نفر زن بوده‌است.
مردم شاندیز ایرانی‌تبار بوده و فارس هستند؛ و زبان فارسی را با لهجه‌ شاندیزی صحبت می‌کنند. لهجه مردم شاندیز از مجموعه لهجه های مشهدی و خراسانی است.
اقتصاد شهری شاندیز بر پایه بیشتر باغداری، گردشگری، کافه، رستوران، اجاره باغ و ویلا است.
از قدیم هم معیشت عمده مردم شهر شاندیز باغداری و خدمات توریستی و گردشگری بوده است.
شهرک صنعتی توس شاندیز، مجموعه بزرگ ورزشی ثامن شاندیز، پارک آبی سرپوشیده موج های خروشان، مجموعه توریستی خرید و تفریحات پدیده شاندیز معروف به «شهر رویایی پدیده شاندیز» که از بزرگترین و متنوع‌ ترین مجموعه‌ های گردشگری خاورمیانه می‌باشد.
از محلات و مناطق مهم شهری شاندیز می‌توان به زشک، خادر، محله، ارچنگ، سرآسیاب، حصار سرخ، ابرده، گراخک، کلاته، پاچنار، گورگاه، سرخاندیز، کاریز نو، ساغشک، قلعه کهنه، ویرانی، شهرک فرش، مسکن مهر و ... اشاره کرد.
رضویه شهری در بخش رضویه شهرستان مشهد استان خراسان رضوی در شرق ایران است.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۸٬۸۵۰ نفر (در ۲٬۵۸۶ خانوار) بوده‌است.
فیروزه یا بُزغان مرکز شهرستان فیروزه در استان خراسان رضوی ایران است.
این شهر تا سال ۱۳۸۶ یکی از شهرهای شهرستان نیشابور به‌شمار می‌آمد.
فیروزه یکی از شهرستان‌های نیمه شمالی استان خراسان رضوی است. این شهرستان از شمال و شرق به بخش مرکزی شهرستان نیشابور، از جنوب به بخش میان‌جلگه نیشابور، از شمال غربی به بخش سرولایت نیشابور، و از غرب به بخش‌های مرکزی و مشکان شهرستان خوشاب و بخش مرکزی شهرستان سبزوار، محدود می‌گردد این شهرستان بین ۳۶ درجه و ۳ دقیقه تا ۳۶ درجه و ۳۳ دقیقه عرض شمالی و ۵۸ درجه و ۹ دقیقه تا ۵۸ درجه و ۴۱ دقیقه طول شرقی گسترش یافته‌است. مرکز این شهرستان شهر فیروزه است که در ۲۰ کیلومتری شمال غرب شهر نیشابور و ۱۴۵ کیلومتری غرب شهر مشهد، ۱۱۵ کیلومتری جنوب شهر قوچان و ۹۰ کیلومتری شرق شهر سبزوار واقع است. این شهر از سطح دریای آزاد ۱۱۷۰متر ارتفاع دارد. شهرستان فیروزه بر اساس آخرین تقسیمات کشوری در سال ۱۳۸۶ دارای ۱۵۸۶ کیلومتر مربع وسعت و شامل دو بخش مرکزی و بخش طاغنکوه است.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۵٬۸۸۴ نفر (در ۱٬۷۴۰ خانوار) بوده‌است.
خَرْو شهری در استان خراسان رضوی در شرق ایران است. این شهر دارای ۴ محله با نام‌های خورعلیا، خور سفلی، شهرک‌امام رضا (ع) و ساحل برج است و همچنین پرجمعیت‌ترین شهر در شهرستان زبرخان و هجدهمین شهر پرجمعیت خراسان رضوی است. فاصله این شهر تا مشهد ۸۵ کیلومتر و تا نیشابور ۱۸ کیلومتر است. شهر خرو با آبشارها و رودخانه‌های بزرگ و کوچک بکی از سرسبزترین و خوش آب‌وهوا ترین شهرهای خراسان رضوی است.
بر پایه آمار مرکز بهداشت شهرخرو در سال ۱۳۹۷ جمعیت این شهر ۱۹٫۳۶۰ نفر (در ۶۰۳۳ خانوار) بوده‌است
شهر خرو با داشتن جاذبه‌های گردشگری سالانه پذیرای هزاران مسافر از سراسر ایران است.
از جاذبه‌های گردشگری این شهر می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
آبشار شاه سو (شاه آب) و آبشار رود میان
رودخانه خروشان با نام‌های رودخانه کوچک، بزرگ و رود میان
وجود متبرک امامزاده خلیفه سید علی و یادمان گذر علی بن موسی الرضا از شهر خرو (چشمه علی بن موسی الرضا)
و همچنین ده‌ها چشمه جوشان و باغات سرسبز و مردمانی با صفا و مهمان‌دوست که پذیرای شما عزیزان هستند.
از القاب شهر خرو می‌توان به نام‌های زیر اشاره کرد:
در ادبیات کهن فارسی معنی کلمه خرو چنین آمده‌است: «شرقی‌ترین و مرتفع‌ترین نقطه نیشابور که خورشید از این محل طلوع می‌کند و این شهر قدمتی چند صد ساله دارد و نام خرو بارها در کتاب‌های تاریخی همچون تاریخ بیهقی، تاریخ نیشابور، معجم البلدان، منتخب السیاق و اسرار التوحید ذکر شده‌است».
در زمان ورود به این شهر و گشت و گذاری از دو محله علیا و سفلی که بافت قدیم و سنتی دارد خانه‌ها به صورت پلکانی است، به‌طوری‌که پشت بام خانه پایینی حیاط خانه بالایی محسوب می‌شود و مصالح به کار رفته در ساخت آن‌ها گِل و چوب است و این نوع معماری منحصر به فرد است که به این خاطر خرو را «ماسوله خراسان» نیز می‌گویند.
گویش اکثریت اهالی خروعلیا زبان ترکی خراسانی و عمده ساکنان محله سفلی سادات هستند و گویش آن‌ها فارسی است. مردم این شهر مسلمان و شیعه ۱۲ امامی هستند. شغل اکثر اهالی این شهر باغداری و کشاورزی است. خرو دارای ۸۵ شهید و زادگاه سردار شهید محمدعلی قدمیاری است و دو شهید گمنام در این شهر دفن شده‌اند.
وجود سه رودخانه پرآب و ۱۷ رشته قنات از جمله قناتهای: قنات ساحل برج، روی تخت، بالاده، بازه چغندر و کاریز زلفی سبب شده که باغ‌های میوه همچون حریری سبز اطراف این شهر را احاطه کنند و درختان آلو، سیب، آلبالو، هلو، گیلاس، انگور، گردو، پسته و گلابی محصولات این باغ‌ها هستند و شهرت باغداری این شهر به دلیل وجود بیش از ۶۰۰ هکتار باغ آلوی آن است که این شهر را به پایتخت آلوی کشور معروف کرده‌است.
برج‌ها و غارهای قدیمی در اطراف شهر، رباط شاه عباسی، آتشگاه، تیغ سفید و تیغ سیاه (از قلعه‌های قدیمی خرو) بقعه چشمه علی، پارک کوهستانی حاج قره، کلاته عزیز، آبشارهای رود میان و شش آب و کوچه باغ‌های افسانه‌ای از جاذبه‌های دیدنی و تاریخی این شهر است.
در این شهر صنایع دستی همچون قالیبافی، گلیم و سله بافی، آهنگری و چاقوسازی رونق دارد. مردم شهر خَرْوْ پرتلاش، خستگی‌ناپذیر و مهمان‌نوازند و هر ساله میزبان مسافران و گردشگران کثیری از سرتاسر ایران و جهان‌اند.
آنچنان که از لابلای کتب تاریخی و تذکره‌ها به‌دست می‌آید، تاریخ خرو به قدمتی چند صد ساله برمی گردد؛ و در کتب معروف تاریخ بیهقی، تاریخ نیشابور، منتخب السیاق، معجم‌البلدان، اسرارالتوحید، جغرافیای سرزمین‌های شرقی خلافت اسلامی و… به مناسبت‌های گوناگون نام خرو ذکر شده‌است. از جمله در تاریخ نیشابور در مورد نخستین کاریزها در نیشابور و از خرو به عنوان تأمین‌کننده آب شهر نیشابور یادشده است.
قدمت شهر خرو حتی به قبل ازحمله مغول برمی گردد، آن چنان‌که با مطالعه کتب معتبر تاریخی نیز این مسئله به اثبات می‌رسد، به عنوان نمونه استاد فریدون گرایلی در کتاب معروف «نیشابور شهر فیروزه» در سطری از خرو به این مضمون یاد کرده‌است: «مغولان برای رسیدن به نشابور از تنگه خرو گذشتند.» و باآن که نیشابور در زمان حمله مغول از شهرهای مذهبی و علمی و بزرگ تاریخ اسلام وجهان بوده‌است خرو نیز منطقه‌ای مستقل و ماندگار بوده‌است. به‌عنوان نمونه‌ای دیگر می‌توان به این مورد اشاره کرد: محبوبیت خرو در زمان قاجاریه نیز در گفتمان و نوشتارهای کوری که گذشت تاریخ آن‌ها را به فراموشی سپرده آشکار بوده‌است و مهدعلیا مادر شاه قاجار نیز شناختی کوتاه از این منطقه داشته‌است که ذکرش در این نوشتار نمی‌گنجد.
همچنین این شهر عالمان و مفسران نامداری همچون ابوسعید خرقی (در قرن چهارم) و ابوبکر خرقی (قرن پنجم) را در دامان خویش پرورانیده‌است.
در مقامات ابوسعیدابوالخیر در حکایتی کهن، به این نکته برمی‌خوریم که ما در این نوشتار گوشه‌ای ازآن را عیناً برای خوانندگان بازگو خواهیم کرد:
هم در آن وقت که ابوسعید فقیه نیشابور بود مریدان بسیار می‌آمدند از هر جنسی، بعضی مهذّب و بعضی نامهذّب. وقتی یکی توبه کرد. روستایی عظیم و ناهموار بود. جفتی کفش کوهیانه، پر قطری برزده و در پای کرده چنان‌که هروقت که در خانه رفتی آوازی ناخوش می‌آمدی و پیوسته بر دیوار می‌زدی و حرکات ناهموار از او در وجود آمد که صوفیان از آن می‌رنجیدند و از غلبه و مشغله او کوفته می‌شدند، روزی شیخ آن درویش را بخواند و گفت: به درمیون باید شد و آن:
آنگونه که از اخبار برمی آید مزار پاک‌سیرتی نیز در محل چشمه علی وجود دارد که پیشینیان از آن سخن می‌گویند، جایگاه این محل امروزه خالی از ساختمان است و حالت خرابه‌ای به خود گرفته‌است. در ضلع جنوبی این محل، در میان خانه‌ای قدیمی، تخته سنگی نمایان است که با خط نامفهومی مزیّن گشته و این نشان از تاریخ کهن این محل دارد؛ و آنگونه که در حکایات جاری است نوشته‌های کور این تخته سنگ شاید شناسنامه‌ای براین مزار باشد و نشانی از قدمت تاریخی آن، که تاکنون هیچ‌گونه اقدامی برای شناسایی قدمت و خوانده‌شدن دست‌نوشته‌های این مزار صورت نگرفته‌است.
همچنین در محله سفلی بقعه امامزاده خلیفه سید علی قرار دارد که به تازگی تحت نظر اداره اوقاف نیشابور قرار گرفته‌است و البته از دیر باز تا کنون مورد توجه اهالی شهر خرو بوده‌است و اکنون نیز همه روزه به ویژه به خاطر آب و هوای عالی و طبیعت پیرامون آن از عصر تا پاسی از شب مورد توجه مردم قرار دارد.
شهر خرو دارای آب و هوای مطبوع و دلپذیری می‌باشد. زمستان‌های پر برف و سرد و تابستان‌های خنک از ویژگی‌های هوای این شهر خوش آب و هوا می‌باشد. به دلیل وجود آب فراوان باغ‌های زیادی در این شهر وجود دارد که میوه‌های بسیار خوشمزه و آبداری همچون آلو و سیب و گلابی را به بازار عرضه می‌کند.
یکی از بزرگترین دغدغه‌های مسافران هنگام بازگشت از سفر، خرید سوغاتی برای اقوام و آشنایان است.
ریواس، عسل و محصولات باغی از مهم‌ترین سوغاتی‌های شهر خرو می‌باشد.
برخی محصولات باغی شهر خرو عبارتند از:
آلو، گردو، گلابی، سیب، گیلاس، هلو و به تازگی پسته
قَدَمگاه شهری از توابع بخش مرکزی و مرکز شهرستان زبرخان در استان خراسان رضوی است.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۳٬۰۱۰ نفر (در ۸۹۴ خانوار) بوده‌است.
این باغ در دامنه جنوبی کوهستان «بینالود» در میان کاسه‌ای که از پیوستن دو تپه به وجود آمده و رو به دشت نیشابور قرار گرفته‌است. باغ، از سمت جنوب توسط خیابانی شمالی – جنوبی به جاده نیشابور – مشهد اتصال می‌یابد. از نیشابور حدود ۲۴ کیلومتر و از مشهد حدود ۱۰۰ کیلومتر فاصله دارد. این مکان، به عنوان جایگاهی مقدس از سابقه طولانی برخوردار است و منشأ آن به دوران پیش از اسلام بازمی‌گردد. گر چه عملکرد آغازین این مکان هنوز مشخص نشده‌است. این باغ را زمانی منسوب به شاهپور کسری و سپس امام رضا دانسته‌اند. وجه تسمیه قدمگاه، با توجه به سنگی سیاه است که جای دو پا بر روی آن نقش بسته‌است و با نام قدمگاه امام رضا معروف گردیده‌است. می‌گویند سال ۲۰۰ ه‍.ق امام رضا که از مدینه عازم مرو بوده، در این محل توقف کرد و چون خواست با خاک تیمم کند، آبی جاری پدید آمد.
باغ قدمگاه، با توجه به اهمیت حضور و نحوه جریان آب، مشابه دیگر باغ‌های ایرانی است؛ لیکن وجود چشمه‌ای متبرک در منطقه مرکزی باغ که از آن نقطه جوشیده و همان‌جا از چشم مخفی می‌شود تا در نقطه‌ای ناپیدا به شبکه اصلی آب جاری در باغ بپیوندد، عاملی است که آنرا از سایر باغ‌ها متمایز می‌سازد.
قدمگاه از شمال با گلبهار از جنوب با تربت حیدریه و عشق آباد از شرق با بینالود و مشهد و از غرب با نیشابور هم جوار است.
معماری منظر ایران - باغ مقبره‌ها - باغ قدمگاه
چکنه یا چکنه سفلی شهری در بخش سرولایت شهرستان نیشابور استان خراسان رضوی ایران است.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۱٬۳۸۱ نفر (در ۴۴۰ خانوار) بوده‌است. اهالی آن و اکثر روستاهای تابعه ترک‌ بوده و به ترکی خراسانی تکلم می‌کنند. سکنه قدیمی این شهر خوانین و بیگ های چکنه اصالتاً از ایل چگنی بوده که در دوران شاه تهماسب یکم صفوی از لرستان به خراسان کوچانده شدند، مردم چگنی ابتدا به رهبری یکی از سرداران خود به نام بوداق خان در خبوشان ساکن و به دستور شاه طهماسب امارت چگنی را تشکیل دادند.
در سال ۹۹۷ هجری قمری مقارن با دوران سلطنت شاه عباس بزرگ ایل چگنی ترقی یافت، بوداق خان به لَه‌لِگی و اتابیگی شاهزاده سلطان حسن میرزا پسر دوم شاه عباس منصوب و حکومت مشهد مقدس نامزد او شد.
در سال ۱۰۰۲ هجری قمری بوداق خان چگنی به مقام امیرالامرایی خراسان منصوب و پنج نفر از پسرانش هرکدام به حکومت مناطقی از خراسان رسیدند.
مردم چگنی سرولایت خراسان که از اقوام کهن و اصیل لر هستند طی چند قرن سکونت و همزیستی با اقوام ترک خصوصاً ترکان بیات و جمعیت کمتر نسبت به ترک تباران، زبان آنان نیز به ترکی خراسانی تغییر کرده است، همانند چگنی‌های شمال خراسان که در میان اقوام کرمانج سکونت دارند و زبان آن‌ها نیز به کردی کرمانجی بدل شده است.
بناهای تاریخی اندکی از جمله چندین آسیاب سنگی و حمام قاجاری موسوم به حمام کهنه در شهر چکنه باقیمانده اند. حمام تاریخی شهر چکنه مربوط به دوره قاجار می‌باشد. بنای اولیه‌ی حمام تاریخی چکنه مربوط به دوره‌ی قاجار است، این بنا با انجام تغییراتی کلی در دوره‌ی پهلوی، متناسب با نیازهای مردم منطقه گسترش یافته و تا حدود سه دهه پیش کاربری خود را محفوظ نگه داشته است.
این حمام مانند تمامی حمام‌های قدیمی، دارای سر درب ورودی، نمازخانه، رختکن، پاشور، نظافتخانه، گلخن و... بوده است.
با توجه به این که موقعیت منطقه کوهستانی و دارای آب و هوای سرد و خنک است، برای استفاده‌ی بیش‌تر از گرمای زمین، این بنا را پایین‌تر از سطح زمین و به صورت زیرزمینی ساخته‌اند که با هفت‌ پله به سمت پایین، از ورودی اصلی به رختکن راه دارد.
برای ساخت این بنا از مصالح آجر، سنگ و ساروج استفاده کرده‌اند که با وجود تخریب سقف و گنبد قسمت رختکن و تقریباً نابودی نصف این بنا، پلان کلی همچنان قابلیت تشخیص و شبیه‌سازی را دارد.
این اثر به عنوان یکی از آثار ملی ایران در تاریخ نوردهم اسفند سال هشتاد با شماره ۴۸۱۰ به ثبت رسیده است که در حال حاضر بعلت عدم رسیدگی، به مخروبه‌ای مملو از زباله و رو به نابودی تبدیل شده است.
عشق‌آباد مرکز شهرستان میا‌ن‌جلگه، در استان خراسان رضوی در شمال شرق ایران است.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۱٬۹۹۳ نفر (در ۵۹۲ خانوار) بوده‌است.
آب مزروعی این منطقه از قنات‌ها تأمین می‌شود. گروهی از ساکنان عشق آباد از طوایف عرب‌های خراسانی اند.
عشق آباد از شمال با نیشابور و فیروزه از جنوب با ریوش و کاشمر از شرق با تربت حیدریه و قدمگاه و از غرب با ششتمد و سبزوار هم جوار است.
قاسم‌آباد شهری در بخش جلگه زوزن شهرستان خواف استان خراسان رضوی ایران است. شهر قاسم‌آباد در ۶۰ کیلومتری خواف قرار دارد و مرکز بخش جلگه زوزن است.
محصولات عمده کشاورزی این شهر گندم، جو، پنبه و پسته می‌باشد. سایر محصولات شامل خربزه، هندوانه، زعفران، زیره و خشکبار می‌باشد. دامپروری در این شهرستان به صورت سنتی رایج است و غالباً گوسفند و بز می‌باشد.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۵٬۱۴۵ نفر (در ۱٬۳۹۰ خانوار) بوده‌است.
سَلامی یا سَلامه؛ نام شهری تاریخی در بخش سلامی شهرستان خواف استان خراسان رضوی ایران است. این شهر دارای آثار تاریخی نظیر کوشک سلامی، سد سلامی، آسیاب دوقلو سلامی می‌باشد. مسافت این شهر تا مرکز شهرستان، حدود ۲۵کیلومتر است.پورتال شهرستان خواف ، بازدید: ژانویه ۲۰۱۱.
با توجه به تاریخ سلامی یا سلومک در متون تاریخی این شهر قبل از ورود اسلام به ایران وجود داشته‌است تا جایی که کوشک و بند سلامی متعلق به دورهٔ ساسانیان بوده و سلامی نامی عربی و مشتق شده از کلمه سلام عربی نیست بلکه واژه‌ای فارسی است. شهر زوزن و سلامی در کتب تاریخی همراه هم به عنوان آبادی‌های مشهور ولایت خواف آمده، و قدمت این شهر مثل زوزن به دورهٔ اشکانی و سلوکی می‌رسد و کلمه سلومه که نام اولیه سلامی است از اسامی رایج در دورهٔ سلوکیان می‌باشد.
سلومک؛ شهری باستانی در ولایت خواف، ربع نیشابور قرار داشته و براساس نوشته‌های مقدسی، ابن حوقل و اصطخری این شهر در قدیم از شهرهای آباد خواف بوده و به نام‌های سلومه، سلومک شناخته و مرکز حکومت بوده‌است. حمدالله مستوفی در نزهت القلوب گفته‌است: سلامه، سنجان، زوزن از توابع خواف است که ملک زوزن در آنجا عمارت عالی بنا کرده‌است. میوه‌هایش انار، انگور، انجیر و خربزه است و ابریشم و روناس زیادی دارد.
در سال ۶۰۴ قمری که حاکم هرات علیه سلطان خوارزمشاه قیام کرد، ملک زوزن به طرفداری از سلطان به مقابله با او رفت و وی را در هرات دستگیر نمود. اموالش مصادره گشت و او را به سلومه فرستادند و زندانی کردند. از این واقعه چنین پیداست که سلامه از شهرهای تابعه و مورد اعتماد ملک زوزن بوده و زندان مطمئن ملک هم در این شهر قرار داشته و همچنین از طبقهٔ زیرین کوشک سلامه برای زندانیان سیاسی استفاده می‌شده‌است. در سال ۶۰۷ قمری که ملک زوزن حکومت کرمان را داشت، قلعهٔ سلامه و کوشک را عمارت کرده‌است. در سال ۶۹۵ قمری، رکن‌الدین محمود سیستانی به خواف لشکر کشید و بزرگ‌زادگان خواف در سلامه با او نبرد کردند که به علت شکست و تسلیم شدن آن‌ها امیر محمود سیستانی پس از آرامش، یک سال و نیم در آنجا اقامت نمود.
در اوایل سده دهم قمری که مراد بیگ ترکمان از ترس شاه اسماعیل صفوی به خواف آمد تا در خواف پناه جوید، شاه اسماعیل رسید و او را با ۷هزار ترکمان همراهش مغلوب و مقتول نمود و خود در قلعهٔ خواف فرود آمد که بر اساس مدارک تاریخی این قلعه سلامه بوده‌است. چون حاکم خواف در قلعهٔ سلامی سکونت داشته از سال ۷۳۷ قمری که زوزن ویران گردید تا اواخر دوره صفوی؛ مرکز حکومت شهر سلامه بوده‌است.
در اواخر دوره قاجار، سلامی متعلق به ارباب جمشید سرمایه‌دار زرتشتی بود اما با ورشکستگی وی، دولت در سال ۱۲۹۴ خورشیدی این آبادی را در برابر پرداخت بدهی‌های او به بانک‌های شاهنشاهی و استقراضی تصرف کرد.
شهر سلامی از شهرهای بزرگ شهرستان خواف است که در فاصله ۹۰ کیلومتری تربت حیدریه و ۲۵ کیلومتری خواف قرار دارد. از شمال به روستای خیرآباد، جنوب‌شرقی به روستای چهارده و شمال‌غربی به روستای احمدآباد، غرب به روستای حسن‌آباد و شرق به روستای قلعه‌نو منتهی می‌شود.
از سال‌ها قبل مالکیت سلامه را سید محمد قریشی داشته که تا سال ۱۳۲۶ خورشیدی دهی کوچک و مخروبه و از سال ۱۳۳۰ خورشیدی، کار نوسازی در محل فعلی به همت مرحوم قریشی طبق نظر و نقشه مهندسی شهرسازی همراه با تأسیسات مثل مدرسه، حمام، آب‌انبار، بهداری، مسجد و حسینیه آغاز و در سال ۱۳۳۰ به پایان رسیده که مورد استفاده ساکنان آن قرار گرفت. کشاورزی آن به واسطهٔ وجود بند و چاه‌های عمیق اطرافش رونق زیادی دارد که نیمی از محصولات کشاورزی منطقهٔ خواف را تأمین می‌کند. از این شهر گندم، جو، چغندر قند، خربزه و هندوانه به مقدار زیادی صادر می‌شود.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۷٬۵۵۵ نفر (در ۱٬۹۵۱ خانوار) بوده‌است.
مزداوند یا مزدوران یا مرزداران شهری در بخش مرزداران شهرستان سرخس استان خراسان رضوی ایران است.
این شهر در جنوب غربی سرخس قرار دارد. از نظر سابقه سکونتی و منشأ قومی با منطقه مشرق و شمال سرخس تفاوت‌های زیادی دارد. شهر مزداون در زمره دهستان‌های بسیار قدیمی شهرستان سرخس محسوب می‌شده‌است و دارای موقعیت سوق‌الجیشی مهم و به منزله دروازه ورودی سرخس به‌شمار می‌رود. بخش عمده‌ای از مردم این شهر فارسی و برخی دیگر بلوچی و ترکی صحبت می‌کنند.
از قرائن وشواهد چنین استنباط می‌شود که این شهر از قرون اولیه اسلامی و قرار گرفتن در جاده ابریشم شهرت فراوانی داشته‌است. اکنون مزدوران از مناطق مهاجرپذیر شهرستان سرخس محسوب می‌شود.
قدامه بن جعفر، درگذشتهٔ ۳۲۰ هجری قمری از مزدوران به عنوان یکی از منازل اصلی بین سرخس - نیشابور چنین یاد می‌کند، «از نیشابور به بغیس چهار فرسنگ است و از بغیس به حمراء شش فرسنگ و از حمراء به مثقب طوس پنج فرسنگ و از مزدوران به اوگینه (رباط شرف)هشت فرسنگ و از اوگینه به شهر سرخس شش فرسنگ و از سرخس…»
قدمت و ایجاد این شهر را عوامل و زیر سازهای خاص طبیعی از جمله، واقع شدن در جاده ابریشم و جاده فعلی سرخس - مشهد، وجود چشمه‌های آب و موقعیت سوق‌الجیشی بی‌بدیل این منطقه تعیین کرده‌است.
هانری دو بلوک ویل (HENRY DE BLOQUEVILLE) فرانسوی و میرزا محمدحسین مهندس، هر دو در گزارش‌های خود از مرزداران به عنوان یک قلعه استحفاظی یاد می‌کنند.
امروزه بیشتر دانشمندان بر آنند که زرتشت بین ۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰ سال پیش از میلاد، در خوارزم به دنیا آمده و می‌زیسته‌است. البته در هیچ متنی تصریح نشده‌است که ایرانویج همان خوارزم است. نخستین کسی این نظریه را مطرح کرد مارکوارت بود. هنینگ این نظریه را گسترش داد و بر آن بود که خوارزم بزرگ تنها شامل ناحیهٔ معروف خوارزم نبوده، بلکه نواحی گسترده‌تری تا مرو و هرات را در برمی‌گرفته‌است. در یشت‌های اوستا چند بار از رود دایتی به عنوان رودی که زرتشت در کنار آن می‌زیسته، نام برده شده‌است. اسم اصلی و ایرانی این رود باید وخشو باشد صورت سانسکریت آن اوخشینت است و کلمهٔ اُکسوس (Oxus) که جغرافی‌نویسان قدیم یونان و روم در مورد این رود به کار برده‌اند، مأخوذ از همین واژهٔ ایرانی است. برخی از دانشمندان رود اکسوس را با رود جیحون یکسان دانسته‌اند اما برخی دیگر از دانشمندان مانند مارکوارت از توصیف هرودوت از رود اکسوس چنین نتیجه گرفته‌اند که این رودخانه همان رود تجن و شعبهٔ آن هری رود است. نظریهٔ دیگری که مطرح شده از آن هومباخ است. وی با تکیه بر نظر مارکوارت در مورد یکی انگاری رود اکسوس و رود تجن و قبول این نظر هنینگ که زادگاه زردشت در نواحی رود تجن بوده‌است، بر آن است که درهٔ رودخانهٔ کشف رود که شعبهٔ غربی تجن است، احتمالاً ایرانویج به‌شمار می‌رفته‌است. این محل در ناحیه‌ای بوده‌است که فعلاً در آنجا مزداوند در حدود ۱۰۰ کیلومتری شرق مشهد و در نیمه راه سرخس قرار داد. هومباخ نام مزداوند را مشتق از مزدا (اهورامزدا) می‌داند و می‌نویسد که مزداوند بر گردنه‌ای قرار دارد که درهٔ کشف رود را از دشت ترکمنستان جدا می‌سازد و از این رو، مرز سنتی میان ایران و توران را تشکیل می‌دهد.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۱٬۲۴۱ نفر (در ۳۲۹ خانوار) بوده‌است.
قلندرآباد شهری در بخش قلندرآباد شهرستان فریمان استان خراسان رضوی ایران است.
واژه قلندر آباد از دو بخش (قلندر) و (آباد) تشکیل شده (قلندر:۱- درویش بی قید در پوشاک و خوراک و طاعات و عبادات ۲- نوعی خیمه یک دیرکی و آباد: به معنی دایر برپا که به صورت پسوند در آخر نام‌های مکان در می‌آید به معنی بنا شده {معین دق ۲۷۲۲ و آخ ۵و۶}) و از این معانی بر می‌آید که این محل توسط شخصی که نامش قلندر بوده بنا شده‌است.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این مکان ۴٬۸۸۰ نفر (۱٬۴۰۶ خانوار) بوده‌است.
سفیدسنگ شهری در بخش قلندرآباد شهرستان فریمان استان خراسان رضوی در شرق ایران است.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۶٬۱۲۹ نفر (در ۱٬۷۳۵ خانوار) بوده‌است.
در روزهای ۱۶ و ۱۷ فروردین ۱۳۹۶ خورشیدی، زلزله‌ای با قدرتِ ۶٫۱ ریشتر و ۴۱ پس‌لرزه ی پس از آن، از بامداد ۱۷ فروردین در سفید سنگ خراسان رضوی به ثبت رسید. ۱۲ مورد از ۴۱ پس‌لرزه، ۳ و بیش از ۳ ریشتر بوده‌است.
صبح روز چهارشنبه ۱۶ فروردین ماه زلزله‌ای با بزرگی ۶٫۱ ریشتر در منطقه سفیدسنگ خراسان رضوی به وقوع پیوست. این زمین لرزه باعث لرزش شهرهای مشهد، تربت جام، صالح آباد، تربت حیدریه، خواف، سنگان، بخش زیرخان، نیشابور، کلات و کوهسرخ شد.
مدیر گروه زلزله‌شناسی مهندسی پژوهشگاه زلزله، با اشاره به گسل مسبب این رخداد لرزه‌ای، خاطر نشان کرد: گسل مسبب این سری از زلزله‌ها، راستایی شمالغربی-جنوبشرقی با تمایل شرقی-غربی داشته و سازوکار آن نیز فشاری بوده‌است. گسل مسبب این زمین‌لرزه به احتمال زیاد از فریمان به موسی‌آباد می‌رسد و از شمالِ سفیدسنگ عبور می‌کند. بررسی تاریخی گسل مسبب این زلزله نیز نشان می‌دهد که زلزله‌های مهمی نداشته، ولی تاکنون چندین زلزله با بزرگای ۶ ریشتر را ایجاد کرده‌است. وی از ثبت یک زلزله با بزرگای ۶ ریشتر در ابتدای سده بیستم در سفیدسنگ خبر داد و یادآور شد: در حدود ۱۱۴ سال گذشته، زلزلهٔ ۶٫۲ ریشتری نیز در منطقه سفیدسنگ به ثبت رسیده‌است.
در پی‌آمدِ آن، بسیاری از مردم، از بیمِ پس‌لرزه‌های بعدی، شب را در پارک‌ها و خیابان‌ها و با خوابیدن در خودروهای خود به صبح رساندند.
مدیر روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، آمار چهار تن مصدوم، را تأیید کرد. یه کشته از روستای دوقله براشک هم داشت
فَریمان شهری در استان خراسان رضوی در شمال شرق ایران است. این شهر مرکز شهرستان فریمان و در بخش مرکزی شهرستان فریمان قرار دارد. دارای ۴ شهر به نام‌های فریمان، فرهادگرد، قلندرآباد و سفید سنگ و دو بخش مرکزی و قلندر آباد و پنج دهستان به نام‌های فرهادگرد، سنگ بست، بالابند، قلندر آباد و سفید سنگ می‌باشد.
شهر فریمان در فاصله ۶۵ کیلومتری مشهد و در مسیر مشهد به کشور افغانستان قرار گرفته‌است.
فریمان از دیرباز به خاطر پیشینه و درج در سفرنامه‌ها و بناهای تاریخی مانند سد تاریخی فریمان و کاروانسرای تاریخی، بافت قدیم شهر و کارخانه قند و شهرک صنعتی کاویان و آب و هوای خوب معروف است. این شهر همچنین زادگاه مرتضی مطهری می‌باشد.
فریمان از جمله شهرهای محدود دارای معماری پهلوی در ایران است که بر اساس معماری روز اروپا بنا نهاده شده‌است. وجود چهل برج در ارتفاعات و دشت و وجود بارو و خندق و برج‌های بلند در طول تاریخ فریمان را تسخیر ناپذیر کرده بود. در هجوم قرایی‌ها و ترکمن‌ها (غزها) ازبکان و افاغنه و … فریمان همیشه سربلند بوده‌است. فریمان به جز بهشت صادق سه گورستان داشته‌است که نشان دهنده تاریخ کهن آن است. شهر فریمان جزو قدیم‌ترین نواحی ایران به مرکزیت قلعه نو بوده است. تاریخ این شهر به دوران پیش از اسلام برمیگردد و با القاب روستایی بنام فرمان کندی شناخته می شود. بسیاری از منابع تاریخی این شهر را به عنوان مرکز تجارت و فرهنگی سلسله آل اشراف دانسته اند و اهمیت آن را برای نژاد های فردوسی، بینالود، طوسی آکنده میدانند.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۳۹٬۵۱۵ نفر (در ۱۱٬۷۵۵ خانوار) بوده‌است.
فریمان درگذشته همواره در سایه رویدادهای تاریخی نیشابور قرار داشته گفته شده که این منطقه اسفنج یا اشبند نامیده می‌شده‌است که از وابسته‌های نیشابور کهن بوده‌است. مرکز آن فرهادگرد یا ده فرهاد بود که اکنون در ۱۵ کیلومتری غرب شهر فریمان قرار دارد.
در زبان پهلوی معنای فریمان به معنای خانه دوست و دوست منش است.
وجود آثار تاریخی نشان از قدمت فریمان است.
فریمان در پر راه هرات باستان قرار دارد؛
وجود تپه‌های نادر و محوطه‌های باستانی و سنگ نگاره‌های فریمان احتمالاً از کهن‌ترین سکونتگاه‌های جهان محسوب می‌گردد.
در حادثه تاریخی این شهر مدت چهار ماه مرکز حکومتی صولت السلطنه هزاره شده بود…
در قیام گوهرشاد نقش اهالی شهر فریمان و آخوند این شهر پدر شهید مطهری فریمانی بسیار پر رنگ است.
بافت قدیم فریمان شامل بناهای متعددی است که بخشی مربوط به دوره قاجاریه و صفویه و بخشی در دوره پهلوی اول توسط مهندسین آلمانی ساخته شده‌است و جز اولین سازه‌های بتنی در ایران است. امروزه بیشتر این سازه‌ها در تملک ادارات شهرستان فریمان می‌باشد که شامل: ساختمان شهرداری بنیاد شهید؛ فرماندهی انتظامی و اداره مالیات و امور دارایی در مرکز به صورت قرینه و ساختمان‌های بانک ملی اداره قند و شکر، اداره کشاورزی، دبیرستان بهشتی، چهار دالان، آبخوری نوبخت، دادگستری و ورودی‌های فریمان که همگی مربوط به دوره پهلوی می‌باشند.موزه مرتضی مطهری . بازدید: اکتبر ۲۰۱۳.
در دروازه قدیمی فریمان هم در دو طرف جاده قدیم دو ستون هرمی (ابلیسک) که توسط معماران آلمانی و لهستانی در سال ۱۳۳۰ ساخته شده قرار دارد.
موزه مردم‌شناسی فریمان در میدان امام خمینی، خیابان طالقانی قرار دارد.
در گذشته‌های دور فریمان دارای آب انبار
قلعه و برج و بارو و خندق و دژ زیرزمینی طولانی و برجی برفراز ارتفاعات شمال فریمان
و برج‌های در دشت بوده‌است.
مانند برج قندو و برج پنجه باشی و برج راه گاری و برج خونی و … برج ارزن زار و برج شخله و … جمعاً ۴۰ عدد
دارای سوارانی نظامی در دوره قاجار بوده ۱۲۰ نفر
فَرهادگِرد شهری در بخش مرکزی شهرستان فریمان استان خراسان رضوی ایران است.
فرهادگرد، فرگرد یا فرجرد شهری باستانی که در گذشته مرکز ولایت ازقند در ربع نیشابور، خراسان بوده‌است.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۸٬۴۴۲ نفر (در ۲٬۳۸۰ خانوار) بوده‌است.
جنگل شهری در شهرستان رشتخوار، جنوب استان خراسان رضوی و در ۲۱۹ کیلومتری مشهد قرار دارد و بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۶٬۶۵۰ نفر (در ۱٬۷۳۷ خانوار) بوده‌است.
رُشتخوار شهری در ایران است که مرکز شهرستان رشتخوار در استان خراسان رضوی به شمار می رود. این شهر سطح دریا ۱٬۱۴۵ متر ارتفاع دارد و در سرشماری سال ۱۳۹۵، ۲۰٬۵۱۴ نفر جمعیت داشته‌است.
تغزّلی برای رشتخوار:
جسم تغزلی به شعر های مهربان
ترانه تبسمی ای رشتخوار جاودان
برای تو سروده ام برای نام روشنت
که اسم و نام روشنت تنیده در تمام جان
بهار تو بهار من خزان تو خزان من
ترنمِ بهارِ تو، شده ترانه ی جهان
تو بوسه ستاره ای که از خدا رسیده است
تو ماه روشن منی به هر زمان به هر مکان
بدون تو نمی‌شود  ساز دلم نمی زند
تو ساز دل به هر مکان بهار من به هر زمان
ترنم شجاعتت تنیده در کتاب ها
چه ضربه ای ز دشمنان خیانتی زِ دوستان
نوای مَندُسین(*) تو نشسته بر دُوتار من
(*تلمیح به موسیقی فولکلور محمدحسین نامراد)
هنوز ساز میزنم  به یاد سرّ دلبران
طبیعتت صدای دل طبیعتت به زَرقری
(تلمیح به روستایی در حوالی شهرستان)
طبیعتت سرایِ دل! تو رشتخوار مهربان
ستاره ی دلم شدی ستارهْ آسمان دل!
برای تو سروده ام برای تو ای جانِ جان
ترنمِ قلمِ: محمدرضا پارسا (کاشف)
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۲۱۸۹۷ نفر (در ۲٬۱۱۳ خانوار) بوده‌است.
شهرستان رشتخوار با گستردگی ۴۳۶۰ کیلومتر مربع وسعت و مرکزیت شهری به همین نام با دو بخش مرکزی و جنگل از شمال و شمال شرقی به زاوه و
از شمال غربی به تربت حیدریه و از جنوب غربی و جنوب به گناباد و از شرق و جنوب شرقی به خواف محدود می‌شود.
ارتفاع این شهرستان از سطح دریاهای آزاد ۱۱۴۰ متر است. شهرستان رشتخوار دارای ۲۱۷۲ هکتار زمین‌های عرصه جنگلی و ۵ هکتار فضای سبز می‌باشد. در شهرستان رشتخوار پرورش دام، زنبور عسل و کرم ابریشم رواج دارد و با حفر بالغ بر ۱۰۰ حلقه چاه عمیق و نیمه عمیق توانسته‌اند انواع محصولات مختلف زراعی را نیز در منطقه کشت نمایند. این شهرستان دارای آب و هوای خشک و کویری بوده و فاصله آن با مرکز استان خراسان رضوی حدوداً ۲۰۰ کیلومتر است.
این شهرستان دارای ۷۰ روستا، مزرعه، آبادی در دو بخش و ۴دهستان می‌باشد.
بخش مرکزی شامل شامل دهستان رشتخوار و آستانه می‌باشد و بخش جنگل شامل دهستان جنگل و شعبه می‌باشد.
شهرستان رشتخوار از نظر وضع طبیعی و ساختمان زمین منطقه‌ای متنوع و گوناگون است زیرا ارتفاعات جنوبی جلگه زاوه بنام کوه دو شاخ و باخزر از شمال غربی به جنوب شرقی شمال دشت رشتخوار قرار گرفته و ار تفاعات خواف جنوب دشت را احاطه نموده و دشت معمور رشتخوار را در میان گرفته‌اند حال آنکه منطقه صحرائی و خشک جنگل که وسعت قابل توجهی از مساحت شهرستان (نزدیک به ۳/۲) را تشکیل می‌دهد در جنوب غربی آن شکل متفاوتی با مناطق کوهستانی جلگه‌ای یاد شده دارد؛ لذا از نظر زمین‌شناسی باید این منطقه که دو دشت متفاوت را دربر گرفته به صورت مجزا مورد مطالعه قرار دارد.
منابع موثق از جمله کشفیات و بررسی‌های باستان‌شناسی موید وجود زیستگاه‌های انسانی در این ناحیه از دوران‌های ما قبل تاریخ و تاریخی است. بدون تردید سرزمین رشتخوار در دوران حیات خود همواره مسکن و مأوای ساکنین این منطقه بوده‌است. از جمله آثار برجای مانده در مناطق مختلف آن از دوره خوارزمشاهیان، تیموریان و صفویه بر رونق و آبادی این ناحیه در آن روزگار صحه می‌گذارد. علاوه بر آن رشتخوار در سده‌های دوازدهم و سیزدهم هجری نیز به دلیل توجه حاکم وقت سلطان علی خان قرائی در زمره مناطق آباد خراسان به‌شمار می‌رفت.
در ۲۵ کیلومتری جاده آسفالته تربت حیدریه به خواف نزدیک به روستای سنگان رشتخوار، بقایای مسجد و مزار رکن الدین محمود سنجانی (۵۹۳–۴۷۸ هـ.. ق) جلب نظر می‌کند. وی از اولیاء و رهبران مسلک عرفان در سده ششم هجری است. مجموعه معماری بر جای مانده مشتمل بر دو بنا است که در ضلع شرقی مسجد و در ضلع غربی مزار شاه سنجان قرار دارد. از بنای مسجد تنها یک ایوان وسیع بر جای مانده‌است. بنای مزار نیز با پوششی گنبدی بر ساقه‌ای هشت ضلعی استوار بوده‌است. بر اساس ابنیه به سده نهم هجری می‌رسد.
شهرزو شهری در بخش زاوین شهرستان کلات استان خراسان رضوی ایران است.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۰ جمعیت این شهر ۴٬۰۸۹ نفر (در ۱٬۰۹۴ خانوار) بوده‌است.
جُغتای مرکز شهرستان جغتای در شمال غربی استان خراسان رضوی ایران است.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۹٬۲۶۸ نفر (در ۲٬۶۷۰ خانوار) بوده‌است.
«جغتای» در گذشته به قلعه قارزی معروف بوده‌است. این قلعه در دو کیلومتری مرکز شهر کنونی قرار داشته‌است. در گذشته قلعه دارای دو دروازه بوده و ۱۲ برج در اطراف آن قرار داشته‌است. در زمان مغولان این منطقه به دست خان‌ها اداره می‌شده‌است و تمام اسفراین و حکم‌آباد تحت سلطه خان «جغتای» بوده‌است.
تبنا به قول مستوفی در نزهة القلوب (۷۴۰ هـ. ق) نام قدیم جغتای که در دو کیلومتری جنوب شهر واقع است کارزی بوده‌است که در اثر کثرت استعمال و تغییر و تحول واژگان به قارزی تبدیل شده‌است و اکنون آثار آن وجود دارد.
تاریخ جغتای نشان می‌دهد که این شهر بیش از ۱۵۰ سال سابقه مرکزیت و حاکم نشینی داشته و به عنوان مرکز حکومت ولایت ثلاث (جغتای، بام و صفی‌آباد و میان آباد) نقش عمده‌ای از نظر سیاسی واجتماعی در منطقه داشته همچنین نماینده‌ای مستقل از شهرستان سبزوار در مجلس شورای ملی آن زمان داشته‌است.
در سال ۱۳۱۶ بخشداری جغتای تأسیس شده و قلمرو مأموریت آن کل دشت جوین (از ایستگاه بیهق در شرق تا حوالی روستای امیرآباد جاجرم در غرب) بوده‌است. لازم است ذکر شود طی دو مرحله در سال ۱۳۳۹ و ۱۳۴۶ شهرداری جغتای تصویب می‌شود ولی به علت نامعلومی هر بار از فعالیت بازمانده و تحقق نیافته‌است. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و با پیگیری‌های مستمر اهالی و همت مسئولان دلسوز کشور جغتای در سال ۱۳۶۳ به عنوان نقطه شهری شناخته شد و از همان تاریخ فعالیت خود را شروع نموده‌است؛ و در۱۱ مهر ماه سال ۱۳۸۷ به سطح شهرستان ارتقا یافت.
نام قدیم جغتای کارزی بوده که در اثر کثرت استعمال و تغییر واژگان به قارزی تبدیل شده‌است. برخی معتقدند پیدایش جغتای ناشی از مهاجرت اولوس جغتای از نواحی ماوراءالنهر (آسیای مرکزی) به محل کنونی بوده و در نتیجه نام این محل را به نام جغتای که فرمانروای اولوس بوده نامیده‌اند.
در قولی دیگر چون عموی امیر تیمور در این منطقه کشته شد تیمور به این منطقه هجوم آورده و این نواحی را به بازماندگان عمویش که از اولاد و احفاد جغتای بودند اهدا می‌کند و به این طریق شهرجغتای کنونی بنا نهاده می‌شود. همچنین جغتای نام ولسوالی در ولایت غزنی افغانستان است که در زمان سلطه چنگیزخان در این منطقه مرکز بود و باش جغتای پسردوم چنگیز مغول بوده‌است. برهمین اساس این منطقه به نام جغتای مسما شده‌است.
مانند اکثر شهرهای ایران از دو بخش بافت قدیمی و جدید تشکیل یافته‌است.
بافت جدید دارای نام‌های جدید مانند فرهنگیان، شهرک معدن، شهرک می‌باشد اما محله‌های بافت قدیم آن ملک‌آباد، پی آب، جمال آباد، یوسف آباد، قاراداش، نارنج قلعه و… می‌باشد.
اقتصاد این شهرستان با دارا بودن بیش از ۲۰۰حلقه چاه آب و صدها قنات، چشمه و کلاته عموماً بر پایه کشاورزی استوار است و عموم مردم از راه کشاورزی و دام پروری امرار معاش می‌کنند، اوضاع اقتصادی و معیشتی مردم از میانگین نسبتاً خوبی برخوردار است.
وجود بزرگ‌ترین کارخانه فروکروم در رونق اقتصاد این شهرستان نقش بزرگی دارد.
اقتصاد در این شهرستان در مجموع بر پایه تولید بیشتر از تجارت استوار است.
۹ـ مسجد قلعه قارزی جغتای که سنگ بنای آن به تاریخ ۱۰۴۵ (هـ. ق) در زمان شاه صفی صفوی گذاشته شده‌است.
۱۰ـ مسجد تاریخی روستای خسرو شیر جغتای به شماره ثبت ۲۰۹۳
۱۱ـ امام زاده جغتای منسوب به اولاد امام موسی بن جعفر (ع) که در جوار باغستان‌های شهر واقع است.پایگاه اینترنتی حوزه
۱۲ـ آرامگاه سلطان سید احمد علوی: از اعقاب امام زین العابدین (ع) در روستای خداشاه جغتای به شماره ثبت ۴۰۳۹.
۱۳ـ آرامگاه سید حسن غزنوی: در روستای آزادوار جغتای به شماره ثبت ۲۰۶۵
۱۴ـ آرامگاه شاهزاده اسماعیل: در دو کیلومتری جاده جغتای
شهر و شهرستان جغتای در طول تاریخ مامن بزرگان و اندیشمندان و شاعران گرانقدر بوده و بزرگان و نام آوران زیادی را در عرصه علم و ادب و سیاست پرورش داده‌است.
بسیاری از شخصیتهای علمی و ادبی و سیاسی در تاریخ جوینی هستند از جمله‌اند: شیخ ابو محمد عبدالله جوینی: پدر امام الحرمین جوینی از محدثان و مفسران بزرگ قرن پنجم که در نیشابور مجلس مناظره و تعلیم خاص داشته‌است. امام الحرمین: عبدالملک جوینی (امام الحرمین، ضیاء الدین ابو المعالی عبدالملک بن عبداله بن یوسف جوینی) که از فقیهان برجسته و پیشوایان معروف شافعیان و یکی از مؤسسان علم کلام بوده‌است وی ۳۰ سال در نظامیه نیشابور به کار تد ریس و خطابه مشغول بود و همه روزه ۳۰۰ نفر برای استفاده از درس‌های او در مجلس حاضر می‌شده‌است. از شاگردان معروف وی، غزالی دانشمند بزرگ اسلام و مسعود زور آبادی ازعلمای بزرگ خراسان می‌باشد.
شمس الدین محمد صاحب دیوان: وی فرزند بهاء الدین محمدمی باشد و از جوانی در دربار مغول بوده و از اعمال هلاکو خان بشمار می‌رفت و در سال ۶۶۱به وزارت هلاکو رسید وی در نهایت بر سعایت معرضان به دست ارغون خان کشته شد. خواجه شمس الدین یکی از بزرگان تاریخ ایران است که از حیث تدبیر و کاردانی و رعیت پروری و دانش گستری مقامی همتراز خواجه نظام الملک طوسی را دارد. قنات صاحب آباد (چشمه) یکی از خدمات عمرانی وی در جغتای محسوب می‌شود که هنوز در بافت قدیمی شهر (نارنج قلعه) جاری است.
فرزندان خواجه شمس الدین محمد صاحب دیوان: به نام‌های یحیی، فرج‌الله، مسعود، اتباک، بهاء الدین محمد، شرف الدین هارون (داماد المعتصم بالله) هریک به نوبه خود از ادیبان و دانشمندان زمانخود به‌شمار می‌آمده‌اند.
شیخ عبدالکریم ملقب به آخوند بزرگ (متوفی اواخر قرن ۱۳ ه‍.ش): وی از علما و رجال عهد قاجار است. او مدتی مسوولیت جمع‌آوری خراج منطقه جوین را نیز بر عهده داشته‌است و پس از مرگ در مجاورت آرامگاه سید حسن غزنوی به خاک سپرده شد. پدر وی نیز در عصر خود ملقب به آخوند بزرگ بوده‌است و آرامگاه او در مجاورت مقبره شیخ حسن جوری در حوالی فریومد از توابع شهرستان میامی واقع است.
- هلالی جغتایی، بدرالدین، نورالدین
(مقتول ۹۳۹/ ۹۳۶/ ۹۳۵ ق)، شاعر، متخلص به هلالی. نسب وی به ترکان جغتایی می‌رسد. در استرآباد به دنیا آمد و در همان‌جا به تحصیل و کسب کمالات پرداخت. از زادگاهش به هرات رفت و به خدمت امیر علیشیر نوایی رسید و در سایهٔ تربیت او به کسب فضایل و فنون شاعری پرداخت. وی با سام میرزای صفوی (م ۹۷۵/ ۹۷۴ ق)، صاحب «تحفه سامی»، معاصر و معاشر بود. بعد از فوت سلطان حسین، هرات به تصرف عبیداللَّه خان ازبک درآمد و هلالی به همراه گروهی از شیعیان یا متهمان به تشیع، به وسیلهٔ عبیداللَّه خان به قتل رسیدند. البته گفته‌اند که وی ابتدا مورد محبت خان ازبک و از ملازمان او بود تا آنکه مورد حسادت اطرافیان شاه قرار گرفت و به شیعه بودن محکوم شد و به همین علت سلطان او را ابتدا به زندان افکند و پس از چندی در چهار سوق هرات به قتل رساند. هلالی طبع شعر خوبی داشت. از او قصایدی در مدح عبیداللَّه خان و امامان شیعه به جای مانده‌است، اما اهمیت وی بیشتر به سبب غزل‌های لطیف و پرمضمون او می‌باشد. از آثارش: مثنوی «شاه و درویش»، در هزار و سیصد و چهل و پنج بیت؛ مثنوی «صفات العاشقین»، در هزار و دویست و سی و هفت بیت؛ مثنوی «لیلی و مجنون»؛ «دیوان» شعر.[۱] جغتائی. نورالدین استرابادی (مقت. ۹۳۶ ه‍. ق- ۱۵۲۹ م) وی به سبب انتساب به ترکان جغتای به «جغتائی» مشهور شده. هلالی یکی از غزلسرایان دورهٔ صفویه‌است. در استراباد متولد شد و پس از پرورش در استراباد به خراسان رفت و به دستگاه سلطان حسین بایقرا و وزیر او امیر علیشیر نوائی راه یافت و پس از زوال سلطنت بایقرا در اوایل عهد صفوی هنگام حملهٔ عبیداللَّه‌خان ازبک به جرم تشیع کشته شد. هلالی هلالی دیوان قصاید، غزلیات، مثنویهائی به نام «شاه و درویش» و «صفات‌العاشقین» دارد. غزل‌های او لطیف و پرشور است.
در طی حکمی در تاریخ ۱۳ دی ۱۴۰۰ دکتر احمد خدایی‌نصر رتبه ۱ دکتر در رشته مدیریت و پژوهشگر حوزه مدیریت شهری، به عنوان شهردار جغتای منصوب شدند.
شهر جغتای دارای سهمدرسه نمونه دولتی به نام‌های: مدرسه راهنمایی پسرانه امام جواد (ع)، دبیرستان امام علی (ع) و دبیرستان دخترانهٔ حضرت فاطمه (س) است و همچنین این شهر دارای سه مدرسه غیرانتفاعی در مقاطع ابتدایی پسرانه ابتدایی دخترانه و راهنمایی پسرانه می‌باشد و هم‌اکنون در حال افزایش مدارس نمونه دولتی و غیرانتفاعی است.
در جغتای حمل و نقل درون‌شهری بیشتر به عهدهٔ اتوبوس‌های شهرداری است و سایر مردم هم از تاکسی سرویس هااستفاده می‌کنند و چیزی به عنوان تاکسی گردشی درون‌شهری موجود نیست.
با عبور خط آهن سراسری تهران- مشهد از شهرستان جغتای و داشتن ۳ ایستگاه در حوزه این شهرستان بیشتر حمل و نقل‌های برون‌شهری به خصوص در مسافت‌های طولانی با قطار صورت می‌گیرد و در مسافت‌های نزدیک با مینی بوس و سواری‌های خطی و آژانس.
در جغتای حمل و نقل برون‌شهری با اتوبوس سهم بسیار ناچیزی دارد.
شورای شهر جغتای مرکب از ۵ نفر است که توسط رأی مستقیم مردم جهت انتخاب شهردار و تصویب برنامه‌های کلان‌شهری انتخاب می‌شوند.شورای شهر جغتای یک عضو علی‌البدل دارد.
-آقای هوشنگ نژاد
-آقای صفرعلی بشارتی فر
-آقای یحیی حقانی
-آقای محمود محجوبین
-آقای عبدالعلی جغتایی
-آقای محمد پرویزیان
-آقای حمید صالحی-آقای علیرضا مهدیان فر- آقای سید محمود قاضی پور- دکتر احمد خدایی‌نصر
یعقوب یا اسرائیل شخصیتی در سفر پیدایش در تنخ است. به گفته این کتاب، او پسر اسحاق و ربه‌کا، نوهٔ ابراهیم و برادر همزاد عیسو و سومین شه‌پدر بنی‌اسرائیل بود. یعقوب در ادیان ابراهیمی، شامل یهودیت، مسیحیت، اسلام و بهائیت، شخصیت محترمی محسوب می‌شود. به سرگذشت او در قرآن هم اشاره شده‌است.