moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
منبع فارسی بزرگ برای اسفندیار، شاهنامه فردوسی است که ۱۰۱۵ بیت (در ویرایش خالقی، در ویرایش مسکو ۱۰۰۹ بیت) از دقیقی را در خود دارد که در آغاز داستان پادشاهی گشتاسپ گنجانده شده‌اند. درون‌مایهٔ این بیت‌ها همان چیزهاییست که در ایادگار زریران نوشته شده‌است. گفته‌های خود فردوسی در جایی آغاز می‌شود که ارچاسپ پسر خود کُهْرَم را برای دیده‌وری به ایران می‌فرستد، و با بازگشتن بهمن پسر اسفندیار به دربار گشتاسپ پس از تربیت‌یافتن به دست رستم، داستان اسفندیار پایان می‌یابد.
در یک اثر فارسی زرتشتی به نام زراتشت‌نامه که به دست زردشت بهرام پژدو در سده سیزدهم میلادی نوشته شده یا شاید زودتر نوشته شده‌است، به زندگینامه زرتشت پرداخته و معجزه‌های او را با جزئیات بازگو می‌کند. گویا این نوشته بر پایهٔ داستان‌هایی که در اوستای ساسانی و تفسیرهای آن آمده بوده، نوشته شده‌است. یک نوشتهٔ پهلوی دیگر در سده نوزدهم به نام ویزیرکرد دینی (Wizirkard ī dēnīg) که به اشتباه گفته شده‌است به دست پسرعمو و پیرو زرتشت، Maidiyoma نوشته شده‌است، گزارش‌هایی دربارهٔ اسفندیار دارد که پیش از آن نیز در نوشته‌های پهلوی کهن‌تر آمده بوده‌اند.
در تاریخ‌ها عربی، تاریخ غرر نوشتهٔ ثعالبی همانندی زیادی با شاهنامه دارد و باید از روی همان منبعی که شاهنامه نوشته شده، نوشته شده باشد. این کتاب دورودرازترین و خوش‌ساختارترین روایت از کرده‌های اسفندیار را بدست می‌دهد. با این همه ناهمسانی‌های کوچکی هم بین آن‌ها پیدا می‌شود. هرچند که روایت طبری از پادشاهی گشتاسپ (بشتاسب به گفتهٔ او) آمیخته‌ای درهم و برهم از سنت‌های ایرانی، بابلی و انجیلی است، که احتمالاً برگردانندگان خدای‌نامهٔ پهلوی به عربی از خود ساخته‌اند تا روایت‌های ایرانی و سامی را با هم سازگار کنند، گزارشی کوتاه دربارهٔ اسفندیار دارد که بنیاد آن با شاهنامه و ثعالبی سازگار است. بلعمی نیز چیز بیشتر از طبری دربارهٔ اسفندیار نگفته است.
ابوحنیفه دینوری گزارشی از اسفندیار آورده که تا اندازه‌ای با دیگران ناسازگار است و نویسندهٔ ناشناس "نهایت العرب" هم آن‌ها را بازگو کرده. نولدکه آن را دروغین پنداشته و ادوارد جی. براون هم از اینکه زمان زیادی روی آن گذاشته افسوس خورده است.
نولدکه بر این باور است که شاید هنگامی که اوستا نوشته می‌شده، مجموعه‌ای از افسانه‌های دربارهٔ کیانیان، شاید حتی به گونهٔ نوشتاری، در دست موبدان بوده‌است. از آنجا که اوستا تا پیش از سده چهارم میلادی به گونهٔ نوشتاری درنیامده بود، تنها یک روایت ترتیبی شفاهی که ازبرخوانان و خنیاگران آن را پخش کرده‌اند، می‌توانسته در دسترس بوده باشد. برخی از اسطوره‌ها و افسانه‌ها که در اوستا به گونهٔ گنگ از آن‌ها سخن رفته، در کتاب‌های ساسانی با جزئیات آمده بوده‌است که امروزه در دست نیستند، که از میان آن‌ها می‌توان خدای‌نامه را نام برد که نوشته‌ای به پارسی میانه بوده و پیشگام شاهنامه شمرده می‌شود. چند کتاب دیگر نیز گویا دربردارندهٔ داستان‌های اسفندیار بوده‌اند. ابن ندیم «از میان کتاب‌هایی که ایرانی‌ها دربارهٔ داستان‌ها و افسانه‌های شاهان خود نوشته‌اند» از کتابی با نام رستم و اسفندیار نام برده است که به دست جبله بن سالم به عربی برگردانده شده بوده‌است. مسعودی گزارش کرده‌است که کرده‌های اسفندیار در کتابی با نام «پیکار» آمده بوده که به دست ابن مقفع به عربی برگردانده شده بوده. مسعودی در کتاب "تنبیه" خود گزارش کرده که این کتاب به جنگ میان ایران و توران پرداخته بوده‌است. او همچنین از کتابی فارسی یاد کرده‌است که سَکیسَران نام داشته و دربردارندهٔ داستانی از اسفندیار بن بستاسف، مرگ او به دست رستم و مرگ رستم به دست بهمن بن اسفندیار بوده‌است. بر پایهٔ گفتهٔ مسعودی، ایرانی‌ها در این کتاب داستان‌های والای خود را نوشته بودند و این کتاب دربردارندهٔ اطلاعاتی دربارهٔ نیاگان و شاهانشان بوده‌است. این کتاب از پارسی میانه به عربی با نام الفارسیه الاولی ترجمه شده بود. اگر عنوان کتاب آن طور که به گونهٔ «سران سکاها» فهمیده شده، درست باشد، این کتاب می‌بایست بر روی کرده‌های خاندان زال و رستم تمرکز کرده باشد.
بر پایهٔ منابع، اسفندیار بزرگترین پسر و جانشین گشتاسپ و همچنین نوهٔ لهراسپ است. او به دوره دوم، دودمان کیانیان تعلق داشته‌است. در اوستا نام مادر او Hutaosā- (که در تفسیر پهلوی آن و دیگر منابع اسلامی Hutōs نوشته شده) بوده و مادر او از خاندان نوذر بوده‌است. در ایادگار زریران گشتاسپ می‌گوید «هوتوس، خواهر و همسر من، که از او سی فرزند من زاده شده‌اند». دقیقی نام مادر او را ناهید آورده است که دختر قیصر روم بوده و شاه گشتاسپ به او کتایون می‌گفته. فردوسی و ثعالبی نام مادر او را کتایون می‌نویسند. بر پایهٔ گفتهٔ آنان، او دختر شاه روم (رومی که در شاهنامه آمده در اصل سرزمین سَرم(سلم) پسر فریدون هست، سَرمتی ها مردمانی ایرانی در قفقاز شمالی که امروزه آلانیا نامیده می شود)، بوده و هنگامی که گشتاسپ در آنجا بوده و دربار پدرش را با پرخاش ترک کرده بوده، با هم ازدواج کرده‌اند.
شمار برادران اسفندیار تا اندازه‌ای در منابع به شکل آشفته و گیج‌کننده آمده است. در ایادگار زریران، جاماسپ فرزانه، وزیر گشتاسپ، پیش‌بینی می‌کند که ۲۳ پسر و برادر شاه در جنگ کشته می‌شوند. بر پایه شاهنامه، گشتاسپ ۳۸ پسر خود را در جنگ دوم با ارجاسپ از دست می‌دهد و اسفندیار سوگند می‌خورد که کین آنان را بستاند. در جایی دیگر با این حال، جاماسپ او را آگاه می‌کند که پنج برادر از ۳۸ برادرش در جنگ زنده می‌مانند.
برجسته‌ترین برادر اسفندیار، پشوتن است که یکی از جاویدانان زرتشتی است که یاری‌دهندگان سوشیانت است. در شاهنامه او مشاور و پشتیبان اسفندیار است و همچنین فرمانده لشکر اوست که او را هم در جنگ با ارجاسپ و هم در جنگ با رستم همراهی می‌کند. او خردمند و پارسا و دادگر است. برادر عزیزکرده اسفندیار فرشیدورد است. دیگر برادر پارسای او Frašō.kara در یشت‌ها یاد شده، اما در شاهنامه نام او نیامده. دقیقی دست کم از دو برادر دیگر اسفندیار یاد می‌کند که یکی اردشیر و دیگری شیداسپ است. دقیقی گویا از دو برادر دیگر او هم نام می‌برد. اورمزد یا شیراورمزد و نیودار یا نیوزار یا دیگر گونه‌های این نام‌ها که همه آن‌ها در جنگ نخست با ارجاسپ جان می‌دهند. هیچ‌کدام از این شخصیت‌ها در اوستا، ایادگار زریران و بندهشن یاد نشده‌اند. دقیقی همچنین بدون نام بردن کسی، از پنج برادر اسفندیار سخن می‌گوید که همه آن‌ها در ستاندن کین عمویشان زریر دست دارند.
دو خواهر اسفندیار در شاهنامه یاد شده‌اند که به‌آفرید و همای هستند (خُمانی و باذافره در طبری). گشتاسپ به هر کسی که بتواند ارجاسپ را در جنگ نخست از ایران بیرون براند، زناشویی با همای را نوید می‌دهد (که همای دختر گشتاسپ و خواهر اسفندیار را نباید با همای چهرزاد دختر بهمن اشتباه گرفت). چون اسفندیار در بیرون راندن سپاه ارجاسپ کامیاب می‌شود، همای و برادرش اسفندیار با یکدیگر پیوند زناشویی می‌بندند. هر دو خواهر اسفندیار در جنگ دوم با ارچاسپ به بند کشیده شده و به دز رویین برده می‌شوند. هر دو آن‌ها در رشته رخدادهای سوگواری پس از مرگ اسفندیار پدیدار می‌شوند. آنچنان که خالقی مطلق گفته، به‌آفرید که اسفندیار او را از بند رهانده، هم در کنار همای، همسر اسفندیار بوده‌است، ولی فردوسی از آن چیزی سخن نگفته تا با اسلام ناسازگار نباشد، هرچند که هنگامی که دربارهٔ سوگواری پس از مرگ اسفندیار در دربار سخن می‌راند، با برابر شمردن شمار خواهران اسفندیار با شمار همسران او، به گونهٔ ضمنی می‌گوید که به‌آفرید هم همسر اسفندیار بوده.
در شاهنامه از مادران فرزندان اسفندیار یادی نشده. طبری نام مادر بهمن را Estūrīā می‌نویسد که همان استر است که آشکارا نشان از آمیختگی سنت‌های ایرانی با یهودی دارد، و بهمن را همان اردشیر یکم هخامنشی می‌داند.
بر پایهٔ گفتهٔ دقیقی، اسفندیار چهار پسر داشت. بهمن، مهرنوش، توش (یا آذَرَفْروزْنوش)، نوش‌آذر (یا آذرنوش). نام هیچ‌کدام از آن‌ها در اوستا نیامده است. در بندهشن، Adur-tirs و Mihr-tirs را نام‌های فرزندان اسفندیار یاد کرده‌اند که شاید بتوان آن‌ها را با نوش‌آذر و مهرنوش یکی دانست. نوش‌آذر برجسته‌ترین آنهاست. او هم در هر دو جنگ با ارجاسپ و هم در لشکرکشی به سیستان حضور دارد و الْوای سیستانی را می‌کشد و خود نیز به دست برادر رستم که زَواره است، کشته می‌شود.
هرچند که اسفندیار بیشتر از روی نوشته‌های غیردینی و نبردش با رستم شناخته می‌شود، در نوشته‌های زرتشتی او و به همراه زریر، از نخستین کسانی هستند که به آیین زرتشت درآمده‌اند و جان‌فشان‌ترین پهلوانان هستند. در اوستا اسفندیار کسی است که از این کیش پاسداری کرده و روان مقدس یا fravašī او ستوده شده‌است. او همچنین در چندین معجزه زرتشت حضور دارد. هنگامی که اسب بی‌همتای گشتاسپ از بیماری رنجور شده و پاهای او به درون شرم‌گاهش می‌روند، اسفندیار از زرتشت درخواست می‌کند که او را درمان کند. پیامبر چندین شرط می‌گذارد که یکی از آن‌ها این است که اسفندیار پهلوان دین شود. این داستان با جزئیات در زراتشت‌نامهٔ بهرام‌پژدو آمده است. در معجزه‌ای دیگر، پیامبر زرتشت، آتشِ برزین‌مهر را در دستان گشتاسپ، جاماسپ و اسفندیار می‌گذارد، به گونه‌ای که آن آتش آن‌ها را نسوزاند. در جایی دیگر گشتاسپ از زرتشت درخواست چهار سود را می‌کند، ولی پیامبر تنها می‌پذیرد که آن چهار سود را به چهار شخص متفاوت ارزانی بدارد. به دنبال آن، گشتاسپ به جایگاه خود در جهان مینو پی می‌برد، جاماسپ از همه رویدادهای گذشته، کنونی و آینده آگاه می‌شود، پشوتن جاودان می‌شود و اسفندیار رویین‌تن می‌شود، به گونه‌ای که «هیچ کارد تیزی نمی‌تواند به بدن او گزند برساند».
هنگامی که زریر و بسیاری دیگر از پهلوانان ایرانی در نخستین جنگ با ارجاسپ کشته می‌شوند و گشتاسپ لشکر خود را در تنگنایی سهمگین می‌یابد، از ته دل سوگند می‌خورد که اگر اسفندیار بتواند دشمن را شکست داده و از کشور بیرون براند، تخت شاهی را به اسفندیار بدهد، همچنان که پدرش لهراسپ تخت را به او واگذارده بود؛ ولی هنگامی که اسفندیار به این پیروزی بزرگ دست می‌یازد، گشتاسپ تنها همای را به او می‌دهد و او را هرگونه بزرگ می‌دارد، ولی تخت شاهی را همچنان برای خود نگه می‌دارد. به جای آن اسفندیار را باز هم به اردوکشی‌های بیشتر می‌فرستد تا سرزمین‌ها دوردست را تسخیر کرده و فرمان‌بردار سازد تا دین نو زرتشت را بگستراند که اسفندیار این کار را هم با کامیابی به سرانجام می‌رساند. در این هنگام یکی از خویشان شاه، کورزم (جورزم در طبری) که گویا Kavārasman اوستا است، اسفندیار را متهم می‌کند که می‌خواهد شاهی را بدست آورده و شاه را برکنار سازد. اسفندیار در پیش دیده همگان نخست سرزنش شده، بازداشت می‌شود، به غل و زنجیر کشیده می‌شود و در دز گنبدان زندانی می‌شود.
گشتاسپ آنگاه خود رهسپار سیستان می‌شود تا مردم آنجا را به کیش زرتشت فرا بخواند و بلخ را بی‌پدافند رها می‌کند. آگاهی از این رویدادها به ارجاسپ می‌رسد که در همین‌جا سخن دقیقی به پایان می‌رسد. ارجاسپ به بلخ می‌تازد، لهراسپ سالخورده که به آتشکده آذرنوش رفته را می‌کشد، خود آتشکده را در آتش می‌سوزاند، بسیاری از موبدان را می‌کشد، و همای و به‌آفرید را با خود می‌برد. او همچنین درفش کابیان را به دست آورده، که پرچم پادشاهی ایرانیان است. هنگامی که گشتاسپ برمی‌گردد تا با دشمن روبرو شود، به سختی شکست می‌خورد و ۳۸ تن از پسرانش کشته می‌شوند. او به کوهی رفته و محاصره می‌شود. او جاماسپ را پیش اسفندیار می‌فرستد تا از او کمک بخواهد که اسفندیار نخست سرباز می‌زند، ولی سرانجام با شنیدن اینکه برادرش فرشیدورد به سختی زخمی شده، می‌پذیرد که به جنگ ارجاسپ برود. او با فرشیدورد در واپسین لحظات زندگی که از درد می‌نالد دیدار می‌کند، او را می‌سوزاند، و سوگند می‌خورد که اگر پیروز شد، گزندهایی که پدرش پیش از آن به او رسانده را فراموش کند. گشتاسپ پشیمان بار دیگر صادقانه سوگند می‌خورد که اگر پیروز شد تخت شاهی را به او بسپارد. در آن جنگ اسفندیار دلیری‌ها و پهلوانی‌های فراوان کرده، فراوان از خیون‌ها را می‌کشد و کین خود پدربزرگش لهراسپ را می‌ستاند. ارجاسپ گریخته و اسفندیار گرگسار که سردار دشمن است را می‌گیرد و به او پیشنهاد می‌کند که اگر او را در گردش در توران راهنمایی کند، جانش را به او ببخشد.
بزرگ‌ترین کردهٔ اسفندیار گذر از هفت‌خان و گرفتن
رویین دژ است که آسیب‌ناپذیر بوده‌است. خواهران اسفندیار در این دز زندانی بوده‌اند. راه رسیدن به این دز سرشار از خطرها و مانع‌های گوناگون است. پیروز شدن و گذشتن از این سختی‌ها، هفت‌خان اسفندیار را می‌سازند. در این راه اسفندیار دو گرگ درّنده‌خو، دو شیر پیل‌پکیر، یک اژدها، زنی جادو که خود را به گونه‌ای دل‌فریب درآورده، سیمرغی هراس‌انگیز و دو فرزندش را می‌کشد، و با یاری خداوند از سرمای سهم‌گین سه‌روزه جان بدر می‌برد و از پهنه‌ای فراخ از آب رد می‌شود. اسفندیار آنگاه با آمیخته‌ای از دلیری و نیرنگ دز رویین را به چنگ می‌آورد. او رخت بازرگانان را می‌پوشد، ارجاسپ را با هدیه و نثار فریب می‌دهد، و آنگاه در مسکن خصوصی ارجاسپ به او تاخته و او را از پای درمی‌آورد. او به سپاهیان ایرانی که پشوتن رهبر آنهاست، علامت می‌دهد که به سپاه توران بتازند که هنگامی که خود اسفندیار به آن جنگ می‌پیوندد، به سختی سپاه توران نابود شده‌است. فرماندهان سپاه شکست‌خورده توران که کُهْرَم و اندریمان (Vandarəmainiš- در اوستا) هستند، و هر دو برادران ارجاسپ هستند، دستگیر شده و در پیش دز به دار آویخته می‌شوند و آنگاه خود دز را نیز در آتش می‌سوزاند. خواهران اسفندیار از بند رسته و مادر ارجاسپ، دو خواهر او و دو دختر او به بند کشیده می‌شوند. همه سرزمین توران از خشم اسفندیار رنج می‌بیند.
پرشورترین رویداد در کارنامهٔ اسفندیار، رزم او با رستم است که یکی از درازترین و از دید ادبی برجسته‌ترین بخش‌های شاهنامه است. پس از بازگشت پیروزمندانه اسفندیار از توران او چشم دوخته است تا پدرش قول‌هایی که به او داده را برآورده کند، ولی گشتاسپ دوباره سر می‌پیچد. بر پایهٔ پیشگویی جاماسپ، هرچند که گشتاسپ می‌داند که مرگ پسرش بر دستان رستم انجام می‌شود، او اسفندیار را می‌شوراند تا برای آخرین بار نیز کاری سخت را انجام دهد تا او تخت شاهی را به او بسپارد. او از اسفندیار می‌خواهد تا به سیستان رفته و رستم نیرومند را به زنجیر بکشد و او را به بلخ بیاورد. گشتاسپ رستم را متهم می‌کند که خودبین شده و به دربار او ارج ننهاده. اسفندیار اعتراض کرده و بلندآوازگی رستم، پیری او، و خدمات برجسته‌ای که به دودمان کیانیان کرده را یادآوری می‌کند، که سودی ندارد. سرانجام اسفندیار که تحت تأثیر غرور و فرازجویی است و میل به ستاندن تخت شاهی دارد، به همراه برادرش پشوتن و پسرانش بهمن، آذرنوش و مهرنوش و لشکری به سیستان می‌رود که سرزمین رستم است و پند و اندرز مادرش که تلاش می‌کرد او را بازدارد، خوار شمرده و حتی او را برای مخالفت با تصمیمش نکوهش هم می‌کند.
اسفندیار در سیستان، پسر جوانش بهمن را با پیام آشتی‌جویانه که رنگ تهدید دارد پیش رستم می‌فرستد و او را از دستور شاه آگاه می‌کند و از او می‌خواهد به بندی‌شدن تن دردهد تا اسفندیار او را به دربار شاه ببرد و به او قول می‌دهد که میانجی‌گری کرده و شاه را از گزند رساندن به او بازخواهد داشت. رستم به او پند می‌دهد که کاری نشدنی از او نخواهد. او اسفندیار را به مهمانی و خوردن در خوان خویش فرا می‌خواند تا پس از آن رستم خودخواسته با او به دربار گشتاسپ بروند و شاه را خشنود سازند. در دو رودررویی پسین آن میان ، هر دو پهلوان بر روی خواسته‌های خود پافشاری می‌کنند. اسفندیار دعوت رستم را رد می‌کند و پافشاری می‌کند که نمی‌تواند از دستور شاه سربپیچد و رستم می‌گوید که نیکنامی او نمی‌گذارد او به خواسته اسفندیار تن بدهد. هرچند که رستم همه‌گونه گذشتی به اسفندیار روا می‌دارد، به بندی‌کردن خود تن درنمی‌دهد و اسفندیار گران‌سر و خمش‌ناپذیر حتی با خواهش‌های پشوتن نیز رام نمی‌شود. پافشاری او بر فرمان‌های دین و گزندناپذیری دستور شاه کارها را به اوج بحران می‌کشاند. قهرمان جوان و پهلوان پیر نبردی تن‌به‌تن با هم انجام می‌دهند. در همین هنگام برادر رستم، زواره و فرزند رستم، فرامرز به اردوی اسفندیار می‌تازند و آذرنوش و مهرنوش را می‌کشند. با اینکه رستم پوزش خواسته و می‌گوید که خویشان بزه‌کار خود را به شمشیر اسفندیار خواهد سپرد، نبرد میان آن دو سهم‌گین می‌شود. در پایان روز اسفندیار رویین‌تن با تیرهای خود بر رستم چیره می‌شود. رستم خسته، زخمی و درمانده بر بالای تپه‌ای پناه می‌گیرد. پاسخ او به نیشخندهای اسفندیار که خواهان تسلیم شدن اوست، درخواست آن است که باقی جنگ به زمانی دیگر گذارده شود تا رستم بتواند زخم‌های خود را ببندد. او به اسفندیار قول می‌دهد که سپیده‌دم فردا به خواسته‌های اسفندیار تن در بدهد. شبانه رستم در خانه، در اندیشهٔ گریختن است، ولی پدر او، زال، پرّی از سیمرغ را در آتش افکنده که اسفندیار جفت او را در هفت‌خان کشته بود. سیمرغ زخم‌های رستم را درمان می‌کند و به او می‌آموزد که از چوب درخت گز تیری ساخته و او را به سوی چشمان اسفندیار نشانه برود. او همچنین رازی از سرنوشت را برای رستم آشکار می‌کند: هر کسی که خون اسفندیار را بریزد هم در این جهان و هم در جهان دیگر رنج خواهد برد. در روز بعد، رستم شورانگیزانه باز درخواست‌ها و خواهش‌های خود را به اسفندیار بازگو می‌کند و او می‌گوید که همه گنج‌ها خود و نیاگانش را به اسفندیار ارزانی خواهد داشت، مردانش را زیر فرمان او درخواهد آورد و فرمان‌برانه با او به دربار شاه خواهد رفت و داوری پادشاه را خواهد پذیرفت؛ ولی پافشاری بادسرانه اسفندیار بر زنجیر کردن رستم، راهی را جز پیروی از گفته‌های سیمرغ برای رستم نمی‌گذارد. اسفندیار که مرگ‌بارانه زخمی شده‌است، روی زمین می‌غلتد.
پشوتن و بهمن به سوی او می‌شتابند. رستم که خود نیز سراسر ماتم است، به نیرنگ زال اعتراف می‌کند. اسفندیار در واپسین دم‌های خود، به خویشانش آرامش داده، سرنوشت را برای مرگش نکوهش می‌کند و به پشوتن سفارش می‌کند که پیامی نکوهش‌برانگیزانه را برای پدرش گشتاسپ ببرد. آموزش بهمن را به رستم می‌سپارد. هنگامی که تابوت اسفندیار به دربار گشتاسپ می‌رسد، همگی گشتاسپ را برای مرگ اسفندیار نکوهش می‌کنند، به ویژه کتایون، همای، به‌آفرید و بیش از همه پشوتن.
بهمن نزد رستم می‌ماند و رستم به او هنرهای شاهانه می‌آموزد. چندی پس از آن رستم نامه‌ای دلجویانه به گشتاسپ می‌نویسد و از او پاسخی گرم دریافت می‌کند، که در آن خواسته شده بهمن به دربار شاه برود. کمی پس از آن، رستم نابکارانه بدست برادر ناتنی خود شَغاد کشته می‌شود. بهمن که اکنون بر تخت نشسته، به کین‌خواهی پدر برخاسته و به زابلستان می‌تازد، فرامرز را کشته، زال را زندانی کرده، و سرزمین او را به تاراج می‌برد.
دینوری گونه‌ای دیگر از داستان بالا را آورده که تا اندازه‌ای با آنچه رفت تفاوت دارد. هنگامی که رستم، دست‌نشانده گشتاسپ در سیستان و خراسان، می‌شنود که گشتاسپ به کیش زرتشت گرویده است، خشم‌گین می‌شود، مردم سیستان را گرد هم می‌آورد و آن‌ها را برای برکناری شاه فرا می‌خواند. مردم بر ضدّ شاه شورش می‌کنند. گشتاسپ به اسفندیار می‌گوید که رستم را بکشد. اسفندیار دوازده هزار مرد دلیر از لشکر پدرش برگزیده و به سوی رستم می‌شتابد، که او نیز برای دیدار با او به جایی میان خراسان و سیستان (قومس بر پایه نهایت) پیشروی می‌کند. اسفندیار پیشنهاد می‌کند که به جای جنگ، لشکرهای خود را به حال همدیگر واگذارند و تن‌به‌تن نبرد کنند. لشکر کسی که شکست خورده می‌بایست از پهلوان پیروز پیروی کند. رستم می‌پذیرد، آنگاه جنگ می‌کنند و اسفندیار کشته می‌شود. هنگامی که آگاهی از کشتن اسفندیار به گشتاسپ می‌رسد، او بیمار شده و از اندوه می‌میرد و تخت را برای نوه‌اش بهمن می‌گذارد. آشکار است که روایت‌های گوناگونی دربارهٔ جنگ میان رستم و اسفندیار وجود داشته‌است. نویسنده ناشناس تاریخ سیستان نیز ستیز دینی که پیامد گرویدن گشتاسپ به کیش زرتشتی است را روایت کرده‌است.
مسعودی ساخت دژی بسیار بلند در قبق که پلی داشته که دو گردنه را به هم پیوند می‌داده، از کارهای اسفندیار دانسته است. حمزه اصفهانی می‌گوید که اسفندیار سدی در برابر ترک‌ها در بیست فرسخی سمرقند ساخته است.
افسانه اسفندیار، به‌ویژه داستان هفت‌خان او از دوران‌های کهن داستانی محبوب و بلندآوازه بوده. ابن اسحاق، که در سده هشتم میلادی می‌زیسته و سرگذشت پیامبر اسلام را نوشته است، گزارش کرده‌است که نضر بن حارث، «یکی از اشرار قریش و یکی از کسانی بود که فرستادهٔ خدا را آزار می‌داد. او از حیره دیدن کرده بود و در آنجا با داستان‌های شاهان ایران و رستم و اسفندیار آشنا شده بود. هنگامی که محمد وعظ می‌کرد، نضر بلند می‌شد و به شنوندگان می‌گفت که او داستان‌سرای بهتری نسبت به محمد است و به آنان داستان‌های شاهان ایران و رستم و اسفندیار را بازگو می‌کرد و درس‌های محمد را «اساطیر الاولین» به معنی «افسانه های پیشینیان» می‌نامید. ابن بلخی که داستان رستم و اسفندیار را در کتابش آورده، از جزئیات آن چشم پوشیده چرا که همه آن را می‌دانستند. یکی از نخستین رمان‌های ساسانی که به عربی ترجمه شد «رستم و اسفندیار» بود که جبله بن سالم بن عبدالعزیز آن را ترجمه کرد.
این داستان‌های محبوب حتی پس از اینکه به گونهٔ نوشتاری درآمدند نیز از جریان یافتن و منتشر شدن بازنایستادند. هرچند که فردوسی به این داستان ریختی ثابت و دگرگون‌ناپذیر داد، پس از او نیز داستان‌سرایان حرفه‌ای از شاخ و برگ دادن به آن دست نکشیدند. ابوالقاسم انجوی شیرازی در کتاب «مردم و فردوسی» و «مردم و شاهنامه» شماری از داستان‌های مردن دربارهٔ اسفندیار را ضبط کرده‌است. در چند تا از این داستان‌ها، رستم با یک یک تیر جادویی اسفندیار را نمی‌کشد، بلکه با پرتقالی خوشبو که از زر یا ماده‌ای آهنی دیگر ساخته شده، این کار را انجام می‌دهد. در داستانی عامیانه دیگر، رستم با یک چهارپایه ساخته شده از زر اسفندیار را می‌کشد.
هرچند که داستان اسفندیار را هم فردوسی و هم ثعالبی به گونه‌ای همسو و سازگار آورده‌اند، این داستان در واقع آمیخته‌ای از موتیف‌های گوناگون است که بسیاری از آن‌ها در فولکلور و افسانه‌های دیگر ملت‌ها نیز مشترک هستند. برخی از آن‌ها در داستان‌های دیگر خودِ شاهنامه نیز بکار رفته‌اند. برای نمونه، اسفندیار در جایی رخت بازرگانان را می‌پوشد تا بتواند به دز دست‌نیافتنی رویین‌دز داخل شود. رستم نیز در جایی برای وارد شدن به دز روی کوه سپند همین کار را انجام می‌دهد و اردشیر بابکان نیز برای دز هفتواد از همین شیوه بهره می‌برد یا گذشته از اینها، اسکندر نیز برای نشست‌گاه دارا از همین نیرنگ را بکار می‌گیرد تا از حال و روز دارا آگاهی بدست بیاورد. هفت خان برای آزاد کردن چیزی، یک تم و زمینهٔ پرهوادار در داستان‌های ایرانی است (برای نمونه هفت خان رستم برای رسیدن به مازندران و رها ساختن کاوس و یارانش از چنگ دیوان مازندران). جادوگری که خود را به ریخت زنی دلفریب درمی‌آورد و داشتن تنها یک خال آسیب‌پذیر در یک جای بدن در دیگر قهرمانان رویین‌تن نیز برخی از درون‌مایه‌های جهانی هستند (پاشنه پای آشیل در ایلیاد و بخشی از شانه زیگفرید در حماسه آلمانی).
اکر موتیف‌های فولک را از داستان اسفندیار که در شاهنامه آمده، بزداییم، بخش اندکی از آن خواهد بجا می‌ماند. همه آن چیزی که تا اندازه‌ای با بی‌گمانی می‌توان پذیرفت این است که او پسر گشتاسپ بوده، از نخستین گرویدگان به کیش زردشتی بوده، و از پاسبانان «مقدس و دلاور» این کیش به شمار می‌رفته. او از آغاز در کانون افسانه‌های معجزه‌آسا بوده. اینکه داستان رزم او با رستم ریشه‌های سکایی دارد را می‌توان با نام برده نشدن از رستم و زال در اوستا، همدردی با پهلوان پیر بجای شاهزاده جوان، بازنمود مساعد از سیمرغ، خام بودن و نپختگی بهمن که رستم باید او را آموزش دهد، و تازه بهمن ناسپاسی نیز بجا آورد، و همچنین نقش گشتاسپ که آدم شرور داستان است، درست پنداشت.
داستان‌های سکایی که دودمان زال در آن‌ها بازی می‌کنند، گویا با گذشت زمان با افسانه‌های کیانی مردم اوستایی آمیخته شده‌اند. بیشتر احتمال می‌رود که این آمیختگی کم‌کم در دورهٔ دورودراز میان اسکندر و ساسانیان انجام شده باشد که گسترش کیش زرتشت در میان سکاها نیز به این آمیختگی یاری رسانده است.
ما باید اینگونه بپنداریم که هنگامی که سیستان به کیش زرتشت گروید، افسانه‌های آن کم‌کم با روایت‌های اوستایی درهم آمیخت، که پیش از آن نیز خود این روایت‌های اوستایی، با افسانه‌های کیانی پیشازرتشتی در هم آمیخته بودند. این دو سنت همیشه هم در همنوایی نیستند و آمیختگی آن‌ها در جای‌هایی کاستی‌هایی را درست کرده‌است. یک نمونه چشمگیر آن، شخصیت دوگانهٔ گشتاسپ است، که هم پاسبان کیش نیک زرتشت است (سنت اوستایی) هم یک شاه فریب‌کار است که پیمان خود را می‌شکند و فرزندش را در جنگ با پهلوان سیستان از دست می‌دهد (سنت سیستانی). نابهنجاری‌هایی در داستان‌های رستم که تا اندازه‌ای هم از هم گسسته هستند، همچون درازنای زندگی او و شاهی ناچیز او در توران، و بلاتکلیفی وضعیت گرشاسپ شماری دیگر از این دسته هستند. لشکرکشی اسفندیار به سیستان، همچون تبارداشتن رستم از ضحاک از راه رودابه را می‌توان از بازمانده‌های کشمکش آغازین میان سکاها و مردمانی که نمایندهٔ کیانیان هستند برشمرد. این را باید در نظر گرفت که آمیختن داستان‌های دینی زرتشتی با داستان‌های سکایی مدت‌ها پیش از فردوسی انجام شده‌است.
همانندی میان هفت خان رستم دررفتن به مازندران و هفت خان اسفندیار دررفتن به دز رویین این پرسش را برمی‌انگیزد که کدامیک سرمشق دیگری بوده‌است؟ Spiegel بر آن است که هفت خان اسفندیار را موبدان زرتشتی ساخته‌اند که می‌خواستند نشان دهند شاهزاده پیکارگر آنان از رستم سرتر است. از سوی دیگر نلدکه بر این باور است که زال و رستم گویا برای نویسندگان اوستا ناآشنا بوده و اشاره کرده که هفت‌خان رستم را نویسندگان و تاریخدانان در تاریخ‌های عربی گزارش نکرده‌اند، حتی ثعالبی نیز آن را نیاورده است. او استدلال می‌کند که بنابراین هفت‌خان رستم تااندازه‌ای باید از روی هفت‌خان اسفندیار نمونه‌برداری شده باشند و تااندازه‌ای هم باید از داستان رهاساختن کاوس بدست رستم از هاماوران نمونه‌سازی شده باشد که تاریخ آن نمی‌توانسته پیش از تاختن خسرو انوشیروان به یمن در سال ۵۷۵ میلادی باشد. هانسن با اندکی موجه‌نمایی نشان داده است که ثعالبی از لشکرکشی مازندران آگاه بوده‌است، اما آن داستان و داستان هاماوران را در یک داستان خلاصه کرده، و بنابراین هفت‌خان رستم را نمی‌توان بر آنچه که نلدکه گفته، یک داستان تقلیدی و غیراصیل دانست. این گونه برمی‌آید که موتیف‌های عامه‌پسندی که هفت‌خان‌های رستم و اسفندیار را می‌سازند را داستان‌سرایان و خنیاگران به هر دو پهلوان نسبت داده‌اند. افزون بر آن، یاد کردن از حمیر (هاماوران) الزاماً به معنی این نیست که داستان درون‌مایه‌ای نو دارد، همچنان که عربستان در دوره ساسانیان برای ایرانیان بیشتر شناخته‌شده می‌شد، سرزمینی خشک در آسیای میانه را با یمن بیابانی در آن سرزمین عربستان جایگزین کردند، درست همانند ضحّاک که به عربستان وابسته شد.
امید کردستانی بیزنس‌من ایرانی-آمریکایی است. او پیشتر نایب رئیس ارشد و مدیر ارشد کسب‌وکار (سی‌بی‌ئو) در گوگل و مدیر غیر اجرایی وودافون، و از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۰ رئیس اجرایی هیئت مدیره توییتر بود و از سال ۲۰۲۲ بعنوان رییس هیئت مدیره شرکت پیرسون فعالیت می‌کند.https://www.moneycontrol.com/news/world/twitter-names-ex-google-cfo-patrick-pichette-as-chair-omid-kordestani-to-stay-on-5351561.html
امید کردستانی که کردتبار است در شهر تهرانبخشنامه رسمی کمیته پیشرفت آموزشی ایالت کالیفرنیا (پرونده پی‌دی‌اف). صفحهٔ ۴.mohammadmossadegh.com به دنیا آمد و در همین شهر به مدرسه رفت.
کردستانی که در تهران به یک مدرسه کاتولیک ایتالیایی می‌رفتThe Australisn ، بازدید: آوریل ۲۰۰۹. در سن چهارده سالگی، پس از مرگ پدرش به کالیفرنیا رفته‌است.
او مدرک کارشناسی مهندسی برق خود را در سال ۱۹۸۴ از دانشگاه ایالتی سن خوزه گرفته‌است. وی همچنین در سال ۱۹۹۱ مدرک ام‌بی‌ای را از دانشگاه استنفورد گرفت.
او دارای سابقه‌ای بیش از ۱۲ سال در زمینه فناوری سطح بالا در شرکت‌های پیشروی اینترنتی مانند نت‌اسکیپ است. او همچنین نائب‌رئیس بخش توسعهٔ کسب و کار و فروش در این شرکت بود و توانست بازده مالی وبگاه نت‌اسکیپ را در عرض ۱۸ ماه از ۸۸ میلیون دلار در سال به بیش از ۲۰۰ میلیون دلار در سال برساند. او کارش را در نت‌اسکیپ در بخش فروش اُئی‌ام (OEM) آغاز کرد و در طی دورهٔ چهار ساله که در آن شرکت حضور داشت، مسئولیت برقراری ارتباطات تجاری با شرکت‌هایی چون ای‌بِی، سیتی‌بانک، آمریکن‌آن‌لاین، آمازون، تراولاسیتی، اینتل و اکسایت را برعهده گرفته بود. کردستانی پیش از آغاز کار در نت‌اسکیپ در بخش‌هایی چون بازاریابی، مدیریت محصول و توسعهٔ کسب و کار در شرکت‌هایی چون 3DO, Go و هیولت پکرد فعالیت می‌کرده‌است.
کردستانی یازدهمین کارمند و اولین مدیر کسب‌وکاری بود که گوگل استخدام کرد.http://www.forbes.com/sites/elizabethmacbride/2017/02/06/as-president-trump-signals-a-tough-stance-on-iran-dubai-quietly-opens-the-door-wider/2/#388b83781902 کردستانی در گوگل به مؤسس کسب و کار در این شرکت مشهور بود و بانی سرویس پولساز ادوردز آن بوده‌است. کردستانی در سال ۲۰۰۶ خرید یوتیوب توسط گوگل را رهبری کرد.https://www.forbes.com/lists/2008/54/400list08_Omid-Kordestani_XDD8.html
مجله تایم در سال ۲۰۰۶ امید کردستانی را در فهرست "صد نفری که دنیای ما را شکل دیگری بخشیده‌اند" قرار داد. به‌علاوه او در جشنواره ایرانیان آمریکا در سال ۲۰۰۷ به عنوان «ایرانی سال» برگزیده شد. کردستانی یکی از بنیان‌گذاران بنیاد خیریه پارسی است که علاوه بر دست‌گیری از دانشجویان ایرانی، در راه‌اندازی شرکت‌ها و به ثمر رسیدن ایده‌های کارآفرین‌های ایرانی هم کمک می‌کند.
کردستانی در سال ۲۰۰۹ که نایب رئیس ارشد فروش جهانی گوگل بود، این شرکت را ترک کرد. او در سال ۲۰۱۴ با عنوان مدیر ارشد کسب و کار به این شرکت بازگشت. حقوق، پاداش و مزایای سال اول او بالغ بر ۱۲۳ میلیون دلار بود. بازگشت کردستانی به گوگل در دره سیلیکون به‌طور گسترده به عنوان یکی از اقدامات مثبت گوگل تحسین شد. سایت Re/code کردستانی را «روح گوگل» خواند. در یک سال پس از استخدام کردستانی سهام گوگل ۳۰ درصد رشد کرد.
جک دورسی مدیرعامل ارشد اجرایی توییتر که با مشکل کسب درآمد و کاربر مواجه بود، در سال ۲۰۱۵ کردستانی را به عنوان رئیس اجرایی هیئت مدیره این شرکت استخدام کرد. حقوق سالیانه کردستانی در این مقام ۵۰۰۰۰ دلار بود و شرکت به او ۸۰۰ هزار سهم خود ظرف چهار سال و ۴۰۰ هزار سهم دیگر در صورت رسیدن شرکت به اهداف مالی خود را نیز داده بود. او در توئیتر به همراه همکارانش برای دفاع و حفظ آزادی‌های مدنی پول جمع‌آوری کرد و به گروه‌های حامی آزادی‌های مدنی کمک کرد. به اعتقاد کردستانی دردناک‌ترین توئیت‌های سیاسی، چه دوست شان داشته باشیم چه نه، جای خود را در این سایت دارند. کردستانی گفته در این مقام مستقیماً با مدیران توئیتر برای هدایت آینده این شرکت در تماس بوده و نقشش این است که به تصمیم‌های سخت و دیگر فرایندها مشاوره ارائه دهد. کردستانی بر هیئت مدیره نظارت می‌کرد و هر روزه در این مقام درگیر امور این شرکت بود تا این که در سال ۲۰۲۰، پتریک پیچت به عنوان رئیس هیئت مدیره جایگزین او شد ولی کردستانی تا زمان انحلال هیئت مدیره ۱۱ نفره این شرکت به عنوان یکی از اعضای آن باقی ماند.
در سال ۲۰۲۱، کردستانی به عنوان رئیس هیئت مدیره شرکت انتشاراتی آموزشی پیرسون تعیین شد.
کردستانی در سال ۱۹۹۱ با بیتا دریاباری ازدواج کرد. کردستانی در دهه ۲۰۰۰ عاشق همکارش جیزل کردستانی (در آن زمان هیسکاک) شد و در سال ۲۰۰۸ با او به لندن نقل مکان کرد. هیسکاک که از مؤسسین سایت Crowdpac است، از والدینی انگلیسی در فرانسه متولد و در آنجا بزرگ شده‌است. کردستانی در همان سال دریاباری را طلاق داد. در نتیجه دریاباری بخش بزرگی از سهام کردستانی در گوگل را به دست آورد. کردستانی یک پسر و یک دختر از همسر اول و دو فرزند از همسر دوم خود دارد.
کردستانی و همسرش حداکثر کمک مالی مجاز برای افراد را به کمپین کاملا هریس برای کسب نامزدی حزب دموکرات در انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۲۰ اهدا کردند.https://www.businessinsider.com/powerful-people-in-tech-and-hollywood-who-support-kamala-harris-2020-8#a-slew-of-other-silicon-valley-bigwigs-have-supported-harris-in-the-past-5
کردستانی بخش اعظم ثروتش را در عرضه اولیه سهام گوگل به دست آورد. ثروت او که در سال ۲۰۰۸ پیش از طلاق از همسر اولش ۲٫۲ میلیارد دلار تخمین زده شده بود، در سال ۲۰۰۹ از سوی فوربز ۱٫۴ میلیارد دلار تخمین زده شد. ثروت او پس از جدایی به ۵۰۰ میلیون دلار کاهش یافت. ماهنامه فوربس وی را به عنوان دومین ثروتمند ایرانی در جهان معرفی می‌کند. پس از جدایی این زوج، مالکیت کامل عمارت این دو با مساحت ۵ جریب فرنگی که اکنون از پرارزش‌ترین املاک در اترتون محسوب می‌شود، به دریاباری واگذار شد.
محمّدرضا سرشار (زادهٔ ۲۳ خرداد ۱۳۳۲، کازرون) مشهور به رضا رهگذر، نویسنده و پژوهشگر و منتقد ادبی و گویندهٔ برنامهٔ رادیویی قصهٔ ظهر جمعه است.
محمّدرضا سرشار در سال ۱۳۳۲ در شهر کازرون متولد شد. او پس از اخذ دو دیپلم فنی و ریاضی و طی دورهٔ سربازی در کسوت سرباز معلم (سپاهی دانش) در سال ۱۳۵۴، در رشتهٔ مهندسی صنایعِ دانشگاه علم و صنعت ایران مشغول به تحصیل شد. اما به‌خاطر علاقه‌ای که به نویسندگی داشت پس از گرفتن فوق‌دیپلم دانشگاه علم و صنعت را رها کرد و به دانشکدهٔ هنرهای زیبای دانشگاه تهران رفت. سرشار در سال ۱۳۵۹ در شیراز ازدواج کرد. در سال ۱۳۸۵ از سوی شورای ارزشیابی هنرمندان و نویسندگان مستقر در وزارت ارشاد، برای مجموعه فعالیت‌های ادبی سرشار، به وی گواهینامهٔ درجه یک هنری داده شد.
همچنین در پیامی از علی خامنه‌ای برای مراسم بزرگداشت او در سال ۱۳۸۵ — که مشترکاً توسط صداوسیما و جشنواره «داستان‌های قرآنی، پیامبران و ائمه» برگزار شد — آمده‌است: «آقای سرشار حق بزرگی بر ادبیات انقلاب دارند.»
نخستین آثار قلمی سرشار (رهگذر) در سال ۱۳۵۲، در یکی از مجلات هفتگی ادبی، و اولین کتابش در سال ۱۳۵۵ به‌چاپ رسید. در مجموع، چهار عنوان کتاب و چند داستان کوتاه از سرشار، در دوران پیش از انقلاب منتشر شد. مهم ترین کتابش در این دوره داستان کودکان«گرداب سکندر» بود که بر اساس داستانی فولکلوریک و متداول در بنادر جنوبی ایران نوشته شده است. شاید بتوان گفت این داستان موفقترین داستان سرشار است.
سرشار فعالیت ادبی خود را در دوران پهلوی پی گرفت. با وجود این، در دوران اوج‌گیری انقلاب ۵۷، در اواخر دورهٔ صدارت تیمسار ازهاری دستگیر و اوایل نخست‌وزیری شاهپور بختیار، همراه با خیل زندانیان سیاسی کشور، آزاد شد.
در دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال۵۷، حدود ۱۴۰ عنوان کتاب دیگر از وی، در قالب داستان، پژوهش، نقد و مباحث نظری ادبی، به شکل تألیف یا ترجمه، و تعدادی نیز مانند سه شمارهٔ گاهنامهٔ داستان، هفت مجلد قصه‌های انقلاب، دو مجلد «سه‌شنبه‌های دوست‌داشتنی» و غیره به‌صورت گردآوری و ویرایش برای کودکان و نوجوانان و بزرگسالان منتشر شد.
محمدرضا سرشار از سال ۱۳۶۰ تا سال ۱۳۸۴، اجرای برنامهٔ رادیویی قصهٔ ظهر جمعه را برعهده داشت. او همچنین دو سال در برنامهٔ نوجوان شبکهٔ یک سیما به نام «آستانه» قصه‌گویی کرد و اجرای ده‌ها برنامه قصه‌گویی برای کودکان و نوجوانان در شبکه‌های قرآن، دو و پنج سیما را برعهده داشت.
اجرای نریشن‌های چندین فیلم مستند تلویزیونی برای شبکهٔ افق و یک سریال تلویزیونی نیز در کارنامهٔ سرشار دیده می‌شود.
مهم‌ترین اثر سرشار در حوزهٔ نگارش داستان‌های تاریخی، رمان تاریخی آنک آن یتیم نظرکرده است. این رمان داستان زندگی محمد پیامبر اسلام را روایت می‌کند و نگارش آن از سال ۱۳۷۳ تا ۱۳۷۶ به طول انجامید.
جلد اول رمان آن یتیم نظرکرده به زبان عربی ترجمه و با عنوان «ها هو الیتیم بعین الله» منتشر شد. چاپ دوم نسخه عربی این رمان توسط دارالحکمه انجام و در بیروت و بعلبک در فروردین ۱۳۹۶ رونمایی شد.
سرشار در ۱۶ دوره داور «کتاب سال جمهوری اسلامی ایران» طی سال‌های ۱۳۶۲ تا ۱۳۷۶ بود. او به مدت پنج سال طی سال‌های ۱۳۷۰ تا ۱۳۷۵، و از از آغاز سال ١٤٠٠ عضو هیئت نظارت بر کتاب‌های کودکان و نوجوانان (منتخب شورای فرهنگ عمومی) بوده است.
در دههٔ ۱۳۷۰، سرشار یک دوره دبیری جشنوارهٔ کتاب کودک و نوجوانِ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان را برعهده داشت.
از محمدرضا سرشار نقدهای ادبی بسیاری منتشر شده‌است. نیم‌نگاهی به هشت سال قصهٔ جنگ، پیش از آنکه سرها بیفتد، فضل‌الله صبحی مهتدی، صمد بهرنگی، آن‌گونه که بود و منظری از ادبیات داستانی پس از انقلاب از جمله این کتاب‌های نقد هستند.
سرشار تجربهٔ برگزاری نقدهای تلویزیونی را نیز داراست. او در ۲۶ قسمت از برنامهٔ تلویزیونی «نقد کتاب چهار» شبکهٔ چهار تلویزیون ایران، رمان‌های ایرانی و خارجی را نقد کرد.
نقدهای سرشار به دلیل ویژگی‌های خاص خود همیشه بحث‌انگیزترین سوژه‌ها در بین نویسندگان و علاقه‌مندان به ادبیات داستانی معاصر، اعم از موافق یا مخالف، بوده‌است.
سرشار در حوزهٔ روزنامه‌نگاری فعالیت‌های متعددی داشته‌است. او بنیان‌گذار ماهنامهٔ «قلمرو ادبیات کودکان» و بنیان‌گذار ماهنامهٔ «سورهٔ نوجوانان» بود.
تجربیات محمدرضا سرشار در عرصهٔ روزنامه‌نگاری به شرح ذیل است:
محمدرضا سرشار به‌عنوانِ مؤسس انجمن قلم ایران شناخته می‌شود. این انجمن ادبی، مهم‌ترین تشکیلات حکومتی نویسندگان در ایران است. سرشار نویسندهٔ پیش‌نویس اساس‌نامهٔ انجمن قلم بود. او مدیرمسئولیِ این تشکل ادبی را برعهده دارد و در دوره‌های مختلف، رئیس هیئت‌مدیره آن بوده‌است.
اما او پیش از انجمن قلم ایران، در تشکیل چند مجموعهٔ ادبی نقش داشت. در سال ۱۳۵۹، محمدرضا سرشار اتفاق مهدی ارگانی، مصطفی رحماندوست و وحید نیکخواه آزاد، «خانهٔ هنر و ادبیات کودک و نوجوان» را راه‌اندازی کردند.
در سال ۱۳۶۴ سرشار به اتفاق مصطفی رحماندوست، امیرحسین فردی، محمد میرکیانی، فریدون عموزاده خلیلی و قاسمعلی فراست، «دفتر ادبیات کودک و نوجوان» را تأسیس کردند. آنها تمام تلاش شان را کردند که تاثیر شورای کتاب کودک را کم کنند اما امروز بعد از ۶۰ سال می بینیم که آب در هاون کوبیده اند.
سرشار مسئول بخش قصهٔ حوزهٔ هنری مرکز (۱۳۶۳ تا ۱۳۶۵) و نیز واحد ادبیات حوزهٔ هنری مرکز (۱۳۶۸ و ۱۳۷۰) بود. او در طول دوران فعالیت ادبی خود، دوره‌های آموزشی داستان‌نویسی و نقد ادبی متعددی را برگزار کرده‌است.
سرشار طراح و بنیانگذار «پیک قصه‌نویسی» حوزهٔ هنری بود و دو متن درسی اولیهٔ آن نیز، زیر نظر او و مهدی حجوانی تهیه شد.
او مدرس دانشکدهٔ هنرهای زیبای دانشگاه تهران در سال‌های ۱۳۶۹ تا ۱۳۷۲ بود. سرشار در دانشگاه تربیت مدرس، دوره‌های آموزشی کوتاه‌مدتی را برای استادان زبان فارسی دانشگاه‌های هند و پاکستان در سال ۱۳۷۶ تدریس کرد. همچون کلاس‌های آموزشی او در دانشکدهٔ تربیت معلم شهدای مکه، دانشگاه امام صادق، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و مؤسسه آموزشی طلوع حق برگزار شده‌است.
از شاگردان داستان‌نویس مشهور سرشار می‌توان به محمدرضا بایرامی اشاره کرد. او از راه دور در بخش آموزش داستان‌نویسی سرشار در برنامهٔ رادیویی «آینده‌سازان» شرکت کرده بود.
همچنین از شاگردان سرشار که از آنها کتاب داستان منتشر شده می‌توان به محمد میرکیانی، محمدحسین کیانپور، محمد غلامی، مجید درخشانی، جلال توکلی، مهدیه ارطایفه، مریم مقانی، نادره عزیزی‌نیک، مریم شریف‌رضویان، فرخنده حق‌شنو، نسرین ارتجاعی، فاطمه دانشور جلیل، مهری آسیابر، اکرم سرداری، پروانه بابک، سهیلا ازگلی، معصومه عیوضی، علیرضا عیوضی، یوسف یزدیان وشاره اشاره کرد.
دیگر نویسندگانی که پیش از انتشار آثار خود به‌صورت کتاب، حداقل در یک دوره کلاس‌های آموزشی سرشار شرکت کرده‌اند، محمدعلی گودینی، راضیه تجار، مهدی حجوانی، علی‌اکبر والایی، سمیرا اصلانپور، مهدی خلیلی، محمدرضا محمدی‌پاشاک، محمدجواد جزینی، محسن مومنی‌شریف و … بوده‌اند.
محمدرضا سرشار در دههٔ ۱۳۹۰ وارد عرصهٔ فیلم‌نامه‌نویسی انیمیشن شد. او تاکنون فیلم‌نامه‌های ذیل را به‌همراه دیگر نویسندگان، به نگارش درآورده‌است:
آثار سرشار تاکنون، دست‌کم ۳۶ جایزه را در سطح کشور به خود اختصاص داده و برخی از آنها، در داخل و خارج کشور، به زبان‌های عربی، ترکی استانبولی، ترکمنی، روسی، انگلیسی و اردو، اسپانیولی و کردی ترجمه شده‌است. نشریهٔ بین‌المللی "who is who"، در سال ۱۳۷۳، نام وی را به عنوان یکی از مشاهیر فرهنگ ایران به ثبت رساند. او برای نگارش کتاب "جایزه" و "تشنه دیدار"، برگزیدهٔ اولین دورهٔ کتاب سال ایران شد. فهرست برخی از این جوایز به این شرح است:
برخی از آثار سرشار به این شرح است:
نقدهای سرشار نمونه نقدهای حزبی در ادبیات معاصر ایران است. سرشار قبل از پرداختن به اثر هر نویسنده ابتدا به گروه و جناح و اندیشه نویسنده می پردازد. نقدهایش بر آثار هدایت و براهنی و بسیاری دیگر از کسانی که در سال های قبل و بعد از انقلاب داستان نوشته اند، نمونه ای از نقدهای تذکره ای، زندگی نامه ای و اخلاقی است. غیر از گروه خاصی که مخاطبان سرشار هستند، در جامعه ادبی مخاطب چندانی ندارد.
نرم‌افزار ضد ویروس یا پاد ویروس که با نام نرم‌افزار آنتی‌ویروس (به اختصار نرم‌افزار AV) نیز شناخته می‌شود، یک برنامهٔ کامپیوتری است که برای جلوگیری، کشف و حذف نرم‌افزارهای مخرب استفاده می‌شود.
در ابتدا نرم‌افزار ضدویروس برای شناسایی و از بین بردن ویروس‌های رایانه‌ای، ساخته شد. با این حال، با گسترش انواع دیگر بدافزارها، نرم‌افزار ضدویروس شروع به محافظت از سایر تهدیدهای رایانه‌ای کرد. به‌طور خاص، نرم‌افزارهای ضدویروس مدرن می‌توانند کاربران را در برابر موارد زیر محافظت کنند: اشیاء مخرب مرورگر (BHOs)، هواپیماربایان مرورگر، باج‌افزارها، کی‌لاگرها، درهای پشتی سخت‌افزاری، روت‌کیت‌ها، تروجان‌ها، کرم‌ها، LSPهای مخرب، شماره‌گیرها، کلاهبرداری‌ها، ابزارهای تبلیغاتی مزاحم و جاسوس‌افزارها. برخی از محصولات همچنین شامل محافظت در برابر تهدیدهای رایانه‌ای دیگر، مانند URLهای آلوده و مخرب، حملات ناخواسته و فیشینگ، هویت آنلاین (حفظ حریم خصوصی)، حملات بانکی آنلاین، تکنیک‌های مهندسی اجتماعی، تهدید مداوم پیشرفته (APT) و حملات بات‌نت DDoS است.
اگرچه ریشه‌های ویروس رایانه‌ای از سال ۱۹۴۹ شروع می‌شود، زمانی که دانشمند مجارستانی جان فون نویمان «نظریهٔ اتوماتیک خود بازتولید» را منتشر کرد، اولین ویروس رایانه‌ای شناخته‌شده در سال ۱۹۷۱ ظاهر شد و «ویروس خزنده» نام گرفت. این ویروس رایانه‌ای، رایانه‌های اصلی PDP-10 Digital Equipment Corporation (DEC) که دارای سیستم عامل TENEX هستند را آلوده کرده‌است.
ویروس Creeper سرانجام توسط برنامه‌ای که توسط Ray Tomlinson ایجاد شده و به "The Reaper" معروف است حذف شد. برخی افراد "The Reaper" را اولین نرم‌افزار ضدویروسی می‌دانند که ممکن است چنین باشد، اما مهم است که توجه داشته باشید که Reaper در واقع یک ویروس بوده‌است که به‌طور خاص برای حذف ویروس Creeper طراحی شده‌است.
ویروس Creeper توسط چندین ویروس دیگر دنبال شد. اولین موردی که در طبیعت ظاهر شد "Elk Cloner" بود که در سال ۱۹۸۱ رایانه‌های اپل ۲ را آلوده کرد.
در سال ۱۹۸۳، عبارت "ویروس رایانه‌ای" توسط فرد کوهن در یکی از اولین مقالات آکادمیک منتشر شده در مورد ویروس‌های رایانه‌ای ابداع شد. کوهن از واژهٔ "ویروس رایانه‌ای" برای توصیف برنامه‌هایی استفاده می‌کند که: "سایر برنامه‌های رایانه‌ای را با تغییر آن‌ها به گونه‌ای که شامل یک نسخهٔ (احتمالاً تکامل یافته) از خود باشد، تحت تأثیر قرار می‌دهد." (توجه داشته باشید که جدیدتر و دقیق‌تر است)، تعریف ویروس کامپیوتری توسط محقق امنیتی مجارستانی Péter Szőr ارائه شده‌است: "کدی که به طور بازگشتی یک نسخهٔ احتمالاً تکامل‌یافتهٔ خود را تکرار می‌کند").
اولین ویروس رایانه‌ای IBM PC "سازگار با طبیعت" و یکی از اولین آلودگی‌های گستردهٔ واقعی "Brain" در سال ۱۹۸۶ بود. از آن زمان، تعداد ویروس‌ها به‌طور تصاعدی افزایش یافته‌است. بیشتر ویروس‌های رایانه‌ای که در اوایل و اواسط دههٔ ۱۹۸۰ نوشته شده بودند، محدود به تولید مثل خود بودند و هیچ‌گونه آسیب روتین خاصی در کد وجود نداشت. وقتی برنامه‌نویسان بیشتر با برنامه‌نویسی ویروس‌های رایانه‌ای آشنا شدند و ویروس‌هایی ایجاد کردند که داده‌های رایانه‌های آلوده را دستکاری یا حتی از بین می‌برد، تغییر کرد.
قبل از گسترش اتصال اینترنت، ویروس‌های رایانه‌ای معمولاً توسط فلاپی دیسک‌های آلوده پخش می‌شدند. نرم‌افزار ضدویروس، مورد استفاده قرار گرفت، اما به ندرت به روز شد. در این مدت ، کنترل‌کننده‌های ویروس اساساً باید فایل‌های اجرایی و بخش‌های راه‌اندازی فلاپی دیسک‌ها و هارد دیسک‌ها را بررسی می‌کردند. با این حال، با رایج شدن استفاده از اینترنت، ویروس‌ها به صورت آنلاین شروع به گسترش کردند.
ادعاهای رقابتی برای مبتکر اولین محصول ضدویروس وجود دارد. احتمالاً، اولین حذف عمومی مستند ویروس رایانه‌ای "در طبیعت" (یعنی "ویروس وین") توسط برند فیکس در سال ۱۹۸۷ انجام شد.
در سال ۱۹۸۷، Andreas Lüning و Kai Figge، که G Data Software را در ۱۹۸۵ تأسیس کردند، اولین محصول ضدویروس خود را برای پلتفرم Atari ST منتشر کردند. در سال ۱۹۸۷، Ultimate Virus Killer (UVK) نیز منتشر شد. این عملاً قاتل ویروس استاندارد صنعت Atari ST و Atari Falcon بود، آخرین نسخهٔ آن (نسخه ۹٫۰) در آوریل ۲۰۰۴ منتشر شد. در سال ۱۹۸۷، در ایالات متحده، جان مک‌آفی شرکت مک‌آفی را تأسیس کرد (بخشی از Intel Security بود) و در پایان همان سال اولین نسخهٔ VirusScan را منتشر کرد. همچنین در سال ۱۹۸۷ (در چکسلواکی)، پیتر پاشکو، رودولف هروبا و میروسلاو ترنکا اولین نسخهٔ ضدویروس ناد را ایجاد کردند.
در سال ۱۹۸۷، فرد کوهن نوشت که هیچ الگوریتمی وجود ندارد که بتواند تمام ویروس‌های رایانه‌ای را به‌طور کامل تشخیص دهد.
سرانجام، در پایان سال ۱۹۸۷، دو ابزار اولیهٔ ضدویروس ابتکاری منتشر شد: Flushot Plus توسط راس گرینبرگ و Anti4us توسط اروین لانتینگ. راجر گرایمز در کتاب O'Reilly خود، Malicious Code Code: Virus Protection for Windows , Flushot Plus را به عنوان "اولین برنامهٔ جامع برای مبارزه با کد مخرب تلفن همراه (MMC)" توصیف کرد.
با این حال، نوع ابتکاری مورد استفاده در موتورهای ضدویروس اولیه کاملاً متفاوت از موتورهای امروزی بود. اولین محصول با موتور اکتشافی شبیه موتورهای مدرن F-PROT در سال ۱۹۹۱ بود. موتورهای ابتکاری اولیه مبتنی بر تقسیم دوتایی به بخش‌های مختلف بودند: بخش داده، بخش کد (در یک باینری مشروع، معمولاً همیشه از یک مکان شروع می‌شود).
در واقع، ویروس‌های اولیه طرح‌بندی بخش‌ها را مجدداً سازماندهی می‌کنند، یا قسمت اولیهٔ یک بخش را لغو می‌کنند تا به انتهای پرونده‌ای که کد مخرب در آن قرار داشت بپردازند فقط برای ازسرگیری اجرای کد اصلی بازمی‌گردند.
این یک الگوی بسیار خاص بود که در آن زمان توسط هیچ نرم‌افزار قانونی استفاده نمی‌شد، که نشان‌دهندهٔ یک روش ابتکاری برای گرفتن کد مشکوک بود. انواع دیگری از روش‌های اکتشافی پیشرفته بعداً اضافه شد، مانند نام بخش مشکوک، اندازهٔ هدر نادرست، عبارات منظم و الگوی جزئی در تطبیق حافظه.
در سال ۱۹۸۸، رشد شرکت‌های ضدویروس ادامه یافت. در آلمان، Tjark Auerbach Avira (H+BEDV در آن زمان) را تأسیس کرد و اولین نسخه AntiVir (که در آن زمان "Luke Filewalker" نام داشت) را منتشر کرد.
در بلغارستان، Vesselin Bontchev اولین برنامهٔ ضدویروس رایگان خود را منتشر کرد (بعداً به FRISK Software پیوست). همچنین Frans Veldman اولین نسخه از ThunderByte Antivirus را که به TBAV نیز معروف است منتشر کرد (او در سال ۱۹۹۸ شرکت خود را به Norman Safeground فروخت). در چکسلواکی، پاول بائودیچ و ادوارد کوسرا آواست را شروع کردند. (در آن زمان نرم‌افزار ALWIL) و اولین نسخهٔ آواست خود را منتشر کردند. در ژوئن ۱۹۸۸، در کرهٔ جنوبی، Ahn Cheol-Soo اولین نرم‌افزار ضدویروس خود را با نام V1 منتشر کرد (او AhnLab را بعداً در ۱۹۹۵ تأسیس کرد).
سرانجام، در پاییز ۱۹۸۸، در بریتانیا، آلن سلیمان S&S International را تأسیس کرد و جعبه ابزار ضدویروس دکتر سلیمان خود را ایجاد کرد (اگرچه او آن را در سال ۱۹۹۱ به صورت تجاری راه اندازی کرد-در سال ۱۹۹۸ شرکت سلیمان توسط مک‌آفی خریداری شد).
در نوامبر ۱۹۸۸، پروفسوری در دانشگاه پان آمریکا در مکزیکوسیتی به نام Alejandro E. Carriles اولین نرم‌افزار ضدویروس را در مکزیک تحت نام "Byte Matabichos" (Byte Bugkiller) برای کمک به حل آلودگی ویروس شایع در بین دانش‌آموزان محفوظ داشت.
همچنین در سال ۱۹۹۸ یک لیست پستی به نام VIRUS-L در شبکه BITNET/EARN شروع شد که در آن ویروس‌های جدید و امکانات تشخیص و حذف ویروس‌ها مورد بحث قرار گرفت. برخی از اعضای این فهرست پستی عبارت بودند از: آلن سلیمان، یوجین کسپرسکی (آزمایشگاه کسپرسکی)، فریریک اسکالاسون (نرم‌افزار FRISK)، جان مک آفی (مک آفی)، لوئیس کرونز (پاندا سکیوریتی)، میکو هیپنن (F-Secure)، پتر سور، Tjark اوئرباخ (آویرا) و وسلین بونچف (نرم‌افزار FRISK).
در سال ۱۹۸۹، در ایسلند، Friðrik Skúlason اولین نسخه از F-PROT Anti-Virus را ایجاد کرد (او FRISK Software را فقط در ۱۹۹۳ تأسیس کرد). در همین حال، در ایالات متحده، سیمنتک (توسط گری هندریکس در ۱۹۸۲ تأسیس شد) اولین آنتی‌ویروس سیمنتک خود را برای مکینتاش (SAM) راه اندازی کرد.
SAM 2.0، که در مارس ۱۹۹۰ منتشر شد، از فناوری استفاده می‌کرد که به کاربران اجازه می‌داد به راحتی SAM را برای رهگیری و حذف ویروس‌های جدید، از جمله بسیاری از آنها که در زمان انتشار برنامه وجود نداشت، به روز کنند.
در پایان دهه ۱۹۸۰، در بریتانیا، جان هروسکا و پیتر لامر شرکت امنیتی Sophos را تأسیس کردند و اولین محصولات ضدویروس و رمزگذاری خود را تولید کردند. در همان دوره، در مجارستان، VirusBuster نیز تأسیس شد (که اخیراً توسط Sophos ادغام شده‌است).
در سال ۱۹۹۰، در اسپانیا، میکل اوریزاربارنا پاندا سکیوریتی (آن زمان نرم‌افزار پاندا) را تأسیس کرد. در مجارستان، محقق امنیتی پتر سزار نسخهٔ اول ضدویروس پاستور را منتشر کرد. در ایتالیا، Gianfranco Tonello نسخهٔ اول ضدویروس VirIT eXplorer را ایجاد کرد، سپس یک سال بعد TG Soft را تأسیس کرد.
در سال ۱۹۹۰، سازمان تحقیقات ضدویروس رایانه‌ای (CARO) تأسیس شد. در سال ۱۹۹۱، CARO «طرح نامگذاری ویروس» را منتشر کرد، که در ابتدا توسط Friðrik Skúlason و Vesselin Bontchev نوشته شده‌است. اگرچه این طرح نامگذاری اکنون منسوخ شده‌است، اما این تنها استاندارد موجود است که اغلب شرکت‌های امنیتی رایانه و محققان تاکنون سعی در اتخاذ آن داشته‌اند. اعضای CARO شامل: آلن سلیمان، کاستین رایو، دیمیتری گریازنوف، یوجین کسپرسکی، فریریک اسکلاسون، ایگور موتویک، میکوکو هیپنن، مورتون شناگر، نیک فیتز جرالد، پیجت پترسون، پیتر فرری، ریگارد زویننبرگ و وسلیننتونت
در سال ۱۹۹۱، در ایالات متحده، سیمنتک نسخهٔ اول ضدویروس نورتون را منتشر کرد. در همان سال، در جمهوری چک، جان گریتباخ و تامو هوفر AVG Technologies را تأسیس کردند (در آن زمان Grisoft)، اگرچه آن‌ها اولین نسخه از گارد ضدویروس خود (AVG) را فقط در سال ۱۹۹۲ منتشر کردند. از طرف دیگر، در فنلاند، F-Secure (در سال ۱۹۸۸ توسط پتری آلاس و ریستو سییلاسما - با نام Data Fellows تأسیس شد) اولین نسخه از ضدویروس خود را منتشر کرد. F-Secure ادعا می‌کند که اولین ضدویروس است که حضور در شبکه جهانی وب را تأسیس می‌کند.
در سال ۱۹۹۱، مؤسسهٔ اروپایی تحقیقات ضدویروس رایانه‌ای (EICAR) برای تحقیقات بیشتر در مورد ضدویروس و بهبود پیشرفت نرم‌افزار ضدویروس تأسیس شد.
در سال ۱۹۹۲، در روسیه، ایگور دانیلوف اولین نسخهٔ SpiderWeb را منتشر کرد که بعداً به دکتر وب تبدیل شد.
در سال ۱۹۹۴، AV-TEST گزارش داد که ۲۸۶۱۳ نمونهٔ بدافزار منحصر به فرد (بر اساس MD5) در پایگاه داده آن‌ها وجود دارد.
با گذشت زمان شرکت‌های دیگری تأسیس شدند. در سال ۱۹۹۶، در رومانی، Bitdefender تأسیس شد و اولین نسخهٔ ضدویروس eXpert (AVX) را منتشر کرد. در سال ۱۹۹۷، در روسیه، یوجین کسپرسکی و ناتالیا کسپرسکی شرکت امنیتی Kaspersky Lab را تأسیس کردند.
در سال ۱۹۹۶، اولین ویروس لینوکس "در وحشی" نیز وجود داشت که با نام "Staog" شناخته می‌شد.
در سال ۱۹۹۹، AV-TEST گزارش داد که ۹۸۴۲۸ نمونه بدافزار منحصر به فرد (بر اساس MD5) در پایگاه داده آنها وجود دارد.
در سال ۲۰۰۰، Rainer Link و Howard Fuhs اولین موتور ضدویروس منبع باز را به‌نام OpenAntivirus Project راه‌اندازی کردند.
در سال ۲۰۰۱، Tomasz Kojm اولین نسخهٔ ClamAV را منتشر کرد، اولین موتور ضدویروس منبع باز است که به بازار عرضه می‌شود. در سال ۲۰۰۷، ClamAV توسط Sourcefire خریداری شد که به نوبه خود در سال ۲۰۱۳ توسط سیسکو سیستم خریداری شد.
در سال ۲۰۰۲، در انگلستان، Morten Lund و Theis Søndergaard با تأسیس شرکت ضدویروس BullGuard تأسیس کردند.
در سال ۲۰۰۵، AV-TEST گزارش داد که ۳۳۳٬۴۲۵ نمونه بدافزار منحصر به فرد (بر اساس MD5) در پایگاه داده آنها وجود دارد.
در سال ۲۰۰۷، AV-TEST تعداد ۵٬۴۹۰٬۹۶۰ نمونه بدافزار جدید (بر اساس MD5) را فقط برای آن سال گزارش داد. در سال ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳، ضدویروس‌ها گزارش کردند که نمونه بدافزارهای جدید بین ۳۰۰۰۰۰ تا بیش از ۵۰۰۰۰۰ در روز است.
با گذشت سالها، لازم است نرم‌افزار ضدویروس از چندین استراتژی مختلف (مانند ایمیل خاص و حفاظت از شبکه یا ماژول‌های سطح پایین) و الگوریتم‌های تشخیص استفاده و همچنین بررسی انواع فایلی به‌جای فقط اجرایی به دلایل مختلف استفاده کند.
در سال ۲۰۰۵، F-Secure اولین شرکت امنیتی بود که یک فناوری Anti-Rootkit ایجاد کرد، به نام بلک لایت.
از آنجا که بیشتر کاربران معمولاً به‌طور مداوم به اینترنت متصل هستند، جان اوبرهید برای اولین بار یک طرح ضدویروس مبتنی بر ابر را در سال ۲۰۰۸ پیشنهاد داد.
در فوریهٔ سال ۲۰۰۸ آزمایشگاه‌های مک‌آفی اولین عملکرد ضدویروس مبتنی بر ابر را در صنعت تحت نام Artemis به VirusScan اضافه کردند. این آزمایش توسط AV-Comparatives در فوریهٔ ۲۰۰۸ مورد آزمایش قرار گرفت و به‌طور رسمی در اوت ۲۰۰۸ در McAfee VirusScan رونمایی شد.
Cloud AV مشکلاتی را برای آزمایش مقایسه‌ای نرم‌افزارهای امنیتی ایجاد کرد - بخشی از تعاریف AV از کنترل تسترها (روی سرورهای شرکت AV که به‌طور مداوم به روز می‌شوند) نتیجه‌ای غیرقابل تکرار می‌داد. در نتیجه، سازمان معیارهای تست ضد بدافزار (AMTSO) شروع به کار بر روی روش آزمایش محصولات ابری کرد که در ۷ مه ۲۰۰۹ پذیرفته شد.
در سال ۲۰۱۱، AVG سرویس ابری مشابه را با نام Protective Cloud Technology معرفی کرد.
پس از انتشار گزارش APT 1 از Mandiant در سال ۲۰۱۳، این صنعت شاهد تغییر رویکردهای کمتر امضایی برای مسئله‌ای است که قادر به شناسایی و کاهش حملات صفر روز است. رویکردهای بی‌شماری برای پرداختن به این اشکال جدید تهدیدات از جمله تشخیص رفتاری، هوش مصنوعی، یادگیری ماشین و منفجر شدن پرونده مبتنی بر ابر ظاهر شده‌است. به گفته گارتنر، پیش‌بینی می‌شود ظهور ورودی‌های جدید، از جمله Carbon Black , Cylance و Crowdstrike، شرکت‌کنندگان EPP را به مرحله جدیدی از نوآوری و کسب مجبور کند. یک روش از Bromium شامل میکرو مجازی‌سازی برای محافظت از رومیزی در برابر اجرای کد مخرب است که توسط کاربر نهایی آغاز می‌شود. رویکرد دیگر SentinelOne و Carbon Black بر ایجاد تشخیص رفتاری با ایجاد زمینه ای کامل در هر مسیر اجرای فرایند در زمان واقعی متمرکز است، در حالی که سیلانوس از مدل هوش مصنوعی مبتنی بر یادگیری ماشین استفاده می‌کند. به‌طور فزاینده، این رویکردهای کمتر امضا توسط رسانه‌ها و بنگاه‌های تحلیلی به عنوان ضدویروس «نسل بعدی» تعریف شده‌اند و شاهد تصویب سریع بازار به عنوان فن آوری‌های معتبر جایگزینی ضدویروس توسط شرکت‌هایی مانند Coalfire و DirectDefense هستند. در پاسخ، فروشندگان ضدویروس‌های سنتی مانند Trend Micro , سیمنتک و Sophos با درج پیشنهادهای «نسل بعدی» در پرتفوی خود پاسخ داده‌اند زیرا شرکت‌های تحلیلگر مانند فارستر و گارتنر ضدویروس‌های سنتی مبتنی بر امضاها را «ناکارآمد» و «منسوخ» خوانده‌اند.
یکی از معدود نتایج نظری جامد در بررسی ویروس‌های رایانه‌ای، نشان دادن فردریک کوئن در ۱۹۸۷ است که هیچ الگوریتمی وجود ندارد که بتواند کاملاً ویروسهای احتمالی را تشخیص دهد. با این وجود، با استفاده از لایه‌های مختلف دفاعی، می‌توان میزان تشخیص خوبی حاصل کرد.
چندین روش وجود دارد که موتور ضدویروس می‌تواند برای شناسایی بدافزارها از آن‌ها استفاده کند:
نرم‌افزار آنتی‌ویروس سنتی برای شناسایی بدافزار به شدت به امضاها متکی است.
به‌طور اساسی، هنگامی که یک بدافزار به دست یک شرکت ضدویروس می‌رسد، توسط محققان بدافزار یا سیستم‌های آنالیز پویا آنالیز می‌شود. سپس، پس از مشخص شدن بدافزار، امضای مناسب فایل استخراج شده و به پایگاه داده امضاهای نرم‌افزار ضدویروس اضافه می‌شود.
اگرچه رویکرد مبتنی بر امضا می‌تواند حاوی شیوع بدافزارها باشد، اما نویسندگان بدافزار سعی کرده‌اند با نوشتن "oligomorphic" , "polymorphic" و اخیراً ویروسهای "دگردیسی"، که بخشی از خود را رمزگذاری می‌کنند، قدم جلوتر از چنین نرم‌افزاری بمانند. خود را به عنوان روشی برای مبدل اصلاح کنید تا امضای ویروس در فرهنگ لغت مطابقت نداشته باشد.
بسیاری از ویروس‌ها به عنوان یک آلودگی واحد شروع می‌شوند و از طریق جهش یا اصلاح توسط مهاجمان دیگر، می‌توانند به ده‌ها سویه کمی متفاوت، به نام انواع مختلف تبدیل شوند. تشخیص عمومی به تشخیص و رفع تهدیدات متعدد با استفاده از یک تعریف ویروس واحد اشاره دارد.
به عنوان مثال، تروجان Vundo بسته به طبقه‌بندی فروشندهٔ ضدویروس، دارای چندین عضو خانواده است. سیمنتک اعضای خانوادهٔ Vundo را به دو دستهٔ مجزا، Trojan.Vundo و Trojan.Vundo.B طبقه‌بندی می‌کند.