moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
او از جمله ۱۵ فعال سیاسی و مدنی بود که در بهمن ۱۳۹۶ با تأکید بر «اصلاح‌ناپذیری» نظام جمهوری اسلامی ایران خواستار برگزاری همه‌پرسی تحت نظارت سازمان ملل متحد برای «گذار مسالمت‌آمیز» از حکومت فعلی «به یک دموکراسی سکولار پارلمانی» شد.
در جریان اعتراضات انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۸۸، جعفر پناهی دو بار دستگیر شد. بار اول، در روز ۸ مرداد ۱۳۸۸ هنگامی که به همراه گروه دیگری از فیلم‌سازان برای گرامیداشت کشته‌شدگان اعتراضات به نتیجهٔ انتخابات دهم ریاست‌جمهوری به بهشت زهرا رفته بود که پس از چند روز آزاد شد. بار دوم در دوشنبه ۱۰ اسفند به همراه ۱۸ نفر از اعضای خانواده و دوستانی که در خانه او در تهران مهمان بودند. صندلی او در جشنوارهٔ کن خالی ماند. او در یک مرحله برای مدتی اعتصاب غذا کرد.
پناهی در روز ۴ خرداد ۱۳۸۹ به دستور بازپرس و تأیید دادستان عمومی و انقلاب تهران با تودیع وثیقهٔ ۲۰۰ میلیون تومانی از زندان آزاد شد.
بر اساس حکم دادگاه پناهی به اتهام «اجتماع و تبانی و تبلیغ علیه نظام جمهوری اسلامی» به ۶ سال حبس تعزیری و ۲۰ سال محرومیت از فیلم‌سازی، ۲۰ سال محرومیت از فیلمنامه‌نویسی، ۲۰ سال محرومیت از سفر به خارج از ایران و ۲۰ سال ممنوعیت از هر نوع مصاحبه با رسانه‌ها و مطبوعات داخلی و خارجی محکوم شد.
در ۱۳ بهمن ۱۳۸۹ (۲ فوریهٔ ۲۰۱۱) تیه‌ری فره‌مو مدیر هنری جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم کن، در یک کنفرانس مطبوعاتی که به منظور حمایت از پناهی و محمد رسول‌اف در سینماتک پاریس برگزار شد، اعلام کرد که امسال جایزهٔ ویژهٔ «مربی طلا» یجایزهٔ یک عمر فعالیت سینمایی جشنوارهٔ کن کن را به پناهی تقدیم می‌کنند. او اضافه کرد: «از این پس جعفر پناهی، عضو هیئت داوران تمام فستیوال‌های فیلم بین‌المللی خواهد بود و جایگاهی خالی برای او در نظر گرفته شده‌است.»
جعفر پناهی تیر ۱۴۰۱ در تهران برای اجرای حکم زندان خود بازداشت و زندانی شد. او که برای پیگیری وضعیت دو فیلمساز بازداشت شده، محمد رسول‌اف و مصطفی آل‌احمد به دادسرای اوین رفته بود، ۲۰ تیر ۱۴۰۱ در همان‌جا بازداشت و به بند ۸، سالن ۷، زندان اوین منتقل شد.
جعفر پناهی ۱۴ مرداد ۱۴۰۱ در زندان اوین دچار تب و لرز شدید شد و صبح روز ۱۵ مرداد پس از مراجعه به بهداری زندان اوین تست کووید ۱۹ او مثبت اعلام شد. او درخواست کرد تا با هزینهٔ شخصی خودش، وی را به بیمارستان منتقل کنند اما درخواستش با مخالفت مسئولان زندان مواجه شد. با این حال همسر پناهی برای دریافت مرخصی برای او و انتقالش به خارج از زندان تلاش کرد.
اَوَنْدَر مرکز دهستان تکاب و یکی از روستاهای بخش بررود از توابع شهرستان کوهسرخ در استان خراسان رضوی است. بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵ جمعیت آن (۳۲۶ خانوار) ۹۹۶ نفراست.
عروض واژه‌ای عربی و به‌معنی فن سنجیدن شعر و شناختن وزن‌ها و بحرهای کلام منظوم با افاعیل عروضی و پیدا کردن اوزان اشعار برپایهٔ آن افاعیل است. به این دلیل این دانش را «عروض» نامیده‌اند که وزن شعر بر آن عرضه می‌شود. برابر پارسی چامه‌سنجی برای آن مناسب می‌نماید. درضمن، اصطلاح «عروض» به جزوِ آخر از مصراع یکم هر بیت شعر هم گفته می‌شود.
خلیل بن احمد فراهیدی برای نخستین بار وزن کمّی را، که قرن‌ها پیش از او در زبان‌های سانسکریت و برخی زبان‌ها باستانیِ هندواروپایی تدوین شده‌بود، بر زبان عربی منطبق کرد. قواعد او برای زبان عربی بسیار خوب است، اما شمس قیس رازی در کتاب معروفش، "المعجم فی معاییر اشعار العجم"، و نیز محققانِ پیش از او، عیناً براساس قواعد عربی و بدون توجه به مسائل خاص زبان فارسی، اقدام به تهیهٔ قواعد عروض فارسی کردند و حتّی نام بحرها و وزن‌های مختلف نظم فارسی را تغییر ندادند و از همان نام‌های عربی استفاده کردند. خواجه نصیر طوسی هم، هرچند در کتاب معروفش، "معیارالاشعار"، سعی کرد بخش‌هایی را که نمی‌شود بر فارسی منطبق یا تحمیل کرد، نشان دهد، اما عملاً کار تازه‌ای برای تدوین قواعد وزن‌شناسی فارسی انجام نداد.
متخصصان فن عروض، وزن‌های موجود در شعرهای فارسی را در نوزده جنسِ مختلف دسته‌بندی کرده‌اند که هریک از این دسته‌ها را اصطلاحاً بحر می‌نامند. بحرها را از جهتِ کاربرد افاعیلِ کامل یا مزاحف به دو دستهٔ سالم و غیرسالم تقسیم می‌کنند. اما پرویز ناتل خانلری بحر را چنین تعریف کرده‌است: «صورتی خاص از ترکیب هجاهاست که در آن تناسب معیّنی میان هجاهای کوتاه و بلند وجود داشته‌باشد و آن را با صورتی دیگر که حاصل تناسب دیگری باشد، نتوان در یک قطعه آمیخت». بنا بر این تعریف، هر وزنی یک بحر مستقل به‌شمار می‌آید. اما برای سهولت طبقه‌بندی، بحرها را به اصلی و فرعی تقسیم کرده‌اند. بحر اصلی را دستگاهی دانسته‌اند که چند وزن را دربرمی‌گیرد. وزن‌های فرعیِ هر بحر، با اِعمال قواعدی خاص به‌وجود می‌آیند:
۱- با حذف یک یا چند هجا از آخر بحر؛
۲- با حذف چند هجا از آخر بحر و تکرار پارهٔ باقی‌مانده. در این حالت، مصراع‌هایی با دو پارهٔ مساوی به‌وجود می‌آید که در اصطلاح، وزنِ آنها را وزن خیزابی یا وزن دوری یا وزن متناوب می‌نامند؛
۳- با افزودن یک هجا به آخرِ هر پاره از وزنی اصلی یا فرعی.
به‌کمک این سه قاعده، قواعد پیچیدهٔ زحاف عروض قدیم به‌آسانی توجیه می‌شود. در عروض خانلری، نزدیک به پنجاه بحر شناخته شده که در پانزده «سلسله» طبقه‌بندی شده‌است. میرصادقی، میمنت، "واژه‌نامهٔ هنر شاعری: فرهنگ تفصیلیِ اصطلاحات فن شعر و سبک‌ها و مکتب‌های آن"، چاپ سوم، انتشارات کتاب مهناز، تهران، ۱۳۸۵
با اصل قرار دادن آواها به جای حروف و با تقطیع شعر به صورت هجایی (تفکیک به هجاهای تشکیل دهنده آوایی) می‌توان به سادگی وزن عروضی شعر را یافت و این دستاورد باعث شده که علم عروض قدیم، در آموزش نوین بسیار ساده و بسیار علمی تر قابل آموختن و بررسی شود.
در شعرهای دارای وزن عروضی، ترتیب هجاها در بیت ها و البته مصراع ها شبیه به هم هستند یعنی شعر عروضی از تکرار ترتیب های پیشفرض حاصل می‌شود. یعنی شاعر کلمات را به نحوی کنار هم چیده است که نظم معینی در تکرار هجاها وجود داشته باشد.
برای دسته بندی و سادگی یافتنِ نظم، می‌توانیم هجاها را چهار تا چهار تا یا سه تا سه تا یا ترکیبی از چهار تا و سه تا، جدا کنیم و برایشان نام بگذاریم.
هر کدام از بحرهای عروضی (وزن ها) که در شعرها مورد استفاده شاعران قرار می‌گیرد، نمونه ای پیش فرض از ترکیب قرارگیری هجاها در کنار همدیگر است.
حالت های پیشفرض متنوعی وجود دارد که برخی از آنها بیشتر مورد استفاده شاعران قرار گرفته اند و برخی از آنها کمتر. برگرفته از آموزش عروض، سهیل قاسمی و کتاب آشنایی با عروض و قافیه سیروس شمیسا. شمیسا، سیروس، "آشنایی با عروض و قافیه "، انتشارات دانشگاه پیام نور، شابک: 9644550374
جارزَنان مراسمی است که شب جمعه هفته پیش از مراسم قالی شویان در مسجد جامع فین برگزار می‌شود. در این مراسم یک‌نفر خوش صدا ابتدا اشعاری در مدح اهل بیت پیامبر اسلام و لعن بر دشمنان آن‌ها می‌خواند و سپس از اهالی فین برای شرکت در مراسم قالی شویان که جمعه هفته بعد یعنی دومین جمعه مهرماه برگزار می‌شود دعوت می‌کند. هر بار که جارچی بر خاندان پیامبر دورد می فرست حاضران یک صدا می‌گویند: بر محمد و آل او صلوات؛ و هر بار که جارچی بر یکی از دشمنان خاندان پیامبر و قاتلان آن‌ها لعن می‌فرستد حاضران می‌گویند: بش باد (یعنی بر او باد)
باغ فین کاشان، نام یک باغ ایرانی است که از زمان‌های قدیم در محله ای به نام فین در کاشان جای داشته‌است. حمام فین هم یک حمام تاریخی است و در مجموعه باغ فین قرار دارد. جایی است که ناصرالدین‌شاه، در سال ۱۸۵۲ میلادی (۱۲۳۰ ه‍.ش) صدراعظم خود امیرکبیر را در آن به قتل رساند. سابقه و قدمت باغ فین و بناهای آن به دوره صفویه بازمی‌گردد. وسعت باغ بالغ بر ۲۳ هزار مترمربع و شامل یک حیاط مرکزی است که به وسیله دیوار، بارو و برجهای استوانه شکل محصور شده‌است. در مقایسه با بسیاری از باغ‌های ایرانی مشابه، باغ فین با آب قابل توجهی آب‌رسانی می‌شود. این باغ تاریخی یکی از پربازدیدترین مکان‌های گردشگری در استان اصفهان است به قسمی که عنوان پربازدیدترین اثر تاریخی این استان را در نوروز ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ به دست آورد.
باغ فین و مجموعه بناهای آن در کاشان، باغ فین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است؛ و چند سال است که به ثبت جهانی یونسکو نیز رسیده‌است.
برخی منابع تاریخی قدمت این باغ را به دوران سلطنت آل‌بویه می‌رسانند. به استناد این منابع، زلزله مهیب سال ۱۵۷۳ میلادی باعث تخریب کلی باغ شد. بقایای باغی در چند صد متری باغ فین (باغ نو) موجود است که به باغ کهنه معروف است. باغ کهنه در دوره ایلخانان مغول بیشترین گسترش را یافته بوده‌است. به هرحال ساختمان باغ فین فعلی به دوران شاه عباس بزرگ نسبت داده شده و میراث فرهنگی ایران طراح باغ را غیاث‌الدین جمشید کاشانی می‌داند. با این وجود منابع دانشگاهی طراح باغ را شیخ بهایی معرفی می‌کنند.
کار ساخت و توسعه عمرانی باغ در دوره شاه صفی و شاه‌عباس دوم نیز ادامه یافت و به اوج رسید. بناهای سردر ورودی، کوشک صفوی و یکی از حمام‌ها محصول این دوره بوده‌اند. همچنین شاه سلیمان صفوی صفه‌ای پیرامون چشمه فین بنا نمود که احتمالاً موجب تغییر نام چشمه فین به چشمه سلیمانیه بوده‌است. از اواخر دوره صفویه تا دوره زندیه و هم‌زمان با حمله افغان و لشکرکشی‌های نادر شاه، توجهی به باغ نشده‌است. در دوره کریمخان زند و هم‌زمان با وقوع چند زلزله پیاپی، باغ و ابنیه موجود در آن مورد مرمت قرار گرفت و بنای خلوت کریمخانی به آن افزوده گشت.
در دوره سلطنت فتحعلی‌شاه قاجار، بخش‌هایی زیادی به ابنیه باغ افزوده شد. تقریباً مابقی ابنیه موجود در باغ، همگی محصول این دوران است؛ ولی با مرگ فتحعلی‌شاه، کار رسیدگی به باغ و درختان آن رها شد و حتی بخش‌هایی از باغ از میان رفت. با ثبت ملی این اثر در هفتاد سال پیش، رسیدگی و توجه به آن اهمیت بیشتری یافت. در دوره پهلوی، بنای موزه ملی کاشان بر خرابه‌های خلوت نظام‌الدوله و همچنین بنایی در حدفاصل کتابخانه و حمامها ساخته شد و سایر ابنیه نیز مورد مرمت قرار گرفت. سوء مدیریت و بی‌توجهی در چند سال اخیر، موجب خسارات جبران‌ناپذیری به باغ شده‌است.
در سال ۱۹۳۵ و هم‌زمان با ثبت ملی این اثر، ابتدا استخر مرکزی باغ مورد مرمت قرار گرفت. در سال ۱۳۳۶ بنای موسوم به خلوت نظام‌الدوله که به‌طور کامل تخریب شده بود، مجدداً بنا شد و به موزه ملی اختصاص یافت. مرمت سایر عناصر معماری ازجمله کوشکها در سال ۱۹۷۹ آغاز شد.
در سال ۱۳۸۷ ادامه ساماندهی کف فرش، تهیه پرونده طرح آسیب‌شناسی و درمان پوشش سبز گیاهی باغ فین، ساماندهی مجاری آب خروجی حوض‌ها و جوی‌های داخل باغ، مرمت در چوبی گره چینی شده عمارت سر در، آواربرداری و بام‌سازی کوشک صفوی و ساماندهی راه آب‌های آن به انضمام آواربرداری و بام‌سازی ضلع غربی و همچنین نصب دوربین‌های مداربسته باغ انجام شد.
به دنبال تشکیل پرونده ثبت جهانی این اثر، در سال ۱۳۸۹ یونسکو دستور اعمال تغییراتی در سنگ‌فرش و پیاده‌روهای باغ صادر نمود که این تغییرات انجام شده‌است.
وجود عناصر آب و درخت که عناصری پویا هستند در کنار ابنیه که عناصر ثابت معماری هستند، هویتی زنده به این اثر فرهنگی و تاریخی بخشیده‌است. باغ فین یکی از مهم‌ترین نمونه باغ‌های ایرانی است که همچنان زنده و پابرجاست. همچنین این باغ به خوبی روش ایجاد منظر فرهنگی را معرفی می‌کند.
در طراحی باغ فین، آب اساسی‌ترین عنصر بوده‌است. آب در باغ فین به صورت‌های راکد (در استخر مقابل کوشک و حوض خانه صفوی)، روان (در جوی‌ها)، فورانی (فواره‌ها) و جوششی (ظهور آب از حفره‌های منظم کف حوض در حوض جوش و حوضخانه صفوی و شترگلوی فتحعلی شاه) حضور دارد. هریک از اشکال گوناگون آب در این باغ، مفهومی خاص را تداعی می‌کند. آب فراوان و جریان آن در جوی‌هایی با کاشی فیروزه‌ای، در محیطی که آب واقعاً کمیاب است و درختانی با سایه گسترده در تضادی بزرگ با کویر خشک و طبیعتی نامهربان است که در پشت دیوارهای باغ گسترده‌است.
آب جاری در جوی‌ها، استخرها و حوضهای باغ از چشمه سلیمانیه تأمین می‌شود. آب این چشمه ابتدا در استخری در پشت باغ جمع می‌شود. اختلاف ارتفاع این استخر نسبت به سطح جوی‌ها، ایجاد فواره‌هایی را امکان‌پذیر کرده‌است که به روش ثقلی آب را به بالا پرتاب می‌کنند.
زیر تمام جوی‌ها و دور تمام حوض‌ها در عمق یک متری زمین لوله‌هایی تعبیه شده به اسم تنبوشه که این لوله‌ها از جنس سفال بوده که از یک طرف به حوض‌های اصلی متصلند و طرف دیگر آن در انتهای جوی مسدود است. آب از یک طرف وارد می‌شود و چون انتهای لوله مسدود است آب از فواره‌ها خارج می‌شود. چون سطح زمین شیب دارد برای اینکه فشار تقسیم شود قطر لوله را متفاوت ساخته‌اند. ابتدای لوله از انتهای آن قطورتر است به این ترتیب فشار تقسیم می‌شود و آب به یک میزان از فواره خارج می‌شود.
آب حوض اصلی از دوازده چشمه داخل آن می‌جوشد که به آن حوض جوش گفته می‌شود. از آن به بعد، آب در جوی‌هایی با کاشی‌های فیروزه‌ای جریان می‌یابد. رنگی که با رنگ خاکی صحراهای اطراف در تضاد است.
طراح سیستم، ریاضی‌دان معروف قرن دهم و عصر صفوی، غیاث الدین جمشید کاشانی است. ایشان دویست سال قبل از پاسکال از قانون اختلاف سطح استفاده کرده و از شیب طبیعی زمین بهره جسته‌است
مهم‌ترین گیاهان باغ فین، شامل ۵۷۹ اصله درخت سرو و ۱۱ اصله درخت چنار است. با توجه به قدمت این درختان، به نظر می‌رسد که درخت سایه گستر و همیشه سبز سرو در طراحی باغ نقش کالبدی داشته و کاشت معدود درختان خزان دار چنار موجود در باغ، فقط به منظور افزایش کیفیت بصری صورت گرفته‌است. به نظر می‌رسد که کاربرد درخت سرو در ادبیات فارسی به عنوان نماد زیبایی انسان در این انتخاب بی‌تاثیر نبوده‌است.
اغلب درختان باغ، بین ۱۰۰ تا ۴۷۰ سال سن دارند. طی پانزده سال گذشته و بخصوص بعد از سال ۱۳۸۶، مجموعه‌ای از عوامل موجب بروز فاجعه خشکی و بیماری درختان شد. عواملی همچون مهار فیزیکی غیراصولی، دخالت غیر کارشناسانه، سرمازدگی شدید، عبور سیم و کابل برق و لوله‌گذاری‌های تأسیساتی، ایجاد پیاده‌روهای آهکی و سیمانی و محصور کردن درختان با آن، آبیاری نادرست و غیراصولی، آفت شپشک، نادیده گرفتن دستور غذایی درختان، مشکلات مدیریتی و نادیده گرفتن نظرات کارشناسان موجب گردید تا حداقل ۱۱۲ درخت تاریخی به‌طور کامل خشک شده و تعداد زیادی هم بین ۳۰ تا ۵۰ درصد آسیب ببینند. مسئولین میراث فرهنگی پایان یافتن «عمر مفید» درختان را دلیل خشک شدن آن‌ها می‌دانند.
در طراحی اولیه باغ، حفظ تقارن اهمیت ویژه‌ای داشته‌است. به تدریج و با دخالت شاهان، از این تقارن کاسته شده‌است. این خروج از تقارن هم در محورهای تردد در باغ و هم در ابنیه اضافه شده پس از دوره صفویه به چشم می‌خورد.
در مرکز باغ، کوشک صفوی قرار دارد. حمام کوچک و عمارت سردر سایر ابنیه دوره صفوی را تشکیل می‌دهند. کوشک قاجاری با نقاشی‌های زیبای سقفی و دیواری نیز در انتهای باغ و خارج از محور تقارن باغ واقع است. حمام سلطنتی، موزه ملی، خلوت کریمخانی و اتاق شاه‌نشین ابنیه‌ای هستند که پس از دوران صفویه به ابنیه باغ افزوده شده‌اند.
مجموعه باغ فین در سال ۱۹۳۵ میلادی در آثار ملی ایران به ثبت رسید. کار ثبت جهانی این اثر که از سال ۲۰۰۷ میلادی آغاز شده بود، چندین سال به طول انجامید و سرانجام در زمستان ۱۳۸۹، مرحله اول ثبت این اثر در فهرست میراث جهانی یونسکو به انجام رسید.
باغ فین در ۹ کیلومتری مرکز شهر کاشان و در انتهای خیابان امیرکبیر فعلی و روستای فین کوچک قدیم قرار دارد. این باغ در مجاورت چشمه سلیمانیه و بالادست دشتی با شیب ملایم قرار دارد. در حال حاضر بخشی از ابنیه موجود به چای‌خانه و کباب‌خانه اختصاص دارد. دسترسی به باغ فین از طریق خیابان امیرکبیر صورت می‌پذیرد. وسایل نقلیه عمومی از جمله مینی‌بوس از مرکز شهر کاشان این دسترسی را تأمین می‌کنند.
موزه ملی کاشان واقع در این باغ از سال ۱۳۸۵ تا سال ۱۳۸۹ تعطیل بوده و در بهمن‌ماه ۱۳۸۹ مجدداً دایر شده‌است. امروزه بازدید از بخش‌های گوناگون باغ امکان‌پذیر است. این مجموعه، در کنار میدان نقش‌جهان و کاخ چهلستون، بیشترین بازدیدکننده و گردشگر استان اصفهان را به سوی خود جلب می‌کند.
بازدید از حمام باغ فین، در اغلب زمان‌ها به روی عموم بسته‌است. تنها در سوم فروردین ماه بازدید از حمام تاریخی باغ فین کاشان در نوروز ۱۳۹۷ به دستور مسئولین اداره میراث فرهنگی این شهر با تفکیک جنسیتی و به صورت مردانه و زنانه صورت گرفت.
مَشهَد اَردهال روستایی در ۴۲ کیلومتری غرب کاشان در ایران است. فاصله هوایی مشهد اردهال تا کاشان ۳۲ کیلومتر است و تا دلیجان هم ۳۳ کیلومتر است. این روستا در میان افراد محلی به مشهد قالی نیز مشهور است.
مشهد اردهال، در همسایگی دامنهٔ شمال شرقی قلهٔ اردهال کاشان که بلندترین ارتفاع ناحیهٔ باستانی اردهال کاشان است، جای گرفته‌است.
در این محل بنای امامزاده سلطان علی بن محمد باقر فرزند محمد باقر پیشوایِ پنجم شیعیان قرار دارد.
مردم فین کاشان در سال ۱۱۳ (قمری) قاصدی را به نام عامر بن ناصر فینی به مدینه نزد محمد باقر فرستاده بودند و از او درخواست پیشوایی را داشتند. فرزند خود سلطانعلی برادر جعفر صادق را رهسپار ایران و شهر کاشان کرد. امامزاده به کاشان رسید و در محله فین بزرگ ساکن شد و تابستان هابه دلیل گرمی هوا به منطقه اردهال می‌رفت. چند سالی اوضاع بدین صورت بود تا اینکه امامزاده سلطانعلی از نفوذ زیادی در بین مردم برخوردار گشت و این باعث ترس حاکم اردهال که زرین کفش نام داشت شد. وی سپاهی را برای قتل سلطان‌علی به منطقه می‌فرستد و او سرانجام در یک جنگ نابرابر که ۳ روز طول کشید، همراه یارانش در منطقه ییلاقی اردهال کشته می‌شود. محل دقیق کشته شدن در دربند ازناوه است که با نام قتلگاه
در منطقه شناخته می‌شود.
مردم فین پس از شنیدن خبر سراسیمه به طرف اردهال حرکت می‌کنند، ولی زمانی می‌رسند که وی کشته شده‌است، آنها او را در قالی می‌پیچند و در نهر آبی که در آن نزدیکی است، شستشو می‌دهند و دفن می‌کنند. از آن زمان تاکنون همه ساله در دومین جمعه مهر ماه و با حضور هزاران نفر از مردم فین کاشان آیین سنتی مذهبی قالیشویان در این شهر برگزار می‌شود. چوب‌هایی که افراد در دومی جمعه مهر ماه هر سال به دست می‌گیرند دو روایت دارد. اول اینکه برای شستن قالی‌ها در مشهد اردهال به کار می‌رود و دوم اینکه افراد آنها را به نشانه خونخواهی به دست می‌گیرند.
هر ساله در هفته دوم مهر که به هفته پایان برداشت محصولات کشاورزی در بین کشاورزان معروف است از روستاهای اطراف کاشان، محلات و دلیجان، و شهرهای تهران و … کشاورزان و زوار برای بزرگداشت سالگرد کشته شدن سلطانعلی بن محمد باقر به مشهد اردهال می‌آیند و در مراسم قالیشویان شرکت می‌کنند. این مراسم تنها مراسم مذهبی در ایران است که بر اساس تقویم هجری شمسی و بر اساس سال کشاورزی برگزار می‌شود.
در روایات امامان شیعه از این منطقه به وردهار نیز یاد شده‌است. سهراب سپهری شاعر معاصر ایران نیز در زیارتگاه این شهر دفن شده‌است
جاذبه‌های دیدنی و جاهای دیدنی دیدن مراسم قالی‌شویان می‌باشد که هر سال در نزدیک‌ترین جمعه هر ماه برگزار می‌شود. به دو دلیل روز جمعه را انتخاب می‌کنند: اول اینکه این روز مقدس می‌باشد و دوم اینکه این روز تعطیل می‌باشد و افراد بیشتری می‌توانند به این محل سفر کنند. مراسم قالی‌شویان، و سوگ واری‌ها به شکلی عجیب، با چوب‌هایی که در دست دارند، و با حسین حسین گویان، قالی‌هایی که در حرم پهن می‌شوند را به کنار چشمه می‌برند و چنین نمایان می‌کنند که آن را غسل می‌دهند و قالی را به حرم برمی‌گردانند.
این قالی، نشان از قالی می‌باشد که حضرت سلطان علی را پس از شهادت در ان گذاشتند و به محل دفن برده‌اند. وجود این نشانه، با توجه به جایگاه مهم قالی‌بافی در کاشان، اهمیت ویژه‌ای دارد.
مردم کاشان، روستای مشهد اردهال را به نام روستای غیاث‌آباد می‌شناسند که این روستا جزء دهستان نیاسر می‌باشد. شغل اکثر مردم اردهال کشاورزی، دامداری و قالی‌بافی می‌باشد.
از دیگر جاهای این روستا آرامگاه سهراب سپهری، شاعر نام‌آشنای کاشانی می‌باشد که در صحن امامزاده سلطان علی‌ابن محمدباقر در روستای مشهد اردهال واقع شده‌است، این امامزاده در ۴۲ کیلومتری غرب کاشان قرار گرفته‌است. سالانه علاقه‌مندان به این شاعر بزرگ وبرای بازدید از مقبرهٔ او و قرائت فاتحه‌ای به این مکان می‌آیند
کرگدن هندی (نام علمی "Rhinoceros" "unicornis") بزرگ‌ترین گونهٔ کرگدن در آسیا می‌باشد. زیستگاه آن‌ها علفزارها، دشت‌ها و جلگه‌های حاشیه رودها هستند و در شبه قاره هند و بخش‌هایی از نپال زندگی می‌کنند. در حال حاضر به دلیل مساحت کم زیستگاه و تکه‌تکه بودن و جزیره ای شدن جمعیت نسلشان در معرض تهدید قرار گرفته‌است. آن‌ها در قدیم در شرق پاکستان، در تمامی مناطق شمالی هند و جنوب نپال یافت می‌شدند اما امروزه پراکندگی آن‌ها به چند منطقهٔ خاص محدود شده و تخمین زده می‌شود که در سال ۲۰۱۹ در حدود۲۱۰۰–۲۲۰۰ فرد بالغ از آن‌ها در حیات وحش زندگی می‌کنند.
درازای بدن کرگدن هندی ۴۲۰ سانتیمتر و دم آن ۷۵ سانتیمتر است. بلندی قد این کرگدن ۱/۷۵ تا ۲ متر و متوسط وزن آن ۱۸۰۰ تا ۲۰۰۰ کیلوگرم است. رنگ پوستش خاکستری و پوشیده از برآمدگی‌هایی می‌باشد. بر روی بدن آن‌ها چین‌هایی نیز دیده می‌شود و این چین‌ها شبیه به زره هستند. نوع نر و نوع ماده هر دو بر جلوی پوزهٔ خود یک شاخ دارند و شاخ نوع نر بزرگ‌تر از نوع ماده‌است. متوسط طول عمر کرگدن هندی سی سال است و این گونه کرگدن نیز مانند سایر گونه‌های کرگدن گیاهخوار است و از علف و برگ گیاهان تغذیه می‌کند.
نرها در هفت-هشت سالگی و ماده‌ها در پنج سالگی آمادهٔ جفتگیری می‌شوند. نوع ماده پس از شانزده ماه بارداری یک بچّه به دنیا می‌آورد و نزدیک به دو سال او را شیر می‌دهد. ببرها در حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد بچه‌ها را می‌خورند اما به ندرت بچه‌های بالای یک سال را شکار می‌کنند. بنابرین کرگدن‌هایی که آن سن را می‌گذرانند در مقابل شکارچیان آسیب‌ناپذیر خواهند بود. کرگدن‌های هندی با دندان‌های پیشین تیزشان مبارزه می‌کنند نه با شاخشان. طول این دندان‌ها به ۱۳ سانتی‌متر می‌رسد.
در حال حاضر مهم‌ترین خطری که کرگدن‌ها را تهدید می‌کند شکار شدن آن‌ها برای شاخشان است. در چین شاخ این جانور طبق سنت‌های آسیایی به عنوان دارو مصرف می‌شود.
در اوایل قرن بیستم تنها ۱۲ کرگدن هندی در پارک ملی کازیرانگا باقی‌مانده بودند اما با اعمال محافظت و ممنوعیت شکار غیرمجاز، اکنون جمعیت آن‌ها در این منطقه به حدود ۱۲۰۰ عدد رسیده‌است.
کرگدن سوماترایی که با نام‌های کرگدن مودار و کرگدن دوشاخ آسیایی از گونه‌های نادر و همچنین کوچک‌ترین گونهٔ زنده کرگدن است.http://www.worldwildlife.org/species/sumatran-rhinohttp://www.britannica.com/EBchecked/topic/573146/Sumatran-rhinoceros در گذشته این گونه پراکندگی وسیعی در چندین کشور آسیایی از جمله چین، بنگلادش، بوتان، برمه، تایلند، مالزی، میانمار و لائوس داشته اما امروزه فقط پنج جمعیت پایدار از این گونه منحصراً در سوماترا و یک جمعیت در بورنئو باقی مانده‌است. آمار دقیقی از تعداد این جانور در طبیعت وجود ندارد اما پیش‌بینی می‌شود که در حال حاضر فقط 75 عدد از این موجود در طبیعت هست.
طول بدن این جانور 250 تا 318 سانتی‌متر و اندازهٔ دم آن 35 تا 70 سانتی‌متر است و قد یا ارتفاع این کرگدن بین 100 تا 140 سانتی‌متر می‌باشد. وزن این گونه بین 500 تا 1000 کیلوگرم و به‌طور میانگین در حدود 800 کیلوگرم است. البته یک مورد از این کرگدن با وزن 2000 کیلوگرم نیز ثبت شده‌است. این کرگدن‌ها دارای پوششی قرمز - قهوه‌ای بوده و مانند کرگدن‌های آفریقایی دارای دو شاخ می‌باشند که شاخ بزرگ آن‌ها 15 تا 25 سانتی‌متر درازا دارد و این شاخ در نوع نر بزرگ‌تر از نوع ماده می‌باشد.
زیستگاه این نوع کرگدن جنگل‌های قدیمی در نزدیکی رودخانه‌ها و برکه‌ها است. بدن آن‌ها نسبت به گونه‌های دیگر کرگدن از موی بیشتری پوشیده شده‌است. البتّه هر چه سن آن‌ها بیشتر شود موهای بدن می‌ریزد و کمتر می‌شود. هر پای آن‌ها سه انگشت دارد. آن‌ها بیشتر صبح زود و در هنگام بعد از ظهر به چرا می‌پردازند و به ویژه از برگ گیاهان، شاخه‌های نازک، میوهٔ درختان و جوانهٔ بامبو تغذیه می‌کنند. مانند سایر گونه‌های کرگدن آن‌ها نیز دارای حس شنوایی و بویایی بسیار قوی هستند ولی دارای چشم‌های ضعیفی می‌باشند.
کرگدن سوماترایی معمولاً تنها زندگی می‌کند و تنها برای جفتگیری با کرگدن‌های دیگر تماس برقرار می‌کند. کرگدن ماده پس از هفت تا هشت ماه بارداری یک فرزند به دنیا می‌آورد که تا 18 ماه همراه با مادر خود زندگی می‌کند. کرگدن‌های سوماترایی جوان بدنی پرمو دارند.
این گونهٔ کرگدن به شدت در معرض انقراض قرار دارد. در 27 مهٔ 2019 مقامات حیات‌وحش در مالزی اعلام کردند که آخرین کرگدن نر سوماترایی در این کشور که حدود 30 سال سن داشته و «تام» نامیده می‌شده مرده‌است.http://www.bbc.com/persian/live/48420934
قره‌پاپاق یکی از ایل‌های گروه قومی آذربایجانی‌ها بورچالی ساکن در استان آذربایجان غربی(شهرستان نقده) و برخی از نواحی همجوار در کشورهای همسایه نظیر جمهوری آذربایجان، گرجستان و ترکیه است.
نام «قره‌پاپاق» در زبان ترکی به معنایِ «کلاهِ سیاه» است. این ایل همچنین با نامِ عربیِ «تَراکَمه» (که از لحاظ واژگانی، جمعِ مکسرِ «ترکمن» است) نیز شناخته می‌شود.
در سال ۱۲۴۰ ه‍.ق ایل قره‌پاپاق از قفقاز به دشت پهناور سولدوز وارد شد و در آن نشیمن گزید. گویند که قاراپاپاخ ها در ابتدا از سه طایفه اصلی بزچلو و قوزلو و قوچلو(گوچلو) و خاندان های بزرگ دیگر تشکیل می‌شده که هر کدام از این طوایف بخشی از مسئولیت اداره ایل را بر عهده می گرفتند. برای مثال خاندان های قوزلو و بزچلو در دامداري و قوچلو ها در نبرد ها و کشاورزی از خاندان های قوی بودند که مثالی از آنها حسن خان و رضا خان قوچلو بوده. همچنین گفته می‌شده که قوچلو ها در ابتدا از نسل پیری بیگ قوچلو و از قزلباش ها بوده اند و بعد از فروپاشی حکومت صفوی به سمت اراک(قره پاپاخ) حرکت کرده بودند. البته قدرت و نفوذ قوچلو ها و قدرت شان در ایل از سال ۱۲۵۳ هجری قمری که مصادف با اسکان ایل بود به جز علی علمی که اولین فرمانده سپاه پاسداران نقده از طایفه قوچلو بود، پایان یافت. از معروف‌ترین طوائف این ایل بزرگ می‌توان به طائفهٔ حسن‌زاده اشاره کرد که به رهبری میرزا حسن حسن‌زاده در زمینهٔ تجارت چایی و خشکبار و نفت با حکومت عثمانی وقت و اروپای شرقی سرآمد دیگر تجار زمان بودند.میرزا حسن دارای ۹ پسر بود که پس از حملهٔ ارامنه به بخش‌هایی از آذربایجان ایران و عثمانی وقت و پس از درگیری طوائف قره‌پاپاق با ارامنه و کشته‌شدن بخش اعظمی از اعضای این ایل در جنگ، تنها بازماندهٔ خاندان میرزا حسن پسر کوچک‌تر او میرزا عباس نام داشت پس از فرار به بخش‌های مرکزی آذربایجان جان سالم به در برده.
ایل قره‌پاپاق دارای طوایف چاخرلو، امیر فلاح، خسروی، منتظمی، خان‌تومان، حسامی، جان احمدلو، قوچلو، جمشیدی ،داغستانی،... و هم‌چنین دیگر گروه‌های تشکیل‌دهندهٔ اهالی قره‌پاپاق شامل ایناللی، غفرانی، همتي سلدوزي، مقدم، عباسی چیانه،حیدرلو، بالخانلی و ایناللو است. قره‌پاپاق‌ها ترک‌ و شیعه‌مذهب می‌باشند.
برخی از کارشناسان و مردمان محلی منطقهٔ آواجیق معتقدند که مردمان این منطقه طایفه‌ای از قوم قره‌پاپاق بودند که در زمان کوچ به نقده ساکن آواجیق شدند.
منبع: فرهنگ لغت ترکی - فارسی داشقین
اَشاعِره، نامی است که بر پیروان مکتب کلامی ابوالحسن علی بن اسماعیل اشعری گفته می‌شود. اشاعره در معنای عام به سنت‌گرایان یا اهل سنت و جماعت گفته می‌شود، یعنی آنان که در برابر خردگرایان معتزلی، بر نقل (قرآن و سنت) تأکید می‌ورزند و نقل را بر عقل ترجیح می‌دهند.
اندیشه‌هایی که به مکتب اعتزال انجامید، از نیمه دوم قرن اول هجری آغاز شد. روش اعتزال در حقیقت عبارت بود از به کاربردن نوعی منطق و استدلال در فهم و درک اصول دین. بدیهی است که در چنین روشی اولین شرط، اعتقاد به حجیت و حریت و استقلال عقل است؛ و نیز بدیهی است که عامه مردم که اهل تعقل و تفکر و تجزیه و تحلیل نیستند، همواره «تدین» را مساوی با «تعبد» و تسلیم فکری به ظواهر آیات و احادیث - و مخصوصاً احادیث - می‌دانند و هر تفکر و اجتهادی را نوعی طغیان و عصیان علیه دین تلقی می‌نمایند، خصوصاً اگر سیاست وقت بنا به مصالح خودش از آن حمایت کند و بالاخص اگر برخی از علماء دین و مذهب این طرز تفکر را تبلیغ نمایند، و بالاخص اگر این علماء خود واقعاً به ظاهرگرایی خویش مؤمن و معتقد باشند و عملاً تعصب و تصلب بورزند. حملات اخباریین علیه اصولیین و مجتهدین، و حملات برخی از فقهاء و محدثین علیه فلاسفه در جهان اسلامی از چنین امری ریشه می‌گیرد.
در قرن سوم هجری مأمون که خود مردی عالم بود به حمایت معتزله برخاست، معتصم و واثق نیز از او پیروی کردند، تا نوبت به متوکل رسید. متوکل نقش اساسی در پیروزی مذهب اهل السنه - که در حدود یک قرن بعد به وسیله ابوالحسن اشعری پایه کلامی یافت - داشت. مسلماً اگر متوکل همان طرز تفکر مأمون را می‌داشت، اعتزال چنین سرنوشتی پیدا نمی‌کرد.
معتزله علاقه عمیقی به فهم اسلام و تبلیغ و ترویج آن و دفاع از آن در مقابل دهریین و یهود و مسیحی و زرتشتی و صابئین و مانویان و غیرهم داشتند و حتی مبلغینی تربیت می‌کردند و به اطراف و اکناف می‌فرستادند. در همان حال از داخل حوزه اسلام وسیله ظاهرگرایان که خود را «اهل الحدیث» و «اهل السنة» می‌نامیدند تهدید می‌شدند و بالاخره از پشت‌خنجر خوردند و ضعیف شدند و تدریجاً منقرض گشتند.
از این رو در آغاز امر، یعنی تا حدود اواخر قرن سوم و اوائل قرن چهارم، یک مکتب کلامی معارض به معتزله - آن گونه که بعدها پیدا شد - وجود نداشت. تمام مخالفت‌ها با این نام صورت می‌گرفت که افکار معتزله ضد ظواهر حدیث و سنت است. رؤسای اهل حدیث مانند مالک بن انس و احمد بن حنبل اساساً بحث و چون و چرا و استدلال را در مسائل ایمانی حرام می‌شمردند. پس نه تنها اهل السنه یک مکتب کلامی در مقابل معتزله نداشتند، بلکه منکر کلام و تکلم بودند.
در حدود اواخر قرن سوم و اوائل قرن چهارم هجری پدیده تازه‌ای رخ داد و آن اینکه شخصیتی بارز و اندیشمند که سال‌ها در نزد قاضی عبدالجبار مکتب اعتزال را فرا گرفته و در آن مجتهد و صاحب نظر شده بود، از مکتب اعتزال رو گرداند و به مذهب اهل السنه گرایید و چون از طرفی از نوعی نبوغ خالی نبود و از طرف دیگر مجهز بود به مکتب اعتزال، همه اهل السنه را بر پایه‌های استدلالی خاصی بنا نهاد و آن‌ها را به صورت یک مکتب نسبتاً دقیق فکری درآورد. آن شخصیت بارز ابوالحسن اشعری متوفا در حدود ۳۳۰ هجری است.
ابوالحسن اشعری - بر خلاف قدمای اهل حدیث مانند احمد بن حنبل - بحث و استدلال و به کار بردن منطق را در اصول دین جایز شمرد و از قرآن و سنت بر مدعای خود دلیل آورد. او کتابی به نام «رسالة فی استحسان الخوض فی علم الکلام» نوشته‌است.این رساله در ذیل کتاب «اللمع» او چاپ شده‌است و عبدالرحمن بدوی همه آن را در جلد اول «مذاهب الاسلامیین» صفحات ۱۵–۲۶ نقل کرده‌است.
اینجا بود که اهل الحدیث دو دسته شدند: «اشاعره» یعنی پیروان ابوالحسن اشعری که کلام و تکلم را جایز می‌شمارند، و «حنابله» یعنی تابعان احمد بن حنبل که آن را حرام می‌دانند. در درسهای منطق گفتیم که ابن تیمیه حنبلی کتابی در تحریم منطق و کلام نوشته‌است.رجوع شود به کتاب «ابن تیمیه» تألیف محمد ابوزهره.
معتزله از ناحیه دیگر نیز منفور عوام شدند، و آن، غائله «محنت» بود زیرا معتزله بودند، که می‌خواستند با نیروی خلیفه مأمون مردم را به زور تابع عقیده خود در حادث بودن قرآن کنند، و این حادثه به دنبال خود کشتارها و خونریزیها و زندان‌ها و شکنجه‌ها و بی‌خانمانیها آورد که جامعه مسلمین را به ستوه آورد. عامه مردم، معتزله را مسؤول این حادثه می‌دانستند و این جهت‌سبب بیزاری بیشتر مردم از مکتب اعتزال شد.
ابوالحسن اشعری از افراد کثیر التألیف است. گفته‌اند متجاوز از دویست کتاب تألیف کرده‌است. در حدود صد کتاب از او در تذکره‌ها نام برده شده‌است ولی ظاهراً اکثر آن کتاب‌ها از میان رفته‌است. معروفترین کتاب او کتاب «مقالات الاسلامیین» است؛ که چاپ شده و تا حد زیادی پریشان و نامنظم است. کتاب دیگری نیز از او چاپ شده‌است و نام «اللمع» و شاید کتابهای دیگر هم از او چاپ شده باشد.
پس از ابوالحسن اشعری نامداران دیگری در این مکتب ظهور کردند و پایه‌های آن را استوار کردند. از آن میان قاضی ابوبکر باقلانی معاصردرگذشته در سال ۴۰۳ و ابواسحاق اسفراینی که در طبقه پس از باقلانی و سید مرتضی به‌شمار می‌رود، و دیگر امام الحرمین جوینی استاد غزالی و خود امام محمد غزالی صاحب «احیاء علوم الدین» متوفای در ۵۰۵ هجری و امام فخرالدین رازی را باید نام برد. اندیشه و روش اشاعره در سده‌های آزگار در دگردیسی بوده است، اما آن چه امروز به نام باورهای اشعری بدان‌ها استناد می‌شود، بیش‌تر استدلال‌هایی است، که قاضی عضدالدین ایجی در کتاب مواقف ش آورده است.
پیروان ابوالحسن اشعری بودند و اعتقاد داشتند:
ایمان تصدیق به قلب است و اقرار به زبان و عمل به ارکان از فروع آن است.
صاحب گناه کبیره اگر بدون توبه بمیرد، حق‌تعالی او را شامل مغفرت می‌کند یا به شفاعت محمد می‌بخشد یا به مقدار جرمش او را عذاب می‌دهد؛ اما اگر با توبه بمیرد، عفو او بر حق تعالی واجب نیست؛ چون خداوند موجب است و چیزی بر او واجب نمی‌شود.
حق تعالی مالک خلایق است و آن چه اراده اش باشد، می‌کند و می‌فرماید. اگر جمیع آفریدگان را به بهشت ببرد یا همه را در آتش دوزخ بیندازد، خطایی مرتکب نشده‌است؛ چون او مالک مطلق است.
هر چه موجود باشد مرئی است؛ بنابراین حق تعالی دیده خواهد شد؛ چنان که در قرآن آمده: وجوهٌ یومئذٍ ناضره الی ربها ناظره.
این جا فهرست‌وار باورهای «اشعری» را که از اصول اهل السنه دفاع کرده یا به نحوی عقیده اهل السنه را تاویل و توجیه کرده‌است ذکر می‌کنیم:
الف. عدم وحدت صفات با ذات (برخلاف نظر معتزله و فلاسفه و متکلمین شیعه)
ب. عمومیت اراده و قضاء و قدر الهی در همه حوادث (این نیز برخلاف نظر معتزله ولی بر وفق نظر فلاسفه)
ج. شرور، مانند خیرات، از جانب خدا است. (البته این نظر به عقیده «اشعری» لازمه نظر بالا است)
د. مختار نبودن بشر و مخلوق خدا بودن اعمال او (این نظر نیز به عقیده «اشعری» لازمه نظر عمومیت اراده‌است)
ه. حسن و قبح افعال ذاتی نیست، بلکه شرعی است. همچنین عدل، شرعی است نه عقلی (برخلاف نظر معتزله و شیعه)
و. رعایت لطف و اصلح بر خدا واجب نیست. (بر خلاف نظر معتزله)
ز. قدرت انسان بر فعل، توأم با فعل است نه مقدم بر آن. (بر خلاف نظر فلاسفه و معتزله)
ح. تنزیه مطلق، یعنی هیچگونه شباهت و مماثلت میان خدا و ماسوا وجود ندارد. (بر خلاف نظر معتزله)
ط. انسان آفریننده عمل خود نیست، اکتساب‌کننده آن است. (توجیه نظراهل السنة در باب خلق اعمال)
ی. خداوند در قیامت با چشم دیده می‌شود. (بر خلاف نظر فلاسفه و معتزله و شیعه)
یا. «فاسق» مؤمن است. (بر خلاف نظر خوارج که مدعی کفر فاسق بودند و بر خلاف نظر معتزله که به منزلة بین المنزلتین قائل بودند)
یب. مغفرت خداوند بنده‌ای را، بدون توبه هیچ اشکالی ندارد همچنانکه معذب ساختن مؤمن بلااشکال است. (بر خلاف نظر معتزله و شیعه)
یج. شفاعت بلااشکال است. (بر خلاف نظر معتزله)
ید. کذب و تخلف وعده بر خدا جایز نیست.
یه. عالم حادث زمانی است. (بر خلاف نظر فلاسفه)
یو. کلام خدا قدیم است، اما کلام نفسی نه کلام لفظی. (توجیه نظر اهل السنه)
یز. افعال خدا برای غایت و غرضی نیست. (بر خلاف نظر فلاسفه و معتزله)
یح. تکلیف مالایطاق بلامانع است. (بر خلاف نظر فلاسفه و معتزله)
ابوالحسن اشعری از افرادی است که افکارش تأثیر بسیاری بر جهان اسلام گذاشت. البته بعدها هم فیلسوفان و هم معتزله اشکالات فراوانی بر سخنان ش وارد کردند. بسیاری از عقاید و آرای او را ابوعلی سینا در شفا - بی آن که از اونام ببرد - آورده و رد کرده‌است. حتی برخی از اتباع «اشعری» از قبیل قاضی ابوبکر باقلانی و امام الحرمین جوینی در نگره جبری او دربارهٔ خلق اعمال بازنگریستند.
البته مکتب اشعری رفته‌رفته دگردیسی یافت. به‌ویژه در دست محمد غزالی رنگ عرفانی گرفت. غزالی اگرچه اشعری است و تا اصول اشاعره را استوار کرده‌است، ولی مبانی دیگری به آن‌ها داد و کلام را به عرفان و تصوف نزدیک کرد. پس از او فخر رازی که با اندیشه‌های فیلسوفان آشنا بود، کلام اشعری را تحول و نیرو بخشید و به فلسفه نزدیک کرد. مولانا جلال‌الدین بلخی نیز به نوبه خود اشعری‌مذهب است، ولی عرفان عمیق او به همه مسائل رنگ دیگری داده‌است.
کلام، در کل، با خواجه نصیرالدین طوسی و کتاب تجرید الاعتقاد ش، بسیار رنگ فلسفه گرفت. پس از تجرید همه متکلمان- چه اشعری و چه معتزلی- به همان راهی رفتند، که این فیلسوف و متکلم بزرگ شیعی رفته بود. نمونه را کتاب‌های مواقف و مقاصد و شرح‌های آن‌ها همه رنگی فلسفی دارد. می‌توان گفت هر چه زمان گذشت، اشاعره از پیشوا شان، ابوالحسن اشعری، دورتر شدند و عقاید او را به اعتزال یا فلسفه نزدیک‌تر کردند.
چوب‌خط یا تالی ابزاری ساده و بسیار قدیمی برای شمارش بوده‌است که در آن از تناظر یک‌به‌یک استفاده می‌شود. به عنوان مثال در شمارش تعداد سیب‌ها برای هر سیب یک انگشت تا می‌شود. سابقه کاربرد چوب‌خط به گذشته‌های پیش از تاریخ می‌رسد و باستان‌شناسان نمونه‌ها و شواهد بسیاری از آن یافته‌اند. در ان زمان بهترین راه شمارش با چوب خط بوده‌است.
در یکی از ساده‌ترین حالت‌ها، چوب‌خط تکه‌ای چوب یا استخوان بوده که روی آن به‌شمار بارهایی که رویدادی مانند طلوع خورشید یا زدن شکار رخ می‌داد حک می‌شد. در این حالت چوب‌خط کاربرد یادآوری داشت. گاه گره زدن ریسمان یا نگهداری دانه‌های سنگ یا حبوبات نیز برای این منظور بکار می‌رفت. تسبیح یادگاری از این نوع ابزار یادآوری است که از روزگار کهن تا امروز باقی‌مانده‌است.
در اصطلاح وقتی می‌گویند «چوب‌خط کسی پر شده» یعنی دیگر فرصتی برای انجام آن کار خاص وجود ندارد یا شخص دیگر حق چیزی را ندارد یا مدت آن چیز تمام شده و راه حل دیگری ندارد. در کل به معنای اتمام و پایان زمان انجام کار می‌باشد. چوب‌خط در زندان‌ها هم برای نشان دادن روزهای سپری شده در زندان و تقویم امروزی است. اولین مورد موجود چوب‌خط ساخته شده به وسیله پلینیوس (۲۳–۷۹ بعد از میلاد) از بهترین چوب‌ها برای خیاط‌ها ساخته شد و مارکوپولو در سفرنامه خود دربارهٔ استفاده این ابزار در چین مطالبی را نوشته‌است.
ابزار استخوانی (Bone tool): اولین ماشین حساب که از استخوانکه ۲۰ هزار سال پیش از میلاد ساخته شده‌است. اولین چوب‌خط یافته‌شده یک استخوان است که به "استخوان ایشانگو" مشهور شده‌است. این استخوان مشهور در واقع استخوان نازک‌نی یک بابون است که در روی آن خطوطی خراشیده شده‌است. خراش‌های موجود روی این استخوان به احتمال فراوان برای شمارش و محاسبه مورد استفاده قرار می‌گرفت. باستان شناسان اعتقاد دارند که از این خطوط به منظور شمارش استفاده می‌شد.
استخوان لبامبو (lebombo bone): از سایر چوب‌خط‌های دوران پارینه سنگی می‌توان به استخوان لبومبو (lebombo) که در حدود ۴۴ هزار سال پیش توسط انسان‌ها ساخته شده بود. این استخوان بسیار قدیمی تر از استخوان ایشانگو است اما دانشمندان مطمئن نیستند که خراش‌های موجود بر سطح آن به منظور محاسبه به کار می‌رفته یا خیر.
چوب‌خط تکی (Single tally): چوب خط‌های تکی اشیایی بلند مانند استخوان، شاخ، چوب یا سنگ هستند که تعدادی خراش یا علامت سازمان یافته توسط انسان بر روی آن وجود دارد. این چوب‌خط‌ها بیشتر به عنوان وسیله‌ای برای به خاطر سپردن اطلاعات به کار می‌رفته‌است. می‌توان طناب‌های گره‌دار، کیپوهای بومی‌های آمریکا و … را هم به عنوان چوب خط‌های مجرد در نظر گرفت.
هرودت تاریخ‌نویس یونانی، در نوشته‌های خود به نوعی طناب گره دار اشاره می‌کند که توسط داریوش بزرگ مورد استفاده قرار می‌گرفت.
دوران پیشاتاریخ، پیش از تاریخ یا ماقبل تاریخ به محدودهٔ زمانی پیش از ثبت و ضبط تاریخ یا اختراع سامانهٔ نوشتاری گفته می‌شود. پیشاتاریخ به دوره‌ای از زندگی انسان، پیش از اختراع خط اشاره دارد که انسان در آن دوره هنوز به ثبت و گزارش زندگی و دستاوردهای خود توانا نشده بود و تجربه‌ها و دستاوردهای انسان به سرعت از بین می‌رفت.Renfrew, Colin. Prehistory The Making Of The Human Mind. New York: Modern Library,2008. Print. این دوره با پیدایش خط و سامانهٔ نوشتاری، به پایان می‌رسد و دورهٔ تاریخی آغاز می‌شود.
ماقبل تاریخ بشر دوره بین استفاده از اولین ابزار سنگی در حدود ۳٫۳ میلیون سال پیش توسط انسان‌تباران و اختراع سامانهٔ نوشتن است. نخستین سامانه‌های نوشتن پیش از حدود ۵٬۳۰۰ سال پیش اختراع شد، اما هزاران سال طول کشید تا نوشتار به‌طور گسترده استفاده شود و تا قرن نوزدهم یا حتی تا امروز در بعضی از فرهنگ‌های انسانی مورد استفاده قرار نگرفته‌است؛ بنابراین، پایان تاریخِ ماقبلِ تاریخ در مکان‌های مختلف به وقوع می‌پیوندد و این اصطلاح کمتر در بحث در مورد جوامع به کار می‌رود که پیش از تاریخ به تازگی به پایان رسیده‌است.
سومر در میان‌رودان، تمدن دره ایندوس (دره سند) و مصر باستان نخستین تمدن‌هایی بودند که الفبای خود را گسترش داده و سوابق تاریخی را حفظ کردند. این اتفاق در اوایل عصر برنز رخ داده‌است. تمدن‌های همسایه اولین کسانی بودند که پیروی کردند. بیشتر تمدن‌های دیگر به دوران پیش از تاریخ در عصر آهن رسیده بودند. سامانهٔ سه‌زمانهٔ تقسیم پیشاتاریخ به عصر سنگ و به دنبال آن دوران برنز و دوران آهن در بیشتر مناطق اوراسیا و شمال آفریقا مورد استفاده قرار می‌گیرد. فلزات به‌طور ناگهانی با تماس با فرهنگ‌های اوراسیا، مانند قاره آمریکا، اقیانوسیه، استرالیا و بسیاری از کشورهای جنوب صحرای آفریقا وارد شدند. این مناطق همچنین با استثنائاتی در تمدن‌های پیش از کلمبیا در آمریکا، سامانه‌های نوشتاری پیچیده را قبل از ورود اوراسیایی‌ها توسعه ندادند، و پیش از تاریخ آنها به دوره‌های نسبتاً اخیر می‌رسد. به عنوان مثال، سال ۱۷۸۸ معمولاً به عنوان پایان دوره ماقبل تاریخ استرالیا گرفته می‌شود.
دوره ای که یک فرهنگ توسط دیگران نوشته می‌شود، اما سیستم نوشتاری خود را توسعه نداده‌است، اغلب به عنوان تاریخ اولیه فرهنگ شناخته می‌شود. طبق تعریف، هیچ گزارش مکتوبی از پیشاتاریخ بشر وجود ندارد، بنابراین تاریخ گذاری مواد ماقبل تاریخ بسیار حیاتی است. تا سدهٔ نوزدهم تکنیک‌های صریح برای تاریخ‌گذاری به خوبی توسعه نیافته بود.
اصطلاح «پیش از تاریخ» می‌تواند به بازه زمانی وسیعی از زمان پیدایش جهان یا زمین اشاره داشته باشد، اما اغلب به دوره‌ای از پیدایش حیات بر روی زمین، یا حتی به‌طور خاص‌تر به زمان ظهور موجودات شبیه انسان اشاره دارد.
تاریخی که پایان دوران ماقبل تاریخ را نشان می‌دهد معمولاً به عنوان ظهور اسناد تاریخی مکتوب معاصر تعریف می‌شود. در نتیجه تاریخ به‌طور گسترده‌ای از منطقه ای به منطقه دیگر، بسته به تاریخی که سوابق مربوط تبدیل به یک منبع علمی مفید می‌شوند، متفاوت است. به عنوان مثال، در مصر به‌طور کلی پذیرفته شده‌است که ماقبل تاریخ در حدود سال ۳۱۰۰ قبل از میلاد به پایان رسیده‌است، در حالی که در گینه نو پایان دوران ماقبل تاریخ بسیار جدیدتر است، در دهه ۱۸۷۰، زمانی که انسان‌شناس روسی نیکولای میکلوخو-مکلای چندین سال در میان بومیان زندگی می‌کرد. مردم، و شیوه زندگی آنها را در رساله ای جامع شرح داده‌است. در اروپا، فرهنگ‌های کلاسیک یونان باستان و روم باستان نسبتاً مستند هستند و نزدیکی فرهنگ در آن دو، از جمله سلت‌ها و تا حدی اتروسک‌ها، با نوشته‌ای کم یا بدون نوشته، وجود دارد و مورخان باید تصمیم بگیرند که چقدر به روایت‌های اغلب تعصب‌آمیز این فرهنگ‌های پیش‌تاریخی در ادبیات یونانی و رومی اهمیت دهند.
در تقسیم‌بندی پیش از تاریخ بشر در اوراسیا، مورخان معمولاً از سیستم سه عصر استفاده می‌کنند، در حالی که محققان دوره‌های زمانی ماقبل بشری، معمولاً از رکورد زمین‌شناسی کاملاً تعریف‌شده و پایه لایه‌ای تعریف‌شده بین‌المللی در مقیاس زمانی زمین‌شناسی، استفاده می‌کنند. در سیستم سه عصر، دوره‌بندی ماقبل تاریخ بشر به ۳ دوره زمانی متوالی و به خاطر فناوری‌های ابزارسازی غالب مربوط، نام‌گذاری شده‌اند:
مفهوم «پیش از تاریخ» در آثار باستان شناسانی که از واژه «اولیه» برای توصیف جوامعی که پیش از ثبت‌های مکتوب وجود داشتند، استفاده می‌کردند، ظاهر شد.
استفاده از مقیاس زمانی زمین‌شناسی برای دوره‌های زمانی پیش از انسان، و استفاده از سیستم سه عصر برای پیش از تاریخ بشر، در اواخر قرن نوزدهم در آثار انسان‌شناسان و باستان‌شناسان بریتانیایی، آلمانی و اسکاندیناویایی پدیدار شد.
منبع اصلی اطلاعات پیش از تاریخ، باستان‌شناسی (شاخه ای از مردم‌شناسی) است، اما برخی از محققان شروع به استفاده بیشتر از شواهد علوم طبیعی و اجتماعی کرده‌اند.
پژوهشگران اولیه در ماقبل تاریخ بشر، باستان شناسان و انسان شناسان فیزیکی هستند که از کاوش‌ها، بررسی‌های زمین‌شناسی و جغرافیایی و سایر تحلیل‌های علمی برای آشکارسازی و تفسیر ماهیت و رفتار مردمان پیش باسواد و بی سواد استفاده می‌کنند.
ژنتیک شناسان جمعیت انسانی و زبان شناسان تاریخی نیز بینش ارزشمندی برای این پرسش‌ها ارائه می‌دهند. انسان شناسان فرهنگی متن نوشته‌هایی برای تعاملات اجتماعی که توسط آن امکان تجزیه و تحلیل هر مقاله ای در زمینه ماقبل تاریخ بشری ایجاد می‌شود، فراهم می‌کنند.
بنابراین، داده‌های مربوط به پیش از تاریخ توسط طیف گسترده‌ای از علوم طبیعی و اجتماعی، مانند انسان‌شناسی، باستان‌شناسی، باستان‌شناسی، زبان‌شناسی تطبیقی، زیست‌شناسی، زمین‌شناسی، ژنتیک مولکولی، دیرینه‌شناسی، پالینولوژی، انسان‌شناسی فیزیکی و بسیاری دیگر ارائه می‌شود.
ماقبل تاریخ بشر نه تنها از نظر گاهشماری (علم ترتیب تاریخ) آن با تاریخ متفاوت است، بلکه در نحوه پرداختن به فعالیت‌های فرهنگ‌های باستان‌شناسی به جای ملت‌ها یا افراد نام‌گذاری شده نیز تفاوت‌هایی با آن دارد. ماقبل تاریخ به جای سوابق مکتوب، محدود به فرآیندهای مادی، بقایای آثار، و مصنوعات است. به همین دلیل، اصطلاحات مرجعی که ماقبل تاریخ‌ها از آن استفاده می‌کنند، مانند «نئاندرتال» یا «عصر آهن»، برچسب‌های مدرنی هستند که گاهی تعاریف آن قابل بحث است.
مفهوم «عصر حجر» در باستان‌شناسی بیشتر جهان استفاده می‌شود، اگرچه در باستان‌شناسی قاره آمریکا آن را با نام‌های مختلف می‌نامند و با مرحله سنگی یا گاهی پارینه-هندی شروع می‌شود. تقسیمات فرعی شرح داده شده در زیر برای اوراسیا استفاده می‌شود.
«پارینه سنگی» به معنای «عصر سنگی قدیم» است و با اولین استفاده از ابزار سنگی آغاز می‌شود. پارینه سنگی نخستین دوره عصر حجر است.
بخش اولیه پارینه سنگی، پارینه سنگی پایین نامیده می‌شود، که به قبل از هومو ساپینس، با هومو هابیلیس (و گونه‌های مرتبط) و قدیمی‌ترین ابزار سنگی، مربوط به حدود ۲٫۵ میلیون سال قبل، شروع می‌شود. شواهد کنترل آتش توسط انسان‌های اولیه در دوران پارینه سنگی پایین نامشخص است و در بهترین حالت از حمایت علمی محدودی برخوردار است. رایج‌ترین ادعای پذیرفته شده این است که H. erectus یا H. ergaster بین ۷۹۰۰۰۰ تا 690000 BP (قبل از دوره کنونی) آتش را ایجاد کرده‌است. استفاده از آتش، انسان‌های اولیه را قادر ساخت تا غذا بپزند، گرما فراهم کنند و در شب منبع نور داشته باشند.
هومو ساپین‌های اولیه حدود ۲۰۰۰۰۰ سال پیش پدید آمدند و آغازگر دوره پارینه سنگی میانه بود. تغییرات تشریحی که نشان‌دهنده ظرفیت زبان مدرن است نیز در دوران پارینه سنگی میانه به وجود آمده‌است. در دوران پارینه سنگی میانه، اولین شواهد قطعی از استفاده انسان از آتش وجود دارد. مکان‌هایی در زامبیا دارای استخوان و چوب زغال‌شده هستند که قدمت آن‌ها به ۶۱۰۰۰ سال پیش بازمی‌گردد. تدفین منظم مردگان، موسیقی، هنرهای اولیه و استفاده از ابزارهای پیچیده چند قسمتی از نکات برجسته پارینه سنگی میانه است.
در سراسر دوران پارینه سنگی، انسان‌ها عموماً به عنوان شکارچیان عشایری زندگی می‌کردند. جوامع شکارچی-گردآورنده بسیار کوچک بودند، گاهی جوامع شکارچی-گردآورنده با منابع فراوان یا تکنیک‌های پیشرفته نگهداری مواد غذایی، سبک زندگی بی تحرکی را با ساختارهای اجتماعی پیچیده مانند حاکمیت و طبقه‌بندی اجتماعی ایجاد می‌کردند. در این دوره ممکن است تماس‌های راه دور برقرار شده باشد، مانند بزرگراه بومی استرالیا که با نام مسیر رؤیایی شناخته می‌شود.
اسلام به دو مذهب عمده تشیع و تسنن تقسیم می‌شود . هرکدام از این دو فرقه خود به فرق کوچک‌تر تقسیم می‌شوند .
فرق مختلف شیعه بر اساس تعداد امامان عبارت‌اند از :
اهل سنت دارای چهار فرقه مهم فقهی هستند :
زیدیه، یکی از فرقه‌های شیعه است که نامشان را از زید بن علی گرفته‌اند. زیدیان برخلاف دوازده‌امامی‌ها، زید بن علی را به‌جای برادرش محمد باقر، امام پنجم می‌دانند و در امامت علی بن ابی طالب، حسن بن علی، حسین بن علی، علی ابن حسین با دیگر شیعیان هم‌نظرند.
از نظر تاریخی زیدیه به فرقه های مختلفی (المطرفیه، سالمیه، القاسمیه، المؤیدیه، الصالحیه، بتریه، سلیمانیه، ناصریه، الجارودیه، حریریه، الهادویه...) گفته شده است که همگی ایده قیام علیه حاکم ظالم را در پیش گرفته اند و تنها فرقه ی هادویه در شمال یمن باقی مانده است .
در ابتدا زیدیه در نتیجه ادغام دو جریان تشیع کوفی؛ جارودیه و بطریه شکل گرفت. جارودیه به نام جارود زیاد بن منذر یکی از یاران سابق محمد باقر، برادر زید، نامگذاری شده که وقتی بیشتر پیروان باقر از گرد او پراکنده شده بودند. حامی قیام او بود. آنان برخی عناصر رادیکال تعالیم باقر را به زیدیه آوردند. آنان امامت سه خلیفه پیش از علی را رد کردند و بر این اعتقاد بودند که پیغمبر علی را به عنوان وصی و جانشین خود تعیین کرده‌است. آنان با محکوم کردن اکثریت صحابه و جامعه اسلامی به دلیل تنها گذاشتن امام برحق، سنت حقوقی نقل شده توسط سنت مداران سنی را نفی کرده و انتقال قوانین مذهبی را تنها از طریق آل پیامبر مشروع می‌دانستند. آنان در تضاد با امامیه اقتدار تعلیم حقوقی را منحصر به امام نمی‌دانستند ولی در اصول تعالیم هر یک از اهل بیت را شایان یادگیری مذهبی می‌دانستند. بطریه در ابتدا گروهی از شیعیان میانه‌رویی بودند، که نسبت به برخی تعالیم باقر نقد داشتند و او را امام خود نمی‌دانستند. آنان علی را عالیترین مسلمان پس از پیامبر می‌دانستند ولی عموماً امامت پیشینانش را تأیید می‌کردند زیرا او تابع آنان بود. آنان برای آل پیامبر هیچ دانش مافوقی قائل نبودند ولی دانش مذهبی رسیده به دست جامعه مسلمان را معتبر می‌دانستند و اجازه اجتهاد به رأی و قیاس را می‌دادند. بطریه بخشی از جنبش کلی سنت‌گرای کوفی بود. با جذب شدن سنت‌گرایی کوفی در تسنن در قرن سوم هجری، دیدگاه‌های جارودیه در بین زیدیه غالب شد.
در ابتدا امامت مشروع منحصر به بازماندگان علی نبود. پیش از سقوط خلافت اموی، زیدیان کوفی از عبدالله بن معاویه، از بازماندگان جعفر برادر علی، پشتیبانی می‌کردند. در قرن چهارم هجری، هنوز گروهی از زیدیان به نام طالبیه وجود داشت که همهٔ بازماندگان ابوطالب، پدر علی، را شایستهٔ امامت می‌دانستند. به هر روی، اکثریت تنها بازماندگان حسن و حسین را مدعیانی مشروع می‌دانستند. بنا بر آموزهٔ رایج زیدی، سه امام اول، طبق نص پیامبر امام بودند. پس از حسین، قانوناً امامت از طریق قیام مسلحانه (خروج) و دعوت به بیعت (فراخوان رسمی) از سوی یک نامزد شایسته ادامه می‌یافت. در بین شرایط، روی دانش مذهبی تأکید می‌شد. بسیاری از ائمهٔ زیدی در گذر قرون دانشوران و مؤلفین بسیار تحصیل کرده بودند. به هر روی آنان، عموماً از گناه و اشتباه معصوم شمرده نمی‌شدند، گرچه برخی از ائمهٔ اخیر زیدی همچون سه امام اول دارای چنان عصمتی دانسته می‌شدند.
زیدیان کوفی در خداشناسی جبرگرا و شدیداً مخالف قادریه و معتزله بودند، گرچه به برخی مسئولیت‌های انسان در قبال اعمالش معترف بودند. آنان مخالف قائل شدن جنبه انسانی برای خدا بودند، ولی به واقعیت صفات خدا، در برابر فروکاستن آن‌ها به توصیفات ماهیت الهی از سوی معتزله، اعتقاد داشتند. آنان آموزه ذات خلق شده بودن قرآن را رد می‌کردند، ولی بر باور یکی بودن ابدی آن با خدا اصرار نمی‌کردند. آنان بر خلاف آموزهٔ مرجعی، آموزش می‌دادند که کارها بخشی از ایمانند. مانند عبادیه، فاسق را به دلیل ناسپاسی (کافر نما) بی ایمان می‌دانستند نه به دلیل شرک یا جحود (انکار خدا). سرزمین زیر سلطهٔ سنی را دار کافرنما می‌دانستند. این به آن‌ها اجازه می‌داد هم چون اباضیه، ضمن توجیه شورش خود علیه نظم موجود به ارتباط صلح‌آمیز با دیگر مسلمانان ادامه دهند.
در فقه زیدیه اولاً به تعالیم بسیاری از بلندپایگان علوی، از جمله محمد الباقر، جعفر الصادق، زید بن علی و محمد نفس الزکیه و گاهی به ادعاهای اجماع در خانوادهٔ پیامبر اقتدا می‌کردند. در قرن سوم هجری، چهار مکتب فقهی بر پایهٔ تعالیم احمد بن عیسی بن زید، القاسم بن ابراهیم الرسی، الحسن بن یحیی بن الحسین بن زید و محمد بن منصور المرادی ظهور کردند. ابوعبدالله العلوی در کتاب الجامع الکافی خود اینها را مقامات زیدیان کوفی در عصر خود توصیف می‌کند.
از جمله قیام‌های بی‌ثمر زیدیان کوفی، قیام محمد النفس الزکیه و برادرش ابراهیم در ۱۴۵ هجری، حسین بن الصاحب فخ در ۱۶۹، یحیی بن عبدالله در ۱۷۶، محمد بن ابراهیم الطباطبا در ۱۹۹، محمد بن القاسم صاحب الطالقان در ۲۱۹، و یحیی بن عمر بن یحیی در ۲۵۰ بود. زان پس، فعالیت زیدی به‌طور موفقیت آمیزی به مناطق دوردست کوهستانی در جنوب دریای خزر و در یمن، که به سرپیچی از فرمان دولت مرکزی گرایش داشت، منتقل شد.
زیدیه دو بار در تاریخ به قدرت رسیدند یکی در طبرستان و دیلمان و گیلان از حدود ۲۵۰ ه‍.ق که داعی کبیر حکومت علویان طبرستان را تأسیس کرد تا حدود سال ۵۲۰ ه‍.ق و دیگری در یمن که یحیی بن حسین در حدود سال ۲۹۸ آن را تصرف کرد و تا دوران معاصر برای تصاحب قدرت سیاسی در این منطقه با خلفای مصر و خلفای عثمانی رقابت داشتند.
پس از پیروزی خلافت عباسی در سرکوب شورش طبرستان و مازیار، در سال ۲۵۰ هجری حسن بن زید، پیرو زیدیه، به دعوت عبدالله پادوسپانی به غرب مازندران آمده و در آنجا نخستین حکومت شیعی ایران را به نام علویان طبرستان تأسیس نمود. این حکومت سراسر طبرستان و مناطق پیرامون آن را فرا گرفت و موجب زیدی شدن هر چه بیشتر اهالی طبرستان و گیلان شد. تا دورهٔ صفویان، مذهب زیدیه در بخش‌هایی از این مناطق باقی مانده بود، خان احمد خان واپسین گروه زیدیان دیلم را قتل‌عام کرد.
در ۲۸۴ هجری توسط الهادی الی الحق، نوهٔ قاسم بن ابراهیم، که از سوی قبایل محلی به امید حل اختلافاتشان دعوت شده بود، تأسیس شد. گرچه از زمان ظهور اسلام گرایش‌های شیعی در بخش‌هایی از اسلام ظهور کرده بود، شواهد اندکی از فعالیت خاص زیدی پیش از ورود او وجود دارد. الهادی پایتخت خود را در صعده قرار داد. او و پسرانش محمد المرتضی و احمد الناصر الدین الله، که هر دو بعدتر به عنوان امام شناخته شدند، در مسجد جامع آنجا به خاک سپرده شدند، و صعده زان پس به عنوان پایگاه مستحکم ایمان و آموزش زیدی در یمن باقی مانده‌است. تعالیم الهادی در شریعت، که در کتاب الاحکام و کتاب المنتخب او نوشته شده، مبتنی بر تعالیم پدربزرگش قاسم بود ولی مواضع شیعی تری اتخاذ کرد، مثلاً در خصوص شیوهٔ شیعی فراخوانی به نماز. مکتب فقهی هادویه در بین زیدیان یمن تنها مکتب مورد پیروی شده‌است. در خداشناسی آموزهٔ او نزدیک به مکتب معاصر بغداد در معتزله است، ولی او توافق خود با آن را صریحاً اعلام نکرد. در خصوص امامت او موضع جارودی داشت، ابوبکر و عمر را به روشنی به عنوان غاصب محکوم می‌کرد.
در دوران معاصر مهمترین سکونتگاه زیدیان کشور یمن است . که حدود ۴۰٪ جمعیت آن را شیعیان تشکیل می‌دهند.جمعیت زیدیان جهان ۱۱میلیون نفر است.عربستان، القاعده و آمریکا علیه شیعیان یمن "ضد جنگ"
در عبادات زیدیان در بعضی از مسائل که مایه تمایز شیعه و سنی است روش شیعه را دارند مانند «حی علی خیر العمل» گفتن در اذان و پنج بار تکبیر گفتن در نماز میت. از احکام متفاوت آنان با دوازده امامی‌ها این است که زناشویی با غیر زیدی و ازدواج موقت را جایز نمی‌دانند.لغت‌نامه دهخدا، سرواژه زیدیه
اختلاف‌های مهم زیدیان و دوازده‌امامی‌ها این است که به عصمت امامان معتقد نیستند و معتقدند هر یک از فرزندان حسن و حسین می‌تواند به مقام امامت برسد. پس امامت را ارثی نمی‌دانند. همچنین معتقدند امام باید قادر به جنگ و دفاع باشد بنابراین امامت کودک و امام غایب را نمی‌پذیرند. مهم‌ترین شرط امامت را کوشش شخص دانسته و وجود بیش از یک امام در یک زمان و نبودن امام در زمانی دیگر را می‌پذیرند.
شیخ مفید در مورد زیدیه چنین آورده‌است: «زیدیه به امامت علی، حسن، حسین و زید بن علی قائل هستند و نیز به امامت هر فاطمی‌ای که به خود دعوت کند و در ظاهر، عادل و اهل علم ، شجاعت باشد و با او بر شمشیر کشیدن برای جهاد بیعت شود.» در کتاب التحف شرح الزلف، پس از شمردن محمد بن عبدالله، علی بن ابی طالب، حسن بن علی، حسین بن علی، علی بن حسین و زید بن علی، تا بیش از ۱۱۰ امام برای زیدیه، شمرده شده‌است.
زیدیان اعتقادی به غیبت ندارند و نزد ایشان هر کسی که از فرزندان حسن یا حسین باشد می‌تواند به امامت برسد. امام باید حاضر باشد، در برابر ظلم و بی‌عدالتی قیام کند و به شکل ظاهر و مرئی حکومت کند و عدل را جاری سازد."Islamic Dynasties of the Arab East: State and Civilization during the Later Medieval Times" by Abdul Ali, M.D. Publications Pvt. Ltd. , 1996, p97
منابع غیر زیدی بیان می کنند که رافضی اصطلاحی بود که، زید در مورد کسانی که در آخرین ساعات زندگی او را به دلیل امتناع او از توهین به دو خلیفه ابوبکر و عمر ترک کردند به کار برد. زید به سختی روافض را که او را ترک کرده‌اند سرزنش کرد و این نام را سلفی‌ها تا امروز برای اشاره به شیعیان دوازده امامی به کار می‌برند.
گروهی از سرانشان در حضور زید جمع شدند و گفتند: خدا تو را رحمت کند، درباره ابوبکر و عمر چه می گویی؟ زید گفت: «نشنیده‌ام که احدی از خانواده‌ام از آن دو چشم پوشی کند و جز نیکی درباره آن‌ها سخنی نگوید، هنگامی که حکومت به آنها سپرده شد، با مردم به عدالت رفتار کردند و به قرآن و سنت عمل کردند».