moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
به این ترتیب در مدل استاندارد ذرات بنیادی بوزون‌های هیگز می‌توانند توضیح دهند که چرا هر ذره جرم مخصوص به خود را دارد. اما این ذره تا پیش از این، یک ذره نظری بود که هرگز در آزمایشگاه مشاهده نشده و تنها حاصل محاسبات ریاضیاتی بود. این ذرات را تنها می‌توان زمانی آشکار کرد که بتوانیم برخوردهای بزرگی را میان ذرات بنیادی ایجاد کنیم و در شرایط آشوبناک و آزاد شدن انرژی حاصل از برخورد، این شانس را به وجود بیاوریم که این ذره برای مدتی ظاهر شود و آن را آشکار کنیم. یکی از دلایل اصلی و هدف‌های علمی اولیه ساخت شتاب‌دهنده بزرگ‌هادرونی در مرکز تحقیقات سرن نیز تلاش برای آشکار کردن این ذره و تأیید وجود آن بود. البته اگر تلاش سرن هم مانند تواترون در آزمایشگاه ملی فرمی به ثمر نمی‌رسید و بوزون هیگز پیدا نمی‌شد هم اتفاق مهمی در دنیای فیزیک محسوب می‌شد، چرا که در این صورت دانشمندان باید سراغ نظریات پیچیده‌تری برای توجیه جرم مواد بروند که به نام نظریات فارغ از هیگز معروف هستند.
اطلاعات تازه از بزرگ‌ترین برخورد دهنده‌های ذرات در جهان یعنی سرن و تواترون نشان می‌دهد بوزون هیگز به زودی در دسترس خواهد بود. پیش از این خبرهای زیادی در مورد کشف این ذره به گوش رسیده بود. هر دو شتاب‌دهنده در محل برخورد ذرات، انرژی زیادی کشف کرده‌اند که نشانه‌ای از ظهور این ذره است.
در ۱۳ دسامبر ۲۰۱۱ مسئولان پروژه‌های اطلس و سی‌ام‌اس در کنفرانسی خبری در سرن گفتند که در این آزمایش‌ها ذراتی دیده‌اند که معادل ۱۲۵ تا ۱۲۷ گیگاالکترون‌ولت، (۱۲۷۷۸۵۰۰۰۰۰۰ الکترون ولت) جرم داشته‌اند. با این حال گفته شده‌است که از نظر آماری، اطمینان کمی نسبت به این یافته و جرمی که سنجیده شده‌است وجود دارد و پژوهشگران برای آن که رسماً مدعی این اکتشاف شوند، باید به آزمایش و تحلیل‌های بیشتری دست بزنند.فارسی - دانش و فن - 'ذره خدا' احتمالاً در آزمایش‌های فیزیکی پدیدار شده‌است
در تاریخ چهارم ژوئیه ۲۰۱۲ دانشمندان مرکز تحقیقات سرن در سوئیس اعلام کردند که در آزمایش‌های خود ذره «بوزون هیگز» را مشاهده کرده‌اند.
پس از نوشته شدن کتابی بنام «ذرّهٔ خدا اگر پاسخ کائنات است، سؤال چیست؟» توسط لیان لدرمن که در آن این ذره را «ذرّهٔ خدا» نامید، اغلب در رسانه‌ها از بوزون هیگز به عنوان «ذره خدا» یا «ذره الهی» یاد می‌شود. لیان لدرمن به مزاح اما به صراحت در صفحه ۲۲ کتابش نوشته‌است که تصمیم داشته ذره‌ای که اثبات وجودش آن همه هزینه برده و دانشمندان را دهه‌ها سال به زحمت انداخته‌است را "goddamn"؛ (ذرّهٔ لعنتی، یا ذرّهٔ از سوی خدا لعنت شده)، نام دهد اما به سبب اینکه ناشر از چاپ این نام سر باز می‌زده damn آخر آن را حذف کرده و اینگونه شد که ذرّهٔ خدا نام گرفت که البته با مخالفت زیادی از سوی کاشفان این ذره پیتر هیگز و فرانسوا انگلر مواجه شد.
در ۱۴ مارس ۲۰۱۳ (۲۴ اسفند ۹۱) فیزیکدانان برخورددهنده هادرونی بزرگ (به انگلیسی:large hadron collider) مرکز سرن خبر کشف ذره بوزون هیگز را به‌طور رسمی اعلام کردند.
پس از دو مشاهده برخورد و شناسایی اولیه بوزون هیگز در برخورد دهنده CMS و اطلس در ماه‌های گذشته حال با تأیید شناسایی این ذره، فیزیک ذرات مدل استاندارد تکمیل شده‌است.
دانشجویانی از پژوهشگاه دانشهای بنیادی طی سه مرحله به مرکز تحقیقات هسته ای اروپا (سرن) اعزام شده و در داده‌گیری و تحلیل داده‌های شتابگر بزرگ هادرونی مشارکت داشته‌اند.سِرن با ایرانی‌های نخبه ارتباط دارد
کشف بوزون هیگز.کشف بوزون هیگز،
جامعه‌شناس کسی است که در دانش جامعه‌شناسی تخصص دارد و عهده‌دارِ درک و تفسیرِ یک، دو، یا چند شاخه از این دانش است؛ کسی که انسان‌ها و مردم و کنش‌های انسانی را در سطح بالایی درک کند. جامعه‌شناس فردی است که با به‌کارگیری روش‌های کمی و کیفی، علاوه بر درک یک یا چند شاخه از دانش جامعه‌شناسی به بررسی مسائل، انحرافات و ساختار اجتماعی بپردازد. یک جامعه‌شناس باید قدرت پژوهشگری، نقد و اصلاح قوانین اجتماعی را داشته باشد تحقیق میدانی و قدرت تجزیه و تحلیل از ویژگی‌های خاص یک جامعه‌شناس است. یک جامعه‌شناس باید در بین مردم حضور داشته باشد و ارزش‌ها و هنجار و دغدغه آن‌ها حمایت نمایید.حسن انوری
ادوارد ودیع سعید (زادهٔ ۱ نوامبر ۱۹۳۵ در بیت المقدس، فلسطین تحت سرپرستی بریتانیا – درگذشتهٔ ۲۵ سپتامبر ۲۰۰۳ در نیویورک) نظریه‌پرداز ادبی، منتقد فرهنگی و فعال سیاسی فلسطینی - آمریکایی است. وی در دانشگاه‌های هاروارد و پرینستون درس خوانده بود و استاد زبان انگلیسی و ادبیات تطبیقی در دانشگاه کلمبیا بود.
سعید به عنوان یکی از بنیان‌گذاران نظریهٔ پسااستعمارگرایی شناخته می‌شود.Robert Young, White Mythologies: Writing History and the West (New York & London: Routledge, 1990). . سعید با کتاب مشهور "شرق‌شناسی" که در ۱۹۷۸ به چاپ رساند و نقدی در بازنمایی‌های فرهنگی شرق‌شناسی و چگونگی درک جهان غرب از شرق، شناخته شده‌است.Edward Said, "Islam Through Western Eyes", The Nation April 26, 1980 (main thesis of Orientalism)
در ۱ نوامبر ۱۹۳۵ در اورشلیم که در آن زمان تحت قیمومیت انگلیس بود، متولد شد. پدرش، سید محسن سعید بازرگان آمریکایی فلسطینی‌الاصل، پیش از تولد سعید به قاهره مهاجرت کرده‌بود؛ مادرش نیز فلسطینی و هر دو از مسیحیان پروتستان بودند.Amritjit Singh, Interviews With Edward W. Said (Oxford: UP of Mississippi, 2004) 19 & 219. . خواهرش رزماری سعید زهلان نیز تاریخ‌دان و نویسنده بود.
او تا ۱۲ سالگی به‌طور متناوب در اورشلیم و قاهره به سر می‌برد. سعید خود را «یک مسیحی احاطه شده توسط فرهنگ اسلامی» می‌خواند. نام کوچک او را مادرش به دلیل علاقه به پرنس ادوارد (شاهزاده ولز در سال تولد او) انتخاب کرده بود. او از بحران هویتی خود این‌چنین یاد می‌کند:
سعید برای ادامه تحصیل به مدرسه مونت‌هارمون آمریکا رفت و مدرک کارشناسی خود را از دانشگاه پرینستون دریافت کرد. در همین سال برای ادامه تحصیل وارد دانشگاه هاروارد شد و در سال ۱۹۶۰ کارشناسی‌ارشد و ۱۹۶۴ دکترای خود را در ادبیات انگلیسی دریافت کرد.ادوارد سعید به روایت خودش؛ مجله راهبرد پاییز ۱۳۸۴ شماره ۳۷
ادوارد سعید به عنوان یک فعال طرفدار فلسطین، سال‌ها برای ایجاد یک کشور مستقل فلسطینی تبلیغ می‌کرد. او از ۱۹۷۷ تا ۱۹۹۱ عضو مستقل مجلس ملی فلسطین بود، اما سعی داشت تا خود را از مناقشات حزبی دور نگه دارد.Malise Ruthven, Edward Said: Controversial Literary Critic and Bold Advocate of the Palestinian Cause in America, The Guardian September 26, 2003 او طرفدار هم‌زیستی دو دولت اسرائیلی و فلسطینی در کنار یکدیگر بود و در نشست نوامبر ۱۹۸۸ الجزیره مجلس ملی فلسطین به اعلام استقلال کشور فلسطین رأی مثبت داد.
سعید در ۱۹۹۱ در اعتراض به پیمان اسلو از مجلس خارج شد. وی این توافق‌نامه را «ابزاری برای تسلیم فلسطینیان» می‌خواند. ادوارد سعید معتقد بود قرارداد اسلو به تشکیل یک دولت واقعاً مستقل فلسطینی و صلحی پایدار در منطقه نمی‌انجامد و از طرح پیشنهادی ایالات متحده آمریکا در اواخر دهه ۱۹۷۰ که خود سعید به یاسر عرفات تحویل داده بود، ضعیف‌تر است. او در نامه‌ای به عرفات نوشت که حق بازگشت آوارگان فلسطینی به مناطق اشغال شده قبل از سال ۱۹۶۷ را ارزان فروخته و برپایی شهرک‌های اسرائیلی را نادیده گرفته‌است.
روابط سعید و رهبران فلسطین به قدری بد بود که در اوت ۱۹۹۵ فروش کتاب‌های او در فلسطین ممنوع شد؛ اما پس از تحسین سعید از عرفات به دلیل رد پیشنهادهای اهود باراک در نشست سال ۲۰۰۰ کمپ دیوید بهبود یافت.
سعید به دلیل حمایت‌های آشکارش از فلسطین بارها مورد تهدید قرار گرفت. وی از سوی جامعهٔ مدافع یهودیان (JDL) نازی خوانده شد و دفتر کارش در دانشگاه در ۱۹۸۵ به آتش کشیده شد. Retrieved on 2009-04-19.
سه اثر مهم ادوارد سعید عبارتند از "مسئله فلسطین"، "شرق‌شناسی" و "اسلام رسانه‌ها". از کتابهای ترجمه شده وی در فارسی به فهرست زیر می‌توان اشاره کرد:
ادوارد سعید در ۷ مارس ۱۹۹۱ با نگارش یادداشتی در مجلهٔ بررسی کتاب لندن (London Review of Books) در دفاع از دولت عربی صدام حسین موضع گرفت و در اصل این مسئله که حکومت ناسیونالیست حزب بعث عراق، شهر کردنشین حلبچه را در سال ۱۹۸۸ با استفاده از بمب‌های شیمیایی بمباران کرده‌باشد، تشکیک کرد.بررسی کتاب لندن: "ادوارد سعید، یک آمریکایی و یک عرب"، نوشته‌شده در ۷ مارس ۱۹۹۱؛ بازدید در ۲۴ ژوئن ۲۰۱۸.رادیو زمانه: "مبارزات کُردها و چالش حمایت خارجی: مورد کُردهای سوریه"، نوشته‌شده توسط بهنام امینی، در ۲۷ بهمن ۱۳۹۶؛ بازدید در ۲۴ ژوئن ۲۰۱۸.
هیگز می‌تواند در یکی از معانی زیر به کار رود:
ترکمن‌آباد (به ترکمنی: Türkmenabat، تۆرکمن آبات) یا چهارجوی
(به ترکمنی: Çärjew، چأرجو) نام شهری است در ترکمنستان و مرکز استان لب‌آب است. اولین سرشماری عمومی ترکمنستان که در سال ۱۹۹۵ انجام شد، ۳۱۰۳ تاجیک را در جمعیت۴/۴ میلیون نفری (۰/۷ درصد) نشان داد که بیشتر آنها (۱۹۲۲ نفر) در استان‌های شرقی لب‌آب و ماری در مرزهای افغانستان و ازبکستان متمرکز شده‌اند.سرشماری ترکمنستان ۱۹۹۵، جلد۱، کمیته آماری دولتی ترکمنستان، عشق آباد، ۱۹۹۶، صص ۷۵–۱٠٠. که این ایرانی‌تبار بودن مردم این منطقه را تأیید می‌کند این شهر همان آمُل، شهر کهن ایرانی در آسیای میانه است.آفتاب آمل در سده‌های میانه به نام آمویه و امو معروف بود و بعداً در زمان تیموریان چهارجوی نام گرفت.لسترج، جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی، ترجمه محمود عرفان، تهران: چاپ چهارم ۱۳۷۳، ص۴۲۹ دولت ترکمنستان به‌تازگی نام چهارجوی را به ترکمن‌آباد تغییر داده‌است.
این شهر در کرانه باختری رودخانه آمودریا قرار دارد و چهارراه راه‌های ترکمنستان و مرکز اتصال خطوط ریل و بندرگاه رودخانه‌ای مهم بین جمهوری ازبکستان و ترکمنستان است. این شهر دارای آب‌های جاری فراوان برای باغ‌داری و کشاورزی است.
آمل از شهرهای کهن ایرانی بود. برای آن‌که نام آن با آمل مازندران اشتباه نشود آن را آملِ کویر یا آملِ زَم نیز می‌گفتند. زم نام ایرانی قدیم شهری است در نزدیکی چهارجوی که امروزه کرکی نامیده می‌شود.لسترج، جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی، ترجمه محمود عرفان، تهران: چاپ چهارم ۱۳۷۳، ص۴۳۰آمودریا در اصل به معنای "رود شهر آمو" است. "آمو" کوتاه شدهٔ آمل است؛ اما این آمل در خراسان بوده‌است نه در طبرستان (مازندران امروزی). ولی نسب اصلی این قوم در آمل طبرستان بوده‌است. نام آمل برگرفته از نام آماردها بوده که به گفتهٔ ریچارد فرای، آملی کورت و کریستوفر برونر، آریایی بوده‌اند، و به مردمان سکا و داهه پیوند داده شده‌اند. نام شهر امروزی آمل برمی‌گردد به زندگی آنان در آن گستره. همچنین آن که دو آمل، یکی در مازندران و دیگری در گسترهٔ آمودریا، جای داشته که به مهاجرت قبیله ای ایرانی بنام آماردی یا مردی بازمی‌گردد. آمل (چهارجوی) در دوران‌های گوناگون بخشی از ایران بوده‌است. بنا بر قراردادی که میان نادرشاه و ابوالفیض خان، حاکم بخارا بسته شد آمودریا مرز طبیعی ایران و بخارا بود و سرزمینهای جنوبی آمودریا از بلخ تا چهارجوی (آمل) بخشی از خاک ایران شد.دانشنامه اسلام
کوارک ( or )، یک ذره بنیادی و یکی از اجزای پایه‌ای تشکیل‌دهنده ماده است. کوارک‌ها با هم ترکیب می‌شوند تا ذرات مرکبی به نام هادرون را پدیدآورند که پایدارترین آن‌ها پروتون و نوترون، اجزای تشکیل‌دهنده هسته اتم هستند.
به خاطر پدیده‌ای که به حبس رنگ معروف است، کوارک‌ها هیچ‌گاه به صورت انفرادی یافت نمی‌شوند و مستقیماً قابل مشاهده نیستند؛ آن‌ها را فقط می‌توان درون هادرون‌هایی مانند باریون‌ها (که نمونه‌های آن‌ها پروتون و نوترون هستند) و مزون‌ها یافت. به همین دلیل بیشتر دانش ما از کوارک‌ها از مشاهدات خود هادرون‌ها نتیجه‌گیری شده‌است.
کوارک‌ها ویژگی‌های ذاتی گوناگونی دارند که بار الکتریکی، بار رنگ، اسپین و جرم از جمله این ویژگی‌ها هستند. کوارک تنها ذره بنیادی از مدل استاندارد فیزیک ذرات است که هر چهار برهمکنش بنیادی را تجربه می‌کند. به این برهمکنش‌ها "نیروهای بنیادی" (الکترومغناطیس، هسته‌ای قوی، هسته‌ای ضعیف و گرانش) نیز گفته می‌شود. همچنین کوارک تنها ذره‌ای است که بار الکتریکی‌اش مضرب صحیحی از بار بنیادی نیست.
شش گونهٔ مختلف از کوارک‌ها وجود دارد که به هر یک از آن‌ها یک مزه می‌گویند: بالا، پایین، افسون، شگفت، سر و ته. کوارک‌های بالا و پایین، کوچک‌ترین جرم را در بین کوارک‌ها دارند. کوارک‌های سنگین‌تر طی یک فرایند واپاشی ذره به سرعت به کوارک‌های بالا و پایین تبدیل می‌شوند: تبدیل شدن از حالت جرم بیشتر به حالت جرم کمتر. به همین علت کوارک‌های بالا و پایین عموماً پایدار هستند و رایج‌ترین کوارک‌ها در علم فیزیک هستند، در حالی که کوارک‌های دیگر فقط در برخوردهای پرانرژی (مانند پرتوهای کیهانی و شتاب‌دهنده‌های ذرات) تولید می‌شوند. به ازای هر مزه کوارک یک پادذره متناظر به نام "پادکوارک" وجود دارد که تنها تفاوت آن با کوارک متناظرش این است که برخی از ویژگی‌های آن اندازهٔ یکسان و علامت مخالف دارند.
مدل کوارک به شکل جداگانه توسط موری گل-مان و جرج زویگ در سال ۱۹۶۴ پیشنهاد شد. کوارک‌ها به عنوان بخش‌هایی از طرح رده‌بندی هادرون‌ها معرفی شده بود و شواهد کمی بر وجود فیزیکی آن‌ها در دسترس بود تا اینکه آزمایش‌های پراکندگی ناکشسان ژرف در سال ۱۹۶۸ در مرکز شتاب‌دهنده خطی استانفورد انجام شد.
از آزمایش‌های انجام‌شده در شتاب‌دهنده‌ها برای وجود هر شش مزه کوارک، شواهدی به‌دست آمده‌است. آخرین مزه‌ای که کشف شد، کوارک سر بود که در آزمایشگاه فرمی در سال ۱۹۹۵ کشف شد.
مدل استاندارد، چارچوب نظری توصیفگر همه ذرات بنیادی شناخته شده کنونی است. این مدل شامل ۶ مزه از کوارک‌ها با نام‌های بالا (u), پایین (d), افسون (c), شگفت (s), سر (t)، و ته (b) است.
پادذره‌های کوارک‌ها را "پادکوارک" می‌نامند که نماد آن‌ها شبیه نماد کوارک متناظرشان است با این تفاوت که یک خط بالای آن قرار می‌گیرد؛ مثلاً کوارک بالا با و پادکوارک بالا با نمایش داده می‌شوند. همان‌گونه که در مورد پادماده‌ها معمول است، پادکوارک‌ها از نظر میانگین طول عمر و اسپین و جرم با کوارک متناظرشان یکسان هستند، اما بار الکتریکی و بارهای دیگرشان علامت مخالف هم دارند.
کوارک‌ها ذرات اسپین- هستند و در نتیجه بنا بر نظریه اسپین-آمار، فرمیون هستند. کوارک‌ها مشمول اصل طرد پاولی نیز می‌شوند که بیان می‌کند که هیچ دو فرمیون یکسانی نمی‌توانند هم‌زمان با هم یک حالت کوانتومی را اشغال کنند. این بر خلاف بوزون‌ها (ذراتی با اسپین عدد صحیح) است که هر تعدادی از آن‌ها می‌توانند در یک حالت باشند. بر خلاف لپتون‌ها کوارک‌ها دارای بار رنگ هستند که باعث می‌شود با نیروی هسته‌ای قوی برهمکنش داشته باشند. نیروی جاذبه‌ای که از این طریق میان کوارک‌های مختلف ایجاد می‌شود، باعث به‌وجود آمدن ذرات مرکبی مانند هادرونها می‌شود
کوارک‌هایی که اعداد کوانتومی هادرون‌ها را تعیین می‌کنند، "کوارک‌های ظرفیت" نامیده می‌شوند. علاوه بر این کوارک‌ها هر هادرونی می‌تواند تعداد نامحدودی کوارک، پادکوارک و گلوئون مجازی داشته‌باشد که روی عدد کوانتومی‌اش تأثیری ندارند.
دو خانواده از هادرون‌ها وجود دارد: باریون‌ها که سه کوارک ظرفیت دارند و مزون‌ها با یک کوارک ظرفیت و یک پادکوارک.Section 6.1. in
رایج‌ترین باریون‌ها پروتون و نوترون هستند که هسته اتم را می‌سازند.
شمار زیادی از هادرون‌ها شناخته شده‌اند (فهرست باریون‌ها و فهرست مزون‌ها را ببینید). تفاوت بیشتر آن‌ها در محتوای کوارک آن‌ها و ویژگی‌هایی است که کوارک‌های تشکیل‌دهنده به آن‌ها می‌بخشند. وجود هادرون‌های غیرعادی با تعداد کوارک‌های ظرفیت بالاتر مانند تتراکوارکها و پنتاکوارکها مطرح شده
اما اثبات نشده‌است،در اوایل دهه ۲۰۰۰، گروه‌های متعددی ادعای اثبات وجود تتراکوارک و پنتاکوارک را نمودند. در حالی که وضعیت تتراکوارک‌ها همچنان نامشخص است، همه نامزدهای پیشین پنتاکوارک مشخص شده که وجود ندارند.
اما در ۲۲ تیر ۱۳۹۴، گروه آزمایش زیبایی برخورد دهنده هادرونی بزرگ در سرن نتایجی را گزارش نمود که با حالت‌های پنتاکوارک همخوانی داشت.
فرمیونهای بنیادی به سه نسل تقسیم می‌شوند که هر نسل شامل دو لپتون و دو کوارک است. نخستین نسل شامل کوارک‌های بالا و پایین است، دومین نسل کوارک‌های شگفت و افسون و سومین نسل کوارک‌های سر و ته می‌شود. تمام جستجوها برای نسل چهارم فرمیون‌ها با شکست روبه‌رو شده‌است.
و شواهد غیرمستقیم محکمی وجود دارد که بیشتر از سه نسل فرمیون وجود ندارد.شواهد اصلی بر مبنای پهنای رزونانس بوزون, نتیجه‌گیری می‌شود که نسل چهارم نوترینوها را محدود به این می‌سازد که جرمی بیش از ~. داشته باشند و این تناقض زیادی با نوترینوهای سه نسل گذشته دارد که جرمهایشان نمی‌تواند از بیشتر باشد.
ذرات نسلهای بالاتر معمولاً جرم بیشتر و پایداری کمتری دارند که باعث می‌شود که توسط نیروی هسته‌ای ضعیف به ذرات نسل پایین‌تر واپاشی شوند. تنها کوارک‌های نسل اول یعنی بالاو پایین به‌طور عمومی در طبیعت وجود دارند. کوارک‌های سنگین‌تر ممکن است در برخوردهای پرانرژی (مانند آنهایی که شامل پرتوهای کیهانی هستند) و به سرعت واپاشی می‌شوند. هرچند که گمان می‌رود که در نخستین کسرهای ثانیه پس از مه‌بانگ، وقتی جهان در وضعیت بسیار چگال و داغ (دوره کوارک) بود، وجود داشته‌اند. مطالعات مربوط به کوارکهای سنگین‌تر تحت شرایط ساختگی مانند شتاب‌دهنده‌های ذرات انجام می‌شود.
با داشتن بار الکتریکی، جرم، بار رنگ و مزه، کوارک‌ها تنها ذرات بنیادی هستند که با هر چهار نیروی بنیادی برهمکنش دارند: الکترومغناطیس، گرانش، نیروی هسته‌ای قوی و نیروی هسته‌ای ضعیف. گرانش ضعیف‌تر از آن است که نقش مهمی در برهمکنشهای ذرات منفرد داشته‌باشد، مگر در حدود بالای انرژی (انرژی پلانک) و مقیاسهای فاصله (فاصله پلانک). هرچند که هیچ نظریه گرانش کوانتومی موفقی موجود نیست. مدل استاندارد گرانش را توصیف نمی‌کند.
مدل کوارک به صورت جداگانه توسط دو فیزیکدان مختلف به نام‌های موری گل-مان
و جرج زویگ
در سال ۱۹۶۴ پیشنهاد شد.
این پیشنهاد اندکی پس از فرمولبندی یک سامانه دسته‌بندی ذرات به نام راه هشتگانه یا به بیان فنی‌تر تقارن مزه SU(3) بود که او در سال ۱۹۶۱ را ارائه کرده‌بود.Original:
در همان سال فیزیکدان دیگری به نام یووال نیمان نیز طرحی شبیه به راه هشتگانه ارائه داده‌بود.Original
در زمان شکل‌گیری نظری کوارک، باغ‌وحش ذرات در کنار ذرات دیگر، شامل چندین هادرون نیز بود. گل-مان و زویگ ادعا نمودند که اینها ذره نیستند بلکه ترکیبی از کوارک‌ها و پادکوارک‌ها هستند. مدل آن‌ها سه مزه از کوارک را شامل می‌شد، بالا، پایین و شگفت و آن‌ها ویژگی‌هایی مانند اسپین و بار الکتریکی به کوارک‌ها نسبت دادند.
واکنش اولیه جامعه فیزیک به پیشنهاد آمیخته با تردید بود. دودلی ویژه‌ای در این مورد وجود داشت که آیا کوارک‌ها واقعاً به عنوان یک موجودیت فیزیکی وجود دارند یا تنها انتزاعی برای توضیح مفاهیمی هستند که در آن زمان به خوبی فهمیده نشده‌بودند.
در عرض کمتر از یک سال، مدل گسترش‌یافته‌ای از مدل گل-مان-زویگ پیشنهاد شد. شلدون لی گلاشو و جیمز بجورکن وجود مزه چهارمی از کوارک‌ها را پیش‌بینی کردند و آن را "افسون" نامیدند. دلیل این پیشنهاد آن بود که وجود آن باعث می‌شد توصیف بهتری از نیروی هسته‌ای ضعیف (سازوکاری که به کوارک‌ها اجازه واپاشی می‌دهد) به دست آید و تعداد کوارک‌های شناخته‌شده با تعداد لپتونهای شناخته‌شده برابر می‌شد و همچنین یک فرمول جرم از آن نتیجه می‌شد که به درستی جرم مزونهای شناخته‌شده را محاسبه می‌نمود.
در سال ۱۹۶۸، آزمایش‌های پراکندگی ناکشسان ژرف در مرکز شتاب‌دهنده خطی استانفورد (SLAC) نشان داد که پروتون شامل اجسام نقطه‌مانند بسیار کوچکتری است و بنابراین ذره بنیادی محسوب نمی‌شود.
فیزیکدانان در آن زمان، تمایل زیادی به اینکه این ذرات ریزتر را به عنوان کوارک بشناسند، نداشتند و در عوض آن را پاترون نامیدند، واژه‌ای که توسط ریچارد فاینمن ابداع شده بود.
اجسامی که در SLAC مشاهده شده‌بودند، بعدها که مزه‌های دیگر کشف شدند، مشخص شد که کوارک‌های بالا و پایین بوده‌اند.
با این وجود هنوز واژه پاترون به عنوان یک واژه کلی برای اجزای تشکیل‌دهنده هادرون‌ها (کوارک، پادکوارک و گلوئون) به‌کار می‌رود.
وجود کوارک شگفت به صورت غیرمستقیم توسط آزمایش‌های پخش SLAC تأیید شد: نه تنها یک بخش ضروری از مدل سه کوارکی گل-مان و زویکی بود، بلکه توضیحی نیز برای هادرون‌های کائون () و پیون () که در سال ۱۹۷۴ در پرتوهای کیهانی کشف شده‌بودند، ارائه می‌داد.
در مقاله‌ای در سال ۱۹۷۰، گلاشو، جان ایلیوپولوس و لوسیانو مایانی استدلال دیگری برای وجود کوارک تا آن زمان کشف‌نشده افسون ارائه دادند.
در سال ۱۹۷۳، وقتی‌که ماکوتو کوبایاشی و شیهید ماسکاوا متوجه شدند که مشاهدات تجربی نقض سی‌پینقض سی‌پی پدیده‌ای است که سبب می‌شود، وقتی جای چپ و راست با هم عوض می‌شود (تقارن پی) و ذرات با پادذره‌های متناظرشان جایگزین شوند(تقارن سی) برهمکنش هسته‌ای ضعیف رفتار متفاوتی داشته باشد.
را می‌توان با افزودن یک جفت کوارک دیگر توضیح داد، شمار مزه‌های فرضی کوارک به میزان امروزی آن یعنی ۶ رسید.
کوارک‌های افسون تقریباً به‌طور هم‌زمان توسط دو تیم جداگانه در نوامبر ۱۹۷۴ تولید شدند؛ یکی در SLAC تحت نظر برتون ریکتر و دیگری در آزمایشگاه ملی بروکهیون تحت نظر ساموئل چائو چونگ تینگ. کوارک‌های افسون در پیوند با پادکوارک افسون در مزون‌ها مشاهده شدند. دو تیم مختلف دو نماد مختلف و را به مزون کشف شده تخصیص دادند و به این دلیل بود که این مزون به‌طور رسمی مزون جی‌سای (J/ψ) نامیده شد. این کشف بالاخره باعث شد که جامعه فیزیک در مورد اعتبار مدل کوارک، قانع شوند.
در سالهای بعدی شماری از پیشنهادها مطرح شد که مدل کوارک به ۶ کوارک توسعه داده شود. از میان این پیشنهادها مقاله ۱۹۷۵ هایم هراری
نخستین نوشته‌ای بود که نامها "سر" و "ته" را برای کوارک‌های اضافی ابداع نمود.
در سال ۱۹۷۷ کوارک ته توسط گروهی در آزمایشگاه فرمی با هدایت لئون لدرمن مشاهده شد.
این رخداد گواه مهمی بر وجود کوارک سر بود: بدون کوارک سر، کوارک ته بدون همراه می‌ماند. هرچند که تا سال ۱۹۹۵ طول کشید تا سرانجام کوارک سر هم توسط گروه‌های CDF
و DØ
در آزمایشگاه فرمی مشاهده شود.
این کوارک جرمی بسیار بیشتر از آنچه انتظار می‌رفت، داشت
و تقریباً هم‌جرم یک اتم طلا بود.
تا مدتی گل-مان در مورد نحوه نوشتن واژه‌ای که قصد داشت ابداع کند، دودل بود، تا اینکه واژه quark را در کتاب «شب‌زنده‌داری فینگن‌ها»، نوشته جیمز جویس، پیدا کرد:
گل-مان جزئیات بیشتری در مورد نامگذاری کوارک در کتاب خود با نام «کوارک و جگوار» آورده‌است:
زویگ نام "ace" (آس) را برای ذره‌ای که نظریه‌پردازی کرده‌بود، ترجیح می‌داد اما وقتی مدل کوارک مورد پذیرش همگانی قرار گرفت نام پیشنهادی گل-مان بیشتر مورد توجه قرارگرفت.
نام‌های مزه‌های کوارک‌ها به دلایل مختلفی به آن‌ها داده‌شده‌است. نام کوارک‌های بالا و پایین برگرفته از اجزای بالا و پایین ایزواسپینی است که حمل می‌کنند.
کوارک‌های شگفت نامشان را از آنجا گرفته‌اند که کشف شده‌بود این کوارک‌ها اجزای تشکیل‌دهنده ذره‌های شگفتی بودند که در پرتوهای کیهانی سال‌ها قبل از مطرح شدن مدل کوارک، کشف شده‌بودند. این ذره‌ها را از آن جهت شگفت نامیده‌بودند که طول عمر بالایی داشتند.
از گلاشو که به همراه بجورکن وجود کوارک افسون را پیشنهاد داده‌بودند، چنین نقل شده‌است که «ما نام سازه‌مان را "کوارک افسون" گذاشتیم، زیرا ما مسحور و خرسند از تقارنی بودیم که به دنیای زیراتمی می‌آورد»
نام‌های "ته" و "سر" هم به این دلیل توسط هراری برگزیده شدند که «همراهان منطقی برای کوارک‌های بالا و پایین» هستند.
در گذشته از کوارک‌های سر و ته، گاهی با نام‌های «"زیبایی"» و «"حقیقت"» یاد می‌شد اما کم‌کم این نام‌ها از کاربرد خارج شدند.
با وجود اینکه نام "حقیقت" دوام نداشت، مجتمع‌های شتاب‌دهنده اختصاص‌یافته به تولید انبوه کوارک‌های ته را گاهی «کارخانه زیبایی» یا «کارخانه بی» می‌خوانند.
کوارک‌ها مقادیر بار الکتریکیشان کسری از بار بنیادی است، بسته به مزه کوارک، یا یا بار بنیادی (e) است. کوارک‌های "بالا"، "افسون" و "سر" (که به آن‌ها کوارک‌های نوع-بالا هم گفته می‌شود) بار الکتریکی e+ دارند، درحالیکه کوارک‌های "پایین"، "شگفت" و "ته" ("کوارک‌های نوع-پایین") بار الکتریکی e− دارند. پادکوارک‌ها باری مخالف بار کوارک متناظرشان دارند. پادکوارک‌های نوع-بالا بار الکتریکی e- و پادکوارک‌های نوع-پایین بار الکتریکی e+ دارند. از آنجا که بار الکتریکی یک هادرون مجموع بارهای کوارک‌های تشکیل‌دهنده‌اش است، تمام هادرون‌ها بارهایشان مضرب صحیحی از بار بنیادی است: نتیجه ترکیب سه کوارک (باریون)، سه پادکوارک (پادباریون) یا کوارک و پادکوارک (مزون) این خواهد بود که بار الکتریکی مضرب صحیحی ار بار پایه است.
به عنوان مثال، هادرون‌های تشکیل‌دهنده هسته اتم، نوترون و پروتون، به ترتیب بارهایی برابر با ۰e و ۱e+ دارند. نوترون شامل دو کوارک پایین و یک کوارک بالا است و پروتون تشکیل‌شده از دو کوارک بالا و بک کوارک پایین است.
اسپین ویژگی ذاتی ذرات بنیادی است و جهت آن نیز یک درجه آزادی مهم است. گاهی به صورت چرخش یک جسم به دور محور خودش تصویر می‌شود (به همین دلیل به آن اسپین به معنی چرخش می‌گویند)، اما این مفهوم در مقیاسهای زیر اتمی کمی گمراه‌کننده است زیرا این باور وجود دارد که ذرات بنیادی نقطه مانند هستند.
اسپین را گاهی با یک بردار نمایش می‌دهند که طول آن بر حسب یکاهای ثابت پلانک کاهش‌یافته "ħ" (اِچ بار) اندازه‌گیری می‌شود. برای کوارک‌ها، اندازه‌گیری مولفه تصویر بردار تنها می‌تواند یکی از نتایج "ħ"/۲+ یا "ħ"/۲− را به دنبال داشته‌باشد؛ به همین دلیل کوارک‌ها به عنوان ذرات اسپین- دسته‌بندی می‌شوند.
مولفه اسپین در راستای یک محور دلخواه - به رسم معمول، محور "z" - اغلب با یک پیکان رو به بالا ↑ برای مقدار + و روبه پایین برای −، نمایش داده می‌شود، که بعد از نشانه مزه نوشته می‌شود؛ مثلاً یک کوارک بالا با اسپین + در راستای محور "z" با ↑u نشان داده می‌شود.
یک مزه کوارک تنها از طریق یکی از نیروهای بنیادی به نام برهمکنش هسته‌ای ضعیف است، که می‌تواند به مزه دیگری از کوارک تبدیل شود. با جذب یا انتشار یک بوزون دبلیو، هر کوارک نوع-بالایی (بالا، افسون، سر) می‌تواند به هر یک از کوارک‌های نوع-پایین (پایین، شگفت، ته) تبدیل شود و بالعکس. این سازوکار تغییر مزه سبب فرایند رادیواکتیو واپاشی بتا می‌شود که طی آن یک نوترون() به یک پروتون()، یک الکترون() و یک الکترون پادنوترینو() تجزیه می‌شود. این فرایند وقتی رخ می‌دهد که یکی از کوارک‌های پایین در نوترون() با انتشار یک بوزون مجازی به یک کوارک بالا واپاشی می‌شود و نوترون را به یک پروتون() تبدیل می‌کند. بوزون نیز به یک الکترون و یک الکترون پادنوترینو تبدیل می‌شود.
هر دو فرایند واپاشی بتا و فرایند معکوس واپاشی بتا به شکل روزمره در کاربردهای پزشکی مانند برش‌نگاری با گسیل پوزیترون (PET) و در آزمایش‌هایی که شامل آشکارسازی نوترینو می‌شود، استفاده می‌شوند.
اگرچه فرایند تبدیل مزه برای همه کوارکها یکسان است، اما هر کوارکی ترجیح می‌دهد به کوارکی از نسل خودش تبدیل شود. میزان تمایل نسبی به تغییر مزه‌های مختلف توسط یک جدول ریاضی نمایش داده می‌شود، که به ماتریس کابیبو-کوبایاشی-ماسکاوا (ماتریس سی‌کی‌ام) مشهور است. با اعمال عملگر یکانی، مقدار تقریبی درایه‌های ماتریس سی‌کی‌ام به صورت زیر خواهد بود:
که در آن "V" نشان‌دهنده میزان تمایل تبدیل کوارکی از مزه "i" به مزه "j" (یا برعکس) است.احتمال واقعی واپاشی یک کوارک به کوارک دیگر تابع پیچیده‌ای از جرم کوارک در حال واپاشی، جرم محصولات واپاشی و درایه متناظر در ماتریس سی‌کی‌ام است. این احتمال رابطه مستقیمی با مجذور درایه (|"V"|2) از ماتریس سی‌کی‌ام دارد.
برای لپتونها نیز ماتریس برهمکنش ضعیف معادلی وجود دارد که ماتریس پونته‌کوروو-ماکی-ناکاگاوا-ساکاتا (ماتریس پی‌ام‌ان‌اس) نام دارد.
ماتریس‌هاای سی‌کی‌ام و پی‌ام‌ان‌اس به همراه هم تمام تبدیل مزه‌ها را توصیف می‌کنند پیوندهای بین این دو هنوز مشخص نیست.
براساس کرومودینامیک کوانتومی (QCD)، کوارک‌ها ویژگی به نام بار رنگ دارند. سه نوع بار رنک وجود دارد که با برچسب‌های "آبی و سبز و قرمز" مشخص می‌شوند.بر خلاف نامش بار رنگ هیچ ارتباطی با رنگهای طیف نور مرئی ندارد.
هریک از آن‌ها مکملی به نام پادرنگ دارند (پادآبی، پادسبز، پادقرمز). هر کوارک حامل یک رنگ و هر پادکوارک حامل یک پادرنگ است.
سیستم ربایش و رانش میان کوارک‌هایی که بار رنگ آن‌ها ترکیبات متفاوتی از سه رنگ هستند، نیروی هسته‌ای قوی نام دارد که توسط ذرات حامل نیرو به نام گلوئون منتقل می‌شوند. نظریه‌ای که نیروی هسته‌ای قوی را توصیف می‌کند، "کرومودینامیک کوانتومی" نام دارد.
یک کوارک که رنگ مشخصی دارد، به همراه یک پادکوارک حامل پادرنگ متناظر آن تشکیل یک سیستم ثابت را می‌دهند. نتیجه ربایش میان کوارک‌ها خنثی شدن رنگ است: نتیجه ترکیب یک کوارک با بار رنگ "ξ" به علاوه یک پادکوارک با بار رنگ "ξ"-، بار رنگ ۰ (رنگ سفید) و تشکیل مزون است. همچنین به شکل مشابهی ترکیب سه کوارک با رنگهای متفاوت یا سه پادکوارک با پادرنگهای متفاوت باعث تشکیل رنگ سفید و باریون و پادباریون می‌شود.
در فیزیک ذرات نوین، تقارن پیمانه‌ای - نوعی گروه تقارنی - برهمکنش‌های میان ذرات را مرتبط می‌سازد (نظریه پیمانه‌ای را ببینید). رنگ (3)SU، تقارن پیمانه‌ای است که بار رنگ را در کوارک‌ها به هم مرتبط می‌سازد و تقارن تعریف‌کننده کرومودینامیک کوانتومی است.Part III of
همان‌طور که قوانین فیزیک با تغییر راستای محورهای x و y و z تغییر نمی‌کنند و با چرخش محورهای مختصات همچنان ثابت می‌مانند، فیزیک کرومودینامیک کوانتومی نیز مستقل از جهتی است که برای رنگهای آبی، قرمز و سبز در نظر می‌گیریم. تغییر در رنگهای SU(3) در فضای رنگی با چرخش محورهای مختصات متناظر است. هر مزهf کوارک که بسته به رنگش، یکی از سه نوع " "f", "f" یا f" است،
تشکیل یک تریپلت را می‌دهد: یک میدان کوانتومی با سه مؤلفه است که تحت SU(3) تغییر می‌کند.
در مورد جرم کوارک، دو اصطلاح مختلف وجود دارد: "جرم کوارک جاری" که منظور از آن جرم خود کوارک به تنهایی است؛ و "جرم کوارک سازنده" که منظور از آن جرم کوارک به علاوه میدان ذره‌ای گلوئون دربرگیرنده کوارک است.
مقادیر این دو نوع جرم تفاوت زیادی با هم دارند. بیشتر جرم یک هادرون مربوط به گلوئون‌هایی است که کوارک‌های سازنده را به یکدیگر پیوند می‌دهند، تا خود کوارک. البته گلوئون‌ها ذاتاً بدون جرم هستند، اما حاوی انرژی هستند - انرژی پیوندی کرومودینامیک کوانتومی (QCBE0) - و این انرژی بخش اعظم جرم یک هادرون را می‌سازد؛ مثلاً یک پروتون تقریباً جرمی برابر با ۹۳۸MeV/c2 است که از این مقدار، تنها ۱۱MeV/c2 آن مربوط به جرم سکون سه کوارک ظرفیت آن می‌شود و باقی آن عمدتاً مربوط به انرژی QCBE گلوئون‌هایش است.
بر طبق مدل استاندارد، جرم ذرات بنیادی ناشی از سازوکار هیگز است که به بوزون هیگز مرتبط است. فیزیکدانان امیدوارند که پژوهشهای بیشتر در مورد دلایل جرم بسیار زیاد کوارک سر (۱۷۳GeV/c2 تقریباً برابر با جرم اتم طلا)
بتواند دانش موجود را در مورد منشأ جرم کوارک‌ها و سایر ذرات بنیادی ارتقا دهد.
ویژگی‌های اصلی همه شش کوارک مختلف در جدول زیر خلاصه شده‌اند. به هریک از مزه‌ها اعداد کوانتومی (ایزواسپین ("I")، گیرایش ذره("C")، شگفتی ("S")، فرازینگی ("T")، فرودینگی (′"B")) نسبت داده می‌شود که کیفیت‌های سیستم‌های کوارکی و هادرونها را مشخص می‌کنند.
عدد باریونی ("B") همه کوارک‌ها + است، زیرا هر باریون از سه کوارک تشکیل می‌شود. بار الکتریکی ("Q") و سایر اعداد کوانتومی مزه‌ها ("B", "I"، "C", "S"، "T"، و ′"B") در پادکوارک‌ها علامت مخالف با مقادیر متناظر در کوارک‌ها دارند. اما علامتهای جرم و اندازه تکانه زاویه‌ای کل (J که در مورد ذرات نقطه‌ای معادل اسپین است) در پادکوارک‌ها تغییر نمی‌کند.
"J" = تکانه زاویه‌ای کل، "B" = عدد باریونی، "Q" = بار الکتریکی، "I" = ایزواسپین، "C" = گیرایش ذره، "S" = شگفتی، "T" = فرازینگی، ′"B" = فرودینگی.* نمادهایی مانند نمایشگر عدم قطعیت اندازه‌گیری است. در مورد کوارک سر، عدم قطعیت اول ماهیت آماری دارد و دومی سیستماتیک است.
چنانچه در کرومودینامیک کوانتومی توصیف می‌شود، برهمکنش قوی میان کوارک‌ها به واسطه بوزونهای پیمانه‌ای بدون جرم برداری، به نام گلوئون جاری می‌شود. هر گلوئون یک بار رنگ و یک بار پادرنگ حمل می‌کند. در چارچوب استاندارد برهمکنش ذرات (که بخشی از یک فرمول‌بندی کلی‌تر به نام نظریه اختلال مستقل از زمان است)، گلوئون‌ها از طریق یک فرایند نشر و جذب مجازی مرتباً میان کوارک‌ها ردوبدل می‌شوند. وقتی گلوئونی از کوارکی به کوارک دیگر منتقل می‌شود، هر دو کوارک تغییر رنگ می‌دهند؛ مثلاً اکر یک کوارک قرمز یک گلوئون قرمز-پادسبز منتشر کند، سبز می‌شود و اگر یک کوارک سبز، یک گلوئون قرمز-پادسبز دریافت کند، قرمز می‌شود. بدین ترتیب در حالی که رنگ هر کوارک پیوسته در حال تغییر است، قانون بقای برهمکنش قوی آن‌ها برقرار است.
از آنجا که گلوئون‌ها بار رنگ حمل می‌کنند، خودشان نیز می‌توانند گلوئون‌های دیگری منتشر یا جذب کنند. این موضوع سبب آزادی مجانبی می‌شود: وقتی کوارک‌ها به هم نزدیک می‌شوند، نیروی پیوندی کرومودینامیک میان آن‌ها تضعیف می‌شود
و به صورت معکوس، وقتی فاصله بین آن‌ها زیاد می‌شود، نیروی پیوندی قوی‌تر می‌گردد. میدان رنگ، همانند کش کشسانی که کشیده شده‌است، دچار استرس می‌شود و گلوئون‌های بیشتری با رنگ مناسب، خودبه‌خود پدید می‌آیند تا میدان را تقویت کنند. وقتی انرژی از حد مشخصی بالاتر می‌رود جفتهای کوارک-پادکوارک پدید می‌آیند. این جفت‌ها با کوارک‌های در حال جدایی پیوند تشکیل می‌دهند تا هادرونهای جدیدی تشکیل شوند. این پدیده با نام حبس رنگ شناخته می‌شود: کوارک‌ها به صورت منفرد و مجزا یافت نمی‌شوند.
این فرایند هادرونی‌سازی پیش از آنکه کوارک‌ها که در جریان یک برخورد پرانرژی پدید آمده‌اند، بتوانند هر برهمکنش دیگری انجام دهند، رخ می‌دهد. تنها استثنا کوارک سر است که می‌تواند پیش از هادرونی‌سازی واپاشی شود.
هادرون‌ها علاوه بر کوارک‌های ظرفیتشان () که اعداد کوانتومی آن‌ها را تعیین می‌کنند، شامل جفتهای کوارک-پادکوارکی () به نام "کوارک‌های دریایی" نیز هستند. کوارک‌های دریایی زمانی شکل می‌گیرند که گلوئونی از میدان رنگ هادرون شکافته شود؛ این فرایند در جهت معکوس نیز کار می‌کند، یعنی فرایند نابودسازی دو کوارک دریایی یک گلوئون تولید می‌کند. نتیجه این می‌شود که جریان پیوسته‌ای از شکافت و پیدایش گلوئون‌ها برقرار می‌شود که اصطلاحاً با نام "دریا" شناخته می‌شود.
پایداری کوارک‌های دریایی به مراتب کمتر از کوارک‌های ظرفیتی است و معمولاً یکدیگر را در درون هادرون نابود می‌کنند. اما با این حال، کوارک‌های دریایی هم می‌توانند تحت شرایط خاصی هادرونی‌سازی شوند و ذرات باریونی یا مزونی تشکیل دهند.
تحت شرایط بسیار ویژه، این امکان وجود دارد که کوارک‌ها رها شده و به صورت ذره آزاد یافت شوند. در جریان آزادی مجانبی، برهمکنش قوی در دماهای بالاتر ضعیف‌تر می‌شود. سرانجام پدیده حبس رنگ از بین می‌رود و پلاسمای بسیار داغی از کوارک‌های آزاد در حال حرکت و گلوئون‌ها شکل می‌گیرد، این حالت نظری ماده پلاسمای کوارک-گلوئون نام دارد.
شرایط مورد نیاز برای پیدایش این حالت دقیقاً شناخته‌شده نیست و موضوع گمانه‌زنی‌ها و آزمایش‌های فراوانی بوده‌است. برآورد جدیدی، دمای لازم برای آن را درجه کلوین تخمین می‌زند.
اگرچه این حالت از ماده که در آن کوارک‌ها و گلوئون‌ها کاملاً آزاد باشند، هرگز به‌دست نیامده‌است (علیرغم تلاشهای متعدد توسط سرن در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰)
، از آزمایش‌های اخیر در برخورددهنده یون‌های سنگین نسبیتی شواهدی از وجود یک ماده کوارکی مایع-مانند به دست آمد که حرکت شاره‌ای "تقریباً کاملی" از خود نشان می‌دهد.
ار ویژگی‌های پلاسمای کوارک-گلوئون این خواهد بود که تعداد جفتهای کوارک‌های سنگین‌تر به نسبت جفتهای کوارک‌های بالا و پایین، افزایش می‌یابد. این باور وجود دارد که تا پیش از ۶-۱۰ ثانیه پس از مه‌بانگ (دوره کوارک) جهان از پلاسمای کوارک-گلوئون تشکیل شده بود و دما بالاتر از آن بود که هادرون‌ها پایدار باشند.
در چگالی‌های باریون به اندازه کافی بالا و دماهای نسبتاً پایین - احتمالاً مانند شرایطی که دریک ستاره نوترونی یافت می‌شود -، انتظار می‌رود که ماده کوارکی به یک مایع فرمی از کوارک‌های با برهمکنش ضعیف تباهیده شود. ویژگی این مایع، میعان جفتهای کوپر کوارکی رنگ‌دار و در نتیجه شکست محلی تقارن SU(3) است. از آنجا که جفتهای کوارک بار رنگ دارند، چنین حالتی از ماده کوارکی ابررسانای رنگ خواهد بود؛ یعنی بار رنگ می‌تواند در آن بدون هیچ مقاومتی عبور کند.
دست‌دادن یا مصافحه مراسمی کوتاه میان دو نفر است که شامل در دست گرفتن دستان چپ یا راست یکدیگر می‌شود که گاهی با تکان مختصری نیز همراه است.
دست دادن دقیقاً زمانی شکل می‌گیرد که دو دست بی‌درنگ یکدیگر را لمس می‌کنند. این عمل معمولاً در دیدار، تبریکات، جشن، تقدیم هدیه یا پیشکش، یا بستن قراردادها و توافقنامه‌ها انجام می‌گیرد. دست دادن شکل تکامل یافته‌ای از ارتباط غیرکلامی است که طی سالیان دراز به نمادی جهانی در ارتباطات بدل شده‌است.
خاستگاه دقیق دست دادن نامعلوم است و پیشینه آن به هزاران سال پیش باز می‌گردد. ممکن است در دوره یونان باستان، دست دادن، نشانه صلح بین دو نفر بوده که به یکدیگر می‌فهماندند مسلح نیستند. همچنین ممکن است در اروپای سده‌های میانه آغاز شده باشد تا با تکان دادن دست طرف مقابل، اگر سلاحی پنهان کرده تکان خورده و آشکار شود. شماری باور دارند که دست دادن را کوئیکرها ابداع کردند. زیرا دست دادن را از تعظیم کردن برابرخواهانه‌تر می‌دانستند.
نیاز به ارتباط بدنی با دیگران در انسان، امری نهادینه است. لمس کردن از تاثیرگذارترین روش‌ها بر دیگران است و چون دست‌ها آزاد بوده و پوششی روی آنها نیست راحت‌ترین روش لمس دیگران هستند. دست دادن، نشانه ارتباط بین انسان‌ها و فرگشت به یک حیوان اجتماعی و لمس-محور است.
بر پایه پژوهشی که در مؤسسه بکام صورت گرفت غریبه‌ها نسبت به افرادی که در دست دادن به آنها پیش‌قدم هستند احساس بهتری دارند. دست دادن قاطع و دوستانه همواره در دنیای تجارت به عنوان روشی برای برانگیختن حس بهتر اولیه توصیه شده است. این برخورد و رفتار اجتماعی از زمان باستان وجود داشته است. به گونه‌ای که افراد برای نشان دادن این موضوع به غریبه‌ها مبنی بر عدم داشتن سلاح مورد تأکید بوده است.
برآورد می‌شود رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا سالانه با ۶۵ هزار نفر دست می‌دهد.
در برخی دوره‌های تاریخی و فرهنگ‌ها از دست دادن خودداری می‌شد. زیرا دست‌، اندامی است که با هر چیزی تماس دارد و عامل انتقال عوامل بیماری‌زا بوده و باعث همه‌گیری بیماری می‌شود. نمونه آن دوری از دست دادن برای جلوگیری از دنیاگیری کروناویروس است.
میل بیولوژیک به لمس کردن و لمس شدن در دیگر حیوانات هم دیده می‌شود. شامپانزه‌ها معمولا کف دست یکدیگر را لمس می‌کنند، همدیگر را در آغوش گرفته، و گاهی برای خوشامدگویی یکدیگر را می‌بوسند. زرافه‌های نر برای ارزیابی اندازه و قدرت دیگری و تسلط بر او، گردن‌های خود را به دور یکدیگر می‌پیچند، تاب می‌دهند، و به هم می‌مالند.
در برخی از مذاهب، از جمله مذهب شیعه، دست دادن مرد و زن نامحرم حرام است؛ ولی اگر دست ندادن موجب ضرر شود مجاز است.پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله سیستانی، پرسش و پاسخ، دست دادن این مسئله در بین دیپلمات‌ها و شخصیت‌های سیاسی برخی از کشورها نیز دیده می‌شود. این موضوع گاهی در مجامع سیاسی یا در دیدارهای دیپلماتیک به ایجاد رنجش یا حتی لغو نشست و دیدار می‌انجامد.
حسینعلی منتظری نخستین فقیه مسلمانی است که در فتوایی ساختارشکن بر جواز مصافحه (دست دادن) با زنان غیر مسلمان و زنان مسلمان نامحرمی که عدم مصافحه را بی‌احترامی به خود می‌دانند، صحه گذاشت و آنرا حلال دانست.مقاله‌ای تحقیقی از دکتر محسن کدیور با نام «مصافحه با اجنبیه» (تحلیل یک فتوای جدید) وب‌گاه آیت الله منتظری، ۱۳۸۲/۹/۱۸
با دنیاگیری کروناویروس و دوری جستن از تماس فیزیکی با دیگران، عادت دست دادن کنار گذاشته شده و روش‌های احوال‌پرسی دیگری مانند مشت زدن یا آرنج‌زدن به یکدیگر جایگزین آن شد. پس از فروکش کردن نسبی کرونا، دست دادن تقریبا به روال عادی بازگشته است.
شهرستان قزل‌رُباط (قیزیل‌آروات) (به ترکمنی:‌ Gyzylarbat Etraby، قیٛزیٛل آربات اترابیٛ) یکی از شهرستان‌های ولایت بلخان کشور ترکمنستان است.
منطقه قزل‌رباط همان منطقه قدیمی فراوه ایران است. نام شهرستان قزل‌رباط در سال ۱۹۹۹ میلادی به شهرستان سردار (به ترکمنی:‌ Serdar etraby، سردار اترابیٛ) تغییر کرد. مجلس ترکمنستان در ۹ نوامبر ۲۰۲۲، نام شهرستان را به نام سابق خود، قزل‌رباط، برگرداند.
مرکز این شهرستان شهر قزل‌رباط است. تا پیش از ۹ نوامبر ۲۰۲۲، نام شهر قزل‌رباط نیز سردار بود. همین‌طور تا پیش از این تاریخ، شهر قزل‌رباط (سردار)، مستقل از این شهرستان و مستقیما تابع ولایت بلخان بود. در ۹ نوامبر ۲۰۲۲، علاوه بر تغییر رسمی نام شهر، این شهر رسما به تابعیت شهرستان قزل‌رباط نیز در آمد.
داش‌اُغوز (به ترکمنی: Daşoguz، داش اوغوُز) شهری است در شمال شرق ترکمنستان واقع شده‌است. جمعیت این شهر ۲۷۵٬۲۷۸ نفر است.
این شهر مرکز استان داش‌اغوز است.
شهر داش‌اُغوز در شمال ترکمنستان واقع شده‌است. شهر داش‌اُغوز در مسیر کانال شاوات (شاخه برای آبیاری منشعب شده از آمودریا) از رود که یکی از رودخانه‌های منشعب از آمودریا بوده و این منطقه از نظر اکولوژیک این شهر در منطقه‌ای نامساعد و نامطلوب حوزه دریاچه آرال قرار گرفته‌است.
فاصله داش‌اُغوز تا عشق آباد ۶۳۰ کیلومتر و تا شهر نوکوس پایتخت جمهوری قره قالپاقستان ۱۱۰ کیلومتر است. این شهر ۶۸ کیلومتر با شهر اورگنج (مرکز استان خوارزم ازبکستان) فاصله دارد. بیایان ماسه‌ای امرقوم در جنوب این شهر واقه شده‌است. فرودگاه داش‌اُغوز در ۱۰ کیلومتر خارج از شهر قرار داشته و در بین سال‌های ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۰ بازسازی و مرمت گردیده است.
نام تاریخی این شهر داش‌حوض یا تاش‌حوض از دو واژهٔ ترکمنی و عربی، تاش یا داش به معنی سنگ و حوض به معنی استخر تشکیل یافته‌است. که با ترکیب هم‌معنی حوض سنگی یا استخر سنگی که نشان دهندهٔ تاریخ قدیمی این شهر می‌باشد. بنا به شواهد تاریخی این منطقه در مسیر حرکت کاروان‌های تجاری خانان خیوه قرار داشته و به‌واسطهٔ وجود گودال بزرگ سنگی و وجود آب، کم کم در این منطقه کاروانسراها و قلعه‌های زیادی بنا گردیده و موجب رونق و پیشرفت این شهر شده‌است.
این شهر در سال ۱۶۸۱ به عنوان محل استراحت و آسایش کاروان‌های تجاری در قلمرو تحت حکومت خانات خیوه تأسیس گردید. این شهر در مرز بین خانات خیوه و ترکمنستان واقع و در سال ۱۸۷۳ به عنوان بخشی از خانات خیوه به تحت‌الحمایگی امپراطوری روسیه به تصویب رسید. در سال ۱۹۲۴ با تشکیل اتحاد جماهیر شوروی نخست در جمهوری منطقه‌ای خوارزم به عنوان شهرستان جزئی از ایالت ترکمنستان و در اکتبر سال ۱۹۲۴ پس از تأسیس جمهوری سوسیالیستی ترکمنستان از شهرستان به بخشداری تنزل پیدا کرد. در سال‌های ۱۹۳۹ تا ۱۹۶۲ به ناحیه و در سال ۱۹۷۰ یک بار دیگر به مرکز شهرستان ارتقاء پیدا کرد.
در سال ۱۹۹۲ نام این شهر از تاش حوض به داش حوض تغییر و در سال ۱۹۹۹ با پیشنهاد رئیس جمهور وقت (نیازف) به داش‌اُغوز تغییر نام یافت.http://ru.wikipedia.org/wiki/%C4%E0%F8%EE%E3%F3%E7
متوسط درجه حرارت در طول سال °۱۳٫۵ درجه سانتی گراد و میزان رطوبت نسبی ۵۵٫۹% درصد است. میانگین سرعت وزش باد در این منطقه ۳٫۹ متر در ثانیه است.
وسایل حمل و نقل در این شهر را اتوبوس‌های شهری، تاکسی شهری، تاکسی خصوصی تشکیل می‌دهد. این شهر داری قدیمی‌ترین پایانه فرودگاهی در ترکمنستان بوده که پروازهای داخلی به شهرهای عشق آباد، ترکمن آباد، بالخان آباد و مرو انجام می‌شود. در زمان اتحادیه جماهیر شوروی نیز پروازهای مستقیم و منظم به مسکو، لنینگراد، اوفا، قازان، باکو، تاشکند وشهرهای دیگر برقرار بوده‌است. پایانه اتوبوس رانی داش‌اغوز متصل به شهر می‌باشد و برای حمل و نقل به شهرها و روستای‌های اطرف، مراکز استان‌های دیگر و همچنین شهر عشق آباد استفاده می‌شود.
این شهر داری کارخانجات و صنایع بزرگ پنبه، نساجی، آبجوسازی، روغن کشی، لبنیات، تعمیر ماشین آلات کشاورزی، محصولات ساختمانی از جمله محصولات بتنی، صنایع گوشت و نان، تولید فرش، البسه است.
تنها روزنامه و نشریهٔ این شهر روزنامهٔ Дашогуз хабарлары (خبرهای داش‌حوض) از سال ۱۹۹۲ به روزنامهٔ حقیقت داش‌حوض و سپس با نام پرچم دوستی (به زبان ازبکی) منتشر می‌شد. در سال ۱۹۹۷ به آخرین فناوری و تجهیزات صنعت چاپ مجهز گردیده است.
سیستم موبایل در این شهر از سال ۲۰۰۷ با دو اپراتور تلفن همراه TMcell (عصر طلایی) و شرکت ملی مخابرات آغاز بکار نمود.
شرکت ارئه دهنده اینترنت در این شهر توسط شرکتی روسی بنام MTC راه اندازی شده‌است.
در ۵ سپتامبر سال ۱۹۹۸ شهاب سنگی بزرگ بنام H5 در مرکز این شهر سقوط کرد.http://ru.wikipedia.org/wiki/Список_метеоритов_(таблица)
فَراوه یا پَراو (در نقشه‌های چاپ ایران به اشتباه پارو نوشته شده) نام روستایی است قدیمی در ترکمنستان امروزی.
این روستا در ۲۵ کیلومتری شهر سردار در استان بلخان قرار دارد.
فراوه از زیستگاه‌های قدیمی قوم ایرانی داها بوده و نام آن را هم‌ریشه با نام قوم ایرانی پرنی (بنیادگذاران شاهنشاهی اشکانی) دانسته‌اند.
این ناحیه را در قدیم دَهستان (زیستگاه قوم داها) می‌گفتند.
معجم‌البلدان درباره این محل می‌نویسد:
حدود العالم، چاپ دانشگاه ص۱۴۴ می‌نویسد:
رباطی است [ به ناحیت دیلمان ] بر سرحد میان خراسان و دهستان بر کران بیابان نهاده و ثغر است بر روی غور و اندر رباط یک چشمه آب است چندانک خورد را به کار شود و ایشان را هیچ کشت و برز نیست و غله از حدود نسا و دهستان آرند.
لغتنامه دهخدا از قول برهان می‌نویسد:
نام موضعی است در خراسان و در آنجا چشمه‌ای است که چون در آن چشمه غوطه خورند تب ربع را زایل کند.
فراوه در مرز میان خراسان و گرگان قرار داشته و جغرافی‌دانان گاه آن را جزو خراسان قلمداد کرده‌اند و گاه جزو گرگان.
محدثان:
نِسا:
بُلوغ فرایند تغییرات جسمی است که از طریق آن بدن کودک در یک بدن بزرگسال قادر به تولیدمثل جنسی بالغ می‌شود. این فرایند توسط سیگنال‌های هورمونی از مغز به غدد جنسی شروع می‌شود: تخمدان در یک دختر، بیضه در یک پسر. در پاسخ به سیگنال‌ها، غدد جنسی هورمون‌هایی تولید می‌کنند که لیبیدو و رشد، عملکرد و تحول مغز، استخوان‌ها، عضلات، خون، پوست، مو، سینه‌ها و اندام‌های جنسی را تحریک می‌کنند. رشد جسمی - قد و وزن - در نیمه اول بلوغ تسریع می‌شود و هنگامی که بدن بزرگسال رشد می‌کند کامل می‌شود. قبل از بلوغ، اندام‌های جنسی خارجی، که به عنوان ویژگی‌های اصلی جنسی شناخته می‌شوند، ویژگی‌های جنسی هستند که پسران و دختران را از یکدیگر متمایز می‌کند. بلوغ از طریق ایجاد خصوصیات جنسی ثانویه، که باعث تمیز بیشتر جنس‌ها می‌شود، منجر به بدشکلی جنسی می‌شود.
به‌طور متوسط، دختران در سن ۱۲–۸ سالگی بلوغ و در سن ۱۳ تا ۸ سالگی بلوغ کامل را شروع می‌کنند. پسران به‌طور کلی در سن ۱۱–۱۳ سالگی بلوغ و در سن ۱۴–۱۸ سالگی بلوغ کامل را شروع می‌کنند. مهم‌ترین نقطه عطف بلوغ زنان، قاعدگی است که به‌طور متوسط در سنین ۸ تا ۱۱ سالگی اتفاق می‌افتد. برای مردان، اولین انزال، اسپرمارچ، به‌طور متوسط در سن ۱۳ سالگی اتفاق می‌افتد. در قرن بیست و یکم، میانگین سنی بلوغ کودکان، به ویژه دختران، در مقایسه با قرن نوزدهم که برای دختران ۱۵ سال و برای پسران ۱۶ سال است، کمتر است. این می‌تواند به دلیل تعداد زیادی از فاکتورها باشد، از جمله بهبود تغذیه منجر به رشد سریع بدن، افزایش وزن و رسوب چربی، یا قرار گرفتن در معرض اختلالات غدد درون ریز مانند xenoestrogens، که می‌تواند در بعضی مواقع به دلیل مصرف غذا یا سایر عوامل محیطی باشد. بلوغی که زودتر از حد معمول شروع می‌شود به عنوان بلوغ زودرس شناخته می‌شود و بلوغی که دیرتر از حد معمول شروع می‌شود به عنوان بلوغ تأخیری شناخته می‌شود.
در میان تغییرات ریختشناختی در اندازه، شکل، ترکیب و عملکرد بدن بلوغ قابل توجه است، ایجاد خصوصیات جنسی ثانویه، «پر کردن» بدن کودک است. از دختر به زن، از پسر به مرد.
دو مورد از مهمترین تفاوتهای بلوغ در دختران و بلوغ در پسران، سن شروع آن و عمده استروئیدهای جنسی درگیر، آندروژن‌ها و استروژن‌ها است.
اگرچه طیف وسیعی از سنین طبیعی وجود دارد، دختران به‌طور معمول بلوغ را از حدود ۱۰ تا ۱۱ سالگی شروع می‌کنند و در حدود ۱۵ تا ۱۷ سالگی بلوغ را به پایان می‌رسانند. پسران حدود ۱۱–۱۲ سالگی شروع می‌شوند و حدود ۱۶–۱۷ سالگی به پایان می‌رسند. دختران حدود چهار سال پس از اولین تغییرات جسمی بلوغ به بلوغ باروری می‌رسند. در مقابل، پسران با سرعت کمتری شتاب می‌گیرند اما پس از اولین تغییرات بلوغ قابل مشاهده، حدود شش سال به رشد خود ادامه می‌دهند. هرگونه افزایش قد بعد از سن بلوغ غیر معمول است.
برای پسران، هورمون جنسی اصلی آندروژن تستوسترون است. در حالی که تستوسترون تولید می‌شود، تمام تغییرات پسران به عنوان آزار دهنده مشخص می‌شود. یک محصول قابل توجه از متابولیسم تستوسترون در مردان استرادیول است. تبدیل تستوسترون به استرادیول به میزان چربی بدن بستگی دارد و سطح استرادیول در پسران به‌طور معمول بسیار کمتر از دختران است. «جهش رشد» مرد نیز دیرتر آغاز می‌شود، سرعت آن آهسته‌تر می‌شود و قبل از فیوز شدن اپی فیز دوام بیشتری دارد. اگرچه پسران قبل از شروع بلوغ به‌طور متوسط ۲ سانتی‌متر (۰٫۸ اینچ) کوتاهتر از دختران هستند، اما مردان بزرگسال به‌طور متوسط حدود ۱۳ سانتی‌متر (۵٫۱ اینچ) بلندتر از زنان هستند. بیشتر این اختلاف جنسیتی در قدهای بزرگسالان ناشی از شروع بعدی جهش رشد و پیشرفت کندتر تا اتمام است که نتیجه مستقیم افزایش بعدی و پایین آمدن سطح استرادیول در مردان بالغ است.
هورمونی که بر رشد زنان غلبه دارد، استروژن به نام استرادیول است. در حالی که استرادیول رشد پستانها و رحم را تقویت می‌کند، اما همچنین هورمون اصلی محرک رشد بلوغ و بلوغ و بسته شدن اپی فیزال است. سطح استرادیول زودتر افزایش می‌یابد و در زنان از مردان بالاتر می‌رود.
بلوغ هورمونی ماده بسیار پیچیده‌تر از پسران است. هورمونهای اصلی استروئیدی، تستوسترون، استرادیول و پروژسترون و همچنین پرولاکتین عملکردهای مهم فیزیولوژیکی را در بلوغ بازی می‌کنند. استروئیدژنز گناد در دختران با تولید تستوسترون شروع می‌شود که به سرعت در داخل تخمدان به استرادیول تبدیل می‌شود. با این حال میزان تبدیل از تستوسترون به استرادیول (تحت تأثیر تعادل FSH / LH) در اوایل بلوغ بسیار فردی است، و در نتیجه الگوهای بسیار متنوعی از ویژگی‌های جنسی ثانویه ایجاد می‌شود. تولید پروژسترون در تخمدان‌ها با ایجاد چرخه‌های تخمک گذاری در دختران (در مرحله لوتئال چرخه) آغاز می‌شود، قبل از بلوغ، مقادیر کم پروژسترون در غدد فوق کلیوی دختران و پسران تولید می‌شود.
قبل از بلوغ، افزایش تولید آندروژن آدرنال در سنین ۶–۱۰ نشان داده می‌شود. آدرنارک گاهی اوقات با ظاهر اولیه موهای زیر بغل و شرم همراه است. اولین موهای آندروژنی ناشی از آدرنارک نیز می‌تواند زودگذر باشد و قبل از شروع بلوغ واقعی از بین برود.
شروع بلوغ با ضربان زیاد GnRH همراه است، که قبل از افزایش هورمون‌های جنسی، LH و FSH است. پالس‌های GnRH برون زا باعث شروع بلوغ می‌شوند. تومورهای مغزی که باعث افزایش خروجی GnRH می‌شوند نیز ممکن است منجر به بلوغ زودرس شوند.
علت افزایش GnRH ناشناخته است. لپتین ممکن است علت افزایش GnRH باشد. لپتین گیرنده‌هایی در هیپوتالاموس دارد که GnRH را سنتز می‌کند. افرادی که کمبود لپتین دارند در شروع بلوغ موفق نمی‌شوند. سطح لپتین با شروع بلوغ افزایش می‌یابد و پس از اتمام بلوغ به بزرگسالان کاهش می‌یابد. افزایش GnRH همچنین ممکن است توسط ژنتیک ایجاد شود. یک مطالعه کشف کرد که جهش در ژن‌ها که هم نوروکینین B و هم گیرنده نوروکینین B را رمزگذاری می‌کند می‌تواند زمان بلوغ را تغییر دهد. محققان این فرضیه را مطرح کردند که نوروکینین B ممکن است در تنظیم ترشح کیسپپتین، یک ترکیب مسئول تحریک ترشح مستقیم GnRH و همچنین انتشار غیر مستقیم LH و FSH، نقشی داشته باشد.
چندین مطالعه در مورد بلوغ، تأثیرات بلوغ زودرس یا دیررس در مردان و زنان را بررسی کرده‌است. به‌طور کلی، دخترانی که دیر وارد بلوغ می‌شوند، در نوجوانی و بزرگسالی نتایج مثبتی را تجربه می‌کنند، در حالی که دخترانی که در اوایل بلوغ وارد می‌شوند، نتایج منفی را تجربه می‌کنند. پسرانی که زمان بلوغ آنها زودتر است، به‌طور کلی در بزرگسالی نتایج مثبت تری دارند اما در دوره بلوغ نتایج منفی بیشتری دارند، در حالی که عکس این مسئله برای زمان بلوغ بعدی صدق می‌کند.
نتایج به‌طور کلی نشان می‌دهد که شروع زودرس بلوغ در دختران می‌تواند از نظر روانشناختی آسیب رسان باشد. دلیل اصلی این اثر مخرب مسئله تصویر بدن است. همان‌طور که از نظر جسمی رشد می‌کنند، با افزایش وزن در چندین ناحیه از بدن، دختران بلوغ زودرس معمولاً بزرگتر از دخترانی هستند که هنوز وارد بلوغ نشده‌اند. در نتیجه فشار اجتماعی برای نازک بودن، دختران در سن بلوغ دید منفی نسبت به تصویر بدن خود پیدا می‌کنند. علاوه بر این، افراد ممکن است دختران را در مورد سینه‌های قابل مشاهده مورد تحریک قرار دهند، و دختر بلوغ زودرس را مجبور کنند با لباس متفاوت لباس‌های پستان خود را پنهان کند. خجالت در مورد بدن رشد یافته نیز ممکن است منجر به امتناع از لباس در ورزش شود. این تجربیات منجر به کاهش عزت نفس، افسردگی بیشتر و تصویر بدتر از بدن در این دختران در سنین بلوغ می‌شود.
افزون‌براین، از آنجا که اختلافات جسمی و عاطفی آنها را از افراد در گروه سنی یکسان جدا می‌کند، دختران بلوغ زودتر با افراد مسن روابط برقرار می‌کنند. به عنوان مثال، برخی از دختران در بلوغ زودرس دوست پسر بزرگتری دارند، «جذب زنان و بدنشان معصومیت دخترانه می‌شود.» اگرچه داشتن یک پسر بزرگتر ممکن است محبوبیت در بین همسالان را افزایش دهد، اما همچنین خطر الکل و مصرف مواد مخدر را افزایش می‌دهد افزایش روابط جنسی (اغلب بدون محافظت)، اختلالات خوردن و قلدری.
به‌طور کلی، بعداً شروع بلوغ در دختران نتایج مثبتی ایجاد می‌کند. آنها در نوجوانی رفتارهای مثبتی از خود نشان می‌دهند که تا بزرگسالی ادامه دارد.
در گذشته، شروع زودرس بلوغ در پسران با نتایج مثبتی مانند رهبری در دبیرستان و موفقیت در بزرگسالی همراه بوده‌است. با این حال، مطالعات اخیر نشان داده‌است که خطرات و مشکلات بلوغ زودرس در مردان ممکن است از مزایای آنها بیشتر باشد.
پسران در بلوغ زودرس رفتارهای «پرخاشگرانه تر، قانون‌شکنی و سو مصرف الکل» پیدا می‌کنند، که منجر به عصبانیت نسبت به والدین و ایجاد مشکل در مدرسه و پلیس می‌شود. بلوغ زودرس همچنین با افزایش فعالیت جنسی و یک مورد بالاتر از بارداری در نوجوانان ارتباط دارد، که هر دو می‌تواند منجر به افسردگی و سایر مسائل روانی اجتماعی شود. با این حال، بلوغ زودرس همچنین ممکن است به نتایج مثبتی منجر شود، از جمله محبوبیت در بین همسالان، عزت نفس بالاتر و اعتماد به نفس، به عنوان یک نتیجه از پیشرفت‌های جسمی، مانند قد بلندتر، رشد عضلات، پستان عضلانی مرد و توانایی ورزشی بهتر.
از طرف دیگر، پسران در اواخر بلوغ به دلیل فیزیک کمتر توسعه یافته از اعتماد به نفس و اعتماد به نفس کمتری برخوردار می‌شوند و به‌طور کلی محبوبیت کمتری در بین همسالان دارند. همچنین، آنها با مشکلات اضطرابی و افسردگی روبرو هستند و به احتمال زیاد نسبت به پسران دیگر از رابطه جنسی می‌ترسند.
در پسران، بلوغ با بزرگ شدن بیضه‌ها و کیسه بیضه آغاز می‌شود. اندازه آلت تناسلی مرد نیز افزایش می‌یابد و پسران دچار موی عانه می‌شوند. بیضه‌های پسر نیز شروع به تولید اسپرم می‌کنند. ترشح مایع منی که حاوی اسپرم و مایعات دیگر است، انزال نامیده می‌شود. در دوران بلوغ، آلت تناسلی مرد در پسر قادر به تخلیه منی و اشباع ماده است. اولین انزال پسر یک مرحله مهم در رشد او است. به‌طور متوسط، اولین انزال پسران در سن ۱۳ سالگی اتفاق می‌افتد. انزال گاهی در هنگام خواب اتفاق می‌افتد (احتلام). این پدیده به عنوان انتشار شبانه شناخته می‌شود. تقریباً همه پسران نوجوان درسن ۱۳ یا ۱۲ سالگی خودارضایی را تجربه میکنند و امکان دارد تا سن ۲۰ سالگی ادامه یابد.
در پسران، بزرگ شدن بیضه اولین تظاهر جسمی بلوغ است (و به آن گنادارک گفته می‌شود). اندازه بیضه در پسران قبل از بلوغ از حدود یک سالگی تا شروع بلوغ کمی تغییر می‌کند، طول آنها تقریباً ۲–۳ سانتی‌متر و عرض آنها حدود ۱٫۵–۲ سانتی‌متر است. اندازه بیضه‌ها از پارامترهای مقیاس Tanner برای دستگاه تناسلی مردان است، از مرحله I که نمایانگر حجم کمتر از ۱٫۵ میلی لیتر است، تا مرحله V که نشان دهنده حجم بیضه بیشتر از ۲۰ میلی لیتر است. اندازه بیضه حدود ۶ سال پس از شروع بلوغ به حداکثر اندازه بزرگسالان می‌رسد. در حالی که ۱۸–۲۰ سانتی‌متر مکعب متوسط اندازه بزرگسالان است، در جمعیت طبیعی تنوع زیادی در اندازه بیضه وجود دارد. بعد از بزرگ شدن و تکامل بیضه‌های پسر برای حدود یک سال، طول و سپس عرض شاخه آلت تناسلی مرد افزایش می‌یابد و آلت تناسلی مرد و جسم‌های غارنوزایی نیز به نسبت بزرگسالان بزرگ می‌شوند.
در پایان بلوغ، مردان بالغ دارای استخوان‌های سنگین تر و تقریباً دو برابر عضله اسکلتی هستند. برخی از رشد استخوان‌ها (به عنوان مثال عرض شانه و فک) به‌طور نامتناسبی بیشتر است، و در نتیجه شکل‌های اسکلتی نر و ماده به‌طور قابل توجهی متفاوت است. یک مرد بالغ به‌طور متوسط حدود ۱۵۰٪ از بدن لاغر بدن یک ماده متوسط و حدود ۵۰٪ از چربی بدن را دارد.
این عضله عمدتاً در مراحل بعدی بلوغ تکامل می‌یابد و رشد عضله می‌تواند حتی پس از بلوغ بیولوژیکی پسران ادامه یابد. اوج به اصطلاح «جهش قدرت»، سرعت رشد عضلات، تقریباً یک سال پس از تجربه یک اوج، نرخ رشد ماهیچه به دست می‌آید.