moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
تپه سیاه بید علیا مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان کرمانشاه، روستای سیاه بیدعلیا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه نادری صید آباد مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان مشهد، بخش احمدآباد، روستای صید آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه آرنا مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان نقده، بخش مرکزی، روستای آرنا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۲۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آرنا در فرهنگ نامهای ایرانی به معنی نژاد آریایی است.
تپه لمینلو مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان نقده، بخش محمدیار، روستای امینلو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه پیزدلی مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان نقده، بخش محمدیار، روستای شیخ احمد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۳۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه کلاته شاهپوری مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان نهبندان، روستای کلاته شاهپوری واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه کوشکک مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان نیک‌شهر، بخش قصر قند، روستای نجد نجد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۱۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تپه خراپا مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان پیرانشهر، بخش مرکزی، روستای خراپا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه آغشلو مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان خوی، بخش ولدیان، روستای آغشلو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۱۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
سنگ نگاره بیژائم مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان سر بیشه، روستای بیژائم واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه بند باغ مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان کهگیلویه، روستای شیتاب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۰۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه کهریزه عجم مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان نقده، بخش مرکزی، روستای کهربزه عجم واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۲۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
غار تجرگ مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهر قائن، روستای تجرگ کلاته ترشاب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه شیرخان ۱ مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان صحنه، روستای شیرخان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۴۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه ایلخانی آباد ۱ مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان صحنه، روستای ایلخانی آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۴۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه بدربان مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در استان کرمانشاه شهرستان صحنه، بخش صحنه، روستای بدربان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه کنگر شاه علیا مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان صحنه، روستای کنگر شاه علیا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قیسوند ۱ مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان کرمانشاه، بخش مرکزی، روستای قیسوند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه دائی چی مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان کرمانشاه، روستای دائی چی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه سرآب نیلوفر ۱ مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان کرمانشاه، روستای سرآب نیلوفر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۴۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه سرآب نیلوفر ۲ مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان کرمانشاه، بخش مرکزی، روستای سرآب نیلوفر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قلعه شاه خانی مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان کرمانشاه، روستای قلعه شاه خانی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۶۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه زبرینگ مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان نیک‌شهر، بخش فنوج، روستای زبرینگ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
قلعه تپه ابهر مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در ابهر، خیابان خلیل طهماسبی، روبروی شبکه بهداشتی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۱۷۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
دژ تپه ابهر: این تپه تاریخی درون شهر ابهر قرار دارد.یکی از تپه های تاریخی مهم بخش ابهررود نامیده می شود.دژ تپه ابهر دو بار مورد کاوش باستانشناسی قرار گرفته، کهن ترین لایه استقراری دژ تپه به دوره مفرغ (حدود ۵۰۰۰ سال پیش)می رسد. این دژ تاریخی افزون بر آثار دوره مفرغ دارای آثاری از دوره‌های آهن ، اشکانی و دوران اسلامی است.
محوطه دشت مختار آباد مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در آران و بیدگل، جنوب شرقی شهرک صنعتی بیدگل واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۴۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
نمایان تپه مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در بهشهر، شمال شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۷۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
یکی از اهداف مهم احداث و احیاء اشرف البلاد (بهشهر) در دوره صفویه ویژگی‌های طبیعی و کاربرد امنیتی و وجود شکارگاه‌های متعدد در اطراف این ناحیه بود.
در دوره‌های پس از شاه عباس اول در اطراف اشرف، بناهای متعددی توسط پادشاهان صفوی برای استفاده از این امکانات و در راستای تأمین امنیت بیشتر ایجاد شد؛ یکی از مهم‌ترین آنان همایون تپه یا نمایون تپه بود که در زمان شاه عباس دوم توسعه و گسترش فراوان .(۶۵۷، یافت (محمدمعصوم بن زین العابدین، ۱۳۴۵: ج ۳
ویژگی‌های ظاهری و کاربرد امنیتی و استقرار نمایون تپه – نمایون تپه به شرح زیر است: در حدود ۳ کیلومتری شمال اشرف بر طرف شرقی راهی که به دریا می‌رود، تپه دستی بزرگی است که ارتفاع آن در حدود سی متر و سطح بالای آن در حدود دو هکتار است.
بر بالای آن بنای ۶۴ سانتی‌متر با × هشت ضلعی از سنگ سفید آهکی بوده‌است. اغلب سنگ‌ها به ابعاد ۶۴ قطری نزدیک به ده سانتی‌متر که روکاری ساختمان از آنها بوده‌است. رونمای خارجی بیشتر سنگ‌ها، علائم مخصوص سنگ تراشان عصر صفوی حک شده‌است.
دامنه‌های تپه و بالای آن درختکاری بوده‌است و امروز هم درختان انار و مرکبات در آن زیاد است، ولی اغلب جوان و نسبتاً تازه کاشت بودند و به دوران آبادانی تپه مربوط نبود (ستوده، ۱۳۶۶: ج ۴ ۶۵۸).
در کتاب عباس نامه در مورد همایون تپه، سال و، چگونگی احداث آن چنین آمده‌است: «در سال ۱۰۶۲ شاه عباس دوم (۱۰۵۲–۱۰۷۷) دستور داد بر سر پشته ای که نزدیک شهر اشرف است کاخی بسازند و در سال ۱۰۶۳ کاخ تمام شده بود و به حفر دریاچه و گل‌کاری و سایر لوازم فرمان دادند و آن مکان شریف را به نمایون تپه موسوم فرمودند.» (قزوینی، ۱۶۹: ۱۳۲۵)
باز در همین کتاب: آمده، در سال ۱۰۶۳ قمری شاه عباس دوم از سیر و گردش فرح آباد بازمی‌گشت، به دیدن همایون تپه رفت «و چون در سنه سالفه پشته ای را که در رفعت نمودار آسمان و در استداره اطراف شبیه چرخ گردون بود، در قرب شهر انتخاب فرموده به ساختن بنائی بر بالای آن فرمان داده بودند و این کار صورت انجام یافته بود.
در این اوقات لازم السعادت نیز متوجه اتمام آن شده به حفر دریاچه و گل‌کاری‌ها و سایر لوازم فرمان دادند و آن مکان شریف را به نمایون تپه موسوم فرمودند». (همان: ۱۶۹–۱۷۰)
از باغ حاج عابدین ابراهیم پور تا نمایون تپه ۲٫۵ کیلومتر
از شهرک صنعتی فعلی بهشهر تا همایون تپه ۳٫۸ کیلومتر
از گرجی محله تا نمایون تپه ۴٫۱ کیلومتر
از محله زیروانیان تا همایون تپه ۴٫۳ کیلومتر
از قنبرآباد تا نمایون تپه ۴٫۵ کیلومتر
از علی تپه تا نمایون تپه ۵٫۳ کیلومتر
از تروجن (شهیدآباد) تا نمایان تپه ۶٫۳ کیلومتر
از روستای (قره تپه) سیاه تپه تا نمایون تپه ۱۰ کیلومتر
از جنگل پاسند تا نمایون تپه ۱۱ کیلومتر
از استان مازندران تا نمایون تپه ۱۲۰ کیلومتر
2. گردآوری و منبع : نمایون یا نمایان تپه یا همایون تپه بهشهر مازندران در ۲۱-۰۸-۲۰۱۹
تکمیل مقاله در ۲۱-۰۸-۲۰۱۹
محوطه ماه میرو مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در بوشهر، جاده نیروگاه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آسیاب کاخک مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در کاخک، جنوب غربی شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گور سیبویه مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در کنگان، دره لیل، غرب بندر طاهری واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این گور متعلق به سیبویه از دانشمندان ایرانی صرف و نحو زبان عربی و پیشوای مکتب نحوی بصره است.
مجموعه تاریخی شهر زواره مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان اردستان، بخش زواره، مرکز دهستان ریگستان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۱۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه شهرستانک مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان اورمیه، بخش انزل، روستای کهریز واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۱۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آثار و غار روستای سینه‌نمک مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان بویراحمد، بخش پاتاوه، روستای سینه نمک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۷۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تل گپ مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان بویراحمد، روستای تل کوچک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
سنگ نگاره لاخ دل دل مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان بیرجند، بخش مرکزی، روستای شاخن واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۲۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه کهنه گرده بن مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان پیرانشهر، روستای گرده‌بن واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قبرستان سیلوه مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان پیرانشهر، بخش لاجان، روستای سیلوه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۲۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قبرستان مشایخ شاد آباد مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان تبریز، بخش مرکزی، روستای شاد آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۱۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه شهرک چرام مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان چرام، شهرک چرام واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تپه قبرستان کهنه چنگور مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان خدابنده، بخش سجاسرود، روستای چنگور واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
غازان تپه مربوط به تاریخ ایران پس از اسلام است و در شهرستان خدابنده، بخش سجاسرود، روستای کشک آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
چال تپه بزرگ مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان خدابنده، بخش سجاسرود، روستای چوزک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قیه تپه مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان خدابنده، بخش سجاسرود، روستای آقاجری واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۶۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه تک آغاجی مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان خدابنده، بخش سجاسرود، روستای چراغ حصاری واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
سنگ نگاره دره فورگ مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان درمیان، روستای فورگ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۶۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه حصار کهنه مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان درمیان، روستای آواز واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۶۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه تپه بی بی دوست مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان هامون، بخش مرکزی روستای دهمرده واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۷۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مجموعه تپه‌های بلوچ خان مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان زابل، بخش میان کنگی، روستای بلوچ خان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قبرستان شیخ علی مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان زابل، بخش مرکزی، دهستان بنجار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه خراب گلیجه مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان زنجان، بخش مرکزی، روستای گلیجه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۱۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
حمام تپه کوچک مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان زنجان، بخش قره پشتلو، روستای جلیل‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۵۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه دهلق مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان صحنه، روستای دهلق واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۶۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
امامزادگان ۱۲ تن مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان فیروز کوه، بخش ارجمند، روستای ارجمند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه چقاماران مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان کرمانشاه، روستای چقاماران واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۴۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه شیرخان ۲ مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان کرمانشاه، روستای شیرخان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه محمد زمان مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان کهگیلویه، روستای چنگلوا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه تل کدخدایی چنگلوا مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان کهگیلویه، روستای چنگلوا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۹۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه شمس‌آباد مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان کهگیلویه، روستای شمس‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۹۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه سمبور (یل سوئی) مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان گرمی، بخش انگوت، روستای یل سوئی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تل برافتو مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان گناوه، روستای چاه بردی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تل چیتو مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان گناوه، روستای شول واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آسیابهای آبی تک زو (صالح آباد)جغرافیای تاریخی شهرستان وشهر گناباد نشان می‌دهد که این شهرستان در دوران پیش از اسلام معبر داخلی فلات ایران و قسمت‌های شرقی آن محل برخورد و میدان جنگ لشکریان ایران و توران بوده‌است. همچنین مشخص شده‌است که در کنار این معبر اصلی و جنگی که به وسیله تنگلهای کلات و زیبد به دشت پشن و گیسور و بالاخره به قسمت‌های شرق ایران می‌پیوسته. آثار تاریخی از جمله قلعه فرود وجود دارد.
قله‌ای که قلعه فرود بر فراز آن قرار داردرفیع و عظیم بوسیلله دو تک (تنگه) از قله‌های اطراف خود جدا شده‌است یکی از این دره‌ها به " تک زو" که آبی به همین نام در آن جاری است معروف می‌باشد. این آب آبشارهایی به ارتفاع ۳ تا ۱۰ متر تشکیل می‌دهد و قریه کوچکی بنام " زو " را مشروب می‌کند. دیواره‌های سنگی طرفین ان بسیار مرتفع به نظر می‌رسد و در بعضی جاها به صورت ایوان مسقف درآمده است. این منطقه ییلاقی در ۳۰ کیلومتری جنوب غرب گناباد قرار دارد.
این روستا مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان گناباد، بخش کاخک، روستای تک میدان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۷۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قبرستان انار مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان مشگین‌شهر، بخش مشکین شرقی، روستای انار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این گورستان سنگ قبرهای متنوع آن از نظر شکل و جنس و نبشته‌های متعدد جالب توجه‌است. زیباترین این سنگ‌ها عبارتند: از یک جفت سنگ قبر افراشته به ارتفاع ۱٫۶۲ متر که دارای نبشته‌ای است.
در زیر سنگ‌نبشته‌ها محراب است و در بالای لچک آن دو گل هفت‌پر نقش یافته‌است. در بالای نبشته‌ها ساقه و بالای آن کلاهکی با ۱۲ ترک، شبیه کلاه دراویش وجود دارد، و شهادتین با کلام «علی خلیفه‌اللّه» منقوش است. روی سنگ گورهای موجود در این گورستان نشانه‌هایی هم‌چون ستاره شش‌پر، تصویر چکش ساده و جز آن دیده می‌شود.
در گورستان قدیمی انار آثار بسیار باستانی فالیک نیز وجود دارد که بیشتر آنها تخریب شده‌اند. در همین گورستان پیکره‌های قوچ سنگی در اندازه‌های بزرگ و کوچک به جا مانده‌است.روستای انار – مشکین شهر - ویکی - پورتال کتابخانه دیجیتال سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
راه قدیمی نیشابور به توس مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان مشهد، بخش احمدآباد، روستای ده غیبی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۵۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تمامی راه‌های جنوب، جنوب شرقی و شرق در مسیر راه زیارتی - مذهبی به مشهد منتهی می‌گردید در محلی به نام طرق به هم می‌پیوستند که اکنون به آن راه کهنه فاضل (راه قدیمی نیشابور به توس) گویند. این راه به صورت گذرگاهی است با عرض متغیر بین ۲ تا ۶ متر که در شیب‌های تند با پلکان‌هایی کم ارتفاع و عریض امکان تردد را با وسایل بی چرخ نظیر کجاوه، پالکی، عماری و… فراهم می‌کرده است. این راه در جوار روستای ده غیبی قرار گرفته است.
قلعه تلخون مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان مشهد، بخش احمدآباد، روستای درخت سپیدار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۳۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه دهوک مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان مهریز، منطقه بغداد آباد، روستای دهوک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۱۴۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه دختر شوسف مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان نهبندان، بخش شوسف، روستای طارق واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه دمب کوه مربوط به دوره اشکانیان است و در شهرستان چابهار، بخش دشتیاری، روستای بلور مچی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۷۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه فخرالدین مربوط به دوره اشکانیان است و در شهرستان خدابنده، بخش سجاسرود، روستای پابند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۶۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه دلی مهرجان مربوط به دوره اشکانیان است و اکنون متعلق به سادات رضا توفیق ایل بهمئی است که معمولا سادات در این منطقه در کنار ایل های بزرگ طیبی و بهمیی هم جوار بودن و سادات نقش مصلحین را دراین منطقه به عهده داشتند . و در شهرستان لنده، منطقه عشایرنشین دلی مهرجان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۸۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه تپه زنگیان مربوط به دوره اشکانیان است و در شهرستان نیک‌شهر، بخش بنت، روستای وفا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۷۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه کتیج مربوط به دوره اشکانیان است و در شهرستان فنوج، بخش کتیج، دهستان کتیج؛ روستای کتیج واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۷۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه پاتپه مربوط به دوره اشکانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان صحنه، روستای پاتپه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۵۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بنو تپه مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در شهرستان زنجان، بخش قره پشتلو، روستای قره تپه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه عافله سیتی خاچک مربوط به دوره هخامنشیان دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در شهرستان نوشهر، بخش کجور، روستای خاچک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۷۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه سنقرآباد مربوط به دوره اشکانیان - دوره قاجار است و در شهرستان کرمانشاه، روستای سنقرآباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد و آب‌انبار چهار ک مربوط به دوره ایلخانی است و در یزد، محله چهار کوچه، بلوار بسیج واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آرامگاه بابا لنگر مربوط به دوره ایلخانی است و در شهرستان مشهد، بخش رضویه، روستای متروک لنگرک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد جامع اهر مربوط به دوره ایلخانی - دوره صفوی است و در اهر، خیابان قدس واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۱۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
زیارتگاه گریچه مربوط به دوره ایلخانی - دوره قاجار است و در کاشان، خیابان علوی، محله گریچه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
دبستان دو شهید مربوط به دوره پهلوی اول است و در بمپور، خیابان امام خمینی شرقی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۱۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
= خانه میرزا علی اکبر خان شوکت سعیدی =
مربوط به دوره پهلوی اول است و در سیرجان، محله بمید، خیابان شیخ فضل ا نوری (امامزاده احمد) واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۱۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
مصالح بنا خشت خام و گل رس بوده و نمای اصلی بنا با آجر پوشانده شده‌است. این تزئینات شامل آجر خفته - راسته، آجرهای تراش و تلفیق آجر و دانه‌های درشت سرباره کوره است که با تلفیق آجر تزئین زیبای را پدیدآورده است. این تلفیق آجر و سرباره سیاهرنگ کوره که معمولاً با طرح‌های هندسی، گلدانی و اسلیمی است در بسیاری از خانه‌های قدیمی محله باغ بمید سیرجان مشاهده می‌شود. نمای شرقی با نمای اصلی بنا شامل یک ایوان است که نمای ایوان با یک ستون با پوشش قوس نیم دایره به ۲ دهنه تبدیل شده‌است و این وضعیت در طبقه همکف و اول موجود است.
بر پیشانی طاق‌های زیرین دو قاب آجری با تزئینات هندسی اجرا شده‌است که حد فاصل آن را یک ردیف تزئینات دانه‌های سرباره در نوار عمودی اجرا شده‌است.
پیشانی و حد فاصل طاق‌های نیم دایره ایوان فوقانی دارای تزئینات آجر تراش و تلفیق دانه‌های سیاه رنگ سرباره کوره با طرح اسلیمی می‌باشد و همچنین طرفین دو دهنه یاد شده دارای دو ستون نیم دایره بوده که تا بالاترین ارتفاع ساختمان کشیده شده‌است.
خانه خلعتی (صدر زاده) مربوط به دوره پهلوی اول است و در سیرجان، انتهای خیابان انقلاب، سمت راست واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۱۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کارخانه نوین شهرضا مربوط به دوره پهلوی اول است و در شهرضا، میدان شهدا، خیابان شهید بهشتی بطرف میدان حر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه خرم مربوط به دوره پهلوی اول است و در کرمان، بین خیابانهای فردوسی وپروین اعتصامی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۱۲۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
دبستان مهرنرسی آباد مربوط به دوره پهلوی اول است و در یزد، خیابان انقلاب، کوی نرسی آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۲۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تلگرافخانه حرمک مربوط به دوره پهلوی اول است و در شهرستان زاهدان، بخش مرکزی، روستای حرمک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۰۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مجموعه بناهای نوار ساحلی بابلسر مربوط به دوره پهلوی است و در بابلسر، خیابان پاسداران واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۲۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانه سروش زابلستانی مربوط به دوره پهلوی است و در بم، محله کوزران، خیابان بو علی، بوعلی ۲۰ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۱۳۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه حسن دوست مربوط به دوره پهلوی است و در بیرجند، محله چهار درخت، خیابان منتظری، منتظری ۱۷ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه ثقةالاسلام مربوط به دوره پهلوی است و در تبریز، خیابان چایکنار، پشت مخابرات واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۱۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کارخانه سالامبورسازی تبریز مربوط به دوره پهلوی است و در تبریز، خیابان آزادی، کوچه فیروز واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۱۷۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
سردر و بدنه ضلع غربی خانه ارفع‌الملک مربوط به دوره پهلوی است و در تبریز، خیابان شهید بهشتی، پلاک ۲۶۱ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۱۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تصفیه‌خانه قند ورامین یا کارخانه قند ورامین یک پالایشگاه شکر مربوط به دوره پهلوی است و در ورامین، بلوار شهید قدوسی، مابین خیابان روغن کشی و خیابان درختی (خیابان شهید چمران) واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۱۴۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید.
کارخانه قند ورامین از ظرفیت‌های فراوانی برخوردار است به طوری که می‌تواند در صورت حمایت و تأمین مواد اولیه، بیش از هفتصد تن در روز تولید کند. این کارخانه در ماه به بیش از پانزده هزار تن مواد اولیه نیاز دارد.
محلهٔ کارخانهٔ قند ورامین یکی از محله‌های شهر ورامین محسوب می‌شود که به دلیل پدید آمدن در اطراف این کارخانه در میان مردم بومی به این نام شناخته می‌شود.
طراحی تصفیه‌خانه قند ورامین را نیکلای مارکف معمار روس در سال ۱۳۱۲ انجام داد اما تجهیز و راه‌اندازی کارخانه به مهندسان اهل چکسلواکی سپرده شد. ساخت این کارخانه در سال ۱۳۱۳ پایان یافت و تولید قند را آغاز کرد.
برای تأمین چغندر مورد نیاز کارخانه، اداره کل فلاحت و صناعت در چهارم آبان ۱۳۱۲ مصوبه‌ای در مجلس شورای ملی گذارند که این روستاهای ورامین که از املاک خالصه دولتی بودند به مدت پانزده سال به اجاره کارخانه قند ورامین در بیاید: رین باجک، امرآباد، احمدآباد (چهاردانگ)، موسی‌آباد (سه دانگ)، خیرآباد، پوئینگ، صالح‌آباد، یوسف‌آباد، شمس‌آباد، کویرآباد، خالدآباد، شهرستان حسن‌آباد، ظهیرآباد، خورین، کتلان، کل عباس (یک دانگ و نیم) طوغان، خاوه و ایجدان.
اما کارخانه قند ورامین سرانجام بعد از ۸۱ سال فعالیت به علت مشکلات اقتصادی و کمبود مواد اولیه، فعالیت خود را با ۲۸۵ کارگر متوقف کرد و تعطیل شد. اما پس از دو سال، از هفدهم دی ۱۳۹۶ فعالیت دوباره خود را آغاز کرد.
مسجد صاحب الزمان (حسین رجب) مربوط به دوره پهلوی است و در یزد، محله فهادان، کوچه حمام گودک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۴۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
دبیرستان دخترانه علوم و معارف مربوط به دوره پهلوی است و در یزد، میدان مجاهدین، خیابان امام خمینی، کوچه سهیل واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۵۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آرامگاه سردار مفخم مربوط به دوره پهلوی است و در شهرستان ابرکوه، بخش مهردشت، شهر مهرآباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
آرامگاه سردار مفخم در شهر مهردشت شهرستان ابرکوه در ابتدای جاده مهرآباد به اسفندآباد قرار دارد. این بنا با پلانی مستطیل شکل و مساحتی بالغ بر ۲۵۰ مترمربع در راستای شرقی – غربی از خشت خام و آجر و گل همراه با پوشش کاهگل و تزئینات گچی ساخته شده‌است. قسمتهای شاخص و قابل توجه بنا را صفه‌های سه ضلع و گنبد آجری ترکی که بر پایه‌ای ۸ ضلع قرار گرفته‌است. در زیر گنبد اتاق مربع شکل همراه با گوشه‌سازی و تزئینات گچبری است قرار دارد و قبر علی‌اکبر خان مفخمی مهرآبادی معروف به سردار مفخم در آنجاست (ضلع شمالغربی).
درب اصلی بنا در ضلع جنوب قرار دارد و رو به خیابان باز می‌شود که با یک حریم (پیاده‌رو) ۲ متری محافظت می‌شود. این بنا از ابتدا جهت مقبره شخصی و حسینیه به فرمان صاحب قبر (علی اکبر خان مفخمی) ساخته شده‌است و به گفته اهالی از قدیم نماز عید فطر در حریم این بنا برگزار می‌شده و به زمین مصلی مشهور است. قدمت این بنا نزدیک به یک قرن می‌باشد؛ سردار مفخم حکم سرداری خود را در سال ۱۳۲۷ هجری از دست احمدشاه قاجار دریافت کرد و وی از جمله خان‌های بود که عده ای از ترکان قشقایی را در مهرآباد یکجانشین کرد و با ناصر خان قشقایی روابط گرمی داشت حتی اینکه با ارسال تفنگ و سرباز و پول به کمک او در مقابل انگلیسی‌ها ایستاد و همچنین اسماعیل خان پسر او می‌باشد.
پاسگاه بین راهی انگلیسی‌ها مربوط به دوره پهلوی است و در شهرستان زاهدان، سه راه جاده زاهدان به کرمان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۰۹۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
بقعه سید فتح الدین رضا مربوط به دوره پهلوی است و در شهرستان یزد، خیابان امام خمینی (ره) واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه عظیمیان مربوط به دوره ایلخانیان است و در سبزوار، خیابان مدرس، کوچه نقابشک بالا، واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانهٔ عظیمیان چهارصفه است دیوارهایش پنجره‌های اندکی دارند. در دهه‌های اخیر انبارهای سمت جنوبی حیات آن برای ساخت خیابان تخریب شدند اما اصل بنا باقی ماند و وضعیت نسبتاً مناسبی دارد. صاحبانی کنونی خانه، بدون از بین بردن ساختار بنا، تغییراتی جزئی اعمال کرده‌اند، بدین صورت که دستشویی و حمام ساخته‌اند و در عوض آشپزخانه را کوچک‌تر کردند.
قلعه آسو مربوط به دوره تیموریان است و در شهرستان بیرجند، بخش مرکزی، روستای آسو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۲۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
زیارتگاه مرتضی علی مربوط به دوره تیموریان - دوره صفوی است و در خاش، ۲ کیلومتری شرق میدان معلم واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۱۰۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آثار سد و بند دو دره مربوط به دوره ساسانیان است و در دشتستان، شمال شرقی تنگ ارم، محل دو دره واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۰۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آب انبارهای تنگ ارم مربوط به دوره ساسانیان است و در دشتستان، منطقه پشتکوه، روستای تنگ ارم واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پولی تپه بزرگ مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان خدابنده، بخش سجاسرود، روستای سیامان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۶۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قروق تپه مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان خدابنده، بخش سجاسرود، روستای کشک آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه حسن علی بیگ مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان دشتستان، روستای تنگ ارم واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قصر دختر تنگ ارم مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان دشتستان، روستای تنگ ارم واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آتشکده چم نرگسی مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان دشتستان، منطقه پشتکوه، روستای تنگ ارم واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۰۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تپه آقلی داش مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان زنجان، بخش قره پشتلو، روستای قاشقا تپه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه بابا گول بالا مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان زنجان، بخش قره پشتلو، روستای جلیل‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۸۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه جابرج مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان گناوه، روستای مال قائد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۱۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه دستک مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در بوشهر، نزدیک اداره هواشناسی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۹۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مجموعه غارهاوپناهگاه‌های‌زکی‌آباد مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در کهگیلویه، ۲۰ کیلومتری جنوب چرام، محوطه زکی آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
سنگ نگاره‌های رمه کوه نصرآباد مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در یزد، شهرستان تفت، روستای مهدی‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۲۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه کمر شاه مردان مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان سر بیشه، روستای پخت واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۶۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
برای رفتن به سیراف باید به یکی از قطب‌های اقتصادی دنیا سفر کنید:عسلویه، منطقه‌ای اقتصادی که قرار است در ۲۴ فاز به بهره‌برداری برسد. البته در نزدیکی عسلویه منطقه‌ای وجوددارد که در زمان‌های دور جزو آبادترین بنادر ایران محسوب می‌شد. جایی که تجارت در آن رونق داشت و بیشتر مردمانش ثروتمند بودند. از فرودگاه عسلویه که به سمت سیراف حرکت کنید شعله‌های آتش پالایشگاه‌ها و بوی گاز نوید منطقه نوین اقتصادی و انرژی را می‌دهد.
پس از پیمودن ۲۵ کیلومتر به سمت غرب به سیراف (بندری که مورخان آن را با شیراز مقایسه می‌کردند) خواهید رسید. با وجود این که عسلویه یکی از مناطق اقتصادی بزرگ ایران است اما هنوز غبار سنگین بی‌توجهی برمیراث غنی فرهنگی این منطقه نشسته‌است.شبکهٔ اینترنتی آفتاب aftabir.com-نوشتهٔ محسن جندقی
آرامگاه- گورستان صخره‌ای سیراف مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان کنگان، بندر طاهری واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۰۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
یکی از شگفت انگیزترین مکان‌های سیراف گورستان تاریخی آن است. قبرهای سنگی قدیمی که توفان گذر زمان و دو زلزله مهیب در سال‌های دور هم موجب از بین رفتن آن نشده‌است.
اینجا دره لیرودی شیلو است که قبور سنگی قدیمی در دل آن کنده شده‌است.
با توجه به این که این گورستان برای مردمانی با ادیان مختلف در مقاطع تاریخی متفاوت مورد استفاده قرار گرفته‌است کارشناسان آن را گورستان تمدن‌ها نامیده‌اند. در گذشته روی مرده‌های خود خاک نمی‌ریختند و فقط آن‌ها را درون قبرهای سنگی می‌گذاشتند. البته هم‌اکنون بسیاری از قبرهای سنگی با دست‌های زمان از خاک پرشده‌است.
دره لیر قبرهای سنگی فراوانی دارد اما دخمه‌های واقع شده در دل کوهستان نیزکه هم‌اکنون دسترسی به بعضی از آن‌ها بدون تجهیزات امکان‌پذیر نیست، در سال‌های دور هم گورستان بوده و هم منزلی برای زندگی در روزهای آخر. می‌توان گفت قرن‌ها قبل خانه سالمندان در سیراف وجود داشته‌است چرا که یهودیان این دیار پیران فاقد قدرت را که روزهای پایانی عمر خود را سپری می‌کردند درون این دخمه‌ها می‌گذاشتند. در زبان محلی به آن‌ها خانه گوری (گبری) می‌گویند. اگر به حد کافی کنجکاو باشید و سرکی به این دخمه‌ها بکشید هنوز هم می‌توانید اسکلت پیرانی که جزو نخستین ساکنان خانه سالمندان دنیا بودند را ببینید.
این نظریه فقط یک احتمال است. احتمال دیگر این است که این دخمه‌ها به عنوان استودان یا استخوان دان استفاده می‌شده.
در ابتدای ورود به منطقه‌ای که قبرهای دوره اسلامی در آن وجود دارد تابلوی سبز رنگی را مشاهده می‌کنیم که در آن چنین نوشته شده‌است: زیباترین آثار به جامانده از دوره اسلامی سیراف سنگ قبرهای تابوتی شکل است که با خط کوفی به‌طور برجسته حک شده و گاهی کلمات با آیاتی از قرآن مجید و نام صاحب قبر را دربردارد.
سنگ قبرهای دوره اسلامی پس از ۱۰ قرن هنوز هم حرف‌ها و اطلاعات زیادی برای عرضه دارد. در میان این گورستان شکاف عمیقی می‌بینیم که در اثر دو زلزله که در سال‌های ۳۶۶ و ۳۹۸ هجری قمری اتفاق افتاده به وجود آمده‌است.
هیچ شکی در این نیست که ایرانی‌ها برای نخستین بار قنات زدند و سند تاریخی آن برای ماست اما در سیراف چاه‌هایی که عمق آن به ۱۳۰ متر نیز می‌رسد وجوددارد. چاه‌های آبی که در دل سنگ به وجود آمده شگفت‌انگیز است و اگر خرده سنگی درون آن بیندازید صدای آن به گوش نخواهد رسید. تعداد چاه‌های شگفت‌انگیز سیراف به ۱۰۰ حلقه می‌رسد.
اتاقی تقریباً مربع شکل بر روی تپه‌ای مشرف به دره لیر وجوددارد که دارای گچبری است و از آن به عنوان آتشکده استفاده می‌شده‌است. در سیراف پیروان ادیان مختلف وجود داشتند و به همین علت وجود مسجد، کلیسا و آتشکده در این بندر تجاری و قدیمی تعجب‌آور نیست.
هم‌اکنون بیشتر اطلاعاتی که از بندر سیراف وجوددارد از آثار مورخانی مانند سلیمان سیرافی، مسعودی، استخری، ابن بلخی و مقدس یاقوت حمودی به دست آمده‌است.
استخری که در قرن چهارم هجری قمری زندگی می‌کرده در کتاب المسالک الممالک نوشته‌است: «سیراف با شیراز برابری می‌کند. بندری است گرمسیر و خانه‌های آن را از چوب ساج و چوب‌های دیگر که از هندوستان و زنگبار می‌آورند بنا می‌کنند. بازرگانانی ثروتمند دارد تا جایی که برخی از آنان برای ساختن خانه خود تا ۳۰ هزار دینار خرج می‌کنند.»
آن زمان ۳۰ هزار دینار مبلغ گزافی بود که این مورخ آن را در کتاب خود قید می‌کند. البته این قیمت در سال‌های آینده باز هم با افزایش مواجه می‌شود به‌طوری کهمقدسیدر کتاب خود نوشته:((در همه کشورهای اسلامی زیباتر و شگفت انگیزتر از خانه‌های سیراف ندیدم و هر خانه تا ۸۵ هزار درهم خرید و فروش می‌شود.]]
سیراف یا اردشیر آب
سیراف در دوره ساسانی به وجود آمده‌است و گفته می‌شود که در دوره پادشاهی اردشیر بابکان تأسیس شده‌است. این منطقه به نام اردشیر آبمعروف بود که با گذر زمان به شیرآبو سیرافتغییر یافته‌است.
با وجود این که این شهر در دوره ساسانی بنا شده اما دوره ترقی آن مربوط به قرون اولیه اسلامی است.
سیراف در زمان دیلمیان از نظر قدرت نظامی، سیاسی و اقتصادی بزرگ‌ترین بندر ایران در خلیج فارس به‌شمار می‌رفت که محل صادرات و واردات اصلی خلیج فارس بود. دریانوردی و بازرگانی مشغله اصلی مردمان بومی این منطقه بود و ناخدایان و دریانوردان سیراف شهره آفاق بودند چرا که در کار شناسایی دریاها و ملت‌های گوناگون صاحب نظر و باتجربه بودند. کشتی‌های سیرافی علاوه بر سفر به چین، به سواحل آفریقای شرقی ازجمله :موزامبیک و ماداگاسکار نیز می‌رفتند.
سیرافی‌ها قبل از اسلام زرتشتی بودند و پس از اسلام مسلمان شدند. البته به علت موقعیت، رفت و آمد و ارتباط بسیار با جهان پیرامون و همچنین سابقه تاریخی، مردمانی با ادیان زرتشتی، یهودی، مسیحی و فرقه‌های مختلف اسلام در کنار هم زندگی می‌کردند.
وقوع زلزله و هرج و مرج در کشور در قرن چهارم هجری قمری موجب شد که سیراف به عنوان بزرگ‌ترین بندر تجاری و دریانوردی ایرانیان رونق اولیه خود را از دست دهد.
مسجد امام حسن بصری یکی از آثار تاریخی است که از عهد ایلخانان به وجود آمده و بر روی تپه کوچک مشرف به گلزار شهدای بندر طاهری وجوددارد.
آرامگاه قطب الدین شیرازی از علمای شیعه در گلزار شهدای بندر طاهری واقع است. همچنین آرامگاه فاصل و استادان سیبویه و برادرش نوراوین از علمای اهل تسنن در دره لیر وجوددارد که به گور سیبویه معروف است. علاوه بر آن قدیمی‌ترین حمام‌های دوره اسلامی را می‌توان در سیراف مشاهده کرد که در نوع خود جالب است. بازار نمونه شهر نیز یکی از جاذبه‌های مهم سیراف به‌شمار می‌رود و مغازه‌های کوچک و بزرگی را شامل می‌شود که به صورت ردیفی و کنار یکدیگر ساخته شده‌اند و اندازه بزرگ‌ترین آن‌ها به دو در سه متر می‌رسید و نشان دهنده تجمع جمعیت، شکوفایی و رونق اقتصادی این بندر است.
سیراف دیگر آن رونق اولیه را ندارد و بازار آن شلوغ نیست. دیگر کشتی‌های غول پیکر که از ماداگاسکار و چین وارد می‌شدند، دیده نمی‌شوند، اما تاریخ زنده‌ای دارد. آثار تاریخی سیراف می‌تواند باردیگر به این منطقه رونق بخشد. قبور سنگی، گور سیبویه و قلعه شیخ سیراف به ثبت ملی رسیده و قرار است مسئولان، آثار تاریخی سیراف را در یونسکو ثبت برسانند.
سیراف می‌تواند به یکی از قطب‌های گردشگری کشورمان تبدیل شود، البته اگر مسئولان میراث فرهنگی و گردشگری نگاه ویژه‌ای به این منطقه بیندازند. هرچند سیراف هنوز بدون توجه مسئولان میراث فرهنگی نیز زیباست و چشم انتظاررونقی دوباره است. دیدن آثار تاریخی و قبور سنگی قرن‌ها قبل در کنار ساحل زیبای خلیج فارس خالی از لطف نخواهدبود.
تل گوری مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان گناوه، روستای تل برج واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
ین روستا یکی از قدیمی‌ترین روستاهای کشور محسوب می‌گردد و یکی از قلعه‌های نظامی بزرگ در قبل از اسلام بوده، آثار تاریخی بجا مانده شامل تعداد بسیاری کوپال و آثار کوره‌های سفال‌پزی بیانگر این امر مهم است، متاسفانه تاکنون هیچ کاوشی در این زمینه صورت نگرفته است
قلعه ابرند آباد مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان یزد، روستای ابرند آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قبرستان ارقین مربوط به دوره ساسانیان -قرون اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان زنجان، بخش سجاسرود، روستای ارقین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۲۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این محل را به زبان محلی آربن می‌نامند.
غار سادرمند مربوط به دوره ساسانیان تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان جاسک، روستای گزدان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
بنای تاریخی کبوتر دره مربوط به دوره سلجوقیان است و در شهرستان فیروزکوه، بخش ارجمند، روستای کبوتردره واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۴۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه قلعه شهاب مربوط به دوره سلجوقی است و در شهرستان گناباد، بخش کاخک، روستای شهاب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۳۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بقعه چلاقی (چهارطاقی چلاقی) مربوط به دوره سلجوقیان - دوره تیموریان است و در شهرستان مشهد، بخش رضویه، روستای چلاقی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این بنا در حدود یک کیلومتری روستای چلاقد در فاصله ۳۰ کیلومتری جنوب شرقی مشهد واقع شده است. ساختار معماری بنا با زیر بنای تقریبی ۸۶ متر مربع بر روی پلانی ۴ ضلعی با شالوده‌ای از سنگ و دیوارهای آجری شکل گرفته است. بر فراز این بنا گنبدی مدور و دو پوسته قرار دارد و به نظر می‌رسد بنیان معماری آن در دوره تیموری شکل گرفته باشد. این بنا در حقیقت مقبره‌ای است که بر فراز یک سردابه تدفینی کوچک بنیان گردیده است بنای مزبور دارای چهار درگاهی در طرفین و ورودی اصلی است و گنبدی دو پوشه بر روی آن استوار شده است چهار طاقی چلاغد با بنای جغتین گیسور گناباد قابل مقایسه بوده و انتساب آن را به دوره تیموری نشان می‌دهد.
کوشک و باغ سلامه یا کوشک سلامی مربوط به دوره سلجوقیان - دوره معاصر است و در شهرستان خواف، شهر سلامه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
امامزاده نورالدین احمد مربوط به دوره صفوی است و در حد واسط اردکان و عقدا، محله گاپله واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۱۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه رباط مربوط به دوره صفوی است و در ابرکوه، حاشیه غربی شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پل ابراهیم‌آباد مربوط به دوره صفوی است و در اردبیل، محله‌های اوچدکان و ابراهیم‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۳۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
«پل ابراهیم آباد ازپل های دوره صفوی اردبیل است که درابتدای کوچه ابراهيم آباد بر روی رودخانه بالیقلوساخته شده است. این اثرکه درتاریخ ۷ مهر1۳۸۱ با شماره ثبت ۶۲۳۵ درفهرست آثارملی ایران به ثبت رسیده است دارای ۳۶.۷۵ متر طول ۳ مترعرض و۵ متر بلندی است. این پل سه چشمه طاق بزرگ آجری به فرم جناغی دارد. دوچشمه طاق کوچک جناغی نیز به درون پل راه باز کرده اند که علاوه بر کاهش وزن وارده بر دیواره ها ، بر زیبایی پل نیز افزوده اند. چهارمیل کوتاه راهنما دردو سوی پل آن را دربرگرفته وزیباترکرده اند.پایه ها دارای موج شکن هایی است که در هر دو سوی پل به شکل مثلثی اند مصالح ساختمانی به کار رفته در پایه ها سنگ است و در طاقها آجر به همراه ملات گچ و آهک».فرهنگ جغرافیایی استان اردبیل کیانی ، داود. انتشارات محقق اردبیلی . 1392.
مجموعه ضرابخانه مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، بازار قیصریه، سردر قیصریه، چهار سوق زرابخانه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مجموعه دالانهای زیر زمینی دهدشت مربوط به دوره صفوی است و در دهدشت، بافت تاریخی شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۸۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه تاریخی مربوط به دوره صفوی است و در دهدشت، مجاور مسجد جامع واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۸۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بناهای سه دختران دهدشت مربوط به دوره صفوی است و در دهدشت، بالای تپه مشرف به شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بنای تجارت خانه مربوط به دوره صفوی است و در دهدشت، بافت قدیم شهر، مجاور مسجد جامع واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۰۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
میدان ولی سلطان مربوط به دوره صفوی است و در کاشان، مرکز محله ولی سلطان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
حمام نوغه بادرود مربوط به دوره صفوی است و در نطنز، شهر بادرود واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۴۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کنیسه کمال مربوط به دوره صفوی است و در یزد، خیابان امام، کوچه مشروطه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مدرسه شفیعیه مربوط به دوره صفوی است و در یزد، خیابان قیام، ضلع شمال غربی میدان خان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
برج کبوترخان کِسْنَویّه مربوط به دوره صفوی است و در یزد، محله کسنویه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد قدمگاه مالمیر مربوط به دوره صفوی است و در یزد، خیابان امام خمینی کوی مالمیر ۶۵۳۹ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه صلوات آباد مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان بیجار، بخش مرکزی، روستای صلوات‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۱۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پل ساروق مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان تکاب، نزدیک بند رودخانه ساروق واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۱۵۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. قدمت أین پل به دوره صفوی می‌رسد. أین پل بطول ۵/۶۲ متر (با احتساب دو انتهای آن) و عرض آن ۴۰/۶ متر می‌باشد و دارای سه دهانه یا چشمه طاق بزرگ و ۲ عدد چشمه طاق کوچک بر روی پایه‌ها با قوس جناغی است. جهت پل شمالی ـ جنوبی است. بستر این پل بعلت رسوبی بودن کف رودخانه و سست بودن خاک توسط سنگهای لاشه صاف و تخته سنگهای تراشیده سنگ‌فرش شده است. اندازه پایه‌های پل ۵/۴ * ۵/۶ متر می‌باشد که دیوارهای خارجی آنها با سنگهای مکعب تراشیده شده چهارگوش در اندازه‌های متفاوت ساخته شده است و داخل دیوارهای پایه‌ها یعنی قسمتهای وسطی پایه را با سنگهای لاشه و قلوه سنگ پرکرده‌اند. چشمه طاق‌ها با طاق جناغی در روی پایه‌های سنگی با آجر ساخته شده‌اند. سطح گذرگاه بگونه منظمی با سنگ‌های کف رودخانه‌ای فرش شده است و در کنار آن جان پناه‌هایی به ارتفاع ۷۵ سانتیمتر ساخته شده است. سطح گذرگاه پل به علت نامساوی بودن اندازه چشمه‌ها دارای شیب ملایم بطرف جنوب می‌باشد. پل ساروق دارای سه چشمه یا دهانه است که در هنگام بهار و فصل پرآبی رودخانه آب از هر سه طاق آن عبور می‌کند و در تابستان فقط از چشمه وسطی آن عبور می‌کند. این پل در مسیر کاروان رو قدیم تبریز ـ همدان برپا شده بوده است. مسیری که پل مزبور روی آن ساخته شده در طول تاریخ یکی از مسیرهای مهم ارتباطی بوده و ساخت پل از همان ابتدا ضروری بوده است .
کاروانسرای خان مربوط به دوره صفوی است و در بافت مرکزی شهر خوی و در مجاورت بازار این شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
کاروانسرای خان، در بخش مرکزی شهرستان خوی واقع شده‌است. قدمت این کاروانسرا به دورهٔ صفویه مربوط می‌شود؛ که از بناهای قدیمی استان آذربایجان غربی نیز محسوب می‌شود.
در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای خان به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.
علاوه بر کاروان‌سرای خان خوی، دو کاروانسرای شرکت نفت ارومیه و کاروانسرای شاه‌عباسی قطور خوی نیز گزینه‌های دیگر استان آذربایجان غربی برای ثبت جهانی بودند که سرانجام دو کاروانسرای قطور و خان به ثبت جهانی رسیدند.
امامزاده شاه طاهر مربوط به دوره صفوی است و آقای سید عبدالله حسینی دوست به عنوان متولی اثر مذکور میباشد و در شهرستان فیروز کوه، بخش مرکزی، روستای مشهد فیروزکوه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۴۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
رباط‌های شاه عباسی مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان فیروز کوه، بخش ارجمند، روستای کهریز واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه و برج میرزا آقاخان کامو، متعلق به میرزاخان رضاقلی زاده بوده و ساخت آن به دوره قاجاریه بر می گردد. این مکان در شهرستان کاشان، شهر کامو و چوگان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۳۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این خانه برج یک خانه حیاط مرکزی که برج در گوشه شمال شرقی آن قرار گرفته است می‌باشد. برج دارای پلانی دایره شکل بوده در پنج طبقه طراحی و ساخته شده و به واسطه این ویژگی این خانه حیاط مرکزی را در ردیف آثار میراث معماری ایران و از منحصر به فردترین خانه‌های خشتی جهان قرار داده است.
حمام القچین مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان کهگیلویه، روستای القچین سفلی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
قلعه القچین سفلی مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان کهگیلویه، روستای القچین سفلی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
امامزاده بی بی شهربانو چنگلوا مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان کهگیلویه، روستای چنگلوا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد امامزاده حیدر مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان کهگیلویه، روستای دستجرد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
امامزاده شاه عبدالله بی منجگان مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان کهگیلویه، روستای بی منجگان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۹۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
امامزاده حیدر مربوط به دوره صفوی است و در شهر ارجان (بهبهان کنونی)، واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بنابر شواهد موجود خفته در این مزار حیدر بن داوود بن سجاد بن بدران بن فلاح بن محسن بن محمد المشعشعی نواده بزرگوار محمد بن امام موسی کاظم (علیه السلام) است که ظاهراً امیر بهبهان بوده که در اواسط قرن دهم هجری در بهبهان به شهادت رسیده است.