moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
شکست‌های ایران در برابر روسیه، سبب توجه عباس میرزا و میرزا بزرگ فراهانی به این موضوع شد که سلاح‌های قدیمی و ارتش نامنسجم در برابر ارتش روسیه پیروز نخواهد شد. ازاین‌رو، دولت ایران به این نتیجه رسید که جوانان ایرانی را برای فراگیری علوم غربی به اروپا بفرستد. قرار ابتدایی عباس میرزا با ژنرال گاردان بر اعزام سالانهٔ گروهی از جوانان ایرانی جهت تحصیل به پاریس بود. این وعدهٔ گاردان به مرحلهٔ عمل نرسید و وی با همراهانش به فرانسه بازگشت. با ورود سفیر بریتانیا به ایران از فرستادن جوانان ایرانی به لندن استقبال شد. در سال ۱۸۱۱ م. هم‌زمان با پایان مأموریت سفیر انگلیس، وی همراه با دو دانشجوی ایرانی به بریتانیا رفت. این دو دانشجوی ایرانی محمدکاظم فرزند نقاش‌باشی و حاجی‌بابا افشار بودند. محمدکاظم به‌دنبال یادگیری نقاشی بود و حاجی‌بابا تحصیل در طب را مدنظر داشت. آبله‌کوبی برای نخستین بار در زمان عباس میرزا و به‌سال ۱۸۱۳ م. در تبریز انجام شد. نخستین چاپخانهٔ سربی نیز در تبریز به‌سال ۱۲۴۰ ه‍.ق/ ۱۸۲۵ م. دایر و تا سال ۱۲۴۵ ه‍.ق/ ۱۸۳۰ م. کتاب‌هایی در آن به چاپ رسید. نیز دانشجویی برای یادگیری چاپ‌سنگی به روسیه فرستاده شد.
از دیگر اقدامات عباس میرزا اقدام به جلب مهاجران اروپایی برای سکونت در ایران به‌سال ۱۲۳۸ ه‍.ق/ ۱۸۲۳ م بوده‌است. نفیسی این اقدام عباس میرزا را «دلیرانه» می‌خواند و می‌گوید با توجه به شرایط مادی و معنوی آن روزگار — که به‌ویژه در حکمرانی تحت فرمان او یعنی آذربایجان رایج بوده — این اندیشه را باید از دلاوری‌هایی دانست که کمتر شخصی به آن می‌اندیشد. او ادامه می‌دهد این اقدام نایب‌السلطنه از سوی تاریخ‌نگاران ایرانی ثبت نشده و تنها اسناد آن، ترجمهٔ فارسیِ سه مقالهٔ چاپ‌شده در این‌باره در روزنامه‌های لندن است؛ و در ترجمه نیز ذکر نشده که مقالات در کدام روزنامه‌ها منتشر شده‌اند. میرزا صالح شیرازی — نمایندهٔ عباس میرزا در لندن — و عضو جامعهٔ فراماسونری؛ مأمور انجام این اقدام عباس میرزا بوده‌است. عباس میرزا یقین داشت که ایرانیان در اثر مراودات بسیار با اروپاییان، در علوم و صنایع — که در ایران کاملاً متروک شده بود — پیشرفت بسیار خواهند کرد.
عباس میرزا در پاسخ به انتقادها از نظام جدید، آن را نه‌تنها سازگار با شریعت می‌دانست، بلکه در واقع آن را نشأت‌گرفته از روشِ فراموش‌شده و مغفولِ پیامبر اسلام معرفی می‌کرد. برای مقابله با شایعات خصمانه، و برای جلوگیری از تهدیدِ مخالفانِ روحانی به تبدیل شدن به اقدام عملی، اعلام کرد که من دستور دادم آیه‌ای از قرآن را که فراهم کردن جنگ‌افزار و دفاع در راه دین را پیشنهاد می‌کند نسخه‌برداری کرده و به مهر و تأیید مجتهدان برسانند و در سراسر کشور پخش کنند. اسلوب نظام جدید همان چیزی معرفی شد که در فتوحات صدر اسلام سودمند بود که بعدها به اروپا نفوذ کرده و درعین‌حال در شرق اسلامی رو به زوال گذاشته بود. بدین‌گونه نظام جدید بدون این که یک بدعت مشکوک، به عنوان بازگشتی به اسلام درنظر گرفته شد. این مسئله، نخستین نمونه از پدیده‌ای تکراری در دورهٔ قاجار است یعنی تلاش‌هایی با درجات گوناگونی از دقت و صداقت، تا وارداتِ ظاهراً اروپایی را به‌عنوان محصولاتِ فراموش‌شدهٔ اندیشه و تمدن اسلامی معرفی کنند و در نتیجه مسیر اصلاحات آسان شود. اینکه انگیزهٔ این تلاش را چقدر می‌توان حقیقتاً یک روش اسلامی تلقی کرد، در این‌جا چندان اهمیتی ندارد.
این توجیهِ نظام جدید، عمدتاً پاسخ عباس میرزا به برادرانش بود. تقریباً قطعی به‌نظر می‌رسد که او نمونهٔ عثمانی را در ذهن خویش داشته و در هر دو موضوعِ گزینشِ ارتش نو و توجیهِ دینی آن، از سلیم سوم الهام گرفته‌است. سلطان سلیم حمایت اقلیتِ علمای تراز اول را برای اصلاحات نظامی خود به‌دست‌آورد که در دفاعِ خویش، چندین آیهٔ قرآنی را نقل کردند. از میان آن‌ها، برخی توسط رضاقلی‌خان هدایت در بحث خود دربارهٔ نظام جدید ایران نقل شده‌است. احتمالاً نمایندگان عثمانی که به تهران آمدند تا تشکیل جبهه‌ای مشترک در برابر امپریالیسم روسیه را پیشنهاد کنند، مجرایی بودند که به‌موجب آن نمونهٔ عثمانی مورد گفتگو قرار گیرد. بنیان‌گذار نظام جدیدِ عثمانی، در ژوئن ۱۸۰۷ م، توسط ینی‌چری‌ها عزل شد و سپس شیخ‌الاسلام را متقاعد کردند تا فتوایی با این مضمون که اصلاحات نظامی خلاف شریعت است صادر کند. با اینکه هیچ مقامِ نظامیِ قابل‌مقایسه با ینی‌چری‌ها در ایران وجود نداشت، اما شاهزادگان تلاش کردند که از بهانه‌های مذهبی در توطئه‌های خود علیه عباس میرزا استفاده کنند. او با اقتباس از استدلال‌های دینی اصلاحات عثمانی، موفق شد تا حد زیادی با آنان مقابله کند.
درگیری با روس‌ها، که ارتش‌هایی با تجهیزات مدرن داشتند و بر اساس اصول مدرن سازماندهی شده بودند، اصلاحات فوری ارتش ایرانی را ضروری نمود. ایران خود را در شرایطی مشابه با آنچه که از اوایل سدهٔ هجدهم امپراتوری عثمانی با آن روبه‌رو شده بود، یافت. در سال ۱۸۰۴ م، عباس میرزا در پوششی از زره مغولستانی از گنجینه‌های سلطنتی — بی‌شک تا حدودی به دلایلی نمادین — به جنگ رفت. پس از آن، او متوجه شد که ارتش ایران برای مواجهه با تاکتیک‌ها و سلاح‌های روسی ناسازگار است و شروع به آموزش نیروهای خود به موازات پیشرفت‌های اروپا نمود. او از منابع عثمانی، دانش تئوری نظامی غربی را به دست آورد. در ابتدا آموزش عملی توسط فراریان یا زندانیانِ جنگیِ روس — که به خدمت شاهزاده درآمدند — داده می‌شد. این رویه زمانی تقویت شد که در پی جنگ‌های ناپلئونی، واحدهای غیرقابلِ اعتمادی از ارتش روسیه که با فرانسه درگیر جنگ بودند، به جبههٔ قفقاز منتقل شدند. همزمان با این اقدامات و از سال ۱۸۰۷ م، مربیان فرانسوی نیز در تبریز مشغول به فعالیت بودند؛ اما پس از لغو قرارداد با فرانسه، مأموران انگلیسی اکثریت نیرو در برنامهٔ آموزشی را تشکیل دادند. هارفورد جونزِ انگلیسی در مارس ۱۸۰۹ م در قراردادی با فتحعلی‌شاه متعهد شد که افسر و سرباز انگلیسی مورد نیاز را از طرف دولت انگلستان به رایگان در اختیار دولت ایران قرار دهد. در سال ۱۸۱۱ م، هنری لیندسی بیتون به همراه چند افسر انگلیسی به ایران آمد. وی سال‌ها در ارتش ایران کار کرد و درنهایت فرمانده کل سپاه شد. افسران انگلیسی دیگری چون کریستی، دارسی و هارت نیز در خدمت عباس میرزا بودند. بدین ترتیب، فریزر و جانسون وضعیت ضعیف توپخانه، کمبود مهمات و فراخواندن نیروها جهت تمرینی کوتاه‌مدت را مورد انتقاد قرار دادند. برای آموزش، متون عثمانی، فرانسوی و روسی مورد استفاده قرار گرفت. لآمی اولین آکادمی نظامی ایران را هدایت کرد؛ و قورخانه‌ها، ریخته‌گری‌های توپ و کارخانهٔ باروت در تبریز راه‌اندازی شد. بعدها و پس از اینکه حضور انگلیسی‌ها در آذربایجان به‌خاطر رعایت منافع روسیه به‌شدت کاهش یافت، ایتالیایی‌ها (سیسیلی‌ها)، لهستانی‌ها و دیگران به‌دنبال به‌خدمت‌درآمدن و دریافت پاداش در برابر خدمت به نایب‌السلطنه بودند. در سال ۱۸۱۹ م، فراریان روس، یک هنگ کامل از هشتصد مرد را تشکیل دادند. بیتون که توپخانه را ساخته بود، در سال ۱۸۲۱ م کشور را ترک کرد. از آنجا که عباس میرزا متقاعد شده بود که سواره‌نظام ایران آماده رویارویی با هرگونه چالش بود، اصلاحات خود را به توپخانه و پیاده‌نظام محدود کرد. به‌طور کلی، در ۹–۱۸۰۸ م، ۶٬۰۰۰ پیاده‌نظامِ آموزش‌دیده بر پایهٔ اصول اروپایی آماده بودند؛ در سال ۱۸۱۷ م، ۸٬۰۰۰؛ در سال ۱۸۳۱ م، ۱۲٬۰۰۰ نفر، به‌علاوه ۱٬۲۰۰ توپچی و یک هنگ سواره‌نظام که در مجموع، ده گردان ایرانی و دو روس را تشکیل می‌دادند.
کلمنت مارکام انگلیسی دربارهٔ ارتش ایران در دورهٔ عباس میرزا می‌گوید که نایب‌السلطنه به داشتن ارتش منظم بسیار تمایل داشت و علم جنگ را از افسران انگلیسیِ مشغول در ارتش آموخت. او ادامه می‌دهد که عباس میرزا ۱۰٬۶۰۰ نفر ارتش منظم داشت که دربردارندهٔ ۹٬۴۰۰ نفر پیاده‌نظام، ۶۴۰ نفر توپچی، ۵۰۰ نفر نی‌دار و ۱۰۰ نفر زنبورک‌چی بود. افزون بر این، ارتش منظم آذربایجان ۱۰٬۰۰۰ نفر تفنگچی و ۱۲٬۰۰۰ نفر سوارهٔ ایلات داشت و مجموع ارتش ایران ۳۲٬۰۰۰ نفر بود. سردار ایروان نیز به وقت نیاز ۱٬۰۰۰ نفر سرباز پیاده و ۲٬۰۰۰ نفر کُرد در اختیار می‌گذاشت.
برنامهٔ نظامی با ساختن استحکامات جدید تمام شد. قلعه‌های قدیم تبریز، اردبیل و خوی مدرن شده بودند. قلعهٔ جدیدی که بر اساس طراحی اروپایی در عباس‌آباد در ارس ساخته شد که امنیت عبور از جنوب نخجوان را تأمین می‌کرد؛ یک کلیسای ارمنی در محل به یک انبار باروت تبدیل شده بود. قلعهٔ خراسان دشت — جایی که قراچه داغ به ارس می‌پیوندد — نیز گارد نگهبانی مرز در نظر گرفته شد. از سال ۱۸۱۹ م مهندسان انگلیسی بر ساخت ارگِ «توپ قلعه» بر دریاچهٔ ارومیه، همراه با قورخانه و سربازخانه‌ها نظارت داشتند. عباس میرزا بسیار کوشید تا ارتش ایران را منظم کند. او برای رواج لباس‌های متحدالشکل در ارتش تلاش کرد و سپاهیان را به چکمه پوشیدن عادت داد. اما تصور نادرست نظامیان و وابستگی‌شان به عادات پیشین کار را برای اصلاحات وی سخت می‌کرد.
از اقدامات مهم در دورهٔ عباس میرزا ترجمهٔ برخی از آثار اروپایی است. هدف از ترجمهٔ این آثار، آشنایی ارتش با فنون جنگی و نیز آگاهی شخصیت‌های سیاسی–اجتماعی ایران از وضعیت جهان در آن دوره بوده‌است. با آنکه در آثارِ سفرنامه‌نویسان، آگاهی‌هایی دربارهٔ فرهنگ و تمدن غربی ارائه می‌شد، اما به‌دلیل عدم انتشار آن‌ها، موجب آشنایی عموم مردم با دنیای غرب نمی‌شد. بهترین راه برای آشنایی با غرب در آن دوره، انتشار روزنامه و ترجمهٔ آثار اروپایی بود. برخی از آثار منتشرشده در آن دوره عبارتند از: "تاریخ پطر کبیر" و "تاریخ شارل دوازدهم" اثر ولتر و ترجمهٔ رضا مهندس‌باشی، "تاریخ اسکندر"، "تعلیم‌نامه در آبله‌زدن" ترجمهٔ محمد بن عبدالصبور، "تاریخ تنزل و خرابی دولت روم" ترجمهٔ رضا مهندس‌باشی، "کتاب چین" ترجمهٔ ادوارد بروجس و میرزا صادق، "جهان‌نمای جدید یا جغرافیای کره" ترجمهٔ دبیرالملک فراهانی، "تاریخ ناپلئون" ترجمهٔ رضا مهندس‌باشی.
جنگ‌های روسیه و ایران مبالغ هنگفتی هزینه برای حکمرانی آذربایجان به بار آورد. از آنجایی که یارانه‌های بریتانیا ناکافی بود و شاه از بودجه — به این دلیل که مقامات تهران آذربایجان را یک حکمرانی ثروتمند می‌دانستند — خودداری کرد، عباس میرزا سعی کرد مشکلات خود را با تهیهٔ یک گزارش مالی دقیق حل کند. سرویس اطلاعاتی سنتی دولت اسلامی دوباره فعال شد، یک روزنامه‌نویس در هر شهر برای انتقال اطلاعات منصوب شد. سنت فروش سالانهٔ تیول به بالاترین پیشنهاد لغو شد.
فقدان نظارت و روش مالیات‌گیری و مالیات‌بندی یکسان و نیز عدم توجه به تخلفات مالیاتی فشار بسیاری بر مردم وارد می‌آورد. در این راستا، عباس میرزا تلاش کرد تا نظام مالیاتی را اصلاح و بازسازی کند. او دستور داد تا کلیهٔ املاک و اراضی بازبینی، و ممیزی جدیدی صادر شود. همچنین دستور داد تا در نظام مالیات و تخصیص آن و مناصب و متصدیان آن‌ها تحولاتی انجام شود. این امر رویه‌های والیان مناطق کوچک و بزرگ را دستخوش تغییر می‌کرد.این کار بر عهدهٔ میرزا عیسی قائم‌مقام گذارده شد، اما با اعتراض برخی مالیات‌دهندگان، عباس میرزا حاج میرزا مهدی قاضی و شاه اردلانی را مسئول این کار کرد. ببینید: جهت حسابرسی دقیق بر درآمدها و هزینه‌ها، میرزا عیسی قائم مقام، سیستم دقیق نظارتی بر دیوان و حتی هزینه‌های عباس میرزا را اجرا کرد. درآمدهای این صرفه‌جویی‌ها جهت امور اجتماعی و بهسازی ساختار اداری و دیوانی صرف می‌شد. در حالی که روش‌های سنتی در دیوان و بخش مالی به دلیل کمبود مقامات مناسب برای انجام اصلاحات حفظ شد، شماری از پروژه‌های صنعتی — که محصولات‌شان بیشتر برای تأمین نیازهای ارتش بود — با کمک اروپا به راه افتاد. قورخانه‌ها، کاوش‌های معادن مس و زغال‌سنگ در نزدیکی اهر، کارخانهٔ بافندگی و دیگر کارخانه‌های صنعتی نمونه‌هایی از این پروژه‌هاست. در خوی یک کارخانهٔ پشم گوسفند بر اساس طراحی اروپایی ساخته شد. تلاش برای راه‌اندازی کارخانهٔ کاغذ ناکام بود، همان‌گونه که طرح برای معدن در قپلان‌کوه. در سال ۱۸۱۶ م، ارمنی‌های استانبول چاپخانه‌ای در تبریز تأسیس کردند. وضعیت مسافران اندکی بهبود یافته و کاروانسرای صائین بین اردبیل و سراب تأسیس شد. عباس میرزا کوشید تا جایگاه تجاری تبریز را — که از گذشته پیونددهندهٔ آسیای مرکزی به آسیای صغیر و اروپا بود — احیا کند. به این منظور ابتدا امنیت راه‌ها را تأمین، و سپس کاروانسراها و راه‌های مناسب را ایجاد نمود. با اینکه پس از عهدنامه‌های گلستان و ترکمانچای و پرداخت غرامت، درآمد حکمرانی آذربایجان شدیداً کاسته شده بود و بسیاری از اصلاحات عمرانی و صنعتی محدود یا متوقف شده بودند، اما در وصیت به فرزندش، محمد میرزا، وی را به رعایت حال مردم و بازرگانان سفارش کرد. با این همه، وصیت‌های وی عملی نشد.
فعالیت عمرانی شاهزاده نسبتاً کم بود. طبق گفتهٔ کینر، تبریز به میدانی مُحاط به‌وسیلهٔ سربازخانه‌ها تبدیل شد. در حدود ۱۹–۱۸۱۸ م قصری مدرن به‌نام دارالعماره در حال ساخت بود و قنات‌ها در خارج از شهر ساخته شده بودند. شاهزاده به مقاماتش دستور داد تا خانه‌ها را بسازند. او همچنین دو محل اقامت ییلاقی به نام‌های باغ‌شمال و باغ صفا، با عمارت کلاه فرنگی، خیابان‌ها و ساختمان‌های مدور گنبددار به‌سبک اروپایی ساخته‌است. اما رابرت کر پورتر اظهار داشت: «شاهزاده اهمیتی نمی‌دهد که شهر را زیبا کند تا آن را تقویت کند.» خوی — که نایب‌السلطنه تابستان خود را در آن سپری کرد — در نظر کر پورتر، «یکی از پرطرفدارترین مکان‌های پادشاهی» بود. در دشت اوجان، در جنوب شرقی تبریز، عباس میرزا شکارگاه کوچکی داشت، که کوتزبو آن را بازدید و توصیف کرده‌است. عباس میرزا در تبریز، مهندسان و معماران ایرانی را برای ساختمان‌سازی به‌کار گرفت و با توجه به علاقه‌اش به سبک اروپایی، دستور داد تا مهندسان فرانسویِ همراه گاردان به ایرانیان اصول معماری و استحکام بناهای اروپایی را آموزش دهند. در معماری داخلی شهر، به ساخت مکان‌های عمومی، بازار و خیابان مشغول شد و خیابان‌کشی و درخت‌کاری را به سبک اروپایی انجام داد. او کوشید تا روش آب‌رسانی را بهبود بخشد و قنات‌های ویران را بازسازی نماید. رسم مهمان‌داری را نیز — که باعث ترس روستاییان بود — لغو کرد و دستور داد تا پذیرایی و تأمین نیازهای مأموران دولتی در چاپارخانه‌ها صورت گیرد. فاصلهٔ چاپارخانه‌ها از یکدیگر به‌اندازه‌ای بود که پیک، فاصلهٔ تبریز تا تهران را سه روزه می‌پیمود. شبانه‌روز ۲۰ تا ۲۵ رأس اسب به هزینهٔ عباس میرزا برای خدمات‌دهی به مأموران دولتی آماده بود. کاروانسراهای متروک و فعال نیز برای رونق تجارت و تأمین آسایش مسافران تجهیز شدند.
به‌گفتهٔ غلامرضا ورهرام دربار اصولاً به‌دنبال نفوذ علما و احترام نسبت به آنان بود. در تبریز نیز چنین بود؛ اما با اینکه عباس میرزا — به نقل معروف — فرایض دینی خود را انجام می‌داد، ولی ظاهراً رابطه‌اش با علمای تبریز نزدیک نبود و بیش از علاقه به مذهب، به مسائل آنی و عملی دلبستگی داشت. او به نماز جمعه در مسجد جامع تبریز می‌رفت، و در هر شب جمعه به دعوت او علما بایست در یکی از مساجد تبریز دربارهٔ چگونگی اجرای شریعت تشکیل جلسه می‌دادند و هر جدال فیصله‌نیافته برای داوری نهایی به این جلسات ارسال می‌شد. او تلاش کرد تا قاضیان شریف و شایسته در دادگاه‌های شرع حضور داشته باشند و در این رابطه حاجی میرزا علی‌اصغر و حاجی میرزا مهدی معتمدان وی بوده‌اند. دیوانخانه‌ای تازه در تبریز بنیان گذاشت که قضات آن در دیگر شهرهای آذربایجان مشغول شدند و تصویب ارزیابی‌های مالیاتی نیز به این دیوانخانه سپرده شد. او توجه ویژه‌ای به اقلیت‌های مذهبی داشت و در پی تأمین حقوقِ منظور در شریعت برای ایشان بود و برای این کار با علما همکاری می‌کرد. وی بیش از پیش از مسیحیان آذربایجان و قفقاز حمایت کرد که این کار احتمالاً به‌خاطر کاستن از جلوهٔ روسیهٔ تزاری بود.
قامت نایب‌السلطنه بلندتر از حد معمول بود؛ چشم‌های او تیره و نافذ بودند؛ بینی‌اش عقابی؛ ریشی انبوه و پر، و ابروانش ظریف بود. او ساده لباس می‌پوشید و زینت‌های لباس را هیچ می‌انگاشت. عباس میرزا اسب‌سوار، شکارچی و تیراندازی ماهر و عالی بود. در نظر برنز، او شخصیتی کامل در هر شرایطی بود. هنگامی که سیاست بریتانیا دربارهٔ ایران تغییر کرد، عقاید مسافران انگلیسی نیز دچار تغییر شد؛ علاقهٔ او به اصلاحات ابتدایی و بچه‌گانه شد؛ گفته شده او دارای ثبات قدم نبوده، تنگ‌چشم بوده و از چاپلوسی لذت می‌برده‌است. پس از مرگ میرزا بزرگ، حکومت او حتی در داخل ایران مورد انتقاد قرار گرفت. شخصیت نایب‌السلطنه در هر دو جنبهٔ مثبت و منفی آن، توسط هنری ویلوک — کاردار بریتانیا در ایران — توصیف شده‌است. "دانشنامه ایرانیکا" معتقد است او بیشترین لیاقت و شایستگی را در بین حاکمان قاجاری داشت. او، مشاورانش و مقامات او بنیان‌هایی را گذاشتند که اصلاح‌طلبان پسین می‌توانستند بر اساس آنها اصلاحات را بسازند. از میان مشاورانش، علاوه بر میرزا بزرگ و پسرش، میرزا ابوالقاسم، باید از احمدخان دنبلی، بیگلربیگی تبریز نام برد. عباس میرزا، شخصیتی با پیچیدگی‌های دشوار است که تاریخ‌نگاری نوین تمایل دارد این ارزیابی‌های مثبت را به اسطوره تبدیل کند و وی را به‌مانند تصویری مثبت به نجیب‌زادگانِ خودپسند، فاسد و نادان ارائه دهد. بدین‌ترتیب او اغلب در کنار یکی دیگر از شایسته‌ترین شخصیت‌ها در تاریخ ایران نوین، امیرکبیر — صدراعظم ناصرالدین‌شاه — یاد شده‌است.
در جنگ اول ایران و روسیه، عباس میرزا با شجاعت و اشتیاق به اصلاحات، نامی برای خود دست و پا کرده بود. ، منشی مخصوص یرمولوف — سفیر کبیر روسیه در ایران — از دموکراسی‌خواهی و عدالت‌خواهی او می‌گوید. پیر آمدی ژوبر از لطف عباس میرزا نسبت به خود و از نگاه یک شاهزادهٔ جوان مسلمان به علوم روز اروپایی و میل او به تحقیق در وقایع تاریخ قدیم گزارش می‌کند. جیمز موریه، منشی سفارت انگلیس او را مراقب زندگی و احوال سربازان خود دریافته و اینکه به جزئیات، وسایل و تجهیزات ارتش شخصاً رسیدگی می‌کرده‌است. گاسپار دروویل، سرهنگ سوار فرانسوی از تربیت فرزندان عباس میرزا و ساده‌زیستی‌اش گفته‌است.
با این حال، لوئی گاسپار باراخین پزشک و افسر فرانسوی که در بین دو جنگ با روسیه، بیش از پانزده ماه در دربار عباس میرزا اقامت داشت و مشاور نظامی او بود، روایت متضادی از شخصیت عباس میرزا دارد. به گفتهٔ باراخین، عباس میرزا از یک سو می‌دید که پس از شکست در جنگ، اعتبارش در خطر بود و تحت فشارِ رقابت با برادرانش قرار داشت؛ از سوی دیگر تحت فشار خارجی قرار داشت و مذاکره با روس‌ها برای تعیین مرزهای جدید بی‌نتیجه بود و حتی احتمال وقوع جنگ دیگری در آیندهٔ نزدیک می‌رفت. باراخین از شکنندگی شخصیت شاهزاده، به ویژه در برخورد با قدرت‌های خارجی، شگفت‌زده بود. او پس از بیش از یک سال خدمت (۱۸۱۸–۱۸۱۷)، عباس میرزا را فردی ناتوان، بدون انگیزه و جاه‌طلب یافت که تنها به دنبال تقویت جایگاه خود در میان اشراف ایرانی بود تا پس از مرگ پدرش، به تخت سلطنت برسد. گزارش براخین در برههٔ حساس بین دو جنگ بوده — گزارش‌های موجود از احوالات عباس میرزا در این برههٔ زمانی، کمتر از گزارش‌های حین جنگ است — و مدت نسبتاً زیاد ملازمت او با عباس میرزا، در مقایسه با سایر ناظران اروپایی، موجب شده که روایت وی، منحصربه‌فرد و قابل توجه باشد.
سید جواد طباطبایی می‌گوید دورِ نخستِ جنگ‌های ایران و روسیه در دورهٔ قاجار، از نخستین رویارویی‌های نظامِ اجتماعی و سیاسیِ ایران با پیامدهای دورانِ جدید بود؛ پیامدهایی که روسیه از آن بهره برده بود. نظامِ سیاسیِ متکی بر حکومتِ ایلی و عشایریِ ایران با سلاح‌ها، تاکتیک‌های جنگی و لشکرکشیِ قدیمی و منسوخ، در مواجهه با سلاح‌ها و شیوه‌های جنگیِ جدیدِ روسیه، ناتوان بود و شکست خورد. این شکست، سبب شکل‌گیریِ تفکر اصلاحات در اندیشهٔ عباس میرزا و دولتمردانِ دارُالسَّلطنهٔ تبریز شد. پیامدهای این تفکر، بازسازیِ قشون با شیوه‌های تازهٔ نظامی بود. این بازسازی‌ها سبب شد تا در آغازِ دورِ دومِ جنگ‌ها، ایران بعضی از سرزمین‌های ازدست‌رفته در دورِ نخست را مجدداً به‌دست‌آورد، اما با ورودِ ارتش روسیه به جنگ، آذربایجان سقوط کرد. محمدعلی فروغی، عهدنامهٔ ترکمانچای و پیامدش را، «وهنِ بزرگ به ملّتِ ایران» خواند و علتش را «نادانی، نفاق و فسادِ اخلاقِ بزرگانِ ایران» دانست. طباطبایی معتقد است در آغاز در تبریز بود که این «احساسِ وهن»، به «آگاهی» از نادانی و نفاق و تباهی منجر شد و به‌تدریج، همهٔ اقشارِ جامعهٔ ایران را دربرگرفت. طباطبایی این دوران را «مکتب تبریز» می‌نامد که با آغازش، سده‌های میانهٔ ایران پایان یافت و دورانی آغاز شد که نوسازیِ مادیِ کشور و تجددخواهی در اندیشه، دو ویژگیِ مهم آن بود و به جنبش مشروطه و رویدادهای پس از آن انجامید. با شکل‌گیری دارالسلطنهٔ تبریز و انتقالِ ولیعهد به آن و جدایی از فضای حرمسرایی در تهران، گسستی میان اندیشهٔ سنتی و تجددخواهی ایجاد شد که فراتر از ستیز با سلطنت می‌رفت. ستیزی که در آن اندیشهٔ سنتی به مصافِ روشنفکری و تجددخواهی می‌رفت و طبیعتاً در این جدال، می‌بایست در گامِ نخست، دربارِ تهران، نهادِ سلطنت، دستگاهِ حرمسرایی و عمومِ درباریان دستخوش تغییر می‌شدند؛ و اینچنین می‌شد اگر عباس میرزا پس از پدرش به تخت می‌نشست و اصلاحاتش ادامه می‌یافت.
با وجود همهٔ این دیدگاه‌های مثبت نسبت به نقش تاریخی عباس میرزا، هوشنگ طالع ارزیابی متفاوتی از تأثیر عباس میرزا بر تاریخ ایران ارائه می‌دهد. او در کتاب "تاریخ تجزیهٔ ایران: تجزیهٔ قفقاز" و با بررسی دقیق اسناد و روایات تاریخی، تجزیهٔ قفقاز و ازدست‌رفتن قلمرو ایران در شمال ارس را نتیجهٔ سستی و خیانت عباس میرزا در تصرف قلعهٔ شوشی می‌داند. از دید او، عباس میرزا می‌بایست سریعاً به دژ شوشی حمله، و پیش از رسیدن روس‌ها، آن را آزاد می‌کرد؛ اما به‌جای این کار اردو را کوچ داد و برای مهمانی حاجی آقا لر بیگ به قریهٔ گرسی رفت. بر اثر این اقدام، روس‌ها فرصت چهار روزه‌ای یافتند تا تجدید نیرو کنند. طالع می‌گوید خطای غیرقابل بخشش دیگر عباس میرزا این بود که برای درامان‌ماندن فرزندانش از جنگ، دستور دورشدن آنان از صحنهٔ نبرد را داد؛ و کناره‌گرفتن ایشان در پیش چشم سربازان لشکر، اینچنین نمود که آنان راه فرار در پیش گرفته‌اند و درنتیجهٔ بسیاری از ارتش ایران از میدان گریختند. طالع می‌گوید عباس میرزا در نبردهای دشوار از دانش، شجاعت و مدیریت لازم برای فرماندهی برخوردار نبود و نیز پس از شکست دچار تزلزل روحی می‌شد. طالع می‌گوید اینکه عباس میرزا به‌جای ورود به تبریز آن‌هم با وجود زمستان، در نزدیکی تبریز اردو می‌زند جای شگفتی است؛ این درحالی است که او از عزم روس برای تسخیر تبریز آگاه بود. او ادامه می‌دهد چگونه ممکن است روس‌ها تنها با ۴۰۰۰ سرباز و ۱۰ آتش‌بار توپ قصد تسخیر تبریز را کنند، درحالی‌که در تبریز ۱۲۰ آتش‌بار و ۸۰۰۰ سرباز مستقر بود. و نیز چگونه ممکن است لشکر روس از ارس عبور کرده و به عمق خاک آذربایجان برسد و هیچ‌کس باخبر نشود، درحالی‌که بیشتر لشکر روس پیاده‌نظام، و دارای توپخانهٔ سنگین هم بوده‌اند. چگونه از لشکری که می‌بایست چندین شب اردو زده، چادر برافراشته و مواد غذایی مورد نیاز را از روستاهای اطراف تهیه کرده، هیچ‌کس مطلع نمی‌شود و خبری به خوی و تبریز نمی‌رسد؟ طالع می‌گوید در هیچ‌یک از تاریخ‌های موجود از آن زمان، به دلیل اردوی عباس میرزا در زمستان در نزدیکی تبریز و عدم ورودش به تبریز اشاره‌ای نشده‌است. از سوی دیگر با خیانت میرفتاح تبریزی — فرزند میرزا یوسف مجتهد که به جای پدر نشست — راه برای ورود ارتش روس به تبریز و سقوط آن هموار می‌شود. و اینچنین با قصور ولیعهد عباس میرزا نایب‌السلطنه و خیانت میرفتاح، تبریز سقوط کرد؛ و درنتیجهٔ عهدنامهٔ ترکمانچای بر ایران تحمیل شد.
افشین متین عسگری می‌گوید ملی‌گرایی و مشروطیتِ ایرانی اگرچه پدیده‌های کاملاً وارداتی نبودند، با این حال مقایسهٔ خاستگاه آن‌ها با تحولات مشابه در امپراتوری عثمانی، نشان از تأثیرپذیری جدی دارد. ایران قاجاری مرکز یک شبکهٔ فکری بود که در آن ایده‌های ملی‌گرایانه و تجددگرای اسلامی بین استانبول، بیروت، قاهره، تبریز، تهران، باکو، تفلیس، کابل، هرات، بخارا، لاهور، کلکته و دهلی در گردش بودند. اصلاحات متجددانهٔ قاجاری همچون نمونهٔ مشابه در عثمانی، از بالا به پایین، توسط شاهزادگان و در پاسخ به شکست‌های نظامیِ بی‌برگشت و سرزمین‌های از دست رفته در جنگ با روسیه انجام گرفت. در نتیجه، دولتمردان قاجار به تبعیت از همتایان عثمانی خود، به الگوی روسیِ تقویت یک «مرکزیتِ سلطنتی» از طریق نوسازیِ فنی، دیوان‌سالار و نظامی، و از بالا به پایین معطوف شدند. نخستین مقصد دانشجویان اعزامی از سوی عباس میرزا، روسیه بود که این اعزام در سال ۱۲۲۶ ه‍.ق/۱۸۱۱ م انجام شد. میرزا صالح شیرازی که یکی از پنج نفرِ اعزام دوم در سال ۱۸۱۵ م بود، از نوسازی روسی حیرت‌زده شده و روسیه را قدرتمندترین کشور در اروپا خوانده بود. در جست‌وجوی پاسخِ پرسش تاریخی عباس میرزا از «علت عقب‌ماندگی»، تأکید میرزا صالح بر علم، فناوری و نظم به عنوان مهم‌ترین ارکان ترقی اروپا، نخستین نشانه‌های نفوذ گفتمان فن‌سالاری را نمایان کرد و بدین‌ترتیب اصلی‌ترین تبار مدرنیتهٔ ایرانی شکل گرفت.
به‌گفتهٔ سعید نفیسی تنها نتیجهٔ روابط ایران با قدرت‌های اروپاییِ روسیه، بریتانیا و فرانسه در عهد قاجار، این بود که شمار اندکی از شخصیت‌های آگاهِ ایران متوجه برتری تمدنِ نوینِ اروپایی و بازماندگیِ ایران از این حرکت شدند. این اندیشه و آگاهی هرچند بسیار دیر به‌بار نشست، اما سبب بنیان‌نهادنِ اندیشهٔ اصلاحات و تلاش برای رسیدن به این هدف در ایران شد. در این میان عباس میرزا بیش و پیش از دیگران، متوجه این موضوع شد و تلاش بسیار در این مسیر کرد؛ هرچند بیشتر تمرکز او در جهت پیشرفت نظامی ایران و ایجاد ارتشی جدید به‌نام «نظام جدید» بوده‌است. اما آغاز نوسازی، چندان هم ساده نبود و اگر تلاش‌های شخصی عباس میرزا نبود، نخستین برنامهٔ نوسازیِ قاجار حتماً سقوط می‌کرد. دیوید مناشری می‌گوید علما و روحانیون که واجد قدرت و نفوذ بسیار بالا در جامعه بودند، اگرچه نمی‌توانستند شکاف بین اعتقاد آرمانیِ «برتری اسلام در تاریخ» و واقعیت کنونیِ «عقب‌ماندگی در مقایسه با قدرت مادی غرب» را انکار کنند اما از نظر آن‌ها، به جای غرب‌گرایی، فقط بازگشت به اسلام واقعی بود که منجر به احیای گذشتهٔ باشکوه می‌شد. آن‌ها تجدد را معادل با بدعت، و در تقابل با سنّت خواندند. توده‌های جامعه از عقاید علما حمایت می‌کردند و رهبران سیاسی نیز برای مخالفت‌های خود، به استدلال‌های علما متوسل می‌شدند. به عنوان مثال، عباس میرزا و نظام جدیدش از سوی برادر و رقیب سیاسی‌اش، محمدعلی میرزا دولتشاه، متهم بود که با اخذ آداب کفار، باعث نابودی اسلام می‌شود. اگرچه عباس میرزا و همفکرانش، خود را یک‌سره وقف درک الزامات نظامی جدید کرده بودند و فاقد چشم‌انداز کلی‌تری در باب فنون حکمرانی بودند اما همین تغییرات اندک در نحوهٔ حکمرانی، به‌تدریج توجه به فرد و جمعیت —به عنوان اهداف نهایی اصلاحات و قوانین— و مسئله شدن آن‌ها برای قدرت را کلید زد.
عباس میرزا صاحب ۲۶ پسر و ۲۱ دختر شد؛ محمد میرزا، که در سال ۱۸۳۴ م جانشین فتحعلی شاه شد، از ازدواج شاهزاده با دختر میرزا محمد خان دولّو قاجار متولد شد. پنج فرزند حکمران فارس می‌شوند: فیروز میرزا (۳۶–۱۸۳۵ و ۵۳–۱۸۴۹ م)، فریدون میرزا فرمانفرمای دوم (۴۰–۱۸۳۶ م)، فرهاد میرزا (۴۳–۱۸۴۱، ۸۱–۱۸۷۶ م)، بهرام میرزا (۴۹–۱۸۴۸ م) و سلطان مراد میرزا (۶۰–۱۸۵۸ م). چند فرزند او آثاری در ادبیات از خود بر جای گذاشتند: جهانگیر میرزا اثر "تاریخ نو" را نوشت؛ همچنین فرهاد میرزا به یک شاعر مشهور درباری تبدیل شد و یک فرهنگ لغت انگلیسی–فارسی در نظم را گردآوری کرد.
عباس میرزا از همسران خود چهل و هشت فرزند یافت که بیست و دو تن دختر و بیست و شش تن پسر بودند. اسامی پسران عبارتند از:
نوید جمالی تعداد دختران عباس میرزا را ۲۵ تن ذکر می‌کند. اسامی دختران عبارتند از:
در تیر ۱۴۰۰، با تصویب شورای اسلامی شهر تهران نام خیابان اندیشه در شرق تهران به خیابان عباس میرزا تغییر پیدا کرد.
منابع تاریخ قاجار به چند دسته بخش‌بندی می‌شوند. نخست منابعی که نوشتهٔ نویسندگان ایرانی است و عبارتند از: "ناسخ‌التواریخ" نوشتهٔ محمدتقی لسان‌الملک سپهر (وفات ۱۲۷۴ ه‍.ق)، "مآثر السلطانیه" نوشتهٔ عبدالرزاق دنبلی مفتون (وفات ۱۲۴۳ ه‍.ق)، "تاریخ نو" نوشتهٔ جهانگیر میرزا، "مرآت‌البلدان ناصری"، "منتظم ناصری"، "المآثر والآثار" و "خلسه" مشهور به خوابنامه نوشتهٔ محمدحسن‌خان صنیع‌الدوله اعتمادالسلطنه (وفات ۱۳۱۳ ه‍.ق)، "شرح حال عباس میرزا مُلک‌آرا" نوشتهٔ خود او — عباس میرزا مُلک‌آرا —، "تاریخ فارسنامهٔ ناصری" نوشتهٔ حسن حسینی فسایی، "تاریخ و جغرافیای دارالسلطنهٔ تبریز" اثر نادر میرزا (وفات ۱۳۰۳ ه‍.ق)، "حیات یحیی" نوشتهٔ یحیی دولت‌آبادی، "تاریخ بیداری ایرانیان" اثر ناظم‌الاسلام کرمانی، "روضةالصفای ناصری" نوشتهٔ رضاقلی‌خان هدایت (۱۲۸۸ ه‍.ق)، "حقایق الاخبار ناصری" (۱۲۸۴ ه‍.ق) نوشتهٔ جعفرخان حقایق‌نگار، "منتخب التواریخ مظفری" اثر ابراهیم آشتیانی صدیق الممالک، "عباس میرزا نایب‌السلطنه" نوشتهٔ ابوالقاسم لاچینی، "عباس میرزا" نوشتهٔ ناصر نجمی، "روابط ناپلئون و ایران" نوشتهٔ عباس میرزا سالار لشکر، "سیاست ناپلئون در ایران" اثر خانبابا بیانی، "جنگ ده‌ساله یا جنگ اول ایران با روس" نوشتهٔ جمیل قوزانلو، "تاریخ روابط سیاسی ایران و انگلیس در قرن نوزدهم میلادی" اثر محمود محمود.
دسته‌ای از این آثار اختصاص به روزگار فتحعلی‌شاه دارند که عبارتند از: "جهان‌آراء" نوشتهٔ میرزا صادق وقایع‌نگار مروزی، "نخبةالاخبار" نوشتهٔ حاج عبدالوهاب، "تذکرةالسلاطین" اثر محمود میرزا قاجار، "جنةالاخبار" نوشتهٔ محمد حسن لنجانی اصفهانی، "تاریخ فتحعلی‌شاه" اثر سید فضل‌الله حسینی شیرازی، "تاریخ محمدی" و "تاریخ فتحعلی‌شاه قاجار" نوشتهٔ محمد ساروی، "تاریخ ملک‌آراء" نوشتهٔ علیقلی چلاوی مازندرانی، "تاریخ آل قاجار" اثر مصطفی‌قلی موسوی ساروی سبلانی، "مفرح القلوب" نوشتهٔ محمد ندیم بارفروشی.
دومین دسته از منابع، آثار نویسندگان خارجی دربارهٔ تاریخ قاجار را دربرمی‌گیرد که مهم‌ترین این آثار عبارتند از: "تاریخ ایران" اثر جان ملکم (وفات ۱۸۳۲ م)، "تاریخ ایران" پرسی سایکس، "سفرنامهٔ دروویل" (۱۸۱۲ م) نوشتهٔ گاسپار دروویل، "خاطرات مأموریت ژنرال گاردان" (وفات ۱۸۱۸ م)، "تاریخ قاجاریه" گرانت واتسن، "ایران و مسئلهٔ ایران" نوشتهٔ جرج کرزن، "سرگذشت حاجی بابای اصفهانی" اثر جیمز موریه، "انگلیسی‌ها در میان ایرانیان" اثر دنیس رایت، "تاریخ اقتصادی ایران در سال‌های ۱۹۱۴–۱۸۰۰" اثر چارلز عیسوی و "روابط بازرگانی ایران و روسیه در سال‌های ۱۹۱۴–۱۸۲۸" نوشتهٔ ماروین انتر.
شهرستان دماوند نام یکی از شهرستان‌های استان تهران در ایران است. این شهرستان، منطقه‌ای سرسبز و خرم است که نام اسطوره‌ای کوه دماوند را با خود به همراه دارد. قرار گرفتن منطقه دماوند در محل پیوستن مرزهای سه منطقه پراهمیت کشور در ایران در گذشته (ری، قومس، طبرستان) و اکنون (تهران، مازندران، سمنان) اهمیت این سامان را دو چندان کرده‌است. اعتدال آب و هوا، تنوع آب و هوایی منطقه، هر ساله عده زیادی گردشگر، مسافر و مهاجر را از اطراف به این شهرستان جلب می‌کند. یکی از بهترین و خوش آب و هوا شهر ها در شهرستان دماوند برای گردش و تفریح، شهر دماوند است که در ۴۵ کیلومتری از تهران قرار دارد.
در نخستین تقسیمات کشوری در فاصله سال‌های ۱۳۱۶ تا ۱۳۳۹ استان دوم یعنی مازندران مشتمل بر شهرستان های قم و کاشان و تهران و سمنان و ساری و گرگان به انضمام شهر کاشان بوده است که در سال ۱۳۴۵ شهرستان های دامغان و سمنان و شاهرود و کاشان بخشی از شهرستان رودسر از استان دوم جدا گردیدند.در سال ۱۳۴۰ طبق تصویب هیئت وزیران فرمانداری کل سمنان مشتمل بر سمنان و شاهرود و بسطام و سنگسر(مهدی شهر) و سرخه و شهمیرزاد و نقاط تابعه آنها با مرکزیت شهر سمنان تشکیل شد. در سال ۱۳۵۵ شمسی طبق تصمیم دولت وقت با الحاق دماوند و فیروزکوه و گرمسار و ورامین، فرمانداری کل سمنان به استان سمنان تبدیل شد. البته بر اساس آخرین تقسیمات کشوری سه شهرستان دماوند و فیروزکوه و ورامین از استان سمنان منتزع و به استان تهران الحاق گردید. بنابر آخرین تقسیمات کشوری، این شهرستان به ۲ بخش به نام‌های بخش مرکزی و بخش رودهن به مرکزیت شهر دماوند تقسیم می‌گردد. این دو بخش در مجموع شامل ۵ دهستان، ۵ شهر و ۱۱۱ روستا می‌باشند.
شهرها: دماوند، کیلان و آبسرد
شهرها: رودهن و آبعلی
دماوند یکی از کهن‌ترین مناطق و اولین شهرهای اسطوره‌ای تاریخ ایران است به صورتی که بنای آن هم‌زمان با اصطخر فارس و بلخ به کیومرث نخستین پادشاه ایران می‌رسد.
طی کاوش‌های اخیر در قلعه عسگر کیلان نشانه حضور انسان و آثاری از دوران سنگ متعلق به ۱۴۰۰۰ قبل از میلاد مسیح در این ناحیه به دست آمده‌است.ایرنا
این منطقه پس از حمله اعراب به ایران تحت حکومت مستقل مسمغان دماوند قرار گرفت و سرانجام در سال ۱۴۱ هجری به‌طور کامل توسط سپاه اعراب به فرماندهی مهدی پسر منصور خلیفه عباسی فتح و به تابعیت خلافت عباسی درآمد.تاریخ طبری، جلد ۱۰، برگ ۲۱۲
اکثر قریب به اتفاق مردم مسلمان و مذهب آن‌ها تشیع می‌باشد و مردم شهر دماوند و آبادی های شرقی و جنوبی شهرستان دماوند گویش دماوندیدماوند نامه، گویش دماوندی.صحبت می کنند و در محلات شمالی شهر دماوند تا سه کیلومتری مرکز شهر همچون دشتبان، دشتک، دشتمزار، چشمه‌علا، مشا، احمدآباد و اوره به زبان مازندرانی صحبت می‌شود. همچنین روستاهايي كه در مسير گردنه های گدوک و امامزاده هاشم و اطراف آنها واقع شده اند همگی به زبان مازندرانی صحبت می کنند. از مسير گدوک : كهنک در منتهی اليه شرقی دماوند، آرو ، روستاهای دشت كوه شامل: يهر، لی پشت، دهنار، مومج و هوير و سيدآباد درپنجاه كيلومتری گدوك و روستاهای جنوبی آن: كلاك، مشهد ويدره و از مسير امامزاده هاشم : دهستان آبعلی شامل: مبارک آباد، آبعلی، قائم محله، سادات محله، كريتون، جورد، وسكاره و ايراء همگی به زبان مازندرانی صحبت می کنند.دماوند نامه، زبان و فرهنگ مازندرانی در كوهپايه های دماوند. سایر زبان ها مانند ترکی و کردی نیز در قسمت هایی از شهرستان دماوند رواج دارد.دماوند نامه، مذهب و زبان.ولیران رزم آرا، فرهنگ جغرافیایی ایران، استان مرکزی، جلد ١، ص ٢٣٤شلمبه رزم آرا، فرهنگ جغرافیایی ایران، استان مرکزی، جلد ١، ص ١٣٠احمدآباد (قدیم_خاک_تپه) رزم آرا، فرهنگ جغرافیایی ایران، استان مرکزی، جلد ١, ص ٥روح‌افزا رزم آرا، فرهنگ جغرافیایی ایران، استان مرکزی، جلد ١، ص ١٠٠.
در گذشته‌ای دور این شهرستان یکی از مراکز مهم کشاورزی و دامداری بوده‌است با تولیداتی همچون: سیب، گیلاس، آلبالو، گردو، سیب زمینی، خیار، زردآلو و دیگر میوه‌ها و سبزیجات. علاوه بر آن فراورده‌های دامی گوناگونی در این شهرستان تولید می‌شدند. از سال ۱۳۸۴ بخاطر ساخت‌وسازهای گسترده در زمین‌های این شهرستان، کشاورزی و دامداری در این منطقه کاهش یافته‌است. عسل از مهمترین تولیدات این شهرستان است. بسیاری از مردم بومی این شهرستان به شکل حرفه‌ای به تولید عسل اشتغال دارند. به علت وجود گیاهانی همچون آویشن و گَوَن در کوه‌های این شهرستان که خواص دارویی گوناگونی دارند؛ تولید عسل آویشن و عسل گَوَن با خواص دارویی در این شهرستان رواج دارد. متن صفحه.خبرگزاری فارس
انواع گونه‌های کمیاب در این شهرستان وجود دارند. جانورانی همچون کل، بز، میش و پلنگ به عنوان عمده‌ترین حیوانات موجود در حیات وحش این شهرستان شناخته می‌شوند. علاوه بر آن پرندگان گوناگونی نظیر زاغ، کبک، تیهو، کبک دری، پرندگان شکاری مانند عقاب طلایی، قرقی، دلیجه در این شهرستان حیات دارند. این درحالی است که گذرگاه قشلاقی پرندگان نایاب شکاری همچون بالابان – شاهین و بحری است. خطراتی همچون احداث معادن در کنار زیستگاه‌های طبیعی و تخریب انسانی این اماکن همچون احداث غیرکارشناسی راه‌ها در این شهرستان از عمده دلایل تهدیدهای زیست‌محیطی است.
از جاذبه‌های توریستی مهم این شهرستان می‌توان به چشمه اعلاء، برج شبلی، مسجد جامع، مسجد جامع کیلان، پیست اسکی و چشمه آبعلی، دریاچه تار و هویر، غار رودافشان، آبشار تیزاب، امامزادگان، ولیران، کوه‌ها، روستاهای اطراف و… اشاره کرد.
مُشا یا مُشاء نام یکی از مناطق شهر دماوند واقع در شهرستان دماوند واقع در استان تهران است. این منطقه که پیش از این یکی از روستاهای شهرستان دماوند به شمار میرفت طی مصوبه ۶ خرداد ۱۴۰۲، شورای عالی شهرسازی و معماری کشور به محدوده شهری شهر دماوند الحاق شد.
جمعیت این منطقه براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، برابر با ۱۵۴۲ نفر بوده‌است.
اهالی این منطقه به زبان طبری دماوندی که گویشی از زبان مازندرانی است صحبت می کنند.دماوند نامه، زبان و فرهنگ مازندرانی در کوهپایه هاي دماوند.
این منطقه در ۶ کیلومتری شمال غربی شهر دماوند و در کنار جادهٔ هراز قرار دارد. این منطقه در دره‌ای قرار دارد و کوه «میان‌رود» در شمال غرب و «گردنهٔ امامزاده هاشم» در ۴ کیلومتری غرب این منطقه قرار دارد. بقعه امامزاده هاشم در ضلع شمال غربی جادهٔ هراز در بلندی ۲۷۲۰ متر از سطح دریا و مشرف به دشت مُشا است. دره «پشت بن» در ۳ کیلومتری شمال شرق این روستا می‌باشد.
کانون دیده‌بانان زمین
محمدحسن‌خان قاجار فرزند فتحعلی‌خان قاجار بود. با به سلطنت رسیدن شاه تهماسب دوم فرزند شاه سلطان حسین صفوی، فتحعلی‌خان به خدمت او درآمد و لقب امیرالامرایی گرفت و در لشکرکشی شاه تهماسب دوم به خراسان در رکاب او بود. او پیش از تصرف مشهد به تحریک نادرقلی افشار و به فرمان شاه تهماسب دوم به دست یکی از مخالفانش که مهدی خان یوخاری‌باش نام داشت، کشته شد . مهدی خان از سران شاخه یوخاری‌باش (بالادستی) ایل قاجار بود که در بالای رود گرگان سکونت داشتند و در رقابت با شاخه اشاغی‌باش (پایین‌دستی) که پایین رود سکونت داشتند بودند.
محمدحسن خان از تیره اسکندرلو شاخه قوانلو بود و پس از پدر ریاست شاخه اشاغی‌باش قاجار را که در استرآباد (گرگان امروزی) ساکن بودند بر عهده گرفت و در اواخر شاهنشاهی نادرشاه به یاری ترکمانان ساکن در شمال مرزهای ایران سر به شورش برداشت ولی با شکست شورش ترکمانان از سپاه اعزامی نادر محمدحسن خان موفق شد با حیله از اسارت سپاه اعزامی بگریزد و نادرشاه علی‌رغم تلاش‌هایی که کرد بر وی دست نیافت. با مرگ نادرشاه، در خراسان، علیقلی‌خان افشار، برادرزاده نادر بسیاری از اولاد و خانواده نادر را قتل‌عام کرد و خود را عادلشاه نامید. وی که مردی خونریز و عیاش بود، محمدحسن خان قاجار را شکست داد و پسرش آقامحمد خان را مقطوع‌النسل کرد. در پی برکناری شاهرخ شاه نوه نادرشاه افشار و به قدرت رساندن شاه سلیمان دوم صفوی به کمک برخی از ایلات ترک‌زبان و به دست برخی از بازماندگان خاندان صفوی، محمدحسن‌خان به سمت ایشیک‌آقاسی‌گری و بیگلربیگی‌گری استرآباد گماشته شد. اندکی پس از برکناری شاه سلیمان دوم سه تن از سرداران (علیمردان خان بختیاری، ابوالفتح خان بختیاری و کریم خان زند) در اصفهان شاه اسماعیل سوم صفوی را به عنوان شاهی رساندند. در پی درگیری میان این سه سردار، کریم خان توانست قدرت را به دست بگیرد و وکیل‌الدولهٔ شاه شود. او به همراه شاه اسماعیل سوم عازم جنگ با محمدحسن خان شد و استرآباد را محاصره نمود. محمدحسن خان توانست کریم خان را شکست داده، به تهران بگریزاند و شاه اسماعیل سوم نیز به محمدحسن خان پناه برد و او را وکیل‌الدولهٔ خود نمود.
محمدحسن خان توانست دیگر سرداران را شکست دهد. آزاد خان افغان را که بر اصفهان حکومت می‌کرد فراری داد، و بار دیگر کریم خان زند را شکست داد و اصفهان را متصرف شد. وی برای تأمین آذوقهٔ سپاه خود، به تاراج مردم پرداخت و به قول رستم‌الحکما نویسندهٔ رستم‌التواریخ از شدت ظلم خان قاجار فریاد دادخواهی ستمدیدگان به سما می‌رسید.
وی در محاصرهٔ شیراز به دلیل پایداری کریم خان و اختلاف سران قاجار مجبور به عقب‌نشینی شد و بعدها اصفهان را نیز از کف داد و به آمل و بارفروش (بابُل امروزی) گریخت. شاه اسماعیل سوم نیز بار دیگر به زندیان پناه برد و کریم خان برای بار دوم وکیل‌الدوله گردید.
کریم خان از اصفهان به تهران آمد و از آنجا شیخ علی خان زند را روانه مازندران کرد. شیخ علی خان زند در ورود به مازندران با طایفهٔ دیگر قاجاریه که نسبت به ایل تابع محمد حسن خان کینهٔ دیرینه داشتند، دست به یکی کرد و از ایشان محمدحسین خان قاجار دولو را که سابقاً از جانب محمد حسن خان حاکم اصفهان بود به خدمت خود درآورد و به یاری ایشان در نزدیکی اشرف با محمدحسن خان روبرو شد، محمدحسن خان در این جنگ شکست خورد و به سمت استرآباد رفت، در مازندران موقعی که می‌خواست از پلی بگذرد اسبش در گِل فرو رفت، سبزعلی نام کُرد که ملازم قدیم او بود و تازه به خدمت شیخ علی خان در آمده بود با ده نفر سوار کُرد و محمد علی آقای دولو برادر محمدحسین خان دولو به او رسیده و چشم از حقوق دیرینه پوشیده و به ضرب شمشیر او را از پا درآورد و سر او را جدا کرده و پیش شیخ علی خان فرستاد و شیخ علی خان هم آن را به تهران نزد کریم‌خان فرستاد. کریم خان زند از مشاهدهٔ سر متأثر شد و دستور داد که آن را با گلاب شسته و به استرآباد فرستاده تا با بدنش در مقبرهٔ خانوادگی آن خاندان به خاک سپارند.تاریخ گیتی گشا، محمدصادق نامی اصفهانی، تصحیح سعید نفیسی، ص ۸۷
کریم خان با دختر (و به روایتی با خواهر) محمدحسن‌خان ازدواج کرده، آقامحمدخان، بزرگ‌ترین فرزند او را به نزد خود آورد و با مهربانی از او پذیرایی کرد و با خانوادهٔ خان مقتول محبت کرد و حکومت دامغان را نیز به حسینقلی‌خان جهانسوز فرزند دوم خان قاجار داد.
آرگوس صدچشم ، در اسطوره‌های یونان، از قهرمانان یونانی بود که چشمان بسیاری در بدن داشت.
او را "آرگوس مشاهده‌گر" می‌گفتند به دلیل آن‌که چشمان فراوانی داشت. در بسیاری از داستان‌ها و نقاشی‌ها ۱۰۰ چشم برای او ذکر کرده‌اند که در سراسر بدن او قرار داشتند. این خاصیت، آرگوس را به یک نگهبان آرمانی مبدل کرده بود و هرا، همسر زئوس، او را برای نگهبانی زئوس و معشوقه‌اش یو، گماشته بود. اما زئوس به هرمس، پیغامبر خدایان، دستور داد تا یو را برباید. هرمس خود را به شکل چوپانی درآورد و با حکایتهای طولانی و آوای نی خود، آرگوس را به خواب برد و یو را دزدید. در بعضی از داستان‌ها، آرگوس در آخر به دست هرمس کشته می‌شود.
اکیدنا (به معنی گرزه‌مار)«She Viper" یکی از موجودات افسانه‌ای در اساطیر یونان است. برطبق آپولودروس اکیدنا فرزند تارتاروس و گایا بود، اما هزیود او را فرزند ستو و فورسیس معرفی کرده‌است.
اکیدنا هیولای مؤنثی بود که نیمی پری و نیمی مار بود و در غاری زندگی می‌کرد. اکیدنا همسر زشت تایفون و دختر ستو بود. او تنها هنگام شکار غار را ترک می‌کرد و هر موجودی را که از آن حوالی می‌گذشت می‌خورد. او را مادر تمام هیولاها می‌دانستند، چراکه بسیاری از موجودات نام‌دار اساطیر یونان توسط او به وجود آمده‌اند. فرزندان اکیدنا عبارتند از شیر نیمیان، سربروس، ارثروس، لادون، کایمرا، اسفینکس و هایدرا. این موجود فانی اما دارای عمری طولانی بود و توسط آرگوس کشته شد.
هکاتونکایر یکی از موجودات افسانه‌ای در اساطیر یونان است.
هکاتونکایر به معنی «صددست» است. این موجودات با ۵۰ سر و ۱۰۰ دست قدرتمند، فرزندان گایا و اورانوس بودند. این سه موجود صد دست، از پدر خود متنفر بودند و اورانوس آن‌ها را به رحم مادرشان باز گرداند. آن‌ها بعدها در شورشی علیه اورانوس شرکت کردند، اما کرونوس (برادرشان) باز هم آن‌ها را به زندان انداخت و بعد توسط زئوس آزاد شدند و به نبرد با تایتان‌ها پرداختند. آن‌ها می‌توانستند در آن واحد چندین تخته‌سنگ عظیم را به سمت دشمنان خود پرتاب کنند.
وب‌گاه سیمرغ (برداشت آزاد)
گورگون‌ها یکی از موجودات افسانه‌ای در اساطیر یونان باستان بوده‌اند.
در اساطیر یونان، گورگون‌ها هیولاهایی مؤنث، با بدنی پوشیده از فلس‌هایی نفوذ ناپذیر، موهایی از مارهای زنده، دندان‌هایی تیز و چهره‌ای چنان زشت بوده‌اند که هر کس به آن‌ها نگاه می‌کرد به سنگ تبدیل می‌شد. آن‌ها سه تن بودند: ائورائله و Sthenno که جاودان بودند و سومی که مدوسا نام داشت فانی بود. آن‌ها دختران فورسیس و ستو هستند. یونانیان از تصویر سر این هیولا برای آراستن سپرهای خود استفاده می‌کردند تا دشمنان خود را وحشت زده کرده و خود را از قدرتهای شیطانی محافظت کنند.
مدوزا (; ، نامگذاری شده از الهه یونانی مدوسا) یک وبگاه خبری مستقل به زبان روسی و انگلیسی است که دفتر مرکزی آن در ریگا، لتونی واقع شده‌است. این وبگاه در سال ۲۰۱۴ توسط گروهی از کارمندان سابق وبگاه خبری مستقل "Lenta.ru" تأسیس شد. اساس این رسانهٔ خبری بر برنامه‌های موبایل رایگان برای سیستم‌عامل‌های آی‌اواس، ویندوز فون و اندروید مبتنی است. شعار نیمه رسمی این پورتال «کرملین را غمگین کن» است.
در سال ۲۰۱۴، گالینا تیمچنکو پس از مصاحبه با بخش راست‌گرا، توسط الکساندر ماموت، یکی از حامیان ولادیمیر پوتین از مقام خود به‌عنوان سردبیر وبگاه "Lenta.ru"، اخراج شد. او پس از آن وبگاه جدید "مدوزا" را در اکتبر ۲۰۱۴ راه اندازی کرد. پس از آن چندین روزنامه‌نگار که سابقاً در وبگاه "Lenta.ru" کار می‌کردند، به این وبگاه جدید آنلاین پیوستند.
تیمچنکو به "فوربس" گفته‌است که تصمیم برای راه‌اندازی پایگاه "مدوزا" در لتونی گرفته شده‌است زیرا «در حال حاضر، ایجاد یک انتشارات مستقل به زبان روسی در لتونی امکان‌پذیر است، در حالی که در روسیه چنین نیست». علاوه بر این، تیمچنکو اظهار داشته‌است که «ما فهمیدیم که در روسیه، به احتمال زیاد، آنها به ما اجازه کار نخواهند داد.»
میخائیل خودورکوفسکی، تاجر و الیگارش سابق روسی و بوریس زیمین، غول مخابراتی، به‌عنوان سرمایه‌گذاران منفعل این رسانه در نظر گرفته شدند، اما بعداً «به دلایل استراتژیک و عملیاتی» راه خود را از هم جدا کردند. تیمچنکو گفت که خودورکوفسکی خواهان کنترل ۱۰۰ درصدی "مدوزا" بود؛ چیزی که او آن را غیرقابل قبول می‌دانست. به دلایل مالی، تیمچنکو و سرگئی نازارکین، شریک او در اموند اند اسمیت، "مدوزا" را در لتونی پایه‌گذاری کردند.
در فوریهٔ ۲۰۱۵، نسخهٔ انگلیسی‌زبان این وبگاه نیز راه‌اندازی شد. در ژانویهٔ ۲۰۱۶، بنیان‌گذار و مدیر اجرایی (مدیر عامل) گالینا تیمچنکو نقش سردبیری را به معاون خود ایوان کولپاکف سپرد.Meduza chief editor steps down, remains as CEO , "Meduza", January 28, 2016.
در اوت ۲۰۱۷، "مدوزا" همکاری خود با "بازفید نیوز،" وبگاه خبری آمریکایی را آغاز کرد. این مشارکت شامل انتشار مطالب یکدیگر، تبادل تجربیات و انجام و انتشار تحقیقات مشترک می‌شد.
در ۲۰ اکتبر ۲۰۱۸، در جشن سالانهٔ این نشریه، ایوان کولپاکف، سردبیر و یکی از بنیانگذاران "مدوزا"، طبق گزارشات، همسر یکی از کارمندان را مورد آزار و اذیت قرار داد و گفت: «تو تنها کسی هستی که در این مهمانی می‌توانم آزار و اذیت کنم و از آن فرار کنم.» کولپاکف پس از آن موقتاً تعلیق شد تا اینکه "مدوزا" علناً او را محکوم کرد و دوباره به کارش بازگرداند. این رویداد باعث واکنش شدید کاربران در رسانه‌های اجتماعی شد. در ۹ نوامبر کولپاکف استعفای خود را اعلام کرد و گفت که «این تنها راه برای جلوگیری از بحرانی است که وبگاه را فرا گرفته و آسیب به شهرت آن را به حداقل می‌رساند.» او در ۱۱ مارس ۲۰۱۹ به‌عنوان سردبیر به این رسانه بازگردانده شد.
در سال ۲۰۱۹، "مدوزا" پادکست انگلیسی پراودای برهنه را راه‌اندازی کرد، که نشان می‌دهد گزارش‌های برتر "مدوزا" چگونه با تحقیقات و تخصص گسترده‌تری که در مورد روسیه وجود دارد، تلاقی می‌کند.
در ماه مهٔ ۲۰۲۲، "هلسینگین سانمات" انتشار برخی از مقالات "مدوزا" به زبان فنلاندی را آغاز کرد.
تا سال ۲۰۱۴ "مدوزا" تیمی متشکل از ۲۰ روزنامه‌نگار داشته‌است. هیچ خبرنگار لتونیایی در این پروژه مشارکت ندارد.
از مارس ۲۰۱۵، "مدوزا" یک خبر روزانه به نام «مدوزا عصرانه» را منتشر می‌کند.
در سپتامبر ۲۰۲۲، این وبگاه از یک صندوق ایمیل انگلیسی با نام «The Beet» با هدف تقویت «دیدگاه‌های محلی» از اروپای مرکزی/شرقی، قفقاز و آسیای مرکزی، «بدون تمرکز بر مسکو» رونمایی کرد.
سه ماه پس از افتتاح، نشریهٔ اینترنتی "مدوزا" دارای ۱٫۳ میلیون خوانندهٔ ماهانه کسب کرد. در سال ۲۰۱۷، "مدوزا" ۷٫۵ میلیون خوانندهٔ ماهانه و ۲ میلیون دنبال‌کننده در شبکه‌های اجتماعی داشته‌است. به‌گفتهٔ مدیالوژیا، شرکتی که سایت‌های انحصاری روسی را در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی رصد و تحلیل می‌کند، "مدوزا" در سال ۲۰۲۰ پیشروترین وبگاه روسی در میان پیوندهای رسانه‌های اجتماعی بوده‌است. تا مارس ۲۰۲۲، وبگاه "مدوزا" بین ۱۲ تا ۱۸ میلیون بازدیدکنندهٔ ماهانه داشته‌است. اکثر مخاطبان این وبگاه کمتر از ۴۵ سال سن دارند.
"مدوزا" به تمام پوشش‌های خود در مورد جنگ در اوکراین تحت مجوز کرییتیو کامنز دسترسی منبع‌باز اعطا می‌کند. مقالات این وبگاه را می‌توان به‌طور کامل تجدید چاپ کرد (مجوز CC BY 4.0 که بر تصاویر اعمال نمی‌شود).
"مدوزا" قصد دارد بازاری را پر کند که به‌دلیل «فهرست طولانی از موضوعات ممنوعه که رسانه‌های روسی به دلایل مختلف مطرح نمی‌کنند—سانسور مستقیم و غیرمستقیم» به‌وجود آمده‌است.
یک روز پس از راه‌اندازی وبگاه "مدوزا" در قزاقستان مسدود شد؛ عملی که احتمالاً به‌دلیل انتشار مقاله‌ای در مورد شهر اوسکمن انجام گرفته‌است. دسترسی به این وبگاه در ازبکستان نیز مسدود شده‌است.
در ژوئن ۲۰۱۹، ایوان گولونف، روزنامه‌نگار "مدوزا" توسط پلیس روسیه به اتهام جرایم مواد مخدر دستگیر شد. همکاران و دوستان گولونف گفتند که آن‌ها معتقدند که این اتهامات ساختگی بوده و دلیل دستگیری او، تحقیقات او در مورد فساد بوده‌است. پس از اعتراض عمومی، گولونف آزاد شد و پنج افسر پلیس اخراج و سپس دستگیر شدند.
در ۲۳ آوریل ۲۰۲۱، وزارت دادگستری روسیه "مدوزا را" به‌عنوان یک «عامل خارجی» معرفی کرد. در پاسخ، اتحادیه اروپا این تصمیم را رد کرد و گفت که این محدودیت «بر خلاف تعهدات بین‌المللی روسیه و تعهدات حقوق بشری است». اقدامات روسیه باعث ایجاد مشکلات مالی برای "مدوزا" شد، زیرا آن‌ها بسیاری از تبلیغ‌کنندگان روسیه را که منبع اصلی درآمد وبگاه بودند، از نمایش تبلیغات خود در صفحات "مدوزا" منع کردند. این منجر به یک کمپین بین‌المللی برای جمع‌آوری بودجه برای تضمین حیات "مدوزا" از طریق کمک‌های مالی و خرید اشتراک شد. تیمچنکو گفت که این محدودیت، دستیابی به منابعی را که مایل به گفتگو با خبرنگاران "مدوزا" هستند – به‌ویژه بدون محافظت از ناشناس بودن، دشوارتر کرده‌است.
"مدوزا" سرمقاله‌ای را منتشر کرد که در آن حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۰ در ۲۴ فوریهٔ ۲۰۲۲ را محکوم می‌کرد. به‌دلیل پوشش وبگاه از این حمله، این وبگاه در میان سایر وبگاه‌های خبری به‌دلیل «نشر سیستماتیک جعلیات» توسط روسکماندزور در خاک روسیه مسدود شد. علیرغم اقدامات روسکماندزور، "مدوزا" موفق شد اکثر خوانندگان روسی خود را حفظ کند، اما تحریم‌های اقتصادی اعمال‌شده بر روسیه به‌دلیل حمله این کشور به اوکراین، به اقتصاد "مدوزا" نیز ضربه زد، زیرا تحریم‌ها ارسال کمک‌های مالی از روسیه را تقریباً غیرممکن ساخت و ۳۰٬۰۰۰ عضو وبگاه در داخل مرزهای روسیه به‌طور ناگهانی دیگر نتوانستند به وبگاه کمک مالی کنند. در نتیجه، "مدوزا" کمپینی را راه‌اندازی کرد که به‌دنبال دریافت کمک‌های مالی از طرفداران جدید وبگاه خارج از روسیه بود. در ۱۱ مارس، گزارشگران بدون مرز اعلام کرد که یک وبگاه آینه راه‌اندازی شده‌است. ایلیا کراسیلشچیک، روزنامه‌نگار روسی، ناشر سابق "مدوزا"، تحت قانون «اخبار جعلی» به‌دلیل محکوم کردن جنگ در اوکراین، متهم شد.
در ۲۶ ژانویهٔ ۲۰۲۳، دفتر دادستان کل روسیه "مدوزا" را به‌عنوان یک سازمان نامطلوب در روسیه معرفی کرد. در مارس ۲۰۲۳، تیمچنکو گفت که در حالی که «تبلیغات روسیه منابع مالی عظیمی دارد» و دولت می‌تواند میلیاردها دلار برای انتشار اطلاعات نادرست هزینه کند، "مدوزا" «کمپین سرمایه‌گذاری کوچکی از سوی افراد خیرخواه در سراسر جهان و برخی حمایت‌های سازمان‌های بین‌المللی» دارد.
در دسامبر ۲۰۱۶، ایلنور شرفیف برای مقالهٔ "۱۸ هزار روبل برای هر نفر" که در مدوزا منتشر کرده بود، جایزه "ردکولجیا" را دریافت کرد.
در سال ۲۰۲۲، گالینا تیمچنکو به‌عنوان مدیر عامل و ناشر "مدوزا" جایزهٔ آزادی مطبوعات کمیته حفاظت از روزنامه‌نگاران (CJP) را به‌خاطر «دستاورد فوق‌العاده و پایدار در زمینه آزادی مطبوعات» دریافت کرد.
سِربِروس یکی از موجودات افسانه‌ای در اساطیر یونان باستان و یکی دیگر از فرزندان تایفون و اکیدنا است. سِربِروس سگی بود با سه سر (در برخی تفاسیر پنجاه تا صد سر)، پنجه‌هایی چون شیر و ماری به‌جای دُم که نگهبان دروازهٔ جهان زیرین (جهان مردگان) بود و به ارواح اجازهٔ ورود می‌داد و مانع خروجشان از جهان زیرین می‌شد. تنها چند تن از زندگان توانستند به طریقی از این سد بگذرند و به جهان مردگان بروند و بازگردند. یکی از این افراد اورفئوس بود که توانست سِربِروس را با آوازخوانی خواب کند و به نجات همسرش ائورودیکه برود. هرکول نیز در آخرین (دوازدهمین) مأموریت خود موفق شد سِربِروس را از جایگاه خود خارج سازد و به شاه ائوروستئوس پیشکش کند. در داستان‌های تاریخی یونان گفته می‌شود که سربروس اسکندر مقدونی را کشته و به دنیای مردگان برده‌است
وبگاه سیمرغ (برداشت آزاد)
سیرن یا سایرن ، یا نیمف دریایی اساطیر یونان، گاهی به صورت موجودی با بدن یک پرنده و سر یک زن، و در سایر موارد به شکل تنها یک زن تصویر شده‌است. آن‌ها سه نیمف دریایی بودند که ملوانان را با آوازهای احساس‌برانگیز خود طلسم کرده و به کام مرگ می‌کشاندند. آن‌ها در ابتدا به عنوان کنیزان ملکهٔ جهان زیرزمینی پرسفونه به‌شمار می‌رفتند.
سیرن‌ها دختران ایزد دریا فورسیس بوده‌اند، هرچند در نسخهٔ دیگری از اساطیر، پدرشان خدای نهر، آکلوس دانسته شده‌است. آن‌ها آوازی بسیار زیبا و فریبنده داشتند و دریانوردان را با آوای خود گمراه کرده و به کام صخره‌های مرگ‌آوری که بر روی آن آواز می‌خواندند، می‌کشیدند. اودیسیوس، قهرمان افسانه‌ای یونان، توانست بدون هیچ خطری از جزیره آنان بگذرد، از آنرو که طبق نصیحت کیرکه ساحره، او از همراهانش خواست تا گوشهایشان را با موم پرکرده و او را محکم به دکل کشتی ببندند تا با اغوای آنان کشتی را به بیراهه نکشاند و بی هیچ خطری بتواند آواز آنان را بشنود. طبق افسانه‌ای دیگر، دسته‌ای از پهلوانان موسوم به آرگونوت‌ها نیز موفق به عبور از گذرگاه سیرن‌ها شدند، چرا که آوازه‌خوانی به نام اورفئوس که در سفر با کشتی آنان آرگو، همراهیشان می‌کرد به‌قدری آوازهای دلنشین و آسمانی خواند که کسی به حوریان گوش نسپرد. بنا به برخی افسانه‌های بعدی، سیرن‌ها ناکام از گریختن اودیسیوس یا پیروزی اورفئوس، خود را به دریا افکنده و نابود شدند.
بر طبق گفته‌های اوید (شاعر رومی)، آنان زنان بسیار زیبا و هم باز پرسفون و هنگام ربوده شدن پیش او بودند و به علت اینکه آن‌ها در ربوده شدن او هیچ دخالتی نکردند، دمتر آن‌ها را به پرنده‌هایی با سری شبیه به سر زنان تبدیل کرد.Sirens , "Encyclopedia Mythica"™.
پگاسوس (به پارسی میانه: پگاز) در اسطوره‌های یونان، اسب بالدار جاودانی؛ یار باوفای بلروفون است.
وقتی پرسئوس سر مدوسا را برید، مدوسا از پوزئیدون حامله بود، از گردن بریده او پگاسوس به دنیا آمد.
پگاسوس اسب افسانه‌ای بالدار، حاصل همبستر شدن پوزئیدون خدای دریاها و مدوسا بود و هنگامی به دنیا آمد که پرسئوس سر مدوسا را از بدنش جدا کرد.
اما چند روایت مختلف در مورد تولد اسب نر بالدار و برادرش کرایسور در مکان دوردست در لبه زمین، "چشمه های اقیانوس" -جایی که پرسئوس مدوسا را پیدا کرد- وجود دارد:
یکی این است که آنها از خونی که از گردن مدوسا بیرون می‌آمد، هنگامی که پرسئوس در حال سر بریدن او بود، شبیه به روشی که آتنا از سر زئوس پس از بلعیدن مادر باردارش به دنیا آمد، متولد شده‌اند.
در روایتی دیگر، هنگامی که پرسئوس مدوسا را سر برید، برادران از زمین متولد شدند، زمانی که خون گورگون بر سر او ریخت. گونه‌ای از این داستان نشان می‌دهد که آن‌ها از آمیختگی خون مدوسا، درد و کف دریا شکل گرفته‌اند، که به این معنی است که پوزیدون در ساختن آنها نقش داشته است.
آخرین نسخه شباهت دارد به روایت هزیود در مورد تولد آفرودیت از کف ایجاد شده در هنگام پرتاب کردن اندام تناسلی اورانوس به دریا توسط کرونوس.
پگاسوس توسط بلروفون اهلی شد. پگاسوس در طی ماجراهای این قهرمان، مرکب او بود و به او در از بین بردن کایمرا کمک کرد. اما زمانی که بلروفون می‌خواست به کمک او به المپ برسد، توسط زئوس از اسب سرنگون شد و پگاسوس به تنهایی به المپ رسید و در آنجا ماندگار شد.
در نوشته‌های هزیود آمده است که پگاسوس برای زئوس صاعقه حمل می‌کرد.
هنگامی که بلروفون تنها پسربچه‌ای در کورینتوس بود، آرزو داشت تا سوار بر پگاسوس اسب جادویی شود.
مانند هرکس دیگر، بلروفون قادر به نزدیک شدن به این اسب افسانه‌ای نبود. پس این چنین شد که او نصیحت‌های پولیدوس غیبگو که داناترین فرد در لیکیه بود را درپیش گرفت. پولیدوس که تحت تائیر شجاعت این جوان قرار گرفته بود درباره پگاسوس افسانه‌ای برای او سخن گفت. پولیدوس به او توصیه کرد شبی را در معبد آتنا بگذراند و به او هدایایی ارائه نماید. در عوض، هنگامی که بلروفون در خواب بسر می‌برد، آن ایزدبانو به رویای او آمده و افساری از جنس طلا به او اهدا کرده و چاهی را که پگاسوس در آن آب می‌نوشید برای پیداکردن او مشخص کرد. صبح آن روز بلروفون از خواب بیدار شده و افسار را در کنار خود پیدا کرد. بلروفون به سوی جنگل و چاهی که آتنا از آن صحبت کرده بود حرکت کرد. او در بوته‌های کنار چاه مخفی شد تا اینکه بالاخره پگاسوس از راه رسید. او منتظر ماند تا پگاسوس برای نوشیدن آب در لبه چاه خم شود و از این فرصت استفاده کرده و افسار را بدور سر پگاسوس انداخت. پگاسوس به آسمان پر کشید و سعی کرد بلروفون را از روی خود به زمین بیندازد، اما بلروفون اسب سوار ماهری بود و پگاسوس را به مبارزه طلبید. در این هنگام بود که پگاسوس قبول کرد که حالا دارای ارباب تازه‌ای شده‌است.
طبق اسطوره‌های اولیه، هر جا اسب بالدار سم خود را به زمین می‌زد، چشمه آبی الهام بخش بیرون می‌آمد. یکی از این چشمه‌ها بر کوه هلیکن، هیپوکرن «چشمه اسب» بود. این چشمه به دستور پوزیدون برای جلوگیری از متورم شدن کوه باز شد.