moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
در حدود سال نهم هجری، طلا، نقره، مروارید، عنبر، پشم سفید و انواع جواهر و سنگ‌های گران‌بها در ولایات مرزی افغانستان و هندوستان تجارت می‌شد و در آن زمان، از افغانستان به سرزمین هند، سه راه بازرگانی وجود داشت که یکی از آن‌ها مسیر کابل و کنر به پیشاور و سواحل دریای هند بود. مسیر غرنی (معروف به گذرگاه هند) دره گومل، بینان قدیم پنجاب؛ و مسیر هرات کویته پاکستان (امروزی) درّه بولان سند، دو مسیر دیگر بودند.سلیمی، عبدالحکیم: بررسی بحران افغانستان از منظر ژئوپولیتیک. در: نشریه: «معرفت» تیر ۱۳۸۰ - شماره ۴۳. ص۱۱۸.
پروژه زنجیره ارزش باغداری وزارت زراعت، آبیاری و مالداری، ۲۳ جریب باغ تجارتی لیمو در کنر ساخته‌است که سالانه از آن ۶۰۹ تن لیمو برداشت می‌شود. یوریکا، یک نوع لیمو است که باغ‌های تجارتی آن در دو ولسوالی خاص کنر و سوکی در سال ۱۳۹۹ ساخته شده‌است. در این باغ‌ها بیش از سه‌هزار و ۲۰۰ نهال لیمو کاشت شده‌است.
براساس آمار سروی مشترک وزارت زراعت و ادارهٔ ملی احصاییه، ولایت کنر با تولید ۲۰ هزار تُن برنج در سال ۱۳۹۹، در جایگاه ششم تولید برنج افغانستان قرار دارد.
لوگَر (قبلا لهوگرد) یکی از ولایت‌های افغانستان است. مرکز این ولایت شهر پل علم است. نام لوگر از کلمهٔ لوگهر (دروگر) گرفته شده‌است. این محل در قدیم به نام منطقهٔ «سَکاوَند» یا «سَجاوَند» هم یاد می‌گردید.عوزیرالله ستانکزی عین مقاله. هم‌اکنون روستای «سجاوند» در ولسوالی بَرَکی بَرَک این ولایت است.
جمعیت این ولایت را ۱۵٪ تاجیک‌ها و ۷۵٪ پشتون‌ها ۱۰٪ را بقیه اقوام تشکیل می‌دهند."Province: Logar" Program for Cultrual and Conflict Studies, Naval Postgraduate School, a نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا website, accessed 24 January 2009
در زمان پیش از اسلام، دارای معابد مشهور بود که توسط صفاریان تخریب گردید. در هنگام اشغال شوری از جمله بزرگ‌ترین کانون‌های مقاومت بر ضد شوری بود و رهبری آن توسط دکتر فضل‌الله مجددی، مولوی محمد نبی محمدی و حکمتیار بود. کهساران چرخ زمانی بزرگ‌ترین کانون جهاد علیه دولت بابری هند که در کابل تسلط داشتند به‌شمار می‌رفت و و مرکز سلسلهٔ روشانیان و سپهداران بزرگ استقلال خراسان از سلسلهٔ بابری هند بود و در هنگام انقلابات انگلیسی به ده‌ها هزار از مردم این ولایت اعم از تاجیک و پشتون اشتراک کرده بودند.
تا دههٔ ۱۳۴۰ هجری خورشیدی، شهر برکی برک مرکز این ولایت بود و سپس «پل علم» جای آن را گرفت.
اکثر جمعیت مردم آن پشتون ها بوده و بخش دیگر آن را هزاره ها، عرب ها و اورمرها نیز در آن سکونت دارد. از نگاه مساحت از جمله ولایات کوچک می‌باشد. زبان‌های آن پشتو، فارسی و اورمری می‌باشد قبایل متوطن آن مُلاخیل، احمدزی، ستانکزی، کوچی‌ها، مسعود و غیره می‌باشد و در فاصلهٔ تقریباً ۴۰ کیلومتری کابل قرار دارد.
از مشاهیران خانوادهٔ چرخی قهرمانان رزم علیه انگلیس نایب امین‌الله خان لوگری معاون شورای انقلابی درانقلاب اول ضد انگلیسی، علامه فیضانی، اشرف غنی احمدزی کاندیدا برای سرمنشی ملل متحد در سال ۲۰۰۷ وعلی عابدی یکی از مفاخر و غیره می‌باشد.
پیشه مردم این ولایت زراعت و مالداری بوده. سیب آن در بازارهای کابل به‌عنوان نازک بدن مشهور بوده و دارای رودخانهٔ خروشانی به‌نام دریای لوگر است که باعث رونق زراعت می‌گردد.
منابع طبیعی مس دارد، مشهور به‌نام مس عینک لوگر می‌باشد که یکی از بهترین مس‌های جهان شناخته شده‌است.
از تولیدات زراعتی این ولایت می‌توان به سیب، انگور، زردآلو، شفتالو و در زراعت گندم، جواری، کچالو، لوبیا، پیاز و غیره نام برد.
از جمله آلات موسیقی مشهور این ولایت دهل دوسره می‌باشد.
نَنگَرهار یکی از ۳۴ ولایت (استان) افغانستان است و در شرق این کشور قرار گرفته‌است. مرکز این ولایت شهر جلال‌آباد است.
مساحت آن ۷٬۷۲۷ کیلومتر مربع و جمعیت آن ۱٬۳۳۴٬۰۰۰ نفر در سال ۲۰۰۹ برآورد شده‌است.نمایندگی ایالات متحده آمریکا برای انکشاف بین‌المللی، Afghanistan بیشتر جمعیت این ولایت به زبان پشتون صحبت می‌کنند. عده‌ای از تاجیک عرب‌ها و پشه‌ای‌ها نیز در این ولایت هستند.Cultural and Conflict Studies, Nangarhar Province
ننگرهار یکی از ولایت‌هایی است که بستر مناسب برای کشت و پرورش نخلستان‌های خرما می‌باشد و امسال در ۶۷ جریب زمین، ۱۵۰ تن خرما تولید کرده‌است. فی سیر (هفت کیلو) خرما در وقت برداشت ۵۰۰ افغانی در بازارهای داخلی بفروش می‌رسد که حدود ۱۱ میلیون افغانی عاید کشاورزان می‌کند.
بر پایه آمار ریاست زراعت ولایت ننگرهار در سال ۱۳۹۹ در کل در ولایت ننگرهار دو هزار و ۵۰۰ جریب باغ‌های لیمو وجود دارد که پنج هزار و ۹۰۰ تن لیمو از آن برداشت شده‌است.
فارم تحقیقات زراعتی ششم باغ در ولسوالی بهسود ولایت ننگرهار، برای دانشجویان رشته‌ای زراعت و باغداران به عنوان آموزشگاه تحقیقاتی محل مهم پژوهشی شمار می‌رود. این فارم کمی دورتر از شهر جلال‌آباد و در ولسوالی بهسود، محل سبز دارای میوه‌های رنگارنگ قرار گرفته‌است.
از این فارم تحقیقی به نام شیشم باغ یا کلکسیون ملی میوه جات ولایت ننگرهار یاد می‌شود و انواع مختلفی از میوه جات مانند مالته، لیمو، چکوتره، ُخرما و کینو در آن وجود دارد که ۱۳ سال قبل توسط وزارت زراعت، آبیاری و مالداری در ولسوالی بهسود ساخته شده‌است. شیشمباغ یکی از
مناسب‌ترین فارم تحقیقات میوه برای باغداران و دانشجویان رشته زراعت در زون شرق به حساب می‌آید.
مساحت این فارم به ۵۰ جریب می‌رسد و در سال ۲۰۰۷ ساخته شد و حالا هفت نوع کلکسیون میوه در آن موجود است و روی آن تحقیق می‌شود. به گفتهی او، تنها ۶۶ نوع میوه درختان همیشه سبز یا ستروس در این باغ مورد پژوهش است. چهار نوع مالته، دو نوع چکوتره، دو نوع لیمو، گونه‌های مختلف نارنج نیز در این باغ وجود دارد.
نورستان یا کالاشستان یا کافرستان یکی از ۳۴ ولایت افغانستان است و در خاور این کشور قرار گرفته‌است. مرکز این ولایت شهر پارونوبگاه وزارت احیاء و انکشاف دهات افغانستان، زبان: انگلیسی، بازیابی در ۵ سپتامبر ۲۰۰۹ است.
نورستان پیشین در تمام تاریخ خود تا سال ۱۸۹۶ که سپاهیان امیر عبدالرحمن فرماندهٔ افغانستان آن را با کشتار بی سلبقه تاریخی تصرف کردند منطقهٔ مستقلی بود و به‌دلیل آن که مردم آن پیرو مذاهب باستانی نیاهندوایرانی دین ودائی بودند میان مسلمانان به اشتباه به کافرستان معروف بودند در حالی که به خدای یکتا به نام دیزاو ایمان داشتند، سرانجام اهالی یا کوچ کردند یا به اسلام گرویدند و این منطقه نورستان نام گرفت. چشمان مردم این منطقه آبی می‌باشد.1911 Encyclopedia Britannica. Volume 15, Page 634
قسمت‌های شمالی نورستان از غرب به شرق شامل مناطق رمگل، دره پیج، وایگل و باشگل می‌شود.
نورستان از شمار زیادی درهٔ دالان مانند و کم‌پهنا تشکیل شده که شیب همه این دره‌ها از شمال به جنوب است.
دره پیچ یا نورستان مرکزی از نظر ارتباط با دیگر نقاط نورستان اهمیت ویژه‌ای دارد زیرا توسط دره‌های فرعی با قسمت‌های باختری و خاوری نورستان ارتباط دارد.مطالب بخش جغرافیا بر پایهٔ: نورستانی، سمیع‌الله (تازه)، ریشه‌های تاریخی و فرهنگی نورستان، (کابل): وزارت اطلاعات و کلتور، ۱۳۶۷.
مناطق پردرخت نورستان تا ارتفاعات ۴۰۰۰ متری ادامه دارد و بالاتر از آن تنها درخت‌زارهای بید و بته‌زارها دیده می‌شوند.
این ولایت دارای هشت ولسوالی/شهرستان بنام‌های نورگرام، دوآب، مندول، وایگل، واما، کامدیش، برگمتال و پارون (مرکز نورستان) است. در تقسیمات اداری نورستان، چندین دره مردم پشه‌ای چون ملیل و مشپه، وده وو، شاما، ژونیا، پیار و ننگراج جا داده شده‌است که از نگاه فرهنگی و تاریخی روابط بسیار نزدیکی با هم دارند.
نورستان مجموعاً ۷۵ هزار هکتار علف‌چر و ۲۵۱٬۵۰۴ هکتار جنگل دارد که یک پنجم تمام جنگلات افغانستان را تشکیل می‌دهد که با درختان ارچه، جلغوزه، نشتر، بلوط، اوبخت، سیروب و درختان کوهی باثمری چون بادام، تاک، انجیر و زیتون کوهی پوشیده شده‌است. نورستان سه دریای بزرگ؛ باشگل، وایگل (پارون) و رمگل و ده‌ها دریاچه کوچک دارد که تمام سال آب دارند. گوشه‌ای از نورستان نیست که آب زلال چشمه در آن روان نباشد و هوای معتدل و پاکیزه دارد.
در نورستان شش قبیله به‌نام‌های کته، کام، کلشه، پرسون، اشکون و گوَر زندگی دارند و به پنج زبان مختلف یعنی (کته ویری، واسیو ویری، کلشه الا، تریگامی و اشکونی) گپ می‌زنند.
زبان مادری ۶۰٪ مردم نورستان نورستانی است.Nuristan Province on nps.eduNuristan Tribal Map on nps.edu زبان پشتو زبان مکتب‌ها، مدرسه‌ها و اداری این ولایت بوده و به حیث زبان دوم توسط بیشتر مردم این ولایت گفته و شنیده می‌شود.Nuristan provincial profile profile compiled by the National Area-Based Development Programme (NABDP) of the Ministry of Rural Rehabilitation and Development (MRRD)
نفوس این ولایت مشتمل بر ۱۳۴٬۱۰۰ نفر استProvinces of Afghanistan on Statoids. که ۹۹٫۳٪ از آن‌ها نورستانی، ۰٫۶٪ گجری و ۰٫۱٪ تاجیک هستند. پنج قبیله در نورستان که به گویش کاتی سخن می‌گویند به نام سیاه‌پوش معروفند و به مردم قبیله‌های پرَسون‌گِلی، وَنگِلی، وامایس و اَشکون اصطلاح سفیدپوش را به‌کار می‌برند.Bosworth, C.E. "Kāfiristān." Encyclopaedia of Islam. Edited by: P. Bearman , Th. Bianquis , C.E. Bosworth , E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2008. Brill Online. UNIVERSITEITSBIBLIOTHEEK LEIDEN. 22 February 2008
مردم نورستانی از نظر جمجمه‌شناسی بیشتر سر دراز و موهای پرپشتِ سیاه دارند. چشمان آبی نیز در این منطقه زیاد دیده می‌شود.
نورستان در تقسیمات کشوری کنونی افغانستان به ۸ ولسوالی/شهرستان تقسیم می‌شود:
http://www.hambastagi.org/new/farsi-received-articles/515-nuristan-land-of-combatants-and-freedom.html
تَرین‌کوت مرکز ولایت ارزگان کشور افغانستان است و تقریباً ۱۰٬۰۰۰ نفر نفوس دارد.
پلخمری یا پُلِ خُمری مرکز ولایت بغلان در افغانستان است. این شهر در تقاطع جاده جدید مزارشریف، کندوز و کابل قرار دارد. گرچه هم‌اکنون ظاهر صنعتی این شهر حفظ شده‌است، دارای کارخانه‌های بافندگی، سیمان و زغال‌سنگ است. همچنین بخش بزرگی از پل خمری به خانه‌های سازمانی کارخانه‌ها تعلق دارد.
بازار بزرگ عمومی (مندوی) پلخمری معروف است.BBCPersian.com پلخمری شهری است که در تا دور ان کوه قرار دارد درواقع شهر پلخمری وسط یک کوه قرار دارد در پلخمری روستاهای متعددی وجود دارد که در اطراف ان قرار دارد مثل دند غوری و دنه غوری و عزیزان بابا و چشمه چنگان و بازار دنه و … است که اول باید به شهر پلخمری سفر کنید تا به روستاهای اطراف ان برسید
چاریکار یا امام اعظم مرکز ولایت پَروان و یکی از شهرهای پرجمعیت افغانستان است.
شهر امام اعظم در حدود ۶۴ کیلومتری شمال کابل و در خاور پیوندگاه رودهای غوربند و پنجشیر واقع است. راه اصلی کابل ـ بغلان و نیز شمال افغانستان از چاریکار می‌گذرد.
جمعیت این شهر در سال ۱۹۸۸ در حدود ۲۹٬۴۰۰ نفر برآورد شده بود و امروزه ۵۳٬۶۷۶ تن اعلام می‌شود.http://www.fullworld.eu/city-map/afghanistan-2/charikar-population-location-town منطقهٔ میان کابل و چاریکار متراکم‌ترین منطقهٔ افغانستان از نظر جمعیت است.
این شهر در جایگاه ورودی درهٔ پنجشیر واقع شده‌است.
صنعت پارچهٔ کتان و ساخت کارد و ابزار فلزی چاریکار و پیرامون آن در افغانستان معروف است. کوزه‌گری و انگورهای این شهر نیز معروفند. در دههٔ ۱۹۶۰ میلادی، بزرگ‌ترین کارخانهٔ نساجی افغانستان در گلبهار در نزدیکی چاریکار ساخته شد.Charikar – FREE Charikar information | Encyclopedia.com: Find Charikar research که ساخت آن سبب رشد جمعیت چاریکار پس از سال ۱۹۶۲ میلادی شد.https://edit.britannica.com/getEditableToc?tocId=9022530
از نقاط دیدنی شهر، تپهٔ گل‌غندی است. گردشگاه تپهٔ گل‌غندی که از گردشگاه‌های بهاری افغانستان است در سال ۱۳۲۴ خورشیدی برابر با ۱۹۴۵ میلادی در زمان میرعلم‌خان شهردار چاریکار بنیاد شد.بی‌بی‌سی
در سال ۱۳۲۷ خورشیدی بهای جان، شاعر پشتوزبان از این تپه دیدن کرد و نام آن را تپهٔ گل‌غندی (تپهٔ گل) گذاشت.
بیشتر مردم این شهر از قوم تاجیک هستند.
در افسانه‌ها بنیاد شهر چاریکار را به جمشید پادشاه نسبت می‌دهند. بنیاد تاریخی آن را نیز به دست شاه کانیشکا از دودمان کوشانیان می‌دانند.
در سال ۱۸۴۱ میلادی و در جریان جنگ انگلیس با افغانستان، یک گروه از سربازان انگلیسی مستقر در چاریکار کشتار شدند.دانشنامهٔ بریتانیکا
در ۲۱ ژوئیه ۱۸۸۰ عبدالرحمن خان در شهر چاریکار اعلان پادشاهی کرد.
نیروهای حبیب‌الله کلکانی (بچه‌سَقّا) پادشاه افغانستان، چاریکار را در سال ۱۳۰۸ خورشیدی اشغال نمودند.صوفی‌زاده تلاشجو، نذیراحمد، امیر حبیب‌الله کلکانی و ٩ ماه سلطنت، در جاودان.
پسانترها محمدگل خان مهمند، وزیر داخلهٔ افغانستان که سیاست پشتوسازی را دنبال می‌کرد، شهر چاریکار را به آتش کشید و ویران ساخت.
پس از مداخلهٔ نظامی روسیه در سال ۱۹۷۹، چاریکار صحنهٔ جنگ‌های شدیدی شد.
پس از اشغال منطقه از سوی طالبان، مردم چاریکار در ۲۳ میزان ۱۳۷۵ خورشیدی علیه طالبان قیام کردند.سرنوشت
شَرَن (به زبان پشتو: شرنه) مرکز ولایت (استان) پَکتیکا کشور افغانستان است.
جمعیت این شهر در سال ۲۰۰۶ به تعداد ۲۲۰۰ نفر برآورد شده‌است.
پکتیکا ازلویه پکتیای سابق جداشده است
در نوامبر ۲۰۰۴ آمریکائیان پایگاهی به نام پایگاه تیم بازسازی استانی در شرن بر پا کردند.absoluteastronomy.com
در حال حاضر اکثر خیابانهای اصلی شهر آسفالت شده و کار بازسازی آن جریان دارد. این شهر فاقد آب آشامیدنی شهری میباشد و تمامی ساکنین این شهر از چاه های آب استفاده میکنند همچنین فاقد سیستم برق شهری میباشد و تمامی ساختمانها برای استفاده از برق مجبور به استفاده از ژنراتورهای خانگی هستند.
مرکز اصلی شهر را تماماً مغازه های تجاری اشغال کرده و طبقه دوم این مغازه ها هتل میباشد که اکثر اتاقهای این هتل ها را کسانی اجاره کرده اند که در پایگاه امریکایی های مستقر در شرن کار میکنند یا در بازسازی شرن مشغول به کار میباشند.
Wikipedia contributors, "Sharan, Paktika," Wikipedia, The Free Encyclopedia,
تالُقان یا تالِقان مرکز ولایت تَخار در شمال شرقی افغانستان می‌باشد که مطابق احصائیه سال ۲۰۲۰ افغانستان حدود ۲۵۸٬۷۲۴ نفر جمعیت دارد.
یاران مهدی از تالقان هستند... عمده‌ ای یاران سید خراسانی از منطقه تالقان افغانستان هستند و یار کشی شعیب بن صالح و سید خراسانی از تالقان است
مارکو پولو در سال ۶۵۴ هجری شمسی شهر قدیمی غرب رودخانه را چنین توصیف کرد:
در سال ۹۸۲، بنتو دو گویس، کاوشگر اروپایی که با کاروانی از کابل به سوی یارکند پایتخت وقت کاشغریه در حال سفر بود، از تالقان دیدار کرد."The Journey of Benedict Goës from Agra to Cathay" - Henry Yule's translation of the relevant chapters of "De Christiana expeditione apud Sinas", with detailed notes and an introduction. In:
یاقوت حموی در معجم البلدان گوید «از دو شهری که تالقان نام دارند یکی در خراسان، درمابین بلخ و مروالرود است. این شهر، تالقان بزرگترین شهر تخارستان است. واقع در دشت، ولی مسافت آن تا کوهسار زیاده از یک تیر پرتاب نیست. اطراف آنرا باغات احاطه کرده و از نهر عظیمی سیراب می‌گردد. پهناوری آن برابر یک سوم بلخ است. . و در باب تالقان دوم می‌گوید که عبارت است از شهر و روستایی در مابین قزوین و ابهر و مشتمل است بر چندین قصبه که همه به همین اسم موسوم و معروف می‌باشند.نقل از فشندک، هوشنگ پورکریم، به ضمیمهٔ جغرافیای تالقان، محمد حسن صنیع الدوله، تهران، انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران، مهرماه ۱۳۴۱ خورشیدی
ابن حوقل جغرافیدان مسلمان قرن چهارم هجری قمری طی مشاهدات اش از طخارستان دربارهٔ تالقان چنین می‌نویسد:
این شهر پس از سال ۱۹۵۸ میلادی به سرعت رشد کرد. جادهٔ ارتباطی آن به خان آباد است. از سال ۱۸۴۰ به بعد تالقان، از شهر قندوز و امام صاحب، پررونق‌ترین میدان‌های خرید و فروش را در قطغن داشته‌است. در سفرنامهٔ مارکوپولو، از این شهر به عنوان مرکز غلات یاد شده‌است.
در سال ۱۹۵۸ شهر نو در زمین‌های خاور شهر قدیمی احداث شد. همچنین تالقان در سال ۱۹۶۳ به مرکز ادارات ایالت تخار تبدیل شد.
مطابق سامانه طبقه‌بندی اقلیمی کوپن تالقان دارای آب و هوای نیمه خشک سرد است. میزان بارش آن در زمستان بسیار بیشتر از تابستان است. متوسط دمای تالقان ۱۵٫۴ درجه سانتی گراد است و میانگین بارش سالانه آن ۴۳۴ میلی‌متر می‌باشد.
از ترکیب قومیت‌ها در این شهر اطلاعات و آمار دقیقی نیست اما اکثریت مردم این شهر را تاجیک‌ها و ازبک‌ها تشکیل می‌دهند و همچنین اقلیتهایی از هزاره‌ها و پشتون‌ها نیز طی چند دههٔ اخیر درین شهر مسکن گزیده‌اند. البته مهاجرت‌های بیشماری در دوران جنگ‌های داخلی از روستا و ولسوالی‌های اطراف تالقان به طرف شهر بوقوع پیوسته که باعث گسیل جمعیت از قومیت‌های مختلف شده‌است.
شِبِرغان (شاپورگان) که با تسلط اعراب به نام فعلی تغییر یافت در شمال افغانستان و مرکز ولایت جوزجان افغانستان گوزگان است.
این شهر در کرانهٔ رود سفیدرود قرار دارد.
از این شهر به عنوان مرکز قوم اوزبیک در افغانستان یاد می‌شود.
آثار باستانی مربوط به باخترستان در طلاتپه شبرغان نشان از دیرینگی تاریخی این محل دارد. نام این شهر را دگرگون‌شدهٔ شاپورگان دانسته‌اند و بنیادگذار آن را شاپور یکم ساسانی می‌دانند.
شبرغان محل استقرار ژنرال رشید دوستم، جنگ‌سالار ازبک افغانستان بود.
ابن حوقل در توصیف شهر شبورقان، از جمله شهرهای گوزگان، می‌گوید که میوه‌هایش به جاهای دیگر برده می‌شود. وی می‌افزاید که این ولایت ناحیه‌ای فراخ نعمت با کالاهای تجارتی از جمله پوست دباغی شده‌است که آن را به خراسان و ماوراءالنهر می‌برند (ص ۱۷۷).
در اواخر دهه ۱۹۶۰ میلادی ذخیره عظیم گاز طبیعی در شبرغان کشف شد.
صادرات این گاز در سال ۱۹۶۷ از طریق جمهوری ازبکستان آغاز شد.آورین تاژ آفرین
میدان نفتی زُمراد سای نیز در نزدیکی شبرغان قرار دارد.
این شهر مهم‌ترین و تنها شهر دارای اکثریت ازبک در سراسر افغانستان است. اگر چه بیشتر مردم این شهر ازبیک ها هستند ولی تعداد بسیاری از ترکمن‌ها، تاجیک‌ها، هزاره‌ها و عرب‌ها در این ولایت ساکن هستند. عرب‌های این شهر نیز فارسی‌زبان هستند.
این شهر دارای یک شبکه تلویزیونی به نام آینه است که در ولایت جوزجان و ولایت‌های هم‌جوار قابل دریافت است.امواج جدید در فضا
این شبکه تلویزیونی که از ژانویه ۲۰۰۴ آغاز به‌کار کرده‌است و بیشتر به زبان‌های ازبکی و ترکمنی برنامه پخش می‌کند. این شبکه از جانب عبدالرشید دوستم حمایت شده و متخصصان ترکیه در راه‌اندازی آن کمک کرده‌اند.آفتاب
خوست از شهرهای افغانستان و مرکز ولایت (استان) خوست کشور افغانستان و در ناحیه کوهستانی مرز پاکستان واقع شده‌است. بازار مرکزی دشت خوست بعد از ۱۹۵۴ در ۵ کیلومتری بخش شرقی مرکز کنونی شهر قرار داشت که در قدیم به آن «متون» می‌گفتند. پیدایش شهر خوست بعد ازسال ۱۹۵۴ بر اهداف سیاست‌های مرزی استوار بود، شهرهای مقابل خوست در پاکستان، میران‌شاه و پاراچنار است. مردم شهر خوست بیشتر کسبه، کارمند یا شبه نظامی هستند، هندوهای شهر خوست از سال ۱۹۵۴ به طور پراکنده در روستاهای پراکنده زندگی می‌کردند تا این که در منطقه‌ای محصور به نام هندوان کلای، در غرب این شهر زندگی می‌کنند.
نیلی مرکز ولسوالی نیلی، ولایت دایکندی در افغانستان می‌باشد. شهر نیلی ۲۰۲۲ متر از سطح بحر ارتفاع دارد. فرودگاه نیلی در نزدیک آن قرار دارد. شرایط اقلیمی آنجا در زمستان برفگیر و راه‌های موصلاتی را به مشکل مواجه می‌سازد.
نظر به در دسترس نبودن جغرافیایی نیلی و دیگر مشکلات حاد امنیتی، تا ۲۰۰۷ نیلی مثل یک قریه کوچک بود که یوناما دفتر خود را در آن باز نموده بود سپس به شهرک تبدیل شده و موقعیت آن درست در مرکز افغانستان و هزارستان می‌باشد. اکثریت ساکنان آنرا نیز هزاره‌ها تشکیل می‌دهد.
نیلی دارای قلعه‌های متعددی با برج و باروهای بلندی است که در گذشته مردم مناطق مرکزی افغانستان از آن‌ها برای دفاع از خودشان استفاده می‌کردند و نمایانگر قدرت و امتیاز سیاسی و اقتصادی میران منطقه به‌شمار می‌رفتند.
در سال ۲۰۰۴ میلادی، زمانی که دایکندی به عنوان سی و چهارمین ولایت افغانستان اعلام شد، نیلی به مرکزیت این ولایت تعیین شد. پیش از آن نیلی یکی از پایگاه‌های مجاهدین در سال‌های جنگ افغانستان با ارتش شوروی سابق بود.
نیلی مرکز ولایت دایکندی می‌باشد و اکثر مردم آن هزاره می‌باشد.
نیلی دارای آب و هوای معتدل و تقریباً گرمسیر می‌باشد.
برای نخستین بار در تاریخ این کشور زنی به عنوان شهردار نیلی منصوب شده‌است. این زن عذرا جعفری نام دارد و فارغ‌التحصیل رشتهٔ قابلگی (مامایی) می‌باشد.
در ۲۴ سرطان ۱۳۹۷ خدیجه احمدی به‌عنوان شهردار نیلی معرفی و منصوب گردید. او ماستری شهرداری از آکادمی شهرداری جنوب آسیا دارد.ولایت دایکندی:معرفی شهردار نیلی ، دریافت شده در ۱۷ ژوئیه ۲۰۲۱
معرفی کتاب سیمای ارزگان
شبکه اطلاع‌رسانی افغانستان
سایت بی‌بی‌سی فارسی
رادیو دایکندی، صدای نیلی
قَلات یا کلات شهری در جنوب افغانستان و مرکز ولایت زابل است. قلات توسط شاهراه حلقوی افغانستان در جنوب غربی به قندهار و در شمال شرقی به غزنه و کابل متصل می‌شود. اهالی این شهر عمدتاً از پشتون‌های قبیله غِلزایی هستند که در نام کامل این شهر نیز نمود دارد.
کل جمعیت قلات ۴۹۱۵۸ نفر (۲۰۱۵) است. این شهر دارای ۴ ناحیه پلیس با مساحت کل ۴۸۲۰ هکتار و تعداد کل ۵۴۶۲ منزل مسکونی است.
در سال ۲۰۰۶، اولین فرودگاه قلات در نزدیکی قلات ساخته شد. این شهر محل استقرار تیم بازسازی استان زابل به رهبری ایالات متحده بود که در پروژه‌های توسعه و ایجاد حکمرانی در سراسر استان شروع به کمک کرد. در ۱۳ اوت ۲۰۲۱، قلات توسط طالبان تصرف شد و به هفدهمین مرکز استان تبدیل شد که به عنوان بخشی از حملات گسترده‌تر طالبان در سال ۲۰۲۱ تصرف شد.
تحت سامانه طبقه‌بندی اقلیمی کوپن، قلات دارای آب و هوای اقلیم نیمه‌خشک "(BSk)" است. میانگین دما در قلات ۱۳٫۶ درجه سانتی گراد است و میزان بارش سالانه به‌طور میانگین ۲۸۳ میلی‌متر است. ژولای گرم‌ترین ماه سال با متوسط دمای ۲۷٫۵ درجه سانتی گراد است. سردترین ماه ژانویه دارای متوسط دمای ۲٫۹- درجه سانتی گراد است.
بالا حصار زابل نام قلعه ای باستانی در شهر قلات بر فراز تپه‌ای است که تاریخ ساخت آن به حدود قرن ۵ میلادی می‌رسد.
غار بولان بابا، غاری به عمق ۷۳۰ متر که از لحاظ تاریخی برای مقاصد مذهبی استفاده می‌شد.
سرپُل با نام قدیمی انبار،انبیر یکی از شهرهای ولایت سرپل، افغانستان است. این شهر مرکز ولایت سرپل و ولسوالی سرپل محسوب می‌شود که در سال ۱۴۰۰ حدود ۵۲٬۱۲۱ نفر جمعیت دارد.
شهر سرپل در گذشته انبار و همچنین انبیر نام داشته‌است.سید حسن احمدی‌نژاد بلخی، یحیی بن زید آفتاب جوزجان (۱)، ماهنامه کوثر، شهریور ۱۳۷۸، شماره ۳۰ این شهر محل آغاز قیام سیاه جامگان به رهبری ابومسلم خراسانی در انتقام خون حضرت یحیی بن زید بن علی بن حسین بوده‌است.مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (CRCIS)، پایگاه حوزه همچنین برمکیان که از برجسته‌ترین وزرای دوران خلافت عباسیان محسوب می‌شوند از اهالی این شهر بودند.
در گذشته ولایت سرپل بخشی از ولایت جوزجان محسوب می‌شد. در سال ۱۹۸۸ ولایت سرپل از ولایت جوزجان جدا شد و به عنوان ولایتی مستقل در تقسیمات کشوری افغانستان شناخته شد. بر همین اساس شهر سرپل در گذشته یکی از شهرهای ولایت جوزجان محسوب می‌شد.
آرامگاه امامزاده یحیی بن زید در شهر سرپل قرار دارد.دانشکدۀ علوم حدیث، کتابخانۀ الکترونیکی علوم حدیث وجود مقبره حضرت یحیی بن زید در سرپل از دیرباز همواره این شهر را کانون توجه مسلمانان افغانستان قرار داده و باعث رونق این شهر گردیده‌است.
بیشتر اهالی این شهر ازبک‌ها، بلوچ ها، هزاره‌ها و تاجیک‌ها هستند. گفته می‌شود این شهر در سال ۱۸۸۵ میلادی دارای ۵۰۹ خانوار جمعیت بوده‌است. اما هم‌اکنون بر اساس آمار رسمی جمعیت این شهر ۱۱۵٬۴۶۳ نفر دانسته می‌شود.
سرپل از لحاظ شهرسازی دارای معماری سنتی است.
اَیبَک یا ایوکراتید یا سَمَنگان مرکز ولایت سَمَنگان کشور افغانستان است.
این شهر در پهنهٔ دره یا رود خلم و سمنگان در بخش سفلای با راهی سخت‌گذر و پر گردنه قرار دارد. در سال ۱۹۳۴ میلادی بخشی از شهر قدیم، از بین رفت و در ۴ کیلومتری این شهر بنای شهر نو آغاز شد.
شهر قدیمی اَیبک نزدیک دهانهٔ دره و داخل دژ سنگی واقع شده است. تجارت عمدهٔ این شهر گندم، بادام و پسته است.
در زمان امان‌الله‌شاه یکی از افراد او به نام وزیر محمدگل مهمند نایب‌الحکومهٔ ولایت بلخ بزرگ شد. وی سیاست پشتون‌سازی را در این ولایت پیشه کرد و نام بسیاری از مناطق ولایت بلخ را تغییر داد. محمدگل مهمند نام این شهر را از آی بیک که نام تاریخی آن بود به اِیبَک تغییر داد.منبع اطلاعات این بخش: کوشان، غلام‌حضرت، سرگذشت ملت مظلوم افغانستان در مسیر سدهٔ بیستم، افغان امریکن اسوسیسن، ۱۹۹۹، صص ۱۴۸ تا ۱۸۷.
پناهگاه صخره‌ای کوچکی به نام قَره‌کَمر در فاصلهٔ ۱۳۵ متری بر فراز درهٔ هزارسوم، در شمال شهر اَیبَک موجود است که احتمالا محل موقتی شکار بوده‌است. از نظر گونه‌شناسی، و نه چینه‌شناسی، چهار فرهنگ مختلف مشاهده شده، که دورهٔ سوم از همه مهمتر است. مجموعا ۸۲ قطعه سنگ چخماق پیدا شده، که بیشتر آن ریزسنگ می‌باشند. آثار بدست‌آمده از قره‌کمر هیچگونه شباهتی به آثار کاوش‌شده از پایگاه‌های دیگر افغانستان، آسیای میانه، هند یا پاکستان ندارند. نزدیکترین مشابه آن فرهنگ برادوستی در کوه‌های زاگرس در ایران است.وارویک بال، 'فهرست پایگاه‌های باستان‌شناسیِ افغانستان'، جلد ۱، ۱۹۸۲، ص. ۱۴۸
مَیمُنه شهر و مرکز ولایت فاریاب در شمال غربی افغانستان است. که در فاصله تقریباً ۴۰۰ کیلومتری شمال غربی کابل، پایتخت کشور واقع شده‌است. این شهر را با ۱۹۴٬۴۷۳ نفر جمعیت در سال ۲۰۲۰، از بزرگترین شهرهای شمال غربی افغانستان می‌باشد.
این شهر دارای ریشه باستانی است. قدمت ارگ میمنه به اوایل عصر آهن برمی گردد و موجودیت مواد سرامیکی غار بیلچیراغ که در مجاورت میمنه قرار دارد، مربوط به دوران پارینه سنگی و اواخر عصر نوسنگی و مفرغ است.
پس از اسلام در قرون اول و دوم هجری میمنه محل اقامت مالک گوزگانان، آخرین بازماندگان کوشانیان کوچک بود که پس از آن تحت کنترل سلسله بومی آل فریغون درآمد. از قرن سوم تا پنجم میلادی این منطقه توسط چندین دودمان ازجمله صفاریان، سامانیان، غزنویان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان قرار داشت. در قرن ششم و هفتم این منطقه توسط مغولان مهاجم ویران شد. مدتها طول کشید تا این منطقه، از خساراتی که خارجیان کوچ نشین و مهاجمان ترک-مغول از شمال آسیای میانه متحمل شده بودند، رونق یابد. جمعیت این منطقه کم شده و تجارت آن بسیار ضعیف گردید اما برای بازماندگان به اندازه کافی زمین کشاورزی بود.
در قرن شانزدهم، نفوذ ترکان ازبک با حمله محمد شیبانی به ترکستان افغانی و هرات با تصرف میمنه آغاز شد. اوضاع میمنه دوباره پیچیده شد. با این حال، شیبانیان از صفویان شکست خوردند اما عناصر ازبک از آن زمان تا به امروز هنوز در منطقه مسلط اند. میمنه برای اولین بار به مرکز مهم تجارت تبدیل شد و همچنین دروازه ای برای ورود به ترکستان از هرات و ایران بود. این شهر به عنوان مرکز فرهنگی و بازرگانی مهم برای کل منطقه خدمت می‌کرد و برای برقراری ارتباط بین ایالت‌ها و مردمان مختلف عمل می‌کرد. اوج رشد و پیشرفت میمنه تحت حاکمیت اشتراخانیان صورت گرفت و میمنه به یکبارگی نوزایی ناگهانی را تجربه کرد.
در ۱۸۷۶، تحت سلطنت امیر شیرعلی خان این شهر به دست پادشاهی کابل افتاد و به سختی ویران شد. در نتیجه، تنها ده درصد از جمعیت زنده مانده بودند در حالی که بخش عمده ای یا کشته شدند یا پس از کشتار هولناک شهر را به مناطق دیگر ترک کردند.
در قرن بیستم، شهر یک بار دیگر با دیوارها و برجهای ضخیم به شدت محصور شد و توسط خندق احاطه گردید. در سال ۱۹۳۴، بازسازی شهر آغاز شد و در سال ۱۹۴۹ قسمت‌های شمالی شهر قدیمی تجدید شد، ارگ شهر قدیمی به پارک تغییر یافت. میمنه تا زمان تجزیه ولایت مرکز اداری ولایت میمنه بود.
به عنوان بخشی از عملیات نیروهای کمک بین‌المللی امنیت در افغانستان، یک تیم بازسازی ولایتی به سرپرستی نروژ قبلاً در این ولایت فعالیت می‌کرد. در این تیم سربازان لتونی نیز حضور داشتند.
در قرون‌وسطی آن را یهودان و یهودیه می‌گفتند و غالباً مرکز جوزجان شمرده می‌شد. یاقوت که آن را یهودان بزرگ نامیده‌است، مؤلف شهرهای آریانا می‌نویسد: «میمنه بار اول از طرف اسرائیلی‌هایی که (بخت النصر) فرستاده بود، آباد گردید. ولی بعداً مسلمانان به فال نیک گرفته، میمنه گفتند که معنی شهر ‹خجسته› را می‌رساند.»
میمنه از حیث موقعیت جغرافیایی در۳۶ درجهٔ عرض البلد شمالی و در ۶۵ درجهٔ طول البلدشرقی قرار دارد.
از محله‌های این شهر می‌توان به چهارسماور، کوهی‌خانه، سمنت کوبریک، عرب‌خانه و دروازهٔ هرات اشاره کرد.IPOWER
تگاب، جمعه بازار، ترخچی و غارتپه از دیگر اماکن این شهر است.
از بزرگان آن می‌توان دانشمند ابونصر فارابی، ظهیرالدین فاریابی شاعر، غلام‌محمد میمنگی نقاش، داکتر عبدالاحد قاریزاده رئیس قوانین و بررسی پیشین، داکتر نقیب الله فایق والی، نظام الدین قیصاری فرماندهٔ پولیس قیصار، استاد کاظم امینی استاد دانشگاه را نام برد. از شهیدان شهر میمنه می‌توان به شهید عبدالوحید خاکسار، شهید غلام حیدر رئیسی ملقب به داملا نام برد.
در سال ۱۳۸۵ خورشیدی پروژهٔ برق فاریاب به کمک مالی جمهوری هند به راه افتاد و اکنون ۴۵ هزار تن از باشندگان شهر میمنه از آن بهره می‌گیرند. برق این پروژه از کشور ترکمنستان تأمین می‌شود.
این شهر یک باند خاکی برای فرود هواپیما نیز دارد.IPOWER
گروه بازسازی نروژی از سوی ایساف در میمنه مستقر است.
فَراه یکی از شهرهای افغانستان و مرکز ولایت فراه است. مردم فراه به زبان‌های فارسی‌(سیستانی) و پشتو حرف می‌زنند. شهر فراه بخشی از سیستان از دو محله اصلی به نام یزدی و پشتو تشکیل شده‌است. گویا در حدود زمان پادشاهی صفویه (پایتخت اصلی شان در شهر اصفهان بود) شخصی از شهر یزد و شخصی پشتوتبار هر یک قلعه‌ای در محل کنونی فراه بنیان نهادن که هنوز محلات مربوطه با نام ایشان خواننده می‌شوند.
صد سال قبل شهر کنونی فراه در شهر کهنهٔ (قلعهٔ تاریخی فریدون) موقعیت داشت. همچنان قلعهٔ تاریخی کک کهزاد (کافرقلعهٔ) نیز در چند کیلومتری شهر فراه موقعیت دارد. دریای بزرگ فراه در نزدیکی غرب شهر فراه جریان دارد. این شهر در چند سال گذشته وسعت یافته و ادارهٔ مرکزی احصایه جمعیت آن را ۱۲۷٬۰۴۷ هزار تن تخمین کرده‌است.
برگرفته از نام شهر فرادا (به یونانی باستان/لاتین: Phrada)، با پیشینهٔ تاریخیِ هزاره اول (پیش از میلاد). فرادا پایتخت ساتراپی "زَرَنکه" (به یونانی باستان/لاتین: "Drangiana"/"درَنگیانا")، یکی از ساتراپی‌های هخامنشیان بوده.-از دوران یورش اسکندر مقدونی (در ۳۳۰ ق. م) به بعد: Prophthasia/پروفتازیا؛-از سدهٔ اول پیش از میلاد به بعد: Phra/فرا، جزئی از سرزمین هریوه (یونانی باستان/لاتین: Aria) بوده و در مسیر جادهٔ زمینی از شام به هند واقع بوده؛-از دوران ساسانیان تا اکنون: فراه، سنگری مهم در مرزهای شرقی شاهنشاهی ساسانیان شمرده می‌شده و آنطور که از نام فراخکَر-پیروز پیداست، احتمالاً توسط پیروز یکم، شاهنشاه ساسانی (شاهنشاهی: ۴۵۹–۴۸۴ میلادی) دوباره آباد شده.Daniel Balland, 1999, "FARĀH", Encyclopædia Iranica.
مساحت، حدود اربعه، موقعیت، ارتفاع و آب و هوا:
فراه با مساحت ۴۷۷۸۸ کیلومتر مربع سرزمینی است که در گوشه جنوب غربی افغانستان و در پهلوی سرحد کشور ایران قرار گرفته و طول البلد ۶۲–۱۱ درجه شرقی و عرض البلد ۳۲–۲۲ درجه شمالی از آن می‌گذرد.
حدود آن را از شمال هرات، از شمال شرق غور، از جنوب نیمروز، از جنوب شرق هلمند و از طرف غرب سرحد ایران تشکیل می‌دهد.
ارتفاع آن از سطح بحر ۷۵۷ متر تخمین گردیده، اقلیم آن نیمه صحرایی بوده تابستان آن فوق‌العاده گرم و زمستان کم باران دارد.
درجه حرارت آن متغیر است. در تابستان «۴۵» درجه و در زمستان تا «۵-» درجه سانتی گراد تنزیل میابد.
در لغتنامهٔ دهخدا آمده: فراه شهری است نزدیک به سبزوار هرات و از آنجاست ابونصر فراهی. طایفه‌ای از ملوک در آنجا حکمرانی کرده‌اند که با پادشاهان سیستان قرابت داشته‌اند. معین الدین اسفزاری نوشته‌است که در یک فرسنگی فراه کوهی است که آن را بارندک خوانند و در آن کوه طاقی سنگی است که همیشه از آنجا آب می‌چکد و مردم بدانجا به زیارت و طلب حاجت می‌روند.
بر پایۀ برآوردهای سال ۲۰۰۴ جمعیت این شهر ۱۰۹٬۴۰۹ نفر بود.Afghan
Ministry of Rural Rehabilitation and Development National Area Based Development Programme, Farah (PDF file) به دلیل عدم دسترسی به آمارهای قومی به‌طور دقیق نمی‌توان گفت ترکیب جمعیتی به چه صورت است. پشتون‌ها ۳۵٪ از جمعیت ولایت فراه را تشکیل می‌دهند. تاجیک‌ها ۳۵٪، ایماق‌ها ۱۵٪، و قزلباش‌ها که شامل اقوام اهل تشیع می‌باشد با ۵٪ و بلوچ ها با ۵٪ اقلیت‌های قومی این ولایت را تشکیل می‌دهند. در مورد باشندگان شهر فراه فارسیوانان تاجیک و ایماق اکثریت را تشکیل می‌دهند. 2003 National Geographic Population Map (PDF file), Thomas Gouttierre, Center For Afghanistan Studies, دانشگاه نبراسکا در لینکلن at Omaha; Matthew S. Baker, Stratfor زبان فارسی‌دری با گویش فراهی زبان مادری اکثر باشندگان ولایت فراه است و در افغانستان فدرالی جزو ایالت(آریانا)هرات محسوب میشود
فراه که زادگاه اصلی شیخ ابونصر فراهی و عطا ملک جوینی است، دارای اماکن زیاد تاریخی و باستانی در ولسوالی‌های مختلف می‌باشد.
قعلهٔ «کک کهزاد» که بیشتر از دو هزار سال سابقه دارد، یکی از اماکن تاریخی این ولایت شمرده می‌شود.
این قلعهٔ در ۱۵ کیلومتری جنوب شرق شهر فراه موقعیت دارد که در سر کوه از سنگ، خشت پخته و گچ ساخته شده و ساختمان آن در بین چند برج موقعیت دارد.
قلعهٔ فریدون نیز در مرکز ولایت فراه موقعیت دارد و به نام (شهر کهنه) مشهور است، این قلعهٔ به اساس تاریخ (سیستان) و (شهنامه فردوسی) تاریخ بیشتر از دو هزار ساله دارد.
این قلعه در حدود ۳۰۰ جریب زمین از گل و خشت خام ساخته شده که تعداد برج‌های آن به ۹۹ می‌رسید.
همچنان قلعهٔ لاش جوین، شهر پشاوران، زیارت شیخ ابونصر فراهی، زیارت سلطان امیر، بارندک و کافرقلعهٔ (مرکز) زیارت شهدای کنسک (بالابلوک) و همچو جای‌های دیگر از اماکن تاریخی این ولایت می‌باشد.
شهر محمود راقی مرکز ولایت کاپیسای کشور افغانستان است. این شهر از شهرهای مشهور افغانستان می‌باشد که ۲۰۰،۰۰۰ نفر نفوس دارد. مساحت این شهر ۱۲۰ کیلومترمربع است و ۶۵ کیلومتر از شهر کابل فاصله دارد.
مکان‌های تفریحی این شهر عبارتند از پارک ملی صیاد، پارک ریگ‌روان، تپهٔ حصارک، قول بابر و غیره می‌باشند. مرکز این شهر در تپهٔ وزیر عبدالرحیم خان موقعیت دارد و مناطق مهم دیگر این شهر عبارتند از صدق آباد، ملازادخیل، نوآباد، شوخی، قلعهٔ سیدخان، عبدالله خیل، ده باباعلی، ادوخیل، گلدان، ریگ‌روان، صیاد، علی خیل، شهبازخیل، دیرستان، دربافان، قاضی خیل، هزاره‌ها، هروکی، زاگیرا، قلعهٔ سفید، رحمان خیل، محمدعمرخیل، ده بابی و غیره می‌باشند.
این شهر یک شهر تفریحی افغانستان است و دارای چهار ناحیه بوده که مراکز این چهار ناحیه عبارتند از مرکز ناحیهٔ اول ده باباعلی، مرکز ناحیهٔ دوم نوآباد، مرکز ناحیهٔ سوم شوخی و مرکز ناحیهٔ چهارم صیاد می‌باشد. همچنان در منطقهٔ صیاد شهر محمود راقی چهار دریای پنجشیر، غوربند، شتل و سالنگ با هم وصل شده و پسانتر در نزدیکی تگاب و سروبی به حوزهٔ دریای کابل می‌ریزد و به سوی سند روان می‌شود و دریای پنجشیر در سرسبزی شهر محمود راقی نقش مهم خود را دارد وفابریکه نساجی گلبهار از بزرگترین فابریکه در سطح منطقه در شمال شهر محمودراقی واقع است وبهترین دانشگاه افغانستان به نام دانشگاه البیرونی کاپیسا در شمال شهر محمود راقی موقعیت دارد.
قندوز، کندز یا در اصل کُهَن دِژ شهری در شمال افغانستان و مرکز ولایت قندوز است. این شهر به مدت ۱۱۰ سال پایتخت هپتالیان بود و ششمین شهر بزرگ افغانستان و بزرگ‌ترین شهر در بخش شمال‌شرقی کشور است. این شهر در منطقهٔ تاریخی تخارستان، باختر، در حوالی محل تلاقی رودخانهٔ قندوز با رودخانهٔ خان‌آباد واقع شده‌است. قندوز از طریق شاهراه‌ها با کابل از جنوب، مزارشریف از غرب و بدخشان از شرق ارتباط دارد. قندوز از طریق بندر شیرخان از شمال با دوشنبه در تاجیکستان نیز ارتباط دارد.
کاربری زمین در شهر (در محدودهٔ شهرداری) عمدتاً کشاورزی است که ۸٫۶۵٪ درصد کل مساحت را در بر می‌گیرد. زمین‌های مسکونی تقریباً نیمی از زمین‌های ساخته‌شده و ۴۸٫۳٪ با ۲۹٬۸۷۷ خانهٔ مسکونی را تشکیل می‌دهد. با توجه به اینکه فرودگاه در محدودهٔ شهرداری واقع شده‌است، زمین‌های سازمانی ۱۷٫۹٪ کاربری اراضی ساخته‌شده را شامل می‌شود.
کندز گونه‌ای از تلفظ کهن‌دژ است: دژ کهن که در شهرسازی‌های باستان بخش مرکزی و دژ یا قلعهٔ اصلی هر شهر بوده‌است و به تعبیر دیگر کندز به زبان ترکی (روز) را افاده می‌کند.بخش‌های دیگر ربض و شارستان و باره و حصار بوده‌است.
کندز محل شهر باستانی دراپساکا است. این مرکز بزرگ یادگیری فرهنگ بودایی و در طی قرن ۳ میلادی بسیار مرفه بود.
این شهر قبلاً والوالیچ ولوالیج/ولوالج (واروالیز) نامیده می‌شد و استفاده از کهندژ از زمان تیموری آغاز شد.
در قرون ۱۸ و ۱۹ پایتخت یک خاندان ازبک-تاجیکی، گاهی مستقل و گاهی خودمختار بود که در دهه ۱۸۲۰ سرزمینی از بلخ تا کوه‌های پامیر را در بر می‌گرفت. این بخشی از بازی بزرگ بین انگلیس و روس بود. این خانات سرانجام در سال ۱۸۵۹ توسط افغانستان فتح شد. بین صد تا دویست هزار تاجیک و ازبک از فتح سرزمین خود توسط ارتش سرخ روسیه در جریان تصرف سرزمین شان توسط آنها فرار کرده و در شمال افغانستان ساکن شدند.
در اوایل قرن بیستم، تحت حکومت شیرخان ناشر، کندز به یکی از ولایت‌های ثروتمند افغانستان تبدیل شد. این بیشتر به دلیل تأسیس شرکت پنبه سپین زر توسط ناشر بود که همچنان در افغانستان پس از جنگ وجود دارد.
کندز مهم‌ترین استان زراعتی است که گندم، برنج، ارزن و سایر محصولات تولید می‌کند و لقب «کندوی کشور» را به خود اختصاص داده‌است.
کندز مرکز ولایات شمال شرقی است و در سال ۱۹۹۷ توسط طالبان تسخیر شد. این آخرین شهر بزرگی بود که طالبان قبل از سقوط آن به دست نیروهای اتحاد شمال افغانستان با حمایت آمریکا در ۲۶ نوامبر ۲۰۰۱ در دست داشتند.
در تابستان ۲۰۱۵، طالبان پیشروی کردند و به شهر حمله کردند، که منجر به نبرد برای کنترل شهر در برابر نیروهای افغان شد. ده‌ها هزار نفر از ساکنان این منطقه در اثر جنگ آواره شدند. در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۵ پرچم طالبان بار دیگر در مرکز شهر برافراشته شد و طالبان موفق شدند زندان شهر را به تصرف خود درآورند و بسیاری از زندانیان را آزاد کنند. نیروهای مسلح افغانستان حمله متقابل انجام دادند و موفق شدند شهر را ظرف ۱۵ روز دوباره تصرف کنند. طالبان اعلام کرد که پس از دستیابی به اهداف خود، آنها از مرکز شهر خارج شده‌اند. ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، گفت که هدف اصلی آنها در ترک شهر جلوگیری از تلفات غیرنظامیان در اثر حملات هوایی است. در آوریل ۲۰۱۸ نیروی هوایی افغانستان یک حمله هوایی انجام داد که منجر به کشته و زخمی شدن ده‌ها غیرنظامی در یک مدرسه مذهبی در کندز شد. در ۳۱ آگوست ۲۰۱۹، نیروهای طالبان حمله دیگری به این شهر آغاز کردند و نبرد بزرگی را با نیروهای امنیتی محلی آغاز کردند.
در ۱۹ مه ۲۰۲۰، طالبان با انفجار یک بمب موتورسیکلت در کندز یک پلیس و یک غیرنظامی را کشته و ۱۸ نفر را زخمی کردند. در همان روز، طالبان مجدداً برای تصرف قندوز تلاش کردند و به چندین پست دولتی حمله کردند، اما توسط نیروهای امنیتی افغانستان شکست خوردند. طالبان مجبور به ترک شهر شدند و ده جسد را پشت سر خود گذاشتند. در جریان حمله طالبان، هشت سرباز افغان و سه غیرنظامی کشته و ۵۵ نفر دیگر زخمی شدند.
کندز در یک مکان استراتژیک، در شاهراه اصلی شمال به جنوب متصل به کابل-تاجیکستان، شرق به غرب مزارشریف به تالقان و فیض آباد واقع شده‌است.
کندز دارای آب و هوای نیمه خشک سرد (طبقه‌بندی آب و هوای کوپن) با تابستانهای گرم و زمستانهای خنک است. به‌طور کلی بارش به جز از ژانویه تا آوریل کم است و تابستانها تقریباً همیشه بدون باران هستند.
شهر کندز حدود ۲۶۸ هزار و ۸۹۳ نفر جمعیت دارد، در حالی‌که جمعیت ولایت کندز ۱ میلیون و ششصد هزار نفر است. پشتون‌ها بزرگ‌ترین قوم شهر را تشکیل می‌دهند و پس از آن تاجیک‌ها، ازبک‌ها، هزاره‌ها، عرب‌ها و دیگر اقوام قرار می‌گیرند. کندز مرکز ولایتی بسیار متنوع است که شامل جمعیت قابل توجهی از پشتون، تاجیک، ازبک، هزاره، بلوچ و ترکمن است.
عرب‌های کندز به جای عربی به زبان فارسی و پشتو، دو زبان رسمی افغانستان، صحبت می‌کنند. با این حال، آن‌ها بر اساس ریشهٔ قبیله‌ای خود در عربستان، ادعای هویت عربی قوی دارند. در واقع این ممکن است به مهاجرت قرن هفتم و هشتم به این کشور و دیگر مناطق آسیای میانه بسیاری از قبایل عرب از عربستان در پی فتوحات اسلامی منطقه منجر شده باشد.
شهر کندز به ۸ ناحیه پلیس (حوزه) با مساحت کل ۱۱٬۲۰۶ هکتار تقسیم شده‌است.
با نفوذترین رهبر کندز عارف خان بود که والی ولایت کندز بود و در سال ۲۰۰۰ در شهر پیشاور پاکستان به ضرب گلوله کشته شد. اندکی پس از این حادثه برادرش حاجی عمر خان مسئولیت وی را بر عهده گرفت و به عنوان والی و فرماندار کندز منصوب شد.
Wikipedia contributors, "Kunduz," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Kunduz&oldid=197211457
مِهتَرلام مرکز ولایت لَغمان کشور افغانستان است.
این شهر تنها شهر در این ولایت می‌باشد. مهترلام در ۱۰۰ کیلومتری شرق کابلهمشهری،: ۱۱ شهریور ۱۳۸۸ و در دره‌ای قرار دارد که توسط دو رود علی‌شِنگ و علینگار به وجود آمده‌است. در مهترلام موتر وجود ندارد.
پس از تغییرات در تقسیمات کشوری در افغانستان در سال ۱۹۶۴ میلادی، ولایت لغمان نیز در همان سال در ناحیهٔ لغمانات تشکیل شد و مرکز آن شهر مهترلام مقرر گردید.Bosworth, C.E. "Lamg̲h̲ānāt." Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Edited by: P. Bearman , Th. Bianquis , C.E. Bosworth , E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2009.
از نقاط دیدنی این شهر، زیارت مهترلام بابا است. اصل گنبد این زیارتگاه بسیار قدیمی است اما در زمان امیر حبیب‌الله خان یک بار ترمیم گردیده ولی اکنون تقریباً ۱۵٪ آن به حالت ویران است.تواب، برگرفته از وبگاه آریایی. بازدید: سپتامبر ۲۰۰۹.
یکی از منطقه‌های مهترلام بنام چهاردهی یاد می‌شود.
چهاردهی :در چهاردهی قریه های (قلعه پهلوان، دوپی اولیاو دوپی سفلی است)
پُلِ عَلَم (انگلیسی: Puli Alam) مرکز ولایت لوگر در کشور افغانستان است.
کامدیش از شهرهای ولایت (استان) نورستان کشور افغانستان و مرکز ولسوالی (شهرستان) کامدیش است.
کامدیش مرکز فرهنگی و اداری نورستانی‌های شاخهٔ کام و هم‌چنین همهٔ شرق نورستان است. نام کامدیش نیز به معنی «محل کام‌ها» است. شهر کوچک کامدیش در سراشیبی کوه ساخته شده و به ده بالا، ده پایین و ده شرقی بخش می‌شود. ده بالا به بزرگی دو ده دیگر است. کامدیش ۲۰۰ فوت بالاتر از رود باشگل قرار دارد. این شهر حصار و دیوار دفاعی ندارد ولی در نزدیکی مرتفع‌ترین خانه‌های آن یک برج تماشایی وجود دارد.Adamec, Ludwig W., and Ludwig W. Adamec. 1985. Historical and political gazetteer of Afghanistan. Vol. 6. p.377
در شهر امروزی کامدیش طایفه‌های نورستانی به همان شکلی که در دههٔ ۱۸۹۰ توسط سر رابرتسون در کتاب «کافرهای هندوکش» توصیف شده هم‌چنان قابل شناسایی است.
در دهه ۱۳۳۰ خورشیدی کامدیش در تمام نورستان یگانه دهکده‌ای بود که محصولات ذرت (جواری) آن بیشتر از مصرف اهالی آن یود. بنابراین ذرت‌های بیش از نیاز خود را به مردمان دره کنر، سیزده افغانی، به فروش می‌رسانند.اعتمادی، احمدعلی: اقتصاد روستائی نورستان. در: نشریه: «فرهنگ ایران‌زمین». ۱۳۳۵ - شماره ۴. ص۳۶۲.
در منطقه کامدیش درگیری‌هایی میان تیره‌های کام (کامزی) و کاته (کانتوزَی) در سال ۱۹۹۷ گزارش شده‌است. کانتوزی‌ها در ولسوالی کامدیش در اقلیت هستند.UNHCR، بازدید: اوت ۲۰۰۹.
کار احداث جاده ۷۲ کیلومتری از پارون، مرکز ولایت نورستان تا ولسوالی کامدیش این ولایت در تیرماه ۱۳۸۶ آغاز شد.
این جاده توسط تیم بازسازی ولایتی آمریکا ساخته می‌شود.روزنامه راه نجات، بازدید: اوت ۲۰۰۹
در زمینه موسیقی نورستانی آوازخوانی از اهالی نورستانی که بیشتر از دیگر آوازخوانان با رادیو تلویزیون همکاری داشته‌است محمد اسحاق نورستانی از اهالی شهرستان کامدیش است.مددی، عبدالوهاب: سبک‌های موسیقی محلی افغانستان. در: نشریه: «مقام موسیقایی»، تهران: بهار ۱۳۷۸ - شماره ۴. ص۱۸۹.
وی در سال ۱۳۳۹ خورشیدی در قریه لولوک علاقه‌داری برگمتال ولسوالی کامدیش زاده شده، پدرش عبدالمنان نام داشته و پیشهٔ دهقانی دارد.همان منبع.
محمد اسحاق در سال ۱۳۵۹ همکاری هنری‌اش را با رادیو تلویزیون آغاز کرد و بیش از پنجاه آهنگ در رادیو افغانستان و بیست آهنگ در تلویزیون به آواز او ثبت و پخش شده‌است.
رنگ مغز پسته‌ای آمیزه‌ای است از زرد و سبز.
در چرخ رنگ‌ها، جای رنگ مغزپسته‌ای میان سبز مایل به زرد و زرد است.
رنگ رسمی وبی با کد 00FF00 که نام مغز پسته‌ای (pistachio) به آن داده شده در اصل سبز خالص است.
گوتینگن (; ) یک شهر دانشگاهی در نیدرزاکسن، در مرکز آلمان است که مرکز آن ناحیهٔ گوتینگن است. رودخانهٔ لاینه از میان این شهر می‌گذرد و در سال ۲۰۱۹ میلادی دارای ۱۱۸٬۹۱۱ نفر سکنه بوده‌است. "Statistische Monatshefte Niedersachsen"
خاستگاه گوتینگن در روستایی به نام «گوتینگی» بود که اولین بار در سندی در سال ۹۵۳ میلادی ذکر شد. این شهر در شمال غربی این روستا بین سال‌های ۱۱۵۰ تا ۱۲۰۰ تأسیس شد و نامش را از این روستا اقتباس کرد. در زمان قرون وسطی این شهر یکی از اعضای اتحادیه هانزا بود و از این رو شهری ثروتمند محسوب می‌شده‌است.
امروزه، گوتینگن به خاطر دانشگاه قدیمی خود، دانشگاه گوتینگن مشهور است، که در سال ۱۷۳۴ تأسیس شده و پربازدیدترین دانشگاه اروپا است. در سال ۱۸۳۷ هفت استاد به حاکمیت مطلق پادشاهان هانوفر اعتراض کردند. آنها موقعیت‌های خود را از دست دادند، اما به عنوان "هفت گوتینگن" معروف شدند. فارغ‌التحصیلان این دانشگاه شامل برخی از شخصیت‌های معروف تاریخی می‌شود: برادران گریم، هاینریش اوالد، ویلهلم ادوارد وبر و گئورگ گرفینوس. همچنین، صدراعظمان آلمان اتو فون بیسمارک و گرهارد شرودر در دانشکدهٔ حقوق این دانشگاه شرکت کردند. کارل بارت اولین دورهٔ استادی خود را در اینجا برگزار کرد. برخی از مشهورترین ریاضی‌دانان تاریخ، همچون کارل فریدریش گاوس، برنهارت ریمان و دیوید هیلبرت استادان گوتینگن بودند.
خاستگاه گوتینگن را می‌توان به روستایی به نام "گوتینگی" در جنوب شرقی شهر کنونی جستجو کرد. نام روستا احتمالاً از نهر کوچکی به نام "گوت" گرفته شده‌است که زمانی از میان آن می‌گذشت. از آنجایی که پایان "-ing" به معنای «مسکون توسط» است، این نام را می‌توان به عنوان «در امتداد گوت» فهمید. شواهد باستان‌شناختی به یک سکونت در اوایل سدهٔ هفتم اشاره می‌کنند. اولین بار از نظر تاریخی در سندی توسط امپراتور مقدس روم، اتوی یکم در سال ۹۵۳ میلادی به گوتینگن اشاره شده‌است، که در آن برخی از وسایل خود را در روستا به صومعهٔ موریتز در ماگدبورگ سپرد. یافته‌های باستان‌شناسی حاکی از روابط تجاری گسترده با سایر مناطق و توسعهٔ صنعتگری در این دورهٔ اولیه است.
در روزهای اولیه، « «گوتینگی» تحت الشعاع گرونا قرار داشت، که در سال ۹۱۵ میلادی در مقابل گوتینگی در تپه‌ای در غرب رودخانهٔ لین به عنوان یک قلعهٔ جدید ساخته شده‌بود. پس از آن به عنوان یک کاخ امپراتوری مورد استفاده قرار گرفت، که ۱۸ پادشاه و امپراتور بین سال‌های ۹۴۱ تا ۱۰۲۵ از این دیدن کردند. آخرین امپراتور روم مقدس که از قلعهٔ « «گرونا» استفاده کرد، هاینریش دوم بود که کلیسایی هم در اینجا احداث کرد.
در سال ۱۰۲۵، پس از مرگ هاینریش دوم، این قلعه عملکرد خود را به عنوان یک قصر از دست داد و متعاقباً توسط شاهان گرونه مورد استفاده قرار گرفت. این قلعه بین سال‌های ۱۳۲۳ تا ۱۳۲۹ توسط اهالی گوتینگن ویران شد و سرانجام توسط دوک اتو اول در جریان دشمنی‌هایش با شهر گوتینگن در سال ۱۳۸۷ با خاک یکسان شد.
دانشگاه گوتینگن (آلمانی: Gerog August Universität Göttingen)در سال ۱۷۳۷ بنا نهاده شده‌است. در مجموع از بین استادان دانشگاه گوتینگن ۴۴ نفر موفق به کسب جایزه نوبل در رشته‌های مختلف شده‌اند.
در سال ۲۰۰۷ دانشگاه گوتینگن توسط وزارت آموزش و پژوهش دولت فدرال آلمان به عنوان دانشگاه برتر انتخاب شدوبگاه دویچه وله
یکی از شخصیت‌های برجسته این شهر که به ویژه برای ایرانیان از اهمیت خاصی برخوردار است گئورگ فریدریش گروتفند است. گروتفند نخستین کسی است که برخی از واژگان به خط میخی را رمزگشایی نمود از اینرو می‌توان او را نخستین یابنده رمز خواندن خط میخی فارسی باستان یا به عبارت بهتر رمز گشای کتیبه‌های هخامنشی دانست. او کارش را با بررسی دو نگاره که جهانگرد آلمانی کارستن نیبور از روی دو سنگ‌نبشته کوچک در تخت جمشید به سال ۱۷۶۵ از داریوش بزرگ و پسرش خشایارشا برداشته بود آغاز نمود و سرانجام در سال ۱۸۰۲ توانست برخی از واژگان این خط را بخواند.
او ساکن شهر گوتینگن آلمان بود و در کلاوستال-تسلرفلد به عنوان کتابدار و آموزگار کار می‌کرد.
زرشکی رنگ سرخ سیر است که اندکی آبی در آن هست و در نتیجه در میان دو رنگ سرخ و ارغوانی جای دارد. به رنگ زرشک.
در فارسی میانه به این رنگها «کرمست» می‌گفتند. که همریشه با Cramoisi فرانسوی است. «قرمز» معرب این واژه است و در زبان عربی به زرشکی قرمز میگویند ولی ترکها قرمز را برای رنگ سرخ به کار میبرند.
شرابی قرمزی تیره به رنگ شراب سرخ است. نام این رنگ در انگلیسی برگرفته از شراب بورگوینی است که در منطقه بورگوین فرانسه تولید می‌شود.
مد (پوشاک)
آلبالویی رنگ قرمز بسیار تیره و هم‌رنگ میوهٔ رسیدهٔ آلبالو است. با لاک و الکل بعضی محصولات چوبی (معمولاً مبلمان) را به این رنگ درمی‌آورند.
تیواتر (که گاه سولفید نیز نامیده می‌شود.) یک گروه عاملی در شیمی آلی است که ساختاری به گونه C-S-C دارد. تیواتر مانند اتر است با این تفاوت که به جای اکسیژن، گوگرد دارد. از آن‌جا که گوگرد و اکسیژن در یک گروه از جدول تناوبی عناصر هستند، بسیاری از ویژگی‌های آن‌ها مانند هم است و از همین رو بسیاری از ویژگی‌های در اتر و تیواتر مانند یکدیگر است.
مهرزاد اسم اصیل ایرانی و به معنی زادهٔ مهر یا مهر مادری است (که مهر خود به معنی محبت یا خورشید است)
میکروسکوپ نوری روبش میدان نزدیک نوعی میکروسکوپ پراب پویشی است که برای بررسی ساختارهای نانومتری به کار می‌رود.
مطالعه مواد و ساختارها در اندازه‌های میکرو و نانو نیاز به میکروسکوپ‌های با قدرت تفکیک بالا دارد، که به دلیل محدودیت پراش حاکم بر میکروسکوپ‌های کلاسیک که در آن از عدسی‌ها استفاده می‌شود، دستیابی به این تفکیک با استفاده از این نسل از میکروسکوپ‌ها امکان پذیر نیست. در راستای دستیابی به این هدف میکروسکوپ‌های روبشی – پیمایشی ساخته شدند، که در آنها با بررسی نقطه به نقطه جسم یا سطح مورد نظر و جمع آوری اطلاعات آنها و تحلیل این داده‌ها می‌توان به مورفولوژی و خواص سطح نمونه مورد نظر دست یافتE.A. Ash and G. Nicholls, “Super-resolution Aperture Scanning Microscope” "Nature," 237, 510 (1972)..
ساخت این نسل از میکروسکوپ‌ها با ساخت میکروسکوپ الکترونی آغاز گردید و به مرور زمان نمونه‌های کاملتر یا جدید تری از این گروه از میکروسکوپ‌ها ساخته شدند که هر یک برای مصارف خاصی مورد استفاده قرار می‌گیرد. با وجود دقت بالای این میکروسکوپ‌ها مطالعه برخی از نمونه‌ها به‌وسیله این نوع از میکروسکوپ‌ها که عمدتاً دارای ساختاری شبیه میکروسکوپ‌های الکترونی دارند به علل متعدد ممکن نیست. از جمله اینکه این میکروسکوپ‌ها، به استثنا برخی از آنها، نیاز به آماده سازی نمونه برای مطالعه توسط میکروسکوپ دارند که این امر ممکن است مشخصات نمونه را دچار دگرگونی کند یا آن را در مواردی مثل نمونه‌های زنده و زیستی از حالت زنده بودن خارج کند. عللی از این دست و پیشرفت علم نورشناخت و ساخت لیزر و فیبرهای نوری باعث شد تا میکروسکوپ‌های نوری زاده شوند که برخی از این معایب را مرتفع ساختند.
همانگونه که بیان شد این دسته از میکروسکوپ‌ها نیز به میکروسکوپ‌های روبشی ـ پیمایشی تعلق دارند و بنابراین نیاز به نوک‌های تیزی برای تاباندن نور به سطح نمونه و جمع آوری آن به منظور دستیابی به اطلاعات نمونه دارند. این نوک معمولاً از فیبرهای نوری که ساخته می‌شود. ساخت این نوکها با معمولاً با دو روش "گرما-کششی" و "تراش شیمیایی" انجام می‌شود.
همانگونه که در بالا بیان شد کاربرد عمده این میکروسکوپها بیشتر در مطالعه نمونه‌های زنده می‌باشد.
دروازهٔ ستارگان اس‌جی-۱(یا به‌طور خلاصه اس‌جی-۱) نام یک مجموعه تلویزیونی علمی-تخیلی است بر اساس فیلمی علمی تخیلی با نام دروازهٔ ستارگان (۱۹۹۴). اساس هر دو بر وجود دستگاه‌هایی به نام دروازهٔ ستارگان (اختردروازه) است که با استفاده از کرم‌چاله‌های مصنوعی به مردم و اشیاء امکان جابجاشدن و طی مسافت‌های عظیم از این سوی کهکشان تا آن سوی کهکشان می‌دهند. گرچه در این برنامهٔ تلویزیونی حد اقل به ۲۰ تیم اس‌جی دیگر اشاره می‌شود تمرکز بر گروهی به نام اس‌جی-۱ است. این گروه در یک پایگاه فوق سری نیروی هوایی آمریکا با نام فرماندهی دروازهٔ ستارگان فعالیت می‌کنند. آنان با استفاده از اختردروازه‌ای که روی زمین یافت شده‌است به دنیاهای دیگر سفر کرده در آنجا کاوش می‌کنند و از کرهٔ زمین در مقابل تهدیدهای موجودات فضایی (بیگانگان) (که طی ماجراهای فیلم اصلی برانگیخته شد) دفاع می‌کنند. از این رو برخلاف بسیاری از مجموعه ماجراهای علمی‌تخیلی دیگر با زمینهٔ کاوش و اکتشافات بین‌سیاره‌ای، طرح اس‌جی-۱ و وقوع وقایع آن بر کرهٔ زمین و در زمان حال بوده و بیشتر به انسان‌ها می‌پردازد.
اعضای نخستین اس‌جی-۱ سرهنگ جک اُنیل (ریچارد دین آندرسن) دکتر دنیل جکسن (مایکل شنکس) سروان سامانتا کارتر (آماندا تپینگ) و تیلک (کریستفر جاج) بودند. در هشت فصل نخست دشمنان اصلی گؤائولدها بودند: موجودات بیگانهٔ مارفش بیرحمی با هوش و ذکاوت بسیار بالا و سودای سیطره بر کل کهکشان‌ها که به بدن موجودات دیگر، شامل انسان‌ها در سیاره‌های گوناگون هجوم برده و به صورت انگل در آن ساکن شده و اختیار آن را در دست می‌گیرند. رَدِ دشمنان (از نژاد گؤائولد) آپافیس از اربابان سامانه است.
در قسمت اول مجموعه هدف گروه‌های اس-جی مشخص می‌شود: سفر به جهان‌های دیگر و تحصیل فناوری بیگانه برای دفاع از زمین در مقابل گؤائولد. از این قسمت به بعد تقریباً همهٔ قسمت‌ها حول همین محور می‌گردند. بسیار اتفاق می‌افتد که قسمت (اپیسود) با حضور گروه در سیاره‌ای دیگر آغاز می‌شود و تماشاگر در می‌یابد که مطابق معمول آن‌ها به سیاره‌ای دیگر رفته‌اند تا فناوری بیگانه تحصیل کنند یا هم‌پیمان‌های احیاناً کارآمد بیابند. علاوه بر این، شخصیت باستان‌شناس و تاریخدان (دنیل جکسن) علاقه‌های مردم‌شناسانه و باستان‌شناختی به فرهنگهای بیگانه دارد و گاه اعضای گروه درگیر مسائل اخلاقی می‌شوند که بعضاً منجر به متفکرانه‌تر یا فلسفی‌تر شدن قسمت می‌گردد.
سکنهٔ بیشتر سیاره‌های بیگانه را انسان‌ها تشکیل می‌دهند که در زمان‌های باستان به این سیاره‌ها منتقل شده‌اند و دارای فرهنگهایی شبیه فرهنگهای واقعی روی زمین، شامل فرهنگ اقوام آزتک، مایا، بریتانیایی، اسکاندیناوی، مغولی، یونانی، رومی و از همه مهم‌تر مصری باستان‌اند. بسیاری از مکان‌های معروف اساطیری مثل آتلانتیس در طول برنامه یافت شده‌اند. در این مجموعه معمولاً توضیح یا تبیینی تخیلی از ریشه و اصل این مکان‌ها و اساطیر داده می‌شود.
مجموعه معمولاً از یک فرمول مستقیم تبعیت می‌کند و آن این است که اکثر حوادث بزرگ شامل برآمدن دشمنان و خطرات بزرگ تقصیر کنجکاوی انسان‌هاست.
هنگامی که آپافیس، یک سال بعد از ماجراهای فیلم اصلی، به زمین حمله می‌کند پایگاه نظامی فرماندهی دروازهٔ ستارگان دوباره آغاز به کار می‌کند و گروه‌های اس‌جی که اصلی‌ترینشان اس‌جی-۱ است، برای کمک به دفاع از زمین در مقابل تهدید تازه، تشکیل می‌شوند. به سرعت آشکار می‌شود که آپافیس تنها یکی از اربابان گؤائولد سامانه است که برای به دست گرفتن قدرت در کهکشان تلاش می‌کند. همچنین کاشف به عمل می‌آید که دروازهٔ ستارگان بخشی از یک شبکهٔ عظیم دروازه‌هاست که سیارات پرشماری را به هم مربوط می‌کند.
گؤائولدها به صورت موجودات انگلی‌ای نشان داده می‌شوند که اختیار بدنهای دیگر (شامل انسان‌ها که توسط آن‌ها به اقصی نقاط کهکشان در گذشته‌های دور برده شده‌اند) را به دست می‌گیرند. اربابان سامانه ارتش‌های عظیمی از پیادگان در اختیار دارند و بخش اعظم این نیروها را انسان‌های دستکاری‌شده‌ای به نام جفا تشکیل می‌دهند. در طول مجموعهٔ تلویزیونی، عده‌ای از جفاها - که بعدها بر تعدادشان افزوده می‌شود- طغیان جفا را ایجاد می‌کنند. رهبری این شورش به دست براعتاک و شخصیت اصلی تیلک، یک جفای بلندپایه که در قسمت نخست با خیانت به اربابش به آرمان اس‌جی-۱ گروید، است.
اس‌جی-۱ و اس‌جی‌سی چند پیمان اتحاد با نژادهای دیگر کهکشان از جمله تک'راعها می‌بندند. تک'راع‌ها از جنس گؤائولدند لیکن در مخالفت با اربابان سامانه‌اند و میزبانانشان بدن خود را خواستارانه با ایشان "سهیم"اند. از جمله نژادهای دیگری که نشان داده می‌شوند تلانهایند که کاملاً ظاهر انسان دارند. در طول این فصل برای اولین بار مفهوم چهارنژاد متعالی معرفی می‌شود که هزاران سال پیش اتحادیه‌ای تشکیل دادند. این چهار نژاد شامل باستانیان، ناکس، آسگارد و فرلینگ می‌شود. در فصل یک با ناکس برخورد نزدیک صورت گرفته بود. در فصل دو با آسگارد نیز برخورد نزدیک صورت می‌گیرد. همچنین مشخص می‌شود که باستانیان پیشرفته‌ترین نژاد تاریخ بوده‌اند و سازندگان اختردروازه‌ها ایشان‌اند.