moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
گلدمن به دلیل سخنرانی و سازماندهی فعالیت‌هایش در حمایت از نیروی کار و اعتصابات مختلف، دسترسی به کنترل بارداری و مخالفت با جنگ جهانی اول، به‌طور معمول بازجویی، دستگیر و زندانی می‌شد. در نتیجه، او در اوایل قرن بیستم به عنوان فعال جنبش آزادی مطرح شد و آزادی بیان را یک ضرورت اساسی برای دستیابی به تغییرات اجتماعی می‌دانست.See generally "Living My Life".See Geoffrey R. Stone, "Perilous Times: Free Speech in Wartime, From the Sedition Act of 1798 to the War on Terrorism" (2004), pp. 139–152 (discussing persecution of Goldman and other anti-war activists, and the passage of the Espionage Act of 1917).Falk, "Making Speech Free".David M. Rabban, "Free Speech In Its Forgotten Years" (1997). صراحت او در پیگیری از آرمان‌هایش در برابر بازداشت‌های مداوم، به راجر بالدوین، یکی از بنیان‌گذاران اتحادیه آزادی‌های مدنی آمریکا الهام بخشید.Christopher M. Finan, "From the Palmer Raids to the Patriot Act: A History of the Fight for Free Speech in America", p. 18. تجارب گلدمن و ریتمن در مبارزات آزادی بیان سانتیاگو (۱۹۱۲) نمونه‌های مشهور سرکوب دولتی و سرمایه‌داری علیه کمپین‌های آزادی بیان کارگران صنعتی جهان بود.
گلدمن همچنین از صهیونیسم انتقاد داشت و آن را آزمایش ناموفق دیگری برای اقتدار دولت دانست.Wexler, "Exile", p. 41.
گرچه رفتار گلدمن با اهداف حق رأی زنان در فمینیسم موج اول خصمانه بود، اما با اشتیاق از حقوق زنان دفاع می‌کرد و امروزه به عنوان بنیانگذار آنارکو-فمینیسم شناخته می‌شود، که پدر سالاری را به عنوان یک سلسله‌مراتب، همچون دولت و تقسیمات طبقاتی دیگر به چالش می‌کشد.Marshall, p. 409. در سال ۱۸۹۷، وی نوشت: «من خواهان استقلال زن، حق او برای تأمین هزینهٔ زندگیش، زندگی برای خودش، دوست داشتن هر کسی که بخواهد، یا هر تعداد افرادی که دوست دارد، هستم. من خواهان آزادی برای هر دو جنس، آزادی عمل، آزادی در عشق و آزادی در مادر شدن هستم.»Quoted in Wexler, "Intimate", p. 94.
گلدمن با آموزش پرستاری، مدافع اولیهٔ آموزش زنان در زمینه پیشگیری از بارداری بود. او مانند بسیاری از فمینیست‌های زمان خود، سقط جنین را نتیجهٔ تلخ شرایط اجتماعی و کنترل بارداری را یک گزینهٔ مثبت دانست. گلدمن همچنین طرفدار عشق آزاد و منتقد جدی ازدواج بود. او فمینیست‌های اولیه را محدود در دامنهٔ فعالیت خود و محدود به چهارچوب‌های نیروهای اجتماعی پوریتانیسم و سرمایه‌داری می‌دانست. وی نوشت: «ما به خاطر سنت‌ها و عادت‌های قدیمی، به رشد بدون محدودیت نیاز داریم. جنبش برای رهایی زنان تاکنون شروع شده، اما اولین قدم در این مسیر است.»Goldman, "Anarchism", p. 224.See generally Haaland; Goldman, "The Traffic in Women"; Goldman, "On Love".
گلدمن همچنین منتقد صریح تعصب نسبت به همجنس‌گرایان بود. اعتقاد وی مبنی بر این که آزادی اجتماعی باید به گِی‌ها و لزبین‌ها گسترش یابد، تا آن زمان حتی در بین آنارشیست‌ها هم چیزی کاملاً بی‌سابقه بود. آن طور که مگنوس هیرشفلد، سکسولوژیست آلمانی، می‌گوید: «او اولین و تنها زنی و در واقع اولین و تنها آمریکایی بود، که در دفاع از عشق همجنسگرایانه در برابر عموم مردم دفاع کرد.»Goldman, Emma (1923). "Offener Brief an den Herausgeber der Jahrbücher über Louise Michel" with a preface by Magnus Hirschfeld. "Jahrbuch für sexuelle Zwischenstufen". 23: 70. Translated from German by James Steakley. Goldman's original letter in English is not known to be extant. وی در سخنرانی‌ها و نامه‌های متعدد، از حق مردان و زنان همجنسگرا برای دوست داشتن یکدیگر دفاع کرد و ترس و شرم مرتبط با همجنس‌گرایی را محکوم کرد. آن گونه که گلدمن در نامه‌ای به هیرشفلد نوشت، می‌گفت: «من احساس می‌کنم که یک فاجعه است که افراد از یک گرایش جنسی متفاوت، در جهانی گرفتار می‌شوند که درک کمی برای همجنس‌گرایان مشاهده می‌شود و نسبت به تنوع و درجه‌بندی‌های مختلف جنسیتی و اهمیت زیاد آن در زندگی، بسیار بی‌تفاوت است.»
گلدمن که یک آتئیست متعهد بود و به دین به عنوان ابزار دیگری برای کنترل و سلطه نگاه می‌کرد. مقاله‌ای از او به نام "فلسفهٔ آتئیسم"، نقل‌قول‌های مکرری از باکونین دارد و می‌افزاید:
آگاهانه یا ناخودآگاه، اکثر باورمندان به خدایان و شیاطین، بهشت و جهنم، و پاداش و مجازات، در این‌ها تازیانه‌ای می‌بینند که مردم را به اطاعت، فروتنی و قناعت وامی‌دارد… فلسفهٔ آتئیسم بیانگر گسترش و رشد ذهن انسان است. فلسفهٔ خداباوری، اگر بتوانیم آن را فلسفه بنامیم، ثابت و ماناست.
در مقالاتی مانند "نفاق پوریتانیسم" و سخنرانی با عنوان "شکست مسیحیت"، گلدمن با حمله به نگرش‌های اخلاقی و تلاش‌های ادیان برای کنترل رفتار انسان، دشمنان بسیاری در میان جوامع دینی برای خود ساخت. وی مسیحیت را در «دوام یک جامعهٔ برده‌داری» مقصر می‌دانست و معتقد بود که دین اقدامات را به آدمی بر روی زمین دیکته می‌کند و به افراد فقیر وعده‌های دروغین آینده‌ای نعیم در بهشت را می‌دهد.Goldman, "The Failure of Christianity" . "Mother Earth", April 1913.
گلدمن در طول زندگی خود به خوبی شناخته‌شده بود و به عنوان «خطرناک‌ترین زن آمریکا» توصیف می‌شد. پس از مرگ او و در اواسط قرن ۲۰، شهرت او کمرنگ شد. دانشمندان و مورخان آنارشیسم از وی به عنوان یک سخنران و فعال بزرگ یاد می‌کردند، اما وی را به عنوان یک متفکر فلسفی یا نظری، مثلاً هم‌تراز با کروپوتکین، نمی‌دانستند.Marshall, pp. 396–401.
در سال ۱۹۷۰، نشریهٔ دوور پرس بیوگرافی گلدمن، با عنوان "زندگیم را می‌کنم"، را دوباره منتشر کرد و در سال ۱۹۷۲، نویسندهٔ فمینیست، آلیکس کیتس شولمن مجموعه‌ای از نوشته‌ها و سخنرانی‌های گلدمن را تحت نام ""سخنان اِمای سرخ"" منتشر کرد. این آثار، زندگی و نوشته‌های گلدمن را به مخاطبان بیشتری شناساند و او به ویژه در میان جنبش حقوق زنان اواخر قرن بیستم، ترویج شد. در سال ۱۹۷۳، یک دوست چاپچی از شولمن درخواست کرد، که از نقل‌قول‌های گلدمن در یک تی‌شرت استفاده کند. او جملاتی از "زندگیم را می‌کنم" را برای این کار برگزید؛ من‌جمله «حق ابراز عقیده و حق همگان برای چیزهای زیبا و درخشان را می‌خواهم.» و «که این شایسته نبود که آشوبگری برقصد». چاپچی بر اساس این بیانیه‌ها، جملهٔ شورانگیزی برساخت که به یکی از مشهورترین سخنان گلدمن تبدیل شده‌است، گرچه شاید او هرگز چنین عبارتی را نگفته و ننوشته باشد: «اگر من نتوانم برقصم، نمی‌خواهم در انقلاب شما باشم.»Shulman, Alix Kates. "Dances with Feminists". "Women's Review of Books", Vol. IX, #3. December 1991. Retrieved on February 16, 2017. انواع مختلف این گفتاورد بر روی هزاران تی‌شرت، دکمه، پوستر، برچسب سپر، لیوان ماگ، کلاه و سایر اقلام چاپ شده‌است.Wexler, "Exile", p. 1.
جنبش زنان دههٔ ۱۹۷۰ که «کشف مجدد» گلدمن را آغاز کرد، از اواخر دههٔ ۱۹۶۰ با یک جنبش آنارشیستی در حال احیا همراه شد، که همچنین باعث جلب توجه به عالمان آنارشیست پیشین شد. با رشد فمینیسم، همچنین شروع به بازنگری در کار فلسفی گلدمن کردند و فعالان این زمینه به اهمیت سهم گلدمن در برساختن اندیشهٔ آنارشیستی زمانه‌اش اشاره کردند. به عنوان مثال، اعتقاد گلدمن به ارزش زیبایی‌شناسی را می‌توان در توجهات زیاد به مقولهٔ آنارشیسم و هنر پس از آن، مشاهده کرد. به همین ترتیب، اکنون گفته می‌شود که گلدمن به‌طور قابل توجهی دامنهٔ فعالیت جنبش را، در زمینه‌های آزادی جنسی، حق تولید مثل و آزادی بیان گسترش داده‌بود.Marshall, pp. 408–409.
گلدمن طی سال‌ها در آثار داستانی بی‌شماری به تصویر کشیده شده‌است، از جمله فیلم "سرخ‌ها" اثر وارن بیتی در سال ۱۹۸۱، که در آن مورین استپلتون نقشش را بازی می‌کند و برای این نقش خود برنده جایزه اسکار شد. شخصیت گلدمن همچنین در دو نمایش موزیکال برادوی، "رگ‌تایم" ("Ragtime") و "قاتلان" ("Assassins")، وجود داشت. آثار دیگری هم زندگی گلدمن را به تصویر می‌کشند، شامل نمایشنامه‌ها و رمان‌های: "اما" اثر هاوارد زین، "مادر زمین" اثر مارتین دوبرمن، "مادر زمین" اثر مارتین دوبرمن، "اما گلدمن: عشق، آنارشی و امور دیگر" (در مورد رابطه گلدمن با برکمن و دستگیری وی در رابطه با ترور مک‌کینلی) اثر جسیکا لیتواک، "عشق بن، عشق اما" (در مورد رابطهٔ گلدمن با ریتمن) اثر لین راگاف،Lynn Rogoff at doollee.com: The Playwrights Database "امای سرخ" اثر کارول بولت،Wexler, "Exile", p. 249. و "امای سرخ و راهبهٔ دیوانه" اثر الکسیس روبلان، و رمان "گل سرخ" اثر اثل مانین در سال ۱۹۴۱.
از گلدمن با نام‌گذاری تعدادی از سازمان‌ها به یاد او، تقدیر شده‌است؛ از جمله کلینیک اما گلدمن (یک مرکز بهداشتی-درمانی زنان واقع در شهر آیووا)، «به احترام روحیهٔ چالش‌برانگیزِ» گلدمن."About Us ". The Emma Goldman Clinic. 2007. Retrieved on December 15, 2007. همچنین قهوه‌خانه-کتاب‌فروشی امای سرخ و فروشگاهی در بالتیمور، مریلند، نام خود را به دلیل اعتقادشان به «ایده‌ها و ایده‌آل‌هایی که او برای تمام زندگیش برای آن جنگید: آزادی بیان، برابری و آزادی جنسی و نژادی، حق سازماندهی در کار و در زندگیمان، ایده‌ها و آرمان‌های خودمان که حتی امروز نیز برای آن‌ها مبارزه می‌کنیم»، از نام اما گلدمن برگرفته‌اند.
پائول گایلیوناس و همسر فقیدش، هلن هیل، ترانه مشترک و آنارشیستی «اما گلدمن» را نوشتند که توسط گروه پیگی: ارکستری کالیپسی مارتیمز، در سال ۱۹۹۹ اجرا و منتشر شد. این آهنگ را بعداً گروه نوبنیاد «جالینوس مشکل‌ساز» هم اجرا و در آلبوم "مشکل‌سازان به اینجا می‌آیند" در سال ۲۰۰۴، منتشر کرد.
آهنگ گروه پانک بریتانیایی «مارتا» به نام "آژانس کارآگاهی گلدمن"، گلدمن را به شکل یک کارآگاه خصوصی که در حال تحقیق در مورد پلیس و فساد سیاسی است، به تصویر می‌کشد.Anthony, David "Martha goes undercover in the video for “Goldman’s Detective Agency”" "The A.V. Club" May 4, 2016
گلدمن نویسنده‌ای پرکار بود و تعداد پرشماری از جزوات و رسائل را دربارهٔ طیف متنوعی از موضوعات نوشت. وی شش کتاب تألیف کرده بود، که شامل زندگی‌نامهٔ خودش، "زندگیم را می‌کنم" و زندگی‌نامهٔ همکار آنارشیستش، ولتارین د کلیر، هم می‌شود.
آمال لعنتی فیلمی سوئدی است در ژانر رمانتیک کمدی-درام با تهیه‌کنندگی و کارگردانی لوکاس مودیسون. این فیلم محصول سال ۱۹۹۸ میلادی است و بر اساس نظریه دوگما ۹۵ ساخته شده‌است.
http://www.imdb.com/title/tt0150662
میخائیل الکساندروویچ باکونین (به روسی: Михаи́л Алекса́ндрович Баку́нин)؛ (زاده ۱۸۱۴– درگذشته ۱۸۷۶) آنارشیست انقلابی روس و از بنیان‌گذاران آنارشیسم جمعی بود. او یکی از بانفوذترین چهره‌های آنارشیسم و یکی از بنیان‌گذاران سنت آنارشیسم اجتماعی به‌شمار می‌رود. اعتبار وی به عنوان کنشگر، وی را در قامت یک نظریه‌پرداز برجسته معرفی کرد و نفوذ قابل توجهی در میان رادیکال‌ها در سراسر روسیه و اروپا به دست آورد.
میخائیل باکونین در امپراتوری روسیه در یک خانواده اشرافی روسیه متولد شد و جوانی‌اش را به عنوان یک افسر تازه‌کار در ارتش گذراند، اما در سال ۱۸۳۵ میلادی از ارتش کناره گرفت و به مسکو رفت تا در رشته فلسفه تدریس کند. در دههٔ ۱۸۳۰، باکونین از هگلی‌های جوان بود. وی در سال ۱۸۴۲ روسیه را ترک کرد و سفرهای دنباله‌داری را آغاز کرد. او در ۱۸۴۸ در انقلاب آلمان (قیام درسدن) شرکت جست. در ۱۸۴۹، دستگیر و به دولت روسیه تحویل داده و به حبس ابد محکوم شد. وی پس از مرگ تزار نیکلاس اول، به سیبری (۱۸۵۷) تبعید شد. در ۱۸۶۱، او از تبعید گریخت و به لندن رفت.باکونین در لندن به "مجمع صلح و آزادی" پیوست. در کنگرهٔ برن این مجمع (۱۸۶۸)، او و هواداران‌اش که در اقلیت بودند از این سازمان جدا شدند و "اتحاد بین‌المللی سوسیال دموکراسی " را تشکیل دادند. این سازمان و بین‌الملل اول در ۱۸۶۹ به هم پیوستند. در این‌جا بود که اختلافات باکونین با مارکس بروز کردند.او به تشکیل دسته‌جات مقاومت علیه سیستم اعتقاد داشت. روش وی در تبلیغ، مسافرت‌های دائمی به نقاط مختلف اروپا بود. او به آنارکومی (آنارشیسم-کمونیسم) اعتقاد داشت که برداشتی جزمی از اعتقادات ویلیام گادوین بود و در آن جامعه به دسته‌جات همکار تقسیم‌بندی می‌شود و از تعاون و همکاری بین گروهی نیازهای خود را برآورده می‌کند.
آثار وی عمدتاً به تشریح جامعه مورد نظر وی و مقایسه و در عین حال بیان برتری ماتریالیسم بر ایده‌آلیسم بنیان یافته‌است. از کتاب‌های او می‌توان به «خدا و دولت» (۱۸۷۱) و «مارکسیسم، آزادی و دولت» (۱۸۷۰–۱۸۷۲) اشاره کرد. با اینکه به‌واسطهٔ عباراتی که از وی نقل می‌شود او را از جمله فلاسفه خداناباور می‌دانند، اما احتمالاً به نوعی از مذهب عرفانی اعتقاد داشته‌است.
پاردوس یک توزیع لینوکس بر پایه دبیان است که با حمایت دولت ترکیه توسعه داده‌ شده‌است. نام پاردوس برگرفته از نام لاتین پلنگ ایرانی است. پاردوس، سیستم‌عاملِ ملی کشور ترکیه است که مدتی قبل جهت گسترشِ فرهنگِ استفاده از سیستم عامل لینوکس در این کشور و همچنین فراهم نمودن بستر انتقال جامعه‌یِ نرم‌افزاریِ ترکیه به سمت جامعه‌ای متن‌باز و آزاد، توسعه داده شده‌است. اکثر بخش‌های مورد نیازِ این سیستم‌عامل مبتنی بر لینوکس، مجدداً توسط تیم توسعه‌دهنده‌‌یِ آن بازنویسی شده‌‌است. البته، پاردوس فقط یک توزیع محلی مختصِ ترکیه نیست بلکه توزیعی بین‌المللی، دارای ۱۰ زبان دیگر به‌جز زبان ترکی نیز است.
بخش‌های مختلف مدیریتی و کاربردیِ پاردوس با هدف بهبود میزانِ موردپسندبودن در هنگام استفاده از سیستم بازنویسی شده‌‌است. ابزارهای زیادی به صورت گرافیکی برای مدیریت بخش‌های مختلف نوشته‌شده که باعث سهولت در استفاده و مدیریت این سیستم‌عامل گردیده‌ است. سرعت راه‌اندازی سیستم و همچنین بارگذاری نرم‌افزارها مورد پسند بوده و سیستم از پایداری قابل قبولی برخوردار است.
به دلایلِ سرعت بالا و امنیت و پایداری، این توزیعِ لینوکس مورد استفاده نیرو‌های امنیت ترکیه نیز قرارگرفته‌است.
پی‌سی (PiSi: Packages Installed Successfully as Intended) نامِ نرم‌افزار مدیریت بسته پاردوس است که وظیفه‌ی آن نصب، به‌روزسانی و حذف آسان نرم‌افزارها در یک محیط گرافیکی است. برخی از ویژگی‌های مدیریت بسته‌یِ پی‌سی عبارت‌اند از:
جامعه پاردوس یک فورک از نسخه قدیمی پاردوس ایجاد کرده‌است، به اسم پی‌سی لینوکس که از مدیریت بسته پی‌سی نیز استفاده می‌کند.
eopkg - پکیج‌منیجر توزیع سولاس نیز یک فورک از مدیریت بسته پی‌سی است.
نسخه جامع پاردوس بر اساس توزیع دبیان در ۱۲ آوریل ۲۰۱۳ منتشر شد.
پروژه‌های پی‌سی لینوکس و "پاردوس آنکا" از نسخه مستقر پاردوس مشتق شده‌اند و گروهی از داوطلبان همچنان پی‌سی و سایر ویژگی‌های پاردوس را به‌صورت مستقل توسعه می‌دهند. پی‌سی لینوکس دو نسخه جدید منتشر کرد؛ این نسخه‌ها ادامه‌ی نسخه ۲۰۱۱ پاردوس بوده و شامل آخرین نسخه‌ی پی‌سی، کپتان، کومار و مانند این‌ها می‌باشد.
شیخ محمد حسن، (درگذشته ۱۸ محرم ۱۳۲۳ ق. در نجف) پسر ملا عبدالله، پسرِ محمدباقر ممقانی (مامقانی) از فقیهان بنام و از مراجع شیعه بود.
محمدحسن مامقانی، پسر عبدالله پسر باقر مامقانی، در ممقان دیده به جهان گشود و برای تحصیل به نجف رفت. او پس از مدتی به مامقان بازگشت. اما پس از اقامتی ۸ ساله بار دیگر رهسپار نجف شد و در همان شهر ساکن شد و در محرمِ ۱۳۲۳ هجری قمری، در همان‌جا درگذشت و به خاک سپرده شد.
مامقانی در نجف سال‌های پایانی سده سیزدهم -که کانون دوست‌داران دانش بود- نخست نزد شیخ مرتضی انصاری و پس از درگذشت او در حوزهٔ درس سید حسین کوه‌کمری و برخی دیگر از بزرگان، حضور یافت و سپس به تألیف و تصنیف سرگرم شد.
تالیفات‌اش بسیارند، از جمله «البشری الوصول» و «درایع الاحکام». شرحِ خوی خداپسندانه و رفتار پارسایانه‌اش در «تنقیح المقال» و «ریحانه الادب»، به کمکِ پسرش -شیخ عبدالله مامقانی- آمده است.
سید حسین بادکوبه‌ای لاهیجی
سید ابوالحسن اصفهانی
میرزا حسین فقیه سبزواری
سید علی تبریزی مشهور به سید علی داماد، از مراجع و فقیهان مشروطه‌خواه داماد مامقانی است.
شیخ عبداله مامقانی رجالی مشهور سده چهاردهم فرزند او است. همچنین محی الدین مامقانی نوه پسری او است که در خرداد سال ۱۳۸۷ش در قم درگذشت.
محمدحسن مامقانی مخالف استبداد قاجار بود و در عزل و تکفیر اتابک اعظم با آخوند خراسانی و میرزا حسین خلیلی تهرانی و ملا محمد شربیانی همراه بود.
همچنین در جریان نهضت مشروطه، پس از آن که نامه‌های بسیاری از مردم ایران در شکایت از حکام مستبد قاجار به مراجع نجف رسید، آخوند خراسانی، شیخ حسن مامقانی، فاضل شربیانی و حاجی میرزا حسین تهرانی برای بررسی اوضاع و چاره‌جویی و اقدام درباره مشکلات، جلسات ۴ نفره‌ای را تشکیل دادند که سری بود و فرزندان و یاران او حق شرکت در جلسات را نداشتند. جلسات سیار، و به تناوب در منزل یکی از آنان برگزار می‌شد ولی با مرگ شربیانی و ممقانی جلسات پی گرفته نشد.
شیخ محمدحسن ممقانی یک سال پیش از مشروطه و در ۵ فروردین ۱۲۸۴ در نجف درگذشت و در حرم علی به خاک سپردندش.
ساعت وسیله‌ای است که از آن برای اندازه‌گیری، نگهداری و نشان‌دادن زمان استفاده می‌شود. ساعت یک وسیله مکانیکی است که با چرخش عقربه های آن زمان را نشان می دهد. ساعت یکی از مهمترین وسایل زندگی است و بشر امروز و دیروز بدون داشتن ساعت در منزل خودش نمی تواند زمان و مقدار دقیق زمان را بفهمد. گذشت زمان همانطور که به وسایل و ملزومات کار و زندگی رنگ تکنولوژی و پیشرفت را داده است به ساعت نیز رنگ تکنولوژی و پیشرفت را داده و سیستم های مکانیکی آنرا بهتر کرده و به بشر امروز ساعت کامپیوتری را داده است. البته امروزه علاوه بر تعیین زمان، ساعت مچی به عنوان یک وسیله زینتی نیز کاربرد دارد. ساعت یکی از قدیمی‌ترین اختراعات بشر است که نیاز به اندازه‌گیری فواصل زمانی کوتاه‌تر از واحدهای طبیعی یعنی: روز، ماه قمری و سال را برآورده می‌کند. برای بیش از یک هزاره از دستگاه‌های مختلفی با اصول کارکرد مختلف به عنوان ساعت استفاده شده‌است.
برخی از پیشینیان ساعت مدرن را می‌توان ساعت‌هایی دانست که براساس حرکت طبیعت کار می‌کردند: برای مثال ساعت آفتابی با نمایش موقعیت سایه بر روی یک سطح صاف، زمان را نشان می‌دهد. گسترهٔ متنوعی از زمان‌سنج‌ها وجود دارد که نمونهٔ مشهور آن ساعت شنی است. ساعت‌های آبی، به همراه ساعت‌های آفتابی، احتمالاً قدیمی‌ترین ابزار اندازه‌گیری زمان هستند. اختراع چرخ‌دنگ لبه‌ای یکی از پیشرفت‌های اساسی در ساخت ساعت بود، و باعث ظهور نخستین ساعت‌های مکانیکی در دههٔ ۱۳۰۰ در انگلیس شدند، که زمان را مانند چرخ‌های تعادل با نوسان اندازه می‌گرفتند., pp. 103–104, p. 31
ساعت‌های حرکت فنری در قرن ۱۵ پدیدار شدند. در طی قرن‌های ۱۵ و ۱۶، ساعت‌سازی رونق گرفت. تحول بعدی در دقت پس از سال ۱۶۵۶ با اختراع ساعت آونگی توسط کریستین هویگنس رخ داد. محرک عمده‌ای برای بهبود دقت و قابلیت اطمینان ساعت‌ها، اهمیت زمان دقیق برای دریانوردی بود. مکانیسم یک ساعت با مجموعه‌ای از چرخ‌دنده‌ها که توسط فنر یا وزنه رانده می‌شوند، به عنوان کارکرد ساعت (Clockwork) نامیده می‌شود. ساعت الکتریکی در سال ۱۸۴۰ ثبت اختراع شد و ساعت‌های الکترونیکی در قرن بیستم معرفی شدند که با تولید دستگاه‌های نیمه هادی کوچک مجهز به باتری، گسترده شد.
ساعت ستاره‌ای به اندازه‌گیری و تشخیص و تطبیق زمان در شب به وسیلهٔ ستارگانی شاخص گفته می‌شود. این روش معمولاً به کمک ستاره قطبی به‌عنوان یک نقطهٔ ثابت، با مقایسه و سنجش جابجایی بعضی ستارگان دب اکبر در هر فصل نسبت به زمان متعارف است. کارکرد این ساعت بیشتر با کمک حرکت ستارگان و وسیله قراردادن آنهاست. ساعت ستاره‌ای صرفاً ساعتی شبانه است.
این ساعت در زمان‌های گذشته و بیشتر در مکان‌هایی که به ساعت‌های دیگر دسترسی نبوده‌است استفاده می‌شده‌است.
ساعت‌های خورشیدی در دوران کهن به‌طور وسیع استفاده می‌شده‌اند.ناظمی این گونه از ساعت می‌تواند زمان را برحسب زاویه یا محل قرارگیری سایهٔ یک میله که با زاویهٔ مشخص نسبت به زمین قرار دارد، کار زمان‌سنجی را انجام دهد. این ساعت هم با وسیله قراردادن حرکت روزانهٔ خورشید و هم وسیلهٔ ابتکاری با استقرار شاخص مخصوص و مدرج کردن سایهٔ خورشید است. این ساعت، نقطهٔ مقابل ساعت ستاره‌ای، صرفاً ساعتی روزانه است.
این گونه از ساعت، به‌رغم قدمت آن، از دقت قابل‌قبولی برخوردار است و انواع دقیق آن زمان ظاهری خورشیدی را با خطای حداکثر ۱۵ دقیقه (ناشی از تاب‌خوردن محور گردش زمین به دور خود) معین می‌کند. ساعت‌های آفتابیِ دقیق با یک جدول یا نمودار ارائه می‌شوند که این خطای اندازه‌گیری زمان را در ماه‌های مختلف سال تصحیح می‌کند.
به گفتهٔ هرودوت، نمونه‌های اولیهٔ این گونه ساعت به اقوام سومری و کلدانی بازمی‌گردد و قدمتی حداقل ۵۰۰۰ ساله دارد.
ساعت‌آبی در کنار ساعت‌های آفتابی احتمالاً قدیمی‌ترین ساعت ساخت بشرند. مدل‌های ابتدایی ساعت آبی باقی‌مانده از قرن ۱۶ پیش از میلاد از مصر و بابِل به‌دست آمده. این گونه معمولاً از دو ظرف تشکیل شده که آب با شدت معین از یکی به دیگری می‌ریزد.
کاربردی‌ترین ساعت آبی متعلق به ایران است زیرا نه بر اساس خرافات یا تفریح بلکه برای یک ضرورت اساسی زندگی کشاورزی و تقسیم سهام آب قنات یا آب چشمه‌ها در مناطق کویری ساخته شده‌است.
کالیستنس، مورخ یونانی ۳۲۸ پیش از میلاد، که در لشکرکشی اسکندر مقدونی به ایران همراه او بود، نوشته‌است: در اینجا (ایران)، در دهکده‌ها که آب را برحسب نوبت به کشاورزان برای زراعت می‌دهند، یک فرد از میان کشاورزان انتخاب می‌شود تا بر زمان نوبت (و تقسیم زمانی سهام قنات)نظارت داشته باشد.
اولین نمونه‌های ساعت شنی در یک نقاشی از ۱۳۳۸ پس از میلاد دیده شده. این ساعت که معمولاً برای اندازه‌گیری مدت‌زمان‌های کوتاه استفاده می‌شده، از دو حباب شیشه‌ای تشکیل شده که با سوراخ کوچکی به یکدیگر متصل‌اند. شنِ ریز به علت نیروی جاذبه به حباب پایینی می‌ریزد. وقتی تمام شن به پایین ریخت مجموعه را برعکس می‌کنند تا فرایند تکرار شود.
ساعتهای مکانیکی معمولاً نشان دهنده زمان با استفاده از زاویه‌ها هستند. این نوع ساعت‌ها پرکاربردترین نوع ساعت در میان مردم می‌باشد. رایج‌ترین آن‌ها ساعت‌هایی هستند که به صورت مدور درجه‌بندی شده‌است. این ساعت‌ها به ۱۲ قسمت تقسیم شده‌اند که هر کدام نشان‌دهندهٔ یک ساعت (عقربه ساعت شمار آن را نمایش می‌دهد) است. همچنین این ساعت‌ها به ۶۰ قسمت تقسیم شده‌اند که هر کدام هم می‌توانند دقیقه و هم ثانیه را نمایش دهند (با استفاده از عقربه‌های ثانیه شمار و دقیقه شمار).
ساعت‌های مکانیکی از نظر انرژی دو دسته ساعت کوکی و ساعت اتوماتیک هستند.
ساعتهای دیجیتال به نوعی از ساعت‌ها می‌گویند که زمان را با استفاده از ال‌سی‌دی، LED یا چراغ نشان می‌دهند. این ساعت‌ها به دو صورت ۱۲ ساعته و ۲۴ ساعته هستند. این ساعت‌ها با استفاده از مدارهای الکتریکی می‌توانند زمان را محاسبه و اعلام کنند. در ساعت‌های جدیدتر ساعت‌ها خود می‌توانند با استفاده از اینترنت ساعت خود را تنظیم کنند.
ساعت باینری زمان را طبق اصول باینری نشان می‌دهد. ساعت، دقیقه و ثانیه در دو ستون با چهار سطر نشان داده می‌شود. مطابق شکل، سطر اول رقم ۱، سطر دوم ۲، سطر سوم ۴، و سطر آخر رقم ۸ است. ستون سمت چپ رقم دهگان و ستون سمت راست رقم یکان را نشان می‌دهد که با جمع ارقام هر ستون و جمع‌بندی آن‌ها با هم، عدد ساعت، دقیقه و ثانیه به‌دست می‌آید.
ساعت اتمی گونه‌ای از ساعت است که فرکانس تشدید (رزونانس) استاندارد اتمی را به عنوان عنصر نگهداری زمان به کار می‌گیرد.
این ساعت‌ها دقیق‌ترین ساعت و استاندارد فرکانسی بسامد شناخته شده‌اند و به عنوان استانداردهای اولیه برای سرویس جهانی پخش زمان
(Time Distribution Service)، برای کنترل فرکانس پخش برنامه‌های تلویزیونی و سامانه‌های موقعیت‌یاب جهانی (GPS) به کار می‌روند.
ساعت‌های اتمی از پرتوافشانی (رادیو اکتیویته) استفاده نمی‌کنند، بلکه از نشانک‌های دقیق ریزموج استفاده می‌کنند. نشانک‌های مذکور هنگامی تولید می‌شوند که الکترون‌ها در اتم‌ها سطح انرژی خود را دگرگون می‌کنند و نور منتشر می‌شود.
ساعت‌ها در اَشکال و اندازه‌های مختلفی وجود دارند که برای کاربردهای گوناگون ساخته شده‌اند. بعضی از انواع مختلفِ ساعت‌ها در زیر آورده شده‌است:
بهاء الدین سید حیدر بن علی بن حیدر معروف به شیخ حیدر آملی یا میر حیدر آملی یا سید حیدر آملی (زاده ۷۲۰ هجری در آمل) عارف و مفسر قرن هشتم است.موحد، «آملی»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۲۱۴.
نام او بیشتر به سبب نظریاتش دربارهٔ عرفان و حکمت مطرح شده‌است. میر حیدر را از بزرگ‌ترین عارفان شیعی می‌دانند.آملی، سید حیدر، المقدمات من کتاب نص النصوص، تهران، قسمت ایرانشناسی انستیتو ایران و فرانسه: پژوهش‌های علمی در ایران، ۱۳۵۲ش.
او دارای چهل رساله است که از جمله می‌توان به جامع الاسرار و منبع الانوار که برای تبیین دیدگاه‌های اهل تصوف و شیعیان است، اشاره کرد. وی تشیع و تصوف حقیقی را نزدیک به یکدیگر می‌داند.کربن، سید حیدر آملی: شرح احوال، آثار و آراء جهان‌شناسی، ص۶۲–۶۵.
میر حیدر، در آمل چشم به جهان گشود و تا میان‌سالی به کارهای دیوانی و دولتی مشغول بود. اما در میانه عمر سودای دانش اندوختن در سر گرفت و رهسپار نجف شد.کربن، سید حیدر آملی: شرح احوال، آثار و آراء جهان‌شناسی، ص۲۳.
حیدر آملی بخش بزرگ جوانی درخشان خود را در آمل در ایالت طبرستان گذراند. در اثر پیچ و خم زمانه و یورش مغولان نشانه‌ای از آثار قدیمی باقی مانده‌است. با توجه به وضعیت خانوادگی و مشاغلی که حیدر آملی در جوانی در دربار امیر به عهده داشته، زندگی او با یکی از پرآوازه‌ترین خاندان‌های فرمانروایی مازندران یعنی خاندان باوندیان (موسوم به کینخواریه) پیوند دارد. حیدر آملی با تجدید خاطره امیر که در خدمت او بوده، نسب او را به ساسانیان می‌رساند. در همان سالی که امیر به قتل رسید و خاندان باوندیان از میان رفت (۷۵۰ ه)، حیدر آملی تصمیم می‌گیرد تا به زندگی موفق و این جهانی خود پایان داده و به سوی خدا برود.خالدی، احمد، سید حیدر آملی (گزارش زندگی و عرفان)، تهران: پژوهشکدهٔ فرهنگ و معارف، پاییز ۱۳۸۱
هانری کربن زندگی سید حیدر را در سه قسم کلی بیان می‌دارد: یک) دوره ایرانی: تا ۳۰ سالگی (سال ۷۵۰)، دو) دوره اول عراقی (از سال ۷۵۲ تا ۷۶۸)، سه) دوره دوم عراقی، (از سال ۷۶۸ تا ۷۸۷).
بر این اساس می‌توان تاریخ تولد سید حیدر را در آمل با اختلاف یک سال معلوم کرد:۷۲۰ (شاید ۷۱۹ اما به احتمال زیاد ۷۲۰).
سید حیدر بن علی بن حیدر عبیدلی حسینی آملی به یکی از خانواده‌های بزرگ سید آمل تعلق داشت. شهری که ساکنان آن از همان آغاز عالم بودند. اگر فاصله یک ساله میان حرکت از آمل و ورود به اماکن مقدس در سال ۷۵۱ را به حساب نیاوریم، می‌توانیم بگوییم که دوره ایرانی سید حیدر از سال ۷۲۰ تا ۷۵۰ هجری بوده‌است؛ بنابراین سید حیدر، آمل را در سال ۷۵۰ هجری ترک کرد، یعنی در همان سالی که امیر او به قتل رسید. خود او می‌گوید که در این زمان سی ساله بوده‌است.
در این فاصله سید حیدر آموزش‌های اصلی را دیده و نخستین تجربه خود از زندگی را کسب کرده بود. او در جامع الاسرار می‌گوید که از همان آغاز جوانی و حتی کودکی با علاقه فراوان به مطالعه عرفان شیعی دوازده امامی پرداخت.
زائر ما با ترک همه چیز، جز خرقه‌ای ژنده از مال دنیا نگه نمی‌دارد و برای زیارت اماکن مقدسه تشیع و سپس بیت‌المقدس و مکه قدم در راه می‌گذارد. بدین ترتیب دوره عراقی یا بهتر بگوییم نخستین مرحله این دوره آغاز می‌شود. سید حیدر به مکه و مدینه می‌رود، اما به علت وضع مزاجی به عراق بازمی‌گردد.آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۳۰ق.
تذکره نویسان می‌گویند که در نخستین مرحله این دوره، سید حیدر از تعلیمات دو عالم یعنی، مولانا نصیر الدین کاشانی حلی و فخرالمحققین محمد بن حسن بن مطهر حلی استفاده کرد.
فخرالمحققین فرزند علامه حلی بود که در نزد نصیرالدین طوسی و کاتبی قزوینی تعلیم دید و خود یکی از اساتید کلام این دوره بود.
سید حیدر از حسن بن حمزه هاشمی روایت می‌کند در سال ۷۶۱ از فخرالمحققین اجازه روایت دریافت کرد و به درخواست او رساله رافعه الخلاف را نوشت و برای مدتی به مکاتبه علمی با او پرداخت.
یادآور می‌شویم که آخرین تاریخ تحریر رساله العلوم العالیه یعنی سال (۷۸۷ ه) مربوط می‌شود به زمانی که سید حیدر شصت و پنج سال بود. علامه حسن‌زاده آملی در اینباره می‌فرمایند: «فعلاً در جنب مسجد امام حسن عسکری (ع) در آمل قبری به نام میرحیدر آملی؛ ولیکن مسلم است که غیر از سید حیدر است.» زیرا ایشان خودش می‌نویسد: «من از آمل بیرون رفتم. وی در حله وفات کرده‌است.»
پس از سال ۷۸۷ اثری از حیدر آملی در این جهان فانی نمی‌یابیم. این دوره از زمان حمله تیمور لنگ به مازندران دور نیست و دلیلی نداریم که سید حیدر به زادگاه خود بازگشته باشد. یا گفته می‌شود او را بعد مرگش به زادگاه خود آورده‌اند.
گفتنی است که سید حیدر آملی، دو معاصر همنام دارد:
میر حیدر آملی، عالم قرن هشتم، صوفیان را شیعیان خاص خوانده و می‌گوید: «یکی بر شریعت و دیگری بر حقیقت تمرکز یافته و هر دو در صراط مستقیم است؛ ولو هر یک دیگری را طرد کند؛ زیرا هر یک بخشی از حقیقت را دارد… ضروری است این دو گروه بکوشند از گروه دیگر، بخش دیگر حقیقت را فرا گیرند تا از هر جهت، به کمال دست یابند».
او آثار متفاوتی از علم تصوف و نگاه به امامان داشته‌است تفسیر قرآن و کتاب‌های بحث در علم و فلسفه از بزرگ‌ترین آثار کتب‌های فلسفه در جهان است که در اکثر دانشگاه‌های معتبر در حال تدریس می‌باشد. آثار گران‌بهایی از وی در موضوع‌هایی چون تفسیر قرآن با عنوان تفسیر محیط الاعظم، نص النصوص و رساله العلوم العالیه بر جای مانده‌است. نص النصوص، در حقیقت، شرحی بر فصوص الحکم ابن عربی است. هانری کربن، مستشرق فرانسوی، دو کتاب دربارهٔ سید حیدر آملی و نگاه عرفانی وی نگاشته که افراد مختلف آن‌ها را در قالب کتابی به‌نام «سید حیدر آملی: شرح احوال، آثار و آراء و جهان‌شناسی» به فارسی ترجمه کرده‌اند. این کتاب به زندگی‌نامه و معرفی سید حیدر آملی می‌پردازد.کربن، هانری، سید حیدر آملی: شرح احوال، آثار و آراء جهان‌شناسی، ترجمه: نوذر آقاخانی، تهران، انتشارات حقیقت، ۱۳۸۸ش.آملی، سید حیدر، الکشکول فیما جری علی آل الرسول، بیروت: موسسة البلاغ، ۱۹۸۶م.
در سال ۱۳۸۱ دبیرخانه کنگره ملی علامه سید حیدر آملی توسط دانشگاه مازندران و گلستان دایر شد. بزرگداشت علامه به مدت دو روز با حضور و سخنرانی شخصیت‌های علمی و فرهنگی همچون حسن حسن‌زاده آملی و رضا استادی در دانشکده علوم دریایی محمودآباد و دانشگاه شمال برگزار شد. در حال حاضر دو تندیس یکی در زادگاهش و دیگری در مصر به عنوان یادمان وی ساخته‌اند.
نبرد گوگـَمِل یکم اکتبر سال ۳۳۱ پیش از میلاد بین نیروهای امپراتوری هخامنشی به فرماندهی داریوش سوم و سپاهیان اسکندر مقدونی در شرق موصل رخ داد.
در ابتدا باید گفت که اکثر مورخان قدیم جنگ سومین و آخرین داریوش با اسکندر را جدال اربیل نامیده‌اند؛ ولی از چندی به این طرف آن را جدال گوگمل می‌نامند. پلوتارک می‌گوید: «جنگ بزرگ اسکندر با داریوش، برخلاف آنچه اکثر مورخان نوشته‌اند، در گوگمل رخ داد نه در اربیل و این اسم به زبان فارسی به معنای خانهٔ شتر است.»
در مورد جنگ سوم و آخرین داریوش سوم با اسکندر مضامین مختلفی وجود دارد.
آریان از قول آریستوبول گوید: به موجب نقشه‌ای که پس از جدال گوگمل به دست آمد، ترتیب جنگی قشون داریوش چنین بود: در جناح چپ سواره نظام غربی و دهایی و رخجی صف بسته بودند و نزدیک آن سواره نظام و پیاده‌نظام پارسی که با هم مخلوط بودند. در جناح راست سل سوریان، اهالی میانرودان، مادی‌ها، پارتی‌ها، سکاها و پس از آن تپوری‌ها و هیرکانی‌ها استاده بودند. در قلب، داریوش با تمام خانواده و نجبای ایران قرار گرفته بود و هندی‌ها و کاریان و آناپاست‌ها و تیراندازان آمارد در اطراف او بودند.
بنابر گزارش کوینت کورس مورخ رومی در کتاب تاریخ اسکندر، ۱۰۰۰ سواره نظام تپوری و ۶۰۰۰ سواره نظام هیرکانی و ۴۰۰۰۰ پیاده‌نظام دربیک در جنگ گوگمل و در ارتش داریوش سوم هخامنشی حضور داشتند.The Hyrcani had mustered 6000 as excellent horseman as those nations could furnish , as well as 1000 Tapurian cavalry. The Derbices had armed 40000 foot-soldiers ; most of these carried spears tipped whit bronze or iron , but some had hardened the wooden shaft by fire. curtius rufus quintus , history of ALEXANDER (3.2.7)
بنابر دانشنامه ایرانیکا، دربیک‌ها با چهل هزار نیرو بیشترین شمار نیروها را در نبرد گوگمل و در ارتش هخامنشی داشتند.In the accounting of Darius III’s army at Gaugamela, these Derbices furnished more troops (40,000) than all the other peoples on the Caspian coast combined (Curt., 3.2.7 ., IRANICAONlINE IRAN v. PEOPLES OF IRAN (2) Pre-Islamic
اسکندر خط جنگ را به شکل هلال درآورد تا به آسانی نتوان آن را محصور کرد و برای این که سپاهیان او از حملهٔ ارابه‌های داس‌دار ایرانی مصون بمانند، فرمان داد، سربازان دم سپرهایشان را تنگ به یکدیگر بچسبانند و در حین حمله ارابه‌ها نیزه‌ها را به سپرها بزنند تا اسبان آن‌ها رم کند و به سوی ایرانی‌ها برگردند.
ارتش داریوش و اسکندر از جاهای خود کنده به استقبال یکدیگر شتافتند و همین که دو لشکر در مقابل یکدیگر واقع شدند شیپورچی‌های طرفین شیپور حمله را دمیدند و از هر دو سپاه نعرهٔ جنگی برآمد. در ابتدا ارابه‌های داس دار ایرانی به شدت حمله‌ور شد و باعث وحشت در صفوف مقدونی‌ها گردید. به خصوص که مازه در راس سواره نظام ایران نیز به مقدونی‌ها حمله برده و عملیات ارابه‌ها را تقویت کرد؛ ولی مقدونی‌ها چنان‌که اسکندر سپرده بود، سپرهای خود را تنگ به یکدیگر چسبانده و نیزه‌هاشان را به سپرها زدند. بر اثر آن صدای مهیبی در فضا پیچید و اسبهای ارابه‌ها به وحشت افتاده و برگشتند و در صفوف ایرانی باعث اختلال گشتند. با این وجود بعضی از ارابه‌ها به صفوف مقدونی رسیدند و سربازان صفوف خود را گشودند تا ارابه‌ها بگذرند و بعد عده ای را با ضربت‌ها خراب کردند؛ ولی عده ای از ارابه‌ها به صفوف مقدونی برخورد کرد و تلفاتی به دشمن رسانید. توضیح آنکه دست‌های سربازان یا سر آنها را قطع و پیاده‌ها را از کمر به دو نیم کرد. پس از آن جدال مهیبی رخ داد. دو سپاه به قدری به هم نزدیک شدند که تیراندازان و فلاخن داران اسلحهٔ خود را به کار برده بودند و می‌رفت که جنگ تن به تن درگیرد. در این مرحله جدالی سهمگین بین سواره نظام جناح راست مقدونی با سواره نظام جناح چپ ایرانی که در تحت فرماندهی داریوش بود شروع شد. همراه او هزار نفر سوار ممتاز و رشید بودند که تماماً از اقربای او به‌شمار می‌رفتند و حاضر شده بودند در این روز مردانگی و مهر و محبتشان را به داریوش نشان دهند. این دستهٔ ممتاز سینه‌ها را در جلوی تگرگ تیر که به سمت داریوش می‌بارید سپر کرده و می‌جنگیدند و عدهٔ زیادی از سپاهیان دلیر ملوفور (یعنی سپاهی که نوک نیزه‌هایشان به سیب طلایی منتهی می‌شد و از سواره نظام ممتاز پارسی به‌شمار می‌رفت) به دستهٔ مزبور کمک می‌کردند. نزدیک این سواره نظام مردها و کوسی‌ها می‌جنگیدند و بلندی قامت آن‌ها جالب توجه بود. تمام این سپاهیان فریاد جنگی برآورده و با شدت به طرف مقدونی‌ها حمله کردند و از جهت فزونی عده مقدونی‌ها را در فشار گذاردند.
از طرف دیگر مازه در ابتدای جنگ با سواره نظام ایرانی مقدونی‌ها را هدف باران تیر قرار داد و تلفات زیادی به آنها وارد کرد. بعد از او دسته ای از سوارها ی ممتاز که مرکب از دو هزار نفر کادوسی و هزار نفر سکایی بود جدا کرده و به آنها دستور داد از جناح چپ دشمن دور زده و به اردوگاه مقدونی‌ها حمله برده و بار و بنهٔ آنها را تصرف کنند. فرمان مذکور در حال اجرا شد و سکاها بار و بنهٔ مقدونی‌ها را غارت کردند. این واقعه باعث اختلال در اردوی مقدونیه شد و اسرایی که در آنجا بودند جرئت یافته و به کمک ایرانیان آمدند ولی سی سی گامبیس مادر داریوش که در جزو اسرا بود از جا حرکت نکرد.
سکاها قسمتی از بار و بنهٔ مقدونی‌ها را غارت کرده نزد مازه شتافتند، تا او را از بهره‌مندی خود آگاه سازند. اسکندر چون وضع را چنین دید در راس سواره نظام پادشاهی که بر سایر قسمت‌های سواره نظام امتیاز داشت به داریوش حمله برد. شاه این حمله را تحمل کرد و از بالای گردونهٔ خود زوبین‌هایی به طرف حمله کنندگان انداخت. جنگی‌های زیادی نیز در اطراف می‌جنگیدند. بعد داریوش و اسکندر به استقبال یکدیگر شتافتند. اسکندر زوبینی به طرف داریوش انداخت ولی این ضربت به او اصابت نکرد و به گردونه ران او آمده و وی را سرنگون کرد. از افتادن او در میان قراولان داریوش همهمه پیچیده و از بعضی صدای شیون برخاست زیرا برخی از پارسی‌ها و مقدونی‌ها پنداشتند که این ضربت به خود داریوش اصابت کرده و سربازان یقین داشتند که داریوش کشته شده و رو به هزیمت گذاشتند. فرار آنها از یک صف به صف دیگر سرایت کرد و در نتیجه صفوف جنگی در هم شکست. بعد که داریوش دید که یک طرف او از مدافعان به کلی خالی است خودش هم در وحشت افتاده و رو به فرار گذاشت. در این حال از هزیمت سپاهیان پارسی و تعقیبی که سواره نظام اسکندر از آنان می‌کرد گرد زیاد برخاست و فضا را تیره و تاریک کرد. این ابر مظلم به قدری غلیظ بود که نمی‌شد دید داریوش به کدام طرف فرار می‌کند. در این احوال مازه که جناح راست ایرانیان را فرمان می‌داد و از فرار داریوش خبر نداشت با سواره نظام خود به جناح چپ مقدونی‌های حمله کرد و هر چند پارمنین در راس سواره نظام تسالی و رفقای خود در مقابل مازه پافشرد ولی با وجود شجاعتی که سواره نظام او بروز داد مازه مقدونی‌ها را سخت در فشار گذارد و کشتاری مهیب درگرفت. پارمنیون چون دید از عهدهٔ مازه بر نمی‌آید و چیزی نمانده که شکست بخورد کس نزد اسکندر فرستاد که پیغام داد که اگر اسکندر به کمک نیاید شکست او حتمی است. این خبر وقتی به اسکندر رسید که او در تعقیب داریوش از دشت نبرد خیلی دور شده بود. با وجود این او فوراً امر کرد سواره نظامش بایستد و چنان‌که نوشته‌اند در این موقع خشم و غضب او را حدی نبود، چه می‌دید فتحی را که به چنگ آورده از دست می‌دهد؛ ولی در این احوال باز اقبال به طرف اسکندر آمد، توضیح اینکه به مازه خبر رسید که داریوش شکست خورده و فرار کرده. این خبر با وجود بهره‌مندی او باعث سستی وی شد و بر اثر آن از فشار او به مقدونی‌هایی که در حال اختلال بودند کاست. پارمنیون از این سستی در ابتدا تعجب کرد ولی بعد فوراً موقع را مغتنم شمرد که از آن استفاده کند. سواره نظام تسالی را نزد خود طلبیده به آنها گفت: "ببینید این مردان که ما را سخت در فشار گذارده بودند چگونه عقب می‌نشینند گویی که یخ کرده‌اند. این از اقبال پادشاه ما است. چرا ایستاده‌اید؟ آیا از عهدهٔ اشخاصی هم که می‌خواهند فرار کنند بر نمی‌آیید؟" تسالیان این سخن را عین حقیقت تصور کرده و جرئت یافته حملات سخت به دستهٔ مازه کردند و پس از آن عقب‌نشینی این سردار بزودی مبدل به فرار شد؛ ولی چون سردار مقدونی از جهت این سستی اطلاع نداشت برای تعقیب فراریان نمی‌کوشید؛ بنابراین مازه فرصت یافت که از دجله گذشته و با بقیهٔ دستهٔ خود مستقیماً به طرف بابل رانده و به آنجا پناه برد.
پس از آن بالاخره تمام سپاهیان پارس رو به هزیمت گذاردند و مقدونی‌ها آن‌ها را تعقیب کرده عده ای از فراریان را کشتند. عدهٔ کشته شده‌های ایرانی را دیودور سیسیلی نود هزار و عدهٔ کشته شده‌های مقدونی را پانصد نوشته ولی آرون، مورخ آن دوره گوید که عدهٔ مجروحان مقدونی خیلی زیاد بود و سردارانی مانند هفستیون، سنوس، مه نیداس، پردیکاس و بعضی دیگر جزو مجروحان بودند. زیادی کشته شده‌های ایرانی از آنجا بود که در موقع هزیمت و گرد و خاکی که فضا را فرو گرفته بوددر زیر سم اسب‌های فراریان و تعقیب کنندگان می‌ماندند و بعد از دم تیغ مقدونی‌ها می‌گذشتند. کنت کورث مورخ عدهٔ مقتولان ایرانی را چهل هزار و کشته شده‌های مقدونی را سیصد نوشته ولی با اینکه مورخان اسکندر اعتراف می‌کنند که جنگ در ابتدا سخت بود و مقدونی‌ها هزیمت کردند و اسکندر آن‌ها را توبیخ کرده و برگردانید و از طرف دیگر پارمنیون داشت شکست می‌خورد که خبر فرار داریوش رسید. چگونه می‌شود قبول کرد که عدهٔ کشته شده‌های مقدونی فقط سیصد نفر بوده باشد؟ آریان مورخ عدهٔ مقتولان ایرانی را سی هزار نوشته و گوید، که عدهٔ بیشتری اسیر شدند ولی عدهٔ مقتولان مقدونی را سیصد پیاده و هزار سوار قلمداد کرده. کلیتا راجع به آریان باید در نظر داشت که او تاریخ خود را موافق پانویس‌های آریستوبولوس و بطلیموس، سرداران اسکندر نوشته و مثل این است که یک تاریخ رسمی نوشته باشد.
داریوش در گردونهٔ خود به قدری سریع حرکت می‌کرد که اسکندر نتوانست به او برسد و چنان‌که مورخان اسکندر نوشته‌اند گرد و غبار مانع بود از اینکه مقدونی‌ها بدانند داریوش از کدام طرف می‌رود. فقط گاهی صدای شلاق گردونه ران آگاهی می‌داد که داریوش نزدیک است. بدین ترتیب داریوش به رود لیکوس رسید و پس از عبور خواست پل را براندازد، تا مقدونی‌ها نتوانند از رود مزبور عبور کنند ولی بعد از قدری تأمل دید که اگر چنین کند عدهٔ زیادی از فراریان سپاه او نخواهند توانست از رود بگذرند و قربانی مقدونی‌ها خواهند شد. این بود که گفت: «راه مقدونی‌ها را بازگذارم به از آن است که راه پارسی‌ها را بربندم.» اسکندر که داریوش را تعقیب می‌کرد، وقتی که به پل مزبور رسید نخواست که دیگر مقدونی‌ها فراریان را تعقیب کنند.
همانند بسیاری از جنگ‌های دیگر این دورهٔ زمانی، تعداد تلفات این جنگ به روشنی معلوم نیست. هنگامی که اسکندر داریوش را تعقیب می‌کرد به دلیل مشکلاتی از ادامهٔ تعقیب صرف نظر کرد و داریوش به همدان گریخت. اسکندر هم بعد از پیروزی گرانقدری که در این جنگ برایش حاصل شده بود به سمت جنوب تاخت و بابل، شوش و پایتخت امپراتوری هخامنشی، پارسه (پرسپولیس) را تصاحب کرد. در مدت یک سال بعد، عده ای از همراهان داریوش به وی خیانت کردند و طی یک توطئه، شاه پارس توسط شخصی ناشناس به قتل رسید. پس از مرگ داریوش، اسکندر خود را فرمانروای قلمرو هخامنشی خواند و شروع به تاخت و تاز به مناطق مختلف این قلمرو کرد.
لقب شوالیه Encyclopædia Britannica لقبی تشریفاتی است که توسط چارلز سوم به مشاهیر آن کشور اهدا می‌شود و جنبه موروثی ندارد.
در قرن بیستم دربار بریتانیا با اهدا کردن لقب شوالیه به کسانی که دستاوردها و افتخارات فوق‌العاده برای بریتانیا و جهان کسب می‌کردند اقدام نمود که تا امروز ادامه دارد. دریافت کنندگان این لقب را از خوانندگان مشهور انگلیسی تا کوهنوردان حرفه‌ای، دانشمندان، نویسندگان و بازیگران سینما تا شخصیتهای سیاسی متفاوتند. لقب شوالیه دارای درجات مختلفی است و معمولاً در مراسم سال نو در کاخ باکینگهام در لندن به دریافت کنندگان اهدا می‌شود. با دریافت بالاترین درجهٔ لقب شوالیه، مردان پیشوند Sir و زنان پیشوند Madame را به نام خود می‌افزایند. افزودن این پیشوند تشریفاتی تنها ویژهٔ شهروندان بریتانیا است.
از شوالیه‌های نامدار معاصر بریتانیا می‌توان به روآن اتکینسون، آنتونی هاپکینز، مگی اسمیت، جودی دنچ و کریستوفر لی بازیگران سینما، تیم برنرز لی فیزیکدان و دانشمند علوم کامپیوتر و مخترع وب، ریچارد برانسون کارآفرین مشهور، دیوید بکهام فوتبالیست مشهور، الکس فرگوسن مربی فوتبال و یان ویلمت دانشمند رویان‌شناسی و خوانندگان گروه بیتلز، رینگو استار ، پل مک کارتنی و جرج هریسون اشاره کرد. از دریافت کنندگان غیربریتانیایی لقب شوالیه می‌توان به بیل گیتس بنیان‌گذار شرکت مایکروسافت و په‌له فوتبالیست مشهور برزیلی و نچیروان ادریس بارزانی رئیس اقلیم کردستان اشاره کرد.
در برخی موارد نامزدها یا دریافت کنندگان لقب شوالیه به دلایل شخصی یا سیاسی از دریافت نشان خودداری می‌کنند یا آن را باز می‌گردانند. از مشهورترین این افراد می‌توان به جان لنون خواننده گروه بیتلز اشاره کرد که در سال ۱۹۶۹ لقب شوالیهٔ خود را در اعتراض به دست داشتن بریتانیا در ناآرامی‌های نیجریه و حمایت بریتانیا از آمریکا در جنگ ویتنام بازگرداند.
شوالیه Encyclopædia Britannica مقام افتخارآمیزی است که رؤسای دولت (همچنین پاپ) یا نماینده آنان در پی خدمت به پادشاه، کلیسا یا کشور به شخصی (به ویژه افراد نظامی) اعطا می‌کنند.
در آن دوران برخی شوالیه‌ها فرماندهی سواره نظام ارتش را برعهده داشتند و افرادی اسماً شجاع بودند که برای کشورشان افتخار کسب می‌کردند. شوالیه‌ها الزاماً نظامی نبودند. درصد بالایی از شوالیه‌ها ازبین رجال، اشراف، ثروتمندان و مردان مذهبی انتصاب می‌شدند. از سوی دیگر کلیسای کاتولیک (واتیکان) به برخی زائرین سرشناس اروپایی که سفر مشقت بار اروپا به اورشلیم را جهت زیارت کلیسای مقبره مقدس در اورشلیم به جان می‌خریدند، این لقب را اهداء می‌کرد. بر خلاف باور عمومی، شوالیه لقب سلطنتی نیست. یک شوالیه وقتی اشرافی محسوب می‌شود که از بین اشرافیان برخاسته باشد.
در آثار ادبی، قهرمان قرون وسطا یا شوالیه حق انتخاب دارد و به جستجوی ماجرا می‌رود. او عرصهٔ رویارویی خود با آزمون‌ها را انتخاب می‌کند و هویتش را با این انتخاب شکل می‌دهد. ماجراهای زندگی شوالیهٔ قرون وسطا بسته به عرصه‌ای که برای فعالیت‌هایش برگزیده، تغییر می‌کند. البته شوالیه رخدادهای زندگی‌اش را بر اساس روایت و آرمان‌شهر خود انتخاب می‌کند اما نمی‌توان ماجراهای زندگی او را پیش‌بینی کرد، درست مانند دن‌کیشوت.
در قرن بیستم دربار بریتانیا با اهدا کردن لقب شوالیه به کسانی که دستاوردها و افتخارات فوق‌العاده برای بریتانیا و جهان کسب می‌کردند اقدام نمود که تا امروز ادامه دارد. دریافت کنندگان این لقب، از خوانندگان مشهور انگلیسی تا کوهنوردان حرفه‌ای، دانشمندان، نویسندگان، ورزشکاران و بازیگران سینما تا «شخصیت‌های سیاسی» متفاوتند. لقب شوالیه دارای درجات مختلفی است و معمولاً در «مراسم سال نو» در کاخ باکینگهام در لندن به دریافت کنندگان اهدا می‌شود.
این لقب اکنون جز بریتانیا در اکثر جوامع اروپایی منسوخ شده و هیچ معنای رسمی یا اداری ندارد. فقط چند سازمان سرّی از جمله فرقه مقبره مقدس اورشلیم اعضای سازمان خود را شوالیه می‌نامند.
هنرستان مکان آموزشی است، که دانش آموزان در صورت تمایل برای به دست آوردن مهارت‌های فنی یا هنری، پس از پایان سال نهم متوسطه به آنجا می‌روند. هنرستان یک دوره ۳ ساله آموزش فن و هنر است و بیش از ۱۰۰ رشته مختلف دارد. همچنین هنرستان یک حق انتخاب برای کسانی است که نمیخواهند وقت خود را در دبیرستان تلف کنند.
افرادی که دوره‌های هنرستان را به پایان می‌رسانند، بدون گذراندن دوره پیش‌دانشگاهی می‌توانند در کنکور فنی و حرفه‌ای(کاردانی پیوسته) شرکت کنند. اکنون عملاً امتحان کنکور در برخی رشته‌ها نقشی در پذیرش دانشجو ندارند و علاقه‌مندان در اوّلین انتخاب خود بر اساس سوابق تحصیلی پذیرفته می‌شوند. در برخی رشته‌ها مانند «ساختمان» چند سال است که کنکوری برگزار نمی‌شود. در صورت تمایل نیز امکان ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر وجود دارد.
اولین هنرستان در شهر تبریز دایر شد؛ که تعدادی از آن‌ها توسط آلمانی‌ها ساخته شده‌است. مانند هنرستان فنّی وحدت واقع در باغ گلستان یا هنرستان هنرهای زیبا میرک که توسط ارامنه در سال ۱۲۹۶ در تبریز تأسیس شد و همچنین سایر هنرستان‌های جدید که افزون بر شاخهٔ فنی و حرفه‌ای، شاخهٔ کاردانش را نیز دارا هستند. نظیر هنرستان همّت که اوّلین هنرستان غیردولتی تبریز واقع در سربالائی ولیعصر است.
کسانی که به هر دلیلی قادر نبودند مدرک دیپلم خود را در نوبت اوّل (روزانه) بگیرند، دو راه دارند:
توجّه مهم: افرادی که پایان خدمت ندارند، در صورت عدم ثبت نام در مدرسه، به عنوان "ترک تحصیل" شناخته شده و غیبت نظام وظیفه خواهند داشت! چون 'فقط مدارس (وزارت آموزش و پرورش) اجازهٔ درخواست و اعطای معافیت تحصیلی را دارا هستند' نه آموزشگاه‌ها (وزارت کار- سازمان فنّی و حرفه‌ای، وزارت ارشاد، جهاد کشاورزی و …).
زمینه کامپیوتر : شبکه و IT و برنامه نویسی و تولید محتوا و گرافیک
زمینه خدمات:
گروه بهداشت و سلامت: تربیت کودک، تربیت بدنی
خدمات: ناوبری، حمل و نقل
گروه بازرگانی و امور اداری: حسابداری بازرگانیزمینه صنعت:
گروه برق و رایانه: الکترونیک، الکترو تکنیک، شبکه و نرم‌افزار، مخابرات دریایی
گروه نگهداری و تعمیر ماشین آلات: الکترونیک و مخابرات دریایی، مکانیک موتورهای دریایی
گروه ساختمان و معماری: ساختمان
گروه مواد و فراوری: سرامیک، صنایع شیمیایی، صنایع نساجی، متالورژی، معدن
گروه مکانیک: تأسیسات، مکاترونیک، صنایع فلزی، صنایع چوب و مبلمان، مکانیک خودرو، ماشین ابزار، چاپزمینه کشاورزی:
امور دامی، امور زراعی و باغی، صنایع غذایی، ماشین‌های کشاورزی.
زمینه هنر:
انیمیشن (پویانمایی)، سینما، صنایع دستی (بافت)، طراحی و دوخت، موسیقی نوازندگی سازهای ایرانی، موسیقی نوازندگی ساز جهانی، نقاشی، نقشه‌کشی معماری، نمایش، گرافیک، فتو گرافیک، تولید برنامه‌های تلویزیونی، معماری داخلی، مرمت آثار فرهنگی
زمینهٔ صنعت
گروه برق
الکتروتکنیک: برق ساختمان، برق صنعتی، برق ماشین آلات، تابلوسازی برق صنعتی، تعمیر وسایل برقی خانگی، شبکه‌های هوایی، ماشین‌های الکتریکی، نصب و سرویس آسانسور
الکترونیک :الکترونیک صنعتی، تعمیر تلویزیون رنگی، تعمیر دستگاه‌های پزشکی، تعمیر ماشینهای اداری، تعمیر تلفن‌های رومیزی و همراه، سیستم‌های صوتی تصویری
کنترل: اتوماسیون صنعتی، تعمیر ابزارهای دقیق، میکروکنترولر AVR
گروه سرامیک
سفالگری :سفال و لعاب، سفالگری، معرق کاشی، کاشی‌سازی هفت رنگ
صنایع شیشه‌ای :شیشه‌گری، شیشه‌گری آزمایشگاهی، عینک‌سازی (اپتیک)
گروه شیمی
شیمی صنعتی:آبکاری فلزات، فرآوری چرم
گروه عمران:
ساختمان: بتنکاری ساختمان، ساختمان سازی، سنگ و کاشی کاری، کارهای عمومی ساختمان، کارهای فلزی ساختمان
معماری:تزئینات داخلی ساختمان، طراحی معماری داخلی، معماری آیینه کاری، معماری داخلی، نقشه‌کشی ساختمان، هنر آینه کاری
گروه مواد
سرامیک: سرامیک سازی
متالورژی : ریخته‌گری، مدلسازی
گروه مکانیک
تأسیسات:آبگرمکن خورشیدی، تأسیسات بهداشتی ساختمان، تأسیسات تهویه مطبوع ساختمان، تأسیسات حرارتی برودتی، تأسیسات گازرسانی، تأسیسات گرمایی ساختمان، تعمیر دستگاه‌های گازسوز، تعمیر چیلر تراکمی، تعمیر پمپ و شیر، دستگاه‌های سردکننده
ساخت و تولید: ساخت ابزار، ساخت ادوات، فرزکاری CNC، تراشکاری CNC، جوشکاری، قالب‌سازی فلزی، نقشه‌کشی صنعتی به کمک رایانه، مکانیک صنعتی، پلاستیک کاری، تعمیر ماشین ابزار
سازه‌های فلزی: بازرسی جوش اسکلت فلزی، جوشکاری برق، جوشکاری برق و گاز، جوشکاری گاز، جوشکاری گاز محافظ 2OC، درو پنجره‌سازی آلومینیومی، درو پنجره‌سازی آهنی، ورق‌کاری
صنایع دریایی: ساخت شناور فایبرگلاس
صنایع چوبی:تزئینات داخلی چوبی، رنگ کاری مصنوعات چوبی، ساخت شناورهای چوبی صیادی، کابینت‌سازی چوبی، کاربری دستگاه CNC چوب
عیب‌یابی و تعمیر: تعمیر برق اتومبیل، تعمیر ماشینهای راهسازی، تعمیر موتور خودرو، تعمیر موتور دیزل دریایی، تعمیر موتور و برق خودرو، تعمیر موتورسیکلت، تعمیر بدنه اتومبیل، تعمیر خودروهای تجاری سنگین و نیمه سنگین درجه یک و درجه دو، تعمیر موتور قایق، خدمات فنی خودرو، صافکاری نقاشی خودرو
معدن :استخراج معدن، فرآوری سنگ
نساجی: ریسندگی، قالی بافی ماشینی، نساجی عمومی
چاپ : چاپ افست
زمینهٔ خدمات
حمل و نقل: حمل ونقل هوایی
خدمات اجتماعی: آتش‌نشانی، هتلداری و سیاحتی، پیرایشگری
خدمات غذایی: آشپزی ، کنترل تولید مواد
صنایع دستی: صنایع دستی ظریف، هنرفرش
کامپیوتر : کامپیوتر
مالی و اداری: امور اداری، امور بازرگانی، امور مالی
هنر: فرهنگی ادبی، کارهای هنری درخانه، موسیقی، هنرهای تجسمی، هنرهای نمایشی
پوشاک: خیاطی، کفش و سراجی بهداشت و درمان: پیراپزشکی
زمینهٔ کشاورزی
امور باغی : درختکاری، سبزیکاری، فضای سبز، گل‌کاری
امور دام و طیور: بهداشت دام و طیور، دام، طیور
امور زراعی : زراعت، گیاهان دارویی
جنگل و مرتع: آبخیزداری، جنگل، جنگل و مرتع، مرتعم ابریشم
شیلات: آبزیان
صنایع غذایی : فراورده‌های آبزیان، فراورده‌های دامی
ماشین‌های کشاورزی: تعمیر ماشینهای کشاورزی، کاربری ماشینهای کشاورزی
در سال‌های اخیر اقداماتی در راستای هوشمندسازی هنرستان‌ها صورت گرفته، از به‌کارگیری تجهیزات سخت‌افزاری هوشمندسازی تا سامانه‌های نرم‌افزار مدیریت هنرستان که به شکل اختصاصی برای ثبت و درج نمرات پودمان هنرستان طراحی و بهینه‌سازی شده‌اند.
دبستان یا مدرسهٔ ابتدایی (به فارسی دری : مَکتَب ، جمع:مکاتب ؛ همچنین: "صفوف اساسی" ، در تاریخِ اسلامی : مَدرَسَه ) آموزشگاهِ کودکان و نوآموزان است که در آن آموزش ابتدایی درس داده می‌شود. گذراندنِ دبستان نخستین گامِ آموزش رسمی است که در کشورهای گوناگون دورهٔ آن ۵ یا ۶ تا ۱۱ سال است. دبستان‌ها در بعضی از کشورها مدرسه است و آموزش‌های پیش دبستانی یا دبیرستان ممکن است در آن انجام گیرد. هر سال تحصیلی دبستان یک مرحله (صف ، کلاس) شمرده می‌شود که درجهٔ دانش آموز را با عدد ترتیبی روشن می‌کند. در کلاسِ اوّل ، توانایی خواندن و نوشتن آموزش داده می‌شود و در کلاس‌های بعدی متون بیشتر و آشنایی با مقدّمات علوم درس داده می‌شود تا دانش آموز به دبیرستان یا راهنمایی راه پیدا کند. در ایران، مقطع دبستان به دو دوره هر کدام شامل سه پایه تقسیم می‌شود. دوره‌ی اول از سال اول تا سوم و دوره‌ی دوم از چهارم تا ششم است.
تاریخ دبستان‌ها در کشورهای اسلامی با مَدرَسَه‌ها پیوند دارد و شغل آموزگاری کودکان رایج بوده‌است. از جمله این معلّمان در تاریخ ایران، ابومنصور ثعالبی بود. نخستین دستور اسلام برای آن معلّم‌ها، «برابر انگاشتنِ همهٔ دانش آموزان» در زمینهٔ درس دادن بود. بزرگان دین اسلام و نویسندگان برجستهٔ آن‌ها کتاب‌های زیادی دربارهٔ شیوه‌های درس دادن نوشته‌اند که نام کلّی آن‌ها کتاب‌های "آداب المتعلّمین" می‌باشد که مشهورترین آن‌ها از خواجه نصیرالدین طوسی است. آداب المتعلّمین‌ها کتاب‌هایی دربارهٔ آداب آموزش و پرورش به شیوهٔ توصیه شدهٔ دین اسلام، رسم علم آموختن و دانستنی‌های دانش آموز و مراتب اخلاقی آنان هستند که معمولاً به زبانِ عربی نوشته می‌شدند.
در مدرسه‌های اسلامی همراهِ آموزش ابتدایی، شریعت و احکام و زبان عربی درس داده می‌شد. حوزه‌های علمیه و نظامیه‌ها از جمله مدارس اسلامی اند که امروزه نیز اهمیّت آموزشی دارند. دورهٔ‌های مقدّماتی آن‌ها، آموزش ابتدایی به شیوهٔ سنّتی است. نخستین مدرسه‌های اسلامی در کنارِ مسجدها ساخته می‌شد. همچنین نمونه‌های از جایگزینی خانهٔ دانشمندان و بزرگان علوم اسلامی به مدرسه در تاریخ یاد شده و ساختمانِ بعضی از آن‌ها هنوز برپاست، که هنوز بعضی از آن‌ها پویایی دارند یا اثر تاریخی شده‌اند. مدرسه‌های اسلامی امروزی ممکن است ساختمانی نوین داشته باشند امّا همان کاربردِ سنتّی را دارند.
آموزشگاه مجازی به بخشی گفته می‌شود که در آن دوره‌های آموزش مجازی آنلاین ارائه می‌شود. آموزشگاه مجازی موقعیت فیزیکی ندارد و توسط برنامه‌های کامپیوتری ساخته می‌شود. در آموزشگاه مجازی دوره‌های کوتاه مدت برگزار می‌شود. اما در دانشگاه مجازی دانشجویان رشته‌های دانشگاهی را مطالعه می‌کنند.Clark & Berge, "Virtual Schools", 2012
آموزشگاه مجازی یکی از بخش‌های آموزش الکترونیکی است. در آموزش الکترونیکی محدودیت‌های زمانی و مکانی دیگر برای معلم (یاد دهنده) و شاگرد (یاد گیرنده) اهمیت ندارد بلکه در این سیستم آموزش هر فردی می‌تواند خود هم یاد دهنده باشد هم یادگیرنده. آموزش الکترونیک یا e-Learning توسط نرم‌افزارهای تحت وب به عنوان مدیریت سیستم آموزشی LMS و سیستم مدیریت محتوای آموزشی LCMS تولید و مدیریت می‌شود. از این موارد می‌توان به عنوان یک شیوه موفق به آموزش زبان به شیوه آنلاین اشاره داشت. در این روش با پشتیبانی یک راهبر خودآموزی صورت می‌پذیرد.
مدل‌های آموزشی انواع مختلفی دارند از انواع راه‌دور گرفته که کتاب‌ها و مطالب آموزشی را برای خودآموزی ارائه می‌کند تا آموزش زنده که دانش‌آموزان یا شاگردان به صورت همزمان در یک کلاس جمع می‌شوند.
مشکل قطعی اینترنت و برق یکی از بزرگترین مشکلات دانش‌آموزان و دانشجویان ایرانی در مواجه با آموزش مجازی است.
دانشگاه مجازی یا دانشگاه الکترونیکی که به دانشگاه قرن ۲۱ هم معروف است، از زمانی که اینترنت همگانی شد مطرح گردید. از پیش تحت عنوان دانشگاه باز از سال‌ها قبل در بعضی کشور‌ها فعال بوده و هست؛ ولی دانشگاه مجازی توسعه‌داده شده توسط آمریکایی‌ها است که به‌طور عملی به این مقوله پرداخته‌اند. برای تحصیل در این سیستم آموزشی حداقل پیش‌نیاز دانشجو برای شرکت در دوره‌های آموزشی دسترسی به دستگاه رایانه، شبکهٔ اینترنت و انگیزهٔ قوی برای موفقیت در یک کلاس غیر سنتی است.کتاب انتخاب رشته انتخاب آینده، ۱۳۹۱، ص ۵۹
ایجاد دانشگاه مجازی و تدریس از طریق رایانه و اینترنت، فراتر از قید زمان و مکان صورت می‌گیرد. با این روش دانشجو می‌تواند در هرزمان و در هرجایی به آموزش دسترسی داشته باشد. در ایرن نیز به‌دنبال گسترش و پیشرفت شبکه، گسترش ضریب نفوذ فناوری اطلاعات و ارتباطات، سیستم آموزش الکترونیکی در دستور کار قرار گرفته و از چند سال قبل تأسیس دانشگاه مجازی از ایده به عمل درآمد.
مطالبی که در دانشگاه مجازی ارائه می‌شود، مطالب مجازی نیست بلکه همان مطالبی است که در دانشگاه حقیقی توسط استاد تدریس می‌شود. با این تفاوت که در دانشگاه مجازی از ابزار خاصی استفاده می‌شود تا فضای دانشگاه جابه‌جا شده و ارتباط استاد و دانشجو در بستر فناوری از راه دور ایجاد گردد. این بستر همان IT یا بستر اینترنتی است. باتوجه به وجود شبکه‌های اینترنتی، مطالب تدریس شده توسط استاد به‌مدت طولانی باقی می‌ماند و دانشجو با استفاده از گیرنده (رایانه) می‌تواند در هر لحظه از شبانه‌روز از آن درس تولید شده بهره گیرد.کتاب انتخاب رشته انتخاب آینده، ۱۳۹۱، ص ۵۹ و ۶۰
دانشگاه مجازی در واقع یک حالت خاصی از دانشگاه حقیقی یا نقطهٔ مقابل آن است. یعنی در دانشگاه حقیقی میز، صندلی و دیگر ابزار و امکانات از جمله استاد و دانشجو به‌صورت فیزیکی وجود دارد درحالی‌که در دانشگاه مجازی، در محیطی دیگر، رایانه، اینترنت و ماهواره خط ارتباطی بین استاد و دانشجو و کلاس هستند.کتاب انتخاب رشته انتخاب آینده، ۱۳۹۱، ص ۶۰