moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
بررسی وضعیت بارندگی طی دوره مطالعاتی ۱۵ ساله در منطقه شاهدیه، حدود ۶۴٫۲ میلیمتر است. کمترین میزان بارندگی ۲۳٫۳ میلی متر و بیشترین آن ۱۲۶٫۱ میلیمتر است که اکثراً در فصل‌های زمستان و بهار رخ می‌دهد. همچنین میانگین درجه حرارت سالانه برابر با ۱۸٫۸ است.
میانگین درجه حرارت گرمترین ماه سال، ۳۱٫۵ درجه و در تیر ماه است. میانگین درجه حرارت در سردترین ماه سال نیز از دی ماه تا تیر ماه سیر صعودی و از تیر ماه تا دی ماه سیر نزولی دارد.
-تعداد و نحوه استقرار آبادی‌ها
شهر شاهدیه به دلیل تنوع فرم در بخش‌های گوناگون، تنوع ساکنین و بنیادهای فرهنگی –اجتماعی و عواملی از این قبیل دارای یک الگوی ذهنی اجتماعی قوی است که در آن محدوده‌های منفصل ولی مشخص قابل شناسایی است که این محدوده‌ها به عنوان محله شناسایی شده‌است.
شهر از سه محله به نام‌های ابرندآباد، گردفرامرز و نصرت آباد تشکیل شده‌است که هر کدام یک ناحیه شهری محسوب شود و خود غالباً متشکل از چند زیر محله کوچکتر است. علاوه بر الگوی ذهنی یک الگوی عینی نیز وجود دارد مثل: منطقه کارگاه‌ها، بافت قدیم و… از آنجاکه شهر در دو دهه اخیر به شهر تبدیل شده و هسته اولیه آن چند روستاست بنابراین آبادی‌ها در مجموع شهر را تشکیل داده‌اند.
وضع ارتباطات بین آبادی‌ها و شهر و سیستم حمل و نقل
حمل و نقل و جابجایی کالا و مسافر از هر مرکز جمعیتی یا تولیدی به سایر مراکز جمعیتی به صور مختلف صورت می‌گیرد. این روش‌ها عبارتند از:
ارتباط جاده‌ای
شهر شاهدیه از طریق معابر زیر به شهر یزد متصل می‌شود:
۱. خیابان سرگرد سامعی که از سمت جنوب شهر، شاهدیه را به دروازه قرآن یزد متصل می‌کند، خیابان فوق با شهر یزد مشترک است.
۲. خیابان دانش وران که از میدان شاهد شروع شده و بخش جنوبی شهر شاهدیه را به شهر یزد متصل می‌کند.
۳. خیابان تازه تأسیس که از میدان امام حسین شروع شده و مستقیماً به بزرگراه شیخ فقیه خراسانی متصل می‌شود و شاهدیه را به توسط بزرگراه فوق به شهرهای یزد، میبد و … متصل می‌کند.
۴. بلوار ۲۲ بهمن که با ادغام شدن به بلوار کشاورز در جنوب نصرت آباد به بزرگراه شیخ فقه خراسانی متصل می‌شود.
۵. خیابان امام خمینی که از سمت شمال با عبور از میدان صاحب الزمان به کنار گذر شمالی شهر یزد متصل می‌شود.
ارتباط هوایی
به دلیل وجود فرودگاه در شهر یزد و نزدیکی آن به شاهدیه می‌توان فرودگاه یزد را برای شهر شاهدیه نیز تلقی کرد.
ارتباط ریلی
شاهدیه در سمت جنوب از طریق شهر یزد به شبکه ریل سراسری کشور که از تهران به بندرعباس می‌رود متصل است.
سفرهای برون‌شهری در شهر شاهدیه به دلیل مجاورت با شهر یزد عمدتاً از شهر یزد صورت می‌گیرد، به همین دلیل هیچگونه ترمینال مسافربری در شهر شاهدیه وجود ندارد.
مساجد مهم و زیارتگاه‌ها: مسجد جامع ابرند آباد – مسجد جامع گردفرامرز- مسجد مهدیه ابرند آباد – زیارتگاه شیخ محمد سلطان مسجد باغستان و…
مجتمع‌های میراث فرهنگی و آثار باستانی و نقاط دیدنی قلعه تاریخی ابرند آباد - قلعه گردفرامرز – آب‌انبار نصرت آباد- بادگیرها و آتشکده نصرت آباد – کاروانسرا و آب‌انبار تاریخی گردفرامرز- بافت قدیم ابرند آباد
پارک‌ها، تفرجگاه‌ها و مناطق طبیعی گردشگری: پارک لاله -پارک شهدای هفتم تیر- تپه‌های تاریخی ابرند آباد- کوچه باغ‌های شاهدیه
هتل و مجتمع پذیرایی سیب و نار شاهدیه – هتل و مجتمع پذیرایی باغ گل انار شاهدیه – هتل سنتی در شر بهره‌برداری در نصرت آباد
دانشگاه‌ها: دانشگاه پیام نور واحد شاهدیه – مرکز تحقیقات نانو ساختار شاهدیه
عشق‌آباد مرکز بخش دستگردان شهرستان طبس در استان خراسان جنوبی است. این شهر در حاشیه جادهٔ طبس به شهرستان بردسکن از توابع استان خراسان رضوی قرار دارد.
در کمتر از دویست سال پیش فردی به نام خدابخش رمضان در این محل واقع در منطقه‌ای که به جلگه دستگردان معروف بود برای بیرون آوردن آب، چاله‌ای و سپس قناتی حفر کرد و با توجه به بالا بودن آب‌های زیرزمینی در این نقطه، آغاز به کشاورزی کرد و از آن قنات کوچک، روستایی ساخت که مرکز بخش و سپس شهر عشق‌آباد را تشکیل داد.
البته در این منطقه روستای میان آباد با قدمت زیاد وجود داشت و به خاطر جمعیتی بیشتری که داشت در آغاز برای مرکزیت دستگردان پیشنهاد شده‌بود اما به خاطر مخالفت ریش‌سفیدان و املاک‌داران این روستا با این استدلال که مرکزیت میان‌آباد موجب شلوغی می‌شود، از این کار جلوگیری شد و عشق‌آباد عنوان مرکزیت را به‌دست‌آورد.
عشق‌آباد امروزی از ترکیب عشق‌آباد و محله‌های میان‌آباد، زیرک‌آباد، حاجی‌آباد تشکیل شده‌است.
قلعه تاریخی روستای ده محمد در فاصله ۴۵ کیلومتری شهر عشق آباد و ۶۵ کیلومتری شهر طبس و ۵۰ کیلومتری شهر بشرویه واقع شده‌است. با وجود کم توجهی هنوز سرپاست ولی نیاز به توجه بیشتری دارد. با هزینه‌ای نه چندان زیاد مکانی بسیار زیبا برای جذب گردشگر و توریست خواهد بود. از جمله نیازهای اساسی اشتغال و در نتیجه افزایش جمعیت با توجه به منابع بسیار غنی معدنی این منطقه است.
از جمله مناطق گردشگری بسیار دیدنی در این منطقه می‌توان به تپه‌های ماسه بادی در روستای منصویه در کیلومتر ۱۵ جاده عشق آباد-طبس و روستاهای تاریخی با قلعه‌های بسیار دیدنی در روستاهای بم، دهنو ون، احمدآباد کلاته، دستگردان، هودر، ملوند (قلعه حسن صباح)، ده محمد، حسن‌آباد، وکیل آبادو… اشاره کرد که قدمت برخی از این بناهای تاریخی به دوران شداد بر می‌گردد. مناطق گردشگری که دیدن آن خالی از لطف نیست رباط زنگیچه، غار جهنم، روستای زیبای معدن قلعه و … است.
رصدخانه آبخورگ هم در عشق‌آباد با امکانات بالا آبشار مصنوعی از بالای کوه آمده است تشکیل شده‌است.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۳٬۹۶۵ نفر (در ۱٬۲۷۷ خانوار) بوده‌است.
تصاویر قلعه
مروست مرکز شهرستان مروست در استان یزد است. و جنوب استان یزد و در مسیر بزرگراه در حال احداث مهریز به نی‌ریز واقع شده است.
در خصوص ریشه‌شناسی واژهٔ «مروست» و اینکه این واژه به چه شکل به وجود آمد و به چه معنا می‌باشد و علت این که این نام را بر این منطقه قرار داده‌اند در کتب تاریخی زیادی به شکل‌ها و تعاریف مختلفی به آن پرداخته شده‌است و با بررسی‌های به‌عمل آمده و تحقیقات صورت گرفته آنچه که به واقعیت نزدیک‌تر می‌باشد این گونه است که به سال (پیش از سال ۱۳۲ هجری قمری) عمر بن هبیره فزاری، معن بن زائده را که در شجاعت و سخا ثانی حاتم طائی است، از جانب دیگری روانهٔ فارس نمود پس معن با سپاه عبدالله بن معاویه در مرو شاذان که اکنون او را مروست گویند جنگ نمود و شکست فاحش بر سپاه عبدالله افتاد و یکنفر از اولاد ابولهب در آن جنگ کشته شد و فرموده اهل بیت طهارت که «یکنفر از بنی هاشم در مرو شاذان مدفون شود» «یقتل رجل من بنی هاشم بمروالشاذان» به صحت پیوست … (ص ۱۹۷)
استخری این نام را مروسف ضبط کرده، می‌نویسد: مروسف منبر ندارد (ص ۹۸، مسالک و ممالک)
حمداله مستوفی می‌نویسد: مروست دیهی بزرگ است از سردسیرات فارس و در اصل مر بود پس برای تمییز از مرو خراسان آنرا مرو شاذان گفتند چنانچه مرو خراسان را مرو شاهجهان (ص ۱۲۲، نزهت‌القلوب، چاپ لیدن)
فارسنامهٔ ابن بلخی، ص ۱۲۵
کامل، ابن اثیرف جلد چهارم، ص ۳۰۶
در جایی دیگر اینگونه آمده‌است که نام مروست در متون تاریخی به خاطر وجود قلعه‌های فراوان و وجود آثار تاریخی بسیار زیاد که نشان از وسعت و آبادانی آن در گذشته بوده‌است به نام دارالکلات معروف بوده‌است به طوری‌که در دور تا دور مروست بیش از ۱۸ قلعه هنوز پابرجا باقی مانده‌است که هر کدام زادگاه و محل زندگی افراد و طوایف بسیاری بوده‌است و برخی از آن‌ها تا دههٔ ۷۰ نیز هنوز مورد سکونت بود و در برخی روستاها هم‌اکنون جهت نگهداری دام از آن‌ها استفاده می‌شود.
مجموعه بناهای تاریخی مروست، نقطهٔ دیدنی تاریخ این شهر است. این مجموعه عبارت است از: مسجد شاه حسین مروست متعلق به دوران قاجاریان (ثبت در فهرست آثار ملی)، مسجد حاج قاسم، گنبدی، قلعهٔ تاریخی مروست، مسجد جامع، بقعهٔ شیخ عبدالله، بقعهٔ شیخ بهاالدین و کاروانسرای شعبه.روزنامهٔ ایران: سرزمین مادری، شمارهٔ ۲۳۰۹، شنبه ۲ آذر ۱۳۸۱ - Sat, Nov 23, 2002 ، بازدید: دسامبر ۲۰۰۸.
امیر مظفر پسر منصور پسر غیاث‌الدین حاجی خراسانی که پهلوانی دولتیار و نیک اعتقاد خوش‌پندار بود در خدمت اتابکان یزد به رتبهٔ امارت رسید؛ وقتی از اتابکان یزد رنجید خدمت ایلخان، ارغون خان رسید و در نزد او به منصب یساولی سرافراز گردید. پس از ارغون خان، گیخاتو خان، غازان خان و سپس اولجایتوسلطان او را به خدمت گرفتند و حکومت ابرقوه و هرات و مروست و اردستان را به او واگذاشتند. (ص ۳۰۵)
هرات و مروست شهری است کوچک و غله و بوم و میوه روی و هوای معتدل و آب روان دارد و مروست دیهی است بزرگ و همان صفات دارد. (نزهت‌القلوب، حمدالله مستوفی)
شیخ اقدم سعیدالمشهور (۷۹ ب) بوفور الکرامات المعروف بعد المقامات شیخ‌الحق ولدین محمد بن بهاء الدین. شیخ مشارالیه به چند خواص مخصوص بود. اول آنکه دایماً در بند آن بود که غمی از دل درویش غمزه بردارد. دیگر آنکه بسیار دوست داشتی که کسی را مهمی ساخته گرداند و از بند قید و گرفتاری خلاصی دهد. دیگر آنکه اعانت فروماندگان بر خود واجب و لازم شمردی، دیگر آنکه چون جهانشاه میرزا پیر بوداق را از شیراز استخراج کرد و او به بغداد متوجه شد ابو یوسف میزا را در شیراز به‌جای او نصب فرمود و پنج هزار تومان در شیراز در وجه {ناخوانا} او تعیین فرمود. بوانات و هرات و مروست را از ولایت شیراز ضمیمهٔ ولایت کرمان ساخت. (دیار بکر، ابوبکر طهرانی)
از بلوکات میان شیراز و یزد، حد شمالی آن انار، شرقی شهر بابک، جنوبی هرات و غربی بوانات فارس است. مرکز آن قصبهٔ مروست و دارای ۱۲ قریه و مساحت آن ۵۰ فرسخ و جمعیت ۲٬۴۱۲ تن است. از بلوکات فارس میانه شمال و مشرق شیراز درازای آن از تاج آباد تا مزرعهٔ صحاف چهارده فرسخ است و پهنای آن از دو فرسخ نگذرد از مشرق و شمال به بلوک شهر بابک کرمان و از مغرب به بلوک بوانات و از جنوب به بلوک نیریز محدود است. قصبه بلوک نیز بنام مروست است. ولایت پارس پنج کورت ست. هر کورتی به پادشاهی که نهاد آن کورت به آغاز او کرده‌است بازخوانده اند بدین جملت، کورهٔ اصطخر، کوره دار البجرد و شهرهای این کوره (کورهٔ اصطخر) این است بوان و مروست. بوان شهرکی است با جامع و منبر و مروست با آن رود و میوه بوم است. چنانک درختان آن مانند بیشه است به اعمال کرمان نزدیک است و هوای آن معتدل است و آبهای روان دارد و آبادانست. مروست دهی مرکز دهستان هرات - مروست، بخش شهربابک، شهرستان یزد واقع در ۹۶ هزار گزی شمال باختری شهربابک و کنار راه شوسه یزد به مروست با ۲٬۵۴۲ تن آب آن از قنات و محصول آن غلات است. (جغرافیای سیاسی کیهان)
اسدالله فاضل مازندرانی می‌نویسد:
مروست بلوک بزرگی بود در استان فارس در مرز کرمان که از غرب به بوانات و از جنوب به نی‌ریز محدود و مرکز آن روستای مروست است. این روستای مهم ملک خاصه میرزا محمود افغان بود. در سال ۱۳۲۹ ه‍.ش سکنه روستای مروست ۲٬۵۴۲ نفر گزارش شده‌است.
و بنا به دلایل مشهود در گذشته و وجود مستندات مکتوب و کتب تاریخی، مروست سرزمینی پهناور بوده که آثار باستانی بسیار باارزش و اصیل بجامانده، قبرستان وسیع و آثار بدست آمده در قلعهٔ همدان و فخرآباد و سایر مناطق مروست حاکی از این موضوع می‌باشد، مروست از اوایل دورهٔ قاجاریان جزء یکی از بلوکات فارس بوده و در عهد جهانشاه قراقویونلو به سال ۸۴۱ ه‍.ق مروست ضمیمهٔ کرمان شده‌است و پس از آن طی سالیانی به استان یزد پیوست لذا فرهنگ منطقه تأثیر پذیرفته از فرهنگ کرمان، فارس و گویش محلی نیز ترکیبی از این دو منطقه می‌باشد که با توجه به ارتباط تنگاتنگ روزانه هم‌اکنون مردم این بخش با منطقهٔ همجوار که از توابع شهرستان بوانات استان فارس می‌باشد و روزانه مردم این مناطق جهت انجام امور بانکی، بهداشتی و درمانی و خرید به شهر مروست و رفت آمد مردم شهر مروست به این مناطق جهت استفاده از منابع طبیعی و تفریحی وابستگی و ارتباط‌های بسیار خوبی به این مناطق و مردم شهر مروست برقرار شده و نیز با توجه به اینکه شغل اکثر مردم شهر مروست کشاورزی بوده و آبریز سدهای مروست از این مناطق می‌باشد این ارتباط را ارتقاء داده و این شرایط منطقه‌ای به‌خصوص در بخش فرهنگی، گویشی، نیازمندی‌های روزانه و فواصل کوتاه ارتباطی همگی نشان‌دهندهٔ این مطلب است که مروست با تاریخی دیرینه و فرهنگی اصیل و با وجود ظرفیت‌ها و منابع عالی و همچنین نظر به موقعیت منطقه‌ای و شرایط فرهنگی، اجتماعی، منابع طبیعی، سیاسی و … که به‌طور جامع و کامل که در ادامه آمده شایستگی لازم را جهت توسعه و ارتقا، پیشرفت بیش از این را دارا می‌باشد.
اقلیم شهر مروست نیمه بیابانی با تابستان های نسبتا گرم و زمستان های سرد است. ارتفاع شهر مروست از سطح دریا ۱٬۵۴۴ متر است.
مروست در فاصلهٔ ۱۸۰ کیلومتری از مرکز استان واقع گردیده‌است و دارای دهستان‌های هرابرجان و ایثار می‌باشد.
حدود ۱۰۰ گونه داروهای گیاهی در دامنه کوهستان شناسایی شده‌است
محصولات کشاورزی این منطقه عبارتند از:گندم، جو، ذرت، انگور، پسته و انار
این شهر مهم‌ترین قطب کشاورزی استان یزد و یکی از مناطق اصلی تولید انگور در ایران می‌باشد.
فرهنگ منطقه مروست تأثیر پذیرفته از فرهنگ کرمان، فارس و یزد است و گویش محلی نیز ترکیبی از این ۳منطقه می‌باشد که باتوجه به ارتباطات و و رفت آمدهای مردم شهر مروست به این مناطق جهت استفاده از منابع طبیعی و تفریحی و مناطق همجوار به مروست جهت انجام امور بانکی و خرید وابستگی و ارتباط‌های بسیار خوبی به این مناطق و مردم شهر مروست برقرار شده و نیز باتوجه به اینکه شغل اکثر مردم شهر مروست کشاورزی بوده و آبریز سدهای مروست از این مناطق می‌باشد این ارتباط را ارتقاء داده واین شرایط منطقه ای به‌خصوص در بخش فرهنگی، گویشی، نیازمندی‌های روزانه و فواصل کوتاه ارتباطی همگی نشان دهنده این مطلب است که مروست با تاریخی درینه و فرهنگی اصیل و با وجود ظرفیتها و منابع عالی و همچنین نظر به موقعیت منطقه ای وشرایط فرهنگی، اجتماعی، منابع طبیعی، سیاسی و… که به‌طور جامع و مفصل به پرداخته شد و همان‌طور که در مطالب قبل به آن اشاره شد نام دیگر مروست در متون تاریخی به خاطر وجود قلعه‌های فراوان و وجود آثار تاریخی بسیار زیاد که نشان از وسعت و آبادانی آن در گذشته بوده‌است به نام دارالکلات معروف بوده‌است؛ که تاکنون بیش از ۲۹ اثر تاریخی در شهر مروست به ثبت آثار ملی کشور رسیده‌است. علی‌رغم میراث فرهنگی و آثار تاریخی که به تعداد قابل توجهی در بخش مروست به ثبت رسیده تفرجگاه‌های طبیعی زیادی در طبیعت بسیار زیبا ی منطقه به‌صورت بکر و دست نخورده وجود دارد که سالانه شاهد حضور تعداد بسیار زیادی از مهمانان، هموطنان و همشهریان عزیز در این طبیعت زیبا هستیم. از جمله مناطق تفریحی و طبیعی که می‌توان به ان اشاره کرد و بسیار در خور توجه است، چنار بیش از هزار ساله کُر، جنگلهای بسیار زیبا با تنوع گیاهان جنگلی و داروی کرخنگان، دشت بسیار زیبای گلهای ارسلان، دریاچه سپید پوش و زیبا و شگفت‌انگیز نمک که محلی زیبا برای تماشای غروب آفتاب کویر و رصد ستارگان و به نظره نشستن آسمان زیبای کویر است و همچنین تپه دُهُل زنان مروست که از عجائب خلقت در طبیعت بسیار زیبای از منطقه بشمار می‌رود.
مِهردَشت شهری که مرکز بخش بهمن شهرستان ابرکوه در استان یزد ایران واقع شده‌است.
شهر مهردشت از تجمیع سه روستای مهرآباد، اِردی و نصرت‌آباد تشکیل شده‌است. هر کدام از این هسته‌ها خود از محلات مختلف تشکیل شده‌است. شهر مهردشت در نزدیکی کویر ابرکوه قرار گرفته‌است.
محلات مهردشت
دروازه، دوازده امام، رحمت آباد، قلعه بی بی. شهرک
ناد علیا، صدرآباد، حاجی‌آباد، حسینیه، لانیا مهرآباد. کشمیر (کشیر) دشت
درب قلعه، قلعه نو و پشت قلعه
طبق کتاب احسن‌التواریخ مردمان روستای مهرآباد دارای تبار چچنی هستند که در زمان شاه عباس کبیر به این منطقه تبعید شدند . شاه عباس کبیر در مجموع ده بار به قفقاز لشکر کشید ارمنی‌ها و گرجی‌ها توسط وی به اصفهان تبعید شدند ( گرجی های ایران) اما چچنی ها مقاومت بیشتری کردند اما بالاخره شکست سختی خوردند و شاه عباس کبیر با پیشنهاد وزیراعظمش حاتم بیگ اردوبادی بقیه آنها را به این منطقه فرستاد تا کمترین شباهتی به محل زندگی آنها نداشته باشد . اما توانستند خود را با شرایط وفق بدهند . در زمان حمله افغانها محمود افغان از مسیر ابرکوه به اصفهان رفت و مردم این مناطق معروف به سرحدات در مقابل محمد افغان بسیار مقاومت کردند اما حکومت مرکزی انگیزه ای برای شکست محمود افغان نداشت و باعث شد مقاومت مردم این منطقه هم شکست بخورد. در جنگ کرنال از سپاهیان سواره نادرشاه افشار بودند و به انتقام حمله محمود افغان برخواستند.
امروزه اکثر جمعیت شهر مهردشت از نوادگان تبعیدیان چچنی هستند که با مردمان بومی آمیخته شدند اما خصائل اجداد خود را نیز به ارث بردند که دلیلی بر نژاد قفقازی آنها است. اغلب افراد دارای تبار چچنی دارای قد بلند ، هیکل درشت ، پوست سفید ، مو و ریش بور و توان بدنی بالا هستند از مهمترین ویژگی چچنی تباران مهردشت وجود روحیه سلحشوری و شجاعت است که بیشتر شهدای مهرآباد چچنی تبار بودند .
منبع: احسن‌التواریخ .ج۲.ص۶۵.حسن‌روملو
وبسایت: dashtemehr.ir دشت مهر مهردشت
مِهریز مرکز شهرستان مهریز در استان یزد است.اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.
مهریز باغ شهر تاریخی استان یزد و جزو دو شهرستان برتر از نظر آب و هوایی در استان میباشد
بر اساس متون تاریخی و نسخ خطی، مهریز از نام مهرنگار، دختر انوشیروان ساسانی گرفته شده‌است.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۳۴٬۲۳۷ نفر (۱۰٬۳۴۴ خانوار) بوده‌است.
مهریز دارای مساجد دیدنی بسیاری است که از معروف‌ترین آن‌ها مسجد جامع مهرپادین است.
این مسجد از بناهای سده هشت هجری قمری بوده و دارای گنبد، ایوان، شبستان و منار است. منار آن بر سردر مسجد ساخته شده و با کتیبه‌ای از کاشی معرق تزیین شده‌است.
بر اساس متن کتیبه، این مسجد در اوایل سده هشت هجری قمری توسط «محفوظ بن محمد» ساخته شده‌است.
این مسجد با بیش از ۹۰۰ سال قدمت، یکی از باارزش‌ترین آثار به جای مانده در این شهرستان است و دارای گنبد، ایوان، شبستان، منار و نیز فضاهای تابستانه و زمستانه به ترتیب با هزار و هزار و ۸۰۰ متر مربع مساحت است.
یکی دیگر از آثار تاریخی مهریز، قلعه سریزد می‌باشد که یکی از کهن‌ترین و بزرگترین صندوق امانات بانکی ایران و جهان در دوره ساسانی است که به منظور ذخیره‌سازی مواد غذایی، پول، طلا، زیورآلات و… در آن زمان استفاده می‌شد.
مجموعه بناهای باقدمت بالای دویست سال باخشت خام ومعماری قرن دهم بادگیرهای مسجدواب انبارصدردخشت خام بامعماری ویژه. به‌طوری‌که بازده وبادهی ومعماری ان منحصربه‌فرداست. زارع زرگر
رباط زین الدین در۶۰ کیلومتری جاده یزدـ کرمان، حدود ۵۰۰ متر خارج از جاده قرار گرفته‌است. فاصله آن تا شهر مهریز حدود ۳۰ کیلومتر است. تاریخ احداث بنا به دوره صفویه (۱۰۰۷ تا ۱۰۳۰ هجری قمری) برمی گردد.
رباط کرمانشاه که کرمانشاهان هم گفته می‌شود، آبادی کوچکی بر سر راه یزد به کرمان به فاصله شش فرسخ از رباط زین الدین است که از قدیم‌الایام حدفاصل میان خاک این دو شهر بوده‌است.
رباط نو سر یزد در انتهای آبادی سریزد در پایان راه (خیابان) اصلی عبوری در میان آبادی و در مجاورت آب انبار و مسجد جامع سریزد و به فاصله کمی از رباط قدیمی و خشتی موجود قرار گرفته‌است.
این رباط در جاده یزد ـ کرمان واقع شده‌است. این رباط در عصر صفویه بنا شده و دارای ساختمانی آجری و نقشه‌ای مربع شکل است و پنج برج دیده‌بانی دارد. ورودی ساختمان در ضلع غربی قرار دارد و به هشتی منتقل می‌شود.
این کاروانسرا در فاصله ۳۵ کیلومتری جاده یزدـ کرمان در روستای علی‌آباد و در حاشیه شهر مهریز قرار دارد. پلان این کاروانسرا از نوع پلان چهار ایوانی است که از آجر ساخته شده و بانی آن «شاهزاده معارف دوست محمد ولی میرزا» پسر فتحعلی شاه بوده‌است. بنای آن از سمت جاده دارای چهارده صفه و بلندی دیوار آن پنج متر است و چهار برج در چهار گوشه دارد.
انسان در روزگار گذشته همواره در معرض خطرات پیرامون خویش قرار داشته و برای تأمین امنیت و بقای خود به اشکال مختلف به مقابله با آن می‌پرداخت. یکی از ساده‌ترین شیوه‌ها این بودکه دیواری گرد محل سکونت خویش بنا کند و زیستگاه خود را در آن ایمن سازد؛ بنابراین نوعی بنای محصور متناسب با وضعیت و شرایط طبیعی و جغرافیایی محل سکونت خود پدیدآورد که قلعه «جلگه‌ای یا دشتی» نامیده می‌شود. قلعه‌های جلگه‌ای گونه‌ای از معماری سنتی این سرزمین بودند که هسته اصلی شهرهای امروزی را پدیدآوردند و راه را برای شهرهای امروزی هموار ساختند.
قلعه مهرپادین یکی از آثار باستانی شهرستان مهریز می‌باشد که مابین جاده یزد ـ کرمان و خیابان انقلاب در قسمت ورودی زمین‌های کشاورزی آن منطقه قرارگرفته‌است.
قلعه خورمیز دارای طول و عرض ۳۲ ×۶۳ متر و ۶ برج می‌باشد. چهار برج چهار گوشه و ۲ برج در قرینه یکدیگر در جهت طول قلعه ساخته شده‌اند.
قلعه سریزد یکی از زیباترین و سالمترین قلعه‌های جلگه‌ای این سرزمین است که در نوع خود بی‌نظیر است. این قلعه از خارج شامل دیواری به ارتفاع۲ متر گرداگرد است که قبلاً دارای ارتفاع بیشتری بوده‌است. خندقی به عمق ۲ متر و عرض ۵ تا ۶ متر در اطراف قلعه، حصار و باروی قلعه که ارتفاعی حدود۶ تا ۷ متر دارد و گرداگرد قلعه را فرا گرفته و دارای ۹ برج دیده‌بانی مدور به ارتفاع ۸ تا ۹ متر در گوشه‌ها و میانه اضلاع می‌باشد.
قلعه هرفته خارج از روستای هرفته و حدود ۲۰۰ متر با روستا فاصله دارد و در کنار قبرستان کنونی می‌باشد. قابل ذکر است در گذشته نه چندان دور، هنگامی که مردم هرفته قصد بیرون آمدن از قلعه را کرده و تمایل پیدا کردند که در خانه‌های جدا از یکدیگر زندگی کنند خانه‌های مسکونی نزدیک قلعه و آبادی‌های آن که تقریباً دراطراف بود در اثر مهاجرت سکنه و به مرور زمان تخریب شد و جز تلی از خاک چیزی از آن‌ها بر جای نماند.
تأثیراقلیم برمعماری مسکونی مهریز، به منظور رهایی از تابش آفتاب خانه‌ها در خلاف جهت تابش نور و با دیوارهایی بلند که همواره یکطرف خانه را در پناه سایه قرارمی دهد ساخته شده‌است. درخانه‌ها با دو کوبه زنانه و مردانه به همراه شکست فضای ایوان نشانگر تأثیر بارز فرهنگ مذهبی در معماری بومی منطقه‌است. معمولاً سطح ایوان و حیاط خانه را به خاطر سوار شدن (آب)، دو سه پله پایین‌تر از سطح کوچه بنا می‌کردند که در نتیجه نسشت و رسوب سرما درکف گود حیاط و سرخوردن آن به داخل زیر زمین محیط خنکی را در تابستان‌ها ایجاد می‌کرد. شکل حیاطها عمدتاً چهارگوش بوده که در هر سو به مناسبتی، اتاقهای تعبیه شده و در شمال یامشرق، اتاقهای زمستانی به خار آفتابگیر بودن و در سمت جنوب یا غرب حیاط، تالار یا مهمانخانه بنا می‌شده‌است. در جلوی هرکدام ازاتاق‌ها معمولاً پیشگاه با صفه ایوان مانند و بدون درب قرار دارد که مانع ورود شن به داخل اتاق هاگردیده و فضایی برای تجمع تابستانه اهل خانه‌است. در شهر و روستا شکل کلی و بافت اصلی معماری، کم و بیش یکسان است. گرچه در روستاهای کوهستانی متناسب با وضعیت اقلیمی، به جای بادگیر از سقف‌های گنبدی شکل استفاده می‌شود، روی هم رفته عامل اصلی در ترکیب و شکل‌گیری معماری سنتی آبادی‌ها، اقلیم و محیط کویری منطقه‌است.
بادگیر، سردابه، دیوارهای قطور، سقف‌های گننبدی و… مشخصه بارزی در این زمینه‌است. از سوی دیگر سادگی در سبک و نوع معماری از ویژگی‌های قابل توجه معماری منطقه‌است که بی شک متأثر از نوع مصالح مورد استفاده (خشت و گل) و تأثیر عوامل اقتصادی و فرهنگی مانند قناعت مردم منطقه‌است. این ویژگی‌ها امروز از محیط پیرامون و زمینه‌های فعالیت، ابزار مناسبی پدیدآورده و در جهت نیازها، رفاه و آسایش بیشتر، ابزار مورد استفاده را تحول و تکامل بخشیده‌است.
جایگزینی وسایل مدرن و راحتی بخش زندگی منجر به ضعف کارکرد عناصر مختلف معماری شده و تا حدودی ساخت آن را نیز دستخوش تحول کرده‌است. این تحولات در اشکال جدید از کمرنگ شدن مکانیزم مقابله با کویر شروع شده و با رعایت جنبه‌های تزیینی و پیچیدگی نسبی در سبک معماری ادامه یافته‌است. از بین رفتن بادگیر، بلندی ساختمان‌ها، استفاده از آجر به جای خشت و گل و تغییر فضا داخلی محل‌های سکونت و تبعیت از اشکال مدرن خانه‌سازی از آن جمله‌اند. این روند اجتناب ناپذیر به مرور فرهنگ معماری منطقه را از قابلیت‌های برجسته همسازی و انطباق با محیط تهی نموده و بافت‌های ناهمگون و دوگانه‌ای در فضای زیستی پدیدآورده‌است. در مساکن جدید، عملکردهای سنتی سکونت از میان رفته و در جهت بهره‌گیری از وسایل رفاهی جدید شکل گرفته‌است.پایگاه اطلاع‌رسانی مهریز
نُدوشَن منطقه‌ای در ایران که شامل چند روستا از جمله هفتر و سورک و صدر اباد و علویه و نیوک است . این شهر، مرکز بخش نُدوشن است که در کنار جاده باستانی یزد _ اصفهان (جاده ورزنه - تالاب گاوخونی) جا دارد. فاصله نُدوشن تا استان یزد با سرعت متوسط اتومبیل، حدود یک ساعت است و تا شهرستان ورزنه (اصفهان) ۹۵ کیلومتر فاصله دارد.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۲٬۳۵۱ نفر (۷۹۱ خانوار) بوده‌است.
محمد مهریار استاد ادبیات دانشگاه اصفهان دربارهٔ ندوشن و واژه‌شناسی آن آورده‌است:
ندوشن دیه بزرگ یا شهرک کوچکی است پرجمعیت با آب خوب و اصالت کهن. از مردم یزد شنیده شد که آن را با ضم نون اول، نُدوشن تلفظ می‌کنند؛ ولی به هر صورت نامی است دلاویز و خوش آهنگ. هوایی معتدل و سرزمین کم و بیش کوهستانی دارد و آب قنات‌های آن هم کم نیست. استحکام مبانی اخلاقی، یک رنگ تکلم خاص که صبغه و نشانی از گویش کهن گذشته‌است هنوز در میان مردم باقی است و نشانه‌های دیگری از تمدن کهن، سبک ساختمان‌ها و پی‌های ستبر و برخی بادگیرها یادآور همان روزگارانی است که این دیه سرسبز و خرم و پرآب بوده‌است و رفته رفته به‌صورت حاضر درآمده و هنوز رنگ تمدن کهن و علائم آن در اطراف دیده می‌شود
قدیمی‌ترین اثر تاریخ دار ندوشن منبر چوبی مسجد جامع است که مربوط به قرن ششم هجری است در کتب تاریخی یاد ندوشن در تاریخ یزد بکرات آمده‌است در دوران اتابکان یزد از شکارگاه‌های پر برکت ندوشن بارها نام بمیان آمده‌است وجود رباط خرگوشی که بنا به گفته ایرج افشار بزرگترین و خوش طرحترین رباط عهد شاه عباسی است نشان از اهمیت ندوشن و مسیر عبور آن در عهد مذکور را دارددر برخی از کتب تاریخی راه اصلی پارس به سمت سیستان از ابرقو ندوشن و میبد می‌گذشته‌است.
«<فرهنگ جغرافیایی ایران جلد ۱۰ در مورد ندوشن می‌نویسد: بخش ندوشن جزء شهرستان میبد است، در ۳۴۰۰۰ گزی شمال غربی خضرآباد و ۴۰ کیلومتری میبد می‌باشد. در منطقه کوهستانی معتدل هوائی واقع است و ۱۹۷۴ نفر سکنه دارد. آبش از قنات نصرآباد، محصولش غلات، شغل اهالی زراعت و کرباس‌بافی است در گذشته‌های دور شغل مردم نصرآباد عمدتاً کشاورزی برای مردم ندوشن وده واستخراج فلز از معادن ندوشن بوده‌است آثار وبقایای این امر در معادن باستانی مس وآهن ندوشن مشهود است ولی با تغییر صنعتی این مشاغل در ندوشن رنگ باخته‌است همچنین به دلیل مراتع مناسب عده‌ای از عشایر به مراتع از نصرآباد کوچ کرده و سپس در ندوشن سکنی گزیده‌اند. .لغتنامه دهخدا، سرواژهٔ ندوشن
ندوشن دارای آثار باستانی زیادی است، که می‌توان به منارجنبان، آبشار سفیده، سنگ نگاره‌های کوه سرخ، آب‌انبار ندوشن اشاره کرد. سایر آثار تاریخی شهر ندوشن شامل: برج و باروهای اطراف شهر قلعه سفیده با قدمت افشاریه خانه قلعه ایها خانه کلانتری خانه استاد حیدری‌ها با قدمت ایلخانی مسجدجامع با قدمت ۶۳۶ قمری مسجد آمنه گل با سنگ نوشته ۷۷۷ هجری قمری مقبره شیخ زین الدین علی خاموش که به دست مولانا سلطان حسین نوشنی در عهد شاه عباسی بنا شده‌است امامزاده ماما نیک معدن استخراج مس باستانی تپه آسنگلان با خشت‌های معماری هخامنشی آسیابهای آبی ده‌ها سنگ قبر با قدمت ۴۰۰ تا ۸۰۰ ساله منبر چوبی مسجد جامع با قدمت قرن ششم هجری ده‌ها منزل مسکونی در بافت قدیم با قدمت ایلخانی تا پهلوی رباط خرگوشی (قلعه خرگوشی ندوشن)، حسینه سورک، قلعه هفتهر، غار اشکفت یزدان در هفتهر، غار بهار هفتهر.
نیر شهری است در بخش نیر شهرستان تفت استان یزد ایران.اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: 1383 خ. . شهر نیر در ۹۰ کیلومتری مرکز استان واقع شده است و دارای آب و هوای کوهستانی است. نیر از جاذبه‌های گردشگری و صنایع پاک برخوردار است و اغلب مردم آن کشاورز و دامدار هستند.
از محله‌های معروف این شهر می‌توان به بغل کوه، رئیس الدین، شهرک قیام، مزرعه نو و حصین غر اشاره کرد.
این شهر دارای سه امامزاده به نام‌های امامزاده سید جلال الدین (سید بالا) و امامزاده سید محمدکاظم (سید پایین) و امامزاده سید محمد است که همگی از نوادگان موسی بن جعفر می‌باشند.
این شهر به دلیل قرار گیری در بالا دست دشت ارنان و گاریزات و طولانی بودن زمان روز به دیار نور و روشنایی معروف است.
این شهر یکی از شهرهای کهن یزد در مرز ایساتیس و پارس بوده است که مسیر پادشاهان برای عزیمت به هندوستان و چین بوده است. نیر یکی از مراکز مهم داد و ستد در جنوب یزد بوده است.
دولت آباد مرکز شهرستان برخوار، در استان اصفهان در مرکز ایران است. این شهر در فاصله ۵٫۵ کیلومتری شمال اصفهان قرار دارد. شهر دولت آباد، از سطح دریا ١۵۶٠ متر ارتفاع دارد و در سال ١٣٩۵ ،۴۰،۹۴۵ نفر جمعیت داشته‌است.
اين شهر پیش از سلسله صفویان به صورت قلعه کوچک دارای چند خانوار بوده است. پس از سيل بزرگی که روستاهای همجوار چون دره بتکاآباد و صالح آباد فرا میگیرد، دولت صفوی آن روستایان را به اين قلعه کوچ می‌دهند و به عمران و آبادی آنجا ميپردازند از آن تاريخ به بعد اين محل به نام دولت آباد ناميده می‌شود. شهر دولت آباد تا دهه گذشته دارای ۴ محله بنام های محله گرگو ، محله شاه نشین ، محله سَر جوب ، محله شتر خوان بوده است.
گسترش شهر دولت آباد به عنوان مرکز بخش و توسعه فيزيکی و افزايش جمعيت آن طی سالهای اخير بدليل موقعيت خاص مکاني آن است. مکانی که از طرف دسترسي به کلانشهر اصفهان را امکان پذير ساخته و از طرف ديگر ساير مراکز شهری و روستايی منطقه برخوار را به هم پيوند ميدهد بطوريکه در مدت زمانی کمتر از ٢٠ سال سطح شهر تا دو برابر افزايش و مراکز روستايي مجاور را نيز در بر گرفته است، روستاهایی مانند: لودريچه، کربکند و زمان آباد امروزه در دل شهر دولت آباد قرار دارند.
دیزیچه شهری از توابع بخش مرکزی شهرستان مبارکه در جنوب غربی استان اصفهان است. این شهر در موقعیت ۳۵ کیلومتری جنوب غربی شهر اصفهان، ۵ کیلومتری شهر مبارکه، ۱۰ کیلومتری شرق زرین‌شهر و در حاشیه رودخانه زاینده‌رود واقع شده‌است.
در تاریخ ۴ آذر ۱۳۷۲ به دیزیچه شهرداری تعلق گرفت. نام دیزیچه برگرفته از شکل خاص جغرافیایی آن است، به گونه‌ای که اگر از بالا به دیزیچه نگاه شود سه طرف شهر در حصار کوه‌ها و یک طرف آن رودخانه زاینده رود می‌باشد و بدین ترتیب مانند دژ کوچکی است که در قدیم دژچه نام داشته و در طول تاریخ با فرایند واجی که در گفتار شکل گرفته، ابتدا به «دژچه» و سپس «دزیچه» و در پایان به «دیزیچه» تغییر نام یافته‌است.
دیزیچه با کارخانجات و صنایع سبک و سنگین استان از جمله مجتمع فولاد مبارکه مجاور است و کارخانه سیمان سپاهان دیزیچه به نوعی در دل شهر جای گرفته‌است و در نزدیکی شرکت پلی‌اکریل اصفهان قرار دارد.
گذر دو خط راه‌آهن از حاشیه و مرکز شهر همچون کمربند قسمتی از شهر را در خود جای داده‌است. ایستگاه راه‌آهن دیزیچه در حال حاضر ایستگاه باری است که در سند چشم‌انداز ۲۰ ساله به مسافربری نیز تبدیل می‌شود ، همچنین آزادراه اصفهان-کاشان-قم-تهران از شهر دیزیچه عبور می‌کند.
اقتصاد مردم شهر در درجه اول به کشاورزی و سپس اشتغال در بخش صنعت (به ویژه حمل و نقل سیمان) وابسته‌است.
محله ها: نوریها، درب عمارت ، موشی ، قلعه ، بیشه ، جبارآقا ، ریگی ، بالاسامان ، قرقیاس ، حاج امین و...
این شهر براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۵، جمعیت آن ۴،۹۳۵ نفر بوده است.
مساجد و کتابخانه عمومی این شهر نیز فعالیت زیادی دارند.
این غارها دارای کهنترین نشانه‌های سکونت انسان در استان اصفهان هستند که در شمال شرق دیزیچه در محله حسن آباد قلعه بزی قرار دارند.
با توجه به مطالعات باستان شناسان و تاریخگذاری کربن ۱۴، این غارها مسکن شکارچیان عصر سنگ در حدود چهل تا پنجاه هزار سال پیش بوده‌است. در این دوره انسان‌های نئاندرتال در منطقه زاگرس و احتمالاً مرکز ایران می‌زیستند. اهمیت قلعه بزی در این نکته است که از دوره پارینه سنگی میانی در مرکز فلات ایران اطلاعات چندانی وجود نداشت. در حال حاضر قلعه بزی تنها مکان شناخته شده این دوره است که می‌تواند در زمینه گاهنگاری، دیرین اقلیم‌شناسی و سایر مسائل مرتبط با زندگی مردمان پارینه سنگی میانی اطلاعاتی ارائه کند.
به نظر کاوشگر این مکان‌ها مجموعه قلعه بزی در ایران کاملاً منحصربه‌فرد است و مجموعه‌های مشابه آن در تنها در قفقاز، شبه جزیره عربستان و جنوب شرقی اروپا دیده شده‌است.
اولین فصل کاوشها در غار قلعه بزی در سال ۸۴ به سرپرستی دکتر فریدون بیگلری و با همکاری اداره باستان‌شناسی میراث اصفهان و بخش زمین‌شناسی دانشگاه اصفهان به‌طور مقدماتی صورت گرفت. اما در فصل دوم پژوهشها که در سال ۱۳۸۷ توسط باستان شناسان ایرانی و فرانسوی به سرپرستی بیگلری و ژوبر انجام گرفت کاوشهایی در غار بزرگ شماره ۲ انجام شد که دارای آثار مهمی از دوره پارینه سنگی میانی است.
مطالعه استخوان‌های کشف شده در قلعه بزی توسط دکتر مرجان مشکور و با همکاری دکتر ویلیام رندو انجام شده‌است. طبق نظر این متخصصین استخوان‌های جانوری در قلعه بزی دیزیچه به خوبی حفظ شده‌است و گونه‌های مختلف جانوری در این مکان به دست آمده‌است که آهو و بز وحشی، گاو وحشی و کرگدن از آن جمله هستند. متأسفانه حفاریهای غیرمجاز در سال‌های اخیر لطمات زیادی به لایه‌های باستانی غارها وارد کرده‌است.
بدون تردید غارهای قلعه بزی از جنبه‌های باستان‌شناسی منحصربه‌فرد هستند و ادامه کاوشهای علمی می‌تواند اطلاعات مهمی دربارهٔ کهنترین ساکنان ایران زمین ارائه کند. ایجاد موزه باستان‌شناسی با تکیه بر کشفیات غارهای قلعه بزی دیزیچه و دیگر آثار باستانی منطقه از برنامه‌های در دست اجرا است که می‌تواند باعث جلب گردشگران زیادی به منطقه شود.
رضوانشهرhttp://gndb.ncc.org.ir/Pages/jpgMaps.aspx?end=SAyeiv1ri2A= شهری از توابع بخش مرکزی شهرستان تیران و کرون در استان اصفهان است.
این شهر در ابتدای جاده تیران-سامان قرار گرفته و از به هم پیوستن دو روستا شامل سه محله بنام های اران و اسفیدواجان (محله پایین و محله میان) به وجود آمده است و قلعه ای قدیمی هم در محله میان وجود دارد که قدمت آن به چند صد سال پیش برمی‌گردد و معروف است به قلعه افشاری ها باغات انگور زیاد وپر ثمره ای هم در این شهر وجود دارد. صنعت سنگ در این منطقه جایگاه ویژه‌ای دارد و بسیاری از ساکنان آن به حرفه تولید سنگ‌های تزئینی و ساختمانی اشتغال دارند و شهرک صنعتی تخصصی در این منطقه فعال است که در سال ۹۸ برترین شهرک صنعتی ایران شناخته شده‌است
از آن جا که در کتاب‌ها و نقشه‌ها روستاهای این شهر به تفکیک آمده‌اند؛ برای دانستن طول و عرض جغرافیایی این شهر، طول و عرض جغرافیایی دو روستای اران و اسفیدواجان در زیر می‌آید.
اسفیدواجان - طول جغرافیایی ۵۱ درجه و ۰۶ دقیقه شمالی - عرض جغرافیایی ۳۲ درجه و ۴۲ دقیقه عرض شرقی - ارتفاع از سطح دریا ۱۸۸۰ مترفرهنگ آبادی‌ها و مکان‌های مذهبی کشور؛ ص ۵۸
اران - طول جغرافیایی ۵۱ درجه و ۰۵ دقیقه شمالی - عرض جغرافیایی ۳۲ درجه و ۴۴ دقیقه عرض شرقیفرهنگ آبادی‌ها و مکان‌های مذهبی کشور؛ ص ۵۲
رضوان‌شهر شهری است در بخش مرکزی شهرستان تیران و کرون استان اصفهان ایران.
این شهر در ابتدای جاده تیران-سامان قرار گرفته و مرکز دهستان رضوانیه است و از پیوستن روستاهای اسفیدواجان (شامل محله های میان و پایین) و اران بوجود آمده است. در دهه ۷۰ با نظر شورای شهر و امام جمعه وقت نام این سه محل به رضوانشهر تغییر نام داد.
رضوانشهر در دوران دفاع مقدس فعالیت چشم‌گیری داشته و است و بسیاری از جوانان و مردم این شهر در هشت سال جنگ تحمیلی شهدای گرانقدری تقدیم کشور کرده‌اند.
دربارهٔ رضوانشهر تاکنون دو کتاب نوشته شده:
زاینده‌رود، نام شهری در بخش مرکزی شهرستان لنجان از توابع استان اصفهان است.اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.
شهر زاینده‌رود مشتمل بر پنج محله به نام‌های باباشیخعلی، بیستگان، بهجت آباد، کَلّه مسیح و کَلّه مسلمان است که البته این محلات در اصل پنج روستای جدا از هم بوده و در سال ۱۳۸۰ بهم پیوسته و یک شهر را تشکیل داده‌اند.
جمعیت این شهر بالغ بر ۹۵۶۳ نفر و ساکنین آن عمدتا بومی بوده و در اصطلاح (لنجانی) محسوب می‌شوند بسیاری از ساکنین این شهر در شرکت‌ ذوب آهن اصفهان مشغول به کارند و شماری از آن‌ها نیز به برنج کاری اشتغال دارند. محصول عمده کشاورزی این شهر برنج است که به "برنج لنجان" شهرت دارد .
دریاچه مصنوعی محله باباشیخعلی زیباترین جاذبه گردشگری این شهر می باشد که همه ساله گردشگران زیادی را به خود جذب می کند. این دریاچه در اثر برداشت شن و خاک زمین های کشاورزی برای ساخت کارخانه ذوب آهن اصفهان ایجاد شده است.
شالیزارهای سرسبز شهر زاینده رود در فصل بهار و تابستان بسیار دیدنی و زیباست همچنین امامزاده سید احمد از اماکن دیدنی شهر زاینده رود است.
تپه و چنار، محلی زیبا در میان شالیزارهای بیستگان است و همچنین چنار بسیار کهنی در محلۀ کله مسیح وجود دارد که مردم در روز سیزدهم فروردین هر سال در اطراف آن گرد می آیند. تفریح گاه محلۀ کله مسیح و پارک جزیره از باصفاترین و زیباترین نقاط شهرستان لنجان است که در حاشیه زاینده رود قرار گرفته و محل مناسبی برای استراحت و تفریح خانواده‌هاست.
شهر زیباشهر یکی از شهرهای شهرستان مبارکه در استان اصفهان که در سال ۱۳۸۱ از بهم پیوستن سه محله آدرگان، خولنجان و لنج تأسیس گردید.
رودخانه زاینده رود از کنار شهر زیباشهر گذر می‌کند که باعث رونق کشاورزی در این شهر شده‌است. گندم، جو و برنج (لنجان) جز اصلی محصولات کشاورزی شهر زیباشهر است.
برنج تولیدی در شهر زیباشهر جز خوش عطرترین و خوش طعم‌ترین برنج‌های ایران است.
شغل اصلی مردم زیباشهر کار در کارخانه جات است.
تعداد قابل توجهی واحد صنعتی در اطراف شهر زیباشهر واقع گردیده‌است که می‌توان به شرکت فرآورده‌های نسوز ایران، قند نقش جهان، سیمان سپاهان، چینی زرین ایران، صنایع نظامی هفتم تیر و شهرک صنعتی سه راهی مبارکه اشاره کرد.
همچنین شرکت بزرگ فولاد مبارکه نیز در نزدیکی این شهر واقع شده‌است.
از معضلات مردم شهرستان مبارکه و شهر زیباشهر می‌توان به آلودگی هوا و خشکسالی زاینده رود اشاره کرد.
مردم زیباشهر به زبان فارسی با گویش محلی صحبت می‌کنند، گویش مردم از لحاظ واژگان مثل لهجه اصفهانی و از لحاظ ادا کردن مثل لهجه دهاقان و مبارکه است.
مردم شهر زیباشهر مسلمان و اهل تشیع هستند.
مراسم سلام نخل یکی از سنت‌های قدیمی عزاداری ماه محرم در شهر زیباشهر است که در فهرست آثار ناملموس کشور به ثبت رسمی رسیده‌است و همه ساله از جای جای استان برای تماشای این مراسم در روز تاسوعا و عاشورا به شهر زیباشهر می‌آیند.
این شهر در ۵ کیلومتری شهر مبارکه (مرکز شهرستان) و در فاصله ۵۰ کیلومتری مرکز استان بوده و راه‌های دسترسی به این شهر از طریق شهر پیربکران و پلیس راه اصفهان-شیراز می‌باشد.
کوچک‌ترین روستای ترکیب شده شهر و به عبارتی کوچک‌ترین تقسیم محله ای شهر محسوب می‌گردد که در بخش شمال شرقی شهر و در شمال کانال اصلی آب کشاورزی واقع شده‌است.
بزرگ‌ترین محله تشکیل دهنده شهر است که در جنوب کانال آب کشاورزی که با جهت غربی – شرقی شهر را به دو بخش شمالی – جنوبی تقسیم می‌کند واقع شده‌است. این محله از جنوب به جاده مبارکه –اصفهان و کارخانه نسوز محدود می‌گردد و از بافت متراکم و فشرده‌ای با توجه به کیفیت اراضی کشاورزی اطراف خود برخوردار است. این بخش از شهر توسط خیابان اصلی که در غرب کارخانه نسوز از جاده مبارکه – اصفهان منشعب می‌گردد و تا شمال بافت تداوم می‌یابد به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم می‌گردد.
از محله خولنجان کوچکتر و از محله آدرگان بزرگتر است بوده و بخش شمال غربی شهر را شامل می‌شود و رودخانه زاینده رود با فاصله نزدیکی از شمال غربی آن می‌گذرد. این محله توسط کانال اصلی آب کشاورزی از محله خولنجان و توسط اراضی کشاورزی از محله ادرگان جدا شده و توسعه بافت آن به صورت خطی و شرقی – غربی می‌باشد.
از آثار تاریخی زیباشهر می‌توان به:
کوه‌های تاریخی قلعه بزی و خولنجان در نزدیکی زیباشهر واقع شده‌اند.
از مکان‌های تفریحی زیباشهر می‌توان به پارک ساحلی زاینده رود، بوستان ناصر خسرو و پارک شهرداری اشاره کرد.
سده لنجان، شهری از توابع بخش مرکزی شهرستان لنجان در استان اصفهان است.
سده لنجان دارای زمین های کشاورزی فراوانی است و محصول اصلی این زمین ها برنج است که به برنج لنجان مشهور است برنجی خوش عطر و بو
غذای اصلی این شهر دمپختی لاخلی است
اکثریت جمعیت این شهر فارس زبان ها هستند اما دیگر اقوام ها از جمله قشقایی ها و بختیاری و سگ جون ها ها با جمعیتی نسبتا بالا زندگی میکنند
این شهر در مجاورت دو کارخانه بزرگ با نام های ذوب آهن اصفهانوفولاد مبارکه است.
به علت وجود این دو کارخانه،سر مردم آن منطقه درد می گیرد و باعث مشکلاتی مثل بیماری طهماسوب مغز(ایجاد فکر های کپکی) می شود.
همچنین مردم بومی این منطقه در کشاورزی و باغ داری مشغول هستند. در این شهر همچنین کارخانه بستنی سازی و تولیدی های دیگر در شهرک صنعتی سده لنجان وجود دارد که مردم در این صنایع مشغول به کار هستند.
در دهه‌های اخیر با توجه به احداث صنایع عظیم در شهرستان و کشاورز و دامدار بودن اکثر مردم بومی منطقه و بسیاری از نیروها از سایر نقاط کشور خصوصاً خوزستان و چهارمحال و بختیاری با توجه به اشتغال فنی قبلی (صنایع فولاد و نورد خوزستان، نفت، گاز و پتروشیمی، نیروگاهی و…) در این شهرستان ساکن شده‌اند.
اما مهم ترین بخش مرتبط با صنایع این شهر،صادر کننده چوب بودن این شهر به اروپا است.میتیه سبزه علی با زحمت فراوان آن ها را تهیه کرده و به اروپا صادر می کنند.اروپا با این همه جنگل وارد کننده چوب است.
علت آن هم این است که مردم سده لنجان اصطلاحاً اروپا را اَنِک کرده اند.
در تاریخ آمده اولین اسکان بشر در ساحل رودها بوده‌است. مادها در ساحل کارون و بابلی‌ها در کنار بین‌النهرین. در کنار رودخانه زاینده‌رود هم روستاها و شهرهای زیادی بر پا شده‌است از جمله سده.
آب سالم، زمین حاصل‌خیز و هوای چهار فصل علت به وجود آمدن روستاهای قدیم در کنار رودخانه زاینده‌رود بوده‌است. اردشیر بابکان این رود را زرینه رود خوانده و تقسیم آب آن را برای زراعت از زمان او می‌دانند. ابن‌رسته در کتاب خود (اعلاق النفیسه، قرن سوم هجری) می‌نویسد: آب اصفهان از رودخانه‌ای به نام «زرین رود» به دست می‌آید که سالم‌ترین آبهاست. سرچشمه این آب یکی از روستاهای اصفهان است که از آنجا تا مرکز شهر ۳۰ فرسخ فاصله دارد آب این رودخانه در روستاهایی که در مسیر آن واقع‌اند مورد استفاده قرار می‌گیرد و به هر جایی که کشت و کاری انجام گرفته‌است بدون حساب از آن آبیاری می‌شود.
مفضل‌بن سعد بن حسین مافروخی اصفهانی صاحب کتاب «محاسن اصفهان» که در زمان صدارت خواجه نظام‌الملک طوسی می‌زیسته(۴۶۵–۴۶۸ هجری) دربارهٔ مسایل تاریخ، جغرافیا و ادبیات اصفهان گزارشهای خوبی داده‌است. در این کتاب آورده: بزرگترین بلوک اصفهان و پر برکت‌تر از همه آن‌ها لنجان و النجان است که در محل به چهار ناحیه آیدوغمیش، آشیان، اشترگان و گرکن تقسیم می‌شود و هر یک از آن‌ها روستاهای متعددی دارد. (سده لنجان جزء ناحیه آشیان بوده) در طومار شیخ‌بهایی سهم آب سده از دهات همجوار بیشتر تعیین شده و این خود دلالت بر کشاورزی پررونق آن زمان سده داشته‌است.
میرسیدعلی جناب در صفحه ۵۶۱ کتاب الاصفهان مادی‌های دست راست رودخانه را نام برده‌است و برای سده به چهار مادی اشاره کرده: ۱۷) سده ۱۸) احمدآباد ۱۹) مزارع سده ۲۰) طاحونه در آن کتاب برای مبارکه و ورنامخواست هر کدام یک مادی نام برده است.
استاد علی‌اکبر دهخدا در لغت‌نامه به نقل از جلد دهم فرهنگ جغرافیایی ایران دربارهٔ سده چنین نوشته‌است: «سده(]سِ دِ[ اِ غ) قصبه‌ای از بخش فلاورجان شهرستان اصفهان، ۲۵ هزار گزی جنوب باختر فلاورجان. هوای آنجا معتدل و دارای ۳۸۳۶ تن سکنه است. آب آنجا از زاینده‌رود است. محصولاتش گندم، جو، حبوب، برنج، سردرختی، زردآلو، سیب و آلوچه. اهالی به کشاورزی و مختصری گله‌داری گذران می‌کنند. راه آن ماشین رو است و در حدود ۱۵ باب دکان دارد.» و اما مطالعات و مشاهدات بنده دربارهٔ قدمت سده بدین شرح است: وجود باغ دیوان خانه جزء باغات قلعه ارباب (قلعه وسط) دلیلی بر قدمت سده است. دیوان در زمان ساسانیان به محل امورات و نگهداری آتشکده‌ها گفته می‌شده‌است در زمان صفویه ………. اجاره زمین‌های خاصه را در ساختمان این باغ جمع‌آوری می‌کردند. (روبروی ساختمان جدید شهرداری)
احتمالا سده در زمان قبل از ورود اسلام هم وجود داشته و نام آن از جشن سده که یکی از جشن‌های بزرگ‌ملی بوده‌است گرفته شده‌است. در لغت‌نامه دهخدا کلمه سده با جشن سده یکسان نوشته شده‌است.
در قلعه وسط تیمچه بزرگی بوده‌است که قدمت آن به سالیان خیلی دور می‌رسیده‌است. همچنین در خاکبرداری زمین‌های زراعتی در شمال کوه کولودون در عمق شش تا هفت‌متری زمین قبر و آثار زندگی دیده‌شده‌است. همچنین در جنوب سده راه‌هایی وجود داشته به نامهای دره‌شاهی، دره‌کاروان کش که به طرف کوه‌های چهارمحال امتداد داشته‌اند؛ و نامهایی چون یال قلعه بارخانه و نام مزارع صحرایی چون شطا و میان رودخانه که قدمت مراکز نامبرده به قبل از صفویه می‌رسد.
دره‌شاهی و دره‌کاروان کش راه ارتباطی لنجان و چهارمحال و خوزستان بوده‌است. وجود تونلهای آب رسانی که در غرب سده می‌باشند و به خانه‌گرگها معروف هستند، هم قدمت سده را می‌رساند. این تونلها در کوه کولودون هم وجود دارند و فعلاً هم آثار آن بر جا می‌باشد. این تونلها و راه آب آن که از غرب به شرق جریان داشته برای مشروب ساختن زمین‌های زراعتی شرق کوه کولودون به دست انسانهای دلاور و زحمت‌کش ایجاد شده‌است. دلیل محکم دیگری که برای قدمت سده می‌توان ذکر کرد وجود قبرستانهای قدیمی و وسیع در شهر است. در شهرهای همجوار چنین قبرستانهای قدیمی و وسیعی وجود ندارد.
یکی از این قبرستانهای قدیمی زمین بانک صادرات کنونی تا شعاع دویست‌متری بوده‌است که در ناحیه شمالی آن قبور زرتشتیان وجود داشته‌است. گورستان دیگری اطراف مقبره سیدمحمود (سید خورشید) قرار داشته که مخصوص قلعه وسط بوده و از گورستان اولی وسیع‌تر بوده‌است.
دیگری جایگاه کتابخانه عمومی، بانک‌سپه و اطراف آن و مخابرات و خیابان استقلال است. همچنین قبرستان سادات که در نزدیکی کتابخانه قرار داشته‌است و یک شیرسنگی بسیار زیبا درآنجا قرار داشت مانند شیرهای پل‌خواجوی اصفهان، که به دنبال گشایش خیابان استقلال از بین رفت. در منازل مسکونی قدیمی مشرف به کمربندی شمالی (نزدیک باغ‌دیوان خانه) قبرهایی در کف اتاق‌ها دیده می‌شد. در تاریخ آمده‌است که در زمان هخامنشیان هم‌چنین رسمی وجود داشته و مردگان را کف‌خانه دفن می‌کردند. در زمان قدیم هیچ‌کس شناختی روی اماکن قدیمی و تاریخی سده نداشته و کسی به آن‌ها توجه نکرده‌است. چنانچه باستان شناسان فرانسوی در زمان رضاشاه کاخ صدستون (تخت‌جمشید) را کشف کردند و قبل از آن کسی ارزش واقعی آنجا را نمی‌دانست. دلیل دیگر کوره‌های آجرپزی: یکی از این کوره‌ها در غرب سده بوده و هم‌اکنون خرابه‌ای از آن برجاست و مزرعه کشاورزی هم در آن نزدیکی قرار دارد به نام پاکوره؛ و کوره دیگر که در نزدیکی کوه کولودون بود و بنده خرابه آن را دیده بودم. ساختمان فعلی دانشگاه روی آن کوره قرار دارد و آجرهای تولید شده در این کوره‌ها بسیار ضخیم بوده‌اند. چنان‌که پیران گفته‌اند: ساختمان این کوره‌ها روی کوره‌های قدیمی ایجاد شده بود که قدمت بسیار زیادی داشتند؛ و دیگری آسیابهای آبی و یخچال کهنه و نو و عصارخانه‌ها: این‌گونه بناها نشان دهنده قدمت محل و وجود کسب و کار و داد و ستد هستند. همچنین اولین ماشین قدیمی که عصاری می‌باشد در زمان اسکندر به ایران آمده‌است و مخترع آن را ارسطو می‌دانند. ظروف سنگی، دستبند قدیمی و کتابهای خطی بسیار زیبایی در سده وجود داشته، در زمان قاجار مردم به علت قحطی و گرسنگی این اشیاء قدیمی خود را به قیمت کمی به یک فرد کلیمی به نام ملا فرج که به سده رفت‌وآمد داشته‌است فروختند.
اگر در لهجه و گویش مردم بومی منطقه سده کمی دقت کنیم به کلمات و لغات اصیل زیادی برخورد می‌کنیم؛ که نشان‌دهنده اصالت و بومی بودن مردم و زبان پهلوی آنان می‌باشد. در این قسمت تعدادی از این لغات و ضرب‌المثل‌ها را می‌آورم:
لِته: زمین کشاورزی بندروخونه: سد رودخانه دار: داس
کته: انبار غلات (مخزن‌غلات) اُشا: منزل (هشا) خرند: حیاط منزل یانه: هاونگ چش: چشم گناس: گدا، خسیس کُچ: گوشه دلنگوز: آویزان چپری: زود، فوری کفتر: کبوتر یه‌پوری: مقدار کم وَخی: بلندشو
گدار: محل عبور از رودخانه کیل: ظرف تقسیم‌کردن
ببارد به لته، نبارد به کته: اگر باران ببارد محصول زمین خوب و بهتر می‌شود و اگر باران نبارد غلات در کته دارم.
آش بلگ که آرتِ دردش یه کارتِ
قدیم رشته را از خمیر گندم درست می‌کردند و با چاقو آن را به صورت نواری می‌بریدند و آش‌رشته می‌پختند.
اُ که بِره به روخونه خویش بُخوره بَزبیگونه
آب که در رودخانه جریان دارد، نزدیکان بخورند بهتر است تا بیگانگان. امروز لهجه و باورهای قدیم مردم سده بسیار کم‌رنگ شده‌است.
مدال‌آوران وزنه‌برداری اهل سده لنجان عبارت‌اند از:
عسگران مرکز بخش کرون و شهری در بخش کرون شهرستان تیران و کرون استان اصفهان ایران است .اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.
نبرد دوم بین بختیاری ها و قاجار ها در منطقه عسگران و روستای الور اتفاق افتاد (نیروهای ابدال خان حدود دوازده الی شانزده هزار نفر و نیرو های خان قاجار بیست الی سی هزار نفر بودند)در این نبرد علاوه بر بختیاری بزرگان و نیرو هایی از مردم گلپایگان ،خوانسار،کمره و فراهان و فریدن (ارامنه و گرجی های فریدن) و حتی افغانی های همراه احمد خان فرزند آزادخان افغان از رقبای کریم خان در تصاحب سلطنت ایران نیز حضور داشتند [۲] .آقا محمد خان که از نبرد اول خود با بختیاری ها فهمیده بود که نبرد باسپاه ابدال خان چهارلنگ بسیار سخت و دشوار است و حتی ممکن است که دوباره شکست بخورد پس بنابراین خان قاجار دست به نیرنگ زده و مبالغ بسیاری پول و پیشنهاد های دیگری همچون مقام و منصب به بزرگان بختیاری داده و اکثر بزرگان بختیاری بجز حبیب الله خان کیانرسی و برادران ابدال خان این پیشنهاد ها را قبول کرده و اتحاد بختیاری ها از هم گسسته شد ، در روز نبرد عده ی زیادی از بختیاریها با یک حمله نیرو های قاجار روی از جنگ تافتند و به کوه های اطراف منطقه فرار کردند. سایرین نیز از جنگ دلسرد شده و در خود توانایی مقابله ندیده و هزیمت نمودند، اما ابدال خان بعد از آن که بسیاری از بختیاری ها از او جدا شدند، تسلیم نشده و همراه عده ای که به او و فادار بودند و او را ترک نکرده بودند به سپاه قاجار حمله برد و عده ای زیادی را به هلاکت رساند و شجاعت بی نظیر از خود به نمایش گذاشت و پس از نبردی نابرابر و کشته شدن همراهانش، او را در حین نبرد زخمی و دستگیر شد. پس از آنکه او را به نزد آقا محمد خان قاجار بردند آقا محمد خان به او فحاشی کرد و با طعنه به ابدال خان گفت که اینگونه می‌خواستی تاج و تخت را تصاحب کنی! حال توبه کن تا تو را ببخشم!. ابدال خان در جواب گفت: قدرت خدای راست که چون من مردی را در برابر چون تو عجوزه ای دست بسته به پای داشته‌است، حال که خداوند مرا اسیر پیرزنی فرتوت کرده‌است من هیچگونه توبه ای ندارم و به مرگ راضی ام آقا محمد خان که از این سخن ابدال خان عصبانی شد دستور داد او را به قتل برسانند.[۳][۴].
از محصولات کشاورزی شهر عسگران می توان از گندم، جو، سیب زمینی، پیاز، موسیر و گردو،بادام و موسیر نام برد.
این شهر بخاطر واقع شدن در منطقه کوهستانی و نزدیکی به کوه های سر به فلک کشیده دالانکوه دارای زمستان های سرد و بهار و تابستان دارای اب و هوای معتدل و خنک می باشد .
1. چشمه مرغاب: چشمه پر آبی که در جنوب غربی این شهر و نزدیکی دالانکوه واقع شده و در تمام فصول سال دارای آب می باشد که آبدهی آن در بهار به بالاترین حد خود می رسد و به عنوان سایت نمونه گردشگری استان اصفهان نیز انتخاب شده است. آب این چشمه از دل کوه جاری می شود.
2. امامزاده بابا لنگر : در جنوب این شهر واقع شده و داری چشمه آب نیز می باشد و در تمام سال میزبان گردشگران می باشد.
۲. ↑ تاریخ گیتی گشا زندیه
۳. ↑ اوژن، ابوالفتح. تاریخ بختیاری. صص. ج۱ص۳۲
۴. ↑ علیقلی خان سردار اسعد. تاریخ بختیاری. صص. ص۱۶۷
علویجه شهری است که در بخش مهردشت شهرستان نجف‌آباد در استان اصفهان واقع شده‌است. جمعیت این شهر در سال ۱۳۹۵، ۸٬۰۶۷ نفر است.معرفی شهر علویجه "شهرداری علویجه"
سِمیرُم شهری در جنوب استان اصفهان، ایران است. این شهر مرکز شهرستان سمیرم است. سمیرم با ارتفاع حدوداً ۲۵۰۰ متر از سطح دریا، دومین شهر مرتفع ایران است.
سمیرم دارای آب و هوای کوهستانی با زمستان‌های سرد و تابستان‌های خشک و معتدل است. میزان بارندگی در شهر سمیرم در طول سال به‌طور متوسط ۴۰۰ میلی‌متر است که ۲۷٪ آن در پاییز ۵۸٪ آن در زمستان و ۱۳٪ آن در بهار و ۲٪ آن در تابستان رخ می‌دهد. متوسط درجه حرارت سالانه ۱۰/۱ درجه سانتی گراد و متوسط حداکثر حرارت ۱۷/۳ درجه و متوسط حداقل درجه حرارت ۳/۵ درجه است. تعداد روزهای یخبندان به‌طور متوسط ۱۴۳ روز که این تعداد بین ۱۱۷ و ۱۶۹ روز در سال متفاوت است.
شهر سمیرم در ۱۶۵ کیلومتری جنوب شهر اصفهان و در کوهپایه‌های شرقی رشته کوه‌های زاگرس واقع شده‌است. سمیرم در دامنه پرشیب کوه بهرز و کوه سیاه قرار گرفته و در واقع شهر سمیرم توسط کوه‌های متعددی احاطه شده‌است.
زبان مردم شهر سمیرم فارسی و قشقایی و لری است.
۱۸ فوریه ۲۰۱۸ (۲۹ بهمن ۱۳۹۶) پرواز شماره ۳۷۰۴ خطوط هواپیمایی آسمان (Iran Aseman Airlines) یک فروند هواپیمای ATR 72-212 در مسیر تهران-یاسوج ۵۰ دقیقه بعد از زمان پرواز، از صفحه رادار محو شد و در نزدیکی منطقه پادنا در شهرستان سمیرم سقوط کرد؛ که احتمال اصلی سقوط این هواپیما مه آلودگی هوا و برخورد با کوه دنا در رشته کوه‌های زاگرس دانسته شده‌است. همگی ۶۰ مسافر، از جمله ۵۹ بزرگسال و یک کودک، و ۶ خدمه شامل یک خلبان و یک کمک خلبان، دو مهماندار و دو پرسنل امنیت پرواز جان باختند.
درگیری‌های ۱۴۰۱ سمیرم مجموعه ناآرامی‌ها و اعتراضات ضد حکومتی در دو مقطع زمانی ۲۴ تا ۲۶ آبان و ۱۰ دی و در جریان خیزش ۱۴۰۱ ایران اتفاق افتاد. در این درگیری‌ها تعدادی از معترضان و نیروهای امنیتی کشته و زخمی شدند.
سابقه تاریخی سمیرم بر طبق تحقیقات واندنبرگ به ۷۰۰ سال قبل از میلاد مسیح بر می‌گردد.
سابقه تاریخی شهرنشینی سمیرم به دوره کاسیان بر می‌گردد. در جنوب سمیرم مزرعه‌ای به نام کوره وجود دارد که اکنون خرابه‌هایی از خانه‌ها و حتی حمام در آن به جا مانده‌است و این دلیلی بر شهر بودن سمیرم در آن زمان است، زیرا در دوران قبل از اسلام یکی از شاخص‌های شناخت شهر، حمام بوده‌است و دلیل دیگر اطلاق نام کوره بر این منطقه است. چرا که هخامنشیان به شهر، کوره می‌گفتند. همچنین نام‌های قدیمی موجود در منطقه که بیشتر آن‌ها از واژهای قدیم فارسی دری است -مانند کوه بهرز به معنای هاله روی شعله آتش که کوهی است در شمال شهر سمیرم- نشان دهندهٔ تاریخ شهر است.
وجود تعدادی آثار باستانی و از جمله سنگ نبشت‌های (کتیبه‌های) میخی حک شده بر دل کوه‌ها و سنگ‌های استوانه‌ای که به میل معروفند که پژوهشگر فقید، هرتسفلد از آن‌ها به عنوان آثار عصر ساسانی یاد کرده، نشان می‌دهد که سمیرم در زمان ساسانیان نیز در حد یک شهر بزرگ وسعت و جمعیت داشته‌است. پس از دوره ساسانیان تا چندین قرن از وضعیت و تاریخ سمیرم آثار و اسنادی در دست نیست. اما آنچه از گزارش‌های تاریخی بر می‌آید در دوره دیلمیان سمیرم دارای دژی محکم و استوار بوده‌است.
این منطقه در دوره سلجوقیان نیز شهری نسبتاً بزرگ بوده و قلعه‌ای استوار داشته‌است. سمیرم در دوره سلجوقیان نقش مهمی در ارکان مدیریتی این سلسله ایفا کرده‌است. چنانچه غیر از کمال الدین علی از وزرای معروف این عصر، وزیران حکومتی دیگری نیز در این دوره از این شهر بوده‌اند.
در عصر صفوی با وجود آرامش نسبی در سمیرم، زمین‌های این منطقه مورد خرید و فروش قرار می‌گرفته‌است. البته نزدیکی آن با پایتخت صفویان، اصفهان، در این امر بی تأثیر نبوده‌است. و البته این که آب و هوای معتدلش مورد پسند پادشاهان آن عصر بود.
در دوران بعد، از جمله در عصر زندیه سمیرم به علت همجواری با پایتخت زندیه، شیراز، مورد توجه بوده‌است. در عصر قاجار منطقه در معرض تاخت و تاز قشون حکومتی بوده‌است. از عصر قاجار به بعد این منطقه عرصه رقابت و رویارویی دو ایل بزرگ بختیاری و قشقایی قرار گرفته‌است.
مهم‌ترین واقعه تاریخ سمیرم، سال غارتی است. با سقوط حکومت رضاشاه پاره‌ای از خان‌های ایلات که در تهران یا خارج از ایران به سر می‌بردند برای کسب قدرت از دست رفته و گسترش مناطق خود، ضد حکومت مرکزی وارد عمل شدند. در تاریخ چهارشنبه ۸ تیرماه ۱۳۲۲ جنگ سختی بین قوای دولتی و اکثریت مردم در مقابل عشایر بویراحمدی و قشقایی آغاز شد. قوای دولتی به محاصره عشایر درآمدند و به علت نرسیدن قوای کمکی قتل‌عام شدند. متأسفانه در این نبرد، سمیرم توسط جنگجویان بویراحمدی و قشقایی غارت شد و اموال مردم مورد تعرض قرار گرفت. به همین جهت، این حادثه بین مردم سمیرم به سال غارتی معروف است. سرهنگ شقاقی از افسران شجاع دولتی در این جنگ جان باخت که در سمیرم به خاک سپرده شد و مورد احترام مردم سمیرم است.
از این جنگ تحت عنوان نبرد سمیرم در برخی کتب و منابع یاد شده، از جمله خاطرات میرزا مهدی خانشقاقی (میرزا مهدی خان ممتحن الدوله)، و رمان سووشون اثر سیمین دانشور و نیز در قطعه‌ای از احمد شاملو شاعر معاصر.
در سال ۱۳۲۵ سمیرم از شهرستان آباده و استان فارس منتزع و تابع استان اصفهان گردید. در آبان ۱۳۲۹ شهر شد و درنهایت در سال ۱۳۴۲ سمیرم به عنوان مرکز شهرستان سمیرم شناخته شد.
در خصوص ریشه‌شناسی نام این شهر تعابیر و تفاسیر مختلفی به کار برده شده‌است: