moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
ادبیات دوران باستان که هزارهٔ نخست پیش از میلاد تا آغاز قرون وسطی را در بر می‌گیرد دوره پایه شکل‌گیری ادبیات مدون می‌باشد. این دوره که در چین با نگارش کتاب رزمی "هنر جنگاوری" آغاز شده بود در یونان به گونه‌ای دیگر دنبال می‌شد. افسانه‌ها و اساطیر یونان باستان در قالب آثار ادبی جلو گر شدند.ایلیاد و ادیسه در قرن نهم پیش از میلاد از هومر شاعر باستانی یونان از همین آثار هستند. در سال‌های بعدی فلسفه و تاریخ‌نگاری نیز وارد حوزه ادبیات شدند و آثار ادب نمایشی که از سنت‌های بومی یونان بودند نیز بخش‌هایی از ادبیات یونان باستان را در بر گرفت. پس از محو یونان در دوره اسکندر مقدونی ادبیات و ریشه‌های ادبی یونانی تا حد زیادی به ادبیات لاتین منتقل شد. این امر با شکل‌گیری امپراتوری روم تحقق یافت. ادبیات لاتین در دوران باستان با ادامه دادن راه ادبیات یونانی مدت‌ها به عنوان ادبیات رسمی و دینی و مقدس جایگاه ویژه‌ای یافته بود.ویرژیل، سنت آگوستین و هوراس را می‌توان از بزرگترین ادیبان لاتینی دانست. در ایران باستان در همین دوره آثار قدیمی سنتی و اعتقادی به رشته تحریر در آمد. جمع‌آوری سروده‌ها و مکتوب شدنشان به زبان اوستایی و نیز ترجمه‌ها و تفسیرهای دینی که به دوران پایانی اشکانی و آغازین ساسانی باز می‌گردد از همین دست می‌باشد. در همین زمان در ایران کتابی بنام شاپورگان به زبان پارسی میانه توسط مانی نوشته شد. این دوره در هند متون مذهبی و اسطوره‌ای هندو به زبان سنسکریت به رشته تحریر درآمد. ادبیات داستانی و داستانسرایی عارفانه نیز در هند رشد گسترده‌ای در این دوران داشت.
در دوره قرون وسطی ادبیات در اروپا به شدت مذهبی می‌گردد. به ویژه پس از اعلام مسیحیت به عنوان دین رسمی امپراتوری بیزانس این امر شدت بیشتری به خود می‌گیرد. درگیری با مسلمانان و جنگ‌های صلیبی تغییراتی را در این عصر در ادبیات اروپا ایجاد می‌کند. آثار ایتالیایی مانند کمدی الهی توسط دانته آلیگیری پدید می‌آید و آثاری در زمینه خداشناسی در محافل فلسفی اروپا ایجاد می‌شود که بر ادبیات تأثیراتی داشت. در همین دوره در ممالک اسلامی ادبیات عربی و فارسی به شدت پویا بودند.زبان عربی که زبان مقدس دین اسلام به شمار می‌رفت بخش عمده‌ای از آثار ادبی خلق شده توسط مسلمانان را به خود اختصاص می‌داد و در سرتاسر این مناطق رایج بود.ادبیات فارسی نیز که با تقویت شدن از سوی سامانیان خراسان رسمیت یافته بود در تمام مناطق ایران زمین تا آسیای میانه و نیز در شبه قاره هندوستان، قفقاز و روم اشغال شده توسط سلجوقیان جایگاه زبان رسمی و نیز زبان ادبی ویژه‌ای داشت. در این دوران در ممالک اسلامی ادیبان بزرگی مانند ابونواس، متنبی و محی الدین در ادبیات عربی و در قرن پنجم،فردوسی، خیام، در قرن ششم،نظامی،خاقانی و عطار و در قرون ششم و هفتم مولوی، سعدی و حافظ در شعر فارسی پدید آمدند. در این دوران نیز به صورت پراکنده ادبیات ترک نیز در آسیای میانه و سپس در آناتولی کلید می‌خورد. در هندوستان و ژاپن و چین نیز در این دوره محافل ادبی عمده جریان داشت. بخشی از ادبیات داستانی هندوستان که در همین دوران توسط ایرانیان به فارسی میانه و از آن طریق به دیگر زبان‌های نیز ترجمه شد.کلیله و دمنه و سندباد و هزار و یکشب از این دست داستان‌هایی می‌باشند که از هندوستان به تمام دنیا انتقال یافتند. بخشی از ادبیات قرون وسطی نیز ادبیات یهودیان بوده که به زبان‌های عبری، لاتین و گاهی نیز فارسی به رشته تحریر در می آمده است. در دنیای جدید یعنی آمریکای پیش از کلمب نیز قوم مایا با ابداع نوعی خط آثار ادبی متعددی در زمینه‌های گوناگون عرفان، اسطوره، داستان و شعر پدید آورده بودند.
دوران معاصر در تاریخ ادبیات را از دوران پس از کشف قاره آمریکا آغاز می‌کنند. در این دوران با کتاب سروانتس به نام دن کیشوت ، رمان به سبک جدید وارد ادبیات می‌شود. آثار فلسفی ادبی به ویژه در فرانسه پدید می‌آید.جان میلتون، ویلیام شکسپیر و جاناتان سویفت از ادیبان بزرگ دوران آغازین معاصر به شمار می‌روند. در دوره بعدی که به قرون هجدهم تا بیستم میلادی باز می‌گردد با رخدادن انقلاب کبیر فرانسه دگرگونی‌ها آغاز شد. ادبیات داستانی و رمانتیسم به گونه‌ای فزاینده رشد پیدا نمود.لرد بایرون از سردمداران ادب رمانتیک اروپا به شمار می‌رود.هانس کریستیان آندرسن در دانمارک طلوع می‌کند و در آلمان نیز ادبیات به گونه‌ای فلسفی رشد می‌یابد. نویسندگان بزرگ روس و آمریکایی و فرانسوی نیز در این دوره معرفی می‌شوند که از میان آن‌ها می‌توان به داستایوفسکی، تولستوی، مارک توین، انوره دو بالزاک و ویکتور هوگو اشاره نمود. این دوران تا پایان جنگ جهانی اول ادامه می یاید. دوره بعدی ادبیات معاصر ادبیات جدید است که از پس از جنگ جهانی دوم تا کنون پابرجاست و در این سال‌ها با تغییرات بیشماری همراه بوده‌است. ادبیات در دوران جدید از وقایع سیاسی و تاریخی تأثیرپذیری فراوان داشته‌است.انقلاب بلشویکی روسیه، جنگ جهانی دوم، گسترش کمونیسم و رقابت با نظام سرمایه‌داری و پیشرفت‌های صنعتی به شدت در ادبیات نظم و نثر جهان در دوران جدید تأثیرگذار بوده‌است. ضمن اینکه با گسترش دانش و آگاهی و ابزار اطلاع رسانی و افزایش سواد و نگارش گستره ادبیات کاملاً متفاوت شده و در تمام مناطق دنیا دنبال می‌شود. ادبیات در این دوره مکتب‌های فکری متفاوتی را مانند پست مدرنیسزم و مدرنیسم، دادائیسم طبیعت گرایی، اگزیستانسیالیسم تجربه کرده‌است.
کتابخانه ویلیام آکسلی تامپسون مموریال که معمولاً به نام کتابخانه تامپسون (به انگلیسی: Thompson Library) شناخته می‌شود کتابخانه اصلی پردیس کلمبوس دانشگاه ایالتی اوهایو است. این بزرگ‌ترین کتابخانه این دانشگاه است و دارای مجموعه‌های ویژه، کتاب‌های نادر و نسخ خطی، آرشیو دانشگاهی و بسیاری از کتاب‌های موضوعی دپارتمان‌های مختلف این دانشگاه است. این کتابخانه ابتدا در سال ۱۹۱۲ ساخته شد و در سالهای ۱۹۵۱، ۱۹۷۷ و ۲۰۰۹ بازسازی شده‌است. این کتابخانه به افتخار پنجمین رئیس دانشگاه ایالتی اوهایو، ویلیام آکسلی تامپسون، نامگذاری شده‌است و یک سامانه کتابخانه‌ای بزرگ در آمریکا است. این مؤسسه متعلق به دانشگاه ایالتی اوهایو است.
سیستم کتابخانه تامپسون در مجموع ۵٫۸ میلیون نسخه را را شامل می‌شود. خود کتابخانه حدود ۱٫۲۵ میلیون جلد، از جمله ۲۵۰٫۰۰۰ جلد کتاب ویژه را دربر می‌گیرد. بقیه کتاب‌ها توسط دبیرخانه کتابخانه خارج از محل دانشگاه نگهداری و ارائه می‌شود.
کتابخانه ون پلت نام شعبه مرکزی یک سامانه کتابخانه‌ای بزرگ در آمریکا است. این مؤسسه متعلق به دانشگاه پنسیلوانیا است.
سیستم کتابخانه این دانشگاه با ۶٬۰۹۶٬۵۹۲ عنوان کتاب در زمره بزرگترین مخازن کتب کشور آمریکا محسوب می‌شود.ALA | ALA Library Fact Sheet 22 - The Nation's Largest Libraries: A Listing By Volume Held
این ساختمان توسط هاربسون، هاف، لیوینگستون، و لارسون در سال ۱۹۶۲ طراحی و ساخته شده است. مساحت کلی آن ۲۰۱٬۲۱۵ فوت مربع (۱۸٬۶۹۳ m²) است.
مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «(Van Pelt Library)»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۳۱ فروردین ۱۳۹۵).
سامانه کتابخانه دانشگاه دوک نام یک سامانه کتابخانه‌ای بزرگ در آمریکا است. این موسسه متعلق به دانشگاه دوک است.
سیستم کتابخانه این دانشگاه با ۵٬۹۵۰٬۴۴۲ عنوان کتاب در زمره بزرگترین مخازن کتب کشور آمریکا محسوب می‌شودALA | ALA Library Fact Sheet 22 - The Nation's Largest Libraries: A Listing By Volume Held.
کتابخانه عمومی شیکاگو تأسیس ۱۸۷۳ نام یک سامانه کتابخانه‌ای بزرگ در ایالات متحده آمریکا است. این موسسه در شیکاگو قرار دارد.
سیستم کتابخانه این موسسه با ۷۹ شعبه بیش از ۵٬۷۲۱٬۳۳۴ عنوان کتاب در زمره بزرگترین مراکز کتابخانه‌ای کشور آمریکا محسوب می‌شود.ALA | ALA Library Fact Sheet 22 - The Nation's Largest Libraries: A Listing By Volume Held
پس از آتش‌سوزی بزرگ شیکاگو در ۸ اکتبر ۱۸۷۱، شخصی به نام ای. اچ. بورگز پیشنهاد برگزاری مراسم اهدای کتاب‌های انگلیسی را مطرح کرد. وی دو ماه بعد (۷ دسامبر ۱۸۷۱) در شیکاگو تریبون پیشنهاد خود را اینگونه تشریح کرد: «من پیشنهاد می‌کنم که انگلستان کتابخانه‌ای به شیکاگو پیشکش کند. که در آنجا به عنوان نشانه‌ای از همدردی باقی بماند و برای همیشه یادبود و نشانه‌ای از مهربانی بردارانه واقعی در آنجا باشد.»
این پیشنهاد حمایت توماس هوگس را که خود عضو پارلمان و نویسنده بود و در ۱۸۷۰ از شیکاگو دیدن کرده بود، به همراه داشت. اهدای کتاب خیلی زود به وقوع پیوست و بیش از ۸٬۰۰۰ کتاب از انگلستان فراهم شد. این موضوع نمایندگان شهروندان شیکاگو را بر آن داشت تا درخواست گردهم‌ایی را به قصد تأسیس کتابخانهٔ عمومی رایگانی مطرح کنند. کتابخانه‌های پیشین شیکاگو کتابخانه‌هایی خصوصی بودند که برای ارائه خدمات حق عضویت دریافت می‌کردند. گردهم‌ایی منجر به تصویب قانونی در ۱۸۷۲ شد که شهرهای ایلی‌نوی را ملزم به تأسیس کتابخانه‌های عمومی می‌کرد.
در آوریل ۱۸۷۲ شورای شهر طرح تأسیس کتابخانه عمومی شیکاگو را تصویب کرد. کتابخانه عمومی شیکاگو در ۱ ژانویه ۱۸۷۳ رسماً گشایش یافت. هیئت کتابخانه در ۲۴ اکتبر همان سال، دکتر ویلیام فردریک پول را به عنوان نخستین کتابدار ارشد انتخاب کرد.
کتابخانه شهرستان هنپین تأسیس ۱۸۸۵ نام یک سامانه کتابخانه‌ای بزرگ در ایالات متحده آمریکا است. این موسسه در مینیاپلیس قرار دارد.
سیستم کتابخانه این موسسه با بیش از 4,927,693 عنوان کتاب در زمره بزرگترین مراکز کتابخانه‌ای کشور آمریکا محسوب می‌شودALA | ALA Library Fact Sheet 22 - The Nation's Largest Libraries: A Listing By Volume Held.
شعبه مرکزی این کتابخانه توسط سزار پلی طراحی گردیده است.
کتابخانه عمومی کلیولند تأسیس ۱۸۶۹ نام یک سامانه کتابخانه‌ای بزرگ در ایالات متحده آمریکا است. این موسسه در کلیولند قرار دارد.
سیستم کتابخانه این موسسه با بیش از 4,635,819 عنوان کتاب در زمره بزرگترین مراکز کتابخانه‌ای کشور آمریکا محسوب می‌شودALA | ALA Library Fact Sheet 22 - The Nation's Largest Libraries: A Listing By Volume Held.
پرهای سر و قسمت زیرین بدن این پرنده بیشتر به رنگ سفید است و بالای بدنش خاکستری است. دمی بلند و منقار سرخرنگی دراز و خمیده دارد. هر دو پرندهٔ نر و ماده به یکدیگر شبیهند و تفاوتشان در کوچکتربودن منقار پرندهٔ ماده است. نوک‌شاخ نوک‌سرخ از لحاظ جثه پرنده‌ای بزرگ است و طولی ۴۲ سانتیمتری دارد با این حال در مقایسه با دیگر نوک‌شاخان یکی از کوچکترین آنها به‌شمار می‌رود. این پرنده حضور خود را با آوای پرسروصدا و توک-توک-توک-توک‌توک‌توک‌مانندش اعلام می‌دارد.
نوک‌شاخ نوک‌سرخ پرنده‌ای همه‌چیزخوار است و از حشرات، میوه‌جات و دانه‌ها تغذیه می‌کند. این پرنده بیشتر بر روی زمین به خوردن غذایش می‌پردازد.
پرندهٔ ماده بین ۳ تا ۶ تخم سفیدرنگ در سوراخ درختی گذاشته و بر رویشان می‌نشیند. این سوراخ سپس با لایه‌ای مرکب از گل، فضولات و تفاله میوه پوشانده شده و تنها روزنهٔ کوچکی در آن باقی گذاشته می‌شود تا پرندهٔ نر از طریق آن بتواند غذای مورد نیز مادر و جوجه‌ها را به آنها منتقل نماید. پس از آنکه جوجه‌ها آنقدر بزرگ شدند که فضای لانه برای آنها و مادرشان کوچک شد، پرندهٔ ماده این دیواره را شکسته و خارج شده و دوباره آنرا می‌سازد. سپس هر دو پرندهٔ نر و ماده به تغذیهٔ جوجه‌ها می‌پردازند.
زازو، شخصیت فیلم انیمیشن شیرشاه یک نوک‌شاخ نوک‌سرخ است که در قسمت‌های بعدی این پویانمایی نیز حضور داشته است.
این پرنده جثه‌ای متوسط داشته و تا طولش به ۵۵ سانتی‌متر می‌رسد. مشخصهٔ آن منقاری دراز و خمیده به رنگ زرد متمایل به نارنجی است. چشمان پرنده زردرنگ بوده و پوست اطراف آنها سیاهرنگ است. پرهای ناحیهٔ گلو صورتی و سر و قسمت زیرین بدن سفیدرنگ است. بال‌های پرنده به رنگ سیاه-قهوه‌ای است و خال‌های سفید بر رویشان وجود دارد و دم پرنده نیز به رنگ قهوه‌ای تیره است. هر دو پرندهٔ نر و ماده از نظر ظاهری به یکدیگر شبیهند.
این پرنده را همچنین می‌توان از دور به‌وسیلهٔ شیوهٔ پروازش مرکب از سه بار بال زدن و سپس شناور شدن در آسمان تشخیص دااد.
نوک‌شاخ نوک‌زرد شمالی همه‌چیزخوار است و از حشرات، جوندگان، میوهها و دانهها تغذیه می‌کند.
از روی سکوت سومین آلبوم استودیویی یانی است که توسط شرکت پرایوت میوزیک در ۱۹۸۷ منتشر شده‌‌است. جان تش و جیوانا جویس ایمبسی نوازندگان کیبورد و چارلی آدامز نوازنده درامز بوده‌اند.
کلید تخیل دومین آلبوم یانی می‌باشد که توسط شرکت پرایوت میوزیک در ۱۹۸۶ منتشر شده‌است.
کتاب کارشناسی عدلی تألیف احمدسیر مهجور نویسنده افغان مقیم فرانسه است. مهجور در این کتاب تبارز مقوله عدالت در واقعیت جامعه جنگ زده و ستم دیده افغانستان را به شکل علمی و تحقیقی درعرصه حقوق قضایی بررسی می‌کند و طرحی برای کشف حقیقت و تحقق عدالت برای افغانستان پیشکش می‌کند.
در این کتاب، وجود کارشناسان عدلی مستقل و بیطرف یکی از پایه‌های اساسی استحکام یک سیستم قضایی و عدلی عادلانه در کشوری جنگ زده مانند افغانستان بیان شده‌است.
این کتاب از طرف انتشارات جامعه و انستیتوت مطالعات عدلی و قضایی دانشگاه رووان فرانسه، در سال ۱۳۹۰ منتشر شد.
احمدسیر مهجور دیپلوم حقوق قضایی را در رشته کارشناسی عدلی از انستیتوت عدلی و قضایی دانشگاه رووان فرانسه حاصل نموده‌است. ماستری خود را در فلسفه از دانشگاه نانتیر پاریس و فوق ماستری را در رشته جامعه‌شناسی از دانشگاه سوربن پاریس و دکتورای خود را در رشته جامعه‌شناسی سیاسی از دانشگاه رووان فرانسه به دست آورده‌است.
مهجور عضو دایمی مرکز مطالعات علوم اجتماعی در دانشگاه رووان فرانسه بوده و همچنان در دانشگاه مزبور از سال ۲۰۰۶ به این طرف؛ جامعه‌شناسی را نیز تدریس می‌کند. قابل تذکر است که قبلاً نویسنده در سال ۱۳۸۸، کتاب گروه‌های اجتماعی بسته را در عرصه جامعه‌شناسی گروه‌ها به چاپ رسانیده‌است.
محور اصلی بحث مفهوم حقوقی؛ میکانیزم و پروسه قضایی کارشناسی عدلی است که از دیدگاه حقوق قضایی به‌شکل اکادیمیک مورد مطالعه و ارزیابی قرار گرفته‌است. مهجور با استفاده از منابع معتبر بین‌المللی و سال‌ها تجربه درعرصه کارشناسی عدلی در فرانسه و اندوخته‌های شخصی خودش در این زمینه؛ رهنمودی را دربخش کارشناسی عدلی برای تقویت و استحکام محاکمه عادلانه در یک کشورجنگ زده مثل افغانستان مطرح می‌کند.
به باور نویسنده یکی از زمینه‌های اساسی تحقق این مأمول، موجودیت کارشناسان عدلی مستقل، بیطرف و با کفایت در نهادهای عدلی و قضایی مملکت بوده که به کمک آنان می‌توان حقیقت را کشف و عدالت را تحقق بخشید.
این کتاب شامل ده فصل، یک مقدمه، یک پیشگفتار، دو تقریظ و یک نتیجه‌گیری است. در مقدمه این کتاب نویسنده در مورد اهمیت فوق‌العاده موضوع بحث کتاب خویش چنین می‌نگارد: «تحقق عدالت از وظایف و مکلفیت‌های اصلی هر دولت به‌شمار می‌رود، مسوولیت نافذ کردن این کار دشوار بر عهده قوه قضاییه با همکاری همه ارگان‌های ذیدخل بوده که به واسطه یک نظام سالم عدلی، متعهد و شفاف، گسترش و تبلور پیدا می‌کند. برای نیل به این هدف به برنامه‌ها، نهادها، کدر مسلکی، امکانات و ابزارموثر نیاز است تا مصداقیت و مؤثریت یک نظام عدلی سالم را طی یک پروسه عادلانه در سطح فرد و اجتماع به اثبات برساند.
به منظور حمایت حقوق شهروندان و رسیده گی به قضایای مردم بر اساس یک پروسه عادلانه و شفاف و دسترسی به حقیقت برای تحقق عدالت، بر علاوه سایر وسایل لازم یکی هم مراجعه به نظر یک کارشناس قضیه است که قضات بر علاوه سایر موارد لازم برای دانستن حقیقت می‌توانند در پرتو کارشناسی عدلی و نتایج حاصله از آن پیرامون یک قضیه مطروحه، تصمیم مناسب را اتخاذ نمایند.
این کتاب با مقدمه پوهاند گلرحمن قاضی و پوهاند غلام سخی مصئون بازمی‌گردد.
بازتاب احساس ششمین آلبوم استودیویی یانی می‌باشد که توسط شرکت پرایوت میوزیک در ۱۹۹۰ منتشر شده‌است. همچنین کنسرتی با همین نام نیز در آمریکا در سال ۱۹۹۰ برگزار شده‌است.
جدول زیر، جدول عناصر شیمیایی بر اساس عدد اتمی است. رنگ‌ها بر اساس نوع عنصر طبقه‌بندی شده‌اند.
کلیک (با عنوان قبلی کلیک آنلاین) یک برنامهٔ تلویزیونی هفتگی از شبکهٔ بی‌بی‌سی است که به پوشش اخبار و تحوّلات اخیر در جهان فناوری می‌پردازد.
چهار نسخه از این برنامه وجود دارد. از جمله دو برنامهٔ ۳۰ دقیقه‌ای، که برنامهٔ اول برای مخاطبان بریتانیایی در شبکهٔ بی‌بی‌سی نیوز تهیّه و پخش می‌شود. برنامهٔ دوّم برای مخاطبان جهانی از شبکه بی‌بی‌سی ورلد نیوز پخش می‌شود. یک برنامهٔ ۱۵ دقیقه‌ای هم از شبکهٔ بی‌بی‌سی وان و بی‌بی‌سی نیوز در تعطیلات آخر هفته پخش می‌شود. چهارمین نسخه نیز به مدت ۵ دقیقه در بی‌بی‌سی ورلد نیوز پخش می‌شود.
کلیک فارسی نسخهٔ فارسی این برنامه است که از تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی دربارهٔ موضوعات مختلف رایانه و فناوری‌های نو پخش می‌شود اما با توجه به مخاطبان این تلویزیون محتوای آن در مواردی تغییر می‌کند و برای بیننده فارسی‌زبان هماهنگ می‌شود.
بررسی وقایع و پیشرفت‌های فناوری اطلاعات، محتوای اصلی این برنامه را تشکیل می‌دهد. ترفندهای کامپیوتری، آموزش و رفع اشکال‌ها، معرفی وب‌سایت‌ها و گفتگو با فناوران، پژوهشگران و متخصصان این علوم از بخش‌های دیگر این برنامه است.توضیحات برنامه در وبگاه رسمی آن بی‌بی‌سی فارسی
جدول برنامه‌های تلویزیون بی بی سی بی‌بی‌سی فارسی
برنامهٔ کلیک فارسی توسط نیما اکبرپور اجرا می‌شود. دیگر دست‌اندرکاران و تهیه‌کنندگان این برنامه سعدی حائری، کاوون خموش و مریم کیانی هستند.
در قرآن کتاب مقدس مسلمانان، ۲۴ آیه از میان ۶۲۳۶ آیه به امر حجاب اشاره دارد که در هفت مجموعه‌آیهٔ زیر آمده‌است. فقها با استناد به تفاسیر خود از این مجموعهٔ آیات هفت‌گانه و با تکیه بر احادیث و روایات مرتبط، حجاب شرعی را در مورد زنی که مسلمان و بالغ و غیرِیائسهحجاب و پوشش در قرآن ، استثنای سوم: قواعد. تارنمای مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزهٔ علمیهٔ قم و آزاد (غیرِبرده)آیا در اسلام، پوشاندن سر بر کنیزان واجب نبوده و آنان در صورت پوشش باید تنبیه شوند؟، تارنمای اسلام کوئست باشد، شاملِ تمامِ پیکرِ او به جز وجه (گِردیِ چهره) و کَفَّین (دست‌ها تا مچ) و بعضاً قَدَمَین (پاها تا مچ) دانسته‌اندمسئلهٔ حجاب، مرتضی مطهری (مجموعه آثار، جلد ۱۹، ص۵۵۲). پایگاه جامع مرتضی مطهری که باید در برابر «مردِ نامحرمِ بالغ شامل مسلمان و غیرِمسلمان» و «زنِ بالغِ غیرِمسلمان»زنان مؤمن، موظّف به رعایت حجاب در برابر زنان غیرمسلمان، فرهنگ قرآن، اکبر هاشمی رفسنجانی و دیگر پژوهشگران، مرکز فرهنگ و معارف قرآن، ۳۳ جلد، جلد ۱۰، ص۳۵۳. تارنمای کتابخانهٔ فقاهت بپوشاند مگر اینکه آنها بردگانش اعم از غلام و کنیز باشند.نگاهی به یک قاعده و دو استثنا در موضوع حجاب، محمد سروش محلاتی، نشریهٔ مطالعات راهبردی زنان، ۱۳۸۶، ش۳۷. پرتال جامع علوم انسانی
از میان مخالفانِ نظرِ مشهورِ فقهی می‌توان به پژوهشگرانی همچون امیرحسین ترکاشوند و اکبر جباری و نیز روحانیونی همانند احمد قابل و محسن کدیور اشاره کرد. ترکاشوند در کتاب حجاب شرعی در عصر پیامبر چنین نتیجه می‌گیرد که میزان واجب حجاب برای زنان، پوشاندن «تنه و ران‌ها و بازوها» و در مواقع اضطراری صرفاً «سَترِ عورَتَین (جلو و عقبِ ناف تا زانوها)» بوده‌است. وی و کثیری از مخالفان نظر مشهور فقهی، به‌طور کلی بر آن هستند که حجاب و پوشش شرعی در قرآن امری سیّال و ناظر بر کارکرد آن است، بدین معنا که با تغییر زمان و مکان و موقعیت اجتماعی، حد آن ممکن است عوض شود و آنچه در قرآن ثابت است تمهیدات به منظور کاستن از احتمال تعرض به زنان، کاهش فضای جنسی منجر به فساد و فحشا، جلوگیری از فروپاشی خانواده با ازدیاد کودکان بدون نسب معیّن یا رهاشده و بی‌سرپرست است؛ آن هم تا جایی که اختلالی به زندگی متعارف زنان وارد نیاید و حتی با تغییر موقعیت (مانند ورزشکاری یا کار در شرایط سخت) می‌تواند از حد آن کاسته شده یا به آن افزوده گردد. از این حیث مطابق دیدگاه یادشده، آیه‌های مربوط به حجاب شرعی در قرآن با آیاتی همچون آیهٔ ۶۰ سورهٔ انفال (آماده کنید برایشان از نیرو و از اسب‌های بسته که با آن، دشمن خدا و دشمن خود را بترسانید…) مقایسه‌پذیر است که حتی فقها نیز معتقد به الغای خصوصیت و برداشت مفهومی و باطنی از آن بوده و الزامی در تهیهٔ اسب جنگی برای ترساندن دشمن قائل نیستند.خوانش پدیدارشناسانهٔ سوره‌های مکی قرآن، فرامرز معتمد دزفولی، تهران: نشر نگاه معاصر، ۱۳۹۶درآمدی بر اصول فقه فتیانی، اکبر جباری، تهران: نشر پرسش، چاپ نخست، ۱۳۹۲، ص۳۰۲در مورد حجاب، احمد قابل، ۲۲ تیر ۱۳۸۴. تارنمای صدانتحجاب اجباری فاقد دلیل معتبر شرعی است، محسن کدیور، ۲۵ تیر ۱۳۹۱. سخنرانی مجازی در جمع دانشجویان ایرانی دانشگاه بین‌المللی سنگاپورتأملی در مسئلهٔ حجاب، محسن کدیورحجاب در ترازوی اخلاق، سروش دباغ
حجاب در اصل به معنای پرده است. کاربرد اصطلاح حجاب و آیات حجاب دربارهٔ پوشش که امروزه متداول شده، به حدود یک سدهٔ اخیر مربوط می‌شود و پیش از آن به‌ویژه در آثار فقها، اصطلاحات سَترِ صلاتی (پوشش در نماز) و ستر غیرِصلاتی (در خواستگاری و نکاح) رایج بوده‌است.مسئلهٔ حجاب، مرتضی مطهری (مجموعه آثار، جلد ۱۹، ص۴۳۰) ذیلاً متن و ترجمهٔ آیات حجاب آمده‌است که بر حسب ترتیب نزول ۱۱۴ سورهٔ قرآن در تاریخ‌نگاری مسلمانان مرتب شده‌اند و در موارد ضروری با رعایت اختصار به مطالب مرتبط از جمله روایات، احادیث، اسباب نزول، تفاسیر علما، فتاوای فقها، دیدگاه‌های پژوهشگران و معانی واژگان مبهم اشاره شده‌است:
در این آیات، ضمن روایت قصهٔ هُبوط انسان از بهشت به پوشاندن "سوآت" (شرمگاه‌ها، عورت‌ها) به دست آدم و حوا اشاره شده که فقط شامل جلو و عقب پایین‌تنه است. گذشته از این معنای ظاهری، برخی با تکیه بر ریشهٔ لغوی "سوآت"، آن را به معنای زشتی‌های نهفته آدمی که وی را به سرکشی می‌کشاند تفسیر کرده‌اندواقع‌نما یا تمثیلی بودن قصص قرآن، محمد مولوی و معصومه خلیلی، فصل‌نامهٔ سراج منیر، ش۱۹، بازنشر در خبرگزاری فارسجُستاری بر انواع تمثیل در مَثَل‌ها و قصّه‌های قرآن کریم، نیلوفر رضازاده و فاطمه شاهرودی، مجلهٔ معرفت، ش۱۸۰. پایگاه اطلاع‌رسانی حوزهترجمهٔ تفسیر المیزان، سید محمدحسین طباطبایی، ترجمهٔ سید محمدباقر موسوی همدانی، قم: جامعهٔ مدرسین حوزهٔ علمیهٔ قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۲۰ جلد، جلد ۸، ص۸۷قرآن، ترجمهٔ مهدی محیی‌الدین الهی قمشه‌ای. تارنمای پارس‌قرآن و آیه‌های زیر را نیز در تأیید این‌گونه تفسیر آورده‌اند:
سید محمدحسین طباطبایی در تفسیر المیزان با اشاره به حجاب زنان مسلمان تایلندی می‌نویسد:
آورده‌اند که گروهی از عرب‌ها در هنگام طواف کعبه کاملاً برهنه می‌شدند و در مورد دیگران نیز رسم لختی اجباری را برقرار می‌ساختند، و اجازه نمی‌دادند هیچ زن و مردی، عورت خود را با زینت (جامه) بپوشاند.تفسیر طبری، محمد بن جریر طبری (زادهٔ ۲۱۸ه‍.ش/839م)، تصحیح احمد محمد شاکر، ۲۴ جلد، جلد ۱۲، ص۳۹۸تفسیر قرآن عظیم، محمد بن ابی‌حاتم رازی (زادهٔ ۲۳۳ه‍.ش/854م)، مکتبه نزار مصطفی الباز، ۱۰ جلد، جلد ۵، ص۷۵ترجمهٔ تفسیر مجمع‌البیان، شیخ طَبرِسی (زادهٔ ۴۵۴ه‍.ش/1075م)، ترجمهٔ محمد بیستونی، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی، ۲۷ جلد، جلد ۹، ص۸۷تفسیر خازن، علی بن محمد خازن (زادهٔ ۶۵۸ه‍.ش/1279م)، تصحیح محمد علی شاهین، بیروت: دار الکتب العلمیه، ۴ جلد، جلد ۲، ص۱۹۵تفسیر خسروی، علیرضا خسروانی، تهران: کتابفروشی اسلامیه، ۱۳۵۰، ۸ جلد، جلد ۳، ص۲۲۵ در روض‌الجنان (نخستین تفسیر شیعه به زبان فارسی) نوشتهٔ ابوالفتوح رازی (زادهٔ ۴۵۶هجری‌شمسی/۱۰۷۷میلادی) چنین آمده‌است:
طباطبایی در المیزان این‌گونه نگاشته‌است:
ناصر مکارم شیرازی در تفسیر نمونه می‌نویسد:
مرتضی مطهری با نقل روایاتی - از جمله موردی که ندایی غیبی، پیامبر اسلام را از بی‌اعتنایی به نمایان شدن عورت خود که در میان عرب متعارف بود بازمی‌دارد - در کتاب مسئلهٔ حجاب چنین نتیجه گرفته‌است:
در کتاب حجاب شرعی در عصر پیامبر آمده‌است:
در رد دیدگاه فوقمناظره دربارهٔ لزوم پوشیدگی زنان، ۲۳ اسفند ۱۳۹۶. صدانتمتن مناظره دربارهٔ لزوم پوشیدگی زنان، ۲۳ اسفند ۱۳۹۶. مؤسسهٔ فهیممناظره دربارهٔ قانون الزام حجاب، برنامهٔ زاویه، شبکهٔ چهار سیما، ۲۶ شهریور ۱۳۹۹. صدانتچند نقد بر کتاب «حجاب شرعی در عصر پیامبر» ، پایگاه عبرت‌پژوهی تاریخی یکی از منتقدان چنین بیان می‌کند:
فاحشه را که در لغت به معنی «کار زشت» است در این آیه در اشاره به زنا و نیز طواف مردان و زنان برهنه به دور خانهٔ خدا آورده‌اند.تفسیر قرآن عظیم، محمد بن ابی‌حاتم رازی (زادهٔ ۲۳۳ه‍.ش/854م)، مکتبه نزار مصطفی الباز، ۱۰ جلد، جلد ۵، ص۶۹تفسیر ثعلبی، ابواسحاق احمد ثعلبی (درگذشتهٔ ۴۱۵ه‍.ش/1036م)، تصحیح ابی‌محمد بن عاشور و نظیر الساعدی، بیروت: احیاء التراث العربی، ۱۰ جلد، جلد ۴، ص۲۳۰نهج‌البیان عن کشف معانی القرآن، محمد بن حسن شیبانی (درگذشتهٔ ۱۸۴ه‍.ش/805م)، تصحیح حسین درگاهی، نشر الهادی، ۵ جلد، جلد ۲، ص۳۳۲تفسیر علّیین، عباس سیدکریمی حسینی، قم: نشر اسوه (وابسته به سازمان اوقاف و امور خیریه)، ۱۳۸۲، ص۱۵۳ توضیح این واژه در تفسیر مجمع‌البیان اثر شیخ طَبرِسی (زادهٔ ۴۵۴ه‍.ش/۱۰۷۵م) به شرح زیر است:
چنانچه ظاهر کلام ملاک قرار گیرد این آیات مخاطبی جز زنان پیامبر نمی‌تواند داشته باشد (نه همهٔ زنان مسلمان)؛ این دو آیه در ادامهٔ آیات ۲۸ تا ۳۱ سورهٔ احزاب آمده که ترجمهٔ آن‌ها چنین است:
با وجود این، مکارم شیرازی در تفسیر نمونه می‌گوید:
این واژه غالباً به معنای جلوه‌گری آمده‌است؛ بدین‌گونه که زن خود را از بالای برج (ساختمان)، متبرّج (جلوه‌گر) می‌سازد.تفسیر بیضاوی، ناصرالدین عبدالله بیضاوی (درگذشتهٔ ۶۶۵ه‍.ش/1286م)، بیروت: دارالفکر، ۵ جلد، جلد ۲، ص۲۲۱تفسیر غریب‌القرآن، فخرالدین طُرِیحی (زادهٔ ۹۵۰ه‍.ش/1571م)، تصحیح محمدکاظم طریحی، قم: انتشارات زاهدی، ص۱۵۱تفسیر روح‌المعانی، شهاب‌الدین آلوسی (زادهٔ ۱۱۸۱ه‍.ش/1802م)، بیروت: اداره الطباعه المنیریه - احیاء التراث العربی، ۳۰ جلد، جلد ۲۲، ص۸تفسیر قرآن مهر، محمدعلی رضایی اصفهانی و دیگران، قم: نشر پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن، ۱۳۸۷، ۲۴ جلد، جلد ۱۶، ص۳۴۷ زنان عرب جاهلی عادت داشتند از درون خانه و در برابر پنجره‌ها و درها اندام برهنهٔ خود را برای رهگذران جلوه‌گر سازند.حجاب شرعی در عصر پیامبر، امیرحسین ترکاشوند، اردیبهشت ۱۳۹۰، ص۴۲۷ تَبَرُّج همچنین به معنای «با تکبر و تبختر راه رفتن» نیز نقل شده‌است.تفسیر تبیان، شیخ طوسی (زادهٔ ۳۷۴ه‍.ش/995م)، بیروت: احیاء التراث العربی، ۱۰ جلد، جلد ۸، ص۳۳۹تفسیر مجمع‌البیان، شیخ طَبرِسی (زادهٔ ۴۵۴ه‍.ش/1075م)، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۰ جلد، جلد ۸، ص۱۵۵دانشنامهٔ جهان اسلام، بنیاد دایرةالمعارف اسلامی، ص۴۴۴۳ با این همه، طباطبایی معنای گسترده و مُوَسَّعی از «جلوه‌گری» را دربارهٔ تبرّج منظور می‌دارد و در المیزان می‌نویسد:
تبرّج در دو آیه از قرآن آمده (۳۳ احزاب و ۶۰ نور) و در ظاهر آیات از تبرّج به دو شیوهٔ «جاهلیت نخستین» و «با اندام برای قواعد از زنان (نشستگان در خانه یا پیرزنان مطابق نظر مشهور فقها)» نهی شده‌است اما در ادبیات فقهی تبرّج به هر شیوه‌ای جز برای شوهر مذموم است.تبرّج و مصادیق آن با تأکید بر تفاسیر فقهی ، حلیمه حیدری، نشریهٔ مطالعات پژوهشی زنان، ۱۳۹۴. سامانهٔ مدیریت نشریات علمی جامعةالمصطفی العالمیه
دربارهٔ این اصطلاح در آثاری همچونتفسیر تبیان، شیخ طوسی (زادهٔ ۳۷۴ه‍.ش/995م)، بیروت: احیاء التراث العربی، ۱۰ جلد، جلد ۸، ص۳۳۹سفینةالبحار، شیخ عباس قمی، نشر اسوه، ۸ جلد، جلد ۱، ص۷۱۷سیری دوباره در آیات حجاب، هما میرزاوزیری، نشریهٔ پژوهش‌های قرآنی، ۱۳۸۰، ش۲۷ و ۲۸ تفسیر مجمع‌البیان اثر شیخ طَبرِسی (زادهٔ ۴۵۴ه‍.ش/۱۰۷۵م) آمده‌است:
در باور شیعه، بخش پایانی آیهٔ ۳۳ - «جز این نیست…» به بعد، که به آیهٔ تطهیر نامدار است - دربارهٔ پنج تن از خاندان نبوت (محمد، فاطمه، علی، حسن، حسین) بوده و بی‌ارتباط با بخش‌های آغازین آیهٔ ۳۳ و نیز آیهٔ ۳۲ احزاب است.دانشنامهٔ کلام اسلامی، جمعی از پژوهشگران، ص۱۱
تا پیش از عصر اخیر، حجاب عمدتاً در معنای قرآنی آن یعنی پرده به کار می‌رفت که هفت بار در قرآن آمده‌است: خوانش پدیدارشناختی آیات حجاب، خوانش پدیدارشناسانهٔ سوره‌های مکی قرآن، فرامرز معتمد دزفولی، تهران: نشر نگاه معاصر، ۱۳۹۶
عارفان نیز حجاب را در معنای پرده به کار می‌بردند:
و علی‌الخصوص فقیهان برای پوشش اسلامی از کلمهٔ «سَتر» بهره می‌بردند و تا حدود یک سده پیش واژهٔ حجاب برای زنان در اشاره به پرده‌نشینی استعمال می‌شد.منظور از حجاب در لغت و اصطلاح اسلامی، ناصر مکارم شیرازی
چنان‌که از ظاهر آیات پیداست مخاطب این عبارات، مردان مهمان در خانهٔ محمد است. در تفسیر نمونه اثر مکارم شیرازی آمده‌است:
با این حال گذشته از تفسیر متأخّر یادشده، در تاریخ اسلام این آیه دست‌آویزی برای پرده‌نشینی همهٔ زنان بوده‌است؛ به گونه‌ای که علاوه بر تمام بدن زن، صدای او نیز عورت شمرده می‌شد. در نتیجه زنان جز در موارد استثنایی همچون بیماری و گواهی دادن در دادگاه، حتی اجازهٔ بیرون رفتن از خانه را نیز نداشتند.تفسیر قرطبی، شمس‌الدین قُرطُبی (درگذشتهٔ ۶۵۲ه‍.ش/1273م)، بیروت: مؤسسه التاریخ العربی، ۲۰ جلد، جلد ۱۴، ص۲۲۷تذکرةالفقها، علامه حسن حلّی (زادهٔ ۶۳۰ه‍.ش/1251م)، منشورات المکتبه المرتضویه لاحیاء الآثار الجعفریه، ۲ جلد، جلد ۲، ص۵۷۳تفسیر قرآن مهر، محمدعلی رضایی اصفهانی و دیگران، قم: نشر پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن، ۱۳۸۷، ۲۴ جلد، جلد ۱۶، ص۳۸۵
در تفسیر مجمع‌البیان نوشتهٔ شیخ طَبرِسی (زادهٔ ۴۵۴ه‍.ش/۱۰۷۵م) چنین آمده‌است:
دربارهٔ شیوهٔ برخورد بعضی از مسلمانان با زنان پیامبر اسلام و سبب پرده‌نشینی همسران وی، در آیات و روایات دیگر اشاراتی شده‌است. در مورد یک آیه قبل‌تر (آیهٔ ۵۲ احزاب: «[ای پیامبر] از این پس زنانِ [دیگر] برای تو حلال نیست، و نه اینکه آنان را با همسرانی بَدَل سِتانی گرچه زیباییِ آنان تو را به شگفت آوَرَد؛ مگر آنچه دستت دارا شود [زنانِ برده]. و خدا نگهبان بر همه‌چیز است.»متن و ترجمه‌های آیه ۵۲ احزاب) روایتی بدین شرح آورده‌اند که مسلمانی به خانهٔ پیامبر آمده و بدون اجازه در حُجرهٔ عایشه داخل گردید و سپس خطاب به محمد، خواستار نکاح بَدَل و مبادلهٔ عایشه با زن خود برای آمیزش جنسی شد. پیامبر رنجید و گفت این عمل حرام شده‌است.تفسیر ثعلبی، ابواسحاق احمد ثعلبی (درگذشتهٔ ۴۱۵ه‍.ش/1036م)، تصحیح ابی‌محمد بن عاشور و نظیر الساعدی، بیروت: احیاء التراث العربی، ۱۰ جلد، جلد ۸، ص۵۶تفسیر کَشّاف، جارالله زمخشری (زادهٔ ۴۵۴ه‍.ش/1075م)، بیروت: دار الکتاب العربی، ۴ جلد، جلد ۳، ص۵۵۳تفسیر جوامع‌الجامع، شیخ طَبرِسی (زادهٔ ۴۵۴ه‍.ش/1075م)، مؤسسهٔ نشر اسلامی وابسته به جامعهٔ مدرسین حوزهٔ علمیهٔ قم، ۳ جلد، جلد ۳، ص۷۶تفسیر بحرالمحیط، ابوحیان اندلسی (زادهٔ ۶۳۵ه‍.ش/1256م)، بیروت: دار الکتب العلمیه، ۸ جلد، جلد ۷، ص۲۳۵تفسیر قرطبی، شمس‌الدین قُرطُبی (درگذشتهٔ ۶۵۲ه‍.ش/1273م)، بیروت: مؤسسه التاریخ العربی، ۲۰ جلد، جلد ۱۴، ص۲۲۱تفسیر ابن کثیر، ابن کثیر (زادهٔ ۶۸۱ه‍.ش/1302م)، تصحیح محمد حسین شمس‌الدین، بیروت: دار الکتب العلمیه، ۹ جلد، جلد ۶، ص۳۹۸غرائب القرآن و رغائب الفرقان، نظام‌الدین حسن قمی نیشابوری (درگذشتهٔ ۷۰۷ه‍.ش/1328م)، بیروت: دار الکتب العلمیه، ۶ جلد، جلد ۵، ص۴۷۲تفسیر درالمنثور، جلال‌الدین سیوطی (زادهٔ ۸۲۴ه‍.ش/1445م)، بیروت: دارالفکر، ۸ جلد، جلد ۶، ص۶۳۸تاریخ الخمیس فی احوال انفس النفیس، حسین بن محمد دیاربکری (درگذشتهٔ ۹۳۸ه‍.ش/1559م)، دارالصادر، ۲ جلد، جلد ۲، ص۱۵۴سراج‌المنیر، شمس‌الدین خطیب شربینی، (درگذشتهٔ ۹۴۸ه‍.ش/1569م)، قاهره: مطبعه بولاق (الامیریه)، ۴ جلد، جلد ۳، ص۲۶۴یادداشت‌های استاد مطهری، مرتضی مطهری، انتشارات صدرا، ۱۳۸۵، ۱۱ جلد، جلد ۵، ص۱۶۸ ابوالفتوح رازی (زادهٔ ۴۵۶ه‍.ش/۱۰۷۷م) نویسندهٔ نخستین تفسیر شیعه به زبان فارسی، در باب این مسئله می‌نویسد:
به مانند این آیات، کلمهٔ حیا و مشتقات آن در قرآن جز یک مورد در معنای جنسی به کار نرفته‌است که در آن فقره هم، ظاهرِ آیه اشاره‌ای به حجاب یا تصریحی در مسئلهٔ جنسی ندارد: قرآن کتاب اخلاق، محمدتقی سبحانی‌نیا، قم: پژوهشگاه قرآن و حدیث، چاپ نخست، ص۱۲۴
واژهٔ دیگری که معمولاً در پیرامون حجاب و حیا به کار می‌رود، شهوت (میل، هوس یا خواهش مسرفانهٔ نفس) است. در قرآن شهوت و مشتقاتش شش بار دربارهٔ بهره‌گیری از نعمت‌های بهشتی در معنایی مثبت یا خنثی آمده اما در هفت مورد زیر بار منفی داشته و نکوهش شده‌است: اخلاق در قرآن، ناصر مکارم شیرازی، قم: نشر مدرسهٔ علی‌بن‌ابی‌طالب، چاپ نخست، ۱۳۷۷، ۳ جلد، جلد ۲، ص۲۷۸
قرآن در آیاتی همچون آیهٔ ۱۴ سورهٔ حجرات میان ایمان و اسلام، و نتیجتاً مؤمن و مسلمان قائل به تمییز شده‌است: «اعراب گفتند ایمان آوردیم. بگو هرگز ایمان نیاوردید، ولی بگویید اسلام آوردیم. و هنوز ایمان درونِ دل‌هایتان نشده‌است. و اگر خدا و پیامبرش را فرمان بَرید از کرده‌هایتان چیزی کم نمی‌کند. خدا آمرزندهٔ مهربان است.»متن و ترجمه‌های آیه ۱۴ حجراتاسلام و ایمان؛ شباهت‌ها و تفاوت‌ها، طاهره کمالی، نشریهٔ بشارت، ۱۳۸۳، ش۴۵. پرتال جامع علوم انسانی همچنین از صادق - پیشوای ششم شیعیان - آورده‌اند که «ایمان، اقرار و عمل است؛ ولی اسلام، اقرار بدونِ عمل.» در نتیجه بر مبنای این تمایز و تکیه بر ظاهر کلام، آیات یادشده اگر گفته نشود فقط مؤمنان عصر پیامبر، حداکثر زنان و دختران پیامبر و مؤمنان را مخاطب قرار داده‌است و نه همهٔ مسلمانان. با این همه در فقه تشیع، مؤمن به فرد شیعه، و مسلم یا مخالف به فرد سنّی گفته می‌شود و به‌طور کلی فقهای شیعه و سنی تمایزی میان مؤمن و مسلم از جهت احکام اسلامی قائل نشده‌اند.نگاهی مقایسه‌ای به جهان‌شمولی حقوق بشر در اسلام، محمدرضا باقرزاده، ماهنامهٔ معرفت، مهر ۱۳۸۳، ش۸۲، ص۶ایمان، مهدی نجیبی و رحیم لطفی، نشریهٔ کلام اسلامی، ۱۳۸۱، ش۴۲
مرتضی مطهری در کتاب مسئلهٔ حجاب پس از بررسی روایات گوناگون و با تأکید بر ابهام معنای واژهٔ جِلباب در این باره چنین نتیجه می‌گیرد:
مفسران، شأن نزولی را نقل می‌کنند که سبب فرستادن آیه، آزارِ زنانِ آزاد به دست بیماردلان دانسته شده‌است. در آن زمان، زنان آزاد و کنیزان، هنگام شب به دستشویی که همانند حمام در بیرون از خانه‌ها بود، می‌رفتند و آزارگران در این مسیر، متعرٌض آنان می‌شدند. با پوشش مذکور، زنان مسلمان آزاد از کنیزان (زنان برده اعم از مسلمان و غیرمسلمان) متمایز شدند تا از تعرّض مصون بمانند. مطابق فقه اسلامی زنِ برده حتی اگر مسلمان هم باشد، نباید محجبه بشود و به‌ویژه حق ندارد موی خود را بپوشانَد گرچه بعضی از احادیث مبنی بر استحباب حجاب کنیز است؛ یعنی وی مختار است که با حجاب یا بدون آن ظاهر شود. با این همه با عدم تصریح متن آیات به تمایز با کنیزان، برخی تمایز یادشده را مطلق و در جهت حذف آزار جنسی با بهانه‌هایی همچون نشناختن زنان در تاریکی و منصرف به جدایی زنان متمایل به این گونه روابط جنسی و زنان کناره‌جو از این نوع روابط می‌دانند.تفسیر قرآن عظیم، محمد بن ابی‌حاتم رازی (زادهٔ ۲۳۳ه‍.ش/854م)، مکتبه نزار مصطفی الباز، ۱۰ جلد، جلد ۱۰، ص۱۷تفسیر واحدی، ابوالحسن علی واحدی (زادهٔ ۴۵۵ه‍.ش/1076م)، ۲ جلد، جلد ۲، ص۸۷۳تفسیر ابن کثیر، ابن کثیر (زادهٔ ۶۸۱ه‍.ش/1302م)، تصحیح محمد حسین شمس‌الدین، بیروت: دار الکتب العلمیه، ۹ جلد، جلد ۳، ص۵۲۶تفسیر نسفی، عبدالله بن احمد نسفی (درگذشتهٔ ۶۸۹ه‍.ش/1310م)، ۴ جلد، جلد ۳، ص۳۱۵تفسیر درالمنثور، جلال‌الدین سیوطی (زادهٔ ۸۲۴ه‍.ش/1445م)، بیروت: دارالفکر، ۸ جلد، جلد ۶، ص۶۶۱تفسیر روح‌المعانی، شهاب‌الدین آلوسی (زادهٔ ۱۱۸۱ه‍.ش/1802م)، بیروت: اداره الطباعه المنیریه - احیاء التراث العربی، ۳۰ جلد، جلد ۱۱، ص۲۶۳الینابیع الفقهیه، علی‌اصغر مروارید، بیروت: دار التراث - الدار الاسلامیه، ۴۰ جلد، جلد ۲۷، ص۳۷۴تحلیل دلالی آیهٔ «ذلک ادنی ان یعرفن» دربارهٔ حجاب، محمد سبحانی‌نیا، تارنمای پژوهش‌نامهٔ تفسیر و زبان قرآن ابوالفتوح رازی (زادهٔ ۴۵۶ه‍.ش/۱۰۷۷م) چنین آورده‌است:
طباطبایی در المیزان با اشاره به شأن نزول یادشده می‌نویسد:
بعضی از فقها ارتباطی میان آیات ۶۰ و ۶۱ («اگر منافقان» به بعد) با آیهٔ ۵۹ قائل نشده‌اند و آن دو را آیاتی مستقل می‌دانند اما برخی دیگر - از جمله مکارم شیرازی در کتاب النکاح - بر پیوستگی آیات تصریح کرده‌اند:
در آثاری همچونتفسیر طبری، محمد بن جریر طبری (زادهٔ ۲۱۸ه‍.ش/839م)، تصحیح احمد محمد شاکر، ۲۴ جلد، جلد ۱۹، ص۱۴۸تفسیر قرطبی، شمس‌الدین قُرطُبی (درگذشتهٔ ۶۵۲ه‍.ش/1273م)، بیروت: مؤسسه التاریخ العربی، ۲۰ جلد، جلد ۱۲، ص۲۱۹تفسیر درالمنثور، جلال‌الدین سیوطی (زادهٔ ۸۲۴ه‍.ش/1445م)، بیروت: دارالفکر، ۸ جلد، جلد ۶، ص۲۲۰تفسیر نمونه، ناصر مکارم شیرازی، تهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ ۳۲، ۱۳۷۴ه‍.ش، ۲۷ جلد، جلد ۱۴، ص۴۳۱ تفسیر مجمع‌البیان نوشتهٔ شیخ طَبرِسی (زادهٔ ۴۵۴ه‍.ش/۱۰۷۵م) چنین آمده‌است:
ملا فتح‌الله کاشانی (درگذشتهٔ ۹۵۹ه‍.ش/۱۵۸۰م) پس از نقل بازگفت یادشده در تفسیر منهج الصادقین می‌نویسد:
دربارهٔ مصادیق این خانه‌ها به «دستشویی» که معمولاً در ویرانه‌های بیرون از شهر قرار داشت و «گرمابه» و «خرابه» و «کاروان‌سرا» و «مهمان‌خانه» و «بازار» و «آسیا» اشاره شده‌است.تفسیر تبیان، شیخ طوسی (زادهٔ ۳۷۴ه‍.ش/995م)، بیروت: احیاء التراث العربی، ۱۰ جلد، جلد ۷، ص۴۲۷ترجمهٔ تفسیر مجمع‌البیان، شیخ طَبرِسی (زادهٔ ۴۵۴ه‍.ش/1075م)، ترجمهٔ محمد بیستونی، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی، ۲۷ جلد، جلد ۱۷، ص۱۲۳تفسیر کَشّاف، جارالله زمخشری (زادهٔ ۴۵۴ه‍.ش/1075م)، بیروت: دار الکتاب العربی، ۴ جلد، جلد ۳، ص۲۲۸تفسیر منهج الصادقین، ملا فتح‌الله کاشانی (درگذشتهٔ ۹۵۹ه‍.ش/1580م)، تهران: کتاب‌فروشی محمدحسن علمی، ۱۳۳۳ه‍.ش، ۱۰ جلد، جلد ۶، ص۲۷۲ترجمهٔ تفسیر المیزان، سید محمدحسین طباطبایی، ترجمهٔ سید محمدباقر موسوی همدانی، قم: جامعهٔ مدرسین حوزهٔ علمیهٔ قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۲۰ جلد، جلد ۱۵، ص۱۵۴ از این میان، برخی دستشویی و گرمابه را محتمل می‌دانند که در آن‌ها بدون هیچ شرمی همان پوشیدگی ناچیز بدن نیز تبدیل به عریانی کامل می‌گشت و ترکیب این برهنگی همگانی و مختلط با نمایش نشستن و شستن و تطهیر اندام‌های تحریک‌پذیر، برانگیختگی جنسی را ممکن بود به اوج رسانده و به زنا یا آزار جنسی منجر شود اما به سبب اینکه استفاده از دستشویی و حمام امری ناگزیر بوده این اجازه داده شده‌است. بنا بر آنچه گذشت، احتمال داده شده که دستورهای آیات پسین (۳۰ و ۳۱ نور) دربارهٔ نگه داشتن شرمگاه و نگاه نکردن به عورت دیگران و پوشاندن اندام زنان، ناظر به امثالِ این دو مکان عمومی باشد تا مسائل جنسی یادشده خنثی گردد.حجاب شرعی در عصر پیامبر، امیرحسین ترکاشوند، اردیبهشت ۱۳۹۰، ص۳۳۹–۳۴۷
آورده‌اند که به معنای خودداری از نگاه کردن به فَرْج یا شرمگاه دیگران است.فرهنگ قرآن، عبدالنبی امامی، قم: انتشارات مطبوعات دینی، ۱۳۸۹، ۳ جلد، جلد ۳، ص۳۶۵ اما بعضی از فقها همچون مرتضی مطهری در کتاب مسئلهٔ حجاب، غَضِّ بَصَر را نهی از نگاه بادقت یا خیره شدن به گِردیِ چهره می‌دانند:
با وجود این، احادیثی از چهارده معصوم شیعیان مبنی بر جواز نظر است. در اصول کافی اثر شیخ کلینی (زادهٔ ۲۵۱ه‍.ش/۸۷۲م) به حدیثی از کاظم - پیشوای هفتم شیعه - اشاره شده‌است:
واژهٔ "فَرج" در لغت به معنای «گشادگی بین دو چیز» و کنایه از «آلت تناسلی مرد و زن» استفرهنگ فقه، محمود هاشمی شاهرودی، قم: مؤسسهٔ دایرةالمعارف فقه اسلامی، ۵ جلد، جلد ۵، ص۶۶۱ و در کنار "عورت" (قُبُل و دُبُر یا همان جلو و عقب پایین‌تنه)فرهنگ فقه، محمود هاشمی شاهرودی، قم: مؤسسهٔ دایرةالمعارف فقه اسلامی، ۵ جلد، جلد ۵، ص۵۰۴ و "سوآت" (زشتی‌ها؛ هر آنچه ظاهر شدنش برای آدمی ناخوشایند باشد) در اشاره به «شرمگاه انسان» به کار رفته‌است.ترجمهٔ تفسیر مجمع‌البیان، شیخ طَبرِسی (زادهٔ ۴۵۴ه‍.ش/1075م)، ترجمهٔ محمد بیستونی، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی، ۲۷ جلد، جلد ۹، ص۶۷ آورده‌اند که مراد از "حفظ فرج" در تمام قرآن «خودداری از زنا» است جز این آیه که به خودداری از نگاه کردن به فَرج نظر دارد.تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، میرزا محمد قمی مشهدی (درگذشتهٔ ۱۰۹۲ه‍.ش/1713م)، قم: دارالغدیر، ۱۴ جلد، جلد ۱۳، ص۴۴۳قاموس قرآن، سید علی‌اکبر قریشی، تهران: دارالکتب الاسلامیه، ۷ جلد، جلد ۳، ص۳۴۸ و جلد ۵، ص۱۵۷
برای این واژه عمدتاً سه معنی اندام (زینت طبیعی زن)تفسیر کَشّاف، جارالله زمخشری (زادهٔ ۴۵۴ه‍.ش/1075م)، بیروت: دار الکتاب العربی، ۴ جلد، جلد ۳، ص۲۳۱تفسیر رازی، فخرالدین رازی (زادهٔ ۵۲۸ه‍.ش/1149م)، بیروت: احیاء التراث العربی، ۳۲ جلد، جلد ۲۳، ص۲۰۵ و جامه (زینت مصنوع و ساختهٔ بشر)تفسیر قمی، علی بن ابراهیم قمی (درگذشتهٔ ۲۹۸ه‍.ش/919م)، قم: دارالکتاب، ۲ جلد، جلد ۲، ص۲۳۱روض‌الجنان و روح‌الجنان فی تفسیر القرآن، ابوالفتوح رازی (زادهٔ ۴۵۶ه‍.ش/1077م)، تصحیح محمدجعفر یاحقی، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی وابسته به آستان قدس رضوی، ۱۳۷۶، ۲۰ جلد، جلد ۸، ص۱۷۳ و آرایش (گونه‌ای دیگر از زینت مصنوعی) آمده‌است.آیات‌الاحکام در آثار شهید مصطفی خمینی، علی‌اکبر ذاکری، نشریهٔ حوزه، ۲۰ شهریور ۱۳۷۶، ش۸۱، ص۴ اغلب فقیهان این کلمه را به «مواضع زینت» تفسیر کرده و با استناد به روایات، چهره و دست‌ها و بعضاً پاها را مصداق «الا ما ظهر منها: آنچه از آن پیداست» دانسته‌اند. طباطبایی در المیزان چنین بیان می‌کند:
مکارم شیرازی در تفسیر نمونه، زینت را چنین شرح می‌دهد:
با این حال اگر تفسیر مشهور فقهی پذیرفته شود (مواضع زینت) در این صورت با استناد به آنچه در سورهٔ اعراف آمد - زینت به معنی جامهٔ پوشانندهٔ عورت - منظور از «زینت»: "ناحیهٔ دامن از اندام زنان" و مقصود از «الا ما ظهر منها»: "ظهور متعارف یا اتفاقی" در اثر اَعمال روزمره‌ای چون نشست‌وبرخاست و کار کردن خواهد بود. با وجود این برخی نیز دلیلِ ابهامِ زینت را تعمّدِ قرآن در واگذاریِ مصادیقِ منجر به مهارِ فحشا بر عهدهٔ عقل و عقلا به اقتضای زمان و مکان دانسته، و احتمال الحاق تنه و بازوها را به ناحیهٔ دامن مطرح کرده‌اند.حجاب شرعی در عصر پیامبر، امیرحسین ترکاشوند، اردیبهشت ۱۳۹۰، ص۵۴۵–۵۵۵ و ۶۰۲
دربارهٔ معنای این واژگان، طباطبایی در المیزان می‌نویسد:
نویسندهٔ کتاب حجاب شرعی در عصر پیامبر، جیوب را محدود به سینه‌ها یا شکاف میان پاها ندانسته و ریشهٔ لغوی جَیب را مدّ نظر قرار داده، چنین بیان می‌کند:
و دربارهٔ وجوب خِمار (روسری) نیز می‌نویسد:
مرتضی مطهری در کتاب مسئلهٔ حجاب "خُمُر" را روسری‌های کوچک دانسته‌است.مسئلهٔ حجاب، مرتضی مطهری (مجموعه آثار، جلد ۱۹، ص۵۱۳)
به معنای «مطلقِ جنسِ زن»تفسیر رازی، فخرالدین رازی (زادهٔ ۵۲۸ه‍.ش/1149م)، بیروت: احیاء التراث العربی، ۳۲ جلد، جلد ۲۳، ص۲۰۷ترجمان فرقان (تفسیر مختصر قرآن کریم)، محمد صادقی تهرانی، قم: انتشارات شکرانه، چاپ نخست، ۱۳۸۸، ۵ جلد، جلد ۵، ص۴۳۸، «زنان آشنا»حجاب شرعی در عصر پیامبر، امیرحسین ترکاشوند، اردیبهشت ۱۳۹۰، ص۵۸۴، «صرفاً زنان مسلمان (و نه غیرمسلمان از جمله مسیحی و یهودی و زرتشتی)»ترجمهٔ تفسیر المیزان، سید محمدحسین طباطبایی، ترجمهٔ سید محمدباقر موسوی همدانی، قم: جامعهٔ مدرسین حوزهٔ علمیهٔ قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۲۰ جلد، جلد ۱۵، ص۱۵۶ آمده‌است. ابوالفتوح رازی (زادهٔ ۴۵۶ه‍.ش/۱۰۷۷م) روایت اخیر را چنین نقل می‌کند:
به معنای مردان «سفیه»تفسیر نمونه، ناصر مکارم شیرازی، تهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ ۳۲، ۱۳۷۴ه‍.ش، ۲۷ جلد، جلد ۱۴، ص۴۵۲، «اَخته»جواهر، محمدحسن نجفی (درگذشتهٔ ۱۲۲۹ه‍.ش/1850م)، تصحیح محمود قوچانی، بیروت: احیاء التراث العربی، ۴۳ جلد، جلد ۲۹، ص۹۵، «تهیدست»مسئلهٔ حجاب، مرتضی مطهری (مجموعه آثار، جلد ۱۹، ص۴۹۰)، «سالمند»ترجمهٔ تفسیر مجمع‌البیان، شیخ طَبرِسی (زادهٔ ۴۵۴ه‍.ش/1075م)، ترجمهٔ محمد بیستونی، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی، ۲۷ جلد، جلد ۱۷، ص۱۲۹، «خدمتکار»سورهٔ نور، آیهٔ ۳۱، ترجمه‌های کاظم پورجوادی، عبدالمحمد آیتی، اصغر برزی، محمدعلی رضایی، «آنان که زنان از ایشان شرم ندارند»روض‌الجنان و روح‌الجنان فی تفسیر القرآن، ابوالفتوح رازی (زادهٔ ۴۵۶ه‍.ش/1077م)، تصحیح محمدجعفر یاحقی، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی وابسته به آستان قدس رضوی، ۱۳۷۶، ۲۰ جلد، جلد ۱۴، ص۱۲۶، «بدون سوءنظر و چشم‌پاک»حجاب شرعی در عصر پیامبر، امیرحسین ترکاشوند، اردیبهشت ۱۳۹۰، ص۵۸۸: ترتیب کتاب العین، خلیل بن احمد فراهیدی (زادهٔ ۹۷ه‍.ش/718م)، ج۱، ص۶۵۹ - مسند احمد بن حنبل، احمد بن حنبل (زادهٔ ۱۵۹ه‍.ش/780م)، ج۵، ص۳ - الجواهر فی تفسیرالقرآن الکریم، طنطاوی جوهری، شرح آیه آمده‌است.
تا پیش از حدود یک سدهٔ اخیر، فقها از این آیات سورهٔ نور برای استنباط پوشش در نماز (سَترِ صلاتی) استفاده می‌کردند و در مورد حد حجاب در نماز، پوشش بیشتری را نسبت به غیر آن منظور می‌داشتند. مرتضی مطهری با تصور اینکه هیچ فقیهی به جواز کشف موی سر یا ساعد زن در نماز فتوا نداده‌است، در کتاب مسئلهٔ حجاب می‌نویسد:
بر همین اساس فقهایی همچون ابن جُنَید اِسکافی (درگذشتهٔ ۳۷۰ه‍.ش/۹۹۱م) و مقدس اردبیلی (درگذشتهٔ ۹۶۴ه‍.ش/۱۵۸۵م) نظر مساعدی به وجوب پوشاندن مو و قسمت‌هایی دیگر از بدن زنان در نماز و به طریق اولی در غیرِنماز نیز نداشته‌اند.در مورد پوشش و حجاب ، احمد قابل، ۵ خرداد ۱۳۸۵. تارنمای شخصی احمد قابلحجاب شرعی در عصر پیامبر، امیرحسین ترکاشوند، اردیبهشت ۱۳۹۰، ص۶۸۹ و ۶۹۹ و ۷۰۵ و ۷۳۳ و ۷۶۹ این برداشت از آرای فقهای پیشین، مخالفانی دارد.نظر محقق اردبیلی دربارهٔ حجاب، ۱۱ آبان ۱۴۰۰. تارنمای پاسخ به شبهات فضای مجازی
با توجه به تفاسیر یادشده در اینجا و آیات پیشین، ترجمهٔ توضیحی چنین خواهد بود:
در قرآن بلافاصله پس از آیات یادشده دربارهٔ حجاب به نکاح (آمیزش عاطفی یا جنسی) توصیه شده‌است. ترجمهٔ آیات ۳۲ و ۳۳ نور چنین است:
این دو مورد را در آیات یادشده به معنای کنایی آمیزش جنسی دانسته‌اند. از جملهتفسیر وسیط، ابوالحسن علی واحدی
(زادهٔ ۴۵۵ه‍.ش/1076م)، بیروت: دار الکتب العلمیه، ۴ جلد، جلد ۳، ص۳۲۸تفسیر درالمنثور، جلال‌الدین سیوطی (زادهٔ ۸۲۴ه‍.ش/1445م)، بیروت: دارالفکر، ۸ جلد، جلد ۶، ص۲۱۷زبدةالبیان فی احکام القرآن، مقدس اردبیلی (درگذشتهٔ ۹۶۴ه‍.ش/1585م)، تهران: منشورات المکتبه المرتضویه لاحیاء الآثار الجعفریه، ص۵۴۹عفاف، محمدرضا آشتیانی، ص۶. تارنمای مرکز تعلیمات اسلامی واشینگتن شیخ طَبرِسی (زادهٔ ۴۵۴ه‍.ش/۱۰۷۵م) در تفسیر مجمع‌البیان می‌نویسد:
با این حال مکارم شیرازی در کتاب النکاح ضمن بحث در مورد پوشش زنان یائسه چنین نتیجه می‌گیرد:
ابوالفتوح رازی (زادهٔ ۴۵۶ه‍.ش/۱۰۷۷م) شأن نزول دیگری را برای این آیات بیان می‌کند که نشانگر عادی بودن برهنگی در آن زمان است؛ به حدی که غلامان نیز ابایی نداشتند زنان را عریان ببینند:
در روایاتی دیگر، حالت خاص برهنگی را که اسماء از آن کراهت داشت آمیزش وی با شوهرش دانسته‌اند:
از قول ابن‌عباس آمده‌است:
این واژه به قرینهٔ آیهٔ ۳۱ نور که ابنا (فرزندان) و طفل (کودک) همزمان آمده به معنای «انسان صغیر» و مطلقِ کودکان است و نه فرزندان و اولاد انسان.تفسیر تبیان، شیخ طوسی (زادهٔ ۳۷۴ه‍.ش/995م)، بیروت: احیاء التراث العربی، ۱۰ جلد، جلد ۷،
ص۲۹۲تفسیر مجمع‌البیان، شیخ طَبرِسی (زادهٔ ۴۵۴ه‍.ش/1075م)، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۰ جلد، جلد ۷، ص۱۲۸قاموس قرآن، سید علی‌اکبر قریشی، تهران: دارالکتب الاسلامیه، ۷ جلد، جلد ۴، ص۲۲۶ طباطبایی در المیزان چنین بیان می‌کند:
واژهٔ عفّت و مشتقات آن چهار بار در قرآن به کار رفته که به معنای خودداری و خویشتنداری می‌باشد و از این میان تنها دو بار در معنای خودداری جنسی (پاک‌دامنی) استعمال شده‌است: عفت کلام در قرآن، ایرج علی‌محمدی، قم: مرکز پژوهش‌های اسلامی صداوسیما، چاپ نخست، ۱۳۸۲. تارنمای ادارهٔ کل پژوهش‌های اسلامی رسانه
این واژه به هر دو مورد آمیزش جنسی و آمیزش عاطفی معنا شده‌است. مکارم شیرازی در کتاب النکاح می‌نویسد:
چنانچه ظاهر آیات ملاک قرار گیرد محتوای آیهٔ ۶۰ نیز به دنبال آیات ۵۸ و ۵۹ آمده و زنان نشسته در خانه (یا شاید پیرزنان) را - که جلوه‌گر اندام‌های خود نیستند و توقع هیچ‌گونه آمیزشی هم ندارند - از اذن گرفتن برای ورود، اجبار به خروج از خانه یا اجبار به تن کردن پوشش‌هایشان معاف کرده‌است. با وجود این، نویسندهٔ کتاب حجاب شرعی در عصر پیامبر این معنا از آیه را محتمل ندانسته و آیهٔ ۶۰ نور را دربارهٔ زنان خانه‌نشینی می‌داند که تمایل به ازدواج دائم ندارند، و خداوند به آنان اجازهٔ ازدواج موقت را می‌دهد به شرط اینکه با تَبَرُّج - یعنی نصب پرچم بر سر خانه یا به نمایش گذاردن اندام برهنهٔ خود در برابر رهگذران از طریق پنجره و درِ خانه - در صدد یافتن همسر موقت برنیایند. و چنانچه خویشتن‌داری (یا ازدواج دائم) کنند برایشان بهتر است.حجاب شرعی در عصر پیامبر، امیرحسین ترکاشوند، اردیبهشت ۱۳۹۰، ص۶۲۰ با این همه بنا بر نظر مشهورِ فقها، آیهٔ یادشده به اختیاری بودن پوشاندن سر و برخی قسمت‌های دیگر از بدن زنان یائسه اشاره دارد؛ بنابراین آزادی روسری برای زنان یائسه و اقلیت‌های دینی، نمی‌تواند از نظر مجتهدین مشکل شرعی داشته باشد و می‌تواند قانوناً نیز استثنا شود.حجاب؛ حد شرعی، حد قانونی، محسن کدیور. تارنمای محسن کدیور مکارم شیرازی در فتوای خود می‌نویسد که زنان یائسه حتی بیشتر از صرف موها را می‌توانند در معرض دید نامحرم قرار دهند اما «این مسئله را به صورت عمومی و برای مردم اعلام نمی‌کنیم.»
سن فقهی یائسگی، پنجاه سال تمام قمری (برابر با ۴۸ سال و ۱۷۹ روز خورشیدی) است البته کثیری از فقها سن یائسگی را برای زنانِ سیّده، استثنائاً شصت سال قمری (برابر با ۵۸ سال و ۷۸ روز خورشیدی) می‌دانند.بررسی نظریات پیرامون یائسگی، معصومه مظاهری، نشریه فقه و حقوق خانواده، تابستان ۱۳۸۲، ش۳۰، ص۱۰۶ تا ۱۲۹. تارنمای نورمگز بنابراین با لحاظ سن تکلیف شرعی (نُه سال قمری معادل ۸ سال و ۸ ماه و ۲۲ روز شمسی برای دختر و پانزده سال قمری معادل ۱۴ سال و ۶ ماه و ۱۷ روز شمسی برای پسرمحاسبه سن تکلیف و نشانه‌های بلوغ، ۲۷ خرداد ۱۳۹۴. تارنمای هدانا) عموم زنان مسلمان از منظر فقه اسلامی قریب به چهل سال در حد فاصل ۸ تا ۴۸ سالگی ملزم به رعایت حجاب هستند. با این حال اقلیتی از فقها همچون محمداسحاق فیاضتغییر فتوای آیت‌الله فیّاض دربارهٔ سن بلوغ دختران به سیزده سالگی، ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۰. خبرگزاری رسمی حوزه و یوسف صانعیبلوغ دختران، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله یوسف صانعی سیزده سال قمری را سن تکلیف دختران دانسته‌اند و در فتاوای برخی دیگر از مراجع تقلید همانند محمدهادی معرفتبلوغ دختران از نظر آیت‌الله معرفت، ۱۹ آبان ۱۳۹۲. تارنمای راسخون و محمدابراهیم جناتیگزیدهٔ فتاوا، پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله محمدابراهیم جناتی بروز عادت ماهانه در دختران و احتلام در پسران، ملاک تعیین سن تکلیف قرار داده شده‌است.سن بلوغ دختران؛ نگاهی به مبانی نظری تغییر فتوا، ۲۳ خرداد ۱۴۰۰. تارنمای دین‌آنلاین
در جشن زندگی هفتمین آلبوم استودیویی یانی می‌باشد که توسط شرکت پرایوت میوزیک در ۱۹۹۱ منتشر شده‌است. تور این آلبوم در همان‌سال و با عنوان "انقلاب در صدا" برگزار شد.
هاوارد دووِین آلمَن (زادهٔ ۲۰ نوامبر ۱۹۴۶-درگذشتهٔ ۲۹ اکتبر ۱۹۷۱) نوازندهٔ گیتار اهل آمریکا و بنیانگذار گروه ساثرن راک آلمن برادرز بود. او بیشتر به‌خاطر حضور کوتاه اما موثرش در آلمن برادرز، مهارتش در بداهه‌نوازی و اجرای تکنیک اسلاید بر روی گیتار شناخته شده‌است.
آلمن پیش از آن‌که گروه خودش را داشته باشد به‌عنوان نوازندهٔ موقت برای افرادی هم‌چون کینگ کرتیس، آرتا فرانکلین، ویلسون پیکت و هربی مان ساز زده بود. او همچنین در آلبوم ۱۹۷۰ گروه بلوز-راک درک اند د دامینوس به‌نام "لیلا و دیگر ترانه‌های درخور عاشقانه" مشارکت زیادی داشت. در سال ۲۰۰۳ مجلهٔ رولینگ استون در رده‌بندی «۱۰۰ گیتاریست برتر همهٔ زمان‌ها» دوین آلمن را-پس از جیمی هندریکس-دومین گیتاریست برتر همهٔ دوران معرفی کرد. نوای ساز او (که بوسیلهٔ یک گیبسون لس پال و دو آمپلی‌فایر باس ۵۰ واتی مارشال ایجاد می‌شد) از سوی مجلهٔ گیتار پلیر به‌عنوان یکی از «بهترین صداهای گیتار همهٔ زمان‌ها» شناخته شده‌.
یک‌ماه پس از انتشار و موفقیت اولیهٔ آلبوم "در فیلمور ایست"، در ۲۹ اکتبر ۱۹۷۱، آلمن در حادثهٔ تصادف موتورسیکلتش با یک کامیون کشته شد. این حادثه زمانی رخ داد که او در دورهٔ فراغت از ضبط و برگزاری تورهای موسیقی در جاده‌ای در بخش غربی میکان در حال رانندگی با هارلی-دیویدسن اش بود.
جرئت آرزو هشتمین آلبوم یانی می‌باشد که توسط شرکت پرایوت میوزیک در ۱۹۹۲ منتشر شده‌است. آهنگ Aria یکی از قطعات این آلبوم در نامزد جایزه گرمی شده‌است. این آلبوم در مجموعه "تور کنسرت جرئت آرزو" در ۶۵ شهر اجرا شد.
بندو نام موارد زیر است:
در زمان من نهمین آلبوم یانی می‌باشد که در سال ۱۹۹۳ توسط شرکت پرایوت میوزیک منتشر شده‌است. این آلبوم نامزد جایزه گرمی شده بود.
همچنین این آلبوم در مجموعه کنسرت‌های تور "Yanni Live, The Symphony Concerts" اجرا شده‌است.
باشگاه فوتبال منچستر یونایتد یک باشگاه فوتبال انگلیسی است که در الدترافورد، منچستر بزرگ واقع شده‌است. این تیم اولین باشگاه انگلیسی بود که در سال ۱۹۵۶ وارد رقابت‌های اروپایی شدند و اولین قهرمانی را بین باشگاه‌های انگلیس کسب نمودند.
آن‌ها سه بار در سال‌های ۱۹۶۸، ۱۹۹۹ و ۲۰۰۸ فاتح لیگ قهرمانان اروپا شده‌اند. همچنین در سال ۱۹۹۱، قهرمان جام در جام و سوپر جام اروپا شده‌اند.
"آخرین به‌روزرسانی: ۸ ژوئن ۲۰۱۷"
خ= بازی در خانه، ب=بازی در بیرون از خانه، بی=بازی در زمین بی‌طرف
"آخرین به روزرسانی: ۸ ژوئن ۲۰۱۷"
Pld = بازی; W = برد; D = تساوی; L = باخت; GF = گل زده; GA = گل خورده; GD = تفاضل گل
اگر می‌توانستم به تو بگویم دوازدهمین آلبوم استودیویی یانی می‌باشد که در سال ۲۰۰۰ توسط شرکت ویرجین رکوردز منتشر شده‌است.
لپرکان (Leprechaun) نوعی موجود خیالی در اساطیر سنتی ایرلندی است که بیشتر علاقه دارد با پیرمردان هم‌صحبت شود و معمولاً کت قرمز یا سبز به تن دارد و در باورهای عامه او که تا کنون بدست انسان‌ها نیز اسیر شده‌است توانایی برآورده کردن سه آرزوی هر شخص را دارد. قد و اندازهٔ او در سنت بومی بیش از قد یک کودک نمی‌شود و کلاه و ریش دارد.
ریشه نام لپرکان را از ریشه قدیمی ("leipreachán") در زبان ایرلندی بمعنی پری یا روح دانسته‌اند. گاهی نیز معنی نام او را نیم قد و از ریشه لاتین عنوان کرده‌اند.
در فرهنگ عامه ایرلند جن کوتوله با نام لپرکان ظرفی از طلا را در انتهای غربی رنگین کمان نگه می‌دارد که یافتن آن با اقبال شخص مربوط می‌شود.
رنگین کمان‌ها برای ما جادویی هستند و اغلب آنها را نمی‌بینیم. به همین ترتیب، تقریباً به نظر می‌رسد که آنها دارای نوعی کیفیت جادویی هستند، و هوای مشخصی از رمز و راز به آنها وابسته است. این احتمالاً یکی از دلایلی است که ما طی سالها داستانها و گفته‌های مربوط به رنگین کمان‌ها را ایجاد کرده‌ایم. تعداد آنها بسیار بیشتر از رنگ‌های خیره کننده ای است که آنها تولید می‌کنند.
همه ما این افسانه را شنیده‌ایم که یک گلدان طلا در انتهای هر رنگین کمان قرار دارد. اگرچه ما می‌دانیم که هیچ حقیقتی در این مورد وجود ندارد، این یک داستان قدیمی است و در سنین گذشته با ما بوده‌است.
این افسانه ای است که مربوط به اروپای قدیم است، جایی که این اعتقاد حداقل برای مدتی وجود داشت که جن‌ها واقعی هستند. گفته می‌شود که جن‌ها ثروت زیادی دارند و غالباً در انتهای رنگین کمان گنج‌ها یا گلدان‌های طلا را دفن می‌کنند. این منجر به این افسانه شد که انتهای رنگین کمان یک کوزه طلا وجود دارد که می‌توان آن یافت این فولکلور که با ایرلند مترادف شده‌است، و همچنین نقش مهمی را در جشن‌های روز سنت پاتریک بازی می‌کند.
یک باور دیگر این است که وایکینگ‌ها به ایرلند می‌آمدند، غارت می‌کردند و هنگامی که می‌رفتند بخشی از گنج‌های خود را قایم میکرند که بخاطر بی‌اعتمادی انسانها، تصمیم گرفتند غارت خود را در انتهای رنگین کمان دفن کنند تا پیدا کردن آن برای انسانها تقریباً غیرممکن شود؛ و بنابراین این افسانه متولد شد.
فصلی در دوزخ نام مجموعه شعری از آرتور رمبو می‌باشد که در سال ۱۸۷۳ منتشر شد.
این تنها مجموعه اثر رمبو بود که توسط خود وی به چاپ رسید. چاپ و اشاعه این اثر تأثیر مهمی در رشد و گسترش سوررئالیسم برجای گذارد. رمبو این اثر را در زمانی شروع کرد که در لندن به‌سر می‌برد و به تریاک نیز اعتیاد یافته بود. اثر او در لوگزامبورگ به پایان رسید. فصلی در دوزخ به نه بخش جداگانه تقسیم می‌شود که گاهی از نظر حجم متفاوت نیز می‌باشند. تاکنون مقدمه‌های بسیاری به زبان انگلیسی توسط نویسندگان و شاعران این زبان بر ترجمه انگلیسی فصلی در دوزخ نوشته شده‌است. از معروف‌ترین آن‌ها می‌توان به مقدمه هنری میلر اشاره نمود.
بادام‌زار، روستایی است از توابع بخش مرکزی شهرستان دشتی استان بوشهر ایران.
بوحیری،روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان دشتی استان بوشهر ایران است.
این روستا در دهستان مرکزی دشتی قرار دارد و بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ آمار رسمی جمعیت آن (۲۰۶ خانوار) ۹۴۴ نفر می‌باشد.
عربی، روستایی است از توابع بخش مرکزی شهرستان دشتی استان بوشهر ایران.
این روستا در ۴ کیلومتری شمال شهر خورموج (مرکز شهرستان) قرار دارد.
این روستا در دهستان مرکزی دشتی قرار دارد و بر اساس سرشماری رسمی سال ۱۳۹۵ جمعیت آن ۱۱۳۵ نفر می‌باشد. جمعیت این روستا در سال ۱۳۸۵ طبق آمار رسمی ۱۰۹۶ نفر (۲۵۳ خانوار) بوده‌است.
لاور رزمی، (لاور شرقی) روستایی است از توابع بخش مرکزی شهرستان دشتی استان بوشهر ایران.
این روستا در دهستان مرکزی دشتی قرار دارد و بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ آمار رسمی جمعیت آن (۱۸۷ خانوار) ۸۰۶ نفر می‌باشد.
لَنگَک، محله اییست در شهر خورموج شهرستان دشتی استان بوشهر ایران.
لنگک (‌ناخکی) در سال ۱۳۶۵ روستایی بوده‌است واقع در دهستان مرکزی دشتیدهستان‌ها و روستاهای شهرستان دشتی سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (مصوبه ۱۸ آبان ۱۳۶۵ خورشیدی) از توابع بخش مرکزی شهرستان دشتی که بر اساس آمار سال ۱۳۸۰ جمعیت آن ۵۱۷ نفر بوده‌است.تاریخ تحولات سیاسی - اجتماعی دشتی، حبیب‌الله سعیدی نیا، نشر موعود اسلام، بوشهر (۱۳۸۳)، ص۳۸۸. این روستا که چسبیده به شهر خورموج (مرکز شهرستان متبوع) بوده‌است در دهه‌های اخیر به شهر خورموج ملحق شده و بعنوان محله لنگک خورموج شناخته می‌شود.http://ido.ir/news/?id=188783