moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
بر خلاف داستان اصلی رستم و سهراب، در پایان این انیمیشن سهراب بدست پدر کشته نمی‌شود. در واقع قبل از نبرد نهایی رستم و سهراب، تهمینه متوجه ماجرا می‌شود و بلافاصله با اسب به طرف محل واقعه می‌رود. رستم و سهراب مبارزه نهایی خود را آغاز می‌کنند. هنگامی که تهمینه نزدیک محل مبارزه می‌شود، افراسیاب متوجه می‌شود و دستور می‌دهد که جلوی تهمینه را بگیرند. سربازان شاه تهمینه را از اسب به پایین پرتاب کرده و شلاقی بر صورت او می‌زنند. تهمینه بلند می‌شود و با پای پیاده به طرف محل مبارزه می‌رود. از آن سو رستم و سهراب که در حال مبارزه هستند، ناگهان بازوبند سهراب با ضربه‌ی محکمی که رستم به بازو سهراب می‌زند بر هوا پرتاب می‌شود و رستم آن را می‌بیند. شوکه می‌شود و گرز از دستانش به زمین پرتاب می‌شود.سهراب از این فرصت استفاده کرده و رستم را زمین می‌زند.چاقویی می‌کشد تا رستم را بکشد که تهمینه سر ‌می‌رسد و به سهراب می‌گوید که رستم پدرش است. افراسیاب که از دور شاهد ماجرا بوده است خشمگین می‌شود و دستور می‌دهد که حال که سهراب و رستم از نبرد خسته اند سربازان آنها را به قتل برسانند اما سهراب آن هارا می‌کشد و بدین ترتیب سهراب زنده می‌ماند.
کریستوف بک (؛ زادهٔ ۱۹۶۸/۱۹۶۹) یک آهنگساز اهل کانادا است.
آهنگساز فیلم متعددی همچون دروغگوی چاق گنده، لباس رسمی، تازه ازدواج‌کرده، عروسی آمریکایی و بدون پارو، گارفیلد ۲ و دیوانه‌وار، احمقانه، عاشقانه و سرسخت شدن بوده است.
کاترینای سیه‌نا (۲۵ مارس ۱۳۴۷ میلادی – ۲۹ آوریل ۱۳۸۰ میلادی) یک قدیس، نویسنده و الهی‌دان مسیحی اهل ایتالیا بود.
کاترین در سیه‌نا در توسکانی به دنیا آمد. مشهور است که پس از تحمل ریاضت‌های فراوان، زخم‌های عیسی مسیح (استیگماتا) را بر بدن خویش مشاهده کرد. او را در سال ۱۴۶۱ میلادی، در جرگهٔ قدیسان به‌شمار آوردند و روز ۲۹ آوریل را به عنوان تاریخ بزرگداشت وی تعیین کردند.
پیترو ماسکانی () یک آهنگساز کلاسیک اپرای اهل ایتالیا بود. او از اهالی لیورنو بود و کارهایش مضمونی رمانتیک داشت. معروف‌ترین اثر او اپرای تک‌پرده‌ای "غیرت روستایی" است که در ۱۷ مه ۱۸۹۰ بر روی صحنه رفت.
کلر آسیزی (؛ – ) یک قدیس کلیسای کاتولیک و اهل آسیزی ایتالیا بود.
پمپئی () فیلمی در ژانر اکشن به کارگردانی پل دبلیو.اس. اندرسون است که در سال ۲۰۱۴ منتشر شد. از بازیگران آن می‌توان به کیت هارینگتون، امیلی براونینگ، کیفر ساترلند، جرید هاریس، جسیکا لوکاس، آدواله آکینویه آگباجه، کری-ان ماس اشاره کرد.
پسری که در کودکی کل خانواده اش توسط افراد دولتی کشته شده اند توسط عده ای به بردگی گرفته می‌شود و تا سالیان سال به عنوان گلادیاتور در میدان های نبرد به مبارزه می پردازد تا اینکه در یکی از سفرها به شهری به نام پمپی می‌رسند و …
ادی مک‌کلرگ (؛ زادهٔ ) یک بازیگر سینما، هنرپیشه، و صدا پیشه اهل ایالات متحده آمریکا است. وی از سال ۱۹۷۶ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده‌است.
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته است می‌توان به "روز تعطیل فریس بولر"، "قاتلین بالفطره"، "فلابر"، "ون وایلدر"، "او یک بچه دارد"، "سوی موفرفری"، "قطع کردن" و "" اشاره کرد.
نیکی وندولا (؛ زادهٔ ) یک سیاست‌مدار، شاعر، و روزنامه‌نگار اهل ایتالیا است.
او در 26 اوت سال 1958 در ترلیتسی،استان باری متولد شد.وی در سال 1978 به عنوان یک مرد همجنسگرا آشکارسازی کرد.
یوزف یان گوس‌وافسکی (؛ – ) مجسمه‌ساز نامدار اهل لهستان بود.
متولی یاد یوزف گوسْوافسکی نوه او، تادئوش رودزکی، می باشد.
ساروپالی رادهاکرشنن (؛ – ) یک سیاست‌مدار، نویسنده و کارشناس آموزش و پرورش اهل هند بود. او از ۱۴ مه ۱۹۶۲ تا ۱۳ مه ۱۹۶۷ رئیس‌جمهور هند بود.
والدیس زاتلرس (؛ زادهٔ ) یک سیاست‌مدار اهل لتونی است. او از ۸ ژوئیه ۲۰۰۷ تا ۸ ژوئیه ۲۰۱۱ رئیس جمهور لتونی بود.
یون بوسان (؛ – ) یک سیاست‌مدار اهل کره جنوبی بود. او از ۱۳ اوت ۱۹۶۰ تا ۲۲ مارس ۱۹۶۲ رئیس جمهور این کشور بود.
شارل مارتین ؛ – ) دوک‌ بورگوندی و پسر فیلیپ نیک و ایزابلا، دختر پادشاه پرتغال بود. او جزو شوالیه‌های پشم زرین بود و در جنگ کشته شد.
آرزوی شارل این بود، که بورگوندی را کشوری یکپارچه کند و به عنوان پادشاه، تاج بر سر بگذارد. او خود بورگوندی را مستقل خواند، آلزاس علیا را خرید و زوتفن و گولدرز و لورن را گشود و به قلمرو بورگوندی افزود، اما با همین کارها دشمنان بسیاری برای خود تراشید و جرقه جنگ‌های بورگوندی را زد.
دو-آکلین (؛ زادهٔ) شاه دودمان داهومی در سده ۱۷ میلادی بود. او در منطقه بنین کنونی حکومت می‌کرد.
جی. کی. چسترتون (; – ) یک روزنامه‌نگار، فیلسوف، شاعر، پدیدآور، و رمان‌نویس اهل بریتانیا بود. او دانش‌آموخته کالج دانشگاهی لندن بود.
پائولو آچلو (تلفظ: [ˈpa:olo utˈtʃɛllo]) (زاده ۱۳۹۷ میلادی و درگذشته ۱۰ دسامبر ۱۴۷۵ میلادی) از نقاشان رنسانس اهل ایتالیا بود.
شاهزاده میخائیل ایلاریونیوویچ گلنیشچف-کوتوزوف (میخائیل ایلاریون گلنیشچف-کوتوزوف گراف فون اسمولنسک) (۱۶ سپتامبر یا ۵ سپتامبر ۱۷۴۵- ۲۸ آوریل یا ۱۶ آوریل ۱۸۱۳) امپراتوری روسیه. وی به عنوان یکی از بهترین افسران نظامی و دیپلماتهای روسیه تحت سلطنت سه تزار رومانوف: کاترین دوم، پاول اول و الکساندر یکم خدمت کرد. دوران سربازی وی با دوران طلوع روسیه از اواخر قرن ۱۸ میلادی تاکنون نزدیک بود. آغاز قرن نوزدهم به نظر می رسد کوتوزوف یکی از بهترین سرداران روسی بوده است.
وی در سال ۱۷۴۵ در سن پترزبورگ در خانواده ای از اشراف نووورود به دنیا آمد. پدر وی سردار و سیاستمدار روسی بود. کوتوزوف تحصیلات نظامی را از ۱۲ سالگی آغاز کرد و در سال ۱۷۵۹ به ارتش امپراتوری روسیه پیوست. سه سال بعد کوتوزوف به عنوان فرمانده شرکت در هنگ پیاده آستراخان تحت الکساندر سووروف شد. وی در سرکوب شورش پیمان وکلای نوار لهستان شرکت کرد. وی در طول جنگ روسیه و ترکیه (۱۷۷۴-۱۷۶۸)در کارکنان پیوتر رومانیانسف در مولداوی برای نبردهای لارگا و کگول خدمت کرد.در ژوئیه سال ۱۷۷۴ در کریمه، کوتوزوف به دلیل اصابت گلوله ای که از درون معبد خود و در نزدیکی چشم راست او عبور می کرد، به شدت زخمی شد که به طور سخت زخمی شد. وی در سال ۱۷۷۶ برای کمک به سووروف به کریمه بازگشت و با آخرین کریمه خان شاهین گیرای مذاکره کرد و وی را متهم به ربودن و تسلیم شدن به روسیه کرد.کوتوزوف که در سال ۱۷۸۷به عنوان استاندار کریمه منصوب شد ، جنگ روسیه و ترکیه (۱۷۹۲- ۱۷۸۷) آغاز شد. وی مجدداً در سال ۱۷۸۸ در زمان محاصره اوچاکوف به سختی زخمی شد که یک گلوله در هر دو معابد وی شلیک شد. کوتوزوف یک سال بعد، با شرکت در نبرد ریمنیک و محاصره ایزمیل بازگشت. در اواخر جنگ ، او مسئولیت تعیین کننده ای را در نبرد ماچین رهبری کرد. کوتوزوف با تزار پاول شرایط خوبی داشت اما با جانشین وی تزار الکساندر اختلاف داشت. در سال ۱۸۰۵، وی نیروهای روس را در کنار اتریش در جنگهای ناپلئونی رهبری کرد. ارتش متفقین روس و اتریش در نبرد استرلیتز توسط ناپلئون شکست خورد. الکساندر ،کوتوتوف را مقصر دانست و او را برای جنگ روسیه و ترکیه در سال (۱۸۱۲-۱۸۰۶)به مولداوی منتقل کرد. کوتوزوف یک ارتش چهار برابر بزرگتر ترکیه را در روسه شکست داد و با پیروزی قاطع در نبرد دانوب به جنگ پایان داد. به خاطر دستاوردهای خود به او عناوین شمارش و شاهزاده اهدا شد.
کوتوزوف به درخواست الکساندر برای دفاع از حمله فرانسه به روسیه بازگشت. وی به عنوان فرمانده کل منصوب شد و جانشین بارکلی د توللی شد و سیاست زمین سوخته خود را تا مسکو ادامه داد. به دستور کوتوزوف ، ارتش روسیه در جنگ بورودینو با ارتش بزرگ روبرو شد. او به ناپلئون اجازه داد مسکو متروکه را که آتش گرفته بود، بگیرد. هنگامی که ناپلئون از مسکو عقب نشینی کرد و ضد فرانسوی از وطن روسها خارج شدند، کوتوزوف ضد حمله کرد. به رسمیت شناختن این، به کوتوزوف عنوان پیروزی شاهزاده اسمولنسکی اعطا شد. وی به دلیل وخیم تر شدن سلامتی ، بلافاصله پس از ترک فرانسوی ها ، از سمت فرماندهی کناره گیری کرد. کوتوزوف در سال ۱۸۱۳ در بولسواویتس درگذشت و در کلیسای جامع کازان در سن پترزبورگ به خاک سپرده شد. کوتوزوف در آثار مورخان روسی و اتحاد جماهیر شوروی بسیار مورد توجه قرار گرفت.
میخائیل کوتوزوف در ۱۶ سپتامبر ۱۷۴۵در سن پترزبورگ متولد شد. پدر وی ، سپهبد ایلاریون ماتوویچ کوتوزوف ، ۳۰ سال با سپاه مهندسین خدمت کرده بود ، شاهد عمل علیه ترکان بود و در زمان پتر کبیر خدمت می کرد. مادر میخائیل کوتوزوف از خاندان نجیب بکلمیزف آمده است. با توجه به خدمات ممتاز پدر و تولد والدین مادر ، کوتوزوف از سنین پایین با خانواده امپراتوری رومانوف ارتباط داشت.
در سال ۱۷۵۷، در سن ۱۲ سالگی ، کوتوزوف به عنوان یک کادر خصوصی وارد یک دانشکده مهندسی نظامی شد. او به سرعت با همسالان و معلمان خود محبوبیت پیدا کرد ، اثبات کرد که بسیار باهوش است و در بسیاری از مسابقات اسبهای مدرسه خود شجاعت نشان داد. کوتوزوف در آنجا دروس نظامی و مدنی را فرا گرفت ، یاد گرفت که به زبان فرانسه ، آلمانی و انگلیسی صحبت کند و بعداً لهستانی ، سوئدی و ترکی را نیز تحصیل کرد. مهارتهای زبانی او در طول زندگی به خوبی خدمت کرده است. در اکتبر ۱۷۵۹، او یک سرمایه دار شد.
در سال ۱۷۶۲، کوتوزوف ، در آن زمان کاپیتان ، بخشی از هنگ پیاده نظام آستراخان ، که به فرماندهی سرهنگ الکساندر سووروف فرماندهی شده بود ، شد.کوتوزوف شیوه فرماندهی سووروف را مورد مطالعه قرار داد و یاد گرفت که چگونه یک فرمانده خوب در نبرد باشد. سووروف معتقد بود که یک نظم مؤثر باید ساده ، مستقیم و مختصر باشد و یک فرمانده باید به سلامت و آموزش سربازان خود عمیقاً اهتمام ورزد. کوتوزوف همچنین اعتقاد سووروف را مبنی بر اینکه یک فرمانده باید سربازان خود را از جبهه (به جای عقب) هدایت کند ، به تصویب رساند تا نمونه ای از شجاعت سربازان را دنبال کند. سووروف همچنین به کوتوزوف اهمیت توسعه روابط نزدیک با افراد تحت امر خود را آموخت. کوتوزوف این توصیه را به سود حرفه ای خود دنبال کرد. این توصیه به انتصاب کوتوزوف به عنوان فرمانده کل در سال ۱۸۱۲ کمک کرد.
در سال ۱۸۰۵ کوتوزوف فرماندهی سپاه روسیه را که مخالف پیشبرد ناپلئون در وین بود، فرمان داد.
در آستانه استرلیز، کوتوزوف سعی کرد سرداران متفقین را متقاعد کند که قبل از روبرو شدن با ناپلئون باید منتظر تقویت آنها باشند. الکساندر معتقد بود که انتظار برای درگیر کردن نیروهای ناپلئون ناجوانمردانه خواهد بود. کوتوزوف به سرعت فهمید که دیگر هیچ قدرتی با الکساندر و رئیس ستاد اتریش سردار-فرانتس فون ویرروت ندارد. وقتی از الکساندر سؤال کرد که کجا قصد دارد یک واحد از نیروهای خود را منتقل کند، به او گفته شد "این کار شما نیست."
کوتوزوف در نبرد استرلیز در تاریخ ۲ دسامبر ۱۸۰۵حضور داشت. اگرچه فرمان الکساندر روشن ساخت که روسها باید از فلات استراتژیک پراتزن حرکت کنند، اما کوتوزوف تا زمانی که ممکن بود متوقف شد تا این مزیت را که ناپلئون از این زمین بلند بدست می آورد بشناسد. سرانجام، الکساندر کوتوزوف را مجبور به ترک فلات کرد. ناپلئون به سرعت صخره را تصرف کرد و خطوط متفقین را با توپخانه خود که اکنون فرماندهی میدان نبرد را از فلات پراتزن فرمانده بود، شکست. نبرد از بین رفت و بیش از ۲۵۰۰۰ روس کشته شدند. کوتوزوف مسئولیت ساماندهی عقب نشینی ارتش در مجارستان و بازگشت به روسیه را بر عهده گرفت ، زیرا الکساندر با غم و اندوه غلبه کرد.
وی سپس مسئولیت ارتش روسیه بود که علیه جنگ ترکها در جنگ روسیه -ترکیه (۱۸۱۲-۱۸۰۶) مسئولیت اجرای عملیات را بر عهده داشت. وی با فهم اینکه ارتش های او در جنگ آینده با فرانسوی ها به شدت مورد نیاز خواهند بود، با عجله جنگ طولانی مدت را به یک پیروزی رساند و پیمان موعود بخارست را منعکس کرد که شرط آن ادغام بیسارابیا در امپراتوری روسیه بود.
الکساندر اول به کوتوزوف نقاشی خود را برای پایان موفقیت آمیز عملیات روسیوچ به الماس مزین کرد. در ۲۹ اکتبر ۱۸۱۱به عنوان "موفقیت در جنگ علیه ترک ها" عنوان ارتشبد دریافت کرد، و در ۲۹ ژوئیه ۱۸۱۲، وی به عنوان "افتخار در پایان جنگ و پیمان صلح با عنوان" افتخاری از (شاهزاده) دریافت کرد. امپراطوری عثمانی."
آلفونس ماریا موخا (; – ) یک سنگ‌تراش، و نقاش اهل جمهوری چک بود. موخا از معروفترین هنرمندان آرت نوو محسوب می‌شود.
آلفونس موخا، نقاش و سنگ‌تراش اهل چک بود که در سال ۱۸۶۰به دنیا آمد و در سال ۱۹۳۹ پس از بازجویی‌های طولانی گشتاپو و فشارهای روانی سیاسی آن زمان بیمار شد و در بستر بیماری جان سپرد. او نقاش ملی کشور چک به حساب می‌آید و تصویر او بر روی اسکناس‌ها و تمبرهای این کشور دیده می‌شود.
عمده آثار نقاشی موخا شامل پوسترهای تبلیغاتی برای سارا برنارد بود. کارهای او برای سارا در سبک هنر نو بود که در آن زمان طرفداران بیشماری داشت و به خاطر قدرت هنری کارهایش، او را به عنوان یکی از بزرگان جنبش هنر نو بشمار می‌آورند. تئاتر "سارای کشیش" با تصویر سازی آلفونس در تاریخ جاودانه شد، کارهای او از معروف‌ترین کارهای "لیتوگرافی" در تاریخ است. اما او جدای از این کارها، مجموعه اثری بی نظیر و حیرت‌انگیز با نام حماسه اسلاو دارد، این مجموعه متشکل از ۲۰ اثر دربارهٔ فرهنگ فولکلور اسلاو هاست، او در سال ۱۹۰۹ شروع به مطالعه و بازدید از کاخ‌ها و قلعه‌های روسیه و لهستان و بالکان و از بسیاری از مکان‌های مقدس ارتدوکسی همچون "کوه مقدس آتوس" در یونان دیدن کرد، او در سال ۱۹۱۰ به "قلعه زیبرو" بازگشت و کار خود را بر روی این مجموعه آغاز کرد.
موخا در حدود ۱۸ سال بر روی مجموعه حماسه اسلاوها کار کرد، در سال ۱۹۲۱ ۵ اثر از این مجموعه در نیویورک و شیکاگو به نمایش درآمد، این آثار از سال ۲۰۱۲ تا به حال در گالری ملی پراگ به نمایش درآمده و علاقه‌مندان از آن دیدن به عمل می‌آورند. آلفونس موخا در طراحی پوستر نیز تبحر داشت. معمولاً موضوع پوسترها فیگورهایی زنانه بودند که با لطافت و ظرافت خاص اعلای موخا همراه بود. پوسترهای او همراه با تایپوگرافی ابداعی خود تحرک خاصی به کارها می‌دادند.
ایاکوس در اساطیر یونانی، فرزند پادشاه خدایان زئوس و ایجاینا (اسطوره‌شناسی)، پادشاه افسانه‌ای جزیرهٔ آیگینا واقع در خلیج سارونیک، که از روی نام مادرش پس از مرگ وی نامگذاری شده بود. هنگامی که جمعیت کشورش به واسطه طاعون در حال کاهش بود، به درگاه پدرش دعا کرد تا به او افرادی جدید عطا کند. زئوس سپس با تغییر شکل مورچه‌ها، جمعیت جدیدی را برای او فراهم کرد. این افراد میرمیدون‌ها (مردم مورچه‌ای) نام گرفتند، که بعدها به رهبری آشیل، در سفری که یونانیان علیه تروا به پا کرده بودند، نقش داشتند. ایاکوس پدر پهلوانانی از جمله تلامون (پدر آیاس) و پلئوس، و همچنین پدربزرگ آشیل بود.RHADAMANTHYS, MINOS & AIAKOS Theoi Project
"ایاکوس" بسیار مورد علاقه ایزدان بود و به داشتن تقوا شهرت داشت که پس از مرگش به یکی از دادوران ارواح مردگان در جهان زیرزمینی هادس همراه با مینوس و رادامانتوس تبدیل شد.ایاکوس. نوشته Micha F. Lindemans، بازدید در ۲۹ نوامبر ۲۰۱۴
جنگ ارمنستان–جمهوری آذربایجان اشاره به جنگی دارد که از سال ۱۹۱۸ میلادی تا ۱۹۲۰ میلادی، حدود دو سال به طول انجامید.
با فروپاشی امپراتوری نیکلای دوم-انقلاب روسیه (۱۹۱۷) و ظهور دولت‌های مستقل در قفقاز در سال‌های آخر جنگ جهانی اول، رقابت در جهت چیرگی بر قره باغ و همچنین موجب اختلاف مرزی، قومیتی و تاریخی در کوهستان زانگزور، نخجوان که باعث درگیری‌های شدیدی میان اولین جمهوری ارمنستان و جمهوری دمکراتیک آذربایجان تبدیل شد.Armenia on the Road to Independence, 1918
در اوایل سده یازدهم میلادی انبوهی از اقوام تُرک زبان به قفقاز نقل مکان دادند و بسیاری از اقوام بومی منطقه و از جمله ارمنیان و گرجی‌ها را از جلگه‌های حاصلخیز آنجا بیرون راندند. بدین ترتیب تسلط و برتری ارمنی‌ها بر مناطق جلگه ای روبه کاهش نهاد و جمعیت ارمنی قفقاز بیشتر در ارتفاعات و بخش‌های کوهستانی مستقر شدند.Origin of Türks and Tatars, Moscow, Publishing house "Insan", 2002, BBK ۶۳٫۳ (۲Р-۶Т), ۰۹۴, Published by the decision of the Bureau of the Humanities Branch of AN RT, Editor: Doctor of Historical Sciences, Professor Ya.S.Sharapov, Reviewers: Doctor of Philosophy, Professor R.Kh.Bariev, Doctor of Historical Sciences, Professor D.K.SabirovStudy of local ethnic roots of Türks and Tatars discredits the sanctioned doctrine of Türkic late migration in 4th-6th centuries AD from Altai to Central and Middle Asia, Near East, Asia Minor, Western Siberia, Ural-Itil region, Caucasus and Balkans; and migration of Tatar-Bulgar ancestors to Ural-Itil region in 7th century AD from N.Pontic.
با این حال بر این قاعده کلی استثناهایی نیز بود:
روستاهای مسلمان‌نشین در میان ارتفاعات ارمنی‌نشین جای داشتند و پاره‌ای از روستاهای ارمنی‌نشین نیز در جلگه‌ها برجای مانده بودند. در خلال حکمروایی روس‌ها بر قفقاز اختلاف‌های قومی رو به افزایش نهاد. در واقع مقامات تزاری برای آن که مانع از هر گونه وحدت و یگانگی اتباع امپراتوری گردند، به کرات مرزهای داخلی امپراتوری را دگرگون ساخته و سعی برآن داشتند که اقوام مختلف و مناطق جغرافیایی گوناگون را در یک واحد اداری جای دهند.منیژه تراب زاده و دیگران، ماهیت تحولات در آسیای مرکزی و قفقاز، تهران:انتشارات وزارت امور خارجه، چاپ اول، ۱۳۷۳
تزار الکساندر دوم (روسیه) در ۹ دسامبر ۱۸۶۷ میلادی قانونی را امضاء و اعلام کرد به نام (اصلاحات اداری سرزمین قفقاز و قفقاز جنوبی) که از اول ژانویه ۱۸۶۸ میلادی به اجرا گذاشته شد. برپایه این قانون، استان‌های جدیدی در قفقاز جنوبی تشکیل شد. بر پایه اصولی که در قانون یاد شده پیش‌بینی شده بود مرزی بین نواحی مختلف چنان می‌بایست ترسیم و مشخص می‌شد که وسعت آن‌ها از ۷۵۰۰ کیلومتر مربع و جمعیت آن‌ها از ده هزار خانوار یا هشتاد هزار نفر تجاوز نمی‌کرد.امیراحمدیان، بهرام، جغرافیای قفقاز، انتشارات بین‌المللی الهدی، تهران ۱۳۷۷
لذا هنگامی که در ۱۹۱۸ میلادی قفقاز از روسیه جدا و به سه جمهوری آذربایجان و ارمنستان و گرجستان تقسیم شد، تقسیمات اداری منطقه به هیچ وجه با ترکیب قومی آن همخوانی نداشت؛ و در نتیجه این سه جمهوری گرفتار یک رشته برخوردهای مرزی شدند که مهم‌ترین و طولانی‌ترین آن برسر قره باغ کوهستانی بود.From Conflict to Autonomy in the Caucasus: The Soviet Union and the Making of Abkhazia, South Ossetia and Nagorno Karabakh (Central Asian Studies)
قره باغ که شرق ارمنستان کنونی (شرق دریاچه سوان) بخشی از ایالت گنجه بود. گنجه خود در ۱۸۶۸ میلادی از ترکیب ارتفاعات شرقی تفلیس و ایالت ایروان و مرغزارهای غربی ایالت باکو تشکیل شده بود که از دیدگاه قومی و جغرافیایی موجودیتی مصنوعی به‌شمار می‌رفت.محمود واعظی، ژئوپلیتیک بحران در آسیای مرکزی و قفقاز (بنیان‌ها و بازیگران). تهران:وزارت امور خارجه، مرکز چاپ و انتشارات، چاپ اول سال ۱۳۸۶
بر اساس آمار ۱۹۱۶ میلادی روسیه تعداد مسلمان‌های گنجه در مجموع دو برابر مسیحیان آن منطقه بود، ولی در بخش‌های کوهستانی، ارمنی‌ها بیش از ۷۰ درصد از کل جمعیت آن مناطق را تشکیل می‌دادند؛ ولی از آنجایی که اکثر شهرستان‌های ایالت به نحوی تعیین شده بودند که از بلندی‌ها تا جلگه‌ها را دربر می‌گرفتند. در شهر شوشی ارمنی‌ها اکثریت قاطع اهالی را تشکیل می‌دادند.The Caucasian Knot: The History & Geopolitics of Nagorno-Karabagh در قره باغ کوهستانی که شوشی و بخش‌هایی از گنجه هم شامل می‌شد تقریباً ۱۶۵۰۰۰ نفر ارمنی و ۵۹۰۰۰ نفر مسلمان که ۲۰۰۰۰ نفر آن‌ها در حوالی شهر شوشی اقامت داشتند؛ و ۷۰۰۰ نفر روس زندگی می‌کردند.united states of america,the national archives,record group 256.file 867804,document 10 (the style of citation for this source henceforth will be us archives,rg 256,867b.00-10).The Caucasian Knot: The History & Geopolitics of Nagorno-Karabagh
اولین جمهوری ارمنستان که در شرایط بسیار دشواری تأسیس شده بود در توجیه تلاشش برای دستیابی بر منطقه همجوار قره باغ کوهستانی دلایل بسیاری عنوان داشت. ایروان و قره باغ از زبان و دین و فرهنگ مشترکی برخوردار بودند. قره باغ منتهی‌الیه شرقی فلات ارمنستان را تشکیل می‌داد و با چند هزار پا ارتفاع از سطح دریا با جلگه‌های کم ارتفاع جمهوری آذربایجان تفاوت آشکار داشت.Armenia: A Historical Atlas
این منطقه کوهستانی که از معادن غنی و جنگل‌ها و مراتع پهناوری برخوردار بود و به خاطر عسل و موم طبیعی و محصولات چرمی اش شهرت داشت، مرز طبیعی ارمنستان محسوب می‌شد و راه‌هایی منتهی به تپه ماهورهای ارس و دشت آرارات را محافظت می‌کرد. بدون قره باغ یگانگی فیزیکی ارمنستان قفقاز ناقص بود. علاوه برآن قره باغ حد فاصل میان مسلمان‌های آذربایجان و اقوام تُرک امپراتوری عثمانی محسوب می‌شد. تسلط بر این معبر از لحاظ مقابله با حرکت‌های پان‌ترکیسم که ارمنی‌ها، چندین بار قربانی آن بوده‌اند، اهمیت اساسی داشت.The History of Caucasian Albanians by Movses Kaghankatvatsi. Translated by C. J. F. Dowsett, London 1961. 1.17, 2.11 2.14.
سرزمین قره باغ که بخشی از ایالت تاریخی اوتیک و آرتساخ و سیونیک ارمنستان است،The Reform of Justinian in Armenia,pp. 160-167, 191-195, 230-233. 253, 326, 282 در طول قرون و اعصار نویسندگان و هنرمندان و معماران و معلمان و سربازها و پیشوایان روحانی بسیاری به جامعه ارمنی عرضه داشته‌است.Historical Dictionary of Armenia
در خلال سده‌های بعد، ملیک‌های ارمنی قره‌باغ از خودمختاری برخوردار بودند. در قرن هفدهم قره‌باغ مقر فعالیت کسانی شد که سعی کردند با جلب حمایت پادشاهان روسیه و دیگر کشورهای اروپایی در جهت استقلال ارمنستان تلاش کنند. نخستین واحد نظامی روسیه در قرن هجدهم وارد صحنه شد و بالاخره در اوایل قرن نوزدهم و در پی یک رشته زد و خوردهای طولانی قره‌باغ به امپراتوری روسیه منضم شد. در آن زمان تنها یکی از خان نشین‌های ارمنی برجای مانده و جمعیت منطقه نیز به نحو محسوسی کاهش یافته بود. استقرار حاکمیت روس‌ها به تحقق خواسته‌های ارمنی‌ها منجر نشد زیرا قره باغ به جای آن که خودمختاری خود را بازیابد، جذب واحدهای اداری مختلف و بالاخره به قسمتی از ایالت گنجه تبدیل شد. با این حال در ایام حاکمیت روسیه تزاری در خلال آن سال‌ها جمعیت ارمنی‌ها در قره باغ و نقاط دیگر قفقاز رو به افزایش نهاد. با احیاء آگاهی ملی در میان ارمنی‌ها، رهبران قوم از دولت مرکزی خواستند که با توجه به واقعیتهای قومی در مرزهای اداری منطقه تجدید نظر به عمل آورند. در طرحی که بارها پس از ۱۹۰۵ میلادی مطرح شد، رهبران ارمنی پیشنهاد کردند که نیمه کوهستانی ایالت گنجه به صورت یکی از سه منطقه ارمنی‌نشین قفقاز درآید.The Republic of Armenia: The first year, 1918-1919Contesting National Identities in an Ethnically Homogeneous State
براساس آماری که طرح شد این منطقه ۳۵۰۰۰۰ نفر ارمنی، ۱۳۴۰۰۰ تاتارها و کُرد و ۲۸۰۰۰ نفر از دیگر ملیتها را در بر می‌گرفت.A History of Qarabagh: An Annotated Translation of Mirza Jamal Javanshir Qarabaghi's Tarikh-E QarabaghArmenians and Russia, 1626-1796: A Documentary RecordNagorno Karabakh: Understanding Conflict 2013 بالاخره در ۱۹۱۷ میلادی این طرح به تصویب رسید ولی تحولات انقلاب روسیه و هجوم نیروهای عثمانی به قفقاز مانع از اجرای آن شد.
از نظر آذربایجانی‌ها، جلگه‌ها و ارتفاعات گنجه نه تنها دو منطقه ناهمگون نبودند، بلکه اجزاء مکمل یک موجودیت واحد را تشکیل می‌دادند که با اقتصاد چوپانی اقوام مسلمان به‌طور کامل تطابق داشت. به عقیده آن‌ها در صورت انتزاع مناطق مرتفع از جلگه‌ها، تعداد بسیاری از دامپروران مسلمان مراتع تابستانی گوسفندهای خود را از دست داده و نابود می‌شدند. آنچه ارمنی‌ها نیز برای حل و فصل این مسئله پیشنهاد کردند، مانند پیاده کردن یک طرح آبیاری در جلگه‌ها، استفاده از مراتعی در مناطق شمالی آذربایجان یا انعقاد معاهده‌ای میان ارمنستان و آذربایجان برای اعطای حق چَرا به دام‌های آذربایجان در مراتع قره باغ (ارمنستان) هیچ‌یک مورد پذیرش آذربایجانی‌ها قرار نگرفت. قره باغ به همان اندازه که از دیدگاه منافع استراتژیک برای ارمنی‌ها مهم بود، برای آذربایجانی‌ها نیز اهمیت داشت. قره باغ مرز طبیعی مسلطی بود که اگر در اختیار قدرت دیگری قرار می‌گرفت، آذربایجان را در موقعیتی آسیب‌پذیر قرار می‌داد؛ و بلعکس.قفقاز در تاریخ معاصر
یکی از دلایلی که در پیوند ایالت گنجه با آذربایجان عنوان می‌شد آن بود که اکثر راه‌های اساسی آن خطه به سوی شرق، یعنی به باکو متصل می‌شد و نه به سوی غرب و ایروان. ارمنی‌های قره باغ برای تأمین مایحتاج خود تا حدودی زیادی به باکو متکی بودند و هزاران نفر از آن‌ها به صورت فصلی یا دائم در حوضه نفتی و تشکیلات تجاری باکو که سریعاً روبه گسترش بود، اشتغال داشتند.قفقاز در تاریخ معاصر
در خلال نیمه اول ۱۹۱۸ میلادی در حالی که جنگ و جدل‌های قومی در باکو و گنجه جریان داشت، ارمنی‌ها و مسلمانان‌های قره باغ بالنسبه در صلح و آرامش به سر می‌بردند و در شورای اداری محل با هم همکاری داشتند. تا پیش از هجوم قوای عثمانی و تقسیم قفقاز به سه حکومت مستقل نوعی موازنه ضعیف برقرار بود. اما چندی بعد مساواتی‌های آذربایجان، گنجه را به عنوان پایتخت موقت حکومت خود برگزیدند و برای رهایی قره باغ و به ویژه باکو که در آن زمان تحت کنترل بلشویکها قرار داشت، از نیروهای نظامی عثمانی تقاضای کمک کردند.قفقاز در تاریخ معاصرThe Legacy of History in Russia and the New States of Eurasia
نوری پاشا برادر اسماعیل انور که وزارت دفاع عثمانی را بر عهده داشت، دعوت مساواتی‌ها را پذیرفت (هدف نوری پاشا اشغال باکو و پاک‌سازی مسیحیان و رسیدن به آرمان پان‌تورانیسم توسط دولتمردان عثمانی و نیروهای تحت امر آنان، اردوی اسلام قفقاز بود.کتاب اقدام شرم آور، نویسنده:تانر آکچام، مترجم:بابک واحدی و محسن قائم مقامی
و با استقرار نیروهایش در گنجه قوایی را به سوی باکو روانه داشت. ارمنی‌های قره باغ خواسته‌های نوری پاشا را مبنی بر شناسایی رسمی حاکمیت آذربایجان بر قره باغ و صدور اجازه ورود نیروهای عثمانی را به شوشی نپذیرفت.Ordered to Die: A History of the Ottoman Army in the First World WarEthnicity, Nationalism and Conflict in the South Caucasus: Nagorno-Karabakh
حکومت خلق قره باغ که در اوایل اوت ۱۹۱۸ میلادی از سوی نخستین مجمع ارمنی‌های قره باغ انتخاب شده بود، فرستادگان نوری پاشا را دست خالی روانه ساخت. در پی سقوط باکو در نبرد باکو به دست نیروهای مشترک مساواتی و عثمانی در اواسط سپتامبر ۱۹۱۸ میلادی، نوری پاشا بار دیگر از ارمنی‌ها تقاضا کرد که خواسته‌های وی را بپذیرد؛ ولی دومین مجمع ارمنی‌های قره باغ که در ۲۰ تا ۲۴ سپتامبر ۱۹۱۸ میلادی تشکیل شده بود، در پاسخ او خواستار حفظ وضعیت موجود و ابقای خودمختاری قره باغ گشت.
با سقوط باکو، بخشی از نیروهای عثمانی برای اعزام به قره باغ فراغت یافتند، لذا نوری پاشا به «جمال جواد بیگ» فرمانده هنگ یازدهم قفقاز دستور داد که به سوی شوشی پیشروی کند.Robin Higham and Frederick W. Kagan (editors), 2002. The Military History of the Soviet Union (Palgrave, New York). نشان می‌دهد که لشکر یازدهم قفقاز نیروهای عثمانی به نحوی تجدید سازمان گردید که برخی از واحدهای آذربایجانی را شامل شود. سپس از این نیرو تحت عنان لشکر مسلمان قفقاز یا لشکر اول آذربایجانی یاد می‌شد. کلنل جمال جاوید نیز به درجه ژنرالی ارتش آذربایجان ارتقاء و ملقب به پاشا گردید. تمام نیروهای نظامی آذربایجان در اردوی اسلام قفقاز ادغام شدند. اندکی پیش از آن که قوای مزبور وارد کار شود، بخشی از نیروهای نظامی مساواتی‌ها با تعدادی واحدهای چریک توانستند پس از دو هفته جنگ و جدل بر مقاومت اهالی روستاهای ارمنی‌نشین فائق شده و بدین ترتیب ارتباط قره باغ را با منطقه ارمنی‌نشین کوهستان زانگزور قطع کردند.
با خاتمه یافتن مقاومت ارمنی‌ها، نوری پاشا از نو به ارمنی‌های قره باغ اتمام حجت کرد. بعد از قتل‌عام ارمنی‌های باکو در سال ۱۵ سپتامبر ۱۹۱۸، «ملیک شاه‌نظریان» شهردار شوشی که سخنگوی قشر تاجر بود از مجمع سوم ارمنی‌های قره باغ ۳۱ سپتامبر تا ۴ اکتبر ۱۹۱۸- خواست که برای احتراز از آنچه قتل‌عامی اجتناب ناپذیر به نظر می‌آمد با درخواست نوری پاشا موافقت کنند. در حالی که حدود ۵۰۰۰ نفر از نیروهای عثمانی روی به جانب منطقه آسکران نهاده بودند مجمع سوم اتمام حجت نوری پاشا را قبول کرد و راه را بر قلب قره باغ گشود. در ۷ اکتبر ۲۵ سپتامبر تقویم پیش از انقلاب ۱۹۱۸ جمال جواد بیگ و «اسمعیل خان زیاد خانوف» نماینده مساواتی‌ها در راس واحدهای عثمانی وارد شوشی شدند. هنوز یک هفته از استقرار نیروهای عثمانی در شوشی نگذشته بود که مقاومت نظامی عثمانی برخلاف وعده صلح و عدالت خود، حدود شصت نفر از رهبران و روشنفکران ارمنی را بازداشت کردند. سپس چوبه‌های دار را در میدان اصلی شهر برپا داشتند و برخلاف قول و قرار پیشین به خلع سلاح اهالی شهر اقدام کردند.قفقاز در تاریخ معاصر
با آن که شوشی تسلیم شده بود ولی در دیگر مناطق قره باغ مقاومت ادامه داشت و اقتدار عثمانی‌ها با مساواتی‌ها به هیچ وجه مورد شناسایی قرار نگرفت. در هر چهار منطقه اصلی تاریخی قره باغ، یعنی در مارتونی و جرابرد، خاچن، دیزاک، گروهای فدایی ارمنی تشکیل شد که واحدهای نظامی عثمانی را که برای تهیه مایحتاج قشون از شهر خارج می‌شدند، مورد تهاجم قرار می‌دادند."Gha-ra-bagh!": The Emergence of the National Democratic Movement in Armenia
در تابستان آن سال گروهی متشکل از فدایان ارمنی و تعدادی از ارمنی‌های، ارمنستان عثمانی به رهبری ژنرال آندرانیک اوزانیان با واحدهای نظامی نوری پاشا و مساواتی‌ها درگیر شده بودند. رؤسای واحدهای نظامی ارمنی‌های قره باغ از آندرانیک تقاضا کردند که جهت اعاده اقتدار ارمنی‌ها بر منطقه به کمک آنان بشتابد. جاده زانگزور به شوشی از طریق حدود بیست روستای مسلمان‌نشین می‌گذشت. کُردها و تاتارهای این خطه تحت رهبری سلطان بیگ سلطانوف قرار داشتند، لذا هنگامی که نیروهای آندرانیک در سحرگاه روز ۲۹ نوامبر ۱۹۱۸ پیشروی خود را به سوی قره باغ آغاز کردند با مقاومت سرسختانه مخالفین روبرو شدند. تنها در پی سه روز جنگ وجدل بی‌وقفه بود که قوای آندرانیک توانستند با برجای گذاشتن تلفات سنگین بر مقاومت کُردها و تاتارها فائق آمده و بر بلندی‌های اطراف راه مستقر شوند.قفقاز در تاریخ معاصر
ولی ارمنی‌ها زمان بسیاری را تلف کرده بودند. نیروهای آندرانیک هنوز وارد لاچین نشده بودند که اتومبیلی که پرچم سفیدی در اهتزاز داشت با دو افسر انگلیسی و فرانسوی از جانب شوشی فرا رسید. آن دو حامل پیامی از جانب ژنرال ویلیام ام. تامسون فرمانده نیروهای متفقین در شرق قفقاز بودند که به ژنرال آندرانیک تسلیم شد. در پی تسلیم عثمانی در ۳۰ اکتبر ۱۹۱۸ تامسون به نیروهای تُرک فرمان داد که آذربایجان را تخلیه کنند. وی همراه با تیپ سی و نهم پیاده در بندر انزلی حرکت کرده و در ۱۷ نوامبر وارد باکو شده بود. تامسون در پیام خود به آندرانیک اظهار داشت که جنگ پایان یافته‌است، لذا هر گونه اقدام نظامی دیگر تنها باعث پیچیده‌تر شدن مسئله ارمنستان است که قرار بود پس از مدتی در کنفرانس صلح پاریس (۱۹۱۹) مورد بررسی قرار گیرد. فرستادگان ژنرال تامسون، آندرانیک را متقاعد ساختند که دست از پیشروی برداشته و به گوریس واقع در زانگزور بازگردد و تا فرارسیدن دستورالعمل دیگر از ژنرال تامسون،انتظام آنجا را بر عهده داشته باشد.
ژنرال آندرانیک که چون دیگر ارمنی‌ها به حسن نیت نیروهای متفقین اعتقاد داشت، درخواست مزبور را پذیرفت. هنگامی که واحدهای ارمنی در ۴ دسامبر به سوی گوریس بازگشتند، واحدهای نظامی مساواتی‌ها فوراً دست به کار شده و روستاهای ارمنی‌نشین بین قره باغ و زانگزور را نهب و غارت کردند.Walker, Christopher J. (1990). Armenia: The Survival of a Nation (revised second ed.). New York: St. Martin's Press. .
واحدهای نظامی ارمنی هنوز در زانگزور مستقر بودند و اگر ژنرال تامسون در دسامبر ۱۹۱۸ مانع از پیشروی نیروهای آندرانیک نشده بود قره باغ نیز تحت حاکمیت ارمنی‌ها قرار گرفته بود. واحدهای نظامی آذربایجانی به دستور سلطانوف بخش ارمنی‌نشین شوشی را در محاصره گرفته و از شورای قره باغ خواستند ارگ شهر را که در تصرف افراد مسلح ارمنی بود تسلیم کنند. با امتناع شورای قره باغ از پذیرش این اتمام حجت، نیروهای آذربایجانی در ۴ ژوئن وارد کار شدند. طولی نکشید که مغازه‌ها و بازار شهر تعطیل شد و صدای شلیک تفنگ در شهر پیچید. نیروهای آذربایجانی سنگرهای ارمنی‌ها و حتی مقر هیئت نظامی انگلیس را زیر آتش گرفتند؛ ولی سلطانوف نتوانست ارمنی‌ها را عقب براند.قفقاز در تاریخ معاصر
مونک میسون که از عواقب کار نگران شده بود از طرفین خواست دست از تیراندازی برداشته و اجازه دهند نیروهای انگلیسی بین آن‌ها مستقر شوند؛ ولی سلطانوف پیشنهاد مونک میسون را نپذیرفت و تنها شرط ترک مخاصمه را دستگیری اعضای شورای قره باغ و تسلیم آن‌ها به او ذکر کرد. مونک میسون که تصور می‌کرد می‌تواند صرفاً با اعمال فشار رهبری ارمنی‌ها را ترک شهر وادار کند، اعضاء شورا را به بهانه ابلاغ آخرین دستورالعمل‌های ژنرال شاتلورث به مقر هیئت احضار کرد.The Republic of Armenia: The first year, 1918-1919
شورای قره باغ که احتمال خدعه و نیرنگ می‌داد، فقط سه نفر از اعضایش را بدانجا فرستاد. مونک میسون نیز به آن‌ها گفت که اعضای شورا باید بنا به دستور ژنرال شاتلورث منطقه را ترک گویند. آن سه مدعی شدند که از محل اقامت دیگر اعضای شورا بی‌اطلاعند و راه تبعید در پیش گرفتند.
ساعاتی بعد مونک میسون به نام دولت اعلیحضرت پادشاه بریتانیا اعلام داشت که تمام نیروهای درگیر مواضع خود را به واحدهای نظامی انگلیس تسلیم دارند. ارمنی‌ها که در موقعیت دشواری قرار داشتند، غروب همان روز چنین کردند ولی واحدهای آذربایجانی که به پیروزی مورد نظر خویش نیز دست نیافته بودند، تمکین نکردند.
آرامش توأم با تشویشی شهر را فرا گرفت. در پی ناکامی واحدهای نظامی دولت آذربایجان در فتح شوشی، سلطانوف از «سلطان بیگ سلطانوف»، برادر خویش که حدود ۲۰۰۰ سوار کُرد و تاتار در اختیار داشت، تقاضای کمک کرد. صبح روز ۵ ژوئن این گروه بر «خایبالی کند» هجوم آوردند. خایبالی کند روستای ارمنی‌نشین بود واقع در دو مایلی شوشی که از اهمیت استراتژیک خاصی برخوردار بود و اهالی آن تا غروب آن روز مقاومت کردند، ولی هنگامی که واحدهای نظامی ارتش آذربایجان نیزاز شوشی به کمک نیروهای غیرمنظم سلطان بیگ شتافتند، مقاومت ارمنی‌های خایبالی کند درهم شکست. روستای مزبور به غارت رفت و گروهی از اهالی کشته شدند. نیروهای مهاجم سپس بر روستاهای کوچکتر آن اطراف یورش آوردند. پس از چند روز و در پی فروکش کردن شعله‌های آتش و قطع تیراندازی حدود ششصد ارمنی کشته و روستاهای متعددی ویران شده بود.The British administrator of Karabakh Colonel Chatelword did not prevent the discrimination of Armenians by the Tatar administration of Governor Saltanov. The ethnic clashes ended with the terrible massacres in which the most of Armenians in Shusha town perished. The Parliament in Baku refused to even condemn those responsible of the massacres in Shusha and the war started in Karabakh.massacre of the Armenians of Nagorno-Karabakh's capital, Shushi (called Shusha by the Azerbaijanis)", Kalli Raptis, "Nagorno-Karabakh and the Eurasian Transport Corridor
با آغاز انقلاب روسیه (۱۹۱۷)، ارتش عثمانی وارد منطقهٔ نخجوان شد و در ادامهٔ برنامهٔ پاک‌سازی نژادی خود، که از دو سال قبل در ارمنستان غربی آن را به اجرا گذاشته بود، دست به کشتار ارمنیان منطقهٔ نخجوان زد.
پس از شکست ارتش عثمانی از ارمنستان در نبرد سارداراباد و اعلام استقلال ارمنستان، منطقهٔ نخجوان جزئی از خاک ارمنستان شد اما طی سال‌های۱۹۱۸–۱۹۲۰ میلادی جمهوری دمکراتیک آذربایجان با کمک‌های نظامی و مالی دولت عثمانی، که عمال آن در مناطق همجوار جمهوری ارمنستان متمرکز شده و رهبری نیروهای جمهوری آذربایجان را علیه ارمنستان در دست گرفته بودند، دائماً اهالی آذری مناطق مختلف جمهوری ارمنستان، به خصوص، منطقهٔ نخجوان را علیه دولت مرکزی تحریک و آنان را مسلح می‌کردند که این امر سبب نا آرامی‌های دائمی در منطقه می‌شد و گاه به درگیری‌هایی خونین می‌انجامید.The Russian Revolution and Civil War 1917-1921: An Annotated Bibliography (Continuum Collection)The First World War in the Middle East
پس از سقوط جمهوری‌های گرجستان و آذربایجان به دست نیروهای بلشویک نوبت به ارمنستان رسید. با ورود ارتش سرخ به ارمنستان از مرزهای شمالی و شرقی آن و هم‌زمان حملهٔ ارتش ترکیه به این کشور به فرماندهی مصطفی کمال آتاترک از مرزهای غربی جمهوری ارمنستان سقوط کرد و در ۲۹ نوامبر ۱۹۲۰ میلادی جزو کشورهای اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی اعلام شد. متعاقب این وقایع نریمان نریمانف، رهبر آذربایجان، طی بیانیه‌ای، در اول دسامبر همان سال، مناطق قره باغ و نخجوان را جزو خاک ارمنستان شناخت و کلیهٔ ادعاهای ارضی آذربایجان را نسبت به ارمنستان منتفی اعلام کرد اما این اعلامیه مورد قبول ترکیه، که بخش‌های غربی ارمنستان و قسمتی از نخجوان را تحت اشغال درآورده بود، قرار نگرفت و لذا طی تحریکاتی که در داخل خاک آذربایجان صورت داد مخالفت‌ها شروع شد تا جایی که نریمانوف را خائن به آرمان‌های حزب و انقلاب بلشویکی مردم آذربایجان اعلام کردند.Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War, 10th Year Anniversary Edition, Revised and Updated,p:129
به دنبال تحولات سیاسی و تغییرات مرزی جدید ترکیه، که یکی از هم پیمانان شوروی به حساب می‌آمد، برای مشخص شدن وضعیت مرزهای غربی ارمنستان به مذاکره با دولت شوروی پرداخت که نتیجهٔ آن عهدنامه مسکو (۱۹۲۱) بود. بر اساس این پیمان تمامی مناطق تحت اشغال ترکیه، به غیر از منطقهٔ نخجوان، به خاک این کشور ملحق و مناطق قره باغ و نخجوان نیز از خاک ارمنستان جدا شد و به صورت منطقه‌ای خودمختار تحت نظارت جمهوری دمکراتیک آذربایجان درآمد.
با اعلام الحاق مناطق قره باغ و نخجوان به جمهوری آذربایجان تنها منطقهٔ باقی‌مانده که نخجوان را از جمهوری آذربایجان جدا می‌ساخت، ارتفاعات جنوبی ارمنستان معروف به زانگزور بود؛ لذا در مرحلهٔ بعد ارتش سرخ به بهانهٔ پاک‌سازی ضد انقلابیون سعی کرد این نواحی را به منطقهٔ نخجوان و در نهایت، به جمهوری آذربایجان ملحق سازد که با مقاومت ارمنیان منطقه و شورشی مسلحانه به فرماندهی گارگین نژده و پس از جنگ‌هایی خونین مسکو مجبور به انصراف از این تصمیم‌گیری شد؛ لذا در ۹ فوریهٔ ۱۹۲۴ میلادی منطقهٔ نخجوان رسماً به جمهوری سوسیالیستی ماورای قفقاز شوروی ملحق شد.
افسران انگلیسی مستقر در شوشی حکم کردند که شورای ارمنی‌ها فقط در امور غیر سیاسی منطقه چون بازسازی اقتصادی و مسئله کمک به آوارگان حق دخالت دارد. آن‌ها اعلام کردند که قرار است ژنرال تامسون برای ترتیب تشکیلات محلی قره باغ دستورالعمل‌هایی صادر کند؛ و بالاخره هنگامی که در ژانویه ۱۹۱۹ میلادی دستورالعمل‌های مزبور صادر شد، ارمنی‌های قره باغ و دولت نخست وزیر هوهانس کاچازنونی در ایروان کاملاً غافلگیر و شگفت زده شدند. فصل نوینی در مبارزات قره باغ کوهستانی آغاز شد. البته آنچه مقامات انگلیسی را به هواداری از موضع مساواتی‌ها برانگیخت موجه بودن استدلالهایشان نبود، عوامل دیگری در کار بود. انگلیسی‌ها در مقام حاکم یکی از امپراتوری‌های وسیع استعماری که میلیون‌ها مسلمان را دربر می‌گرفت، با حمایت از نخستین جمهوری مسلمان‌نشین تاریخ معاصر وجهه خاصی در میان مسلمان‌ها کسب می‌کردند.The International Politics of the Armenian-Azerbaijani Conflict
علاوه بر آن استراتژیستهای انگلیسی معتقد بودند که اگر آذربایجان از ساختار سیاسی و اقتصادی مناسبی برخوردار می‌شد، آنگاه از میزان تأثیر تبلیغات پان تورانی و پان اسلامی بر آن نیز کاسته شده و به نحو کمتری دستخوش امیال ترکیه عثمانی می‌گشت.
انگلیسی‌ها در اواخر ۱۹۱۸ میلادی چنین استدلال می‌کردند، از آنجایی که قرار است شش ولایت ارمنی ترکیه و حتی احتمالاً بخشی از ایالت کیلیکیه که قلمرو ارمنی‌ها را تا کرانه‌های دریای مدیترانه گسترش می‌داد، به جمهوری کوچک ارمنستان در قفقاز بازگردانده شود، لذا انضمام قره باغ و زانگزور به آذربایجان سیاست معقولی است. به ویژه آن که با انضمام این مناطق احتمالاً آتش توسعه طلبی آذربایجان در سایر جهات، تا حدودی فروکش می‌کرد. در تبیین خط مشی دولت انگلیس در قبال مساواتی‌ها به انگیزه‌های اقتصادی نیز اشاره شده‌است. ذخائر نفت باکو لایزال می‌نمود و طبیعتاً جلب همکاری یک حکومت مدیون و وابسته محلی می‌توانست دستیابی بر چنین ثروت سرشاری را تسهیل کند.تاریخ آرتساخ، از دیرباز تا سال ۱۹۹۱
ژنرال تامسون در ۱۵ ژانویه ۱۹۱۹ میلادی با انتصاب دکتر خسروبیگ سلطانوف به عنوان فرماندار موقت مناطق قره باغ و زانگزور موافقت کرد.
خسروبیگ سلطانوف از هواداران سرسخت نوری پاشا بود در تابستان ۱۹۱۸ تاتارهایاصطلاح نژادی تاتار حدود ده گروه قومی گوناگون را که تباری تُرک یا تُرک تاتار داشتند در بر می‌گرفت. اصطلاح آذری و آذربایجان و مفهوم ملت آذری نخست در سال ۱۹۰۵ در جراید باکو پدیدار شد و فقط پس از انقلاب ۱۹۱۷ بود که کاربرد وسیعی یافت. قره باغ را ضد همسایگان ارمنی آن‌ها برانگیخته و نقش مؤثری در تصرف باکو که به قتل‌عام بیش از ۱۵۰۰۰ ارمنی و آوارگی هزار نفر دیگر منجر شد، ایفا کرده بود.
تشکیلات حکومتی موقت ارمنی‌های قره باغ که از این اقدامات جمهوری آذربایجان نگران شده بودند، چهارمین مجمع خود را برای رسیدگی به این بحران و اظهار مخالفت صریح و قاطع اهالی با انتصاب سلطانوف در شوشی تشکیل دادند. قره باغ کوهستانی به عنوان بخشی از جمهوری ارمنستان، حاکمیت آذربایجان را به هر صورت نفی می‌کند. تمام شصت و شش نماینده چهارمین مجمع ارمنی‌های قره باغ طی پیامی به ژنرال تامسون و دولت کاچازنونی و هیئت نمایندگی ارمنستان در کنفرانس صلح پاریس خواستار حمایت مؤثر از حقوق اساسی قره باغ کوهستانی شدند. «مونک میسون» که به سرپرستی هیئت نظامی انگلیسی مستقر در محل منصوب شده بود به شورای قره باغ اظهار داشت انتصاب سلطانوف مورد تأیید صریح ژنرال تامسون قرار گرفته‌است.
هیئت نظامی بریتانیا از فرماندهان واحدهای مسلح قره باغ که در آن زمان هر چهار نفرشان در شوشی بودند، خواست که فرمانداری دکتر سلطانوف را به رسمیت شناخته یا در غیر این صورت تعهدنامه ذیل را امضاء کنند:
«ما امضاء کنندگان ذیل طرح مندرج در بیانیه رسمی ای را که سرپرست هیئت نظامی بریتانیا قصد دارد منتشر کند مورد بررسی قرار داده‌ایم. ما نسبت به شناسایی حاکمیت مقامات دولت آذربایجان در محدوده قره باغ یا زانگزور به هیچ وجه من الوجوه تمایل نداریم. علاوه بر آن حاضر نیستیم در شورایی که برای اداره منطقه تشکیل می‌شود عضویت داشته باشیم. تأیید می‌کنیم که از سوی سرپرست هیئت نظامی بریتانیا به ما اطلاع داده شده‌است که هرگونه اقدام خصمانه بر ضد دولت آذربایجان به مثابه اقدامی بر ضد دولت بریتانیای کبیر تلقی خواهد شد. ما نمی‌توانیم تضمین کنیم که انتشار این درخواست در مناطقی که عازم بدان هستیم چه تأثیری خواهد گذارد.»
هر چهار رهبر نظامی ارمنی با علام مجدد وفاداری خود نسبت به شورای قره باغ و خاطرنشان ساختن این نکته که برای تصمیم‌گیری در امور سیاسی فاقد اختیارات لازم می‌باشند، اتمام حجت مونک میسون را بدون امضاء مسترد داشتند.
شورای قره باغ، اسقف واهان (اسقف شوشی) و هراند باگاتوریان (یکی از اعضاء شورای قره باغ) را در ۲۴ فوریه ۱۹۱۹ میلادی به تفلیس اعزام داشت. آن‌ها همان مسائلی را با ژنرال فارستی یرواکر مطرح کردند که بارها عنوان شده بود:
«ارمنی‌های قره باغ از آزادی خود در برابر تمام دشمنانشان دفاع کرده و تنها به احترام ژنرال تامسون که از نظر آن‌ها سخنگوی دولت بریتانیا است، اسلحه خویش را کنار گذاشتند؛ ولی حکومت مساواتی‌های آذربایجان از این حسن نیت ارمنی‌ها سوء استفاده کرده و نیروهایی در نقاط استراتژیک منطقه چون آسکران، استپاناکرت و کاریاگین متمرکز ساخته است. با این حال ارمنی‌های قره باغ کماکان مطمئن بودند که کنفرانس صلح پاریس تمایل آن‌ها را مبنی بر تابعیت جمهوری ارمنستان محترم شمرد. طرح انتصاب یک فرماندار مساواتی برای اداره مناطق زانگزور، شوشی، شهرستان جبراییل و جوانشیر غیرقابل پذیرش است و هر گونه اقدامی در جهت اعمال آن به مصائب تاسف باری منجر خواهد شد. لهذا انگلیسی‌ها باید مقامات و نظامیان آذربایجان را به عقب‌نشینی از قره باغ وادار ساخته و تا تعیین تکلیف نهایی منطقه در کنفرانس صلح، خود مستقیماً کنترل آنجا را عهده‌دار شوند.»
ژنرال دی. ای. شاتلورث در ۳ آوریل ۱۹۱۹ میلادی و در پی چند جلسه مذاکرات بی‌ثمر با ارمنی‌ها متحد المال ذیل را منتشر ساخت:
فرماندهی انگلیس به تمام اهالی مناطق شوشی، زانگزور، جبرائیل و جوانشیر اعلام می‌دارد:
انتشار این بخش‌نامه به اعتراض شدید سخنگویان قره باغ و دولت ارمنستان منجر گردید. ژنرال شاتلورث احساس می‌کرد که برای حل و فصل این مسئله آنچه در امکان و محدوده دستور العملهایش میسر بوده‌است، انجام داده است. وی اعلام داشت اینک که سفر او به قره باغ با شکست مواجه شده‌است.
خبر کشتار قره باغ خشم و نفرت محافل دولتی ارمنستان و مقامات کلیسا و بسیاری از مجامع ارمنی نقاط مختلف قفقاز را برانگیخت. در ایروان هزاران نفر دست به تظاهرات زده و تمام احزاب سیاسی این عمل را محکوم کردند. در قطعنامه این تظاهرات آمده بود:
«کشتار ارمنی‌ها در ترکیه، در قره باغ و در آذربایجان از تمام موارد پیشین فراتر رفته است و دیگر کافی است دیگر بیش از این نمی‌توانیم شاهد کشتار زنان و کودکان خود در پیش روی نمایندگان ملل معظم اروپا باشیم، مراتب اعتراض شدید خود را ابزار داشته و ستایش بی حد و حصر خویش را از برادران قره‌باغی خود که به نام تمدن و حق تعیین سرنوشت مردم، قهرمانانه با خودکامگی سطانوف مبارزه می‌کنند اعلام می‌داریم.
در تفلیس نیز هزاران نفر به فراخوان بیش از چهل انجمن ارمنی پاسخ گفته و در تظاهراتی که تحت سرپرستی هوانس تومانیان صورت گرفت، شرکت کردند. در قطعنامه این تظاهرات و همچنین قطعنامه‌هایی که در انبوهی از گردهمایی‌های مشابه در سایر نقاط ارمنی‌نشین صورت گرفت برکناری سلطانوف، تعقیب مسببین کشتار و وحدت قره باغ با ارمنستان و همچنین اقدام متفقین در جلوگیری از تجارب مشابه خواسته شده بود.
بازگشت سلطانوف بعد از قتل‌عام ارمنی‌های منطقه به شوشی نشان دهنده آن بود که ارمنی‌های قره باغ دل در گرو اعتماد به دولتی نهاده بودند که جز تسلیم اعتراض‌های شدیدالحن، کار دیگری از دستش برنمی‌آمد. جمهوری ارمنستان که کوچکترین کشور از جمهوریهای قفقاز به‌شمار می‌رفت، بیش از یک سال بود که گرفتار قحطی و بیماریهای مسری فراگیری شده بود. فشار ناشی از حضور بیش از ۳۰۰٫۰۰۰ پناهنده ارمنی از ارمنستان غربی، شورشهای پراکنده روستاهای مسلمان نشین منطقه و انزوای تقریباً کامل در میان همسایگانی غیر دوست نیز بر دوش این جمهوری نوپا سنگینی می‌کرد.Turkish-Armenian War and the fall of the First Republic
از این رو قره باغ کوهستانی باید با جمهوری آذربایجان مصالحه کند.
سلطانوف از «اسقف واهان» و تنی چند از دیگر چهره‌های سرشناس شوشی خواست که شورای قره باغ را به تشکیل یک مجمع دیگر متقاعد سازند. شورای قره باغ با آنکه به تازگی از سلطانوف به نمایندگان متفقین شکایت کرده و اظهار داشته بود که برغم اشغال شوشی به دست نیروهای نظامی آذربایجان، قره باغ هیچگاه تسلیم نخواهد شد، این درخواست سلطانوف را پذیرفت. مجمع ششم ارمنی‌های قره باغ در ۲۹ ژوئن در روستای شوشی که در حوالی شهر شوشی قرار داشت تشکیل شد. شفیع بیگ رستم بیگوف، یکی از سخنگویان دولت مساواتی آذربایجان به نمایندگان حاضر در مجمع قول داد که دولت متبوع وی رویه دوستانه‌ای در قبال قره باغ اتخاذ کند. ارمنی‌ها برای نخستین بار برای گوش فرادادن به سخنان طرف مقابل تمایل نشان دادند؛ ولی سایه‌ای از یک نیستی و نابودی محتوم نیز بر مجمع سنگینی می‌کرد، زیرا وزارت جنگ انگلیس اعلام داشته بود که قصد دارد نیروهایش را نه تنها از شوشی، بلکه از کل قفقاز نیز فراخواند. علاوه بر آن سلطانوف که بنا به تقاضای او مجمع ارمنی‌های قره باغ تشکیل شده بود، نه تنها نشانی از سازش و مصالحه بروز نداد بلکه ناگهان تحت عنوان ضرورت مشورت بیشتر مجمع را به مقصد باکو ترک گفت.
با آن که ارمنی‌های قره باغ اصرار داشتند در مذاکراتی که در پیش است، هیئت نمایندگی آن‌ها به عنوان نماینده یک طرف برابر پذیرفته شود، مع‌هذا اصول راهنمایی که انتخاب کرده بودند گویای آمادگیشان جهت حصول به نوعی توافق بود. قره باغ حاضر بود در ازاء خودمختاری اداری و فرهنگی کامل با حاکمیت موقت آذربایجان بر منطقه موافقت کند. دولت آذربایجان می‌بایست تعهد نماید از انتصاب مقامات غیر ارمنی در منطقه ادعای حاکمیت دائم بر آنجا، اعزام قوا به زانگزور و خلع سلاح ارمنی‌های آن سامان خودداری کند.
(آرامائیس تردانیلیان، گراسیم خاچاتوریان و روبن شاه‌نظریان) به نمایندگی از ارمنی‌های قره باغ راهی باکو شدند. گراسیم خاچاتوریان در طول راه توسط راهزنان تاتار کشته شد، ولی آن دو نماینده دیگر به باکو رسیدند و پس از یک رشته گفتگوهای مقدماتی با شورای ارمنی‌های باکو و اتحادیه هم میهنان قره‌باغی با سلطانوف و هیئت دولت آذربایجان مستقیماً وارد مذاکره شدند.
دولت نصیب بیگ اوسابیگوف که در ماه آوریل جانشین دولت فتحعلی خان خوییسکی شده بود، پیشنهاد هیئت اعزامی قره باغ را با اصلاحاتی چند پذیرفت، ولی نمایندگان قره باغ امضاء آن را به تصویب مجمع هفتم قره باغ موکول کردند. در این میان آذربایجانی‌ها نیز از فرصت استفاده کرده و مفاد این توافقنامه را باز هم تغییر دادند.
شورای قره باغ پس از بررسی این متن و غیرقابل پذیرش تشخیص دادن آن، نرسس نصیبیان، یکی از اعضاء شورا را به باکو اعزام داشت تا شاید دولت آذربایجان را به پذیرش متن اولیه پیشنهاد شورای قره باغ متقاعد سازد. در این میان سلطانوف نیز که از اعزام نمایندگانی به مجمع نتیجه نگرفته بود در ۱۵ اوت، به مجمع اتمام حجت کرد که اگر در عرض چهل و هشت ساعت طرح دولت آذربایجان را نپذیرند، به زور مجبور به پذیرش آن خواهند شد. در این میان نرسس نصیبیان نیز از باکو مراجعت کرده و خبر آورد که امکان هیچگونه کمکی از جهان محتمل نیست. تیگران بیگزادیان پیغام داده بود که قره باغ خود می‌بایست به فکر خود باشد. مجمع هفتم قره باغ یک کمیته شش نفره را برای بررسی اقدامات دفاعی ای که در صورت لزوم می‌بایست از سوی شورای قره باغ و گروهای چریک اتخاذ می‌شد،انتخاب کرد. شورای قره باغ نه تنها از نظر مادی در تنگنا بود، بلکه بخش نظامی آن نیز تقریباً دیگر مهماتی در اختیار نداشت. بالاخره در ۱۵ اوت ۱۹۱۹ میلادی، مجمع هفتم ارمنی‌های قره باغ که دیگر امیدی نداشت، به پانزده نفر از اعضایش اختیار داد که با سلطانوف به توافق برسند.The Caucasian Knot: The History & Geopolitics of Nagorno-Karabagh
از آنجایی که سرنوشت قره باغ کوهستانی در کنفرانس صلح پاریس تعیین خواهد شد، از آنجایی که هرگونه برخورد خصمانه برای ملت‌های ساکن قره باغ مصیبت بار خواهد بود، در۲۲ اوت ۱۹۱۹ میلادی، بالاخره پس از یک هفته مذاکرات نهایی در شوشی هیئت انتخابیه مجمع هفتم ارمنی‌های قره باغ طی مراسمی در شوشی، سند ۲۶ ماده‌ای را امضا کردند.The Republic of Armenia: The first year, 1918-1919,p:187
چنین به نظر می‌آمد که بحران برطرف شده‌است. جاده‌ها گشوده شد و تحریم اقتصادی پایان پذیرفت. سلطانوف مسئله خلع سلاح را نیز که بر اساس مواد توافقنامه نمی‌توانست مطرح کند، به نحو دیگری دنبال کرد؛ وی با خریداری اسلحه و مهمات موجود به بهایی بالاتر از حد معمول پرداخت. بهایی که یک روستایی ارمنی برای یک قبضه تفنگ دریافت می‌داشت، می‌توانست مخارج خانواده‌ای را برای چندین هفته تأمین کند. کمیته دفاع شورای قره باغ مقابله با این ترفند سلطانوف را به نحو فزاینده‌ای دشوار یافت.
برای مساواتی‌های قره باغ مانع اصلی برسر راه چیرگی بر زانگزور به‌شمار می‌رفت؛ ولی اینک دولت نصیب بیگ اوسابیگوف، امیدوار بود درآینده نزدیک بتواند هر دو مناطق زانگزور و منطقه مجاور آن نخجوان را در اختیار گیرد و بدین ترتیب بالاخره آذربایجان را مستقیماً به ترکیه متصل سازد.
در واقع در اندک زمانی پس از انعقاد توافقنامه ۲۲ اوت، حکومت آذربایجان با نقض آشکار مواد ۱۵ و ۱۶ (ماده ۱۵: پادگان‌های قوای آذربایجان در استپاناکرت و شوشی در سطح نیروی زمان صلح مستقر خواهد شد.
ماده ۱۶: هرگونه نقل و انتقال نیروهای نظامی در بخش‌های ارمنی‌نشین نواحی شوشی، جوانشیر و جبرئیل منوط به رضایت دوسوم از اعضا شورا است)
توافقنامه مذکور، به واحدهای نظامی خود دستور داد از طریق قره باغ به سمت مرزهای زانگزور پیش رفته و در آنجا متمرکز شوند.
هجوم نیروهای آذربایجان در نوامبر ۱۹۱۹ میلادی به زانگزور با شکست کامل روبرو شد و پس از این واقعه نفوذ مستقیم جمهوری ارمنستان در امور قره باغ رو به افزایش نهاد. در بهار ۱۹۲۰ میلادی، قره باغ کوهستانی یکپارچه ضد حاکمیت مساواتی‌ها سربه شورش نهاد و حکومت ارمنستان قوای نظامی قابل ملاحظه‌ای را از طریق زانگزور به کمک آن‌ها فرستاد.
ولی درحالی که ارتش‌های کوچک ارمنستان و آذربایجان برسر قره باغ به جنگ و جدال مشغول بودند. ارتش سرخ وارد باکو شد و حکومت مساواتی‌ها سرنگون و متلاشی گردید و آذربایجان یکی از جمهوری‌های شوروی اعلام گردید. سپس سپاه یازدهم سرخ به نام روسیه شوروی از فرمانده نیروهای ارمنی در قره باغ خواست که واحدهای خود را فراخوانند. در چنین شرایطی ارمنستان جز تسلیم چاره دیگری نداشت.
اعلامیه کمیته انقلاب آذربایجان دربارهٔ بخش جدایی ناپذیر بودن قره باغ کوهستانی، زانگزور و نخجوان به جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی:The Armenia-Azerbaijan Conflict: Causes and Implications
متن فرمان کمیته انقلاب ارمنستان دربارهٔ الحاق قره باغ کوهستانی به ارمنستان:
بارتولومه استبان موریلو (؛ late دسامبر ۱۶۱۷; baptised ۱ ژانویه ۱۶۱۸ – ۳ آوریل ۱۶۸۲ (۶۴سال)) یک نقاش اهل سبیا اسپانیا بود.
دوچو (; c. ۱۲۵۵–۱۲۶۰ – c. ۱۳۱۸–۱۳۱۹) یک نقاش اهل سیه‌نا، توسکانی ایتالیا در اواخر قرن سیزدهم و اوایل قرن چهاردهم میلادی بود. وی در طول زندگی استخدام شد تا کارهای مهم بسیاری را در ساختمان‌های دولتی و مذهبی در سراسر ایتالیا به پایان برساند. دوچو با نام اصلی دوچو دی بوانینسنیا یکی از بزرگترین نقاشان ایتالیایی قرون وسطایی به حساب می‌آید. ایجاد سبک‌های نقاشی ترچنتو و مکتب سینیزه به او نسبت داده شده‌است. وی همچنین سهم به سزایی در پیشرفت سبک گوتیک سینیزه داشته‌است.
برناردو اوخیگینس (؛ – ) یک ارتشبد و سیاست‌مدار اهل شیلی بود.
برناردو اوخیگینس، یکی از اعضای خانواده اوخیگینس، در سال ۱۷۷۸ در شهر شیلان شیلی متولد شد. او فرزند نامشروع آمبروزیو اوخیگینس بود. پدرش، آمبروزیو، اولین مقام اشرافی در منطقه اوسورنو، و یک افسر اسپانیایی متولد شده در شهرستان اسلایگو در ایرلند بود که فرماندار شیلی و بعداً نایب السلطنه پرو شد. مادرش ایزابل ریکلمه، یک فرد برجسته محلی، دختر دون سیمون ریکلمه ای گویکولیا، یکی از اعضای شورای شهر شیلان بود.
او یک فرمانده ارشد ارتش شیلی، سرتیپ استان‌های متحد ریودولا پلاتا، ارتشبد کلمبیای بزرگ و مارشال در ارتش پرو بود.
فرناندل () (زاده ۳ مه ۱۹۰۳ و درگذشته ۲۶ فوریه ۱۹۷۱) خواننده، بازیگر و کارگردان اهل فرانسه بود. او که در جوانی در سالنهای نمایش مارسی، شهر زادگاه خود آوازه خوانی می کرد، در ۱۹۲۸ روانهٔ پاریس شد و در سالن مجلل موسیقی بوبینو به اجرای آواز کمیک پرداخت و این اجرا برای او شهرت به ارمغان آورد. فرناندل با بازی در چند فیلم نظیر "دختر چاه‌کن" (۱۹۴۱) "توپاز" (۱۹۵۱) به کارگردانی مارسل پانیول، "دنیای کوچک دون کامیلو" (۱۹۵۲) و "دور دنیا در هشتاد روز"، "ترانه یک دریانورد"، "دن کامیلو و عالی‌جناب پپونه" و "" به اوج شهرت رسید.
صحرای لیبی () بیابانی است که بخش شمالی و شرقی صحرای بزرگ آفریقا را تشکیل می‌دهد. این بیابان حدود ۱/۱۰۰/۰۰۰ کیلومتر مربع وسعت دارد.
لوکرتسیا بورجا (؛ ؛ ( – ) دوشس کاتولیک ایتالیایی سده ۱۵ میلادی بود. وی فرزند الکساندر ششم پاپ اسپانیایی کاتولیک بود. برادرانش چزاره بورجا، جووانی بورجا و جافری بورجیا بودند.
لوکرتسیا در خیلی از آثار هنری، رمان‌ها و فیلم‌ها به عنوان شخصیت "زن اغواگر (شهرآشوب)" معرفی شده‌است.
جان رابرت "جو" کاکر (؛ زادهٔ - درگذشته ) خواننده راک، پاپ، بلو-آید سول، اهل انگلستان بود.
کاکر متولد ۲۰ مهٔ ۱۹۴۴ در شهر شفیلد بود که بیش از چهار دهه در حوزه موسیقی فعالیت می‌کرد و برای صدای خش‌دارش شهرت داشت.
کاکر علاوه بر آلبوم‌های متعددی که منتشر کرد، بارها آثار خوانندگان و گروه‌های مشهور دیگر موسیقی از جمله بیتل‌ها، ری چارلز و چاک بری را دوباره خوانی کرد.
اجراهای او از آثار این خوانندگان گاهی به اندازه اجرای اصلی شهرت و محبوبیت داشت. وی در طول زندگی هنری خود موفق به کسب چندین جایزه معتبر موسیقی از جمله جایزه گرمی شده‌است. اجرای دو نفره کاکر همراه با جنیفر وارنز برای فیلم «افسر و آقا» در سال ۱۹۸۲ برنده جایزه اسکار بهترین ترانه شد.
جو کاکر پس از مدت‌ها درگیری با بیماری سرطان ریه در ۲۲ دسامبر ۲۰۱۴ در ۷۰ سالگی در درگذشت.
بطلمیوس دوم فیلادلفوس () دومین فرعون دودمان بطلمیوسی مصر از ۳۰۹ تا ۲۴۶ پیش از میلاد بوده‌است. او باعث توسعه کتابخانه اسکندریه مصر گردید.
شارلوت پرلی (؛ زادهٔ ) یک موسیقی‌دان اهل سوئد است. وی از سال ۱۹۸۷ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده‌است.
او در مسابقه آواز یوروویژن ۱۹۹۹ به نمایندگی از سوئد شرکت کرد و برنده مسابقه یوروویژن شد.
جدول زیر وقایع جنگ جهانی اول در ایران را از آغاز حملهٔ آلمان به روسیه در ۹ مرداد ۱۲۹۳ تا ۱۱ آذر ۱۳۰۰ و کشته‌شدن میرزاکوچک‌خان جنگلی دنبال می‌کند. برای اطلاعات بیشتر مقالهٔ ایران در جنگ جهانی اول را ببینید.
ایوان شیشکین (؛ – ) از نقاشان واقع‌گرا اهل امپراتوری روسیه بود.