moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
پتالیت با از مجموعه کانی هاست و دارای لومینسانس نارنجی، سفید و زرد از کلمة یونانی Petalon به معنای برگ گرفته شده‌است. نامحلول در اسیدها به راحتی ذوب می‌شود با رنگ شعله قرمز Li2O:۴٫۹٪ Al2O۳:۱۶٫۷٪ SiO۲:۷۸٫۴٪ برای اولین بار در چک اسلواکی کشف شد و از نظر شکل بلور: منشوری - پهن و کوتاه - ماکله، رنگ: بی رنگ - سفید - خاکستری - متمایل به قرمز، شفافیت: شفاف - نیمه شفاف، شکستگی: صدفی، جلا: شیشه‌ای، رخ: کامل - مطابق با سطح خوب - مطابق با سطح، سیستم تبلور: مونوکلینیک و در رده‌بندی سیلیکات است و منشأ تشکیل آن پگماتیتی است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن - لپیدولیت- اسپودومن- تورمالین است
کاربرد آن: منبع لیتیم، از نظر ژیزمان بلوری - آگرگات توده‌ای تقریباً کمیاب است و بیشتر در ایتالیا، سوئد، نامبیا، زیمبابوه، پرو، آمریکا، برزیل و استرالیا یافت می‌شود.
پتزیت با از مجموعه کانی هاست و ازنام اولین تجزیه‌کننده آن: W.Petz گرفته شده‌است. محلول در اسیدنیتریک که طلاباقی می‌ماند. محلول در اسیدسولفوریک گرم Ag:۴۱٫۷۱٪ Au:۲۵٫۴۲٪ Te:۳۲٫۸۷٪ برای اولین بار در رومانی کشف شد و از نظر شکل بلور: ناشناخته، رنگ: خاکستری فولادی یا سیاه، شفافیت: کدر(اپاک)، شکستگی: نامنظم، جلا: فلزی، رخ: ندارد، سیستم تبلور: مکعبی و در رده‌بندی تلورور است و منشأ تشکیل آن هیدروترمال است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن کلرادوئیت- سیلوانیت- کالاوریت- تلور و غیره است
کاربرد آن: کانسار طلا و نقره، از نظر ژیزمان آگرگاتهای دانه‌ای و توده‌ای تقریباً کمیاب است و بیشتر در رومانی، آمریکا و استرالیا یافت می‌شود.
پراس با از مجموعه کانی هاست و خواص فیزیکی و شیمیایی آن شبیه کالسدوئن است. بافت آن با مناطق متحدالمرکز یا موازی با رنگهای مختلف مشخص است. که معمولاً در اطراف یک حفره بادامی شکل قرار دارند. دارای لومینسانس اغلب سفید زرد-سبز یا سبز. زیباترین آگاتها در نواحی جنوب برزیل و اروگوئه یافت از نام رودخانه Achates در جنوب سیسیل گرفته شده‌است. محلول در KOH SiO۲:۱۰۰٪ همراه با ادخالهای Al,Fe,Mg,Ca,Ni,Cr برای اولین بار در چک و اسلواکی کشف شد و از نظر شکل بلور: بلورهای نازک شش گوش، شکستگی: صدفی و در رده‌بندی اکسید است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن کالسدوئن - اوانسیت است. کاربرد آن: تزئینی - شیمیائی، از نظر ژیزمان فراوان ; مخصوصاََ درنواحی آتشفشانی آلمان غربی و شرقی، چک و اسلواکی، ایتالیا، روسیه، شیلی، یمن، هند، مراکش، ایسلند یافت می‌شود.
پروسکایت با از مجموعه کانی هاست و رادیواکتیویته کامل که با افزایش ادخال‌ها کاهش می‌یابد. این مینرال اولین بار در سال ۱۸۳۹ توسط گوستاو روز در کوه‌های اورال در روسیه کشف شده و به افتخار زمین‌شناس روسی پروسکایت (۱۷۹۲ - ۱۸۵۶) نامگذاری شده‌است.
در H2SO۴ حل نمی‌شود. در HF حل می‌شود. CaO:۴۱٫۲۴٪ TiO۲:۵۸٫۷۶٪ از نظر شکل بلور: پسودوهگزائدر - پسودواکتائدر - ماکله، رنگ: سیاه - قرمز قهوه‌ای - زرد، شفافیت: نیمه شفاف - کدر(اپاک)، شکستگی: صدفی، جلا: الماسی - فلزی - چرب، سیستم تبلور: ارترومبیک و در رده‌بندی اکسید است همچنین خاصیت مغناطیسی ندارد و منشأ تشکیل آن اولترابازیک - کربناتی - بازالت‌ها است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن خاصییت مغناطیسی و رنگ اثر خطماگنتیت- پیروکلر- ایلمنیت- لوسیت- تیتانیت و غیره است.
، از نظر ژیزمان بلوری - آگرگات دانه‌ای - توده‌ای - نودولار کمیاب است و بیشتر در آلمان غربی، سوئیس، URSS، فنلاند، برزیل، آمریکا یافت می‌شود.
ساختار گروهی از ساختارهای بلوری ترکیبات سه‌تایی به نام این کانی پروسکایت نامیده‌شده‌است.
پرهنیت با از مجموعه کانی هاست و کانی‌های مشابه آن واولیت، استیلبیت و همی مورفیت است. از نام سرهنگ هلندی H.VonPrehn گرفته شده‌است. در اسید HCl حل می‌شود و یک شیشه متخلخل می‌دهد. CaO:۲۷٫۱٪ Al2O۳:۲۴٫۸٪ SiO۲:۴۳٫۷٪ H2O:۴٫۴٪ برای اولین بار در آلمان غربی کشف شد و از نظر شکل بلور: منشوری - پهن و کوتاه، رنگ: سبز- خاکستری - زرد متمایل به سبز، شفافیت: شفاف - نیمه شفاف، شکستگی: نامنظم، جلا: شیشه‌ای - صدفی، رخ: خوب، سیستم تبلور: ارترومبیک و در رده‌بندی سیلیکات است و منشأ تشکیل آن هیدروترمال است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن واولیت - استیلبیت - همی مورفیت- کلسیت- زئولیت- اکسینیت است
، از نظر ژیزمان بلوری - آگرگات قلوه‌ای - توده‌ای - دانه‌ای - پوسته‌ای - پسودومرف تقریباًَ کمیاب است و بیشتر در آلمان غربی، ایتالیا، فرانسه، نامبیا یافت می‌شود.
پروزوپیت با از مجموعه کانی هاست و لومینسانس آن برنگ‌های آبی مختلف دیده می‌شود و درخشندگی کامل دارد. از واژة یونانی Prosopon اقتباس شده‌است. محلول در H2SO۴ و به صورت رشته‌های تیره رنگ جدا می‌شود. Ca:۱۶٫۸۴٪ Al:۲۲٫۶۶٪ F:۳۱٫۹۲٪ OH:۲۸٫۵۸٪ از نظر شکل بلور: قرصی شکل، رنگ: سفید - متمایل به سبز - متمایل به قرمز، شفافیت: شفاف - نیمه کدر، شکستگی: صدفی - نامنظم، جلا: شیشه‌ای - مات - چرب، رخ: کامل - مطابق با سطح، سیستم تبلور: مونوکلینیک و در رده‌بندی هالوژن است همچنین خاصیت مغناطیسی ندارد و منشأ تشکیل آن هیدروترمال است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن - فلوئوریت- سیدریت- هماتیت و غیره است
، از نظر ژیزمان بلوری - آگرگات دانه‌ای کمیاب است و بیشتر در آلمان شرقی، آمریکا، گروئنلند یافت می‌شود.
پریسئیت با از مجموعه کانی هاست و از نام یک فلزشناس آمریکایی T.Price مشتق شده‌است. حل شونده در اسیدها CaO:۳۲٫۱۱٪ B2O۳:۴۹٫۸۴٪ H2O:۱۸٫۰۵٪ از نظر شکل بلور: رمبوئدر، رنگ: سفیدبرفی، شفافیت: نیمه شفاف، جلا: کدر، رخ: خیلی خوب - مطابق با سطح، سیستم تبلور: تری کلینیک و در رده‌بندی بورات است و منشأ تشکیل آن دریاچه‌های اسید بوریک است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن - ژیپس- کلمانیت است
، از نظر ژیزمان تقریباْ کمیاب است و بیشتر در ترکیه و آمریکا یافت می‌شود.
پسیلوملان با از مجموعه کانی هاست و از واژه‌های یونانی سیلوس Psilos یعنی صاف و melas بمعنای سیاه گرفته شده‌است. به سختی محلول در HCl و H2SO۴ - با حرارت شعله در اسید سیتریک و اکزالیک نیز حل می‌شود. برای اولین بار در آلمان غربی کشف شد و از نظر، رنگ: سیاه، شفافیت: کدر(اپاک)، جلا: مات - نیمه فلزی، رخ: ندارد، سیستم تبلور: مونوکلینیک و در رده‌بندی اکسید است همچنین خاصیت مغناطیسی ندارد و منشأ تشکیل آن دگرگونی - متاسوماتیک - هیدروترمال است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن اشعه X - چگالی - رنگ اثر خطهوسمانیت - پیرولوزیت- دولومیت- باریت- سیلوملان و غیره است
، از نظر ژیزمان آگرگات کریپتوکریستالین - فشرده - استالاکتیتی- شاخه‌ای کمیاب است و بیشتر در آلمان شرقی، سوئد، برزیل، آمریکا و هند یافت می‌شود.
پکتولیت با از مجموعه کانی هاست و از واژه پکتوس یونانی Pektos و Lithos گرفته شده‌است. محلول در HCl و در حرارت شعله به رنگ سبز در می‌آید. Na2O:۹٫۳۱٪ CaO:۳۳٫۶۸٪ SiO۲:۵۴٫۳۱٪ H2O:۲٫۷٪ برای اولین بار در چک اسلواکی کشف شد و از نظر شکل بلور: منشوری - خوشه جواهری - ماکله، رنگ: سفید - خاکستری روشن - صورتی - سبز روشن، شفافیت: غیر شفاف - نیمه شفاف، شکستگی: صدفی - نامنظم، جلا: شیشه‌ای - صدفی، رخ: کامل، سیستم تبلور: تری کلینیک و در رده‌بندی سیلیکات است همچنین خاصیت مغناطیسی ندارد و منشأ تشکیل آن هیدروترمال است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن تغییر رنگ در برابر شعلهولاستونیت - زئولیت- زئولیت ها- کلسیت و غیره است
، از نظر ژیزمان بلوری - آگرگات توده‌ای - فشرده - شعاعی - رشته‌ای کمیاب است و بیشتر در ایتالیا، چک اسلواکی، یوگسلاوی، آمریکا یافت می‌شود.
پلاتنریت با از مجموعه کانی هاست و از نام پلاتنر متالوژیست آلمانی گرفته شده‌است. به راحتی در HCl حل می‌شود و به سختی در H2SO4, HNO۳ حل می‌شود. Pb:۸۶٫۶۲٪ O:۱۳٫۳۸٪ برای اولین بار در ایران(انارک) کشف شد و از نظر شکل بلور: منشوری - پیرامیدهای مضاعف، رنگ: خاکستری سیاه - سیاه، شفافیت: نیمه شفاف - کدر(اپاک)، شکستگی: صدفی، جلا: فلزی قوی - الماسی، رخ: ندارد، سیستم تبلور: کوادراتیک و در رده‌بندی اکسید است همچنین خاصیت مغناطیسی ندارد و منشأ تشکیل آن زون‌های اکسیدان ثانویه است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن محتوای عناصر ردیابپسیلوملان- سروزیت- ژاروسیت- ولفنیت- پیرومورفیت و غیره است
، از نظر ژیزمان به ندرت بلوری - آگرگات توده‌ای - رشته‌ای کمیاب است و بیشتر در انگلستان، آمریکا، مکزیک وایران یافت می‌شود.
پلاژیوکلازها از مجموعه کانی‌های سیلیکات‌های شبکه‌ای در گروه فلدسپات است و کاربرد عمده‌ای در صنایع سرامیک دارد. رنگ شعله را سبز رنگ می‌کند- نامحلول در اسیدها آمیزش‌های مختلف آلبیت تا آنورتیت. برای اولین بار در سوئیس کشف شد و از نظر شکل بلور: منشوری - قرصی شکل - ماکله، رنگ: سیاه - خاکستری سیاه - آبی - مرواریدی - قرمز، شفافیت: شفاف - نیمه کدر، شکستگی: نامنظم، جلا: شیشه‌ای - صدفی، رخ: ضعیف - مطابق با سطح، سیستم تبلور: تری کلینیک و در رده‌بندی سیلیکات است همچنین خاصیت مغناطیسی ندارد و منشأ تشکیل آن ماگمایی - پگماتیتی - متئوریتی - فیلون‌های تیپ آلپی است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن سختی - چگالی - انحلال در اسیدها -اشعه X - خواص نوری - واکنش های شیمیایی آمبلی گونیت - اسکاپولیت - ژهلنیت -میلیلیت - اورتوز - سانیدین -میکروکلین- مسکویت- بیوتیت- اورتوز- کوارتز است
کاربرد آن: کاربرد عمده‌ای در صنایع سرامیک دارد.، از نظر ژیزمان بلوری - آگرگات دانه‌ای - توده‌ای فراوان است و بیشتر در درگرانیت‌ها، گرانودیوریتها، دیوریت‌ها و بازالت‌های آندزیتی یافت می‌شود.
پلاژیوکلازها یکی از مهم‌ترین سری‌ها از تکنوسیلیکات‌های معدنی و از خانواده فلدسپارها هستند. و نسبتاً ارجاع داده می‌شوند به یک ماده معدنی خاص که دارای ترکیبات شیمیایی ویژه‌ای هستند.
پلاژیوکلازها بیشتر از سری محلول‌های جامد هستند و بیشتر به عنون فلدسپار پلاژیوکلاز شناخته می‌شوند.
آنها برای اولین بار توسط مینرالوژیستی آلمانی به نام جان فردریچ کریستن هسل در سال 1826 نشان داده شدند.
آلبیت و آنورتیت جزء یا عضوی از آن‌ها هستند جای که اتم‌های سدیم وکلسیم جایگزین می‌شوند به یکدیگر در ساختارهای بلورین مشبک مانند.
پلاژیوکلازهای که نمونه‌های دستی هستند اغلب با ماکل پلی سنیتک خود قابل شناسایی هستند.
پلاژیوکازها یکی از اصلی‌ترین سازنده‌های مواد معدنی پوستهٔ زمین هستند و بالنتیجه یکی از مهم‌ترین ابزار تشخیصی در زمین‌شناسی و برای شناسایی ترکیبات و اصل و تکامل تدریجی سنگ‌های آذرین.
پلاژیوکلازها همچنین عنصر سازنده بسیاری از سنگ‌هایی که در ارتفاعات شکل می‌گیرند هستند.
خارج از زمین: تنها قمر طبیعی زمین(ماه) در پوسته‌ خود دارای مقادیر زیادی پلاژیوکلاژ است که باعث بازتاب نورخورشید و درخشش در آسمان زمین میشود.
ساختارهای فلدسپاری در پلاژیوکلاز معمولاً توسط ترک خوردگی‌های کلی یا سرتاسر در آنورتیت‌ها یا آلبیت به آسانی تعیین می‌شوند یا توسط اندازه‌گیری‌های بلورهای پلاژیوکلاز انکساری نما در فشرده شدن دانه هایشان یا انهدام زاویه‌ای در مناطق نازک تحت یک پلورایسینگ میکروسکوپی . انقراض یا انهدام زاویه‌ای آن‌ها یک کاراکتر نوری و تنوعی ازشکستگی‌های آلبیت آنهاست.
چندین نام برای فلدسپارهای پلاژیوکلاز بین سری آلبیت و آنورتیت وجود دارد.
این نام توسط رأس در سال 1823 که از واژهٔ یونانی برگرفته شده و اشاره به کریستالینی بودن آن دارد گذاشته شده‌است.
نام این سنگ از albus لاتینی گرفته شده‌است و بیشتر اشاره دارد به نامعمول بودن رنگ سفید آن‌ها و جزء مهم‌ترین مواد معدنی هستندکه از به هم پیوستن سنگ‌های اسیدی تشکیل شده‌اند و در دایک‌های پگمایتی بیشتر دیده می‌شوند و اغلب دارای کانی‌های کمیاب به مانند تورمالین هستند.
آنها نیز جزء کانی‌های کمیاب که گهگاه در بسیاری از سنگ‌های پایه‌ای و اصلی تشکیل می‌شوند.
یک کاراکتر فلدسپاری پلاژیکوکلازی است که برای بسیاری از سنگ‌هایی به مانند دوریت، گابرو، اندزیت، و بازالت هستند و معمولاً از یک پیروکسن و آمفیبول تشکیل می‌شوند.
آنها اغلب توسط رنگ قوس قزحی خود پیدا هستند و همچنین دارای انکسار نور وساختار کریستالینی هستند.
آنها بیشتر در سنگ‌های آذرین فرو رونده و از آنورتوزیت‌ها و گاهی به صورت کامل از پلاژیوکلازها تشکیل می‌شوند.
آنها کاراکتری معدنی هستند برای سنگ‌هایی به مانند دوریت که شامل مقداری سیلیکات می‌شوند و همچنین وابستگی‌های آتشفشانی نیز دارند.
معمولاً در گرانیت‌ها هستند، سینیت ، دوریت، گینس‌ها آن‌ها به صورت مکرر از گردهمایی ارتوکلازها تشکیل شده‌اند. و اسم آن‌ها نیز از واژهٔ یونانی گرفته شده‌است. و دارای کلیواژ و زاویه ◦90 می‌باشند.
ترجمه شده توسط دانشجویان مهندسی معدن دانشگاه تهران
http://en.wikipedia.org/wiki/Plagioclase
پلاژیونیت با از مجموعه کانی هاست و با آب تمیز می‌شود- کانیهای مشابه آن سمسیئیت، جمسونیت، بولانژریت که از نظر عکس العمل‌های شیمیایی از یکدیگر قابل تفکیک‌اند. از کلمه یونانی Plagios به معنای مایل گرفته شده‌است. درشعله ذوب می‌شود - در اسیدکلریدریک گرم محلول است DDD با آب تمیز می‌شود. Pb:۴۰٫۷۵٪ Sb:۳۷٫۷۸٪ S:۲۱٫۴۷٪ برای اولین بار در بولیوی کشف شد و از نظر شکل بلور: پهن و کوتاه، رنگ: سیاه -خاکستری سیاه، شفافیت: کدر(اپاک)، شکستگی: نامساوی، جلا: فلزی، رخ: کامل - مطابق باسطح، سیستم تبلور: مونوکلینیک و در رده‌بندی سولفور است و منشأ تشکیل آن هیدروترمال است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن سمسیئیت - جمسونیت - بولانژریت- Sb- Pb- نمکهای سولفاته است
، از نظر ژیزمان بلوری - تجمع بلورهای پهن و کوتاه - اغلب خوشه‌ای - توده‌ای کمیاب است و بیشتر در آلمان، روسیه و بولیوی یافت می‌شود.
پلامبوگومیت با از مجموعه کانی هاست و از ترکیب plumbum یعنی سرب و gummi به معنای کائوچو گرفته شده‌است. در حرارت شعله تغییر رنگ می‌دهد و در اسیدها حل می‌شود. PbO:۳۸٫۴۱٪ Al2O۳:۲۶٫۳۲٪ P2O۵:۲۴٫۴۲٪ P2O۵:۱۰٫۸۵٪ H2O:۱۰٫۸۵٪ از نظر شکل بلور: هگزاگونال، رنگ: زرد - سفید - قهوه‌ای قرمز - خاکستری - آبی سبز، شفافیت: نیمه شفاف، شکستگی: صدفی، جلا: مات - چرب، رخ: نامشخص، سیستم تبلور: رمبوئدریک و در رده‌بندی فسفات است همچنین خاصیت مغناطیسی ندارد و منشأ تشکیل آن ثانوی - زون‌های اکسیدان است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن - کروزیت- آنگلزیت- ولفنیت- پیرومورفیت است
، از نظر ژیزمان تجمعات لوله‌ای شکل توده‌ای - رسوبی - استالاکتیت متحدالمرکز کمیاب است و بیشتر در فرانسه، انگلستان، برزیل و آمریکا یافت می‌شود.
پلی بازیت با از مجموعه کانی هاست و با آب شسته می‌شود و کانیهای مشابه آن آکانتیت و استفانیت است که از نظر سختی و شکل بلورها با آن فرق دارند. از کلمه یونانی Polus به معنی بسیار و متعدد و basis به معنی base یا قاعده و مبنا گرفته شده‌است. کمی قابل ذوب، محلول در HNO3 Cu:۴٫۱۰٪ Ag:۶۹٫۴۷٪ Sb:۱۰٫۸۲٪ S:۱۵٫۶۱٪ با انکلوزیون‌های Fe,As برای اولین بار در چک اسلواکی کشف شد و از نظر شکل بلور: پسودوهگزاگونال (شش وجهی دروغین) - کمیاب به صورت ماکله - مسطح و کوتاه، رنگ: سیاه فولادی، شفافیت: غیر شفاف، جلا: فلزی- الماسی - مات، رخ: کامل - مطابق باسطح، سیستم تبلور: مونوکلینیک و در رده‌بندی سولفور است و منشأ تشکیل آن هیدروترمال است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن آکانتیت - استفانیت- آکانتیت- نقره- استفانیت- پیرارگیریت و غیره است
کاربرد آن: کانسار نقره، از نظر ژیزمان شکستگی نامنظم بلوری شکل - قشردار(قشر قشر) - تجمع ذرات - متراکم تقریباً کمیاب است و بیشتر در آلمان، چک اسلواکی، شیلی، مکزیک، آمریکا، روسیه یافت می‌شود.
پلی‌هالیت یک ماده معدنی تبخیری، یک سولفات هیدراته از پتاسیم، کلسیم و منیزیم با فرمول مقابل است:
پلی‌هالیت در سیستم سه‌شیب متبلور می‌شود، اگرچه کریستال‌ها بسیار نادر هستند. این ماده به‌طور معمول بی‌رنگ، سفید تا خاکستری است، اگرچه ممکن است به دلیل وجود اکسید آهن قرمز آجری باشد. این ماده دارای سختی موس ۳٫۵ و وزن مخصوص ۲٫۸ است.
این ماده در تبخیرهای دریایی رسوبی یافت می‌شود و یک کانی اصلی سنگ معدن پتاسیم در ذخایر کارلزباد نیومکزیکو است. همچنین به عنوان یک آلاینده ۲ تا ۳ درصدی در نمک هیمالیا وجود دارد. پلی‌هالیت برای نخستین بار در سال ۱۸۱۸ در سالزبورگ اتریش توصیف شد.
پلی‌هالیت به‌عنوان کود استفاده می‌شود زیرا حاوی چهار ماده مغذی مهم است و کلرید کمی دارد:
K2O:15.6%
MgO:6.6%
CaO:18.6%
SO3:53.2%
H2O:۶٪
اتریش، از نظر ژیزمان بلور- اگرگات دانه‌ای - توده‌ای - الیافی فراوان است و بیشتر در آلمان غربی و شرقی، اتریش، فرانسه، آمریکا و مکزیک یافت می‌شود.
پنین با از مجموعه کانی هاست و بلورهای ورقه‌ای قابل انعطاف ولی غیرقابل ارتجاع می‌باشند-دراسید کلریدریک و اسید سولفوریک حل می‌شود. از نام کوههای آلپ Pennines در سوئیس گرفته شده‌است. دراسید کلریدریک و اسید سولفوریک حل می‌شود. پیچیده و متغیر (ناپایدار) و بین کلریتها سیلیس بیشتری دارد. برای اولین بار در ایتالیا(Passo di Vizze) کشف شد و از نظر شکل بلور: ورقه‌ای - رمبوئدر، رنگ: سبز زیتونی - سفید، شفافیت: شفاف، رخ: بسیار خوب، سیستم تبلور: مونوکلینیک و در رده‌بندی سیلیکات است و منشأ تشکیل آن دگرگونی است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن کلریت‌های دیگر- آکتینوت- اپیدوت- گرونا است
، از نظر ژیزمان بلور- تجمع توده‌ای - فلسی - دانه‌ای فراوان درشیستهای متبلور است و بیشتر در سوئیس، اطریش، ایتالیا و روسیه یافت می‌شود.
پورپوریت با از مجموعه کانی هاست و از واژة یونانی و لاتین purpureus یعنی ارغوانی، قرمز اخذ شده‌است. محلول در HCl Mn2O۳:۵۲٫۶۶٪ P2O۵:۴۷٫۳۴٪ و ادخال‌های Fe برای اولین بار در نامبیا کشف شد و از نظر شکل بلور: نامنظم، رنگ: قرمز تیره تا بنفش تیره، شفافیت: شفاف - کدر(اپاک)، شکستگی: نامنظم، جلا: مات، رخ: کامل- مطابق با سطح، سیستم تبلور: ارترومبیک و در رده‌بندی فسفات است همچنین خاصیت مغناطیسی ندارد و منشأ تشکیل آن ثانوی - پگماتیتی است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن رنگ و خواص شیمیاییهتروزیت- سیکلریت- تری فیلیت و غیره است
، از نظر ژیزمان آگرگات دانه‌ای - توده‌ای کمیاب است و بیشتر در فرانسه، استرالیا، آمریکا یافت می‌شود.
پومپلیت با از مجموعه کانی هاست و از نام زمین‌شناس آمریکایی R.Pumpelly اخذ شده‌است. نامحلول در HCl متغیر همراه باادخال‌های Fe , Na , K , Ti برای اولین بار در روسیه کشف شد و از نظر شکل بلور: خوشه جواهری - قرصی شکل - ماکله، رنگ: آبی سبز - سبز زیتونی - قهوه ای، شفافیت: نیمه شفاف، شکستگی: نیمه صدفی، جلا: شیشه ای، رخ: کامل - مطابق با سطح، سیستم تبلور: مونوکلینیک و در رده‌بندی سیلیکات است همچنین خاصیت مغناطیسی ندارد و منشأ تشکیل آن دگرگونی - هیدروترمال است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن سختی - شکل بلورها - خواص نوری -اشعه X - واکنش‌های شیمیاییزوئیزیت- اپیدوت- پرهنیت- زئولیت‌ها و غیره است.
، از نظر ژیزمان بلوری - آگرگات اسفرولیتیکی - رشته‌ای کمیاب است و بیشتر در آلمان غربی، رومانی، URSS، آمریکا، زلاندنو، آفریقای جنوبی یافت می‌شود.
سولفور با از مجموعه کانی هاست و قرمزگیلاسی در شعله ذوب می‌شود و در KOH , HCl , NO3H حل می‌گردد. Ag:۵۹٫۷۶٪ Sb:۲۲٫۴۸٪ S:۱۷٫۷۶٪ با انکلوزیون As برای اولین بار در ۲٫۵ کشف شد و از نظر شکل بلور: هیدروترمال، رنگ: منشوری - همی ئدریک - ماکله، جلا: مشخص نیست.، رخ: سولفور، سیستم تبلور: پیرارگیریت و در رده‌بندی تری کلینیک است همچنین خاصیت مغناطیسی نیمه شفاف
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن کانسار نقره است
کاربرد آن: چک اسلواکی، از نظر ژیزمان بلوری - تجمع دانه‌ای - توده‌ای - اندود - پسودومرف تقریباً کمیاب است و بیشتر در آلمان شرقی و غربی، چک اسلواکی، اسپانیا، شیلی، مکزیک (بلورهابه ۳ سانتی متر می‌رسد)، آمریکا، پرو، روسیه و کانادا یافت می‌شود.
پیرسئیت با از مجموعه کانی هاست و بهترین بلور آن در شیلی به دست آمده و کانیهای شبیه آن پلی بازیت است. از نام یک شیمیدان آمریکائی: R.Pearce گرفته شده‌است. محلول در HNO۳ برای اولین بار در چک اسلواکی کشف شد و از نظر شکل بلور: پهن و کوتاه، رنگ: سیاه، شفافیت: کدر(اپاک)، شکستگی: صدفی - نامنظم، جلا: فلزی، رخ: ندارد، سیستم تبلور: مونوکلینیک و در رده‌بندی سولفور است و منشأ تشکیل آن هیدروترمال است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن پلی بازیت- نقره- آکانتیت است
کاربرد آن: گاهی به عنوان کانسار نقره مورد استفاده قرار می‌گیرد.، از نظر ژیزمان بلوری - اگرگات دانه‌ای تقریباََ کمیاب است و بیشتر در آلمان غربی، چک اسلواکی، آمریکا و شیلی یافت می‌شود.
پیروپ با از مجموعه کانی هاست و خواص فیزیکی و شیمیایی پیروپ شبیه گروناها است از کلمه یونانی Puropos بمعنای شبیه آتش گرفته شده‌است. گاه حاوی Ti می‌باشد. (Schorlomite) متغیر - برای ایزومورف‌های مرتبه بالای آن عناصر Mg- Fe - Ca- Al- V -Cr -Zr -Ti -Mn - Y در کانیها به صورت اولیه یافت می‌شوند. برای اولین بار در چک اسلواکی کشف شد و از نظر، رنگ: قرمز تیره - قرمز بنفش تا قرمز مشکی، شفافیت: شفاف - نیمه شفاف و در رده‌بندی سیلیکات است و منشأ تشکیل آن ماگمائی - در سنگهای اولترابازیک به همراه ژیزمان‌های الماس - آبرفتها است.
کاربرد آن: به عنوان ابزار برش، صیقلی و حفاری و سنگ تزئینی مصرف می‌شود.، از نظر ژیزمان فراوان است و بیشتر در آلمان شرقی، چک اسلواکی، آفریقای جنوبی، استرالیا، سری لانکا، روسیه، آمریکا، ماداگاسکار، برزیل، تانزانیا یافت می‌شود.
پیروتیت با از مجموعه کانی هاست و جریان الکتریسیته را عبور می‌دهد-درتوده‌های مغناطیسی C دار نیز یافت شده‌است. از واژة یونانی Purrotes به معنای رنگ متمایل به قرمز اقتباس شده‌است. محلول در HCl , HNO3 Fe:۶۳٫۵۳٪ S:۳۶٫۴۷٪ برای اولین بار در رومانی کشف شد و از نظر شکل بلور: قرصی شکل - بی پیرامید کامل -، رنگ: قهوه‌ای - زرد برنزی -قهوه ای، شفافیت: کدر(اپاک)، شکستگی: نامنظم، جلا: فلزی، رخ: ناقص، سیستم تبلور: هگزاگونال و در رده‌بندی سولفور است همچنین خاصیت مغناطیسی پارامغناطیس و منشأ تشکیل آن ماگمایی - هیدروترمال - دگرگونی مجاورتی - متئوریت است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن سختی، خاصیت مغناطیسی، واکنشهای شیمیائی و اشعة Xکالکوپیریت - بورنیت- کالکوپیریت- مارکازیت- پیریت و غیرههاکانالی است
، از نظر ژیزمان بلوری - آگرگات‌های دانه‌ای - توده‌ای تا صفحه‌ای (ورقه‌ای) فراوان است و بیشتر در آلمان شرقی و غربی، یوگسلاوی، رومانی، کانادا یافت می‌شود. همچنین مرکز تحقیقاتی اتمی واقع در شوروی نیز دارای منابع این عنصر است.
اکسید با از مجموعه کانی هاست و گل اخرائی -زرد به سختی در اسیدها حل می‌شود. MnO۲:۴۶٫۹۶٪ TiO۲:۵۳٫۰۴٪ از نظر شکل بلور: دگرگونی - پگماتیتی، رنگ: قرصی شکل، شکستگی: فلزی - الماسی، جلا: کامل- مطابق با سطح /۰۲۲۱/، رخ: اکسید، سیستم تبلور: پیروفانیت و در رده‌بندی رمبوئدریک است همچنین خاصیت مغناطیسی نیمه شفاف و منشأ تشکیل آن ندارد است.
، از نظر ژیزمان بلوری - مرصع کمیاب است و بیشتر در سوئد، نروژ، URSS، انگلستان و برزیل یافت می‌شود.
پیروکلر با از مجموعه کانی هاست و دارای خاصیت رادیواکتیویته‌است که بستگی به میزان U در آن دارد. از واژه‌های یونانی pur بمعنای آتش و Khloros یعنی سبز گرفته شده‌است. به سختی در HCl , H2SO۴ یا HF حل می‌شود. درHF با حرارت شعله مقداری حل می‌شود. متغیر با ادخال‌های فراوان U و آهن اندک برای اولین بار در روسیه کشف شد و از نظر شکل بلور: اکتائدر - هگزائدر - ماکله، رنگ: قهوه ای، شفافیت: نیمه کدر- کدر(اپاک)، شکستگی: صدفی - نامنظم، جلا: چرب، رخ: ناقص، سیستم تبلور: مکعبی و در رده‌بندی اکسید است همچنین خاصیت مغناطیسی ندارد و منشأ تشکیل آن کربناتی - پگماتیتی است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن رنگ اثر خط - واکنش‌های شیمیاییاشعه Xمیکرولیت - پراوسکیت- آپاتیت- نفلین- آلانیت- زیرکن است
، از نظر ژیزمان بلوری - آگرگات دانه‌ای - بلورهای اشباع شده کمیاب است و بیشتر در آلمان غربی، نروژ، تانزانیا، اوگاندا، زیمبابوه، مالاوی یافت می‌شود.
پیرولوزیت که در منابع کهن فارسی به نام مغنیسیا و مغنیسا آمده‌است، با از مجموعه کانی هاست و کانیهای مشابه آن استیبین - منگانیت - پسیلوملان و هوسمانیت است. از کلمات یونانی Pur بمعنای آتش وlusis بمفهوم تجزیه گرفته شده‌است. محلول در HCl غلیظ شده ذوب نمی‌شود. Mn:۶۳٫۱۹٪ O:۳۶٫۸۱٪ برای اولین بار در آلمان غربی کشف شد و از نظر شکل بلور: منشوری - آسیکولار، رنگ: خاکستری -خاکستری سیاه، شفافیت: کدر(اپاک)، شکستگی: نامنظم، جلا: فلزی - نیمه فلزی - مات، رخ: کامل - مطابق با سطح و، سیستم تبلور: کوادراتیک و در رده‌بندی اکسید است و منشأ تشکیل آن ثانوی - قشرها ولایه‌های آلتراسیون - رسوبی - هیدروترمال است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن استیبین - منگانیت - پسیلوملان -هوسمانیت- مگنتیت- پسیلوملان- لیمونیت- برونیت و غیره است
کاربرد آن: کانسار Mn، از نظر ژیزمان آگرگات توده‌ای پسودوکریستالین - خاکه‌ای - دانه‌ای - رشته ای- شعاعی - قلوه ای- دندریتی - کنکرسیونی فراوان است و بیشتر در آلمان شرقی، انگلستان، مجارستان، روسیه، برزیل، هند و آفریقای جنوبی یافت می‌شود.
مغنیسا. [ م َ ] (معرب ، اِ) گلی باشد سیاه رنگ و آن را از کوه کاشان آورند و آن به مرقشیشا مانند بود. و بعضی گویند سنگی است الوان و بسیار سست و نرم که شیشه گران به کار برند و آن را سنگ سلیمانی گویند و به گچ رنگ شهرت دارد. (برهان )(آنندراج ). اسم نبطی سنگی است قریب به مرقشیشا و به فارسی رنگ کاسه نامند و کاسه گران ظروف به او رنگ می‌کنند و از اکثر آن سرب حاصل می‌شود و آن پنج نوع می‌باشد: یکی سیاه و یکی مایل به سیاهی و دیگری سرخ و یکی سفید و یکی بیرون زرد اندرون سرخ . و محمدبن زکریا گوید که آن دو نوع است : یکی را شهبا نامند و انثی است و با نر می‌باشد و دیگری سرخ مایل به سیاهی و حدیدی و آن ذکر است . و به قول اکثر حدیدی او سیاه و ذهبی زرد و فضی سفید و نحاسی سرخ می‌باشد و در جمیع اقسام او نقطه‌های سفید و عیون ظاهر است و به قدری درخشندگی دارند و گدازنده ٔ زجاج و صاف‌کننده ٔ آنند و او را قابل رنگ گرفتن می سازند و به آهن نیز این فعل می‌کنند. (تحفه ٔ حکیم مؤمن ). مغناسیا = مگنزی (فرانسوی ) ۞ مأخوذ از یونانی مغنس ۞ . اکسید منیزیوم ، به رنگ خاک سفید، بی طعم ، غیرقابل حل در آب که آن را به منزله ٔ ضد اسیدو مسهل به کار برند. (حاشیه ٔ برهان چ معین ). بی اکسید طبیعی منگنز ۞ را گویند که سیاه رنگ است و در طبیعت مخلوط با سایر کانیها بسیار فراوان است . در صورتی که متبلور باشد آن را پیرولوزیت ۞ گویند و بلورهایش به شکل منشورهای خاکستری تیره است . فرمولش Mno2 می‌باشد وبر اثر حرارت به سهولت اکسیژن را آزاد می‌کند، از این جهت از اکسیدکننده‌های بسیار خوب است و در صنعت شیشه گری و بلورسازی از آن به عنوان صابون شیشه استفاده می‌کنند، از این رو که ذرات کربن را که در شیشه ٔ مذاب موجود و موجب سیاه شدن رنگ شیشه است با اکسیژنی که آزاد می‌کند ترکیب می نماید و سبب روشنی و سفیدی رنگ شیشه می‌شود. مغنیسی . مغنسیا. مغنیسیا. سنگ شیشه گران . سنگ سیاه شیشه گران . صابون شیشه . رنگ سیاه . و رجوع به تذکره ٔ داود ضریر انطاکی ص 320 و فرهنگ اصطلاحات علمی ذیل پیرولوزیت و فرهنگ فارسی معین و مغنیسیا شود.
پیرومرفیت با از مجموعه کانی هاست و دارای شکستگی ناصاف از زبان یونانی pur به معنای آتش و morphe به معنای فرم و شکل گرفته شده‌است. حل شونده در HNO3,KOH PbO:۸۲٪ P2O۵:۱۵٫۴٪ Cl:۲٫۶٪ برای اولین بار در آلمان غربی کشف شد و از نظر شکل بلور: منشوری - ورقه‌ای (پهن و کوتاه)، رنگ: سبز - زرد - قهوه‌ای - خاکستری سفید - زرد قرمز، شفافیت: نیمه شفاف، شکستگی: ناصاف، جلا: الماسی - چرب، رخ: ناقص، سیستم تبلور: هگزاگونال و در رده‌بندی فسفات است و منشأ تشکیل آن ثانوی است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن میمتیت - آپاتیت- گالن- سروزیت- میمتیت است
، از نظر ژیزمان بلور تقریباً کمیاب است و بیشتر در آلمان غربی، چک اسلواکی، بریتانیای کبیر، فرانسه، URSS، مراکش، زامبیا و آمریکا یافت می‌شود.(بلورهای درشت و بیرنگ تا سبز روشن این کانی در معدن سرب و روی کوشک بافق{یزد} نیز یافت شده‌است."شریعتی")
پیزانیت با از مجموعه کانی هاست و محلول در آب-کانی مشابه آن کالکانتیت است. ازنام شیمیدان فرانسوی F.Pisani گرفته شده‌است. محلول در آب FeO:۲۵٫۹٪ SO۳:۲۸٫۸٪ H2O:۴۵٫۳٪ درصد CuO در آن از ۹ تا ۱۸٪ برای اولین بار در چک اسلواکی کشف شد و از نظر شکل بلور: منشورهای کوتاه - پهن و ضخیم، رنگ: سبزروشن - آبی روشن، شفافیت: نیمه شفاف، جلا: شیشه ای، رخ: کامل - مطابق با، سیستم تبلور: مونوکلینیک و در رده‌بندی سولفات است و منشأ تشکیل آن ثانوی است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن کالکانتیت- هالوتریکیت- ملانتریت و دیگر سولفات‌ها است
، از نظر ژیزمان دانه‌ای - استالاگتیتی - پوسته‌ای - قشری فراوان است و بیشتر در آلمان، اسپانیا، سوئد، چک اسلواکی، یوگسلاوی و مجارستان یافت می‌شود.
پیکنیت با از مجموعه کانی هاست و صفات فیزیکی و شیمیایی پیکنیت شبیه توپاز است. از کلمه یونانی Puknos یعنی ضخیم گرفته شده‌است. به آهستگی در اسید سولفوریک گرم حل می‌شود. ذوب نمی‌شود. Al2O3:55.4% SiO2:32.6% F:۲۰٫۷٪ با انکلوزیون‌های Fe(3+) , Mg , Cr , Ti برای اولین بار در آلمان شرقی کشف شد و از نظر شکل بلور: بی‌شکل و در رده‌بندی سیلیکات
، از نظر ژیزمان آگرگات بلوری تقریباَ کمیاب است و بیشتر در آلمان شرقی و چک اسلواکی یافت می‌شود.
تامسونیت با از مجموعه کانی هاست و از نام کاشف اسکاتلندی آن تامسون T.Thomson گرفته شده‌است. محلول در HCl - در حرارت شعله ذوب می‌شود. Na2O:۲٫۴۲٪ CaO:۱۹٫۷۴٪ Al2O۳:۲۹٫۹۱٪ SiO۲:۳۵٫۲۵٪ H2O:۱۲٫۶۸٪ برای اولین بار در چک اسلواکی کشف شد.
تامسونیت از نظر شکل بلور: قرصی شکل - منشوری - سری‌های طولی، رنگ: سفید - زرد - متمایل به قرمز، شفافیت: شفاف - نیمه شفاف، شکستگی: نامنظم، جلا: شیشه‌ای، رخ: کامل- مطابق با سطح و ضعیف- مطابق با سطح، سیستم تبلور: ارترومبیک و در رده‌بندی سیلیکات است همچنین خاصیت مغناطیسی ندارد و منشأ تشکیل آن آب‌گرمایی - بعد از آتشفشانی است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن واکنش‌های شیمیایی و اشعه X ناترولیت- زئولیت‌های دروغین- کلسیت و غیره‌است، از نظر ژیزمان بلوری - آگرگات شعاعی فشرده یافت می‌شود.
تانتالیت با از مجموعه کانی هاست و از ترکیب شیمیایی آن گرفته شده‌است. متغیر مانند نیوبیت برای اولین بار در فنلاند کشف شد و از نظر شکل بلور: منشوری - پهن و کوتاه، رنگ: سیاه - قهوه ای، شفافیت: غیر شفاف، شکستگی: صدفی - نامنظم، جلا: چرب - نیمه فلزی، رخ: ناکامل- مطابق با سطح، سیستم تبلور: ارترومبیک و در رده‌بندی اکسید است و منشأ تشکیل آن پگماتیتی - آبرفتی است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن آلانیت - نیوبیت - کلومبیت- اسپودومن- کاسیتریت- بریل- توپاز است
کاربرد : منبع عنصر تانتال Ta، از نظر ژیزمان توده‌ای - نفوذی تقریباًَ کمیاب است و بیشتر در آلمان غربی، آمریکا، برزیل، فنلاند، استرالیا، سوئد، زیمبابوه یافت می‌شود.
تانزانیت با از مجموعه کانی هاست و اولین بار در تانزانیا کشف شده‌است. تانزانیت در سال 1962 در شمال تانزانیا (شرق آفریقا) به صورت پراکنده دیده شد، دانشمندان آن را جزو گروه زوئیسیت قرار دادند و 5 سال بعد، معدنکاران به معدنی بزرگ در مناطق دیگر پی بردند و به صورت جدی اکتشاف را آغاز کردند. نا محلول در اسیدها و دارای تخلخل‌های توده‌ای سیاه رنگ است. تولید تانزانیت در ابتدا کم بود، اما سال 1980 تا ابتدای 1990 به صورت انبوه و با کیفیت جواهر در دسترس قرار گرفته و پس از گذشت 5 سال، مشابه های تانزانیت وارد بازار شد. CaO:۲۴٫۶۹٪ Al2O۳:۳۳٫۶۶٪ SiO۲:۳۹٫۶۸٪ H2O:۱٫۹۷٪ و ادخال‌های Fe,Mn,Cr,Ti,K،Na,V برای اولین بار در تانزانیا کشف شد و از نظر شکل بلور: منشوری، رنگ: آبی - قهوه‌ای - پلی کروئیسم، شفافیت: شفاف - نیمه کدر، شکستگی: نامنظم، جلا: شیشه‌ای - صدفی، رخ: ضعیف - مطابق با سطح، سیستم تبلور: ارترومبیک و در رده‌بندی سیلیکات است همچنین خاصیت مغناطیسی ندارد و منشأ تشکیل آن دگرگونی - پگماتیتی است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن خواص نوری - واکنش‌های شیمیایی-اشعه Xپامپله ایت- آمفیبول- اپیدوت- وزوویانیت- کوارتز- گارنت است
، از نظر ژیزمان بلوری - آگرگات شعاعی - فشرده کمیاب است و بیشتر در تانزانیا یافت می‌شود. این کانی تنها در کشور تانزانیا وجود دارد و گران ترین کانی در جهان به حساب می آید‌.
تائوماسیت با از مجموعه کانی هاست و حل شونده در HCl از کلمه یونانی thaumasio به معنای عجیب و تعجب آور گرفته شده‌است. حل شونده در HCl CaO:۱۰٫۹۸٪ CO۲:۸٫۶۲٪ SO۳:۱۵٫۶۸٪ SiO۲:۱۱٫۷۷٪ H2O:۵۲٫۹۵٪ برای اولین بار در آمریکا کشف شد و از نظر شکل بلور: منشوری - آسیکولار، رنگ: سفید، شفافیت: شفاف - نیمه شفاف، جلا: شیشه‌ای - ابریشمی، سیستم تبلور: هگزاگونال و در رده‌بندی سیلیکات است و منشأ تشکیل آن هیدروترمال است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن داوسونیت - گارونیت- آلوموهیدروکلسیت- آلومونیت- آپوفیلیت است
، از نظر ژیزمان بلور- اگرگات درخشان - الیافی تقریباًََ کمیاب است و بیشتر در آلمان غربی، سوئد، نروژ، آمریکا یافت می‌شود.
تترادیمیت با از مجموعه کانی هاست و با آب شستشو می‌شود. کانی مشابه شامل ناگی آژیت (Nagyagite) است. از کلمه یونانی tetradumos به معنای چهاربرابر گرفته شده‌است. محلول در اسید سولفوریک و اسید نیتریک Bi:۵۹٫۲۷٪ S:۴٫۵۵٪ Te:۳۶٫۱۸٪ همراه با انکلوزیون هایSe,Au ,Pb. برای اولین بار در چک اسلواکی کشف شد و از نظر شکل بلور: رومبوئدر - ماکله، رنگ: خاکستری فولادی متمایل به زرد، جلا: فلزی، رخ: کامل - مطابق باسطح، سیستم تبلور: تری کلینیک و در رده‌بندی سولفور است و منشأ تشکیل آن هیدروترمال است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن ناگی آژیت- بیسموتینیت- پیریت و غیره است
کاربرد آن: کانسار تلور، کانسار بیسموت، از نظر ژیزمان پولکهای قابل انعطاف - دانه‌ای کمیاب است و بیشتر در رومانی، آمریکا و ژاپن یافت می‌شود.
تترائدریت با از مجموعه کانی هاست و دارای شکستگی ناصاف است. از نام شکل بلورها گرفته شده‌است. حل شونده در HNO3 Cu:۴۸٫۴۲٪ As:۱۹٫۰۲٪ S:۳۲٫۵۶٪ همراه با Fe,Sb,Zn برای اولین بار در رومانی کشف شد و از نظر شکل بلور: تترائدر - به ندرت اکتائدر، رنگ: خاکستری روشن - سیاه، شفافیت: کدر(اپاک)، شکستگی: ناصاف، جلا: فلزی، رخ: ندارد، سیستم تبلور: مکعبی و در رده‌بندی سولفور است و منشأ تشکیل آن هیدروترمال است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن - اسفالریت- کالکوپیریت- تنانتیت- سیدریت- پیریت- کوارتز و غیره است
، از نظر ژیزمان بلور- اگرگات دانه‌ای - توده‌ای فراوان است و بیشتر در آلمان شرقی و غربی، چک اسلواکی، اطریش، بریتانیای کبیر و روسیه یافت می‌شود.
ترمولیت با از مجموعه کانی هاست و لومینسانس کامل از قرمز تیره تا مرصع و جواهری از خود نشان می‌دهد. از نام محل کشف آن Tremola در کوه‌های آلپ اخذ شده‌است. CaO:۱۳٫۸٪ MgO:۲۴٫۱۸٪ SiO۲:۵۹٫۱۷٪ H2O:۲٫۲۲٪ برای اولین بار در ایتالیا کشف شد و از نظر شکل بلور: منشورهای طویل - رشته ای، رنگ: سفید - خاکستری - متمایل به سبز، شفافیت: غیر شفاف - نیمه شفاف، جلا: شیشه ای، رخ: کامل- مطابق با سطح، سیستم تبلور: مونوکلینیک و در رده‌بندی سیلیکات است همچنین خاصیت مغناطیسی ندارد و منشأ تشکیل آن دگرگونی - دگرگونی مجاورتی است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن سختی - انحلال در HCl - اشعهXواکنش‌های شیمیاییکریزوتیل - ولاستونیت - کامینگتونیت- زوئیزیت- دولومیت- تالک و غیره است
، از نظر ژیزمان بلوری - آگرگات دانه‌ای - توده‌ای - رشته‌ای - شعاعی فراوان است و بیشتر در ایتالیا، اطریش، سوئیس، URSS یافت می‌شود.
ترونا با از مجموعه کانی هاست و محلول درآب-دارای لومینسانس گاهی سفید و آبی کلمه اختصاری یک اصطلاح از ریشه عربی (Natron) است. در اسید می‌جوشد. محلول درآب Na2O:۴۱٫۱۴٪ CO۲:۳۸٫۹۴٪ H2O:۱۹٫۹۲٪ برای اولین بار در آمریکا کشف شد و از نظر شکل بلور: منشوری کوتاه، رنگ: خاکستری - متمایل به زرد - سفید، شفافیت: نیمه شفاف، شکستگی: نیمه صدفی - نامنظم، جلا: شیشه ای، رخ: کامل- مطابق با، سیستم تبلور: مونوکلینیک و در رده‌بندی کربنات است و منشأ تشکیل آن دریاچه‌های شور است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن - ناترون- هالیت- تناردیت و غیره است
کاربرد آن: در مصر برای ساختمان مصرف می‌شود.، از نظر ژیزمان بلوری - آگرگاتهای رشته‌ای و متراکم - پوسته‌ای - قشری فراوان است و بیشتر در دریاچه‌های شور، تبت، ایران، سودان، آمریکا یافت می‌شود.
تریپلیت با از مجموعه کانی هاست و از کلمه یونانی triplos یعنی سه تایی گرفته شده‌است. محلول در اسیدها متغیر - سری ایزومورف با تری پلیت (Mn>Fe) و سؤیزلیت (Fe>Mn) برای اولین بار در فنلاند کشف شد و از نظر شکل بلور: ایزومتریک، رنگ: قهوه‌ای - قرمز تا سیاه، شفافیت: غیر شفاف - نیمه شفاف، شکستگی: صدفی - نامنظم، جلا: شیشه‌ای - چرب، رخ: ضعیف، سیستم تبلور: مونوکلینیک و در رده‌بندی فسفات است همچنین خاصیت مغناطیسی شبیه فولاد و منشأ تشکیل آن پگماتیتی است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن - آپاتیت- کوارتز- کاسیتریت و غیره است
، از نظر ژیزمان به ندرت بلوری - آگرگات دانه‌ای - توده‌ای کمیاب است و بیشتر در آلمان غربی، چک اسلواکی، آمریکا، آرژانتین یافت می‌شود.
اکسید با از مجموعه کانی هاست و در محلول گرم سودسوزآور حل می‌شود-کانیهای مشابه شامل باریتین و کریستالوبالیت است که از سختی - رخ - وزن مخصوص و توسط اشعه X از آنها قابل تشخیص است. از کلمه یونانی Tridiumos یعنی سه تایی گرفته شده‌است. در محلول گرم سودسوزآور حل می‌شود. SiO۲:۱۰۰٪ با انکلوزیون Al,Fe,Na,Ca,K برای اولین بار در چک اسلواکی کشف شد و از نظر شکل بلور: پهن و کوتاه - ماکله فراوان با ۲ تا ۳ بلور، رنگ: سفید - سفید متمایل به زرد - خاکستری، شفافیت: شفاف - نیمه شفاف، شکستگی: صدفی، جلا: شیشه ای، رخ: ناقص - مطابق با سطوح، سیستم تبلور: تریدیمیت هگزاگونال و در رده‌بندی اکسید است و منشأ تشکیل آن ماگمائی - بعد ازآتشفشانی - ثانوی است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن باریتین - کریستالوبالیت- کلسیت- اوپال- کریستوبالیت است
، از نظر ژیزمان آگرگات بادبزنی- کروی فراوان است و بیشتر در در سنگهای رگه‌ای در آلمان، فرانسه، ایتالیا، چک اسلواکی، مکزیک، آمریکا، ژاپن یافت می‌شود.
تفروئیت با از مجموعه کانی هاست و کانی مشابه آن الیوین است. از کلمه یونانی tephros بمعنای خاکستری گرفته شده‌است محلول در HCl - به سختی ذوب می‌شود. MnO:۷۰٫۲۵٪ SiO۲:۲۹٫۷۵٪ با انکلوزیونهای Zn, Ca, Mg برای اولین بار در آمریکا(فرانکلین) کشف شد و از نظر شکل بلور: منشوری کوتاه، رنگ: خاکستری - خاکستری زیتونی - قرمز روشن - قهوه‌ای قرمز، شفافیت: شفاف - نیمه شفاف، شکستگی: صدفی، جلا: شیشه‌ای - چرب، رخ: کامل - مطابق با و، سیستم تبلور: رمبوئدریک و در رده‌بندی سیلیکات است و منشأ تشکیل آن دگرگونی مجاورتی است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن الیوین- کلسیت- فرانکلینیت- رودونیت-اسپسارتیت است
، از نظر ژیزمان بلوری - توده‌های متراکم تقریباًَ کمیاب است و بیشتر در سوئد، آمریکا، روسیه، اطریش، انگلستان و ژاپن یافت می‌شود.
تنانتیت با از مجموعه کانی هاست و دارای شکستگی زبر و ناصاف است. ازنام یک شیمیدان انگلستانی S.Tennant گرفته شده‌است. حل شونده در HNO3 Cu:۴۸٫۴۲٪ As:۱۹٫۰۲٪ S:۳۲٫۵۶٪ همراه با Fe,Sb,Zn برای اولین بار در رومانی کشف شد و از نظر شکل بلور: تترائدر - اکتائدر، رنگ: خاکستری روشن - سیاه، شفافیت: کدر(اپاک)، شکستگی: زبر - ناصاف، جلا: فلزی، رخ: ندارد، سیستم تبلور: مکعبی و در رده‌بندی سولفور است و منشأ تشکیل آن هیدروترمال است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن - اسفالریت- کالکوپیریت- تترائدریت- پیریت- آرسنوپیریت است
، از نظر ژیزمان بلور- آگرگات دانه‌ای - توده‌ای فراوان است و بیشتر در آلمان شرقی و غربی، چک اسلواکی، اطریش، رومانی، آمریکا و بریتانیای کبیر یافت می‌شود.
توربرنیت با از مجموعه کانی هاست و دارای رادیواکتیویته قوی-کانیهای مشابه آن اوتونیت و زئونریت (Zeunerite) است. از نــــام شیمیدان سوئدی Tornbern Bargmann گرفته شده‌است. محلول در HNO۳ (CO:۷٫۸۸٪ UO۳:۵۶٫۶۵٪ P2O۵:۱۴٫۰۶٪ H2O:۲۱٫۴۱ (۱۲H برای اولین بار در انگلستان کشف شد و از نظر شکل بلور: پهن و کوتاه - ندرتاْ دوهرمی (بی پیرامیدال)، رنگ: سبز، شفافیت: نیمه شفاف، جلا: شیشه‌ای - صدفی، رخ: کامل، سیستم تبلور: کوادراتیک و در رده‌بندی فسفات است و منشأ تشکیل آن ثانوی است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن اوتونیت - زئونریت- میکاهای اورانیوم دار است
کاربرد آن: کانسار اورانیوم، از نظر ژیزمان بلوری - آگرگاتهای فلسی و خاکی فراوان است و بیشتر در آلمان، چک اسلواکی، فرانسه، پرتغال، انگلستان و زئیر یافت می‌شود.
تورت وئیتیت با از مجموعه کانی هاست و از نام مهندس نروژی O.Thortveit گرفته شده‌است. کمی در HCl محلول است - به سختی ذوب می‌شود. Sc2O3:53.5% SiO۲:۴۶٫۵٪ تا میزان ۱۰٪ محتوی Y2O۳ است. برای اولین بار در نروژ کشف شد و از نظر شکل بلور: منشوری، شفافیت: غیر شفاف - نیمه شفاف، شکستگی: صدفی - نامنظم، جلا: شیشه‌ای - الماسی، رخ: کامل- مطابق با، سیستم تبلور: مونوکلینیک و در رده‌بندی سیلیکات و منشأ تشکیل آن پگماتیتی است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن - ایلمنیت- مونازیت- بریل- زیرکن است
کاربرد آن: منبع و منشأ Sc، از نظر ژیزمان بلوری - آگرگات شعاعی کمیاب است و بیشتر در نروژ، ماداگاسکار، روسیه، ژاپن، آمریکا یافت می‌شود.
تورمالین با از مجموعه کانی هاست و انتهای بلورها در اثر حرارت شارژ الکتریسیته می‌دهد. دارای لومینسانس زرد، سبزدارد. خواص الکتریکی دارد. در اسیدها نامحلول است. کانیهای مشابه آن آمفیبول، آکتینوت، ریه بکیت، بریل و آندالوزیت به اروپا بوده‌است مشتق شده‌است در اسیدها نامحلول است. ترکیب شیمیایی بسیار متغیر با انکلوزیون‌های مهمFe3+, Mn , Ca و گاه حتی Cr , Ti , V , Li و غیره تند (روبلیت) - آبی تا سبزآبی (ایندیگولیت) - سبز (وردلیت) - بی‌رنگ (رنگ اثر خط:سفید برای اولین بار در ایتالیا کشف شد و از نظر شکل بلور: خورشید تورمالین - منشوری - آسیکولار، رنگ: سیاه (شورل) - قهوه‌ای تا قهوه‌ای سبز و قهوه‌ای سیاه (دراویت، اوویت) - صورتی تا قرمز، شفافیت: غیر شفاف - نیمه شفاف، شکستگی: صدفی - نامنظم، جلا: شیشه‌ای، رخ: ناکامل - مطابق با سطح، سیستم تبلور: رمبوئدریک و در رده‌بندی سیلیکات است و منشأ تشکیل آن ماگمائی - پگماتیتی - دگرگونی - رگه‌های تیپ آلپی است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن آمفیبول-آکتینوت-ریه بکیت-بریل -آندالوزیت- ارتوز- آپاتیت- کوارتز- بریل- توپاز است
کاربرد آن: در الکتروتکنیک - انواع رنگی آن به عنوان سنگ‌های قیمتی مصرف می‌شود. از نظر ژیزمان بلوری - آگرگات متراکم - شعاعی - رشته‌ای فراوان است و بیشتر در یافت شده درگرانیت‌ها، دیوریت‌ها، سینیت‌ها، و گرانولیت‌ها است و بیشتر در سنگهای دگرگونی مجاورتی، ناحیه‌ای و سنگهای رسوبی یافت می‌شود.
تورمالین‌های نگینی سیلانی با رنگ‌های روشن در مقادیر زیادی توسط شرکت هند شرقی هلند به اروپا آورده شد تا تقاضا برای کنجکاوی‌ها و جواهرات را برآورده کند. گاهی‌اوقات تورمالین را «مغناطیس سیلان» می‌نامیدند، زیرا به دلیل خواص پیروالکتریکی می‌توانست خاکستر داغ را جذب و سپس دفع کند.Erhart, Jiri; Kittinger, Erwin; Prívratská, Jana (2010). "Fundamentals of Piezoelectric Sensorics: Mechanical, Dielectric, and Thermodynamical Properties of Piezoelectric Materials". Springer. p. 4. ISBN <bdi>9783540684275</bdi>.
گونه‌های رایج:
گونه‌های شورل:
سیاه مایل به قهوه‌ای تا سیاه - اسکورل،
گونه دراویت: از ناحیه Drave در Carinthia
زرد تیره تا سیاه مایل به قهوه ای - دراویت،
گونه Elbaite: نام خود را از جزیره البا در ایتالیا گرفته‌است
قرمز یا صورتی مایل به قرمز - انواع روبلیت،
آبی روشن تا سبز مایل به آبی - انواع indicolite (از نیل)،
سبز-واردلیت یا زمرد،
بی‌رنگ - انواع آکرویت (از یونانی "άχρωμος" به معنی "بی رنگ").
اسکورل:
رایج‌ترین گونه تورمالین، اسکورل، آهن سدیم (دو ظرفیتی) عضو انتهایی گروه است. ممکن است ۹۵ درصد یا بیشتر از کل تورمالین موجود در طبیعت را تشکیل دهد. تاریخچه اولیه اسکورل معدنی نشان می‌دهد که نام «شورل» قبل از سال ۱۴۰۰ مورد استفاده بوده‌است، زیرا روستایی که امروزه به نام «زشورلاو» (در زاکسن، آلمان) شناخته می‌شود، «شورل» (یا انواع کوچک این نام) نامیده می‌شد. روستای نزدیک یک معدن قلع داشت که در آن علاوه بر کاسیتریت، تورمالین سیاه نیز یافت شد. اولین توصیف اسکورل با نام «شورل» و پیدایش آن (معادن مختلف قلع در کوه‌های سنگ معدن) توسط یوهانس ماتزیوس (۱۵۰۴–۱۵۶۵) در سال ۱۵۶۲ با عنوان «Sarepta oder Bergpostill» نوشته شد.Ertl, 2006. تا حدود سال ۱۶۰۰، نام‌های اضافی در زبان آلمانی "Schurel", "Schörle" و "Schurl" بود. در آغاز قرن ۱۸، نام Schörl عمدتاً در منطقه آلمانی زبان استفاده می‌شد. در زبان انگلیسی، نام‌های شورل و شیرل در قرن هجدهم استفاده می‌شد. در قرن نوزدهم نام‌های معمولی اسکورل، شورل، اسکورل و تورمالین آهن، کلمات انگلیسی مورد استفاده برای این ماده معدنی بودند.Ertl, 2006.
دراویت:
دراویت که به آن تورمالین قهوه ای نیز می‌گویند، عضو انتهایی تورمالین غنی از منیزیم سدیم است. در مقایسه یووایت یک تورمالین کلسیم منیزیم است. دراویت با دیگر اعضای تورمالین، از جمله اسکورل و البیت، مجموعه‌های متعددی را تشکیل می‌دهد.https://www.gia.edu/tourmaline
نام دراویت برای اولین بار توسط گوستاو تچرماک (۱۸۳۶–۱۹۲۷)، پروفسور کانی‌شناسی و سنگ‌شناسی در دانشگاه وین، در کتاب Lehrbuch der Mineralogie (منتشر شده در ۱۸۸۴) برای غنی از منیزیم (و غنی از سدیم) استفاده شد. تورمالین از روستای Dobrova در نزدیکی Unterdrauburg در منطقه رودخانه دراوا، Carinthia، امپراتوری اتریش-مجارستان است. امروزه این محله تورمالین (نوع محل برای دراویت) در Dobrova (نزدیک Dravograd)، بخشی از جمهوری اسلوونی است.Ertl, 2007. Tschermak نام این تورمالین را دراویت گذاشت، برای منطقه رودخانه دراوا، که ناحیه ای در امتداد رودخانه دراوا (به آلمانی: Drau، به لاتین: Drave) در اتریش و اسلوونی است. ترکیب شیمیایی که توسط Tschermak در سال ۱۸۸۴ برای این دراویت ارائه شد تقریباً با فرمول NaMg(Al,Mg)BSiO(OH) مطابقت دارد که با فرمول عضو انتهایی دراویت مطابقت خوبی دارد (به جز محتوای OH) که امروزه شناخته می‌شود.Ertl, 2007.
انواع دراویت شامل دراویت کروم سبز تیره و دراویت وانادیم است.https://www.starlanka.com/gemstone-education/tourmaline-stone/
البیت:
یک البیت لیتیم-تورمالین یکی از سه کانی پگماتیتی از Utö، سوئد بود که در آن عنصر قلیایی جدید لیتیم (Li) در سال ۱۸۱۸ توسط یوهان آگوست آرفودسون برای اولین بار تعیین شد.Ertl, 2008. جزیره البا، ایتالیا، یکی از اولین مناطقی بود که لی-تورمالین‌های رنگی و بی‌رنگ به‌طور گسترده مورد تجزیه و تحلیل شیمیایی قرار گرفتند. در سال ۱۸۵۰ کارل فردریش آگوست راملسبرگ برای اولین بار فلوئور (F) را در تورمالین توصیف کرد. در سال ۱۸۷۰ او ثابت کرد که تمام انواع تورمالین حاوی آب شیمیایی هستند. در سال ۱۸۸۹ شریتزر جایگزینی (OH) توسط F در لی تورمالین قرمز را از Sušice، جمهوری چک پیشنهاد کرد. در سال ۱۹۱۴ ولادیمیر ورنادسکی نام Elbait را برای تورمالین غنی از لیتیوم، سدیم و آلومینیوم از جزیره البا ایتالیا با فرمول ساده شده (Li,Na)HAlBSiO پیشنهاد کرد.Ertl, 2008. به احتمال زیاد نوع ماده برای البیت در، Campo nell'elba , جزیره Elba، استان لیورنو، توسکانی، ایتالیا یافت شده‌است.Ertl, 2008. در سال ۱۹۳۳ وینچل فرمول به روز شده‌ای را برای البیت منتشر کرد، HNaLiAlBAlSiO، که معمولاً تا به امروز به عنوان Na(LiAl)Al(BO)[SiO](OH)(OH) استفاده می‌شود. اولین تعیین ساختار کریستالی تورمالین غنی از لیتیم در سال ۱۹۷۲ توسط دانی و بارتون منتشر شد که بر روی یک البیت صورتی از شهرستان سن دیگو، کالیفرنیا، ایالات متحده انجام شد.
ساختار کریستالی:
تورمالین یک سیکلوسیلیکات حلقه شش عضوی است که دارای سیستم بلوری مثلثی است. این بلورهای منشوری و ستونی دراز، باریک تا ضخیم که معمولاً مقطع مثلثی دارند و اغلب با صورت‌های مخطط منحنی هستند، دیده می‌شود. سبک ختم در انتهای کریستال‌ها گاهی اوقات نامتقارن است که همومورفیسم نامیده می‌شود. بلورهای منشوری کوچک و باریک در گرانیت ریزدانه ای به نام آپلیت رایج هستند که اغلب الگوهای دیزی مانند شعاعی را تشکیل می‌دهند. تورمالین با منشورهای سه طرفه آن متمایز می‌شود. هیچ کانی رایج دیگری سه ضلع ندارد. صورت منشورها اغلب دارای خطوط عمودی سنگینی هستند که یک جلوه مثلثی گرد ایجاد می‌کنند. تورمالین به ندرت کاملاً هدرال است. یک استثناء تورمالین دراویت خوب Yinnietharra در غرب استرالیا بود. این ذخایر در دهه ۱۹۷۰ کشف شد، اما اکنون تمام شده‌است. همه بلورهای هم شکل پیزوالکتریک هستند و اغلب پیرو الکتریک نیز هستند.
رنگ:
تورمالین رنگ‌های متنوعی دارد. تورمالین‌های غنی از آهن معمولاً سیاه تا آبی مایل به سیاه تا قهوه ای تیره هستند، در حالی که انواع غنی از منیزیم قهوه ای تا زرد هستند و تورمالین‌های غنی از لیتیوم تقریباً هر رنگی دارند: آبی، سبز، قرمز، زرد، صورتی و غیره. کریستال‌های دو رنگ و چند رنگ رایج هستند که منعکس کننده تغییرات شیمی سیال در طول تبلور هستند. کریستال‌ها ممکن است در یک انتها سبز و در انتهای دیگر صورتی، یا از بیرون سبز و در داخل صورتی باشند. این نوع تورمالین هندوانه نامیده می‌شود و در جواهرات بسیار ارزشمند است. یک نمونه عالی از جواهرات تورمالین هندوانه یک قطعه سنجاق سینه (۱۹۶۹، طلا، تورمالین هندوانه، الماس) توسط اندرو گریما (بریتانیایی، متولد ایتالیا، ۱۹۲۱–۲۰۰۷)، در مجموعه کیمبرلی کلسترمن و در موزه هنر سینسینتی به نمایش گذاشته شده‌است.https://georarities.com/2022/01/19/simply-brilliant-an-exceptional-collection-of-fine-jewelry-with-outstanding-stones-and-crystals/
مغناطیس:
اسکورل سیاه مات و تسیلایزیت زرد گونه‌های تورمالین بی‌رنگ هستند که به ترتیب به دلیل غلظت بالای آهن و منگنز، حساسیت مغناطیسی بالایی دارند. بیشتر تورمالین‌های با کیفیت جواهر از گونه‌های البیت هستند. تورمالین‌های البیت آلوکروماتیک هستند و بیشتر رنگ و حساسیت مغناطیسی خود را از اسکرل (که آهن می‌دهد) و تسیلایزیت (که منگنز می‌دهد) به دست می‌آورند.http://gemstonemagnetism.com/
بهبودبخشی:
برخی از سنگ‌های تورمالین، به ویژه سنگ‌های صورتی تا قرمز، با عملیات حرارتی تغییر می‌یابند تا رنگ خود را بهبود بخشند. سنگ‌های قرمز بیش از حد تیره را می‌توان با عملیات حرارتی دقیق روشن کرد. رنگ صورتی در سنگ‌های تقریباً بی‌رنگ تا صورتی کم رنگ حاوی منگنز را می‌توان با تابش پرتوهای گاما یا پرتوهای الکترونی تا حد زیادی افزایش داد.Kurt Nassau (1984), "Gemstone Enhancement: Heat, Irradiation, Impregnation, Dyeing, and Other Treatments", Butterworth Publishers
توریانیت با از مجموعه کانی هاست و دارای رادیو اکتیویته شدید است. از نظر ترکیب شیمیایی به این نام خوانده می‌شود. محلول در NO3H , H2SO۴ ٪ ThO۲:۱۰۰ انکلوزیونهای ثابت: UO2,UO3,U۳O۸ برای اولین بار در سریلانکا کشف شد و از نظر شکل بلور: هگزائدر - اکتائدر، رنگ: قهوه‌ای - سیاه، شفافیت: کدر(اپاک)، شکستگی: صدفی - نامساوی، جلا: نیمه فلزی - رزینی، رخ: ناکامل، سیستم تبلور: مکعبی و در رده‌بندی اکسید است و منشأ تشکیل آن پگماتیت‌ها - کربناتیت‌ها - آبرفت‌ها است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن اورانینیت- آپاتیت- مونازیت- زیرکن و غیره است
، از نظر ژیزمان بلوری - قلوه سنگی تقریباََ کمیاب است و بیشتر در آبرفت‌های سری لانکا، ماداگاسکار و روسیه یافت می‌شود.
توریت با از مجموعه کانی هاست و رادیو اکتیویته کامل در ادخال‌های آن نشان می‌دهد از ترکیب آن گرفته شده‌است محلول در HCl ThO2: 81.42% SiO۲: ۱۸٫۵۸٪ و ادخال‌های Fe DDD Ca - P - Al -Ti از نظر شکل بلور: پیرامیدال - منشوری، رنگ: سبز روشن تا سبز تیره، شفافیت: نیمه شفاف، شکستگی: صدفی، جلا: شیشه‌ای - چرب، رخ: ناقص- مطابق با سطح، سیستم تبلور: تتراگونال و در رده‌بندی سیلیکات است همچنین خاصیت مغناطیسی ندارد و منشأ تشکیل آن ماگمایی- پگماتیتی- آبرفتی است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن سختی، انحلال در HCl و اشعه X و واکنش‌های شیمیائیگزنوتیم - زیرکن- فلئوریت- مگنتیت- زیرکن است
، از نظر ژیزمان بلوری - آگرگات توده‌ای - دانه‌ای - بلورهای اشباع - بلوکی کمیاب است و بیشتر در نروژ، آمریکا، URSS، در آبرفتهای نیجریه، زئیر، استرالیا و ژاپن یافت می‌شود.
تورینژیت با از مجموعه کانی هاست و از نام Thuringe در آلمان غربی مشتق شده‌است. ذوب می‌شود و یک شیشه مگنتیک سیاه می‌دهد - به راحتی در اسیدها حل می‌شود. ترکیب شیمیایی پیچیده و متغیر برای اولین بار در چک اسلواکی کشف شد و از نظر شکل بلور: فلسی، رنگ: سبز زیتونی تا قهوه‌ای تیره، شفافیت: نیمه شفاف، جلا: مات - صدفی، رخ: عالی، سیستم تبلور: مونوکلینیک و در رده‌بندی سیلیکات است و منشأ تشکیل آن دگرگونی - رسوبی است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن کرومیت- سیدریت- لیمونیت- مگنتیت است
کاربرد آن: کانسار آهن، از نظر ژیزمان فلسی - توده‌ای تقریباْ کمیاب است و بیشتر در آلمان شرقی، چک اسلواکی، اطریش و آمریکا یافت می‌شود.
توگتوپیت با از مجموعه کانی هاست و لومینسانس قرمز تیره از خود نشان می‌دهد. از نام محل توگتوپ (Tugtup) در گروئنلند گرفته شده‌است. پیچیده برای اولین بار در گروئنلند کشف شد و از نظر شکل بلور: نامنظم، رنگ: سفید - صورتی تا قرمز - آبی سبز، شفافیت: شفاف - نیمه شفاف، شکستگی: نامنظم، جلا: شیشه ای، رخ: ناقص - مطابق با سطح، سیستم تبلور: کوادراتیک و در رده‌بندی سیلیکات است همچنین خاصیت مغناطیسی ندارد و منشأ تشکیل آن هیدروترمال است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن - آنالسیم- ناترولیت- نفلین- آلبیت است
، از نظر ژیزمان آگرگات توده‌ای کمیاب است و بیشتر در گروئنلند و URSS یافت می‌شود.
تولیت با از مجموعه کانی هاست و لومینسانس قهوه‌ای تیره دارد از واژه تولوس اخذ شده‌است نا محلول در اسیدها و دارای تخلخل‌های توده‌ای سیاه رنگ است. CaO:24.69% AlO:۳۳٫۶۶٪ SiO:۳۹٫۶۸٪ HO:۱٫۹۷٪ و ادخال‌های Fe,Mn,Cr,Ti,K,Na,V تولیت) برای اولین بار در نروژ کشف شد و از نظر شکل بلور: منشوری، رنگ: آبی - خاکستری سیاه - قرمز - قهوه‌ای (شبیه تولیت) - صورتی (شبیه، شفافیت: شفاف - نیمه کدر- غیر شفاف، شکستگی: نامنظم، جلا: شیشه‌ای - صدفی، رخ: ضعیف - مطابق با سطح، سیستم تبلور: ارترومبیک و در رده‌بندی سیلیکات است همچنین خاصیت مغناطیسی ندارد و منشأ تشکیل آن دگرگونی مجاورتی است.
، از نظر ژیزمان بلوری - آگرگات شعاعی - فشرده کمیاب است و بیشتر به‌طور محلی در نروژ، روسیه، آمریکا، نامبیا، استرالیا و گروئنلند یافت می‌شود.
تیتانیت با از مجموعه کانی هاست و از عنصر تیتان و ترکیب شیمیایی اش گرفته شده‌است. محلول در HF و H2SO4 CaO:۲۸٫۶٪ TiO۲:۴۰٫۸٪ SiO۲:۳۰٫۶٪ و ادخال‌های Ce , Y , Al , Fe برای اولین بار در سوئیس کشف شد و از نظر شکل بلور: قرصی شکل - منشوری - ماکله، رنگ: سفید - زرد قهوه‌ای - متمایل به قرمز - متمایل به سبز، شفافیت: شفاف - نیمه شفاف، شکستگی: صدفی - ناقص، جلا: شیشه‌ای - چرب - الماسی، رخ: کامل- مطابق با سطح، سیستم تبلور: مونوکلینیک و در رده‌بندی سیلیکات است همچنین خاصیت مغناطیسی ندارد و منشأ تشکیل آن ماگمایی - هیدروترمال - دگرگونی است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن واکنش‌های شیمیایی و سختیاکسینیت- فلدسپات ها- کلریت- روتیل- آلبیت- کوارتز است
، از نظر ژیزمان بلوری - آگرگات دانه‌ای - توده‌ای - شعاعی کمیاب است و بیشتر در آلمان غربی، سوئیس، اطریش، ایتالیا، URSS، نروژ، سوئد، کانادا، آمریکا یافت می‌شود.
تیرولیت با از مجموعه کانی هاست و قابل انعطاف، با قابلیت هدایت الکتریسیته و محلول در اسیدها. در اثر حرارت رنگ آن می‌پردودراثرذوب بوئی مانند سیر دارد. با آب مقطر شسته و تمیز می‌شود. از کلمه Tyrol (اتریش) مشتق شده‌است. محلول در اسیدها، در اثر حرارت رنگ آن می‌پرد و دراثرذوب بوئی مانند سیردارد. با آب مقطر شسته و تمیز می‌شود. CaO:۷٫۱۲٪ CuO:۳۶٫۳۲٪ As2O۵:۳۹٫۳۹٪ H2O:۱۷٫۱۷٪ برای اولین بار در چک اسلواکی کشف شد و از نظر شکل بلور: پهن و کوتاه - فلسی، رنگ: سبز روشن - سبز متمایل به آبی - خاکستری - آبی، شفافیت: نیمه شفاف، جلا: شیشه‌ای - صدفی، رخ: کامل - مطابق باسطح، سیستم تبلور: ارترومبیک و در رده‌بندی آرسنیات است و منشأ تشکیل آن ثانوی است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن - لانژیت- بروکانتیت- کالکوفیلیت- مالاکیت و غیره است.
، از نظر ژیزمان بلورهای کوچک - تجمع ورقه‌ای ریز و بادبزنی - قشری - تجمع خوشه‌ای تقریباً کمیاب است و بیشتر در آلمان شرقی و غربی، اسپانیا، چک اسلواکی و آمریکا یافت می‌شود.
تیویامونیت با Ca(UO)VO·(5-8)HO از مجموعه کانی هاست و دارای لومینسانس گاهی زرد متمایل به سبز-دارای رادیواکتیویته قوی از نام ژیزمان Tyuya Muyum در ترکستان گرفته شده‌است. برای اولین بار در آمریکا کشف شد و از نظر شکل بلور: پهن و کوتاه - فلسی، رنگ: زرد با انعکاس نارنجی یا سبز، شفافیت: غیر شفاف - شفاف، جلا: صدفی - الماسی، رخ: عالی، سیستم تبلور: ارترومبیک و در رده‌بندی وانادات است و منشأ تشکیل آن ثانوی است.
کاربرد آن: کانسار اورانیوم (U) و وانادیوم (V)، از نظر ژیزمان بلوری - آگرگاتهای فلسی و خاکی یافت می‌شود.
جمسونیت با از مجموعه کانی هاست و محلول در اسید نیتریک و اسیدکلریدریک گرم-درشعله گاز ذوب می‌شود-باآب شسته می‌شود-کانی‌های مشابه آن شامل:برتیئریت، پلاژیونیت و بولانژریت است که با عکس‌العمل‌های شیمیایی و اشعه X ازآن قابل تشخیص‌اند. از نام کانی‌شناس کرس R.Jameson گرفته شده‌است. محلول در اسید نیتریک و اسیدکلریدریک گرم - درشعله گاز ذوب می‌شود - با آب شسته می‌شود. Pb:40.16% Fe:2.71% Sb:35.39% S:۲۱٫۷۴٪ انکلوزیون‌های Zn,Cu,Bi,Ag برای اولین بار در چک اسلواکی کشف شد و از نظر شکل بلور: منشورهای طویل باشیارهای طولی - توده‌ای - رشته‌ای - ماکله‌های فراوان، رنگ: سربی رنگ قوس و قزحی، شفافیت: کدر (اپاک)، جلا: فلزی، رخ: کامل - مطابق با سطح با شکستگی نامنظم، سیستم تبلور: مونوکلینیک و در رده‌بندی سولفور است
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن برتیئریت- پلاژیونیت - بولانژریت- استیبین- بولانژریت- اسفالریت است.