moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
«... ملک شاه رستم الوار که ایشان از زمان حضرت امیرالمؤمنین تا به حال شیعه فطری آن حضرت اند و ایشان را لر عباسی می‌گویند. یعنی نژاد او به عباس می‌رسانند و چهل هزار خانه الوار به فرمان اوست، در این مدت باج به پادشاهان ترکمان نداده و هر سال چند مرتبه که قافلهٔ عظیم از این راه عبور می‌کنند می‌زنند. نه حاکم بغداد ایشان را حریف می‌شود و نه دیگری.»
اما مذهب رسمی در ایران از زمان سلسلهٔ صفوی، شیعهٔ اثنی عشری تبدیل شد. جامعهٔ لر در چارچوب اسلام زندگی کرده ولی حیات آن در شرایطی بوده که نمایش آزادانهٔ سنت‌های مردمی نظیر فرقهٔ امامزاده‌ها و دیگر فرقه‌ها مخصوصاً اهل حق و نیز جنبه‌های زیادی از اعتقاد به ماوراءالطبیعه را تشویق می‌کرده‌است. در نواحی که مردم عربی نمی‌دانستند یا نمی‌فهمیدند یا غالباً بی‌سواد بودند، نظیر عشایر لرستان، اعلام اعتقاد و خصوصاً انجام نمازهای گوناگون ارزش بسیار آیینی‌تری داشت. نتیجتاً، در آغاز قرن نوزدهم در جریان حکومت محمدعلی میرزا اعتقاد لرها چنان از مسیر مرسوم متفاوت شده بود که مجتهدی از کربلا آورده شد تا عشایر را دوباره به اسلام بگرواند. مشخص نیست میزان موفقیت این اقدام چقدر بوده‌است ولی مشخص است که هیچ نهاد مستقیم، مقتدر و قدرتمندی که بتواند از اعتقاد رسمی و مرسوم و باورهای آن حفاظت و از آن دفاع کند، در لرستان وجود نداشته‌است.http://www.iranicaonline.org/articles/luristan-05-religion-beliefs
پوشاک مردم لر به‌طور کلی یکسان است که در برخی موارد تفاوت‌هایی میان ایل‌های مختلف وجود دارد. مردان لر به‌طور کلی لباسی یکسان می‌پوشند که متشکل از یک کلاه نمدی، یک پیراهن به همراه جلیقه و شلواری که به‌طور معمول بلند و آزاد است. کلاه مردان لر از پشم تهیه شده و معمولاً در رنگ‌های سیاه و قهوه‌ای می‌باشد. در میان بختیاری‌ها معمول است که پسران و مردان میان سال کلاه نمدی بر سر می‌گذارند و پسران کم سن بدون کلاه هستند. چوقا پوشش مردان لر است که به رنگ‌های مختلف در میان ایل‌های مختلف به کار گرفته می‌شود. چوقا در میان ایل بختیاری به رنگ‌های سیاه و سفید و نوارهای عمودی که به‌طور معمول سیاه‌رو به پایین و سفید رو به بالا است. چوقا در لرهای ساکن استان لرستان کمتر به کار گرفته می‌شود اما در میان بختیاری‌ها بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرد. احتمال می‌رود چوقا در دهه ۱۹۴۰ میلادی در میان ایل بختیاری رواج پیدا کرده‌است و جایگزینی برای عبا به‌شمار می‌رفته‌است. پیراهن مردان لر یقه‌ای به صورت مستقیم با دکمه‌ای در سمت راست یقه بوده‌است. شلوار یا به لری "پاپوش" با یک کمربند چرم یا اُرسی بزرگ به دور کمر بسته می‌شود. کفش مردم لر گیوه است.
حجاب در میان زنان لر مرسوم نیست. پیراهن زنان لر یک پیراهن با آستین‌های بلند همراه با یک دامن بلند است. پوشش سر زنان لر در ایل‌ها مختلف متفاوت است. در میان زنان لر ساکن شمال (لرستان) پوشش سر نوعی پارچه است که به دور سر به روشی خاص پیچیده می‌شود اما در میان زنان ایل‌های جنوب (بختیاری‌ها) پوشش سر زنان نوعی روسری کوچک است. رنگ لباس زنان لر رنگ‌های شاد و مختلف است به جز در مراسم عزا.
با توجه به واریاسیون کروموزوم Y لرها، آنان از لحاظ بسامد نسبتاً بالای تک‌گروه R1bی کروموزوم Y (مشخصاً سابکلاد R1b1a2a-L23) نسبت به دیگر گروه‌های ایرانی ممتازند. گروه R1، به همراه دیگر کلادهایش، مربوط به اوراسیای غربی/مرکزی در پارینه‌سنگی زبرین است که رایجترین تک‌گروه میان لرهاست. تک‌گروه J2a (مشخصاً ساب کلادهای J2a3a-M47, J2a3b-M67, J2a3h-M530) دومین سلسله رایج بین لرهاست و با رسوخ کشاورزان از خاور نزدیک نوسنگی ۸۰۰۰–۴۰۰ قبل از میلاد مرتبط است.Semino O, Passarino G, Oefner P J, Lin A A, Arbuzova S, Beckman L E, de Benedictis G, Francalacci P, Kouvatsi A, Limborska S, et al. (2000) Science 290:1155–1159Underhill P A, Passarino G, Lin A A, Shen P, Foley R A, Mirazon-Lahr M, Oefner P J, Cavalli-Sforza L L (2001) Ann Hum Genet 65:43–62 دیگر تک‌گروهی که بسامد آن به بالای ۱۰ درصد می‌رسد G2a است که سابکلاد G2a3b بیشتر آن را تشکیل می‌دهد. همچنین لرها بیشترین بسامد تک‌گروه E1b1b1a1b را در ایران نشان می‌دهند. دودمان‌های Q1b1 و Q1a3، ۶ درصد و T، ۴٪ حاضرند.
بر اساس مطالعت ژنتیکی صورت گرفته بر روی کروموزوم Y (نسب پدری)، لرهای لرستان و کردها یکی از بیشترین فاصله‌های ژنتیکی در بین اقوام ایرانی‌تبار را با هم دارند و شباهت موجود بین آن‌ها فقط در حد همان ایرانی‌تبار بودن آن‌هاست. بر اساس این مطالعات لرها بیشترین شباهت را با گیلک‌ها دارند و کردها بیشترین شباهت ژنتیکی را با یزدی‌ها و بلوچ‌ها دارند.
مردم لر در یک گروه‌بندی بزرگ و کلی به دو شاخه اصلی تقسیم می‌شوند که عبارتند از:صفی‌نژاد، جواد. لرهای ایران. تهران: آتیه، 1381
لر بزرگ دارای بخش‌بندی‌های گوناگونی است ولی به‌طور کلی می‌توان مردم بختیاری، بویراحمدی‌ها و ممسنی‌ها را لر بزرگ نامید. در مورد لر کوچک می‌توان این‌گونه بیان کرد که شامل مردم لر ساکن منطقه‌های پیشکوه و پشتکوه و بعبارتی (استان‌های لرستان،جنوب ایلام و شمال خوزستان) می‌شود.
ایل بویراحمد بزرگ‌ترین ایل در استان کهگیلویه و بویراحمد است.وقایع اتفاقیه، ص ۷۶،۱۰۰ این ایل نیمی از جمعیت ناحیه بویراحمد را تشکیل می‌دهد و در سرزمینی به وسعت ۶۵ هزار کیلومتر مربع یعنی پیرامون ۴۲ درصد مساحت کل استان کهگیلویه و بویراحمد پراکنده هستند.
بزرگترین قبیله ایل بویراحمد تامرادی است. جمعیت این ایل حدود ۲۰۰ هزار نفر و بخشی از مردم ایل تامرادی در استان خوزستان ساکن می‌باشند و بعد از آن ایل بزرگ بهمئی که در مناطق گرمسیر و سردسیر استان کهکلویه و بویراحمد سکونت دارند، تشکیل شده‌است.R. Loffler, E. Friedl, and A. Janata, “Die materielle Kultur von Boir Ahmad, Südiran. Zweite ethnographische Sammlung,” Archiv für Völkerkunde 28, 1974, pp. 61-142. سرزمین بویراحمد از سه بخش مجزا از هم بخش می‌شود که گروه‌هایی از ایل بویراحمد در آن ساکن هستند که عبارتند از:
بویراحمدی‌ها پیرو مذهب شیعه‌اند و دین یکی از اجزای اساسی فرهنگ آنهاست که بر تمام جنبه‌های زندگی شان اثر نهاده‌است. فرهنگ آن‌ها همانند دیگر اقوام ایرانی، فرهنگی ایرانی ـ اسلامی است که نباید، همانند برخی پژوهشگران، در نقش و اهمیت عناصر ایرانی پیش از اسلام در فرهنگ و اعتقادات بویراحمدی‌ها غلو کرد؛ وگرنه تصویری کاملاً غیرواقعی و محرف از فرهنگ و باورهای دینی بویراحمدی‌ها پدید خواهد آمد.فریدریک بارث (ص ۱۳۵–۱۵۴)قس سکندر امان‌اللهی بهاروند،> دین در میان عشایر چوپان ایران <، ۱۹۷۶
برخی زیارتگاه‌های این قوم پیشینه‌ای پیش از اسلامی دارند اما برای ترسیم سیمای دقیق مذهبی این قوم، اشاره صرف به این موضوع کافی نیست. این گونه زیارتگاه‌ها در تمام نقاط ایران یافت می‌شوند. بویراحمدی‌ها برای نامگذاری کودکان خود نام‌های اسلامی ـ ایرانی برمی‌گزینند؛ پسران را در سن معین ختنه می‌کنند؛ ازدواج و طلاق نیز در میان آنان بر اساس قوانین اسلامی انجام می‌گیرد. بویراحمدی‌ها حلال و حرام را طبق موازین شرعی رعایت می‌کنند و برای اثبات جرم یا بیگناهی، به قرآن سوگند می‌خورند.
ایشان مانند دیگر شیعیان ایرانی، اعیاد مذهبی را جشن می‌گیرند و در مراسم عزاداری تاسوعا و عاشورا به نوحه خوانی و سینه زنی می‌پردازند؛ در گذشته که نظام ایلی برقرار بود، سران ایل در اجرای این مراسم سهم بزرگی داشتند. نقش سادات در این میان قابل توجه است. هیچ منطقه‌ای از ایران به اندازه کهگیلویه ـ بویراحمدی، تیره‌ها و طوایف سادات را در خود جای نداده‌است. مراسم خاکسپاری در میان بویراحمدی‌ها کاملاً بر اساس موازین شرعی است. انجام عبادات اساسی چون نماز و روزه و حج، نیز جزو فعالیت‌های روزمره بویراحمدی‌ها است. با اینهمه، در میان بویراحمدی‌ها اعتقاد به انواع موجودات ماورای طبیعی چون آل، غول، پری، جن و درختان و مکان‌های مقدس نیز وجود دارد.بویراحمدی
ایل ممسنی در منطقه ممسنی ساکن است. این منطقه را در گذشته شولستان نیز می‌نامیده‌اند. شول نام ایلی است از ایل‌های استان فارس که نخستین بار در لرستان (سرزمین لرستان) سکونت داشت و در حدود سال ۳۰۰ هجری قمری نیمی از لرستان را زیر فرماندهی قرار داده بود و توسط سیف الدین ماکان روزبهانی اداره می‌شد.
شهرستان جَوانرود از شهرستان‌های استان کرمانشاه در غرب ایران است. مرکز این شهرستان شهر جوانرود (قلعه) است. این شهر از جنوب شرق با کرمانشاه، از شمال با پاوه، از غرب به کشور عراق و از جنوب غرب با سرپل ذهاب همسایه‌است. براساس آمار سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهرستان ۷۵٬۱۶۹ نفر بوده‌است.
آب و هوای این شهر از نوع معتدل کوهستانی بوده و از مناطق خوش آب و هوای استان کرمانشاه به‌شمار می‌رود. شهر جوانرود در درون یک دره واقع شده‌است و کوهستانی می‌باشد به طوری که کوه شاهو به صورت دیواره‌ای در حدود ۴ کیلومتری شمال آن قرار گرفته‌است از مناطق تفریحی این شهرستان می‌توان زیبا پارک هلانیه، پارک ورودی شهر، منطقه تفریحی شهر زیبای شروینه سفیدبرگ، باغهای سرود و صفی‌آباد و چشمه‌نزار را نام برد.
شهرها: جوانرود
در سال ۱۳۹۵ شهرستان جوانرود با نرخ بیکاری ۴۷ درصدی بالاترین نرخ بیکاری را در استان کرمانشاه و همچنین دومین نرخ بیکاری را در سراسر ایران پس از بشاگرد در استان هرمزگان داشته‌است.رادیو فردا: "نوبخت نرخ بیکاری ۶۰ درصدی در برخی از شهرهای ایران را تکذیب کرد"، نوشته‌شده در ۱۱ مهر ۱۳۹۶؛ بازدید در ۱۱ مهر ۱۳۹۶.
در تاریخ ۱۰ شهریور ۱۳۹۹ روستای گویزه واقع در بخش کلاشی شهرستان جوانرود به شبکهٔ برق سراسری متصل شد. به گفتهٔ امیدعلی مرآتی مدیرعامل شرکت توزیع برق استان کرمانشاه با برق‌رسانی به این روستا، تمام روستاهای شهرستان جوانرود دارای برق شده‌اند و گویزه آخرین روستای این شهرستان بوده که به برق متصل شده‌است.خبرگزاری کُردپرس: "آخرین روستای جوانرود، به شبکه برق وصل شد"، نوشته‌شده در ۱۱ شهریور ١٣۹۹؛ بازدید در ۱۱ شهریور ١٣۹۹.
معادن استان کرمانشاه در قالب پنج پهنۀ معدنی دسته‌بندی شده‌اند. بر این اساس در پهنۀ جوانرود-روانسر معادن سیلیس شناسایی شده‌است.خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): "گاهی با یک مصوبه باید کرکرۀ معادن را پایین بکشیم"، نوشته‌شده در ۱۸ شهریور ۱۴۰۰؛ بازدید در ۱۸ شهریور ۱۴۰۰.
هستهٔ اتم ناحیه‌ای با جرم بالا است که پروتون‌ها و نوترون‌ها در آن قرار گرفته‌اند. اندازهٔ هسته از اندازهٔ خود اتم بسیار کوچک‌تر است و تقریباً تمام جرم اتم که از ذرات پروتون و نوترون سبب می‌شود، در این ناحیه قرار دارد.
هسته اولین بار توسط ارنست رادرفورد و در سال ۱۹۱۱ کشف شد. او یک ورق طلا را مورد بمباران پرتو آلفا قرار داد. طبق نظر تامسون باید تمام پرتو یا بازمی‌گشت یا عبور می‌کرد اما بعضی از پرتوها عبور کرده و بعضی از پرتوها به شدت بازگشتند و برخی دیگر با زوایای مختلف از مسیر منحرف شدند؛ پس او اینگونه نتیجه گرفت که جرم بسیار چگال و با بار مثبت (زیرا پرتو آلفا ۲ بار مثبت دارد) و متمرکز در محلی از اتم قرار دارد که بررسی‌های دقیقتر این محل را مرکز اتم مشخص نمود. نام این محل هسته گذاشته شد."سیری در جهان ذرات زیراتمی" تألیف سیندی شوآرتز. ترجمه ابراهیم ابوکاظمی و جلال الدین پاشائی راد. انتشارات فاطمی .
اندازهٔ هسته‌ها ۱۰۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰۰ برابر کوچک‌تر از اندازهٔ اتم‌ها هستند. در عین حال بیش از ۹۹٪ جرم اتم را تشکیل می‌دهند. هسته از هستک‌های (نوکلئون‌های) نوترون و پروتون تشکیل شده که گشتاور مغناطیسی دارند و ساکن نیستند. آزمایش‌ها نشان می‌دهد که هسته به شکل تقریبی کروی یا بیضوی از مرتبهٔ فرمی (فمتو متر) است که عملاً چگالی آن برای تمام هسته‌ها ثابت است. اندازهٔ هسته بسته به تعداد هسته‌ها از رابطهٔ زیر به‌دست می‌آید:
چگالی بار الکتریکی هسته از مرکز به شعاع تا نزدیکی شعاع R_n تقریباً ثابت است و سپس با شیب تند زیر صفر می‌شود:
که تقریبی برای هسته‌های کروی — هسته‌هایی که لایه ظرفیتشان پر است — است و برای دیگر هسته‌ها اختلاف بیشتر است.
هسته‌ها به دلایلی مانند دافعهٔ پروتون‌ها نمی‌توانند به راحتی هر ترکیبی از نوترون و پروتون را داشته باشند و در نسبت‌هایی پرتوزا یا ناپایدارند. همچنین هسته یا هست‌ها به تنهایی خارج از اتم ناپایدارند. به عنوان مثال، نوترون تنها با رابطهٔ زیر با نیمه عمر حدود ۱۲ دقیقه واپاشی می‌کند:
با این حال، وقتی در هسته قرار دارد یا در نزدیکی هسته است، با توجه به این که هست‌ها هم از ذرات دیگری با علامت مثبت منفی و خنثی تشکیل شده‌اند، با رابطه‌های زیر با یکدیگر تبادل دارند:
شهرستان کرمانشاه از شهرستان‌های استان کرمانشاه ایران است. مرکز این شهرستان، شهر کرمانشاه می‌باشد که مرکز استان کرمانشاه نیز هست. جمعیت این شهرستان در سال ۱۳۹۵، برابر با ۱٬۰۸۳٬۸۳۳ نفر بوده‌است.پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران-آمار سال ۱۳۹۵
شهرستان کرمانشاه از شمال با استان کردستان و شهرستان روانسر؛ از غرب با شهرستان دالاهو و شهرستان اسلام‌آباد غرب از جنوب با استان ایلام از شرق با شهرستان صحنه و شهرستان هرسین و از شمال شرق هم با شهرستان سنقر و کلیایی همجوار است.
بالاترین مقام اداری در هر شهرستان، فرماندار است که از طرف وزیر کشور تعیین شده و باید از طرف استاندار تأیید شود. در حال حاضر محمدرضا آمویی مسئولیت سرپرستی فرمانداری شهرستان کرمانشاه را بر عهده دارد.خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): "سرپرست فرمانداری کرمانشاه معارفه شد"، نوشته‌شده در ۱۶ فروردین ۱۴۰۲؛ بازدید در ۱۷ فروردین ۱۴۰۲.
همچنین شورای شهرستان کرمانشاه از ۱۰ عضو تشکیل شده‌است. بنا بر انتخاباتی که در ۱۵ آبان ۱۴۰۰ در میان اعضای این شورا برگزار شده‌است، جهانشاه امیری به عنوان ریاست این شورا و همچنین مهرداد سنجابی به عنوان نایب رئیس، یوسف عبدلی و رضا ملکی دو منشی شورا، سالار احمدزاده سخنگوی هیئت رئیسه شورا، اسد همافر نمایندهٔ شورا در هیئت حل اختلاف، رضا ملکی نمایندهٔ شورا در رسیدگی به شکایات شوراهای اسلامی و کامران ملکی نیز نمایندهٔ این شورا در شورای اسلامی استان کرمانشاه انتخاب شده‌اند.خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): "هیئت رئیسۀ شورای شهرستان کرمانشاه مشخص شد"، نوشته‌شده در ۱۵ آبان ۱۴۰۰؛ بازدید در ۱۵ آبان ۱۴۰۰.
اهالی شهرستان کرمانشاه از گروه‌های مختلف مردم کُرد هستند. در شهرستان کرمانشاه گویش‌های مختلف کُردی از جمله کرماشانی، کلهری، لکی، سنجابی، زنگنه‌ای، کلیایی و سورانی به عنوان زبان مادری مردم بومی شهرستان تکلم می‌شود. همچنین زبان فارسی نیز به عنوان زبان آموزش و مکاتبات رسمی و دولتی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
زبان قدیمی و حال حاضر و اصلی مردم در مرکز شهرستان -شهر کرمانشاه- از دیرباز کُردی بوده‌است، اما در چند دهۀ‌ گذشته شمار گویشوران زبان فارسی به دلایل مختلف همچون مهاجرت و آموزش افزایش یافته‌است.
در حوزهٔ شهرستان کرمانشاه دو شهرک صنعتی وجود دارد که بیش از ۲۵۶ واحد صنعت و تولیدی در آن احداث شده‌است.
شهرک‌های صنعتی استان کرمانشاه:
شهرستان سنقر یا شهرستان سنقر و کلیایی یکی از شهرستان‌های استان کرمانشاه در غرب ایران است. اگر شهرهای همدان و کرمانشاه و سنندج را به عنوان رئوس یک مثلث در نظر بگیریم شهرستان سنقر با مساحتی حدود ۲۲۴۲ کیلومتر مربع تقریباً در مرکز مثلث در شمال شرق استان کرمانشاه بین ۴۷ درجه و ۱۹ دقیقه تا ۴۷ درجه و ۵۷ دقیقه طول شرقی و ۳۴ درجه و ۴۴ دقیقه تا ۳۵ درجه و ۴ دقیقه عرض شمالی واقع شده‌است.
شهرستان سنقر از شمال به شهرستان قروه و شهرستان دهگلان، از غرب به شهرستان کامیاران، از جنوب به شهرستان صحنه از جنوب شرق به شهرستان کنگاور و از شرق به شهرستان اسدآباد محدود می‌شود.
بلندترین کوه شهرستان، کوه دالاخانی (در زبان کُردی به معنی آشیانه عقاب‌ها) با ارتفاع آن ۳٬۳۵۰ متر است که در جنوب شهر سنقر قرار گرفته‌است. این کوه به همراه مادیان‌کوه (به کردی: مایان کۊیه) در شمال و کوه‌های ژن و پیا (زن و مرد) و کمرزرد در غرب احاطه کرده‌است. پست‌ترین نقطه این منطقه نیز به ارتفاع ۱٬۵۰۰ متر در محل خروجی گامیشان در جنوب روستای شاه‌گدار است.
ترک ها و کردها ساکنین اصلی این شهرستان هستند. ترک ها عمدتاً در شهر سنقر ساکن هستند، در حالیکه کردها علاوه بر شهرهای سنقر و سطر در اکثر روستاهای این شهرستان هم سکونت دارند.
محمدعلی سلطانی در کتاب "جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان" در ارتباط با سنقر می نویسد:
شهرستان سنقر در سال ۱۳۹۵ بالغ بر ۹۳٬۶۶۱ نفر جمعیت داشته‌است.
شهر سنقر و کلیایی دارای زمستان سرد و طولانی با سرمای سخت و سنگین است تابستانش گرم و کوتاه بهار پرباران و پاییز سرد است. ارتفاع زیاد و عرض جغرافیای نسبتاً بالا موجب پیدایش شرایط آب و هوایی سرد در سنقر شده‌است. زمستان سنقر از اواسط نوامبر (آبان) شروع شده تا اواخر آوریل (فروردین) ادامه دارد. ماه ژانویه (دی) سردترین ماه سال در این منطقه است. در این ماه متوسط حداقل دمای هوا به ۴/۱۱- درجه سانتی‌گراد و روزهای یخبندان آن در سال به ۱۰۹ روز می‌رسد بر اساس همین اطلاعات تیر و مرداد گرم‌ترین ماه‌های سال می‌باشند در این ماه متوسط حداقل دمای هوا به ۸/۲۴ درجه سلسیوس می‌رسد.
در ایران سه روستا با نام سنقر وجود دارد و در کشور لیبی هم یک قصبه به نام سنقر وجود دارد. سنقر:مرغی است شکاری. شنگار (فرهنگ لغت معین ج ۵) سنقر:{ت} (س. ق) نوعی از باز، مرغی است شکاری و خوش خط و خال که از انواع دیگر بازها قوی تر بسیار نیز و چالاک است. به عربی نیز سنقر یا سنقور می‌گویند (فرهنگ عمید، ج ۲)
سنقر مرغی است شکاری از نوع چرغ (آشیانۀ مرغ) گویند بسیار زیبا و قوی می‌باشد و پیوسته پادشاهان بدان شکار کنند (برهان قاطع). ساکنان محلی بر این باور هستند که این منطقه از شکارگاه‌های پادشاهان ساسانی بوده‌است و ممکن است این امر به نامگذاری شهرستان مرتبط باشد. گندم فراوانترین محصول کشاورزی این شهرستان می‌باشد که از گندم‌زارهای بسیار وسیع و زیبای گرداگرد مادیان‌کوه بدست می‌آید. اما مشهورترین محصول کشاورزی این شهرستان تخمهٔ آفتابگردان است که دارای عطر و طعم بسیار خوب و منحصربه‌فردی است. علت این مزیت نه تنها گونهٔ خاص آفتابگردان بلکه هنر بو دادن و پختن تخمه است که در اختیار تخمه‌پزی‌های این شهرستان است. اما فرش دست‌باف سنقر شهرت جهانی و قدمتی بالغ بر ۱۰۰ سال دارد و حتی دارای نمایشگاهی در شهر کلن آلمان تا چند سال پیش بوده‌است.
شهرستان سنقر و کلیایی در جلگه همواری واقع شده و اطراف آن را رودخانه، سبزه‌زار، باغات و بیشه‌زار فرا گرفته‌است و قله‌های کوه‌های آن تا اواخر تابستان از برف زمستانی پوشیده‌است.
از آثار باستانی این شهر می‌توان به آرامگاه مالک اشاره کرد که با توجه به معماری آن که یک بنای آجری ۶ ضلعی است به دوره سلجوقیان مربوط می‌شود.
سرآب سنقر که در ابتدای جاده سنقر به سمت بیستون در نزدیکی روستای گزنه‌له است، دارای آبی فراوان و باغستان‌هایی که اطراف آن را احاطه کرده مکانی دیدنی برای گردشگران که پارکی درون محوطه آن نیز احداث شده‌است. پل معلق و زیپ لاین نیز در سراب سنقر وجود دارد ، سراب روستای گلویج که در ۱۵ کیلومتری جنوب غربی سنقر واقع شده و از طریق مسیر جاده‌ای به شهر سطر سپس روستای شورآباد و روستای صفائیه و گذر از چند قصبۀ کوچک قابل رسیدن است، دارای سرابی با آب زلال که اطراف آن را درختان کهنسال زیبا که احتمالاً وجه مقدسی برای اهالی دارند احاطه کرده و درست در کنار روستا و مشرف به روستا در پای کوهی قرار گرفته‌است. در افسانه‌های محلی این کوه به زن و مرد مشهور است و روایات فراوانی راجع به آن وجود دارد.
بقعه مالک، امامزاده احمد در سنقر واقع شده‌اند. از مکان‌های دیدنی می‌توان سراب سنقر را نام برد. مادیان‌کوه از نظر تاریخی و باستان‌شناسی محل بسیار مناسبی برای تحقیق و کاوش می‌باشد. کوه‌های اطراف روستاهای ورمقان در این شهرستان از نظر زیبایی طبیعی و تنوع گیاهان دارویی دارای اهمیت بسیار است. تیرماه بهترین زمان دیدن این کوه است. سد روستای قمام در این شهرستان محل مناسبی برای ماهیگیری است.
کوه دالاخانی، ارتفاعاتی که اوج آن به ۳۳۰۰ متر می‌رسد در جنوب شرقی سنقر واقع شده و در تابستان مکانی جالب و دیدنی برای صعود کوهنوردان است.
چشم‌انداز مادیان کوه شبیه به پشت اسبی است که سر و گردن خود را پایین برده، منصور یاقوتی در یکی از داستان‌هایش به نام چراغی بر فراز مادیان کوه، به عنوان مکان داستان خود به آن اشاره کرده‌است، در شمال شهر سنقر واقع است.
از دیگر مناطق دیدنی این شهرستان می‌توان به سراب کنگرشاه اشاره کرد که در مسیر جاده ای سنقر-صحنه قرار داشته و طبیعت مناسبی در روزهای گرم تابستان دارد. برای رفتن به این سراب زیبا باید از سمت جنوب شهرستان سنقر مسیر را به سمت شهرستان صحنه ادامه داد.
در دوره صفویه اسدآباد جزء منطقه سنقر و کلیائی شمرده می‌شده‌است. در زمان شاه عباس صفوی، حاکم سنقر نیروهای عثمانی را از مرز بیرون راند. در دوره افشاریه و زندیه سران ایل کلیایی که خود را از اعقاب صفی خان از خان‌های دوره صفوی می‌دانند به حکومت سنقر منصوب بوده‌اند تا در ۱۲۰۰/اوایل حکومت قاجار به عنوان تیول حکومت سنقر به خسروخان والی اردلان کرستان تفویض گردید.
شهرها: سنقر
شهرها: سطر که مرکز بخش کلیایی است.
روستای باوله مرکز این بخش می باشد
معادن استان کرمانشاه در قالب پنج پهنۀ معدنی دسته‌بندی شده‌اند. بر این اساس در پهنۀ شهرستان سنقر و کلیایی معادن سنگ آهن (هماتیت) قرار دارند.خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): "نگرانیِ از دست رفتن برخی معادن کمیاب در کرمانشاه"، نوشته‌شده در ۱۰ تیر ۱۴۰۰؛ بازدید در ۱۵ شهریور ۱۴۰۰.
خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): "گاهی با یک مصوبه باید کرکرۀ معادن را پایین بکشیم"، نوشته‌شده در ۱۸ شهریور ۱۴۰۰؛ بازدید در ۱۸ شهریور ۱۴۰۰.
شهرستان هرسین یکی از شهرستان‌های استان کرمانشاه است که در شرق این استان قرار گرفته است.
مرکز این شهرستان شهر هرسین است و جمعیت آن ۷۸٬۳۵۰ نفر است و از دو بخش مرکزی (به مرکزیت شهر هرسین) و بیستون (به مرکزیت شهر بیستون) تشکیل شده‌است. زبان مردم شهرستان هرسین کردی و لکی است. همچنین در دهستان چمچمال این شهرستان، کردی چمچمالی تکلم می‌شود. مذهب مردم هرسین شیعه می‌باشد. در کتاب‌های تاریخ گزیده و نزهت القلوب سنه ۷۴۰ ه‍.ق از هرسین که از مناطق اصلی لک‌ها هست بعنوان یکی از ۱۶ ولایت کردستان یاد شده.
گلیم و قالی‌های بافته این شهرستان شهرت جهانی دارد
ارتفاع متوسط این شهرستان از سطح دریا ۱۵۸۲ متر است. بلندترین قله این شهرستان با ارتفاع ۲۷۴۹ متر در بخش بیستون و عمیق‌ترین غار خاورمیانه به عمق ۵۷۲ متر در این شهرستان قرار دارد.
شهرستان هرسین از شمال با صحنه از جنوب با بخش کاکاوند از غرب با کرمانشاه همجوار است.
تپه گنج‌دره یا (چیا خزینه)، گوردخمه اسحاق‌وند، دخمه شمس‌آباد، کتیبه بیستون، مجسمه هرکول، قلعه هرسین، قلعه دزد بر، قلعه سرماج، حوض سنگی (حوض ساعت)، طاق سنگی، پلکان سنگی، تخت شیرین، دیوار ساسانی، پل خسرو، بنای ساسانی و سرستون‌های بیستون
شهرها: هرسین
شهرها: بیستون
شهرستان هرسین قطب‌ تولید پیاز در استان کرمانشاه به شمار می‌آید. در سال ۱۴۰۰ سطح زیر کشت پیاز در این شهرستان ۳۶۰ هکتار بود که نزدیک ۲۰ هزار تن محصول از آن به دست آمده‌است. رقم غالب پیاز تولیدی در شهرستان هرسین از نوع پیاز قرمز است. هرساله نزدیک به ۱۰ درصد از پیاز تولیدی شهرستان هرسین به خارج از کشور صادر می‌شود. فصل برداشت پیاز در شهرستان هرسین از اوایل شهریور آغاز شده و تا اواسط مهر ماه ادامه دارد.خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): "پیاز امسال هم اشک کشاورزان هرسینی را درآورد"، نوشته‌شده در ۲۰ شهریور ۱۴۰۰؛ بازدید در ۲۰ شهریور ۱۴۰۰. با این وجود هیچ واحدی برای فرآوری پیاز در شهرستان هرسین وجود ندارد.خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): "هرسین در انتظار واحد فرآوری پیاز/ پیاز هرسین بازار جهانی دارد"، نوشته‌شده در ۱۴ آذر ۱۴۰۱؛ بازدید در ۱۴ آذر ۱۴۰۱.
معادن استان کرمانشاه در قالب پنج پهنۀ معدنی دسته‌بندی شده‌اند. بر این اساس در پهنۀ هرسین معادن سنگ و منگنز شناسایی شده‌است.خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): "گاهی با یک مصوبه باید کرکرۀ معادن را پایین بکشیم"، نوشته‌شده در ۱۸ شهریور ۱۴۰۰؛ بازدید در ۱۸ شهریور ۱۴۰۰. شهرستان هرسین یکی از قطب‌های مهم معدنی در استان کرمانشاه است و بیش از یک‌سوم معادن استان در این شهرستان قرار دارد. دو معدن سنگ در شهرستان هرسین وجود دارد که یکی معدن سنگ‌های تزئینی و مرمریت، و دیگری معدن منگنز است، که هر دو واگذار شده و استخراج سنگ از آن‌ها صورت می‌گیرد. همچنین مخروط کوهی و معدن ماسه در شهرستان هرسین وجود دارد. منابع این معادن خام‌فروشی شده و به دلیل نبود صنایع تکمیلی به صورت خام جهت فرآوری به استان‌های دیگر فرستاده می‌شود.پایگاه خبری تحلیلی دیوانگاه: "خام‌فروشی معضل این روزهای معادن هرسین"، نوشته‌شده در ٢۴ شهریور ١٣۹۹؛ بازدید در ۲۴ شهریور ۱۳۹۹.
شهرستان کَنگاور از شهرستان‌های استان کرمانشاه ایران است.
نام شهرستان کنگاور، در اصل به معنی آتشگاه است کنگ به معنی جا و مکان و آور«ئاگر» به معنای آتش است .
مرکز این شهرستان شهر کنگاور است. این شهرستان قدیمی در کنار معبد آناهیتا ساخته شده و قدمت آن به دوران اشکانیان می‌رسد. رونق این معبد در سفرنامه‌های راه غربی ابریشم زبانزد بوده‌است. شاید یکی از دلایلی که معبد در اینجا ساخته شده این باشد که شهر کنگاور دارای چشمه‌های آب زیادی است.
دین اکثر مردم کنگاور اسلام شیعه است
و جمعی از اهالی یارسان نیز در آن ساکن اند. در گذشته گروهی از یهودیان هم در کنگاور سکونت داشته اند که به تهران و یا خارج از کشور مهاجرت کرده اند. همان طور که شواهدی مبنی بر حضور ارامنه در روستای فش(از توابع کنگاور)در گذشته های دور موجود است.
کنگاور، چشمه‌های آب فراوان و همچنین دشت‌های حاصل‌خیزی دارد. از روستاهای آباد این شهر، روستای فش و روستای قارلق بزرگ خزل غربی دهلر چشمه درازه سلطان آباد عباس آباد کرماجان است. حکومت این شهر در زمان قاجار به ساری اصلان سپرده شد. عمارت ساری اصلان در مرکز شهر کنگاور همچنان پابرجا است.کتاب سبز (بانک اطلاعات استان کرمانشاه)، سید ضیاء الدین خرمشاهی، کانون تبلیغاتی دالاهو، دی ۱۳۷۵، صفحهٔ ۴۶۸دانشنامه فارلکس بازدید ۱۶ اوت ۲۰۱۰
زبان مردم کنگاور کُردی است و مردم این شهر به زبان کُر‌‌‌دی و لهجه‌های لکی یا کرماشانی تکلم می‌کنند.
اکثر قریب به اتفاق جمعیت کنگاور را شیعه تشکیل می‌دهد و نیز عده ای از پیروان اهل حق هم در منطقه ساکن هستند. در گذشته انگشت شماری مسیحی و یهودی در شهرستان زندگی می‌کردند که به کار تجارت و طبابت می‌پرداختند.
شهرستان کنگاور از شمال و شرق با استان همدان از جنوب غربی با استان لرستان از شمال غربی با شهرستان سنقر از غرب با صحنه همجوار است.
دانشگاه آزاد شهر کنگاور در سال ۱۳۸۲ ساخته شد که در حال حاضر با هشت رشته کار خود را ادامه می‌دهد.
دانشگاه پیام نور شهر کنگاور در حال حاضر با رشته‌های مختلف دانشگاهی در حال انجام خدمات است.
یکی از آثار تاریخی و دیدنی شهرستان کنگاور تپه تاریخی گودین است. این تپه در شهر گودین در ۱۰ کیلومتری شرق کنگاور واقع شده و به لحاظ ارزش تاریخی در رده تپه‌های تاریخی همچون تپه سیلک کاشان قرار می‌گیرد که دوره‌های تاریخی ایران را با نسبت دادن به این تپه‌ها دسته‌بندی می‌کنند. این تپه آشپزخانه معبد آناهیتا محسوب می‌شده که پس از گذشت نزدیک به ۱۳۵۵ سال از ساخت آن، تنها آثار چند بنا مربوط به حدود ۵۰۰ سال پیش در آن باقی مانده‌است. گروه‌های کاوشگران آمریکایی در فاصله سال‌های ۱۳۱۵ تا ۱۳۵۵ ضمن انجام کاوش‌های گسترده در این تپه، آثار زیاد و گران‌بهایی کشف کردند که همگی به خارج از ایران منتقل و هم‌اکنون در موزه‌های آمریکا و اروپا نگهداری می‌شوند.
شاعران و ادبای بسیاری از کنگاور یاد کرده‌اند مثل اشرف الدین قزوینی معروف به نسیم شمال،جلیل آهنی،ابوفاضل مرآتی،منصور فیروزی،علی اصغر کوهکن،بیژن شهرامی و...
شهرستان قصرشیرین (به کُردی: قه‌سر شیرین) از شهرستان‌های استان کرمانشاه و از مناطق آزاد تجاری در غرب ایران است. مرکز این شهرستان شهر قصرشیرین است. سومار دیگر شهر آن است. شهرستان قصرشیرین از شمال و غرب به کشور عراق از جنوب به استان ایلام از شرق به شهرستان‌های سرپل ذهاب و گیلانغرب محدود می‌شود.
شهرستان قصرشیرین بر سر راه اصلی تهران- بغداد قرار داشته و از قدیم آباد بوده‌است. مشهورترین اثر باستانی آن چهارطاقی است. آثار عمارتی معروف به عمارت خسرو در این شهر وجود دارد که از آثار باستانی ایران است.
مردم قصرشیرین کرد زبان هستند. از دیگر بناهای تاریخی آن کاروانسرای شاه عباسی که پس از ترمیم و بازسازی، به موزهٔ مردم‌شناسی قصر شیرین تبدیل شده‌است. قلعه جوامیر نیز اثر تاریخی دیگری در این شهراست. تپه سرسبز تفریحی در این شهرستان با نام فلاحت وجود دارد.
در استان کرمانشاه همچنین مرکبات نیز تولید می‌شود. عمدۀ محصول مرکبات کرمانشاه مربوط به شهرستان قصر شیرین است که در آن پرتقال، لیموترش، نارنگی و گریپ فروت کشت می‌شود و لیمو شیرین تولیدی آن از مرغوبیت بالایی برخوردار است. در سال زراعی ۱۴۰۰ در شهرستان قصر شیرین حدود ۸۰۰ هکتار باغ مرکبات وجود داشته که ۵۰۰ هکتار آن در مرحله باروری و مابقی به صورت نهال بوده و هنوز به مرحله باروری نرسیده‌است. فصل برداشت مرکبات در قصر شیرین هرساله از اوایل آبان آغاز شده و تا اواخر آذر ماه ادامه پیدا می‌کند.خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): "مرکبات قصرشیرین به بازار آمد"، نوشته‌شده در ۱۰ آبان ۱۴۰۰؛ بازدید در ۱۲ آبان ۱۴۰۰.
قصر شیرین درتاریخ ۱۴۰۰/۲/۱۵ رسما از سمت محسن رضایی دبيرمجمع تشخیص مصلحت نظام به عنوان منطقه آزاد معرفی گردید. منطقه آزاد قصرشیرین با بیش از ۲۷ هزار تن جمعیت در غرب کرمانشاه، با عراق ۱۸۶ کیلومتر مرز دارد که در امتداد این مرز، ۲ معبر رسمی پرویزخان و خسروی قرار دارد که مبادلات اقتصادی، تجاری و صادرات کالا به اقلیم کردستان و حکومت مرکزی عراق از این ۲ مرز انجام می‌شود. مرز خسروی در ۲۰ کیلومتری قصرشیرین دارای بزرگترین پایانه زمینی بین المللی خاورمیانه است. مرز رسمی پرویزخان در شهرستان قصرشیرین به صورت رسمی در سال ۸۶ تاسیس و راه اندازی شد که هم مرز با اقلیم کردستان عراق و در همسایگی استان سلیمانیه قرار دارد. هم اکنون عمده کالاهای صادراتی از مرز رسمی پرویزخان قصرشیرین با مناطق کردنشین عراق به ویژه شهرهای کلار، سلیمانیه، موصل، خانقین و کرکوک در بخش مرکزی این کشور انجام می شود.
شهرستان قصرشیرین با داشتن ۱۸۶ کیلومتر مرز مشترک با عراق دارای دو مرز رسمی پرویزخان و خسروی می‌باشد که مرز رسمی پرویزخان با اقلیم کوردستان و مرز خسروی با دولت مرکزی عراق هم‌مرز است.پول‌نیوز: "مرز خسروی بازگشایی شد"، نوشته‌شده در ۱ اردیبهشت ١٣۹۲؛ بازدید در ۳۰ دی ۱۳۹۹.
در تقسیمات کشوری جدید ایران که در زمان رضا شاه پهلوی شکل گرفت، قصر شیرین یکی از بخش‌های شهرستان شاه‌آباد بود. در ۳۱ شهریور ۱۳۲۴ با تصویب هیئت وزیران، قصر شیرین به شهرستان تبدیل شد. مرکز بخش ارگوازی به سومار منتقل و دهستان بولی هم ضمیمه آن شد و یکی از بخش‌های قصر شیرین شد. سرپل ذهاب نیز یکی دیگر از بخش‌های این شهرستان جدید‌التأسیس شد. شهرستان قصر شیرین در سال ۱۳۹۵ جمعیتی بالغ بر ۲۳٬۹۲۹ نفر جمعیت داشته‌است.
شهرها: قصر شیرین
شهرها: سومار
در شهرستان قصر شیرین ۴ کتابخانۀ‌عمومی وجود دارد، که از این میان ۱ کتابخانه در شهر قصر شیرین و ۲ کتابخانه در روستاهای شهرستان قرار دارند و یک کتابخانۀ سیار نیز در روستاها فعالیت دارد. سرانۀ مطالعه در شهرستان قصرشیرین روزانه ۱۵ دقیقه است که با سرانۀ کشوری برابر است.خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا): "سه هزار تن در قصرشیرین عضو کتابخانه‌های عمومی هستند"، نوشته‌شده در ۴ خرداد ١٣۹۸؛ بازدید در ۳۰ دی ۱۳۹۹.
شهرستان سرپل ذهاب یکی از شهرستان‌های استان کرمانشاه ایران است. مرکز این شهرستان، شهر سرپل ذهاب است.
این شهرستان در تاریخ ۹ اسفند ۱۳۵۹ از شهرستان قصر شیرین جدا شد و مستقل گردید.
این شهرستان با قدمتی بالغ بر ۲۸۰۰ سال قبل از میلاد مسیح با فاصله ۶۶۵ کیلومتری از تهران واقع گردیده‌است و از شهرستانهای مرزی و باستانی و زر خیز استان کرمانشاه است. این شهرستان هم‌اکنون نیز یکی از مهم‌ترین مناطق استان کرمانشاه محسوب می‌شود؛ و از جهات مختلف دارای اهمیت است
صنایع دستی شهرستان سرپل ذهاب را قالی، گلیم و جاجیم که محصولات آن‌ها با نقش‌های زیبا و مرغوب تزیین داده می‌شوند تشکیل می‌دهند.
شهرستان سرپل ذهاب از شمال با شهرستان ثلاث بابا جانی؛ از غرب به شهرستان قصر شیرین؛ از جنوب با گیلانغرب و از غرب هم با کشور عراق و شهرستان قصر شیرین همجوار است.
ارتفاع متوسط شهرستان از سطح دریا ۵۵۰ متر بوده و در یک تغییر ناگهانی ارتفاع نسبت به شرق شهرستان در فاصله بطول کمتر از ۱۰ کیلومتر پس از طی گردنه پاتاق به بیش از ۱۰۰۰ متر می‌رسد که این خود باعث ایجاد طبیعتی بسیار جذاب، دلپذیر و کاملاً متفاوت با اقلیم سرزمینهای قرار گرفته بر روی ارتفاعات مذکور می‌شود.
علاوه بر آن این امر باعث ایجاد جریان‌های آب سطحی و تغذیه سفره‌های زیرزمینی دشتهای حاصلخیز این شهرستان گردیده‌است.
شهرستان سرپل ذهاب در جلگه‌ای نسبتاً وسیع که اطراف آن را ارتفاعات و تپه ماهورهای احاطه کرده که باعث دشتهای مستعد حاصلخیز دشت ذهاب (زهاو)، قلعه شاهین (قلا شاین)، که به نوبه خود به لحاظ دارا بودن رودخانه‌ها، سرابها و چشمه سارهای متعدد و فراوانی از جمله رودخانه الوند (ئه لوه ن)، دله شیر (ده له شیر)، گلم کبود (گوله م که وه) و سراب ماراب (ماراو)، گلو دره، پیران، سرابگرم (سراو گرم)، قره بلاغ و قلعه شاهین منحصربه‌فرد می‌باشد.
شهرستان سر پل ذهاب دارای آب و هوایی با زمستانهای معتدل و تابستان‌های گرم بوده و حداکثر نزولات جوی در زمستان و مقدار کمی بهار بوده و پائیز و تابستانی خشک و بی باران دارد.
بر اساس تقسیم‌بندی دارای سه اقلیم متفاوت با زمستانی معتدل و تابستانی گرم و طولانی در قسمت مرکزی و زمستانی سرد و تابستانی خنگ در قسمت شمالی و زمستانی ملایم و تابستانی گرم در قست شمال غربی با متوسط میزان بارندگی ۵۰۰ میلی‌متر در سال و درجه حرارت ۳/۴ درجه در سردترین ۴۴/۸ درجه در گرمترین ماه سال وبا تعداد روزهای یخبندان آن برابر با ۱۵ روز را شامل می‌شود.
کشاورزی در شهرستان سرپل ذهاب به شکل سنتی و شامل دو آبی و دیم است. رواج کشاورزی در این ناحیه به علت خاک مساعد و آب فراوان است.
آب کشاورزی از رودخانه‌های متعدد و چاه‌های ژرف و نیمه ژرف تأمین می‌شود.
در این شهرستان باغداری نیز رواج زیادی داشته و شامل پرورش درختان سیب، انار، گلابی و انجیر می‌شود که تمام آن‌ها در زمره اقلام صادراتی سرپل ذهاب محسوب می‌شوند.
این منطقه با توجه به اب وهوای گرمی که دارد دامداران مجبور به کوچ در ییلاق و قشلاق می‌باشند، و چون کوه بسیار زیبا و بزرگی با تمام خصیصه‌های کوه‌های سردسیری که دارد این امکان برای دامداران و کوچ نشینان به خوبی فراهم شده‌است.
شهرستان سرپل ذهاب دارای ۳ بخش، ۸ دهستان و ۱ شهر به شرح زیر است:
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت شهرستان سرپل ذهاب برابر با ۸۵٬۳۴۲ نفر بوده‌است.
شهرستان صحنه از شهرستان‌های استان کرمانشاه در غرب ایران است. این شهرستان داری دو بخش مرکزی و دینور است.
مرکز این شهرستان شهر صحنه است که در ۵۰ کیلومتری شهر کرمانشاه و در جاده همدان قرار گرفته‌است.
شهرستان صحنه از شمال با شهرستان سنقر و کلیایی و استان کردستان، از شرق با کنگاور، از غرب با شهرستان کرمانشاه و شهرستان هرسین و از جنوب با شهرستان دلفان همجوار است.
طول جغرافیایی شهر ۴۷٫۶۸٫۷۲ و عرض جغرافیایی آن ۳۴٫۴۸٫۴۴ می‌باشد. شهرستان صحنه دارای باغ‌های میوه فراوان است. منبع اصلی تهیه آب این شهر، سراب صحنه (یا دربند صحنه) می‌باشد. این منطقه دارای رودخانه‌ها و چشمه‌های بسیاری است که آن را به سرزمینی پرآب و حاصلخیز با هوایی معتدل تبدیل نموده‌است.
این شهرستان بر اساس سرشماری ۱۳۹۵ خورشیدی ۷۰٬۷۵۷ نفر جمعیت داشته و از دو بخش بخش مرکزی و دینور شامل بخش صحنه به مرکزیت شهر صحنه و دهستان‌های خدابنده لو، هجر، گاماسیاب و صحنه و بخش دینور به مرکزیت شهر میانراهان مشتمل بر دهستان‌های حر، کندوله و دینور تشکیل شده‌است.گردشگری کرمانشاه سال ۲۰۰۵
وجه تسمیه و تاریخچه شهر صحنه چندان مشخص نیست اما در سفرنامه‌ای از ناصرالدین شاه از «قریه صحنه» به عنوان روستایی حاصل‌خیز نام برده شده‌است. بر اساس آثار تاریخی که در شهر موجود است (کاروانسراهای عباسی در خیابان شاباسی و دخمه مادها (معروف به شیرین و فرهاد) در کوه‌های دربند صحنه) از دیرباز در مسیر راه‌های مسافری مهم قرار داشته‌است.
مردم شهرستان صحنه به زبان کردی سخن می‌گویندآیت محمدی. سیری در تاریخ سیاسی کرد. ا انتشارات پرسمان. ۱۳۸۲گردشگری استان کرمانشاه، بازدید: فوریه ۲۰۰۹.ایل کلهر در دوره مشروطیت، علیرضا گودرزی انتشارات کرمانشاه، ۱۳۸۱ کُردی این منطقه با گویش کلهری تفاوت هایی دارد ، زبان کُردی در صحنه به گویش کرمانشاهی و با لحجه مخصوص شهرهای کنگاور و صحنه ادا می شود. عده‌ای از مردم صحنه به گویش لکی سخن میگویند.
محصولات باغی شهرستان صحنه از کیفیت بالایی برخوردارند. سیب صحنه به دلیل مهارت باغداران و نیز آب و هوای این شهرستان طعم و عطر دلپذیری دارد. در سال زراعی ۱۴۰۱ در سطح شهرستان صحنه حدود ۶۷۰ هکتار باغ سیب وجود داشته که بیش از ۱۵ هزار تن سیب درختی از آن برداشت شده‌است. فصل برداشت سیب درختی در شهرستان صحنه بسته به نوع سیب از اواخر خرداد تا آذر ادامه دارد. از ارقام سیب درختی در شهرستان صحنه می‌توان به سیب گلاب، سیب قرمز و زرد لبنان و سیب گالا اشاره کرد. سیب قرمز و زرد روستاهای سرتخت و سربرزه در بازارهای ایران و حتی خارج از ایران شهرت دارد.خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): "سیب سرتخت و سربرزه خارج از کشور طرفداران زیادی دارد"، نوشته‌شده در ۱۱ شهریور ۱۴۰۱؛ بازدید در ۱۱ شهریور ۱۴۰۱. به دلیل حاصلخیز بودن زمین های این شهرستان کشت برنج در آن انجام می شود و برنج بسیار خوبی دارد.
در شهرستان صحنه یک کارخانۀ خودروسازی متعلق به شرکت ایران خودرو وجود دارد. این کارخانه که عملیات ساخت آن از سال ۱۳۹۴ آغاز شد، در مرداد ۱۳۹۶ افتتاح شدتابناک کرمانشاه: "کارخانه ایران خودرو کرمانشاه افتتاح شد"، نوشته‌شده در ۳ مرداد ۱۳۹۶؛ بازدید در ۹ تیر ۱۴۰۲. و از مهر ۱۳۹۶ با ظرفیت اسمی تولید روزانه ۶۰ دستگاه و سالانه ۱۵۰۰۰ دستگاه پژو پارس به تولید انبوه رسید.خبرگزاری مهر: "کارخانه ایران خودرو صحنه به تولید انبوه رسید"، نوشته‌شده در ۲۷ مهر ۱۳۹۶؛ بازدید در ۹ تیر ۱۴۰۲. در ۱ تیر ۱۴۰۲ اعلام شد که هم‌اکنون سالانه ۴۳ هزار دستگاه خودرو در این کارخانه مونتاژ می‌شود.خبرگزاری کار ایران (ایلنا): "پیگیر تولید انواع دیگر خودرو در خودروسازی صحنه هستیم / مونتاژ سالانه ۴۳ هزار دستگاه پژو پارس در شرکت ایران خودرو کرمانشاه"، نوشته‌شده در ۱ تیر ۱۴۰۲؛ بازدید در ۹ تیر ۱۴۰۲.
گیلانغرب (به کُردی: گیه‌ڵان) یکی از شهرستان‌های استان کرمانشاه در غرب این استان است که جمعیتی نزدیک به ۷۰ هزار نفر را در خود جای داده‌است. ساکنین گیلان غرب همگی کُرد و از ایل کلهر و اخیرا نیز تعدادی سورانی زبان نیز به این شهر آمده‌اند . کلهر دومین ایل بزرگ ایران و یکی از بزرگترین ایل‌های کرمانشاه به‌شمار می‌آید. این شهرستان متشکل از دو بخش گواور و مرکزی، دو شهر گیلان غرب و سرمست، ۶ دهستان و ۲۰۲ روستاست که هم‌اکنون ۱۹۴ روستای آن دارای سکنه‌است.
شهرستان گیلانغرب با شرایط آب و هوایی و وجود تپه‌های باستانی فراوان و وجود تفرجگاه‌های طبیعی دارای تاریخی کهن در دوران باستان و محل رویدادهای گوناگون در تاریخ معاصر بوده‌است.
رهبر جمهوری اسلامی گیلانغرب را به سبب مقاومت مردم این منطقه در مقابل حملات ارتش عراق در طول جنگ ایران و عراق "دومین شهر مقاوم کشور" نامیده‌است. بیشترین معادن قیر طبیعی ایران در گیلان غرب قرار دارد. این منطقه همچنین مرکز ایل بزرگ کُرد کلهر به‌شمار می‌رود.
شهرستان گیلانغرب از شمال با شهرستان‌های سرپل ذهاب، دالاهو، از شرق با اسلام‌آباد غرب از غرب با قصر شیرین و از جنوب با استان ایلام همجوار است.
مهم‌ترین واحدهای صنعتی شهرستان گیلانغرب واحدهای تولیدی تولید دانه‌بندی شن و ماسه، پودر بیتومین و برخی مشتقات قیر طبیعی، آجر، باند و گاز طبی، تولید بالشتک خودروهای سنگین و محافظ الکتریکی هستند.ایران‌کالا: "چوب حراج به معادن قیر طبیعی گیلانغرب"، نوشته‌شده در ۲۴ تیر ۱۳۹۷؛ بازدید در ۱۵ شهریور ۱۴۰۰.
معادن استان کرمانشاه در قالب پنج پهنهٔ معدنی دسته‌بندی شده‌اند. بر این اساس در پهنهٔ گیلان‌غرب معادن قیر طبیعی و گچ شناسایی شده‌است.خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): "گاهی با یک مصوبه باید کرکرۀ معادن را پایین بکشیم"، نوشته‌شده در ۱۸ شهریور ۱۴۰۰؛ بازدید در ۱۸ شهریور ۱۴۰۰.
در شهرستان گیلانغرب منابع قیر طبیعی وجود دارد. تاکنون دست‌کم ۳۳ معدن قیر طبیعی در این شهرستان شناسایی شده که ۶۷ درصد از کل ذخایر قیر طبیعی ایران و بخش اعظم ذخایر قیر طبیعی استان کرمانشاه را تشکیل می‌دهد.خبرگزاری فارس: "۶۷ درصد قیر طبیعی کشور در گیلانغرب استخراج می‌شود/ جای خالی «صنایع تبدیلی قیر» در شهرستان"، نوشته‌شده در ۲ مهر ۱۳۹۹؛ بازدید در ۱۵ شهریور ۱۴۰۰. برای سنجش کیفیت قیر طبیعی به سه ویژگی درصد کربن، هیدروژن و مقدار خاکستر توجه می‌شود که بدین لحاظ قیر طبیعی معادن گیلانغرب از بهترین قیرهای طبیعی جهان محسوب می‌شود. با وجود اینکه به لحاظ فنی امکان تولید صدها محصول از قیر طبیعی وجود دارد، اما تنها ۳ محصول در سطح شهرستان گیلانغرب تولید می‌شود و بخش اعظم قیر طبیعی استان کرمانشاه (معادل با ۷۰ درصد آنخبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): "تنها ۳۰ درصد قیرطبیعی کرمانشاه فرآوری می‌شود"، نوشته‌شده در ۲ مرداد ۱۴۰۱؛ بازدید در ۲ مرداد ۱۴۰۱.) به صورت خام از این استان خارج شده و به استان‌های دیگر ایران یا به کشورهای دیگر مانند چین، ترکیه، مالزی، کشورهای خلیج فارس و آسیای میانه فروخته می‌شود.روزنامۀ همشهری: "قیر کرمانشاه خام از کف می‌رود"، نوشته‌شده در چهار شنبه ۲۶ تیر ۱۳۹۸؛ بازدید در ۱۵ شهریور ۱۴۰۰. در حال حاضر استخراج‌کنندگان قیر طبیعی در استان کرمانشاه این محصول را در ازای یک سوم قیمت جهانی آن به فروش می‌رسانند. در سال ۱۳۹۸ طرحی مبنی بر احداث شهرک تخصصی قیر طبیعی در گیلانغرب از طرف استانداری کرمانشاه مطرح شد، اما اقدام مؤثری برای عملی کردن آن صورت نگرفته‌است.خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): "معطلی شهرک تخصصی قیر طبیعی گیلانغرب ۲ ساله شد"، نوشته‌شده در ۱۵ شهریور ۱۴۰۰؛ بازدید در ۱۵ شهریور ۱۴۰۰. در جلسۀ ۱۳ مرداد ۱۴۰۱ شورای برنامه‌ریزی و توسعۀ استان کرمانشاه، طرح ایجاد ناحیۀ صنعتی قیر طبیعی مطرح شد و مورد تصویب قرار گرفتخبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): "ناحیه صنعتی قیرطبیعی در گیلانغرب احداث می‌شود"، نوشته‌شده در ۱۳ مرداد ۱۴۰۱؛ بازدید در ۱۳ مرداد ۱۴۰۱.، با این وجود مکان پیشنهادشده برای احداث آن که در ۳۰ کیلومتری شهر قرار دارد به دلیل دسترسی نامناسب مورد انتقاداتی واقع شده‌است.خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): "مکان‌یابی ناحیۀ صنعتی قیر طبیعی گیلانغرب مناسب نیست"، نوشته‌شده در ۱ شهریور ۱۴۰۱؛ بازدید در ۱ شهریور ۱۴۰۱.
پیرغار، منطقه ای تاریخی و گردشگری مجاور روستای ده چشمه در شهرستان فارسان و استان چهارمحال و بختیاری است.
کتیبه‌های مشروطیت پیر‌غار متعلق به دوران مشروطیت بوده و توسط دوتن از رهبران جنبش مشروطه‌خواهی بختیاری به نام‌های سردار اسعد و سردار ظفر نوشته شده‌اند.
متن کامل کتیبه های مشروطیت پیر غار این چنین است:
چنین گوید حاجی خسروخان سردار ظفر درسنه 1334 آزادی خواهان ایرانی از مقام سلطنت تقاضای مشروطه نمودند.مظفرالدین شاه قاجار حکم مشروطیت رادست خط وبعد از اندک زمانی به رحمت ایزدی پیوست.محمدعلی شاه برسریر سلطنت برآمد درآن وقت بنده درخدمت برادر والاتبارم حاج علیقلی خان سردار به فرنگستان رفته وچهار ماه آنجا بودیم.به واسطه بی مرحمتی محمد علی شاه ، اغتشاش دربختیاری فراهم آمد که بنده از مراجعت وکمک به صمصام السلطنه که ایلخانی بود مجبور شده از پاریس به مسکو واز مسکو سیزده روزه به بختیاری رسیدم.به حمد اله انجام صلح و پس از یکسال محمد علی شاه پارلمان رابمباران نمود واز بختیاری امداد خواست .این بنده به اتفاق امیر مفخم وسردار جنگ وسردار اشجع با چهار صد سوار به تهران رفتیم.
هیجان از تمام ایران رفع مگر اذر بایجان خصوصا تبریز باکما ل قدرت مقاومت کردنددومرتبه سواربختیاری احضار وباسواران تهران رفتیم .ولی قصد ماطرفداری ملت بود.این موقع دراصفهان وگیلان هم انقلاب وشورش حادث شد.صمصام السلطنه دراصفهان ولنجان، سپهداردررشت ، سردار اسعدهنوز در فرنگستان وبا مشروطیون درلندن وپاریس اجماع داشتند.این اوقات ازراه جنوب هندوستان حرکت کرده به محمره آمده واز محمره به بختیاری وارد شدند.
من بنده هم اصفهان وبختیاری آمده سوار زیادی به کمک ملیون تهیه دیده وسردار اسعد با یک هزار سوار به تهران حرکت کرد. سپهدار هم ازرشت عازم تهران شده وپس از جنگ بسیار داخل شهر شدند. محمدعلی شاه درشمیران بود.همین قدر که تهران اشغال گردید به سفارت روس پناهنده شد .ولیعهد راکه اعلی حضرت سلطان احمدشاه سلطان حالی ایران خلدالله ملکه است سردار اسعد وسپهدار وملیون برتخت سلطنت نشانده عضدالملک قاجار را به سمت نیابت سلطنت منتخب نمودند.پس از یکسال عضدالملک مرحوم وناصرالملک همدانی رابه جای آن مرحوم گماشتند. درسنه 1329 محمد علیشاه که ازطرف دولتین ومواجب زیاددرروسیه اقامت داشت ازطرف استرآباد وسالارالدوله برادرش از کردستان وکرمانشاه با ایلات زیاد برای پایتخت دهجوم کردند .آن عصر باملت غیرازامین وایل بختیاری کسی همراه نبود وبه تصویب پارلمان ونایب السلطنه خوانین از بختیاری باسه هزار سوار برای جلوگیری محمد علیشاه وسالارالدوله حرکت کردند.امیر مفخم و مرتضی قلی خان حکمران لرستان عقب نشانیده پس ازجنگ خونین وتلفات زیاد عراق(اراک)آمدند .این بنده مامور نظم عراق وکرمانشاهان وکردستان بودم به قشون آنها ملحق شدم وهمگی تاقم عقب کردیم. بعد ازآن که سوار بختیاری ومجاهدین محمد علی شاه راشکست دادند فرار نمود وسردار شد به دست سوار بختیاری دستگیر وتیرباران شد. به امور جنگ سالارالدوله شدند که ازدوطرف جلوگیری نماییم از این طرف بنده حقیر وسردار جنگ بایکهزار وسیصد سوار بختیاری و از طهران سردار محتشم وسردار بهادر و موسیو یفرم خان ارمنی با یک هزار وسیصد سوار بختیاری ومجاهد بودند درساوه ملاقات وباهمدیگر دست دادند.به خواست خدا سالارالدوله راشکست فاتحی دادیم که باتلفات بسیاری به لرستان فرار نمود مههم تاهمدان اورا تعقیب کردیم. بعد از جنگ دیگر چنان شکست خوردا که به کلی تاب مقاومت نکرده کرمانشاهان رفت دراین بین از طرف دولت امپراطوری روس اولتیماتومی شدکه برای ایران خطر عظیم داشت ناچار نایب السلطنه قبول نمود .درآن وقت صمصام السلطنه رئیس الوزرا بود محمد علیشاه مجددا روسیه رفته تا اردوی بختیاری متفرق گردید.بنده مامور اصفهان شدم بعد از یکسال حکومت اصفهان فرنگستان رفته وهشت ماه آنجا ماندم تاناصرالملک نایب السلطنه به ایران آمد یکسال بیکار وابتدا به حکومت یزد وبعد به حکومت کرمان منتخب شدم.یکسال ونیم کرمان بودم جنگ اروپاشروع شدودولت عثمانی نیز داخل جنگ شد. دامنه جنگ نیز به ایران کشیده شد.وتاکنون هم که اواخر سنه 1334 است پس از مدتی آتش جنگ دراغلب اروپ ونقاط ایران مشتعل وقشون روس وعثمانی درهمدان تانزدیک قزوین مشغول جنگ می باشند.خوانین هم صمصام السلطنه ، سردار اسعد وسردار جنگ وسردار بهادر درطهران واین بنده باسایر خوانین درچهارمحال منتظر حوادث روزگار می باشم.
کتیبه نسب خوانین بختیاری
واقع درپیرغار ده چشمه که به دستور حاجی علیقلی خان سرداراسعد نوشته شده:
شنیدم که جمشید فرخ سرشت به سرچشمه برروی سنگی نوشت
دراین چشمه چون مابسی دم زدند برفتند تاچشم بر هم زدند
چنین گوید که حاج علیقلی خان سردار اسعد ابن حسینقلی خان ایلخانی این جعفرقلی خان ابن حبیب اله خان ابن ابداخان ابن علی صالح خان ابن عبدالخلیل ابن خسروآقا ابن غالب آقا ابن حیدر که اجداد من همه وقت به ریاست طایفه هفت لنگ بختیاری برقرار بودند تازمان پدرم حسینقلی خان ایلخانی که طوایف چهار لنگ وجوانکی گرمسیر وسردسیر وفلارد ضمیمه حکومت اوشدند.درسنه 1299 مرحوم برادر ارشدم اسفندیار خان سردار اسعد دراصفهان شش سال محبوس ماند وحکومت بختیاری ومضافات بااعمام گرامم بوده.بعد از شش سال برادرم مرخصی وبه منصب سردار اسعد منصوب شد. چند سال با اعمام و بنی اعمام دشمنی وجنگها وخونریزی کردیم وعاقبت صلح کرده متحد شدیم. تاکنون که سنه 1332 وسال دهم جلوس اعلی حضرت مظفرالدین قاجار خلدالله ملکه می باشد با وجود وفات چهار نفر از بزرگان به کمال اتحاد مشغول ریاست هستیم.از ثمر اتحاد براملاک موروثی افزودیم. الان سه ربع چهار محال وتمام رامهرمز ،زیدون وحومه بهبهان ، املاک زیادی از عربستان ، چندین قریه از بربرد ،چندین قریه از لنجان وسمیرم ملک زرخرید این خانواده است.از چهارمحال ناحیه میزدج وچندین قریه دیگر ملکی من وگرامی برادرم حاجی خسرو خان سالار ارفع است که اولاد واحقار ما اتحاد رااز دست ندهند.درپایین این کتیبه نوشته شده :درتاریخ هفتم محرم 1336 مطابق اول میزان مرحوم سردار اسعد طهران به رحمت ایزدی پیوست لغو شدن القاب درسال 1304 شمسی به امر مجلس شورای ملی.باتوجه به شواهد موجود به نظر می رسد حک نمودن کتیبه درمحل پیرغار ابتکار سران بختیاری در قرن گذشته نبوده بلکه دراین محل کتیبه ای قدیمی تر وجودداشته که سردار اسعد وسردار ظفر با محو نمودن آن ، کتیبه های فعلی راجایگزین نموده اند.تجمع آب باران وبرف درقسمت بالای کتیبه باعث شده که آب از آنجا بدلیل وجود شیارها وحفره ها به پشت کتیبه ها نفوذ کرده ودرساعات یخبندان درمیان مجراها یخ زده وباعث فشار آوردن به جسم سنگ شده ودرمواردی باعث فرسایش سطوح کتیبه ها شده است.
از دیگر جاذبه‌های دیدنی منطقه پیرغار، آبشار زیبای پیرغار است که یکی از زیباترین آبشارهای فصلی ایران و استان چهارمحال بختیاری است و به علت وجود چشمه‌ها و رودخانه‌های این استان نسبت به استان‌های دیگر مدت زمان بیشتری جاری می‌باشد و این آبشار در محیط طبیعی شگفت‌انگیزی واقع شده‌است که آبشار نامش را از غاری آهکی و ناشناخته می‌گیرد که دارای اهمیت تاریخی می‌باشد و آبی که از آبشار پیرغارسرازیر می‌شود کشتزارهای روستای ده چشمه را نیز سیراب می‌نماید.
از مسیرهای ایجاد شده در کوه می‌توان با یک کوه پیمایی متوسط خود را به بالاترین نقطه آبشار و در ادامه مسیر با دنبال کردن آب به سرچشمه آن رسید.
روستای ده چشمه روستایی سرسبز و جنگلی که به دلیل طبیعت زیبا و بکر و وجود کتیبه‌های ارزشمند تاریخی، در فهرست آثار تاریخی ایران قرار گرفته‌است.
شهرستان نور یک شهرستان در استان مازندران به مرکزیت شهر نور است. این شهرستان از شمال به دریای خزر، از شرق به شهرستان آمل، از شمال شرق به شهرستان محمودآباد از جنوب به استان تهران، از جنوب غرب به استان البرز و از غرب به شهرستان نوشهر و شهرستان چالوس متصل است. مردم شهرستان نور به زبان مازندرانی و با گویش کجوری صحبت می‌کنند. نور در گذشته بخشی از شهرستان آمل بوده و با نام سولده شناخته می‌شدو پس از جدایی از آمل به بخش‌های مرکزی، بلده و چمنستان تقسیم شد.
نخستین نام شهرستان نور در گذشته رستمدار بوده که متشکل از چهار ناحیهٔ شهری ناتل، بلده، تمیشان و ماهان بوده‌است. در جدیدترین کشفیات باستان‌شناسی در این شهر آثاری از دورهٔ اشکانیان پیدا شده‌است. در گذشته شهرستان نور به همراه شهرستان نوشهر و شهرستان چالوس ایالت کهن رویان را تشکیل می‌دادند که گاهی مرز غربی آن تا هوسَم (رودسر فعلی در استان گیلان) نیز ادامه می‌یافت. نور یکی از قدیمی‌ترین نواحی شهرنشین طبرستان (مازندران کنونی) بوده که به گواهی تاریخ رستمدار نام داشته‌است. رستمدار به منظور شغل قالب مردم که ماهیگیر بوده‌اند و با قایق به ماهیگیری می‌پرداختند گفته می‌شد. تمیشه نام پایتخت بخش ساحلی حکومت رویان بوده که بنای کنونی شهر نور بر آن قرار دارد. نام دیگر قدیمی آن که حتی ساکنان کنونی آن نیز گهگاه به جای نور به کار می‌برند، سولده است. نام کنونی نور از رودخانه نور گرفته شده که از کوه‌های البرز سرچشمه می‌گیرد.
در جای‌نام‌شناسی ایرانی واژهٔ نور بیگانه است. نیما یوشیج که خود بلده‌یِ نور بود می‌گوید: اهل نور به ولایت خویش نو می‌گویند که در گویش نوری زبان طبری به معنای دره است. به اعتقاد حبیب برجیان لفظ نو با جغرافیای نور که دره‌ای ژرف در البرز مرکزی است سازگاری کامل دارد.
در گذشته به شهر نور سولده گفته می‌شد که شهری در شمال ولایت نور و کجور بود. سول در زبان مازندرانی به معنای روشنایی و مشتق از واژه سو به معنای روشن است. همچنین در برهان قاطع سول به معنی درهٔ باریک به کار رفته‌است.
جاینام‌های آباد و گرد در مازندران اصیل نیست و به جای آن‌ها از «سَر» و «بُن» و «پَی» و «کلا» و «مله» و «کنار» و «کوه» و «دین» و «کَنده» و «اوس» و «رستاق» و جز این‌ها به کار می‌رود. رِستاق در مازندرانی به‌صورت «restâq» تلفظ می‌شود و به معنی رودبار و ولایت است و معادل بلوک در فلات ایران و تومان در بخارا است. در تقسیمات کشوری فرهنگستان اول لفظ دهستان را به جای بلوک نشاند لذا رستاق‌های مازندران رتبهٔ اداری دهستان را گرفتند.
پسوند اوس (us) یکی از جاینام‌های مازندران است. این‌جای‌نام در واژگانی در معنای محافظ و نگهبان استفاده می‌شده‌است.
مناطقی که در مازندران از جای‌نام اوس استفاده شده‌است.
ولایت نور در صدر اسلام ناتل نامیده می‌شد. ناتل نام ولایتی در طبرستان بود و همچین نام شهری میان آمل و چالوس بود. ابن رسته، ابن فقیه همدانی، اصطخری و ابن حوقل کهن‌ترین منایعی هستند که در قرن سوم از این ولایت نام برده‌اند. در ناتل دژی پادگانی به نام «دوک» یا «دون» قرار دشت که در آن ۵۰۰ سرباز آماده حضور داشتند. شهر ناتل در دورهٔ عباسیان از بزرگ‌ترین شهرهای طبرستان بود. یاقوت حموی در معجم‌البلدان، «ناتل» یا «ناتله» را یکی از شهرهای بخش دشتی طبرستان نامیده‌است که بین آمل و چالوس و با فاصلهٔ پنج فرسخی از هردو شهر قرار دارد. در حدود العالم، ناتل به همراه چالوس و کلار از کورهٔ رویان و جزئی از خاک طبرستان معرفی شده‌است که پادشاه جدا داشت که به آن «استندار» می‌گفتند. در اکثر منابع تاریخی از ناتل به عنوان شهری آباد در منطقه سرسبز و پرحاصل و دارای علما و فضلا یاد شده‌است. در ادوار مختلف در ناتل قصرهایی همچون قصر حسام‌الدوله اردشیر باوندی از ملوک طبرستان بنا شد. در کتاب تاریخ رویان در شرح وقایع تاریخی و درگیری‌های شمال ایران، بارها به ناتل اشاره شده‌است. ظهیرالدین مرعشی ناتل را مرکز دشت رستمدار معرفی می‌کند. شهر ناتل مرکز پادوسبانان آل کاووس نور بود که از نسل ملک کاووس یکم بود. در زمان فرمانروایی مرعشیان بر طبرستان ۷۸۲ قمری، فخرالدین بن قوام‌الدین مرعشی پس از فتح رستمدار شهر واتاشان که قریه‌ای در نزدیکی ناتل بود به عنوان مقر رستمدار انتخاب شد. به نظر می‌رسد شهر واتاشان و ناتل در اثر حملهٔ تیمور تا سال ۸۰۵ قمری نابود شده باشد.
رویان به سرزمینی آباد در غرب مازندران گفته می‌شد که شامل نور، کجور، کلارستاق، لنگا، تنکابن، سختسر، هوسم، الموت، طالقان، لورا، ارنگه، رودبار قصران و لارقصران می‌شد. به گفته ابن فقیه همدانی، رویان از کوره‌های طبرستان است و از شهرهای رویان: چالوس، لارز، شرز و بذشوارجر است. در حدودالعالم؛ ناتل، چالوس و کلار از کورهٔ رویان و جزئی از خاک طبرستان معرفی شده‌است.
از قرن هفتم تا دورهٔ صفویان منطقهٔ رویان عمدتاً با نام رویان و رستمدار یا رستمدار شناخته می‌شد و در این دوره مرزهای ولایت رستمدار شامل مناطق کلارستاق، کجور، نور، طالقان، لاریجان، لواسانات، شمیرانات و مناطق پشت کوه البرز مرکزی می‌شد. سابقاً طبرستان شامل گرگان، استرآباد، مازندران و رستمدار می‌شد یعنی سرتاسر ناحیه‌ای که بین دینار جاری در مشرق و ملاط لنگرود (واقع در گیلان) در مغرب بود را شامل می‌گشت. سرحدات قدیمی رستمدار عبارت بود از: سیسنگان یا رودخانه مانهیر در مشرق و ملاط لنگرود در مغرب. مدتی بعد این سرحدات تغییر شکل یافتند و می‌توان گفت که رستمدار ناحیه‌ای را که از آمل تا گیلان ادامه می‌یافت شامل می‌شد. رویان نام اراضی مسطح بود ولی همچنین به سرتاسر رستمدار نیز گفته می‌شد.
این شهر دارای سابقهٔ تاریخی بسیار کهن به عنوان یک آبادی در نزدیک شهر تاریخی ناتل بوده‌است و نقش سرنوشت سازی در تاریخ محلی در استان مازندران داشته‌است. شهر نور که نام سابق آن سولده بوده در زمان اخیر پیش بندر شهر ناتل محسوب می‌شد. نور حدود هزار سال در تاریخ ایران بعد از اسلام به عنوان بخشی از ولایت رویان تاریخی در مازندران در فاصله قرن اول تا هفتم هجری قمری بوده‌است. سپس جزئی از ولایت رستمدار در فاصلهٔ قرن‌های هفتم تا نهم قمری شد. آن‌گاه از دورهٔ صفویان از قرن دهم هجری و دقیقاُ قاجار به بعد به نام ولایت نور نام‌گذاری شد.
چارلز فرانسیس مکنزی که در سال ۱۸۵۹ میلادی از این محل عبور کرده چنین وصفی در خصوص آن ارائه می‌دهد. «دهکدهٔ سولده، هشتصد متر از دریا فاصله داشت. سولده دهکدهٔ بزرگی است و میرزا آقاخان نوری به‌خصوص به آن توجه داشت. این ده دویست خانه، بیست دکان و دو حمام دارد و یک پل آجری به سه دهنه روی رودخانه‌ای به همین نام ساخته‌اند.»سفرنامهٔ شمال. چارلز فرانسیس مکنزی. منصوره اتحادیه نظام مافی. نشر گستره. تهران. ۱۳۵۹
محال ثلاث نور منطقه‌ای در غرب مازندران متشکل از سه منطقهٔ نور، کجور و کلارستاق بوده که پس از انقراض سلسلهٔ پادوسبان در منطقهٔ رویان و رستمدار شکل گرفت که از آن به عنوان ولایت نور یا محال ثلاث نور یاد می‌شده‌است. در عصر صفوی منطقهٔ کلارستاق و کجور از توابع نور به حساب می‌آمدند و این مسئله تا اواخر عصر صفوی پایدار ماند. در این دوره حکامی از منطقهٔ یوش نور همچون عباسعلی بیک ویلک یوشی نوری بر محال ثلاث نور، کجور و کلارستاق حاکم بودند. در دوران سلطان حسین صفوی، کیا نعیم بیک میار از خاندان کلارستاق که از نوادگان ملک کیومرث رستمدار بود حکمران محال کجور، کلارستاق، کلاردشت و مضافات گردید. در عصر زندیان، محمدخان دادوئی از خاندان سوادکوه حاکم مازندران و محال ثلاث نور، کجور و کلارستاق گشت.