moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
لارا وسیا وگلییری بر این باور است که احتمالاً به خاطر دیدگاه‌های سازش‌ناپذیر مالک با معاویه، علی که می‌خواست او از کوفیان دور باشد ابتدا وی را به امارت موصل و سپس به امارت مصر گماشت. مالک به جای محمد بن ابوبکر (که به خاطر جوانی، در امور جنگ و سیاست تجربه نداشت) به ولایت مصر انتخاب شد. علی وی را در هنگامی که می‌خواست دومین حمله خود به شام را سامان دهد، به سوی مصر فرستاد و این مهم نشانگر اهمیت مسئله مصر برای علی بود.
اگر چه تمامی شهرهای عراق و شام تحت قلمرو علی محسوب می‌شد، اما مالک وقتی با مقاومت ضحاک بن قیس فهری، عامل معاویه روبرو شد، به سمت موصل عقب‌نشینی کرد. دقیقاً معلوم نیست که این وقایع بعد از حمله ضحاک بن قیس صورت گرفت یا بعد از عزل محمد بن ابی بکر از امارت مصر (محمد نتوانسته بود شایستگیش را به اثبات برساند). مالک پیش از آنکه سوی مصر برسد، توسط جایستار، حاکم قلزم در آنجا مسموم شد. علی و معاویه وقتی خبر مرگ اشتر را شنیدند جملاتی گفتند که بعدها مشهور شد. علی گفت: للیدین و الفم (یعنی از جانب دستان و صورت بر زمین افتاد) و معاویه گفت که خداوند سربازانی از زنبور عسل دارد. معاویه را عامل مسموم شدن اشتر دانسته‌اند و معاویه گفته بود که علی دو بازو دارد، یکی مالک اشتر و دیگری عمار بن یاسر.
ویلفرد مادلونگ می‌نویسد مالک همیشه تسلیم محض علی بود و به عنوان وفادارترین و لایقترین یار علی مطرح بود. مرگ وی، علی را بسیار ناراحت کرد و علی این ناراحتی را ابراز کرد و در دیدار خود با شیوخ قبیله نخعی، مالک را مورد ستایش قرار داد. علی به محمد بن ابوبکر که از فرستادن اشتر به حکومت مصر، ناراحت شده بود، نامه‌ای نوشت و گفت که محمد را به خاطر کم‌طاقتی در جنگ با دشمنان یا عدم جدیت برکنار نکرده، بلکه وی را به حکومت جایی خواهد فرستاد که برایش اداره آن آسانتر باشد. وی در نامه خود به مالک اشاره کرد و گفت که وی یاری مخلص برای علی، سخت سر در جنگ با دشمنان بود و در رکابم کشته شد و من از او رضایت دارم و خدا نیز از او راضی باشد و پاداشش را دو چندان کند.
مزار مالک، در منطقه ای به نام القلج (القلاج) در شمال شرقی شهر قاهره و در نزدیکی شهر الخانکه مشرف به کوه الخضراء قرار دارد.
هم چنین در برخی منابع شهر بعلبک لبنان به عنوان مزار وی ذکر شده است.
مالک قوی هیکل بود و شمشیرش به نام لج (درخشنده همچون آب روان) معروف بود.
و زخم شمشیری به چشم داشت که در جنگ یرموک برابر روم به جا مانده بود.
زبان مادی یک زبان باستانی هندواروپایی و زبان مادها بوده است. این زبان از نظر باستانی با زبان های پارسی باستان و پارتی اشکانی از زبان های شمالی غربی محسوب میشده. امروزه این شاخه زبان های ایرانی شامل: کردی، آذری قدیم، تالشی، گیلکی، مازندرانی، زازا-گورانی و بلوچی و تاتی است و در زیرخانواده ایرانی شمال غربی طبقه‌بندی می‌شود. این زبان، به‌همراه زبان‌های سکایی، اوستایی و پارسی باستان از جمله زبان‌های باستانی ایرانی بودند.
زبان مادها زبان مادی بود و هیچ سندی در دست نیست که بتوان با آن صحت زبان مادی را تأیید کرد. اما زبان‌شناسان، با استفاده از ساختار کلمات و علم واژه‌شناسی، کلماتی در متون کتیبه‌های پارسی باستان، ایلامی و بابلی که با دستور زبان خود سازگار نیست را شناسایی کردند و آن را در دسته‌بندی زبان مادی قرار دادند. اکثر این کلمات اسامی خاص (نام قبایل، اسم افراد و مکان‌ها) بودند که شناسایی شده‌اند. ایگور دیاکونف تأکید می‌ورزد بقایای تاثیر باستانی زبان مادی در تاتی و تالشی امروز محفوظ مانده‌است. زبان تالشی ویژگی‌های صوتی را از زبان مادی، حفظ کرده‌است. یارشاطر نیز گویش‌های مرکزی ایران از جمله ابوزیدآبادی را به گروه گویش‌های مرکزی یا مادی مربوط می‌داند.رزاقی طیب_ جستاری در دستور زبان گویش ابوزیدابادی ۱۳۹۵
هیچ اثر مکتوبی از زبان مادی در دست نیست و مشخص نیست که این زبان اصولاً به رشتهٔ تحریر درآمده یا نه؛ اما در نوشته‌های مورخان یونانی، مانند کتسیاس و دیونون و هرودوت به داستان‌ها، قصه‌ها و اشعار این دوره اشاره شده‌است. برای نمونه، عشق استریانگایوس به زرینا، ملکهٔ سکاها و ناکام ماندن وی و داستان غنایی «زریادرس و اداتیس» را می‌توان نام برد که در مآخذ متعددی دیده می‌شود که به نظر مری بویس اصل مادی دارد و بعدها به‌صورت داستان گشتاسپ و کتایون در "شاهنامه" بازتاب یافته‌است. از دیگر آثار ادبی مادی می‌توان از داستان‌های حماسیِ مادی یاد کرد که به پایه‌گذاری دولت ماد انجامیده و در آثار کتزیاس نقل شده‌است.
به‌گفتهٔ هرودوت، در زمان پادشاهی دیاکو، دعاوی‌ای را که می‌نوشتند، نزد وی می‌فرستادند. سپس او دربارهٔ آنچه نزدش آورده شده‌بود، داوری می‌کرد و داوری‌هایش را بازپس می‌فرستاد. تنها شاهد مستقیمی که نشان می‌دهد مادها خط را می‌شناختند، تکه‌ای سیمین است که در تپهٔ نوشیجان کشف شده و بخش‌هایی از دو نشانهٔ خط میخی بر آن به‌جا مانده‌است، اما شناسایی نوع خط میخی و زبان آن ناممکن است. به باور دیاکونف، خط میخی پارسی باستان (خطی که برای کتیبه‌هایشان به‌کار می‌بردند)، در اصل نوآوری مادها بوده، درحالی‌که رودیگر اشمیت احتمال می‌دهد مادها از خط میخی آشوری بهره می‌بردند.
به‌گفتهٔ استرابون، نام آریانا شامل بخش‌هایی از پارس و ماد و همچنین باکتریا و سغدیا می‌شود و این‌ها با اندکی تفاوت به یک زبان سخن می‌گویند.the name of Ariana is further extended to a part of Persia and of Media, as also to the Bactrians and Sogdians on the north; for these speak approximately the same language, with but slight variations. strabo (15.2.8)
کتاب مقدس (کتاب عزرا، باب ۶، آیهٔ ۲) نیز روایت می‌کند که در زمان داریوش یکم هخامنشی، طوماری در کاخ اکباتان در سرزمین ماد یافت شد که فرمان‌هایی بر آن نوشته شده بود. از این شاهد نیز نمی‌توان دریافت که زبان این طومار مادی بوده‌است.
میه و بنونیست، نخستین کسانی بودند که برخی از واژه‌های به کار رفته در کتیبه‌های فارسی باستان را که از قوانین آوایی این زبان پیروی نمی‌کرد، عناصر دخیل مادی نامیدند. پس از آن نیز به تدریج، واژه‌های مادی دیگری در کتیبه‌های آشوری و بابلی، الواح ایلامی، اسناد آرامی و متون یونانی شناسایی شد. بیشتر واژه‌های شناسایی شدهٔ مادی نام‌های خاص (اسامی اشخاص، قبایل و مکان‌ها) و اصطلاحات لشکری و کشوری است. نخستین کسی که به‌طور جدی با بهره‌گیری از اصول زبان‌شناسی تاریخی و تطبیق به بازسازی زبان مادی پرداخت، مایرهوفر بود.
اگرچه واژه‌هایی که مادی به‌شمار آمده‌اند، اغلب دگرگونی‌های آوایی را نشان می‌دند که دیگر زبان‌ها یا گویش‌های ایرانی نیز دیده می‌شود، با این حال مهم‌ترین دلیل برای فرض پذیرش واژه‌های مادی در فارسی باستان، تأثیر ژرف و انکارناپذیر الگوهای نهادینهٔ مادی بر فرهنگ پارسی است. در نمونه‌های مناسب و قابل تشخیص، می‌توان ویژگی‌های مادی را در فارسی باستان به خوبی مرزبندی کرد، به ویژه واژه‌ها یا نام‌هایی که در آن ویژگی گویشی عملاً قابل اثبات مادی به چشم می‌خورد: واژه σπάkα ماده سگ در تاریخ هرودوت به عنوان واژه‌ای مادی ذکر شده‌است؛ یعنی spaka*- مادی «سگ» (با sp مادی </tsv/* ایرانی <ku* هندواروپایی) -saka* فارسی باستان (> sag فارسی میانه و نو) به همین ترتیب گونه‌های دیگر هم‌ارزش با آنکه در فارسی باستان ظاهر شده‌اند: -aspa و -asa (هر دو) «اسب» که توزیع ساختی و کاربردی -aspa (به‌طور سنتی، چرا که تنها در نام‌های خاص -Aspacanah , Vištāspa و صفت‌های کلیشه‌ای‌ای چون <uv-aspa-/
از یک چنین هستهٔ ثابت و مشخصی می‌توان با استفاده از «جفت‌های معادل»، برابرهای آوایی هم‌ارزش را در دو زبان ایرانی مادی و فارسی باستان منظم کرد. در این میان نسخهٔ بابلی سنگ‌نوشتهٔ سه زبانهٔ بیستون (DB) نقش مهمی ایفا می‌کند. به‌طوری‌که به جای فارسی باستان، نشان‌دهندهٔ گونه‌هایی است که از دید آوایی کاملاً گویشی به‌شمار می‌آیند و در ایلامی هم دقیقاً بازتاب یافته‌اند، اما به‌طور منظم و منطقی دیگر گونه‌های اسمی‌ای را نشان می‌دهد که آشکارا از گویش ایرانی دیگری ریشه می‌گیرند و با توجه به برابرهای آوایی مربوط، مادی دانستن آن‌ها قطعی است، چرا که تنها مادها، چنین تأثیری را بر سنت (نوشتاری) بابلی برجای گذاشته‌اند: bar-zi-ia/iá بابلی = bṛziya مادی در برابر <bṛdiya/ /θuxra> فارسی باستان؛ at-ri-na-ʾ بابلی = Āvrina مادی در برابر /a-ç-i-n> /Āçina> فارسی باستان و مانند آن.
از آنجایی که یک چنین ویژگی‌های گویشی خاص مادی، تنها به تعداد اندک موجود است — در گونه‌هایی که در روایات (نویسندگان یونانی)، «مادی» شمرده شده‌اند یا (در منابع دیگر) آشکارا در «بافتی مادی» جای گرفته‌اند — و همین تعداد اندک، همتاهای دقیقی در اغلب زبان‌های ایرانی دارد، در هر مورد خاص استدلال دقیق (فرهنگی-) تاریخی - جغرافیایی - گویش‌شناختی ضروری است، به هر جای شگفتی نیست که با توجه به این وضعیت پژوهشی، بحث به آنجا کشیده‌است که تا چه حدی می‌توان در فرض، عناصر مادی در فارسی باستان پیش رفت: و این در واقع به دلیل کمبود دست‌مایه‌های زبانی است. در موارد خاص توسط گرشویچ، تنها ویژگی اندکی (tsv/*> sp/ ایرانی؛ hv/> f/* ایرانی؛ نیز از روایت‌های فرعی: مواردی از قلب برای مثال در nz؛ ترکیبات فعلی با -t-*) مادی به‌شمار آمده و بقیه، گونه‌های درون‌فارسی شمرده شده‌اند. برای هر واژهٔ منفرد یا صورتی اسمی — بر پایهٔ روند پژوهش، این‌گونه می‌توان خلاصه کرد — باید کاملاً محتاطانه و دقیق روشن ساخت که آیا مادی دانستن آن مسلم است یا نه؛ نباید هر صورتی را که به عنوان «فارسی باستان غیر اصیل» مورد تردید است، به راحتی «مادی دانست»، چرا که مادی مفهومی کلی برای تمامی دیگر زبان‌های ایرانی نیست، در واقع این زبان ایرانی شمال‌غربی در بر گیرندهٔ همهٔ آن‌ها نیست. این موضوع به خوبی از پارتی (میانه) بر می‌آید، اما پارتی میانه را نمی‌توان دنبالهٔ مادی دانست، بلکه حتی مانند فارسی میانه و باستان اختلافاتی را با آن نشان می‌دهد. درواقع از صورت باستانی زبان پارتی اثری به دست نیامده است.حسن رضایی باغ‌بیدی: "دستور زبان پارتی (پهلوی اشکانی)"، تهران: نشر آثار، ص ۱۴.
ویژگی زبان مادی بدین صورت است:
دیگر ویژگی بارز زبان مادی با این شیوه به‌خوبی دریافتنی نیست: hv ایرانی> f مادی همانند havarnah ایرانی (xvarənah اوستایی) farnah مادی «فر» (که از سده‌های نهم و هشتم پ. م در نام اشخاص دیده شده‌است)، به‌تازگی کاملاً مادی بودن آن مردود دانسته شده یا این‌که باید جزو یکی از گویش‌های گوناگونِ مادی به‌شمار آید. مایرهوفر، تنها تعدادی واژه درزمینهٔ اصطلاحات حقوقی، سپاهی‌گری و نام‌های خاص از قلمرو پادشاهی هخامنشی را مادی دانسته‌است. درعین‌حال، اشمیت دربارهٔ برخی از آن‌ها تردید دارد؛ برای مثال، xšāyaθiya به‌معنی شاه، دارای /θiy/ (به‌جای /ti/ ایرانی> /šiy/ پارسی باستان) نیست، بلکه بیشتر thii هندوایرانی> /θiy/ پارسی باستان است، و بنابراین، لزوماً نباید مادی شمرده شود.
اینکه تا چه اندازه، واژه‌ها و به‌ویژه نام‌جای‌هایی را (که داده‌های ریشه‌شناختی آن‌ها را به‌درستی ازلحاظ معنایی و منطقی پذیرفت) که در روایات فرعی یونانی، ایلامی، بابِلی و غیرهٔ دوران هخامنشی ثبت شده‌اند، تنها برپایهٔ معیارهای زبانی، ازجمله sp, z مادی و مانند آن، می‌توان به‌طور قطع مادی دانست، مطلبی است که باید در جزئیات آن تصمیم‌گیری شود. در این میان‌نام‌های پادشاهان محلی ماد از زاگرس و جای‌نام‌های مربوط که در منابع آشوری از زمان شلمنصر سوم (میانهٔ سدهٔ نهم پ. م) ذکر شده، استثناست.
لغاتی که در متون یونانی انعکاس یافته‌است:
در کتیبه‌های پارسی باستان واژه‌هایی دیده می‌شوند که برخلاف قواعد آوایی پارسی باستان است، که این واژه‌ها را باید مادی دانست:
اینکه تا چه اندازه، واژه‌ها و نام‌هایی را (که داده‌های ریشه‌شناختی آن‌ها را به‌درستی نمی‌توان از لحاظ معنایی و منطقی پذیرفت) که در روایات فرعی یونانی، ایلامی، بابِلی و غیرهٔ دوران هخامنشی ثبت شده‌اند، تنها برپایهٔ معیارهای زبانی، ازجمله sp, z مادی و مانند آن، به‌طور قطع مادی دانست، قابل تصمیم‌گیری است، اما نام‌های پادشاه‌های محلی ماد از زاگرس و جای‌نام‌های مربوط که در منابع آشوری از زمان شلمنصر سوم (میانهٔ سدهٔ نهم پ. م) ذکر شده، استثناست.
زبان سکایی که امروزه در زمره زبان‌های ایرانی شرقی دسته‌بندی می‌شود، به زبان ایرانی نیای زبان‌های سکاها گفته می‌شود. سکاها از هزارهٔ اول پیش از میلاد مسیح تا هزارهٔ اول میلادی، منطقهٔ وسیعی را از کناره‌های دریای سیاه تا مرزهای چین در تصرف داشتند. این قبایل در نوشته‌های فارسی باستان -saka، در منابع یونانی skuthai نامیده شده‌اند. واژه سکا، در زمان و مکان، کاربرد بسیار گسترده‌ای دارد، و سرزمین آنان چنان پهناور و دارای تیره‌های گوناگون بود که به گزارش هرودوت، سکاهای فرادریا برای دانستن زبان آنان که در دوردست شرقی (خوارزم و سغد) می‌زیستند، نیاز به ترجمه داشته و در سرزمین خود برای گذر یک کاروان از دهانه ولگا در دریای کاسپین تا کوهستان اورال نیاز به هفت ترجمان برای هفت زبان بود. به گفته ماکس مولر این زبان‌ها می‌تواند دربرگیرنده زبان تاتارها، اسلاوها و فین-اوگری‌ها، از ساکنان سرزمین سکاها باشد. گرچه گویا هرودوت از شرقی‌ترین سکاها در شمال رود اوردوس چین و جنوب سیبری (نیاکان شیونگ نو یا خیون) تا کوهستان آلتای خبری نداشته‌است. زبان قبایل سکایی غربی را که در دورهٔ باستان در مناطق شمال دریای سیاه و در همسایگی یونانی‌ها می‌زیستند، "اسکولوتی" است که امروزه بیشتر با نام یونانی آن، "اسکیتی" می‌نامند.به گزارش هرودوت، آنان خود را اسکولوتی (scoloti) یونانی‌ها آنان را اسکیت (scyth) می‌نامیدند.
در کتیبه‌های فارسی باستان از چهار دسته قبایل سکائی زیر نام برده شده‌است: سکاهای تیزخود، سکاهای آن سوی سغد،نام "سغد" خود برگرفته از "سَگودَ" همریشه "اسکودا" (:"سکا") سکاهای هوم نوش، سکاهای فرا دریا (آن سوی دریای سیاه).
سکاها و سرمت ها قبایلی ایرانی تبار بودند که از سده هشتم پیش از میلاد تا آغاز عصر مسیحیت بر دشت‌های اوراسیا فرمان می‌راندند و در قلمرو وسیعی از سواحل شمالی دریای سیاه در غرب تا مرزهای شمالی چین در شرق به زندگی چادرنشینی روزگار می گذراندند. واژۀ سکا، که در فارسی باستان به صورت -saka آمده، از مشتقات ریشه باستانی sak* به معنی «رفتن، گشتن، گردیدن» و در اصل به معنای «سرگردان، خانه به دوش» است. اشتقاق این واژه از saka* «سگ» در معنی مثبت آن «سگ گله» یا از ریشه باستانی sak* «نیرومند بودن» پذیرفتنی نیست.
به ظاهر همه قبایل چادرنشین ایرانی در آغاز خود را -skuda* می‌نامیدند که مشتقی از ریشه هندواروپایی -skeud* است. این واژه را دیاکونوف «چالاک» ولی سمرنیی «تیرانداز» معنا کرده است. همین نام در میانه سده نخست پیش از میلاد در منطقه پنتوس به -skula بدل شد.
اکثر قریب به اتفاق دانشمندان موافقند که زبان‌های سکایی-سرمتی (و آسی) به زبان‌های ایرانی شرقی تعلق دارند. مانند زبان سغدی که زمانی گسترده بود اما اکنون منقرض شده‌است. سند ایرانی بودن عمدتاً بر کتیبه یونانی که در شمال دریای سیاه یافت شده و شامل چند صد نام از زبان سرمتی است استوار است که نشان‌دهنده نزدیکی زیادش با زبان آسی است.Compare L. Zgusta, Die griechischen Personennamen griechischer Städte der nördlichen Schwarzmeerküste [The Greek personal names of the Greek cities of the northern Black Sea coast], 1955.
در کتیبه های هخامنشی نام چهار طایفه سکایی آمده است: سکاهای «هوم‌نوش» (فارسی باستان haumavargā)، سکاها «تیزخود» (فارسی باستان tigraxaudā)، سکاهای «آن سوی سغد» (فارسی باستان para sogdam) و سکاهای «آن سوی دریا» (فارسی باستان paradarya). از این میان، سه عنوان نخست مختص سکاهای شرق دریای خزر بوده و عنوان چهارم به سکاهای غربی گفتنه می‌شده است. مهم‌ترین قبایل سکایی غربی که بیشتر در دشت‌های جنوب روسیه امروزی می‌زیستند شامل سکیتی‌ها یا اسکوتی‌ها (یونانی Σκύθαι) سرمتی‌ها (یونانی Σαυρομάται) و ماساگت‌ها (یونانی Μασσαγέται) می شوند.
به نوشته رودیگر اشمیت، منابع مکتوب از سکاها و زبانشان فقط توسط برخی همسایگانشان که با آن‌ها ارتباط داشته‌اند، از جمله آشوری‌ها، پارسی‌ها و یونانی‌ها ثبت گشته‌است. از منابع کتیبه‌های میخی (هم نئوآشوری‌ها هم فارسی باستان) ما فقط برخی نام‌های ایزوله شده افراد و قبایل را می‌دانیم. اطلاعات بیشتر توسط منابع یونانی و به ویژه برای زبانشان توسط هرودوت تاریخنگار ثبت شده‌است.
از زبان سکایی باستان هیچ اثر مکتوبی تا کنون کشف نشده‌است. با این وجود در برخی منابع ایرانی، یونانی و آشوری شماری از واژگان سکایی باستان که عمدتاً نام‌های خاص هستند بجای مانده‌است. پس از انقلاب زبانی دوره باستان و ورود زبان‌های ایرانی به دوره میانه زبان سکایی در شرق ایران زمین به صورت دو گویش ختنی و تمشقی باقی ماند که از آن دو گویش آثاری امروزه در دست داریم.
آثار سکایی میانه را به دو دستهٔ زبان سکایی ختنی و سکایی تۇمشۇق تقسیم می‌کنند. زبان ساکا، نامی مشترک برای این دو زبان است. آثار تۇمشۇق از نظر زبانی کهنه‌ترند.تاریخ ادبیات پیش از اسلام، ص ۳۶۵ گویش دیگر زبان ختنی در ناحیهٔ تومشوق در شمال شرقی کاشغر متداول بوده‌است که اسناد چندانی از آن برجای نمانده و آنچه به دست آمده نیز هنوز درست خوانده نشده‌است.ادبیات ساسانی، ص ۵۵
از زبان سکاها در دوره باستان هیچ اثر مکتوبی در دست نیست. گزارش‌های هرودوت از افسانه‌ها و داستان‌های اسکیتی و به وجود ادبیات بسیار غنی و به ویژه، حماسی زبان سکایی باستانی گواهی می‌دهد. به روایت هرودوت، پس از پیروزی سومین شاه ماد (هووخشتره) بر سکاهای غاصب (اسکیت‌ها) و بازستانی امپراتوری ماد، با آن‌ها با مهربانی رفتار کرد و «پسرانی را بدیشان سپرد تا به زبان خود و هنر تیراندازی را بدان‌ها بیاموزد».
سکایی باستان مسلماً گویش‌های مختلفی را شامل می‌شده است که اسکیتی و سرمتی از آن جمله بوده‌اند. هرودوت (کتاب 4، بند 117) در اینباره می نویسند:«زبان سرمتی‌ها اسکیتی است، اما به اصللت باستانی اش صحبت نمی شود». شواهد نشان می دهد که دست کم در برخی از گویش‌های اسکیتی-سرمتی باستان hv* ایرانی باستان به f و d* ایرانی باستان در میان دو مصوت به l بدل شده بود. مانند -farna* «فر، فره»، از -hvarnah* و -skula «نام یکی از شاهان اسکیتی» از -skuda* «چالاک» یا «تیرانداز».
تنها آثار بازمانده از زبان سکایی باستان، برخی اسامی افراد، قبیله‌ها و مکان‌ها در کتیبه‌های یونانی منطقه پنتوس و در آثار یونانی است، که بر اساس آن‌ها و به کمک زبان‌های ایرانی باستان (اوستایی و فارسی باستان) و نام چند مکان (تپه، رودخانه در اوکراین و جنوب روسیه)، می‌توان برخی از واژه‌های این زبان را بازسازی کرد.
رضایی باغ‌بیدی، ۲۳ واژه را گردآوری کرده‌است:
از زبان سکاهای مغرب که در کنارهٔ دریای سیاه و جنوب روسیه زندگی می‌کرده‌اند تعدادی واژه در کتاب‌های یونانی و لاتین باقی مانده‌است. چند نمونه از واژه‌های سکایی غربی عبارتند از:
زبان سکایی باستان، گویش‌های مختلفی داشته که دو تا از آنها، اسکیتی و سرمتی بودند. به روایت هرودوت، زبان سرمت‌ها اسکیتی است، اما به اصالت باستانی‌اش صحبت نمی‌شود. شواهد نشان می‌دهد که دست‌کم در برخی از گویش‌های اسکیتی-سرمتی باستان xv ایرانی باستان به f و d ایرانی باستان در میان دو مصوت به l (یعنی d <δ <l) تبدیل گشته‌است. مانند farna* به معنی «فر، فره» از xvarnah و skula* (نام یکی از شاهان اسکیتی) از skuda.
دانشمندان از گویش‌های باستانی سکاهای مرکزی و ترکستان شرقی به جز چند نام قبیله که در کتیبه‌های فارسی باستان و در نوشته‌های یونانی باقی مانده‌است، اطلاع دیگری ندارند. در قرن دوم پیش از میلاد مسیح، یک مجموعه از قبایل سکائی و قبایل تخاری که احتمالاً با قبایل سکایی خویشاوند بودند، منطقهٔ بلخ و زرنگ (سیستان) و رُخَّج را تصرف کردند و بعدها قلمروی خود را تا شمال غربی هند گسترش دادند. در منطقهٔ اخیر آثار یک گویش سکائی در کتیبه‌هایی از قرن اول میلادی به خط خَرُشتی و بَراهمی باقی مانده‌است.
سکائی در حال حاضر به زبان متون ایرانی مکتوب به خط براهمی که از حفریات باستان‌شناسی قرن بیستم در ختن و دیگر واحه‌های ترکستان شرقی به دست آمده‌اند، اطلاق می‌گردد. زبان این متون که تاریخ آن‌ها میان قرن‌های پنجم تا دهم میلادی است و بخش عمدهٔ آن‌ها ترجمهٔ آثار بودائی سنسکریت (به شعر و نثر) است، هندی-سکائی یا بر اساس محل کشف بخش عمدهٔ اسناد سکائی-ختنی یا تنها ختنی نیز نامیده شده‌است.تاریخ زبان فارسی، ص ۶۹ در اسنادی که از ختن به دست آمده، نام این زبان hvatanau,hvamno ختنی ذکر شده‌است.
آنچنان که از متون به دست آمده از دیگر واحه‌های ترکستان شرقی (مُرتُک، تُمشُق) بر می‌آید، بعضی از گویش‌های خویشاوند با ختنی در این مناطق رایج بوده‌است. در قرن پنجم قمری، یازدهم میلادی، هنوز در منطقهٔ کاشغر به گویش‌هایی از همین نوع تکلم می‌کردند.
کشف نسخ خطی سکایی در واحه‌های ترکستان شرقی گواه این نکته است که حتی بعد از مهاجرت‌های بیشمار قبایل سکایی-تخاری و هفتالی (خیونی) به طرف غرب، یعنی بلخ، ماوراءالنهر و سیستان، بخشی از مردمانی که به زبان‌های شرقی گفتگو می‌کردند تا پایان هزارهٔ اول میلادی در این سرزمین باقی مانده‌بودند. بعد از این تاریخ گویش‌های ترکی به‌طور نهایی جای این گویش‌های ایرانی را گرفت.
در هندسه و مثلثات، یک زاویهٔ قائمه یا راست‌گوشه یا زاویه گونیا زاویه‌ای است که زاویهٔ تشکیل شده بوسیلهٔ دو نیمهٔ خط راست را نیمساز می‌کند یعنی آن را دو قسمت برابر می‌کند. سخن دقیق‌تر آن چنین است: اگر یک نیم‌خط به گونه‌ای باشد که نقطهٔ یک انتهای آن بر روی یک خط راست قرار داشته باشد و زاویه‌های مجاور (همسایه) آن با هم برابر باشد، آنگاه می‌توان گفت که این زاویه‌ها زاویهٔ راست‌اند.Wentworth صفحهٔ ۸ در چرخش (دوران)، یک زاویهٔ راست برابر است با یک چهارمِ گردش که برابر است با یک چهارم یک دایرهٔ کامل.Wentworth صفحهٔ ۱۱
در هندسه، اگر دو خط بر یکدیگر عمود باشند آن‌ها را عمود برهم (متعامد) می‌خوانیم یعنی دو خط در نقطه‌ای که همرس شده‌اند زاویه‌ای ۹۰ درجه ساخته‌اند؛ و تعامد که از ویژگی‌های تشکیل راست‌گوشه است مفهومی است که تنها در فضای برداری و برای بردارها از آن استفاده می‌شود. بودن یک راست‌گوشه در سه‌گوش (مثلث) باعث می‌شود که آن مثلث، یک مثلث راست‌گوشه گرددWentworth صفحهٔ ۴۰ که این پدیده، پایهٔ مفهوم‌های به کار برده شده در مثلثات (سه‌برسنجی) است.
واژه پارسی راست‌گوشه (rāstguše) از واژهٔ انگلیسی "right angle" که خود از واژهٔ لاتین "angulus rectus" گرته برداشته شده است. در این جا "rectus" به‌مینوی راست و مستقیم، و angulus به‌معنی گوشه و کنجه است.
در یونیکد نمادهای گوناگونی برای زاویهٔ راست انتخاب شده‌است برای نمونه در U+221F نماد ∟، در U+299C نماد ⦜، در U+299D نماد ⦝ (یک کمان بر روی زاویهٔ راست همراه با یک نقطه در میانهٔ آن) به معنی زاویهٔ اندازه‌گیری شده، و در U+22BE همان نماد ∟ همراه با یک کمان بر روی زاویه (⊾ کمان بدون نقطه)Unicode 5.2 Character Code Charts Mathematical Operators, Miscellaneous Mathematical Symbols-B
در شکل‌ها، برای اینکه نشان دهند یک زاویه راست است، یک زاویهٔ راست کوچک در راس زاویه قرار می‌دهند تا یک مربع در گوشه تشکیل شود، گاهی به جای آن از یک کمان به همراه یک نقطه در میانهٔ آن استفاده می‌کنند.
در بارهٔ زاویهٔ راست در کتاب اصول اقلیدس، کتاب ۱ تعریف ۱۰ بحث شده‌است همچنین در تعریف‌های ۱۱ و ۱۲ زاویهٔ تند (برای زاویه‌های کوچکتر از زاویهٔ راست) و زاویهٔ باز (برای زاویه‌های بزرگتر از زاویه راست) تعریف شده‌اند.Heath صفحهٔ ۱۸۱ همچنین اگر مجموع دو زاویه تشکیل یک زاویهٔ راست دهد آن‌ها را زاویه‌های متمم می‌نامیم.Wentworth صفحهٔ ۹
در کتابِ ۱، بُنداشتِ (اصلِ موضوعِ) ۴، پذیرفته شده بود که تمامی زاویه‌های راست با یکدیگر برابرند، اقلیدس از همین مطلب استفاده می‌کند و زاویهٔ راست را به عنوان یکای اندازه‌گیری دیگر زاویه‌ها به کار می‌برد. پروکلوس برای این بنداشتِ (اصل موضوعِ) اقلیدس، با استفاده از پیش‌فرض‌های گذشته اثباتی ارائه می‌کند؛ اما مورد بحث قرار می‌گیرد که در این اثبات از بعضی فرض‌های گفته نشده‌استفاده شده‌است. ساکِری هم اثباتی را ارائه می‌کند اما او هم در اثباتش بعضی فرض‌ها را بدیهی در نظر گرفته و از آن‌ها استفاده کرده بود.
یک زاویهٔ راست را می‌توان بوسیلهٔ یکاهای مختلفی تعریف کرد:
اعداد ۳-۴-۵ را اعداد فیثاغورسی می‌نامند که به آن «قانون ۳-۴-۵» نیز می‌گویند. گاهی برای تشخیص آنکه یک زاویه راست است یا نه، یک ضلع آن را تا ۳ واحد (برای نمونه ۳ سانتی‌متر) و دیگری را ۴ واحد امتداد می‌دادند، آنگاه دو سر ضلع‌ها را به هم وصل می‌کردند، در مثلث تشکیل شده ضلع سوم را اندازه می‌گرفتند، اگر ضلع سوم (ضلع بلندتر) دقیقاً ۵ واحد بود، نشان می‌داد که زاویه ۹۰ درجه بوده‌است. مفهوم هندسی پشت این روش قضیه فیثاغورس است. («مربع وتر برابر است با مجموع مربعات دو ضلع دیگر»)
قضیه تالس بیان می‌دارد که زاویه‌ای که گوشه اش بر روی کمان دایره و دو انتهای ضلعش بر روی دو سر قطر دایره باشد (زاویه در یک نیم‌دایره تشکیل شده باشد) آن زاویه حتماً زاویهٔ راست است.
داستین لی هافمن (زادهٔ ۸ اوت ۱۹۳۷) هنرپیشه آمریکایی برندهٔ دو جایزه اسکار است.
هافمن در لس آنجلس زاده‌شد. وی پسر دوم لیلیان و هری هافمن است. پدرش یهودی روسی تبار بود که در کنار طراحی مبلمان، در کلمبیا پیکچرز خیاطی می‌کرد و مادرش هنرپیشه آماتور تئاتر بود. برادر بزرگترش، رونالد، وکیل و اقتصاددان است. خانواده هافمن نام داستین را از داستین فارنوم، بازیگر فیلم مرد زن صفت ساخته سیسیل بی. دمیل برای فرزند خود برگزیدند.
هافمن در آغاز، پزشکی خواند اما آن را رها کرد و به دست‌یاری روان‌پزشکی، پیش‌خدمتی، ظرف‌شستن، تایپیستی و روزنامه‌فروشی پرداخت تااین‌که به هنرستان موسیقی و هنر لس‌آنجلس آمریکا راه یافت.
او بیش‌تر برای بازی در نقش‌های ناقهرمان و شخصیت‌های آسیب‌پذیر در سینما شناخته می‌شود.زندگینامه داستین هافمن، سایت (Britannica)
هافمن در ۱۹۶۷ به لطف بازی در «فارغ‌التحصیل» به کارگردانی مایک نیکولز، که یکی از فیلم‌های نمادین سینمای آمریکا است، یک‌شبه ستاره شد و برای اولین بار نامزد اسکار بهترین بازیگر مرد شد. فارغ‌التحصیل، فیلمی پیش‌رو و اثرگذار بود که هافمن ۳۰ ساله در آن نقش جوانی احساساتی و سربه‌هوا به نام بن برادوک را بازی می‌کرد که پس از فارغ‌التحصیلی از دانشگاه، به اصرار خانواده متمول و اعیانش وادار به ازدواج می‌شود. تصمیمی که سرانجام به اتفاقی مضحک اما جسورانه و موفقیت‌آمیز ختم می‌شود. فارغ‌التحصیل، پرفروش‌ترین فیلم سال شد و امروز، بیست‌ویکمین فیلم پرفروش تاریخ سینما با در نظر گرفتن نرخ تورم شناخته می‌شود.
هافمن در ۱۹۶۹ در «کابوی نیمه‌شب» ساختهٔ ستودهٔ جان شلزینجر بازی کرد. این فیلم داستان زندگی دو جوان بی‌کس‌وکار را روایت می‌کند که یکی از شهرستان به شهر آمده و دیگری بی‌نوایی است که در همان شهر زندگی می‌کند. نقش هافمن در این فیلم، همین بی‌نوای کارتن‌خواب به نام راتسو ریتسو است. او در این فیلم نیز خوش درخشید و بار دیگر کاندیدای دریافت اسکار بهترین بازیگر مرد شد. پس از دو فیلم موفق فارغ‌التحصیل و کابوی نیمه‌شب، هافمن در جان و ماری ساخته پیتر ییتس بازی کرد.
آغاز دهه هفتاد برای هافمن بسیار طلایی بود و او این روند را تا پایان آن دهه با موفقیت ادامه داد. او که با سه سال سابقه در سینما به همه خواسته‌هایش جز اسکار رسیده بود، در ۱۹۷۰ در «بزرگ‌مرد کوچک» ساختهٔ آرتور پن، نقش جک کراب را با مهارت بازی کرد. این فیلم، هفتمین فیلم پرفروش آن سال شد.
هافمن در ۱۹۷۱ در سگ‌های پوشالی ساختهٔ کارگردان برجسته سینمای آمریکا، سام پکینپا بازی کرد که موفقیت چندانی برای وی نیاورد. دو فیلم بعدی‌اش، «هری کلرمن کیست» و آلفردو، آلفردو، در پرونده کاری هافمن ناموفق به حساب می‌آیند. پس از این دو، هافمن در ۱۹۷۳ در فیلم محبوب و پرفروش پاپیون در کنار استیو مک‌کوئین بازی کرد. او نقش لوئیس دگا زندانی بینوایی را بازی می‌کند که برخلاف دوست خود پاپیون که به فکر فرار از زندان است، بسیار محافظه کار و خطرناپذیر است؛ و در پایان نیز با نگاهی پرمعنا، آزادی یار دیرین خود را تماشا می‌کند.
هافمن در ۱۹۷۴ با بازی در «لنی» ساختهٔ باب فاسی برای سومین بار نامزد اسکار نقش اول مرد شد. او ۱۹۷۶ با بازی در دو فیلم موفق «همه مردان رئیس‌جمهور» و «ماراتن من» به موفقیت‌های سینمایی خود ادامه داد. هافمن در همه مردان رئیس‌جمهور، نقش کارل برنستین گزارش‌گر جوان روزنامه واشینگتن پست را بازی می‌کرد. این فیلم که بعدها یکی از مهم‌ترین فیلم‌های سیاسی تاریخ سینما شد، داستان تقلب انتخاباتی در زمان ریچارد نیکسون که به رسوایی واترگیت مشهور شد، را روایت می‌کند. کارل برنستین با بازی هافمن در کنار باب وودوارد با بازی رابرت ردفورد از محبوب‌ترین قهرمان‌های تاریخ سینما به‌شمار می‌روند. ۱۹۷۹ داستین هافمن با بازی در کریمر علیه کریمر، برنده اولین اسکار بازیگری خود شد. فیلم نیز برنده جوایز مهمی چون اسکار بهترین فیلم و بهترین کارگردانی شد.
دههٔ ۸۰ برای هافمن سرشار از موفقیت بود. وی در ۱۹۸۲ در فیلم پرفروش «توتسی» بازی خاطره‌انگیزی داشت و در کنار نامزدی نقش اول اسکار، برنده دو جایزه معتبر گلدن گلوب و بفتا شد. فروش فوق‌العاده توتسی در کنار نقدهای مثبت فیلم، هافمن را یکی از اندک فاتحان گیشه که محبوب منتقدان سینما نیز بود کرد. «مرد بارانی» ساختهٔ بری لوینسون دیگر فیلم مطرح داستین هافمن در این دهه است که بیش‌تر جوایز معتبر سینمایی از جمله اسکار نقش اول مرد را برای وی به ارمغان آورد. این فیلم نیز همچون فارغ‌التحصیل و کریمر علیه کریمر، پرفروش‌ترین فیلم سال شد.
دهه ۹۰ آغاز میان‌سالی او و کمتر شدن حضور وی در فیلم‌های شاخص بود. با این همه بازی او در «سگ را بجنبان» محصول ۱۹۹۷ در کنار رابرت دنیرو چشم‌گیر بود؛ و برای هفتمین بار نامزد اسکار نقش اول مرد شد. دیک تریسی، هوک، قهرمان، شیوع، خفتگان، شهر دیوانه، بوفالوی آمریکایی و دیگر کارهای وی در دههٔ ۹۰ هستند.
هافمن در ۱۹۹۷ جایزه افتخاری گلدن گلاب و در ۱۹۹۹ جایزه یک عمر دستاورد بنیاد فیلم آمریکا را دریافت کرد.، سایت (wikipedia)
او در دههٔ جدید بر خلاف دهه‌های پیشین در کارهای‌های شاخصی حضور نیافت؛ و بازی در هیئت منصفه فراری، در جستجوی ناکجاآباد، سرگذشت ناگوار، ملاقات با فوکرها، شهر گمشده، آخرین شانس هاروی ،فوکرهای کوچک و صداپیشگی در پاندای کونگ‌فوکار مهم‌ترین کارهای وی در هزاره جدید میلادی است.
هافمن در کارگردانی، اولین فیلمش، کوارتت، را در ۲۰۱۲ ساخت؛ که به فروش قابل توجه ۵۹ میلیون دلار رسید.میزان فروش فیلم کوارتت، سایت (Boxofficemojo) او در ۲۰۱۳ به دنبال ابتلا به سرطان، عمل جراحی شد و بهبود یافت.سرطان داستین هافمن درمان شد ، وبگاه (hamshahrionline)
امروزه داستین هافمن، در کنار رابرت دنیرو، جک نیکلسون و آل پاچینو، از بزرگان بازیگری در سینمای مدرن شناخته می‌شوند. این بازیگر سرشناس در تازه‌ترین حضورش، در فیلمی به کارگردانی فرانسیس فورد کاپولا بازی می‌کند.
یوجین آلن جین هاکمن (زادهٔ ۳۰ ژانویه ۱۹۳۰) هنرپیشه آمریکایی و برندهٔ دو جایزه اسکار است.
هاکمن در سن برناردینو ایالت کالیفرنیا به دنیا آمد. والدین وی لیدا و یوجین ازرا هاکمن نام داشتند.
خانواده وی دائماً جابجا می‌شدند تا این که سرانجام در دانویل ایالت ایلینوی اقامت گزیدند. پدر هاکمن برای یک روزنامه محلی بر روی ماشین چاپ کار می‌کرد. والدین هاکمن در سال ۱۹۴۳از یکدیگر جدا شدند و پدر وی متعاقباً آن‌ها را ترک کرد. هاکمن در سن شانزده سالگی به تفنگداران دریایی ایالات متحده آمریکا پیوست؛ و مدت چهار سال و نیم در آن جا به عنوان گوینده رادیو خدمت کرد. پس از آن به نیویورک رفت و شغل‌های کوچک مختلفی را تجربه کرد. در سال ۱۹۶۲ مادر وی به دلیل حادثه آتش‌سوزی از دنیا رفت.
هاکمن در سال ۱۹۵۶ به بازیگری روی آورد و و به تئاتر پاسادنا در ایالت کالیفرنیا پیوست. در این‌جا بود که با داستین هافمن آشنا شد؛ و حتی مدتی نیز با هم در یک آپارتمان زندگی می‌کردند. جالب این که مسئولان مدرسه احتمال موفقیت این دو را بسیار کم می‌دانستند. سپس هافمن بازیگری را در چند تئاتر خارج از برادوی به صورت حرفه‌ای آغار کرد. در سال ۱۹۶۴ پیشنهاد بازی در کنار سندی دنیس در تئاتر هر چهارشنبه در ورود به عالم سینما را بر روی وی گشود. اولین حضور وی در فیلم "لیلیت" با نقش اولی وارن بیتی همراه بود. دو سال بعد هاکمن در یکی از پرفروش‌ترین فیلم‌های دههٔ ۶۰ با نام "هاوایی" حضور یافت. اما در سال ۱۹۶۷ با حضور در فیلم "بانی و کلاید" ساخته کم‌نظیر آرتور پن توانست برای اولین بار، نامزدی جایزه اسکار را بدست آورد. در سال ۱۹۶۹ هاکمن نقش مربی اسکی رابرت ردفورد را در فیلم "قهرمان اسکی" ایفا کرد. این فیلم اولین کار سینمایی مایکل ریچی (کارگردان فیلم "کاندیدا" ۱۹۷۲) نیز بود.
در سال ۱۹۷۰ هاکمن بار دیگر نامزد اسکار نقش مکمل مرد برای فیلم "من هرگز برای پدرم آواز نخواندم" شد. در این فیلم ملوین داگلاس بازیگر صاحب سبک آمریکایی و استل پارسونز نیز حضور داشتند. یک سال بعد هاکمن جایگاه نقش اولی در سینما را با بردن جایزه اسکار بهترین بازیگر نقش اول مرد در فیلم "ارتباط فرانسوی" ساخته تحسین‌برانگیز ویلیام فریدکین تصاحب نمود. او در این فیلم نقش یک کاراگاه نیویورکی به نام جیمی دویل "پاپا" را خلاقانه ایفا کرد پس از این فیلم نقش‌های اصلی را در فیلم‌های "ماجرای پوزیدون" ۱۹۷۲ (دومین فیلم پرفروش سال پس از فیلم "پدرخوانده")، "مترسک" (۱۹۷۳) در کنار آل پاچینو، "مکالمه" (۱۹۷۴) ساخته تحسین‌برانگیز فرانسیس فورد کاپولا ایفا کرد. در همین سال هاکمن در کمیک‌ترین شخصیت سینمایی خود در فیلم "فرانکنشتاین جوان" نقش یک مرد نابینای گوشه‌گیر را ایفا نمود. در سال ۱۹۷۵ در قسمت دوم "ارتباط فرانسوی" ساخته جان فرانکن هایمر و فیلم کمتر دیده شده "جنبش‌های شبانه" ساخته آرتور پن ایفای نقش کرد که برای هر دو فیلم نامزد جایزه بفتا نقش اول مرد شد در سال ۱۹۷۷ در فیلم پر از ستاره "پلی در دوردست" ساخته ریچارد اتنبرا نقش یک ژنرال لهستانی را ایفا نمود. در سال ۱۹۷۸ در فیلم "سوپرمن" و همچنین قسمت‌های بعدی آن در سال‌های ۸۰ و ۸۷ نقش لکس لوتر را بازی کرد.
در اواخر دههٔ ۸۰ هاکمن به صورت تناوبی در فیلمها، نقش‌های اصلی و مکمل را ایفا می‌نمود. نامزدی اسکار نقش اول مرد برای فیلم "می‌سی‌سی‌پی می‌سوزد" ساخته آلن پارکر مهم‌ترین دستاورد وی در این دهه می‌باشد. حضور خاطره انگیز وی در فیلم "راه گریزی نیست" که به نقش وزیر دفاعی که بر روی یک مسئله آدمکشی سرپوش می‌گذارد یکی دیگر از کارهای مهم هاکمن در دههٔ ۸۰ است.
در خلال این دهه هاکمن در فیلم‌های "سرخ‌ها" (۱۹۸۱)، "دلیری غیرعادی" (۱۹۸۳)، "هوسیرها" (۱۹۸۶)، "قدرت" (۱۹۸۶) بازی کرد. در سال ۲۰۰۸ فیلم "هوزیرها" با بازی وی از سوی بنیاد فیلم آمریکا به عنوان چهارمین فیلم ورزشی تاریخ سینما برگزیده شد. در این فیلم هکمن در نقش نورمن دیل مربی کهنه‌کار و مصمم تیم بسکتبالی در ایالت ایندیانا ظاهر می‌شود.
در سال ۱۹۹۰ برای رفع تنگی رگهای خونی خود هاکمن آنژیوپلاستی انجام داد و برای مدت کوتاهی از کار دور شد. با این وجود در همان سال در بازسازی فیلم "حاشیه باریک" ۱۹۵۲ شرکت کرد. در سال ۱۹۹۲ به نقش یک کلانتر سادیستی با نام "بیل کوچیکه" در وسترن موفق "نابخشوده" ساخته کلینت ایستوود بسیار خوش درخشید؛ و توانست دومین اسکار زندگی خود را دریافت کند. فیلم در کنار جایزه اسکار مکمل مردی که هاکمن بدست آورد جوایز مهم دیگری چون بهترین فیلم و بهترین کارگردانی را از آن خود کرد. در سال ۱۹۹۳ در فیلم "" در نقش سرتیپ جورج کروک حضور یافت. هاکمن در دو اقتباس از کارهای جان گریشام با نام‌های "شرکت" ۱۹۹۳ در مقابل تام کروز به نقش یک وکیل فاسد و در فیلم "تالار" ۱۹۹۶ به نقش یک محکوم به مرگ نیزحضور یافت. سال ۱۹۹۵ هاکمن در فیلم "کوتوله را بگیرید" نقش یک تهیه‌کننده هالیوودی نالایق را ایفا نمود؛ و در فیلم "سریع و مرده" در مقابل بازیگرانی چون شارون استون، لئوناردو دی کاپریو و راسل کرو در نقش یک هفت تیر کش چابک و خبیث حضور یافت؛ و همچنین در این سال در نقش کاپیتان فرانک رمزی در مقابل دنزل واشینگتن در فیلم "جزر و مد سرخ" ساخته تونی اسکات بازی کرد. از دیگر فیلم‌های مهم وی در اواخر دههٔ نود می‌توان به "قفس پرنده" در کنار رابین ویلیامز، همراه با ویل اسمیت در فیلم "دشمن کشور" (که کاراکتر وی یادآور فیلم "مکالمه" ۱۹۷۴ بود) و فیلم "قدرت اصلی" ساخته کلینت ایستوود در نقش رئیس‌جمهوری که مرتکب قتل شده اشاره کرد.
در سال ۲۰۰۱ در فیلم‌های "سرقت" ساخته دیوید ممت و "خانواده اشرافی تننبام" به کارگردانی وس اندرسون حضور یافت. فیلم "خانواده اشرافی تننبام" برای هاکمن موفقیت زیادی به همراه داشت و وی جوایز متعددی از جمله جایزه گلدن گلوب نقش اول مرد کمدی را دریافت کرد. "هیئت منصفه فراری" محصول ۲۰۰۳ سومین حضور هاکمن در اقتباسی از کارهای جان گریشام بود که با اولین همکاری هاکمن با دوست دیرینش داستین هافمن همراه شد. هاکمن برای آخرین بار در سال ۲۰۰۴ در فیلم "به موسپورت خوش آمدید" در نقش رئیس‌جمهور آمریکاحاضر شد وی پس از این فیلم در سن ۷۴ سالگی برای همیشه از سینما به عنوان بازیگر خداحافظی کرد. در سال ۲۰۰۳ جایزه افتخاری گلدن گلوب با عنوان جایزه سیسیل ب دمیل به وی اهدا شد.
نیکلاس کیم کوپولا (؛ زادهٔ ۷ ژانویهٔ ۱۹۶۴) که با نام نیکلاس کیج (Nicolas Cage) شناخته می‌شود، بازیگر و فیلم‌ساز آمریکایی است. او در خانوادهٔ کوپولا به دنیا آمده و جوایز مختلفی از جمله یک جایزهٔ اسکار و یک جایزهٔ گلدن گلوب دریافت کرده‌است.
کیج برای بازی در فیلم‌های کمدی "ماه‌زده" (۱۹۸۷) "ماه عسل در وگاس" (۱۹۹۲) نامزد دریافت جایزهٔ گلدن گلوب شد و برای بازی در "ترک لاس وگاس" (۱۹۹۵) توانست جایزهٔ اسکار بهترین بازیگر مرد را کسب کند. او برای به تصویر کشیدن چارلی و دانلد کافمن در کمدی-درام "اقتباس" (۱۹۹۲) نامزد دریافت جایزهٔ اسکار شد.
نیکلاس کیج با نام «نیکلاس کیم کوپولا» در لانگ بیچ در کالیفرنیای به دنیا آمده‌است. پدرش آگوست کوپولا، پروفسور ادبیات و مادرش جوی فوگلزانگ، رقاص و طراح رقص. وی مسیحی کاتولیک است.
پدر نیکلاس از تبار ایتالیایی و مادرش آلمانی-لهستانی است. پدر پدربزرگ وی از مهاجرانی ایتالیایی است که به آمریکا آمده. عموی نیکلاس، فرانسیس فورد کوپولا کارگردان مجموعه فیلم‌های "پدرخوانده" است. گفتنی است که «رومن کوپولا» پسرعموی او و سوفیا کوپولا دختر عمویش هستند. دو برادر نیکلاس نیز با نام‌های «مارک کوپولا» و «کریستوفر کوپولا» در نیویورک برنامه‌های رادیویی اجرا می‌کنند.
سِر فیلیپ آنتونی هاپکینز (؛ زادهٔ ۳۱ دسامبر ۱۹۳۷) بازیگر اهل ولز است. او در طول شش دهه فعالیت حرفه‌ای خود افتخارات گوناگونی از جمله دو جایزهٔ اسکار، چهار جایزهٔ بفتا، دو جایزهٔ امی و جایزهٔ سیسیل بی دمیل و بفتا فلوشیپ را دریافت کرده‌است. هاپکینز در سال ۱۹۹۳ از طرف الیزابت دوم لقب شوالیه را کسب کرد و در سال ۲۰۰۳ ستاره‌ای با نامش در پیاده‌روی مشاهیر هالیوود نصب شد.
در پی فارغ‌التحصیلی از کالج سلطنتی موسیقی و درام ولز در سال ۱۹۵۷، هاپکینز در آکادمی سلطنتی هنرهای دراماتیک لندن آموزش دید و سپس لارنس الیویه در سال ۱۹۶۵ او را برای پیوستن به تئاتر ملی سلطنتی دعوت کرد. او در سال ۱۹۶۸ برای بازی در نقش ریچارد یکم در درام تاریخی "شیر در زمستان" به شهرت بین‌المللی رسید. در اواسط دههٔ ۱۹۷۰، ریچارد اتنبرا که پنج فیلم هاپکینز را کارگردانی کرد، او را «بزرگ‌ترین بازیگر نسل خود» نامید. او در سال ۱۹۹۱ برای به تصویر کشیدن هانیبال لکتر در فیلم ترسناک روان‌شناختی "سکوت بره‌ها" برندهٔ جایزهٔ اسکار بهترین بازیگر مرد شد. او برای بازی در فیلم‌های "بازمانده روز" (۱۹۹۳)، "نیکسون" (۱۹۹۵)، "آمیستاد" (۱۹۹۷) و "دو پاپ" (۲۰۱۹) نیز نامزد دریافت جایزهٔ اسکار شد. هاپکینز برای نقش‌آفرینی در درام روان‌شناختی "پدر" (۲۰۲۰) بار دیگر جایزهٔ اسکار بهترین بازیگر مرد را دریافت کرد و به پیرترین شخصی تبدیل شد که این جایزهٔ را دریافت می‌کند. دیگر فیلم‌های قابل توجهش عبارتند از "مرد فیل‌نما" (۱۹۸۰)، "هواردز اند" (۱۹۹۲)، "دراکولای برام استوکر" (۱۹۹۲)، "سرزمین سایه‌ها" (۱۹۹۳)، "افسانه‌های خزان" (۱۹۹۴)، "با جو بلک آشنا شوید" (۱۹۹۸)، "نقاب زورو" (۱۹۹۸)، "ثور" (۲۰۱۱)، "" (۲۰۱۳)، "" (۲۰۱۷) و "" (۲۰۱۷).
هاپکینز در آثار تلویزیون نیز فعالیت داشته‌است. او در سال ۱۹۷۳ برای عملکردش در مجموعهٔ تلویزیونی "جنگ و صلح" جایزهٔ بهترین بازیگر مرد تلویزیونی آکادمی بریتانیا را دریافت کرد. او از سال ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۸ برای بازی در مجموعهٔ تلویزیونی "وست‌ورلد" نامزد دریافت جایزهٔ امی ساعات پربیننده شد. دیگر آثار تلویزیونی او "متصدی لباس" (۲۰۱۵) و "شاه لیر" (۲۰۱۸) هستند.
هاپکینز در شب سال نو ۱۹۳۷ در مارگام واقع در حومه شهر پورت تالبوت، گلامورگن متولد شد. مادرش انی موریل و پدرش ریچارد آرتور هاپکینز یک نانوا بود. او دربارهٔ طبقهٔ کارگر بودن پدرش می‌گوید «هرگاه احساس می‌کنم ممکن است من خاص یا متفاوت باشم، به یاد پدرم می‌افتم ودست‌هایش را به یاد می‌آورم؛ آن دست‌های سخت و شکسته شده». دوران مدرسهٔ او ثمره‌ای در برنداشت؛ او ترجیح می‌داد که در هنر غوطه‌ور بشود و کارهایی مثل رنگ آمیزی و نقاشی یا نواختن پیانو را انجام دهد تا اینکه درس بیاموزد.
در ۱۹۴۹ والدین او برای اینکه انضباط و نظم را یاد بگیرد، هاپکینز را به اصرار در مدرسه‌ای در پونتیپول ثبت نام کردند. پس از پنج ترم در آنجا به مدرسه‌ای دیگر در ویل آو گلامورگن به تحصیل پرداخت. هاپکینز در مصاحبه‌ای در سال ۲۰۰۲ اظهار کرد «من دانش آموز ضعیفی بودم که باعث شد بقیه من را مورد تمسخر خود قرار بدهند و عقده حقارت داشتم. وقتی که بزرگ شدم کاملاً معتقد بودم که من یک احمقم». در کمال ناامیدی، والدینش او را به مدرسه‌ای شبانه‌روزی بردند که مدیر مدرسه آنجا به او «ناامید» می‌گفت. او در سن ۱۷ سالگی توسط گروه YMCA به عرصه بازیگری وارد شد.
هاپکینز از هموطن ولزی خود ریچارد برتون الهام می‌گرفت و از طرف او نیز تشویق می‌شد، هاپکینز در سن ۱۵ سالگی با او ملاقات داشت. هاپکینز بی درنگ خود را در دانشکده درام و موسیقی رویال ولز واقع در کاردیف ثبت نام کرد که در سال ۱۹۵۷ از آن فارغ‌التحصیل شد. پس از دو سال خدمت برای نیروی زمینی بریتانیا؛ به سمت لندن حرکت کرد تا در آکادمی سلطنتی هنرهای دراماتیک به مطالعه بپردازد.
هاپکینز در ملیبو، کالیفرنیا سکونت می‌کند. او قبل از اواخر دهه ۱۹۷۰ یکبار به آمریکا نقل مکان کرد تا حرفهٔ بازیگریش را دنبال کند، اما در اواخر دهه ۱۹۸۰ به لندن برگشت. هرچند در دهه ۱۹۹۰ او تصمیم گرفت برای به دست آوردن موفقیت در بازیگری به آمریکا بازگردد. با حفظ شهروندی بریتانیایی، او در تاریخ ۱۲ آوریل ۲۰۰۰ به عنوان یک شهروند آمریکایی نیز تبدیل شد. هاپکینز تا الان سه بار ازدواج کرده‌است: با پترونلا بارکر (بازیگر) از ۱۹۶۶ تا ۱۹۷۲، با جنیفر لینتون از ۱۹۷۳ تا ۲۰۰۲ و از سال ۲۰۰۳ با استلا اری یاوا که در حال زندگی است.
آنتونی هاپکینز فرزند یک خانوادهٔ کارگر بود. پس از پایان دوران خدمت نظام در کالج هنرهای نمایشی کاردیف ثبت نام کرد و پس از آن تحصیلاتش را در زمینهٔ بازیگری در آکادمی سلطنتی هنرهای نمایشی در لندن ادامه داد.
وی اولین بار در سال ۱۹۶۴ در لندن به صحنهٔ تئاتر وارد شد. در سال ۱۹۷۴ برای بازی در نمایشی به آمریکا رفت. او ده سال در آمریکا ماند و در این دوران در فیلم‌های سینمایی و تلویزیونی فراوانی بازی کرد.
او دارندهٔ جایزه اسکار، گلدن گلوب، بفتا و لقب اشرافی «سِر» از ملکه الیزابت دوم است وی همچنین کارگر کارخانه فولادسازی نیز بوده‌است.
آنتونی هاپکینز در سال ۱۹۶۴ قطعه‌ای والتز (رقص محلی) را خلق و نگارش کرد، اما هرگز اطمینان آن را نیافت که دست به انتشار آن بزند. سال‌ها بعد و در سال ۲۰۱۱ همسر او این قطعه را برای آندره ریو فرستاد و این موزیسین مشهور این قطعه را پسندید و در یکی از آلبوم‌هایش در همان سال منتشر کرد. آندره ریو در کنسرتی در شهر وین به صورت زنده و هنگامی‌که خود آنتونی هاپکینز هم حضور داشت این قطعه را اجرا کرد.https://en.wikipedia.org/wiki/And_the_Waltz_Goes_On
مورگان فریمن (؛ زادهٔ ۱ ژوئن ۱۹۳۷) بازیگر آمریکایی است. او برای صدای عمیق خود و نقش‌های گوناگونی که در طیف گسترده‌ای از ژانرهای فیلم ایفا کرده، معروف است. فریمن در طول بیش از پنج دهه حرفهٔ خود افتخارات گوناگونی از جمله یک جایزهٔ اسکار و یک جایزهٔ گلدن گلوب دریافت کرده‌است.
فریمن در می‌سی‌سی‌پی بزرگ شد و در آنجا شروع به بازی در نمایش‌های مدرسه کرد. او هنرهای تئاتر را در لس آنجلس فرا گرفت و در اوایل حرفهٔ خود در نمایش‌های تئاتر ظاهر شد. او در دههٔ ۱۹۷۰ با بازی در مجموعهٔ تلویزیونی کودکانهٔ "شرکت برق" به شهرت رسید. فریمن با نمایشنامه‌های "کوریولانوس" و "ژولیوس سزار" به روی صحنه رفت که برای "کوریولانوس" جایزهٔ اوبی را دریافت کرد. نقش برجستهٔ او در "مهارت شهرنشینی" (۱۹۸۷) بود که برایش نامزد دریافت جایزهٔ اسکار بهترین بازیگر نقش مکمل مرد شد. او در ۱۹۸۹ برای درام زندگی‌نامه‌ای "افتخار" و درام-کمدی "رانندگی برای خانم دیزی" به شهرت بیشتری رسید و برای فیلم دوم نامزد دریافت جایزهٔ اسکار بهترین بازیگر نقش اول مرد شد.
فریمن در سال ۱۹۹۲ در فیلم وسترن "نابخشوده" ایفای نقش کرد؛ این فیلم نخستین همکاری او با کلینت ایستوود بود. او در سال ۱۹۹۴ برای بازی در درام "رستگاری در شاوشنک" بار دیگر نامزد دریافت جایزهٔ اسکار شد. فریمن در تریلر جنایی "هفت" (۱۹۹۵) و درام تاریخی "آمیستاد" (۱۹۹۷) نیز ایفای نقش کرد. او در سال ۲۰۰۴ برای عملکردش در درام ورزشی "محبوب میلیون دلاری" ساختهٔ ایستوود توانست جایزهٔ اسکار بهترین بازیگر نقش مکمل مرد را کسب کند. او برای بازی در نقش رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی نلسون ماندلا در "شکست‌ناپذیر" (۲۰۰۹) ساختهٔ ایستوود برای بار پنجم نامزد دریافت جایزهٔ اسکار شد. فریمن برای بازی در نقش لوشس فاکس در "سه‌گانهٔ بتمن" (۲۰۰۵–۲۰۱۲) شهرت دارد.
فریمن علاوه بر بازیگری، درام "بوفا!" (۱۹۹۳) را کارگردانی کرده‌است. او شرکت ساخت فیلم رولیشنز انترتینمنت را با شریک تجاری‌اش تأسیس کرده‌است. او دریافت‌کنندهٔ جایزهٔ مرکز کندی، جایزهٔ یک عمر دستاورد هنری، جایزهٔ گلدن گلوب سیسیل بی دمیل و جایزهٔ یک عمر دستاورد هنری انجمن بازیگران فیلم بوده‌است. او برای نقش‌های خود در نمایش‌های تئاتر توانسته سه جایزهٔ اوبی دریافت کند.
فریمن متولد ممفیس در ایالت تنسی است. مادر وی نظافتچی بود و پدرش یک آرایشگر بود و آرایشگاه کوچکی داشت. او ۳ خواهر و برادر دیگر نیز دارد. همچنین طبق آزمایش دی‌ان‌ای از وی مشخص شد تبار وی نیجریه ای است. در سن ۹ سالگی فریمن ضمن ایفای نقش‌های اصلی نمایش در مدرسه، تقریباً دوران بازیگری خود را نیز شروع کرد. وی در ۱۲ سالگی در همین زمینه در یک مسابقه نمایشی برنده شد و چند اجرای برنامه را نیزدر رادیو بر عهده داشت. فریمن بورسیه دانشگاه ایالتی جکسون را که در زمینه بازیگری به وی اعطا شده بود نپذیرفت و به جایش شروع به خدمت در نیروی هوایی آمریکا به عنوان متخصص رادار کرد.
فریمن در ۴ اوت ۲۰۰۸ در یک تصادف در بزرگ‌راهی نزدیک رولویل (در میسیسیپی) زخمی شد. خودرویی که وی می‌راند، نیسان ماکسیما مدل ۱۹۹۷ بود. خودرو از بزرگ‌راه بیرون رفت و چندبار دورِ خود چرخید. فریمن و زنی که همراهش بود به وسیلهٔ ابزار نجات هیدرولیک نجات داده شدند.
فریمن مالک یک رستوران و یک باشگاه موسیقی است.
هشت زن از فعالان و بازیگران حوزه سینما مورگان فریمن را متهم به آزار جنسی خود کرده‌اند. یکی از دستیاران تهیه فیلمی کمدی در گزارشی فریمن را متهم کرد ماه‌ها وی را آزار داده‌است. وی ادعا کرد فریمن بارها در تلاش بوده تا بدنش را لمس کند یا دامنش را بالا بزند. همچنین اضافه کرد که بارها به صورت کلامی با پرسیدن پرسش‌های نامناسب مثل «آیا شورت به تن داری؟» وی را آزرده‌است. زنی دیگر نیز وی را به این جرم متهم نموده و اذعان داشت هیچ‌کس جرأت نمی‌کرد در حضور وی لباس جلوباز، کوتاه یا چسبان بپوشد. الن بارکین یکی از همبازی‌های زن به او تذکر داده بود که دست از این کارها بردارد چنان‌که تذکر وی باعث دست پاچگی فریمن شده بود. فریمن بعد از این اتهامات از «هرکسی که احساس ناراحتی یا بی‌احترامی کرده» عذر خواهی کرد و گفت: «ناراحت کردن زنان هیچ وقت خواسته من نبوده»
مورگان فریمن علی‌رغم اینکه از بزرگترین بازیگران هالیوودی به‌شمار می‌رود، تاکنون فقط موفق به کسب تنها یک جایزه اسکار نقش مکمل مرد شده‌است.
فریمن درسال ۱۹۹۷ به همراه شریک تجاری اش لوری مک کریری شرکت تولید فیلم «ریویلیشن اینترتینمنت» را تأسیس کردند. آنها همچنین شرکت «کلیک استار» که در زمینه دانلود فیلم فعالیت می‌کند را تأسیس کردند. کلیک استار درسال ۲۰۰۸ فعالیت خود را متوقف کرد. فریمن همچنین مالک یک کلوپ موسیقی بلوز به نام گرند زرو (Ground Zero) در کلارکسدیل، میسیسیپی است.
وی در مراسم افتتاحیه جام جهانی فوتبال ۲۰۲۲ قطر به عنوان مجری مراسم حضور داشت.
اد هریس.(انگلیسی: Edward Allen Harris) (زاده ۲۸ نوامبر ۱۹۵۰) بازیگر و فیلمساز آمریکایی است. بازی‌های او در فیلم‌های تغییر وضعیت فهرست محتویات
آپولو ۱۳، نمایش ترومن (۱۹۹۸)، پولاک (۲۰۰۰) و ساعت‌ها (۲۰۰۲)او تحسین منتقدان و نامزدی جایزه‌های آکادمی را به همراه داشت.
جایزه اسکار بهترین بازیگر نقش مکمل مرد (که معمولاً از آن با نام جوایز آکادمی برای بهترین بازیگر نقش مکمل مرد نیز یاد می‌شود) یکی از جوایز اسکار است که هرساله توسط آکادمی علوم و هنرهای تصاویر متحرک به بازیگری که از سوی هیئت داوران به‌عنوان بهترین بازیگر نقش مکمل مرد صنعت فیلمسازی شناخته شده‌است، اهدا می‌شود.
در نهمین دوره مراسم جوایز آکادمی که در سال ۱۹۳۷ برگزار شد، والتر برنان به خاطر بازی در فیلم "بیا و بگیرش" موفق شد اولین جایزهٔ این رشته را دریافت کند. در ابتدا لوح‌های تقدیر به جای مجسمهٔ اسکار به بازیگران برندهٔ رشته‌های بهترین بازیگر نقش مکمل (چه زن و چه مرد) داده می‌شد. سرانجام، با شروع مراسم شانزدهم در سال ۱۹۴۴، مجسمه‌های اسکار کاملاً جای لوح‌ها را گرفتند. امروزه، نامزدها در بخش بازیگران آکادمی با روش تک‌رأی انتقال‌پذیر تعیین می‌شوند و برنده‌ها توسط تمام اعضای واجد شرایط آکادمی با شیوهٔ اکثریت آرا انتخاب می‌شوند.
از زمان شروع مراسم، این جایزه به دست ۷۷ بازیگر رسیده‌است. والتر برنان با سه جایزه، بهترین عملکرد را نسبت به دیگر بازیگران داشته‌است. برنان، کلود رینس، جک نیکلسون، آرتور کندی، آل پاچینو، جف بریجز و رابرت دووال، هر کدام با ۴ نامزدی، بیشتر از هر بازیگر دیگری نامزد دریافت این جایزه شده‌اند.
در جدول زیر، سال‌های برگزاری مراسم آکادمی فهرست شده‌است و به‌طور کلی با سال انتشار فیلم‌ها در شهرستان لس‌آنجلس، کالیفرنیا مطابقت دارد. مراسم همیشه در سال بعد برگزار می‌شود.
اشخاص زیر دو یا چند جایزه در رشته بهترین بازیگر نقش مکمل برده‌اند:
اشخاص زیر سه یا چند بار در رشته بهترین بازیگر نقش اول نامزد شده‌اند:
اریک مارلون بیشاپ (تولد: ۱۳ دسامبر ۱۹۶۷) - مشهور به جِیمی فاکس بازیگر، خواننده، ترانه‌سرا و کمدین اهل ایالات متحده آمریکا است. بازی وی در فیلم ری (۲۰۰۴) باعث شد او برنده جایزه اسکار بهترین بازیگر و یک جایزه گلدن گلوب بهترین بازیگر مرد – فیلم موزیکال یا کمدی شود. در همان سال بود که نقش‌آفرینی او در فیلم وثیقه، فاکس را نامزد دریافت جایزه اسکار نقش مکمل مرد کرد. در عرصه موسیقی نیز جیمی فاکس موفق به کسب جایزه گرمی شده‌است. ۳ آلبوم موسیقی وی نیز در زمره بهترین آهنگ‌های بیلبورد ۲۰۰ قرار دارند.
جیمی متولد شهر ترل در ایالت تگزاس است. وی فرزند لوییس و دورل است. پدرش گاهگاهی در عرصه بورس فعال بود و بعد از مسلمان شدن، نام خودش را به "شهید عبدالله" تغییر داد. جیمی کمی بعد از متولد شدن، توسط پدربزرگ و مادربزرگش بزرگ شد و رابطه چندانی با پدر و مادرش نداشت. جیمی در دوران نوجوانی به شکل پاره وقت در کلیسای محل زندگی‌شان پیانو می‌نواخت.
پیانو زدن جیمی از سن ۵ سالگی‌اش شروع شد. در دوران مدرسه نیز بخاطر شوخ‌طبعی و قدرت خوب بیان لطیفه‌ها، تبدیل به جایزه‌ای برای سایر دانش‌اموزان تبدیل شده بود. اگر دانش‌آموزان در سر کلاس به خوبی رفتار می‌کردند، معلم به جیمی اجازه می‌داد که برای آن‌ها یک لطیفه تعریف کند. جیمی فاکس در همان شهر به دبیرستان رفت و در دبیرستان بود که نمرات بسیار خوبی می‌گرفت. وی همچنین در این دوره روی به ورزش‌هایی همچون فوتبال آمریکایی و بسکتبال آورده بود. بعد از پایان دوران دبیرستان موفق به دریافت بورسیه برای "دانشگاه بین‌المللی ایالات متحده" شد و در آنجا در رشته موسیقی کلاسیک و آهنگسازی شروع به تحصیل کرد. جیمی همیشه از تأثیرات مادربزرگش در کسب موفقیت‌هایش تقدیر کرده‌است.
اولین بار در سال ۱۹۸۹ بود که جیمی با درخواست نامزدش، شروع به گفتن لطیفه در باشگاه‌های شبانه کرد. در آنجا جیمی متوجه شد که کمدین‌های خانم را زودتر از کمدین‌های مرد به روی صحنه می‌برند و این شد که نام جیمی فاکس را برای خودش انتخاب کرد به این گمان که این نام معنی‌ای دو سویه داشته و نوعی مخالفت با این رویه بود. البته او نام فاکس را بخاطر احترام، از روی نام کمدینی به نام "رد فاکس" برداشت.
اولین فیلم جیمی در سال ۱۹۹۲ و با فیلم "اسباب‌بازی‌ها" کلید خورد. در این فیلم او با رابین ویلیامز هم‌بازی بود. همچنین اولین نقش دراماتیک وی نیز در فیلم هر یکشنبه کذایی اجرا شد که در آنجا نقش یک ورزشکار را بازی می‌کرد. سپس در سال ۲۰۰۴ جیمی در کنار تام کروز در فیلم وثیقه شروع به نقش‌آفرینی کرد. وی نقش یک راننده تاکسی را در این فیلم داشت. بخاطر بازی در این فیلم، جیمی بسیار مورد تحسین قرار گرفت و به عنوان نامزد دریافت جایزه اسکار بازیگر نقش مکمل مرد معرفی شد.
در سال ۱۹۹۴ بود که جیمی فاکس اولین آلبوم موسیقی خود را با نام Peep This روانه بازار کرد.
در سال ۲۰۰۴ جیمی به همراه کانیه وست در آهنگی با هم همکاری کردند. این آهنگ رتبه اول برترین آهنگ را در آمریکا و رتبه سوم را در بریتانیا کسب کرد. همکاری دوم این دو برای آهنگ "جستجوگر طلا" بود که این آهنگ نیز به لیست بهترین آهنگ‌های آمریکا رفته و به مدت ۱۰ هفته مقام نخست را داشت.
سپس جیمی در فیلمی به نام "ری" به ایفای نقش پرداخت. این فیلم بیوگرافی ری چارلز، نوازنده مشهور آمریکایی را روایت می‌کرد. بخاطر بازی در این فیلم جمی جایزه اسکار بهترین بازیگر را توانست از آن خود کند. جیمی فاکس دومین مرد تاریخ سینما است که در یک سال، دو بار نامزد دریافت جایزه اسکار بازیگری شد (یکبار نامزد بخاطر فیلم وثیقه و بار دوم بخاطر فیلم "ری"). پیش از او، آل پاچینو تنها بازیگری بود که این رکورد را داشت.
در سال ۲۰۰۵ دومین آلبوم موسیقی جیمی تحت عنوان "غیرقابل پیش‌بینی" منتشر شد. فروش این آلبوم بسیار خوب بوده و تنها در هفته اول موفق به فروش بیش از ۵۹۸٫۰۰۰ نسخه شد و جایگاه دومین آلبوم پرفروش را کسب کرد. البته در هفته بعد و با فروش ۲۰۰٫۰۰۰ نسخه بیشتر رتبه خود را به جایگاه نخست ارتقاء داد. در بریتانیا نیز میزان فروش این آلبوم آن را در جایگاه نهم قرار داد.
در سال ۲۰۰۶ جیمی فاکس بخاطر همکاری با کانیه وست در آهنگ "جستجوگر طلا" موفق به برنده شدن جایزه "بی‌ایی‌تی" شد.
در ادامه نقش‌آفرینی جیمی در فیلم‌های پرفروش و مشهور، وی در فیلم‌های پرفروش دیگری همچون "دختران رؤیایی" (۲۰۰۶) و میامی وایس (۲۰۰۶) به ایفای نقش پرداخت. سال ۲۰۰۷ فیلم "امپراتوری" با بازی وی منتشر شد. در این فیلم، وی در کنار بازیگرانی چون جیسون بیتمن، کریس کوپر و جنیفر گارنر به ایفای نقش پرداخت. در سپتامبر همین سال نیز ستاره جیمی فاکس را در پیاده‌روی شهرت هالیوود نصب کردند. در آوریل ۲۰۰۹ وی در فیلم "سولویست" و چند ماه بعد در فیلم "شهروند مطیع قانون" در نقش یک وکیل بازی کرد.
در ۲۲ ژانویه ۲۰۰۷ بود که جیمی افتتاح شبکهٔ خودش تحت نام فاکس‌هول را رسماً اعلام کرد. این شبکه آثار موسیقی، گفتگویی و کمدی می‌شود. آثار موسیقی پخش شده از این شبکه مربوط به هنرمندان آفریقایی-آمریکایی خواهد بود و بیشتر آثار خود جیمی فاکس نیز از این شبکه پخش می‌شود.
در سال ۲۰۱۱ جیمی شروع به ایفای نقش در فیلم جنگوی آزادشده کرد. این فیلم به کارگردانی کویینتین تارانتینو بوده و بازیگرانی همچون کری واشینگتن، کریستوف والتس، لئوناردو دی‌کاپریو و ساموئل جکسون در آن به ایفای نقش پرداخته‌اند. این فیلم در سال ۲۰۱۲ منتشر شد. در سال ۲۰۱۱ بود که جیمی شروع به گویندگی نیز کرده و صدایش در انیمیشن ریو و در نقش نیکو مورد استفاده قرار گرفت.
چهارمین آلبوم موسیقی جیمی نیز با نام "بهترین شب زندگیم" در دسامبر ۲۰۱۰ منتشر شد. اولین تک‌شعرش نیز "برنده" نام دارد که در ان جاستین تیمبرلیک و تی.آی. حضور دارند.
جیمی همچنین طی اظهار نظر جنجالی‌ای در برنامه ساتردی نایت لایو که در مورد فیلم جنگوی آزادشده بود عنوان کرد که «از کشتن سفیدپوست‌ها در فیلم‌هایش لذت می‌برد»
جدیدترین فیلم جیمی مرد عنکبوتی شگفت‌انگیز ۲ است که قرار است در سال ۲۰۱۴ منتشر شود. همچنین این موضوع تأیید شده که قرار است جیمی در نقش مارتین لوتر کینگ جونیور در یک فیلم به تهیه‌کنندگی استیون اسپیلبرگ ظاهر شود.
جیمی فاکس پدر ۲ دختر به نام‌های کارین (متولد ۱۹۹۴) و آنالاس (متولد ۲۰۰۹) است.
جیمی فاکس همچنین بعد از طلاق کیتی هولمز از همسر سابقش تام کروز، از سال ۲۰۱۳ با وی در رابطه عاشقانه اما پنهانی بود. این رابطه در نهایت در سال ۲۰۱۹ خاتمه پیدا کرد.
وینستون لئونارد اسپنسر چرچیل (؛ ۳۰ نوامبر ۱۸۷۴ – ۲۴ ژانویهٔ ۱۹۶۵) سیاست‌مدار، افسر ارتش و یک نویسنده بریتانیایی بود. وی طی سال‌های ۱۹۴۰ تا ۱۹۴۵، یعنی در طول جنگ جهانی دوم، و بار دیگر بین سال‌های ۱۹۵۱ تا ۱۹۵۵ نخست‌وزیر بریتانیا بود. جز دو سال ۱۹۲۲ تا ۱۹۲۴، چرچیل از ۱۹۰۰ تا ۱۹۶۴ نماینده پارلمان بود. به عنوان یک معتقد به لیبرالیسم اقتصادی و امپریالیسم، بیشتر عمرش را در حزب محافظه‌کار عضو بود که از سال ۱۹۴۰ تا ۱۹۵۵ رهبری آن را نیز بر عهده داشت. او از سال ۱۹۰۴ تا ۱۹۲۴ عضو حزب لیبرال بود.