moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
همچنین سماع در لغت در معنای شنیدن، رقص و وجد است و در اصطلاح به آوازی گفته می‌شود که حال شنونده را منقلب گرداند؛حیدر خانی، حسین، سماع عارفان، انتشارات سنائی، تهران، ۱۳۷۴ش؛ صفحه ۲۱؛ جواد نوربخش، سماع، انتشارات خانقاه نعمت‌اللهی، تهران، ۲۵۳۵ش؛ صفحهٔ ۳. آنچنان که صائب تبریزی می‌فرماید:
عشق، ذرات جهان را در سماع آورده‌است / چون سپند، افسردگان را کارفرما آتش استصائب تبریزی، دیوان، به کوشش محمد قهرمان، انتشارات علمی و فرهنگی، تهران، ۱۳۸۳ش؛ ۲/۵۱۱ [غزل ۱۰۰۸ بیت ۱۳.
منبع این سماع چیزی جز عشق نباید باشد؛ عشقی که همچون آتش زبانه می‌کشد و انسان نمی‌تواند در برابر آن ایستادگی کند، بنابراین در آن ذوب می‌شود و به فنا می‌رسد؛ ابوسعید ابوالخیر، از عارفان بزرگ قرن ۵ ق/۱۱م نیز می‌گوید:
صوفی به سماع دست از آن افشاند/ تا آتش دل به حیلتی بنشاند
عاقل داند که دایه گهواره طفل/ از بهر سکوت طفل می‌جنباندابوسعید ابوالخیر، دیوان، به کوشش رحیم چاووش اکبری، نشر محمد، تهران، ۱۳۶۹ش؛ صفحه ۴۹.
از این رو صوفیان توجه ویژه‌ای به سماع داشتند و حتی آن را غذای جان و دوای دل عاشق سالک، نام نهادند.سراج، عبدالله بن علی، اللمع، به کوشش عبدالباقی طه و عبدالحلیم محمود، قاهره [بغداد]، دارالکتب الحدیثة و مکتبة المثنی، ۱۳۸۰ق؛ صفحهٔ ۳۴۲.
سماع در اصطلاح صوفیه گوش دل فرو داشتن به اشعار و الحان و نغمه‌ها و آهنگ‌های موزون است، در حال جذبه و بی‌خودی. سماع را دعوت حق خوانند، و حقیقت سماع را بیداری دل دانند و توجه آن را به سوی حق انگارند.جواد نوربخش، سماع، انتشارات خانقاه نعمت‌اللهی، تهران، ۲۵۳۵ (۱۳۵۵ش)
نخستین بار در شاهنامه به سماع به معنی پرستش با وجد برمی‌خوریم که توسط خسرو کیانی بلخی انجام گرفت که پنج هفته به سماع پرداخت
چنین پنج هفته خروشان به پای
همی بود بر پیش گیهان خدای
و این راه و شیوه که خواندن و ستایش خداوند در حالت خوشی و مستی در فرهنگ اسلامی نیست بلکه از فرهنگ نخستین آریاییان است و همچنین در فرهنگ یهود نیز یافت می‌شود که داوود خدا را با نوای چنگ ستایش می‌کرد
مسلم است که سماع و رقص مذهبی برای خداوند، ریشه در تاریخ کهن دارد. در آیاتی از تورات، به سماع داوود اشاره شده‌است که «به حضور خداوند جست و خیز و رقص می‌کرد» همچنین در انجیل نیز به رقص و سماع مریم بر روی پلکان مذبح اشاره شده‌است.
اما پس از اسلام و تا سال ۲۴۵ هجری اثری از سماع در مراسم مسلمانان به چشم نمی‌خورد. در این سال ذوالنون مصری اجازه تشکیل اولین مجلس قوالی و سماع را به شاگردان خود داد. اندکی بعد و در سال ۲۵۳ نخستین حلقه سماع را علی تنوخی در بغداد به پا کرد.
به درستی آشکار نیست که تشکیل مجالس سماع از چه زمانی آغاز شد، با این حال می‌دانیم که سماع سابقهٔ مذهبی غیر اسلامی داشته و در زمان‌های دور در پرستشگاه‌های مذهبی به کار می‌رفته‌است.
در صدر اسلام، سماع بدان صورت که در مجالس صوفیه بود، وجود نداشت. در سال ۲۴۵ ق صوفیان در جامع بغداد از ذوالنون مصری اجازه سماع را گرفتند، با این همه، نخستین حلقه سماع در ۲۵۳ ق توسط علی تنوخی ـ یکی از یاران سری سقطی ـ در بغداد بر پا شد.
در باب وجه تسمیه سماع، احمد غزالی معتقد بود که سین و میم سماع اشاره دارد به سم، به معنای سّرِ سماع که مانند سم است و عین و میم به معنی مع، بدین معنا که سماع شخص را به معیت ذات الهی می‌برد.حیدر خانی، حسین، سماع عارفان، انتشارات سنائی، تهران، ۱۳۷۴ش؛ صفحه ۲۵–۲۷.
فریدون جنیدی در کتاب« نوای خوش ایران » می نویسد : رقص صوفیان چرخش به دور خود است. این رقص که همراه با آهنگ دف صورت می پذیرد، همان چرخشی است که در گود زورخانه با آهنگ ضرب ، منتهی منظم تر صورت می‌گیرد، هر دو بازمانده هایی از آداب هنگام کیش مهر ایران است، یکی بر پهلوانی و آماده ساختن تن، برای مبارزه با دشمنان میهن، دیگری برای رستگاری روان و مبارزه با دشمنان جان ( اندیشه های پلید)
در روزهای نخستین، مجالس سماع عبارت بود از یک محفل شعرخوانی که به وسیله خواننده یا گروه جمعی خوانندگان خوش آواز اجرا می‌شد و صوفیان تحت تأثیر صوت خوش، حالی پیدا می‌کردند و به پایکوبی می‌پرداختند. پس از آن، در این مجالس برای تحریک بیشتر، استفاده از دف و نی نیز رواج یافت.در روزهای نخستین، مجالس سماع عبارت بود از یک محفل شعرخوانی که به وسیله خواننده یا گروه جمعی خوانندگان خوش آواز اجرا می‌شد و صوفیان تحت تأثیر صوت خوش، حالی پیدا می‌کردند و به پایکوبی می‌پرداختند. پس از آن، در این مجالس برای تحریک بیشتر، استفاده از دف و نی نیز رواج یافت. صفحهٔ ۲۷.
به تدریج، توجه روزافزون عوامی که معنای اصلی سماع را درک نمی‌کردند، آنچنان که سعدی شیرازی می‌فرماید:
جز خداوندان معنی را نغلطاند سماع/ اولت مغزی بباید تا برون آیی ز پوستسعدی شیرازی، کلیات سعدی، انتشارات پیمان، تهران، ۱۳۸۲ش؛ صفحهٔ ۴۴۷.
موجب ناراحتی سالکان گردید و به منظور جلوگیری از ورود این افراد که در انتقادهایی که بر سماع می‌شد، بی نقش نبودند، مقرراتی وضع شد.برای اطلاع بیشتر از این مقررات نک:حیدر خانی، حسین، سماع عارفان، انتشارات سنائی، تهران، ۱۳۷۴ش؛ صفحهٔ ۲۸.
در سماع آلات گوناگونی کاربرد داشت؛ مهم‌ترین این آلات، دف و نی بود. اهمیت دف بدین خاطر بود که عارفان معتقد بودند، دف، اولین آلت موسیقی بود که در ورود پیامبر به مدینه استفاده شد. از لحاظ سمبل‌شناسی، دف برای عارفان، سمبل عالم کبیر و نی نیز که سوراخ‌های آن را به ماهیت انسان و سوراخ‌های نه‌گانه بدن او تعبیر می‌کردند سمبل عالم صغیر است.حیدر خانی، حسین، سماع عارفان، انتشارات سنائی، تهران، ۱۳۷۴ش؛ صفحه ۱۰۲–۱۰۴؛۱۰۷.
بنابر نقش مهم سماع در تربیت سالکان، صوفیان آثار تربیتی گوناگونی برای سماع قائل بودند؛ از جمله آنها، این موارد است:
در طول تاریخ، سماع را به گونه‌های مختلفی نظیر:
تقسیم کرده‌اند؛ این‌گونه دسته‌بندی‌ها تا جایی پیش رفته‌است که حتی مستمعان سماع را نیز دو گونه دانستند: آنان که معنی می‌شنوند و آنان که صوت می‌شنوند که از نظر هجویری در هر دو اصل، فواید بسیار است و آفات بسیار.هجویری، ابوالحسن علی بن عثمان، کشف المحجوب، به کوشش محمود عابدی، تهران، انتشارات سرو ش، ۱۳۸۹ش؛ صفحهٔ ۵۸۷.
«عالم ملکوت عالم حسن و جمال است و هرجا حسن و جمال است تناسب است، یا بهتر بگوییم هرچه موزون است از تناسب مایه دارد و بنابراین نموداری از عالم ملکوت است. این است که سماع راهی به سوی ملکوت اعلا دارد و استماع اشعار و نغمه‌های موزون دلهای صوفیان را به مصداق حدیث نبوی: به «درستی که خدا زیبا است و زیبایی را دوست دارد»، متوجه بارگاه ملکوتی می‌سازد و کوه هستی آنان را به مدد انوار حق متلاشی می‌کند و راه را بر عاشق صادق هموار می‌گرداند». «در مجلس صوفیان، هرکس خود را بیند لایق سماع نیست و سماع جز کاملان را نشاید». «صوفی چون بی خویش گردد و عاشق چون صادق شود از هر لحنی ندای حق شنود و از هر نغمه‌ای دعوت و اشارتی از معشوق به گوشش رسد، برای او دیگر مجلس و محبس، خانقاه و خرابات، جمع و تنهایی، مفهومی ندارد، در هرجا و در هر حال جلوهٔ یارش در نظر است و آهنگ جانانش در گوش. گاهی بر موج تندخیز سماع نشیند و بدمستی کند، و زمانی در دریای فنا ترک هستی».جواد نوربخش، در خرابات - بخش سماع، چاپ چهارم، انتشارات یلدا قلم، تهران ۱۳۸۴، شابک: ۶-۲۷-۵۷۴۵-۹۶۴
روزبهان بقلی: «سماع سماع حق است و سماع از حق است و سماع برحق است و سماع در حق است و سماع با حق است، که اگر یکی از این اضافات با غیر حق کند کافر است». «مریدانِ محبت بی نفس سماع شنوند و سالکان شوق بی عقل و شوریدگان عشق بی دل و آشفتگان انس بی‌روح، اگر با اینها شنوند از حق محجوب‌اند».رسالة القدس و رساله غلطات السالکین، روزبهان بقلی، به کوشش جواد نوربخش، انتشارات خانقاه نعمت‌اللهی، تهران چاپ اول: خرداد ۱۳۵۱، ثبت کتابخانه ملی ۴۶۵–۱۳۵۱/۴/۵
ذوالنون مصری: «سماع واردی است خدایی که دل‌ها را بدان برانگیزد و بر طلب او حریص کند. هرکه آن را به حق شنود، او به حق راه یابد و هرکه به نفس شنود در زندقه افتد».جواد نوربخش، «ذوالنون مصری، از مشاهیر دانشمندان و صوفیان مصر» ، انتشارات خانقاه نعمت‌اللهی لندن، شهریور ۱۳۷۸
در عهد شاه نعمت‌الله ولی (مؤسس سلسله نعمت‌اللهی) مجالس سماع به نحوی که با آداب شریعت مغایر نبوده وجود داشته‌است:
دیوان شمس (مولانا جلال‌الدین محمد بلخی):
دیوان نوربخش (دکتر جواد نوربخش):دیوان نوربخش، چاپ دوازدهم، انتشارات یلداقلم، تهران ۱۳۸۳
حتی امروزه پایکوبی و رقص در نزد مسلمانان عملی مذموم است. با اینحال علمای شیعه اتفاق نظری در خصوص جزئیات احکام سماع ندارند. به‌طور خلاصه همه علمای اسلامی رقصی که باعث تحریک شهوت غیر همسر بشود را حرام می‌دانند.
حتی خود صوفیان نیز در خصوص سماع نظر واحدی ندارند. برخی از صوفیه همچون مولانا سماع را سبب جمعیت حال سالکان، آرام دل عاشقان، سرور سینه صادقان، غذای جان سایران و دوای درد سالکان می‌دانند و معتقدند در سماع خداوند بیشتر بر جان مردان خدا تجلی می‌کند.
گروهی از عرفا همچون محمد غزالی و قشیری راه میانه پیموده‌اند و نوع خاصی از سماع را فقط برای کسانی حلال می‌دانند که نفس ایشان مرده و دل ایشان زنده باشد. همچنین برخی ورود مبتدیان و اغیار را به مجلس سماع منع نموده و برگزاری آن را محدود نموده‌اند.
با وجود این مخالفت‌ها در میان برگزار کنندگان مجالس سماع نام‌های مشهور زیادی همچون ذوالنون مصری، جنید بغدادی، ابوسعید ابوالخیر، احمد غزالی، عین‌القضات همدانی، شمس تبریزی، اوحدالدین کرمانی، عطار نیشابوری، مولوی (برای اطلاع بیشتر از موافقان سماع نک: ویکی‌پدیا، مدخل مولوی) امیرخسرو دهلوی و شاه نعمت‌الله ولی نیز به چشم می‌خورندعنوان = سماع و آداب آن
اما در باب حلال یا حرام بودن سماع، افرادی که به سماع گرایش داشتند بالطبع آن را حلال می‌دانستند و در مقابل، بی میلان به سماع، آن را ناپسند و حرام.
از مخالفان سماع، ابن جوزی- از بزرگان قرن ۶ق/۱۲م- بود که برای خود دلایل منطقی‌ای در ناپسند دانستن سماع داشت. او معتقد بود از آنجا که سماع دل را از تکرارِ عظمت خدا بازمی‌دارد و به برخورداری از لذات آنی تشویق می‌کند، ناپسند است.ابن جوزی، ابوالفرج عبدالرحمان، تلبیس ابلیس، به کوشش: محمدامین الخانجی و محمدعارف منیر الدمشقی، مطبعة السعادُة، قاهره، ۱۳۴۰ ق؛ صفحهٔ ۲۳۷.
اوحدی مراغه‌ای نیز در رساله جام جم از سماع عارفان انتقاد می‌کند و می‌سراید: این سماعی که عرف و عاداتست/ پیش ما مانع سعاداتستاوحدی مراغه‌ای، دیوان، به کوشش امیر احمد اشرفی، انتشارات پیشرو، تهران، ۱۳۶۲ش؛ صفحهٔ ۶۰۰
و او تنها سماع را در یک صورت حلال می‌داند: عارفی راست این سماع حلال/ که بود واقف از حقیقت حالاوحدی مراغه‌ای، دیوان، به کوشش امیر احمد اشرفی، انتشارات پیشرو، تهران، ۱۳۶۲ش؛ صفحهٔ ۶۰۱
با این همه به نظر می‌رسد ابن جوزی و اوحدی از این رو که میل عارفان به شعر و سماع را از میل به قرآن بیشتر می‌دانستند سماع را جایز نمی‌دانستند و حتی اوحدی به طعنه در باب این گروه می‌گوید: اینکه در شعر می‌گرایی گوش/ مدتی بر سماع قرآن کوش
ابوالحسن هجویری در باب سماع رویکردی معتدل تر دارد و در حجاب یازدهم کتابشهجویری، ابوالحسن علی بن عثمان، کشف المحجوب، به کوشش محمود عابدی، تهران، انتشارات سرو ش، ۱۳۸۹ش؛ صفحه ۵۷۱–۶۱۰ به مبحث سماع می‌پردازد. او از قول شیخ خود ـ ابوالفضل ختلی ـ نقل می‌کند که سماع توشه بازماندگان است و هر که به او رسید به سماع حاجت پیدا نمی‌کند؛ هجویری حکایاتی از سماع مقبول و حتی آداب سماع نقل می‌کند و در آخر نیز نظر خود را این‌گونه بیان می‌کند که بهتر است مبتدیان را به سماع نگذارند که در آن خطرهای عظیم است.هجویری، ابوالحسن علی بن عثمان، کشف المحجوب، به کوشش محمود عابدی، تهران، انتشارات سرو ش، ۱۳۸۹ش؛ ۵۸۹–۶۰۹؛۵۹۳–۶۱۰
در مقابل مخالفان سماع، بسیاری بودند که بدان اعتقاد داشتند و آن را انجام می‌دادند؛ از جمله آنان احمد غزالی، از عارفان صاحب حال قرن ۵ و ۶ ق. بود. وی گاه‌وبیگاه به سماع می‌پرداخت و حکایات بسیار در باب سماع وی در منابع مختلف آمده‌است. غزالی، سماع را وسیله‌ای مؤثر در ارتقاء روح و تجرد آن از عالم جسمانی می‌دانست.مجاهد، احمد، مقدمه مجموعه آثار فارسی احمد غزالی، انتشارات دانشگاه تهران، تهران، ۱۳۵۸ش؛ صفحهٔ ۴۶
با وجود مخالفان بسیاری که احمد غزالی در باب سماع داشت، برادرش، محمد غزالی سماع کردن او را عیب نمی‌دانست، حتی آن را ستایش می‌کرد.مجاهد، احمد، مقدمه مجموعه آثار فارسی احمد غزالی، انتشارات دانشگاه تهران، تهران، ۱۳۵۸ش؛ ص۷۳
از دیگر همراهان با سماع، نجم الدین رازی است که در مقام ملهمگی که نفس به شرف الهامات حق مشرف شده، سماع را به چند دلیل حلال می‌داند:
با این حال رازی، شرط سماع کردن مرید را حضور شیخ و غیبت اغیار می‌داند و اینکه مرید تا جایی که بتواند سماعش را فروخورد و تنها در حالتی سماع را برپا دارد که اختیار از او سلب شود.رازی، نجم الدین، گزیده مرصاد العباد، به کوشش محمد امین ریاحی، تهران، انتشارات علمی، ۱۳۸۳ش؛ صفحه ۱۹۰–۱۹۳؛ کاشانی، عزالدین محمود، مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه، به کوشش جلال الدین همایی، نشر هما، تهران، ۱۳۶۷ش؛ صفحه ۱۹۴–۲۰۲
عزالدین محمود کاشانی نیز در کتاب خود فوایدی را برای سماع از جمله از بین بردن ملالت سالک، از بین بردن حجاب‌هایی که سالک گرفتارش شده و بازشدن سمع روح ذکر می‌کند و فصلی مشبع را به موضوع سماع اختصاص می‌دهد.کاشانی، عزالدین محمود، مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه، به کوشش جلال الدین همایی، نشر هما، تهران، ۱۳۶۷ش؛ صفحه ۱۸۰–۱۸۷؛ برای اطلاع بیشتر نک: ۱۷۹–۲۰۲
از دیگر طرفداران سماع، مولانا جلال الدین محمد بلخی بوده که توجه روزافزون او به سماع در جاودانه شدن این آئین در میان درویشان به ویژه مولویه بی تأثیر نبوده‌است.Britannica, New York, 1932;p7/242
مولانا ابتدا همانند پدرش، بهاء ولد، مشغول درس گفتن و وعظ و مجاهده بود و هرگز سماع نکرده بود اما چون شمس تبریزی را دید عاشق وی شد و هر چه او می‌فرمود را غنیمت می‌داشت؛ پس چون شمس به وی اشارت کرد که به سماع درآ، مولانای ۳۸ ساله آنچنان تحت تأثیر شمس قرار گرفت که منبر و مدرسه را ترک کرد. استدلال شمس در تشویق مولوی به سماع این بود که آنچه مولانا می‌طلبد با سماع، زیاد می‌شود و سماع برای انسان‌های عادی که به هوای نفس مشغولند حرام است نه برای کسانی که عاشق و طالب حق هستند.فریدون بن احمد سپه سالار، رساله در احوال مولانا، به کوشش سعید نفیسی، انتشارات کتابخانه اقبال، تهران، ۱۳۲۵ش؛ صفحه ۶۴–۶۵؛ تفضلی، ابوالقاسم، سماع درویشان در تربت مولانا، نشر مؤلف، تهران، ۱۳۷۱ش؛ صفحهٔ ۴۴ و حتی از نظر او سماع مدد حیات محسوب می‌شد.زرین کوب، عبدالحسین، عارف و عامی در رقص و سماع، برگرفته از پژوهش نامه فرهنگ و ادب، ش ۹، پائیز ۱۳۸۸؛ صفحه ۱/۳۳ شیفتگی مولانا به سماع آنچنان بود که پس از آگاهی از کشته شدن شمس نیز مراسم سماع را به جای آورد. تفضلیتفضلی، ابوالقاسم، سماع درویشان در تربت مولانا، نشر مؤلف، تهران، ۱۳۷۱ش؛ صفحه ۵۹–۶۰ مولانا را در این زمان این‌گونه توصیف می‌کند:
«یک فرجی هندی به تن کرد و کلاهی پشمین و عسلی رنگ بر سر گذاشت - جلوی پیراهنش را باز کرد و دستارش را به شکل شکرآویز بست و کفش و چکمه مخصوص پوشید و با این شکل و شمایل به سماع پرداخت».
صلاح الدین زرکوب نیز وصیت می‌کند تا جنازه‌اش را در حالت سماع تدفین کنند و مولانا هم به این وصیت عمل می‌کند و جنازه او را با نواختن دف و نقاره در حالی که سماع می‌کردند دفن می‌کند و شب بعد از تدفین صلاح الدین زرکوب را، شب عرُس می‌نامد؛ عرُس واژه‌ای عربی است به معنای نکاح یا طعامی که در سور و ضیافت زفاف داده می‌شود. علت این نامگذاری این است که اهل تصوف بر این باورند که وقتی کسی می‌میرد و روح او از عالم خاکی جدا می‌شود به معشوق می‌پیوندد.تفضلی، ابوالقاسم، سماع درویشان در تربت مولانا، نشر مؤلف، تهران، ۱۳۷۱ش؛ همان‌جا
اما سماع در زمان مولانا به شکل امروز نبود؛گولپینارلی، عبدالباقی، ترجمه: توفیق هاشم پور سبحانی، انتشارات کیهان، تهران، ۱۳۶۶ش؛ صفحه ۴۳۷–۴۵۴ مریدی غذایی تهیه می‌کرد و دوستان و آشنایان را دعوت می‌کرد و غذا صرف می‌شد و بعد یا قبل غذا، قوالان نشیده‌هایی که طبعاً آهنگ و سرود معینی نداشت را می‌خواندند و هرکس که می‌خواست سماع می‌کرد؛ بنابراین برخلاف سماع امروز که نمی‌شود مردم را بدان خواند یا کسی نمی‌تواند وارد سماع خانه شود،گولپینارلی، عبدالباقی، ترجمه توفیق هاشم پور سبحانی، انتشارات کیهان، تهران، ۱۳۶۶ش؛ صفحهٔ ۴۵۵. افلاکی، شمس الدین احمد، مناقب العارفین، به کوشش تحسین یازیجی، انتشارات دنیای کتاب، تهران، ۱۳۶۲ش؛ صفحه ۱/۱۹۱ تمام این حالتها در زمان مولوی وجود داشت.افلاکی، شمس الدین احمد، مناقب العارفین، به کوشش تحسین یازیجی، انتشارات دنیای کتاب، تهران، ۱۳۶۲ش؛ صفحه ۱/۱۵۱
از مناقب العارفین افلاکی چنین بر می‌آید که یک صدای خوش کافی بود که مولانا به سماع بپردازد. در این اثر از ۲ نوع سماع سخن رفته‌است:
۱) سماعی که مولانا به تنهایی می‌پرداخت.
۲) سماعی که به‌طور دسته جمعی اجرا می‌شد.حاکمی والا، اسماعیل، سماع و مولانا، برگرفته از پژوهش نامه فرهنگ و ادب شمـ ۹ سال ۵و۶ زمستان ۱۳۸۸ و بهار و تابستان ۱۳۸۹؛ صفحه ۲/۵۷–۵۸
مولانا سماع را غذای روح می‌دانستschimmel, Annemarie, mystical dimensions of Islam, 1975;p183 و معتقد بود در حین سماع در هر چیز خداوند را می‌بیند و گاهی نیز اتفاق می‌افتاد که تا بیش از یک هفته در حال سماع باقی می‌ماند؛ مشهور است که با صدای چکش صلاح الدین زرکوب شروع به پایکوبی می‌کرد.افلاکی، شمس الدین احمد، مناقب العارفین، به کوشش تحسین یازیجی، انتشارات دنیای کتاب، تهران، ۱۳۶۲ش؛ صفحه ۱/۴۲۹
مولوی سماع را معلول چندین عامل می‌دانست:
۱)خالی بودن معده تا تلطف زیاد شود: ای مرد سماع معده را خالی دار/ زیرا چو تهیست نی، کند ناله زار
۲)شکل‌گیری حرکات اهل سماع بر جد نه هزل و سرمستی:فریدون بن احمد سپه سالار، رساله در احوال مولانا، به کوشش سعید نفیسی، انتشارات کتابخانه اقبال، تهران، ۱۳۲۵ش؛ صفحهٔ ۶۸
یار در آخر زمان کرد طرب سازئی/ باطن او جدجد ظاهر او بازئی
مولانا در آثار خود از سازهای مختلفی از جمله نی، کمانچه، رباب، دف، سرنا… یاد می‌کند و به نظر می‌رسد که در مجالس سماع ازین سازها استفاده می‌کرد و خود نیز در نواختن رباب تبحر داشت.محمدی وایقانی، کاظم، مولانا پیر عشق و سماع، تهران، سازمان چاپ و انتشارات، ۱۳۸۱ش؛ صفحهٔ ۸۵
وی اصل موسیقی را، این جهانی نمی‌دانست و معتقد بود که این الحان موسیقایی که ما، با آواز خود یا با نغمه‌های ساز ایجاد و خلق می‌کنیم بازتاب جریانی گسترده و ژرف در کیهان است و اصل موسیقی از بهشت است که بر جان عارف خوش می‌آید؛ جدا از موسیقی، او، یکی از نکات ضروری برای سماع را، شعر خوب و فهمی عمیق برای درک آن شعر می‌دانست.محمدی وایقانی، کاظم، مولانا پیر عشق و سماع، تهران، سازمان چاپ و انتشارات، ۱۳۸۱ش؛ صفحه 88-89؛ schimmel, Annemarie, mystical dimensions of Islam, 1975; همان‌جا
مولوی برای سماع اهمیت تربیتی قابل ملاحظه‌ای قائل بود و آن را در طریقت از اسباب دستیابی به کمال می‌دانست و در ابیات بسیاری، این حالت رقص را، به عنوان امری که حاصل وجد صوفی است اجتناب ناپذیر می‌شمرد و تأثیر وجد در ایجاد این حال را مثل هوای بهار می‌دانست در پرورش گیاه.زرین کوب، عبدالحسین، عارف و عامی در رقص و سماع، برگرفته از پژوهش نامه فرهنگ و ادب، شمـ ۹ پائیز ۱۳۸۸؛ صفحه ۱/۳۴؛ تدین، عطاالله، مولانا ارغنون شمس، انتشارات تهران، تهران، ۱۳۷۶ش؛ صفحهٔ ۲۳۹
اما در تحلیل سماع باید گفت که هر حرکتی در سماع اشارت به نکته‌ای است. چرخ زدن، اشاره به توحید که مقام عارفان است، جهیدن و پا کوفتن، اشارت به اینکه سالک نفس خود را مسخر کرده و دست افشاندن اشارت به شادی حصول شرف وصال و پیروزی بر سپاه نفس اماره، است.فریدون بن احمد سپه سالار، رساله در احوال مولانا، به کوشش سعید نفیسی، انتشارات کتابخانه اقبال، تهران، ۱۳۲۵ش؛ صفحه ۶۵–۶۷
مولویان در اجرای سماع، پیوسته، با اتکا بر آرای بطلمیوسی، حرکات سماوات و دور که از ارکان تصوف است را به صورت دایره‌ای از هستی مطلق تا انسان مادی و دوباره از انسان تا هستی مطلق مد نظر قرار دادند و حتی قسمتی از سماع خانه را دایره وار ساختند.گولپینارلی، عبدالباقی، ترجمه توفیق هاشم پور سبحانی، انتشارات کیهان، تهران، ۱۳۶۶ش؛ صفحهٔ ۴۵۹
ریشهٔ سماع مولویانه را در آئین‌ها و اندیشه‌ها و مذاهب باستانی نیز می‌توان جست. حرکت‌های موزون دسته جمعی با گام‌های ساده یا پیچیده، گرد درخت یا آتش، کهن‌ترین شیوه حرکت آرایی بوده‌است. اقوام اینکا، حرکات موزون را برای اینتی [رب‌النوع خورشید] اجرا می‌کردند یا آزتک‌ها در آمریکای مرکزی هنوز این آئین را اجرا می‌کنند.
این حرکات موزونِ نیایشی و آئینی در میان تمام اقوام، بیانگر ارتباط بشر با مبدأ جهان بوده‌است و در واقع آن کانون را به صورت نمادین در مرکز حلقه حرکت قرار می‌دهند و خود مانند افلاک بر گرد آن می‌چرخند.
رقص سماع مولانایی نیز که به وسیله مولانا احیا شد، نمادی از اتحاد انسان و کانون هستی است. این حرکات نشانی از آئین‌های پرستش میترا دارد. در قیاسِ سماع مولویانه با رقص‌های آفریقایی یا سرخپوستی به این جمع‌بندی می‌توان رسید که در سماع، فردیت حفظ می‌شود و هر فرد جداگانه به گرد خویش می‌گردد و محوریت این حرکت را انسان تشکیل می‌دهد؛ بنابراین اومانیسم و انسان گرایی در رقص سماع، اساس است؛ این درحالیست که در رقص‌های باستانی و آئین‌های کهن، عنصر طبیعت در مرکز است.
در رقص سماع این انسان است که به فیض می‌رساند چرا که وی جانشین و خلیفه الهی است و شاید بتوان این حرکت را با گردش به دور خانه کعبه قیاس کرد.ابومحبوب، احمد، پیشینه و بررسی تطبیقی سماع مولانا با رقص باستانی اقوام بدوی، فصلنامه هنر، شمـ ۷۳ پائیز ۱۳۸۶ش؛ صفحه ۱۹۹–۲۰۲ باید توجه داشت که برخی اومانیست را جایگزینی خدا دانسته‌اند نه جانشینی و خلیفگی او که در این صورت با حقیقت بندگی و توحید معارض بلکه نوعی از تفرعن است که توجیه سماع با آن هرگز سازگاری ندارد.
در سماع مولانا دستی که به سوی آسمان است نماد دریافت فیض مبدأ هستی و دستی که به سوی زمین است نماد بخشش به کل موجودات است و انسان در این میان به عنوان واسطه مطرح است. لباس نیز در سماع حائز اهمیت است؛ لباسی سفید با دامن بلند که نمادی از روح یا جهان روحانی است که فرشتگان را به ذهن می‌آورد.ابومحبوب، احمد، پیشینه و بررسی تطبیقی سماع مولانا با رقص باستانی اقوام بدوی، فصلنامه هنر، شمـ ۷۳ پائیز ۱۳۸۶ش؛ صفحه ۱۹۹–۲۰۹
عشق به سماع در واژه به واژهٔ اشعار مولوی موج می‌زند آنچنان که در دفتر سوم مثنوی، رقصندگان سماع را کسانی معرفی می‌کند که از نقص خود رسته‌اند و از درون، دف و نی می‌زنند:
چون رهند از دست خود دستی زنند/ چون جهند از نقص خود رقصی کنندمولوی، مثنوی معنوی به کوشش نیکلسون و اهتمام نصرالله پورجوادی، انتشارات امیرکبیر، تهران، ۱۳۶۳ش؛ دفتر سوم بیت ۹۷
و حجت را بر خرده گیران تمام می‌کند و در دیوان شمس خطاب به صورتگرایان می‌فرماید:
در وقت سماع صوفیان را/ از عرش رسد خروش دیگر
تو صورت این سماع بشنو/ کایشان دارند گوش دیگرمولانا جلال الدین محمد بلخی، دیوان شمس، به کوشش بدیع الزمان فروزانفر، انتشارات دانشگاه تهران، تهران، ۱۳۴۵ش؛ صفحه ۲/۲۹۱ [غزل ۱۰۵۷] بیت ۱۱۱۶۳–۱۱۱۶۴
اگرچه برگزاری مراسم سماع در بازار نیز سابقه دارد، ولی در برخی مراکز صوفیانه همچون خانقاه، زاویه، رباط، صومعه، دویره (دیر)، لنگر تکلیه محل خاصی برای اجرای مراسم وجود دارد که شامل یک سالن مخصوص است که به آن سماع خانه گفته می‌شود.
بِرد (به ارمنی: Բերդ) یک شهر در ارمنستان است که در استان تاووش واقع شده‌است. در کیلومتری شمال ایجوان، مرکز استان تاووش واقع شده است. بِرد در زبان ارمنی به معنی (قلعه یا دژ) می‌باشد.
بِرد ۳٫۵ کیلومترمربع مساحت و ۷٬۹۵۷ نفر جمعیت دارد و ۹۳۰ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است. در کیلومتری شمال ایجوان، مرکز استان تاووش واقع شده است.
این شهر از ایروان ۲۱۱ کیلومتر فاصله دارد و مرکز منطقهٔ شامشادین به شمار می‌آید.
شهر فوکشان خواهرخواندهٔ برد هست.
دیدنی‌های پیرامون شهر برد عبارتند از:
دهستان چاشم یکی از دهستان‌های شهرستان مهدیشهر در استان سمنان ایران است. این دهستان در بخش شهمیرزاد جای دارد و از سمت غرب به شهرستان فیروزکوه در استان تهران و از سمت شمال به سوادکوه و دودانگه در استان مازندران و از شرق به شهرستان دامغان و از جنوب به شهرستان مهدیشهر متصل می‌گردد. بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت این دهستان ۱٬۸۷۴ نفر بوده‌است.جمعیت دهستان تازه بنیاد درجزین از آمار سال ۸۵ کم شده‌است
مرکز این دهستان، روستای چاشم است و دیگر روستاهای مسکونی آن از این قرارند:
میرزا ابوتراب‌خان مقبل‌السلطنه خراسانی از شخصیت‌های مشهور ترشیز بود. وی در سال ۱۲۴۴ ه‍.ش / ۱۲۸۲ ه‍.ق در شهر ترشیز (کاشمر کنونی) متولد و در سن ۶۶ سالگی در سال ۱۳۱۰ ه‍.ش / ۱۳۵۰ ه‍.ق در شهر مشهد درگذشت.
حاجی میرزا ابوتراب نخستین فرد از خاندان اقبال است و به القاب اقبال‌التولیه و مقبل‌السلطنه مفتخر شد، و فرزند عبدالوهاب ترشیزی بود. وی در سال ۱۳۰۲–۱۳۰۰ بعنوان نماینده حوزه انتخابیه ترشیز در دوره چهارم در مجلس شورای ملی حضور یافت.
خانه وی مربوط به دورهٔ قاجار است و در مشهد، محلهٔ سراب، بازارچهٔ سراب، پ۲۲ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۵۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
فرزندان مقبل‌السلطنه خراسانی به ترتیب سن، عبارت اند از:
میرزا علی خان اقبال‌السلطان (۱۲۷۸ ترشیز (کاشمر کنونی) - شهریور ۱۳۵۱ تهران) نماینده مجلس شورای ملی در دوران پهلوی و برادر بزرگتر دکتر منوچهر اقبال نخست‌وزیر ایران، عبدالوهاب اقبال نماینده مجلس شورای ملی و خسرو اقبال روزنامه‌نگار معاصر بود.
پدرش میرزا ابوتراب‌خان مقبل‌السلطنه خراسانی از بزرگان ترشیز بود اما خودش در انتخابات هفتمین دوره مجلس شورای ملی نه از ترشیز که از بیرجند و قائنات به نمایندگی انتخاب شد. انتخابات این حوزه دیرتر از دیگر نقاط کشور در ۳۰ آذر ۱۳۰۷ و پس از گشایش دوره مجلس آغاز شد و اعتبارنامه اقبال در ۲۷ فروردین سال بعد به تصویب رسید.
اقبال در دوره بعد (هشتم) نماینده حوزه انتخابیه درگز، در دوره‌های نهم و پانزدهم نماینده حوزه انتخابیه ترشیز و در دوره‌های دهم تا چهاردهم نماینده حوزه انتخابیه مشهد در مجلس شورای ملی بود.
علی اقبال در چهارم شهریور ۱۳۵۱ در گورستان ظهیرالدوله بین امامزاده قاسم و تجریش شمیران به خاک سپرده شد.
خسرو اقبال از چهره‌های تاریخ معاصر ایران در دهه‌های ۱۳۲۰ و ۱۳۳۰ ش؛ و از بنیانگذاران ژورنالیسم جدید در ایران بود.
او در سال ۱۲۹۱ هجری شمسی در شهر ترشیز چشم به جهان گشود وی فرزند میرزا ابوتراب‌خان مقبل‌السلطنه خراسانی بود. خسرو اقبال فارغ‌التحصیل دانشکده حقوق دانشگاه تهران بود.
مهم‌ترین مقطع زندگی سیاسی او همان سال‌های پس از شهریور ۱۳۲۰ است که حزب پیکار و روزنامه نبرد را ایجاد کرد.
حزب پیکار در سال ۱۳۲۱ به رهبری خسرو اقبال تأسیس شد. اعضای این حزب را بیش‌تر دانشجویان حقوق و قضات، یعنی همکلاسی‌ها و همکاران خسرو اقبال، تشکیل می‌دادند.
خسرو اقبال از بنیانگذاران پدیده‌ای است که امروزه به «مطبوعات زنجیره‌ای» معروف شده؛ یعنی با توقیف هر روزنامه امتیاز روزنامه دیگری را به کار می‌گرفت. معروف‌ترین روزنامه‌های وابسته به شبکه مطبوعاتی خسرو اقبال نبرد، ایران ما و داریا بود
وی در روز جمعه، ۲ تیر ۱۳۸۶ برابر با ۲۲ ژوئن ۲۰۰۷ (میلادی) در بیمارستانی در شهر واشینگتن در ۹۵ سالگی درگذشت.
هلجرد نام روستایی از توابع کمالشهر کرج است. جنگل هلجرد نیز در این منطقه قرار دارد.
مردم هلجرد هنوز به زبان تاتی که زبان دیرین کرج است سخن می‌گویند.
قزلحصار منطقه‌ای در بخش‌های جنوبی شهر کرج است، این محله جنوبی ترین محله کرج در مناطق بیابانی حلقه دره است. قزلحصار در زبان ترکی به معنای محوطه طلا است. این منطقه پیش از ورود اسلامگرایان ترک به ایران، اِشکوکَسهِت نام داشت. زندان قزلحصار در کنارهٔ جاده‌ای هم اسم با خود به نام قزلحصار است.
این زندان در واقع متشکل از دو ندامتگاه است که بخش جنوبی آن ندامتگاه قزلحصار نامیده می‌شود و بخش شمالی آن ندامتگاه کرج. اما جادهٔ قزلحصار از سمت شمال از پل حصارک کرج شروع شده و با عبور از محلی به نام سهرابیه و جادهٔ چهارباغ و حافظیه و خود زندان قزلحصار و قائمیه از باسکول کیانمهر عبور کرده و به فرودگاه پیام در منطقه جنوبی کیانمهر می‌رسد و ادامه این جاده به منطقه ماهدشت منتهی می‌شود.
قائمیه (نام قبلی: مهدی آباد) منطقه‌ای در جنوب شرقی شهرستان چهارباغ و در کنارهٔ جادهٔ قزلحصار می‌باشد. این منطقه طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، دارای بیش از ۱۸۰۰۰ نفر جمعیت می‌باشد.
قائمیه دارای پنج محله به نام‌های صفرآباد، مهدی‌آباد، شهرک امام رضا، شهرک دانشگاه و شهرک علوی می‌باشد.
روان در روان‌شناسی به همگی ذهن، خودآگاه و ناخودآگاه گفته می‌شود.https://en.wikipedia.org/wiki/Psyche
ولی بررسی تاریخ روان‌شناسی به ما این را نشان می‌دهد که تا امروز روان‌شناسی نتوانسته‌است برای روان یک تعریف داشته باشد و رفتار با روان یکی دانسته شده‌است با اینکه این بعد روانی است که بر منش و رفتار و کارهای هر کسی بازتاب دارد.
"روان" در واژه با روح نیز برابر دانسته شده‌است. روان درهم‌آمیختگی منش انسان است که بیشتر در روان‌شناسی بررسی می‌شود و در پی برخورد رفتارها و احساسات نمود می‌یابد و رخداد آن ناپیداست، ولی روح چیزی فرامادی است و در پیدایش خود وابسته به چیز دیگری نیست و تنها دربارهٔ نهاد فرامادی مردمان نیست؛ که برای توصیف دیگر چیزهای فرامادی نیز کاربرد دارد و زمینه ای دینی است.
روان‌شناسی بررسی رفتار است.
روان در لغت‌نامه دهخدا این‌جور تعریف شده [رَ / رُ] (اِ) جان. (فرهنگ اسدی) (برهان قاطع) (آنندراج) (ناظم الاطباء). روح .(برهان قاطع) (آنندراج) (ناظم الاطباء): جان را سه گفت هر کس و زی من یکی است جان ور جان گسست باز چه بر برنهد روان جان و روان یکی استه ز راهhttp://www.vajehyab.com/?q=روان&t=exact&s=15
روان به عنوان یک منبع یا ابزار نیز قابل توصیف است که به عنوان نمادی از منابع یا ابزارهای دیگری با عنوان عقل، فکر و مغز، کار یادگیری ، انتخاب و استفاده از هر رفتاری را انجام می‌دهد. درواقع این منبع یا ابزار، از طریق انجام یکسری محاسبات رفتاری، کار انتخاب و استفاده از رفتار را انجام می‌دهد که این محاسبات بر مبنای منطق عقلانی بوده و در راستای توجه به منافعی خاص انجام می‌شود. البته آنچه که گفته شد شکلی منطقی از عملکرد روان است و شکل غیرمنطقی آن داستانی جدا دارد.
سَمیرا ، ، ، نام زنانه‌ای با دو ریشه فارسی و سانسکریت.
در فارسی (سمیرا‎) به معنی الهه عشق است.
در داستان ها از سمیرا به عنوان معشوقه مِتی یاد می کنند .
در سانسکریت به معنی باد یا نسیم ملایم خنک در روز داغ تابستان است.
«سمیرا» بخش نخست نام «سمیرامیس» است. نام سمیرامیس شکل یونانی‌شده نام آکادی «سَمّور-آمات» است که معنی «هدیه دریا» می‌دهد. او یک شاه دخت ایرانی و ملکه جنگجوی بابل باستان بود. بیشتر مردم به نادرست ریشه‌اش را عربی می‌دانند. به نظر می‌آید سمیرا عربی است. اما در کشورهای عربی چنین نامی وجود ندارد. عرب‌ها نام سَمیرة دارند نه سَمیرا. سمیرا در این چهار دهه اخیر بر سر زبان افتاده است. سَمیر در فارسی افسانه گوی شب است و سمیرا به معنی دختر افسانه گو در شب است. دختری که شب‌ها افسانه می‌گوید. سمیرا هم وزن شَکیلا است. برخی سَمیرا را مُصَغَّر یعنی کوچک شده سَمْراء می‌دانند. سَمْـراء یعنی دختر گندم‌گون، دختر سبزه. اما این گونه نیست و کوچک شدهٔ سَمْـراء می‌شود سُمـَیراء نه سَمیرا؛ دقیقاً مانند حَـمراء که مُصَغَّر یعنی کوچک شده اش می‌شود: حُـمَـیراء. سمیرا نام عمه شیرین نیز می‌باشد.
درواقع نام سمیرا اساساً فارسی است و بعدا در زبان عربی وارد شده.
به اصطلاح اهل ادب، معرب است.
اتان کولبرگ اسلام‌شناس و شیعه شناس اسرائیلی متولد ۱۹۴۳ در تل آویو است. در کودکی به موسیقی و پیانو علاقه داشت و به "مدرسه فنون و موسیقی نیویورک" رفت .در دوره متوسطه به مطالعه زبان‌های عربی و انگلیسی علاقمند شد. پس از اتمام خدمت سربازی وارد دانشگاه عبری اورشلیم شد و در سال‌های ۱۹۶۶ و ۱۹۶۸ به ترتیب درجه کارشناسی و کارشناسی ارشد خود را با رتبه عالی اخذ کرد. سپس به اکسفورد رفت و در ۱۹۷۱ درجه دکتری را از این دانشگاه کسب کرد. موضوع رساله دکترای کولبرگ جایگاه صحابه نزد شیعیان دوازده امامی بود که آن را تحت نظر ساموئل استرن و ریچارد والزر نوشت. از ۱۹۷۲ به عنوان مدرس در "گروه مطالعات زبان عربی دانشگاه عبری اورشلیم" مشغول به کار شد و پس از طی کردن دوران دانشیاری و استادی در ۱۹۹۱ به سمت استاد تمامی منصوب شد. زمینه‌های مطالعاتی و درسی او شامل تفسیر قرآن، متون عرفانی، ادبیات شیعی قدیم، شهادت در اسلام در قرون وسطی و بررسی نسخ خطی عربی بود. در این مدت و مابین سال‌های ۱۹۸۷ تا ۱۹۸۹ ریاست "مرکز مطالعات آسیایی-آفریقایی مکس شلوسینگر" بر عهده داشت. همچنین کلبرگ در دانشگاه‌های "یل"، "پریسنتون" و "موسسه مطالعات پیشرفته دانشگاه عبری اورشلیم" به عنوان استاد میهمان حضور داشته است. او در سال ۱۹۹۳ به عضویت آکادمی ملی علوم اسرائیل در آمد و در از ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۷ به نمایندگی از آکادمی در کمیته دائمی علوم انسانی بنیاد علمی اروپا حاضر بود.
= تحقیقات و مقالات =
کولبرگ تحقیقات و مقالات زیادی در باب تاریخ فکری و عقیدتی فرق اسلامی دارد اما عمده تمرکز او بر روی مذهب شیعه است. نوشته‌هایش در سالهای آغازین بیشتر درباره عرفان و تصوف اسلامی بود و کم کم به سوی تاریخ و عقاید تشییع بخصوص در قرون وسطی امتداد پیدا کرد.
از جمله مقالات او مبحث شهادت در تشیع است که در آن به بررسی مفهوم شهادت ، اجر آخروی شهید و درجات آن و نیز تفاوت میان شهادت و کشته شدن انتحاری که از نقطه نظر شیعه محکوم است، می‌پردازد.
سایر مقالات کلبرگ مرتبط با شیعه دوازده امامی عبارتند از : تفسیر اصطلاح “رافضی” که برای وهن مسلمانان شیعه به کار می‌رود، تقیه و حفظ جان مومنین و دلایل رد و تائید آن، تعریف و تفسیر اصلاح “محدث” و نسبت آن با ائمه شیعی، رجعت و حکمرانی صالحان بر زمین در زمان قیام مهدی(عج)، تولی و تبری به عنوان یکی از ارکان فروع دین، بررسی لغت ” ابوتراب” کنیه امام اول شیعیان و دیدگاه‌ اهل سنت نسبت به آن، ریشه یابی تاریخی امامت و ائمه دوازده‌گانه، مفهوم جهاد در فقه شیعه و تفاوت آن با فقه اهل سنت، نظرات فقهی مختلف شیعه پیرامون فرزند حاصل از روابط نامشروع، جایگاه سایر فرق اسلامی از دیدگاه شیعه.
علاوه بر اینها کولبرگ مقالات زیادی با توجه به احادیث شیعی ارائه داده است و از میان بیش از ۴۰۰ کتب با تمرکز بروی بیست کتاب مشهور حدیث، مساله  اصلی مورد اختلاف میان اهل تسنن و شیعه در مورد جانشینی پیامبر و جایگاه امام اول شیعیان و صحابه را مورد بررسی قرار داده است. در این مقالات ازروایات راویان حدیث معتبر شیعه بخصوص سید ابن طاووس استفاده کرده و حاصل کار "کتابخانه ابن طاووس" است.
کولبرگ زندگی‌نامه بیش از ۳۰ تن از علمای شیعه را به رشته تحریر درآورده است که بسیاری از آن‌ها در "دایره‌المعارف اسلامی" (جلد دوم) و "دانشنامه ایران" آمده است. همچنین دو مقاله را به تفسیر و قرائت قرآن از  نظر شیعی و با توجه به کتاب “کتاب القراءات” "احمد ابن محمد السیاری" و یک مقاله به چگونگی مرگ پیامبر اسلام از دیگاه محققان غربی اختصاص داده است. برخی از آثار کلبرگ به عربی ، فارسی و ترکی برگردان شده است.
= آثار مهم =
بررسی علمی دو کتاب در تصوف تألیف ابی عبدالرحمن السلمی (325-412ق/936-1021م). کتاب اول به احکام رفتاری می پردازد که صوفی صالح باید نسبت به خدا و نسبت به خود و نسبت به صوفیان خود رعایت کند و در کتاب دوم به عیوب نفس به عنوان منشأ امیال و انحراف می پردازد. و راه های رفع آنها را ارائه می دهد. کولبرگ در بررسی این دو کتاب به تعدادی نسخه خطی تکیه کرد و تحقیق خود را با مقدمه ای به زبان انگلیسی منتشر کرد که در آن از زندگی نویسنده و تأثیرات او و جایگاه او در ادبیات صوفیانه قرون وسطی صحبت کرد. این کتاب در سال ۱۹۷۶ در اورشلیم منتشر شد و در سال ۱۹۸۱ در قاهره و سپس در سال ۱۹۹۰ در تهران با ترجمه مقدمه محقق به فارسی تجدید چاپ شد.
مجموعه مقالاتی است که بیشتر تحقیقات کولبرگ از سال۱۹۷۵ تا ۱۹۸۸ م را شامل می شود.
زندگانی و تألیفات عالم شیعه رضی الدین علی بن موسی بن جعفر بن طاووس معروف به ابن طاووس (1193-1266) که در عصر حمله مغول در عراق می زیست. بخش اول کتاب به زندگی ابن طاووس، نوشته های او، شیوه نگارش و کتابخانه او می پردازد، این کتاب ها در کتابخانه خصوصی ابن طاووس موجود بود و به موضوعات مختلفی از جمله: احادیث شیعه و سنی پرداخته است. دعا، تفسیر قرآن، فضایل انبیا و ائمه، فقه، تاریخ، چیپس، ادبیات، نحو، نجوم، نجوم، نسب و غیره. که یک سوم از این کتاب ها گم شده بود و به دست نرسید و محققین حتی از وجود برخی از آنها اصلاً اطلاعی نداشتند. از یک سو نگاهی نادر به دنیای فکری یک محقق مسلمان قرون وسطی به ما می دهد و از سوی دیگر اطلاعات گرانقدری راجع به تاریخ ادبیات شیعه در قرون وسطی بدست میدهد. این کتاب به فارسی ترجمه و در سال ۱۳۷۲ در قم نیز منتشر شد.
مکاشفه و تحریف: کتاب التنزیل و التحریف السیاری
کولبرگ این کتاب را با همکاری محمدعلی امیر معزی از سوربن و مؤسسه ملی زبان‌ها و تمدن‌های شرقی در پاریس ویرایش کرده است. بخش اول، نسخه علمی تایید شده کتاب التنزیل و التحریف نوشته عالم شیعه ابوعبدالله احمد بن محمد السیاری، که در قرن نهم میلادی می زیسته است، و در این کتاب به قرائت های مختلف از قرآن می پردازد. و این موضوع در ادبیات شیعه از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا برخی از علمای قدیم شیعه می‌گفتند که متن قرآن توسط دشمنان علی به ضرر او تغییر یافته است ، این نظر امروزه دیگر مورد قبول اکثر شیعیان نیست. کتاب که مشتمل بر 725 حدیث منسوب به ائمه شیعه است، یکی از مهم ترین متون قدیمی شیعه است که به دست ما رسیده است و شامل نمونه های فراوانی از قرائت های مختلف قرآنی است که برخی از آنها در سایر منابع اسلامی شناخته شده نبوده است. قرائت های مختلف در فهم مراحل شکل گیری متن قرآن از اهمیت بالایی برخوردار است. این نسخه بر اساس چهار نسخه خطی و بر اساس منابع مختلف دیگر تهیه شده است. بخش دوم کتاب به زبان انگلیسی است و محققین آن را با مقدمه ای آغاز کرده اند که به دو موضوع اصلی می پردازد:
۱. مسائل تاریخی مربوط به مجموعه قرآن و ادعای تحریف آن.
۲. تاریخ زندگی السیاری و کتاب او در مورد قرائت های مختلف و نظرات ایتان کولبرگ بخش اعظم بخش انگلیسی را تشکیل می دهد.
= افتخارات =
اتان کولبرگ تاکنون در مراکز علمی مختلفی از جمله "انجمن آموزشی مطالعات پیشرفته دانشگاه عبری اورشلیم" و انجمن مطالعات پیشرفته دانشگاه پرینستون، "کمیته مطالعه عربی آموزش و پرورش اسرائیل" و "کمیته آموزشی موسسه بن-زوی" عضویت داشته و نیز چندین بار به عنوان استاد نمونه دانشگاه انتخاب شده است. همچنین در سال ۲۰۰۸ به پاس دستاوردهای علمی چندین ساله‌ برنده جایزه روچیلد شد.
clisel.com
۱۳۰۹ هزار و سیصد و نهمین سال هجری خورشیدی سالی است.
شورش علیمردان خان بختیاری مقابل رضاشاه و نبرد سفیددشت
رخش نام اسب رستم قهرمان اسطوره‌ای شاهنامه است. رخش در لغت به معنی رنگ سرخ و سفید درهم آمیخته‌است. چنانچه مشهور است بدن رخش دارای لکه‌های قرمز و زرد و گل‌های کوچک بود و از زیر دم تا زیر گردن و چشم تا دهان سفید بود.رخش و رستم عاقبت به دست شغاد کشته شدند
رستم شاد شد و سپاس گذاشت و گفت: «اکنون مرا اسبی باید که یال و گرز و کوپال مرا بکشد و در نبرد دلیران فرو نماند.»
زال فرمان داد تا هرچه گله اسب در زابلستان و کابلستان بود از برابر رستم بگذرانند تا وی اسبی به دلخواه بگزیند.
چنین کردند. اما هر اسبی که رستم پیش می‌کشید و پشتش را با دست می‌فشرد پشتش از نیروی رستم خم می‌شد و شکمش به زمین می‌رسید. تا آن که مادیانی پیدا شد زورمند و شیر پیکر:
در پس مادیان کره ای بود سیه چشم و تیز تک، میان باریک و خوش گام:
رستم چون چشمش براین کره افتاد کمند کیانی را خم داد تا پرتاب کند و کره را به بند آورد. پیری که چوپان گله بود گفت: «ای دلاور! اسب دیگران را مگیر.» رستم پرسید: «این اسب کیست که بر رانش داغ کسی نیست ؟»
چوپان گفت: «خداوند این اسب شناخته نیست و دربارهٔ آن همه گونه گفتگو ست. نام آن «رخش» است و در خوبی چون آب و در تیزی چون آتش است. اکنون سه سال است که رخش در خور زین شده و چشم بزرگان در پی اوست. اما هر بار که مادرش سواری را ببیند که در پی کره اوست چون شیر به کارزار در می‌آید. راز این بر ما پوشیده‌است. اما تو بپرهیز و هشدار
رستم چون این سخنان را شنید کمند کیانی را تاب داد و پر تاب کرد و سر کره را در بند آورد. مادیان بازگشت و چون پیل دمان بر رستم تاخت تا سر وی را با دندان برکند.
رستم چون شیر ژیان غرش کنان با مشت بر گردن مادیان کوفت. مادیان لرزان شد و بر خاک افتاد و آن گاه برجست و روی پیچید و به سوی گله شتافت. رستم خم کمند را تنگتر کرد و رخش را فراتر آورد و آن گاه دست یازید و با چنگ خود پشت رخش را فشرد. اما خم بر پشت رخش نیامد، گویی خود از چنگ و نیروی رستم آگاه نشد. رستم شادمان شد و در دل گفت: «اسب من اینست و اکنون کار من به سامان آمد.» آن گاه چون باد بر پشت رخش جست و بتاخت درآمد.
سپس از چوپان پرسید: «بهای این اسب چیست ؟»
چوپان گفت: «بهای این اسب بر و بوم ایران است. اگر تو رستمی از آن توست و بدان کار ایران را به سامان خواهی آورد .»
رستم خندان شد و یزدان راسپاس گفت و دل در پیکار بست و به پرورش رخش پرداخت. به اندک زمانی رخش در تیزگامی و زورمندی چنان شد که مردم برای دور کردن چشم بد از وی سپند در آتش می‌انداختند.
رخش باید تا تن رستم کشد.امثال و حکم دهخدا جلد ۲ صفحهٔ ۸۶۵
۱۳۰۸ هزار و سیصد و هشتمین سال هجری خورشیدی سالی است.
(درگذشت ۱۳۸۸)
عبدالوهاب اقبال (۱۲۸۵ ترشیز (کاشمر کنونی) - ۱۳۵۷) از مالکان خراسان، استاندار کرمان، نماینده حوزه انتخابیه کاشمر در مجلس شورای ملی و نایب‌التولیه حرم فاطمه معصومه در قم بود.
فرزند میرزا ابوتراب‌خان مقبل‌السلطنه خراسانی بود و همچون پدر به ملک‌داری و اجاره‌داری مشغول بود. مدت کوتاهی شهردار مشهد شد.
در انتخابات دوره شانزدهم مجلس شورای ملی که در حوزه انتخابیه کاشمر از ۲۴ شهریور تا ۱۷ مهر ۱۳۲۸ در زمانی که برادرش منوچهر اقبال وزیر کشور بود، برگزار شد، با کسب ۹۶۳۹ رأی از مجموع کل دوازده هزار رأی که به صندوق‌ها ریخته شد به نمایندگی انتخاب شد. در دوره قبل برادر بزرگترش علی خان اقبال‌السلطان نماینده کاشمر بود.
اقبال در دوره بعد نیز نماینده کاشمر بود. این دوره با نخست‌وزیری محمد مصدق همزمان شد که اقبال را پیش از پایان دوره نمایندگی‌اش استاندار کرمان کرد. اقبال سپس نایب‌التولیه حرم حضرت معصومه در قم و امیرالحاج (سرپرست حجاج ایرانی از جانب دولت) شد. در سال ۱۳۳۱ بار دیگر به نمایندگی کاشمر به مجلس رفت (دوره هفدهم)
محمدعلی اقبال از سیاستمداران ایرانی بود، که در دوره‌ نوزدهم بعنوان نماینده حوزه انتخابیه فردوس و طبس در مجلس شورای ملی حضور داشت.
محمدعلی اقبال در هشتم اسفندماه ۱۳۳۶ خورشیدی در حین نمایندگی مجلس شورای ملی درگذشت.
احمد اقبال در سال ۱۲۹۷ ه‍.ش / ۱۳۳۷ ه‍.ق در ترشیز به دنیا آمد.
احمد اقبال طی سال‌های نخست دههٔ ۱۳۲۰ به استخدام وزارت امورخارجه درآمد و به سرعت پلکان ترقی را طی نموده‌است. بیشترین دوران فعالیت احمد اقبال در وزارت خارجه بود که تا واپسین زمان عمر حکومت پهلوی به طول انجامید. وی سال‌ها به عنوان سفیر و وزیرمختار در راس برخی سفارت خانه‌های ایران در پایتخت‌های برخی کشورهای اروپایی نظبر چکسلواکی، یوگسلاوی، نروژ و هلند حضور داشت.
ایران (ایراندخت) اقبال از نامدارترین دختران میرزا ابوتراب‌خان مقبل‌السلطنه خراسانی است وی ۱۲۸۹ ه‍.ش / ۱۳۲۸ ه‍.ق متولد شد مهمترین فعالیت سیاسی - اداری او نمایندگی انجمن شهرستان نیشابور و نیز نمایندگی مجلس شورای ملی در دوره بیست و سوم از حوزه انتخابیه گناباد بوده‌است.
محمد صادق فرمان (زاده ۱۳۰۰ کاشمر - درگذشته ۲ شهریور ۱۳۹۱ مشهد) وی در سال ۱۳۵۴ از حوزه انتخابیه کاشمر به دوره بیست و چهارم مجلس شورای ملی راه یافت. اما در سال ۱۳۵۷ به دستور روح‌الله خمینی از نمایندگی استعفا داد. وی در ۲ شهریور ۱۳۹۱ در مشهد درگذشت.
محمد ابراهیم امیرتیمور کلالی (۱۳ مهر ۱۲۷۳ – ۲۲ بهمن ۱۳۶۶)، رئیس ایل تیموری، رئیس شهربانی کل کشور، وزیر کار و کشور در کابینه محمد مصدق و چندین دوره نمایندهٔ مجلس شورای ملی بود.
امیر تیمور کلالی در سیزدهم مهر ۱۲۷۳ خورشیدی در خانواده‌ای از ملاکان عمده در شرق خراسان به دنیا آمد. وی فرزند امیر علی‌مردان خان تیموری ملقب به نصرت‌الملک بود و اجداد او ریاست ایل تیموری و حفاظت سرحدات خراسان را به عهده داشتند. امیر تیمور کلالی در بیست سالگی ریاست ایل تیموری را برعهده گرفت. در سال ۱۲۹۷ به تهران آمد و با خانم حاجب دولو دختر مصطفی‌قلی خان امیرمعظم حاجب‌الدوله، یکی از کارگزاران دربار قاجار، ازدواج کرد.
امیر تیمور کلالی مشاور قوام‌السلطنه در سمت فرماندار خراسان بود و نقش وی در جریان قیام کلنل محمد تقی خان پسیان از نکات بارز زندگی وی است. امیر تیمور کلالی در دوره ششم مجلس شورای ملی به‌عنوان نماینده مردم فردوس وارد مجلس شورای ملی شد. در این دوره نقش وی در قضیه کشف حجاب قابل توجه بود. در دوره‌های هفتم تا نهم به نمایندگی مشهد و در دوره‌های دوازدهم، سیزدهم به نمایندگی کاشمر در مجلس شورای ملی حضور داشت.
دوره سیزدهم دو ماه پس از اشغال ایران در شهریور ۱۳۲۰ و کناره‌گیری رضا شاه از سلطنت آغاز شد. از این دوره، امیر تیمور کلالی در مجلس فعال شد و نخستین فعالیت او مخالفت با «عهدنامه اتحاد» بود که او محمدعلی فروغی با متفقین بست. او در شرایطی که سرنوشت جنگ هنوز نامعلوم بود، بستن این پیمان را خطرناک می‌دانست و در مخالفت با آن گفت:
«جنگ متغیر است و سرنوشت جنگ معلوم نیست، هیچ‌کس نمی‌داند غالب کیست و مغلوب کدام است و خاتمه این جنگ به چه صورت بین طرفین خواهد بود. به عقیده بنده و با این مقدمه، اگر ما از اصل بی‌طرفی تجاوز و سرنوشت خودمان را به سرنوشت جنگی یکی از متخاصمین مرتبط کنیم، قماری کرده‌ایم که عاقبتش معلوم نیست و به حکم عقل و تجربه، قمار برای کسی برد ندارد و به همین دلیل، به فتوای بزرگان عالم، مذموم و حرام و مردود شده».
امیر تیمور کلالی از آن پس از نمایندگان بانفوذ و فعال مجلس شد. سال بعد و پس از حادثه هفدهم آذر ۱۳۲۰ دولت قوام‌السلطنه را به استیضاح کشید. از نظر او این حادثه «در نتیجه سوء اداره و تدبیر اجتماع به وجود آمد». دلیل دیگر استیضاح، توقیف جراید به دستور قوام بود و اینکه «آقای احمد قوام آن قسمت از برنامه دولت را راجع به تأمین آذوقه و ارزاق عمومی و استقرار امنیت به نحو مطلوب انجام نداده و علاوه سطح زندگانی طوری متصاعداً در این مدت بالا رفته که برای بسیاری از طبقات مردم مشکل و طاقت‌فرسا گردیده و نتیجه امنیت هم به اینجا منجر است که با مسلسل و مترالیوز مردمان بی‌گناه و عابرین سبیل و رهسپار دیار عدم و نیستی و برادرکشی آغاز بشود». امیر تیمور کلالی در نشست بعدی استیضاح را پس گرفت.
در دوره‌های چهاردهم و پانزدهم نیز امیر تیمور کلالی نماینده مشهد و چند بار نایب رئیس مجلس شد. در دولت محمد مصدق مدتی سمت وزارت کار و وزارت کشور را به عهده داشت. پس از سقوط دولت مصدق در سال ۱۳۳۲ در انتخابات شرکت جست و به نمایندگی از فردوس و طبس به مجلس راه یافت (دوره هجدهم). در دومین جلسه مجلس که اعتبارنامه‌اش مطرح شد، سر و صدا به پا شد. عبدالصاحب صفائی نماینده ساری صدا زد: وزیر کشور مصدق بود. سید محمدعلی شوشتری نماینده گرگان گفت: قیام بر علیه حکومت ملی کرد. مهدی میراشرافی نماینده مشکین شهر داد زد: ادارات ما را غارت کرد. اعتبارنامه امیر تیمور با شکایت شوشتری و میراشرافی و سید مهدی پیراسته نماینده ساوه به کمیسیون تحقیق رفت اما سرانجام، اعتبارنامه‌اش تصویب شد. او در این دوره از مجلس همراه با مصطفی کاشانی، شمس قنات‌آبادی، محمد درخشش و سید ابوالحسن حائری‌زاده به مخالفت با قرارداد کنسرسیوم برخاست.
امیر تیمور کلالی بعد از انقلاب مدتی از ایران خارج شد و پس از بازگشت به ایران در سن ۹۳ سالگی درگذشت و در جنوب کالیفرنیا به خاک سپرده شد.
منوچهر تیمورتاش (۱۲۹۰–۱۳۶۹) نماینده مجلس شورای ملی و فرزند عبدالحسین تیمورتاش وزیر دربار مقتدر رضاشاه بود.
هنگامی که در اروپا در حال تحصیل در رشته نظام بود، پدرش زندانی و کشته شد. خودش نیز در زمان رضا شاه حال و وضع خوبی نداشت و اغلب در تبعید به سر می‌برد. پس از شهریور ۱۳۲۰ و کناره‌گیری رضا شاه از قدرت، محمدرضا پهلوی برای دلجویی به او توجه کرد و املاکی که از خانواده‌اش گرفته بودند، پس داده شد. در نخستین انتخاباتی که برگزار شد، به نمایندگی کاشمر به مجلس شورای ملی راه یافت (دوره چهاردهم).
تیمورتاش در دوره شانزدهم نماینده قوچان شد. در این دوره به مخالفت با دولت محمد مصدق پرداخت. پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ در دوره‌های هجدهم و نوزدهم بار دیگر نماینده کاشمر شد. مدت کوتاهی نیز معاون وزارت اقتصاد بود.
تیمورتاش چند بار ازدواج کرد: ابتدا با دختر سیف‌السلطنه افشار، سپس با دختر منصورالملک و بعد با دختر صارم‌الدوله اما همه این ازدواج‌ها به شکست انجامید. او در خارج از ایران درگذشت.
ابوالقاسم تفضلی (متولد ۳۰ آذر ۱۳۰۰ مشهد – وفات ۲۵ آذر ۱۳۸۳) در سال ۱۳۲۲ از دانشگاه تهران لیسانس حقوق گرفت. سپس برای ادامه تحصیل به ترکیه و فرانسه رفت و سرانجام در دانشگاه تهران دکترای حقوق گرفت.
دکتر تفضلی در تابستان ۱۳۳۹ از سوی حزب ملیون نامزد نمایندگی مجلس شورای ملی شد و نماینده حوزه انتخابیه کاشمر در دوره بیستم شد به دستور محمدرضا پهلوی در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۴۰ مجلس بیستم را منحل شد و به شغل وکالت دعاوی مشغول شد و از آن پس در هیچ دوره از انتخابات مجلش شرکت نکرد. تفضلی در ۲۵ آذر ۱۳۸۳ درگذشت.
فضل‌الله جلالی نوری (زاده ۱۳۰۵ در کاشمر) فرزند ملامحمدعلی جلالی (جلال‌العلما) و عصمت‌السطنه تیمورتاش (خواهر عبدالحسین تیمورتاش) است، او تحصیلات مقدماتی را در کاشمر فراگرفت و سپس برای ادامه تحصیل به آمریکا رفت و در آنجا در رشته مهندسی پالایشگاه و سپس دکترای مهندسی پتروشیمی درس خود را به پایان رساند. در سال ۱۳۴۲ ه‍.ش با انتخاب وی به عنوان نماینده حوزه انتخابیه کاشمر در مجلس شورای ملی وارد مرحله جدیدی شد این مقطع که دوره‌های بیست و یکم تا بیست و سوم مجلس شورای ملی خاتمه یافت. جلالی در سال ۱۳۵۶ با سفر به آمریکا در آن کشور مقیم شد و پس از دو دهه اقامت در سال ۱۳۷۶ به ایران برگشت و در حال حاضر در دوران کهولت به سر می‌برد.
امامزاده سیدحمزه یا باغ‌مزار؛ نام کهن‌ترین مسجد در کاشمر است، که دربرگیرندهٔ آرامگاه منسوب به حمزه بن حمزه بن موسی کاظم، باغ و گورستان می‌باشد و نزد شیعیان به‌عنوان یک امامزاده گرامی داشته می‌شود. این اثر مربوط به دورهٔ صفوی بوده و در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
ساختمان این مسجد دارای گنبدی بلند با کاشی‌کاری سبز رنگ و ایوان آینه‌کاری شده و ۲ گلدسته است. نمای درون گنبد و اطراف رواق نیز آینه‌کاری شده‌است و در باغ آن، سروهای کهن برپاست. مجموعهٔ باغ‌مزارِ کاشمر، حدود هشت هکتار مساحت دارد و در مرکز شهر جای گرفته‌است. ساختمان و بارگاه امامزاده سیدحمزه بر سکویی مرتفع قرار گرفته و تزئینات آن شامل کاشی‌کاری معرق، آینه‌کاری و دیگر عناصر تزئینی می‌شود. بازسازی بنای فعلی امامزاده با تلاس "مهندس فتحی" بوده که با سرمایهٔ خود آن را نوسازی کرده‌است. بیشترین تغییرات ساختمان، از سال ۱۳۹۹ قمری است، صحن و غرفه‌های آن در فاصلهٔ سال‌های ۱۳۵۴ تا ۱۳۵۶ با تلاش ادارهٔ اوقاف کاشمر احداث شد که با سنگ مرمریت طوسی گسترده و دیوارها با کاشی‌کاری لعابی آرایش شده‌است.
آرامگاه سید حسن مدرس بنایی است که سید حسن مدرس در آنجا مدفون است. این بنا در سال ۱۳۶۳ شمسی به جای مقبره کوچک قبلی و در میان باغ وسیع و محصوری در کاشمر ساخته شده‌است. بنای آرامگاه که از یک گنبد خانه مرکزی، چهار ایوان و گنبد فیروزه‌ای شکل گرفته به سبک معماری اسلامی و به اسلوب عصر صفوی بنیان گردیده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۶۷۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
سید حسین موسوی (زادهٔ ۶ بهمن ۱۳۶۷) که با نام هنری حسین تهی شناخته می‌شود؛ خوانندهٔ رپ فارسی، پاپ و هیپ هاپ اهل ایران است. وی از سال ۱۳۷۹ به‌طور غیرحرفه‌ای وارد عرصهٔ موسیقی شد و ترانه‌هایش را در استودیوی خانگی خودش ضبط و تکثیر کرد و از سال ۱۳۸۱ فعالیت‌اش را به‌طور حرفه‌ای آغاز و ترانه‌های خود را در استودیوهای شهر تهران ضبط کرد. او هم‌اکنون ساکن شهر لس آنجلس آمریکا است.
علی نصیریان (زادهٔ ۱۵ بهمن ۱۳۱۳) بازیگر، نمایشنامه‌نویس و کارگردان سینما، تئاتر و تلویزیون اهل ایران است. او در سال ۱۳۸۰ به‌عنوان چهره ماندگار ایرانی در رشتهٔ بازیگری شناخته شد و نشان درجه یک هنری را دریافت کرد.از نشان عالی استقلال برای موسوی تا نشان فرهنگ برای مشایی
وی در سن ۸۸ سالگی در چهل و یکمین دوره جشنواره فیلم فجر برای بازی در فیلم هفت بهار نارنج برنده سیمرغ بهترین بازیگر نقش اول مرد شد. و مسن‌ترین برنده جایزه سیمرغ بلورین شد.
نصیریان ۱۵ بهمنِ ۱۳۱۳ در میدان شاهپور خیابان مهدی‌خان به دنیا آمد. وی در سالهای کودکی از طریق تماشای تعزیه به هنر نمایش علاقمند شد. او همچنین شیفتهٔ معرکه‌گیری، پرده‌خوانی، نقالی، خیمه‌شب‌بازی و نمایش‌های تخت حوضی بود. نصیریان در سال ۱۳۲۶ به دبیرستان پیرنیا در چهار راه گمرک رفت و در آنجا با جمشید لایق، اسماعیل داورفر و مهدی فتحی همکلاسی شد. در سال ۱۳۲۹ هم‌زمان با درس دبیرستان، در کلاس جامعه باربد در خیابان لاله زار هم اسم نوشت. این کلاس را اسماعیل مهرتاش در سال ۱۳۰۵ راه انداخته بود و در آن موسیقی، تئاتر و ادبیات درس می‌داد. او در سال ۱۳۳۰ کتاب هنر تئاتر را خواند. او در کلاس تئاتر سعدی که همسر عبدالحسین نوشین آن را اداره می‌کرد هم شرکت کرد. در پی کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، تئاتر سعدی به آتش کشیده شد و نصیریان به هنرستان هنرپیشگی که در آن زمان تنها مدرسهٔ تئاتر ایران بود، رفت. او با شرکت در آزمون ورودی و کسب نمرهٔ قبولی، به دورهٔ سه سالهٔ این هنرستان وارد شد. هنرستان هنرپیشگی که در سال ۱۳۱۸ تأسیس شد، اولین مدرسه تئاتر رسمی در ایران بود که در زمینه بازیگری مدرک هم می‌داد. در این دوره، معلمان سعی می‌کردند، آنچه را که می‌دانستند به شاگردان بیاموزند. نوعی آموزش سینه‌به‌سینه، به‌خصوص اسماعیل مهرتاش که برای اولین بار بذر تئاتر ایرانی را در ذهن هنرجویان کاشت. فهیمه راستکار، بیژن مفید، حسین کسبیان، رفعت هاشم پور و … از هم دوره‌ای‌های نصیریان در هنرستان هنرپیشگی بودند.
سپس نصیریان در سال ۱۳۳۲ از طریق فهیمه راستکار با شاهین سرکیسیان آشنا شد که نقطه عطفی در زندگی هنری‌اش بود.
نصیریان از دههٔ ۱۳۳۰ در نمایش‌های حرفه‌ای، بازیگری و نویسندگی می‌کرد و از اعضای آغازین گروه هنر ملّی بود. او بیش از ده نمایشنامه نوشته و به همراهِ بهرام بیضایی و اکبر رادی و غلامحسین ساعدی و اسماعیل خلج و چند نمایشنامه‌نویس دیگر، از برجستگان نمایشنامه‌نویسی در زبان فارسی به‌شمار می‌رود. وی در سال ۱۳۳۵ جایزهٔ نخستین مسابقهٔ نمایش‌نامه‌نویسی را برای نمایش بلبل سرگشته دریافت کرد. در سال ۱۳۳۶ اداره هنرهای نمایشی و سپس تلویزیون در ایران تأسیس شد و نصیریان به استخدام این اداره درآمد و گروه تئاتر مردم را با عزت اله انتظامی، جعفر والی، رکن الدین خسروی و عباس جوانمرد تشکیل داد و به اجرای نمایشنامه‌هایی برای تلویزیون پرداختند. پس از افتتاح تماشاخانه سنگلج در سال ۱۳۴۴ نصیریان به همراه گروه خود در آنجا به فعالیت و اجرای تئاتر پرداختند.
فیلم "گاو" ساخته داریوش مهرجویی نخستین فعالیت سینمایی او بود. "آقای هالو"، "پستچی"، "کفش‌های میرزا نوروز"، "شیر سنگی"، "ناخدا خورشید"، "هزاردستان"، "سال‌های خاکستر، "بوی پیراهن یوسف"، "میوه ممنوعه" و "شهرزاد" از آثار شاخص وی می‌باشد. نصیریان در اوایل دهه ۱۳۶۰ نقش قاضی شارع را در "سریال سربداران" و نقش ابوالفتح صحاف را در سریال "هزاردستان" بازی کرد، نقش‌هایی که بین تمام نقش‌هایش تا آن تاریخ منحصر به فرد بودند.
علی نصیریان همچنین عضو پیوسته فرهنگستان هنر است.
علی نصیریان در سن ۸۸ سالگی در چهل و یکمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم فجر (۱۴۰۱)، سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد را برای بازی در فیلم "هفت بهار نارنج" کسب کرد نصیریان پیشتر در سن ۸۴ سالگی در سی و هفتمین دوره جشنواره فیلم فجر (۱۳۹۷)، سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل مرد را برای بازی در فیلم "مسخره‌باز" کسب کرد و تبدیل به مسن‌ترین فردی شد که این جایزه را دریافت کرده‌است.
فاطمه بیات، همسر علی نصیریان در روز ۱۳ بهمن سال ۱۳۹۷ در گذشت.
در ۱۳۴۴ که تالار سنگلج گشایش یافت و در جشنواره مهر، او هم در میان ۱۰ نمایش برگزیده، نمایش امیرارسلان را اجرا کرد. نصیریان کار در تلویزیون را از ۱۳۳۹ با بازی و کارگردانی تله تئاتر شروع کرد و تا ۱۳۵۴ در بیش از ۵۰ تله تئاتر حضور داشت. ایفای نقش کریم بوستان در مجموعه تلویزیونی برادر جان و بزرگ آقا دیوان سالار در مجموعه شبکه نمایش خانگی شهرزاد، آخرین هنرنمایی‌های نصیریان تاکنون در قاب تلویزیون بوده‌است. فیلم گاو ساخته داریوش مهرجویی نخستین فعالیت سینمایی علی نصیریان در مقام بازیگر بود. کفش‌های میرزا نوروز، شیر سنگی، ناخدا خورشید، هزاردستان، سال‌های خاکستر، بوی پیراهن یوسف، خورشید و مسخره باز از دیگر آثار شاخص وی در دوران بازیگری در سینما محسوب می‌شوند.
شاه ولی‌الله محدث دهلوی (زاده ۱۱۱۴ قمری/۱۷۰۳ میلادی – درگذشته ۱۱۷۶ قمری/۱۷۶۲ میلادی) یکی از مسلمانان شبه‌قاره هند بود. وی نوشته‌هایی درباره فقه و علم حدیث به زبان‌های فارسی و عربی دارد.