moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
رویه‌های نفوذ می‌پردازد. برای مثال آدرس IP و آدرس یک وب سایت را گرفته و برای نفوذ به آن تلاش می‌نماید
در آزمون جعبه سفید، تست‌کننده دانش کاملی راجع به وضعیت شبکه داخلی سازمان دارد. ممکن است نقشه شبکه سازمان و لیستی از Applicationها و سیستم‌های عامل مختلف را برای انجام تست در اختیار داشته باشد. با اینکه اغلب حملات خارجی قابل مشاهده و بررسی مجدد نیستند اما این روش تست می‌تواند بسیار مفید باشد زیرا با کامل شدن دانش Hacker تست کننده، سناریوهای نامناسب و ضعیف پیکربندی شبکه سازمانی قابل درک می‌گردند.
در آزمون جعبه کریستالی، تست‌کننده در قالب یک کارمند سازمان قرار گرفته و اعتبار لازم را برای دسترسی استاندارد به درون شبکه کسب می‌نماید. این نوع تست مخاطرات ناشی از فعالیت کارمندان داخلی سازمان را تعیین می‌نماید..[۱]
قبل از انعقاد قرارداد با شرکت تست کننده، کمپانی باید یک برنامه برای تست تهیه نماید که در محدوده تست دقیقاً مشخص گردد. برخی از فاکتورهای اصلی در تعیین این محدوده عبارتند از:
۱- آیا فرایند تست سیستم باید در ساعات کاری معمولی انجام پذیرد یا پس از اتمام ساعت کاری روزانه افراد؟
۲- آیا حملات Dos مجاز هستند؟
۳- آیا نصب Trojan Appهای Back-Door در محدوده سیستم مجاز است؟
۴- آیا خرابکاری در صفحات وب سایت‌ها مجاز است؟
۵- آیا پاک کردن فایل‌های log مجاز است؟
۶- کدامیک از آزمون‌های جعبه سیاه، جعبه سفید یا جعبه کریستالی باید صورت بگیرد؟
۷- آیا تیم شبکه سازمان باید از انجام تست آگاه شوند یا خیر؟ (اینکه تیم IT سازمان از فرایند تست Penetration آگاه باشند معمولاً ایده جالبی نیست. چون باعث می‌شود آن‌ها نسبت به وضعیت معمول جستجوی بیشتری در سیستم و حفره‌های احتمالی آن بنمایند و در نتیجه فرآِند تست نمی‌تواند آنچه را که ایشان در حالت طبیعی انجام می‌دهند مورد بررسی قرار دهد)
۸- سیستم در زمان ارزیابی (TOE) چگونه باید باشد؟
۹- آیا استفاده از مهندسی اجتماعی در فرایند تست مجاز است؟
۱۰- آیا داده‌های سیستم می‌توانند تغییر کنند یا از بین بروند؟
برنامه تست باید نحوه تولید و توزیع گزارش نتایج و مرجع آن‌ها را مشخص نماید. اگر تست به صورت الکترونیکی توزیع گردد باید از طریق کانال‌های رمزگذاری شده‌استفاده گردد. دو گزارش زیر باید ساخته شود:
۱- یک گزارش کلی غیراختصاصی که باید در محل امنی نگهداری شود.
۲- یک گزارش کامل که ضمن شرح جزئیات مخاطرات آنچه در تقابل با آن‌ها باید انجام شود را نیز مشخص نماید. این گزارش نیز باید در محل امنی نگهداری گردد تا صحت آن در مراجعات بعدی تضمین گردد.
همچنین یک کمپانی نباید به انجام یکبار تست Penetration بسنده نماید. تست مزبور باید در هر سه ماه از سال مجدداً تکرار گردد. کمپانی نباید به تستی که توسط یک Third-Party انجام شده اعتماد نماید و حداقل باید دو شرکت مختلف را به کار گیرد. اغلب کمپانی‌ها از ۳ شرکت برای انجام تست کمک می‌گیرند: یکی برای انجام مراحل اولیه تست و دوتای دیگر برای چرخش در فصول تا از ماحصل کار اطمینان حاصل نمایند.
برای صرفه جویی در هزینه برخی از کمپانی‌ها تست Penetration را در طول یک سال انجام می‌دهند و در سه فصل از سال تست‌های بعدی را برای کنترل آسیب‌پذیری‌های گزارش شده تکرار می‌نمایند. تست‌های یادشده را همچنین می‌توان به هنگام انجام تغییرات در سیستم اعمال کرد. (برای مثال وقتی یک سرویس دهنده جدید به شبکه افزوده می‌شود) این سیاست تغییر چندانی در صحت نتایج تست ایجاد نمی‌نماید ولی هزینه آن را کاهش می‌دهد.
یک تهدید تخطی از پتانسیل امنیتی سیستم است که ممکن است باعث آسیب‌هایی چون افشای اطلاعات حساس، تغییر داده‌ها، تخریب داده‌ها یا عدم پذیرش یک سرویس باشد.
امنیت ارتباط مستقیمی با نگهداری چیزهای ارزشمند در برابر مخاطرات دارد. مخاطرات احتمالی در سه حوزه محرمانگی، یکپارچگی و دسترسی پذیری وجود دارند:
۱- یک تهدید محرمانگی وقتی وجود دارد که ریسکی در خواندن داده‌هایی که باید از دسترسی غیر معتبر مصون باشند وجود دارد.
۲- یک تهدید یکپارچگی زمانی به وقوع می‌پیوندد که اطلاعات توسط افراد غیرمجاز تغییر کنند.
۳- یک تهدید دسترسی پذیری زمانی است که در ارائه یک سرویس یا منبعی از شبکه به برخی از افراد ریسکی وجود داشته باشد..[۲]
بهترین راه متوقف کردن اعمال بزهکارانه تفکر کردن در مورد چگونگی انجام آن‌ها است. یک دزدگیر یا حصار بلند به این معنی نیست که شما از دست سارقین در امان هستید. برای متوقف کردن مؤثر یک سارق، همیشه باید اعمالی که وی مرتکب می‌شود را پیش‌بینی کرد. برای مقابل با یک Cracker باید همانند خود او اندیشه کرد. یکی از راه‌هایی که کمپانی‌ها برای سنجش میزان امنیت شبکه داخلی شان به کار می‌بندند اجیر کردن شرکت‌هایی است که به شبکه آن‌ها نفوذ کرده و ملاحظات امنیتی نامتناسب را به ایشان گزارش می‌دهند.
امروزه سر و کله تهدیدات امنیتی جدی پیدا شده و شرکت‌ها و سازمان‌ها خود را در تیررس آن‌ها مشاهده می‌کنند. پیچیدگی سیستم‌های محاسباتی باعث رشد سریع ویروس‌ها شده و توان دفاعی شرکت‌ها در مقابل حملات آن‌ها بسیار کمتر از گذشته می‌باشد. از سوی دیگر Toolsهایی که Hackerهای امروزی از آن‌ها برای حملات شان استفاده می‌کنند به مراتب ساده‌تر و در دسترس تر از گذشته شده‌است.
شرکت‌ها امروزه کم و بیش به سندرم تایتانیک دچار هستند. کشتی بزرگ مسافرتی تایتانیک در ۱۵ آوریل ۱۹۱۲ پس از برخورد با کوه یخی در اوقیانوس فرورفت، در حالی که مهندسان سازنده آن قبل از شروع سفر ابدی آن مدعی بودندکه این کشتی هیچ‌گاه غرق نخواهد شد..[۲]
شرکت‌های امروزی واقع گرا باید پذیرای این اصل مهم باشند که شبکه آن‌ها با تمام تمهیداتی که به هنگام راه اندازی ان شده‌است لزوماً امن نمی‌باشد و ممکن است در برابر حملات امنیتی دچار اختلال گردد. این
واقع گرایی به ترقی و پیشرفت مقوله تست Penetration منجر شده‌است؛ و اینکه Hackerهای کلاه سفید از همان ابزار و روش‌هایی بهره مندند که Hackerهای خرابکار کلاه سیاه به آن‌ها مسلح هستند.
تهدیدات امنیتی مختلف به دلیل عوامل زیر در حال افزایش هستند:
۱- تکثیر و ازدیاد ویروس‌ها و Trojanها
۲- استفاده از LANهای بی‌سیم
۳- پیچیدگی شبکه‌های امروزی
۴- نوسان زیاد در به روزرسانی نرم‌افزارها
۵- ساده‌تر شدن ابزارهای Hack
۶- طبیعت نرم‌افزارها و محصولات Open Source
۷- وابسته شدن روزافزون به اینترنت
۸- افزایش ارتباط گیرندگان راه دور و استفاده کنندگان متحرک از شبکه و غیرقابل مانیتور بودن ایشان
۹- وابسته شدن تجارت به استفاده از بستر شبکه
۱۰- مقررات صنعت
۱۱- اعتماد مدیران به شبکه
۱۲- شرکای تجاری شبکه‌ای
۱۳- جنگ الکترونیک
تست penetration حمله‌ای امنیتی ولی در عین حال با اهداف غیر تخریبی است که شامل مراحل زیر می‌باشد:
۱- شناسایی
۲- پویش
۳- به دست آوردن دسترسی
۴- نگهداری دسترسی
۵- از بین بردن مدارک [۲]
در مرحله شناسایی، تست‌کننده تلاش می‌کند اطلاعات بیشتر در مورد حوزة کاری مورد نظر به دست آورد. شناسایی می‌تواند فعالانه یا انفعالی باشد. در یک حمله شناسایی فعالانه، تست‌کننده از ابزارهایی مانند nslookup, dig یا SamSpade برای کاوش در محدوده شبکه برای یافتن محدوده IP آدرس در حوزه نقل و انتقلات DNS بهره می‌گیرد. در یک حمله شناسایی انفعالی، تست‌کننده از اطلاعات عمومی قابل دسترسی نظیر Newsgroupها یا Job Postingها برای تشخیص تکنولوژی مورد استفاده توسط کمپانی بهره می‌گیرد.
در مرحله پویش، تست‌کننده از ابزارهایی مانند NMap برای یافتن Portهای باز شبکه استفاده می‌نماید. هدف اصلی در اینجا یافتن سرویس‌هایی است که بر روی Hostهای شبکه ارائه می‌گردد. در این مرحله‌است که تست‌کننده تکنیک‌های OS Fingerprinting را برای تعیین نوع سیستم عامل کامپیوتر Host به کار می‌گیرد.
بخش دیگری از مرحله پویش جستجو و یافتن نقاط آسیب‌پذیر است. این نقاط آسیب‌پذیر یافتن روشی برای به دست آوردن دسترسی به محدوده کامپیوتر (های) Host است.
پس از پویش در شبکه برای به دست آوردن نقاط ضعف موجود در سیستم، برای نفوذ به سیستم تست‌کننده از آن‌ها نهایت استفاده را می‌برد. در صورتی که تلاش‌های وی برای دسترسی با موفقیت همراه باشد مرحله نگه داشتن دسترسی به محدوده کامپیوتر Host آغاز می‌گردد. این مرحله پس از ایجاد یک Back-Door برای تعبیه راهی به منظور بازگشت مجدد به سیستم، به کمک نصب برنامه‌های Trojan خاتمه می‌یابد.
مرحله آخر تست از بین بردن مدارک است. در این مرحله Hackerهای اخلاق گرا می‌خواهند ببینند آیا می‌توانند Log فایل‌هایی که دسترسی آن‌ها به سیستم را ثبت کرده‌است پاک کنند یا خیر. چون بسیاری از حملات قابل کشف شدن نیستند اینکه کدام حمله می‌تواند در سیستم Log شود و چگونه می‌توان Log فایل‌ها را پاک کرد، از اهمیت بالایی برخوردار است.
کسب اجازه برای دسترسی به Log فایل‌ها بسیار مهم است. پاک کردن Log فایل‌ها، می‌تواند مسئولیت ارزیاب‌های سیستم را در صورتی که نتوانند ثابت کنند چه کارهایی انجام داده‌اند یا نداده‌اند، آشکار سازد.
پس از تصمیم‌گیری برای انجام یک تست Penetration توسط کمپانی، باید عرضه‌کننده چنین سرویسی را بر اساس پارامترهای مختلفی تعیین کرد. در زیر به برخی از این پارامترها اشاره
شده‌است:
۱- مسئولیت پذیری عرضه‌کننده در تضمین امنیت شبکه پس از انجام فعالیت‌هایش و جبران خسارت‌های احتمالی آینده
۲- پرسش در مورد مرجع ثالث: در میان کارکنان قبلی کمپانی ممکن است افرادی باشند که عرضه‌کننده سرویس تست با آن‌ها ارتباط داشته باشد. مشتریان به دلیل حریم خصوصی نمی‌خواهند نامی از ایشان برده شود. اما برخی از کمپانی‌ها تمایل دارند در مورد توانایی هایشان با عرضه‌کننده سرویس تست Penetration بحث و گفتگو نمایند.
۳- انجام کنترل‌های پیش زمینه: کمپانی‌ها همچنین باید اطلاعات کاملی از پیش زمینه بزهکارانه (احتمالی) کارکنان خود در اختیار عرضه‌کننده سرویس تست Penetration قرار دهند. گاهی اوقات خود
عرضه‌کننده سرویس تست Penetration مسئول تهیه این اطلاعات می‌باشد.
۴- پرسش در مورد گزارشات نمونه: این گزارشات نباید واقعی باشند. در غیر این صورت چه کسی می‌تواند بگوید که عرضه‌کننده سرویس تست Penetration از گزارشات مربوط به یک مشتری برای مشتری دیگر استفاده نمی‌کند. همیشه باید از همکاری با گزارشات واقعی اجتناب کرد. گزارشات نمونه باید عمومی و کلی و بدون ارجاع و اشاره به هویت کمپانی خاصی باشند. آن‌ها باید حرفه‌ای بودن خود را در تمام زمان‌ها حفظ نمایند.
۵- تعیین محدوده تست: کمپانی باید مطمئن باشد که عرضه‌کننده سرویس تست Penetration به تمام جوانب کار می‌پردازد. در غیر این صورت باید آن را تعویض کرده یا از چند عرضه‌کننده سرویس تست Penetration بهره گرفت.
۶- تشخیص این که آیا عرضه‌کننده سرویس تست Penetration از Hackerهای کلاه سیاه استفاده می‌کند یا خیر: برخی از عرضه‌کننده‌های سرویس تست Penetration در تیم تست شان از Hackerهای کلاه سیاه استفاده می‌کنند. بهتر است از همکاری با چنین شرکت‌هایی اجتناب شود چون مشخص نیست که این افراد چقدر به اصول اخلاقی حرفه‌شان پایبند هستند.
۷- اجتناب از همکاری با شرکت‌هایی که خدمات Hack را به صورت رایگان انجام می‌دهند: بعضی از شرکت‌ها پیشنهاد Hack کردن رایگان شبکه سازمان و دریافت جایزه در صورت توانایی نفوذ به سیستم را ارائه می‌دهند. از همکاری با این شرکت‌ها باید اجتناب شود چون نشان دهنده ناامیدی کمپانی از برطرف شدن مشکلات امنیتی اش است.
۸- تعیین اینکه آیا عرضه‌کننده سرویس تست Penetration از قوانین و مقررات کسب و کار سازمان آگاهی دارد یا خیر
۹- تعیین اینکه عرضه‌کننده سرویس تست Penetration فعالیت‌های خودش را در چه بازة زمانی انجام
۱۰- اطمینان حاصل کردن از اینکه سرویس تست Penetration تنها سرویسی است که شرکت مورد نظر ارائه می‌نماید: برخی از سازمان‌های کوچک یکپارچه سرویس تست Penetration را به عنوان یکی از
ده‌ها سرویس ارائه شوند پیشنهاد می‌نمایند. این امر به خودی خود بد نیست اما قبل از شروع همکاری کمپانی باید در مورد اینکه این قبیل شرکت‌ها چقدر بر روی آیتم مورد نظر سرمایه‌گذاری کرده‌اند تحقیق نماید.
۱۱- آگاهی یافتن از Certificateهایی که تست کنندگان قبلاً دریافت داشته‌اند: برخی از معروف‌ترین Certificateهای بحث امنیت عبارتند از: CCIE Security,CEH, CISSP, CCSP, GIAC,OPSTA و +Security
۱۲- تعیین اینکه عرضه‌کننده سرویس تست Penetration به کمک آدرس‌های IP تست را انجام می‌دهد: وقتی قرار است آزمون جعبه سیاه انجام شود تنها باید یک Domain Name برای تست مدنظر قرار بگیرد.
۱۳- تعریف یک زمان مشخص برای پایان فرایند تست: زمان انجام هر تست ممکن است مختلف باشد. اما به صورت تیپیک ممکن است بین ۲ هفته تا ۲ ماه به طول انجامد.
۱۴- تعیین Log فایل‌ها، اطلاعات تصویری و داده‌های خامی که عرضه‌کننده سرویس تست Penetration باید برای کمپانی مورد تست فراهم نماید.
۱۵- پرسیدن تکنولوژی و متدولوژی‌هایی که عرضه‌کننده سرویس تست Penetration از آن‌ها قرار است استفاده نماید از شرکت مورد نظر: آیا تنها از ابزارهای پویش مانند Nessus, Saint, Sara, Satan, ISS, eEye وNetRecon استفاده می‌شود یا از ابزارهای گوناگونی که برای سیستم عامل‌های مختلف طراحی شده‌اند بهره گرفته می‌شود. متدولوژی مورد استفاده OSSTMM یا امثال آن است یا خیر؟ و ملاحظاتی از این قبیل.
۱۶- تعیین اینکه کمپانی می‌خواهد از یک عرضه‌کننده سرویس تست Penetration استفاده کند یا قرارداد بستن با چند شرکت را مدنظر دارد.
۱۷- ملاقات با اعضای تیم تست و اطمینان حاصل کردن از اینکه همان افرادی هستند که برای این پروژه در نظر گرفته شده‌اند. [۲]
پس از انتخاب عرضه‌کننده سرویس تست Penetration کمپانی مورد تست باید از Guideline زیر پیروی نماید:
۱- آشنا کردن پرسنل با سیاست امنیتی سازمان.
۲- تصمیم‌گیری در مورد اینکه چه افرادی باید در مورد انجام تست مطلع گردند.
۳- تعیین فردی که عهده‌دار نقش POC است. (POC فردی است که از پرسنل سازمان بوده و در طول انجام فرایند تست بر روی شبکه در تماس مستقیم با تیم تست قرار می‌گیرد. این فرد کسی است که در صورت تلاش برای دسترسی غیرمجاز توسط تیم تست‌کننده باید هشدارهای لازم را به ایشان بدهد. در صورت وقوع هرگونه تخلف از مراحل تست POC کسی است که در قبال سازمان مسئولیت دارد!)تهیه
۴- وافق نامه‌های محرمانگی و عدم افشا و نظارت بر حسن اجرای آن
۵- تهیه RFP مربوط به خواسته‌های سازمان از انجام فرایند تست Penetration
۶- تعیین اینکه آیا کمپانی گزارشات تست را می‌خواهد یا نه
۷- تماس با فراهم‌کننده سرویس اینترنت (ISP) سازمان و آگاه‌سازی وی از انجام تست: در صورتی که تست ممکن است به Clientهایی خارج از سازمان تسری یابد اطلاع دادن به ISP دارای اهمیت می‌گردد.
۸- عدم تدارک تغییرات بنیادین در پیکربندی شبکه سازمان در طی فرایند تست
۹- تهیه چندین پشتیبان از اطلاعات حیاتی سازمان قبل از شروع فرایند تست
۱۰- توافق بر روی ذخیره‌سازی و انتقال داده‌ها: داده‌ها باید به صورت نرم‌افزاری، سخت‌افزاری یا هر دو رمزگذاری شوند.
در صورت امکان راه اندازی یک Honeypot که بتواند توانایی‌های تیم تست را مورد ارزیابی قرار دهد توصیه می‌شود. Honeypot یک سرویس دهنده ناامن است که Hackerها را برای کاوش در خود جلب می‌نماید و به کمک آن می‌توان فعالیت آن‌ها را مانیتور و ثبت کرد. از آن معمولاً در مقابله و گیج کردن افراد (Hackerهای) مزاحم استفاده می‌شود!
یک سرویس دهنده Honeypot همچنین می‌تواند برای تشخیص توانایی‌های تکنیکی تست کنندگان به کار رود. تست کننده‌ها باید ضعف‌های موجود در آن‌ها را تشخیص داده و به دام نیفتند! بسیاری از سرویس دهنده‌های Honeypot مانند Honey wall Gateway, Bait and Switch, Specter, NetBait و امثال آن‌ها توسط شرکت‌های مختلف عرضه شده‌است. توضیحات بیشتر در این زمینه از حوصله بحث ما خارج است. [۲]
در تمام پروژه‌های بزرگ، رسیدن به موفقیت در گرو استفاده از یک برنامه جامع و مدون است. تست Penetration با استفاده اتفاقی از یک سری ابزار مختلف به تأمین امنیت در پروژه منجر جهش نمی‌نماید. در اینجا نیز باید یک برنامه مدون و گام به گام که دقیقاً مشخص نماید چه فعالیت‌هایی قرار است چه وقت و چگونه انجام شوند، وجود داشته باشد.
همان‌طور که کم و بیش در بخش قبل گفته شد، یک برنامه خوب تست Penetration شامل مراحل زیر است:
۱- شناسایی: مرحله‌ای درونی که در آن در مورد محدوده شبکه مورد تست به چمع آوری اطلاعات پرداخته می‌شود.
۲- محاسبه و شمارش: فرایندی که در آن از سیستم اطلاعاتی راجع به اشتراکات شبکه‌ای، افراد، گروه‌ها و Appهای خاص، کسب (Grab یا ربوده) می‌شود.
۳- به دست آوردن دسترسی: یک نفوذ واقعی به سیستم را گویند.
۴- نگهداشت دسترسی: تست‌کننده یک Back-Door جهت امکان حمله‌های مجدد در آینده برای خود فراهم می‌کند.
۵- پوشاندن ردپاها: شامل از بین بردن Log فایل‌هایی است که مشخص می‌کنند تست‌کننده به سیستم دسترسی غیرمجاز برقرار کرده‌است.
قبل از انجام گام اول تست‌کننده باید گام‌های زیر را بردارد:
۱- محدود کردن Scope پروژه.
۲- تصمیم‌گیری در مورد اینکه آیا مهندسی اجتماعی قرار است به کار گرفته شود یا خیر.
۳- تعیین اینکه Hijack Session و تکنیک‌های مشابه آن مجاز است یا خیر.
۴- تعیین اینکه استفاده از Trojan یا نرم‌افزارهایBack-Door مجاز است یا خیر.
تست Penetration بیشتر شبیه جستجویی است که یک دزد دریایی برای یافت گنجی مدفون انجام می‌دهد. دزد دریایی با اینکه نمی‌داند گنج دقیقاً کجا دفن شده‌است اما می‌داند آنقدر با ارزش هست که گشتن به دنبال آن را توجیه نماید. دزد دریایی نقشه‌ای پر از علائم و مدارک مختلف دارد که وی را به سمت گنج هدایت می‌کند. همانند آن تست‌کننده Penetration نیز همانند یک Client عادی در تلاش برای نفوذ کردن به درون شبکه‌است.
در گام اول تست‌کننده باید محدوده کارش را به گونه‌ای که مانند یک Client به نظر برسد محدود نماید. وی در اینجا باید تعیین نماید که آیا با به سرقت رفتن اطلاعات Account آسیب‌پذیر می‌گردد یا نه. اگر نه، محدوده کار تا چه حد می‌تواند برای حملات مختلف، گسترده‌تر گردد. به صورت ایده‌آل ممکن است حملات در جهت فراهم آوردن یک سناریوی واقع بینانه برای حملات بداندیشانه اجازه داده شوند. بعضی اوقات محدودیت‌هایی در رابطه با استفاده ازDenial of service (Dos) و نفوذ به حریم شخصی افراد سازمان وضع می‌گردد. [۱]
مهندسی اجتماعی فرایندی مبتنی بر انسان‌ها است که در فصل بعد به آن پرداخته می‌شود.
Hijack Session فرایند نگه داشتن یک Session TCP بین دو ماشین برای بدست آوردن دسترسی غیرمجاز به سیستم را شامل می‌شود.
تست‌کننده به ترافیک شبکه بین کاربر و سرویس دهنده گوش می‌کند. تست‌کننده در اینجا بر روی Session بین آن‌ها سوار شده و برای سرویس دهنده خود را به جای کاربر جا می‌زند! برای این منظور وی باید کاربر اصلی را از شبکه قطع نماید. (معمولاً از طریق ارسال یک TCP Reset Packet این کار صورت می‌گیرد) این تکنیک به دلیل آنکه باعث از هم گسیختگی عملیات روزانه کارکنان می‌گردد معمولاً مجوز انجام برای apply یه فرایند تست را از سوی کمپانی مورد تست دریافت نمی‌دارد.
فاکتور بعدی تعیین این است که استفاده از Trojanها و سایر نرم‌افزارهای Back-Door مجاز است یا خیر. بسیاری از حملات زیرکانه از Back-Door Appها و Trojanها بهره می‌گیرند. برای به دست آوردن نتیجه بهتر دادن مجوز استفاده از آن‌ها به تست‌کننده توصیه می‌گردد. برخی از وب سایت‌ها (مانند NetCat) به شما اجازه دانلود اینچنین Appهایی را می‌دهند. اما در استفاده از آن‌ها باید نهایت دقت را مبذول داشت. ممکن است در درون آن‌ها ویروس‌هایی تعبیه شده باشد که به سیستم شما آسیب برساند.
متدولوژی Manual Open-Source Security Testing Methodology یا OSSTMM برای این منظور توسعه داده شده‌است. حوزه‌های اصلی آن عبارتند از:
۱- امنیت اطلاعات
۲- امنیت فرایندها
۳- امنیت تکنولوژی اینترنت
۴- امنیت ارتباطات
۵- امنیت بی‌سیم
۶- امنیت فیزیکی
هرکدام از حوزه‌های مطرح شده در بالا به ماژول‌های خاص کوچکتری شکسته می‌شوند که شرح آن‌ها در سند OSSTMM موجود می‌باشد.
تست Penetration باید یه گزارش قابل لمس برای Client یا Executive Officer داشته باشد. این نتایج ثبت شده در گزارش باید از تست برآمده باشند و در آن باید توصیه‌هایی برای امن کردن سیستم‌های پر مخاطره (High-Risk Systems) ارائه نماید.
یک گزارش باید شامل بخش‌های زیر باشد:
۱- خلاصه‌ای از مراحل اجرا
۲- محدوده پروژه
۳- تحلیل نتایج
۴- خلاصه‌ای از گزارش
۵- پیوست‌ها
در گزارش تست، استفاده از دیاگرام‌های تصویری و مستند کردن خروجی‌های تست به صورت Logical از اهمیت بالایی برخوردار است. تست‌کننده می‌بایست هرآنچه که در طول انجام یک تست اتفاق می‌افتد را ثبت و در گزارش خود درج نماید. پس از تحویل گزارش تست به کارفرما تست‌کننده در صورت انجام توافق با ایشان می‌تواند از گزارش پروژه برای خود کپی تهیه نماید.
در خاتمه این بخش ذکر این نکته خالی از لطف نیست که با در نظر گرفتن سایر مسائل مربوط به انجام تست نفوذ چرخه حیات یک پروژه Penetration را به صورت شکل زیر در می‌آید:
فقط دو چیز بی‌انتها هستند: جهان هستی و حماقت انسان ها! و من در مورد گذشتگان اصلاً خاطرجمع نیستم! (آلبرت اینیشتین)
در سال ۲۰۰۴ نتایج تحقیقی در مورد کارکنان اداری در لندن را انتشار داد که نشان می‌داد ۷۵ درصد از ایشان گذرواژه دسترسی به شبکه سازمان خود را برای به دست آوردن یک تکه شکلات فاش ساخته بودند!
در این تحقیق توضیح داده شده‌است که چقدر ساده می‌توان دسترسی به شبکه را بدون استفاده از هیچ ابزار ویژه‌ای به دست آورد. با وجود استفاده از تکنولوژی‌های مختلف امنیت و رمزگذاری شبکه‌ها کاملاً ایمن نخواهند بود. شما هرگز نمی‌توانید از شر فاکتور انسانی در مقوله امنیت خلاص شوید. یکی از ساده‌ترین راه‌های پیدا کردن دسترسی به شبکه نزدیک شدن به افراد و پرسیدن گذرواژه از ایشان است!
تست کننده‌های Penetration اغلب از همین روش برای انجام آن استفاده می‌نمایند. از این رو کمپانی‌ها تست کننده‌ها را به کار می‌گیرند تا با استفاده از تکنیک‌های مهندسی اجتماعی میزان پایبندی کارکنان شان را به قوانین، مقررات و سیاست‌های داخلی سازمان بسنجند.
مهندسی اجتماعی هنر متقاعد ساختن و جلب اعتماد افراد است. مهندسین اجتماع کسانی هستند که با استفاده از نیرنگ، جلب اعتماد یا تأثیرگذاری بر روی افراد، اطلاعاتی کسب می‌کنند که از روش‌های دیگر نمی‌توان به آن‌ها دست یافت.
انواع روش‌های مهندسی اجتماعی عبارتند از:
۱- روش‌های مبتنی بر تکنولوژی
۲- روش‌های مبتنی بر مشخصه‌های انسانی
در روش‌های مبتنی بر تکنولوژی از جنبه‌های تکنولوژیک برای فریب دادن افراد جهت گرفتن اطلاعات حساس از ایشان استفاده می‌شود. یک مثال کلاسیک از حمله مبتنی بر تکنولوژی استفاده از یک
Pop-Up Window است که در کامپیوتر فرد قرار گرفته و بر اساس یک برنامه زمان‌بندی بر روی صفحه کامپیوتر وی ظاهر شده و شناسه کاربری و گذرواژه را از وی می‌پرسد. [۱]
پس از آن که کاربر مشخصات خود را وارد کند و دکمه Submit را بزند اطلاعات کاربری اش برای کامپیوتر Hacker کلاه سیاه ارسال می‌شود و از آن پس وی می‌تواند بدون هیچ مشکلی به منابع مورد نظرش دست یابد.
در نقطه مقابل در روش‌های مبتنی بر پارامترهای انسانی، از جنبه‌های تکنولوژیک استفاده نمی‌شود. این تکنیک‌ها از طریق افراد یا تماس‌های تلفنی پی گرفته می‌شوند. در هر دو روش به پیش‌بینی رفتارهای انسانی تکیه می‌شود تا آنچه مورد نیاز حمله کننده‌است از فرد استخراج گردد.
در مهندسی اجتماعی به جای استفاده از نرم‌افزار و سخت‌افزار از Wetware استفاده می‌شود. Wetware عنصری از نهاد انسانی است که قابل حساب کردن و تخمین زدن است. افراد به‌طور طبیعی به دیگران اعتماد می‌کنند و مهندسان اجتماع از این واقعیت در جهت منافع مورد نظرشان بهره می‌گیرند.[۱]
همان‌طور که پیشتر گفته شد، مهندسی اجتماعی هنر متقاعد ساختن و جلب اعتماد افراد است. روانشناسی اجتماعی ۷ نوع متقاعد شدن را تعریف می‌کند:
۱- هم نوایی
۲- منطقی و استدلالی
۳- مبتنی بر نیاز
۴- جذبه و قدرت
۵- عمل متقابل
۶- مبتنی برهم سانی و همانندی
۷- مبتنی بر اطلاعات
در این قسمت با توجه به پارامترهایی که در بخش قبل به عنوان درگاه‌های نفوذ به اطلاعات ارزشمند افراد بیان شد چگونگی استفاده از مهندسی اجتماعی در بحث فاکتورهای انسانی تست Penetration بیان می‌شود.
این روش جلب اعتماد بر روابط دوستانه و نزدیک مبتنی است. با درک دایرة باورها و اعتقادات فرد مورد حمله تنها کافی است همانند او رفتار کرد تا اعتماد وی را جلب نمود.
در این روش، مهندسی اجتماع مبتنی بر استدلالات منطقی است. بهترین کار در اینجا قرار دادن دو یا چند گزاره درست (معمولاً به صورت توضیح) در مقابل فرد مورد حمله، با هدف رسیدن به نتیجه مطلوب می‌باشد.
در این متد تمرکز اصلی بر روی این ویژگی افراد است که در آن هر فرد تمایل دارد با توجه به توانایی‌هایی که دارد به رفع نیاز شخص دیگری کمک نماید. تست‌کننده در این Case با فرد مورد حمله یک نیاز
(باید متناسب با توانایی وی باشد) را مطرح می‌نماید و به این ترتیب موضوع را به سمت هدف مورد نظرش چرخش می‌دهد!
اگر در طرح نیاز جعلی به خصوصیات حمله شونده توجه نگردد ممکن است با تردید وی کار خراب شود. در این صورت تست‌کننده باید کمی احساسات را در طرح خواسته دخیل کند یا آن را با زیرکی تغییر دهد. اکثر افراد (به خصوص آقایان به هنگام مواجهه با فرد تست کننده‌ای که از جنس مخالف است!) در رابطه‌ای که درگیر احساسات انسانی باشد، استعداد بیشتری برای زیر پا گذاشتن خطوط قرمز سیاست‌های کاری به منظور کمک به فرد مقابل از خود نشان می‌دهند.
جلب اعتماد بر اساس جذبه و اقتدار یکی از مرسوم‌ترین روش‌ها است. تست‌کننده در اینجا خود را به جای فرد دارای جذبه جا می‌زند. تبلیغات تلویزیونی از روش بسیار بهره می‌گیرد. مثلاً ورزشکار مشهوری که برای تبلیغ دئودورانت در صفحه تلویزیون ظاهر می‌گردد. مسلماً چنین فردی خیلی آشنایی ویژه‌ای با محصول مورد تبلیغ ندارد و سریعاً باید دست تهیه‌کننده رو شود؛ ولی اغلب مردم بدون توجه به این نمایش ساختگی تبلیغ مزبور را به تماشا می‌نشینند! در مهندسی اجتماعی تاکتیک مشابهی می‌تواند برای رفتار کردن جعلی در هیئت یک فرد عالی رتبه توسط تست‌کننده به کار گرفته شود.
تکنیک‌های عمل متقابل شامل خواستن چیز (های) مورد نظر از فرد در ازای انجام کاری مطابق خواسته (های) وی در آینده‌است. این بیشتر شبیه کار فروشندگان خودرو است که با خریدار با نگه داشتن پول آن‌ها با ایشان برای خرید یک ماشین مساعدت و همراهی می‌کنند. خریدار تصور می‌کند که آن‌ها قصد همکاری و کمک به وی را دارند در حالی در واقع اینطور نیست
هم‌سانی تکنیک دیگری است که اغلب در فروش به کار می‌رود. این متد با ارائه درخواست به فرد مورد هدف برای تست کردن (و یا سرگرم شدن با) چیزی سر و کار دارد و هدف آن ایجاد یک واکنش مثبت و سازگار در وی نسبت به آن چیز است. برای مثال در بسیاری از کمپانی بخش جدایی از ساختمان اصلی برای کارکنان سیگاری در نظر گرفته می‌شود. هنگامی که یک فرد محل کارش را به فصد کشیدن سیگار ترک می‌کند بهترین موقعیت برای تست‌کننده Penetration فراهم می‌شود تا با مراجعه به وی و شروع یک بحث هم‌سان نشان دهنده اطلاعات مورد نیازش را تکمیل نماید.
آخرین تکنیک مهندسی اجتماعی استفاده از درخواست‌های مبتنی بر اطلاعات است. تست‌کننده در اینجا اطلاعات کافی و جامعی در مورد هدف مورد نظرش ارائه می‌دهد. فرد مورد حمله در برابر انبوهی از اطلاعات (بعضاً بسیار تخصصی) مرعوب شده و همکاری لازم را در جهت اطلاعات مورد نظر حمله‌کننده از خود نشان می‌دهد.
غیر از تعهدات اخلاقی (مشابه آنچه در مورد هکرهای کلاه سفید بحث شد) آشنایی با مباحث اولیه حوزه امنیت اطلاعات یک مهندس اجتماع که قرار است در ترکیب تیم تست‌کننده قرار بگیرد باید شرایط دیگری را دارا باشد. در زیر به چند مورد از این شرایط اشاره شده‌است:
۱- صبر و بردباری
۲- صمیمت
۳- اعتمادپذیری
۴- داشتن دانش در رابطه با حوزه عمل در فرایند تست
در رهگذر چنین ویژگی‌های رفتاری است که یک مهندس اجتماع می‌تواند با جعل هویت افراد مختلف و مرتبط با سازمان در فرایند تست نفوذ غیر مخرب عوامل انسانی کمپانی درخواست‌کننده تست را محک خوبی بزند.
در اینجا دسته‌بندی مشخصی وجود ندارد. برخی از مرسوم‌ترین تاکتیک‌های نقش بازی کردن توسط مهندسی اجتماعی به اختصار عبارتند از:
۱- جعل هویت پشتیبانی فنی
۲- جعل هویت سرویس دهنده شخص ثالث
۳- جعل پست الکترونیک
۴- جعل هویت کاربر نهایی
۵- جعل هویت مشتری
فرایند معکوس مهندسی اجتماعی (RSE) کمی از مثال‌های قبلی پیچیده‌تر است؛ اما با این وجود کارآمد می‌باشد. سه گام اصلی در آن عبارتند از:
۱- خرابکاری عمدی
۲- آگهی و اعلان
۳- پشتیبانی
در مهندسی معکوس اجتماعی نقش‌ها عوض می‌شود. مثلاً برای حمله به یک فرد با تماس تلفنی شرایط به گونه‌ای فراهم می‌گردد که طعمه خود به سمت حمله‌کننده بیاید.[۱]
برای درک بهتر از مراحل اصلی در فرایند معکوس مهندسی اجتماعی به مثال زیر توجه فرمائید:
مثال: حمله‌کننده ممکن است با یک حمله Dos، یک خرابکاری عمدی در شبکه هدف انجام دهد. سپس خود را به عنوان ارائه‌کننده خدمات امنیت شبکه معرفی کرده و پس از آنکه کمپانی مذکور برای رفع عیب به وی مراجعه کرد؛ با رفع آن خرابکاری یک Back-Door برای مراجعات بعدی در شبکه مفلوک تعبیه می‌نماید!
انجام این فرایند در تست Penetration کمی مشکل است چون بدون داشتن مجوز از مدیریت پروژه تست، بیشتر اوقات افسر IT سازمان مانع از فعالیت تست‌کننده خواهد شد.
مهندسی اجتماعی فرایند تخریب‌کننده بسیار هولناکی است. به خصوص آنکه بر خلاف سایر روش‌های نفوذ در اینجا عوامل داخلی سازمان همگی در آسیب‌های ناشی از موفقیت آن سهیم هستند؛ و ممکن است پای مخاطرات امنیتی دیگر مانند درگیری کارکنان، اخراج ایشان و غیره به جریان باز شود. [۱]
یک دسته‌بندی در رابطه با کمپانی‌هایی که هدف حمله مهندسی اجتماعی قرار می‌گیرند عبارت است از:
۱- کمپانی‌های بزرگ: شرکت‌های کوچک، کارمندان خویش را می‌شناسند و اگر کسی برای تجسس در مورد اطلاعات سازمان از خارج به آن نفوذ کند سریعاً آگاه می‌شوند. در حالی که در کمپانی‌های بزرگ اینچنین نیست.
۲- کمپانی‌هایی با کارکنان از راه دور: ارتباط گیرندگان از راه دور و کارمندانی که دائماً در حال جابجا شدن هستند بسیار برای فریب دادن مناسب هستند. زیرا بیشتر اوقات مشخصات فرد مهاجم را تشخیص نمی‌دهند.
۳- کمپانی‌هایی که لیست کاملی از اطلاعات تماس و ایمیل در بانک‌های اطلاعاتی و وب سایت هایشان دارند: این اطلاعات برای مهندسی اجتماعی حکم طلا را دارد زیرا کسب آن‌ها گام اول در پرسه زدن برای یافتن هدف مورد نظر می‌باشد.
۴- کمپانی‌هایی که از آژانس‌های موقت برای پذیرایی از مشتریان و میهمانان تجاری استفاده می‌کنند: مثل سازمان‌هایی که برای اربابان رجوع از اتاق‌های انتظار بهره می‌گیرند. به دلیل حجم بالای رفت‌وآمد افراد به این مناطق کارمندان این حوزه‌ها نمی‌توانند خصوصیات یک فرد حمله‌کننده را تشخیص دهند.
۵- کمپانی‌هایی که دارای Call Center هستند: برای مثال مراکز ارائه دهنده خدمات پس از فروش، جزو نخستین کاندیداها برای کشف اطلاعات مربوط به مشتریان می‌باشند.
اولین و ساده‌ترین راه حل مقابله با مهندسی اجتماعی جلوگیری از مستعد شدن شرایط محیط کار می‌باشد. اما با توجه به پیچیدگی‌هایی که Business Modelهای مختلف همیشه اجتناب از موارد یاد شده برای مدیران سازمان امکان‌پذیر نیست.
بهترین دفاع در برابر حملات مهندسی اجتماعی آموزش کارکنان سازمان است. همچنین باید آموزش‌های اختصاصی به ویزیتورها، میهانداران (Receptionist), Help-Deskها، کارمندان واحد فروش و ارتباط با مشتریان و امثال آن‌ها ارائه گردد.
همچنین سازمان باید برای حفاظت از اطلاعات دارای اهمیت و ارزش خود سیاست‌های مناسبی را تدوین نماید.
در پایان جمع‌بندی مباحث طرح شده در بخش‌های قبل خالی از لطف نیست. اگر ما به عنوان طراح شبکه یا مدیر IT سازمان تمهیدات گوناگونی را برای امن کردن شبکه سازمان اندیشیده‌ایم؛ (مثلاً استفاده از فایروال یا IDS، تعریف DMZ برای تعیین سطوح دسترسی کاربران به اطلاعات و…) ناشیانه‌است اگر سریعاً ادعا کنیم شبکه‌مان امن است. در یک پروژه تست Penetration هدف اصلی آن است که شبکه سازمانی دقیقاً مورد مطالعه و آزمایش قرار گیرد تا کم‌وکاستی‌های موجود در آن به کمترین مقدار ممکن برسد. روش‌های مختلفی برای نفوذ به یک شبکه کامپیوتری وجود دارد. اما دو حوزه اصلی تکنیکال و انسانی در این پژوهش مورد توجه نگارنده قرار داشته‌اند. ملاحظات چگونگی انتخاب تیم تست‌کننده نفوذ غیر مخرب و همکاری سازمان با ایشان از دیگر مواردی است که باید به آن‌ها توجه داشت.
۱) Penetration Testing and Network Defense, Andrew Whitaker, Daniel P. Newman, Cisco Press, ۰۴ نوامبر ۲۰۰۵
۲) Hack I.T. , Web-Based Project, T. J. Klevinsky, Scott Laliberte, Ajay Gupta, Addison Wesley, February 01, 2002
حفرهٔ بینی (کاواک بینی، یا حفره خَیشومی) محفظه‌ای بزرگ و پر از هوا است که در عقب و بالای بینی در میانه‌های صورت قرار گرفته است. حفره بینی از منخرها (سوراخ‌های بیرونی بینی) تا کوآن‌ها (سوراخ‌های عقبی بینی) ادامه دارد و مفروش با مخاط است.آفتاب حفره بینی توسط سوراخ های خلف بینی به حلق مربوط می شود.
این حفره در پشت سوراخ‌های بینی قرار دارد که تا حفرۀ دهان امتداد دارد و در هنگام پایین آمدن ملاز، جریان هوا از آن عبور می‌کند و به تولید آواهای خیشومی یا خیشومی‌شده منجر می‌شود.
به حفرهٔ بینی در قدیم اندرون بینی، بُن بینی و بیخ بینی نیز گفته می‌شد.لغت‌نامهٔ دهخدا، سرواژهٔ خیشوم.
ابعاد تقریبی حفره بینی انسان شامل بلندی ۵ سانتی‌متر، درازای ۵ تا ۷٫۵ سانتی‌متر و پهنا از نزدیکی کف ۱٫۲۵ سانتی‌متر است. پهنای سقف بینی در یک حفره حدود ۲ میلی‌متر است.
1. ناحیه وستیبول
2. ناحیه تنفسی
3. ناحیه بویایی
garys anatomy
اندام ژاکوبسوننام از: آفتاب (تلفظ درست: اندام یاکوبسون) یا اندام تیغه‌ای-بینی (ومرونازال، Vomeronasal organ)، یک اندام کمکی بویایی به شکل کیسه‌ای در تیغه بینی است که در بسیاری از حیوانات و برخی انسان‌های بالغ دیده می‌شود.
این اندام در سال ۱۸۱۳ توسط لودویگ یاکوبسون دانمارکی کشف شد.Jacobson, L. (1813). Anatomisk Beskrivelse over et nyt Organ i
Huusdyrenes Næse. Veterinær=Selskapets Skrifter [in Danish] 2,209–246.
نام این اندام در متون فارسی به علت عدم آشنایی مترجمان با تلفظ درست دانمارکی، به صورت «اندام ژاکوبسون» رواج یافته.
کاربرد اندام ژاکوبسون برای ردیابی فرمون‌ها است. فرمون‌ها پیام‌آورهای شیمیایی هستند که اطلاعاتی را میان افراد یک گونه رد و بدل می‌کنند. به همین خاطر گاه به اندام ژاکوبسون «حس ششم» نیز گفته‌اند.
۱۳۰۵ هزار و سیصد و پنجمین سال هجری خورشیدی سالی است.
رعنا آزادی‌ور (زادهٔ ۱۷ فروردین ۱۳۶۲) بازیگر ایرانی است. او فعالیت حرفه‌ای خود را در سال ۱۳۸۲ با فیلم "مارمولک" آغاز کرد و برای بازی در "درباره الی" (۱۳۸۷) نامزد دریافت تندیس زرین بهترین بازیگر نقش مکمل زن جشن سینمای ایران شد. او برای بازی در "زخم کاری" (۱۴۰۰) برندهٔ جایزهٔ حافظ بهترین بازیگر زن درام تلویزیونی شد.
وی با بازی در فیلم "مارمولک" (کمال تبریزی، ۱۳۸۲) فعالیت در سینما را آغاز کرد و با یک سال دوری از سینما با بازی در سه فیلم در سال ۱۳۸۴ موقعیت خود را در سینما تثبیت کرد. رعنا آزادی‌ور با بازی در فیلم "پارک‌وی" (فریدون جیرانی، ۱۳۸۵) برای بار نخست، بازی در نقش اول را همراه با نیما شاهرخ شاهی تجربه کرد. او در فیلم "درباره الی" نقش همسر یکی از زوج‌های جوان فیلم را بازی می‌کند که در داستان سه روزهٔ سفر این زوج‌ها به شمال، درگیر است و با بازی در این نقش در سیر داستان همراه با سایر شخصیت‌های داستان با اتفاقات روبرو می‌شود. او در سال ۱۴۰۰ در سریال "زخم کاری" در شبکه نمایش خانگی در نقش سمیرا به بازی پرداخت که مورد توجه قرار گرفت.
کلیپ ترانه ابر می‌بارد با صدای همایون شجریان و بازی رعنا آزادی ور و مهدی پاکدل
مِئای زیرین (Inferior meatus) یکی از سه روزنهٔ حفره بینی است که در دو سوی تیغه بینی قرار دارند و به مئای بالایی، مئای میانی و مئای زیرین معروف هستند.
قلعه نزوی ، یکی از قدیمی‌ترین قلعه‌های کشور پادشاهی عمان ویکی از (نقاط دیدنی سلطنت عمان) است.
این قلعه در شهرستان نزوی (ولایة نزوی) منطقه داخلیه عمان واقع شده‌است.
شکل این قلعه، ضخیم و دایره‌ای مانند، وارتفاع دیوارش ۲۴ متر است. قطر داخلی قلعه ۳۹ متر و قطر خارجی در حدود ۴۳ متر می‌باشد. دارای هفت گودال است که تفنگداران در هنگام تیراندازی در آن‌ها کمین می‌کرده‌اند، همچنین دارای اماکن مختلف من‌جمله زندان، مقر حکم، دادگاه و اماکن معاقبت مجرمین بوده‌است. قلعه در دوران حکم‌الامام سلطان بن سیف بن مالک الیعربی در سال ۱۶۶۰ میلادی بنا شده‌است. گفته می‌شود بنای قلعه ۱۲ سال به طول انجامیده‌است و نزد عمانی‌ها معروف است که سلطان بن سیف الیعربی یکی از سلاطین پرقدرت عمان بوده که توانسته‌است اشغالگران پرتغالی را از سواحل عمانات بیرون کند. در کنار این قلعه بازار سنتی نزوی قرار دارد.
سال ۱۳۷۹ هجری خورشیدی سالی است.
۵۸۰ پانصد و هشتادمین سال هجری خورشیدی است.
سال ۱۳۷۵ هجری خورشیدی، سالی است.
۱۲۸۱ هزار و دویست و هشتاد و یکمین سال هجری خورشیدی سالی است.
۱۳۰۶ هزار و سیصد و ششمین سال هجری خورشیدی سالی است.
سال ۱۳۲۹ هجری خورشیدی، سالی است.
پشتیبانی توسط* ایالات متحده
| فرمانده۱ = گلدا مایر افاریم کاتزیر موشه دایان دیوید الازار شاموئل گونن همین بار لو اسرائیل تال ایزاک هافی بنیامین پلد آلبرت ماندلر آریل شارون
۴۰۰ تانک منهدم شده۶۶۳ تانک آسیب دید یا به غنیمت گرفته شد۴۰۷ خودروی زرهی منهدم یا دستگیر شد۱۰۲–۳۸۷ هواپیما منهدم شد
جنگ یوم کیپور که همچنین با عناوین جنگ اعراب و اسرائیل ۱۹۷۳، جنگ اکتبر، جنگ رمضان یا جنگ چهارم اعراب و اسرائیل نیز شناخته می‌شود، جنگی بود که از ۶ تا ۲۵ اکتبر ۱۹۷۳ میان سوریه و مصر با حمایت چند کشور عربی دیگر و اسرائیل اتفاق افتاد. این جنگ با حمله غافلگیرانه مصر و سوریه علیه مواضع نیروهای اسرائیلی در شرق کانال سوئز و ارتفاعات جولان آغاز شد، مناطقی که شش سال قبل در جنگ شش‌روزه به تصرف قوای اسرائیل درآمده بود. حمله در آخرین ساعات یوم‌کیپور مقدس‌ترین روز در یهودیت، آغاز شد. روزی که از غروب ۹ مهر ماه آغاز می‌شود و یهودیان در آن روزه‌دار هستند.
این جنگ موضع‌گیری‌های بین‌المللی گسترده‌ای را برانگیخت و در جریان آن آمریکا و شوروی، دو ابرقدرت وقت با ارسال گسترده تجهیزات نظامی و تدارکاتی به حمایت از متحدان خود پرداختند.
جنگ با حمله‌ای وسیع و موفقیت‌آمیز از سوی نیروهای مصری آغاز شد که از کانال سوئز گذر کرده و بدون برخورد با مقاومت جدی در صحرای سینا پیشروی کردند. اسرائیل پس از سه روز توانست با به تحرک درآوردن بیشتر نیروهای خود یورش مصری‌ها را دفع کرده و نبرد را به بن‌بست بکشاند. سوری‌ها نیز در حمله هم‌زمان نقاط حساسی را در جولان به تصرف خود درآوردند اما اسرائیل پس از سه روز توانست آن‌ها را به خط آتش‌بس قبل از جنگ بازگرداند و سپس در یک ضدحملهٔ چهار روزه در عمق خاک سوریه پیشروی کند، به‌طوری‌که بعد از یک هفته حومهٔ دمشق زیر آتش توپخانه اسرائیل قرار گرفت. انور سادات رئیس‌جمهور مصر که نگران شکست متحد اصلی خود بود تصمیم گرفت با تسخیر دو مسیر استراتژیک در عمق صحرای سینا موقعیت قوی‌تری به دست آورد. اما این حمله به سرعت دفع شده و سپس اسرائیلی‌ها در یک ضدحمله موفق شدند ارتباط نیروهای مصری در شمال و جنوب ساحل شرقی سوئز را قطع کرده و با گذر از سوئز به داخل خاک اصلی مصر وارد شوند. پس از آن اسرائیلی‌ها در دو مسیر؛ یکی از جنوب به سمت بندر سوئز و دیگری از غرب به سوی قاهره پیشروی آهسته‌ای داشتند که با نبردی سنگین و خونین و تلفات بسیار از طرفین همراه بود.
در روز ۲۲ اکتبر میانجی‌گری سازمان ملل برای آتش‌بس ناکام ماند و هر یک از طرفین، دیگری را به نقض آتش‌بس متهم می‌کرد. دو روز بعد اسرائیلی‌ها مواضع خود را به طرز قابل توجهی بهبود بخشیده و سپاه سوم مصر در صحرای سینا و همین‌طور شهر سوئز در ساحل دریای سرخ را در محاصرهٔ کامل خود گرفتند. روز ۲۵ اکتبر در حالی که اختلاف شوروی و آمریکا به اوج خود رسیده بود، سازمان ملل برای دومین بار درخواست آتش‌بس کرد که با موافقت دو طرف به پایان جنگ منجر شد.
این جنگ تأثیری بسیار عمیق و دیرپا بر طرفین درگیر و منطقهٔ خاورمیانه گذاشت. عرب‌ها که با شکست یک‌طرفهٔ ائتلاف مصر و سوریه و اردن در جنگ سال ۱۹۶۷ به شدت تحقیر شده بودند، این بار با موفقیت‌های ابتدایی در این جنگ روحیهٔ خود را بازیافتند. اسرائیلی‌ها نیز با وجود دستاوردهای چشمگیر عملیاتی و تاکتیکی که در میدان جنگ به دست آوردند، به این نکته پی بردند که برتری نظامی آن‌ها بر نیروهای عربی همیشگی و تضمین‌شده نخواهد بود. این تغییر نگرش، راه را برای فرایند صلح میان دو طرف باز کرد تا جایی که در سال ۱۹۷۸، پیمان کمپ دیوید صحرای سینا را به مصر بازگرداند و اسرائیل از سوی مصر که پیش از آن اصلی‌ترین دشمن خود بود، به رسمیت شناخته شد. همچنین این جنگ به فاصله گرفتن مصر از اتحاد شوروی منجر شد تا جایی که این کشور به‌طور کامل از دایرهٔ نفوذ شوروی خارج شد.
در جنگ شش‌روزهٔ ۱۹۶۷ اسرائیل موفق شد در طول شش روز بخش عمدهٔ نیروی هوایی مصر، سوریه، اردن را نابود کند و در طول شش روز تمام صحرای سینا، کرانه باختری رود اردن و ارتفاعات جولان را به تصرف خود در بیاورد. این شکست سنگین برای اعراب بسیار تحقیرآمیز بود. به ویژه مصر که قوی‌ترین ارتش عربی را داشت و درحالی‌که داعیهٔ رهبری جهان عرب را داشت سنگین‌ترین شکست را خورده بود. در مقطع بین سال‌های ۱۹۶۷ تا ۱۹۷۳ درگیری‌های مختصری بین اسرائیل و همسایگان عرب خود اتفاق افتاد اما به صورت جنگ تمام‌عیار در نیامدند.
جنگ در ساعت ۲ بعدازظهر ۶ اکتبر به‌صورت غافلگیرانه توسط مصر و سوریه آغاز شد. در جبههٔ مصر، کانال سوئز دو کشور را از هم جدا می‌کرد. اسرائیلی‌ها خط دفاعی مستحکمی را به طول ۱۵۰ کیلومتر در شرق سوئز ساخته بودند تا عبور نیروی پیاده و زرهی مصر از آن ناممکن شود. این خط دفاعی ابتکار حیم بارلو بود و به خط بارلِو شهرت داشت. این دژ با یک دیوار شنی پیوسته به ارتفاع ۲۰ تا ۲۵ متر و زاویه ۴۵ تا ۶۵ درجه و مجموعه‌ای از خندق‌ها و میدان‌های مین حفاظت می‌شد. اسرائیلی‌ها معتقد بودند شکستن این دیوار دست‌کم ۲۴ ساعت طول می‌کشد و واحدهای مهندسی رزمی مصر به ۴۸ ساعت زمان برای رخنه در دیوار و ایجاد یک پل در عرض سوئز نیاز دارند.
طرح گذر ارتش مصر از کانال سوئز و دژ بارلو در طول دو سال توسط ارتش مصر به رهبری ژنرال سعد شاذلی رئیس ستاد مشترک ارتش تهیه شد و در ساعت ۲ بعدازظهر ۶ اکتبر ۱۹۷۳ به اجرا درآمد. ۳۲ هزار سرباز در ۱۲ موج در طول ساعات ۱۴:۰۵ تا ۱۷:۳۰ با قایق به آن سوی کانال منتقل شده و نیروهای مهندسی رزمی با ماشین آب‌پاش در دیوارهای بارلو رخنه ایجاد کردند. نیروی پیاده‌نظام به تعداد بسیاری آرپی‌جی-۷ و موشک ضدتانک مالیوتکا مسلح بود تا در ساعاتی که تا رسیدن نیروی زرهی مصر طول می‌کشد در مقابل حملهٔ تانک‌های اسرائیلی مقاومت کند. این روش به‌خوبی در مقابل اولین حملات زرهی اسرائیل جواب داد.
برای جلوگیری از حملهٔ نیروی هوایی اسرائیل تعداد زیادی سیستم‌های دفاع هوایی در غرب کانال مستقر شده بود و نیروی هوایی مصر نیز هم‌زمان با ۲۵۰ هواپیمای میگ-۱۷، میگ-۱۹ و میگ-۲۱ به مواضع اسرائیل در سینا حمله‌ور شده و ۲ هزار توپ و خمپاره و راکت‌انداز از انواع مختلف شروع به شلیک به تمام نقاط بارلو کردند. آتشبار آغازین مصر ۵۳ دقیقه طول کشید و تنها در یک دقیقهٔ اول ۱۰۵۰۰ گلوله شلیک شد؛ یعنی ۱۷۵ گلوله در هر ثانیه.
به نوشتهٔ اندرو مک‌گرگور موفقیت موج اول حملهٔ جنگنده‌های مصری موجب شد تا موج دوم که برای آن برنامه‌ریزی شده بود لغو شود اما کنت پولاک نوشته که ۱۸ هواپیمای مصری در این حمله ساقط شده و به همین دلیل موج دوم لغو شده‌است. یکی از مهم‌ترین درگیری‌ها جنگ هوایی دو اف-۴ئی اسرائیلی با ۲۸ میگ مصری بود که حدود یک ساعت طول کشید و در طول آن ۷ یا ۸ میگ ساقط شدند.
همزمان ۱۴ بمب‌افکن استراتژیک توپولف-۱۶ هم با موشک کروز اهدافی را در سینا هدف گرفتند. دو توپولف دیگر نیز دو موشک کروز به ایستگاه راداری در مرکز اسرائیل شلیک کردند که یکی توسط میراژ ۳ در حال گشت‌زنی اسرائیل، رهگیری و ساقط شده و دیگری در دریا افتاد.
مصری‌ها هم‌زمان با عبور پیاده‌نظام خود کار ساخت پل را برای عبور نیروهای زرهی و سلاح‌های سنگین خود آغاز کردند. جنگنده‌های اسرائیلی سعی کردند جلوی ایجاد پل را بگیرند اما تعدادی از آن‌ها با موشک‌های زمین‌به‌هوا سرنگون شدند و قسمت‌هایی از پل که تخریب می‌شد به‌سرعت قابل تعمیر بود. وقتی پل تکمیل شد ابتدا پیاده‌نظام باقی‌مانده با سلاح‌های سنگین‌تر مثل توپ‌های بدون لگد روانهٔ میدان شدند و از ساعت ۲۰:۳۰ نخستین تانک‌های مصری نیز گذر خود را آغاز کردند. البته تمام پایگاه‌های دژ به اشغال مصر در نیامد. شمالی‌ترین استحکامات که به "قلعهٔ بوداپست" معروف بود تا پایان جنگ در دست اسرائیل ماند.
مصری‌ها همچنین با هلی‌برن کماندوهای خود به نقاط مختلف صحرای سینا سعی کردند تا جلوی ورود نیروهای کمکی اسرائیل به میدان نبرد را بگیرند. اما این نقشهٔ آن‌ها با شکست فاجعه‌باری مواجه شد. نزدیک به بیست بالگرد مصری توسط اسرائیل ساقط شده و تلفات سنگینی به کماندوهای مصری وارد آمد. گزارش‌های متناقضی در مورد تأثیرگذاری کماندوهای باقی‌مانده بر تحرکات اسرائیل موجود است. در مجموع از ۱۷۰۰ کماندوی مصری که در طول جنگ به پشت خطوط اسرائیلی‌ها منتقل شدند حدود ۷۴۰ نفر در بالگردهای ساقط شده کشته شده و ۳۳۰ نفر نیز به اسارت درآمدند.
تا صبح روز ۷ اکتبر حدود ۸۵۰ تانک مصری نیز از سوئز عبور کرده و دو لشکر مصری حدود ۴ تا ۵ کیلومتر در صحرای سینا پیشروی کرده بود. به گفته شاذلی تا صبح این روز حدود ۲۸۰ سرباز مصری کشته و ۲۰ تانک منهدم شده بود. بیشتر سربازان اسرائیلی مدافع دژ کشته یا مجروح شده و حدود ۲۰۰ نفر نیز اسیر شدند. در روزهای بعد تعدادی از مدافعان دژ توانستند محاصره را شکسته و به خطوط دفاعی خود برگردند یا با ضدحملات نیروهای اسرائیلی از محاصره خارج شدند.
در همین روز نیروی هوایی اسرائیل نیز عملیاتی را علیه پایگاه‌های هوایی مصر ترتیب داد. این حمله که با پرواز ارتفاع پایین برای جلوگیری از تشخیص توسط رادارهای مصری، انجام می‌شد به هفت پایگاه هوایی مصر آسیب زد و دو هواپیمای تهاجمی آ-۴ اسکای‌هاوک اسرائیلی با خلبانانش از دست رفتند. در روزهای بعد نیروی هوایی اسرائیل حمله چندانی به نیروهای مصری نداشت چراکه نیروی خود را وقف مقابله با حمله خطرناک‌تر سوری‌ها به جولان کرده بود.
در همین روز شهر قنطره شرق نیز به تصرف لشکر هجدهم مصر درآمد. جنگ برای تصرف این شهر حتی به نبرد تن‌به‌تن هم کشیده شد و تا صبح ۸ اکتبر شهر به‌طور کامل در اختیار مصری‌ها قرار گرفت. در روز ۸ اکتبر یک پاتک زرهی اسرائیلی به سوی دژ بارلو با مقاومت شدید مصری‌ها رو به رو شده و به خسارات قابل توجه نیروی اسرائیلی منجر شد. شب ۸ اکتبر پاتک مصری‌ها توسط لشکر زرهی ۱۴۳ اسرائیل به فرماندهی آریل شارون دفاع شد و در جریان آن ۵۰ تانک مصری از دست رفتند. گورویچ به نقل از منابع مصری تعداد تانک‌های از دست رفته مصر تا ۱۳ اکتبر را ۲۴ دستگاه گزارش کرده‌است.
در روز ۹ اکتبر خطوط مقدم جبهه تثبیت شده بود. به گفته هرزوگ حملات زرهی مصر در روزهای ۹ و ۱۰ اکتبر با خسارات زیاد شکست خورد اما شاذلی نوشته که مصری‌ها تا روز ۱۰ اکتبر در حال پیشروی و بهبود مواضع خود بودند. در روزهای ۱۰ تا ۱۳ عملیات وسیعی از سوی هیچ‌یک از دو طرف انجام نشد و جبهه آرامشی نسبی پیدا کرد.
در این دوره شاذلی به شدت مخالف هرگونه پیشروی دیگر به‌سوی شرق بود چرا که معتقد بود نیروی زرهی مصر بدون پوشش هوایی کافی محکوم به شکست است. اما ژنرال اسماعیل علی وزیر دفاع و انور سادات رئیس‌جمهور مصر بر ادامه حمله اصرار داشتند. البته یکی از دلایل آن‌ها درخواست سوریه بود که در موضع دفاعی قرار گرفته بود و آن‌ها قصد داشتند با این حمله بخشی از نیروهای اسرائیل را از جولان به سینا کشانده و فشار وارده به سوریه را کاهش دهند.
حمله مصری‌ها توسط سپاه دوم و سوم صورت گرفت. آن‌ها در شش حمله هم‌زمان در دشت‌های باز خطوط دفاعی دشمن را شکافتند. پنج لشکر پیاده پشت سر آن‌ها حرکت کرده و سرپل‌های ارتباطی را تصرف و حفظ می‌کردند. نیروی مهاجم شامل ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ دستگاه تانک می‌شد و چون پوشش پدافند موشکی در اختیار نداشت، نیروی هوایی مصر وظیفه دفاع از آن‌ها را بر عهده داشت. نیروهای زرهی و پیاده‌نظام مکانیزه در ۱۴ اکتبر با پشتیبانی توپخانه حمله خود را آغاز کردند و در یک نبرد عظیم تانک به تانک رویاروی ۷۰۰ تا ۷۵۰ تانک اسرائیلی قرار گرفتند. پیش از حمله مصری‌ها حدود صد کماندو را با بالگرد به پشت خطوط دشمن منتقل کرده بودند اما یک واحد شناسایی اسرائیلی به سرعت آن‌ها را تسلیم کرده و اغلب آن‌ها کشته و اسیر شدند و مصری‌ها با توجه به تلفات سنگین کماندوهای خود از پیاده کردن کماندوهای بیشتر صرف نظر کردند.
این حملهٔ مصری‌ها با شکست قطعی رو به رو شد. حداقل ۵۰ تانک و حدود ۲۰۰ خودرو زره‌پوش منهدم شدند و تلفات مصری‌ها بیش از هزار نفر بود. در حالی که تعداد تانک‌های آسیب‌دیدهٔ اسرائیلی کمتر از ۴۰ دستگاه بود و تمام آن‌ها به جز ۶ دستگاه تعمیر شدند. البته تلفات انسانی اسرائیل در این نبرد به ۶۶۵ نفر رسید.
با بهبود وضعیت و آرامش نسبی در جبههٔ سوریه، فرماندهان ارشد اسرائیلی فرصت را برای یک پاتک بزرگ و عبور از سوئز مناسب دیدند. آریل شارون معتقد بود که فوراً بایستی به لبه شمالی دریاچه مرة الکبری که تقریباً در وسط کانال سوئز قرار دارد، حمله‌ور شده و از کانال عبور کرد. روز ۹ اکتبر نیروهای شناسایی آن‌ها شکافی را بین سپاه دوم و سوم مصر در این نقطه یافته بودند. الیعازر رئیس ستاد مشترک و حییم بار-لو فرمانده جبهه جنوبی موافق بودند که این قسمت برای عبور از سوئز ایدئال است اما با توجه به نیروی زرهی عظیم ذخیرهٔ مصر منتظر فرصت مناسبی برای آغاز حمله بودند که با کمترین مقاومت دشمن رو به رو شوند.
این فرصت با حمله زرهی روز ۱۴ اکتبر مصر و شکست سنگین آن‌ها مهیا شد. لشکر ۱۴۳ شارون که حالا با یک تیپ چترباز به فرماندهی سرهنگ دنی مت تقویت شده بود پیشاهنگ این حمله بود و وظیفهٔ برقراری سرپل‌های ارتباطی در دو سوی کانال سوئز را بر عهده داشت. بلافاصله پس از آن، دو لشکر زرهی با عبور از کانال و حرکت به سمت جنوب، سپاه سوم مصر را در محاصره قرار می‌دهند.
شب ۱۵ اکتبر، ۷۵۰ نیروی چترباز سرهنگ مت با قایق‌های لاستیکی از کانال گذشته و سپس تانک‌های سوار شده روی کرجی‌های موتوری و نیروی پیاده‌نظام بیشتری به آن‌ها می‌پیوست. آن‌ها در ابتدای حملهٔ خود با مقاومتی روبه‌رو نشدند و در گروه‌های متعدد تقسیم شده و به کاروان‌های تدارکاتی، سایت‌های موشکی زمین‌به‌هوا، مراکز لجستیکی و هرچیزی که ارزش نظامی داشت حمله‌ور شدند. اولویت این حملات به پایگاه‌های موشک‌های زمین‌به‌هوا بود و همین شکاف مهمی را در دیوارهٔ آتش پدافندی مصر ایجاد کرده و به نیروی هوایی اسرائیل اجازه داد تا با توان مضاعفی به اهداف زمینی دشمن حمله کنند.
شب ۱۵ اکتبر ۲۰ تانک و ۷ نفربر اسرائیلی به فرماندهی حییم عرض ۱۲ کیلومتر در خاک اصلی مصر پیشروی کرده و با غافلگیر کردن مصری‌ها به پایگاه‌های موشک‌های سطح‌به‌هوا و ستون‌های نظامی دشمن حمله‌ور شدند. صبح ۱۷ اکتبر تیپ زرهی بیست و سوم مصر به آن‌ها حمله‌ور شد اما این حمله با موفقیت دفع شد. در آن زمان دیگر سوریه خطر خاصی محسوب نمی‌شد و نیروی هوایی اسرائیل می‌توانست با تمام توان از این حمله حمایت کند و خسارات زیادی به اهداف نظامی از جمله کاروان‌های نظامی، نیروی زرهی و پایگاه‌های هوایی مصر وارد کرده و پل‌های مصر در کانال نیز با حملات هوایی و توپخانه‌ای اسرائیل آسیب دیدند.
حملات جنگنده‌های اسرائیلی به ایستگاه‌های سام و رادارها موجب شد تا ژنرال اسماعیل بخش عمده تجهیزات پدافند هوایی مصر را عقب بکشد و به این ترتیب آزادی عمل اسرائیلی‌ها برای عملیات در جبهه نبرد بیشتر شد. با این حال جت‌های اسرائیلی از حمله به زیرساخت‌های اقتصادی و استراتژیک مصر خودداری می‌کردند چراکه حمله هوایی به این تأسیسات با تلافی‌جویی مصری‌ها و شلیک موشک اسکاد به شهرهای اسرائیل همراه می‌شد. نیروی هوایی مصر بارها برای درگیری با جنگنده‌های مهاجم و حمله به نیروی زمینی اسرائیل اقدام کرد اما در نبردهای هوایی خسارات سنگینی به آن‌ها وارد آمد.
الیعاذر و بار-لو فرماندهان ارشد ارتش اسرائیل به شارون دستور داده بودند که نیروی خود را برای حفظ سرپل واقع در شرق سوئز متمرکز کند. درحالی‌که شارون با اعتراض به این دستور معتقد بود که بایستی بیشتر قوایش را به ساحل غربی برده و با یک حرکت تهاجمی موجب فروپاشی نیروهای مصر در شرق سوئز شود. اما فرماندهی ارشد اسرائیل با این ریسک مخالف بود و اولویت را در حفظ سرپل واقع در شرق سوئز می‌دانست.
سوریه حملهٔ هم‌زمان خود را در ارتفاعات جولان با ۵ لشکر و ۱۸۸ آتشبار به‌سوی دو تیپ اسرائیلی و ۱۱ آتشبار توپخانه‌ای اسرائیلی آغاز کرد. حدود یکصد هواپیما و یک رگبار ۵۰ دقیقه‌ای توپخانه‌ای نیز از این حملهٔ غافلگیرانه پشتیبانی می‌کردند. سه تیپ پیشاهنگ از سه سپاه از خطوط آتش‌بس گذشته و پاسگاه‌های ناظران سازمان ملل را پشت سر گذاشتند و نیروی تهاجمی اصلی نیز با همراهی آتشبارهای متحرک پدافند هوایی، بولدوزرهایی برای پرکردن خندق‌های ضدتانک، خودروهای زرهی پل‌گذار برای عبور از موانع و خودروهای مین‌روب در پی آن‌ها روانهٔ میدان نبرد شد. در ساعات آغازین جنگ، اولویت اصلی توپچی‌های مدافع اسرائیلی، هدف قرار دادن خودروهای مهندسی دشمن بود و موفق شدند خسارات سنگینی نیز به آن‌ها وارد کنند اما پیاده‌نظام سوری توانست از میان آتش سنگین دشمن گذشته و با ابزارهای خاک‌برداری دستی راه عبور را برای تانک‌ها باز کند.
در آغاز نبرد نیروی اسرائیلی‌ها شامل حدود ۳ هزار سرباز، ۱۸۰ تانک و ۶۰ دستگاه توپ می‌شد درحالی‌که نیروی مهاجم سوریه بسیار بزرگ‌تر و از ۲۸ هزار سرباز، ۸۰۰ تانک و ۶۰۰ توپ تشکیل می‌شد. ضمن این‌که سوری‌ها در روز دوم جنگ دو لشکر زرهی دیگر را نیز به میدان جنگ فرستادند. کماندوهای سوری با بالگرد به میدان نبرد منتقل شده و سنگرهای مهم دشمن در کوه هرمون را که انواع ابزارهای تجسسی در آن قرار داشت به تصرف خود درآوردند و یک پاتک اسرائیلی نیز با کمین نیروهای سوری دفع شد.
در این هنگام جبههٔ جولان برای فرماندهی ارشد اسرائیل بسیار مهم‌تر از جبههٔ مصر بود چون مراکز جمعیتی اسرائیل به جولان بسیار نزدیک‌تر بود. به همین دلیل نیروهای ذخیره به سرعت به این جبهه منتقل می‌شدند و تانک در اختیار آن‌ها قرار داده می‌شد. بدون این‌که صبر کنند تا افرادی که با هم بر روی یک تانک آموزش دیده‌اند به یکدیگر ملحق شوند یا مسلسل را بر روی تانک نصب کنند یا تنظیم آتش تانک‌ها را انجام دهند. در نتیجه اسرائیلی‌ها توانستند در ۱۵ ساعت، قوای ذخیره خود را به خط مقدم برسانند درحالی‌که سوری‌ها گمان می‌کردند این کار دست‌کم ۲۴ ساعت طول می‌کشد.
سوری‌ها هم مثل مصری‌ها سعی می‌کردند تا نیروی خود را در چتر پدافند هوایی نگه دارند و پیاده‌نظام خود را به موشک‌های ضدتانک مسلح کرده بودند اما آموزش آن‌ها به اندازه کافی نبود و نمی‌توانستند از موشک‌های مالیوتکا به خوبی مصری‌ها بهره ببرند.
در مراحل ابتدایی نبرد حداقل ۴۰ هواپیمای اسرائیلی با آتش ضدهوایی سوریه سرنگون شدند. در روز دوم جنگ نیروی هوایی اسرائیل عملیاتی را علیه آتشبارهای پدافندی سوریه ترتیب داد که با خسارات سنگینی به شکست انجامید. در این عملیات ۶ فانتوم اف-۴ اسرائیلی سرنگون شده و ۶ فروند دیگر نیز صدمه دیدند درحالی‌که تنها یک سایت سام-۳ تخریب شده و یک سایت سام-۲ نیز آسیب دید. خلبان‌های اسرائیلی کمی بعد تاکتیک متفاوتی را به کار گرفتند. آن‌ها در ارتفاع پایین از اردن گذشته و سپس به سمت جولان تغییر جهت داده و با حمله به جناحین نیروهای سوری از آتش ضدهوایی آن‌ها دور می‌ماندند. آن‌ها در این حملات با بمب‌های متعارف و ناپالم خسارات سنگینی به ستون‌های زرهی سوریه وارد کردند. البته نیروی هوایی سوریه نیز در همین دوره بارها توانست به مواضع اسرائیلی‌ها حمله‌ور شود.
تانک‌ها و پیاده‌نظام اسرائیلی در ساعات آغازین نبرد با از جان گذشتگی بسیاری در مقابل سوری‌ها مقاومت کردند تا پیشروی نیروی بسیار بزرگ‌تر سوریه را تا حد امکان کند کنند. آن‌ها به طرز مؤثری از توپخانه خودکششی خود بهره گرفتند که پیش از آن بارها تمرین کرده بودند. شش ساعت بعد از آغاز حمله اولین خط دفاعی اسرائیل شکسته شد اما آن‌ها هنوز به مقاومت خود ادامه می‌دادند. در طول شب اسرائیلی‌ها توانستند نیروهای سوریه را با موفقیت متوقف کنند. با این‌که تانک‌های سوریه به دوربین‌های دید در شب مجهز بودند و با دقت بیشتری شلیک می‌کردند اما اسرائیلی‌ها مجبور بودند تا منتظر شوند آن‌ها به نزدیکی خود برسند و سپس شلیک کنند اما فرماندهان تانک اسرائیلی از تاکتیک‌هایی استفاده می‌کردند که دشمن فریب خورده و تصور کند نیروی تانک عظیمی وارد صحنهٔ نبرد شده‌است.
جریان نبرد با ورود نیروهای ذخیرهٔ اسرائیلی به میدان جنگ رفته‌رفته معکوس شد. از روز ۸ اکتبر اسرائیلی‌ها عقب زدن نیروهای سوریه به سوی مرزهای پیش از آتش‌بس را آغاز کردند و خسارات سنگینی به تانک‌های آن‌ها وارد کردند. اسرائیلی‌ها نیز در سه روز اول جنگ، تلفات زیادی داده بودند و در نتیجه بیشتر به توپخانهٔ خود برای هدف قرار دادن دوربرد نیروهای سوری متکی شدند.
در روز ۹ اکتبر، سوری‌ها موشک‌های بالستیک کوتاه‌برد فراگ-۷ را به یک پایگاه هوایی و چند شهر اسرائیلی شلیک کردند و هفت فانتوم اسرائیلی نیز در اقدامی تلافی‌جویانه مرکز فرماندهی ارتش سوریه در دمشق را بمباران کردند. طبقهٔ بالای مقر فرماندهی ارتش و فرماندهی نیروی هوایی به شدت آسیب دید و به یک مرکز فرهنگی شوروی، یک ایستگاه تلویزیونی و چند ساختمان همسایه هم خسارت وارد شد. ضمن این‌که یک فانتوم اسرائیلی هم در جریان حمله سرنگون شد. این حمله باعث شد تا سوری‌ها قسمتی از پدافند هوایی خود را از جولان به پایتخت منتقل کنند و همین آزادی عمل بیشتری را به نیروی هوایی اسرائیل در خط مقدم جبهه داد.