moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
در ۱۲ ماه مه ۲۰۱۰، در بلومینگتون، ایندیانا (آمریکا)"Dalai Lama, Muslim Leaders Seek Peace in Bloomington"، دالایی لاما، رهبران مسلمان به دنبال صلح در بلومینگتون
دالایی لاما با پیوستن به هیئت منتخب فقها پروژه بررسی زمینه‌های مشترک ادیان را به‌طور رسمی راه اندازی کرد که بر اساس آموزش‌ها و گفتگوهای چندین ساله وی با شاهزاده قاضی بن محمد از اردن طراحی شده بود در حقیقت این پروژه بر اساس کتاب زمینه‌های مشترک بین اسلام و بودیسم است.Islam and Buddhism، اسلام و بودیسم.
براساس خبری از پایگاه خبری شفقنا در ۲۶ شهریور ۱۳۹۳ دالایی لاما خواستار برگزاری نشست بین الادیان در هند شد، دالایی لاما با توجه به خشونت‌های فزاینده درسرتاسر جهان به خصوص در شبه قاره هند واکنش تندی نشان داده و خواستار برگزاری یک کنفرانس بین‌المللی بین الادیان در خاک هندوستان شد. «گلک نامگیال» از مشاوران دالایی لاما نیز اعلام داشت کنفرانس بین الادیان را در دهلی نو برگزار خواهند کرد، گفته‌شده این کنفرانس نادر احتمالاً با حضور رهبران مسلمان، مسیحی، یهودی، هندو و بودایی تشکیل خواهدشد.
دالایی لاما یادآوری می‌کند که بر اساس احکام بودایی سقط کردن یک اقدام به قتل است،Gary Stivers Dalai Lama meets Idaho’s religious leaders, www.sunvalleyonline.com, 15 September 2005، دالایی لاما رهبر مذهبی ایداهو را ملاقات می‌کند
مگر اینکه معلوم شود جنین عقب افتاده ذهنی است یا اینکه تولد وی مشکلات جدی ای را برای پدر و مادر به‌وجود می‌آورد بنابراین دیدگاه وی نسبت به سقط جنین بستگی به شرایطی دارد که در مورد هر فردی متفاوت است.Claudia Dreifus (28 November 1993). "New York Times Interview with the Dalai Lama". New York Times.Archived from the original on 2009-04-30. Retrieved 31 March 2009. ، مصاحبه نیویورک تایمز با دالایی لاما
این موضع با نگرش‌های فرهنگی در تبت که در آن سقط جنین به صراحت تأیید نشده‌است در تقابل است، جایی که با وجود در دسترس بودن رایگان برای سقط جنین، زنان خود حاضر به اقدام در این مورد نیستند.Goldstein, Melvyn; Jiao, Ben; Beall, Cynthia; Tsering, Phuntsog (January 2002). "Fertility and Family Planning in Rural Tibet". The China Journal (48): 19–39.، متن اضافی.
در تبت، گوشت شایع‌ترین مواد غذایی است، بیشتر راهبان از جمله دالای لاماها در طول تاریخ هر گونه ماده غذایی می‌خورده‌اند. دالایی لاما گیاه‌خواری را یک بار تجربه کرده‌است، اما پس از گرفتن زردی، پزشکان به او توصیه کردند که دوباره گوشت مصرف کند. زمانی که او به کاخ سفید رفته بود و به او یک منوی گیاهخواری پیشنهاد شد، او آن را رد کرد و پاسخ داد: "من یک راهب تبتی هستم، نه یک گیاهخوار " که این موضوع بحث‌انگیز شد.Iyer 2008, p. 203]،
در سال ۱۹۹۳، دالایی لاما در کنفرانس جهانی حقوق بشر حضور پیدا کرد و یک سخنرانی با عنوان «حقوق بشر و مسئولیت جهانی» ایراد کرد.Human Rights and Universal Responsibility ، حقوق بشر و مسئولیت جهانی.
در سال ۲۰۰۱، دالایی لاما به یک دختر در مدرسه سیاتل، واشینگتن گفت که شلیک کردن به یک نفر با تفنگ در صورتی که او قصد کشتن تو را دارد مجاز است، اما افزود که شلیک نباید مرگبار باشد.Bernton, Hal (15 May 2001). "Dalai Lama urges students to shape the world". Archives.seattletimes.nwsource.com. Retrieved 2 May 2010. ، متن اضافی.
در مورد برابری جنسیتی و تبعیض جنسی، دالایی لاما در موزه ملی حقوق مدنی در ممفیس، تنسی در سال ۲۰۰۹ اعلام کرد: "من خودم را طرفدار حقوق زنان می‌دانم. این همان لقبی نیست که شما به کسی که برای حقوق زنان مبارزه می‌کند می‌دهید؟"Conniff, Tamara (23 September 2009). "The Dalai Lama Proclaims Himself a Feminist: Day Two of Peace and Music in Memphis". www.huffingtonpost.com. Retrieved 20 September 2011.، متن اضافی.
دالایی لاما می‌گوید که او در گسترش پیام هند در مورد عدم خشونت و هماهنگی مذهبی در سراسر جهان فعال است. «من پیام‌آور افکار هند باستان در سراسر جهان هستم.» او گفته‌است که دموکراسی ریشه‌ای عمیق در هند دارد. او می‌گوید که هندوستان را به عنوان استاد در نظر دارد و تبت طی هشت قرن با داشتن حکیمان بزرگی مانند از ناگارجونا گرفته تا نالاندا از پیروان آیین بودایی هند بوده‌است. او اشاره کرده‌است که میلیون‌ها نفر از مردم جان خود را در خشونت‌ها از دست داده‌اند و اقتصاد بسیاری از کشورها به علت اختلافات در قرن بیستم خراب شده‌است. «اجازه بدهید قرن بیست و یکم قرن تساهل و گفتگو باشد.»I'm messenger of India's ancient thoughts: Dalai Lama, I'm messenger of India's ancient thoughts: the Dalai Lama – Hindustan Times, Dalai Lama Story Page – USATODAY.com, Canada Tibet Committee|Newsroom|WTN "I'm messenger of India's ancient thoughts": Dalai Lama; 14 November 2009; Itanagar. Indian Express Newspaper; Hindustan Times Newspaper; PTI News; Dalai Lama Quotes Page — USATODAY.com; Official website; Signs of change emanating within China: Dalai Lama; By Shoumojit Banerjee; 27 May 2010; The Hindu newspaper، دالایی لاما:من پیام اور تفکرات هند باستان هستم
«از میان همه نظریههای اقتصادی مدرن، سیستم‌های اقتصادی مارکسیسم براساس اصول اخلاقی تأسیس شد، در حالی که سرمایه‌داری تنها به سود و سودآوری توجه دارد. مارکسیسم به توزیع ثروت به صورت مساوی و استفاده عادلانه از ابزار تولید توجه دارد. همچنین مارکسیسم به سرنوشت طبقه کارگر که اکثریت مردم را تشکیل می‌دهند و نیز به سرنوشت کسانی که محروم و نیازمند هستند و به کسانی که قربانی شرایط اقلیتی خود هستند و مورد استثمار قرار می‌گیرند توجه می‌کند. به همین دلیل این سیستم برای من جذاب است و عادلانه به نظر می‌رسد.» - دالایی لاما"Tibet and China, Marxism, Nonviolence". Hhdl.dharmakara.net. Retrieved 2 May 2010، تبت و چین، مارکسیم، بدون خشونت.
خود را مارکسیست می‌نامد و اغلب به انتقاد از سرمایه‌داری می‌پردازد. او اعلام می‌کند که زمانی که خیلی جوان بوده راجع به کمونیست شنیده‌است، البته فقط در مورد جنبه ویرانگر کمونیسم در مغولستان. زمانی که به پکن سفر کرده نظریهٔ مارکسیستی را مورد مطالعه قرار داد و بعد اعلام می‌کند که، با توجه به مفاهیم مورد علاقه وی در خصوص خود کفایی و توزیع مساوی ثروت دالایی لاما می‌گوید: «من جذب مارکسیسم شدم، و تمایل زیادی برای عضویت در حزب کمونیست پیدا کردم.». او بر این باور است که چین سیاست حقیقی مارکسیستی را پیاده نکرده‌است،14th Dalai Lama (1999-09-27). "Long Trek to Exile For Tibet's Apostle". 154. Time. Retrieved 2010-08-29 ، سفری طولانی در تبعید رسول تبت.
و کشورهای کمونیستی تاریخی همچون اتحاد جماهیر شوروی به مراتب از مفهوم واقعی این سیاست به دور بوده‌اند و تنها به منافع محدود ملی خود می‌اندیشیده‌اند تا به منافع قشر کارگر در سطح جهانی ".
از نظر دالایی لاما از لحاظ سرمایه ملی در چین می‌توان گفت که، «استانداردهای زندگی میلیون‌ها نفر از مردم بهبود یافته‌است»، اما این پیشرفت تنها بر اساس منفعت طلبی است، در حالی که مارکسیسم به امور اخلاقی توجه دارد"'Marxist' Dalai Lama criticises capitalism". London:The Sunday Telegraph. 2010-05-20. Retrieved 2010-08-28، دالایی لاما ی مارکسیست نظام سرمایه‌داری را مورد انتقاد قرار می‌دهد.
او همچنین نگرانی خود را در مورد مشکلات زیست‌محیطی ابراز کرد. وی به رودخانه‌های بسیاری در آسیا که از تبت سرچشمه می‌گیرند اشاره کرده و اظهار داشته‌است که ذوب شدن یخچالهای طبیعی هیمالیا بر کشورهایی که این رودها در آن‌ها روان است تأثیر خواهد گذاشت.Morgan, Joyce (2009-12-01). "Think global before local: Dalai Lama". The Sydney Morning Herald. Retrieved 2010-08-28، جهانی فکر کنید (قبل از آنکه به خود و محل خود بیندیشید به جهان فکر کنید).
او اذعان کرد قوانین چین رسماً مخالف قطع درختان در تبت است، اما به دلیل فساد در دستگاه رسمی چین، بعید به نظر می‌رسد که بر آن پایبند باشد.
او گفته‌است: «محیط زیست باید بخشی از زندگی روزمره ما باشد»"His Holiness the Dalai Lama's Address to the University at Buffalo". Archive.org. Retrieved 2 May 2010، نشانی دالایی لاما ی روحانی در دانشگاه در بوفالو.
او شخصاً به جای حمام فقط دوش می‌گیرد و چراغ‌ها را وقتی که اتاق را ترک می‌کند خاموش می‌کند.
در حدود سال ۲۰۰۵ یک سری فعالیت‌های مبارزاتی را به منظور حفاظت از حیات وحش آغاز نمود، از جمله صدور حکم مذهبی در منع پوشیدن پوست ببر
و پلنگ به عنوان لباس."Dalai Lama Campaigns to End Wildlife Trade". ENS. 8 April 2005. ، مبارزات دالایی لاما برای پایان دادن به تجارت حیات وحش.Justin Huggler (18 February 2006). "Reports Fur Flies Over Tiger Plight". New Zealand Herald ، گزارش‌های اسف بار حشرات انگلی بر روی پوست ببرها.
دالایی لاما از حامیان مخالف صید نهنگ حمایت کرد و اما در عین حال آن‌ها را از اعمال خشونت نهی کرد.Dalai Lama Reminds Anti-Whaling Activists to Be Non-Violent" Environment News Service. Tokyo. 2010-06-23. Retrieved 2010-08-28. دالایی لاما یادآوری می‌کند که فعالیت‌های دفاع از والها باید عاری از خشونت باشد.
بعد از سال ۲۰۰۹ کنفرانس تغییرات آب و هوایی سازمان ملل متحد، از رهبران ملی خواست تا نگرانی‌های داخلی را کنار بگذارند و در برابر تغییرات آب و هوا اقدامی جمعی نمایند.Perry, Michael (2009-11-30). Dalai Lama says climate change needs global action. Reuters. Sydney. Retrieved 2010-08-28، دالایی لاما می‌گوید برای تغییرات آب و هوایی نیاز به اقدامی جهانی است.
در نظر وی روابط جنسی از راه‌های غیرمعمول (چه همجنسگرا و چه دگرجنسگرا) در آیین بودا و برای بودایی‌ها پذیرفته شده نیست، اما جامعه باید از دیدگاه سکولار، با زنان و مردان همجنس‌گرا مدارا کند.
اگر چه در سال ۱۹۹۷ توضیح داد که اساس این آموزش‌ها (مبنی بر نفی همجنس‌گرایی) نامعلوم است و او تمایل دارد این‌گونه بیندیشد که احتمال دارد برخی از این آموزه‌ها مختص گروهی از مردم با فرهنگ و تاریخی خاص باشد. در حالی که مجدداً بر طبیعت پذیرفته نبودن این عمل تأکید نمود و اظهار داشت که بودیسم همجنس‌گرایی را و، روابط جنسی با جنس مخالف از طرق غیرمعمول را نفی می‌کند. از دیدگاه یک بودایی، همجنس‌گرایی یک رفتار جنسی تحریف شده‌است "."Dalai Lama Urges 'Respect, Compassion, and Full Human Rights for All', including Gays". Conkin, Dennis.Bay Area Reporter, 19 June 1997
در مصاحبه با مجله آوت در سال ۱۹۹۴، دالایی لاما توضیح داد: "اگر کسی پیش من بیاید و بپرسد که آیا همجنسگرایی درست است یا نه، من خواهم پرسید: نظر شریک زندگی شما چیست؟. اگر شما هر دو توافق دارید، آن زمان فکر می‌کنم بتوان گفت که رابطه دو مرد یا دو زن با یکدیگر در صورت رضایت هر دوی آن‌ها در صورتی که هیچ ضرری به دیگران نرسانند مسئله‌ای نیست.OUT Magazine February/March 1994
با این حال، در سال ۱۹۹۶ در کتاب خود بنام «فراتر از تعصب»، او صریحاً می‌گوید،" همجنسگرایی، چه بین مردان یا بین زنان، به خودی خود نادرست نیست، چیزی که نادرست است استفاده از عضو نامناسب برای برقراری رابطه‌است.Beyond Dogma by the Dalai Lama
او گفته‌است که رابطه جنسی رضایت زودگذر و دردسر بعدی را ایجاد می‌کند، در حالی که پاکدامنی زندگی بهتر همراه با «استقلال، و آزادی بیشتر» ارائه می‌دهد.Sex invariably spells trouble, says Dalai Lama افسون شدن با سکس به‌طور دائم مشکل ساز خواهد بود.
او می‌گوید که مشکلات از زندگی زناشویی ناشی می‌شوند و حتی می‌تواند منجر به خودکشی یا قتل شوند.Published: 5:18 pm GMT 29 November 2008 (29 November 2008). "Sexual intercourse spells trouble, says Dalai Lama". London: Telegraph.co.uk. Retrieved 2 May 2010. مقاربتهای جنسی باعث مشکلات می‌شوند.
دالایی لاما گفته‌است که همه ادیان همین ایده را در مورد رابطه جنسی نامشروع دارند."The Dalai Lama comments on Tiger Woods' scandal". FOX Sports. 2010-02-20. Retrieved 2010-05-09. دالایی لاما دربارهٔ رسوای تایگر وود می‌گوید.
در طول یک تور آموزشی بریتانیا در ماه مه سال ۲۰۰۸، اعضای انجمن شاگدن غربی"Noisy demonstrations target Dalai Lama on London streets". The China Post. 23 May 2008. Retrieved 2 May 2010، تظاهرات پر سرو صدا در خیابان‌های لندن علیه دالایی لاما.
نسبت به ممنوعیت نماز دورجه شاگدن، تظاهرات کردند و این اقدام را یک آزار مذهبی نامیدند.b "Noisy demonstrations target Dalai Lama on London streets". The China Post. 23 May 2008. Retrieved 2 May 2010. تظاهرات پر سرو صدا در خیابان‌های لندن علیه دالایی لاما
در سال ۲۰۰۸ زمانی‌که دالایی لاما به استرالیا رفته بود تظاهرات مشابهی رخ داد."Dalai Lama arrives to welcomes and taunts". The Age (Melbourne: Australian Associated Press). 11 June 2008. Retrieved 11 June 2008 خوشامدگویی همراه با طعنه و کنایه به دالایی لاما
دالایی لاما می‌گوید او این شیوه را ممنوع نکرده‌است، اما قویا از این بابت که در این روش یک روح را برتر و مهم‌تر از بودا بدانند از این شیوه دلسرد گشته‌است و معتقد است که این روال ممکن است فرقه گرایی را تشویق کند مانند دیگر روش‌ها و فرقه گرایی در درون بودیسم تبتی."His Holiness the Dalai Lama's Advice Concerning Dolgyal (Shugden)". Dalailama.com. 27 March 2006. Retrieved 2 May 2010. پند حضرت دالای لاما در خصوص دولگیال (شوگدن).
نمازگزاران شاگدن در هند داشتند که از پذیرش در بیمارستان‌ها، فروشگاه‌ها و سایر خدمات اجتماعی ارائه شده توسط جامعه محلی تبت ممنوع شده‌اند."The Dalai Lama's demons". 2008. روح پلید دالای لاما.
یکی دیگر از اختلافات مرتبط با دالایی لاما، به رسمیت شناختن هفدهمین کارماپا است. دو جناح از مدرسه کاگیو بودیسم تبتی دو کارماپای مختلف انتخاب کرده‌اند که منجر به جدایی عمیق در درون مدرسه کاگیو شد. دالایی لاما از ترینلی یورگین دورجی حمایت کرده‌است در حالی که حامیان ترینلی تهای دورجه ادعا می‌کنند که دالایی لاما هیچ اختیاری در این موضوع ندارد و هیچ سابقه تاریخی برای دالایی لاما که خود را در اختلافات داخلی کاگیو درگیر کرده‌است وجود ندارد.International Karma Kagyu Buddhist Organization, "An Open Letter to the Dalai Lama", 17 March 2001.،
در سخنرانی خود در سال ۲۰۰۱ در کنفرانس بین‌المللی کارما کاگیو، کانزیگ شامار رینپوچه یکی از چهار نایب السلطنه کارما کاگیو دالایی لاما را به اتخاذ سیاست "جدایی (تفرقه) و تسلط (تفرقه بینداز، حکومت کن) برای از بین بردن هر رقابت سیاسی بالقوه در درون مدرسه کاگیو متهم کرد.Kunzig Shamar Rinpoche, "Message to the International Karma Kagyu Conference", 2001 پیام به کنفرانس بین‌المللی کارما کاگیو.
برای جانب خود (به نفع خود) (؟)، دالایی لاما نامه پیش‌بینی ارائه شده توسط تای درجی رینپوچه (یکی دیگر از نایب السلطنه‌های کارما کاگیو) را به عنوان یک منبع معتبر پذیرفت و بنابراین به رسمیت شناختن ترینلی یورگین دورجه از تای درجا رینپوچه نیز صحیح است.[Vijay Kranti, "The Dalai Lama and Chinese Desperation", Border Affairs, 2001.]
ناظر تبت جولیان گیرینگ می‌گوید که ممکن است انگیزه‌های سیاسی برای تصمیم دالایی لاما وجود داشته باشد:
"دالایی لاما در تصدیق (ارگین) ترینلی دعای خیر خود را برای پیروزی وی بر مشکلات فرقه پیشین (مدرسه کاگیو) ¬ نثار کرد و اظهار امیدواری نمود که کارماپای جدید بتواند راه حل و پاسخ سیاسی به این پرسش تبت که آیا می‌توان ادعاهایی را مبنی بر این که یک پسر ساده بدوی مبدل به یک مهره سیاسی مذهبی شود را باور نمود یا نه؟ .. "Julian Gearing, "The perils of taking on Tibet's holy men", Asiaweek, 20 February 2001. خطرات گرفتن مرد مقدس تبت.
با این حال، طبق گفته تسورفوا لابرانگ، مقالات جولیان گیرینگ در این موضوع، مغرضانه، فاقد صحت و بدون تحقیق و بررسی امور ابتدایی است."Statement from the Tsurphu Labrang regarding litigation matter". Kagyu.org. Retrieved 2 May 2010. ،
در اکتبر سال ۱۹۹۸، دولت دالایی لاما اذعان کرد که او ۱٫۷ میلیون دلار در سال در دههٔ ۱۹۶۰ از دولت ایالات متحده از طریق سیا دریافت کرد و همچنین یک جنبش مقاومت در کلرادو را آموزش داده‌است."World News Briefs; Dalai Lama Group Says It Got Money From C.I.A.". The New York Times. 2 October 1998.،
وقتی که افسر سازمان سیا، جان کنت کناس در سال ۱۹۹۵ از او پرسید که آیا این سازمان در حمایت کردن از آن‌ها کار خوبی انجام داد یا نه، دالایی لاما پاسخ داد که اگر چه این اقدام به روحیه مقاومت افراد در برابر چینی‌ها کمک کرد ولی " هزاران نفر در مقاومت جان خود را از دست دادند علاوه بر این، که "دولت ایالات متحده خود را در درگیر مسائل کرده بود نه برای کمک به تبت، بلکه به عنوان یک تاکتیک جنگ سرد برای مبارزه با چینی‌ها ".Posted on 6 November 2008 by Kelly Wilson (2008-11-06). "Rogue State: A Guide to the World's Only Superpower". Members.aol.com. Archived from the original on 2008-03-21. Retrieved 2010-05-02. راج استِیت: راهنمایی به سوی تنها ابرقدرت جهان.
مطبوعات چین دالایی لاما را برای روابط نزدیک او با هند مورد انتقاد قرار دادند. او در ۲۰۱۰ بین‌المللی کنفرانس بودایی در گجرات گفت که او " از لحاظ ظاهری اهل تبت است ولی از لحاظ معنوی اهل هند می‌باشد " و خود را به عنوان "پسر هند" نامید. در صفحه ویژه پیپلز دیلی اینطور نوشته شده بود که اگر دالایی لاما حقیقتاً خود را هندی می‌داند تا چینی، پس چه دلیلی دارد که وی صدای مردم تبت به منظور دفاع از حقوق آنان باشد؟
از نظر دهونداپ گیالپو از نشریه "خورشید تبت" مذهب تبتی به نالاندا در هند بازمی‌گردد و تبتی‌ها هیچ اتصالی با چینی‌ها ندارند مانند ظروف آشپزخانه که در یک دست جای نمی‌گیرند این دو نیز (تبت و چین) از هم جدا بوده‌اندGyalpo, Dhundup (2010-02-09). "Why is the Dalai Lama "son of India"?". Dharamsala: Tibet Sun. Retrieved 2010-08-18. . چرا دالایی لاما فرزند هند است؟
مردم روزانه بر ارتباط بین آیین بودای چین و بودیسم تبتی تأکید می‌کنند و دالایی لاما را به خیانت در پذیرفتن تبت جنوبی به عنوان بخشی از هند متهم می‌کنند ".a b "A look at the Dalai Lama's ridiculous Indian heart". China Tibet Information Center. 2010-01-22. Retrieved 2010-08-17. ،
دو سال قبل از آن در سال ۲۰۰۸، دالایی لاما برای اولین بار گفته بود که هند ادعا می‌کند سرزمینی بنام آروناچال پرادش از آن اوست، براستی بخشی از هند است، و در همین رابطه به مناقشه توافقی ۱۹۱۴ سیملا اشاره‌نمود.
در سال ۲۰۱۱، دالایی لاما توسط مجله واتکینز به عنوان دومین روحانی با نفوذ در جهان ذکر شده.100 Spiritual Power List by Watkins | Esoteric News. Watkinsbooks.com. Retrieved on 2011-04-10. لیست صد قدرت معنوی نوشته واتکینزThe Watkins Review Announces Its Spiritual 100 List. Marketwire.com (2011-03-29). Retrieved on 2011-04-10.،Dalai Lama second among 100 most influential spiritual leaders – India – DNA. Dnaindia.com (2011-04-05). Retrieved on 2011-04-10. دالایی لاما در میان صد نفر اول رهبران معنوی رتبه دوم را دارد-ایندیا دی اِن -اِی.
جاذبه او از ابعاد مختلف از جمله توانایی او در رهبری و علاقه به بودیسم در سطح جهانی، ارزش‌های جهانشمول او، همدردی با تبتی‌ها و ترسی که از چینی‌ها در غرب وجود داشت عنوان شده‌است. در ۱۹۹۰ بسیاری از فیلم‌ها توسط صنعت فیلم آمریکا در مورد تبت عرضه شدند از جمله فیلمی در مورد زندگی‌نامه دالایی لاما که در آن هم به جایزه صلح نوبل دالایی لاما در ۱۹۸۹ و همچنین به خوشحالی پس از سقوط کمونیسم اشاره می‌گردد.
جالب‌ترین این فیلم‌ها، کوندان و هفت سال در تبت (فیلم) هستند که هر دو در سال ۱۹۹۷ تولید شدند.Buckley, Michael (2006). Tibet (2 ed.). Bradt Travel Guides. p. 35. . Retrieved 2010-12-05.،Independent Online. "'I've heard him described as Buddha'". Iol.co.za. Retrieved 2 May 2010. ایندیپندنت آنلاین: من شنیده‌ام که از او به عنوان بودا یاد می‌شد.
منتقدان اخبار و رسانه‌های عمومی که (در مورد دالایی لاما و تبت) به بحث و جدال می‌پرداختند که تبت فئودال (ملوک الطوایفی) در واقعیت متفاوت با آن خیراندیشی است که برای عموم به تصویر کشیده شده بود.. قوانین کیفری تا قبل از ۱۹۱۳ شامل قطع عضو و مجازات اعدام بود و اجرای این احکام در یک سیستم اجتماعی به عنوان برده داری و بردگی تعریف می‌گردد.Barnett, Robert, in: Blondeau, Anne-Marie and Buffetrille, Katia (eds). Authenticating Tibet: Answers to China’s 100 Questions (2008) University of California Press. (cloth); (paper), pp. 81–83،
در پاسخ، دالایی لاما موافقت کرد که بسیاری از شیوه‌های قدیمی تبت نیاز به اصلاحات دارد. اجداد او، مجازات‌های شدید و مجازات اعدام را ممنوع کرده بودند.Thubten Jigme and Turnbull, Colin M. Tibet: An account of the history, the religion and the people of Tibet (1968) Touchstone Books. New York. pg. 317.،
و او برخی از اصلاحات مانند حذف ارث بدهی را در سال‌های اولیه دولتش که تحت نظارت جمهوری خلق چین بود در سال ۱۹۵۱ آغاز کرده بود.Johann Hari (7 June 2004). "Dalai Lama interview".The Independent. ,
دالایی لاما صفحه‌ای شخصی نیز در فیس بوک دارد.Dalai Lama at facebook.com,
دالایی لاما موفق شده‌است تا همدردی غرب را نسبت به خود و نیز نسبت به استقلال تبتی‌ها، از جمله پشتیبانی تعداد زیادی از افراد مشهور هالیوود همچون ریچارد گی‌یر و استیون سیگال و نیز قانونگذارانی از چندین کشور مهم را بدست آورد.Interview with CBC News, 16 April 2004،
دالایی لاما در طی فعالیت‌های سیاسی و معنوی خود جوایز متعددی نیز دریافت کرده‌است.List of awards,
در سال ۱۹۵۹ او جایزه رامون مگسایسای را به خاطر رهبری جامعه دریافت کرد.1959 Ramon Magsaysay Award for Community Leadership – Dalai Lama,
در ۲۲ ژوئن ۲۰۰۶ او یکی از تنها پنج نفری شد که تاکنون از جانب فرمانداری کل کانادا به عنوان شهروند افتخاری به رسمیت شناخته شده‌است. در ۲۸ ماه مه سال ۲۰۰۵، او جایزه کریسمس هامفریز را از جامعه بودایی در بریتانیا دریافت کرد. پس از تظاهرات میدان تیانانمن در سال ۱۹۸۹، کمیته نوبل نروژی به دالایی لاما جایزه صلح نوبل سال ۱۹۸۹را اعطا کرد.Cherian, John (November 2010). "Not so noble".27. Frontline.,
این کمیته به خاطر مبارزات وی برای آزادی تبت و تلاش برای یافتن راه حلی صلح آمیز،"Presentation Speech by Egil Aarvik, Chairman of the Norwegian Nobel Committee". Nobelprize.org. Retrieved 2 May 2010.،
و در بخشی از مراسم بزرگداشت مهاتما گاندی این جایزه را به وی اهدا نمود "Gandhi, the Missing Laureate". Nobelprize.org. Retrieved 3 october 2011. مهاتما گاندی شخصیت برجسته
اگر چه رئیس کمیته نیز گفت که این جایزه به منظور اعمال فشار بر چین در نظر گرفته شده، و از اینکه این جایزه به یک جدایی طلب داده شده بود ناخشنود و خشمگین بود.Nobel Peace Prize goes astray". China Internet Information Center. 2010-10-19. Retrieved 2010-12-19. جایزه صلح به جایی که نباید، می‌رود
در ماه مه ۲۰۰۷، چهیم ریگزینگ، سخنگوی ارشد دفتر او اعلام کرد که دالایی لاما قصد باز نشسته شدن را دارد،"Dalai Lama: political retirement". Google (yahoo). Archived from the original on 15 May 2007. Retrieved 13 May 2007.. دالایی لاما بازنشسته سیاسی
اما در سال ۲۰۰۸ خود دالایی لاما چنین حرکتی را رد کرد، گفت: " هیچ … سوالی در مورد بازنشستگی وجود ندارد ".Lama urges Chinese contacts". BBC News. 23 November 2008. Retrieved 31 December 2009.. دالایی لاما به برقراری ارتباط با چینی‌ها اصرار می‌ورزد
ریگزینگ اظهار داشت [در زمانی] رهبری سیاسی به مرور زمان منتقل خواهد شد اما دالایی لاما همچنان به رهبری معنوی خود ادامه خواهد داد". دالایی لاما اعلام کرد که او مایل است پارلمان تبت در تبعید، مسئولیت بیشتری بر دولت مرکزی تبت داشته باشد.
در پاسخ به نا آرامی‌های تبت در سال ۲۰۰۸،Madhur (15 March 2008). "Uprising Spurns Dalai Lama's Way". Time.com. Retrieved 2 May 2010. قیام‌های ضد مسلک دالایی لاما
در ۱۸ مارس ۲۰۰۸، دالایی لاما تهدید به کناره‌گیری کرد،Ching-Ching; Magnier, Mark (19 March 2008). "Dalai Lama Threatens to Resign". Los Angeles Times. Retrieved 2 May 2010. دالایی لاما تهدید به استعفا می‌کند.
و این برای اولین بار بود که یک دالایی لاما چنین چیزی را اظهار می‌نمود.Ni, Ching-Ching (26 March 2008). "Dalai Lama's threat shakes Buddhism". Los Angeles Times. Archived fromthe original on 21 April 2008. Retrieved 2 May 2010. تهدید دالایی لاما برای بودیسم تکان دهنده بود.What, Why? (18 March 2008). "Can the Dalai Lama Resign?". BBC News. Retrieved 2 May 2010.. آیا دالایی لاما می‌تواند استعفا دهد؟.
دستیاران وی بعداً توضیح دادند که که این تهدید به منظور پیشگیری از تشدید خشونت در آینده بوده و این که او در حال حاضر قصد ندارد که دفاتر سیاسی یا معنوی خود را ترک کند.Lama Threatens to Resign". TIME. Retrieved 2 May 2010. دالایی لاما تهدید به استعفا می‌کند.
او در ماه‌های متعاقب آن، جلساتی با هدف بحث در مورد مؤسسه آینده دالایی لاما برگزار کرد، از جمله «یک جلسه محرمانه، در مورد این که جانشین وی دریک کلیسای کاتولیک انتخاب شود یا نه، یک زن به عنوان جانشین وی باشد یا نه، اصلاً دالای لامای دیگری باشد یا نه، یا اینکه دو نفر باشند یا نه» (این موضوع اشاره به احتمال تأیید هم‌زمان جانشین تعیین شده توسط دالایی لاما و جانشین مورد تأیید توسط دولت چین دارد به‌طوری‌که هر دو هم‌زمان لقب دالایی لامای بعدی را حمل کنند). او خاطرنشان کرده‌است که هدف او این است که از تمام قدرت دنیوی چشم پوشی کند و دیگر نقش یک «رهبر رسمی معنوی» را بازی نکند و زندگی رهبانی ساده‌ای داشته باشد.Pray for China's Leadership' – Der Spiegel Interviews the Dalai Lama". Der Spiegel. 12 May 2008. Retrieved 12 May 2008. من برای رهبر چینی‌ها دعا می‌کنم –دِر اِسپیگل /مصاحبه لا دالایی لاما.
دالایی لاما در یک سخنرانی (در ۱۰ مارس ۲۰۱۱) اظهار داشت که او تغییراتی را در قانون اساسی دولت تبت در تبعید پیشنهاد خواهد داد که نقش دالایی لاما را به عنوان رئیس دولت، حذف می‌کند و او را با یک رهبر منتخب جایگزین خواهد کرد. به‌طوری‌که اگر این موضوع توسط پارلمان تبت در تبعید پذیرفته شود به بازنشستگی دالایی لاما و کناره‌گیری او از نقش سیاسی رسمی خود کمک خواهد نمود، اگر چه او مقام خود را به عنوان یک شخصیت مذهبی حفظ خواهد کرد.Jason; Branigan, Tania (10 March 2011). "Dalai Lama to retire from political life". London: The Guardian. Retrieved 13 March 2011. دالایی لاما از زندگی سیاسی خود کناره‌گیری می‌کند.
او در در ۱۴ مارس ۲۰۱۱، به‌طور رسمی استعفای خود را به عنوان رهبر سیاسی به پارلمان تبت در تبعید (مستقر در دارامسالای هند) تسلیم کرد."Dalai Lama formally resigns". UPI. دالایی لاما رسماً کناره‌گیری می‌کند.
وی در تاریخ ۲۹ مه ۲۰۱۱، اصلاحیه‌ای برای منشور تبتی تصویب کرد و اختیارات اداری و سیاسی خود را به رهبران منتخب دموکراتیک دولت تبت مرکزی واگذارکرد.Holiness the Dalai Lama Ratifies Amendment to Charter of Tibetans". Central Tibetan Administration.. حضرت دالایی لاما لایحه امتیاز دهی به تبتی‌ها را تصویب کرد.
دالایی لاما در ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۱، بیانیه زیر را در مورد تناسخ در جسم تازه خود صادر کرد:
«هنگامیکه من به ۹۰ سالگی برسم با بالاترین لاماهای بودایی، مردم تبت، و دیگر افراد ذی‌ربط که به دنبال بودیسم تبتی هستند مشورت خواهم کرد، و دوباره ارزیابی خواهم کرد که آیا نهاد دالایی لاما باید به کار خود ادامه بدهد یا خیر و بر این اساس ما تصمیم‌گیری خواهیم کرد. اگر تصمیم گرفته شد که تناسخ دالایی لاما باید ادامه یابد و نیاز به پانزدهمین دالایی لاما نیز وجود دارد، مسئولیت این کار بر عهده افسران مورد اعتماد گدن فودرنگ دالایی لاما خواهد بود. آن‌ها باید با رؤسای مختلف بودایی تبت و محافظان هم قسم دارما که از خاندان دالایی لاما جدا نشدنی اند مشورت کنند.
آن‌ها باید به دنبال راهنمایی و پند در این زمینه باشند و به تحقیق و شناخت روش‌های مطابق با سنتهای قدیم بپردازند. در این ارتباط یک نوشتار راهنما، خواهم نوشت. به یاد داشته باشید که به غیر از شناخت تناسخ (دالایی لاما) از طریق روش‌های مشروع، دیگر کاندیداها از جمله آن‌هایی که در جمهوری خلق چین به منظور اهداف سیاسی معرفی می‌گردند هیچ گونه رسمیتی نداشته و پذیرفته شده نیستند.Statement of His Holiness the Fourteenth Dalai Lama, Tenzin Gyatso, on the Issue of His ReincarnationWebsite of His Holiness the 14th Dalai Lama of Tibet24 September 2011 ،
در ۳ اکتبر ۲۰۱۱، دالایی لاما اظهارات خود را در مصاحبه با تلویزیون کانادا تکرار کرد. وی افزود موانع قوانین چین در انتخاب جانشین دالایی لاما تصمیم وی را عوض نخواهد کرد. او در این مصاحبه گفت: "طبیعتاً زندگی بعدی من به‌طور کامل مربوط به من است نه هیچ کس دیگری؛ و این یک موضوع سیاسی نیست، دالایی لاما همچنین اضافه کرد که این تصمیم برای او گرفته نشده که او تناسخ دالایی لاماهای پیشین یا آخرین دالایی لاما خواهدبود.
دالایی لاما در گوگل پلاس
وبسایت رسمی
مجموعه سخنان و نامه‌ها
دالایی لامای چهاردهم
دالایی لاما در فیس بوک
دالایی لاما - خردمند شاد
http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/03/080318_he-dalai-lama.shtml
فیلیپ پولمن (زاده ۱۹ اکتبر ۱۹۴۶) یک نویسنده بریتانیایی است. فیلیپ پولمن یکی از پشتیبانان انجمن اومانیستهای بریتانیا و همچنین یکی از اعضای افتخاری جامعه ملی سکولار در این کشور است. کتاب‌های وی از جمله مجموعهٔ خیال‌پردازی نیروی اهریمنی‌اش و بیوگرافی دراماتیک مسیح یا عنوان عیسای خوب و مسیح شریر فروش قابل توجهی را کسب کرده‌اند.
سه‌گانه نیروی اهریمنی‌اش کتابی متفاوت و برجسته است.
نیروی اهریمنی‌اش شامل، سپیده شمالی (در آمریکای شمالی با عنوان "قطب‌نمای طلایی")، خنجر ظریف و دوربین کهربایی است. در نخستین مجموعه (سپیده شمالی) وی توانست مدال کارنگی را به‌خاطر بهترین رمان کودک در سال ۱۹۹۵ در بریتانیا بگیرد.در کتاب دوم (خنجر ظریف) او توانست دو جایزه Whitbread Prize را برای بهترین کتاب کودکان در سال ۲۰۰۱ و Whitbread Book of the Year در سال۲۰۰۲ به خود اختصاص دهد، باید گفت که این نخستین کتاب کودکانی بود که توانست این جایزه را بدست آورد. این مجموعه در سال ۲۰۰۳ محبوبیت فوق‌العاده‌ای را کسب کرد و در بزرگترین نظر سنجی کتاب بی‌بی‌سی جایگاه سوم را به خود اختصاص داد.
کابین خلبان شیشه‌ای به کابینی می‌گویند که در آن ابزارهای اصلی ناوبری، داده‌ها را به صورت دیجیتالی روی صفحه نمایشگر کامپیوتری نمایش دهند. این داده‌ها شامل وضعیت و موقعیت هواپیما، شرایط موتورها، سرعت، ارتفاع، ارتباطات رادیویی، وضعیت آب و هوا و سایر موارد است.
در گذشته، ابزارهای ناوبری داده‌ها را به صورت آنالوگ و با کمک عقربه‌ها، درجه‌ها و شماره‌اندازهای مکانیکی برای خلبان، کمک خلبان و مهندس پرواز نمایش می‌دادند. در این گونه هواپیماها، اطلاعات ناوبری و پرواز توسط صفحه پرادزشگر به خلبان نشان داده نمی‌شد، و وجود مهندس پروازی برای پردازش اطلاعات و تصمیم‌گیری‌های فنی پرواز ضروری بود.
بخش اصلی کابین خلبان شیشه‌ای «سیستم ابزار الکترونیکی پرواز» (EFIS) نام دارد که داده‌های مربوط به وضعیت هواپیما در طول پرواز، موقعیت و پیشرفت پرواز را نمایش می‌دهد.
ابتدا در هواپیماهای بوئینگ ۷۳۷ کلاسیک، بوئینگ ۷۵۷، بوئینگ ۷۶۷-۲۰۰ و ایرباس آ-۳۰۰-۶۰۰، این بخش از کابین خلبان با صفحات کامپیوتری و پردازشگر جایگزین شد. پس از آن در هواپیماهای جدیدتر مانند بوئینگ ۷۴۷-۴۰۰، بوئینگ ۷۷۷، ایرباس آ-۳۲۰ و تمامی مدل‌های جدید ایرباس، تمام هواپیماها به کابین خلبان شیشه‌ای مجهز شدند.
کابین خلبان شیشه‌ای نیاز به حضور مهندس پرواز را در هواپیماهای جدید برطرف ساخته است.
Wikipedia contributors، "Glass cockpit،" Wikipedia، The Free Encyclopedia، http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Glass_cockpit&oldid=196738270
من افسانه هستم فیلمی است در ژانر پسا-آخرالزمانی به کارگردانی فرانسیس لارنس که محصول سال ۲۰۰۷ کشور ایالات متحده است. این فیلم سومین اقتباس سینمایی رمان سال ۱۹۵۴ ریچارد متیسون پس از فیلم‌های "آخرین انسان روی زمین" (۱۹۶۴) و "امگا من" (۱۹۷۱) است.
استودیوی برادران وارنر در سال ۱۹۹۴ تصمیم به ساخت این فیلم گرفت و بازیگران و کارگردانان مختلفی همچون تام کروز، مایکل داگلاس، آرنولد شوارتزنگر، ریدلی اسکات و راب بومن هر کدام در مقطعی از زمان برای این فیلم در نظر گرفته شدند ولی به‌دلیل نگرانی‌های مالی و برآورده نشدن بودجه لازم، ساخت فیلم تا سال ۲۰۰۶ به تعویق افتاد. سرانجام در سال ۲۰۰۶ استودیو با فرانسیس لارنس به عنوان کارگردان و ویل اسمیت برای ایفای نفش «دکتر رابرت نویل» قراردادی تنظیم کرد.
در سال ۲۰۱۰ در آمریکا ویروسی پخش شده‌است (از سال ۲۰۰۹) که انسان‌ها را از حالت نرمال خود خارج کرده و نوعی از هاری است. همۀ مردم تبدیل به افراد هاری شده‌اند که انسانیت خود را از دست داده‌اند. از خصوصیات این موجودات این است که نمی‌توانند در روشنایی زنده بمانند. در نتیجه شب‌ها بیرون می‌آیند و دست به تخریب شهر می‌زنند. تنها یک نفر در این شهر سالم است. دکتر رابرت نویل کسی است که هنوز انسان مانده‌است. او زندگی و ساعت خود را طوری برنامه‌ریزی کرده‌است که فقط روزها از خانه بیرون بیاید و هیچ‌گاه در تاریکی نرود. تنها همدم او سَم، سگ اوست.
دکتر رابرت نویل روزها به شکار مبتلایان می‌رود تا روی آن‌ها داروهایی که برای درمان می‌سازد را امتحان کند. او طی این سه سال به هیچ نتیجه‌ای نرسیده‌است. از طرفی او یک افسردگی دائمی گرفته‌است. در یکی از درگیری‌ها سَم هم دچار ویروس زامبی می‌شود و مجبور به کشتن او می‌شود. این افسردگی ناشی از تنهایی تشدید می‌شود.
شب بعد که او می‌خواهد تمام موجوداتی را که باعث مرگ سم شده‌اند زیر ماشین له کند، موجودات بر او غالب می‌شوند تا اینکه نور ماشینی آن‌ها را فراری می‌دهد. کسی برای نجات نویل آمده‌است...
"من افسانه‌ام" در تاریخ ۱۴ سپتامبر ۲۰۰۷ در آمریکا و کانادا به نمایش درآمد و با فروش ۷۷ میلیون دلاری خود در اولین هفته اکران، رکورد جالبی را خلق کرد. این فیلم فقط در آمریکای شمالی چیزی بالغ بر ۵۵۰ میلیون دلار فروخت و یک پیروزی بزرگ را برای دست‌اندرکاران فیلم رقم زد.
ابوالحسن علی بن عبدالرحمن بن احمد بن یونس صدفی مصرفی مشهور به ابن یونس (زاده ۳۲۹ خورشیدی - در گذشته ۳۸۸ خورشیدی) از مشهورترین اخترشناسان و ریاضی‌دانان مسلمان مصری بود که کارهایش در زمان خود به دلیل سر آمد بودن مورد توجه قرار گرفته است.*ایوان ون سرتیما, "Egypt: Child of Africa", p. 337.Science & Technology in the Islamic World - Page 77Science in Medieval Islam: an illustrated introduction by Howard R. Turner - Page 65Eternal Egypt. Ibn-Yunus El-Falaky .
مشهورترین کار او در نجوم اسلامی، زیجی بنام زیج حاکمی (الزیج الکبیر الحاکمی) بود که در حدود سال ۳۷۹ خورشیدی تألیف شده است. این زیج که کتابچه‌ای از جدول‌های نجومی بود دارای اطلاعات رصدی بسیار دقیقی است.http://www.sites.hps.cam.ac.uk/starry/ibnyunustables.html
دهانه‌ای در ماه به افتخار او ابن یونس نامگذاری شده است.https://astronomy.com/news/2017/02/muslim-contributions-to-astronomy
قرنقو، روستایی است از توابع بخش مرکزی شهرستان چالدران در استان آذربایجان غربی ایران است.
این روستا در دهستان ببه‌جیک قرار داشته و براساس سرشماری سال ۱۳۸۵جمعیت آن ۵۳۸ نفر (۱۰۳ خانوار) بوده‌است.درگاه ملی آمار ایران
ابوعلی حسن مراکشی (؛ اواخر قرن سیزدهم) اخترشناس و ریاضی‌دان بربر اهل پادشاهی مراکش بود. او به‌ویژه در زمینهٔ مثلثات و اخترشناسی عملی برجسته بود. وی مؤلف رساله‌ای حجیم دربارهٔ نجوم کروی و آلات نجومی (ساعت آفتابی، اسطرلاب) با عنوان "جامع المبادئ والغایات فی علم المیقات" (مجموعه اصول و اهداف علم زمان) است. نیمه اول این اثر توسط J. J. Sédillo در اوایل قرن نوزدهم به فرانسوی ترجمه شد و پس از مرگش در سال ۱۸۳۴ منتشر شد. این کتاب در حال حاضر به عنوان کامل‌ترین منبع در مورد آلات نجومی قرون وسطایی اسلامی است. وی این رساله را در سالهای ۱۲۷۶–۱۲۸۲ در قاهره نوشت.
عرض و طول ۴۱ شهر را که میان قاهره و مراکش قرار داشت، با دقّت خاصّی محاسبه کرد که در کتاب جامع المبادی و الغایات او مندرج است که یک مجموعه خیلی وسیعی راجع به مختصات کروی و ابزارهای نجومی است.کتاب اطلاعات عمومی پیام صفحه ۲۲۰ پاراگراف سوم
دهانهٔ المراکشی روی ماه به نام او نامگذاری شده‌است.
ویرانه‌های پمپئی در نزدیکی شهر ناپل، کومونهٔ در ناحیهٔ کامپانیای ایتالیا قرار دارد. در آنجا آثاری از بناها و مردم شهر و مناطق باستانی پمپئی که بر اثر فوران آتشفشان کوه وزوو (وزویوس) ویران شده به چشم می‌خورد.کتاب اطلاعات عمومی پیام صفحه ۲۰۲ پاراگراف دوم پمپئی در کنار هرکولانیوم و بسیاری از مجموعه مناطق مسکونی اطراف در منطقه؛ عمدتاً به صورت ویرانه زیر خاکسترهای آتشفشانی و خاک که در اثر فوران آتشفشان که در سال ۷۹ پس از میلاد اتفاق افتاد، مدفون شدند. این احتمال مطرح شده که مردم این شهر بخاطر گازهای سمی حاصل از آتشفشان کشته شده‌اند و پژوهش‌های دیگر نشان داده آنها بخاطر حرارت بالا جان باخته‌اند. برخی نیز بر پایه نامه‌هایی که ۲۵ سال پس از این ماجرا نوشته شده به این نتیجه رسیده‌اند که مردم این منطقه بخاطر استشمام خاکسترهای آتشفشانی خفه شده‌اند. این شهر پس از آتشفشان به‌مدت ۱۵۰۰ سال مدفون شد تا اینکه به‌صورت کاملاً اتفاقی در سال ۱۵۹۹ میلادی کشف شد. این شهر تاریخی که جزو میراث جهانی یونسکو محسوب می‌شود که با بیش از دو میلیون و پانصد هزار بازدیدکننده در سال یکی از جاذبه‌های مهم ایتالیا به‌شمار می‌آید.
در ژوئن ۲۰۱۳ سازمان یونسکو هشدار داد: اگر بازسازی و حفظ آثار «موفق به ارائه پیشرفت قابل ملاحظه‌ای در دو سال آینده نشود» پمپئی می‌تواند در فهرست میراث جهانی در خطر قرار گیرد.
عملیات کاوش در چندین مکان ناشناخته در چند بخش شهر دوباره راه‌اندازی شده و در سال ۲۰۱۸ یافته‌های تازه‌ای گزارش شده‌است.
شهر پمپئی ایتالیا معروف به «شهر سوخته» یکی از دیدنی‌های شگفت‌انگیز کشور ایتالیا است. پمپئی شهری بود که به گفته باستان شناسان در قرن ۶ و ۷ پیش از میلاد در نزدیکی ناپل امروزی در جنوب ایتالیا توسط «اوسک‌ها» بنا نهاده شد و در قرن ۴ پیش از میلاد با شکست اوسک‌ها جزء قلمرو رومی‌ها شد.
شهر پرتحرک پمپئی در سایه کوه آتشفشانی وزوو قرار داشت. در روز ۹ یا ۲۴ اوت ۷۹ میلادی آتشفشان وزوو فوران کرد و تنها در چند دقیقه شهر پمپئی با همه مردمانش زیر خاکستر آتشفشانی فرورفتند و کسی حتی فرصت نکرد که راه فراری بیاید و شهر پمپئی تا ارتفاع ۴ تا ۶ متر زیر خاکستر و سنگ‌های آتشفشانی مدفون شد.
دمای تولید شده آتشفشان در پمپی ۷۰۴ درجه سیلیوس بوده‌است و مردمان آن قبل از مدفون شدن زیر خاکستر به علت گرما و تنفس گازهای سمی آتشفشانی جان باخته‌اند.
برخی معتقدند گازهای سمی باعث مرگ مردم شده و برخی دیگر بر این باورند که شدت حرارت بالا مردم را کشته‌است و برخی دیگر ورود مواد مذاب به شهر را علت مرگ مردم می‌دانند. هنوز هیچ‌یک از این دیدگاه‌ها به‌طور کامل قطعی نشده و باستان شناسان همچنان در حال تحقیق اند.
بعد از موج اولیه بارش خرده سنگ در طول فوران آتشفشان وزوو، گردبادهای داغ و سوزان شهر را در هم نوردیدند. در این مدت هر کس در مسیر حرکت گردبادها بود، جان خود را از دست داد. این مسئله پدیده‌ای طبیعی است که از آن با عنوان «جریان مواد آذر آواری» (pyroclastic surge) یاد می‌شود.
این جریان به بهترین شکل، وجود وضعیت جنینی در اجساد کشف شده را نشان می‌دهد. در واقع برخلاف تصور عموم در مورد مرگ آرام به صورت خوابیده، فرد در این حالت به خاطر انقباض شدید و بی‌درنگ ماهیچه‌ای به وضعیت جنینی در می‌آید که به دنبال از دست دادن میزان بالایی از آب به وقوع می‌پیوندد. در واقع این جمود و اسپاسم نعشی، وضعیت الگوهای اسکلت اجساد کشف شده را نیز توضیح می‌دهد.
در سال ۱۷۴۸ مهندس اسپانیایی «روکو یواخین د آلکوبیر» (Rocque Joaquin de Alcubierre) موفق به کشف این مکان شد که در میان گرد و غبار و خرده سنگ‌ها دست‌نخورده حفظ شده بود. در سال ۱۸۶۳ باستان‌شناس ایتالیایی «جوزپه فیورلی» (Guiseppe Fiorelli) مسئولیت عملیات اکتشافی این محل را برعهده گرفته و شروع به حفاری‌های منظم و دقیق کرد. فیورلی در خلال کار متوجه شد که خاکسترهای نرم موجود درواقع نشان‌دهندهٔ حفره‌های برجا مانده از اجسادی هستند که در گذر سال‌ها پوسیده و از بین رفته بودند. او از شیوه‌ای خاص برای به زندگی برگرداندن این اجساد محو شده، استفاده کرد. به دستور فیورلی کارگران حفره‌های باقی مانده را با گچ پر کرده و بدین صورت از اجساد قالب گرفتند؛ بنابراین ساکنان قدیمی شهر بعد از قرن‌ها از ماجرای فوران آتشفشانی از نو متولد شدند، آن هم درست در همان شکل و شمایلی که در زمان حادثه داشتند.
در سال ۲۰۱۵ باستان‌شناسان شروع به استفاده از دستگاه سی‌تی اسکن برای آنالیز و بررسی دقیق اجساد مردگان کردند. در این میان یکی از یافته‌های برجسته این تحقیقات نشان داد که مردمان ساکن این شهر از دندان‌هایی سالم برخوردار بودند، چیزی که شاید در نگاه اول چندان واقعی به نظر نرسد!
در خلال حفاری‌های انجام شده، بسیاری از اجساد در وضعیتی یکسان و در حالت جنینی کشف شدند، وضعیتی که به صورت معمول در هنگام خفگی بروز پیدا می‌کند. این امر باعث شد که در همان نگاه نخست به نظر برسد علت مرگ آن‌ها استنشاق گازهای داغی بوده که به دنبال فوران آتشفشان شهر را دربرگرفته بودند. از سوی دیگر دانشمندان متوجه شدند بارانی از خرده سنگ‌های آتشفشانی خانه‌ها را در هم کوبیده‌است و آوار ناشی از این خرابی، شماری دیگر از ساکنان شهر که داخل خانه‌ها پنهان شده بودند را به کام مرگ فرستاده‌است.
با این حال بسیاری از اجساد در وضعیت‌های تصادفی و متفاوت کشف شده‌اند که نشان می‌دهد ساکنان از میزان وخامت اوضاع آگاه نبوده و بدون آمادگی به پیشواز مرگ رفته‌اند. از سوی دیگر این مسئله تعدادی از دانشمندان را مجاب کرد که به دلیل دمای بالا و غیرمنتظره فوران آتشفشان وزو، بسیاری از ساکنان در دم به صورت آنی جان خود را از دست دادند. فرضیه‌ای که با تئوری خفگی طولانی با خاکسترهای آتشفشانی در تضاد است.
با توجه به اینکه پمپئی هزاران سال پیش از میان رفته بود، مدت‌ها قبل از آنکه چیزی حتی نزدیک به روش‌های به کار رفته در دندانپزشکی مدرن امروزی ابداع شده باشد، حتی یک حفره یا پوسیدگی در دهان ساکنان این شهر مشاهده نشد. شاید یکی از دلایل عمده این مسئله وجود این حقیقت باشد که قله وزوو مدت‌ها قبل از اختراع فرایند تولید و فرآوری شکر و مواد قندی فوران کرد.
در آن زمان رژیم غذایی رومی‌ها دارای مقادیر بالایی فیبر، پروتئین و میوه‌جات بوده و میزان مواد قندی و شیرین آن بسیار پایین بود. این رژیم سالم در کنار وجود سطوح بالایی از فلورین در آب آشامیدنی و هوا باعث شد که دندان‌های ساکنان این شهر سالم باشد.
در گذشته اگر کودکی در این شهر رشد کرده و به ده سالگی می‌رسید، امری عجیب و غیرمنتظره رخ داده بود. در واقع در آن دوران به دلیل شیوع انواع بیماری‌های عفونی و نیز عدم دسترسی به امکانات درمانی، بسیاری از کودکان در سنین پایین جان خود را از دست داده و هرگز به بزرگسالی نمی‌رسیدند. در این مورد از آن جایی که بیماری‌ها اثرات خود را روی استخوان‌های بدن نیز برجای می‌گذارند، باستان‌شناسان به حقایق جالبی دست پیدا کردند. آن‌ها تعدادی از کشنده‌ترین عوامل مرگ و میر کودکان شهر را مشخص کردند که در این میان سیفلیس یکی از مهم‌ترین دلایل تلفات در سنین پایین بود. باستان‌شناسان با بررسی نشانه‌های برجای مانده روی استخوان‌های بدن یک دوقلوی کم سن و سال به این حقیقت پی بردند که آن‌ها به سیفلیس موروثی مبتلا بودند.
از سوی دیگر این امر نشان می‌دهد که برخلاف باور رایج این کریستف کلمب نبود که سیفلیس را به اروپاییان معرفی کرد چرا که این بیماری بیش از هزار سال قبل از سفر دریایی معروف این کاشف شناخته شده، هم در اروپا وجود داشته‌است.
براساس مطالعات و نظرات «فابین کانز» (Fabian Kanz)، انسان‌شناسی که استخوان قربانیان را مورد بررسی قرار داد، چنین به نظر می‌رسد که بسیاری از کودکان از بیماری‌های رایج دوران طفولیت که اثرات خود را روی مینای دندان و استخوان آن‌ها برجای گذاشته‌است، جان به در برده‌اند. این مسئله نشان می‌دهد که والدین و خانواده‌های توسعه یافته آن دوران نقشی مؤثر در این امر داشته و در زمینه مراقبت کردن از کودکان خود در دوران خردسالی و نیز جوانی سهمی مهم برعهده داشته‌اند.
در واقع این یافته‌ها نشان می‌دهد که ساکنان شهر برای مراقبت‌های ضروری از کودکان و کمک به رشد و بالندگی آن‌ها هیچ کوتاهی نداشته و وقت خود را کاملاً به این مسئله اختصاص می‌دادند. هرچند که شاید بهتر بود در کنار این مراقبت‌ها، به کودکان خود در مورد کارهای ضروری برای زنده ماندن نیز آموزش داده می‌شد. با این حال چنین دقت و مراقبتی از کودکان شگفت‌انگیز است، چیزی که نمی‌توان آن را در مورد دیگر جوامع باستانی گذشته نیز بیان کرد.
شهر تاریخی پمپئی یک بار در سال ۶۲ میلادی به واسطه وقوع زمین‌لرزه ویران شد اما تا سال ۷۹ میلادی مجدداً بازسازی شد که در همین سال، فوران آتشفشان قله «وزوو» شهر را برای همیشه مدفون نمود. شناسایی و کشف شهر «هرکولانیوم» که در مجاورت شهر باستانی پمپئی قرار داشت، مقدمه‌ای شد تا این شهر تاریخی نیز پس از سال‌ها از زیر لایه‌های ضخیم خاکستر به بیرون رانده شود.
محل گردهمایی‌ها، گرمابه‌ها، بسیاری از خانه‌ها و برخی ویلاهای این شهر تاریخی به‌طور کامل و دست‌نخورده از دل خاکبرداری‌ها بیرون آمد و همین امر موجب شد تا باستان‌شناسان، شهر پمپئی را تنها شهر باستانی که نقشه توپوگرافیک آن - بدون هیچ دست‌خوردگی - سالم مانده است، اعلام کنند.
خیابان‌های شهر بر اساس سنت اصیل رومی‌ها در خطوط مستقیم و به‌طور شبکه‌ای ایجاد شده‌است. این خیابان‌ها با سنگ‌های چندضلعی فرش شده و دو طرف آنها را انبوهی از خانه‌ها و فروشگاه‌ها فراگرفته است.
معبد «ونوس» - الهه نگهبان شهر - از جمله این دیدنی‌هاست که البته زمین‌لرزه و آتشفشان، بنای اصلی آن را ویران کرده‌است.
فوروم‌ها یا محل‌های گردهمایی، از جمله مکان‌های دیگری هستند که گردشگران را مجذوب خود می‌کنند. فوروم اصلی شهر، قلب سیاست، مذهب و حیات اجتماعی در پمپئی بوده که دورتادور آن را ساختمان‌های عمومی دربر گرفته‌است. عرض این میدان چهارگوش، ۳۸ و طول آن ۱۴۲ متر است. در ضلع جنوبی این میدان، سکوهایی قابل مشاهده است که زمانی تندیس‌های افراد ثروتمند شهر را روی آنها نصب می‌کردند.
معبد «آپولو» در شهر تاریخی پمپئی و در غرب میدان فوروم این شهر قرار دارد. در دو سمت معبد، تندیس‌هایی از آپولو و دایانا قرار دارد که البته تندیس‌های اصلی، پس از کشف و بررسی، در موزه باستان‌شناسی ناپل جای گرفته‌اند.
باسیلیکا که مهم‌ترین بنای عمومی در شهر پمپئی به‌شمار می‌آید نیز از مکان‌های دیگر گردشگری در شهر است. ساختمان باسیلیکا، در واقع ساختمان دادگستری و محل گردهمایی بازرگانان بود. این ساختمان، مستطیل‌شکل است و ۲۴ در ۵۵ متر مساحت دارد. ضمن اینکه ۲۸ ستون بزرگ در آن به چشم می‌خورد.
معبد «ژوپیتر» که قدمت آن به سده دوم میلادی می‌رسد و به پرستش ژوپیتر و مینروا اختصاص داشته نیز از مکان‌های دیگر قابل بازدید است. در این معبد، تندیسی از سنگ مرمر از ژوپیتر قرار داشت که اکنون در موزه باستان‌شناسی ناپل نگهداری می‌شود.
گرمابه‌های استابیان که قدمت آن‌ها به دوران استعمار رومیان بازمی‌گردد نیز در کنار فوروم مثلثی، تئاتر بزرگ شهر با معماری یونانی و ظرفیت گنجایش ۵ هزار نفر در کنار آمفی‌ تئاترهای کوچک و بزرگ، از دیگر دیدنی‌های شهر باستانی پمپئی به‌شمار می‌آیند. در پمپئی باستانی و تاریخی، هم‌اکنون پمپئی جدیدی ایجاد شده که در ایام تابستان و پاییز به محلی برای تجمع گردشگران و به‌ویژه زائران ایتالیایی تبدیل می‌شود.
پس از ورودی آمفی‌تئاتر شهر پمپئی، در سمت چپ، منطقه مسکونی پمپئی جدید قرار دارد. پمپئی جدید، در واقع شهرکی است که حتی پس از وقوع آتشفشان مشهور سال۷۹میلادی، مسکونی باقی مانده‌است.
این شهرک جدید که در واقع «کامپوپومپیانو» نام داشت، طی قرن‌های گذشته شاهد وقوع رویدادها و حوادث بزرگی بود. در سال۱۸۷۳ بارتولو لونگو، صومعه مریم رزاری را در این منطقه بنا کرد که خیلی زود به زیارتگاهی همگانی برای زائران و گردشگران تبدیل شد.
این واقعه تا به امروز تأثیراتی بر سینما، داستان‌ها، افسانه‌ها و فرهنگ مردم داشته‌است. از جمله این‌ها می‌توان به فیلم سینمایی پمپئی که در سال ۲۰۱۴ منتشر شد، اشاره کرد. همچنین بسیاری از رمان نویسان با الهام گرفتن از این واقعه رمان‌های متعددی را به چاپ رسانده‌اند. گروه راک بریتانیایی "پینک فلوید" در سال ۱۹۷۲ کنسرت زنده‌ای را در منطقه پمپئی بنام ""برگزار نمود. در سال ۲۰۱۶ "دیوید گیلمور"خواننده و گیتاریست افسانه‌ای این گروه در حمایت از آلبوم خود "قفل را بچرخان" پس از ۴۴ سال مجدداً به منطقه این مکان باستانی بازگشت. کنسرتی که بسیار باشکوه برگزار شد و عنوان بهترین کنسرت سال را از آن خود کرد.
آتشفشان وزوو
ساسانیان در شاهنامه آخرین نسل حکومتی یا خاندان سلطنتی ایران هستند. این دودمان با انتشار آیین اسلام رو به اضمحلال نهاد و اتباع کشور ساسانی آیین جدید را پذیرفتند و آیین اجدای خویش یعنی کیش زرتشتی را کنار نهادند.
شاهنامه نیای دودمان جمله پادشاهان ساسانی به ساسان نسبت می‌دهد و از او اینگونه یاد می‌نماید:
پادشاهان ساسانی که در شاهنامه آورده شده به قرار زیر می‌باشند:
نبرد ترافالگار در تاریخ ۲۱ اکتبر ۱۸۰۵ در محلی در غرب دماغه ترافالگار در جنوب غرب اسپانیا بین نیروی دریایی بریتانیا با ۲۷ کشتی جنگی بزرگ و نیروی دریایی فرانسه و اسپانیا با ۳۳ کشتی جنگی بزرگ رخ داد که منجر به پیروزی ناوگان بریتانیا به فرماندهی دریاسالار نلسون شد. فرانسه و اسپانیا ۲۲ کشتی را از دست دادند. درحالی که بریتانیا در یکی از سرنوشت‌سازترین نبردها در جنگ‌های ناپلئونی هیچ کشتی ای از دست نداد. در این نبرد، لرد نلسون کشته شد.
پس از انقلاب کبیر فرانسه در سال ۱۷۸۹ و اولین برخورد دولتهای اروپایی با انقلاب، حکومت تازه تأسیس فرانسه آماج حملات نیروهای اروپایی قرار گرفت ولی ارتش فرانسه ایستادگی کرد. بعد از انقلاب فرانسه زنجیره‌ای از نبردها به وقوع پیوست که منجر به تثبیت انقلاب و به رسمیت شناخته شدن آن شد اما در این دوران، از مهم‌ترین رویدادها، پیدایش فرماندهی به نام ناپلئون بناپارت بود. او با جنگ‌طلبی توانست در مدت کوتاهی فرانسه را به یکی از بزرگ‌ترین قدرت‌های دنیا تبدیل کند که برای قدرت‌های آن روز، از آن میان انگلستان، پذیرفتنی نبود. این شد که به‌سرعت اتحادهای بزرگی علیه فرانسه به وجود آمدند که البته در ابتدا با نبوغ جنگی ناپلئون شکست خوردند. پیروزی‌های نظامی ناپلئون باعث ثبات موقت و توازن قوا در اروپا شد. در این هنگام فرانسه روی به جنگ با انگلیس آورد. ناپلئون که به سبب این پیروزی‌ها لقب امپراتور به خود داده بود و انقلابی را که برای آزادی به وجود آمده بود تبدیل به دیکتاتوری کرده بود، می‌خواست نیروهای اصلی خود را به سمت کانال مانش حرکت بدهد تا در یک فرصت مناسب با عبور از این آبراه باریک، لندن را فتح کند. این هدف به‌قدری برایش مهم بود که ناپلئون به دریابد لویی دولاتوش ترِویل، فرمانده نیروی دریایی فرانسه گفت: «اگر بتوانیم تنها ۶ ساعت بر دریای مانش مسلط بمانیم، آقای دنیا خواهیم بود.» اما ترویل پیش از نبرد در سال ۱۸۰۴ درگذشت و ناپلئون فرماندهی نیروی دریایی را به دریاسالار پیر شارل ویلنوو سپرد؛ ولی انگلیس از راه دیپلماسی، اتریش، روسیه و سوئد را با هم علیه ناپلئون متحد کرد. در سوی دیگر نقشه هم ناپلئون برای دور کردن ناوگان دریایی انگلستان از مانش مشکلات زیادی با دریاسالار پیر شارل ویلنوو داشت که باعث شد برنامهٔ تسلط بر مانش با مشکل روبه‌رو شود.
پس از آن‌که نقشهٔ حمله به انگلستان شکست خورد، ناپلئون متوجه اعضای دیگر اتحادیه شد. ارتش بزرگی از روسیه برای پیوستن به ارتش اتریش در حرکت بود که بناپارت در یک اقدام متهورانه به استقبال دشمن رفت. او می‌دانست چگونه دشمنان را به تکه‌های کوچک تقسیم کند تا راحت بر آن‌ها پیروز شود. این جنگ که به نبرد اولم معروف شد، برای اتریشی‌ها اسفبار بود. ۶۱هزار سرباز اتریشی تسلیم شدند. ۲۰۰ قبضه توپ غنیمت فرانسوی‌ها شد؛ ولی بالاتر از همهٔ اینها، وین که ۴۰۰ سال در برابر حملات عثمانی ایستادگی کرده بود، نتوانست در برابر ارتش فرانسه ایستادگی کند.
پس از فتح وین، ناپلئون راهی نبرد با انگلستان شد. دریاسالار نلسون فرمانده ناوگان دریایی انگلستان که متوجه تجمع نیروهای فرانسوی در اطراف کادیز شده بود، به‌سرعت دست‌به‌کار شد و با قسمت عمدهٔ ناوگان دریایی سلطنتی رهسپار آخرین مأموریت زندگی خود شد. اوضاع در دو سوی میدان کاملاً متفاوت بود. فرانسوی‌ها بیشتر افسران خود را در پاکسازی‌های گستردهٔ پس از انقلاب کبیر از دست داده بودند و نیروهای آن‌ها تجربهٔ چندانی در نبرد دریایی نداشتند. حال آن‌که ملوانان انگلیسی مردانی بودند که بخش عمدهٔ زندگی خود را روی آب سپری کرده بودند و سال‌ها جنگ دریایی و دریانوردی از آن‌ها مردانی آزموده ساخته بود. نلسون برای ترغیب دشمن به حمله، بخش اعظم ناوگان خود را از دید ناوگان فرانسه-اسپانیا دور کرد و تنها تعداد کمی از آن‌ها را در دیدرس آن‌ها قرار داد؛ ولی این حیله‌ای نبود که بتواند ویلنوو باتجربه را فریب دهد. البته ویلنوو هم می‌دانست با مردانی که دارد نمی‌تواند بر نلسون غلبه کند؛ ولی دستور جدید ناپلئون همه‌چیز را تغییر داد. او به ناوگان خود فرمان داد تا از تنگهٔ جبل‌الطارق عبور کرده، وارد دریای مدیترانه شده، با سرعت هر چه تمام‌تر خود را به ناپل برسانند. ناپل، شهری در ایتالیاست که آن زمان تحت سیطرهٔ ژوزف بناپارت بود. ژوزف در برقراری حکومت در ناپل به کمک احتیاج داشت. این حرکت ناوگان، کافی بود تا نلسون نیروهایش را جمع کرده، بر سر راه فرانسوی‌ها حاضر شود.
ناوگان فرانسه ناچار به نبرد شد. آن‌ها نمی‌دانستند که پنج فروند از بهترین کشتی‌های انگلیسی برای گشت‌زنی به دریای مدیترانه ارسال شده‌اند. کشتی‌های نلسون نزدیک شده، توپ‌های جنگی آمادهٔ شلیک شدند. ویلنوو به‌سرعت دست به کار شد و با ایجاد یک هلال گسترده از کشتی‌های جنگی در نزدیکی دماغهٔ ترافالگار یک خط دفاعی در مقابل ناوگان انگلیس درست کرد. علت این آرایش نیروی ویلنوو این بود که نلسون مجبور می‌شد برای استفادهٔ مناسب از قدرت آتش خود نیروهایش را در مقابل توپخانهٔ فرانسوی‌ها حرکت داده، آن‌ها را مجبور به دور زدن کند. این در حالی بود که سرعت کم باد هم توان مانورهای سریع را از نلسون سلب می‌کرد؛ نلسون دست به نوآوری زد و در یک مانور، نیروهایش را به دو ستون تقسیم کرد و مستقیم به سمت قلب خط فرانسوی‌ها یورش آورد. ملوانان فرانسوی نتوانستند دستورهای سادهٔ فرماندهِ خود را اجرا کنند. در نتیجه قلب خطوط دفاعی آن‌ها به اندازه‌ای مستحکم نبود که مناسب دفع حملهٔ سنگین ناوگان انگلیسی باشد. به دلیل کندی باد، نیروهای موجود در دو جناح هم توانایی انجام مانور و کمک به مرکز خط دفاعی خود را نداشتند؛ ولی کندی باد تنها به ضرر فرانسوی‌ها نبود. کند شدن سرعت پیشروی ستون‌های انگلیس، باعث شد آن‌ها زمان طولانی‌تری در جلوی روی ناوگان فرانسوی باشند. این امر تلفات سنگینی بر آن‌ها تحمیل می‌کرد؛ ولی آهنگ نبرد با ورود خود نلسون و کشتی سرفرماندهی او به منطقهٔ رزم تغییر کرد. ویکتوری پرقدرت‌ترین ناو آن دوران بود. هنگامی که خطوط فرانسوی را شکست و وارد کارزار شد با شلیک هم‌زمان ۱۰۰ توپ که در عرشه‌های جانبی‌اش مستقر بودند، توانست تلفات سنگینی را بر پیکر دو ناو بزرگ نیروی دریایی فرانسه (بوسنتور، ردوتیبل) وارد کند. انگلیسی‌ها در پشت خطوط فرانسوی پیش می‌رفتند و آن‌ها را می‌شکافتند و نلسون بر عرشهٔ کشتی ویکتوری بود که یک تیرانداز فرانسوی، سینهٔ چپ او را شکافت و ستون مهرهٔ او را خرد کرد و نلسون کشته شد. پس از عبور ستون دوم به فرماندهی دریاسالار کالینگوود از میان خطوط فرانسوی‌ها و با وجود رشادت‌های سربازان انقلاب، دریانوردان انگلیسی موفق شدند تا آن‌ها را شکست دهند. فرانسه ۲۲ کشتی خود را از دست داد. در حالی که نیروی دریایی انگلیس هیچ ناوی را از دست نداد. نلسون با نقشهٔ مبتکرانهٔ خود موفق شد برتری دریایی انگلستان را حفظ کند. هرچند در این راه جان خود را از دست داد. پس از ترافالگار، ناپلئون تلاش برای سیادت بر دریاها را کنار گذاشت و از برنامهٔ فتح لندن دست برداشت و این در حالی بود که با محاصرهٔ خود به وسیلهٔ ناوگان انگلستان و همپیمانان اروپاییش با مشکلات متعددی روبه‌رو شد، دشواری‌هایی که در نهایت منجر به تسلیم او و فرانسه شد.
مجلهٔ دانستنی‌ها، شمارهٔ ۲۵، ۲۱ دی ۱۳۸۹
جنگ پُلتاوا بین پتر کبیر پادشاه روسیه تزاری و شارل دوازدهم پادشاه امپراتوری سوئد در سال ۱۷۰۹ میلادی رخ داد. این نبرد به شکست امپراتوری سوئد انجامید. این نبرد، نقطه‌ی عطف جنگ بزرگ شمالی بود. پیروزی روسیه در این جنگ، سبب تقویت روسیه شد.
روس‌ها در سال ۱۷۰۲ به فرماندهی ژنرال شرمتیف به لیتوانی و استونی حمله کردند. سپاه روس در این زمان ۳۰۰ توپ جنگی داشت و به دلیل برتری قوا، سپاه سوئد را شکست داد و در سال ۱۷۰۳ دژ سوئدی سانتز در کنار رود نوا را تصرف کرد.