moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
همانند، سایر نیروهای پایه در فیزیک، نیروی هسته‌ای ضعیف نیز توسط تبادل بوزون‌ها صورت می‌گیرد، که در اینجا ذره تبادل شده، Z- بوزون یا یکی از W- بوزون‌ها (یعنی با بار مثبت یا منفی) می‌باشد.
برد نیروی هسته‌ای ضعیف قابل مقایسه با نیروی قوی می‌باشد. در واقع نیروی هسته‌ای ضعیف و نیروی الکترومغناطیسی تنها دو جنبه از نیرویی واحدند به نام نیروی الکترو-ضعیف. وقتی انرژی ذرات بیش از ۵۰۰۰۰ مگا الکترون ولت باشد نیروی وحدت یافته الکترو ضعیف احساس می‌شود. با کم شدن انرژی به صورت دو نیروی مجزا عمل می‌کنند.Padmanabhan.Thanu .After the first three minutes. The story of our universe ,1998
در نظریه میدان‌های کوانتومی، مدل استانداردی که بتواند نیروی هسته‌ای ضعیف و نیروی الکترومغناطیسی را باهم توجیه کند، برای اولین بار توسط شلدون گلاسشو، محمد عبدالسلام و استیفن واینبرگ در سال ۱۹۶۸ ارائه شد و از این سه فیزیکدان، سال ۱۹۷۹ با اعطای جایزه نوبل فیزیک قدردانی شد.
متالوگرافی به علم و هنر آماده‌سازی نمونه‌های فلزی و بررسی ریزساختار میکروسکوپی آن‌ها گفته می‌شود.
در بسیاری از مواد، دانه‌های تشکیل دهنده آن‌ها دارای ابعاد میکروسکوپی هستند و قطری در حدود میکرون دارند و اجزای آن‌ها باید با استفاده از میکروسکوپ‌ها دیده و بررسی شوند. اما مشکل فقط بزرگنمایی نیست. بلکه سطح ریزساختار نیز باید آماده شود. از آنجایی که در بررسی‌های میکروسکوپی فقط سطح اجسام مورد بررسی قرار می‌گیرد، باید سطحی بسیار دقیق جهت دستیابی به اجزاء مهم ریز ساختار فراهم شود. مجموعهٔ فعالیت‌هایی که منجر به فراهم آمدن چنین سطحی می‌شود و بررسی میکروسکوپی ریز ساختار را متالوگرافی می‌نامیم که زیر مجموعه مهندسی و علم مواد قرار می‌گیرد. سطح نمونه باید در ابتدا ساییده و پولیش شده تا صاف و آینه‌ای شود که این کار با استفاده از پودرهای مخصوصی امکان‌پذیر است. سپس ریز ساختار را می‌توان با عملیات اچ کردن که از یک ماده شیمیایی مناسب استفاده می‌شود بدست آورد.William D. Callister, David G. Rethwisch.Materials Science and Engineering: An Introduction, 8th Edition
بعد از انتخاب نمونه مناسب برای کار، متخصصان این امر مراحلی را برای رسیدن به سطحی مناسب طی می‌کنند که به‌طور کلی شامل مواردی مثل مقطع زدن، مانت کردن، سمباده کشیدن، پولیش کردن و اچ می‌شود. در پایان قطعه آماده شده برای آنالیز میکروسکوپی فرستاده می‌شود.
درست است که در مراحل آماده‌سازی، گاهی اوقات نمونه در اندازه مناسبی قرار دارد ولی اکثر مواقع به مقطع زدن نیاز خواهد داشت. پس از برش معمولاً در نمونه آسیب‌هایی به وجود می‌آید ولی این آسیب‌ها می‌توانند به حداقل برسند؛ که این به عواملی مثل نوع ماده‌ای که نمونه از ان ساخته شده و تکنیک‌های بکار رفته در برش بستگی دارد. در این میان به مواردی چون فشار، دما، سرعت بریدن، توسعه ترک، تولید گرما، دقت عمل و… که هر یک به نوعی می‌توانند بر خواص قطعه تأثیر بگذارند نیز باید توجه شود
اگر نمونه کوچک باشد برش با تجهیزاتی که در آزمایشگاه‌های متالوگرافی وجود دارد مثل ماشین‌های برش، انواع اره‌های نواری و موییواره الماسی و دیگر دستگاه‌ها انجام می‌شود.
روش‌های مکانیکی مقطع زدن
به غیر از برش‌های مکانیکی موارد زیر نیز انجام می‌شوند.
از روش‌های دیگر می‌توان به برش با میکرو فرز و برش الکتروشیمیایی که هم‌زمان از اسیدها و اره‌ها استفاده می‌کند اشاره کرد.George F. Vander Voort.Metallography, Principles and Practice.ASM International, 1984
اگر نمونه ما کوچک باشد، سالم نگه داشتن آن در طول عملیات برش، تراش و صیقل و … بسیار سخت خواهد بود؛ بنابراین این قطعات کوچک در داخل یک پلیمر یا رزین خاص مونت می‌شوند تا برای اقدامات بعدی قابل حمل شوند. همچنین مناسب‌ترین رزین‌ها برای کار، رزین‌های اپوکسی و پلی استر هستند که به‌طور ویژه برای کارهای متالوگرافیک ساخته شده‌اند. روش دیگری که استفاده می‌شود نگهداری و ثابت کردن نمونه بین چند گیره و حمل نمونه به وسیلهٔ آن‌ها ست.
انواع نصب (mounting)
کاغذهای سمباده دایره‌ای از جنس کلسیم کاربید روی سطح یک چرخ دوار افقی و تخت چسبانیده می‌شود و سپس نمونه روی آن گذاشته می‌شود. البته باید نمونه را با فشاری کنترل شده روی سطح قرار داد در این مدت از آب به عنوان روان‌ساز استفاده می‌شود تا ذرات جداشده از سطح نمونه را با خود حمل کند و صحنه را تمییز نگه دارد و گرما را کاهش دهد. در هر یک از مراحل سایش، نمونه به‌شکلی حرکت داده می‌شود که خراش‌ها فقط در یک جهت ایجاد شود و در سایش بعدی، جهت آن عوض می‌شود.
مرحلهٔ بسیار حساسی است. در حال حاضر ماده ساینده مورد استفاده برای عملیات پرداخت، پودر الماس است. پودری که در خمیری قابل حل در روغن نگهداری و حمل و نقل می‌شود، در هنگام استفاده مقدار کمی از این خمیرها بر روی سطح یک چرخ دوار قرار می‌گیرد که روانساز آن روغنی مخصوص است. سپس نمونه روی محلی خاص و ثابت روی چرخ با فشار زیاد فشرده می‌شود و هم‌زمان مخالف جهت چرخش چرخ می‌گردد.
ذرات الماس خاصیت برشی شدیدی دارند و در جدا کردن لایهٔ عمیق تغییر شکل یافته ناشی از سایش‌های اولیه بسیار مؤثراند. سطح ما بعد از عملیات به شدت صیقلی می‌شود و اگر با میکروسکوپ نوری آن را بنگریم حالت آینه‌ای دارند.
پرداخت الکتریکی یا الکترو پولیش، نوعی خاص از پرداخت نهایی
در فلزاتی نظیر فولاد ضدزنگ، تیتانیم و زیرکونیم که از بین بردن لایه‌های سطحی اعوجاج یافته بسیار مشکل است پولیش مکانیکی مناسب نیست بنابراین اغلب این مواد توسط روش پرداخت الکتریکی در آخرین مرحله پرداخت می‌شوند در این حالت نمونه به عنوان آند و یک ماده غیرقابل حل به عنوان کاتد در یک حمام الکترولیتی به صورت مناسب قرار می‌گیرند چنانچه از دانسیته جریان مناسب استفاده شود می‌توان سطح نمونه را به صورتی حل کرد که یک سطح پرداخت مناسب تولید شود. این روش معمولاً زمانی بکار می‌رود که نمونه توان پرداخت بیشتر ویا اچ کردن را ندارد یا اینکه ما قصد اچ کردن نداریم و می‌خواهیم قطعه را زود آزمایش کنیم.
نمونه ما باید بعد از هر مرحله تمییز شود یعنی باید تمامی باقی مانده‌های قسمت‌های پرداخت پاکسازی شود تا از کارایی مراحل بعد نکاهد.. این کار با قرار دادن قطعه زیر آب در حال عبور و سپس تمییز کردن با پمبه یا استفاده از تمیز کاری فراصوت صورت می‌گیرد. تمیزکاری با استفاده از فراصوت بسیار مؤثر است زیرا حتی باقی مانده‌های پرداخت در شکاف‌ها و ترک‌های ریز را هم تمیز می‌کند. بعد از تمیز کاری لازم است سطح را با موادی مثل الکل، که نقطه جوش پایینی دارند شست و سپس سریع خشک کرد. ماندن مایعات بر روی نمونه باعث ایجاد لک می‌شود.
بعد از اتمام مراحل چند گانه پرداخت سطح نمونه زیر میکروسکوپ امتحان می‌شود و باید ویژگی‌هایی مثل گودال‌ها، سوراخ‌ها، ترک‌ها و نابجایی‌ها و … کاملاً قابل تمایز باشند؛ ولی در بسیاری مواقع چنین نیست. یک نمونه پرداخت شده ریز ساختار خود را نشان نمی‌دهد زیرا نور تابش یافته به سطح به‌طور مستقیم بازتاب می‌شود و تفاوت‌های کوچک در این بازتاب به وسیلهٔ چشم قابل تشخیص نیستند. برخی از ابزارهای تولید تصویر باید بکار گرفته شود که همان اچ کردن یا حکاکی شیمیایی است.
هرچند اچ کردن با توجه به کاربردهایش در دیگر زمینه‌ها مثل هنر انواع مختلفی مثل نوری، شیمیایی، فیزیکی دارد؛ اما در این زمینه از شیمیایی آن استفاده به نسبت وسیع‌تری می‌شود.
معمولاً از یک اسید یا باز قلیایی ضعیف استفاده می‌شود و نمونه را داخل آن فرو می‌برند. این کار باعث می‌شود سطح نمونه در اسید حل شود. این انحلال در مرز دانه‌ها زود تر اتفاق می‌افتد و بالا بلندی‌ها و مرزها به صورت پله‌هایی کم عمق در سطح ظاهر می‌شوند.G. Petzow
ASM InternationalMetallographic Etching, 2nd Edition: Techniques for Metallography
نمونه‌ها در صورتی قابل استفاده دوباره می‌باشند که علامت گذارده شده بر روی آن‌ها در تمام مدت آماده‌سازی و مطالعه میکروسکوپی به وضوح قابل رویت بوده و هویت آن‌ها گم نشود. علامت گذاری بر روی نمونه می‌بایست بر روی سطحی انجام شود که مورد متالوگرافی قرار نمی‌گیرد. در مورد نمونه‌هایی که مانت می‌شوند، می‌توان روی ماده مانت علامت گذاری نمود. در هنگام استفاده از مانت‌های شفاف (شیشه ای) نیز مشخصات نمونه روی یک تکه کاغذ نوشته شده و طوری همراه نمونه قالب‌گیری می‌شود که نوشته قابل خواندن باشد.
علاوه بر مراحل فوق قطعه باید در جایی مناسب نگهداری شود چرا که ممکن است در سطح آن متناسب با نوع ماده تغییراتی اتفاق بیفتد؛ که خود این روش‌ها و تکنیک‌های بخصوصی دارد.
تکنیک‌های میکروسکوپی بسیاری در آنالیز متالوگرافی استفاده می‌شود. نمونه آماده شده باید با چشم غیر مسلح بعد از عملیات اچ واکاوی شود تا سطحی مناسب که تأثیر عملیات اچ روی آن بهتر مشخص است برای قرار گرفتن زیر میکروسکوپ انتخاب شود. بررسی با میکروسکوپ نوری همیشه قبل از واکاوی‌های پیشرفته با میکروسکوپ الکترونی بکار می‌رود، زیرا راه اندازی و بکار بردن میکروسکوپ الکترونی زمان بر است و قطعات آن نیز گران است و حتی کار با آن نیاز به تکنسین دارد!
ابتدا به توضیح روش‌های دیدن ریزساختار با استفاده از میکروسکوپ نوری می‌پردازیم.
در این بررسی چون نور به صورت مستقیم بازتابیده می‌شود عملاً یک صفحه تقریباً سفید مشاهده خواهد شد و جزئیات به‌خوبی مشخص نیستند. برای اصلاح تصویر از یک منشور استفاده می‌کنند تا نور را علاوه بر مسیر مستقیم از اطراف و به صورت مایل هم به جسم بتابانند.
با استفاده از قطعاتی در داخل میکروسکوپ مثل فیلترهای قطبیدگی و آنالیز نور بازتابیده شده از سطح قطعه را که معمولاً در جهات مختلف پراکنده‌است. در یک مسیر یا جهات خاص عبور می‌دهند و تصویری ایجاد می‌کنند. این روش برای ساختارهای غیر مکعبی، مثل مواد با ساختارهای هگزاگونال مناسب است.
با استفاده از منشوری در میکروسکوپ، نور علاوه بر تابش از بالا از کناره‌ها هم بر سطح جسم می‌تابد؛ و با عث ایجاد سایه روشن‌هایی می‌شود و تصویری با وضوح بالا تولید می‌کند و به آن دیدی سه بعدی می‌دهد. این روش که DIC نام دارد اولین بار توسط شخصی بنام نامرسکی(Nomarski) ابداع گشت.
دراین روش نور در میکروسکوپ مستقیم به قطعه نمی‌تابد و فقط از کناره‌ها به‌طور مایل می‌تابد که باعث می‌شود تصویری با پس زمینه سیاه و خطوطی سفید که همان اجزاء ریزساختار هستند مشاهده شود.https://en.wikipedia.org/wiki/Metallography
برای بررسی‌های دقیق تر و حساس تر از میکروسکوپ‌های الکترونی(SEM) و بعد از آن از میکروسکوپ‌های انتقالی (TEM)استفاده می‌شود. در اینجا فقط به برخی از ویژگی‌های این میکروسکوپ‌ها اشاره می‌شود.
پرتوهایی از الکترون برای ایجاد تصویر از نمونه بکار می‌برد.
در مقایسه با میکروسکوپ‌های نوری وضوح و بزرگنمایی(200000X) بیشتری دارد.
با استفاده از لنزهای مغناطیسی الکترون‌ها متمرکز می‌شوند و تصویر شکل می‌گیرد.
سطح نمونه باید رسانا باشد.
این میکروسکوپ هم وضوح بیشتری دارد (0.1 nm) و هم دارای بزرگنمایی حدود یک میلیون بار است. الکترون‌هایی به وسیلهٔ رشته تنگستن تولید شده و از سطح عبور می‌کنند با توجه به ساختار اتمی ماده جهت می‌گیرند و نهایتاً روی یک صفحه فلوئوروسنت بزرگنمایی می‌شوند. ویژگی مهم این میکروسکوپ‌ها همان عبور از سطح است که باعث می‌شود ریزساختار خیلی واضح دیده شود.Ray Egerton.Physical Principles of Electron Microscopy: An Introduction to TEM, SEM, and AEM
استرئولوژی یا متالوگرافی کمی مجموعه‌ای از روش‌ها برای توصیف کردن یک ریزساختار سه بعدی، از روی تصویر دو بعدی آن است. این روش‌ها که مبتنی بر احتمالات هندسی و تکنیک‌های نمونه برداری آماری مخصوص است؛ ارتباطی را بین کمیت‌های اندازه‌گیری شده روی مقطع و ویژگی‌های ویژه ریزساختار برقرار می‌سازد. برخی از ساده‌ترین اندازه‌گیری‌ها شامل محاسبه حجم ترک‌ها، اندازه دانه‌ها، حجم فضای موجود بین ذرات و … در فلزات و آلیاژهای آن‌ها است.James L. McCall, James H. Steele.Practical Applications of Quantitative Metallography.ASTM International, 1984
امروزه ارگان‌ها یی مثل کمیته بین‌المللی ASTM در حوزه متالوگرافی، روش‌های را ابداع کرده‌اند که چگونگی توصیف کمی ریزساختار را شرح می‌دهند.
برای مثال، برای کسر حجمی از استاندارد ASTM E562 و برای اندازه‌های مربوط به اندازه دانه‌ها ازASTM E112استفاده می‌شود.
دورآب، روستایی است از توابع بخش مرکزی در استان مازندران ایران.
این روستا در دهستان مهروان قرار داشته و براساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت آن ۴۱۰نفر (۹۱خانوار) بوده است.درگاه ملی آمار ایران مردم این روستا از قومیت طبری هستند. مردم این روستا به زبان طبری (مازندرانی) سخن می‌گویند.
شغل مردم دوراب کشاورزی است و آب آن از چاه‌های عمیق و نیمه عمیق تأمین می‌شود.
دورآب نام روستایی درشهرستان اندیکا استان خوزستان در ایران است.
مُنیریّه یکی از محلات تهران است که در زمان قاجار یکی از بخش‌های اعیان‌نشین تهران بوده‌است.
نام این محله از نام منیرالسلطنه مادر کامران‌میرزا گرفته شده‌است. کامران‌میرزا پسر سوم ناصرالدین‌شاه قاجار و نایب‌السلطنه او بود.
منیرالسلطنه ساکن در عمارت منیریه بود که در این محل قرار داشت.اطلس کامل شهر تهران، (چاپ چهارم بدون تغییرات)، تهران: گیتاشناسی، آذر ۱۳۷۱. صفحه پانزده.
منیریه از جنوب به خیابان فرهنگ و از شمال به چهارراه سپه و از شرق و غرب به ترتیب به چهارراه ابوسعید و چهارراه لشکر منتهی می‌شود.
ایستگاه مترو منیریه راه دسترسی به این محله است.
نام منیریه از باغ منیرالسلطنه مادر کامران میرزا گرفته شده‌است. کامران میرزا سومین پسر ناصر الدین شاه که از دوران کودکی مورد لطف و محبت ناصرالدین شاه واقع شده و صاحب مقام و منصب‌های متعددی گردید. کامران میرزا در جوانی ملقب شد به نایب السلطنه، و سپس حکومت تهران به نیز به آن افزوده شد و در ادامه به منصب وزارت جنگ و فرماندهی کل قوا نیز رسید. و به همین جهت لقب «امیر کبیر» نیز به القابش افزوده شد. کامران میرزا در غرب تهران عمارتی مجلل بنا نمود و عمارت خود را عمارت امیریه نامید، از اینرو خیابانی که در مجاورت عمارت امیریه قرار داشت بعدها به منطقه امیریه ملقب گردید.
خیابان منیریه فعلی که در همسایگی عمارت امیریه قرار داشت محل سکونت مادر کامران میرزا که در واقع همسر ناصرالدین شاه بود قرار گرفت، در این منطقه نیز باغی بزرگ که کل منطقه منیریه فعلی، خیابان ولیعصر فعلی، خیابان سپه و دانشگاه افسری را مشتمل می‌گردید، بنا شد. باغ مجلل منیریه محل گشت و گزار و تفرجگاه صاحب منصبان و متمولین آن دوران به حساب می‌آمد.
از وقایع تاریخی مهم که در محدوده میدان منیره رخ داده‌است می‌توان به اولین تصادف خودرو در تهران اشاره کرد. در این تصادف که در شب دوم آذر ماه سال ۱۳۰۵ اتفاق افتاد درویش خان که یکی از مفاخر موسیقی دوره قاجار بود درگذشت. درشکه او در هنگام بازگشت به منزل از محفل موسیقی که در منزل یکی از دوستانش برگزار شده بود با یک خودروی فورد تصادف می‌کند و او به علت ضربه وارد شده به سرش در سن ۵۴ سالگی از دنیا می‌رود.
منیریه مرکز وسایل ورزشی است. تمام وسایل ورزشی از جمله فوتبال، بدنسازی و ... را می توان در این محله خریداری کرد.
از منطقه منیریه ای که روزی پر از دار و درخت و تفرجگاه عموم بود دیگر دار و درخت چندانی باقی نمانده‌است، تنها دار و درخت موجود در منطقه متعلق به درختان تنومند خیابان ولیعصر به‌شمار می‌رود، این منطقه در حال حاضر بافت اصیل و قدیمی خود را حفظ نموده‌است و در عین حال با رشد جمعیت و گسترش شهرنشینی در کنار خانه‌ها و خانه باغ‌های باصفای قدیمی می‌توان آپارتمان‌های نوساز، زیبا و مجلل امروزی را نیز مشاهده نمود، میدان منیریه در حال حاضر تبدیل شده‌است به بورس فروش لوازم تفریحی و ورزشی، در این منطقه می‌توان هر وسیله ای مربوط به هر رشته ورزشی را با کیفیت‌های متنوع تهیه نمود.
همچنین سازمان ثبت احوال کشور و دادسرای عمومی و اداره کل آزمایشگاه‌های مرجع کنترل غذا، دارو و تجهیزات پزشکی هم در نزدیکی محلهٔ منیره واقع شده‌اند.
در ستاره‌شناسی، امروزه روش‌های منظمی برای نامگذاری ستاره‌ها به کار می‌رود که به روش‌های نامگذاری بایر و نامگذاری مسیه شناخته می‌شوند؛ ولی در گذشته در برخی از فرهنگ‌های کشورهای گوناگون برای گروهی از ستارگان پرنور و دیده شدنی نام‌های ویژه‌ای به کار می‌رفت که از این دیدگاه فرهنگ کشورهای خاورمیانه پیشروتر بوده‌اند. در زبان پارسی میانه نیز واژگان ویژه‌ای برای ستارگان و دانش ستاره‌شناسی بوده که برخی از آن‌ها که به ما رسیده‌است در جدول زیر می‌آید. درصد بسیار بالایی از نام‌های عربی ستارگان از راه برگردان نوشته‌ها از یک سو به زبان پارسی و از سوی دیگر به زبان لاتین و از آنجا به همه زبان‌های اروپایی راه یافت.
در جدول زیر نام‌های باستانی و سنتی رایج در زبان پارسی برای ستارگان که البته امروزه هم کاربرد دارند و برابرهای انگلیسی (بیشتر برگرفته از لاتین) و نام علمی آن‌ها بر پایهٔ نامگذاری بایر می‌آید، همچنین برخی از نام‌های لاتین که به‌تازگی در متن‌های پارسی به کار رفته نیز به جدول افزوده شده‌است:
دمب أسفر
نیروی قوی هسته ای، یکی از چهار نیروی پایه در فیزیک است، که نقش آن کنارهم قرار دادن کوارک‌ها و ذرات تشکیل‌شده از آن‌ها (مانند نوترون‌ها و پروتون‌ها) در هسته اتم‌ها است. به این معنی که "نیروی هسته‌ای" نیز نام‌گذاری می‌شود. این نیرو به همین خاطر، از نیروی الکترومغناطیسی بسیار قوی‌تر است و می‌تواند هستهٔ اتم‌ها را، با وجود نیروی دافعه بین پروتون‌های آن (با بار الکتریکی مثبت) پایدار نگه دارد.
نیروی قوی هسته ای - نیروی الکترومغناطیس -نیروی ضعیف هسته ای- گرانش، به ترتیب قدرت چهار نیروی اصلی طبیعت اند
همانند نیروی الکترومغناطیسی و نیروی هسته‌ای ضعیف، این نیرو نیز توسط تبادل بوزون‌ها انجام می‌گیرد (یا توجیه می‌شود) که در اینجا، ذّرهٔ تبادل شده گلئون نام دارد. گلوئون‌ها از ۸ نوع مختلف هستند که دارای بار رنگی می‌باشند و آن را بین کوارک‌ها انتقال می‌دهند.
برهم‌کنش یا نیروی قوی با آرایه برهم‌کنش میان کوارک‌ها و گلوئون‌ها درک شده‌است و جزئیات با نظریهٔ کرومودینامیک کوانتومی(QCD)توصیف می‌شود. این نیروی بنیادی عامل اتحاد ذرات در هستهٔ اتم‌هاست، واسطهٔ انتقال این نیرو گلوئون‌ها (نوعی بوزون) هستند که با عمل بروی کوارک‌ها، پادکوارک‌ها و بین گلوئون‌ها انجام می‌گیرد.
نیروی هسته‌ای قوی در دو مقیاس کوچک و بزرگ بررسی می‌شود. مقیاس بزرگ در حدود ۱ تا ۳ فمتو متر (fm) است. این مقیاس مربوط به نیرویی است که پروتون‌ها و نوترون‌ها و در کل نوکلئون‌ها را در کنار یک دیگر نگاه می‌دارد. مقیاس کوچکتر مربوط به ابعاد کمتر از ۰٫۸ فمتو متر (یعنی کمتر از شعاع یک نوکلئون) است که کوارک‌ها را در کنار هم نگاه می‌دارد تا پروتون‌ها و نوترون‌ها شکل بگیرند.
نیروی قوی فقط روی ذرات بنیادی اثر می‌کند، با این حال اثر بین هادرون‌ها به نیروی هسته‌ای مشاهده می‌شود (بهترین مثال برای فهم نیرویی که بین گلوئون‌ها اثر می‌کند هسته‌ها هستند) در این‌جا نیروی هسته‌ای قوی به‌طور غیر مستقیم عمل می‌کند، در انتقال گلوئون‌هایی که قسمتی از آن با piهای.
پدیده‌های انتقال
درمهندسی، فیزیک و شیمی، مطالعهٔ پدیده‌های انتقال(به انگلیسی:transport phenomena) انتقال جرم، انرژی، بار، تکانه و تکانهٔ زاویه ای بین سیستم مشاهده شده و مطالعه شده را دربرمیگیرد. در حالیکه آن از موضوعات متفاوتی مانند مکانیک کوانتوم و ترمودینامیک صحبت می‌کند، در عین حال بر مشترکات بین موضوعات صحبت شده هم تأکید دارد. جرم، تکانه، و انتقال حرارت همگی چارچوب ریاضیاتی بسیار مشابهی را در اشتراک دارند. و توازن‌های بین آنها در پدیده‌های انتقال *بیان می‌شوند تا به ارتباطات ریاضیاتی عمیقی که عموماً ابزار بسیار کاربردی در تحلیل یکی از زمینه‌هایی که بطور مستقیم از طریق سایر زمینه‌ها بدست می‌آیند را تأمین می‌کنند برسند.
اساس تحلیل در هر سه زیرشاخه جرم، حرارت و انتقال تکانه عموماً در اصل سادهٔ لزوم ثابت ماندن کمیتها بین سیستم و محیط آن (اصل پایستگی انرژی) پیاده‌سازی می‌شوند. البته هر پدیدهٔ متفاوتی که هدایتگر انتقال در هر مورد می‌باشد بطور جداگانه با علم بر اینکه مجموع انتقالات آنها باید برابر صفر باشد مورد بررسی قرار می‌گیرند. این اصل برای محاسبهٔ بسیاری از کمیت‌های مرتبط کار آمد می‌باشد. برای مثال در مکانیک سیالات، یک کاربرد بسیار رایج تحلیل انتقال برای تعیین مشخصات سرعت یک سیال در حال جریان در یک حجم جامد است.
پدیده‌های انتقال بصورت فراگیر در تمامی اصول مهندسی وجود دارند. برخی از رایج‌ترین مثال‌های تحلیل انتقال در مهندسی در زمینه‌های فراوری، شیمیایی، زیستی و مکانیک مهندسی مشاهده می‌شوند ولی این موضوع یکی از اجزای اصلی طرح درس در تمامی اصولی که به هر نحوی با مکانیک سیالات ، انتقال حرارت، و انتقال جرم مربوط می‌باشند است. اکنون آن را همانند ترمودینامیک مکانیک و الکترومغناطیس بعنوان قسمتی از اصول مهندسی درنظر می‌گیرند.
پدیده‌های انتقال تمامی ابعاد تغییرات فیزیکی را در سرتاسر جهان در برمیگیرد. فراتر از آن از آنها بعنوان بلوک‌های سازنده ای که موجب پیشرفت جهان هستی شدند و عامل موفقیت تمام هستی در روی زمین می‌باشند یاد می‌شود. بهرحال در اینجا دامنه ما محدود به روابط بین پدیده‌های انتقال در سیستهم‌های مصنوعی مهندسی می‌باشد.
در علوم فیزیک، شیمی و مهندسی به مکانیزم‌های مختلفی که توسط آنها ذرات یا کمیت‌ها از مکانی به مکانی دیگر انتقال می‌یابند پدیده‌های انتقال گفته می‌شود.
سه نوع عمدهٔ پدیده‌های انتقال عبارت‌اند از:
در فیزیک، پدیده‌های انتقال تمامی فرایندهای برگشت‌ناپذیرآماری طبیعت هستند که ناشی از حرکت تصادفی مولکول‌ها می‌باشند که اکثراً در سیالات دیده می‌شوند.
هر جنبه از پدیده‌های انتقال ریشه در دو مفهوم اساسی دارد:قوانین نگهداری و معادلات تشکیل دهنده
قوانین نگهداری که در زمینه پدیده‌های انتقال به عنوان معادلات پیوستگی، به صورت فرمول نوشته شده‌اند، توضیح می‌دهند که مقدار مورد مطالعه چگونه باید ثابت نگه داشته شود.
معادلات تشکیل دهنده توضیح می‌دهند که کمیت مورد سؤال چگونه به محرک‌های مختلف از طریق انتقال پاسخ می‌دهد.
نمونه‌های برجسته شامل قانون رسانایی حرارتی فوریه و معادلات ناویر-استوکس هستند که به ترتیب پاسخ شار حرارتی به گرادیان دمایی و رابطه بین شار سیالات و نیروهای اعمالی به سیال را توضیح می‌دهند.
این معادلات همچین ارتباط عمیق بین پدیده‌های انتقال و ترمودینامیک را اثبات می‌کنند، رابطه‌هایی که نشان می‌دهند چرا پدیده‌های انتقال برگشت‌ناپذیر هستند.
تقریباً تمام پدیده‌های فیزیکی در نهایت شامل سیستم‌هایی هستند که به دنبال کمترین سطح انرژی برای حفظ حداقل انرژی هستند. وقتی آنها به این وضعیت نزدیک می‌شوند، تمایل دارند به تعادل ترمودینامیکی حقیقی دست یابند که در آن نقطه هیچ نیروی محرکی در سیستم وجود ندارد و انتقال متوقف می‌شود.
جنبه‌های مختلف این قبیل تعادل، به‌طور مستقیم به یک انتقال خاص مرتبط است.
انتقال گرما، تلاش سیستم برای رسیدن به تعادل گرمایی با محیط خود است. همانگونه که انتقال جرم و تکانه، سیستم را به سمت تعادل مکانیکی و شیمیایی می‌برد.
نمونه‌هایی از فرایندهای انتقال عبارت اند از: انتقال حرارت(انتقال انرژی)، جریان سیال(انتقال تکانه)، انتشار مولکولی(انتقال جرم)، تشعشع و انتقال بار الکتریکی در نیمه هادی‌ها.Plawsky, Joel., "Transport Phenomena Fundamentals." Marcel Dekker Inc.,2009Alonso & Finn. "Physics." Addison Wesley,1992. Chapter 18Deen, William M. "Analysis of Transport Phenomena." Oxford University Press. 1998J. M. Ziman, "Electrons and Phonons: The Theory of Transport Phenomena in Solids (Oxford Classic Texts in the Physical Sciences)"
پدیده‌های انتقال کاربرد وسیعی دارند. برای مثال در فیزیک حالت جامد، حرکت و برهمکنش الکترون‌ها، حفره‌ها و فوتون‌ها تحت عنوان پدیده‌های انتقال مورد مطالعه قرار می‌گیرند. مثال دیگر در مهندسی پزشکی است، جایی که تنظیم مجدد حرارت، پرفیوژن و سیالات میکرونی تعدادی از موضوعات مورد علاقه و مرتبط با پدیده‌های انتقال هستند.
در مهندسی شیمی، پدیده‌های انتقال در طراحی راکتور، آنالیز نتقالات مولکولی یا نفوذی و متالورژی مورد مطالعه قرار می‌گیرد.
انتقال جرم، انرژی و تکانه را می‌توان با حضور منابع خارجی تحت تأثیر قرار داد:
همچنین نگاه کنید به: ضریب انتقال
یک اصل مهم در بررسی انتقال پدیده‌ها، مقیاسی بین این پدیده‌ها است.
برخی از شباهت‌های قابل توجه ای در معادلات حرکت، انرژی و انتقال جرم
وجود دارد که همگی می‌توانند توسط انتشار منتقل شوند، همان‌طور که در مثال‌های زیر نشان داده شده‌است:
معادلات انتقال مولکولی قانون نیوتن برای حرکت سیال، قانون فوریه برای گرما و قانون فیک برای جرم بسیار شبیه یکدیگر هستند. به منظور مقایسه هر سه پدیده مختلف انتقال، می‌توان از یک تبدیل ضریب انتقال به ضریب دیگر استفاده کرد."Thomas, William J. "Introduction to Transport Phenomena." Prentice Hall: Upper Saddle River, NJ, 2000.
(در زیر تعاریف این فرمولها آورده شده‌است).
در سیستمهای سیال که از نظر دما ، چگالی ماده و فشار شرح داده میشوند ، مشخص است که اختلاف دما منجر به جریان گرما از قسمتهای گرم تر به قسمتهای سردتر سیستم می شود ؛ به همین ترتیب ، تفاوتهای فشار منجر به جریان ماده از فشار بالا به مناطق کم فشار است (رابطه متقابل). چیزی که قابل توجه است این است که وقتی فشار و دما هر دو تغییر میکنند ، اختلاف دما در فشارثابت میتواند باعث جریان ماده شود(مانند همرفت) و اختلاف فشار در دمای ثابت میتواند باعث جریان گرما شود.
به طور شگفت آوری جریان گرما به ازای هر واحد اختلاف فشار و چگالی (ماده) به ازای هر واحد از اختلاف دما برابر است.
این تساوی توسط lars onsager با استفاده از مکانیک آماری به عنوان نتیجه برگشت پذیری زمانی از پویایی میکروسکوپی برخوردار بود. نظریه توسعه یافته توسط onsager بسیار عمومی تر از این مثال است و قادر به حل بیش از دو نیروی
ترمودینامیک است.
در انتقال مومنتوم(تکانه)، سیال به عنوان یک توزیع پیوسته ماده مورد مطالعه قرار میگیرد.
مطالعه انتقال مومنتوم و یا مکانیک سیالات را میتوان به دو شاخه تقسیم کرد: استاتیک سیالات (سیالات در حالت استراحت)، و دینامیک سیالات (سیالات در حال حرکت).
هنگامی که سیال در جهت x به موازات سطح جامد جریان می یابد، سیال حرکت جهت دار x دارد و غلظت آن برابر است با "υ""ρ" . با انتشار تصادفی مولکولها ، مبادله مولکول ها در جهت z وجود دارد.
پس مومنتم(تکانه) از راستای x به راستای z -یعنی از جهت سریع تر حرکت لایه به جهت کند تر آن-انتقال یافته است.
معادله برای انتقال مومنتوم برابر با قانون ویسکوزیته است که به صورت زیر نوشته میشود:
"τ" شار اندازه حرکت در صفحه z و در جهت x.
"ν" انتقال تکانه.
"z" فاصله انتقال یا نفوذ.
"μ" ویسکوزیته دینامیک(گرانروی).
"ρ"چگالی(دانسیته).
قانون نیوتن ساده ترین رابطه بین شار حرکت (مومنتوم) و گرادیان سرعت است.
وقتی یک سیستم حاوی دو یا چند مولفه باشد که غلظت آنها از نقطه ای به نقطه ی دیگر تغییر میکند، یک تمایل طبیعی برای انتقال جرم وجود دارد که اختلاف غلظت درون سیستم را به حداقل میرساند. انتقال جرم در یک سیستم توسط قانون اول فیک تعیین میشود"Griskey, Richard G. "Transport Phenomena and Unit Operations." Wiley & Sons: Hoboken, 2006. 228-248.:
شار انتشار از غلظت بالاتر به غلظت پایینتر متناسب با گرادیان غلظت ماده و ضریب نفوذ ماده در محیط است. انتقال جرم میتواند به دلیل نیروهای محرک مختلف رخ دهد. بعضی از آنها عبارت اند از :
این موضوع میتواند با قانون فیک برای یک گونه A در مخلوط دوتایی شامل A و B مقایسه شود:
که در آن D ثابت نفوذاست.
تمام فرایندهای مهندسی شامل انتقال انرژی است. برخی از مثالها شامل ، گرمایش و خنک سازی جریانهای فرآیند ، تغییرات فاز ، تقطیرها و غیره است. اصل اساسی قانون اول ترمودینامیک است که برای سیستم استاتیک به شرح زیر بیان می شود:
شار خالص انرژی از طریق یک سیستم برابر است با رسانایی در سرعت تغییر دما نسبت به موقعیت.
برای سیستم های دیگر که شامل جریان آشفته ، هندسه های پیچیده یا شرایط مرزی دشوار است ، استفاده از یک معادله دیگر آسان تر است:
که در آن A سطح است ، :formula_5 نیروی محرکه دما ، Q جریان حرارتی در واحد زمان و h ضریب انتقال حرارت است.
در انتقال گرما ، دو نوع همرفت می تواند رخ دهد:
همرفت اجباری می تواند هم در جریان آرام و هم در تلاطم رخ دهد. در وضعیت جریان آرام در لوله های دایره ای ، از چندین عدد بدون بعد مانند عدد نوسلت ، عدد رینولدز و عدد پراندل استفاده می شود.
معادله ای که معمولاً استفاده می شود به شرح زیر است:
همرفت طبیعی یا آزاد، تابعی از اعداد Grashof و Prandtl است. پیچیدگی های انتقال حرارت همرفت آزاد ، استفاده از روابط تجربی حاصل از داده های تجربی را ضروری می کند.
انتقال گرما در بسترهای بسته بندی شده ، راکتورهای هسته ای و مبدل های حرارتی تجزیه و تحلیل می شود.
در تحقیقات تلاش زیادی برای توسعه مقیاس‌ها در بین این سه فرایند انتقال برای انتقال آشفته اختصاص داده شده‌است به طوری که امکان پیش‌بینی هر یک از دیگر موارد وجود دارد. مقیاس رینولدز فرض می‌کند که همه نفوذپذیری‌های متلاطم برابر است و نفوذ مولکولی حرکت (μ / ρ) و جرم (D) در مقایسه با نفوذ آشفتگی ناچیز است. در حضور مایعات یا هنگام کشیدن این، قیاس معتبر نیست. مقیاس‌های دیگر، مانند ون کارمان و پراندل، معمولاً نتایج مرتبط کمتری دارند.
موفق‌ترین و پرکاربردترین قیاس، قیاس فاکتور J چیلتون و کولبرن است. این مقیاس بر اساس داده‌های تجربی گازها و مایعات در هر دو حالت آرام و آشفته است. اگرچه بر اساس داده‌های تجربی است، اما محلول با جریان آرام را روی صفحه صاف به درستی برآورد می‌کند. تمام این اطلاعات برای پیش‌بینی انتقال جرم استفاده می‌شود.
یکی از صدها کاربرد مطالعه فرایندهای انتقال در علوم و مهندسی، مربوط به درک انتشار و توزیع آلاینده‌ها در محیط زیست است. به‌طور خاص با مدل‌سازی دقیق می‌توان به یک استراتژی برای کاهش آلودگی ناشی از پدیده‌ها دست یافت.
مثال‌ها شامل کنترل آلودگی آب سطحی ناشی از رواناب شهری و سیاست‌های مورد نظر برای کاهش مقدار مس سکوهای ترمز خودرو در ایالات متحده هستند.
تریون با عنوان قبلی مگاتریون یک گروه موسیقی سمفونیک متال سوئدی است. این گروه نام خود را تحت تأثیر دومین آلبوم گروه هوی متال سوئیسی کلتیک فراست با نام "To Mega Therion" گرفته‌است که یک واژهٔ یونانی بوده (θηρίον) و در لاتین به معنی beast و در فارسی به معنی (حیوان وحشی) یا «دیو» گرفته‌است. تریون در آغاز به‌عنوان یک گروه دث متال کارشان را آغاز کردند اما بعداً به تنظیم‌های ارکسترال و استفادهٔ زیاد از گروه کُر و سازهای موسیقی کلاسیک روی آوردند، به شکلی که این عناصر بخش جدایی ناپذیر آثارشان شد. آن‌ها اولین گروه متالی هستند که با یک ارکستر کامل اجرای زنده برگزار کرده‌اند.
تم آثار تریون برآمده از اسطوره‌شناسی است و بر پایهٔ مضامینی هم‌چون اسرار عالم غیب، جادو و رسوم و نوشته‌های باستانی استوار است. از سال ۱۹۹۶ به این سو نویسندهٔ اصلی متن ترانه‌های گروه، توماس کارلسون غیب‌گو و نویسندهٔ سوئدی است. ترکیب نفرات تریون در مدت فعالیت‌اش بارها دست‌خوش تغییر شده‌است.
سید علی حسینی خامنه‌ (زادهٔ ۲۹ فروردین ۱۳۱۸) معروف به سیّد علی خامنه‌ای، سیاستمدار و دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران است که از ۱۳۶۸ فعّالیت می‌کند. او پیش‌تر در فاصلهٔ سال‌های ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۸ سومین رئیس‌جمهور ایران بود. خامنه‌ای طبق قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، عالی‌ترین مقام کشور و فرماندهٔ کل نیروهای مسلح محسوب می‌شود. او امام جمعهٔ تهران و یکی از مراجع تقلید شیعه در ایران است. خامنه‌ای هفتمین رئیس کشور پیر فعلی جهان و سومین رئیس کشور از لحاظ طولانی‌ترین دوران حضور در قدرت است.
خامنه‌ای پس از پایان تحصیلات ابتدایی وارد حوزهٔ علمیه شد. او تحصیلات حوزوی خود را در حوزه‌های علمیهٔ مشهد، نجف و قم فرا گرفت و توانست از سید محمدهادی میلانی اجازهٔ روایت بگیرد. خامنه‌ای در نوجوانی با سید مجتبی نواب صفوی — طلبه و بنیان‌گذار و رهبر جمعیت فدائیان اسلام — آشنا شد. به‌گفتهٔ خودش اولین جرقه‌های انگیزش انقلابی اسلامی را نواب صفوی در وی به وجود آورد. او در سال ۱۳۳۶ با سید روح‌الله خمینی، رهبر آیندهٔ جمهوری اسلامی، دیدار کرد و در سال ۱۳۴۱ همزمان با تصویب‌نامهٔ انجمن‌های ایالتی ولایتی به نهضت وی پیوست. او در راستای اهدافِ نهضت خمینی، به فعالیت‌های ضد حکومت پهلوی ادامه داد و شش بار بازداشت شد. در سال ۱۳۵۶ ژاندارمری او را به مدت سه سال به ایرانشهر و سپس به جیرفت تبعید کرد که با اوج‌گیری اعتراضات در سال ۱۳۵۷ این حکم بی‌اثر شده و به مشهد بازگشت. او به‌عنوان مسئول کمیتهٔ تبلیغات برای استقبال از خمینی، راهی تهران شد.
پس از انقلاب ۱۳۵۷، خامنه‌ای عضوی از شورای انقلاب، امام جمعهٔ تهران، و معاون وزیر دفاع شد. او در دورهٔ نمایندگی مجلس به سال ۱۳۶۰، هدف یک ترور نافرجام شد که بر اثر آن دست راستش از کار افتاد. او در دوران ریاست‌جمهوری‌اش، رئیس شورای عالی پشتیبانی جنگ و اولین رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام و همچنین نایب‌رئیس اول شورای بازنویسی قانون اساسی بود. به‌دنبال مرگ خمینی در سال ۱۳۶۸، مجلس خبرگان او را به‌عنوان دومین رهبر ایران انتخاب کرد. او از سال ۱۳۷۳ به‌عنوان یکی از مراجع تقلید شیعیان مورد قبول جامعهٔ مدرسین حوزه علمیه قم اعلام شد و به‌جای انتشار توضیح المسائل، تنها به انتشار استفتائات اکتفا کرده‌است. اعلام مرجعیت او با انتقادهایی همراه بود. خامنه‌ای در دورهٔ رهبری خود با امواج اعتراضی گسترده‌ای از جمله اعتراضات دانشجویی ۱۳۷۸، اعتراضات جنبش سبز در سال‌های ۱۳۸۸ و ۱۳۸۹، اعتراضات دی ۱۳۹۶، اعتصابات ۱۳۹۷–۱۳۹۸، اعتراضات آبان و دی ۱۳۹۸ و خیزش ۱۴۰۱ ایران مواجه شده که همه را به شکل خون‌باری سرکوب کرده‌است.
"فوربز" در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۸، خامنه‌ای را یکی از قدرتمندترین افراد جهان نامید. کمیتهٔ حفاظت از روزنامه‌نگاران، از او به‌عنوان یکی از ۱۰ دشمن آزادی بیان در جهان نام برده‌است. انتقاد از او ممنوع است و افراد به اتهام توهین به او، اغلب در رابطه با اتهامات کفر، در ایران محاکمه شده‌اند. احکام آن‌ها شامل شلاق و سپری کردن زندان بوده و برخی از آن‌ها نیز در بازداشت کشته شدند."IRAN 2015 HUMAN RIGHTS REPORT" خامنه‌ای در زمینهٔ چگونگی رهبری و ادارهٔ کشور مورد انتقادات قرار گرفته‌است و حکومتش به‌طور معمول دیکتاتوری توصیف شده‌است. او همه‌گیری کووید-۱۹ را احتمال «حملهٔ بیولوژیکی» توصیف و واردات واکسن آمریکایی و انگلیسی به ایران را ممنوع کرد. ایالات متحده در سال ۲۰۱۹ خامنه‌ای و دفتر او را تحریم کرد. به وی اتهاماتی چون دستور ترور میکونوس و داشتن دارایی میلیون دلاری در بانک‌های خارجی و داخلی نسبت داده شده‌است. وضعیت سلامتی او، همواره مورد گمانه‌زنی‌های رسانه‌های داخلی و خارجی قرار گرفته‌است.
جد بزرگ خامنه‌ای، سید محمد حسینی تفرشی، از سلسله سادات افطسی است. شجرهٔ وی به سلطان سید احمد می‌رسد که با پنج واسطه از اخلاف علی بن الحسین — امام چهارم شیعیان — است. جدش سید حسین خامنه‌ای در خامنه به دنیا آمد و در حوزهٔ علمیهٔ نجف، در زمرهٔ فقها و مدرسان آن حوزه و از علمای طرف‌دار جنبش مشروطه ایران بود. پدرش، سید جواد خامنه‌ای از علما و مجتهدان عصر خود بود و از محمدحسین نائینی، سید ابوالحسن اصفهانی و آقا ضیاءالدین عراقی، اجازهٔ اجتهاد داشت.
سید هاشم نجفی میردامادی، پدربزرگ مادری خامنه‌ای، مفسر قرآن و امام جماعت مسجد گوهرشاد بوده که در زمان رضاشاه به‌علت اعتراض به کشتار مردم در واقعهٔ مسجد گوهرشاد، به سمنان تبعید می‌شود. به‌گفتهٔ علی‌اکبر ولایتی در "دائرةالمعارف بزرگ اسلامی"، سلسلهٔ نسب خامنه‌ای از سوی مادر به جعفر صادق، امام ششم شیعیان، می‌رسد. بنا به گفتهٔ مراد ویسی در رادیو فردا، پدربزرگ مادری او، زاده و بزرگ‌شدهٔ نجف و دانش‌آموختهٔ حوزهٔ علمیهٔ نجف و نیز از سادات میردامادی اصفهانی و مشخصاً نجف‌آبادی بود. او حدوداً در ۴۰سالگی به ایران مهاجرت کرد و در مشهد به تبلیغات مذهبی و تحصیل و تدریس و نوشتن کتاب‌های اسلامی مشغول بود. وی سالیان بسیار امام جماعت مسجد گوهرشاد بود و به تفسیر قرآن اشتغال داشت و کتاب تفسیر قرآن "خلاصةالبیان" را نوشت. او در زمان کشف حجاب در حکومت رضاشاه در مسجد گوهرشاد مبارزاتی کرد و پس از مخالفت با این طرح به سمنان تبعید شد.
سید علی حسینی خامنه‌ای در مشهد متولد شد. تاریخ تولد او در شناسنامه ۲۴ تیرماه ۱۳۱۸ ه‍.ش مصادف با ۱۶ ژوئیهٔ ۱۹۳۹ میلادی ثبت شده‌است، اما خود او تاریخ صحیح زادروزش را ۲۹ فروردین همان سال می‌داند. خانوادهٔ او اصالتاً آذری و از شهر خامنه هستند. او از دوران کودکی در خانواده‌ای فقیر پرورش یافت. بنابر گزارش خود او از دوران کودکی‌اش، این دوران در فقر گذشت و تا حدود پنج‌سالگی در خانه‌ای نسبتاً کوچک در محله‌ای فقیرنشین در مشهد ساکن بود که فقط یک اتاق و یک زیرزمین داشت. بعدها جمعی از ارادتمندان به سید جواد خامنه‌ای زمین کوچکی را در کنار آن خانه خریداری و هدیه کردند و خانه‌اش دارای سه اتاق شد. او تحصیل را از چهارسالگی به‌همراه سید محمد، برادر بزرگش در مکتب‌خانه و با فراگیری قرآن آغاز کرد و پس از مدتی دورهٔ دبستان را در نخستین مدرسهٔ اسلامی مشهد، به نام «دارالتعلیم دیانتی» گذراند. در همین روزها، یادگیری قرائت و تجوید قرآن را نزد برخی قاریان قرآن مشهد آغاز کرد.
خامنه‌ای آموزش دینی خود را از سن چهارسالگی در خانه آغاز کرد و پدرش سید جواد خامنه‌ای اولین مربی او بود و به او قرآن آموزش می‌داد. او با علاقهٔ شخصی و تشویق والدین، هم‌زمان با تحصیل در کلاس پنجم دبستان، تحصیلات مقدماتی حوزوی را در مدرسهٔ سلیمان‌خان مشهد آغاز کرد. وی بخشی از مقدمات را نزد پدرش آموخت. به اعتقاد وی تحصیلش در مدرسه سلیمان خان در سال‌های اول دههٔ ۱۳۳۰ ه‍.ش که همزمان با حضور نواب صفوی در مشهد بود، تأثیر زیادی در آیندهٔ سیاسی او داشت. او ادامه تحصیلاتش را در مدرسهٔ نواب گذراند و دورهٔ سطح را در آنجا به پایان رساند. او همچنین هم‌زمان با تحصیلات حوزوی، دورهٔ دبیرستان را تا سال دوم متوسطه ادامه داد.
خامنه‌ای "معالم الاصول" را نزد سید جلیل حسینی سیستانی، "شرح لَمعِه" را نزد پدر و میرزا احمد حسینی سیستانی، "فرائدالاصول"، "مکاسب" و "کِفایه الاصول" را نیز نزد پدر و هاشم قزوینی آموخت. وی در سال ۱۳۳۴ ه‍.ش در درس خارج فقه سید محمدهادی میلانی حاضر شد. پس از آن در سال ۱۳۳۶ ه‍.ش طی سفر کوتاهی همراه خانواده به نجف رفت و در دروس مدرّسانِ بنام حوزهٔ علمیهٔ نجف، ازجمله سید محسن حکیم، سید ابوالقاسم خویی، سید محمود شاهرودی، میرزا باقر زنجانی و میرزا حسن بجنوردی شرکت کرد؛ ولی به‌دلیل عدم تمایل پدرش برای اقامت در نجف، به مشهد بازگشت. در همین سال و پیش از رفتن به قم، محمدهادی میلانی به او اجازهٔ روایت داد.
سید علی خامنه‌ای، در اواخر سال ۱۳۳۷ ه‍.ش در ۱۹سالگی به قم رفت. در هنگام ورودش به حوزهٔ علمیهٔ قم در مدرسهٔ حجتیه مستقر شد و حجره گرفت. دوران اقامتش در قم با شرکت در درس استادانی همچون سید حسین بروجردی، سید روح‌الله خمینی، مرتضی حائری یزدی و سید محمد محقق داماد در فقه و اصول و سید محمدحسین طباطبایی در فلسفه گذشت. و بیشتر وقتش در این دوره را به تحقیق، مطالعه و تدریس می‌گذراند و در مجموع پنج سال بین سال‌های ۱۳۳۷ تا ۱۳۴۳ ه‍.ش را در قم ماند. در سال ۱۳۴۳ ه‍.ش با نابینا شدن یکی از چشمان پدرش به‌دلیل آب‌مروارید، برای کمک به پدر به مشهد بازگشت و در آنجا بار دیگر در جلسات درس سید هادی میلانی حضور یافت که تا ۱۳۴۹ ه‍.ش تداوم داشت.
هرچند سابقهٔ کنش‌های سیاسی وی برگرفته از سابقهٔ خاندان اوست که زمینه‌ای سیاسی و مذهبی را فراهم ساخته بودند، اما سه رویداد سیاسی حساس در دوران جوانی خامنه‌ای رخ داد که بر دیدگاه‌های سیاسی او تأثیر گذاشت: اصلاحات اجتماعی شاه، تحولات سیاسی ملی شدن نفت ایران توسط مصدق و آشنایی او با نهضت اسلامی نواب صفوی. اولین بار که خامنه‌ای با فعالیت سیاسی یک روحانی شیعه مواجه شد، آن زمان بود که سید ابوالقاسم کاشانی از نهضت مصدق حمایت می‌کرد. اما به‌گفتهٔ خودش اولین بارقه برای ورود وی به فعالیت سیاسی با دیدن سید مجتبی نواب صفوی در مشهد آغاز شده‌است. تنها دیدار او با نواب صفوی در سال ۱۳۳۱ ه‍.ش و در پی سفر نواب به مشهد و سخنرانی او در مدرسهٔ سلیمان خان بوده‌است. خامنه‌ای دربارهٔ این دیدار می‌گوید: «همان وقت جرقه‌های انگیزش انقلاب اسلامی به‌وسیلهٔ نواب صفوی در من به وجود آمد و هیچ شکی ندارم که اولین آتش را مرحوم نواب در دل ما روشن کرد.»
سید علی خامنه‌ای خود را از شاگردان فقهی، اصولی، سیاسی و انقلابی سید روح‌الله خمینی می‌داند. گرچه اولین دیدار وی با روح‌الله خمینی در سال ۱۳۳۶ ه‍.ش صورت پذیرفت اما شخصیت سیاسی خمینی در جریان طرح انجمن‌های ایالتی و ولایتی برای او هویدا شد. خامنه‌ای در سال ۱۳۴۱ ه‍.ش در جریان لایحهٔ انجمن‌های ایالتی و ولایتی به نهضت خمینی پیوست و مبارزه با حکومت پهلوی می‌پردازد. علی اکبر ولایتی وی را از نخستین افرادی می‌داند که قبل از قیام پانزده خرداد سال ۱۳۴۲ با خمینی همراه شد. در بهمن ۱۳۴۱ ه‍.ق پس از همه‌پرسی آن لایحهٔ، سید علی خامنه‌ای و برادرش سید محمد مأمور رساندن گزارش محمدهادی میلانی به خمینی در قالب نامه در مورد واکنش مردم مشهد به این همه‌پرسی شدند. از این پس، خمینی وظیفهٔ رساندن پیام‌هایش به روحانیون خراسان و مردم مشهد را به خامنه‌ای محول کرد. این پیام‌ها شامل ترسیم خط‌مشی مبارزه بود. در یکی از این پیام‌ها، از علما و روحانیون خواسته بود تا از روز هفتم محرم، واقعهٔ مدرسهٔ فیضیه را بازگو کنند تا رفتار رژیم پهلوی با مخالفان برای مردم تبیین شود.
خامنه‌ای در منابر و مجالس برخی شهرهای خراسان همچون بیرجند، دربارهٔ مسائلی همچون «یورش به مدرسهٔ فیضیه» و «سلطهٔ اسرائیل بر جوامع اسلامی» سخنرانی می‌کرد. به‌دنبال این سخنرانی‌ها حکومت پهلوی وی را برای اولین بار در ۱۲ خرداد ۱۳۴۲ ه‍.ش در بیرجند توسط شهربانی بازداشت و زندانی کرد. با تظاهرات ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ ه‍.ش او را از بیرجند به مشهد منتقل و تحویل بازداشتگاه نظامی کردند. مدت حبس او در این بازداشت ۱۰ روز عنوان شده‌است. وی پس از آزادی اول از زندان، با حضور در جلساتی که در منزل سید هادی میلانی به‌منظور تداوم نهضت خمینی در غیاب وی — که در حصر به سر می‌برد — تشکیل شد، ارتباط خود را با میلانی حفظ کرد و پس از مدتی راهی قم می‌شود و در آنجا فعالیت‌های سیاسی‌اش را ادامه می‌دهد. وی به طرفداری از سیدمحمود طالقانی، یدالله سحابی و مهدی بازرگان، که به‌دلیل حمایت از سید روح‌الله خمینی زندانی بودند، تلگرافی برای این افراد می‌فرستد. او طلاب خراسانی را برای اعتراض به حصر خمینی رهبری کرد و نامه‌ای به حسنعلی منصور — نخست‌وزیر وقت — نوشت.
بازداشت دوم او مربوط به سفرش به زاهدان است. وی در دی ۱۳۴۲ ه‍.ش با عده‌ای از دوستانش به کرمان رفت و پس از سه روز توقف در کرمان و سخنرانی و دیدار با عالمان و طلاب شهر، عازم زاهدان شد. در آن جا نیز به‌دلیل سخنرانی‌ها و فعالیت سیاسی، مجدد توسط شهربانی بازداشت و در ۱۲ بهمن تحویل ساواک شد و از آنجا به زندان قزل‌قلعه در تهران منتقل شد. خامنه‌ای اسفند همان سال با قرار التزام به عدم خروج از تهران آزاد می‌شود و تا پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ همواره تحت کنترل نیروهای امنیتی حکومت پهلوی وقت قرار داشت.
در پاییز ۱۳۴۳ ه‍.ش پس از بازگشت به مشهد، در کنار مراقبت از پدر فعالیت سیاسی خویش را ادامه داد. در ۲۹ بهمن ۱۳۴۳ ه‍.ش به تبعید سید روح‌الله خمینی در ضمن نامه‌ای خطاب به امیر عباس هویدا اعتراض کرد. وی به‌همراه روحانیونی چون عبدالرحیم ربانی شیرازی، محمد حسینی بهشتی، علی فیض مشکینی، احمد آذری قمی، علی قدوسی، اکبر هاشمی رفسنجانی، سید محمد خامنه‌ای و محمدتقی مصباح یزدی گروه یازده‌نفره‌ای را شکل دادند که فعالیت‌شان مبارزه با حکومت پهلوی بود. این گروه که به‌عنوان اولین تشکیلات سرّی حوزهٔ علمیهٔ قم شناخته می‌شود، در اواخر سال ۱۳۴۵ ه‍.ش توسط ساواک کشف شد و خامنه‌ای نیز به همین دلیل مورد تعقیب قرار گرفت. در همین دوران خامنه‌ای به ترجمهٔ کتاب "آینده در قلمرو اسلام" اقدام کرد. ساواک این کتاب را توقیف می‌کند ولی نمی‌تواند او را بازداشت کند. مدتی پس از آن، او امامت مسجد امیرالمؤمنین را بر عهده گرفت. وی همچنین در بهار سال ۱۳۴۹ ه‍.ش سلسله جلساتی را برگزار کرد که ایدهٔ مبارزاتی آن مبتنی بر تدوین جهان‌بینی و ایدئولوژی اسلامی بوده‌است. با دستگیری سید حسین قمی و اعتراض خامنه‌ای، ساواک در چهارده فروردین ۱۳۴۶ ه‍.ش وی را در مراسم تشییع مجتبی قزوینی برای سومین بار دستگیر می‌کند. او تا ۲۶ تیرماه همان سال را در بازداشت سپری کرد.
در پی کشته‌شدن سید محمدرضا سعیدی در ۲۰ خرداد ۱۳۴۹ ه‍.ش توسط ساواک که از مهم‌ترین مروّجین مرجعیت خمینی در آن مقطع بود، خامنه‌ای تلاش کرد به‌همراه شمار دیگری اعتراضات مردمی به کشته شدن وی را به نفع مبارزه هدایت کند. بر اثر همین فعالیت‌ها بود که عده‌ای از طلاب دست به تهیه و انتشار اعلامیه‌هایی در حمایت از خمینی و انتقاد از حکومت پهلوی و ساواک زدند. به‌دنبال این فعالیت‌ها و با گسترش اعتراض‌ها و مبارزه‌ها، ساواک در ۲ مهر ۱۳۴۹ ه‍.ش خامنه‌ای را برای بار چهارم دستگیر، و تا ۲۱ دی ماه آن سال در زندان لشکر خراسان در بازداشت نگه‌داشت. وی پس از آزادی از این حبس، مجدد سخنرانی‌هایی در مخالفت با حکومت در هیئت انصار الحسین تهران ایراد کرد. خامنه‌ای در نهم شهریور ۱۳۴۹ ه‍.ش به عنوان سرپرست گروه امداد راهی مناطق زلزله‌زدهٔ جنوب خراسان و فردوس می‌شود. وی در این مدت نیز به فعالیت تبلیغی و سیاسی خویش ادامه می‌دهد.
خامنه‌ای در سال ۱۳۵۰ ه‍.ش به درخواست سید محمود طالقانی سخنرانی‌هایی در مسجد هدایت تهران، که مورد توجه دانشجویان و جوانان مبارز بود، انجام داد. به مناسبت مخالفت‌ها با جشن‌های ۲۵۰۰ ساله از سوی خمینی، ساواک نسبت به فعالیت روحانیون مبارز بسیار حساس شد. به همین جهت خامنه‌ای در مرداد ۱۳۵۰ ه‍.ش به ساواک مشهد احضار، و مدتی در زندان لشکر خراسان بازداشت شد. او پس از آزادی، فعالیت‌های خود را ادامه داد و در همان سال دو بار دیگر نیز بازداشت شد؛ یک مرتبه در آبان که بازداشت کوتاه‌مدتی در زندان لشکر خراسان بود. و دیگر بار در ۲۱ آذر که با اتهام اقدام برضد امنیت داخلی به ۳ ماه حبس محکوم شد.
در خلال سال‌های ۱۳۵۰–۱۳۵۳ ه‍.ش درس‌های تفسیر و ایدئولوژی سید علی خامنه‌ای در سه مسجد کرامت و امام حسن و میرزا جعفر در مشهد تشکیل می‌شد. این فعالیت‌ها موجب شد که در دی ماه ۱۳۵۳ ه‍.ش ساواک خانه‌اش در مشهد را تفتیش کند، او را دستگیر و بسیاری از یادداشت‌ها و نوشته‌هایش را ضبط کند. خامنه‌ای در فروردین ۱۳۵۲ ه‍.ش برای تبلیغ عازم نیشابور می‌شود و جلساتی را در مساجد آن شهر برگزار می‌کند. در خرداد ۱۳۵۲ ه‍.ش جلسات تفسیر وی را ساواک در مسجد امام حسن و منزل وی تعطیل می‌کند. در آذر ۱۳۵۲ ه‍.ش به دعوت بانی و واقف مسجد کرامت مشهد، فعالیت خود را در آنجا دنبال می‌کند ولی ساواک او را بازداشت می‌کند. در آبان ۱۳۵۳ ه‍.ش به دعوت محمد مفتح به سخنرانی در مسجد جاوید تهران می‌پردازد. وی در دی ماه ۱۳۵۳ ه‍.ش دوباره بازداشت می‌شود و به زندان کمیته مشترک ضد خرابکاری در تهران منتقل می‌شود. بنابر گفتهٔ وی، دشوارترین و سخت‌ترین دوران حبس برای او همین دوران بوده‌است. در نهایت وی در ۲ شهریور ۱۳۵۴ ه‍.ش از زندان آزاد شد. پس از آزادی از زندان به مشهد بازگشت و مجدد به فعالیت‌های سیاسی خود ادامه داد، اما دیگر امکان تشکیل کلاس‌های سابق به او داده‌نشد. خامنه‌ای دربارهٔ پنجمین بازداشت خویش توسط ساواک می‌نویسد:از سال ۱۳۴۸ ه‍.ش زمینهٔ حرکت مسلحانه در ایران محسوس بود. حساسیت و شدت عمل دستگاه‌های جاری رژیم پیشین نیز نسبت به من، که به قرائن دریافته بودند چنین جریانی نمی‌تواند با افرادی از قبیل من در ارتباط نباشد، افزایش یافت. سال ۱۳۵۰ ه‍.ش مجدداً و برای پنجمین بار به زندان افتادم. برخوردهای خشونت‌آمیز ساواک در زندان آشکارا نشان می‌داد که دستگاه از پیوستن جریان‌های مبارزهٔ مسلحانه به کانون‌های تفکر اسلامی به‌شدت بیمناک است و نمی‌تواند بپذیرد که فعالیت‌های فکری و تبلیغاتی من در مشهد و تهران از آن جریان‌ها بیگانه و به‌کنار است. پس از آزادی، دایرهٔ درس‌های عمومی تفسیر و کلاس‌های مخفی ایدئولوژی و… گسترش بیشتری پیدا کرد.
با درگذشت سید مصطفی خمینی، مبارزات جدی‌تر شد. رژیم پهلوی هم در واکنش به این فعالیت‌ها، به‌رغم اعلام سیاست فضای باز سیاسی، به سرکوب مبارزان پرداخت. به‌دنبال اجرای این سیاست، برخی از مبارزان سرشناس به تبعید محکوم شدند که خامنه‌ای هم جز آنان بود. در اواخر سال ۱۳۵۶ ه‍. ش، نیروهای امنیتی پهلوی وی را دستگیر و از سوی کمیسیون امنیت اجتماعی خراسان به مدت ۳ سال به ایرانشهر تبعید شد. وی تا اواخر دوران حکومت پهلوی، به سبب ممانعتی که از خروج وی برای زیارت عتبات عالیات و دیدار با سید روح‌الله خمینی صورت گرفت از خروج از کشور منع شد.
ودر اواسط سال ۱۳۵۷ ه‍.ش با اوج‌گیری مبارزات انقلاب ایران، از تبعیدگاه آزاد شده به مشهد بازگشت. به سبب فعالیت‌های مبارزاتی و سیاسی در مسجد آل رسول ایرانشهر و رفت و آمد قشرهای مختلف به منزل وی شدیداً نیروهای امنیتی وی را تحت نظر داشتند. به‌دنبال کشتار مردم در ۱۹ فروردین ۱۳۵۷ ه‍.ش در یزد، نامه‌ای در محکومیت این حرکت منتشر کرد که در سراسر کشور به‌صورت اعلامیه پخش شد. در ۲۸ تیر ماه ۱۳۵۷ ه‍.ش در پی اعتراض طلاب حوزهٔ علمیهٔ مشهد به تبعید سید علی خامنه‌ای، مأموران انتظامی این حرکت را سرکوب کردند.
به نظر ولایتی در "دائرةالمعارف بزرگ اسلامی"، فعالیت‌های انقلابی و مردمی خامنه‌ای سبب آن شد که محل تبعید وی به جیرفت تغییر یابد. بر همین اساس خامنه‌ای در ۲۲ مرداد به جیرفت تبعید شد و در آنجا نیز به فعالیت خود بر ضد حکومت پهلوی ادامه داد و سخنرانی‌هایی در مسجد جامع ایراد کرد از جمله سخنرانی که در پانزدهم شهریور ۱۳۵۷ ه‍.ش صورت گرفت. وی علاوه بر نوشتن نامه به سید علی‌محمد دستغیب پیرامون حوادث کشور و مبارزه با حکومت پهلوی، راهکارهایی نیز ارائه می‌داد. وی در همین دوره برای فعالیت مبارزاتی علیه حکومت مخفیانه راهی کهنوج شد.
در اول مهر ۱۳۵۷ ه‍.ش از کهنوج راهی مشهد شد و روند ساماندهی امور انقلابی و مبارزه را ادامه داد. در هنگام اقامت سید روح‌الله خمینی در فرانسه، اقامت وی را عاملی برای پدید آمدن موجی از امید و تصمیم در دل مردم دانست و در نهایت خواستار بازگشت خمینی از فرانسه بود. هنگام اقامت در مشهد فعالیت مبارزاتی وی شدت بیشتری به خود گرفت و سخنرانی‌هایی افشاگرانه را ایراد می‌نمود. خمینی نیز با وی در ارتباط بود و خواستار ملاقات با وی و صدوقی شد. خامنه‌ای در یک سخنرانی که در ورزشگاه سعدآباد مشهد ایراد کرد خواستار بازگشت خمینی شد. به‌خاطر تشدید فعالیت‌های سیاسی در مشهد، قوچان، شیروان و بجنورد بار دیگر مأموران امنیتی وی را دستگیر کردند. از وی در اسناد ساواک به‌عنوان یکی از پرچمداران برجستهٔ انقلاب در خراسان نام برده‌اند. در خطبهٔ شب عاشورا در حرم امام رضا، برخلاف سنت قبلی که دعایی برای محمدرضا پهلوی خوانده می‌شد وی خطبه را به نام سید روح‌الله خمینی خواند و تظاهرات روز عاشورا در مشهد را نیز سامان‌دهی کرد. وی همچنین از جمله افراد معترض و متحصن به حملهٔ مأموران حکومتی وقت به بیمارستان شاهرضای مشهد بود. وی همچنین در تظاهراتی که برای همراه ساختن کارکنان استانداری خراسان در جلوی جمعیت حضور داشت و سعی کرد تا از کشتار مردم در ۱۰ دی ماه ۱۳۵۷ ه‍.ش جلوگیری به عمل آورد. در ۲۲ دی ماه ۱۳۵۷ ه‍.ش با فرمان خمینی به‌عنوان یکی از اعضای شورای انقلاب اسلامی انتخاب شد لذا مشهد را ترک کرد و راهی تهران شد. وی پس از استقرار در مدرسه رفاه در آغاز پیروزی انقلابی اسلامی ایران، مسئول کمیته تبلیغات برای استقبال از خمینی بود. وی همچنین در تحصن‌ها و نشر اعلامیه و قطعنامه‌هایی که علیه بسته شدن فرودگاه مهرآباد توسط بختیار صادر شده بود، نقشی بسیار پر رنگ داشت. محل این تحصن‌ها عمدتاً دانشگاه تهران بود. وی پس از آن عمدتاً مسئول کمیته دفتر تبلیغات سید روح‌الله خمینی بود و انتشار نشریه‌ای به نام او را بر عهده گرفت و در آن نیز مقالاتی نگاشت.
سرانجام، روح‌الله خمینی در ۲۳ دی ماه ۱۳۵۷ ه‍.ش شورای انقلاب اسلامی ایران را برای راهبری انقلاب تأسیس کرد و روز بعد از آن محمدرضا شاه از کشور خارج شد. با خروج شاه و عدم موفقیت دولت شاپور بختیار، خمینی در ۱۲ بهمن از تبعید در فرانسه به ایران بازگشت و با اعلام بی‌طرفی ارتش در ۱۵ بهمن، دولت موقت ایران به نخست‌وزیری مهدی بازرگان شکل گرفت. در نهایت در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ انقلاب به پیروزی رسید.
یکی از نخستین عرصه‌های نقش‌آفرینی خامنه‌ای در جمهوری اسلامی، عضویت و فعالیت در شورای انقلاب بود. این شورا به دستور روح‌الله خمینی از اوایل آبان ۱۳۵۷ ه‍.ش شکل گرفت و اعضای آن توسط او به‌تدریج انتخاب شدند، و به‌صورت رسمی در ۲۲ دی ۱۳۵۷ ه‍.ش تشکیل گردید. سید علی خامنه‌ای در اواخر دی‌ماه به پیشنهاد مرتضی مطهری در این جلسات حضور پیدا کرد. شورا در این مقطع، مسئول تصمیم‌گیری‌های مهم از جملهٔ مذاکره با مقامات حکومت پهلوی و مقامات کشورهای خارجی بود.
به‌رغم تغییر چندین‌باره ترکیب اعضای شورای انقلاب در ادوار چهارگانهٔ آن تا پایان فعالیتش در ۲۹ تیر ۱۳۵۹ ه‍.ش خامنه‌ای عضو ثابت آن باقی ماند. با ادغام دولت موقت و شورای انقلاب در آخر تیر ۱۳۵۸ ه‍.ش برخی اعضای شورای انقلاب از سوی آن شورا به برخی از وزارتخانه‌ها راه یافتند و از جمله خامنه‌ای به معاونت امور انقلاب وزارت دفاع انتخاب گردید. در این زمان مصطفی چمران وزیر دفاع بود. همچنین وی به عضویت کمیسیون وزرای امنیتی که سرپرستی و مسئولیت کلیهٔ امور انتظامی، نظامی و امنیتی داشت انتخاب شد. از دیگر مأموریت‌های او از طرف شورای انقلاب، مسئولیت مرکز اسناد و نیز سرپرستی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در ۳ آذر ۱۳۵۸ ه‍.ش بود. او در ۵ اسفند ۱۳۵۸ ه‍.ش از مسئولیت سرپرستی سپاه به دلیل نامزدی در انتخابات نخستین دوره مجلس شورای اسلامی استعفا کرد.
خامنه‌ای پس از نامزدی برای انتخابات نخستین دورهٔ مجلس شورای اسلامی در اسفند ۱۳۵۸ ه‍. ش، از سوی ائتلاف بزرگ شامل جامعهٔ روحانیت مبارز تهران، حزب جمهوری اسلامی و چندین سازمان و گروه اسلامی دیگر در انتخابات مجلس شورای اسلامی حمایت شد و در اردیبهشت ۱۳۵۹ ه‍.ش بعد از فخرالدین حجازی، حسن حبیبی، مهدی بازرگان، علی اکبر معین فر، در حوزهٔ انتخابیهٔ تهران پنجم شد و به اولین دورهٔ مجلس شورای اسلامی راه یافت.
در مجلس، عضو و رئیس کمیسیون امور دفاعی بود. از موضع‌گیری‌های مهم او در طول نمایندگی می‌توان به صحبت‌های او در موافقت با طرح عدم کفایت سیاسی بنی‌صدر برای ریاست جمهوری اشاره کرد. با آغاز جنگ ایران و عراق در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ ه‍.ش و به‌سبب حضور در جبهه‌های جنگ، در جلسات مجلس شورای اسلامی کمتر حضور یافت و پس از جراحت شدید در ۶ تیر ۱۳۶۰ ه‍.ش در موارد معدود در آن حاضر شد. با انتخاب شدن در انتخابات ریاست جمهوری مهر ۱۳۶۰ ه‍.ش از مجلس خارج شد.
سید علی خامنه‌ای از ۲۴ دی ۱۳۵۸ ه‍.ش به‌عنوان امام جمعهٔ تهران توسط سید روح‌الله خمینی منصوب شد. دوران امامت جمعه او در طول چهل سال گذشته را می‌توان به سه دوره تقسیم کرد که در طول این سه دوره، بیش از ۲۴۰ بار به اقامهٔ نماز پرداخته‌است. اولین دوره، از ۲۸ دی ۱۳۵۸ ه‍.ش تا ترور او در ۶ تیر ۱۳۶۰ ه‍.ش ادامه داشت. دورهٔ دوم، چند ماه پس از ترور تا انتخاب او به‌عنوان رهبر ادامه پیدا کرد. در این دوره در نماز جمعهٔ ۲۴ اسفند ۱۳۶۳ ه‍.ش که به امامت او بود بمب‌گذاری شد و طی آن ۱۴ نفر کشته و ۸۸ تن زخمی شدند. دورهٔ سوم، امامت او از دوران رهبری تاکنون است. نماز جمعهٔ ۲۷ خرداد ۱۳۹۸ ه‍.ش اولین نماز جمعهٔ او از بهمن ۱۳۹۰ ه‍.ش به بعد است.
خامنه‌ای در ۶ تیر ۱۳۶۰ ه‍.ش در هنگام سخنرانی هدف ترور قرار گرفت. او در آن زمان نمایندهٔ مجلس شورای اسلامی و امام جمعهٔ تهران بود. سوءقصد به خامنه‌ای حدود یک هفته بعد از عزل ابوالحسن بنی‌صدر از مقام ریاست‌جمهوری از سوی مجلس صورت گرفت. یک روز بعد از این واقعه، انفجار در مقر حزب جمهوری اسلامی در تهران به کشته شدن شمار زیادی از اعضای این حزب، از جمله سید محمد بهشتی انجامید.
ضبط صوت، که درون آن بمب جاسازی شده بود، در سمت چپ نزدیک به قلب سخنران گذاشته شده بوده‌است. یکی از محافظان ضبط صوت را قدری به سمت راست جابه‌جا می‌کند و خامنه‌ای هم از میکروفون فاصله می‌گیرد. پس از چند دقیقه از شروع سخنرانی بمب منفجر می‌شود. خامنه‌ای به‌شدت مجروح و بیهوش شد، او را به بیمارستان بهارلو سپس برای مراقبت بیشتر به بیمارستان قلب تهران منتقل کردند. یکی از محافظان می‌گوید بعد از اینکه خود را به تریبون رساند، دید که روی جدارهٔ داخلی ضبط نوشته شده بود «اولین عیدی گروه فرقان به جمهوری اسلامی!». با وجود تلاش پزشکان برای ترمیم پوست دست راست او، دست راست او از کار افتاد.
احمد قدیریان این ترور را کار جواد قدیری و سازمان مجاهدین خلق می‌داند. ایرج مصداقی ضمن رد وجود عاملی به نام قدیری عامل ترور را از فردی به نام اروج امیرخان‌زاده، عضو گروه رهروان فرقان، می‌داند. امیرخان‌زاده گفته بود که در بنیان‌گذاری رهروان فرقان با شخص دیگری به نام ایرج افشاری مشارکت کرده‌است.