moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
روس‌ها برای واپس راندن لهستانی‌ها از مسکو یکپارچه شدند. آنان میخائیل یکم، تزار روسیه ۱۷ ساله را در سال ۱۶۱۳ میلادی به مقام تزاری منصوب کردند. او فرزند بطرک مسکو فئودور نیکتایویچ رومانف بود و توسط مردم روسیه و برخلاف میل باطنی خود به سلطنت انتخاب شد. جانشین‌های میخائیل رومانف به مدت بیش از ۳۰۰ سال یعنی تا زمان انقلاب روسیه در سال ۱۹۱۷ میلادی بر سرزمین روسیه حکمرانی کردند.
آلکسی فرزند میخاییل، دومین تزار از خاندان رومانوف است. او در ابتدای سلطنتش تصمیم گرفت بر اوکراین مسلط شود. در سال ۱۶۴۸ که مردم اوکراین علیه لهستان سربه شورش برداشتند آلکسی راه دستیابی به هدفش را نزدیک دید. شورشیان پذیرفتند به‌دلیل هم‌مذهب بودن با روس‌ها اوکراین را به آنان خواهند بخشید. پس از چندین سال نبرد و نیز چندین سال مذاکره سرانجام روسیه و لهستان قراردادی را امضاء کردند که به موجب آن اوکراین تقسیم شد و روسیه کنترل کی‌یف و نواحی اطراف آن را به‌دست‌آورد. در این زمان سربازان روس دورتر و دورتر به داخل خاک سیبری قدم می‌گذاشتند و با مردم بیشتری برخورد می‌کردند. دلیل پیشروی به سیبری از سوی روسیه، دستیابی به خزهای گرانبهای آن منطقه بود.
پتر یکم چهارمین تزار روسیه از دودمان رومانوف بود. پتر را با اصلاحات مشهور و وسیعی که در ساختار فرهنگی، اجتماعی، نظامی و علمی و حتی مذهبی روسیه به وجود آورد می‌شناسند. پتر کبیر فرمانروایی بود که سعادت کشورش را در غربی شدن می‌دانست او برای همین هدف همه بنیان‌های کشور روسیه را از امور سطحی تا امور حساس هدف قرار داد. او الفبای زبان روسی را که در مناطق مختلف کشور تفاوت‌های محسوسی داشت را وحدت بخشید، گاه‌شماری میلادی را جایگزین تقویم سنتی روس‌ها کرد میلاد مسیح را به‌عنوان مبدأ تقویم پذیرفت درحالی‌که مبدأ تقویم روسی باستان آغاز خلقت بود. پتر یکم نخستین روزنامه روسیه را بنیان گذاشت، لباس مردم روسیه را غربی کرد و قانون منع گذاشتن ریش برای مردان وضع کرد و فقط روحانیون و دهقانان را از این قانون معاف داشت، ارتش نوینی را برای روسیه به وجود آورد، نیروی دریایی روسیه را به سرعت گسترش داد و تسلیحات جدید برای ارتش تهیه نمود و ارتش سنتی روسیه را به یک ارتش مدرن و پر قدرت تبدیل کرد برای گسترش خاک روسیه شرق و غرب را در نظر گرفت. وسعت امپراتوری روسیه در دوران فرمانروایی پتر کبیر بیش از دو برابر گسترش یافت. در شرق، روس‌ها بخش‌های وسیعی از سیبری را تصرف کردند و در غرب نیز پتر کبیر در نبرد شمال موفق به شکست دادن سوئدی‌ها و تصرف بخش‌هایی از لیتوانی و لهستان شد و موفق به تصرف سواحل گسترده‌ای از دریای بالتیک شد در نتیجهٔ این جنگ، سیادت پادشاهی سوئد بر شمال اروپا و سیادت لهستان بر اروپای شرقی پایان یافت و روسیه برتری‌اش را بر اروپای شمالی و شرقی تثبیت کرد. پتر به تحول علمی روسیه اهمیت بسیار می‌داد و فرهنگستان علوم سن پترزبورگ را به‌عنوان جایی برای گردهمایی دانشمندان مشهور آن روزهای امپراتوری روسیه به وجود آورد.
پتر همچنین شهر سن پترزبورگ را بنا نهاد و آن شهر را با کاخ‌های باشکوه تزئین نمود تا آن شهر در جایگاهی برابر با شهرهای بزرگ اروپایی مانند پاریس و لندن باشد و سپس در سال ۱۷۱۲ پایتخت روسیه را به این شهر منتقل کرد. پتر در سال ۱۷۲۵ در سن ۵۳ سالگی درگذشت. پس از پتر کبیر، از سال ۱۷۲۵ تا ۱۷۴۱ هرج و مرج در روسیه حاکم بود و چندین تزار از جمله همسر بیوهٔ پتر، کاترین یکم برای مدت کوتاهی به قدرت رسیدند که توانایی‌های پتر را نداشتند. پس از کاترین یکم، تاج به ملکه آنا، امپراتریس روسیه رسید. او روند اصلاحات را کند کرد و جنگ موفقی را علیه امپراتوری عثمانی رهبری کرد. این جنگ، منجر به تضعیف قابل‌توجه خانات کریمه، یک حکومت دست‌نشاندهٔ عثمانی و دشمن طولانی‌مدت روسیه شد. نارضایتی از مواضع تحت تسلط آلمانی‌های بالتیک در سیاست روسیه باعث شد که دختر پتر اول، الیزابت بر تاج و تخت روسیه بنشیند.
الیزابت، دختر پتر یکم امپراتور اصلاح‌طلب روسیه بود او نیز تحت تربیت پدر و عقاید او بزرگ شده و دوران حکمرانی‌اش که از سال ۱۷۴۱ تا سال ۱۷۶۲ به مدت ۲۱ سال تا زمان مرگش ادامه داشت دورانی از پیگیری سیاست‌های فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و نظامی پتر کبیر بود. او مانند پدرش برای گسترش نفوذ روسیه دست به اقدامات نظامی کشورگشایانه زد گرچه نسبت به پتر یکم به توفیقات کمتری در این راه رسید. تأسیس دانشگاه دولتی مسکو و دخالت روسیه در جنگ هفت‌ساله از اقدامات مهم دورهٔ الیزابت بود.Philip Longworth and John Charlton, "The Three Empresses: Catherine I, Anne and Elizabeth of Russia" (1972).
نبرد با امپراتوری لهستان که با دوک‌نشین لیتوانی متحد شده و یک حکومت واحد را به‌وجود آورده بودند یکی از مهم‌ترین موفقیت‌های او بود همچنین الیزابت در جنگ جانشینی اتریش توانست موفقیت‌آمیز ظاهر شود گرچه برخلاف خواسته‌هایش مناطق زیادی به خاک روسیه ملحق نشد. الیزابت پیش از مرگش، خواهرزاده‌اش پتر سوم را به جانشینی انتخاب کرد اما مدت حکومت پتر سوم به‌دلیل کودتای همسرش کاترین علیه او، بسیار کوتاه (۱۸۵ روز) بود. پس از مرگ الیزابت، کاترین که بعدها به کاترین دوم ملقب شد، قدرتی برابر با پتر کبیر داشت و روسیه را قدرتمندتر و بسیار بزرگ‌تر از قبل کرد.
الیزابت هرگز ازدواج نکرد به همین خاطر فرزندی نداشت اما از حق حاکمیت‌اش برای انتخاب فرمانروای بعد از خود استفاده کرد، او فرزند خواهرش کارل پطرس که بعدها به پتر سوم شهرت یافت را برای جانشینی‌اش در نظر گرفت. پتر سوم در آلمان متولد شده و رشد یافته بود و حتی زبان روسی را به‌خوبی صحبت نمی‌کرد از همین جهت الیزابت برای همسری او، یک دختر اشراف‌زادهٔ آلمانی به نام «سوفیا آگوستا آنهالت زبرست» را انتخاب کرد. پس از آمدن پتر سوم به همراه سوفیا به روسیه از آن‌جا که نام سوفیا نام خواهر پتر کبیر بود که علیه او شوریده بود و مورد غضب پتر کبیر و منفور خاندان سلطنتی شده بود نام سوفیا تغییر کرد و او نام کاترین یکم همسر محبوب پتر کبیر را برای خود برگزید. سرانجام ازدواج پتر سوم و سوفیا که حالا کاترین نامیده می‌شد در سال ۱۷۴۴ میلادی اتفاق افتاد، از این ازدواج یک پسر و یک دختر به دنیا آمدند با این وجود زندگی کاترین با پتر سوم زندگی شادی نبود، پتر خیلی زود بیمار گشت، او مبتلا به آبله شده بود، این بیماری چهره پتر را بسیار زشت کرد، کاترین پس از بیماری سعی می‌کرد همسر خود را دلداری دهد اما علاوه بر چهرهٔ زشت‌شدهٔ پتر، اخلاق او نیز بسیار تند شده بود، پتر هر روز وقت کم‌تری با همسرش می‌گذرانید و بیشتر وقتش را یا به انجام تشریفات نظامی یا به رفتن به میکده‌ها و خوشگذرانی با دوستانش می‌گذراند به همین دلایل، کاترین به‌کلی از همسرش فاصله گرفته بود، علاوه بر کاترین و درباریان، فرماندهان ارتش و اشراف با نفوذ روسیه نیز از رفتارهای پتر سوم رنجیده شده بود و پذیرش پادشاهی او برای آنان دشوار بود. در سال ۱۷۶۲ الیزابت از دنیا رفت و پتر با عنوان پتر سوم به فرمانروایی رسید، اخلاق او اما پس از رسیدن به قدرت، تغییری نکرد و خشم درباریان بیشتر می‌شد. کاترین همچنین به‌دلیل بی‌توجهی‌های پتر سوم، معشوق‌هایی برگزیده بود که همگی از متنفذین دربار و نظامیان برجسته بودند. سرانجام تنها پس از ۱۸۵ روز از تاج‌گذاری پتر سوم، کودتایی توسط درباریان و محافظان قصر صورت گرفت که نتیجهٔ آن، سرنگونی پتر سوم بود. کاترین که در هنگام کودتا در یکی از کاخ‌های بیرون از پایتخت به سر می‌برد خودش را به‌سرعت به پایتخت رسانید و خود را ملکه و فرمانروای روسیه خواند.
کاترین از سال ۱۷۹۶ میلادی به مدت ۳۴ سال بر روسیه حکومت کرد. وی پس از تاج‌گذاری همانند پتر کبیر به اصلاحات علاقهٔ زیادی نشان داد. او به نوسازی ارتش روسیه پرداخت به‌ویژه نیروی دریایی امپراتوری روسیه را که پتر کبیر آن را بنیان نهاده بود توسعه بخشید و نیروی دریایی بزرگ روسیه در دریای سیاه و دریای مدیترانه حضور پیدا کرد. در سال ۱۷۶۷ میلادی روسیه علیه امپراتوری عثمانی وارد جنگ شد که به پیروزی روسیه انجامید و روس‌ها جنوب سرزمین اوکراین، شبه‌جزیره کریمه و سرزمین مولداوی را تسخیر نمودند، همچنین کاترین موفقیت‌آمیز علیه لهستانی‌ها جنگید و به ادعای پادشاهی لهستان بر سرزمین لیتوانی پایان بخشید. اما مهم‌تر از موفقیت‌های نظامی کاترین، تأثیرات فرهنگی و اجتماعی دوران سلطنت او بود. کاترین علاقه وافری به هنر و فلسفه داشت، او بسیاری از برجسته‌ترین هنرمندان سراسر اروپا را به روسیه دعوت می‌کرد و بناهای باشکوه، باغ‌های رؤیایی و کاخ‌های مجلل بسیاری در این دوران ساخته شد. کاترین همچنین به جمع‌آوری آثار هنری علاقه بسیاری داشت و با هزینه‌های گزاف برجسته‌ترین آثار هنری، از نقاشی‌ها، مجسمه‌ها، ظروف، پرده و مبلمان گرفته تا نقاشی‌های دیواری و شیشه‌کاری‌های مجلل را جمع‌آوری می‌کرد، او به کتاب نیز عشق می‌ورزید و کتابخانه بزرگ سلطنتی سن پترزبورگ را افتتاح کرد و ده هزار کتاب از سراسر جهان را در آن جا گرد آورد. او تلاش می‌کرد مردم عادی روسیه را نیز با فرهنگ و هنر آشنا سازد به همین خاطر صدها سالن نمایش، اپرا و سالن‌های رقص و موسیقی باشکوه در شهرهای روسیه ساخته شد و چندین دانشگاه نیز افتتاح گشت و بناهای زیادی با قیمت زیاد در کشور ساخته شد اما همه این ساخت و سازها، هزینهٔ گزافی را موجب می‌شد که نارضایتی مردم را در پی داشت. در آن دوره در روسیه ساختار ارباب‌رعیتی حاکم بود. کاترین ابتدا سعی کرد تغییراتی در این سیستم ایجاد کند اما هم به‌دلیل مخالفت‌های بسیار اشراف که حتی نزدیک‌ترین افراد به کاترین یعنی معشوق‌هایش را هم شامل می‌شدند و هم به‌دلیل این‌که انجام طرح‌های پرهزینهٔ موردنظر کاترین، بدون پرداخت مالیات و حمایت‌های همین اشراف ممکن نبود، نتوانست اصلاحی در این زمینه صورت نماید، اما نارضایتی‌های مردمی، ستم‌های بی‌حد اربابان و بی‌تفاوتی ملکه سرانجام به شورشی بزرگ بین سال‌های ۱۷۷۳ تا ۱۷۷۵ انجامید، دهقانان روسیه به رهبری یک کازاک به‌نام یملیان پوگاچوف این قیام را انجام دادند. پوگاچوف ادعا کرد پتر سوم همسر کاترین است و مدعی شد که پس از مدتی که در مصر اقامت کرده، حالا بازگشته است. او به مردم وعده داد سیستم ارباب‌رعیتی را براندازد، بردگان را آزاد کند و زمین‌ها را میان دهقانان تقسیم نماید، او حتی موفق شد شهر کازان از شهرهای بزرگ روسیه را تسخیر کند و برای چند ماه، این شهر را در دست داشته باشد. گرچه این شورش سرانجام توسط ارتش امپراتوری روسیه سرکوب شد، از آن به‌عنوان بزرگ‌ترین قیام دهقانی روسیه و منشأ قیام‌ها و انقلاب‌های بعدی یاد می‌گردد. کاترین کبیر سرانجام در سال ۱۷۹۶، در سن ۶۴ سالگی پس از ۳۴ سال فرمانروایی درگذشت.
تا زمان مرگ او در سال ۱۷۹۶، سیاست‌های توسعه‌طلبانهٔ کاترین باعث شد روسیه به یک قدرت بزرگ اروپایی تبدیل شود. این روند با خلاص شدن فنلاند توسط الکساندر یکم از پادشاهی ضعیف سوئد در سال ۱۸۰۹ و بیسارابیا از سلطنت مولداوی که توسط عثمانی‌ها در سال ۱۸۱۲ واگذار شد ادامه یافت.
پس از درگذشت کاترین کبیر در سال ۱۷۹۶ پسر بزرگ‌اش پائول به قدرت رسید اما پائول مانند پدرش فردی ناتوان، ضعیف و بی‌انگیزه بود و خود کاترین نیز علاقه‌ای به پادشاه شدن او نداشت، در عوض پسر بزرگ پائول یعنی الکساندر، هم زیبا و هم جوانی باانگیزه برای امپراتوری بود و کاترین نیز نوه‌اش را برای پادشاهی ترجیح می‌داد. دوران حکومت پائول بسیار کوتاه بود و پنج سال دوام آورد تنها اقدام قانونی وی در طول حکومت‌اش، ممنوع نمودن به پادشاهی رسیدن زنان در روسیه بود. در حقیقت او از این‌که زن دیگری مانند مادرش کاترین با کنار زدن تزار، قدرت را در دست بگیرد می‌هراسید. پس از درگذشت پائول در سال ۱۸۰۱، الکساندر به قدرت رسید. دوران حکومت الکساندر از دوره‌های مهم و تأثیرگذار در جهان بود، در سال ۱۸۱۳ ناپلئون بناپارت امپراتور فرانسه به بهانهٔ کمک کردن روس‌ها برای دور زدن تحریم‌هایی که ناپلئون علیه بریتانیا وضع کرده بود به روسیه حمله کرد و در ابتدا پیروزی‌هایی به‌دست‌آورد. الکساندر جوان که مقابلهٔ مستقیم در جنگی بزرگ با ناپلئون را به نفع خود نمی‌دانست، سعی کرد با طولانی کردن جنگ و کشاندن جنگ به زمستان سخت روسیه و نیز با استفاده از راهبرد زمین سوخته، ارتش ناپلئون را به کام نابودی بکشد. در راهبرد زمین سوخته، مردم روسیه هر وقت محافظت از شهر یا روستاها را ناممکن می‌دیدند از منطقه عقب‌نشینی می‌کردند. اما همه آذوقه‌ها را یا با خود می‌بردند یا نابود می‌کردند. چاه‌ها را نابود و مزارع را می‌سوزاندند تا هیچ غذایی به ارتش ناپلئون نرسد. ابتکار عمل الکساندر جواب داد و ارتش بزرگ ناپلئون شکستی سخت خورد. در آن زمستان سرد، دهقانان روس به کمین سربازان فرانسه نشسته و با حملات چریکی آن‌ها را از بین می‌بردند.
یک سال بعد، ناپلئون سقوط کرد و به جزیره سنت خان تبعید شد. او اما یک سال بعد یعنی در ۱۸۱۵ از تبعید گریخت و با ورود به فرانسه و با کمک مردم و افسران وفادارش قدرت را پس گرفت. اما این بار پنج ارتش دشمن ناپلئون یعنی بریتانیا، روسیه، پروس، اتریش و امپراتوری عثمانی به‌طور متحد، علیه فرانسه وارد جنگ شدند. ناپلئون در نبرد واترلو شکست خورد و الکساندر، ارتش روسیه را پیروزمندانه وارد پاریس نمود و این شهر را تسخیر کرد. در کنگره وین که پس از سقوط ناپلئون برگزار شد الکساندر موفق شد لهستان و فنلاند را ضمیمهٔ خاک روسیه نماید. او با فتح پاریس، منجی اروپا خوانده شد و پس از کنگرهٔ وین، پادشاه لهستان کنگره شد.Leonid Ivan Strakhovsky, "Alexander I of Russia: the man who defeated Napoleon" (1970)
جنگ‌های ده ساله میان ایران و روسیه و امضای عهدنامه گلستان و ترکمنچای نیز ناشی از این جنگ‌ها بود که سراسر جنوب قفقاز یعنی گرجستان، ارمنستان و شروان (جمهوری آذربایجان کنونی) را تسخیر نمود.
الکساندر یکم در سال ۱۸۲۵ از دنیا رفت و برادرش نیکلای یکم جانشین او شد.
پس از مرگ الکساندر یکم برادرش نیکلای با عنوان تزار نیکلای یکم به امپراتوری روسیه رسید و به‌مدت سی سال از ۱۸۲۵ تا ۱۸۵۵ بر روسیهٔ تزاری حکومت کرد. دوران حکومت او دورانی توأم با آرامش و رونق اقتصادی بود، در زمان همین تزار، نبرد ده ساله میان ایران و روسیه به پایان رسید و قرارداد ترکمانچای امضا شد جنگ با امپراتوری عثمانی نیز بسیار موفقیت‌آمیز بود و روس‌ها منطقه مولداوی را ضمیمهٔ خاک روسیه کردند. مرزهای روسیه در خاور دور نیز مشخص شد و مناطق شمالی رود آمور از چین به تصرف روسیه درآمد، شورش نیروهای مذهبی در قفقاز نیز در زمان سلطنت نیکولای آغاز شد که بعدها در زمان پسرش الکساندر دوم سرکوب شد. پادشاهی نیکلای یکم با جنگ کریمه به پایان رسید، روسیه جنگ ماجراجویانه‌ای برای تصرف شبه‌جزیره بالکان که در تسخیر عثمانی‌ها بود را آغاز کردند و با کمک مردم مسیحی بالکان موفقیت‌هایی به‌دست آوردند که حتی پایتخت عثمانی، شهر استانبول توسط ارتش روسیه محاصره شد. دولت‌های اروپای غربی که از تسلط روسیه بر بالکان هراس داشتند به نفع عثمانی وارد جنگ شدند و این نخستین باری بود که دولت‌های مسیحی به نفع دولت مسلمان عثمانی علیه یک دولت مسیحی دیگر وارد جنگ می‌شدند. بریتانیا، فرانسه و اتریش به حمایت از عثمانی پرداختند، ارتش کشورهای اروپای غربی، نیروی دریایی امپراتوری روسیه را در هم شکست و استانبول را از محاصره خارج ساخت و سپس ارتش‌های عثمانی، بریتانیا و فرانسه با هم به خاک روسیه حمله و بندر سواستوپول در شبه‌جزیره کریمه که از اهمیت نظامی بالایی برخوردار بود را تسخیر کردند. نیکلای از در صلح برآمد اما چون نمی‌توانست شکست را بپذیرد با خوردن زهر، خودکشی کرد. سپس پسرش الکساندر دوم امپراتور روسیه شد که با عثمانی صلح کرد و دو طرف مرزهای پیش از جنگ را با وساطت بریتانیا به رسمیت بازگرداندند و صلح، میان دو کشور، برقرار شد.
تزار الکساندر دوم فرزند تزار نیکلای یکم معروف به تزار آزادی‌بخش پس از پدرش در سال ۱۸۵۵ به تخت پادشاهی روسیه نشست. در سال ۱۸۶۱ تزار الکساندر دوم رعیت‌داری را در روسیه لغو کرد. او کسی بود که نخستین گروه از آزادی‌خواهان روسی را که اغلب جزو شاهزادگان و اشراف و افسران ارتش و معروف به دسامبریست‌ها بودند (چون در ماه دسامبر علیه تزار نیکلای یکم شورش کردند) و مدت ۳۰ سال در سیبری با شدیدترین مجازات‌ها به حبس ابد محکوم شده بودند را آزاد کرد. تزار امیدوار بود روسیه را مانند کشورهای اروپای غربی در راه مدرن‌سازی به حرکت درآورد. اما این اقدام به سود ثروتمندان تمام می‌شود و تنها گروه کوچکی از دهقانان موفق به تهیهٔ زمین می‌شوند. اکثر دهقانان فقیرتر از آن هستند که زمینی بخرند. این دهقانان از نظر فرهنگی عقب‌مانده‌تر از طبقات رنجبر اروپای غربی هستند.
او در ابتدای پادشاهی با مشکلات مربوط به جنگ کریمه که در زمان پدرش آغاز شده بود دست به گریبان بود و البته توانست به شکلی آبرومندانه با دول متخاصم (انگلستان، فرانسه و عثمانی) صلح کند. او مردی روشنفکر بود که قصد آزادسازی رعیت‌ها را داشت. این تزار روشنفکر که در صدد انجام اصلاحات در کشورش بود بیشتر از دیگر تزارها توسط تروریست‌ها مورد سوءقصد قرار گرفت و نهایتاً در اثر یکی از همین سوءقصدها به شدت زخمی شد و در حالی‌که انجام اصلاحات وی نتیجه‌ای نداده بود فوت کرد. از عوامل ناکامی تزار در انجام اصلاحات می‌توان به مخالفت بویارها (اشراف روسیه) و ایرادات نظام اداری روسیه اشاره کرد.
تزار الکساندر سوم مانند پدرش سیاست‌های مدرن‌سازی را دنبال می‌کرد. در دورهٔ او، کارخانجات جدیدی در سن پترزبورگ و مسکو احداث شد و جمعیت کارگری عظیمی در حومهٔ این شهرها زندگی می‌کردند، اما الکساندر سوم، میزان آزادی‌های اجتماعی را برخلاف پدرش کاهش داد. در این دوره، سانسور و حکومت پلیسی و تعقیب و آزار اقلیت‌ها خصوصاً یهودی‌ها شدت گرفت.
در ۱۸۹۴ نیکلای دوم به جای پدرش به پادشاهی رسید و راه او را ادامه داد. در ۱۸۹۸ حزب سوسیال دموکرات کارگری روسیه نخستین کنگره‌اش را به‌صورت مخفیانه در مینسک بر پا می‌کند. برنامهٔ این حزب بر مبنای عقاید کارل مارکس و انگلس که پلخانف تشریح می‌کرد تدوین شد. پلخانف با ترور، مخالف و معتقد بود که روسیه نخست باید دورهٔ رشد سرمایه‌داری را طی کند تا سپس بتواند به دموکراسی و سوسیالیسم برسد.
در سال ۱۹۰۳ میلادی، دومین کنگره حزب سوسیال دموکرات کارگری روسیه در بروکسل و سپس در لندن تشکیل شد. در لندن این حزب به دو دسته تقسیم شد: بلشویک‌ها (اکثریت) منشویک‌ها (اقلیت). بلشویک‌ها معتقد بودند که نباید منتظر ماند تا پس از دورهٔ سرمایه‌داری به سوسیالیسم برسیم. رهبر بلشویک‌ها «لنین» دو بار به اتهام فعالیت‌هایش به سیبری تبعید شد. لنین از سال ۱۹۰۰ در اروپای غربی زندگی می‌کرد.
علت آغاز جنگ روسیه و ژاپن زمانی بود که نیکلای دوم به ژاپن سفر کرد و به بازدید از یکی از معابد ژاپن رفت در این هنگام یکی از موبدان که از وجود فردی بی‌ایمان چون نیکلای خشمگین شد با شمشیر به او حمله کرد، با واکنش سریع نگهبانان، آن موبد ازپای درآمد ولی نیکلای دوم که سخت ترسیده بود، حاکمان امپراطوری ژاپن را در این حادثه مقصر می‌دانست. پس از این حادثه، کدورت‌هایی ایجاد شد که تا زمان آغاز جنگ ادامه یافت.
در سال ۱۹۰۴ میلادی، امپراتوری روسیه علیه امپراتوری ژاپن اعلان جنگ کرد تا حکومتش را به منچوری و کره برساند. نیکلای دوم انتظار یک پیروزی آسان را داشت اما شکست‌های سختی خورد. هم‌زمان در روسیه تظاهرات آرامی در ۵ ژوئیه ۱۹۰۵ در مقابل کاخ زمستانی تزار در سن پترزبورگ برگزار می‌شود که به خاک و خون کشیده شد. این تظاهرات به یکشنبه خونین مشهور شد.
با این رویدادها و سرانجام تسلیم شدن روسیه به ژاپن در ۱۹۰۵ میلادی، اعتصابات کارگری افزایش یافت. شوراهای کارگری برای هماهنگی اعتصابات تشکیل می‌شد. شورای سن‌پترزبورگ به رهبری لئو تروتسکی یکی از یاران سابق لنین نقش مهمی در این واقعه داشت. قیام کارگری سرکوب شد. اعضای شورا دستگیر شدند و تروتسکی به سیبری تبعید شد اما از آنجا گریخت. سپس نیکلای دوم قول داد که آزادی‌های مدنی بدهد و اصلاحاتی را به عمل آورد.
در ۱۹۰۶ و ۱۹۰۷ میلادی، سه انتخابات برگزار شد. در دومای اول که به صورت انتخابات محدود برگزار شد مخالفان نیکلای دوم رأی آوردند. نیکلای دوم انتخابات را باطل کرد و انتخابات مجدداً برگزار شد. این بار مخالفان تندتری رأی آوردند. تزار باز هم دوما را منحل کرد. انتخابات سوم برگزار شد و این بار مطیعان تزار وارد دوما شدند. در ۱۹۱۲ میلادی، بلشویک‌ها راه خود را از دیگر گروه‌های سوسیال دموکرات جدا کردند. بلشویک‌ها اقدام به ایجاد یک حزب مستقل کردند.
در اوت ۱۹۱۴ روسیه وارد جنگ جهانی اول شد. نخست فقط بلشویک‌ها مخالف ورود روسیه به این جنگ بودند، اما به تدریج شکست‌های روسیه حامیان سلطنت نیکلای دوم را به حداقل رساند. در اوایل مارس ۱۹۱۷ اکثر کارگران در پتروگراد و مسکو دست به اعتصاب زدند. شورش به پادگان‌ها رسید. در ۱۱ مارس ۱۹۱۷ میلادی، نیکلای دوم، دوما را منحل کرد، اما نمایندگان دوما متفرق نشدند. در ۱۵ مارس ۱۹۱۷ میلادی، نیکلای دوم به نفع گراند دوک میخائیل کنار می‌رود. میخائیل حاضر نمی‌شود سلطنت را بپذیرد. دوما حکومت موقتی از اعتدالیون را به رهبری شاهزاده لووف به کار می‌گمارد. شورای پتروگراد که منشویک‌ها و سوسیالیست‌ها در آن اکثریت دارند به صورت رقیب شورای موقت در می‌آید.
حکومت آلمان با هدف کارشکنی و خرابکاری در روسیه لنین را با قطار از سوئیس به سوئد و از آنجا به پتروگراد می‌آورد. تروتسکی نیز از آمریکا وارد پتروگراد می‌شود. او گرچه بلشویک نیست اما با لنین هم آواز می‌شود که حکومت موقت حکومت بورژوایی است. سازمان دهندگان بلشویک با شعار لنین «به جنگ خاتمه دهید.» همه زمین‌ها برای دهقان‌ها «و» همه قدرت در دست شوراها " به میان مردم می‌آیند. نخستین کنگره شوراها با حضور نمایندگان سربازها، کارگران و دهقان‌ها برگزار می‌شود. از میان بیش از ۶۰۰ نماینده ۱۰۵ نفر از بلشویک‌ها هستند اما کم‌کم به آنان افزوده می‌شود. حکومت موقت کرنسکی همچنان در پی ادامه جنگ است اما شکست‌های متوالی باعث فرار دو میلیون سرباز از جبهه می‌شود.
آشفتگی عمومی باعث شد بلشویک‌ها به دنبال قیام باشند اما قیام شکست خورد و لنین به مرز فنلاند فرار کرد. بلشویک‌ها به اتهام جاسوسی برای آلمان دستگیر و زندانی شدند. شاهزاده لووف استعفاء کرد و کرنسکی جای او را گرفت. محافظه‌کاران و اعتدالیون پشت ژنرال کورنیلوف جمع شدند تا با حکومت موقت مبارزه کنند. کرنسکی برای دفاع از حکومت، بلشویک‌ها و سوسیالیست‌ها را که از زندان آزاد شده بودند به یاری خواند. سپاه کورنیلوف شکست خورد. پس از آن بلشویک‌ها هم در شورای پتروگراد و هم در شورای مسکو اکثریت داشتند. دهقانان قیام کردند و زمین‌ها را از دست اشراف درآوردند.
لنین به پتروگراد رفت و از اقدامات تروتسکی در سازماندهی قیام حمایت کرد. کمیته انقلابی شورای پتروگراد به رهبری تروتسکی ساختمان‌های دولتی را اشغال کردند و کاخ زمستانی تزار را در شب هفتم نوامبر به اشغال درآوردند. کرنسکی گریخت و اعضای حکومت موقت دستگیر شدند.
بلشویک‌ها شورای کمیسرهای خلق را به وجود آوردند و لنین صدر شورا و تروتسکی کمیسر امور خارجه شد. مسکو به تصرف بلشویک‌ها درآمد و دومین کنگره شوراها برگزار شد. مالکیت خصوصی لغو و کلیه امور به شوراهای روستایی واگذار شد. همه زمین‌ها میان مردم تقسیم شد. در ۱۹۱۸ بلشویک‌ها رسماً نامشان را به حزب کمونیست اتحاد شوروی تغییر دادند. ترس از ادامه هجوم آلمانی‌ها حکومت جدید شوروی را وادار کرد تا پایتخت را از پتروگراد به مسکو منتقل کند.
در مارس ۱۹۱۸، تروتسکی و لنین سایر اعضای حزب را وادار کردند تا پیمان برست-لیتوفسک را بپذیرند. این پیمان که با امپراتوری آلمان و امپراتوری اتریش، مجارستان بسته شده بود، بسیار به ضرر روسیه بود؛ ولی درگیری را در روسیه پایان داد. پیروزی متفقین در جنگ باعث شد تا شوروی از اجرای مفاد پیمان سرباز زند.
از نوامبر ۱۹۱۷ تا اکتبر ۱۹۲۲ میلادی، روسیه درگیر یک جنگ داخلی شد. ارتش سرخ به رهبری لئون تروتسکی با ارتش سفید می‌جنگیدند. عملیات نظامی سفیدها ابتدا در جنوب متمرکز بود و نیروی اصلی آن را نیروهای تحت نظر کورنیلوف تشکیل می‌دادند. ارتش سرخ گاهی با سپاهیان لهستان در غرب، گاهی با سپاهیان ژاپن و سفیدهای تحت حمایت لژیون چک در شرق و گاهی با سفیدهای تحت حمایت آمریکایی‌ها و فرانسوی‌ها و بریتانیایی‌ها در شمال مجبور به مبارزه بود.
در اکتبر سال ۱۹۲۲ میلادی، عملاً بلشویک‌ها بر سرزمین‌های روسیه مسلط شدند. این تسلط سه علت اساسی داشت: اول رهبری نظامی هوشمندانه تروتسکی فرمانده ارتش سرخ، دوم حمایت‌های مردمی و دهقانی و سوم عدم هماهنگی نیروهای ارتش سفید و اختلاف میان نیروهای سفید جمهوری‌خواه و سفید سلطنت‌طلب. سفیدها همچنین از پشتوانه مردمی برخوردار نبودند.
امپراتوری روسیه در هنگام گسترش مستعمرات خود و فرمانروایی بر مردم آنها برای تحکیم قدرت خود همواره دست به خشونت‌های بسیار گسترده و گوناگونی از جمله نسل‌کشی، قتل عام، اعدام‌های گروهی، کوچ اجباری، کار اجباری، گرسنگی، و تشنگی کرده است.
روباه پرنده نوعی خفاش است. سر این خفاش شباهت زیادی به سر روباه دارد. به همین سبب به این نام خوانده می‌شود.
اکثر خفاش‌ها کوچک و شبیه موش هستند، ولی روباه پرنده اندازه سگی کوچک است. فاصله بین دو بال این جانور به ۲ متر می‌رسد.
رفتار و ویژگی‌های این خفاش‌ها بسیار شبیه به خفاش‌های معمولی است، با این تفاوت که آنها علاقه زیادی به میوه دارند.
این نوع از خفاش ها به واسطه پخش کردن دانه گیاهان، تاثیر مهمی در توسعه جنگل‌ها دارند. همچنین نقش دیگر آنها گرده‌افشانی است که انسان به طور مستقیم از آن سود می‌برد.
گونه‌های مختلفی از روباه‌های پرنده را می‌توان در مالزی، هند، استرالیا و سایر مناطق آسیا، جزایر اقیانوس هند و آرام یافت.
سرده Pteropus – روباه پرنده
اِنگلیسی (به انگلیسی: English، تلفظ: ) یک زبان طبیعی از خانواده زبانی زبان‌های هند و اروپایی از شاخهٔ زبان‌های ژرمنی غربی است که نخستین بار در انگلستان در عهد آنگلوساکسون‌ها تکلم شد و انگلیسی باستان شکل گرفت. بعدها پس از تهاجم سزار و نورمن‌ها، انگلیسی میانه شکل گرفت و مکاتب ادبی در ادبیات انگلیسی، انگلیسی نو نخستین را شکل داد. امپراتوری بریتانیا، با مستعمره‌سازی در تمام قاره‌ها و تشکیل بزرگ‌ترین امپراتوری جهان، سپس ابرقدرت شدن ایالات متحده آمریکا و سادگی دستور زبان انگلیسی و وام‌واژه‌های بسیار، موجب شد تا سرانجام انگلیسی نو، یک زبان میانجی جهانی و پرگویش‌ترین زبان جهان شود.
انگلیسی در انگلستان و جنوب شرقی اسکاتلند تکامل یافت. از دیگر زبان‌های ژرمنی می‌توان به آلمانی، هلندی، دانمارکی، سوئدی و نروژی اشاره کرد. امروزه، به تقریب، نیمی از مجموعه واژگان و دستور زبان انگلیسی از زبان‌های ژرمنی و نیمی دیگر را وام‌واژه تشکیل می‌دهد که بیشتر آن‌ها از لاتین، فرانسوی، بخشی از یونانی و دیگر زبان‌ها وارد انگلیسی شده‌اند. در اثر نقش و توان زیاد بریتانیا در گستره‌های نظامی، اقتصاد، علم، سیاست و فرهنگ در جهان پس از قرن هجدهم، و به‌ویژه ایالات متحدهٔ آمریکا از سدهٔ بیستم میلادی، انگلیسی در جهان گسترش یافته و زبانی بین‌المللی، زبان مادری، زبان دوم، زبان خارجه و زبان میانجی در بسیاری از کشورهای جهان شده‌است.
انگلیسی به عنوان زبان مادری در کشورهای آنگلوسفر (انگلستان، آمریکا، کانادا، استرالیا و نیوزلند) و ایرلند، آفریقای جنوبی، غنا، نیجریه، زیمبابوِی، بوتسوانا و بسیاری کشورهای دیگر کاربرد دارد. همچنین زبان دوم برخی کشورها مانند هند، پاکستان، قطر، بحرین، سودان است. انگلیسی پرتکلم و شناخته‌ترین زبان جهان است، اما برپایه کشورهای زبان مادری، امروزه از نظر تعداد گویش‌وَر، پس از چینی و اسپانیایی، سومین زبان جهان است. شمار کسانی که زبان مادری‌شان انگلیسی است امروزه بیش از ۳۸۰ میلیون است. با این حال شمار انگلیسی‌زبانان غیربومی در جهان بیش از یک میلیارد است. انگلیسی در بسیاری از کشورها زبان میانجی است و مهم‌ترین زبان جهان در سیاست، اقتصاد، صنعت، فرهنگ و علم در روابط بین‌الملل به‌شمار می‌آید. این زبان از زبان‌های رسمی سازمان ملل متحد است و نظام آموزشی بیشتر کشورها به تدریس آن می‌پردازد. رایج‌ترین زبان بین‌المللی جهان، انگلیسی است. گفتنی است که ۸۰٪ از زبان انگلیسی را وام‌واژه‌های دیگر زبان‌ها تشکیل می‌دهند.
در سدهٔ ششم میلادی، مردمانی از سه قبیلهٔ جوت، انگِل، ساکسون و فریسی‌ها که در شمال غرب آلمان، دانمارک و هلند امروزی ساکن بودند، به انگلستان تاختند و آن را به تصرف خود درآوردند. تا آن زمان مردم بریتانیا، یا بهتر، بریتانیای روم به سِلتی سخن می‌گفتند که امروزه در ولزی، ایرلندی و بِرِتانی در آن سوی کانال فرانسه دیده می‌شوند. البته سِلتی به دنبال ۴۰۰ سال ضمیمه شدن این خاک از سوی رومی‌ها با لاتین آمیخته بود و بسیاری از واژگان لاتین در آن کاربرد داشت.
پس از اشغال بریتانیا از سوی ژرمن‌ها، جوت‌ها از اقوام ژرمن نیز در جنوبِ شرقی خاک بریتانیا ساکن شدند و در تعامل با زبان‌های محلی، گویش «کِنتی» را پدیدآوردند. ساکسون‌ها هم که در جنوب و جنوبِ غربی سکنا گزیده بودند، گویش «ساکسونِ غربی» را پدیدآوردند.
آنگل‌هایی که در شمال و مرکزِ انگلستان اقامت گزیده بودند، به ترتیب، گویش‌های «آمبِریای شمالی» و «مِرسیایی» را پدیدآوردند. سینت بید بر این باور بود که آنگل‌ها منطقهٔ گسترده‌تری از خاک بریتانیا (نزدیک به همهٔ آن) را از آن خود کردند و نام «اِنگلند» (England) از نام همین قبیله گرفته شده‌است. "England" از "Engla land" به معنی «سرزمین آنگل‌ها» گرفته شده و "English" در انگلیسی کهن "Englisc" بوده‌است. افزون بر این قبیله‌ها، دسته‌هایی از مردمان ساکن فریزیا، نیدرزاکسن، یوتلاند و جنوب سوئد نیز در آن دوران به بریتانیا آمدند.
انگلیسی باستان نخستین برگرفته از چندین گویش بود که بازتاب چندین سرچشمه‌داشتن انگلستان در عهد آنگلوساکسون‌ها است. یکی از این گویش‌ها، ساکسون غربی کهن بود که کم‌کم بر دیگر گویش‌ها برتری یافت. رزم‌نامهٔ بئوولف از همین دوران است. گمان می‌رود که از سدهٔ نهمِ میلادی، گویش ساکسونی، به دنبال سلطهٔ پادشاه آلفرد (نخستین شاهِ انگلستان که از قبیلهٔ ساکسون بود)، بر دیگر گویش‌ها برتری یافته‌باشد و از آن پس، زبان رسمی این کشور شده‌باشد. یک تفاوت مهم انگلیسی باستان با انگلیسی امروزی این است که در انگلیسی باستان، فعل در آغاز جمله می‌آمد.
انگلیسی باستان، از نظر گویش، بسیار متفاوت از انگلیسی امروزی است. برای نمونه، واژه‌های light و drought، به ترتیب به صورت «لیخت» و «دراخت» تلفظ می‌شد یا جملهٔ ، چنین ادا می‌شد:
انگلیسیِ کهن، گنجینهٔ واژگان غنی نداشت اما، همچون دیگر زبان‌های هندواروپایی، دستور زبان پیچیده‌ای داشت.
به عقیدهٔ برخی دانشمندان، ریشهٔ زبان انگلیسی به ۸۰۰۰ سال پیش و کشور ایران بازمی‌گردد.
انگلیسی کهن یا باستان با دو دوره یورش روبرو شد. نخست از سوی سخنوران زبان‌های ژرمنی شمالی، در سدهٔ هشت و نه میلادی، هنگامی که هالفن رگناسن و ایوار رگناسن شناخته شده با نام "ایوار بی‌استخوان" تصمیم به گرفتن و استعمار منطقه‌های شمالی جزیره‌های بریتانیا گرفتند. بار دوم یورش از سوی سخنوران زبان‌های رومی‌تبار بود. پس از تصرفِ انگلستان به وسیلهٔ نورمن‌ها که در سال ۱۰۶۶ صورت گرفت، کم‌کم دگرگونی شگرفی در زبان پدید آمد. نورمن کهن در سدهٔ ۱۱ میلادی با یورش نورمن‌ها به انگلستان به آنگلو-نورمن و پس از آن به آنگلو- فرنچ تغییر یافت و دستهٔ نویی از واژگان را وارد زبان کرد، واژگانی که در دولت و دادگاه‌ها کاربرد داشتند.
زبان فرانسوی - به واسطهٔ حکومتِ نورمن‌ها - زبانِ بزرگان و بلندپایگانِ جامعه، و انگلیسیِ کهن، زبانِ عوام و دون‌پایگان به‌شمار می‌رفت، زبان فرانسوی اثر چشمگیری بر انگلیسی گذاشت. تا پیش از سال ۱۲۵۰، تنها ۹۵۰ واژهٔ نو، بیشتر به دلیل ارتباط انگلیسی‌ها و فرانسوی‌ها، وارد زبان انگلیسی شد. اما ناگهان، چون فرانسویان شروع به یادگیری زبان انگلیسی نمودند و واژگانی از زبان خود را وارد زبان مقصد کردند، تعداد بی‌شماری واژه از زبان فرانسوی قرض گرفته شد؛ به گونه‌ای که اکنون یک سوم واژگان زبان انگلیسی، ریشهٔ فرانسوی دارند. گسترش دامنهٔ واژگان با کمک واژه‌های اسکاندیناویایی و نورمنی رویدادی بود که باعث ساده‌تر شدن دستور زبان انگلیسی شد و این زبان را به زبانی وام‌گیرنده تبدیل کرد (چیزی بیش از پذیرش معمول واژه‌های دیگر زبان‌ها توسط یک زبان).
در انگلستان آن روزگار مردم به پنج زبان سخن می‌گفتند: انگلیسی، بریتانیایی (سلتی)، ایرلندی، پیکت (اسکاتلندی)، و لاتینی. «انگلیسی» زبان آنگلها بود، اما با زبان ساکسون چندان تفاوتی نداشت و فرانکها و نروژیها و دینها نیز آن را می‌فهمیدند. این اقوام پنج‌گانه به لهجه‌های مختلفی از زبان آلمانی صحبت می‌کردند و انگلیسی به‌تدریج از آلمانی به وجود آمد. ادبیات آنگلوساکسون حتی پیش از سدهٔ هفتم قابل توجه بود. ملاک قضاوت ما باید اغلب مبتنی بر باقیماندهٔ این آثار باشد، چه با اشاعهٔ مسیحیت، که سبب رواج رسم‌الخط لاتینی (به جای الفبای رون، که خط آنگلوساکسون با آن‌ها نوشته می‌شد) گردید، بیشتر آن‌ها از میان رفتند؛ در این دوران بود که بر اثر هجوم دانمارکی‌ها بسیاری از کتابخانه‌ها ویران شد و با استیلای نورمان‌ها، واژه‌های فرانسوی سیل‌آسا زبان انگلیسی را احاطه کرد.
گویش میدلند، از سدهٔ چهاردهم، یعنی زمانی که مناطق زیر پوشش این گویش، به مراکز توسعهٔ دانشگاهی، پیشرفت اقتصادی و زندگی اشرافی در انگلستان تبدیل شد، جای خود را به عنوان مهم‌ترین گویش در این دوران، باز کرد و میدلند شرقی گویش مسلط شهر لندن شد. یکی از عواملی که موجب برتری مطلق این گویش شد؛ به گونه‌ای که انگلیسی امروزی، کمابیش شکل تکامل‌یافتهٔ میدلند شرقی است، نفوذ این گویش به دستگاه‌های حکومتی و مکاتبه‌های دولتی است.
از نوشته‌های پرآوازهٔ دوران انگلیسی میانه می‌توان به حکایت‌های کنتربری از جفری چاوسر اشاره کرد.
انگلیسی نو نخستین از آغاز دورهٔ تودور تا حکومت موقت و بازگردانی پادشاهی رایج بود. انگلیسی نو نخستین زبان گذار میان انگلیسی میانه (رایج در سدهٔ پانزدهم) و انگلیسی نو (رایج در میانه تا اواخر سدهٔ هفدهم) است.Nevalainen, Terttu (2006). "An Introduction to Early Modern English". Edinburgh: Edinburgh University Press
کنوانسیون‌های دستوری و املایی انگلیسی ادبی در اواخر سدهٔ شانزدهم و سدهٔ هفدهم هنوز هم در انگلیسی معیار نوین بسیار اثرگذار هستند. بیشتر گویشوران انگلیسی نوین می‌توانند متون نوشته‌شده در اواخر دورهٔ انگلیسی نو نخستین، مانند نسخهٔ شاه جیمز و آثار ویلیام شکسپیر را بخوانند و این آثار انگلیسی نو را بسیار تحت تأثیر قرار داده‌اند.
دگرگونی بزرگ واکه‌ها دگرگونی بزرگی در تلفظ زبان انگلیسی است که در انگلستان میان سال‌های ۱۳۵۰ و ۱۷۰۰ رخ داد."در دگرگونی واکه‌های بلند در انگلیسی میانه، چه مقدار تغییر به‌طور قطع رخ داده‌است؟" نوشتۀ روبرت استاکول، ۲۰۰۲؛ در مینکووا، دونکا؛ "مطالعاتی در تاریخ زبان انگلیسی: چشم‌انداز هزاره". Mouton de Gruyter؛ .ویلد، اچ.سی. (۱۹۵۷)، "تاریخ مختصر انگلیسی". در جریان دگرگونی بزرگ واکه‌ها، تلفظ همهٔ واکه‌های کشیدهٔ انگلیسی میانه تغییر کرد. به سبب استانداردسازی هجی‌کردن انگلیسی در سده‌های ۱۵ و ۱۶، دگرگونی بزرگ واکه‌ها عهده‌دار بسیاری از هجی‌های انگلیسی است.دنهام، کریستین؛ لوبک، آن (۲۰۰۹)، "زبانشناسی برای همه: معرفی." مؤسسه آموزشی کینگیج، ص ۸۹.
انگلیسی نو با تجدیدنظر اساسی در دستگاه واژگانی و دستوری خود به زبانی بسیار ساده‌تر از نظر دستوری بدل شده و به سبب وام‌گیری بی‌حد و مرز از واژگان لاتینی و فرانسه و سپس یونانی، بخش عمده‌ای از واژگان کهن آنگلوساکسون خود از ریشهٔ ژرمنی را وانهاده و بر روی هم نسبت به زبان آلمانی، از همه جهت (آوایی، واژگانی، دستوری) چهرهٔ دیگری یافته‌است. در انگلیسی نو نه تنها اسم، که فعل و حرف و نیز بخش عمدهٔ حالت‌های صرفی خود را از دست داده‌اند و از یک زبان صرفی ترکیب‌گر به زبانی در اساس تحلیلی بدل شده‌است.آشوری د. زبان باز. تهران. نشر مرکز. ۱۳۸۹. ص ۴۱
زبان انگلیسی به گروه آنگلو-فریسی تعلق دارد. خود آنگلو-فریسی زیرگروهی از شاخهٔ غربی زبان‌های ژرمنی و عضو زبان‌های هند-اروپایی است. انگلیسی امروزی به‌طور مستقیم از انگلیسی میانه و خود آن به‌طور مستقیم از انگلیسی باستان گرفته شده‌است و انگلیسی باستان از نسل زبان نیا-ژرمنی (Proto-Germanic) است. مانند بیشتر زبان‌های ژرمنی، انگلیسی به خاطر داشتن فعل‌های کمکی از دیگر زبان‌ها متمایز می‌شود. تقسیم فعل‌ها به دو گروه قوی و ضعیف و نوع آواهایی که در آن به کار رفته، این زبان را از دیگر زبان‌های نیا-هندواروپایی جدا می‌کند، به این مطلب قانون گریم گفته می‌شود. نزدیک‌ترین زبان‌های زندهٔ موجود به انگلیسی عبارتند از: اسکاتس (که در اسکاتلند و بخش‌هایی از ایرلند شمالی صحبت می‌شود) و زبان‌های فریسی (که در کناره‌های جنوبی دریای شمال در دانمارک، هلند و آلمان صحبت می‌شود)
پس از زبان‌های اسکاتس و فریسی، زبان‌های مرتبط با انگلیسی که نسبت دورتری دارند قرار می‌گیرد. این زبان‌های غیر آنگلو-فریسی عبارتند از:
به غیر از زبان اسکاتس، هیچ‌یک از زبان‌های دیگر نسبت به انگلیسی برای دو کاربر آن قابل فهم نیست حتی با وجود این‌که در نحو، معناشناسی و واج‌شناسی آن‌ها می‌توان نقاط مشترک پیدا کرد. جدا قرار گرفتن جزیره‌های بریتانیا باعث شده انگلیسی و اسکاتس مستقل از زبان‌های ژرمنی توسعه یابند و از تأثیرها و تغییرهای آن‌ها به دور بمانند. در نتیجه با آن‌که ارتباط قوی میان زبانی‌هایی مانند هلندی و انگلیسی وجود دارد، به ویژه با انگلیسی باستان اما این دو زبان برای کاربران آن‌ها به صورت متقابل قابل فهم نیست.A History of the English Language|Page: 336 | By: Albert C. Baugh and Thomas Cable | Publisher: Routledge; 5 edition (21 March 2002)
علاوه بر جدا ماندن انگلیسی از زبان‌های ژرمنی، عامل دیگری که این شکاف را بیشتر می‌کند وجود حجم زیادی از واژگان لاتین و فرانسه در زبان انگلیسی است که باعث شده این قدر دایرهٔ واژگان انگلیسی از زبان‌های ژرمنی فاصله بگیرد. برای نمونه واژهٔ لاتین "exit به معنی «خروج» در برابر واژهٔ هلندی "uitgang" قرار می‌گیرد که نزدیک به عبارت انگلیسی "out-going" است همچنین خود عبارت "outgang" نیز در انگلیسی کاربرد دارد. یا واژهٔ فرانسوی "change" به معنی «تغییر» در برابر واژهٔ آلمانی «Änderung" قرار می‌گیرد که به‌طور کامل می‌شود «alteration, othering». یا "movement «(فرانسوی) در برابر»Bewegung" (آلمانی) قرار می‌گیرد، شبیه به عبارت «be-way-ing» در انگلیسی به معنی «پیش رفتن در طول مسیر».
با وجود تمام واژه‌هایی که انگلیسی از دیگر زبان‌ها قرض گرفته با این حال هنوز این زبان به عنوان یک زبان ژرمنی شناخته می‌شود و این به دلیل ساختار و دستور زبانش است. به این ترتیب واژه‌هایی وجود دارند که بومی نیستند اما با دستور و قانون‌های صرف و نحو ژرمنی کاربرد دارند و چنان رفتار شده‌است که گمان می‌شود این‌ها واژه‌های بومی ژرمنی گرفته شده از انگلیسی باستان‌اند. برای نمونه فعل "reduce" که در انگلیسی به صورت به کار می‌رود، از واژهٔ لاتین "redūcere" گرفته شده‌است اما خود واژهٔ لاتین در کاربردش به صورت رفتار می‌کند که با انگلیسی تفاوت دارد. اما در مقابل عبارت انگلیسی اگر بخواهد به هلندی برگردد می‌شود "Johns levensverzekeringsmaatschappij" که به ترتیب ترجمهٔ آن چنین است: . همچنین عبارت انگلیسی "the company of insurance life of John" در برگردان فرانسه می‌شود "la compagnie d'assurance-vie de John". به صورت کلی در زبان انگلیسی پسوندهای دستوری که به اسم، فعل، صفت و قید افزوده می‌شود همگی ژرمنی‌اند. در انگلیسی پسوندی که به اسم می‌چسبد پسوند جمع معمولی است: "s-" و "es-" مانند "apple - apples برابر آن در دیگر زبان‌ها عبارت است از: در فریسی "appel - appels و در هلندی "appel - appels. نشان مالکیت در انگلیسی است مانند "Brad's hat" به آلمانی "Brads Hut" به هلندی "Brads hat". در فعل‌ها پسوندهایی که افزوده می‌شوند در حال سادهٔ سوم شخص مفرد عبارت‌اند از مانند "he stands یا "he reaches در حال استمراری عبارت است از "ing-" با برابر هلندی "ende-" و برابر آلمانی و در گذشتهٔ ساده و گذشتهٔ نقلی (ماضی نقلی) عبارت است از "ed-" با برابر سوئدی . مصدر فعل در انگلیسی با پیشوند "to" ساخته می‌شود مانند to drive" که برابر آن در انگلیسی باستان tō drīfenne" در هلندی te drijven" در آلمانی سفلا to drieven" و در آلمانی zu treiben" می‌شود. قیدها در انگلیسی به‌طور معمول با "ly-" به پایان می‌رسند که این در آلمانی به صورت "lich-" و در سوئدی به صورت "ligt-" است. صفت‌ها و قیدهای برتر و برترین در انگلیسی با استفاده "more" و "most" یا "er-" و "est-" ساخته می‌شوند مانند "hard/harder/hardest با برابر هلندی "hard/harder/hardst. در انگلیسی امروزی تمامی پیشوندها و پسوندهایی که گفته شد آزادانه و بدون توجه به ریشهٔ واژه‌ها بسته به کاربرد آن‌ها به آغاز یا پایان واژه‌ها اضافه می‌شوند مانند: دلیل این آزادی عمل این است که سرچشمهٔ تمام این‌ها به انگلیسی باستان بازمی‌گردد. بسیاری از پسوندها و بخش‌های پایانی فعل که در انگلیسی باستان وجود داشته‌اند مانند با گذر زمان کم رنگ و در نهایت حذف شده‌اند ("zero or null (-Ø) affixes") و گاهی تنها تلفظ آن‌ها باقی‌ماند. برای نمونه جملهٔ "ic singe در انگلیسی باستان به "I singe" تبدیل شد و در نهایت بخش پایانی در انگلیسی امروزی حذف شد "I sing-Ø" و به شکل «"I sing"» باقی‌ماند. نمونهٔ دیگر: "wē þōhton انگلیسی باستان به سپس با حذف بخش پایانی "we thought-Ø" به «"we thought"» دگرگون شد.
زبان انگلیسی از زبان‌های هندواروپایی (بزرگ‌ترین خانوادهٔ زبانی) و از شاخهٔ ژرمنی غربی این خانواده است. به عنوان مثال معادل واژهٔ (father) در ژرمنی (vater)، در لاتین (pater) و در سانسکریت (pitr) است. این واژه‌ها همگی هم‌ریشه (واژه‌های مشابه در زبان‌های مختلف با ریشهٔ مشترک) هستند.
انگلیسی که خود برگرفته از خط لاتین است، توانسته به علت نفوذ خود در سراسر جهان بیشتر انسان‌های جهان را با خط لاتین آشنا سازد. به‌گونه‌ای که از هر ۵ نفر ۳ نفر می‌توانند یک متن لاتین را تاحدودی درست تلفظ کنند.
زبان انگلیسی در گذشته به علت مسیحی شدن آنگلوساکسون‌ها زبان مقدس به‌شمار می‌رفت. به‌گونه‌ای که بسیاری از مسیحیان اروپای غربی زبان انگلیسی را برای خواندن کتاب مقدسشان (انجیل) می‌شناختند و زبان انگلیسی را محترم می‌شماردند. عناصر سدهٔ هفدهم میلادی زبان انگلیسی در پرستش مسیحیان پروتستان، از طریق استفاده از "کتاب مقدس پادشاه جیمز"، یا نسخه‌های قدیمی‌تر کتاب نمازنامه عام، باقی می‌مانده‌است. مسیحیان معمولاً با ترجمهٔ کتاب‌های آسمانی مخالف بودند از همین رو برخی مخالفت‌ها را نیز نشان می‌دادند. به دار آویختن ویلیام تیندل و سوزاندن در آتش، به جرم ترجمه و نشر عهد جدید به زبان انگلیسی، شوکی بزرگ میان مترجمان انگلیسی بود.
امروزه نام‌های رایج در میان انگلیسی‌زبان‌ها بیشتر از نام‌های عبری وام گرفته شده‌اند.
الفبای انگلیسی یک الفبا مبتنی بر الفبای لاتین است و ۲۶ حرف دارد که بسیاری از این حروف در بسیاری از الفباهای زبان‌های اروپایی مانند فرانسوی، آلمانی، اسپانیایی و غیره مشترک هستند. حروف A-E-I-O-U مصوت و بقیه صامت هستند.
واکه‌ها در انگلیسی از منطقه‌ای به منطقه‌ای دیگر متفاوت است؛ اما به‌طور معمول طول و کشیدگی واج‌ها در معنی واژه تفاوتی ایجاد نمی‌کند به ویژه در انگلیسی آمریکای شمالی.
بیشتر لهجه‌های زبان انگلیسی ۲۴ همخوان دارند.
نحوه تلفظ واکه‌ها در زبان انگلیسی در لهجه‌های متفاوت بسیار متغیر است. این تفاوت در نحوه ادا کردن حروف صدادار یکی از عمیق‌ترین تفاوت‌های لهجه‌های متفاوت زبان انگلیسی است.
زبان انگلیسی (که با آلمانی هم‌خانواده است) با از دست دادن بیشتر ویژگی‌های اضافی به زبانی بسیار ساده‌تر از نظر دستوری بدل شده‌است. زبان فرانسه نیز مانند انگلیسی، نسبت به زبان نیای خود (زبان لاتین) بسیار ساده‌تر شده‌است. در واقع این دو زبان از زبان‌هایی با ساختار ترکیبی به زبان‌هایی با ساختار تحلیلی تحول یافته‌اند. زبان انگلیسی نیز که بسیار، اما کمتر از فرانسه، تحلیلی شده‌است و توانایی پاره‌پیوندی آن بسیار کمتر شده‌است و پاره‌پیوندهای بیش از سه یا چهار سیلاب را از مایهٔ بومی خود برنمی‌تابد به این دلیل همان راه زبان فرانسه را در پیش گرفته‌است، یعنی وام‌گیری بی‌نهایت از زبان‌های یونانی و لاتینی، به ویژه برای کاربردهای علمی و فنی.
اجزای کلام شامل اسم، فعل، صفت، قید، ضمیر، حرف اضافه، حرف ربط، حرف ندا، عدد، حرف تعریف، تخصیص‌گر می‌شود. دیگر زبان‌های هندواروپایی نیز اساساً همهٔ این کلاس‌های واژه‌ای را دارند.Part 3.1 first line of
اسامی در دستور زبان انگلیسی می‌توانند بر اساس چند ویژگی دسته‌بندی شوند:
اسم رسمی و شناسنامه‌ای. اسامی افراد، کشورها و برخی مؤسسه‌ها و دسته‌ها و… (کمابیش تمام چیزهایی که فقط یک عدد از آن‌ها وجود دارد) اسم خاص نام دارد. اسامی خاص در زبان انگلیسی ویژگی‌های مختص به خود را دارند که اسم خاص در زبان انگلیسی تنها به یک مؤلفه و یک چیز و یک فرد از یک دسته اشاره می‌کند. مانند: کانادا، آبشار نیاگارا و…
در مقابل همه اسمی که مخاطب به‌جای اسم رسمی‌ای آن اسم؛ به او می‌دهد. مانند: کشور، آبشار و…
اسم انتزاعی واژه‌ایست که بیانگر مفاهیم، ایده‌ها و احساساتند و قابل لمس کردن نیست. مانند: شادی، غم و…
اسامی عینی برای اشاره به اشیاء و افراد، مکان‌ها و به‌طور کلی چیزهایی استفاده می‌شوند که تجسمی فیزیکی دارند.
زبان انگلیسی با توجه به ریشه آلمانی‌اش در گذشته دارای جنسیت برای اسامی بوده‌است. این جنسیت در طول زمان از بین رفته و امروزه تنها تأثیر آن بر روی ضمایر سوم شخص مفرد (He, She, it) دیده می‌شود. در زبان انگلیسی امروزی جنسیت گرامری کمابیش همه اسامی با جنسیت طبیعی آن‌ها یکسان است، این یعنی وقتی به‌طور مثال دربارهٔ یک مرد صحبت می‌شود همیشه ضمیر مذکر برای اشاره به آن استفاده می‌شود. البته با توجه به تأثیر اندک جنسیت در زبان انگلیسی، کمابیش دانستن جنسیت اسامی در این زبان اهمیتی ندارد.
ساختار گرامری حالت جمع برای اسامی به زبان فرانسوی بسیار نزدیک است. در زبان انگلیسی هم مانند فرانسوی در یک قاعدهٔ کلی برای ساختن حالت جمع یک اسم به آن پسوند s- اضافه می‌شود. این قاعده البته دارای استثناهایی هم هست. همچنین تخصیص‌گر به کار رفته با اسم جمع به صورت جمع می‌آید.
فعل‌ها را از جنبه‌های گوناگون می‌توان طبقه‌بندی کرد ضمن این‌که برخی فعل‌ها می‌توانند نقش‌های گوناگون و متضادی را بازی کنند (مانند فعل‌های to be و to have). به‌طور مثال می‌توان فعل‌هایی که صورتهای صرفی ناقص دارند (مانند بیشتر فعل‌های کمکی و فعل‌هایی که برای آب و هوا به کار می‌روند) را تحت عنوان افعال ناقص در مقابل سایر فعل‌ها که صورتهای صرفی کامل دارند قرار داد. یا می‌توان فعل‌هایی که فقط جنبه پیوند دهندگی بخش نهاد جمله با قسمت غیر فعلی گزاره را دارند (مانند افعال to be(وقتی به عنوان فعل اصلی بیاید) , to become , to seem را تحت عنوان افعال ربطی از سایر فعل‌هایی که جنبه کُنشی دارند (افعال تام) جدا کرد. یا می‌توان افعالی که در جمله فقط جنبهٔ نقشی (functional) دارند و برای فراداد مقوله‌های دستوری نمود، زمان دستوری، وجهیت یا جهت فعل به کار می‌روند را با عنوان فعل‌های کمکی از سایر فعل‌ها که به عنوان فعل اصلی یا قاموسی هستند جدا کرد.
فعل‌های کمکی (auxiliary verbs) در زبان انگلیسی، فعل‌هایی هستند که برای سؤالی‌کردن، منفی‌کردن، ساختن زمان‌های خاص و حالت مجهول به جمله اضافه می‌شوند. این فعل‌ها عبارتند از be, do, have, will. هر یک از این فعل‌ها ممکن است شکل ساده یا گذشته داشته باشند که کاربردی مختص به خود دارد.
فعل‌های مدال (modal verbs) یا افعال کمکی وجهی، شامل فعل‌های can, could, may, might, must, need not, shall/will, should/ought to می‌شوند. این فعل‌ها توانایی، اجازه، امکان انجام و … را در جمله نشان می‌دهند. شکل فعل‌های مدال با توجه به زمان جمله تغییر می‌کند در نتیجه باید در زمان استفاده از آن‌ها به زمان جمله توجه کرد. این فعل‌ها ساختار و کاربردی متفاوت نسبت به فعل‌های کمکی یا فعل‌های اصلی دارند. در واقع فعل‌های مدال بدون معنا نیستند اما برخی از نقش‌های فعل‌های کمکی (مانند منفی‌کردن یا سؤالی‌کردن) را ایفا می‌کنند.
قید در انگلیسی شرایط و نحوهٔ عمل صورت گرفته. در زبان انگلیسی قیدهای بسیار متنوعی وجود دارند:
صفت واژه‌ای است که دربارهٔ اسم توضیحی می‌دهد و آن را توصیف می‌کند و به‌طور معمول قبل از اسم می‌آید.
حرف بزرگتر از فونیم (phoneme) یا صداست و دارای سمبل‌های خاص می‌باشد و در زبان انگلیسی ۲۶ حرف موجود است؛ و بدون شک بی‌شمار واژه دارد.
نشانگرها و کمیت‌سنج‌ها واژه‌هایی که قبل از اسم می‌آیند و مشخص می‌کنند اسم معین، نامعین، قابل شمارش یا غیرقابل شمارش است.
حرف تعریف در زبان انگلیسی به دو دسته معین (definite) و نامعین (indefinite) تقسیم‌بندی می‌شود. حرف تعریف نامعین برای واژه‌هایی به کار می‌رود که آن واژه‌ها برای گوینده/شنونده نامشخص هستند و کسی نمی‌داند دربارهٔ کدام چیز یا فرد خاص دارد صحبت می‌شود. حرف تعریف نامعین در زبان انگلیسی a و an هستند که a قبل از واژه‌های قابل شمارش مفردی می‌آید که با حروف بی‌صدا (consonant) و an نیز قبل از واژه‌های قابل شمارش مفردی می‌آید که با حروف صدادار (vowel) شروع می‌شوند.
حرف تعریف در زبان انگلیسی به دو دسته معین (definite) و نامعین (indefinite) تقسیم‌بندی می‌شود.
پرکاربردترین واژه در زبان انگلیسی the است که حرف تعریف معین در زبان انگلیسی است که برای واژه‌هایی به کار می‌رود که آن واژه‌ها برای گوینده/شنونده مشخص و شناخته شده‌است و مشخص است که دربارهٔ کدام چیز یا فرد خاص دارد صحبت می‌شود.
واژه‌ای کوتاه (یک یا دو حرفی) که به‌طور معمول قبل از اسم می‌آید و موقعیت مکانی/زمانی آن را نشان می‌دهد. حروف اضافه به دو دسته تقسیم می‌شوند: حروف اضافه زمان و حروف اضافه مکان و حرکت
واژگان انگلیسی به‌طور قابل توجهی در طول سده‌ها دگرگون شده‌است.For the processes and triggers of English vocabulary changes cf. "English and General Historical Lexicology" (by Joachim Grzega and Marion Schöner) مترادف‌های بسیاری در زبان انگلیسی هستند که یکی از بزرگ‌ترین معایب و دشواری‌های زبان انگلیسی به‌شمار می‌رود. واژه‌های بسیاری از انگلیسی به دیگر زبان‌ها منتقل شده‌است. اوکی یک واژهٔ محاوره‌ایِ انگلیسی برای ابراز موافقت و به‌معنی «خوب» یا «باشه» (با هویت دستوریِ شبه‌جمله) است که امروزه یکی از متداول‌ترین وام‌واژه‌ها در بسیاری از زبان‌هاست و ازنظر گستردگی استفاده، جزو بین‌المللی‌ترین واژه‌های انگلیسی به‌شمار می‌آید.
برخی از الفبای لاتین مانند Æ، Ð، Þ و یاگ در انگلیسی باستان استفاده می‌شدند که امروزه منسوخ شده‌اند.
زبان انگلیسی خلاف زبان‌های فرانسوی و اسپانیایی آنگونه که واژه‌ها نوشته می‌شوند خوانده نمی‌شوند که یکی از ایرادات وارد آمده به انگلیسی است. افرادی که درحال یادگیری انگلیسی هستند، برای تلفظ صحیح واژه‌ها از فونتیک و آی‌پی‌اِی (IPA) استفاده می‌کنند. فونتیک واژه‌ها در زبان انگلیسی مبنی بر دو گویش انگلیسی آمریکایی و انگلیسی بریتانیایی است که انگلیسی آمریکایی بسیار فراگیرتر است.
تعداد واژه‌های انگلیسی بسیار گسترده‌است. تعداد واژه‌های این زبان بسیار فراوان بوده و از انعطاف‌پذیری بالایی برخوردار است. در نتیجه می‌توان به روش‌های مختلف مقصود خود را بیان کرد. انگلیسی پس از کره‌ای و عربی بیشترین تعداد واژه را میان زبان‌های دیگر دارد. ویکی‌واژهٔ انگلیسی با بیش از ۷ میلیون واژه بزرگ‌ترین تعداد را میان دیگر ویکی‌واژه‌ها دارد. انگلیسی همچنین بیشترین تعداد دایرهٔ واژه را میان زبان‌های جهان دارد.
ماه در فرانسوی مؤنث است و خورشید مذکر؛ جنسیت داشتن اسامی در بعضی زبان‌های اروپایی عجیب است. اما در واقع، کمابیش تمام زبان‌های اروپایی به یک خانوادهٔ زبانی تعلق دارند و از میان آن‌ها، تنها انگلیسی است که جنس دستوری را بدین شکل به کار نمی‌بندد. اما واژگانی برای اشاره افراد براساس جنسیت آن‌ها مانند دو «او» مختلف برای مذکر و مؤنث وجود دارد اما جزو زبان‌های بی جنس (Genderless language) محسوب می‌شود. تنها واژگان she و he در زمان حال s سوم شخص می‌گیرند.
جغرافیای زبانی انگلیسی مورد تحقیق است. کشورهای انگلیسی زبان بیشتر در قاره آفریقا، اقیانوسیه و دریای کارائیب قرار دارد. البته لازم است ذکر شود که امروزه زبان انگلیسی به گروه خاصی تعلق ندارد و یک زبان بین‌المللی است.
تأثیر هر زبانی ترکیبی از سه اصل است: تعداد کشورهایی که از آن به عنوان زبان رسمی یا زبان مادری خود استفاده می‌کنند، بین‌المللی بودن و تعداد کشورهایی که آن را به عنوان زبان خارجه یا زبان دوم پذیرفته‌اند و آن را در مدارس خود آموزش می‌دهند. انگلیسی، زبان مادری نزدیک به ۳۷۵ میلیون نفر در جهان است.Curtis, Andy. Color, Race, And English Language Teaching: Shades of Meaning. 2006, page 192. پس از زبان چینی ماندارین و اسپانیایی، انگلیسی سومین زبان جهان از نظر تعداد سخنوران است.CIA World Factbook , Field Listing – Languages (World). اما اگر تعداد کسانی که زبان مادری آن‌ها انگلیسی است و کسانی که تنها به این زبان سخن می‌گویند را با هم بشماریم، آن‌گاه می‌توان گفت که انگلیسی پرکاربردترین زبان در سطح جهان است. البته اگر با مجموعهٔ زبان‌های چینی مقایسه شود ممکن است که در جایگاه دوم قرار گیرد. (این بسته به این است که در دسته‌بندی میان گویش و زبان تفاوت در نظر بگیریم یا خیر)
برآوردها از سخنوران زبان دوم نشان داده‌است که آن‌ها شماری میان ۴۷۰ میلیون تا بیش از یک میلیارد می‌توانند داشته باشند بسته به اینکه تنها به این زبان صحبت می‌کنند (بدون نوشتار) یا بر آن تسلط کامل دارند. دیوید کریستال، دانشمند زبان‌شناس، حساب کرده‌است که شمار کسانی که زبان مادری‌شان انگلیسی نیست از کسانی که انگلیسی زبان مادری شان است بسیار بیشتر است و این دو نسبت ۱ به ۳ دارند., cited in
بر پایهٔ آمار سال ۲۰۱۰ کشورهای با بیشترین جمعیت سخنوران مادری انگلیسی از جمعیت بیشتر به کمتر عبارت‌اند از: ایالات متحدهٔ آمریکا ۲۵۱ میلیون، Table 47 gives the figure of 214,809,000 for those five years old and over who speak exclusively English at home. Based on the American Community Survey, these results exclude those living communally (such as college dormitories, institutions, and group homes), and by definition exclude native English speakers who speak more than one language at home. بریتانیا ۶۱ میلیون، کانادا ۱۸٫۲ میلیون،Population by mother tongue and age groups, 2006 counts, for Canada, provinces and territories–20% sample data , Census 2006, اداره آمار کانادا. استرالیا ۱۵٫۵ میلیون،Census Data from Australian Bureau of Statistics Main Language Spoken at Home. The figure is the number of people who only speak English at home. نیجریه ۴ میلیون،Figures are for speakers of Nigerian Pidgin, an English-based pidgin or creole. Ihemere gives a range of roughly 3 to 5 million native speakers; the midpoint of the range is used in the table. Ihemere, Kelechukwu Uchechukwu. 2006. "A Basic Description and Analytic Treatment of Noun Clauses in Nigerian Pidgin. " "Nordic Journal of African Studies" 15(3): 296–313. ایرلند ۳٫۸ میلیون، آفریقای جنوبی ۳٫۷ میلیونCensus in Brief , page 15 (Table 2.5), 2001 Census, Statistics South Africa و نیوزیلند ۳٫۶ میلیون نفر. (links to Microsoft Excel files)
همچنین کشورهایی مانند فیلیپین، نیجریه و جامائیکا دارای میلیون‌ها سخنور با زنجیرهٔ گویشی از کریول با پایهٔ انگلیسی تا انگلیسی استاندارد است. در میان کشورهایی که انگلیسی زبان دومشان است، هند بیشترین شمار از این‌گونه سخنوران را دارد (انگلیسی هندی). کریستال ادعا می‌کند که اگر شمار انگلیسی‌زبانان مادری و غیر مادری را با هم در نظر بگیریم هند نسبت به دیگر کشورها بیشترین تعداد مردمی را دارد که انگلیسی را می‌فهمند یا سخن می‌گویند.Subcontinent Raises Its Voice, Crystal, David; Guardian Weekly: Friday 19 November 2004.Yong Zhao; Keith P. Campbell (1995). "English in China". World Englishes 14 (3): 377–390. Hong Kong contributes an additional 2.5 million speakers (1996 by-census). زبان انگلیسی بیشترین زبان در وضعیت زبان رسمی میان کشورهای جهان است که حدود ۶۰ کشور هستند.
زبان چینی در زبان‌های جهان برپایهٔ تعداد سخنوران بومی رتبهٔ اول است اما وقتی با بیرون از مرزهای کشورها زبان‌ها مقایسه شوند، زبان انگلیسی بیشترین سخنوران غیربومی را در سراسر جهان دارد. بعد از زبان‌های زبان چینی و اسپانیایی به عنوان سومین زبان مادری شناخته شده در جهان است. زبان انگلیسی دارای کمابیش ۳۰۰ میلیون نفر سخنور در جهان است که زبان مادری‌شان انگلیسی است و حدود ۹۰۰ میلیون نفر در جهان زبان انگلیسی را به عنوان زبان دوم صحبت می‌کنند؛ یعنی در کل حدود ۱ میلیارد و دویست و هفتاد میلیون نفر در جهان به زبان انگلیسی صحبت می‌کنند که آن را در جایگاه اول قرار می‌دهد. زبان چینی دارای حدود ۹۲۱ میلیون نفر در جهان است که زبان مادریشان زبان چینی است و حدود ۲۰۰ میلیون نفر در جهان زبان چینی را به عنوان زبان دوم استفاده می‌کنند؛ یعنی در کل حدود ۱ میلیارد و صد و بیست میلیون نفر در جهان به زبان چینی صحبت می‌کنند که آن را در جایگاه دوم قرار می‌دهد.