moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
مشخصات از قبیل eRDF و RDFa، به داده‌های دلخواه RDF اجازه می‌دهد در صفحات HTML تعبیه بشوند. مکانیزم GRDDL (گردآوری توصیفات منابع از روی گویش‌های زبانی) به ماده موجود (شامل ریز قالب‌ها یا Micro-formats) اجازه می‌دهد به‌طور خودکار به عنوان RDF تفسیر شوند؛ بنابرین ناشران تنها نیاز به استفاده از یک فرمت، مثل HTML، را دارند.
این بخش بعضی از پروژه‌ها و ابزار بسیاری را که جهت ایجاد راه حل‌های وب معنایی وجود دارد لیست می‌کند:
DBpedia یک تلاش برای برای انتشار داده ساختاریافته‌استخراج شده از ویکی‌پدیا است: داده در RDF منتشر شده و برای استفاده در وب تحت لیسانس مستندسازی آزاد GNU قابل دسترس می‌شود، بنابرین به عامل‌های وب معنایی اجازه می‌دهد استنتاج و query گرفتن پیشرفته بر روی مجموعه داده مشتق شده از ویکی‌پدیا را فراهم بیاورند و استفاده مجدد و توسعه در دیگر منابع داده را تسهیل کنند.
یک واژه پرطرفدار در وب معنایی دوستِ دوست است که از RDF برای توصیف روابط مردم با دیگر مردم در «چیزهای» اطراف آن‌ها، استفاده می‌کند.FOAF به عامل‌های هوشمند، برای درک هزاران ارتباطی که مردم با یکدیگر دارند، مشاغل آن‌ها و موارد مهم در زندگی آنها، مجوز می‌دهد؛ ارتباطاتی که ممکن است در موتورهای جستجوی سنتی برشمرده بشود یا نشود؛ زیرا ارتباطات از لحاظ تعداد بسیار گسترده‌است و تفسیر انسان از این اطلاعات ممکن است بهترین راه برای تحلیل آن‌ها نباشد.
FOAF یک مثال از چگونگی تلاش وب معنایی برای استفاده از ارتباطات در زمینه اجتماعی است.
پروژه جوامع آنلاین معنایی پیوسته (SIOC، «شاک» تلفظ می‌شود) یک واژگان از اصطلاحات و روابط را که فضاهای داده وب را مدل می‌کند، فراهم می‌آورد. مثال‌هایی از این نوع فضاهای داده شامل: تالارهای گفتگو، بلاگ‌ها، پست‌های بلاگ/خبرخوان‌ها، لیست‌های پستی، به اشتراک‌گذاری بوک مارک‌ها و گالری عکس‌ها، می‌شود.
یک پایگاه داده تقویت‌کننده علوم زیستی بالا تجربی داده‌های تگ شده و با استفاده از هستی‌شناسی پزشکی مرتبط شده‌اند. NextBio با استفاده از یک رابط موتور جستجو قابل دسترسی است. محققان می‌توانند یافته‌های خود را برای الحاق به پایگاه داده کمک کنند. پایگاه داده در حال حاضر از توضیحات داده پروتئین و ژن و توالی داده‌های محوری پشتیبانی می‌کند و به‌طور پیوسته در حال گسترش برای حمایت از انواع دیگر داده‌های بیولوژیکی است.
شاهنشاهی کوشانی (بلخی: Κυϸανο (آوانویسی به لاتین: "Kušāno)،" یونانی: Βασιλεία Κοσσανῶν، سانسکریت بودایی: कुषाण राजवंश، چینی: 貴霜帝國، پهلوی اشکانی: 𐭊𐭅𐭔𐭍 𐭇𐭔𐭕𐭓، پهلوی ساسانی: "Kušān-šahr""The Dynasty Arts of the Kushans", University of California Press, 1967, p. 5) یک امپراتوری باستانی به مرکزیت سرزمین بلخ (باختر) در افغانستان امروزی بود که توسط یوئه‌چی‌ها در سدهٔ نخست میلادی بنیان گذاشته شد. این شاهنشاهی در اوج گسترهٔ خود در زمان کانیشکا افغانستان امروزی، بلوچستان، شمال هند و بخش‌هایی از آسیای میانه مانند سغد و خوارزم را زیر فرمان خود داشت.http://www.kushan.org/general/other/part1.htm and Si-Yu-Ki, Buddhist Records of the Western World, (Tr. Samuel Beal: Travels of Fa-Hian, The Mission of Sung-Yun and Hwei-S?ng, Books 1–5), Kegan Paul, Trench, Trubner & Co. Ltd. London. 1906 and Hill (2009), pp. 29, 318–350
کوشان‌ها یکی از پنج تیره یوئه‌چی بودند که در جریان مهاجرت از آسیای میانه به سمت مرکز ایران‌زمین، در افغانستان امروزی، بلوچستان و به ویژه بلخ ساکن شدند. "یوئه‌چی" شکل چینی نام این اقوام است و نام اصلی آن‌ها به دست ما نرسیده‌است. با این حال امروزه تاریخ‌نگاران معتقدند که یوئه‌چی به شکل اتحادیه‌ای از اقوام ایرانی‌تبار یوئه‌چی از منطقهٔ باختر (بلخ) و تخاری بودند.
کوشان‌ها در دوران آغازین خود، از زبان یونانی که به دلیل حکومت طولانی یونانیان بر بلخ در منطقه رایج بود به عنوان زبان درباری خود استفاده می‌کردندThe Bactrian Rabatak inscription (discovered in 1993 and deciphered in 2000) records that the Kushan king Kanishka the Great (c. 127 AD), discarded Greek (Ionian) as the language of administration and adopted Bactrian ("Arya language"), from Falk (2001): "The yuga of Sphujiddhvaja and the era of the Kuṣâṇas." Harry Falk. Silk Road Art and Archaeology VII, p. 133. اما پس از گذشت مدتی، احتمالاً در سال ۱۲۷ میلادی، کانیشکا زبان بلخی را که در این زمان به زبان مادری کوشان‌ها تبدیل شده بود، به عنوان زبان رسمی امپراتوری خود اعلام کرد. شاهنشاه کوشانی (بلخی: "ϷΑΟΝΑΝΟϷΑΟ")، کانیشکای بزرگ، از مهم‌ترین شخصیت‌های تاریخ بودایی‌گری بود. او نقش بسیار بزرگی در گسترش بودایی‌گری در هند، افغانستان و چین بازی کرد.which began about 127 CE. "Falk 2001, pp. 121–136", Falk (2001), pp. 121–136, Falk, Harry (2004), pp. 167–176 and Hill (2009), pp. 29, 33, 368–371.
کوشان‌ها با امپراتوری روم، شاهنشاهی ساسانی، پادشاهی آکسوم و دودمان هان امپراتوری چین روابط دیپلماتیک داشتند. با وجود اینکه هنر، فلسفه و دانش بلخی در دوران کوشان‌ها دوران طلایی‌ای را پشت سر گذاشت، از آثار کوشانی به جز سنگ‌نبشته‌های شاهی چیزی به دست ما نرسیده‌است و بیشتر تاریخ این امپراتوری را باید در منابع خارجی جست.Hill (2009), p. 36 and notes.
شاهنشاهی کوشان در اوایل و میانه‌های سدهٔ سوم میلادی تحت فشار نیروهای ساسانی از هم فروپاشید. بخش‌های غربی آن شامل بلخ (مرکز امپراتوری)، سغد و گنداره تحت فرمان ساسانیان درآمد. ساسانیان این مناطق را به پادشاهی نیمه‌مستقلی به نام کوشانشهر بدل کردند و گروهی از شاهزادگان ساسانی موسوم به کوشانشاهان بر آن فرمان راندند. با این حال اعضای باقی‌ماندهٔ دودمان کوشانی تا سال ۳۷۵ میلادی بر بخش‌های جنوبی و شرقی آن که در شمال هند واقع بودند، حکومت کردند که در نهایت توسط امپراتوری گوپتا فتح شد.
نام کوشان در منابع چینی به شکل "Guishuang" ضبط شده‌است. به گفته منابع چینی، آنان یکی از پنج تیرهٔ قومی که نامش به شکل یوئه‌چی در زبان چینی ضبط شده‌است، بودند. با این حال تاریخ‌دانان معاصر می‌دانند آن‌ها به شکل اتحادیهٔ کوچ‌رویی از اقوام آریایی و تخاری بودند.
در "یادداشت‌های تاریخ‌دان بزرگ" و "کتاب هان" که دو کتاب تاریخی چینی هستند، آمده‌است که یوئه‌چی‌ها در دشت‌های گانسو که امروز در شمال باختری چین واقع است، زندگی می‌کنند. سرانجام، شاه آن‌ها توسط هون‌ها (منظور شیونگ‌نو است) که آنان نیز با چینی‌ها در جنگ بودند، کشته شد. در جریان پیامدهای این اتفاق، یوئه‌چی در سال‌های ۱۷۶ تا ۱۶۰ پیش از میلاد، به سمت غرب مهاجرت کرد و رفته‌رفته در خاور جهان ایرانی (شامل افغانستان کنونی) ساکن شد. pp. 23–24. به گفتهٔ منابع چینی، پنج تیرهٔ یوئه‌چی از این قرار بودند: "خیومی (休密)، گوئی‌شوانگ (貴霜)، شوانگ‌می (雙靡)، خیدون (肸頓)" و "دومی (都密)." یوئه‌چی‌ها در سال ۱۳۵ پیش از میلاد با دولت یونانی بلخ هم‌مرز شدند و به مرور یونانیان را به جنوب راندند.
بقایای باستانی از حضور کوشان‌ها در بلخ و سغد خبر می‌دهند. چندین منطقهٔ باستان‌شناختی کوشانی تاکنون کشف شده‌اند که می‌توان به "تخت سنگین"، "سرخ کوتل" و "قصر خالاچیان" اشاره کرد. از این مراکز، تاکنون آثاری مانند تندیس‌ها و ظروف باستانی پیدا شده که بیشتر آن‌ها یک سوار در حال تیراندازی را نشان می‌دهند.Lebedynsky, p. 62. همچنین در ویرانه‌های شهرهای مرتبط با حضور یونانیان در بلخ، مانند آی‌خانوم، نیز بقایای کوشان‌ها پیدا گردیده‌است.Lebedynsky, p. 15.
نخستین کسانی که در نوشته‌هایشان به کوشان‌ها اشاره کرده‌اند، چینیان اند. منابع چینی خبر می‌دهند که یوئه‌چی‌ها دولتی تأسیس کرده‌اند که به نام دولت "گوئیشوانگ" که شکل چینی واژه کوشان است. اولین فرمانروای کوشانی که داده‌های باستان‌شناختی وجودش را تأیید می‌کنند، هرائیوس نام دارد. این شخص احتمالاً پدر بنیان‌گذار شاهنشاهی کوشانی، یعنی کوجوله کادفیز بود و بر روی سکه‌هایش خود را «مستبد» خوانده‌است. از آنجایی که سکه‌هایش شکل یونانی دارند، حدس زده می‌شود که او در ابتدا متحد یونانیان بوده‌است.
بان‌گو، نویسندهٔ کتاب هان (یک کتاب باستانی مرتبط با دولت هان)، از این می‌گوید که کوشان‌ها در بلخ در سال ۱۲۸ پیش از میلاد به چند گروه تقسیم شده‌اند. همچنین فان یه (از تاریخ‌نگاران باستانی چینی) می‌گوید که رهبر کوشانیان که او "چیو شیو چه ئه" (کوجوله کادفیز) می‌خواندش، تمامی تیره‌های یوئه‌چی را تحت فرمان کوشانی‌ها درآورد و شاهنشاهی بزرگی بنیاد نهاد. هو هانشو بر اساس گزارش‌های سردارِ چینی بان یونگ به امپراتور چین در سال ۱۲۵ پس از میلاد، دربارهٔ کوشان‌ها می‌نویسد:
کوشانیان با ورود به بلخ، فرهنگ این منطقه را پذیرفتند. پس از بلخی‌سازی کوشان‌ها، آنان از خط یونانی برای نوشتن زبان بلخی استفاده می‌کردند که نسبت به خط یونانی اصلی، یک Þ (که صدای «ش» می‌دهد) اضافه‌تر داشت. در سکه‌های ضرب‌شدهٔ پیش از دوران کانیشکا، از خط و زبان یونانی و خط پالی برای نوشتن بر روی آنان استفاده می‌شد. اما با به قدرت رسیدن او، زبان بلخی جایگزین یونانی شد.
آن‌ها همچنین باورهای دینی رایج در بلخ را پذیرفتند که مهم‌ترین آنان مزداپرستی، دین یونانی و بودایی‌گری بود. از زمان ویما تاکتو، فرهنگ بودایی در قلمروی کوشان‌ها رواج بیشتری داشت تا اینکه در دوران کانیشکا به دین غالب در جادهٔ ابریشم تبدیل شد. ویما کادفیز احتمالاً خود به شیوایی‌گری (یکی از شاخه‌های هندویسم) اعتقاد داشت و در سنگ‌نبشته‌های کانیشکا نام شمار زیادی از ایزدان زرتشتی دیده می‌شود. در مجموع می‌توان گفت باورهای کوشان‌ها ترکیبی از بودایی‌گری، زرتشتی‌گری و شیوایی‌گری بود.Starr, p. 53
آثار باستان‌شناسی حضور طولانی کوشان‌ها در سرخ کوتل، بگرام و پیشاور تأیید می‌کند. مناطق دیگری که یافته‌ها بر حضور کوشانیان در آن مناطق مهر تأیید می‌زنند شامل خوارزم، کوسامبی، سانچی، سارناث، اودیشا، مالوا و ماهاراشتر، کلات و گنداوه بلوچستان است.
داده های سنگ‌نبشته تازه کشف شده رباطک نیز با گفته‌های تاریخ‌نگاران چینی هم‌خوانی دارد. به گفته این سنگ‌نبشته که به دستور کانیشکا حک شده‌است، کوشانیان تمام شمال هند را زیر فرمان خود درآوردند. در این سنگ‌نبشته نام شمار زیادی شهر آورده شده‌است که نام شش تای آن‌ها با گفته‌های منابع چینی همخوانی دارد.
کشورهای کنونی افغانستان، پاکستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ازبکستان و بخش‌هایی از ترکمنستان قلمروی معمول دولت کوشانی را تشکیل می‌دادند. سکه‌هایی از فرمانروای کوشانی هویشکا در شهر مرو - در ترکمنستان امروزی - پیدا شده که نشان می‌دهد این منطقه برای مدتی تحت قلمروی این شاهنشاهی بوده‌است.For a translation of the full text of the Rabatak inscription see: Mukherjee, B.N. , "The Great Kushana Testament", Indian Museum Bulletin, Calcutta, 1995. This translation is quoted in: Goyal (2005), p.88.For quotation: "The Rabatak inscription claims that in the year 1 Kanishka I's authority was proclaimed in India, in all the satrapies and in different cities like Koonadeano (Kundina), Ozeno (Ujjain), Kozambo (Kausambi), Zagedo (Saketa), Palabotro (Pataliputra) and Ziri-Tambo (Janjgir-Champa). These cities lay to the east and south of Mathura, up to which locality Wima had already carried his victorious arm. Therefore they must have been captured or subdued by Kanishka I himself." see: Goyal, p. 93.See also the analysis of Sims-Williams and J. Cribb, specialists of the field, who had a central role in the decipherment: "A new Bactrian inscription of Kanishka the Great", in "Silk Road Art and Archaeology" No. 4, 1995–1996. pp.75–142.British Museum display, Asian Art room.Rosenfield, p. 41.
بر پایه برآوردهای انجام شده گستره متصرفات شاهنشاهی کوشانی در اوج اقتدارش به حدود ۲ تا ۲٫۵ میلیون کیلومتر مربع می‌رسیده‌است.
به رسم سایر فرمانروایان مستقلِ فلات ایران در روزگار باستان، فرمانروایان کوشانی نیز خودشان را شاهِ شاهان نامیدند. این واژه در زبان بلخی به شکل شائونانشائو ضبط شده و برابر واژه پارسی شاهنشاه است. "آزادگر، نیکوکار، دادگر، خودمختار، خداوندگار، شایسته پرستش و او که فر شاهی را از نانا گرفته‌است"، دیگر عناوینی هستند که فرمانروایان کوشانی برای خطاب به خودشان استفاده می‌کردند. بلعمی دربارهٔ ملوک الطوایف نوشته‌است پس از اسکندر در ایران ملوک الطوایف بودند و هر شاهی به گوشه ای پادشاهی داشت مگر آنکه اشکانیان را که تخت عراق داشتند بزرگ می‌داشتند و این بود تا اردشیر بابکان آمد و آنگاه همه ملوک طوایف از ملوک سیستان و جرجان و سیستان و کوشان به حکم او درامدند
او بنیان‌گذار شاهنشاهی کوشان بود و شرح فتوحاتش در نوشته‌های چینی آمده‌است. این فتوحات احتمالاً در سال‌های ۴۵ تا ۶۰ میلادی روی داده‌اند و منجر به گسترش دوات کوشانی شدند. کوجوله کادفیز دو پسر داشت که یکی از آنان سادکاسنا نام داشت که احتمالاً هرگز حکومت نکرد و دیگری ویما تاکتو، شاهنشاه آینده، بود.
او از سال ۳۰ تا ۸۰ میلادی حکومت کرد که سکه‌های زیادی از این دوران برجای مانده‌است. کوجوله کادفیز پدر پدربزرگ کانیشکا بود.
نام این شاهنشاه در سنگ‌نبشته رباطک ذکر رفته‌است. او پیش از ویما کادفیز و کانیشکا حکومت کرده بود و در دوران شاهنشاهی‌اش شمال غربیِ جنوب آسیا را فتح کرد. منابع چینی از این می‌گویند که کوشان‌ها در زمان ویما تاکتو بسیار ثروتمند شدند.
او پانزده سال (۸۰–۹۵ میلادی) فرمانروایی کرد.
ویما کادفیز (بلخی: Οοημο Καδφισης) احتمالاً میان سال‌های ۹۵ تا ۱۲۷ به عنوان شاهنشاه کوشانیان فرمان راند. او نوه بنیان‌گذار شاهنشاهی و پدر کانشیکا بود. ویما کادفیز در سرزمین‌های امروزی افغانستان و پاکستان مناطقی را فتح کرد و در دوران او برای اولین کوشان‌ها سکه‌های طلا ضرب کردند.
کانیشکای بزرگ سیزده سال شاهنشاه کوشان‌ها بود. او بر مناطق وسیعی فرمان راند و خود نیز شمال هند را به صورت کامل تحت فرمان کوشانیان درآورد. در سنگ نبشته رباطک که به دستور وی نوشته شده‌است، آمده:
کانیشکا شاهنشاهی خود را طریق دو پایتخت خود اداره می‌کرد. یکی از آن‌ها در بگرام جایی که یافته‌های باستان‌شناسی موسوم به گنج بگرام پیدا شده‌اند و دیگری پیشاور بود. کانیشکا سال برتخت نشینی خود را (۱۲۷ میلادی) را با عنوان "سال بزرگ آریایی" به عنوان مبدأ تاریخ کوشان‌ها اعلام کرد و تا سده بعد، یعنی زمانی که شاهنشاهی کوشان از هم فرو پاشید، این تقویم مورد استفاده کوشان‌ها بود.Falk (2001), pp. 121–136.Falk (2004), pp. 167–176.
واسیشکا جانشین کانیشکا شد و به نظر می‌رسد که او بیست سال (۱۴۰–۱۶۰ میلادی) حکومت کرده باشد. مرزهای جنوبی امپراتوری او تا سانچی (در نزدیکی ویدیشای امروزی در کشور هند) می‌رسیدند، جایی که تعدادی سنگ نبشته از او پیدا شده‌است. متاخرترین سنگ نبشته او مربوط به سال بست هشت از تقویم کانیشکا بوده‌است.
هویشکا (بلخی: Οοηϸκι) نیز یکی دیگر از شاهنشاهان کوشانی بود. او سی سال (۱۶۰–۱۹۰ میلادی) فرمانروایی کرد و دوران حکومتش به عنوان یکی از ادوار طلایی کوشان‌ها شناخته می‌شود.
بازودیو (بلخی: Βαζοδηο) آخرین فرمانروای بزرگ کوشانی بود که از سال ۷۴ تا سال ۹۸ بر مبنای تقویم کانیشکا حکمرانی کرد. این تاریخ برابر با ۱۹۱ تا ۲۲۵ میلادی است. او درست یک سال پس از اینکه ساسانیان شاهنشاهی اشکانی را فتح کردند، درگذشت. پس از مرگ بازودیو، حملات ساسانیان به قلمروی کوشان‌ها آغاز شد. کانیشکای دوم به جای او برتخت نشست.
اینگونه که پیداست، پس از مرگ بازودیوی یکم، شاهنشاهی کوشان وارد یک جنگ داخلی شد و به دو نیمه خاوری و باختری تجزیه گشت. بخش باختری آن، خیلی سریع توسط شاهنشاهی تازه بنیان ساسانی فتح شد. این مناطق شامل بلخ (مرکز امپراتوری)، سغد و گنداره واقع در بلوچستان شرقی بودند و به نظر می‌رسد که جنگ میان ساسانیان و کوشانیان در سال ۲۴۰ میلادی به اتمام رسیده باشد.
ساسانیان شاهزاده‌نشینی به نام «کوشانشهر» را جایگزین دولت کوشانی نمودند که توسط کوشانشاه اداره می‌شد. کوشانشهر شامل بلخ، سغد و گنداره بلوچستان شرقی بود.
پس از سقوط کوشان‌های بزرگ، یک گروه از اعضای این دودمان بخش‌های هندی امپراتوری را حفظ کردند که به کوشان‌های کوچک معروف شد. آخرین شاه کوشانی که از او اطلاعاتی به دست آمده، کیپونادا نام دارد که احتمالاً در سال ۳۷۵ درگذشته است. فهرست کوشان‌های کوچک بدین شرح است:
پس از فتح بخش‌های باختری دولت کوشانی، شاهنشاهان ساسانی یک شاهزاده‌نشین در این مناطق ایجاد کردند که به کوشانشهر موسوم شد. کوشانشهر توسط شاهزادگان ساسانی اداره می‌شد که به کوشانشاه معروف بودند. مهم‌ترین اتفاق مرتبط با کوشانشاهان، شورش هرمز یکم کوشانشاه بر ضد برادرش بهرام دوم ساسانی بود که البته با شکست مواجه شد. کوشانشاهان در سده چهارم میلادی توسط کیداریان منقرض شدند.
فهرست کوشانشاهان به شرح زیر است:
بخش‌های شرقی و باقی‌مانده شاهنشاهی کوشان تا نیمه‌های سده چهارم پس از میلاد بر پنجاب حکومت کردند تا اینکه سامودراگوپتا، فرمانروای امپراتوری گوپتا آنان را دست نشانده خود کرد. کوشانشاهان نیز در میانه سده چهارم میلادی و پس از شکست در برابر کیداریان از بین رفتند. سکه‌های کیداری به تقلید از سکه‌های کوشانی ضرب شده و این نشان می‌دهد که آنان مدعی جانشینی کوشانیان بودند.
در نهایت، باقی مانده کوشان‌ها در سده پنجم میلادی توسط هپتالیان از بین رفتند و آخرین کوشان‌ها نیز منقرض گردیدند.
در سده‌های یکم و دوم میلادی، شاهنشاهی کوشانی به سرزمین‌های شمالی‌اش لشکر کشید و بخش‌هایی از حوضه تاریم را فتح کرد. پس از این اتفاق، آنان با چینی‌ها هم‌مرز شدند. در ابتدا، کوشان‌ها با امپراتوری چین متحد شدند و حتی در سال ۸۴ به همراه چینیان به سغد لشکر کشیدند و در سال ۸۵ در حمله به تورپان به چینی‌ها یاری رساندند.de Crespigny, Rafe. (2007). "A Biographical Dictionary of Later Han to the Three Kingdoms (23-220 AD)". Leiden: Koninklijke Brill. page 5-6. .
پس از این اتفاقات، شاهنشاه کوشانی از دختر امپراتور هان خواستگاری کرد، اما این درخواست از سوی امپراتوری چین رد شد.de Crespigny, Rafe. (2007). "A Biographical Dictionary of Later Han to the Three Kingdoms (23-220 AD)". Leiden: Koninklijke Brill. page 5-6. .Torday, Laszlo. (1997). "Mounted Archers: The Beginnings of Central Asian History". Durham: The Durham Academic Press. page 393. . در پاسخ به این مسئله، کوشانیان به بان چائو در سال ۸۶ لشکر کشیدند اما از ارتش چینی شکست خوردند و پس از این شکست مبلغی را به امپراتور هی برای برقراری صلح پرداخت کردند.
پس از آن، در دوران کانیشکا، شاهنشاهی کوشان بر ختن، یارکند و کاشغر که تحت فرمان چین بودند، چیره گردیدند. دوران دیگری که نام آن‌ها در منابع چینی ذکر شده‌است، مربوط به سال ۱۵۹ است که برای امپراتور هوان هدایایی ارسال کردند.
این ارتباطات میان کوشانیان و چین، منجر به تبادل فرهنگی میان دو امپراتوری شد؛ مسئله‌ای که عملاً راه را برای ورود بوداییسم به چین هموار ساخت.
چندین منبع رومی از سفیران شاهان بلخ و هند در سده دوم میلادی نام می‌برند که احتمالاً به سفیران کوشانی اشاره دارد.
در کتاب تاریخ قیصران، آمده‌است:
منابع رومی از این می‌گویند که در سال ۱۳۸ میلادی نیز سفیری از سوی شاه بلخ به دربار آنتونیوس پیوس فرستاده شده‌است. همچنین در منابع چینی ذکر آن رفته‌است که محصولات وارداتی از داکین (نام چینی امپراتوری روم) به آسانی در قلمروی کوشان‌ها پیدا می‌شوند.
هنر کوشانی ادامه‌ای بر هنر یونانی-بودایی است. آثاری که از گنداره به دست آمده، بهترین نمونه‌های هنر این دوره هستند که تأثیر هنر ایران باختری، سوری، یونانی و هندی بر آن‌ها بسیار آشکار است. با این حال به تصویر کشیدن بودا در هنر کوشانی بسیار منحصر به فرد بوده و با تصور هنرمندان یونانی از وی، متفاوت است. هنر کوشانی تأثیر بسیار شگرفی بر روی هنر بودایی، هندی و ایرانی خاوری در دوران‌های پسین داشت.
منطقه‌ای که کوشانیان آن را فتح کردند، به خصوص ناحیه بلخ، پیش از این محلی بود که پادشاهان بودایی بر آن فرمان می‌راندند و کوشانیان نیز به پشتیبانی این دین ادامه دادند، تا جایی که همین پشتیبانی راه را برای ورود این دین به چین و سایر کشورهای خاور آسیا فراهم کرد و باعث شد تا میلیون‌ها نفر دز این مناطق به پیروان آیین بودا اضافه شوند.
کانیشکا در نوشته‌های بودایی به عنوان کسی که نشست بزرگ بودایی را در کشمیر برگزار کرد، ستوده شده‌است. او در کنار مناندر یکم، آشوکا و هارشا وردانه تز بزرگترین پشتیبانان این آیین در دوران باستان بود.
در سده نخست میلادی، کتاب‌های بودایی به زبان‌های گوناگون برگردانده شد و بدست راهبان این آیین به این مناطق رسید. تعداد زیادی معبد بودایی نیز در جاده‌هایی که کاروان‌های تجاری از آن عبور می‌کردند، به‌وجود آمد و همین منجر به رواج بوداییسم در راه ابریشم گردید. نوشتن کتاب‌های جدید دربارهٔ این آیین منجر به خلق زبان جدیدی در منطقه گنداره، در شرق افغانستان کنونی، شد که به نام زبان گنداری معروف گشت و بسیاری از نوشته‌های بودایی به این زبان توسط باستان شناسان پیدا شده‌است.
قدیمی‌ترین تندیس بودای آمیتابه که توسط باستان‌شناسان کشف شده‌است، مربوط به دوران هویشکاست. بر روی این تندیس جمله «مربوط به بیست و هشتمین سال فرمانروایی هویشکا» دیده می‌شود که توسط خانواده یک تاجر به بودا آمیتابا تقدیم شده‌است.Xinru Liu, "The Silk Road in World History" (New York: Oxford University Press, 2010), 58.Neelis, Jason. "Early Buddhist Transmission and Trade Networks." 2010. p. 141
کوشانیان در عهد فرمانروایی کانیشکا بر آسیای میانه فرمان می‌راندند و از راه فعالیت‌های گستردهٔ بازرگانی ثروتی بزرگ جمع‌آوری کردند و در این دوره شهرها رونق بسیار پیدا کرده و تندیس‌گری بودایی و بنای معابد شکوفا شد. یکجانشینی، دگرگونی بزرگی در زندگی این کوچ‌نشینان به‌وجود آورد. آن‌ها که تجربه‌ای در هنر و معماری نداشتند، هر هنری را که در مسیر راهشان می‌دیدند و با ویژگی‌های آن‌ها تناسب داشت اقتباس می‌کردند. این منجر به زایش یک هنر بومیِ درخشان شد که از هم‌آمیزی مفکوره‌های غربیِ یونانی-باختری با مفکوره‌های شرقی هندی و تعبیری از ویژگی مؤثر پرشور و پویای آسیای میانه تأثیر می‌پذیرفت.
منطقهٔ گندهارا قلب شاهنشاهی کوشان و زادبوم یک جامعهٔ چندقومی و مدارا با گوناگونی‌های مذهبی بود. موقعیت مطلوب استراتژیک (سوق‌الجیشی) گندهارا و دسترسی مستقیم آن به راه‌های تجاری زمینی جاده ابریشم و پیوند آن با بنادر در دریای عرب، این منطقه را در طول تاریخ طولانی آن آماج لشکرگشایی‌های متعدد چون هخامنشیان، اسکندر مقدونی (۳۲۵/۲۴–۳۲۷/۲۶ ق. م)، مائوریاهای هند، سلوکیان، شاهان یونانی باختری و بازماندگان هندویونانی آنان (سده‌های سوم تا دوم ق. م)، سکاها و اشکانیان (سده‌های دوم تا یکم ق. م) ساخت.
ادغام نژادها، باورها و مهارت‌هایی که در غرب و شرق رشد یافته بودند، فرهنگی دستچین و التقاطی پدیدآورد که به‌طور روشن در هنرهای تصویری دورهٔ کوشانی دیده می‌شود. درون‌مایه‌های برگرفته از اساطیر یونانی و رومی با نمادها و ظرافت‌های بودایی درآمیخته و نخستین ترسیم بودا در شکل یک انسان و ابتدایی‌ترین نگاره‌های شخصیت‌های مهم بودایی چون بوداسف را در عصر کوشانیان خلق کرد.
کوشانیان صرفاً گِردآورندگان هنر نبودند، بلکه حامیان و مشوقان اصلی هنر نیز بودند. کوشانیان در سفارش دادن آثار هنری، دستور می‌دادند تا چهره‌ها و پوشاک آنان در کنار بودا و همراهان وی قرار داده شوند. این خود استواری جدید سبکی بی‌نظیر از هنر گندهارا را پدیدآورد که در آن هنر یونانی و رومی و دورنمایه‌های تأثیرپذیرفته از مفکوره‌های هندی بدون کم‌وکاستی توسط هزاران هنرمند مشغول خدمت آیین در حال گسترش بودایی بکار برده می‌شد.
در نوشته‌های بودایی، از کانیشکا شاهنشاه کوشانی (حدود ۱۰۰ م)، او که هیچ‌کس دیگری چون او پشتیبانی نیک‌خواهش آیین بودایی را حمایت کرده، تجلیل شده‌است.
وجود نمادهای ایرانی در فرهنگ کوشانی از همه بیشتر در ویرانه‌های بجای‌مانده از مجموعه نیایشگاه زرتشتی سُرخ‌کوتَل، با پلکان (راه‌زینه) پیشرفته، واقع شمال هندوکش در نزدیکی شهر پُلِ خُمری، مرکز ولایت بغلان دیده می‌شود. کاوش‌های سرخ‌کوتل بین سال‌های ۱۹۵۲ و ۱۹۶۶ همزیستی آیین خالص بومی زرتشتی، بدون هیچگونه تأثیرپذیری از بوداگرایی، را در این منطقه نشان می‌داد. به نظر می‌رسد کانیشکا از هر دو آیین بودایی و آیین ایرانی میتراییسم استقبال کرده‌است. قطعاتی از تندیس کانیشکا در سرخ‌کوتل پیدا شده که از آثار نفیس باستانی موزیم ملی افغانستان در کابل به‌شمار می‌روند.
در شصت کیلومتری شمال‌باختری کابل، در نزدیکی شهر امروزی چاریکار، در محل پیوندگاه غوربند و دره پنجشیر، پایتخت تابستانی شاهنشاهی کوشانیان بنا شد، در جایی بنام کاپیسا که بعدها بگرام نام گرفت.
بگرام که در یک نقطهٔ گذرگاه کلیدی در امتداد جاده ابریشم بین کابل و بامیان واقع بود، زمانی توسط کوروش بزرگ، شاهنشاه هخامنشی ویران شد، و بعد از مدت کوتاهی توسط جانشینش داریوش بزرگ ترمیم شد، و بعدها توسط اسکندر مقدونی از نو بنا شده و در آن دژی برپاشد و بنام "اسکندریه قفقاز" مسمی شد که این شهر را به یک پایگاه دفاعی برای یونانیان باختر تبدیل کرد.
در اطراف جادهٔ اصلی در بگرام، که توسط دیوار خشتی (آجری) بلند با برج و باروهایی در چهار گوشهٔ آن مستحکم شده بود، و قصر تابستانی کوشانی واقع در این شهر کارگاه‌ها و دکان‌هایی واقع بودند. عاجهای نفیس از هند، جعبه‌های لاکی از چین، ظروف شیشه‌ای و بُرُنزی از مصر و روم، برجسته‌کاری‌های گچی تزئینی و دیگر اشیاء از جاده ابریشم نمایش و داد و ستد می‌شدند و احتمالاً در صورت‌کالاها نگهداری می‌شدند تا از روی آن‌ها کاپی‌برداری شود.
علیرغم افتادن کاپیسا (بگرام) بدست ساسانیان در حدود سال ۲۴۱ میلادی، دو انبارخانه مملو از کالاهای جاده ابریشم، که برای جلوگیری از شناسایی آن‌ها مُهر و موم شده بودند، تا مدت نزدیک به هفده سده در درون قصر در امان مانده بودند تا اینکه در سال‌های دههٔ ۱۹۳۰ میلادی توسط باستان‌شناسان فرانسوی کشف شدند.
هده که یک پایگاه (ساحهٔ) باستان‌شناسی یونانی-بودایی واقع در سرزمین باستانی گندهارا، در شش مایلی (ده کیلومتری) جنوب شهر جلال‌آباد در خاور افغانستان است، یکی از بزرگترین معابد و مجموعه زیارتگاه‌های بودایی در جهان، طی سده‌های نخست تا سوم میلادی بوده‌است. هده با موقعیت کلیدیش در مسیر دو هزار مایلی سفر زائران و مبلغان بودایی از هند به چین، مرکزی فعال برای ترجمه و تکثیر (نسخه‌برداری) نوشته‌های بودایی و همچنین هنر تندیس‌گری شمرده می‌شد. بیش از ۲۳٫۰۰۰ پیکره‌های یونانی-بودایی ساخته‌شده از خاک رُس و گچ، تزئینات معماری و سردیس‌ها و تندیس‌هایی که مردان، زنان، کودکان، دیوهای گوناگون، سالخوردگان، با حالات و پوشاک قابل تصور، از هر طبقه و مقامی، از هر گونه چهره‌ای از هر گوشهٔ دنیا را نشان می‌داد - حتی چهره‌های بیشتر از آنچه که برای بازآفرینی تمام یک شهر بودایی ضرورت باشد - در سلسله کاوش‌های باستان‌شناسی در هده بین دهه‌های ۱۹۳۰ و ۱۹۷۰ کشف شد. پیکره‌های بدست‌آمده از هده، عناصری از فرهنگ بودایی و هِلِنی (یونانی) را در سبکی کامل و بی‌نظیر قابل شناسایی از هِلِنی تلفیق (باهم‌درآمیختن) می‌کنند. اگرچه به‌عقیدهٔ کارشناسان خود سبک متعلق به هِلِنی واپسین (متاخر) در سده‌های دوم و اول پیش از میلاد است، اما پیکره‌های بدست‌آمده از هده احتمالاً متعلق به سدهٔ اول پس از میلاد و پس از آن هستند. با توجه به تاریخ کهن، کیفیت عالی، ظرافت کار، گوناگونی و کیفیت حیرت‌انگیز پیکره‌ها، هده می‌بایست یک «شهر کارخانه‌ای» بوده باشد که در آن هنرمندان یونانی و کارآموزان آنها، آشنا با تمام جنبه‌های تندیس‌گری هِلِنی، زندگی و کار می‌کردند، به‌طوری‌که جان بُردمَن دانشمند هده را «مَهدِ تندیس‌گری آغازین بودایی به سبک هندویونانی» تعبیر کرده‌است. ترانسفرانس (انتقال) قهرمانان یونانی به بودایی (بطور مثال از هِراکلِس که در بوداسفِ بودایی الهام گرفته شده‌است) به‌طور روشن در هده دیده می‌شود. افزون بر این، هده یکی از کهن‌ترین نسخه‌های بودایی بجای‌مانده در دنیا را ارائه می‌دهد، که احتمالاً یکی از کهن‌ترین نسخه‌های هندی بجای‌مانده، مجموعه قوانین فرقهٔ سَروَستیوادا که مدت‌ها گُم بوده و زمانی در تمام سرزمین گندهارا رایج بوده و در نشر آیین بودایی از هند به چین کارساز بوده‌است. این نوشته‌های بودایی که احتمالاً متعلق به حدود سدهٔ نخست میلادی است، و در طی سال‌های ۱۹۹۰ میلادی از هده غارت شده و به پاکستان قاچاق شده، بر پوست درخت توس (غان) به زبان گندهاری نوشته شده‌اند. این نوشته‌ها در درون ظرف سفالی (که بر روی آن نوشته‌ای به همان زبان برنوشته شده‌بود) کشف شدند و سرانجام سر از کتابخانه بریتانیا در لندن و دانشگاه واشینگتن در سیاتل، واشینگتن آوردند. صاحب قانونی این نوشته‌ها هنوز مورد بحث است.
بیش از ۱۰۰۰ مجموعه پیکره‌ها در هده در طی سال‌های دهه‌های ۱۹۳۰ و ۱۹۷۰ کشف شدند و به موزه ملی افغانستان در کابل و موزه گیمه در پاریس منتقل شدند. معابد و استوپه‌های بودایی هده به صورت موزیمی آزاد تبدیل شده‌اند که امروزه در معرض خطر جدی قرار دارند. در زمان جنگ شوروی در افغانستان، شمار زیادی از پیکره‌های هده به غارت رفت و به‌سرعت سر از بازارهای بین‌المللی آثار عتیقه درآوردند. بسیاری از این معابد هده در جریان نبردهای تانک بین سربازان شوروی و چزیک‌های افغان که به این منطقه کشیده شده‌بودند تخریب شدند. آنچه که پس از خروج نیروهای شوروی از افغانستان بجای‌مانده بود در طی جنگ‌های داخلی افغانستان بین سال‌های ۲۰۰۱–۱۹۹۱ میلادی تا سرحد نابودی به غارت رفتند. این پایگاه افسانه‌ای، که زمانی تاج جواهرنشان عصر کوشانی بود، اینک به ویرانه‌ای تبدیل شده‌است.
مسعودی در مروج اذهب می‌نویسد :
قوی ترین و با ترتیب ترین دولت ترکی که درتاریخ روی کار آمده است دولت کوشان بود که مذهب مانی داشت.
ربیع مشفق همدانی (۱۲۹۱، همدان - ۱۳۸۸، لس آنجلس، کالیفرنیا)، روزنامه‌نگار، مترجم و نویسندهٔ ایرانی بود.
ربیع مشفق همدانی در فروردین ۱۲۹۱ خورشیدی در همدان در یک خانواده یهودی به دنیا آمد پدر او داوود کهن فرزند اسحاق تاجری در همدان بود. پدربزرگ او سه بار به اورشلیم برای زیارت رفته بود و از این رو حاجی اسحاق نام داشت. همدانی تحصیلات مقدماتی را در مدرسه آلیانس همدان به پایان برد و به زبان فرانسه مسلط شد. در زمان انقلاب مشروطه یهودستیزی در همدان شدت یافت و همدانی هم قربانی این اتفاقهای یهودستیزانه بود. به همین دلیل او معتقد بود تنها مدرنیته و دموکراسی ممکن است باعث عدالت و برابری شود. در سن ۱۷ سالگی او از همدان به تهران آمد تا تحصیلات خود را ادامه دهد. برای تأمین مخارج خود او ویولنش را فروخت و به تدریس زبان فرانسه در دارالفنون مشغول شد. او تحصیلات کارشناسی خود را در دانشگاه تهران در رشته فلسفه و علوم تربیتی به پایان برد. تز کارشناسی او ترجمه کتاب بحث‌برانگیز شوپنهاور در مورد زنان به نام فلسفه عشق شوپنهاور بود.
او پس از پایان دوره عالی دانش‌سرای عالی به کار نویسندگی و ترجمه پرداخت. وی رئیس پیشین خبرگزاری پارس و یکی از پایه‌گذاران بنگاه نشر صفی علیشاه بود (مؤسسه انتشاراتی که به کمک برادران خود تأسیس کرد). تعداد زیادی از کتابهای نویسندگان مشهور دنیا نظیر داستایوفسکی، تولستوی، فلاورت، شوپنهاور و لاکهارت توسط وی ترجمه شد.
در زمان جنگ جهانی دوم مشفق همدانی به سردبیری روزنامه کیهان منصوب شد. او در روزنامه کیهان به طرفداری شدید از محمد مصدق و اصلاحات مورد نظر وی می‌پرداخت. او در همین زمان نشریه کاویان را نیز تأسیس نمود و تبدیل به مهم‌ترین و قدرتمندترین طرفدار مصدق و ملی شدن صنعت نقت گردید. او دستگاه چاپی که می‌توانست صفحه اول نشریه کاویان را رنگی چاپ کند به ایران وارد کرد که تحولی عظیم در صنعت چاپ بود. در سال ۱۹۵۱ میلادی او توسط هری ترومن رئیس‌جمهور آمریکا به همراه جمعی از روشنفکران ایران به آمریکا دعوت شد. مشفق همدانی به همراه مصدق به سازمان ملل رفت و در دفاع از حق ملی شدن صنعت نفت ایران کمک کرد.http://www.ajcarchives.org/AJC_DATA/Files/1954_15_MidEast.pdf
با اینکه دادگاه بین‌المللی هاگ به نفع ایران رای داد دولت آمریکا به همراه دولت انگلیس که مصدق را نزدیک به حزب توده می‌دانستند از مصدق حمایت نکردند. بعد از کودتای ۲۸ مرداد و سرنگون شدن دولت مصدق نشریه کاویان مورد حمله قرار گرفت و دفتر آن در آتش سوخت. بیشتر نزدیکان مصدق به جرم همکاری با حزب توده دستگیر شدند. ولیکن همدانی مانند حسین فاطمی مورد خشم قرار نگرفت و تنها مدت کوتاهی زندانی شد. او بعد از کودتا ایران را ترک کرد و دفتر چاپ خود را به دست برادرانش رها نمود. در ۵۰ سال بعد او در رم ایتالیا و لوس آنجلس در ایالات متحده زندگی نمود. بعد از انقلاب سال ۵۷ بقیه خانواده او نیز از ایران مهاجرت کردند و در لوس آنجلس ساکن شدند. او هم در این زمان ایتالیا را ترک کرد و به ایالات متحده رفت. زندگینامه او در فیلمی توسط مرکز تاریخ شفاهی یهودیان نقش بسته‌است.Moshfegh Hamedani, Library of Congress, https://lccn.loc.gov/2004448578
او در روز دهم مهرماه ۱۳۸۸ خورشیدی برابر با دوم اکتبر سال ۲۰۰۹ میلادی در شهر لس آنجلس درگذشت.خبر درگذشت مشفق همدانی روزنامه‌نگار، مترجم و نویسنده ایرانی معروف‌ترین اثر این نویسنده رمان تحصیل‌کرده‌ها است.
در کتاب «تاریخ ترجمهٔ ادبی از فرانسه به فارسی»، دربارهٔ ترجمه‌های مشفق همدانی چنین آمده‌است: «مشفق همدانی سوای تألیفات بسیار، حدود سی و پنج عنوان اثر ترجمه‌شده در موضوعات ادبی، فلسفی، روان‌شناسی و جامعه‌شناسی در کارنامهٔ خود دارد، از جمله: نادرشاه از لارنس لاکهارت، آزردگان، ابله و برادران کارامازوف از فئودور داستایوسکی؛ مادام بوواری از گوستاو فلوبر، آنا کارنین (آنا کارنینا) لئو تولستوی، مانن لسکو از آنتوان فرانسوا پره‌وو، همسر جاویدان از ایروینگ استون.»تاریخ ترجمهٔ ادبی از فرانسه به فارسی/ محمد جواد کمالی، انتشارات سخن گستر و معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه آزاد اسلامی مشهد، ۱۳۹۲، ص ۲۹۷–۳۰۸
هابیت‌ها گونه‌ای از موجودات تخیلی در رمان‌های تالکین هستند، که در سرزمین میانه و شایر زندگی می‌کنند. هابیت‌ها اولین بار در کتاب هابیت تالکین مطرح شدند. شخصیت اصلی این داستان، بیلبو بگینز یک هابیت است که در ماجراهای گروه تورین سپربلوط سهیم می‌شود. شخصیت اصلی مجموعهٔ ارباب حلقه‌ها، فرودو بگینز نیز یک هابیت است و مسئولیت نابودی حلقه قدرت را بر دوش دارد.
در کتاب هابیت، تالکین هابیت‌ها را موجوداتی کوچک توصیف می‌کند؛ که نصف قد انسان‌ها را دارند و بالغ‌ترین آنها از چشم یک اِلف یا انسان قد یک بچه را دارد. هابیت‌ها لباس‌هایی به رنگ روشن می‌پوشند، کفش به پا نمی‌کنند (کف پاهایشان به‌طور طبیعی پوستی چون چرم دارد) و پاهایشان پوشیده از موهای ضخیم و مجعد است و همچنین نسبت به قد کوتاهشان پاهای بزرگی دارند. از نظر اخلاقی تالکین هابیت‌ها را موجوداتی مهمان‌نواز، صمیمی، مهربان، خانه و خانواده دوست، موجوداتی به دور از تنش و هیجان که در آرامش به سر می‌برند، توصیف می‌کند. همچنین آن‌ها را خوش‌رو، خوش‌خوراک و به دور از ماجراجویی یاد می‌کند.
تالکین یک تاریخ تخیلی با سه نوع هابیت، با خصوصیات فیزیکی و خلقیات متفاوت ابداع کرد: هارفوت، فالوهید و استور. در زمان بیلبو و فرودو، این گونه‌ها برای قرن‌ها با هم مخلوط شده بودند، هرچند به‌طور ناهموار، به طوری که برخی از خانواده‌ها و مناطق بیشتر به سمت تبار یکی از این سه گروه گرایش پیدا کردند.
هارفوت‌ها با اختلاف زیاد، پرشمارترین گروه هابیت‌ها بودند و اولین کسانی بودند که وارد سرزمین اریادور شدند که شامل شایر و بری است. آن‌ها از نظر قد کوچک‌ترین، رنگ پوست «قهوه‌تر» و معمولی‌ترین نژاد بودند که در هابیت توضیح داده شد. آنها در چاله‌ها زندگی می‌کردند و روابط نزدیک‌تری با دورف‌ها داشتند نسبت به سایر هابیت‌ها هارفوت‌ها در مناطق تپه‌ای ملایم زندگی می‌کردند و عمدتاً کشاورزی بودند. آنها اولین گروهی بودند که از کوه های مه آلود عبور کردند و در سرزمین های اطراف بری از عصر سوم
۱۰۵۰ (حدود ۲۰۰۰ سال قبل از زمان بیلبو و فردو و پنج قرن و نیم سال قبل از تأسیس شایر در عصر سوم ۱۶۰۱) مستقر شدند.
کتاب هابیت در ایران توسط رضا علیزاده ترجمه شده‌است. این کتاب در ایران با نام هابیت یا آنجا و بازگشت دوباره توسط انتشارات روزنه منتشر شده‌است.جی آر. آر>تالکین، ترجمه رضا علیزاده. چاپ ششم،1383. تهران:روزنه ISBN 964334200X
قبایل بربری ساکن منطقه دور شمال آفریقا از دیرباز دارای روابطی گسترده با ملل و تمدن‌های کهن فنیقی، کارتاژی، رومانی، وندالی و بیزانسی بوده‌اند. با این وجود هیچ‌یک از این تمدن‌ها توانایی تسلط کامل بر منطقه را نداشتند. چرا که قبایل ساکن آن دارای صفات متمایزی چون ایستادگی و مقاومت و همچنین آزادی‌خواهی و پایبندی به استقلال بودند.
با رسیدن دعوت اسلامی به آن منطقه در سال ۵۰ هجری قمری (برابر سال ۶۶۵ میلادی) ساکنان منطقه با اهداف اسلامی آشنا گشته و در نتیجه دین نوین اسلام را پذیرا شدند.
اسلام سر انجام در سال ۱۷۰ هجری قمری (برابر سال ۷۸۶ میلادی) و به‌طور مشخص پس از گریز یکی از نوادگان پیامبر اسلام، معروف به مولا ادریس بن عبدالله بن الحسن بن الحسن ابن علی از دست حاکمان عباسی بغداد به صورت ریشه‌ای و بنیادین در منطقه گسترش یافته تا اینکه اهالی مراکش وی را به امیرالمؤمنین بودن برگزیده و پس از بیعت و اعلام وفاداری، با کمک ایشان نخستین دولت اسلامی مستقل از خلافت مشرق عربی را بر پا نمودند که نام دولت ادریسیان را به خود گرفت.
ساکنان و حکمرانان مراکش، گذشته از تفاوت‌های قبیله‌ای و ریشه‌ای خود ضمن پایبندی عمیق به ارزش‌های اسلامی بر نشر و تبلیغ رسالت محمدی و اهداف آن نه تنها در سراسر کشور بلکه در مناطق جنوب و دیگر سرزمین‌های آفریقایی و همچنِین در مناطق شمال و کشورهایی همچون اسپانیا، پرتغال و جنوب فرانسه پرداختند.
دودمان مرابطون (۱۰۵۵ م - ۱۱۴۷ م) که در طول مدت حکمرانی نفوذ خود را در سراسر مراکش عربی بزرگ و اسپانیا و پرتغال گسترش داده بودند، و سپس سلسله موحدون (۱۱۴۷ م- ۱۲۶۹ م) و سپس سلسله مرینیان (۱۲۶۹ م - ۱۵۵۴ م) که معاصر شکست مسلمانان در اندلس بوده‌اند و در زمان ایشان بود که شهرهای مراکشی سبته و ملیلیه و طنجه از سوی اسپانیا اشغال شد و سپس دودمان سعدیون (۱۵۵۴ م- ۱۶۶۰ م) که منشأ صحرایی و بربریان دارند در این کشور به فرمانروایی رسید؛ و در این دوره پرتغالی‌ها شکست خورده و سلطه آنان به پایان رسید.
سال‌های ۱۹۱۲–۱۸۷۳ مصادف با حکومت‌های حسن اول، عبدالعزیز و مولای حفیظ است. این دوران در پرتو رقابت قدرت‌های بزرگ استعماری، مراکش استقلال خود را حفظ می‌کند. لیکن در سال ۱۹۱۲ پس از موافقتنامه‌های الجزیراس (۱۹۰۶ م)، فرانسه بخش عظیمی از مراکش را اشغال می‌کند و از این سال به بعد مبارزه علنی مردم علیه سلطه فرانسه تحت رهبری عبدالکریم خطاب آغاز می‌گردد. در سال ۱۹۲۷ میلادی، محمدبن یوسف (محمد پنجم) به تخت سلطنت می‌نشیند و بعلت مخالفت با سلطه فرانسویان بدون اینکه خواهان گسستن کامل از فرانسه باشد تبدیل به یک چهره ملی می‌گردد که در آینده به پدر استقلال مراکش شهرت می‌یابد. فرانسه که حاضر به قبول استقلال مراکش نبود سعی کرد از برخی عناصر مرتجع علیه محمد پنجم استفاده نماید که در رأس آن‌ها الجلاوی بود؛ لذا به خواسته هواداران الجلاوی که خواستار عزل محد پنجم بودند جواب مثبت داد و محمدپنجم را به همراه خانواده اش به ماداگاسکار تبعید نمود. تبعید محمد پنجم نقش مثبتی در تحقق استقلال این کشور ایفاد نمود و مردم خواستار بازگشت وی و اعلام استقلال کشور شدند. از طرفی قیام الجزایر علیه فرانسه عاملی در جهت تضعیف حضور فرانسه در مراکش گردید و فرانسه بمنظور جلوگیری از سرایت این قیام بر تمامی منطقه و فشارهای مردمی در داخل به تدریج زمینه را برای پذیرش خواست عمومی مردم مراکش فراهم نمود. در ۱۶ نوامبر ۱۹۵۵ محمد پنجم به کشور بازگشت و در ۳ مارس ۱۹۵۶ فرانسه استقلال کشور مراکش را به رسمیت شناخت. پس از استقلال مراکش ملک محمد پنجم (تا مارس ۱۹۶۱)، ملک حسن دوم (تا ژوئیه ۱۹۹۹) بر تخت سلطنت می‌نشینند و از این پس تاکنون نیز ملک محمد ششم بر این کشور حکومت دارد.
آغاز ورود اعراب و اسلام
تأسیس شهر فاس توسط ادریس دوم
-*یعقوب منصور و پایه‌گذاری شهررباط
-آغاز زنجیره مرینیین
عهد ابی یوسف یعقوب و بنای فاس
آغاز حاکمیت زنجیره سعدیین-
۱۵۷۸
۱۶۶۴-
۱۷۲۷–۱۶۷۲
۱۹۲۷
۲۷ اکتبر ۱۹۵۶ تشکیل اولین دولت ملی
ژانویه -
۱۹۷۱ شکست کودتای صخیرات
قانون جدید خانواده به تصویب می‌رسد و مورد تحسین دنیا قرار می‌گیرد.
پادشاه ضمن مقدس بودن از قدرت بسیاری برخوردار است. پادشاه، نماینده عالی ملت و مظهر وحدت ملت است که بر اجرای اسلام و قانون اساسی نظارت دارد. وی قادر است بدون توجه به اینکه که چه حزبی بیشترین کرسی‌های پارلمان را در اختیار دارد، نخست وزیر را تعیین کند و بر اساس پیشنهاد نخست وزیر، دیگر کابینه دولت مراکش را نیز تعیین می‌نماید و می‌تواند به مأموریت وزرا و دولت خاتمه دهد. شاه بر شورای وزیران ریاست دارد و می‌تواند هر دو مجلس پارلمان یا یکی از آن‌ها را پس از مشورت با رؤسای آن‌ها منحل نماید. مصوبات مجلس ظرف سی روز به توشیح وی درمی آید. شاه فرمانده نیروهای مسلح است و ریاست عالی شورای قضات، شورای عالی آموزش و شورای عالی توسعه ملی و برنامه را داراست. پادشاه کنونی مراکش ملک محمد ششم (متولد ۱۹۶۳ م) می‌باشد که پس از درگذشت ملک حسن دوم از بیست و سوم ژوئیه ۱۹۹۹ به تخت سلطنت نشسته‌است. خاندان سلطنتی از سادات علوی بوده و شجره ملک محمد ششم با سی و شش واسطه به فاطمه می‌رسد.
یکی از تحولات مهم حقوق بشری مغرب تصویب قانون خانواده و دادگاه عدل و سازش بود که تحسین غرب را برانگیخت.
ه - تقسیمات کشوری: مطابق آخرین تقسیمات کشوری و در راستای نوعی تمرکززدایی، مراکش با احتساب صحرای غربی (که شامل مناطق یک و دو و بخش‌هایی از منطقه سه می‌باشد) به شانزده منطقه تقسیم شده‌است.
اما هر سه سال یک سوم نمایندگان تغییر می‌کنند. شیوه انتخاب آن‌ها به صورت غیر مستقیم می‌باشد. جلسات مجلس معمولاً علنی می‌باشد و گزارش کامل آن در بولتن رسمی منتشر می‌گردد.
در ترکیب مجلس فعلی، سه حزب «اتحادیه سوسیالیستی»، «استقلال» و «عدالت و توسعه» به ترتیب بیشترین کرسی‌های مجلس نمایندگان را بخود اختصاص داده‌اند. شاه بر خلاف پیش‌بینی، به جای انتخاب نخست وزیر از حزب دارای اکثریت پارلمان، آقای ادریس جطو که تکنوکراتی غیر حزبی می‌باشد، را به‌عنوان نخست وزیر تعیین نمود.
پارلمان مراکش
۲۷۰ نفر مجلس مشاورین
۳۲۵ نفر مجلس نمایندگان
احزاب مخالف سنتی در جبهه‌ای تحت عنوانی «کتله» به فعالیت می‌پردازند که مرکب از چهار حزب استقلال (PI)، اتحاد سوسیالیست نیروهای خلقی (USFP)، حزب ترقی و سوسیالیسم (PPS) و سازمان اقدام دموکرات و خلقی (OADP) می‌باشند. احزاب موافق نیز در جبهه‌ای دیگر تحت عنوان «وفاق» به فعالیت مشغولند. حزب اتحاد برای قانون اساسی (UC) و جنبش (مردمی) خلق (MP) از جمله این احزابند.
برخی دیگر از احزاب موجود عبارت‌اند از: تجمع ملی (آزادگان) مستقل‌ها (RNI)، جنبش دموکراتیک و اجتماعی (MDS)، جنبش ملی مردمی (MNP)، حزب عدالت و توسعه (PJD)، حزب سوسیالیست دموکراتیک (PSD)، حزب جبهه نیروهای دموکراتیک (FFD)، حزب اقدام (PA)، حزب دموکراتیک استقلال (PDI)، حزب ملی دموکرات (PND)، اتحاد دموکراتیک (UD)، حزب العهد (AL AHD)، منشور آزادی‌ها (ADL)، حزب اصلاح و توسعه (PRD)
ABEDA , ACCT, AfDB, AFESD, AMF , AMU , بانک اروپایی بازسازی و توسعه، فائو، G-77, IAEA, بانک بین‌المللی بازسازی و توسعه، ICAO , ICC , ICCt (signatory), ICFTU, ICRM, IDA, IDB, IFAD, IFC, IFRCS, IHO, ILO, IMF, IMO , پلیس بین‌الملل، IOC, IOM, IPU, ISO, ITU, LAS, MIGA, MINUSTAH, MONUC, NAM, OAS (observer), سازمان همکاری اسلامی، OIF, OPCW, OSCE (partner), PCA, سازمان ملل متحد، UNCTAD, یونسکو، کمیساریای عالی سازمان ملل برای پناهندگان، UNIDO, UNITAR, UNOCI, UPU, WCL, WCO, WHO, WIPO, WMO, WToO, WTO
در دوره داریوش سوم یک ناو ایرانی بسوی مغرب و سواحل سنگال فعلی مسافرت نموده و پس از آن نیز گزارش‌هایی از سفر ایرانی‌ها به این منطقه وجود دارد گروهی از ایرانیان بعد از اسلام به این منطقه مهاجرت کرده‌اند و سلسله رستمیان را تأسیس کرده‌اند در خصوص ریشه آمازیغ و بربرها نیز یک احتمال بر ریشه‌های پارسی آن‌ها که از طریق عمان و اردن به شمال آفریقا آمده باشند وجود دارد. ابن بطوطه در سفر به ایران و آسیای میانه و حتی چین از زبان فارسی برای تکلم استفاده می‌کرده‌است. پس از استقلال مراکش، روابط سیاسی دو کشور در سال ۱۳۳۶ خورشیدی آغاز و سفارت ایران در رباط تأسیس گردید و روابط دوستانه‌ای میان شاه ایران و مراکش وجود داشت. با پیروزی انقلاب اسلامی، پس از دوره‌ای قطع و کاهش در سطح روابط، دور جدیدی از روابط از سال ۱۳۷۱ آغاز و سطح روابط ارتقاء پیدا نمود.
شهر اُسلو (Oslo) بزرگ‌ترین شهر و پایتخت کشور نروژ است. اسلو همچنین تنها شهر نروژ است که خود یک استان و یک شهرستان نیز به‌شمار می‌آید.
مساحت استان و محدودهٔ شهرداری اسلو ۵۴۵ کیلومتر مربع است. طبق آمار سال ۲۰۲۱ میلادی، کل جمعیت اهالی اسلو، ۶۹۷۰۵۷ نفر برآورد شده‌است. بلندترین نقطه، در شهر و استان اسلو با ارتفاع ۶۳۱ متر بالاتر از سطح دریا در مرز مشترک با شهر لونر متعلق به استان ویکن، واقع شده و چرکه برگه، یا صخرهٔ چرکه نام دارد.https://snl.no/Oslo
شهر اسلو بین سال‌های ۱۶۲۴ و ۱۹۲۵ میلادی کریستیانیا نامیده می‌شد. اسلو در سال ۱۴۰۸ به دست هارالد سوم (پادشاه نروژ) بنیان گذاشته شد.
اسلو در ۱۶۲۴ در آتش‌سوزی گسترده‌ای به شدّت آسیب دید و سپس به دست پادشاه دانمارک، کریستیان چهارم، به‌طور گسترده بازسازی شد. پس از این بازسازی، او نام شهر را به کریستیانا تغییر داد.
نام این شهر در ۱۹۲۵ بار دیگر به اُسلو برگردانده شد. پیرامون معنی نام اسلو اختلاف نظر وجود دارد ولی این‌که این نام از زبان نروژی باستان گرفته شده قطعی است. اسلو در آغاز نام یک مزرعه بزرگ در محل سکونتگاه قدیمی بیورویکا بود. زبان‌شناسان دو نظر اصلی در مورد معنی نام اسلو دارند. برپایه نظر اول، این نام به معنی «چمنزار در پای تپه» است و برپایه نظر دوم، این نام «چمنزاری که وقف ایزدان شده» معنی می‌دهد. پژوهشگران هر دو نظر را به یک اندازه محتمل می‌دانند.
اسلو همچنین مرکز سیاسی، علمی، اقتصادی، و فرهنگی نروژ است.
به عنوان پایتخت نروژ، اسلو مقر پادشاه، دولت و دولت مرکزی، مجلس نمایندگان، دادگاه عالی و رهبری عالی نظامی است. همه سفارتخانه‌های کشورهای خارجی در نروژ در اسلو واقع شده‌اند. در اینجا شما می‌توانید چندین نهاد دیگر دولت مرکزی کشور را نیز بیابید.
به عنوان یک استان، اسلو حوزهٔ انتخابیهٔ جداگانه ای در انتخابات پارلمانی تشکیل می‌دهد و ۱۹ نماینده، که شامل کرسی‌های هموارسازی نیز می‌شود را به مجلس ملی نمایندگان اعزام می‌کند. با این حال، اسلو هیچ ارگان منتخب مردمی در سطح استان ندارد. وظایف آنها توسط نهادهای مشابه شهرداری انجام می‌شود. اسلو استاندار مشترک با ویکن دارد. در ضمن، اکثر ارگانهای دولتی در سطح استان، بین دو استان تقسیم شده‌اند.https://snl.no/Oslo_-_administrasjon
اسلو مرکز فرهنگی، علمی، اقتصادی و اداری نروژ است و کانون اصلی بازرگانی، بانکداری، صنایع و کشتیرانی نروژ در این شهر قرار دارد.
این شهر یکی از کانون‌های مهم بازرگانی دریایی و صنایع دریایی اروپا نیز به‌شمار می‌رود و شمار زیادی شرکت مربوط به بخش دریانوردی و بیمه دریایی در آن قرار گرفته که برخی از آن‌ها از شرکت‌های بزرگ دنیا در این بخش هستند.
حیات اقتصادی در اسلو فراتر از مرزهای شهر و استان اسلو می‌رود. از نظر اقتصادی باید کل منطقهٔ شهری را به عنوان یک بازار کار یا یک جامعه تجاری و اقتصادی یکپارچه درک کرد.
بازار مشترک کار در این واقعیت منعکس می‌شود که حدود ۱۸۰ هزار کارمند که در شهرداری‌های دیگر زندگی می‌کنند در اسلو کار می‌کنند. عکس این موضوع نیز صادق است؛ یعنی حدود ۶۶ هزار کارمند که در اسلو زندگی می‌کنند خارج از محدودهٔ شهر کار می‌کنند. اکثر این فراد دراستان ویکن اشتغال به کار دارند.https://snl.no/Oslo_-_næringsliv
ارائه خدمات، به گسترده‌ترین شکل در اسلو وجود دارد. تجارت و خرده فروشی، حمل و نقل، بانک و بیمه، خدمات دولتی و خصوصی و موارد دیگر همگی عنصر اصلی در بخش خدمات در اقتصاد شهر را تشکیل می‌دهند. میزان فعالیت خدماتی بر اساس تعداد کارکنان بخش‌های خدماتی اندازه‌گیری می‌شود. خدمات تولید شده در اسلو به کل کشور ارائه می‌شود. ایجاد ادارات دولتی پس از سال ۱۸۱۴(تصویب قانون اساسی) و فعالیت‌های ساختمانی که درپی داشت، محرک‌های مهمی در رشد سریع اسلو در قرن ۱۹ میلادی بودند. پس از سال ۱۹۵۰، نظارت دولت بر امور به شدت در اسلو افزایش یافت اگرچه بخش‌های کوچکتری از سازمان‌های دولت از اسلو به شهرهای دیگر منتقل شدند.
همچنین در مورد خدمات خصوصی نیز اسلو از بیشترین اهمیت در کشور برخوردار است. با داشتن جمعیتی که از قدرت خرید بالایی برخوردار است و تردد زیاد گردشگران، حجم خرده فروشی دراسلو قابل توجه است. بانک و بیمه نیز مانند سایر خدمات اقتصادی، اشتغال قابل توجهی را به خود اختصاص می‌دهند. مهم‌ترین شاخه‌های فعالیت اقتصاد خدماتی دراسلو، خدمات فنی، تجاری و حقوقی و غیره، علاوه بر خدمات اطلاعاتی است. برخلاف صنعت و تجارت، بخش قابل توجهی از خدمات در مناطق مرکزی شهر و بخش عمده ای در مرکز شهر واقع شده‌است.
اسلو، هم به عنوان یک دروازهٔ ورودی از خارج و هم به عنوان یک مقصد گردشگری، به خودی خود در تولید و ارائه خدمات گردشگری اهمیت فراوان دارد. در سال ۲۰۱۹ میلادی، این شهر در مجموع ۵۳۴۰ هزار مهمان یک روزه در هتل‌ها داشت که ۲۱٫۳ درصد از کل کشور را شامل می‌شود. هتل‌های اسلو در مقایسه با سایر نقاط کشور، به‌طور قابل توجهی از ظرفیت بالاتری برخوردارند. به علاوه در نتیجهٔ فعالیت زیاد در برگزاری دوره‌ها، کنفرانس‌ها و ملاقات‌های تجاری و اداری، در اسلو این ظرفیت تقریباً بی وقفه در حال بهره‌برداری است.(Tjenesteyting)https://snl.no/Oslo_-_næringsliv
در سال ۱۹۶۴، در اسلو ۶۹۷۶۲، نفر در مجموع، مشغول کار در صنایع بوده‌اند. براین اساس در مقایسه با کل تعداد افراد شاغل، سهم صنایع در اسلو، ۲۵ درصد بوده‌است. از سال ۱۹۶۴ به بعد درعمل، میزان اشتغال در صنایع، هم با توجه به تعداد کل شاغلین و هم از نظر میزان سهمی که صنایع از کل تعداد شاغلین داشته‌اند، به شکل مستمری کاهش داشته‌است. تعداد کارکنان، در بخش تولیدات صنعتی در اسلو در سال ۲۰۰۳ به ۲۴۴۰۰ نفر کاهش یافته بود. بر اساس تعداد کارکنان، در این سال سهم اسلو در صنایع در مقایسه با کل کشور، ۹٫۲ درصد بوده‌است. این میزان در سال ۱۹۷۴ میلادی، ۱۴٫۵ در صد بوده‌است. از سال ۱۹۸۹، اسلو مقام اول، به عنوان مهم‌ترین استان کشور در صنایع، بر اساس میزان اشتغال را از دست داده‌است. در سال ۲۰۰۳ میلادی اسلو، بعد از استان روگالاند و استان سابق هوردالاند، در جایگاه سوم میزان اشتغال در صنایع قرار داشت.
فعالیت صنایع در اسلو سابقاً دارای تنوع بالایی بود. اکثر اصناف صنعتی دارای نماینده یا نمونه ای در اسلو بودند. تحولات چند دههٔ اخیر باعث کاهش شدید این تنوع گشته‌است. اصنافی سنتی، مانند نساجی، دوزندگی و چوب بری تقریباً از صحنه اسلو ناپدید شده‌اند. امروزه صنایع در اسلو، بیشتر روی هنر گرافیک و انتشار و تولید قطعات به خصوص، قطعات الکترونیک متمرکز شده‌است.https://snl.no/Oslo_-_industri
اسلو یک مرکز حمل و نقل است. موقعیت این شهر در قلب آبدره اسلو، آن را به یک مقصد طبیعی برای مهم‌ترین راه‌آهن و جاده‌های اصلی تبدیل می‌کند. اما این مکان همچنین محدودیت‌هایی را نشان می‌دهد و شهر در امور مربوط به ترافیک داخلی و رفت و آمد روزانه به مناطق اطراف و تردد منطقه ای و ملی، دارای چالش‌های بزرگی است.https://snl.no/Oslo_-_samferdsel
اسلو شهری پرجمعیت است و مقدمات حرکت افراد پیاده یا با دوچرخه فراهم شده‌است. درسال‌های اخیر مسیرهای دوچرخه سواری پیشرفت چشمگیری داشته؛ و شرایط برای دوچرخه سواران بهبود یافته‌است. در سال ۲۰۲۰ میلادی، طول راه مسیر شبکهٔ دوچرخه سواری ۲۰۰ کیلومتر را پشت سر گذاشت. در عین حال، محدودیت‌هایی برای استفاده از خودروها در داخل شهر اعمال شده و تعداد پارکینگ‌ها نیز کاهش یافته‌است.(Sykkel- og gangveier)https://snl.no/Oslo_-_samferdsel
از دهه ۱۹۸۰ سرمایه‌گذاری بزرگی در ساخت جاده‌ها انجام شده‌است، از جمله با کمک دریافت عوارض ورود به محدوده‌هایی که تعیین شده‌است. این محدوده‌های موظف به پرداخت عوارض ورود با خودرو، در اطراف مرکز شهر اسلو، در سال ۱۹۹۰ ساخته شده‌اند. درمنطقهٔ قدیمی شهر، در مرکز شهر اسلو و در اطراف مرکز شهر، فعالیت‌های عمرانی زیادی انجام شده‌است. از سال‌های ۱۹۹۰ تا این اواخر راه‌های بسیاری از جمله، چندین تونل ساخته یا توسعه داده شده‌اند.
بزرگ‌ترین پروژه جاده‌سازی در اسلو در دهه ۲۰۰۰، عبور از منطقهٔ بیورویکا از طریق یک تونل کوهستانی زیر آب بود، که جاده‌های اصلی را از شرق و جنوب به هم متصل می‌کند. سیستم تونل‌ها با نام مشترک تونل اپرا شناخته شده‌است. علاوه بر این، تونل دیگری از سال ۱۹۸۷ به طول ۸۰۰ متر، مناطق وسیعی را برای توسعه شهری آزاد کرده و یک منطقه را به یک محل مسکونی تبدیل کرده‌است.(Veiutbyggingen)https://snl.no/Oslo_-_samferdsel
اتوبوس‌ها و ترامواها بخش کاملاً ضروری حمل و نقل در محدودهٔ شهر را تشکیل می‌دهند. اولین تراموا با اسب در سال ۱۸۷۵ به بهره‌برداری رسید و ترامواها از سال ۱۸۹۴ (اولین تراموا برقی منطقه شمال اروپا) به نیروی برق مجهز شدند. در سال ۱۸۹۹ آخرین تراموا با اسب، به کار خود خاتمه داد. در اواخر دههٔ ۱۹۳۰، شبکهٔ تراموا در داخل شهر کند بود و اولین خط اتوبوس شهری در سال ۱۹۳۱ افتتاح شد. از دهه ۱۹۶۰، بسیاری از خطوط تراموا بسته شدند. برخی از خطوط تراموا که استفاده نمی‌شد با اتوبوس جایگزین شدند. در سال ۱۹۹۹، یک خط جدید تراموا به بیمارستان تازه تأسیس کشوری کشیده شد و در سال ۲۰۲۰ یک خط جدید تراموا از طریق بیورویکا باز شد.
در سال‌های اخیر، فواصل توقف ثابت ۵ و ۱۰ دقیقه ای، قبل از حرکت چندین خط تراموا اعمال شده که در عمل منجر به افزایش ترافیک گشته‌است. در سال ۲۰۱۸، تراموا ۵۱ میلیون مسافر، حدود ۱۴ درصد از کل مسافران وسایل نقلیه عمومی شهر را جابجا کرد.(Busser og sporveier)https://snl.no/Oslo_-_samferdsel
متروی اسلو در سال ۱۹۶۶ تأسیس شده و هم‌اکنون دارای ۵ خط و ۱۰۱ ایستگاه می‌باشد.
یک شرکت سهامی (ت-بانن)، تمام خدمات ترافیک مترو در اسلو و ویکن، را عرضه و اداره می‌کند. این شرکت دارای مجوز فعالیت از اداره بازرسی راه‌آهن نروژ است و بر اساس توافق با شرکت مدیریت سهامی (روتر) فعالیت می‌کند. شبکه مترو ۵ خط در اسلو می‌راند. دو خط از آنها به خارج از اسلو به بروم در استان همسایه ویکن، گسترش می‌یابد.
۱۱۵ ترن جدید مترو، که بین سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۴ تحویل گرفته شده، توسط شرکتی در اتریش تولید شده‌اند. این ترن‌ها می‌توانند تا ۶ واگن داشته باشند و طول آنها می‌تواند به ۱۱۰ متر برسد. حداکثر ظرفیت حمل مسافر در این ترن‌ها ۸۰۰ نفر است.
منطقه کلان‌شهری اسلو در سال ۲۰۱۰ جمعیتی برابر با ۱٬۴۲۲٬۴۴۲ نفر داشت که ۹۱۲٬۰۴۶ نفر از آن‌ها در مناطق مسکونی به‌هم پیوسته زندگی می‌کنند.
اسلو پرجمعیت‌ترین استان و شهرداری کشور است. طبق آمار سال ۲۰۱۸ میلادی، جمعیت اسلو، برابر ۶۷۳۴۶۸، نفر بوده‌است. از زمان پایتخت شدن اسلو در سال ۱۸۱۴ میلادی تا به امروز، به استثنای دوره ای از اواخر ۱۹۶۰ تا اواسط ۱۹۸۰ محدوده فعلی شهرداری اسلو تقریباً رشد مداوم نشان داده‌است. رشد جمعیت، به خصوص از نیمه دوم قرن ۱۸ تا شروع جنگ جهانی اول شدید بوده‌است.
یک جمعیت ۴۰۰ هزارنفری در پایان جنگ جهانی دوم، در سال ۱۹۶۹ میلادی از ۴۸۸ هزار نفر فزونی یافته بود.
از آن زمان، این شهر هر سال افزایش جمعیت داشته‌است، به ویژه پس از سال ۱۹۹۰ که اسلو همراه با آکرهوس بیشترین رشد را در بین استان‌های کشور داشته‌اند. جمعیت اسلو در دورهٔ ۱۹۹۵–۲۰۰۵ به‌طور متوسط ۴۶۴۵ نفر یا سالانه ۰٫۹ درصد افزایش یافته‌است. در این دوره، اسلو تقریباً ۱۸ درصد از کل جمعیت کل کشور را درخود جا داده بود. این سهم به همراه آکرهوس ۴۱ درصد بود.
افزایش جمعیت در اسلو، از سال ۱۹۸۴ به بعد می‌تواند هم دلایل طبیعی داشته باشد و هم به علت بهبود و سهولت امکانات نقل و انتقال باشد. در مورد علل طبیعی می‌توان از کاهش میزان مرگ و میر و به خصوص افزایش تولد نام برد. بین سال‌های ۱۹۷۱ تا ۱۹۷۵ میزان باروی زنان اسلو ۷۵ در صد میانگین کشور بود. در سال ۲۰۰۵ این میزان به ۹۶ در صد میانگین کشور رسید. تنها بخش کوچکی از افزایش جمعیت اسلو را می‌توان به افزایش نسبت مهاجران در شهر نسبت داد.
جمعیت اسلو از نظر سن، جنسیت و وضعیت تأهل دارای ویژگی‌های روشنی است. یکی از این ویژگی‌ها تعداد کمتر کودک، به خصوص در سن مدرسه نسبت به کل جمعیت شهر در مقایسه با میانگین کشور است. تعداد افراد در سن کار(۲۰ تا ۶۶) نسبت به کل جمعیت شهر در مقایسه با دیگر مناطق نروژ، بیشتر است. در صد افراد بازنشسته (بالای ۶۷) در اسلو، کمتر از میانگین کل کشور است. با این حال، نسبت گروه‌های بالای ۸۰ سال در کل کشور یکسان است. ضمن اینکه تفاوت در ترکیب جمعیت از نظر سنی بین اسلو و کل کشور با گذشت زمان کاهش و نسبت کودکان در اسلو به دنبال افزایش زاد و ولد تا حدودی در حال افزایش است.