moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
گرچه گچبری محراب تاریخ ربیع الاول سال ۷۵۱ه. ق را نشان می داده است، اما عده ای بر این عقیده اندکه بنای میر زبیر معبدی مربوط به قبل از اسلام بوده که در زمان امیری از خاندان آل مظفر مرمت و به مسجد تبدیل شده است. ‏در خصوص عملکرد واقعی بنای میر زبیر اطلاع دقیقی در دست نیست. با این حال با توجه به شباهت آن با بنای پیر جار سوز و همچنین وجود بنای دیگری به نام طلحه که اکنون ویران شده به نظر می رسد بنای مزبور آرامگاهی بوده است .
مسجد قندی مربوط به دوره قاجار است و در تهران، خانی آباد ـ خیابان تختی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۶۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این بنا در سال ۱۳۲۷ هجری قمری به وسیله حاج سیدهاشم قندی از تجار بزرگ قندفروشی تهران بنا گردیده است. سید هاشم قندی سه مسجد در تهران ساخت و وقف کرد، یکی در خیابان شهید فروزش (مهدیخانی)، دیگری مسجد خندق‌آبادی در خیابان مولوی و یکی هم این مسجد در خیابان تختی.http://www.mizanonline.ir/fa/news/190342/مسجد-قندي-عبادتگاه-122-ساله-تصاویر وی پدر بزرگ شهید سید مجتبی هاشمی (نخستین فرمانده کمیته انقلاب مرکزی تهران، و فرمانده گروه فداییان اسلام در طول جنگ ایران و عراق) است.
ساختمان مسجد شامل سردر ورودی، هشتی، صحن، ایوان و شبستان ستون‌دار است. مسجد دارای یک ورودی اصلی از خیابان تختی و ورودی فرعی ورودی زنانه از کوچه مجاور است. سردر ورودی اصلی مسجد دارای طاق جناغی و تزیینات کاشی‌کاری و مقرنس‌کاری و کتیبه‌ای مورخ ۱۳۲۶ هجری قمری است. بعد از سردر ورودی، هشتی کوچک شش ضلعی با پوشش گنبدی و تزیینات کاشی‌کاری معرق دوره قاجاریه قرار دارد. در دو ضلع این هشتی، کتیبه‌ای به خط ثلث سفید در زمینه لاجوردی مورخ ۱۴۱۰ هجری قمری دیده می‌شود که مربوط به تعمیرات دوره اخیر است. سمت چپ این هشتی، وضوخانه قرار گرفته است. صحن مسجد، کوچک و مربع است. در سوی جنوب صحن، ایوان و به قرینه آن در جانب شمالی، ایوان مانند کم عمقی ساخته شده است. اضلاع دیگر صحن، مزین به طاق‌نماهای تزیینی و کاشی‌کاری معرق است. در سراسر ضلع جنوبی، شبستان ستون‌داری با نه ستون در میانه و پوشش طاق و گنبد قرار گرفته است. این شبستان شامل دو محراب کوچک کاشی‌کاری است. در پشت بام و در راستای یکی از محراب‌ها، دو بادگیر بنا گردیده است. بخشی از پشت بام مسجد به صورت مهتابی درآمده که در تابستان‌ها و مراسم ویژه مورد استفاده قرار می‌گیرد. سردر فرعی و زنانه مسجد، ساده‌تر و مورخ ۱۳۲۷ هجری قمری است و در پشت آن، هشتی دیگری با تزیین کاشی‌کاری معقلی واقع گردیده است. این هشتی نیز در سال‌های اخیر بازسازی شده است. در جبهه شرقی و غربی صحن، راه‌پله‌ای جهت دسترسی به پشت بام تعبیه شده است. در تعمیرات دوره اخیر، سطح آجرفرش صحن را موزاییک کرده، حوض هشت ضلعی سنگی میانه صحن را کنده و در دیوار شمالی حیاط، یک ردیف وضوخانه سرپایی احداث کرده‌اند. این بنا در سال ۱۳۷۵ خورشیدی به شماره ۱۷۶۰به ثبت تاریخی رسیده است.مسجد قندی، تهران کویرها و بیابانهای ایران
همچنین مسجدی به همین نام در میدان وحدت اسلامی (شاهپور)، در اواسط خیابان شهید فروزش (مهدیخانی) توسط همین سازنده و با همین نام وجود دارد. یکی از بخش‌های زیبای این مسجد شبستان آن است. سر ستون سنگی آن درست قرینه سر ستون مسجد فخریه است. داشتن فضای دلنشین از دیگر زیبایی‌های این مسجد است.
باغ‌موزه قصر که در گذشته زندان قصر نامیده می‌شد، اولین زندان متمرکز شهر تهران بود. این زندان هم‌اینک تعطیل شده و تحت عنوان باغ‌موزه قصر در بزرگراه شهید صیاد شیرازی، خیابان پلیس قرار دارد. این بنا به عنوان یکی از مراکز فرهنگی، تاریخی و هنری کشور مورد بازدید عموم است.
در یازدهمین مراسم آیین انتخاب موزه‌های برتر و مراسم نکوداشت روز جهانی موزه که ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۷ در خانه هنرمندان برگزار شد، باغ‌موزه قصر در شاخص‌های گردآوری و توسعه مدیریت، موفق به کسب عنوان موزه برتر سال در میان ۹۵ موزه شرکت کننده شد.
در زمان ریاست سوئدی‌ها بر شهربانی (نظمیه) تهران، زندان نظمیه در محل اداره شهربانی (بخشی از وزارت امور خارجه فعلی) در میدان توپخانه واقع بود. این زندان مرکب از دو یا سه اتاقک کوچک معروف به حبس نمره یک و چند اتاق و یک زیرزمین برای زندانیان عمومی بود.تاریخ بیست ساله ایران. حسین مکی. جلد پنجم نشر ناشر. ۱۳۶۳ تهران
با ایجاد حکومت رضا شاه، محل قبلی تکافوی خیل عظیم زندانیان را نمی‌کرد؛ لذا سرتیپ درگاهی، رئیس نظمیه تقاضای یک محل وسیع برای ایجاد زندان تهران را نمود. محلی که برای این کار در نظر گرفته شد قصر قاجار (حدفاصل سه راه زندان، پل سیدخندان، خیابان شریعتی و خیابان پلیس فعلی) بود که دارای ساختمان‌های قدیمی و وسیع و متروکه بود. این مجموعه که در سال ۱۱۶۸ خورشیدی ساخته شده بود، محل مناسبی برای ایجاد زندان تشخیص داده شد؛ و بین ارتش، مخابرات و زندان تقسیم گردید.پایگاه اطلاع‌رسانی شهرسازی و معماری
زندان قصر در تاریخ ۱۱ آذرماه ۱۳۰۸ به دست رضا شاه افتتاح گردید. فاز اولیه زندان که در آن زمان افتتاح شد ۱۹۲ اتاق بود با گنجایش ۸۰۰ زندانی. بعدها و تا زمان ساخت زندان اوین در دهه چهل، این زندان تنها زندان پایتخت بود. در این دوران زندان قصر توسعه زیادی پیدا کرد. پس از انقلاب اسلامی ایران این زندان محل حبس زندانیان غیر سیاسی بود.
در سال ۱۳۸۳ این زندان تعطیل شد و شهرداری تخریب بخش‌هایی از زندان را آغاز نمود که با پیگیری کانون زندانیان سیاسی پیش از انقلاب با ثبت زندان به عنوان آثار ملی ایران در سازمان میراث فرهنگی از تخریب آن جلوگیری شد. البته در این میان تا پیش از ثبت این محل، زندان زنان سیاسی تخریب شد.
در نهایت، در سال ۱۳۹۱ به وسیلهٔ شهرداری تهران براساس طرح معماری و ایده مفهومی تجربی معماری کلانشهر، به باغ موزه تبدیل گردید و در تاریخ ۱۴ آبان ماه ۱۳۹۱ با حضور شهردار تهران و جمعی از هنرمندان برای بازدید عموم رسماً افتتاح گردید.
نخستین زندانی زندان قصر، سازنده آن یعنی سرتیپ درگاهی بود. او تنها دو روز پس از همراهی رضا شاه در مراسم افتتاح زندان، در همان زندان محبوس گردید. سید جعفر پیشه‌وری، قوام‌السلطنه، صارم‌الدوله، صولت‌الدوله، عبدالحسین تیمورتاش، بزرگ علوی، علیمردان خان بختیاری، پنجاه و سه نفر و محمد فرخی یزدی و همچنین تقی ارانی برخی از زندانیان معروف این زندان هستند.
با اوج گرفتن اعتراضات مردمی به رژیم پهلوی نیز بسیاری از چهره‌های نام آشنای جمهوری اسلامی در سال‌های قیام، در زندان قصر محبوس بوده‌اند. آیت الله طالقانی، مهدوی کنی، محمدتقی شریعتی (پدر علی شریعتی)، اکبر هاشمی رفسنجانی، سید علی خامنه‌ای، مرتضی مطهری، باهنر، محمدجواد تندگویان، احمد احمد، مرضیه دباغ و عزت شاهی از این چهره‌ها هستند.
از زندانیان معروف پس از انقلاب، می‌توان به امیرعباس هویدا و اغلب اعدام‌شدگان رژیم پهلوی اشاره کرد. (تنها چند تن از آن‌ها پیش از افتتاح مجدد زندان قصر در مدرسه رفاه اعدام شده بودند.)خاطرات آیت‌الله خلخالی. نشر سایه. (ISBN 964-5918-25-1) تهران ۱۳۸۰ چاپ پنجم از دیگر زندانیان غیرسیاسی این زندان را می‌توان پری بلنده، سیدمهدی بلیغ، اصغر قاتل نام برد.
تا پیش از انقلاب اسلامی ایران، بزرگ‌ترین و معروف‌ترین مورد فرار از زندان قصر، در زمان رضاشاه مربوط به سید فرهاد نامی از اشرار محلی بوده‌است. و در زمان محمدرضاشاه نیز معروف‌ترین فرار مربوط به اشرف دهقان از تروریست‌های چریک‌های فدایی می‌باشد. اندکی پیش از وقوع انقلاب اسلامی ایران، درهای زندان قصر باز و دیوار آن توسط زندانیان تخریب شد. در میان خلاص‌شدگان از زندان، دو آمریکایی متهم به اختلاس نیز حضور داشتند که ماجرای فرار آن‌ها توسط نویسنده آمریکایی کن فالت نگاشته شد و فیلم فرار عقابها نیز از روی آن ساخته شد.فرار عقابها. کن فالت. حسین ابوترابیان. نشر نو. ۱۳۶۳ تهران
سید فرهاد از اهالی روستای سه (soh) از توابع نطنز بود. دربارۀ او و دو نفر دیگر کتابی به نام سه مرد عجیب نوشته شده‌است. یکی از بزرگ‌ترین فرارهای تاریخ (از لحاظ تعداد نفرات) از این زندان صورت گرفته‌است. در روز یکشنبه ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، در میانه آشوب و به هم ریختگی ناشی از انقلاب، ۱۱۰۰۰ زندانی سیاسی و عادی و تعدادی اروپایی و آمریکایی از این زندان گریختند. در پی حمله مردم و حامیان مسلح آیت‌الله خمینی به زندان، زندان‌بانان گریختند و راه برای آزادی محبوسان هموار شد. پس از فرار افراد دربند، تظاهرکنندگان به داخل زندان ریختند و وارد انبار مهمات شده و مقادیر زیادی سلاح به دست آوردند.
محمد فرخی یزدی، شاعر سیاسی و پرآوازه ایرانی، غزلی گفته با مطلع «ای دژ سنگدل قصر قجر قاجار» که مفقود شده‌است.دیوان فرخی یزدی. حسین مکی. انتشارات امیر کبیر. ۱۳۵۷ تهران. پاورقی صفحه ۶۹ مقدمه همچنین بزرگ علوی نیز در آثار خود به این زندان و خاطرات خودش از آن اشاره نموده‌است.
== منابعنقشه منطقه هفت تهران، انتشارات ایرانشناسی
به شماره شابک: 4-47-8351-600-978 ==
عمارت کلاه فرنگی رشت مربوط به دوره قاجار است و در ضلع جنوبی باغ محتشم رشت در کنار رودخانه گوهررود واقع شده‌است. مالک اصلی پارک، اکبرخان بیگلربیگی از مالکان و حکم‌رانان قدیم گیلانی بوده‌است که پس از این پارک به دختر او به ارث رسید و سپس باغ در مالکیت
محتشم‌‌الملک از مالکین و حکمرانان قدیم گیلان در زمان مشروطیت بود و از این تاریخ به باغ محتشم شهرت یافت.
این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۶۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
عمارت کلاه فرنگی دارای ۴ طبقه است اما از بیرون به نظر می‌آید که ۳ طبقه دارد. طبقات اول و دوم هر یک دارای دو اتاق است و این اتاق‌ها هر یک به وسیله پنجره‌هایی نورگیری داخلی و تهویه مناسب را در فصل گرم سال فراهم می‌کنند. بلندترین اتاق این عمارت هشت‌گوش و از هر سو دارای پنجره‌هایی است که رو به باغ باز می‌شود و مصالح به کار رفته در آن آجر، چوب و گچ است.
مصالح به کار رفته در بنا از جنس آجر و چوب بوده و بام آن به صورت خرپشته‌ای و پوشش آن از جنس سفال خمره‌ای تعبیه شده، که در زیر آن سفال‌هایی قرار گرفته‌اند که کار آن‌ها عایق بندی گرمایی و سرمایی ساختمان و نگهداری سفال می‌باشد. دور تا دور ساختمان در طبقه اول به صورت ایوان و در طبقه دوم به صورت بالکنی چوبی است، که ۶۸ ستون بالکن بام ساختمان را مهار کرده، دامنه ساختمان از سر شیرهایی چوبی ساخته شده که به صورت دو پوش است که برای جلوگیری از ریزش برف و باران به داخل ساختمان طول آن را بلند گرفته‌اند.
باغ محتشم و عمارت کلاه فرنگی، در گذشته، از محلات کم تردد رشت بوده‌است و به همین علت محلی برای سکونت تابستانی حکمران و فرمان‌داران بود، اما با توجه به توسعه شهر و افزایش جمعیت و خیابان‌های ارتباطی در کنار این پارک جهت دسترسی به مرکز شهر و احداث بنای استانداری و شهربازی در ضلع غربی این پارک موجب شده تا این عوامل آرامش و سکوت محل و منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.
[جاهای دیدنی رشت: کلاه فرنگی]
خانه مبصرالممالک صالح مربوط به دوره قاجار است و در کاشان، محله سرسنگ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۶۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بیمارستان مرسلین مربوط به دوره قاجار است و در کرمان، خیابان باستانی پاریزی ـ جنب شرکت فرش ایران واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه آزاده، بنایی تاریخی مربوط به دوره زندیه تا دوره قاجار است و در شهرستان شهرکرد، شهر چالشتر واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۵۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه حاج وکیل مربوط به اواخر دوره قاجار است که در شهر اراک و در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۷۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بانی این بنا در اصل یک شرکت تجاری انگلیسی (سویسی الاصل) به نام زیگلر بود که پس از انحلال، قسمتی از آن توسط یکی از متمولین شهر اراک به نام حاج محمد حسین میثمی وکیل خریداری شد و از آن پس به نام قلعه حاج وکیل شهرت یافت.
با توجه به اینکه شهر اراک در دوره قاجار یکی از مراکز مهم فرش ایران بود بسیاری از کمپانی‌های خارجی امتیاز تجارت فرش را در زمان ناصرالدین شاه بدست آوردند. گفته شده که در اراک، ۱۴ کمپانی تجارت فرش وجود داشت که برای در انحصار داشتن همه مراحل تولید فرش، شروع به ساخت مجموعه‌هایی در قسمت وسیعی از شرق شهر کردند. این مجموعه‌ها شامل کارگاه‌های رنگرزی، بافت فرش و محل مسکونی خارجی‌ها بود.
ساختمان فعلی بخش کوچکی از کل مجموعه اولیه است و قسمت وسیعی از آن با ساختمان‌های مسکونی محصور شده‌است. ساختمان آن شامل حیاط، ایوان، شبستان، قسمت همکف و بالاخانه است که در مساحت حدود ۹۰۰ متر مربع و در محوطه‌ای به مساحت ۳۸۰۰ متر مربع قرار دارد. بخش شمالی بنا برونگرا و بخش جنوبی آن نیمه درونگرا است. بخش‌هایی از خارج بنا و ستون‌ها به وسیلهٔ کاشی‌های لعابدار تزئیناتی وجود دارد و در داخل بنا تزئینات خاصی نیست.
ساختمان قلعه وکیل در سال ۱۳۷۰ به مالکیت میراث فرهنگی استان مرکزی در آمد و در تیر ۹۸ به موزه صنایع دستی و هنرهای سنتی استان مرکزی تبدیل شد.
شهر توس (با ارک وبرج وبارو) مربوط به سدهٔ ۲ ه‍.ق است و در شهرستان مشهد، بخش مرکزی، دهستان طوس واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۵۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
موزهٔ ایران باستان و کتابخانهٔ ملی مربوط به دورهٔ معاصر است و در تهران، خیابان امام خمینی (تهران)، خیابان سی تیر واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
معمار این ساختمان آندره گُدار، معمار فرانسوی بوده‌است که در طراحی آن کاخ کسری در شهر تیسفون در دوران ساسانی را در ذهن داشته‌است. در فروردین ۱۳۱۳ آندره گدار (معمار، ایران‌شناس و مدیر عتیقیات یا همان اداره باستان‌شناسی وقت) طرح موزه را کامل و سپس از سال ۱۳۱۴ خورشیدی ساخت آن آغاز شد که در مدت دو سال عملیات ساختمانی آن به‌وسیلهٔ حاج عباسعلی معمار و استاد مراد تبریزی تکمیل شد و در سال ۱۳۱۶ خورشیدی رسماً گشایش یافت.
نما و سردر ورودیِ موزه به‌شیوهٔ نمای ایوان کسری ساخته شد. («ایوان کسری» نام کاخ شناخته‌شدهٔ شهر تیسفون، پایتخت دولت ساسانی است که ایوان آن ۳۵ متر بلندی، ۵۰ متر پهنا و ۲۵ متر ژرفا دارد). رنگ آجرها نیز به همین منظور به رنگ سرخ تیره تعیین شده تا نمایانگر معماری عصر ساسانی باشد. بنای موزه حدود ۱۱٬۰۰۰ مترمربع است که ساختمان اصلی آن در سه طبقه ایجاد شده‌است.
در آغاز، طبقهٔ اول موزه به بخش ایران پیش از اسلام و طبقهٔ دوم موزه به بخش پس از اسلام اختصاص یافت.
گسترش کاوش‌های باستان‌شناختی و ازدیاد روزافزون آثار در موزهٔ ایران باستان، موجب شد که این موزه طی چند مرحله، گسترش کمّی و کیفی یا درحد فاصل سال‌های ۱۳۵۷ تا ۱۳۷۰، علاوه بر تعویض ویترین‌های موزه، نوسازی سیستم گرمایشی و سیستم برقیِ موزه، واحدهایی تحت عنوان انبار و گنجینه در زیر موزه، ساخته و اضافه شد.
در سال ۱۳۷۵، آثار دوران اسلامی، رسماً از موزهٔ ایران باستان منفک و به ساختمان مجاور موزه، که ساختمان از سال ۱۳۳۷ ساخته شده‌بود، منتقل شد.
این ساختمان که در سال ۱۳۳۷ ساخته شده‌بود، در ابتدا با هدف احداث موزهٔ مردم‌شناسی مدنظر بود، که پس از انقلاب، با ایجاد سازمان میراث فرهنگی و تمرکز اشیاء باستانی در موزهٔ ایران باستان، طرح تغییر نام کلی موزه به «موزهٔ ملی ایران» و اضافه شدن موزه‌ای تحت عنوان «موزهٔ اسلامی» مطرح و اجرا شد که در نهایت در سال ۱۳۷۵ با گشایش رسمی موزهٔ دوران اسلامی، مجموعهٔ موزهٔ ایران باستان و موزهٔ دوران اسلامی، تحت عنوان «موزهٔ ملی ایران» رسمیت یافت.
آرامگاه محمد میرزا قوانلو ملقب به کاشف السلطنه (موزه تاریخ چای لاهیجان) مربوط به دوره معاصر است و در لاهیجان، خیابان کاشف شرقی نرسیده به سراه کشاورزی واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۶۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
موزه لاهیجان یکی از جاذبه‌های گردشگری شهرستان لاهیجان است که ابتدا به عنوان مقبره کاشف السلطنه مورد بازدید قرار می‌گرفت، با تکمیل ساختمان نیمه کاره مجاور آرامگاه و از سال ۱۳۷۵ به عنوان موزه تاریخ چای ایران مورد بهره‌برداری قرار گرفت.
این موزه از یک سالن اصلی دو طبقه، یک برج و دو فضای اداری شمالی و جنوبی تشکیل شده‌است. طبقه همکف از سالن اصلی بنا، به اسناد و مدارک مرحوم کاشف السلطنه و وسایل مربوط به چای و چای‌نوشی اختصاص داده شده و طبقه دوم بنا را ویترین‌ها و اقلام مردم‌شناسی تشکیل می‌دهند.
بنای فعلی پیغمبریه مربوط به دوره صفوی است و در قزوین، جانب شرقی خیابان پیغمبریه و جنب مدرسه و مسجد پیغمبریه در غرب بنای چهل ستون قرار دارد و تاریخ ساخت بنا به دوران صفویه برمی‌گردد که در ادوار بعدی بازسازی و تکمیل گشته‌است.بنا بر شواهد تاریخی قدمت اصلی این بقعه به 2200 سال قبل برمی‌گردد و از این رو از جمله ی معدود آثار دینی مربوط به پیش از اسلام و مسیحیت در ایران به شمار می آید. این مجموعه از لحاظ تاریخی، فرهنگی و مذهبی از اهمیت ویژه ای برخوردار است.رد پای معماری دوره های مختلف و همچنین رهگذر فکری ادیان ابراهیمی در آن قابل رؤیت است.در جانب شمال غربی این آستان و در زیر زمین، دهلیزی کهن و مخفی قرار دارد که علمای نامداری از تاریخ تشیع در آن آرمیده اند و قبور بسیاری بدون نشان در آن قرار دارد که به زعم کارشناسان می‌تواند به افراد سرشناسی از عالمان دینی و یا نزدیکان دربار پادشاه صفویه و یا قاجاریه مربوط باشد.آیت الله الهیان تنکابنی، میرزا مسعود شیخ الاسلامی، ملا علی طارمی، سید زرآبادی، شیخ احمد عزیزی و.. از جمله این علما هستند. با توجه به اینکه بقعه چهارانبیاء از نزدیکترین بقاع دینی در حریم کاخ یک پادشاه میباشد لذا چند شاه نشین در آن وجود دارد و به طور قطع عالمان سرشناس عصر صفوی همچون شیخ بهایی، ملاصدرای شیرازی و میرداماد و.. در آن به شکل مستمر تردد داشته اند.سرداب این مکان سالیان درازی است که مسدود میباشد و راهی برای ورود به آن وجود ندارد. مردم قزوین احترام خاصی برای این بقعه قائلند و همواره در اولین روز از ماه های قمری برای انجام دعا، نیایش و پخش نذورات در آن گردهم می آیند .پیوسته زائران و گردشگرانی از کشورهای مختلف با ادیانی متفاوت جهت بازدید در این مجموعه حاضر می‌شوند و این خود ظرفیتی جهت ایجاد گفتگوی صلح آمیز ادیان الهی و دوری از تنش های شيطنت آمیز افراطیون فراهم ساخته است. امید است مسئولان کشوری و استانی با توجه به این ظرفیت نادر و در عین حال بین المللی، زیرساخت های لازم جهت بهره وری هرچه بیشتر در حوزه های گردشگری فرهنگی و دینی را برای این گوهر بین الادیانی فراهم آورند.
این مکان را آرامگاه چهارتن از پیامبران بنی اسرائیل به نام‌های :سهولی، سلام، القیا و سلوم می‌دانند و به " چهار انبیاء " نیز معروف می‌باشد که گفته می‌شود آنان پیامبرانی می‌باشند که مژده میلاد مسیح را از اورشلیم به سوی شرق آورده بودند و از اسناد موقوفات صفویه برمی آید که این مکان در پایان قرن یازدهم هجری زیارتگاهی مورد احترام بوده و باغ‌هایی را بر آن وقف کرده‌اند. در تنها سندی که از این مجموعه وجود دارد، تنها در کتیبه مدرسه پیغمبریه، بازمانده از دوره صفویه با نام «مقام شریف» از آن یاد شده‌است
بنای فعلی پیغمبریه از آثار میرزا مسعود شیخ الاسلام می‌باشد. حرم در چهار جهت دارای چهار شاه‌نشین است و طرح آن در داخل به صورت بیست ضلعی است. در چهار جانب حرم چهار قوس بلند برپا گردیده که به کمک فیلپوش‌ها، طاق حرم را نگاه داشته‌اند. از جایی که قوس‌ها آغاز شده، دور تا دور حرم کتیبه‌ای گچ بری شده از سوره جمعه با رنگ طلایی روی زمینه لاجوردی به خط نسخ توسط شیخ علی سکاکی نوشته شده که از جمله آثار هنری بقعه به‌شمار می‌رود لازم است ذکر شود، علاوه بر چهار پیامبر نامبرده، مقبره امامزاده صالح بن حسن مجتبی نیز در همین مکان می‌باشد.
در دوره معاصر سر درب مقبره با دوبیتی از میرزا رحیم سامت که به عنوان تنها شعر سروده شده از این فقیه و مجتهد به جای مانده است ؛ تزیین شده‌است.
این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
مسجد نو قمشه مربوط به دوره صفوی است و در شهرضا، خیابان حکیم فرزانه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۷۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تی تی کاروانسرا مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان سیاهکل، روستای بالارود واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تی تی در زبان گیلکی به معنای شکوفه است. «تی تی خانم» همه یکی از شاهان صفوی است که این کاروانسرا را برپا کرد و از آن برای اقامتگاه مسافرانی که از سیاهکل و دیلمان به سوی طالقان می‌رفتند، بهره برده می‌شد. کاروانسرای تی تی از گونه کاروانسراهای برون‌شهری و دو ایوانی است که در هنگامه واپسین روزهای فرمانروایی کیائیان در سیاهکل ساخته شده‌است. عناصر به کار رفته در آن، میانسرا (حیاط مرکزی)، ورودی، هشتی، ایوان، قوس جناغی، تاق کلمبو و تاق گهوه‌ای و… است. در ساخت دیوارهای این کاروانسرا از قلوه سنگ و در تاق آن از آجر، ملات و ساروج استفاده شده‌است.
در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، تی تی کاروانسرا به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.دلیل قرار گرفتن تی تی کاروانسرا در این فهرست، معماری منحصر به فرد و متفاوت آن نسبت به دیگر کاورانسراها می باشد.
مجموعه صدر خواجو مربوط به دوره قاجار است و در اصفهان، محله خواجوی اصفهان ـ حاشیه خیابان چهارباغ خواجو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۷۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. در این مجموعه حجره‌هایی وجود دارد که طلاب علوم دینی در آنها مشغول تعلیم و تعلم هستند. دارای ۴ ایوان و ۴ هشتی است.
مسجد جامع جورشر مربوط به دوره قاجار است و در جورشر، مرکز شهر لشت نشا از توابع شهرستان رشت واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۸۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پل پونل مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان رضوان‌شهر (تالش ) منطقه پونل، رودخانه شفارود واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بادگیر خانه رجبی مربوط به دوره قاجار است و در سمنان، میدان ابوذر غفاری ـ خیابان ابوذر غفاری واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه رجبی در حال حاضر توسط سرمایه گذار بخش خصوصی مورد بهره برداری قرار میگیرد
پل گازروبار مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان صومعه‌سرا، بین راه صومعه‌سرا و بازار جمعه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۸۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این پل به طول ۴۸/۵ متر و عرض ۴/۵ متر است. ابعاد آجرهایی که این پل با آن ساخته شده ۵×۱۹×۱۹ سانتی‌متر است، این پل یک چشمه اصلی در مرکز و چهار چشمه فرعی در دو طرف دارد. پهنای چشمه اصلی حدود ۹ متر است. چشمه‌های فرعی دو سوی چشمه اصلی باریک ولی ارتفاع آن‌ها زیاد است. پهنای این چشمه‌ها ۱/۵ متر است. در دو سوی این چشمه‌های فرعی، دو چشمه فرعی دیگر قرار دارند که پهنای آن‌ها بیش از ارتفاعشان است و به ۴/۵ متر می رسد. ارتفاع نقطه مرکزی راس پل از سطح آب رودخانه حدود ۴/۵ متر است.
پل لیشاوندان مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان رشت، روستای لیشاوندان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۸۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد جامع چالشتر، بنایی تاریخی مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان شهرکرد، شهر چالشتر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۷۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. در کتیبه سردر غربی مورخ به سال ۱۲۳۰ ش (۱۲۶۷ ق) ، نام میرزا اسماعیل کاشی پز اصفهانی، سازنده تزیینات سردر، دیده می شود و در کتیبه ی منبر چوبی نام خطاط آن عبدالرحیم آمده است.در چوبی ضلع غربی را استاد ناصر چالشتری ساخته است.جنس بنا از سنگ، آجر و کاشی است. و دارای چهار ایوان و شبستان و حوضخانه، تطهیرحانه و سردر ورودی است خبرگذاری تسنیم- تاریخ پر طمطراق باستان بر اَزاره‌های سنگی قلعه چالشتر-07/07/1395
مسجد جامع چالشتر داخل قلعه قدیمی وجنب بقایای قلعه های خوانین (ستوده و رحیم خان) واقع شده که خانه بیات نیز متصل به قلعه ودر یک مجموعه قرار دارند. این مسجد بر اساس کاشی کتیبه دار ایوان شمالی و ماده تاریخ سر درب غربی به سال ۱۲۶۷ ه. ق ( احتمالا تاریخ اتمام بنا ) به دستور محمد رضا خان ستوده از خوانین چالشتری ساخته شده است که ایشان در سال ۱۲۷۰ ه.ق مسجد جامع شهرکرد معروف به مسجد خان را نیز ساخته است. بنای فوق دارای شبستان زمستانه و بهاره وایوان شمالی و رواقهای ستوندار شرقی وغربی میباشد. کاشیهای کتیبه ای با آیات قرآنی گل و گلدان ونقوش اسلیمی و ختائی وآجرکاریهای مختلف از تزئنات بکار رفته در بنا محسوب میگردند .
پل خشتی نال کیاشهر مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان لاهیجان، بین روستای نال کیاشهر و لیالستان در راه قدیمی لاهیجان به لنگرود واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
طول این پل، ۲۲ متر و ارتفاع آن از سطح آب، بیش از ۵/۶ متر و عرض آن ۳۸۳ سانتی‌متر است. آجرهای استفاده شده در این پل ۴ × ۲۰× ۲۰ سانتی‌متر است. مسیر رفت و آمد روی پل سنگ‌فرش است و از دو سیل‌برگردان در دو طرف پایه‌ها برخوردار است.
نال کیاشهر به معنی شهر دارای نی فرمانروا یا شهر باریک است. نال به معنی نی و کیاشهر یعنی شهر شاهی است.
میمون قلعه مربوط به دوره اواخر ساسانیان است که در دوره آل بویه از آن به عنوان قلعه نظامی استفاده می‌شده است، این بنا در شرق مقبره شاهزاده حسین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۷۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
میمون قلعه در جنوب شهر قزوین قرار دارد. این قلعه در دو طبقه با دهلیزهای عمود برهم و اتاق‌های جانبی ساخته شده است که گنبد میانیش فرو ریخته و بقایایی از ۸ برج آن باقی است. این قلعه بنایی است مربع شکل به ابعاد تقریبی ۷۰ در ۷۰ متر که از خشت‌های ۳۰ در ۳۰ سانتیمتر با ملاط شفته ساخته شده است. طبقه زیرین میمون قلعه از خاورتپه با سه تونل به باختر تپه منتهی می‌شود و یک تونل شمالی - جنوبی این تونل‌ها را به هم متصل می‌سازد. برخی از سفالینه‌های به دست آمده در قلعه نشان از کاربرد آن تا دوره ساسانیان و در دوران آل بویه دارد. بررسی‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهد که از طبقه پایینی که زیر زمین است به عنوان زندان استفاده می‌شده است.
خانه محمدیه مربوط به اواخر دوره قاجار است و در سمنان، خیابان آیت الله طالقانی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آشیانه قدیمی فرودگاه قلعه مرغی مربوط به دوره معاصر است و در فرودگاه قلعه‌مرغی تهران، غرب جوادیه راه‌آهن ـ خیابان قلعه مرغی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۸۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. کلمه قلعه‌مرغی در آغاز پیدایش هواپیما در ایران و پیش از باب شدن واژه فرودگاه، به عنوان محل فرود و پرواز و نگهداری هواپیما به کار می‌رفته است و از این رو، این نام روی این محل مانده است.
تپه سنگ چخماق از جمله قدیمی‌ترین استقرارهای یکجانشین شناخته‌شدهٔ دورهٔ نوسنگی در شمال شرق ایران است و در ۸ کیلومتری شمال شاهرود واقع شده است. قدمت تپهٔ غربی به اواخر هزارهٔ هشتم و اوایل هزارهٔ هفتم و تپهٔ شرقی به اواخر هزارهٔ هفتم و نیمهٔ اول هزارهٔ ششم پیش از میلاد بازمی‌گردد. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بنای امامزادگان محمد وابراهیم مربوط به دوره زند - دوره قاجار است و در ۱۰ کیلومتری شرق اورمیه، بخش بکشلوچای واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۹۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بقعه امامزاده علی بن جعفر مربوط به دوره صفوی است و در قزوین، خیابان طالقانی، محله ملک‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه ورثه بهبهانی مربوط به دوره قاجار است و در اصفهان، خیابان احمداباد، کوچه خواجه نظام الملک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانه اول حاج حسن غفوری مربوط به دوره قاجار است و در اصفهان، خیابان ابن سینا، کوچه مسجد صفا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۹۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
برج و باروی قدیمی (دامغان) مربوط به دوره قاجار است و در دامغان، محدوده قدیمی شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
شهرستان دامغان با قدمت هفت هزار ساله، دارای ۲ هزار اثر تاریخی و فرهنگی است که از این تعداد ۴۰۰ اثر شناسایی و تاکنون ۱۳۱ اثر ثبت ملی شدند. دیوار باروی دامغان یکی از بزرگترین بنا‌های خشتی ایران است که در استان سمنان واقع شده است. از آنجائی که دامغان شهری ست بسیار قدیمی و در مسیر جاده ابریشم قرار داشته و، چون از لحاظ سوق الجیشی بسیار مهم بوده و همیشه مورد تهاجم بیگانگان در زمان‌های مختلف قرار گرفته، حصاری به دور این شهر کشیده اند. هدف از ساخت این دیوار در گذشته حفاظت از ساکنان شهر بود و این سازه خشتی باشکوه، حصاری برای جلوگیری از تهاجم بیگانگان بوده است. طول و ارتفاع این دیوار خود نشانگر عظمت و جایگاه مهم شهر دامغان در گذشته‌های دور بوده است شهری با این دیواره و همچنین پنج دروازه ورودی نشانگر آن است که در گذشته شاهراه ارتباطی مهم به شمار می‌آمده است. باروی دامغان، ۱۶ هزار متر طول، ۱۰۶ برج و چهار دروازه داشته است که به مرور زمان به علت فرسایش و نزولات آسمانی فقط هشت هزار متر آن باقی مانده است. برج و باروی تاریخی شهر دامغان در تاریخ ۱۹ آذر ماه سال ۱۳۷۵ با شماره ۱۷۹۹ در فهرست آثار ملی به ثبت رسید. از باروی تاریخی دامغان به عنوان بزرگترین بنای خشتی ایران بعد از ارگ بم نام برده می‌شود.
تپه قلعه کهنه کند مربوط به دوره اشکانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در بجنورد، ۵ کیلومتری غرب شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۱۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
گنبد کوچک مهرآباد مربوط به دوره ایلخانی است و در ۳ کیلومتری جنوب نیشابور (روبروی روستای شهمیر)، کنار جاده کاشمر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
بنای امامزاده محمد طاهر مربوط به دوره تیموریان است و در شهرستان بابل، روستای مشهد سرا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۰۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
رباط قِلّی مربوط به دوره تیموریان - دوره صفوی است و در شهرستان جاجرم، بخش جلگه سنخواست، بین روستاهای قلی و گازان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
رباط قلی در مسیر تاریخی جاده ابریشم قرار داشته و یکی از کاروانسراهای مورد استفاده زائران حرم رضوی برای استراحت بین راهی بوده‌است.
ناصرالدین شاه قاجار در دومین سفر خود به شهر مشهد، در این کاروانسرا اقامت داشته‌است.
در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای رباط قلی به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.
بقعه سلطان سلیمان مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان تربت حیدریه، بخش جلگه زاوه، روستای سلطان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۱۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پل خشتی نور مربوط به دوره قاجار است و در نور، مرکز شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آب‌انبار و بازار نو مربوط به دوره قاجار است و در نیشابور، خیابان امام خمینی، بازار نیشابور واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۱۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این آب‌انبار، «بزرگ‌ترین آب‌انبار ایران» نامیده شده است.http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=13950108000140
مسجد دودانگه مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان ساری، بخش دودانگه، روستای علی‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
سردابه یام مربوط به اواخرقرن ۷ ه.ق است و در شهرستان خوشاب، بخش مشکان، روستای یام واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۱۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
مقبره جغتین مربوط به سدهٔ ۸ هجری است و در شهرستان گناباد، روستای گیسور واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۰۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
مقبره عبدالرحمان گهواره گر مربوط به سدهٔ ۹ و ۱۰ ه‍.ق است و در بخش گلمکان شهرستان گلبهار، ، روستای نوزاد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۱۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
نوع معماری و گنبد این بنا و قرار گرفتن بر بالای تپه آیی مشرف بر روستای نوزاد ، جلوه ایی منحصر به فرد به آن بخشیده است .
درختان ارس کهنسال مجاور این بنای باستانی نیز حکایتی غریب دارد ، افسانه ای میان چوپانان منطقه است که میگوید این هفت درخت ارس معروف به هفت دخترون ، در قدیم دخترانی خوش سیما و‌جوان بوده اند که هنگام برداشت آب از چشمه مورد هجوم حرامیان قرار گرفته و برای حفظ نجابت و پاکی خود رو بسوی مقبره فرار و حین فرار و نزدیک شدن حرامیان ، دست به دعا برده و از خدای خویش میخواهند که هرگز دست ایشان به آنها نرسیده و دامن عفت شأن لکه دار نشود ، فلذا هفت دخترون به ارس هایی زیبا مبدل گشته و برای ابد در آنجا آرام میگیرند ...
این درختان دارای عمر بیش از هزار سال بوده و نیازمند ثبت ملی و حمایت و حفظ و حراست میراث فرهنگی و منابع طبیعی شهرستان می‌باشد .
امامزاده آمینه خاتون مربوط به دوره تیموریان است و در قزوین، خیابان حمدالله مستوفی ملک آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آرامگاه شیخ احمد غزالی مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار است و در قزوین، خیابان شهید انصاری، کوچه امامزاده اسمعیل واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۹۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانه سید کاظم اعرابی مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، خیابان ولی عصر، کوچه سلطان سنجر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
اصفهان خیابان ولیعصر کوچه شماره ۱۸
هر ساله در دهه آخر ماه صفر از ساعت ۱۶ مراسم روضه خوانی با شکوهی که دارای حدود ۴ قرن سابقه می‌باشد برقرار است
حمام اوچدگان مربوط به دوره قاجار است و در اردبیل، محله اوچدگان، ضلع شمالی مسجد اوچدگان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۱۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه سرهنگ بخردی مربوط به دوره قاجار است و در اصفهان، خیابان چهار باغ پائین، کوی مسجد آقا خادمی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۱۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
محله قدیمی ایرانشهر مربوط به دوره قاجار است و در ایرانشهر، خیابان امام خمینی (ره) واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بقعه ابن بابَویه یا آرامگاه شیخ صدوق مربوط به دوره قاجار است و در ری، خیابان ابن بابویه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این مکان به مدفن شیخ صدوق منسوب است و گورستان ابن‌بابویه نیز پیرامون آن ساخته شده است.
ایستگاه مترو ابن بابویه متعلق به خط ۶ متروی تهران در همین منطقه در دست احداث است.
خانه حکیم‌ ملاصدرای شیرازی،بنایی تاریخی است که در شهرستان کهک، شهرکهک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۲۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد جامع بافق و مدرسه علمیه مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان قدیمی بافق، خیابان مسجد جامع واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آب‌انبار رستم گیو مربوط به دوره قاجار است و در یزد، حاشیه بلوار بسیج واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۸۲۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. با توجه به قرار گرفتن آن در حاشیه بلوار بسیح، این بنا تبدیل به جاذبه توریستی زیبایی شده‌است.
این آب‌انبار بر روی دشت صاف طبقات خاک رس قرار گرفته‌است. طراحی گنبد این آب‌انبار به شکل شلغمی بوده و با طرح سرو با استفاده از آجر فرش شده‌است. در کنار آن چهار بادگیر چهار طرفه بلند قرار گرفته‌است. این آب‌انبار دارای خزینهٔ بزرگ استوانه‌ای شکلی است که گنجایش نگهداری حدوداً ۲۳۰۰ متر مکعب آب را داراست. قطر دهانه این استوانه ۱۴ متر و عمق آن ۱۵ متر می‌باشد.
نوع آجر بکار رفته در ساخت این بنا، آجر فرشی معروف به آب‌انباری است؛ و از ملات ساروج برای ساختن آن استفاده شده‌است. تاق نما و سردر ورودی نیز منقوش کاری و کادربندی شده‌است.
زمان ساخت این آب‌انبار، اوایل سالهای جنگ جهانی دوم سال ۱۳۲۰ می‌باشد. عملیات ساخت آن، ۲ سال طول انجامیده است. تمام هزینه ساخت آن توسط رستم گیو که نماینده وقت زرتشتیان در مجلس شورای ملی بود انجام شد. معمار این بنای تاریخی استاد حاج محمد ابراهیم خرمشاهی است و نظارت بر ساخت آن را ارباب جمشید امانت بر عهده داشته‌است.
از دیگر ویژگی‌ها، این است که دارای دو دهانه است که دو محله زرتشتیان و مسلمانان که با فاصله ۲ کیلومتر دور از هم قرار داشتند، می‌توانستند از آن استفاده کنند.
با توجه به خشکیده شدن قناتها، این آب‌انبار نیز فاقد آب است و آب خانه‌ها از آب لوله کشی شهری تأمین می‌شود.
خانه رسولیان مربوط به دوره قاجار است و در یزد، محله سهل بن علی، کوچه شهید صدوقی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مجموعه حجت آباد وزیر مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان اشکذر روستای حجت آباد وزیر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۲۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مدرسه قدیمی هدایت مربوط به اواخر دوره قاجار است و در اورمیه، بافت قدیمی شهر، خیابان امام ـ کوچه امیرنظمی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۳۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد فرط مربوط به سده‌های میانه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در یزد، محله دارالشفاء، نزدیک دروازه مهریجرد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۲۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
یخچال میبد مربوط به دوره صفوی است و در مرکز شهر میبد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه برونی (دارالبرهان) مربوط به دوره ایلخانی است و در شهر میبد، مرکز شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۳۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانهٔ برونی از لحاظ تزئینات یکی از غنی‌ترین آثار تاریخی میبد است که انواع تزئینات معماری در آن به کار رفته‌است. تزئینات این خانه را می
توان به چند گروه تقسیم نمود:
در خانهٔ برونی بقایای دو پنجرهٔ گچی موجود است. یکی از پنجره‌ها کوچکتر از دیگری است و نقش ساده‌تری هم دارد، احتمالاً مربوط به دوره‌ای پس
از تزئینات گلی است. این پنجره که حدود ۳۰ درصد آن باقی مانده، از ملات گچ و خاک ساخته شده، در بدنهٔ اتاق پشت ایوان شمالی قرار دارد و
می‌توان اثر خط اندازی استاد کار را بر روی آن پیش از گیرش گچ مشاهده کرد.
با توجه به این اثر، می‌توان تحلیل کرد که در ابتدا گچ به صورت تخته ریخته شده و پیش از گیرش کامل، حالت دونم، خطوط اصلی خط اندازی شده و
سپس جزئیات طرح به صورت فی البداهه بر روی گچ اجرا شده‌است. مرحلهٔ آخر و پرداخت نهایی در حالت خشک انجام می‌شده‌است. در این شیوه گچ و مواد
افزودنی باید به خوبی الک شده باشند تا در آن دانه‌های درشت وجود نداشته باشد. دانه‌های درشت در هنگام برش گچ مزاحمت ایجاد می‌کنند.
پنجرهٔ بزرگتر که تنها بقایای لبهٔ آن در روزن نورگیر ایوان جنوبی باقی مانده، بسیار ظریف تر و ریز کار تر از نمونهٔ قبلی و است. به نظر
می‌رسد این پنجره، طرحی توری مشابه بنای خدیجه خاتون و مسجد شاه ولی داشته‌است، و البته امکان دارد طرح آن در حاشیه ظریف و در وسط متفاوت
بوده باشد. ضخامت این قاب پنجرهٔ گچی ۵/۱ تا ۲ سانتی‌متر است؛ و از گچ بسیار ریزدانه ساخته شده و مشخص است که در دوره‌ای، تا نیمه مسدود و
با آجر بسته شده‌است؛ در سمت چپ بالای آن نیز اثر شکستگی و تعمیرات بدنه دیده می‌شود که احتمالاً همان شکستگی باعث آسیب دیدن پنجره شده‌است.
متأسفانه ظریف بودن صالح و رانش‌های ساختار بنا باعث شده این پنجره فرو بریزد.
همان‌طور که در بخش تزئینات معماری در میبد ذکر شده، این نوع پنجره از تزئینات مرسوم در میبد و یزد است که در خانهٔ کدخدای بفروئیه، خانهٔ
حسینیان یزد، بقعهٔ دوازده امام (ع) یزد و خانه‌ای در محله کرم میبد دیده می‌شود. نمونه‌های این نقش هندسی در دو خانه در بیده دیده می‌شود و
بقایای نمونه‌هایی با نقوش گیاهی در آن‌ها وجود دارد. شیوهٔ دیگر ساخت این نورگیرها ترکیب گچ با شیشه است که بیشتر در خانه‌های کاشان مشاهده
در کف‌سازی بخش‌های راست و چپ اتاق شاه‌نشین خانهٔ برونی، ترکیب آجر شش ضلعی با کاشی سبز- آبی به چشم می‌خورد. این ترکیب به صورت گرهٔ
شمسه ی شش در نواری وسط اتاق با کف‌سازی آجر مربع قطع شده‌است. آجرها ۲۰ سانتی‌متر قطر دارند و اندازهٔ میانگین هر ضلع کاشی‌های مثلثی ۹
سانتی متراست. در این ترکیب بسیار زیبا که با مهارت نیز انجام شده لبهٔ کاشی‌ها یخ نخورده و زاویهٔ قائمه دارند. ضخامت کاشی‌ها در این کف
دو سانتی‌متر است. نکتهٔ سؤال‌برانگیز قطع شدن این ترکیب زیبا در پای دیوارهای اتاق با اندود کاهگل است. جای پرسش است که این کف‌سازی که با
چنین دقتی و در تناسب با مقرنس سقف و اضلاع اتاق اجرا شده، چرا این‌گونه قطع شده‌است؟
یکی از نفیس‌ترین تزئینات موجود در خانهٔ برونی، مقرنس‌هایی است که زیر سقف اتاق شاه‌نشین جنوبی و در ایوانچهٔ شرقی حیاط باقی مانده‌است.
ویژگی این مقرنس‌ها، توپر بودن آنهاست، این تزئینات همانند مقرنس‌های گچی اجرا نشده بلکه با شکل دادن به توده‌ای گلی و پرداخت نهایی آن
باچند لایه گل نرمه، شکل مقرنس را پیدا کرده‌است.
این شیوهٔ ساخت را می‌توان تا حدودی از کاربندی ایوانچهٔ شرقی، که بر اثر نفوذ رطوبت پوسته پوسته شده، تشخیص داد. در این قسمت چند لایهٔ
کاهگل که بر روی هم قرار گرفته‌اند قابل تشخیص است. در این بخش میخ‌های چوبی در طبقات مقرنس زده شده و به جای لب تخته‌های گچی، از قطعات خشت
برای سطوح عمودی استفاده شده‌است. خشت به کار رفته البته نازکتر از خشت معمولی و در واقع تختهٔ گلی است. این تخته‌ها به شکل دلخواه برش
خورده و در پایه یا دیگر بخش‌های مقرنس به کار رفته‌اند. خشت‌ها بر روی پایهٔ چوبی سوار شده و فضای خالی پشت آن‌ها با گل پر شده‌است. در
پرداخت نهایی، نیز اندود نرمهٔ کاهگلی بر روی مقرنس‌ها کشیده شده و نقوشی مشابه با نقوش خفیف برجستهٔ ایوان جنوبی و شمالی روی آن ایجاد
شده‌است. خطوط تأکیدکننده‌ای که تقسیمات هندسی مقرنس‌ها را نشان می‌دهند نیز به همین شیوه کار را تکمیل کرده سپس پوستهٔ خاکستری روی
تزئینات آمده‌است. در مقرنس‌های مدرسهٔ شاه ابوالقاسم یزد نیز چنین شیوه‌ای به کار رفته‌است.کتاب میبدشهری هست، که تألیف عیسی
اسفنجاری کناری
مهمترین بخش تزئینات خانهٔ برونی، نقش برجستهٔ گلی هستند. آثار این تزئینات که در اسپر و بدنه‌های ایوان جنوبی دیده می‌شوند، در ایوان شمالی
نیز وجود داشته‌اند که بر اثر نفوذ باران، پس از ریزش طاق ایوان از بین رفته‌اند. اثر این تزئینات در بدنهٔ ایوان شرقی و غربی نیز دیده می
شود. در یک تقسیم‌بندی شکلی این دسته از تزئینات را در خانهٔ برونی می‌توان به دو گروه تقسیم کرد:
۱. نقش برجسته‌های گلی با برجستگی و فرورفتگی کم و نقوش ساده، که بیشتر سطح ایوان با این دسته نقوش پوشانده شده‌است.
۲. نقش برجسته‌های گلی با نقوش پیچیده‌تر و فرورفتگی و برجستگی بیشتر که در قالب هفت لوح مستطیل شکل در بالای اسپر ایوان جنوبی دیده می‌شوند.
گروه اول نقش برجسته‌ها، در ایوان شمالی نیز وجود داشته که اکنون اثر اندکی از آن مانده‌است. از گروه دوم، یعنی نقش برجسته‌ها ی با عمق بیشتر
که مشابه گچبری هستند، آثاری در ایوان جنوبی برجا مانده‌است. این تزئینات، به دلیل ارزانی و همگن بودن با ساختار خشتی بنا بسیار قابل توجه
است و بیشتر از گچبری یا آینه کاری و … در برابر تنش‌های بنا مقاومت می‌کند که دلیل آن انعطاف بیشتر کاهگل نسبت به گچ و کاشی و … است.
نقش برجسته‌های گلی در برابر باران و رطوبت مقاومتی ندارند و به راحتی شسته می‌شوند. البته اجرای چنین نقوشی به خاکی با قابلیت شکل‌پذیری بالا
، همانند خاک میبد نیاز دارد. نمونه‌های این شیوه تنها در نقاط خشک و معماری کویری ایران دیده شده‌است.
خانه سیستانی (آرشام) مربوط به دوره زند است و در بم، محله باغ خان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۳۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه آقازاده و بادگیر آن، مربوط به دوره قاجار است و در ابرکوه، محله دروازه، میدان ابرقو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این خانه متعلق به سید حسین ابرقویی است از ثروتمندان ابرکوه بوده‌است که ۸۲۰ مترمربع مساحت آن است.مجله گردشگری و توریستم شماره ۷۸ مرداد ۱۳۹۱
اتاق جنوبی خانه به صورت صلیبی و شکم دریده ساخته شده‌است و دارای حیاط مرکزی با حوض سنگی بزرگی است که در وسط حیاط قرار دارد. خانه در سه جبهه ساخته شده‌است تا ساکنان آن بر اساس شرایط آب و هوایی فصل‌های مختلف سال در بخش‌های مختلف آن ساکن شوند.
بادگیر این خانه یکی از بادگیرهای اصیل و زیبای ابرکوه محسوب می‌گردد که ۱۸ متر ارتفاع دارد و مساحت آن ۱۸ مترمربع است و در دهانه بادگیر ۱۹ دریچه تنظیم هوا وجود دارد که با بادگیر دوم هماهنگی و ارتباط دارد. این بادگیر می‌تواند تنظیمات هوا را حتی در زمانی که هیچ بادی نمی‌وزد، انجام دهد. این بادگیر، برخلاف اکثر بادگیرها، دو طبقه است.
کلاه‌فرنگی آن به صورت مقرنس‌کاری شده‌است و به نحوی طراحی شده‌است که نور آسان‌تر وارد خانه شود و فضای خانه روشن‌تر جلوه کند.
خانه صیفور قاسمی مربوط به دوره قاجار است و در اصفهان، خیابان مسجدحکیم ـ کوچه حکیم داوود واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۴۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانه علامه فانی مربوط به دوره قاجار است و در اصفهان، محله جوباره ـ خیابان ولیعصر، کوچه سلطان سنجر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانه لاریها و بادگیر آن مربوط به دوره قاجار است و در یزد، خیابان امام خمینی، محله فهادان، مجاورعمارت کلاه فرنگی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانه لاریها شامل شش باب خانه با فضاهای کاملاً معماری ویژه خانه‌های کویری می‌باشد. این خانه در سال ۱۲۸۶ قمری ساخته شده مالک آن حاج محمدابراهیم لاری بوده‌است. سابقاً به عنوان خانقاه نعمت‌اللهی از آن استفاده می‌شد. مساحت آن حدود ۱۷۰۰متر و زیر بنائی معادل ۱۲۰۰متر مربع را داراست. درها، پنجره‌ها، ارسی‌ها و اتاقهای آئینه کاری و نقاشی شده آن یکی از نمونه‌های زیبا و عالی خانه‌های اعیانی قرن سیزدهم است. این مجموعه همجوار بناهای تاریخی چون مدرسه ضیائیه یا زندان اسکندر، بقعه سید گلسرخ و برج و باروی یزد است که جمعاً شش هزار متر مربع وسعت دارد.
خانه لاریها به شماره ثبتی ۱۸۳۷ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده‌است.
خانه میرزاده مربوط به دوره قاجار است و در یزد، خیابان امام خمینی (ره)، کوی فهادان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۴۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه منصوریان (قنادان) مربوط به اواخر دوره قاجار است و در اصفهان، خیابان احمدآباد ـ کوچه امامزاده اسماعیل واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانه فکری (عمارت فکری، بنای فکری) یکی از آثار تاریخی بندرلنگه در استان هرمزگان واقع در جنوب ایران است.
این بنای تاریخی که یکی از ارزنده‌‌ترین خانه‌های بندرلنگه است، بیش از ۱۰۰سال قدمت دارد و مربوط به دوران قاجاریه است و در ابتدای شهر در محله پاکرتی‌ واقع شده و در تاریخ با شماره ۱۸۳۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
در حال حاضر خانه فکری زیرنظر شهرداری بندرلنگه اداره می‌شود و پس از مرمت سال ۱۳۹۶ با استقبال اهالی شهر و گردشگران روبرو شده است.
این بنا در اواخر دوران قاجاریه توسط یکی از تجار مشهور بندرلنگه به‌نام عبدالواحد فکری ساخته شد است.
روزگاری خانه فکری، به عنوان مرکز تجارت و بازرگانی در بندرلنگه شهرت داشت به همین علت در ساخت این بنا دو بخش اندرونی و بیرونی برای اسکان خانواده فکری و پذیرایی از مهمانان و تجار در نظر گرفته شد.
ساختمان عمدتاً از دو قسمت اصلی تشکیل شده است که مابین آنها حیاط بوده و این دو قسمت با حجره‌هایی پشت سرهم در کناره‌های حیاط، به یکدیگر مربوط می‌شوند. در قسمت جنوبی ساختمان نیز حیاطی دیگر قرار دارد که درب اصلی ورودی ساختمان پشت این درب است.
این بنای تاریخی در حال حاضر تبدیل به دفتر میراث فرهنگی بندرلنگه شده است.
خانه فکری با بادگیرهای بلند و زیبا و ویژگی‌های معماری چشمگیری که دارد یکی از الگوهای اصیل معماری جنوب ایران است.
این بنا ۳۴۰۰مترمربع مساحت و ۱۲۰۰مترمربع زیربنا دارد و دارای دو حیاط اندرونی و بیرونی، ۵ بادگیر، ۲ زیرزمین، ۲۵ اتاق، ۱۰سرویس بهداشتی و دو سرسرا است.
سنگ، ساروج و گچ مصالح به‌کار رفته در ساخت خانه فکری است. سقف این بنا از تیرهای چوبی از جنس چندل آفریقایی، حصیرهای بافته شده از برگ درخت خرما و حصیرهایی از نی بافته شده با پوشش کاه‌گل است.
قرار گرفتن خانه فکری در ارتفاع پنج متری از سطح زمین، وجود راهروها و بادگیرها با معماری ویژه، از دلایل تهویه و خنکی هوای داخل این خانه است.
در سال ۱۳۹۶ پس از آسیب دیدن بخشی از سقف خانه‌ فکری بر اثر بارندگی، اداره‌کل میراث فرهنگی هرمزگان با مرمت اضطراری این بنا، سقف و بخش‌هایی که دچار آسیب بیشتری شده بودند را مرمت کرد.
ساختمان کوشک مربوط به اواخر دوره قاجار - دوره معاصر است و در تهران، میدان فردوسی ـ خیابان فردوسی ـ خیابان کوشک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
ساختمان کوشک محل استقرار مرکز مطالعات منطقه‌ای پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس در آسیای غربی و مرکزی (وابسته به یونسکو) است.
خانه صولت مربوط به اواسط دوره قاجار است و در ابرکوه، خیابان باهنر محله دروازه میدان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
منزل شهید رجایی مربوط به دوره معاصر است و در تهران، خیابان ایران (خیابان عین الدوله سابق)، کوچه آجانلو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این مکان هم‌اکنون به خانه موزه شهید رجایی تبدیل شده‌است.
در این موزه آثار محمدعلی رجایی، اعم از میز و اتاق کار، وسایل شخصی، محل پذیرایی از میهمانان خارجی و محل زندگی وی به نمایش گذاشته شده‌است.
خانه موزه شهید رجایی درمیدان بهارستان، خیابان مجاهدین اسلام، نرسیده به چهار راه آبسردار، خیابان شهید آجانلو، کوچه شهید میرزایی، پلاک ۶ قرار دارد.
۳. مصاحبه با مدیر خانه موزه شهید رجایی (آقای امید یزدانی دینانی)
مسجد ملا حسن مربوط به دوره قاجار است و در خوی، خیابان انقلاب ـ داخل بافت بازار قدیمی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۴۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد ملاحسن در قرن 12 هجری توسط احمدخان دنبلی ساخته و به نام ملاحسن شیخ الاسلام شهرت یافت.
مدارك موجود نشان مي‌دهد مسجد ملاحسن شهرستان خوي در سال 1216 هجري قمري توسط حاجي آقا حسني فرزند ملاحسن امام جمعه‌ي خوي و در زمان قاجاريه ساخته شده است. به گزارش بخش ايرانشناسي ايسنا مسجد ملاحسن در ضلع جنوبي خيابان انقلاب خوي و تقريبا رو به روي مسجد قديمي سيد‌الشهدا (ع) قرار دارد. مسجد ملاحسني قديمي‌تر از بناي مسجد سيد‌الشهدا (ع) مي‌باشد. ورودي اصلي مسجد ملاحسن بدون حياط است و با يك هشتي به تالار شبستان كه به شكل هشت ضعلي است و سه فرش‌انداز و دو رديف ستون سنگي تراش را دارد، ختم مي‌شود. در ضلع شرقي ورودي مسجد مناره آجري نسبتا عريضي قرار گرفته و بدنه‌ي آن داراي اتاق‌هاي پنجره‌دار است و ورودي ديگر مسجد در بازار قديمي شهر قرار دارد. تزيينات آجري گنبدهاي پوششي اين مسجد بسيار زيبا و متنوع است و در آجرچيني كاسه‌ي گنبد، طرح‌هايي چون اشكال لوزي، دايره و گل‌هاي هجده‌ پي به كار رفته است. همچنين هشتي ورودي نيز تاق‌نماهاي رسمي بندكشي شده و گنبد آجري دارد و مسجد تا ارتفاع حدود هشتاد سانتي‌متر با سنگ و بقيه با آجر ساخته شده و ستونها نيز سنگي است و چفت و بست آنها به خوبي انجام گرفته است. محراب مسجد، داخل طاق‌هاي آجري و گودي قرار دارد و داراي حاشيه كاشيكاري جديد است و همچنين از ديگر نكات جالب مسجد ملاحسن وجود نورگيرهايي است كه در اطراف دهانه‌ي گنبدهاي ضلع شمالي شبستان ديده مي‌شود و اطراف هر گنبد سه نورگير تعبيه شده است.
خانه ذوالفقاری یا عمارت ذوالفقاری مربوط به دوره قاجار است و در زنجان، خیابان طالقانی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این بنا در یکی از محلات قدیمی شهر زنجان موسوم به محله «دالان آلتی» در ضلع شمالی سبزه میدان و مسجد جامع و جنوب دروازه ارگ و محله سبزه میدان قرار دارد. این بنا ساختمان مسکونی و اداری حکمران زنجان بوده و از مجموعه هفت باب عمارت اندرونی و یک باب عمارت بیرونی و بخش‌های مختلفی چون کالسکه خانه و ... تشکیل یافته بود. از این مجموعه در حال حاضر فقط عمارت بیرونی باقی‌مانده که به نام «عمارت محمود خان ذوالفقاری» معروف است و با وجود این که متعلق به کلیه فرزندان اسعدالدوله ذوالفقاری بود. این عمارت توسط سردار اسعدالدوله ذوالفقاری (پدر محمود خان) دراواخر حکومت قاجار تجدید بنا گردیده و پس از وی محمودخان و سایر برادران در آن اقامت داشته‌ و از آن به عنوان دفتر کار و عمارت بیرونی جهت پذیرایی از میهمانان و عموم استفاده شده‌است. در گذشته این بخش از شهر زنجان محله اعیان‌نشین بوده و مجموعه بناهایی در سبک و الگویی همسان همچون خانه وزیری، خانه خدیوی، عمارت دارایی و… در این محل ساخته شده بود. بعد از انقلاب، عمارت ذوالفقاری مدت‌ها دراختیار یکی از نهادهای انقلابی بود و تا ثبت این بنا در فهرست آثار ملی کشور به دلیل متروک ماندن و عدم مراقبت‌های لازم آسیب فراوانی دید. در جریان توسعه و تعریض خیابان طالقانی دیوار و سردر ورودی بنا به‌طور کامل تخریب گردید. در سال‌های اخیر نیز با اجرای طرح‌های عمران شهری، آسیب زیادی به بنا وارد آمده‌است. از جمله با احداث خیابان زینبیه و عبور آن از داخل حیاط عمارت، قسمتی از عرصهٔ بنا از بین رفت و بخش عمده دیگر به پارک تبدیل شد. در سال ۱۳۷۹ میراث فرهنگی استان زنجان تصمیم به حفاظت و مرمت عمارت ذوالفقاری گرفت و در این راستا بنای مذکور در چندین مرحله مرمت و بازسازی گردید. با انتقال مجموعه آثار بدست آمده از معدن نمک چهر آباد در سال ۱۳۸۶ موزه موقت مومیایی‌ها در این مکان به وجود آمد و در سال ۱۳۸۸ اولین موزه باستان شناسی استان زنجان در عمارت ذوالفقاری افتتاح گردید.
عمارت ذوالفقاری در مرکز بافت کهن زنجان واقع شده‌است و به سبک بناهای اواخر دورهٔ قاجار ساخته شده‌است. سبک ساختمانی آن از بناهای گوتیک اروپایی گرفته شده‌است. کل مجموعه با پوشش شیروانی است. در بالای هسته مرکزی بنا، نورگیر زیبایی وجود دارد که به کلاه فرنگی معروف است. این بنا دارای سر در ورودی زیبای بود که تخریب شد
در حال حاضر این عمارت تبدیل به موزهٔ سه تن از مردان نمکی شده‌است. بعد از گشایش این موزه سه جسد از چهار جسد برای بازدید عموم از موزه رختشویخانه زنجان به این مکان منتقل شدند. سر و پای چپ یکی دیگر از این مردان در موزه ملی ایران در تهران قابل بازدید است.
خانه سیگاری مربوط به دوره قاجار است و در یزد، خیابان امام خمینی (ره)، روبروی امامزاده فاضل واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد ریگ مربوط به سدهٔ ۸ ه.ق است و در یزد، ضلع جنوبی خیابان قیام ، محله مصلی واقع گردیده است و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مسجد مذكوردرسده‌ هشتم هجری توسط معین الدین اشرف احداث گردید.
دلیل نامگذاری این مسجد این است که مسجد تا سالیان سال در زیر شن مدفون بود و در حوالی سال 1370 این مسجد از زیر شن کشف شد