moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
این وضعیتِ عجیبی است. چرا کسی می‌خواهد این دوره از تاریخِ ایران را نادیده بگیرد یا به حاشیه براند؟ من در "شمشیرِ ایران" دلایلی را پیشنهاد کردم که چرا نادرشاه در سدهٔ نوزدهمِ میلادی نادیده گرفته شده بود — دیدگاهِ خامِ ویکتوریایی دربارهٔ ایران و مشرق‌زمین به‌طور کلی این بود که آنها به‌صورتِ غیرقابل اصلاحی، غیرفعال، منحط و فاسد بودند — و شرایط را برای استعمارِ ایران و کنترل از سمتِ خارج آماده کرده بود. یک حاکمِ نیرومند، بیرحم و کارآمد مانند نادر در آن تصویر جا نمی‌گرفت، بنابراین او به حاشیه رانده شد. افزون‌بر این، به‌نظر می‌رسید موفقیت‌های نظامیِ وی در هند، شکوه و جلالِ رابِرت کلایْوْ و دیگر استعمارگران را از بین ببرد و ظاهراً می‌توانست برتریِ ذاتیِ سلاح‌های غربی را نیز — که مهم‌ترین افسانهٔ امپراتوریِ بریتانیا است — زیر سؤال ببرد؛ بنابراین باوجودِ احترامی که او در میان معاصرانِ اروپاییش به‌وجود آورده بود، در سدهٔ نوزدهم میلادی چیزی بیش از یک ناهنجاری در تاریخِ هند محسوب نمی‌شد.
اما این تصور وجود دارد که او هنوز هم مسئله است، چرا که مردم هنوز او را از تاریخ‌نگاریِ معاصر کنار می‌گذارند. چرا؟
آکسورثی در ادامه می‌گوید یک دلیلِ احتمالی این است که به‌نظر می‌رسد نادرشاه در چشم‌انداز ویژه‌ای از ایران — که از نظرِ اقتصادی و سیاسی در دورانِ مدرنِ نخستین ضعیف است — قرار نمی‌گیرد. دلیلِ دیگرِ کنار گذاشتنش می‌تواند این باشد که ممکن بود به‌نظر برسد به کسانی اعتبار ببخشد که در طول تاریخ و نیز درحال حاضر احمقانه ادعا می‌کنند ایران ذاتاً اصلاح‌ناپذیر، توسعه‌طلبانه و امپریالیستی بوده‌است. او ادامه می‌دهد شاید دلیل دیگری نیز وجود داشته باشد: «گرایشی از سال ۱۹۷۹ م تاکنون برای بررسی تاریخِ علما به‌عنوان مهم‌ترین مسئله در این دوره». این موضوع می‌گوید که آنچه در ایران مهم است، روحانیت و ظهورِ روحانیت و سیرِ صعودیش به سال ۱۹۷۹ م است. بخشی از آن شاید تمایل به نادیده گرفتنِ واقعیت‌های سختِ سیاستِ قدرت به نفعِ حکومتِ صفوی است که البته مورد توجهِ علماست. ازاین‌رو شاید موضوع، ایدهٔ تداومِ صفویه باشد. آکسورثی بخشی از دلایلِ سقوطِ صفویان را اعتقادشان به تبلیغات خود عنوان می‌کند. او می‌گوید تجدیدِ حیاتِ علمای شیعه پس از همدستی‌شان در سقوطِ صفویان مهم است؛ حتی ممکن است این موضوع، مهم‌ترین پدیدهٔ تاریخی در ایرانِ سدهٔ هجدهم میلادی باشد. اما این تنها پدیدهٔ مهم نیست، و حتی اگر هم باشد، درکِ سیاستِ مذهبیِ نادرشاه نیز در این داستان سهمِ مهمی دارد.
مهدی کیوانی (زادهٔ ۱۳۱۹)، استاد تاریخ دانشگاه اصفهان، در "تاریخ جامع ایران" می‌نویسد که نادرشاه بعد از روبرو شدن با وقایع تلخی مانند کوری فرزند، خیانت اطرافیان، شورش معتمدان دیروز و نیز غوغاسالاری رهبران عوام، دچار فروپاشی روانی شد. او نه‌تنها شرایط صلح تحقیرآمیز عثمانی را پذیرفت بلکه در برابر شورش محمدتقی‌خان بلوچ —که از کارگزاران سابق خودش بود— و حتی برادرزاده‌اش علی‌قلی‌خان نیز نتوانست ایستادگی کند. نادر در مواجهه با اهل سنّت، نتوانست جایگاه مذهب جعفری را به عنوان رکن پنجم مذاهب اسلام تثبیت کند و در اختصاص رکنی در مسجدالحرام برای شیعیان دوازده‌امامی نیز ناموفق بود. ناکامی‌های سیاست‌های مذهبی نادرشاه تا بدان‌جا بود که او حتی نتوانست اختیاردار عتبات عالیات —که به منزلهٔ مکّهٔ دوم برای شیعیان است— شود. این‌ها در مقایسه با سیاست‌های اقتدارگرایانه و آمرانهٔ شاه اسماعیل صفوی و جانشینانش در برابر خلفای عثمانی، تحقیرآمیز و شرم‌آور بود.
شورش ناراضیان و مدعیان خودی، در سراسر دوران نادرشاه برقرار بود و او نیز هیچ‌گاه با این شورش‌ها، برخورد سیاستمدارانه و خردمندانه نکرد بلکه همه را از دم تیغ گذراند. این شورش‌ها دو نوع بودند: نخست شورش رؤسای ایلات که در ابتدا برای رسیدن به مال و جلال، با نادر و افرادش متحد شده بودند اما سهمی به آن‌ها داده نشده یا به تدریج رانده شده بودند؛ دوم قشر دیوانسالاران و علمای متنفذ و سرکردگان قزلباش که از قدرت افتاده بوده و به یاد گذشته، با دولت جدید درگیری داشتند. ایل بختیاری از بزرگ‌ترین طرفداران دودمان صفوی بود و در سال ۱۱۳۷ ه‍.ق به حمایت از صفی میرزا، مدعی فرزندی شاه سلطان‌حسین، قیام کردند. محمدحسین خان، والی بختیاری، وی را شاه خواند و رؤسای ایلات دور شاهِ مدعی جمع شدند. سرانجام صفی میرزا در محرم ۱۱۴۰ ه‍.ق به قتل رسید و شورش فیصله یافت. دومین مدعی، عباس میرزا بود که به نام برادری شاه سلطان‌حسین، مدعی سلطنت شد. سپس علیمرادخان بختیاری، از رؤسای لشکریان شاه، بر سر تقسیم غنائم از شاه فاصله گرفت و ادعای سلطنت کرد. علیمراد با خانواده‌اش دستگیر و به وضعی فجیع به قتل رسید. چهارمین و پرغوغاترین شورش علیه نادرشاه را محمدعلی رفسنجانی، مشهور به صفی میرزا، به راه انداخت. او در محرم ۱۱۴۴ ه‍.ق وارد شوشتر شد اما چون حمایت کافی از او نشد، به عثمانی رفت و عثمانی‌ها که به دنبال این‌گونه فرصت‌ها بودند، از او استقبال کرده و وعده دادند که تاج‌وتخت ایران را برایش فراهم خواهند کرد. وی در دوران اقامت در قارص، نامه‌هایی خطاب به ایرانیان ارسال می‌کرد. به محض این که نامه‌های صفی میرزا به دست سرداران ایران می‌افتاد، از ترس جاسوسان شاه، نامه‌ها را پاره کرده و بعضی که بیشتر ترسیده بودند، نامه‌ها را به نزد شاه می‌فرستادند. عثمانی با حمایت از صفی میرزا و ترسی که در دل نادر انداخت، نه تنها مسئله داغستان را حل کرد بلکه پاشایان از هر طرف، بنای جنگ به نیت سرنگونی نادر را گذاشتند. پنجمین مدعی، سام میرزا معروف به «بینی بریده» است که به دروغ، خود را فرزند شاه سلطان‌حسین خوانده بود. سام میرزا توسط ابراهیم‌خان افشار، حاکم آذربایجان، دستگیر شده و به دستور او، بینی‌اش بریده شده بود اما مدتی بعد به داغستان گریخت و در آنجا مدعی شد که در خواب دیده که ایران به دست او آزاد خواهد شد. سام میرزا دوباره و این بار از شابران —خاستگاه صفویان— قیام کرد و شمخال غازی‌قُمُق ( ۱۷۸۹–۱۷۴۳) نیز با سام میرزا متحد شد. سرانجام این قیام در ذیقعدهٔ ۱۱۵۶ ه‍.ق سرکوب شد.
از رقبای قومی و ایلی می‌توان به محمدخان بلوچ، حاکم کهگیلویه، اشاره کرد. محمدخان برای سلطنت مجدد صفویان قیام کرد. اعراب گرمسیرات و بنادر، شیخ جبار رئیس اعراب هوله، شیخ احمد مدنی و بسیاری از مخالفان نادر به او پیوستند. نادر در رجب ۱۱۴۶ ه‍.ق محاصره بغداد را رها کرد تا با محمدخان و متحدانش بجنگد. محمدخان به هنگام فرار در کیش دستگیر شد. به دستور نادر، بلوچ و سایر رؤسای شورشی و کدخدایان بختیاری را در اصفهان اعدام کردند. شورش اهالی داغستان که مورد حمایت دولت‌های عثمانی و روسیه بود، هرگز متوقف نشد. شورش محمدتقی‌خان شیرازی، بیگلربیگی فارس، که از بلندپایه‌ترین کارگزاران دولت نادرشاه بود، آخرین ضربه را به پیکرهٔ رو به زوال نادر وارد کرد. محمدتقی‌خان به نام حمایت از ستم‌دیدگان فارس و دفاع از بازگشت دولت صفوی، در ۱۱۵۷ ه‍.ق / ۱۷۴۴ م. و به تحریک کمپانی‌های هند شرقی بریتانیا و هلند شورش کرد. محمدتقی‌خان قشون فارس را متحد کرده و پس از به قتل رساندن کلبعلی خان کوسه احمدلو، سردار فارس و برادرزن نادرشاه، به جنگ با محمدحسین‌خان افشار، سردار فارس رفت. شورش به انقلاب تبدیل شد و علاوه بر محمدحسین‌خان قرقلو، بعضی سرکردگان عراق عجم نیز به انقلابیون پیوستند. به دستور نادر، الله‌وردی‌خان افشار عازم شیراز شد و قیام را سرکوب کرد. نادر فرمان داد تا تقی‌خان را اخته و از یک چشم کور کنند، فرزندان و برادرانش را که در اصفهان بودند به قتل رساندند و زنان خانه‌اش را بدون چادر و مقنعه، وارونه سوار بر خر کرده و به اصفهان بردند. شورش‌ها و نافرمانی‌ها فراگیر شدند به طوری که سران قاجار به ریاست محمدحسن‌خان قاجار علیه حاکم استرآباد، فتحعلی‌خان کیانی حاکم زابل علیه دولت مرکزی، محمدرضاخان افشار با جماعت اویماقات به نافرمانی علیه نادر، محمدحسین‌خان کُرد و جعفرخان کُرد در خبوشان، شاهقلی‌خان حاکم مرو، میرحسن‌خان اصفهانی داروغهٔ اصفهان علیه حاکم اصفهان، و بالاخره علیقلی‌خان که برای سرکوبی قیام فتحعلی‌خان کیانی به سیستان رفته بود، با شورشیان علیه نادرشاه متحد شد. آخرین و مطمئن‌ترین سردار نادر یعنی تهماسب‌قلی‌خان جلایر را برای دستگیری علیقلی‌خان اعزام کرد اما با قتل جلایر به دست علیقلی‌خان، روند فروپاشی دولت نادرشاه سرعت بیشتری گرفت.
عدم توجه به نهادینه کردن قدرت فرمانروایی از طریق قرار گرفتن در محلی به نام پایتخت و سازمان‌دهی به این قدرت، که به دلیل ترس از بازگشت دولت صفوی به همین قدرت بود، به همراه اشتغال به جنگ‌های پایان‌ناپذیر از مهم‌ترین علت‌های انقراض حکومت نادر بود. نادر با برابر کردن شیعه و سنّی، و زدودن آیین‌های تولی و تبری شیعیان به منظور سست کردن پایه‌های ایدئولوژیک صفویه، روح پردازش حرکت‌های جمعی را از مردم گرفت. از سوی دیگر، گرایش نادر به لشکریانِ عمدتاً سنّی‌مذهب مانند افاغنه، ازبکان، اکراد، خوارزمیان و سندیان به منظور تضعیف قزلباشان و سران ایران چون بختیاری‌ها، فارسیان و ایلات شاهسون، باعث بریدن مردم از نادر شد. دلیل دیگر، فروپاشی اتحاد ایلات با ایل افشار به خاطر عدم پرداخت حق‌وحقوق آن‌هاست. با این حال، علت اصلی فروپاشی دولت نادری را باید در استبدادِ خشن، بدون‌وقفه و همه‌جانبهٔ نادر دید که حتی لحظه‌ای حاضر نشد از سختی و تندی آن ذره‌ای بکاهد. اگرچه استبداد نادری در آغاز موفق شده بود که جامعهٔ تکه‌تکه‌شدهٔ ایران صفوی را که مورد هجوم تهدیدات داخلی و خارجی بود را نجات دهد اما تداوم آن، موجب شد که هر دولت‌مردی، به نام نادر، در حوزهٔ اختیاراتش استبداد کند و افرادی متملق و غیرمسئول را به بار آورد که فقط به فکر سود و زیان خودشان بودند. این‌گونه استبدادهای خرد، به ابتذال استبداد منجر شده بود. بعد از بازگشت نادر از هند، هر صاحب ثروت و موقعیتی، برای خودش رفتار نادرگونه داشت. در همین مرحله است که رضاقلی‌میرزا نایب‌السلطنه فرزند نادر، شاه تهماسب دوم را که در زندان بود، خودسرانه به قتل رساند و حتی برای قتل پدرش دسیسه‌چینی کرد. در این ابتذال استبداد، از محمدتقی‌خان بیگلربیگی فارس گرفته تا سام میرزا بینی‌بریده، همه به بهانهٔ عدالت‌خواهی و مبارزه با ظلم، جامعه را به جهنمی تبدیل کردند که مردمان بسیاری از مرزهای شرقی راهی هند، و از مرزهای غربی عازم عثمانی شدند. از این‌ها گذشته، نظام استبدادی نادرشاه قادر به انجام اصلاحات نبود. تندی و تیزی استبداد نادری، هیچ مرد عادل و فرهیخته‌ای را در درون طبقهٔ حکومت‌گر باقی نگذاشته بود که در اندیشهٔ اصلاح‌گری برآید و آخرین افرادی که در گروی نجات ایران داشتند را نیز به حاشیه راند. به عنوان نمونه، میرزا محمدزکی مشهدی که از نزدیکان مورد اعتماد شاه بود، به بهانهٔ خدمت به عتبات عالیات، از استبداد نادری گریخت. بنا به اسناد آرشیوی روسیه که در کتاب "دولت نادرشاه افشار" (۱۹۵۸) منتشر شده‌است، فقط در ابتدای سال ۱۷۴۷، حدود ۲۰٬۰۰۰ نفر از قشونی که در آذربایجان و ارمنستان مستقر بودند، به همراه سرکرده‌هایشان گریختند. در این مرحله، نادر از مردم برید و تصمیم گرفت که انتقام سختی از ایرانیان بگیرد. به دنبال شکست از عثمانی و انعقاد صلح، لشکری را که با هدف برکنار کردن خلیفهٔ عثمانی روانهٔ استانبول کرده بود، به اصفهان آورد تا خشم و غضب خود را بر سر اصفهانی‌ها خالی کند.
آخرین کسانی که از نادر جدا شدند خوانین کردستان بودند. خوانین زعفرانلو، کیوانلو و ریش‌سفیدان چمشگزک به یک باره شوریده و در خبوشان، سپاهی را گرد آوردند. نادر دیگر هیچ جایی در جهان نداشت و گفته شده که در خواب دید شمشیر را از کمرش باز کردند. نادر تصمیم گرفت که همهٔ صاحب‌منصبان لشکری و کشوری را نابود کند و به افغانان سپاهش پناه آورد. نادر سرداران افغان را به خیمهٔ خودش دعوت کرد و به آن‌ها دستور داد که تمام سران قزلباش را دستگیر کرده و هر کدام که گستاخی کرد را فوراً به قتل برسانند. آخرین کسی که به نادر خیانت کرد، حسنعلی‌بیگ معیرباشی از ملازمان خاص شاه بود. نادر که در این هنگام، در نزدیکی‌های خبوشان اردو زده بود، قصد داشت شبانه و مخفیانه با چند اسب به کلات برود اما حسنعلی‌بیگ مانع شد و این کار را خلاف هیبت شاهنشاهی دانست. در شب ۱۱ جمادی‌الثانی ۱۱۶۰ محمدبیگ قاجار، موسی‌بیگ افشار، قوجه‌بیگ افشار، با هدایت علیقلی‌خان و همکاری صالح‌خان افشار و محمدتقی‌خان افشار و جمعی از کشیکان، وارد خیمه شده و شاه را به قتل رساندند. حسنعلی‌بیگ معیرباشی و ملا علی‌اکبر خراسانی ملاباشی امان گرفتند ولی نظرعلی‌خان رئیس تشریفات دربار به قتل رسید. احمدخان ابدالی، رئیس نگهبانان ازبک و افغان اردوی نادرشاه، با افشارها به مقابله پرداخت اما نتیجه نداشت بنابراین احمد خان و افرادش به هرات و سپس قندهار رفتند تا با آرایش نیروهای جدید، اهداف محمود و اشرف غل‌زایی را دنبال کنند.
از جدی‌ترین مشکلاتِ مطرح‌شده دربارهٔ دورهٔ افشار و زند، نبودِ منبعِ کافی به‌نسبتِ تعدادِ منابع در دویست سالِ پیش از سقوطِ صفویه یا اطلاعاتِ فراوانِ موجود دربارهٔ سدهٔ نوزدهم میلادی است. سلطنتِ نادرشاه سببِ پیدایشِ وقایع‌نگاری‌های گوناگونی شد که بیشترشان بر مدارِ او و برای جلال و شکوهِ بیشترش نوشته شده‌اند، مانند "تاریخِ عالَم‌آرای نادری" و "تاریخِ جهانگشای نادری". این‌دست آثار اطلاعاتِ مفیدی را ارائه می‌دهند، حتی اگر دربردارندهٔ مبالغه و اغراقِ شدیدی باشند.
گزارش‌های خارجی به‌طور نامتناسب و ناموزون توزیع شده‌اند که در تکمیلِ منابعِ فارسی‌زبان در سدهٔ هفدهم میلادی بسیار مفید هستند، و گاهی برای روشن ساختنِ آنچه که منابعِ داخلی بیان نمی‌کنند — مانند کشاورزی، زندگیِ تجاری، جامعهٔ شهری، زندگیِ روزمره، مردمِ عادی، دهقانان، کارگران و زنان — ضروری است. گزارشِ دو تن از وقایع‌نگارانِ ارمنی، آبْراهامْ یِرِوانْتْسی و آبْراهامْ کرِتاتْسی، برای دورهٔ تا سال ۱۷۳۸ م مهم است. تا دههٔ ۱۷۵۰ و ۱۷۶۰ م، هلندی‌ها و انگلیسی‌ها به‌ترتیب در خلیج فارس در سطحی تقلیل‌یافته به فعالیت‌شان ادامه دادند؛ و گزارشِ آنان برای مناطقِ ساحلیِ خلیج فارس، به‌ویژه در دورانِ سلطنتِ نادرشاه، ضروری است. با توجه به اجتنابِ گردشگرانِ خارجی از ایران، سفرنامه‌های اروپاییِ پس از سال ۱۷۲۲ م و پس از سلطنتِ نادرشاه از نظرِ کمی و کیفی به‌طور قابل توجهی کاهش می‌یابد. در دهه‌های اول پس از سقوطِ صفویان، هنوز شاهدِ مهمِ عینی، مُبَلِّغِ لهستانی یوداش تادِئوش کِرزینْسْکی، نوشته‌های راهبهٔ ایتالیایی چِچیلیا دِ لیاندْرو و گزارشِ بازرگان و جهانگردِ انگلیسی جوناس هنوی موجود است. دورهٔ بعد توسط هوسپ امین ایرانیِ ارمنی، باسیل واتاتیزِ یونانی — که با نادر ملاقات کرد — و جاکوب لِرچ که مأمورِ فرستاده از سوی نادرشاه نزد روس‌ها را همراهی کرد، پوشش داده می‌شود. در میان معدود مسافرانِ فرانسوی که پس از ۱۷۲۲ م واردِ ایران شدند، تنها ژان اوترِ سوئدی که در سال ۱۷۳۸ م به دربارِ نادرشاه رفت و لوئیز بازن، یَسوعیِ فرانسوی که به‌عنوان پزشکِ نادر خدمت می‌کرد، گزارش‌هایی عینی نوشته‌اند.
جلدِ هفتمِ "تاریخ ایرانِ کمبریج"، این دوره را با یک فصل پوشش می‌دهد که نادرشاه و کریم‌خان را شامل می‌شود. پس از کارِ پیشگامانهٔ لارنس لاکهارت و مطالعهٔ آرونوا و اشرفیان به زبانِ روسی — که بیست سالِ بعد منتشر شد — اکنون مطالعاتی دربارهٔ زندگی و حرفهٔ نادرشاه از اِرنِست تاکِر و مایکل آکْسْوُرثی داریم، که از منابعِ ویلِم فِلُور خلاصه شده‌است. به‌تازگی، تجزیه و تحلیلی روانی–تاریخی از جنونِ احتمالی نادرشاه نیز انجام شده‌است. پژوهشگرانِ ایرانی با مانعِ محدودیتِ دسترسی به مطالبِ موجود روبه‌رو، و بیشتر وابسته به وقایع‌نگاریِ فارسیِ آن دوره هستند؛ بااین‌حال سهمِ قابل توجهی در این زمینه نیز داشته‌اند. در این زمینه باید از رضا شعبانی و نورالله لارودی و احمدپناهی سمنانی نام برد.
میرزا محمدمهدی اَستَرآبادی، زادهٔ اَستَرآباد در شمال ایران است. مشخص نیست نخستین بار چه هنگام نادر را ملاقات کرده یا در چه تاریخی به خدمتش درآمده است. با توجه به استرآبادی بودنش، احتمال دارد توسط فتحعلی‌خان، رئیس قاجارهای اَشاقه‌باش استخدام شده باشد. میرزا مهدی مجبور بود کتابش را به‌گونه‌ای بنویسد که خوشایند نادرشاه باشد؛ درنتیجه "تاریخ جهانگشای نادری" یا "تاریخ نادری"، در موارد خاص، نسخه‌های اغراق‌آمیز و تحریف‌شده از آنچه واقعاً رخ داده، دارد؛ نیز، چندین حادثهٔ مهم کاملاً زدوده می‌شوند. "تاریخ نادری" اطلاعات کمی دربارهٔ ظاهر و ویژگی‌های نادرشاه ارائه می‌دهد. مسئلهٔ دیگری که میرزا مهدی کمتر به آن توجه می‌کند، ماهیت واقعی اعتقادات مذهبی نادر است. میرزا مهدی به‌سختی به موضوع سیاست دریایی نادر می‌پردازد و این موضوع یک معما است. باوجود این کاستی‌ها، "تاریخ نادری" ثبت ارزشمندی از زندگی نادرشاه است، و بدین ترتیب، پایه و بنیادی را ارائه می‌دهد که می‌توان گزارش انتقادی از سراسر زندگی حرفه‌ای نادرشاه را با آن تنظیم کرد. "تاریخ نادری" با جزئیات فراوان، جزئیات جنگ‌های نادر و لشکرکشی‌های تنبیهیش را بیان می‌کند. میرزا مهدی "تاریخ نادری" را پس از بازگشت از استانبول در سال ۱۷۴۷ م به پایان برد. در زمان غیبتش، نادرشاه کشته شد و ازاین‌رو سرانجام می‌توانست بدون محدودیت بنویسد. میرزا مهدی در قسمت پایانی کتابش، دگرگونی‌های وحشتناک رخ‌داده پس از سوءقصد به جان نادرشاه در سال ۱۷۴۱ م در شخصیت نادرشاه، کور کردن رضاقلی میرزا — که پیشتر از ذکرش صرف نظر کرده بود — و وحشت چند سال آخر سلطنت نادرشاه را به‌صورت تصویری شرح می‌دهد.
دومین کار میرزا مهدی دربارهٔ نادرشاه، "دُرّهٔ نادری" است. این متن به سَبکِ مصنوع افراطی نوشته شده‌است. "درّهٔ نادری" دربردارندهٔ موارد اندکی است که در "تاریخ نادری" یافت نمی‌شود. بااین‌حال، بعضی از آنها به منظور بررسی نام مکان‌ها و تاریخ‌های یادشده در کار بعدی استفاده می‌شود. بعضی از نمونه‌های دیگر نوشته‌های میرزا مهدی وجود دارد. نامه‌ای از نادر به رضاقلی‌میرزا وجود دارد که وی برای آگاهی‌رسانی پیروزی در کرنال به رضاقلی، آن را نوشت. نامه‌های دیگر میرزا مهدی در مجموعه اسنادی است که در سال ۱۲۸۵ ه‍.ق در تهران منتشر شده‌است.
برای سال‌های متمادی "تاریخ نادریِ" میرزا مهدی، زندگی‌نامهٔ رسمی نادرشاه، به‌عنوان مهم‌ترین منبع اطلاعاتی دربارهٔ وی مورد توجه بود. واسیلی بارتُلْد ابراز عقیده کرد که شرح‌حال محمدکاظم — که به نام‌های "نادرنامه" و "کتابِ نادری" معروف است — از اهمیت بیشتری برخوردار است. کارهای محمدکاظم در اصل سه جلد بود که جلد اولش مفقود است. جلدهای باقی‌مانده دورهٔ ۱۷۵۶ تا ۱۷۴۷ م را شامل می‌شود.
محمدمحسن مستوفی، مستوفی یا خزانه‌دار نادرشاه بود. وی در مقدمهٔ تاریخِ عمومیش با عنوان "زُبدَةُالتَّواریخ" می‌گوید که نادرشاه به او دستور داده‌است تا این اثر را برای استفادهٔ پسر بزرگش رضاقلی میرزا تدوین کند. این اثر در سال ۱۱۵۴ ه‍.ق/۱۷۴۲–۱۷۴۱ م، پس از بازگشت نادرشاه از بُخارا و خوارَزم تکمیل شد. بخش پایانیِ فصل صفوی از اهمیتِ ویژه‌ای برخوردار است زیرا پیشینهٔ سرنگونیِ صفویان و ظهورِ نادرشاه تا زمان تصدیِ عنوانِ سلطنتی را دربردارد. "زبدةالتّواریخ" گرچه به‌اندازهٔ "تاریخ نادری" کامل نیست، بااین‌حال دربردارندهٔ جزئیاتِ ویژه‌ای است که در کارِ پیشین یافت نمی‌شود. این اثر یکی از مهم‌ترین منابعِ معاصرِ اوایلِ کارِ نادر است. این کار با جلوسِ وی بر تختِ پادشاهی در ۱۷۳۶ م متوقف می‌شود. این موضوع نشان می‌دهد که به‌طور مستقل از "تاریخ نادری" نوشته شده‌است.
"تَذکِرَةُالْاَحوال" از حَزینِ لاهیجی سهمِ مهمی در تاریخِ دورانِ نادرشاه دارد. این اثر، نشان‌دهندهٔ دیدگاهِ یکی از اندک شخصیت‌های فرهنگی و ادبیِ آن دورانِ ناآرام است که از آن جانِ سالم به‌در بُرد. حزین دربارهٔ ویرانیِ واردآمده از سوی نادر بر کشوری که در آغازِ نجات‌دهنده‌اش بود، چیزهای زیادی برای گفتن دارد.
عَبدُالْکریمِ کِشمیری، نویسندهٔ "بیانِ واقع"، در اثرش پیش از بازگو کردنِ تجربیاتِ شخصیش در روزگارِ خدمت به نادرشاه، تعدادی از صفحات را به خاستگاهِ نادرشاه تا زمانِ حملهٔ هند اختصاص می‌دهد. گرچه این بخش از "بیان"، مبتنی بر مشاهده و آگاهیِ دست اول نیست، اما بااین‌وجود از ارزشِ چشمگیری برخوردار است. نویسنده، بی هیچ دلیلی برای ترس از کینهٔ نادر، آزادانه و بی اغراق از خاستگاهِ پایینِ نادر در زندگیش می‌نویسد؛ افزون‌بر این، او حکایات و جزئیاتِ شخصیِ جالب دربارهٔ نادر آورده‌است که در شرح‌حالِ رسمیِ میرزا مهدی یافت نمی‌شود. بخشی از "بیان" که مبتنی بر مشاهدات و تجربیاتِ شخصیِ نویسنده است با شرحِ اقامتِ نادرشاه در دهلی — جایی که عبدالکریم در آن زمان بود — آغاز می‌شود. عبدالکریم بخشی از جزئیاتِ بازگشتِ سپاه به ایران و فتحِ بخارا و خوارزم را ارائه می‌دهد که توسط میرزا مهدی فراموش شده‌است، درحالی‌که شرحِ سختی‌های سربازان هنگام عبور از درّهٔ خُرّم در دسامبر ۱۷۳۹ م و تجربیاتِ مشابه‌شان در گورگان در پانزده ماهِ بعد، در تقویتِ گزارشِ رسمی بسیار مفید است.
میرزا محمد کلانتر، "روزنامهٔ" خود را در سال ۱۲۰۰ ه‍.ق/۱۷۸۶–۱۷۸۵ م نوشت. میرزا محمد در زندگینامه‌اش به رویدادهای فارس و بیش از همه به شیراز اهمیت زیادی می‌دهد و نکاتی ارائه‌شده از سوی وی دربارهٔ اخراجِ افغان‌ها از آن شهر توسط نادر، مورد توجه است. طبیعی است میرزا محمد دربارهٔ شورشِ محمدتقی خان شیرازی، بیگلربیگیِ فارس، در سال ۱۷۴۴ م، حرف‌های زیادی برای گفتن دارد.
لُطفعلی‌بیْگ آذر، نویسندهٔ اثر مشهورِ "آتشکده"، در بخشی از کتابش با عنوان «احوالُ الْمُعاصِرین» خلاصهٔ تاریخیِ کوتاهی از دورانِ حملهٔ افغان تا ظهورِ کریم‌خان در نیم‌سده بعد ارائه می‌دهد. در این اثر، نویسنده به نادر و مبارزاتش و به وقایعِ دورانِ سلطنتش اشاره‌های مختلفی می‌کند.
طاهربیگ، که به‌نظر می‌رسد اهلِ منطقهٔ دَرگَزِ خراسان باشد، تاریخِ نادرشاه را با عنوان "تاریخ نادر" نوشت. طاهربیگ در سپاهِ نادر خدمت کرد، اما در هنگامِ بازگشتِ نادر به ایران، در هند ماند. وی سپس به خدمتِ شجاعُ‌الدّوله درآمد.
مکاتبات میان وایْتْ‌هال و نمایندگانِ دیپلماتیکِ بریتانیا در استانبول و سَن پِتِرْزْبورْگ در طول سال‌های ۱۷۴۷–۱۷۲۹ م، اگرچه بیشتر مربوط به عثمانی و روسیه و سیاستِ دولتِ بریتانیا در این زمینه بود، بااین‌حال شاملِ منابعِ زیادی دربارهٔ نادرشاه است.
بایگانیِ کمپانی هند شرقی در دفترِ هند، منبعی غنی از اطلاعات دربارهٔ دورهٔ نادرشاه است که نه‌تنها بسیاری از این اطلاعات در جای دیگر یافت نمی‌شود، بلکه بخشِ عمده‌ای از آن پیشتر استفاده نشده‌است. از جمله مهم‌ترینِ این سوابق، تا آنجا که به موضوعِ نادرشاه مربوط می‌شود، "دفترِ خاطراتِ گُمبُرون" است که در آن، نمایندهٔ شورای بندرعباس افزون‌بر ذکرِ بسیاری از وقایع رخ‌داده در جاهای دیگر، فعالیت‌ها و معاملاتِ روزمرهٔ کمپانی در آن مکان را نیز ثبت کرده‌است.
کتابِ "سفر به ترکیه و ایران با گزارش لشکرکشی تهماسب‌قلی خان" از ژان اُوتِر در سال ۱۷۴۸ م در پاریس منتشر شد. مشخص نیست که رونمایی از این کتاب پیش یا پس از مرگ اوتر — که در ۲۶ سپتامبر رخ داد — بوده‌است.
کتابِ "تاریخ ایران از آغاز تا قرن حاضر" نوشته لوئی آندرِه دُ لَ مَمی اثری است که به‌طور قابل ملاحظه‌ای، منظم و بادقت آماده شده‌است. اگرچه نویسنده هرگز از استانبول به ایران نزدیک‌تر نبود، اما از طریق دوستانی که در آنجا پیدا کرده بود و نیز مقاماتِ دیپلماتیک و کنسولیِ فرانسه، با حجمِ زیادی اطلاعاتِ دربارهٔ ایران آشنا شد. بخشِ عمده‌ای از کتابش مربوط به حملهٔ افغان‌ها و دیگر حوادثِ پیش از ظهورِ نادر است. روایتِ واقعیِ نویسنده با سال ۱۷۳۰ م به پایان می‌رسد.
جوناس هَنْوِیْ از دیرباز به‌عنوان مرجعِ اصلیِ انگلیسی در موضوعِ نادرشاه تلقی می‌شده، و "سفرها"یش توسط نویسندگانِ بعدی، چه بریتانیایی و چه غیرِ آن، بسیار گسترده نقل شده‌است. کیفیتِ "سفرها"ی هنوی نابرابر است.
لوئیز بازن از ۱۷۴۱ م نادر را در سفرهایش همراهی کرد. بازن همواره در دربار نبود. در دسامبر ۱۷۴۶ م بازن به‌عنوان پزشکِ ارشدِ نادرشاه منصوب شد و تا زمانِ قتلش نزد وی ماند. در ناآرامیِ وحشتناکِ پس از قتلِ نادر، بازن به‌سختی فرار کرد. در "نامه‌های عبادی و کنجکاوانه" و همچنین "مأموریت‌های شرق"، دو نامهٔ بازن به پدر روژه، ژنرالِ سرپرستِ مأموریت‌های شرق چاپ شده‌است. بازن آن‌ها را در ۲ فوریهٔ ۱۷۵۱ م در بندرعباس نوشت. در نخستینِ این نامه‌ها، بازن به‌طور مختصر به خاستگاه و قدرت گرفتنِ نادر اشاره کرد. با توجه به اینکه بازن در چند ماهِ پایانیِ زندگیِ نادرشاه همراه وی بود، شهادتش دربارهٔ رویدادهای آن دوره، از ارزشِ بالایی برخوردار است. بازن در چادرِ مجاورِ شاه بود که وی کشته شد و ازاین‌رو توانست نسخه‌ای دقیق از هر آنچه رخ داده، ارائه دهد.
از مسافرِ یونانی باسیل واتاتیز نیز بیشتر به‌خاطر تماسِ اولیه با نادر یاد می‌شود تا اهمیتِ اطلاعاتی که او می‌دهد. واتاتیز یکی از نخستین اروپایی‌هایی بود که با نادر ملاقات کرد. واتاتیز از ارائهٔ هرگونه شرحِ مفصل دربارهٔ نادر و رفتارهای بدِ وی خودداری می‌کند، زیرا می‌گوید پیشتر در شرح‌حالی دقیق، این کار را انجام داده‌است.
جان مَلکُم، در کتابِ "تاریخ ایران"، ترجمه‌هایی از بعضی از دستنویس‌های ایرانی که ظاهراً معاصر یا تقریباً نزدیک به نادر هستند، ارائه می‌دهد. او در همهٔ موارد، نامِ نویسندگان را ارائه نمی‌دهد. بیشتر نویسندگانِ هندی — به‌جز عبدالکریم کشمیری — که دربارهٔ نادر نوشته‌اند توجه خود را به حملهٔ نادر به هند محدود می‌کنند. ویلیام ایروین، در مقالهٔ مختصرش با عنوان «برخی یادداشت‌ها دربارهٔ جیمز فریزر»، کتابِ "نادرشاه" فریزر را «مشارکتِ دستِ اول در تاریخِ آن دوره، نه‌تنها به‌خاطر تاریخِ اولیه‌اش، بلکه به‌خاطرِ تعدادی اسناد مهم که در آن حفظ شده» توصیف می‌کند اسنادی که در جاهای دیگر یافت نمی‌شوند. تنها کلمه‌ای که ممکن است استثناء شود، واژهٔ «دست اول» است؛ زیرا فریزر هرگز در ایران نبود و گرچه در هنگام حملهٔ نادر به هند در آنجا بود، اما با شخصِ نادرشاه تماس نداشت. اگرچه سِرگِئی سولویوف متعلق به دوره‌ای بسیار بعدتر از نادر است، اما به‌خاطر حجمِ بالای مطالبِ معاصر با نادرشاه یافت‌شده در بایگانی‌های رسمیِ روسیه و گردآوری در بخش‌هایی از کتابِ "تاریخ روسیهٔ" خود که مربوط به روابطِ ایران و روسیه در دورهٔ موردِ بررسی است، قابل توجه است. بروسه، مانند سولویوف، متعلق به نسلِ بعدی بود، اما در بایگانیِ رسمیِ مسکو نیز کار می‌کرد و از مطالبِ معاصر بهره می‌بُرد. علتِ اصلیِ شهرتش کتابِ "تاریخ گرجستانِ" او است که در آن، ترجمهٔ تاریخ‌های سِخنیا چِخایِدْزه، تزارِویچ واخِشت و پاپونا اُربِلیان ارائه شده‌است. این تاریخ‌ها دربردارندهٔ اطلاعاتِ زیادی دربارهٔ رابطهٔ ایران با گرجستان در دورهٔ نادر است. اثرِ بروسه شاملِ ترجمهٔ نامه‌ای جالب دربارهٔ حمله نادر به هند نیز است که ایراکلی هنگامِ بازگشت از دهلی در سال ۱۷۳۹ م برای خواهرش نوشت. برخی از جزئیاتِ روابطِ نادر با تهمورث دوم و ایراکلی در ترجمهٔ بروسه از "زندگی ایراکلی" اثر اُمان خِرخولیدْزه، و در "اصولی برای پرداختن به تاریخ گرجستان" آمده‌است. سرانجام، باید به ترجمهٔ بروسه از ارزشمندترین گزارشِ دست اول نوشتهٔ روحانیِ ارمنی، آبراهام کرتاتسی، دربارهٔ حوادثِ روزهای پیش از تاج‌گذاریِ نادر و نیز مراسمِ تاج‌گذاری اشاره کرد. "تاریخ امپراتوری عثمانی" اثر فون هامر پورگشتال است. به‌واسطهٔ فون هامر، گزارش‌های تاریخ‌نگارانِ رسمیِ عثمانی و دیگر نویسندگان از مبارزات نادر علیهِ عثمانی و روابطِ دیپلماتیکش با آن کشور به‌آسانی در دسترسِ خوانندگانِ اروپایی قرار گرفته‌است. تحقیقاتِ جامعِ فون هامر منجر به جمع‌آوریِ پازلِ نسبتاً کاملی از تاریخِ آن دوره شده‌است، که در بیشترِ موارد از زاویهٔ عثمانی مشاهده می‌شود. افزون‌بر منابعِ معاصرِ اروپایی، تعداد قابل توجهی مقاله و کتاب احترام‌آمیز دربارهٔ نادر در طول زندگیش در اروپا پدید آمد که بعضی از آن‌ها برپایهٔ یک واقعیتِ بسیار ضعیف و بعضی دیگر فانتزیِ محض بود. یک نویسندهٔ آلمانی، که خود را «پیتاندِر فون دِر کوله» می‌نامد، اظهار می‌کند که داستان‌هایی میان سال‌های ۱۷۳۴ تا ۱۷۳۶ م وجود داشت که نادر از نظر خاستگاه، فرانسوی، آلمانی، انگلیسی و برابانکون بود، درحالی‌که دیگران تصور می‌کردند که او اسکاتلندی یا ایرلندی است.
بی‌پی یا بریتیش پترولیوم شرکت نفت و گاز بریتانیاییhttp://www.nytimes.com/2010/06/13/us/politics/13bp.html و چندملیتی است، که دفتر مرکزی آن در شهر لندن قرار دارد. شرکت بی‌پی در سال ۲۰۱۱ به‌عنوان چهارمین شرکت جهان بر پایه میزان درآمد و سومین تأمین‌کننده بزرگ انرژی در جهان شناخته شد. شرکت بی‌پی به همراه شرکت‌های شل، شورون، اکسان‌موبیل، و توتال، پنج شرکت بزرگ نفتی جهان به‌شمار می‌آیند که تحت عنوان سوپرمیجر طبقه‌بندی می‌شوند.
حوزه فعالیت شرکت بی‌پی کلیه بخش‌های عملیاتی صنایع نفت و گاز را در بر می‌گیرد. این شرکت در زمینه اکتشاف و تولید، پالایش، توزیع و بازاریابی نفت خام، گاز طبیعی و میعانات گازی و همچنین تولید محصولات پتروشیمی و طیف وسیعی از مواد شیمیایی فعالیت می‌نماید. بی‌پی همچنین دارای فعالیت در حوزه تولید انرژی‌های تجدیدپذیر، سوخت‌های زیستی، و تولید برق با استفاده از انرژی بادی و خورشیدی است.
ظرفیت تولید نفت خام بی‌پی به‌طور متوسط معادل ۳٫۴ میلیون بشکه در روز است. این شرکت محصولات خود را در ۸۰ کشور عرضه می‌نماید. شرکت بریتیش پترولیوم مالک شبکه‌ای از ۱۸٫۳۰۰ جایگاه سوخت در سرتاسر جهان است.
بزرگترین شعبه بین‌المللی بی‌پی در ایالات متحده مستقر استhttp://www.bp.com/sectiongenericarticle.do?categoryId=3&contentId=2006926 که به‌عنوان دومین تولیدکننده نفت و گاز در ایالات متحده محسوب می‌شود.
شرکت بی‌پی ( ,) در فهرست اولیه بازار بورس لندن قرار دارد و در ۶ ژوئیه ۲۰۱۲ با ارزش بازار ۸۱٫۴ میلیارد پوند، در رتبه چهارم از بزرگترین شرکت‌های فهرست شده در بازار بورس لندن، قرار گرفت. سهام این شرکت همچنین در بازار بورس نیویورک و بورس فرانکفورت معامله می‌شود.
در مه ۱۹۰۱ ویلیام ناکس دارسیhttp://adb.anu.edu.au/biography/darcy-william-knox-5882 از سوی مظفرالدین شاه قاجار، امتیاز اکتشاف نفت را دریافت کرد و متعاقب آن، تیم ارسالی توسط وی در مه ۱۹۰۸ پس از هفت سال اکتشاف در مناطق جنوبی و جنوب‌غربی فلات ایران، سرانجام در شهر مسجدسلیمان به نفت رسیدند.
شرکت نفت ایران و انگلیس در ۱۴ آوریل ۱۹۰۹ به عنوان یک شرکت تابعه از شرکت نفت برمه تأسیس شدhttp://www.bp.com/sectiongenericarticle.do?categoryId=9014443&contentId=7027523 و بلافاصله شروع به بهره‌برداری از چاه شماره یک نمود. یک سال بعد، یک خط لوله از این میدان به شهر بندری آبادان کشیده شد و با حمل وسایل و تجهیزات کارخانه‌ای، پالایشگاه آبادان احداث شد و با کارگران مختلف هندی، چینی و برمه‌ای شروع به کار کرد.
در سال ۱۹۱۲ شرکت نفت آنگلو-پرشین و تاجر ارمنی؛ کالوست گلبنکیان، شرکت نفت ترکیه را، تأسیس نمودند و در پی آن در سال ۱۹۱۴ آنگلو-پرشین به‌طور رسمی مالک ۵۰٪ درصد از سهام شرکت نفت ترکیه شد. هدف از تأسیس این شرکت دستیابی به نفت منطقه میان‌رودان (عراق کنونی) بود که امتیاز اکتشاف نفت آن از سوی دولت عثمانی به این شرکت وعده داده شده بود.
در سال ۱۹۲۳ شرکت نفت برمه، وینستون چرچیل (نخست وزیر سال‌های بعدی بریتانیا) را به عنوان وکیل و مشاور حقوقی شرکت استخدام نمود. وی به منظور دریافت حقوق انحصاری فروش نفت ایران به نفع شرکت متبوع خود شروع به رایزنی با دولت وقت بریتانیا نمود و در نهایت، چرچیل موفق شد تولید انحصاری از منابع نفتی ایران را برای شرکت نفت آنگلو-پرشین (که بازوی عملیاتی شرکت نفت برمه بود) دریافت نماید.
با افزایش شمار خودروها در دهه ۱۹۲۰ میلادی، پمپ بنزین‌هایی با نشان بی‌پی در بریتانیا راه‌اندازی شدند و تعدادشان از ۷۹ جایگاه در سال ۱۹۲۱ به ۶٫۰۰۰ جایگاه سوخت در ۱۹۲۵ افزایش یافت که بنزین موردنیاز آن‌ها را شرکت نفت آنگلو-پرشین از استخراج نفت خام در جنوب ایران تأمین می‌کرد. در سال ۱۹۲۵ شرکت نفت ترکیه نیز موفق شد امتیاز استخراج از میدان‌های نفتی عراق را از دولت تازه تأسیس عراق که تحت قیومیت بریتانیا بود، دریافت کند. شرکت نفت ترکیه در نهایت در ۱۴ اکتبر ۱۹۲۷ به منابع نفتی عراق دست یافت.
در سال ۱۹۲۸ بر اثر تغییرات ژئوپولتیک ایجاد شده در عراق و در پی شکست امپراتوری عثمانی و تصویب توافقنامه خط قرمز (رد لاین)، این منطقه استقلال یافت و در نتیجه، نام شرکت نفت ترکیه به شرکت نفت عراق تغییر پیدا کرد و در شرکت جدید، سهام آنگلو-پرشین نیز به ۲۳٫۷۵٪ درصد کاهش یافت.
در سال ۱۹۳۵ بنا به درخواست رضاشاه از جامعه بین‌المللی، نام کشور از «پرشیا» به «ایران» تغییر پیدا کرد. این تغییر، بلافاصله در شرکت نفت آنگلو-پرشین نیز اعمال شد و نام آن، به «شرکت نفت ایران و انگلیس» تغییر یافت. در جنگ جهانی دوم شرکت‌های دارنده نشان‌های «بی‌پی» و «شل» با هم ادغام شدند و به عرضه بنزین پرداختند. اما چرچیل، شرکت نفت ایران و انگلیس را ملزم به حمایت از دولت وقت بریتانیا، در طول جنگ دوم جهانی کرد. در این دوره، دو شرکت آمریکایی آموکو و سوهایو که بعدها توسط بی‌پی خریداری شدند نیز به تولید و عرضه سوخت هواپیما و روغن موتور برای استفاده ماشین جنگی متفقین پرداختند. در طول جنگ دوم جهانی، شمار ۴۴ فروند نفت‌کش از شرکت نفت ایران و انگلیس، غرق شد.http://www.nytimes.com/library/world/mideast/041600iran-cia-chapter1.html
پس از جنگ، شرکت نفت ایران و انگلیس به سرمایه‌گذاری در ساخت پالایشگاه‌های مختلف در فرانسه، آلمان، ایتالیا و نیز بازاریابی فراورده‌های نفتی در یونان، هلند و سوئد پرداخت و بنزین بی‌پی در نیوزیلند برای نخستین بار عرضه و به فروش رفت. پس از جنگ جهانی دوم، احساسات ناسیونالیستی در خاورمیانه ظهور کرد که مهم‌ترین آن‌ها ناسیونالیسم ایرانی و ناسیونالیسم عربی بودند. در آشفتگی‌های آن دوره، مدیران ایرانی شرکت نفت ایران و انگلیس با پشتیبانی نخست وزیر وقت؛ حاجعلی رزم‌آرا از موقعیت ایجاد شده استفاده کردند و به منظور تجدید نظر در قوانین و مقررات امتیازی در کنسرسیوم برای افزایش سهم ایران به دولت بریتانیا فشار وارد کردند.
در مارس ۱۹۵۱ علی رزم‌‌آرا ترور شد و در پی آن، محمد مصدق از سوی مجلس شورای ملی به‌عنوان نخست وزیر جدید انتخاب شد. در آوریل ۱۹۵۱ مجلس شورای ملی به اتفاق آراء صنعت نفت ایران را ملی اعلام کرد. سپس شرکت ملی نفت ایران تأسیس شد. در پی آن، شرکت نفت ایران و انگلیس، مدیریت و کارکنان خود را از ایران خارج و اقدام به تحریم بین‌المللی فروش نفت ایران نمود. دولت بریتانیا نیز که مالک اصلی این شرکت بود، ابتدا پرونده این مجادله را در دیوان بین‌المللی دادگستری مطرح کرد و علیه ایران، اقامه دعوی نمود. ولی پس از مدتی از شکایت خود صرفنظر کرد.
پس از کودتای ۲۸ مرداد در ایران، دولت مصدق کنار گذاشته و در اوت ۱۹۵۳ فضل‌الله زاهدی به عنوان نخست وزیر جدید انتخاب شد. کمی بعد محمدرضا پهلوی که از زمان شروع نا آرامی‌ها در ایتالیا به سر می‌برد نیز به ایران بازگشت.http://partners.nytimes.com/library/world/mideast/082053iran-army.html از آن پس، برنامه‌ای هماهنگ با هدف تضعیف مصدق تحت نام «عملیات آژاکس» توسط سازمان سازمان اطلاعات مرکزی (سیا) و سرویس اطلاعات مخفی بریتانیا به اجرا درآمد.The C.I.A. in Iran: Britain Fights Oil Nationalism
بریتیش پترولیوم، سرانجام در سال ۱۹۵۴ با تغییر نام شرکت نفت ایران و انگلیس تشکیل شد. پس از کودتای ۲۸ مرداد عملاً صادرات نفت ایران قطع شد. به منظور خارج کردن نفت ایران و انتقال آن به بازار بین‌المللی، در اکتبر ۱۹۵۴ شرکتی بنام «شرکت‌کنندگان نفت ایران» در لندن تأسیس شد.
بریتیش پترولیوم یکی از اعضای مؤسس آن بود و با دارا بودن ۴۰٪ درصد از سهام این شرکت، مالک اصلی آن بحساب می‌آمد. این شرکت به نمایندگی از شرکت ملی نفت ایران وظیفه مدیریت تأسیسات نفتی را برعهده داشت.http://revcom.us/a/090/iran-pt2-en.html در نهایت، با مذاکرات نهایی و پذیرفتن دو شرط از سوی هیئت ایرانی، کنسرسیوم موافقت نمود که سود بر اساس ۵۰–۵۰ با ایران محاسبه شود. اما شرط اول حسابرسان ایرانی حق بازرسی دفاتر این شرکت را نخواهند داشت و شرط دوم ایرانیان حق داشتن عضو در هیئت مدیره شرکت را نیز نخواهند داشت.
چند سال پیش از آن در سال ۱۹۵۳ بریتیش پترولیوم فراتر از خاورمیانه گسترش یافته و وارد بازار نفت کانادا شد. سپس به منظور گسترش بیشتر، در سال ۱۹۵۹ وارد فعالیت اکتشاف نفت در آلاسکا شد. در سال ۱۹۶۵ به عنوان نخستین شرکت، شروع به تولید نفت از دریای شمال نمود. در ۱۹۶۹ شرکت تابعه «بی‌پی کانادا» تأسیس شد. در سال ۱۹۷۱ در کشور کانادا ۹۷٫۸٪ درصد از سهام شرکت نفتی سوپر تست پترولیوم را خرید. سپس آن را با بی‌پی کانادا ادغام کرد.
بی‌پی ۵۰ سال را به دنبال اکتشاف نفت در بریتانیا بدون کسب نتیجه گذراند. ولی در سال ۱۹۶۶ در کانال مانش، گاز طبیعی کشف کرد. با رکود این دهه، به دنبال کشف نفت در آلاسکا و نیز دریای شمال بود و در نهایت در سال ۱۹۷۰ موفق به کشف نفت، در «میدان فورتیز» شد.
استاندارد اویل اوهایو که بنام سوهایو نیز شناخته می‌شود از شرکت‌های اولیه تشکیل‌دهنده شرکت استاندارد اویل بود، که در سال ۱۹۷۸ توسط بریتیش پترولیوم خریداری شد. هدف از خرید این شرکت، نفوذ و حضور هرچه بیشتر به بازار ایالات متحده آمریکا بود.
علی‌رغم ملی شدن تدریجی صنعت نفت در اکثر کشورهای نفت‌خیز، کشتیرانی بی‌پی در سال ۱۹۷۲، معادل ۱۴۰ میلیون تن نفت از خاورمیانه جابجا کرد و در ۱۹۸۳ این ظرفیت را به ۵۰۰٫۰۰۰ بشکه رسانید، زیرا خاورمیانه ۸۰٪ درصد از نفت بی‌پی را تأمین می‌کرد. اما عمده فعالیت بی‌پی در دهه ۱۹۷۰ میدان فورتیز اسکاتلند بود، که به ساخت یک سکوی خط لوله زیردریایی همراه شد.
انتقال نفت اکتشافی در آلاسکا و خط لوله ۱۲۰۰ کیلومتری «ترانس-آلاسکا» به لحاظ زیست‌محیطی، مباحث زیادی را برانگیخت و اجرای آن را منوط به تأیید دولت ایالات متحده آمریکا کرد. این پروژه، بزرگ‌ترین پروژه عمرانی آن سال بی‌پی بود.
در ساخت این خط لوله ۲۸٫۰۷۲ نفر مشارکت داشتند و طراحی آن، به‌گونه‌ای صورت گرفت، تا به اندازه کافی، از سطح زمین بالاتر قرار گیرد، که لایه یخی روی زمین، به‌علت دمای بالای نفت داخل لوله، ذوب نشود و بر رفتار و مهاجرت گونه‌ها اثر منفی نگذارد.
در سال ۱۹۷۲ دولت بریتانیا آخرین سهام خود در بی‌پی را به فروش گذاشت و بی‌پی کاملاً خصوصی شد و از سوی دیگر بی‌پی نیز، با فروش سهام متفرقه خود (مانند معادن و موادغذایی) که جزء فعالیت‌های محوری آن نبود، به یک شرکت کاملاً نفتی تبدیل شد.
کانون توجه بی‌پی تا ۶ دهه اول فعالیتش، منطقه خاورمیانه بود، اما از دهه ۱۹۶۰ به بعد، کانون توجه آن به سوی غرب، آمریکا و خود انگلیس معطوف شد. این شرکت با تجدید ساختار و فرهنگ از دهه ۱۹۸۰ (و بعدها در دهه ۱۹۹۰ توسط سر جان بران رئیس وقت هیئت مدیره) از یک شرکت قدیمی، به یک شرکت بین‌المللی تبدیل شد و اینک در ۷۰ کشور جهان فعالیت دارد و سال ۲۰۰۶ دومین شرکت بزرگ جهان، از لحاظ میزان درآمد، انتخاب شد.
با گسترش دامنه فعالیت‌های بی‌پی در روسیه و دریای خزر و تجهیزات تحقیقاتی جدید، بی‌پی به مرزهای جدید انرژی روی آورد و محیط زیست را نیز در اولویت‌های خود قرار داد. بی‌پی در طرح «شهرهای سبز» اروپا شرکت کرد و کسب‌وکار انرژی خورشیدی خود را، در قالب شرکت بی‌پی سولار، توسعه بخشید.
نصب نیروگاه خورشیدی در فیلیپین، کمک به ارائه اتوبوس‌های هیدروژنی در لندن و نیز سوخت‌های موتور جدید و پاک‌تر و ایجاد واحد انرژی‌های جایگزین، در راستای این سیاست جدید بی‌پی، برای حفاظت محیط زیست بوده‌است.
شرکت بی‌پی که در اوج ناامیدی از کشف نفت در ایران متولد شد، در آغاز قرن ۲۱ میلادی، پس از نزدیک به ۱۰۰ سال فعالیت در این صنعت، با راه‌اندازی خط لوله جیحان-تفلیس-باکو (آذربایجان، گرجستان و ترکیه) و سایر پروژه‌های عظیم بالادستی آنگولا، روسیه و خلیج مکزیک، به یکی از بزرگترین شرکت‌های انرژی در جهان تبدیل شده و سعی دارد با فعالیت بر روی انرژی‌های جایگزین، موقعیت خود را در آینده نیز حفظ نماید.
آموکو یا استاندارد اویل ایندیانا، شرکت نفتی و پتروشیمی آمریکایی است. این شرکت در سال ۱۸۸۹ به عنوان زیرمجموعه‌ای از استاندارد اویل تأسیس شد. در سال ۱۹۲۲ به آموکو تغییر نام داد و در سال ۱۹۸۷ بی‌پی ۲۵٪ درصد از سهام آموکو را خریداری کرد.
در ابتدای دهه ۱۹۹۰ میلادی شرکت بی‌پی برای گسترش بیشتر نفوذ خود در آمریکا، تصمیم گرفت از تأسیسات خود برای رساندن بنزین آلاسکا به این کشور، استفاده کند. بی‌پی که فقط ۲۵ درصد سهام استاندارد اویل ایندیانا (آموکو) را داشت، در سال ۱۹۹۸ همه سهام آن را خریداری نمود. سپس دو شرکت با هم ادغام شدند و شرکت جدید «بی‌پی آموکو» نام گرفت.
آرکو (مخفف آتلانتیک ریچفیلد کمپانی) شرکت نفتی آمریکایی است که حوزه فعالیت‌های آن، در ایالات متحده، اندونزی و میدان‌های نفتی دریای شمال و دریای جنوبی چین است.
این شرکت در سال ۱۹۶۶ در شهر لا پالما، کالیفرنیا تأسیس شد. شرکت آرکو در سال ۲۰۰۰ توسط بی‌پی خریداری شد.http://www.independent.co.uk/news/business/bp-strikes-it-rich-in-america-1084972.html شرکت آرکو در حال حاضر دارای ۱٫۳۰۰ جایگاه پمپ بنزین در ایالات متحده است.
کسترول برند جهانی تولیدکننده و فروشنده روغن موتور بریتانیایی است، که در سال ۱۸۹۹ در شهر لیورپول تأسیس شد. این شرکت در سال ۱۹۶۶ با شرکت نفت برمه ادغام شد و شرکت جدید برمه-کسترول نام گرفت.
سپس در سال ۲۰۰۰ این شرکت توسط بی‌پی و با مبلغ ۳ £ میلیارد پوند، خریداری شد و پس از ادغام شرکت نفت برمه با بی‌پی، نام شرکت بار دیگر به کسترول تغییر یافت. این شرکت در حال حاضر به عنوان یکی از شرکت‌های زیرمجموعه بی‌پی به‌شمار می‌آید، ولی مدیریت آن کاملاً مستقل است.
آرال آگ شرکت نفتی آلمانی-لوگزامبورگی است، که دارای جایگاه‌های پمپ بنزین در اروپای غربی و اروپای مرکزی است. این شرکت در سال ۱۸۹۸ تأسیس شد.
در ۱۵ ژوئیه ۲۰۰۱ شرکت «بی‌پی آگ آلمان» ۵۱٪ از سهام این شرکت را تصاحب نمود و در ۱ فوریه ۲۰۰۲ بی‌پی بقیه سهام آرال را نیز خریداری کرد. در حال حاضر شرکت آرال آگ از شرکت‌های تابعه بی‌پی به‌شمار می‌آید.
تی‌ان‌کی-بی‌پی شرکت نفتی روسی است، که دفتر مرکزی آن در شهر مسکو قرار دارد. این شرکت سومین تولیدکننده بزرگ نفت خام در روسیه است و در فهرست ده شرکت بزرگ نفتی خصوصی جهان نیز جای دارد. ۵۰ ٪ درصد از سهام این شرکت نفتی، متعلق به شرکت بی‌پی و ۵۰٪ درصد دیگر آن، متعلق به گروه آلفا است، که توسط شماری از بازرگانان روسی، تشکیل شده‌است.
در حال حاضر تی‌ان‌کی-بی‌پی، در روسیه مالک ۶ پالایشگاه و ۲۱۰۰ جایگاه پمپ بنزین است. با توجه به منابع عظیم نفت و گاز کشور روسیه، این ائتلاف برای بی‌پی بسیار مهم بوده و همراه با آن، یک تیم مشارکتی فناوری را نیز برای کاربرد روش‌ها و فناوری‌های بی‌پی، در منطقه خاص و جدید روسیه تأسیس کردند.
نزدیک به ۲۸٫۰۰۰ کیلومتر خط لوله و ۲۴٫۵۰۰ حلقه چاه تولیدی، معرف وسعت منطقه عملیاتی بی‌پی در روسیه است و تاکنون این شرکت ۴٫۷ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری کرده و برای توسعه اکتشاف و بهره‌برداری، تصمیم دارد در دهه آتی ۱۵ میلیارد دلار دیگر نیز در این شرکت سرمایه‌گذاری کند.
تیم فناوری بی‌پی در این شرکت، از ۹۰ عضو تشکیل شده، که در ۷ کارگروه تخصصی شامل: حفاری، ارزیابی چاه، تزریق آب، پمپ‌های سرچاهی و مدیریت یکپارچه مخازن، فعالیت می‌کنند و نیز به شبکه اطلاعاتی متخصصان بی‌پی، در نقاط دیگر برای حل مشکلات حفاری و بهره‌برداری متصل می‌باشند.
این تیم توانسته است با به‌کارگیری سیستم ارزیابی مسیر چاه، که در آلاسکا بکار گرفته شده، با فناوری شکاف هیدرولیکی و افزایش نفوذپذیری نفت خام، برای افزایش تولید و بازیافت مخازن، استفاده از نرم‌افزار «استیم‌پلن» شبیه‌سازی و تحلیل سه‌بعدی مخازن (که توسط بی‌پی و آرکو در آلاسکا به کار گرفته شده) و ترجمه و آموزش آن، به روسی، به‌کارگیری پمپ‌های الکتریکی مکشی در چاه‌هایی که با سیالات و افزایش نفوذپذیری، باید سیالات سنگین را پمپ کنند، لوله‌های کربن استیل و تهیه بانک اطلاعاتی خطوط لوله از جمله این فناوری‌هاست.
بی‌پی سولار شرکت زیرمجموعه بی‌پی است، که فعالیت‌های مرتبط با تولید انرژی‌های تجدیدپذیر را بر عهده دارد. این شرکت در زمینه نصب، احداث و راه‌اندازی نیروگاههای انرژی تجدیدپذیر و سلول‌های خورشیدی فتوولتاییک فعالیت می‌نماید.
دفتر مرکزی شرکت بی‌پی سولار در شهر مادرید، اسپانیا قرار دارد و دارای عملیات در کشورهای هند، جمهوری خلق چین و بریتانیا است.
شرکت بی‌پی در حال حاضر در ۶ قاره دارای فعالیت است و فراورده‌های آن، در بیش از ۱۰۰ کشور به فروش می‌رسد. این شرکت در قاره آسیا در چین، اندونزی، هند و پاکستان در زمینه اکتشاف و تولید نفت و گاز به فعالیت پرداخته، همچنین در جمهوری خلق چین، فیلیپین، کره جنوبی و مالزی دارای کارخانجات تولید محصولات پتروشیمی است.
بی‌پی در چین، پیشرو در فعالیت مرتبط با گاز طبیعی مایع‌شده «ال‌ان‌جی» بوده و وارد چندین سرمایه‌گذاری مشترک شده‌است و این قبیل روابط مشترک تجاری را با کشورهایی مانند کویت و امارات متحده عربی نیز برقرار کرده‌است. یک واحد انرژی خورشیدی بی‌پی نیز، در هند فعالیت می‌کند و در چین و هند بازاریابی گسترده‌ای از روغن موتور و فراورده‌های نفتی دارد.
فعالیت‌های بخش عملیاتی بی‌پی در مجموع به سه حوزه تقسیم می‌شود:
بخش بالادستی بی‌پی، از زنجیره گسترده فعالیت‌های اکتشاف، حفاری، تولید و انتقال نفت و گاز تشکیل شده‌است.
بخش بالادستی بی‌پی دارای فعالیت در هر دو بخش خشکی و دریایی بوده و دارای عملیات در بیش از ۳۰ کشور است و در حال حاضر، روزانه به‌طور متوسط معادل ۳٫۴ میلیون بشکه نفت تولید می‌نماید.
شرکت بریتیش پترولیوم یکی از توانمندترین شرکت‌های نفتی جهان در حوزه بالادستی به‌شمار می‌آید و هم‌اکنون در مناطق نفتخیز سراسر جهان، دارای پروژه‌های اکتشاف و استخراج نفت خام و گاز طبیعی است. این شرکت همچنین یکی از تخصصی‌ترین تیم‌های حفاری را در میان شرکت‌های نفتی دارا است، که از لحاظ ماشین‌آلات و تجهیزات، در هر دو بخش خشکی و فراساحلی، از پیشروهای صنعت حفاری به‌شمار می‌آید. در دسامبر ۲۰۱۱ کلیه ذخایر تجاری مایعات هیدروکربوری شرکت بی‌پی، معادل ۱۷٫۷۵ میلیارد بشکه نفت خام اعلام شد.
از پروژه‌های بزرگ اکتشاف و تولید این شرکت، در حال حاضر، می‌توان به ۴ پروژه توسعه میدان عظیم «تاندر هورس» در بخش نروژی دریای شمال، میدان‌های نفتی تگزاس و ساخت سکوی عظیم «پی‌دی‌کیو» برای آن، با گنجایش ۲۳۰ نفر، سکوی «هلستین» (برای بهره‌برداری در عمق ۱۳۲۴ متری) و نیز سکوهای «آتلانتیس» و «مد داگ» اشاره کرد، که جزء سکوهای عظیم این شرکت هستند.
پروژه کینگ ساب-سی پمپ نیز نخستین کاربردهای پمپ‌های چند فازی زیردریایی، در عمق ۳۰۰۰ فوتی، در میدان نفتی کینگ، خلیج مکزیک بوده‌است. از طرح‌های بزرگ دیگر این شرکت می‌توان به بهره‌برداری از سکوی عظیم آتلانتیس در آب‌های عمیق خلیج مکزیک در سال ۲۰۰۷ اشاره کرد، که با فناوری روز ساخته شده‌است.
بی‌پی در خلیج مکزیک دارای ۳٫۰۰۰ پرسنل است، که بر روی ۱۴ $ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری این شرکت، در این منطقه کار می‌کنند. در سال ۲۰۰۷ این شرکت، دست به توسعه میدان نفتی گریت پلاتینیو در آنگولا زد و در آب‌های عمیق آن، از ۴۳ چاه حفاری شده، نفت استخراج نمود.
ناوگان کشتیرانی بی‌پی، نخستین بار در سال ۱۹۱۵ برای انتقال فراورده‌های شرکت نفت ایران و انگلیس تأسیس شد و اینک بیش از هزار دریانورد دارد، که ۴۰۰ نفر نیز در ساحل، ناوگان بی‌پی را پشتیبانی می‌کنند.
تا آخر سال ۲۰۰۶ این ناوگان ۵۷ فروند کشتی دریاپیما (۴ فروند غول‌پیکر، ۴۲ متوسط، هفت ال‌ان‌جی بر، سه ال‌پی‌جی بر)و ۲۴ فروند کشتی ساحلی سبک، را در اختیار داشته‌است.
به‌طورکلی این شرکت دارای ۱۰۰ کشتی ۶۰۰ تنی است، که متوسط سن آن‌ها ۲٫۵ سال است. سال ۲۰۰۳ پانزده نفت‌کش و سال ۲۰۰۷ چهل تانکر به آن اضافه شده‌است.
ناوگان کشتیرانی این شرکت دارای بارج، انواع یدک‌کش و نفت‌کشها، شناورهای FPSO و کشتی‌های حمل مواد نفتی و ال‌ان‌جی در کلاس‌های مختلف است و سالانه ۲۵۱ میلیون تن ماده حمل می‌کند و ۵٪ درصد ظرفیت حمل‌ونقل دریایی نفت جهان را به خود اختصاص داده است و در سال ۲۰۰۶، سالانه ۷٫۰۰۰ سفر دریایی داشته‌است.
شرکت بی‌پی تابه‌حال، در احداث خطوط لوله نفت و گاز بسیاری مشارکت داشته و می‌توان گفت، که در اکثر پروژه‌های بزرگ احداث خط لوله در سرتاسر جهان، حضور داشته‌است.
خط لوله باکو-تفلیس-جیحان به طول ۱۷۰۰ کیلومتر، نفت دریای خزر را، به سواحل دریای مدیترانه در ترکیه می‌رساند و بی‌پی در آن ۳۰٪ سهم دارد.
خط لوله گاز میردی، در خلیج مکزیک نخستین خط لوله آب‌های عمیق در جهان است (در عمق ۷۰۰۰ فوتی و خطوطی به طول ۷۴ کیلومتر که ۱ میلیون بشکه نفت را در روز انتقال می‌دهد) و بی‌پی مالک ۶۴٫۵٪ از این خط لوله است. اجرای این طرح در سال ۲۰۰۳ آغاز شد و در ۲۰۰۶ به بهره‌برداری رسید و ۱۴٪ از کل تولید گاز بی‌پی و ۵۰٪ از کل تولید خلیج مکزیک را به بازارهای عرضه گاز طبیعی انتقال می‌دهد.
خطوط لوله‌ای که بی‌پی به‌طور مستقیم در ساخت آن‌ها مشارکت داشته، عبارتند از:
خط لوله باکو-سوپسا، خط لوله نفت بطول ۸۳۳ کیلومتر است، که از ترمینال سانگاچال در نزدیکی باکو در جمهوری آذربایجان، آغاز شده و در ترمینال سوپسا کشور گرجستان خاتمه می‌یابد. این خط لوله، توسط شرکت بی‌پی احداث شده و نفت، میدان نفتی آذری-چیراگ-گونشلی را منتقل می‌نماید..
خط لوله فورتیز، خط لوله نفت خام بطول ۱۶۹ کیلومتر است، که از سکوی دریایی میدان نفتی فورتیز در دریای شمال، در نزدیکی آبردین اسکاتلند آغاز شده و در شهر کینیل بریتانیا خاتمه می‌یابد.
خط لوله فورتیز، ۳۰٪ درصد از نفت بریتانیا را تأمین می‌کند. این خط لوله، با مشارکت شرکت بی‌پی و آپاچی کورپوریشن ساخته شده‌است.
خط لوله نی‌نیان، خط لوله نفت خام بطول ۱۷۵ کیلومتر است، که از پلتفرم نی‌نیان سنترال در جزایر شتلند در اسکاتلند آغاز شده و تا ترمینال سولام وئه در بریتانیا خاتمه می‌یابد. این خط لوله، توسط بی‌پی ساخته شده‌است.
خط لوله اوسنسا، خط لوله نفت خام، بطول ۸۲۹ کیلومتر است، که از میدان نفتی کوپیاگوا در کوزیانا کلمبیا آغاز شده و تا شهر کووناس در سواحل دریای کارائیب در این کشور خاتمه می‌یابد. این خط لوله توسط کنسرسیوم مشترک اکوپترول، توتال و بی‌پی احداث شده‌است.
خط لوله گاز آلاسکا، خط لوله گاز طبیعی بطول ۲٫۷۶۰ کیلومتر است، که از شمال آلاسکا آغاز شده و در شهر کالگری، استان آلبرتا، کانادا خاتمه می‌یابد. این خط لوله با مشارکت شرکت‌های اکسان‌موبیل، ترانس‌کانادا و بی‌پی احداث شده‌است.
خط لوله غرب شتلند، خط لوله گاز طبیعی بطول ۱۸۸ کیلومتر است، که از مجموع ۳ میدان گازی دریایی در غرب شتلند، در دریای شمال آغاز شده و تا ترمینال سولام وئه در کشور اسکاتلند خاتمه می‌یابد. این خط لوله با مشارکت شرکت‌های بی‌پی و ماراتن اویل احداث شده‌است.
خط لوله اروپای شرقی، خط لوله نفت خام بطول ۱۸۴۸ کیلومتر است. این خط لوله از کشور فرانسه آغاز شده، تا سوئیس و سپس آلمان ادامه دارد.
خط لوله شاه دنیز، خط لوله گاز طبیعی بطول ۶۹۲ کیلومتر است، که از میدان گازی شاه دنیز در دریای خزر و در نزدیکی باکو در جمهوری آذربایجان آغاز شده و در ارزروم ترکیه خاتمه می‌یابد. این خط لوله با مشارکت شرکت‌های بی‌پی، استات اویل، سوکار، لوک اویل، توتال، نفت‌ایران و شرکت نفت ترکیه احداث شده‌است.
خط لوله باکو-تفلیس-جیحان، خط لوله نفت، بطول ۱٫۷۶۸ کیلومتر است، که از میدان نفتی آذری-چراغ-گونشلی در دریای خزر آغاز شده و تا سواحل دریای مدیترانه ادامه دارد. این خط لوله، شهر باکو در جمهوری آذربایجان را به تفلیس در گرجستان متصل کرده و تا شهر جیحان در کشور ترکیه، در سواحل دریای مدیترانه ادامه دارد.
بی‌پی در ۱۷ پالایشگاه نفت، سهام‌دار است، که از میان آن‌ها ۵ پالایشگاه در آمریکا، ۷ مورد در اروپا و بقیه در آفریقا و شرق دور قرار دارند.
از ۱۷ پالایشگاه، ۱۱ پالایشگاه توسط بی‌پی اداره می‌شوند (۱۰ پالایشگاه در مالکیت ۱۰۰٪ درصد بی‌پی قرار دارند) و در بقیه، سهام این شرکت زیر ۵۰٪ درصد است.
سهم پالایش جهانی این شرکت، روزانه نزدیک به ۲٫۸ میلیون بشکه است، که ۱٫۵ میلیون بشکه در روز، از این ظرفیت مربوط به ۵ پالایشگاه مستقر در آمریکا، ۹۰۰ هزار بشکه در روز، مربوط به پالایشگاه‌های اروپایی و ۴۰۰ هزار بشکه در روز نیز، متعلق به ۵ پالایشگاه در سایر نقاط جهان است.
حوزه‌های فروش بی‌پی، به سه بخش تقسیم می‌شود:
تجارت آروماتیک‌ها و استیلن نیز با تجارت فراورده‌های پالایشی همراه شده‌است. بی‌پی در ۱۰۰ کشور جهان، اقدام به تجارت فراورده‌های نفتی می‌نماید.
این شرکت اخیراً دست به تولید فراورده‌های جدید به نام اولتیمیت زده‌است. این ماده، یک سوخت با عملکرد بالاست که بهتر از سوخت‌های معمولی می‌سوزد و به صورت بنزین و دیزل وجود دارد.
بنزین بی‌پی التیمیت انلیدد با اکتان ۹۷ (۲ درجه بالاتر از حد استاندارد) به‌طور متوسط ۷٪ در قدرت، ۵٪ در شتاب و ۶٪ در اقتصاد سوخت افزایش ایجاد می‌کند (در مقایسه با سوخت بدون سرب ۹۵٪).
دیزل بی‌پی قدرت وسایل نقلیه را تا ۱۰٪ افزایش می‌دهد. بی‌پی اخیراً "بی‌پی اولتیمیت ۱۰۲" را ارائه کرده، که مخصوص وسایل نقلیه ورزشی و مسابقه‌ای، با عدد اکتان ۱۰۲ است.
بی‌پی با ایجاد مشارکت با شرکت تی‌ان‌کی-بی‌پی به ۴ پالایشگاه روسیه نیز دسترسی دارد. به‌علاوه دارنده دومین پالایشگاه بزرگ در آمریکای شمالی است.
کلیه فراورده‌های نفتی بی‌پی و جایگاه‌های پمپ بنزین آن، با ۴ نام تجاری ارائه می‌شوند:
ایر بی‌پی، بخش خدمات حمل‌ونقل هوایی بی‌پی است که ارائه‌دهنده سوخت جت و بنزین هواپیما است. این شرکت در بیش از ۱۰۰۰ فرودگاه، در ۷۰ کشور جهان فعالیت می‌نماید.
بی‌پی آخرین استراتژی خود را در چهار بخش اعلام کرده‌است:
هدف اصلی بی‌پی بازگشت مطمئن و رقابتی سرمایه، با استفاده از کاربست قابلیت‌های متمایز، بر مجموعه واحدی از دارایی‌ها و اصول مدیریت قدرتمند بنگاهی، نظام شفاف، سپردن مسئولیت و مجموعه ارزش‌ها و سیاست‌هایی، که هدایت‌گر رفتار کارکنان است، ذکر شده‌است.http://www.guardian.co.uk/Archive/Article/0,4273,4365524,00.html
این شرکت واکنش به تغییرات و قرار داشتن در خط مقدم فرایند تغییر را، از دیگر اهداف فرعی خود می‌داند و البته این اهداف، در شرایط متحول بی‌پی، با معیارها و شاخص‌ها و نیز بازخوردهایی که از سرمایه‌گذاران و سایر سهامداران گرفته می‌شود، بازنگری خواهد شد.
گستره دامنه فعالیت و کارکنان این شرکت، «جهانی» است و بی‌پی در زمینه منابع انسانی، سیاست تکثر و عدم تبعیض را دنبال می‌کند. بیشتر کارکنان این شرکت، در بخش پالایش و بازاریابی، مشغول به کار هستند و به لحاظ جغرافیایی، تعداد آن‌ها در آمریکا بیشتر از سایر نقاط جهان است.
برای بی‌پی، افراد مستعد و باهوش جهت توسعه پایدار این شرکت کلیدی هستند و جذب، توسعه، مشارکت و بهره‌گیری از بالاترین عملکرد آن‌ها در همه سطوح، اساسی است.
این امر، در حال حاضر که در صنعت، کمبود نیروهای مستعد و باهوش، بیشتر از قبل احساس می‌شود، بسیار لازم است. بی‌پی بر تقویت محیط کاری فراگیر (غیرانحصاری) و ارائه‌کننده فرصت برای همه افراد، براساس شایستگی، تأکید دارد و فرصت برابر و تنوع و فراگیری، جزء فرایند مدیریت منابع انسانی آن است. مثلاً از پانل‌ها یا لیست‌های متنوع کاندیداها برای پر کردن پست‌های ارشد خالی، استفاده می‌کنند.
بی‌پی برای سنجش رضایت کارکنان از محیط کاری خود، از شاخص معتبر «ای‌اس‌آی» استفاده می‌کند و مدعی است، که رضایت کارکنانش، هم‌راستا با الگویابی سایر صنایع بوده و ۲٪ بالاتر از معیار جهانی قرار دارد. وفاداری و تعهد کارکنان به بی‌پی نیز از طریق پیمایش اطمینان کارکنان «پی‌اس‌آ»، هر ۲ سال یک‌بار، مورد سنجش قرار می‌گیرد و این پیمایش مربوط به حقوق و مزایا و شهرت شرکت است.
در زمینه جذب نیرو بی‌پی تمرکز خود را روی جذب فارغ‌التحصیلان به‌ویژه فارغ‌التحصیلان فنی، نهاده است (۶۰٪ از فارغ‌التحصیلانی که جذب می‌شوند، مهندس یا کارشناس به بالا هستند). در انگلستان ۲۶٪ از فارغ‌التحصیلان جذب شده؛ زن و در آمریکا؛ این مقدار ۳۵٪ هستند و ۳۴٪ از این افراد، متعلق به اقلیت‌های قومی می‌باشند. دلیل این امر، سیاست متنوع‌سازی و دربرگیری بی‌پی است، که در سال ۲۰۰۵ به‌خاطر آن، جایزه نیز دریافت کرده‌است.
برنامه «اینترن شیب» بی‌پی نیز، ذخیره استعدادیابی خوبی را برای آن فراهم می‌کند. به‌علاوه این شرکت برای جذب نیرو از کشورهای مختلف، که دارای فعالیت تولید و اکتشاف نیستند، شرکتی به نام «خدمات بین‌المللی بی‌پی» را تأسیس کرد، که یک شرکت استخدام بین‌المللی است و در بریتانیا به ثبت رسیده‌است.
افراد داوطلب برای یک شغل بین‌المللی و جابه‌جایی پس از ۳ تا ۴ سال کار در هر جا، در آن ثبت نام و جذب می‌شوند و تاکنون از کشورهای مختلفی چون: نیجریه، تونس، هند، تایلند و کامرون برای پر کردن پست‌های روسیه، انگلیس، آنگولا و آذربایجان استفاده شده‌است.
سیاست دیگر بی‌پی، جذب مدیران و سرپرستان بومی، در مراکز عملیاتی این شرکت است. به عنوان مثال در جمهوری آذربایجان ۷۲٪ از کارکنان حرفه‌ای، بومی‌اند.
حقوق و فوق‌العاده‌ها در این شرکت به مانند همه شرکت‌های بین‌المللی، بسیار رقابتی و میزان آن، با توجه به سایر شرکت‌های رقیب، تعیین می‌شود. این دستمزدها براساس سطح تجربه و نوع مدرک تحصیلی اخذشده، برای افراد تازه‌استخدام یک سال سابقه در سال ۲۰۰۷ برای لیسانس: ۱۷٫۰۰۰ پوند، فوق لیسانس ۱۸۰۰۰ پوند و دکترا ۱۹٫۰۰۰ پوند در سال بوده‌است.
شرکت بی‌پی از لحاظ حقوق و مزایا جزء رتبه‌های اول بهترین شرکت‌های انگلیسی قرار دارد. حقوق فردی با درجه لیسانس از سپتامبر ۲۰۰۶ به بعد حدود ۲۸۰۰۰ پوند در سال است و این حقوق هر دو سال یک بار تغییر می‌کند و براساس عملکرد افراد، افزایش می‌یابد.
کلیه افراد تازه‌استخدام، یک فوق‌العاده یکجا و بدون مالیات (در سال ۲۰۰۷ به مقدار ۲۰۰۰ پوند) خالص را به عنوان فوق‌العاده جذب دریافت می‌کنند تا در چند ماه اول کار خود بتوانند هزینه‌هایشان را تأمین نمایند.