moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
نخل سنگین و قدیمی روستا نیز در داخل ایوان غربی مسجد واقع شده که هر سال محرم در ایام عزاداری حسین بن علی، با انواع پارچه‌ها و نوارهای پارچه‌ای سیاه و سبز و پرچمهای محرم آذین بسته می‌شود و به یاد زینب، در کوچه‌ها و خیابان‌ها، همراه با دسته عزاداری روستا گردانده می‌شود.
قلعه کهنه چهارطاقی (آتشکده) یا آتشکده خرم دشت مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان کاشان، روستای خرم دشت واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۳۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
بقعه شاهزاده محمد مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان تفرش، روستای محله فم واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
امامزاده ابوالفتوح مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان گلپایگان، روستای وانشان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۳۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
بقعه امامزاده ابوالفتوح سلیمان بن موسی بن جعفر، در روستای وانشان (وانشون) که جاذبه‌هایش کمتر از روستای معروف ابیانه نیست، در ۱۲ کیلومتری خوانسار واقع و بنای آن با توجه به کتیبه داخل حَرم، به قرن دهم هجری مربوط می‌شود
بنا بر کتیبه، امامزاده از نوادگان موسی پسر جعفر است برفراز بقعه چهارگوش آجری گنبدی هرمی و دوازده ترکی کشیده شده‌است. روی صندوق آیاتی از قرآن مجید نوشته شده و کلمه «صندوق شاه حسین فریدونشکوه» دیده می‌شود.سید مرتضی آوینی در یکی از یاداشت‌های خودش، به روستای وانشان و امامزاده آن اشاره کرده‌است:
«روستای وانشان در پناه شاهزاده ابوالفتوح فرزند امام موسی بن جعفر (ع) است و رو ح پرفتوح او معراج
نیز با خدا بسته‌است تا رسالت او را از طریق قرآن و روایات به مردم ابلاغ کند.
کاهگلی روستاها و از میان آپارتمان‌های لانه زنبوری شهرها برمی‌گزیند و آنان را به مصاف باطل فرا
می‌خواند. مردم خوب روستای وانشان درپناه امامزاده ابوالفتوح هستند و او را بر خود و اعمال خویش
شاهد گرفته‌اند.
کهنسالان وانشان گفته‌اند امامزاده ابوالفتوح بسیار قدیمی است و یک دلیلش، وجود درخت عظیم و فوق‌العاده قدیمی کنار دیوار آن است.
نوع سازه و مصالح و همچنین نوع بنای امامزاده ابوالفتح وانشان، می‌تواند بعنوان یک پروژه برای اهل هنر و دانشجویان معماری مورد استفاده قرار گیرد.
بنای امامزاده از نوع گنبد دوازده ترک از نوع رگ بوده و از دو بخش اصلی و الحاقی تشکیل شده‌است. بخش اصلی بنا فضای زیر گنبد است که به دوره صفویه مربوط می‌شود و بخش الحاقی مربوط به دوره قاجاریه و سال ۱۳۳۸ قمری (حدود ۱۰۰ سال پیش) است. البته در دوره معاصر نیز به آن پرداخته شده و امامزاده اکنون ضریح تازه‌ای دارد.
فضای داخلی گنبد دارای یک صندوق چوبی منبت کاری شده بسیار نفیس است که در حال حاضر ضریح روی آن قرار گرفته‌است. چون صندوق چوبی زیر ضریح است نمی‌توان تاریخ ساخت آنرا بررسی نمود.
در فضای داخلی گنبدخانه، فضایی مستطیل شکل یا آسمانه با سقفی تیرپوش و مسطح قرار دارد. زیر سقف چوبی نقاشی و خوشنویسی با خط نستعلیق دیده می‌شود؛ که کار استاد محمود نجار و استاد یوسف خوانساری است.
درب قدیمی امامزاده ابوالفتوح که یکبار در سال ۱۳۰۹ زراندوزان یهودی به آن طمع کردند، شاهکار منبت کاری در زمان شاه تهماسب صفوی است.
گفته می‌شود کتیبه روی در، کار استاد قاسم حسین خوانساری است. تاریخ اتمام کار این در، سال ۹۹۰ هجری قمری است. یعنی بیش از سه قرن قدمت دارد. بر روی در انبوهی از منبت کاری‌های نه چندان گود با نقوش اسلیمی و خطایی (با نسبتی برابر)، دیده می‌شود.
در متن عربی زیارت‌نامه این امامزاده (در سطر پنجم زیارت‌نامه که در حرم است)، کلمه فارسی شاهزاده به چشم می‌خورد.
این زیارت‌نامه قدیمی، در سال ۱۳۵۱ با خط محمد صانعی خوانساری مجدداً خوشنویسی شده‌است.
السلام علیک یا سیدی و ابن سیدی یا شاهزاده ابوالفتوح…
در سال ۱۳۰۹ هجری شمسی شخصی به نام شمعون میرزا سلیمان کلیمی برای خرید درب عتیقه شاهزاده ابوالفتوح روستای وانشان به خادم آن مراجعه می‌کند و ایشان هم حکم شرعی فروش درب‌ها را از روحانی محل (شیخ محمد صادق علامه) می‌پرسد،
کهنسالان نقل کرده‌اند که ایشان پاسخ می‌دهد:اگر این درب قابل استفاده نیست، فروش آن مانعی ندارد و باید پول آن را خرج تعمیر و مرمت زیارتگاه شاهزاده ابوالفتوح کنید..
پس از این فتوا، درب امامزاده به فروش می‌رسد. اما بعد از مدتی شمعون هنگام خروج از مرز ایران، گیر می‌افتد و در بازجویی می‌گوید که این در را از خادم زیارتگاه شاهزاده ابوالفتوح خریده‌است.
مأموران حکومتی به خادم شاهزاده ابوالفتوح مراجعه می‌کنند او هم می‌گوید: من به حکم مجتهد محل‌مان این درب را فروخته‌ام و سرانجام شیخ محمدصادق علامه را برای محاکمه به اراک احضار می‌کنند. این محاکمه سالها طول می‌کشد و در نهایت در تاریخ ۵ فروردین ۱۳۱۹ دادگاه استان تهران به این دلیل که معامله درب امامزاده سال ۱۳۰۹ صورت گرفته و درب امامزاده دراول آذر سال ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی ثبت شده، روحانی مزبور را تبرئه می‌کنند.
هیئت دادرسان شمس الدین امین علائی و محمدحسن خاتون آبادی بوده و پرونده مزبور در وزارت دادگستری شماره ۵۸۱۰/۱۸ دارد.
مسجد جامع هفت شویه مربوط به سدهٔ ۷ ه‍.ق است و در شهرستان اصفهان، روستای هفت شویه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این بنا متعلق به دورهٔ سلجوقی است که بخش عمدهٔ آن ویران شده‌است. گنبد مسجد هفشویه فروریخته و دیوارهایش آسیب بسیاری دیده‌است. مصالح ساختمانی اصلی این بنا خشت خام است، ولی در نمای بیرونی آن آجر نیز به کار رفته‌است. گچبری‌هایی روی محراب و ساقهٔ گنبد ناموجود مسجد هنوز باقی است.
محوطه آوه مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در ۳۲ کیلومتری جنوب شرقی ساوه، مجاورت روستای آوه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه نور بالاجوق مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در روضه چای، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۴۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بغاتپه (بغ تپه) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در نازلوچای، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه بوزلو یا سته تپه مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در نازلوچای، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۴۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه بالو مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در نازلوچای، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه عسکرآباد مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان اورمیه، بخش نازلوچای، روستای عسگرآباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۴۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه کلبعلی (تپه نازلو چای) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان اورمیه، روستای نازلو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه گجلار (نخجوان) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در نازلوچای، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۴۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه ساعتلو (بیگلر) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در نازلوچای، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کرد لرتپه مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان اورمیه، بخش بکشلوچای، روستای کردلر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۴۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه شیخ سرمست مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان اورمیه، بخش نازلوچای، روستای سرمست واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه للهام مربوط به عصر مس است و در نازلوچای، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گرد گورا (تپه بزرگ) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در حومه اشنویه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۶۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گرد موزا (تپه موزا) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در حومه اشنویه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه سبزعلی مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در حومه اورمیه، بخش باراندوزچای واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۵۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه سمباتان مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در حومه اورمیه، بخش باراندوزچای واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۶۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
عمارت مسعودیه (کرمانشاه) (که با نام عمارت متصل به غارهای طاق بستان در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده بود) بنایی مربوط به دوره قاجار بود که در کرمانشاه ـ محوطه تاریخی طاق بستان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده بود.
عمارت مسعودیه در دوران پهلوی به تخریب رسید.
«عمارت مسعودیه»، یک بنای دو طبقه زیبا با تزیینات گچ‌بری و آیینه‌کاری منحصر به فردی بود که به دستور عمادالدوله، حکمران وقت کرمانشاه، در کنار سراب طاق بستان و نزدیک به نقوش برجسته این محوطه تاریخی در استان کرمانشاه ساخته شده بود. این بنا با وجود زیبایی هنری فاقد ارزش تاریخی بود. طاق بستان، محوطه تاریخی و دارای یک سراب و نقوش برجسته ساسانی است که احتمالاً این منطقه شکارگاه و محل تفریح پادشاهان ساسانی در روزگاران گذشته بوده‌است.
بر پایه داده‌های مستندنگارانی که در روزگار برپایی ساختمان از آن دیدن کرده‌اند، این سازه ۲۰ متر طول، ۱۲ مهر پهنا و پیرامون ۱۱ متر بلندا داشته و در کانون طبقه همکف دهانه چشمه قرار گرفته بود. آب از دو سو به این تالار گنبدی شکل روان بود که از سوی جنوب با دهانه طاقی، رو به بیرون داشت. همه مساحت سالن مرکزی از یک حوضچه آب تشکیل‌یافته بود ... بامِ ساختمان تخت بوده و تنها دارای یک خرپشته است. در مرمت‌ها و بازسازی‌های پسین سقف بنا شیروانی می‌شود.
تا دوره قاجار در منطقه طاق بستان اثری از هیچ بنایی در این منطقه دیده نمی‌شود. در نقاشی‌هایی اوژن فلاندن که در دوره محمدشاه قاجار از طاق بستان کشیده‌است، اثری از این بنا نیست.
در میانه‌های دوره قاجاریه این بنا که به نام عمارت مسعودیه شناخته می‌شد توسط امام قلی میرزا عمادالدوله حاکم وقت کرمانشاه ساخته شد.
دستیابی به تاریخی روشن برای ساخت سازه نیازمند بررسی بیشتر است. بر پایه تصویرهایی که هرتسفلد، فلاندن، کیست و سپس هینز به دست می‌دهند سازه قاجاری در ۱۲۱۹ خورشیدی هنوز ساخته نشده بود. امام قلی میرزا عمادالدوله در ۱۲۳۰ خورشیدی به فرمانروایی کرمانشاه می‌رسد و در ۱۲۳۳ خورشیدی، پترمن (H.Peterman) در گزارش روشنی که از طاق‌بستان دارد از این سازه یادی نمی‌کند. تاریخ دیگری که می‌توانیم به دست آوریم از گزارش سفر شوالیه لیک لاما آنیژه هولت (Chevalier T.M. Lycklama a Nijeholt) است. او در ۱۲۵۵ خورشیدی از طاق‌بستان دیدن کرده و نخستین کسی است که درباره بنا سخن گفته است. بر پایه نوشته‌هایی که در دست است تاریخ ساخت بنا را می‌توان میان سال‌های ۱۲۳۳ تا ۱۲۴۶ خورشیدی دانست.
در سال ۱۳۴۲ به منظور نمایان ساختن آثار باستانی و آزادسازی چشمهٔ آناهیتا تخریب شد. رومن گیرشمن و هیئت همراه وی بر پایه فرضیه‌های باستان‌شناسی بنای مسعودیه کرمانشاه در کنار طاق بستان را تخریب کردند.
"خبرگزاری میراث فرهنگی" در سال ۱۳۸۲ این ادعا را طرح کرد که عمارت مسعودیه کرمانشاه، به دلیل نادرستی فرضیه‌های باستان‌شناسی «رومن گیرشمن» در سال ۱۳۴۲ (۱۹۶۳ میلادی) تخریب شده‌است. در این مورد اسناد مستندنگاری یک مورخ آلمانی به نام «لوشای» وجود دارد.
این گروه گمانه‌زنی کرده بودند که زیر این عمارت قاجاری، آثار ساسانی گوناگونی وجود داشته باشد. همچنین بر این باور بودند که این عمارت، دهانه‌های اصلی سرچشمه سراب را کور کرده‌است و دهانه‌های چشمه آناهیتا (الهه آب) در زیر این بنا وجود دارد. اما با تخریب این اثر هیچ‌یک از نظرات گیرشمن و هیئت همراه وی، اثبات نشد.
پروفسور هایز لوشای آلمانی که هم‌روزگار با زمان ویران‌سازی سازه قاجاری در ایران بوده و با دست‌اندرکاران این کار آشنایی داشته است، به‌عنوان تنها مستند نگار این بنا می‌نویسد: «این بنا در محوطه تاریخی همانند یک موزیک متن و نوایی همراه کننده می‌بود. در ماه می ۱۹۶۳ نگرانی من درباره این بنا آغاز شد، زیرا در آن زمان در جلسه شورای عالی باستان‌شناسی که رومن گیرشمن، رائول کوریل و دیوید استروناخ نیز در آن شرکت داشتند، افتخار حضور یافتم و در آنجا آگاهی یافتم که قصد ویران کردن عمارت قاجاری طاق‌بستان را دارند ... در آن زمان نمی‌توانستم اعتراضی علیه تخریب عمارت قاجاری انجام دهم و تنها با شتاب خواستار به تعویق انداختن کار تخریب شدم تا اینکه هینز که کارشناس محوطه‌های معماری در انستیتوی ما بود بتواند بنا را برداشت نماید. باوجودآنکه مسئول فرهنگ و هنر طی تلگرافی دستور توقف تخریب بنا را تا زمان رسیدن ما به آنجا داده بود، در کرمانشاه اهمیتی به این درخواست نداده، تخریب را آغاز و ادامه داده بودند. هینز هنگام ورود (۲۵ می ۱۹۶۳) تنها خرابه طبقه همکف را می‌یابد. چند روز بعد تنها کاری که توانستم انجام دهم نجات دادن یکی از سرستون‌های ساسانی بود که در بین خرابه‌ها و نخاله‌های ساختمان تخریب شده افتاده بود. با ازبین‌رفتن بنای قاجاری نتیجه چندانی هم از نظر باستان‌شناسی عاید نگردید ...»
در آبان ۱۳۹۸، نقش‌برجستۀ جدیدی در محوطۀ چشمۀ طاق‌بستان کشف شده‌است. سنگ‌نگاره تصویری شبیه به یک انسان را نشان می‌دهد که دستانش را به سوی آسمان باز کرده و شیئی در دست دارد. چند حرف نیز در کنار این سنگ‌نگاره وجود دارد که به گفتۀ باستان‌شناسان به حروف لاتین شبیه بوده و ناخوانا است. قدمت این سنگ‌نگاره به درستی مشخص نیست. علاوه بر این نقش‌برجستۀ‌دیگری نیز در کنار پلکان سنگی جنب چشمه وجود دارد که شباهت بسیاری به نقش‌ّبرجستۀ‌ تازه‌مکشوف دارد.خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا): "کشف سنگ‌نگاره‌ای جدید در طاق‌بستان"، نوشته‌شده در ۷ آبان ۱۳۹۸؛ بازدید در ۷ آذر ۱۳۹۸.
مناره کبیر مربوط به دوره سلجوقیان است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران در طبس به ثبت رسیده است.
امامزاده حسین بن موسی کاظم، از فرزندان موسی کاظم و از برادران علی بن موسی الرضا است و آرامگاه وی در طبس، میدان امامزاده حسین واقع شده است. این بنا در زلزله سال ۱۳۵۷ بطور کلی ویران شد که دوباره بازسازی شد. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بنا بر نقل قول های مختلف آرامگاه وی در شیراز مشهور به حسین بن موسی و در کنار برادرش احمد بن موسی است.
تپه بیات (تپه مجلل) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در حومه اورمیه، بخش باراندوزچای واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه هنگروان مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در حومه اورمیه بخش، صومای برادوست واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه سه گرد مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در حومه اورمیه بخش، صومای برادوست واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه بالانج (لیلی تپه) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان اورمیه، روستای بالانج واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۵۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
لیلی تپه، نام تپه‌ای در شمال شرقی روستای بالانج می‌باشد که از یک سمت به خانه‌های روستاییان چسبیده و از سه سمت دیگر در محاصره باغ‌های سیب است که منظره‌ای زیبا و دلنشین را پدیدآورده است.
تپه خان بابا (جلبر) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان اورمیه، روستای جلبر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۶۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه ثمرتو مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان اورمیه، روستای جلبر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه بلیس (تپه ابلیس) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان بردسیر، روستای سلطان آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۹۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه انگنه مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در حومه اورمیه، بخش نازلوچای واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۴۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه بروه مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در حومه اورمیه، بخش بکشلوچای واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گرد قلعه لر مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در حومه نقده واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۷۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه سارالان مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در باراندوزچای، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گرد دیلنچی آرخی مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در نقده، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۷۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه محمد شاه مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در نقده، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۸۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه ژارآباد مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان ارومیه، بخش سیلوانه، مرگود واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه دیزج تکیه مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان اورمیه، بخش بازاندوزچای، روستای دیزج تکیه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۵۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گرد کویک مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان نقده، بخش مرکزی، روستای سلدوز واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گرد میرآباد (تپه قلیه) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان نقده، روستای میرآباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۷۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گرد گورا (تپه کوچک) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان -هزاره ۱ قبل از میلاد است و در حومه اشنویه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۷۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تپه نظام آباد مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان نقده، روستای نظام آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گرد حسنعلی بانو مربوط به عصر مس است و در حومه اشنویه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۷۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گرد کندوانه (تپه قبرستان) مربوط به عصر مس است و در حومه اشنویه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۷۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه ربط مربوط به عصر آهن است و در حومه اورمیه بخش، صومای برادوست واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه امامزاده (گودین تپه) مربوط به هزاره ۷ تا هزاره اول قم است و در شهرستان کنگاور، روستای گودین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۸۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گرد دینخواه مربوط به اوایل هزاره دوم قبل از میلاد است و در حومه نقده واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۷۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه و معبد صخره‌ای کل خرابه مربوط به هزاره اول - سدهٔ ۷ ه.ق است و در شهرستان اورمیه، بخش سرو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۶۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
گردحسن آباد (تپه حسن‌آباد) مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در حومه اشنویه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۷۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه نرگی مربوط به هزاره دوم است و در حومه اورمیه، بخش مرکزی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه مملو مربوط به هزاره دوم قبل از میلاد است و در شهرستان نقده، روستای مملو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه ملا احمد (گردملا احمد) در حومه اشنویه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه موجا در حومه اشنویه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۶۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه توپوزآباد در حومه اورمیه، بخش باراندوزچای واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۵۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه کلار مربوط به هزاره دوم پیش از میلاد است و در شهرستان چالوس، دهستان کلاردشت، روستای لاهو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. تپه مذکور امروزه در ضلع شرقی دشت مرکزی کلاردشت واقع است، این تپه با پستی بلندیهای موجود در آن از سطح دشت بین ۷تا۱۲متر ارتفاع دارد و بیضی شکل به نظر می‌رسد. مساحت آن در حدود ۵هکتار و قطر آن ۳۰۰متر است و تپه کوچکی که گویا بقایای قصری بوده، در جنوب غربی آن، با مساحت یکصد متر مربع که «گل گمبه» یا گنبد گلی نامیده می‌شود، به چشم می‌خورد. بر روی این تپه حفاریهایی نیز صورت گرفته است که آثار شهر قدیمی را تأیید می‌نماید.
دیواردفاعی قلعه‌وساختمان منظم به آن مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان دالاهو، بخش مرکزی، روستای بانزرده واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قلعه لنگر مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در جنوب شرقی کرمان، لنگر ماهان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه علی‌آباد مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در بردسیر، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه شیله گرگی الف مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در بردسیر، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تم قلعه کوچک (تپه قلعه کوچک) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در جیرفت، غرب کوه سلیمان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۱۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه علی‌آباد سربند مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان بردسیر، روستای نجف آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه دشنکار مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان بردسیر، دشتکار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۹۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گورخانه (مقبره امیر حیدر) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان جیرفت، بخش مرکزی ـ روستای دولت‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تم عنبرآباد (تپه عنبرآباد) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان عنبرآباد، روستای عنبر آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۱۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه کنار صندل الف مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان جیرفت، روستای کنار صندل واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
کاوش‌هایی در سال‌های ۲۰۰۷ و ۲۰۰۸ در منطقه جیرفت، دامان هلیل رود در کنار صندل به سرپرستی باستان‌شناس ایرانی، یوسف مجیدزاده انجام شده‌است. این اکتشافات، شگفتی‌های بزرگی را موجب شده‌است. یافتن گنجینه‌ای از تمدن ۵۰۰۰ ساله جیرفت که کهن تر از تمدن عیلامی بوده و در مدارک سومریان، از آن به نام آراتا و تمدنی بزرگ یاد شده‌است. به نظر یوسف مجیدزاده، این تمدن ممکن است از تمدن میان‌رودان و مصر نیز دیرین‌تر باشد.https://financialtribune.com/articles/travel/4093/jiroft-the-cradle-of-civilizationhttp://www.ancient-origins.net/ancient-places-asia/buried-beneath-sand-ziggurat-jiroft-may-be-largest-and-oldest-its-kind-world-021108
تم کنار صندل ب (تپه توجا) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان جیرفت، روستای کنار صندل واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تم داروی مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان عنبرآباد، روستای حسن‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گورستان دژ میمندی مربوط به دوره ساسانیان است و در بابک، روستای میمند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۹۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تم کنار مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان جیرفت، میانده واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۱۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مغود (مغوئیه) مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان رفسنجان، روستای مغو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۹۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تم نورآباد مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان عنبرآباد، روستای سومالی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۱۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه کلنگ یه لنگی مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان کرمان، روستای لنگر ماهان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه قهقه مربوط به دوره ساسانیان - دوران پس از اسلام و در شهرستان راور در استان کرمان، روستای ده شیب واقع شده است.
این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۹۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تل وزیری مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان راور، روستای ده شیب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تم کم سرخ مربوط به دوره ساسانیان تا دوره معاصر است و در شهرستان کهنوج، روستای کم سرخ رودبار، غرب سعیدآباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پیر آغوس یا ناقوس (پیر بابا مسافر) بنایی مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان کرمان، بخش شهداد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۳۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مقبره آخوند مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان کرمان، کوهنبان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه دختر و قلعه اردشیر مربوط به دوره ساسانیان است و در شهر کرمان در ارتفاعات شرقی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
امامزاده محمدبن زید مربوط به دوره ایلخانی است و در شهرستان کرمان، بخش شهداد، شرق گورستان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مقبره آسید محمد (پیر جارسوز) مربوط به اواخر سدهٔ ۷ ه.ق است و در بردسیر، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۹۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بنای امامزاده حسین مربوط به اوایل سدهٔ ۸ ه.ق است و در شهرستان کرمان، جاده کرمان به جویار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۲۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه پهن مربوط به هزاره ۱- است و در شهرستان جیرفت، روستای رودبار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۲۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تم سرنی (ساردنی) مربوط به هزاره ۱- دوره ساسانیان است و در شهرستان جیرفت، روستای سزی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۰۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تم وکیل آقا (تپه وکیل آقا) مربوط به هزاره ۱- دوره ساسانیان است و در شهرستان جیرفت، روستای دهنو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه هزار مردی مربوط به هزاره ۱- دوره ساسانیان است و در شهرستان کرمان، روستای مظفرآباد رودبار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۲۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تم گابان (تپه گاوان) مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان جیرفت، روستای بابان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تم خرک -تپه اژک -تپه مختارآباد مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان کهنوج، روستای مظفرآباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۱۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تم عباس‌آباد (تپه عباس‌آباد) مربوط به هزاره دوم قبل از میلاد است و در شهرستان جیرفت، روستای عباس‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۰۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه شیله گرگی ب در بردسیر، جنوب رودخانه رود تی و خشک رود واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کلنگ بهجرد (شهر دقیانوس) در جیرفت، غرب شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۰۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تم ابراهیم‌آباد (تپه ابراهیم‌آباد) در شهرستان جیرفت، روستای حسین‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۱۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
شاه میرعلی بن حمزه بقعه مربوط به دوره تیموریان است و در شیراز، دروازه قرآن واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه اولیاء مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شمال‌غربی شهرستان درگز واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گلور تپه (دو تپه) مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در فاروج، غرب شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۰۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه‌های اطراف شهرسوخته مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در ۵۵ کیلومتری جاده زابل به زاهدان، محدوده شهر سوخته واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۴۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه مهتاب خزانه مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان سراوان، روستای کوهک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه دمبیگان مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در جنوب شهرقصرقند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۵۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
جا دختران مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در نیک‌شهر، جنوب شره واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۵۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
شهر وقلعه بی بی دوست مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در ۱۷ کیلومتری شمال شرقی زابل از مسیر روستای بنچار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۳۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه کرکو مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در شمال شرقی شهرستان زابل و در بخش مرکزی شهرستان هیرمند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۳۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه سار (سام) مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در دهستان کوه خواجه بخش تیمورآباد شهرستان هامون، روستای سه کوهه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۴۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه تیمور مربوط به دوره تیموریان است و در شهرستان زابل، و در محل قبلی قلعهٔ بجای مانده از شهر کهن زرنگ در زاهدان کهنه در۷ کیلومتری شمال شهر زهک در استان سیستان وبلوچستانواقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه‌های مابین تاسوکی و طالب خان مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان زابل، ۶۰ کیلومتری جاده زابل به زاهدان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه میر سید عمر مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در جالق ـ شمال غربی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۳۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قبرستان گُشت مربوط به اواخر دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در شهر گُشت، ۶۹ کیلومتری جاده سراوان به خاش واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قبرستان گشت سراوان از زمان دوره اشکانی و ساسانی است و در حدود ۲هزار و پانصد سال قدمت دارد. قبرستان گشت سراوان متعلق به دوره اشکانی – ساسانی می‌باشد و بیش از ۲۰۰۰ سال قدمت دارد و گنجینه ای از تاریخ کهن و تمدن دیرینه استان سیستان و بلوچستان محسوب می‌شود. قبرستان گشت سراوان در سال ۱۳۴۲ هجری شمسی توسط یک گروه از باستان شناسان ایرانی و ایتالیایی مورد حفاری و گمانه زنی قرار گرفت و از اشیا به دست آمده از قبور معلوم گردید که قدمت قبرستان مربوط به دوره ای اشکانی و ساسانی است. در برخی از سنگ‌های رها شده در قبرستان آثار سنگ‌نگاره دیده می شود که حکایت از قدمت منطقه دارد.
شهر گشت ما بین دو شهرستان سراوان و خاش و در مسیر جاده ایی این دو شهر قرار دارد. از طرف جنوب شرقی به شهرستان سراوان با مسافت ۶۵ کیلو متر و از طرف شمال غربی به شهرستان خاش با مسافت ۹۵ کیلو متر محدود است، در طول جغرافیایی ۶۱ درجه و ۵۷ دقیقه شرقی و عرض جغرافیایی ۲۷ درجه و ۴۷ دقیقه شرقی قرار دارد، ارتفاع آن از سطح دریا ۱۴۵۰متر است، جمعیت کلی شهر گشت در حدود بیش از ۱۲ هزار نفر تخمین زده شده است.
شهر گشت با توجه با آثاری که در آن قرار دارد یک شهر تاریخی و باستانی است و از قدمت زیادی برخوردار می باشد.
این قبرستان با ۱۳۰ هکتار وسعت در سال ۱۳۴۵ با شماره ثبتی ۵۴۸ به ثبت ملی رسیده است.[https://seeiran.ir/%d9%82%d8%a8%d8%b1%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86-%da%af%d8%b4%d8%aa-%d8%b3%d8%b1%d8%a7%d9%88%d8%a7%d9%86/ [۳]]
تپه کلاتک بخشان مربوط به هزاره ۱ تا قرون‌اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان سراوان، ۲ کیلومتری جاده سراوان به خاش واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۴۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه سیاهبون مربوط به هزاره دوم قبل از میلاد است و در شمال قصر قند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه روباهک مربوط به هزاره دوم قبل از میلاد است و در شهرستان سراوان،در نزدیکی روستای دزک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه کله برزاد (قلعه برزاد) مربوط به هزاره۲ تا سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در ۸ کیلومتری جنوب جاده شهرستان سیب و سوران واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه میل مارو مربوط به هزاره۲ تا سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان سراوان، ۵۲ کیلومتری جنوب غربی سراوان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۵۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قبر ملا مربوط به هزاره۲ تا سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان سیب و سوران، بخش مرکزی ۵۰۰ متری غرب روستای سیب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه پیر کهورث مربوط به هزاره۲ تا سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان سیب و سوران، ۵۰۰ متری غرب شهر سیب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه پیر کهورد مربوط به هزاره۲ تا سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان سیب و سوران، ۵۰۰ متری غرب شهر سیب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه چشمه علی‌آباد مربوط به دوره هخامنشی - دوره ساسانیان است و در شهرستان مرودشت، بخش مرکزی، روستای جلال‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۶۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه سید علی مجلسی (چای چی) مربوط به سدهٔ ۱۳ ه‍.ق است و در اصفهان، خیابان عبدالرزاق، کوچه آرد فروشان، انتهای ساباط واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۴۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانه حاج میرزا حسن توتونچی مربوط به سدهٔ ۱۳ ه.ق است و در اصفهان، میدان قیام، انتهای کوچه ابواسحاقیه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۵۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه کلاهدوزها مربوط به سدهٔ ۱۳ ه‍.ق است و در اصفهان، خیابان عبدالرزاق ـ بازارچه حاج محمدجعفر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانه اکبر طوسی زاده مربوط به سدهٔ ۱۳ ه‍.ق است و در اصفهان، خیابان طالقانی، کوچه محله نو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانه عباس بدری مربوط به سدهٔ ۱۳ ه‍.ق است و در اصفهان، خیابان طالقانی، کوچه محله نو، کوچه علیقلی بیک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تپه سه گردان مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در ۸۰ کیلومتری شمال بوکان (آذربایجان غربی) واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه ایل تیمور (یال تمر) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در حومه مهاباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه گرد آشه وان مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شرق پیرانشهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۱۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه محمود مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شمال بوکان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۸۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گرد عثمان قره مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شمال بوکان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه کانی گوزله مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شمال بوکان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه مقصود مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شمال بوکان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۹۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
عبدالله تپه سی مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شمال بوکان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گرد قچی آباد مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شمال مه‌آباد (فیروزکوه) واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۰۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه کیک آباد مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شمال مه‌آباد (فیروزکوه) واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قلات جلدیان مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در غرب پادگان جلدیان و در وسط روستا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۱۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه گرد دریاس مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در غرب مه‌آباد (فیروزکوه) واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۰۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گرد خلیکه مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در بوکان، شمال شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۷۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گرد خزینه مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در بوکان، شمال شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گردشین‌آباد (گرد شین آوا) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در بوکان، شمال شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۸۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تپه آشی مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان بوکان، بخش سیمینه ـ روستای قره موسان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۸۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گرد شین رحیم خان مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان بوکان، روستای رحیم خان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه دارابسر مربوط به دوره اشکانیان است و در غرب بوکان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۷۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بقعه امامزاده محمد مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان مشهد، محله چهار ستون واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه گرد مرقد مربوط به اواسط هزاره دوم قبل از میلاد است و در شمال شهرستان پیرانشهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۱۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه اسکی بغداد مربوط به اوایل دوره اشکانیان است و در جنوبغرب بوکان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۹۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. طبق اساطیر منقول منطقه کنونی اسکی بغدا واراضی پیرامون مربوط به شهر باستانی «زنگ زاوران» بوده که از نظر مساحت منطقه ا ی وسیع را شامل می‌شود. این قلعه دارای چندین قبرستان اعم از یهودی ومسلمان است که بخش مربوط به قبرستان مسلمانان اکنون در سطحی وسیع وروبه روی روستا است.
قلای تپه مربوط به اوایل عصر برنز است و در حومه بوکان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۷۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کلک تپه مربوط به نیمه دوم هزاره اول قم است و در شمال بوکان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه تپه (قره تپه) مربوط به نیمه دوم هزاره اول قم است و در غرب بوکان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قله جوق (قلا جوق) مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در جنوب غربی بوکان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قلای سمبه مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در جنوبغرب بوکان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۹۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قلای درویشان مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در جنوبغرب بوکان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۹۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه کهنه آلبلاغ مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در حومه بوکان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۷۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قلعه قره کند-قلعه کنت مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در حومه بوکان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۷۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این اثر در حال حاضر تبدیل به پادگان شده و بخش عمده آن تخریب گردیده است.
تپه گرد قورخ مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در حومه نقده واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۱۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه دارتوان (تکانوجه) مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شرق مه‌آباد (فیروزکوه) واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قلات شین آباد مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شرق شهرستان پیرانشهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه موجه مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شمال بوکان، ساری قامیش واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۶۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه اوزون قشلاق مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شمال بوکان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۸۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه کوزه خانه مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شمال بوکان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۹۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه گرد مالان مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شمال بوکان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قلای داش کسان مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شمال شرقی بوکان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه عرب لو مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شمال غربی بوکان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
شربت تپه مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در نازلوچای، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۷۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپهٔ قَلایْ رَبَط مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان سردشت، روستای ربط واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۰۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تپه شیخان بزرگ مربوط به هزاره اول قبل از میلاد تا دوره ساسانیان است و در حومه بوکان، ساری قامیش واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۶۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تپه پشت تپ (باغ شایگان) مربوط به هزاره اول تا دوره ساسانیان است و در جنوب مهاباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این اثر در سالیان اخیر به دلیل تعریض خیابان تخریب شده است.
تپه روژبیانی مربوط به هزاره دوم قبل از میلاد است و در حومه بوکان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قلات موت آباد مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد است و در جنوب شرقی پیرانشهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۱۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قلای ناچیت مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد است و در شمال بوکان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
زمین‌های معروف به جره در شمال غرب بوکان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۷۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه پائین مشهد زلف آباد مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان تفرش، بخش فراهان ـ روستای مشهد زلف آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه علی میرزا مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان مشگین‌شهر، روستای میرعلیلو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تپه نقاره مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان گرمی، روستای نقاره واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کول تپه (تپه خاکستر) مربوط به دوره اشکانیان است و در شهرستان گرمی، بخش انگوت، روستای حاج احمد کندی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه دهکده مربوط به دوره اشکانیان است و در شهرستان گرمی، بخش مرکزی، روستای تپه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
شاه تپه گرمی مربوط به دوره اشکانیان است و در شهرستان گرمی، روستای شاه تپه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه باستانی شاه تپه واقع در روستای کوسج سفلی از توابع انگوران زنجان نیز هست ممکنه مشابهت اسمی هم باشه
تپه خرمن (امستان علیا) مربوط به دوره اشکانیان است و در شهرستان گرمی، روستای امستان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه همت سلاله (محال مران) مربوط به دوره اشکانیان است و در شهرستان گرمی، روستای سلاله واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه امیرخانلو مربوط به دوره اشکانیان است و در شهرستان مشگین‌شهر، بخش ارشق، غرب رودخانه که مشاملو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قز قلعه‌سی (به ترکی به معنی قلعه دختر) اثری تاریخی مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در شهرستان بیله‌سوار، کنار رودخانه برزند، روستای قز قلعه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه آقامال مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در شهرستان گرمی، بخش مرکزی، روستای شکرلو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه مطلب مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در شهرستان گرمی، روستای تیکانلو، شرق رودخانه حین سو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه سلاخ خانه (تپه قنبر) مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان مشگین‌شهر، روستای انار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه داغ نقدوز ( به اصطلاح نودوز) مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان اهر، روستای نقدوز واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پل بابا محمود سهروفیروزان مربوط به قرن هفتم، دوران مغول سلطان محمد خدابنده (الجایتو) است و در شهرستان فلاورجان، شهر تاریخی سهروفیروزان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران در سهرفیروزان به ثبت رسیده‌است.
پل بابا محمود سهرفیروزان که در بین پل‌های قدیمی استان اصفهان از قدمت بیشتری برخوردار است و دومین پل تاریخی استان به‌شمار می‌رود، ساخته شده در دوره ایلخانان مغول (عهد سلطان محمد خدابنده الجایتو) توسط یکی از اهالی، مشاهیر، بزرگان شهر و حاکم لنجانات و از مشاوران الجایتو یعنی بابامحمود سهروفیروزانی در سال ۷۰۴ هجری قمری است که این بنای تاریخی که قدمتی بالغ بر ۷۵۰ سال دارد
مقبره بابا محمود سهروفیروزانی بانی احداث این پل در سهرفیروزان و در آرامستان مرکزی روستای سهروفیروزان که به نام آرامستان بابا محمود شهرت دارد قرار داشته و مسجدی زیبا با طاق ضربی و بنای سه ایوانی در مجاورت مقبره قرار داشته که متعلق به قرن ۷ هجری و ساخته شده به دست بابا محمود سهرفیروزانی می‌باشد که محل بار و دیدار امرا و بزرگان شهر با مردم بوده‌است و از شواهد پیداست که محل تجمعات مهم و مراسمات خاص نیز بوده‌است
این بنایی که از قدمت و تاریخ ایران سخن می‌گوید و از بناهای اسلامی و منحصر به فرد دوره ایلخانان مغول در ایران به‌شمار می‌آید و حتی در عرصهٔ میراث جهانی و نیز از قدمت این مرزوبوم و فرهنگ و تمدن ایران اسلامی دفاع کرده و سخنی برای گفتن دارد متعلق به دهستان سهروفیروزان است.
پل بابا محمود در گذشته راه ارتباطی بین شهرتاریخی سهروفیروزان به مسیر خوزستان و فارس بوده‌است که این موضوع اهمیت این بنای تاریخی را افزون می‌کند
دوی قلعه سی (قلعه دیو) مربوط به قبل از دوره هخامنشی است و در شهرستان مشگین‌شهر، روستای کویچ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کول تپه (کوده کهریز) مربوط به سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان مشگین‌شهر، بخش ارثق، روستای گوده کهریز واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه پیه درق در شهرستان گرمی، روستای پیه درق واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
هاچا تپه سی در شهرستان گرمی، روستای نقاره واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مقبره درویش فخرالدین مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در شهر بابل، منطقه موزیرج واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این بنا تاریخی و بلند در غرب شهر بابل و در شمال جاده اصلی آمل قرار دارد. پلان این بقعه از سه بخش؛ بدنه مدور، منطقه انتقالی هشت ضلعی و بام هشت ضلعی هرمی، شکل گرفته است. تزیینات بخش گیلویی بدنه بقعه عبارت است از تزیینات آجری برجسته و یک ردیف قرنیس سینه کفتری آجری، در میان هر دو قرنیس کاشی فیروزه‌ای رنگ نیم‌دایره کار کرده‌اند. منطقه انتقالی نیز در هر ضلع دارای مربع‌های فرورفته مزین به کاشی است. بام هرمی شکل بنا از نوع دوپوش و پوشش داخلی بام گنبدی مدور است. در صحن بنا صندوق چوبی منبت قرار دارد و کتیبه‌های آن در ضلع شرقی، جنوبی و غربی مشتمل بر آیةالکرسی و صلوات کبیر است و کتیبهٔ جهت شمالی معرف نام متوفی، خادم و سازنده صندوق بدین شرح است:
عمل استاد فخرالدین بن علی بن استاد نجار آملی المعروف رازی بامتثال درویش شمس‌الدین ولایت رحل سلطان المحققین مفخرالفقرا الصالحین درویش فخر دین حاجی طاب ثرا و جعل الجنة مثواه بن حسن حاجی فی تاریخ سنه ثلاث و ثلاثین و ثمانمائه الهجریه النبوی الکاتب الفقرا الحقیر خادم الفقرا و الصلحا الضعیف نظام بن علی جوبکلاه الطبری
امامزاده سیدالسادات مربوط به دوره تیموریان است و در گلپایگان، جنب مسجد جامع، کوچه پشت بانک سپه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد معزالدین مربوط به دوره صفوی است و در مراغه، خیابان بهشتی، پشت میدان کربار قدیم واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۴۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قُربانقُلی مالک قلییویچ بِردی مُحَّمداُف (زادهٔ ۲۹ ژوئن ۱۹۵۷) یک سیاستمدار ترکمنی است که از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۲۲ به عنوان دومین رئیس‌جمهور ترکمنستان خدمت کرد. او از سال ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۳، رهبر حزب دموکرات ترکمنستان بوده و از مارس ۲۰۰۱ تا دسامبر ۲۰۰۶ به عنوان سومین معاون رئیس‌جمهور این کشور فعالیت می‌کرده‌است.