moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
در فازهای دیگر ماده پویافام کوانتوم QCD، هادرونها از بین می‌روند؛ مثلاً، در دما و فشار بسیار زیاد، در صورت وجود اعداد تعاملی ضعیف در کوارکها، نظریه پویافامی کوانتوم (QCD) پیش‌بینی می‌کند که کوارکها و گلوئون‌ها به‌طور ضعیف با هم تعامل نموده و دیگر درون هادرونها محدود نخواهند شد. این خصوصیت به عنوان آزادی مجانبی شناخته می‌شود که به لحاظ آزمایشگاهی در مقیاسهای انرژی بین یک گیگا الکترون ولت (Gev) و یک ترا الکترون ولت (Tev) [۲] مورد تأیید قرار گرفته‌است.
باریون‌ها از سه کوارک تشکیل شده‌اند. تمام باریون‌ها از دسته فرمیون‌ها هستند، یعنی دارای اسپین نیم صحیح می‌باشند. آن‌ها دارای عدد باریونی ۱ = B هستند، در حالی که در ضد باریونها (که از سه ذره پاد کوارک تشکیل شده‌اند) عدد باریونی ۱- = B است.
به صورت فرضی می‌توان باریون‌ها را علاوه بر سه کوارک دارای یک جفت کوارک و پاد کوارک نیز تصور کرد، که این نوع ذره پنتاکوارک نامیده می‌شود. تاکنون دو نوع پنتاکوارک در آزمایشگاه دیده شده‌اند، که هر دو در سال ۲۰۱۵ یافت شده‌اند.
مزون‌ها هادرون‌هایی هستند که از یک جفت کوارک- پادکوارک تشکیل می‌شوند. عدد باریونی آن‌ها ۰ = B است. نمونه‌هایی از مزون‌ها معمولاً در آزمایش‌های فیزیک ذرات تولید می‌شود از جمله پیون‌ها و کائون‌ها. پیون از طریق ته نشست قوی نقش نگهدارندهٔ بخش‌های هستهٔ اتم را به یکدیگر ایفا می‌کند.
مزون‌های فرضی با بیش از یک جفت کوارک- پاد کوارک را می‌توان تصور کرد که تتراکوارک نامیده می‌شود. در حال حاضر هیچگونه مدرکی دال بر وجود آن‌ها وجود ندارد.
مزون‌هایی که خارج از طبقه‌بندی الگوی کوارک قرار می‌گیرند، مزون‌های بیگانه خوانده می‌شوند. این مزون‌ها شامل گلوبال‌ها (گلوئون‌های به هم چسبیده) و مزون‌های دورگه می‌گردد (مزون‌ها توسط گلوئون‌های تحریک شده محدود می‌گردند).
Wikipedia contributors, "Hadron," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hadron&oldid=310940278 (accessed August ۳۰، ۲۰۰۹).
گلوئون ، ذره‌ای است که بین کوارکها مبادله می‌شود تا آنها را به هم پیوند دهد. به این ترتیب گلوئون‌ها به طور غیرمستقیم مسئولیت جاذبه بین پروتونها و نوترونها در هسته اتم را به عهده می‌گیرند. گلوئون از کلمه glue به معنای چسب گرفته شده است.
به پیشنهاد هیدکی یوکاوا و محاسبات وی در سال ۱۹۳۰ پیون مسئول نیروی قوی در هسته‌ها شناخته شد. این نیرو باعث می‌شود تا نوکلئونها در کنار یکدیگر باقی بمانند. اما باریونها خودشان از کوارک تشکیل شده‌ و این کوارک‌ها با میانجیگری گلوئون به هم متصل می‌شوند. به این نیرو «نیروی قوی» می‌گویند.
نیروی قوی مشابه نیروی الکترومغناطیسی است و بین دو ذره باردار به وجود می‌آید. با این تفاوت که فوتون (میانجیگر نیروی الکترومغناطیسی) خود بار الکتریکی ندارد. اما گلوئون که میانجیگر نیروی قوی بین دو ذره رنگ‌دار این رنگ با مفهوم رنگی که در زندگی روزمره به کار می‌رود کاملاً متفاوت است. است، خود دارای رنگ بوده و به همین دلیل، بین دو گلوئون برهمکنش رخ می دهد. در صورتی که برای فوتون‌ها این چنین نیست. محاسبات بیشتر نشان داده‌ است که این برهمکنش‌ها (برهمکنش گلوئون-گلوئون و کوارک-گلوئون) در انرژی بالا سست می‌شود و به همین دلیل تلاش دانشمندان بر این بوده‌ است که برای اجسام دماهای بالای از قدر تریلیون درجه سانتیگراد تولید کنند تا گلوئون و کوارک از هم جدا شده و پلاسمای کوارک گلوئون به وجود آید.
اگر یک پروتون متحرک باشد، نیمی از تکانه آن توسط سه کوارک آن تأمین می‌شود و نیمی دیگر از آن توسط تعداد زیادی گلوئون تأمین می‌شود.
این بوزون هشت رنگ دارد که رنگ‌های آن به صورت زیر هستند:
این‌ها همان ماتریس‌های گلمان هستند.
دانشگاه بولونیا (نام ایتالیایی: Alma Mater Studiorum Università di Bologna, UNIBO) (نام انگلیسی: University of Bologna) به اختصار UNIBO ("یونی بو") یکی از کهن‌ترین و معتبرترین دانشگاه‌های جهان با بیش از نهصد سال قدمت و دومین دانشگاه بزرگ ایتالیاست. این دانشگاه در شهر بولونیا قرار گرفته و در حدود ۸۵۰۰۰ دانشجو دارد. این دانشگاه ۲۳ دانشکده دارد.این دانشگاه بیشترین تعداد دانشجوی آمریکایی را در خارج از خاک آمریکا داراست.این دانشگاه زیباترین کمپس دانشگاهی را در جهان داراست.
دانشگاه بولونیا کهن‌ترین دانشگاهی است که بر اساس درجات و نظام دانشگاهی ساخته شده و تا امروز نیز به کار خود ادامه داده‌است. این دانشگاه در سال ۱۰۸۸ میلادی با همکاری گروهی از محققین و دانشجویان کار خود را به عنوان یک دانشکده حقوق آغاز کرد، اما با گسترش دامنه فعالیت خود به یک دانشگاه واقعی تبدیل شد.
در رتبه‌بندی دانشگاه‌های جهان در سال ۲۰۲۰ موسسه تایمزدانشگاه بولونیا در رتبه ۱۶۸دنیا قرار دارد.طبق رتبه‌بندی دانشگاهی کیو اس سال ۲۰۲۰ این دانشگاه در جایگاه ۱۱۶ دنیا می‌باشد.
دانشکده‌های دانشگاه بولونیا عبارتند از :
فرامرز قریبیان (زادهٔ ۲۷ آبان ۱۳۲۰) بازیگر و کارگردان سابق ایرانی است.درباره فرامرز قریبیان در سایت ایسنا، ۱۳۹۲درباره فرامرز قریبیان در سایت خبرگزاری تسنیم، ۱۳۹۳درباره فرامرز قریبیان در سایت خبرگزاری مهر، ۱۳۹۳ او سه بار سیمرغ بلورین بهترین بازیگر مرد جشنوارهٔ فیلم فجر را بابت نقش‌آفرینی در "ترن" (۱۳۶۶)، "بندر مه‌آلود" (۱۳۷۱) و "مرد بارانی" (۱۳۷۸) کسب کرده‌است. آخرین حضور او در سینما مربوط به بازی در "خروج" (۱۳۹۸) بود که برایش نامزد دریافت سیمرغ بلورین بهترین بازیگر مرد شد.
قریبیان پدر سام قریبیان، بازیگر و فیلم‌ساز ایرانی، است که در ۱۳۹۱ فیلم "گناهکاران" به نویسندگی او را کارگردانی کرد. او در سال ۱۳۹۸ از بازیگر کناره‌گیری کرد و دلیلش را «نداشتن حوصلهٔ غرض ورزی‌های مسئولان» اعلام کرد.
فرامرز قریبیان در سال ۱۳۲۰ در کوچهٔ آبشار، خیابان ری، تهران متولد شد. وی از طرف مادری تفرشی و از طرف پدری‌تبار تهران قدیم را دارد. دارای تحصیلات ناتمام در رشته بازیگری مدرسه ویژوال آرت آمریکا است و فعالیت سینمایش را با همکاری در استودیو آژیر فیلم در سال۱۳۳۷ با کمک و حمایت ساموئل خاچیکیان آغاز کرد و سپس پس از بازی در فیلم کوتاه مستوره با دستیاری کارگردان و ایفای نقش کوتاهی در فیلم بیگانه بیا ساخته مسعود کیمیایی بازیگری حرفه ای در سال ۱۳۴۵ آغاز کرد. سپس به دلیل مسافرت به خارج از کشور چند سالی از سینما دور بود.
در سال ۱۳۵۱ بار دیگر در فیلمی از مسعود کیمیایی به نام خاک بازی کرد و برای بازی درخشانش جایزه بهترین بازیگر مکمل را از جشنواره دریافت نمود و سپس بازی خوب و روانش در فیلم گوزنها در کنار بهروز وثوقی، نام او را سر زبان‌ها انداخت. غزل در سال ۱۳۵۵ سومین همکاری او با مسعود کیمیایی بود. در سال ۱۳۵۷ جلوی دوربین بهمن فرمان آرا و در فیلم سایه‌های بلند باد رفت و پس از انقلاب و در دههٔ شصت در فیلم‌های بسیاری بازی کرد. سمندر در سال ۱۳۶۴ دیگر فیلم موفق او بود. قریبیان در سال ۱۳۶۵ کارگردانی را با فیلم قابل قبول جدال در تاسوکی آغاز نمود و در سال ۱۳۶۶ در فیلم ترن به کارگردانی امیر قویدل ایفای نقش کرد و توانست از ششمین دوره جشنواره فیلم فجر سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد را دریافت کند که با عدم حضورش در جشنواره حاضر نشد جایزه اش را از دست محمد خاتمی که آنزمان وزیر فرهنگ و ارشاد وقت بود و نظر تندی نسبت به بازیگران قبل از انقلاب داشت دریافت کند. او در همین سال بازی در فیلم موفق کانی مانگا را در کارنامه خود ثبت کرد.
در سال ۱۳۷۰، پس از ۱۵ سال، بار دیگر در فیلمی از مسعود کیمیایی به نام ردپای گرگ بازی کرد و نامزد دریافت سیمرغ بلورین شد. او در این فیلم بازی درخشانی را به نمایش گذاشت، اما مزد بازی خوبش در این فیلم را از یازدهمین دوره جشنواره فیلم فجر بخاطر بازی در فیلم بندر مه‌آلود ۱۳۷۱ گرفت و توانست جایزه سیمرغ بلورین را از آن خود کند. وی در سال ۱۳۷۳ با فیلم تجارت بار دیگر جلوی دوربین مسعود کیمیایی ظاهر شد.
قریبیان در سال ۱۳۷۴ دومین فیلم خود را کارگردانی کرد. قانون یک فیلم پلیسی معمولی بود که برای قریبیان امتیازی به حساب نمی‌آمد. یاغی در سال ۱۳۷۶ به کارگردانی جهانگیر جهانگیری دیگر فیلم قابل توجه او شد. اما قریبیان توانایی‌هایش در کارگردانی را در سال ۱۳۷۸ با فیلم چشمهایش ثابت کرد. فیلمی خوش ساخت با فصل‌هایی ماندگار که با نگاه به داستان داش آکل صادق هدایت ساخته شده بود. او که به عنوان بازیگر نقش اصلی نیز در این فیلم حضور داشت موفق به دریافت جایزه بهترین بازیگر نقش اول مرد جشنواره فیلم حراره در سال ۲۰۰۱ شد.
قریبیان سومین سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد، در هجدهمین دوره جشنواره فیلم فجر را برای بازی درخشان خود در فیلم مرد بارانی به کارگردانی ابوالحسن داوودی به‌دست‌آورد. قریبیان طی دو سال متوالی در سال‌های ۱۳۸۱ و ۱۳۸۲ جلوی دوربین اصغر فرهادی رفت و به ترتیب در فیلم‌های رقص در غبار و شهر زیبا در دو نقش متفاوت به ایفای نقش پرداخت. بازی درخشان او در رقص در غبار مورد توجه منتقدان قرار گرفت و موفق شد جایزه بهترین بازیگر نقش مکمل مرد را از جشنواره فیلم آسیا پاسیفیک و جایزه گرگ نقره‌ای را از جشنواره بین‌المللی فیلم مسکو ۲۰۰۳ به دست آورد و همچنین برای ایفای نقش در شهر زیبا جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره بین‌المللی فیلم هند ۲۰۰۴ را از آن خود نماید. قریبیان در سال ۱۳۸۴ در فیلم رویای خیس ساخته پوران درخشنده به ایفای نقش پرداخت و در سال ۱۳۸۵ بار دیگر در فیلمی از مسعود کیمیایی به نام رئیس ظاهر شد. وی در سال ۱۳۸۹ با فیلم آلزایمر نقش متفاوت دیگری را تجربه کرد و دیپلم افتخار جشنواره فیلم فجر را از آن خود کرد. قریبیان به همراه پسرش سام قریبیان در سال ۱۳۹۲ گناهکاران را کارگردانی کرد که نامزد سیمرغ بلورین بهترین فیلم جشنواره فجر شد. فیلمی با ژانر هیجان انگیز و معمایی که به عنوان یکی از نامزدهای نهایی بهترین فیلم سی و یکمین دوره جشنواره فیلم فجر انتخاب شد. او که خود نیز در این فیلم به ایفای نقش پرداخت توانست جایزهٔ بهترین بازیگر نقش اول مرد جشنواره سپنتا سانفرانسیسکو را در سال ۲۰۱۴ به دست آورد. مسعود کیمیایی کارگردان سرشناس سینمای ایران در مصاحبه‌هایی جداگانه، فرامرز قریبیان را بهترین بازیگر فیلم‌های خود دانسته‌است. قریبیان در بهمن ماه ۹۸ پس از بازی در فیلم خروج از دنیای بازیگری خداحافظی کرد و در همان سال هم از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد نشان درجه یک هنری معادل با دکترای افتخاری را دریافت نمود.
آبشار لونک، این آبشار در منطقه جنگلی کنار جاده کوهستانی سیاهکل به دیلمان پس از شهر سیاهکل قرار دارد و فاصله آن تا شهر سیاهکل حدود ۲۵ کیلومتر است. این آبشار دوقلو می‌باشد. این تنها یکی از آبشارهای کوچک و بزرگ این منطقه می‌باشد. این آبشار در فصل بهارو پاییز آب فراوانی دارد و در تابستان کم‌آب می‌باشد. این منطقه علاقه‌مندان خاص خود را دارد و زوجهای جوان در روز عروسی خود به کنار این آبشار آمده و عکسهای به یاد ماندنی می‌گیرند.
در این منطقه می‌توان به جنگلهای طبیعی حاشیه مسیر سیاهکل به دیلمان، رودخانه بسیار زیبا با آب بسیار خنک در تابستان که فاصله دسترسی آن از سطح مسیر به علت قرار گرفتن در دره گاهی به بالای ۱۰۰ متر می‌رسد؛ و منطقه سرسبز دیلمان اشاره نمود. همچنین درختان سربه فلک کشیده راش، ممرز، توسکا، خرمندی، انجیری، رستنی‌ها گوناگون و گلهای رنگارنگ پیرامون آبشار لونک و همچنین آب و هوای مساعد، زیبایی و جذابیت ویژه‌ای به این آبشار بخشیده‌است، زیبایی این منطقه در بهار و تابستان وصف ناپذیر است، وجود گونه‌های مختلف پرندگان و انواع گلهای زیبا پیرامون، آبشار لونک را به یکی از جاذبه‌های توریستی مهم استان حتی ایران تبدیل کرده‌است.
مکان آبشار لونک روی نقشه‌های گوگل
فرسایش فرایند نابودی تدریجی رویهٔ یک ماده است. فرسایش عبارت است از فرسودگی و از بین‌رفتگی مداوم خاک سطح زمین (انتقال یا حرکت آن از نقطه‌ای به نقطه دیگر در سطح زمین) توسط آب یا باد.فرسایش آبی و کنترل آن، حسینقلی رفاهی، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۸۵. فرسایش فرایندی است که طی آن ذرات خاک از بستر خود جدا شده و به کمک یک عامل انتقال‌دهنده به مکانی دیگر حمل می‌شوند.اصول هیدرولوژی کاربردی، امین علیزاده، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد به‌طور کلی کلمه فرسایش از دو جهت قابل بحث است؛ معنی وسیع کلمه شامل فرسایش‌های آبی و بادی و یخچالی است و معنی خاص کلمه بدون در نظر گرفتن حالت‌های مشخص آن در مورد فرسایش در خاک‌های کشاورزی است. وقتی از فرسایش صحبت می‌شود، فوراً آثار و علایمی که مشخص‌کننده نوع فرسایش است در نظر مجسم می‌گردد که با تخریب، برداشت، حمل مواد و رسوب یا تجمع مواد همراه است.ژئومورفولوژی کاربردی، جلد ۱ فرسایش آبی، حسن احمدی، انتشارات دانشگاه تهران فرسایش خاک یک پروسه منفی طبیعی و غیرطبیعی است که در مناطق خشک و نیمه‌خشک و مناطق سیلاب‌زده رخ می‌دهد.تعریف و عوامل که فرسایش خاک را بوجود می‌آورد در وبگاه فرسایش خاک نوشته دیوا فاوس مارتولوگ در این صورت، خاک تخریب‌شده زمین حاصلخیزی خود را از دست می‌دهد. درحالی‌که گیاه هنوز نروییده، محل به صحرا مبدل می‌گردد. چنین حادثه‌هایی در کشورهای آسیای میانه وجود دارد، زیرا در تابستان رطوبت هوا خیلی کم می‌گردد. آبی که در زیر ریشه گیاهان وجود دارد در اثر گرمی هوا تبخیر شده و گیاهان خشک می‌شوند و می‌میرند. به‌طور مثال ۳۰ سال پیش در شمال افغانستان در دشت‌های حیرتان ارزنه درختان سکساول و گز وجود داشت؛ که این درختان با چنین محل نمکی و کم‌آب، سازگار شده و با پوشش خود مناطق را حفاظت می‌کردند. در طی سال‌های جنگ، افراد فرصت‌طلب با قطع درختان، آن‌ها را در منازل خود مورد استفاده قرار دادند. اکنون در این محل فقط دشت و خاک‌باد وجود دارد. علت بیابان‌زایی، کمبود آب، استفاده افراطی و چرای بی‌رویه در چراگاه‌ها، خشک‌سالی پی‌درپی، بالا رفتن سطح نمک‌ها، فقر، توسعه شهرها، سیلاب‌ها، از بین رفتن فرش سبز زمین و درختان، عدم برنامه‌ریزی و مدیریت پایدار در جهت جلوگیری از فرسایش خاک از طرف دولت است.
۱-نیروی جاذبه ۲-آب سطحی ۳-آب زیر زمینی ۴-آب‌های جاری ۵-یخچال‌ها ۶-باد-سیل زدگی-امواج دریا ۷ - عوامل دیگر
باد به خودی خود نمی‌تواند صخره‌ها را فرسایش دهد؛ ولی وقتی همراه خود ذرات معلق شن یا خاک را حمل می‌کند، موجب ساییده شدن حتی سخت‌ترین صخره‌ها نیز می‌گردد. این عمل شبیه حرکت با دور آهسته سنباده‌کشی است که به منظور تمیز کردن سطح فلزات پیش از رنگ کردن آن‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد.
آب به تنهایی مهم‌ترین عامل فرسایش به‌شمار می‌آید. باران، جویبارها و رودخانه‌ها خاک را خراشیده و با خود حمل می‌کنند و سواحل دریاها و دریاچه‌ها توسط امواج آب در معرض فرسایش قرار می‌گیرند. در حقیقت می‌توان گفت که همیشه و در هر حالت، اجسامی که در معرض حرکت آب قرار دارند تحت فرسایش ناشی از آن قرار می‌گیرند.
وقتی که فرسایش زمین‌شناسی مورد نظر باشد، گذشت زمان غیرقابل تشخیص است و تغییرهای بسیار جزئی یا بسیار آهسته در مدت طولانی تدریجاً اهمیت پیدا می‌کنند. به عنوان مثال می‌توان از ورقه‌ورقه شدن و شکاف برداشتن سنگ‌ها و صخره‌ها در اثر تغییر درجه حرارت نام برد. تغییرات سریع درجه حرارت روز و شب فقط روی سطح صخره‌ها اثر می‌گذارند؛ در حالی‌که تغییرهای آرام بین زمستان و تابستان تا اعماق بیشتری نفوذ می‌کنند. وقتی که تغییرها درجه حرارت با یخبندان نیز همراه باشد، در اثر انبساط حجم آب در بین شکاف‌ها و درزها اثر خردکنندگی آن به‌شدت افزایش می‌یابد. به‌طوری‌که در شکل اول نشان داده شده‌است انقباض و انبساط توده یخ در روی سطح شیبدار موجب حرکت تدریجی آن به طرف پایین تپه می‌گردد.
بعضی از انواع حیات مانند جلبکها و گل‌سنگها عملاً موجب شکسته شدن سنگ‌ها می‌شوند؛ ولی اثر عمده موجودات زنده، ایجاد اختلال‌هایی است که اثر عوامل دیگر را سرعت می‌بخشند. جانوران با پا گذاشتن بر روی سنگ و خاک موجب شکستن آن‌ها شده و نتیجتاً حمل آن‌ها را به وسیلهٔ آب یا باد تسهیل می‌کنند. از طرف دیگر، شاخص موجودات زنده؛ کرم خاکی و موریانه موجب به هم خوردن و افزایش هوادیدگی و اکسیداسیون خاک شده و با این ترتیب، پدیده تبدیل صخره‌های مقاوم به خاک قابل فرسوده شدن را سرعت می‌بخشند.
فعالیت‌های غیرکشاورزی بشر که موجب تشدید پدیده‌های فرسایش می‌شوند، در مقیاس جهانی از اهمیت کمی برخوردارند. ما کوه‌ها را برای استخراج سنگ و سنگ آهن حفاری می‌کنیم، ما در یک جا زمین را گود کرده و در جای دیگر گودی را پر می‌کنیم ولی این دخالت‌ها در قسمت بسیار کوچکی از سطح کره زمین انجام می‌گیرد. از طرف دیگر کشاورزی در چنان سطح گسترده‌ای انجام می‌گیرد که فعالیت‌های از این قبیل به‌طور بسیار بارزی سرعت فرایندهای فرسایشی را تغییر می‌دهند و تقریباً تمام عملیات کشاورزی در جهت افزایش فرسایش عمل می‌کنند. هر زمان که پوشش گیاهی از روی زمین برداشته شده و زمین لخت شود؛ درخت کمتری وجود خواهد داشت که سرعت باد را کاهش می‌دهد و در نتیجه فرسایش بادی افزایش می‌یابد. گیاه کمتری وجود دارد که انرژی قطره‌های باران را جذب کند و نتیجتاً فرسایش بارانی زیادتر خواهد شد، روان آب سطحی زیادتری جریان می‌یابد و نهرها و رودخانه‌ها قویتر می‌شوند و بالاخره جانوران اهلی صخره و خاک را بیشتر خرد می‌کنند. انسان با شخم زدن زمین، میلیون‌ها بار سریع‌تر از جانوران حفاری کننده خاک موجب به هم خوردن و هوادیدگی خاک می‌گردد. با این اعمال در حقیقت تمام پدیده‌های فیزیکی طبیعت که فرسایش یکی از آنهاست تشدید می‌شوند. فقط حالت‌های خیلی استثنایی و نادری وجود دارند که دخالت بشر احتمالاً موجب کاهش فرسایش طبیعی می‌گردد مانند وقتی که صحراها احیا می‌شوند، نواحی خشک به وسیلهٔ آبیاری معتدل می‌گردند یا جنگل‌ها ایجاد می‌شوند که سطح کل آن‌ها در مقایسه با سطحی که در آن فعالیت‌های بشر موجب افزایش فرسایش می‌گردد بسیار ناچیز است.
بنابر آنچه گفته شد آیا می‌توان میان فرسایش طبیعی که یک پدیده طبیعی و قابل پذیرش است و فرسایش تشدیدی که یک پدیده مخرب و ساخته دست بشر است حد فاصلی تعیین کرد؟ و اگر کشیدن چنین خطی مشکل یا غیرممکن باشد که هست آیا راه دیگری برای مشخص کردن حدود فرسایش قابل قبول وجود ندارد؟ بهتر است برای یافتن چنین راهی سؤال بالا به ترتیب دیگری مطرح شود؛ «حد فرسایشی که ما در آن حد احساس می‌کنیم دیگر نبایستی فرسایش را تحمل کرد بلکه بایستی در مورد آن کاری انجام داد کجاست؟»
معمولاً به این سؤال این‌طور جواب داده می‌شود که هدف متخصصان حفاظت خاک اطمینان از این امر است که از زمین به ترتیبی استفاده شود که این استفاده بتواند به‌طور نامحدود ادامه یابد؛ یعنی هیچ گونه تخریب تدریجی خاک صورت نپذیرد. این هدف زمانی تحقق می‌یابد که سرعت از دست رفتن خاک بیشتر از سرعت تشکیل آن نباشد. سرعت تشکیل خاک را نمی‌توان به دقت اندازه‌گیری کرد ولی بهترین تخمین خاک شناسان این است که در شرایط طبیعی، چیزی در حدود ۳۰۰ سال طول می‌کشد تا ۲۵ میلی‌متر خاک سطحی تشکیل شود(بنت ۱۹۳۹ فصل دوم). این مدت برای وقتی که به هم خوردگی، هوادیدگی و شستشوی خاک با عملیات آماده کردن زمین سرعت می‌گیرند به حدود ۳۰ سال تقلیل می‌یابد. سرعت تشکیل ۲۵ میلی‌متر خاک در ۳۰ سال تقریباً برابر است با ۵/۱۲ تن در هکتار در سال و این رقمی است که اغلب به عنوان حدی که فرسایش نبایستی از آن بیشتر شود پذیرفته شده‌است. البته واضح است که میزان قابل قبول خاک از دست رفته ثابت نبوده و به شرایط خاک بستگی دارد. اگر یک برش عمودی از یک خاک عمیق با حاصلخیزی یکسان در تمام سطوح تشکیل شده باشد، از دست دادن ۲۵ میلی‌متر خاک در ۳۰ سال آنقدر خطر جدی در برندارد که از دست رفتن همین مقدار خاک با برشی متشکل از چند سانتی‌متر خاک بر روی صخره‌های سخت دربردارد.
بدین ترتیب ارقامی که به عنوان حد قابل قبول فرسایش مورد استفاده قرار می‌گیرند به ندرت از ۵/۱۲ تن در هکتار در سال بالاترند. در آمریکا ارقام بین ۵/۲ تا ۵/۱۲ تن در هکتار در سال متداولند و در فدراسیون آفریقای مرکزی رقم ۱۰ برای خاک‌های شنی و ۵/۱۲ تن در هکتار در سال برای خاک‌های رسی به کار می‌روند. این اعداد در فرمول جهانی فرسایش خاک، به توصیه‌های عملیات کشاورزی ربط داده شده‌است.
فرسایش آبی
اولین تقسیم‌بندی فرسایش آبی که به وسیلهٔ متخصصین پیشتاز حفاظت خاک انجام گرفت این پدیده را به مراحلی منطبق بر تجمع تدریجی رواناب سطحی تقسیم می‌کند که با فرسایش سطحیSheet Erosion (شسته شدن سطح خاک زراعی) شروع می‌شود، سپس با تجمع آب در جویبارهای کوچک وارد مرحله فرسایش شیاریRill Erosion می‌گردد. بعد وقتی که آبراهه‌های فرسایش یافته بزرگتر شوند فرسایش خندقیGully Erosion نامیده می‌شود و بالاخره فرسایش نوع آخر فرسایش کناره‌ای است که با بریده شدن سواحل رودخانه‌ها یا جوی‌ها توسط آب جاری در آن‌ها به وجود می‌آید. با آگاهی فعلی ما از فرسایش این تقسیم‌بندی دیگر مناسب نبوده و شاید هم گمراه‌کننده باشد چون کلاً اثرات برخورد قطرات باران و عمل فرسایش پاشمانیSplash Erosion را حذف می‌کند. در صورتی که می‌دانیم عمل قطره باران در هنگام برخورد با زمین اولین و مهم‌ترین مرحله پدیده فرسایش است. همچنین فرسایش سطحی که برداشته شدن یکنواخت خاک به وسیلهٔ یک لایه نازک آب در حال جریان را مجسم می‌کند از هر نظر غلط است. چون از یک طرف جریان لایه‌ای آب فقط در سرعت‌هایی بسیار بالاتر از سرعت معمولی آب در مزرعه قادر به خراشیدن سطح و ایجاد آب شکستگی است و از طرف دیگر رواناب به ندرت می‌تواند به فرم ورقه پهن و یکنواخت در حرکت باشد.
اگر توضیح مربوط به فرسایش سطحی را کنار گذاشته و به جای آن «فرسایش بارانی» را قرار دهیم دیگر مخالفتی با ادامه مراحل بعدی تقسیم‌بندی فوق یعنی فرسایش‌های شیاری، خندقی و کناره‌ای نخواهد بود. فرسایش شیاری را می‌توان شسته شدن و حمل مواد از داخل آبراهه‌هایی با دیواره‌های مشخص و بدان حد کوچک که با شخم زدن معمولی از بین می‌روند تعریف کرد. این آبراهه‌ها وقتی خندق نامیده می‌شوند که به آن اندازه بزرگ و دایمی شده باشند که عبور وسایل شخم در جهت عمود بر آن‌ها میسر نباشد. هیچ مرز مشخصی که این دو نوع فرسایش را از یکدیگر جدا سازد وجود ندارد. در نقاط مختلف دنیا خندقها به نام‌های متفاوتی مشهورند و از آن جمله‌است: «وادی» در شمال آفریقا، «نولاً در هندوستان،» دونگاً در آفریقای جنوبی و «آریو» در آمریکای جنوبی.
ـ فرسایش پاسنگیPedestal Erosion
وقتی که قسمتی از یک خاک مستعد فرسایش به وسیلهٔ سنگ یا ریشه گیاه از فرسایش بارانی محافظت می‌شود؛ پاسنگهایی منفرد و مرتفع نسبت به زمین‌های اطراف به وجود می‌آیند که در بالای آن‌ها اجسام مقاوم قرار دارند. فرسایش زمین‌های اطراف این پاسنگ‌ها بیشتر به وسیلهٔ باران انجام می‌گیرد تا جریان‌های سطحی آب چون که در پایه پاسنگ‌ها هیچ گونه اثری از بریدگی به وسیلهٔ آب مشاهده نمی‌شود. این نوع فرسایش به آهستگی و طی سال‌ها در قسمت‌هایی از مراتع که از گیاه پاک شده باشد به وجود می‌آید. در زمین‌های زراعی که به وسیله رگ‌بارش‌هایRainstorm استثنایی شدیداً فرسایش یافته باشند نیز ممکن است پاسنگ‌ها به وجود آیند. اهمیت این پاسنگ‌ها در این است که با مطالعه ارتفاع آن‌ها می‌توان به‌طور تقریبی عمق خاک از دست رفته را محاسبه کرد.
تفکیک پاسنگ‌ها از سکوهای علفی حایز اهمیت است؛ زیرا این سکوها نیز معمولاً داری سطح خاکی بالاتر از زمین‌های اطراف خود هستند. این بلندی ممکن است نشان دهنده فرسودگی خاک بین دسته‌های علف بوده و سطح خاک در داخل آن‌ها نمایانگر سطح اولیه خاک باشد؛ ولی این احتمال نیز وجود دارد که سطح خاک داخل دسته‌های علفی در نگهداری خاک پرتاب شده از زمین‌های لخت اطراف آن‌ها توسط برخورد قطرات باران بالا آمده باشد. در چند قطعه آزمایشی مشاهده گردید که سطح خاک در داخل دسته‌هایی از گیاه Eragrostits Curvula ۲۰ میلی‌متر از زمین‌های اطراف بالاتر است. امکان داشت به آسانی فرض شود که این اختلاف ارتفاع نشانه‌ای از فرسایش شدید باشد؛ ولی در حقیقت اندازه‌گیری‌ها نشان دادند که مقدار خاک از دست رفته کم و قابل اغماض بوده و اختلاف ارتفاع حاصله منحصراً نتیجه جابجایی جانبی خاک به وسیلهٔ برخورد قطرات باران بوده‌است.
فرسایشی است با شکل مشخص که مخروط‌های بلندی در کناره‌های خندق به جا می‌گذارد. قسمت زیرین این مخروطها از خاک‌های بشدت فرسایش پذیر تشکیل یافته‌است. این فرسایش همیشه با شیارهای عمیق در جهت عمود بر کناره‌های خندقها همراه است. این شیارها به سرعت دیواره خود را بریده و عریض می‌شوند تا به همدیگر برسند و مخروط‌های مجزایی را بر جای بگذارند. معمولاً در این نوع فرسایش نیز مانند فرسایش پاسنگی، لایه‌ای از خاک مقاوم به فرسایش یا سنگ و سنگ ریزه قسمت بالای مخروطها را تشکیل می‌دهد.
کناره‌هایی که به این ترتیب فرسایش می‌یابند معمولاً به وسیله آب جاری یا راکد به شدت از زیر بریده می‌شوند و فرسایش از نوع لوله‌ای نیز در چنین محلهایی فراوان دیده می‌شود. شرایط شیمیایی و فیزیکی خاک که موجب پیدایش چنین فرسایش شدیدی می‌گردد به وضوح مشخص نشده‌است؛ ولی معمولاً این فرسایش در خاک‌هایی رخ می‌دهد که عدم تعادل شدید مانند زیادی سدیم یا پراکندگی ذرات در آن‌ها دیده می‌شود. تشخیص خاک‌های مستعد این نوع فرسایش به این ترتیب است که در حالت خشک جذب آب در آن‌ها بسیار بطئی است ولی در حالت اشباع هیچ گونه چسبندگی نداشته و مانند گل جاری است.
کنترل خندقها یا هر نوع دیگر احیای خاک وقتی که فرسایش مخروطی به چشم می‌خورد مشکل است. شرایط ناجور رطوبت و مواد غذایی خاک، ایجاد پوشش گیاهی را در این خاک‌ها مشکل می‌کند. این خاک‌ها برای ساختمان‌های خاکی بسیار نامناسب بوده و ساختمان‌های سیمانی و بتنی نیز سریعاً از زیر خالی شده یا کج می‌شوند.
سوراخ‌ها یا آبراهه‌های زیرزمینی بیشتر در خاک‌هایی که مستعد فرسایش مخروطی هستند تشکیل می‌گردند؛ ولی کاملاً محدود به این خاک‌ها نمی‌گردند. وقوع آن زمانی است که آب سطحی به درون خاک نفوذ کرده و آنقدر پایین می‌رود تا به یک لایه دارای قابلیت نفوذ کمتر برخورد کند. اگر در چنین شرایطی که راه نفوذ عمودی آب بسته‌است آب به‌طور افقی از روی لایه با قابلیت نفوذ کم حرکت کند ممکن است در مسیر خود ذرات ریز خاک لایه متخلخل را شسته و از آن خارج نماید. این عمل خود باعث زیادتر شدن سرعت حرکت افقی آب گشته و باز فرسایش جانبی را اضافه می‌کند تا بالاخره تونلی ایجاد شود. بدین ترتیب تمام آب سطحی در یک سوراخ عمودی ناپدید شده و در زیرزمین جریان می‌یابد تا اینکه در جای دیگر و احتمالاً از دیواره‌های جانبی یک خندق سر به درآورد. خوشبختانه این نوع فرسایش محدود است به زمین‌های بدخیم یا زمینهایی که از نظر کشاورزی دارای اهمیت نیستند و گرنه هیچ گونه روش کنترل مؤثری برای آن نمی‌توان به کار برد.
فرونشینیSlumping معمولاً پدیده‌ای از فرسایش طبیعی است که بروز آن بدون دخالت بشر امکانپذیر است؛ ولی امکان تشدید آن به وسیلهٔ بشر مثلاً در کناره‌های خندقها وجود دارد. این پدیده مشخصا در مناطقی که دارای بارندگی زیاد و خاک عمیق هستند به چشم می‌خورد و در چنین شرایطی به مهم‌ترین عامل به وجود آمدن خندقها تبدیل می‌شود. این عمل در جاهایی که دهانه خندق تا مرتفعترین نقطه و حتی بعد از آن عقب‌نشینی کرده و هیچ گونه جریان آبی به داخل خندق در محل دهانه نمی‌تواند صورت گیرد بروز می‌کند. این خندقها اغلب با یک جریان سیلابی در داخل آبراهه‌ها شروع می‌شوند ولی به مجرد اینکه خندقها ایجاد شدند فرسایش می‌تواند به وسیله فرونشینی تنها ادامه یابد. از راه‌های دیگر پیدایش این پدیده نشست دیواره‌های رودخانه‌ها و فرسایش ساحلی را می‌توان نام برد.
اگر فرسایش خاک را به معنای اعم آن تعریف کنیم شامل هر گونه تنزل یا کاهش قدرت محصول دهی خاک نیز می‌شود. یک چنین تنزلی می‌تواند به چندین طریق صورت پذیرد بدون اینکه خاکی از دست رفته باشد.
این فرسایش که همان از دست رفتن مواد غذایی گیاهی به وسیله فرسایش است از نظر کیفیت می‌تواند با میزان برداشت این مواد به وسیله گیاهان زراعی برابری کند. نحوه از دست رفتن مواد غذایی برای عناصر مختلف متفاوت است. فسفر معمولاً همراه با ذرات کلوئیدی که بر روی آن‌ها جذب شده‌است، از دست می‌رود ولی ازت به فرم‌های نیتریت و نیترات که در آب محلول هستند می‌تواند در رواناب حل شده و از زمین خارج گردد بدون اینکه هیچ گونه حرکتی فیزیکی خاک صورت گرفته باشد.
این فرسایش نیز یک تخریب فیزیکی است که در آن خاکی از دست داده نمی‌شود. این فرسایش متلاشی شدن ساختمان خاک به وسیله برخورد قطرات باران و شسته شدن ذرات ریز به داخل فرورفتیگی هاست که منجر به ایجاد یک خاک بدون ساختمان با سطح فشرده و قدرت محصول‌دهی کاهش یافته می‌شود. شکل زیر نمونه‌ای از فرسایش پادل را نشان می‌دهد.
نوع دیگر جابجایی فیزیکی، شسته شدن ذرات ریز رس از داخل شن و سنگ ریزه متخلخل به طرف پایین و تجمع آن در لایه‌های زیرین نیم رخ خاک که دارای تخلخل کمتری است است. این عمل دو اثر می‌تواند داشته باشد که یکی از دست رفتن مواد ریز در یک نقطه و دیگری افزایش این مواد در نقطه دیگر است. در خاک‌های شنی کاهش قابل ملاحظه در میزان مواد کلوئیدی و رسی که در اثر فرسایش عمودی ممکن صورت پذیرد موجب کاهش حاصلخیزی این خاک‌ها می‌گردد. اثر دوم یعنی تجمع مواد ریز کلوئیدی نیز می‌تواند نامطلوب باشد و آن زمانی است که تجمع این مواد لایه‌ای با نفوذپذیری کم برای ریشه گیاه و آب ایجاد می‌کند.
۲) فرسایش بادی
پنج نوع مختلف فرسایش بادی را می‌توان مشخص کرد که بین برخی از آن‌ها فصول مشترکی وجود دارد و در غالب موارد تعدادی از آن‌ها هم‌زمان با هم به وقوع می‌پیوندند.
نوع اول دیتروژن نامیده می‌شود همان ساییده شدن صخره‌ها و تپه‌های خاکی به وسیله ذرات معلق در باد است. تراشیده شدن صخره‌های بزرگ به اشکال عجیب و غریب که اغلب در صحراها مشاهده می‌شوند به وسیله همین پدیده صورت گرفته‌است. مشابه همین عمل در نزدیکی‌های سطح زمین به وسیله ذرات درشت جهنده نیز صورت می‌گیرد که به آن سایش گفته می‌شود.
سه نوع دیگر فرسایش بادی مربوط هستند به طرق مختلفی که مواد حمل می‌شوند. حمل مواد بسیار ریز به صورت معلق در هوا صورت می‌گیرد و تعلیق نامیده می‌شود. ذرات درشت با غلتیدن و ذرات با اندازه متوسط در جهت باد به طریق جهشی حرکت می‌کنند.
سؤالی که اغلب مطرح می‌شود این است که کدامیک از انواع فرسایش خطرناکترین آنهاست. جواب به این سؤال موقعی حایز اهمیت است که یک برنامه حفاظت خاک از منابع محدود و ناکافی جهت مواجه با کل مسئله فرسایش برخوردار باشد و در نتیجه این منابع محدود بایستی برای قسمت‌های انتخاب شده‌ای مورد استفاده قرار گیرند. به‌هرحال برای این سؤال یک جواب معین وجود ندارد و جواب بسته به اینکه چرا و به چه دلیل به مهار فرسایش نیاز هست تغییر می‌کند.
چنانچه تولید گیاهان زراعی به وسیله فرسایش به خطر افتاده‌است در این صورت فرسایش بارانی و شیاری روی زمین‌های زراعی مهم‌ترین فرسایش است. در صورتی که رسوبات حمل شده به وسیلهٔ جویبارها و رودخانه‌ها، دریاچه‌های پشت سدها را که برای شبکه‌های آبیاری ضروری هستند با خطر پر شدن روبرو ساخته‌است مهم‌ترین منبع چنین رسوباتی احتمالاً فرسایش از نوع خندقی یا کناره‌ای است. این بدان جهت است که خاک فرسایش یافته به وسیله این دو نوع فرسایش تماماً و بلافاصله وارد جریان‌های جویباره‌ای می‌گردد. جریان‌های دیگر نظیر رواناب سطحی نیز ممکن است مقادیر هنگفتی خاک از زمین زراعی خارج کند. اما به احتمال زیاد این خاک قبل از رسیدن به جریان‌های جویباره‌ای به وسیله پوشش گیاهی متوقف شده یا در گودال‌ها و حفره‌ها رسوب می‌نماید.
اهمیت نسبی انواع مختلف فرسایش و تعیین تقدم کنترل هر یک احتیاج به بررسی و تحلیل مسئله و همچنین اهداف برنامه حفاظتی دارد.
زمانی که بخواهیم مقاومت نسبی انواع مختلف خاک را نسبت به فرسایش مورد بررسی قرار دهیم؛ وضعیتی شبیه آنچه در بالا گفته شد پیش می‌آید. در اینجا جواب‌های صحیح بر حسب اینکه نسبت به چه نوع فرسایشی این مقاومت سنجیده می‌شود متفاوت است. یک خاک ممکن است فرسایش کناره‌ای و برش از زیر آسیب‌پذیر باشد. این موضوع را می‌توان به بهترین وجهی با در نظر گرفتن تقسیم‌بندی پدیده فرسایش که ۳۰ سال قبل توسط الیسون انجام گرفت توضیح داد. در این تقسیم‌بندی سه مرحله اساسی «جدا شدن ذرات از همدیگر»، «نقل مکان» و «رسوبگذاری» برای فرسایش مشخص شده‌است. الیسون با بررسی‌های آزمایشگاهی نشان داد که خاک‌های مختلف عکس‌العمل‌های متفاوتی در هر یک از مراحل فوق از خود نشان می‌دهند. برای مثال ذرات خاکی با بافت شنی بسیار آسان‌تر از ذرات یک خاک رسی از هم جدا می‌شوند؛ ولی ذرات رس پس از جداشدن خیلی آسان‌تر از ذرات شن حمل می‌گردند؛ بنابراین برای دانستن درجه سهولت جابجایی یا میزان فرسایش‌پذیری هر خاک، حتماً لازم است ماهیت فرسایش تعریف و مشخص گردد.
از ضروریات اساسی هر علم یکی توانایی آن علم در توصیف و اندازه‌گیری علل و اثرات فرایندهای طبیعی مربوط به موضوع علم است و دیگری توانایی پیش‌بینی اینکه در یک شرایط معین در آینده چه اتفاقی خواهد افتاد. از ضروریات فوق در مورد علم حفاظت خاک فقط اندازه‌گیری اثرات فرسایش آسان است که آن هم از زمان «وولنی»(۱۸۸۰) تاکنون به کمک اندازه‌گیری وزن خاک فرسایش یافته انجام می‌گرفته‌است. کوشش جهت برای پیش‌بینی فرسایش خیلی دیرتر و با کارهای اداره حفاظت خاک آمریکا در دهه ۱۹۴۰ آغاز گردید ویکی از اولین بررسی‌ها در این زمینه، کار ماسگریو در سال ۱۹۴۷ به نام «بررسی کمی عوامل مؤثر در فرسایش آبی ـ اولین تقریب» است. عدم وجود عامل سوم یعنی «تشخیص و اندازه‌گیری علل» از پیشرفت‌های علم حفاظت خاک جلوگیری می‌کرد. بعد از موفقیت غیرمنتظره الیسون در مورد فرسایش بارانی، مطالعات روی روابط علت و معلولی فرسایش موجب پیشرفت تدریجی در شبیه‌سازی ریاضی گردید که امکان پیش‌بینی فرسایش از روی داده‌های معین را فراهم می‌آورد. آخرین و مؤثرترین این مدل‌ها به نام «رابطه جهانی از دست رفتن خاک» است. این رابطه تمام عوامل متغیری که روی فرسایش بارانی اثر می‌گذارند را با عبارات ریاضی در یک جا جمع می‌کند. در اینجا با یک بیان ساده کیفی، مسایل فرسایش و کنترل آن‌ها را مطرح می‌کنیم.
علت اساسی فرسایش آبی را می‌توان اعمالی دانست که باران بر روی خاک انجام می‌دهد و مطالعه فرسایش را می‌توان به دو قسمت کرد. یکی اینکه چطور فرسایش تحت تأثیر انواع مختلف باران قرار می‌گیرد و دیگر اینکه شرایط متفاوت خاک آن را چگونه تغییر می‌دهد. میزان فرسایش به این ترتیب به ترکیبی از قدرت باران در ایجاد فرسایش و توانایی خاک در تحمل باران بستگی دارد. به عبارت ریاضی، فرسایش تابعی است از فرسایندگی (باران) و فرسایش‌پذیری (خاک) یا (فرسایش پذیری) (فرسایندگی) F = فرسایش
فرسایندگی را می‌توان توانایی بالقوه باران در ایجاد فرسایش تعریف کرد که در یک شرایط معین خاک برای رگبارش‌های مختلف قابل مقایسه کمی است و برای آن می‌توان مقدار عددی به وجود آورد. فرسایش‌پذیری را می‌توان آسیب‌پذیری خاک نسبت به فرسایش تعریف کرد که برای شرایط معین باران این خاصیت خاک را می‌توان با خاک دیگر مقایسه کرد و باز امکان پیدا کردن مقدار عددی برای فرسایش‌پذیری وجود دارد. فرسایش‌پذیری خاک را می‌توان به دو قسمت کرد. اول آن فرسایش‌پذیری که مربوط به خصوصیات اصلی و ذاتی خاک مثل ترکیبات شیمیایی، فیزیکی و مکانیکی آن بوده که قابل اندازه‌گیری در آزمایشگاه است. دوم آن فرسایش‌پذیری است که به طرز رفتار با خاک یا مدیریت مربوط می‌شود. این مدیریت به نوبه خود به دو قسمت مدیریت اراضی و مدیریت زراعی تقسیم می‌گردد. موضوعات وسیعی که می‌توان آن‌ها را تحت نام مدیریت اراضی جمع‌آوری کرده و در یک گروه قرار داد عبارتند از انواع مختلف استفاده از زمین، جنگلداری، مرتعداری، استفاده کشاورزی و غیره. جزء دیگر مدیریت خیلی مفصلتر بوده و برای زمین‌های زراعی شامل نوع گیاه، کود مصرف شده، برداشت و غیره نیز می‌گردد. این‌ها جمعاً مدیریت کش و زرع را تشکیل می‌دهند. بعضی از عملیات حفاظتی مدیریت مانند شخم روی خطوط تراز یا تراس بندی موضوعاتی هستند که در مرز بین مدیریت اراضی و مدیریت کشت و زرع قرار دارند. در شکل زیر، روش تقسیم‌بندی فوق به صورت نمودار نشان داده شده‌است که با فرسایندگی باران و فرسایش‌پذیری خاک آغاز شده و به ارتباط دادن تمام عوامل مؤثر در فرسایش که در فرمول جهانی فرسایش خاک به کار رفته‌اند منتهی می‌گردد.
فرسایش تابعی است از:
ـ فرسایندگی و فرسایش‌پذیری
ـ باران خصوصیات فیزیکی مدیریت
ـ انرژی مدیریت اراضی مدیریت زراعی
سده ۲۲ میلادی یا قرن بیست و دوم (میلادی) سده‌ای است که پس از قرن جاری از شروع سال ۲۱۰۱ آغاز خواهد شد و پس از گذشت یک صد سال در پایان سال ۲۲۰۰ به پایان خواهد رسید. در کاربردهای عامیانه از آن با نام "قرن آینده" نام برده می‌شود. در تقویم گریگوری این قرن بیست و دومین قرن پس از میلاد مسیح است.
شهاب مقربین متولد ۱۳۳۳ شاعر معاصر ایرانی و برگزیده جایزه شعر امروز ایران است.بیوگرافی شهاب مقربین در وبگاه جایز شعر احمد شاملو
شهاب مقربین متولد ۱۶ خرداد ۱۳۳۳ در اصفهان است. دوران کودکی و نوجوانی را تا اتمام دورهٔ دبیرستان در این شهر سپری کرد. در سال ۱۳۵۱ با قبولی در رشته مهندسی شیمی به تهران آمد و در دانشگاه صنعتی شریف -آریامهر سابق مشغول به تحصیل شد.شهاب مقربین در ۵۹ سالگی از شعر و زندگی گفت با وقوع انقلاب فرهنگی تحصیلات این شاعر و نویسنده در رشته مهندسی شیمی ناتمام ماند.بیوگرافی شهاب مقربین در وبگاه جایزه شعر احمد شاملو او در توصیف آن روزها گفته‌است: «علاقهٔ اصلی‌ام به ادبیات و به‌ویژه شعر، و پرداختن تمام‌وقت به آن، مرا از هرچه دیگر دور می‌کرد، تا این‌که وقوع انقلاب فرهنگی کار را یک‌سره و تکلیفم را روشن کرد. در سال ۱۳۶۰ مشکلات زندگیِ آن روزها گریبانم را گرفته بود، برای گذران زندگی به بندرانزلی رفتم و آن‌جا مشغول به کار شدم. بعد از آن در سال ۱۳۶۳ دوباره به تهران برگشتم.»
در دورهٔ نوجوانی، در اصفهان، کارهایی تجربی در زمینه‌های ادبی و شعر انجام داد، به گفته خودش اما چون آن‌ها را فاقد ارزش ادبی لازم می‌دانست، برای انتشارشان اقدامی نکرد. با ورود به دانشگاه با، اسماعیل خوئی آشنا شد. شهاب مقربین این آشنایی را مهم توصیف کرده‌است و نقش مهمی در تشویق او در زمینه ادبیات داشت با این آشنایی، رفت و آمد و همنشینی او با شاعران مطرح آن روزگار میسر شد. در آن دوران با شاعرانی چون احمد شاملو، منوچهر آتشی، محمدعلی سپانلو، محمد حقوقی و… آشنایی نزدیک شکل گرفت.روایت شهاب مقربین در جشن ۵۹ سالگی از زندگی اش اولین مجموعهٔ شعر این شاعر با عنوان «اندوه پروازها» در سال ۱۳۵۸ منتشر شد.
از این شاعر ده مجموعه شعر به فارسی منتشر شده‌است و دو کتاب برگزیده و نامزد در دو رقابت ادبی شده‌است.
این شاعر برای کتاب کنار جاده‌ی بنفش، کودکی‌ام را دیدم برنده جایزه شعر امروز ایران (جایزه شعر کارنامه) شده‌است و همچنین برای کتاب «کسی به در کوبید» نامزد جایزه شعر خبرنگاران شد.اعلام نامزدهای جایزه شعر خبرنگاران
شهاب مقربین یکی از مؤسسان و گردانندگان نشر آهنگ دیگر است که با همراهی محمد شمس لنگرودی و حافظ موسوی از سال ۱۳۸۱ خورشیدی آغاز به کار کرد و در طول ده سال فعالیت خود، تا پیش از جلوگیری از ادامهٔ کارِ مؤسسه، به انتشار کتاب‌های متعدد در زمینهٔ ادبیات، به‌ویژه شعر، اهتمام ورزید. همچنین داوری در جایزه‌های متعدد ادبی از جمله داوری نخستین دوره جایزه شعر احمد شاملو، جایزه شعر بهاران،معرفی داوران جایزه بهاران جشنواره ادبی هفتجشنواره ادبی هفت برگزار می‌شود از جمله دیگر فعالیت‌های این شاعر است.
جهشی یا جهش تحصیلی، از روش‌های کوتاه کردن دوران تحصیل با گذراندن دو پایه تحصیلی در یک سال تحصیلی‌ست.طرح جهش تحصیلی دانش آموزان تهرانی آغاز شد هدف این روش، رعایت عدالت آموزشی و لحاظ کردن تفاوت‌های فردی‌ست.جزئیات "جهش تحصیلی" دانش‌آموزان /پژوهشی 3 ساله آغاز شد
در مرداد سال ۱۳۵۶ بر اساس دستورالعمل «دو / ۸۲۸۹» وزارت آموزش و پرورش، جهش تحصیلی و چگونگی استفاده از آن تعریف شد. در حال حاضر، آزمون جهشی جهت تحصیل در مقاطع بالاتر بر اساس زمان‌بندی مناطق در شهریور برگزار می‌شود و در صورتی که دانش‌آموز در این آزمون پذیرفته شد، می‌تواند برای سال تحصیلی آینده در پایه بالاتر نام‌نویسی کند. بر اساس قانون، تمام دانش‌آموزان برای ورود به پایه‌های بالاتر به صورت جهشی، ملزم به گذراندن پایه‌های اول هر مقطع تحصیلی هستند. جهش تحصیلی برای دانش آموزان پایه اول و دوم ابتدایی، اول راهنمایی و اول دبیرستان تعریف نشده و دانش آموزان پایه دوم هر مقطع می‌توانند با احراز شرایط اعلام شده در مقطع بالاتر ادامه تحصیل دهند. دانش آموزان شهر تهران سالانه بیشترین میزان جهش تحصیلی را در کشور به خود اختصاص می‌دهند.
در سال ۱۳۷۰ اولین مطالعه در ایران در مورد وضعیت تحصیلی دانش آموزان جهشی توسط آرین آرانی صورت گرفت. با فاصله کمی از این مطالعه دو پژوهش دیگر توسط محمدرضا آهنکوب‌نژاد (خوزستان) و محمد جعفری (تهران) در زمینه سازگاری اجتماعی عاطفی این دسته از دانش آموزان انجام شد.فصلنامه تعلیم تربیت . نشریه علمی کاربردی مرکز تحقیقات آموزشی . سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش . سال دهم . شماره ۱ - بهار ۱۳۷۳- شماره مسلسل ۳۷ . صص ۸۱-۹۷ ISSN 1017-4133
تاریخ بلعمی یا تاریخ‌نامۀ بزرگ ترجمه‌ای است که ابوعلی محمد بن محمد بلعمی از کتاب تاریخ پیامبران و پادشاهان یا همان تاریخ طبری مشهور نوشتهٔ محمد جریر طبری ترتیب داده‌است. تاریخ آغاز ترجمه ۳۵۲ قمری/۳۴۲ خورشیدی بوده‌است. تاریخ طبری، تاریخ جهان از ابتدای آفرینش آدم تا آغاز سده چهارم هجری را به تفصیل بیان کرده‌است و "تاریخ بلعمی" ترجمهٔ آزاد فارسی این کتاب به‌طور مختصر است.
با توجه به تاریخ نوشته شدن این کتاب، می‌توان آن را پس از شاهنامه ابومنصوری، قدیمی‌ترین نثر فارسی دری دانست.
"تاریخ بلعمی" از کهن‌ترین نمونه‌های نثر پارسی است که هم‌اینک موجود است. شمار واژه‌های تازی در آن بسیار اندک است و سبک نثر آن بسیار ساده است و از واژه‌های دشوار و شعری در آن استفاده نشده‌است. همچنین به مانند زبان پهلوی، جمله‌های آن کوتاه است و نمونه‌هایی از تکرار فعل در آن به چشم می‌خورد. این از ویژگی‌های بارز نثر مرسل سامانی‌ است که نثر بلعمی نمایندهٔ آن است و نوشته‌های دوران ساسانی و حتی سنگ‌نبشته‌های دوره هخامنشی را به‌یاد می‌آورد.
سبک نگارش این کتاب هرچند که تا اندازه‌ای زیر تأثیر ترجمهٔ متن عربی است که خواه‌ناخواه در اسلوب فارسی تأثیرگذار بوده‌است اما برگرداننده کوشش کرده‌است که به جای واژگان عربی از واژه‌های فارسی بهره جوید و اسلوب فارسی را از دست ندهد. به همین خاطر، این کتاب از کتاب‌های "تاریخ بیهقی" و "کلیله و دمنه" نصرالله منشی فارسی‌تر ولی از مقدمهٔ "شاهنامه ابومنصوری" عربی‌تر است.
چنین به نظر می‌رسد که این کتاب در زمان خود طوری ساده و قابل فهم بوده‌است که حتی افراد کم‌سواد هم قادر به خواندن آن بوده‌اند. در این کتاب بسیاری از واژگان کهن پارسی یافت می‌شود که اکنون از یاد رفته‌اند؛ مانند "ایدون" (چنین)، "ایدر" (این‌جا)، "مهتر" (بزرگ‌تر)، "کهتر" (کوچک‌تر)، "پرگست" (هرگز، مبادا) و …
بلعمی سعی داشته‌است که نثری ساده و روشن را به کار گیرد و از واژه‌های شعری و کلمه‌های ناآشنا دوری کند و اگر برخی واژه‌ها امروزه سخت و عجیب جلوه می‌کنند، به‌دلیل گذشت زمان و منسوخ شدن این واژگان است. معمولاً پادشاهان علاقه به کتاب‌هایی با نثر ساده و روشن داشته‌اند و یک دلیل سادگی نثر کتاب را همین موضوع می‌توان دانست؛ چون ابوعلی بلعمی این کتاب را به دستور منصور بن نوح سامانی به فارسی برگردانده است.
از کتاب "تاریخ بلعمی" نسخه‌های متعددی در کتابخانه‌های ایران، اروپا، ترکیه و هندوستان وجود دارد. اما در میان این نسخه‌ها، نسخه‌ای اصل و بدون اشکال وجود ندارد و قدیمی‌ترین این نُسَخ احتمالاً متعلق به سده هفتم هجری است که دستکم سه سده با تاریخ نگارش کتاب فاصله دارد و البته در تصحیح تاریخ بلعمی به عنوان اصل و متن قرار گرفته‌است.
میان نسخه‌های موجود تاریخ بلعمی تفاوت‌های بسیاری موجود است که ناشی از گذشت زمان و دستبرد ناسخان — از روی سهو و عمد — است.
ابوعلی بلعمی کتاب "تاریخ طبری" را به دستور منصور بن نوح سامانی به فارسی ترجمه کرده‌است. خود او در اینباره می‌گوید:
«بدانکه این تاریخ‌نامه بزرگست گردآورده ابی‌جعفر محمد بن جریر یزید الطبری رحمه‌اللّه که ملک خراسان — ابوصالح بن نوح — فرمان داد دستور خویش را ابوعلی محمد بن محمد البلعمی را که این تاریخ‌نامه را که از آن پسر جریر است پارسی گردان هرچه نیکوتر، چنان‌که اندر وی نقصانی نباشد. پس گوید چون اندر وی نگاه کردم و بدیدم اندر وی علمهای بسیار، پس رنج بردم و جهد و ستم بر خویش نهادم و این را پارسی گردانیدم به نیروی ایزد عزوجل»
صاحب مجمل‌التواریخ و القصص دربارهٔ تاریخ آغاز این ترجمه می‌گوید: «کتاب تواریخ محمد بن جریر الطبری رحمه‌اللّه علیه که از تازی به پارسی کرده است ابوعلی محمد بن محمد الوزیر البلعمی به فرمان امیر منصور ابن نوح السامانی که بر زبان ابی‌الحسن الفایق الخاصه پیغام داد در سنهٔ اثنی و خمسین و ثلاث مائه» یعنی از سال ۳۵۲ قمری/۳۴۲ خورشیدی ترجمه این کتاب آغاز شده‌است.
تاریخ بلعمی را ملک الشعرای بهار برای تصحیح به دست گرفت و کار را به پایان برد، اما چاپ آن در زمان زندگی او انجام نشد، تا اینکه محمد پروین گنابادی در سال ۱۳۴۱ آن را پس از مقابله با چند نسخهٔ دیگر منتشر کرد و علاوه بر آن مقدمهٔ مفصلی در شرح نسخه‌ها و شرح حال طبری و بلعمی و ویژگی‌های صرفی، زبانی و واژگانی کتاب منتشر ساخت.
جلد اول ۹۳ صفحه مقدمه و ۶۳۸ صفحه متن کتاب را دربردارد.
بسم اللّه الرحمن الرحیم
سپاس و آفرین بر خدای کامران و کامکار و آفرینندهٔ زمین و آسمان را آنکش نه همتا و نه انباز و نه دستور و نه زن و نه فرزند، همیشه بود و همیشه باشد و بر هستی او نشان آفرینش پیداست، آسمان و زمین و شب و روز و آنچه بدو اندرست.
و چون به خرد نگاه کنی بدانی که آفرینش او بر هستی او گواست و سپاس وی بر بندگان وی پیداست و نعمتهای او بر بندگان وی گستریدست. سپاس داریم آن خدای را برین نکویی‌ها که با بندگان خویش کرده‌است و درود بر محمد پیغامبر بهترین جهان و گزین پیغامبران و نازنین همهٔ فرزندان آدم و شفاعت‌خواه بندگان به روز بزرگ؛ بر وی باد و بر خاندان وی آن گزیدگان و پسندیدگان…
دانلود متن پارسی کتاب زندگی‌نامۀ پیامبر، جزء سوم تاریخ بلعمی (متن کامل)
هنرستان ماندگار صنعتی تهران در سال ۱۲۸۶ با همکاری امپراتوری آلمان راه‌اندازی شد. این هنرستان ابتدا با نام مدرسه ایران-آلمان در خیابان ۳۰ تیر کنونی راه‌اندازی شد و سپس به نام‌های دیگری مانند هنرستان شهید بهشتی تغییر نام یافت پس از ثبت هنرستان در فهرست مدارس ماندگار به هنرستان ماندگار صنعتی تهران تغییر نام یافت.
مدیر کنونی این هنرستان مهندس صادق ابراهیمی می‌باشد.
۱- الکتروتکنیک ۲- الکترونیک ۳- مکانیک خودرو ۴- مکاترونیک ۵- ماشین ابزار ۶- صنایع چوب و مبلمان
با رشد روابط ایران و آلمان و ایجاد گرایش‌هایی در روشنفکران ایران به آن کشور، محمود علامیر معروف به احتشام السلطنه که مدتی وزیرمختار ایران در برلن بود به تأسیس مدرسه‌ای با همکاری دولت آلمان تشویق شد.
یک مهندس و معمار آلمانی به نام اتوشولتس کار تهیه نقشه و نظارت در کار ساختمان را به عهده گرفت و اجرای آن به هنرمند نامدار ایرانی به نام استاد عبدالله میرزا سپرده شد. محل مدرسه در زمینی به مساحت ۸۰۰۰ متر مربع در شمال غربی میدان مشق (باغ ملی کنونی) تعیین شد که از طرف دولت اهدا شده بود. این هنرستان در ۱۷ اردیبهشت ۱۲۸۶ کار خود را آغاز کرد. نام مهندس آلمانی و معمار ایرانی هنرستان روی سنگ کوچکی حک شد و آنرا کنار پله‌های ورودی اتاق مدیر مدرسه نصب کردند.
بودجه سالانه آن هشت هزار تومان تعیین شد که پنج هزار تومان آن از بودجه دولت ایران و سه هزار تومان از بودجه دولت آلمان پرداخت می‌شد. هنرستان با پذیرش چهل شاگرد ۸ تا ۱۸ ساله، کار خود را آغاز کرد. برای آموزش دانش‌آموزان، معلمان برجسته‌ای از آلمان به تهران رفتند. برخی از آنها در ساختمان مدرسه و برخی دیگر در اطراف میدان مشق، مستقر شدند.
همزمان با آموزش زبان آلمانی در آن مدرسه، محسن گرانمایه به آموزش زبان فارسی و شیخ محمد عبده بروجردی به آموزش زبان عربی پرداختند.
استقبال مردم تهران از این مدرسه چنان بود که چهار سال پس از گشایش، شمار دانش‌آموزان به ۲۵۰ نفر در سال رسید و در نخستین جشن فارغ‌التحصیلی، پرنس رویس وزیر مختار آلمان در تهران در آن مراسم شرکت کرد. اما روند رشد دانش‌آموز کمتر از ده سال ادامه داشت؛ زیرا با آغاز جنگ جهانی اول در سال ۱۲۹۳ و افزایش فشار اشغالگران امپراتوری روسیه و امپراتوری بریتانیا بر ایران، کمک‌های دولت آلمان و سپس دربار ایران ایران به مدرسه قطع شد. تاجاییکه مدرسه در سال ۱۲۹۵ برای مدتی تعطیل شد.
پس از کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹ هیئت دولت تازه ایران در جلسه ۱۶ فرودین ۱۳۰۰ اضافه بودجه‌ای به مبلغ ۱۰۰۰ تومان برای ترمیم و بازسازی مدرسه تصویب کرد. اما برای پرداخت آن شرط گذاشت که در کنار تدریس مباحث تئوریک، آموزش‌های فنی و حرفه‌ای هم آغاز شود. سپس مجلس شورای ملی با تصویب لایحه‌ای اجازه استخدام سه متخصص آلمانی را برای تدریس و مدیریت امور مدرسه صادر کرد. در ۱۳ بهمن ۱۳۰۳ «مدرسه ایران و آلمان» به «هنرستان فنی تهران» تغییر نام داد و با هدف آموزش فنی و حرفه‌ای و تربیت کاردان فنی در رشته‌های فلزکاری، آهنگری، نجاری، رنگرزی و نساجی در مقطع متوسطه با حضور جمعی از فرهنگیان توسط مشاورالدوله حکمت، وزیر معارف وقت گشایش یافت. آنها برای پذیرش هنرجو برای در روزنامه نیمه رسمی ایران آگهی دادند.
ولفانگ اشترونگ نخستین رئیس مدرسه صنعتی و آموزگار شیمی، عبدالحسین میکده ناظم مدرسه، علی‌اصغر صبا مترجم معلمان و کارشناسان آلمانی، نخستین مسئولان مدرسه بودند. نیما یوشیج، بزرگ علوی و نظام وفا آرانی نیز هر یک در دوره‌ای ادبیات فارسی درس می‌دادند. هنرجویان مدرسه صنعتی تهران به مدارج بالای مهارتی و علمی رسیدند. مانند رضا گنجه‌ای، سید مجتبی نواب صفوی، عبدالله جاسبی، و نصرت کریمی نمونه‌ای از دانش‌آموختگان این مدرسه هستند. موفقیت مدرسه و علاقه دانش‌آموختگان آن برای ادامه تحصیل باعث شد تا با تلاش ولفانگ اشترونگ در مجاورت هنرستان، در سال ۱۳۰۸ دوره عالی تحصیلات فنی نیز راه‌اندازی شود. این دانشسرا آغازی برای پیشرفت علوم فنی و مهندسی و سنگ بنای دانشگاه علم و صنعت ایران شد.
آغاز جنگ جهانی دوم در سال ۱۳۱۸ مانع از پیشرفت گسترش مدرسه شد. با رسیدن نیروهای روسیه و بریتانیا به تهران در شهریور ۱۳۲۰ از مقام‌های ایرانی خواستند که هرچه زودتر کارشناسان و تکنیسین‌های آلمانی را دستگیر و از ایران اخراج کنند. در شهریور ۱۳۲۰ هنرجویان ایرانی به جای حضور در کلاس درس، رژه نیروهای روسیه و بریتانیا ایران در میدان سپه در نزدیکی هنرستان را می‌دیدند. ادامه اشغال در طول جنگ و نابسامانی‌های ناشی از بی‌برنامگی و ناتوانی مالی دولت در سال‌های پس از آن تا ۱۳۲۸ مدارس فنی‌و حرفه‌ای و از جمله صنعتی ایران دچار بحران علمی شدند چنان‌که بجای آموزش صنعتی، به دانش‌آموزان کفاشی، پینه‌دوزی، و رفوگری یاد می‌دادند.
در سال ۱۳۳۳ حبیب نفیسی (که خود از فارغ التحصیلان هنرستان و هنرسرای عالی بود) دست به تجدید حیات موسسات آموزش فنی و حرفه‌ای از جمله هنرستان تهران زد. او قراردادی همکاری فرهنگی میان ایران و آلمان برای توسعه و تجهیز هنرستان تهران را امضا کرد و خواستار گشایش شعبه آن در تبریز و سپس شیراز شد. بر پایه قرارداد دیگری با دولت آلمان، قرار شد هنرآموزان ایرانی به‌مرور جانشین پرسنل آلمانی شوند. نفیسی دانشکده پلی‌تکنیک تهران (امیرکبیر کنونی) و انستیتو تکنولوژی (دانشگاه علم و صنعت ایران امروزی) را نیز بنیان گذاشت. در سال ۱۳۳۷ محل سکونت ولفانگ اشترونگ در هنرستان با نصب لوحی، به نام خانه اشترونگ نامگذاری شد.
در سال ۱۳۴۲ هاینریش لوبکه رئیس‌جمهور آلمان غربی که برای دیداری چهار روزه به تهران رفته بود یک روز کامل از سفر خود را به بازدید از هنرستان تهران اختصاص داد. آموزش زبان آلمانی و آشنایی با فرهنگ آن کشور از طریق کارشناسان آلمانی حاضر در مدرسه، بسیاری از هنرجویان را روانه آلمان کرد. گروه دیگری از دانش‌آموختگان نیز به دانشکده‌های علم و صنعت و پلی تکنیک راه یافتند.
https://honarestantehran.ir
در ۱۴ تیر ۱۳۸۶ دانشجویان و دانش‌آموختگان گذشته و کنونی هنرستان تهران، صد سالگی نخستین مدرسه صنعتی و مدرن ایران را جشن گرفتند.
روز سوم ششمین فیلم سینمایی محمدحسین لطیفی در مقام کارگردان و محصول سال ۱۳۸۵ است.
این فیلم بر اساس فیلم مستندی از حمید زرگرنژاد به همین نام است.
این فیلم، روایت آخرین روزهای مقاومت در بخش غربی خرمشهر در سال ۱۳۵۹ است. سمیره و رضا، خواهر و برادری که همراه سایر مردم در حال مقاومت هستند. حلقه محاصره دشمن تنگ‌تر می‌شود و در نتیجه سمیره که پاهایش شکسته‌است و نمی‌تواند فرار کند در خانه باقی می‌ماند، رضا تصمیم می‌گیرد سمیره را در حیاط خانه در یک موقعیت نسبتاً خوب با کمی غذا خاک کند تا شبانه بیاید و وی را فراری دهد. در این بین خواستگار قبلی سمیره که به جمع نیروی نظامی عراق پیوسته و روزی همکار او در مدرسه خرمشهر نیز بوده‌است، به عنوان یک فرمانده عراقی به این منطقه می‌آید و خانه رضا و سمیره را اشغال می‌کند و برای نگهبانی از آنجا نیز دو مأمور قرار می‌دهد. در این بین رضا سعی بر نجات دادن سمیره می‌کند که در نهایت برادر کوچک رضا و دوستانش و خودش شهید می‌شوند و فقط سمیره از ماجرا جان سالم به در می‌برد.
این داستان برداشتی آزاد از یک ماجرای واقعی می‌باشد که در آن همه عوامل زنده می‌مانند.
استان زرقاء در شمال شرقی شهر عمان پایتخت اردن واقع شده‌است.
جادهٔ ارتباطی شهرهای مفرق و رمثاء از بیابان‌های این استان می‌گذرد.
همچنین راه فرعی پایتخت (عّمان) و شهر مفرق از گوشهٔ شمالی این استان می‌گذرد و به جادهٔ ارتباطی اردن - عراق می‌پیوندد.
در کوه‌پایهٔ زرقاء رودخانه‌ای جاری است به نام «نهر الزرقاء». این رودخانه یکی از شاخه‌های رود اردن است.
راه آهن که در سال ۱۹۰۰ میلادی توسط ترک‌های عثمانی بر پا شده از این استان می‌گذرد.
جمعیت استان زرقاء طبق سرشماری همگانی سال ۲۰۰۴ میلادی، برابر با ۸۳۸٫۲۵۰ نفر بوده‌است.
در این استان آثار باستانی گوناگونی وجود دارد، دژها، کاخ‌ها، قلعه‌های باستانی و قصرهای زیبای تاریخی که از دوران بسیار دور برجای مانده‌است در مناطق مختلف استان به چشم می‌خورد که عبارت‌اند از:
استان جِرِش یا گراسا نام استانی در کشور پادشاهی اردن است.
نام این شهر در زمانهای دور آنتیوک بر کریسورهوس (Antioch-on-the-Chrysorhoas) بود و بخشی از ده‌شهر (دکاپولیس) یونانی-رومی بشمار می‌آمد.
ویرانه‌های آن شهر باستانی در منطقه گیلیاد در شمال غربی کشور اردن قرار گرفته‌است.
استان جرش در ۴۵ کیلومتری شمال شهر عمان پایتخت کشور اردن واقع شده‌است.
جمعیت استان جرش در حدود ۱۲۰٬۰۰۰ نفر می‌باشد.
ارتفاع استان جرش از سطح دریا ما بین (۳۰۰ تا ۱۱۰۰) متر می‌باشد.
اریکِ سُرخ (به نروژی باستان: Eiríkr rauði، به ایسلندی: Eiríkur rauði، به نروژی:Eirik Raude؛ زادهٔ ۹۵۰ میلادی – درگذشتهٔ ۱۰۰۰ میلادی) بنیادگذار نخستین مستعمره نورس‌نشین در گرینلند بود. او در بخش یرن در روگالاند نروژ زاده‌شد و پسر توروالد آسوالدسونÞorvaldr Ásvaldsson بود.
برپایه حماسه‌های اسکاندیناوی اریک به دنبال کشتن کسانی به ایسلند تبعید شده‌است. در ایسلند همسایه‌اش تورگِست از او پارویش را قرض می‌گیرد ولی آن را بازپس نمی‌دهد. به‌ناچار اریک آن را از تورگست می‌دزدد. پس از دزدی در راه بازگشت با دو پسر تورگست درگیر می‌شود و آنها را می‌کشد. در دومین بزه اریک به خونخواهی کشته شدن برده‌اش کسی را کشته بود. اینچنین او را از ایسلند هم بیرون راندند و او اینچنین با پیروانش بر کشتی نشستند و نزدیک به پانصد مایل (۸۰۴٫۶۷۲ کیلومتر) به سوی غرب ایسلند راند.
برخی بر این باورند که گرینلند صد سال پیش از اریک به دست مردان شمالی دیگری به رهبری گونبیورن اولفسون یافته شده‌است. پس از گونبیورن کسی به نام استبیورن گالتی کوشید در گرینلند آبادی‌ای پدید آورد ولی ناکام ماند.
به هر روی در نزدیک به سال ۹۸۲ میلادی اریک سرخ به سوی سرزمینی رازآمیز و کم‌شناخته پیش راند. اریک در آغاز در جنوب گرینلند دماغه فِیروِلCape Farewell را دورزد و به سوی بخش باختری آن راند و سرانجام به بخشی رسید که یخ کمتری داشت و برای جاگیر شدن درخور می‌نمود. برپایه حماسه او سه سال را برای گردش در آن سامان گذراند. او به این دلیل نام این آبخوست را گرینلند گذارد تا بتواند کسانی را بدانجا بکشاند. پس از سه سال که او از تبعید به ایسلند بازگشت توانست گروهی را به‌ویژه وایکینگهای بی‌چیز جزیره‌های ایسلند را متقاعد کند که گرینلند بختی برای زندگی بهتر است و آنان را بدانجا بکوچاند.
در ۹۸۵ میلادی اریک با گروهی بزرگ از کوچندگان به گرینلند بازگشت و دو مهاجرنشین در جنوب غربی آنجا پدید آورد. اینان در هنگامی که هوا مناسب می‌شد از مدار قطبی شمال می‌گذشتند و به شکار خوک آبی و والهای به گل‌نشسته می‌رفتند و دست به بازرگانی دندان‌های آن جانوران می‌زدند.
اریک سرخ در آن سامان دولتی پدید آورد و اکنون که هم دارای ارجمندی هم دارایی بود به خود لقب سرکرده برتر را داد.
در حماسه آمده‌است که اریک سرخ در اندیشه یافتن سرزمین‌های بیشتر بود که از اسب به زمین خورد. اریک این را به فال بد گرفت و پسرش لیف اریکسون را به پی‌گرفتن سفر سفارش‌کرد. اریک در نخستین زمستان پس از راهی‌شدن پسرش مرد. لیف اریکسون را نخستین وایکینگی می‌دانند که به وینلند در آمریکای شمالی رسید.
ماهی بزرگ فیلمی در ژانر خیال‌پردازی و کمدی-درام از تیم برتون است که بر اساس رُمانی به همین نام از دانیل والاس (Big Fish: A Novel of Mythic Proportions) توسط کمپانی کلمبیا پیکچرز ساخته شده‌است که ایده ساخت این فیلم اندکی پس از انتشار این رمان مطرح شد.
ویل بلوم که سال‌ها با پدر خود، ادوارد بلوم قطع رابطه کرده‌است، خبردار می‌شود که پدر از یک بیماری ناعلاج رنج می‌برد. ویل به زادگاه خود آلاباما بر‌می‌گردد و پس از ارتباط با کسانی که زمانی به پدرش نزدیک بوده‌اند با زوایای جدیدی از زندگی پدر خود آشنا می‌شود.