moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
آرامگاه بداق سلطان، این بنای تاریخی، که دست ویرانگر زمانه بخش وسیعی از آن را در معرض انهدام قرار داده، با زیر بنای ۱۳۵/۴۸۵ متر در ابعاد ۷/۹ * ۱۷/۱۵ با پی سنگی و گنبد آجری ساخته شده‌است. این بنا داخل شهر مهاباد، بین محله‌های میدان استقلال و باغ شایگان واقع و جهت آن شمالی جنوبی است و به مرور زمان و بر اثر جنگ، شرایط جوی و … فرو ریخته بود، که در سال ۱۳۷۰ محمود پدرام، مسئول وقت میراث فرهنگی شهرستان مهاباد، آن را حفاری کرد و بقایای پی در ستون آجری قرینه نمودار و فرم اصلی معماری هویدا شد. با بازاریابی دو در قرینهٔ قوس دار تقریباً مشکل توجیه فضایی محوطه حل و مشخص شد که ورودی اصلی از شمال به جنوب و شامل دو در به سالن اول و یک در به اصل مقبرهٔ گنبدی بوده که قرینهٔ آن در قسمت جنوبی وجود دارد و با اندکی بررسی مشخص شد که به علت قرارگرفتن جهت قبله در جنوب در اصلی قبر در این قسمت واقع شده و دیگر اینکه ورودی دوگانه به این علت بوده که در روزهای خاصی چون جمعه‌ها و اعیاد مردم از یک سو وارد و از طرف دیگر خارج شوند یا شاید مسئله جدا بودن زن و مرد را حل می‌کرده‌است. این بنا ترکیبی از سنگ و آجر قرمز چهارگوش و ملاط ماسه و آهک و دقیقاً بر اساس فرم معماری مقابر دوره صفوی است، که از سه قسمت شمالی، جنوبی و گنبد دوار مرکزی تشکیل شده‌است. ورودی شمالی بر اثر حادثه ای سالها بعد از احداث تخریب شده که با حفاری اولیه و بیرون آمدن از راه‌های زیرین بنا که به صورت ازاره زیر سنگ‌های بنا گذاشته شده مشاهبت کاملی با بنای مسجد جامع مهاباد دارد. با توجه به ابعاد و اندازهٔ آجرها و فرم معماری گنبدی و پایه‌های کشه شدهٔ ایوانی با بنای مسجد جامع و بنای مشابه آن در منطقه و نیز روایات عامه از نام بداق سلطان و منابع و متون تاریخی و مقایسهٔ پلان مقبره با بناهای مشابه، این بنا نزدیک به سیصد و پنجاه سال پیش ساخته شده و از آثار کامل و مهم دوره صفوی و در شمار مقابر مهم این دوره در منطقه است. این بنا مجموعاً هفت جرز یا پایهٔ تزئینی در قسمت شرق و غرب با طاقنماهای تزئینی ورودی ایوان شمالی و جنوبی دارد. گنبد اصلی به فاصله ۱/۲۰ متر از ورودی اصلی در قسمت شمالی و تقریباً در مرکز بنا قرار گرفته و قبور پیدا شده در اطراف آن مربوط به دوره ای مشابه است و بداق سلطان نیز در این مکان دفن شده‌است. احتمال می‌رود یکی از قبور متعلق به شخص نیکوکار و خیری باشد که اهالی وی را مقدس می‌دانسته‌اند و شاید به همین علت به صورت زیارتگاهی درآمده است. ضمن حفاری، تکه سنگهای اصلی گور بداق سلطان که در مرکز گنبد قرار داشت و از سنگ مرمر مشابه با گرانیت بود پیدا شد و در گوشه ضلع جنوبی مقبره سنگ گور دیگری با این نوشته نمودار گردیده: ((هذا مرقد المرحوم المغفور عبدالله خان ابن المرحوم بوداق خان المکری سنه ۱۲۶۲ .)) نوشته این گور نشان می‌دهد که سایر قبور خارج از گنبد نیز متعلق به بستگان بداق سلطان بوده که این امر نیز با نظام‌های فئودالی دوره صفوی سازگار بوده‌است.پدرام، محمود / ۱۳۷۳ / تمدن مهاباد / تهران، نشر هورمدارک و اسناد مرکز میراث فرهنگی و گردشگری شهرستان مهابادمجموعه آثار تاریخی و فرهنگی مهاباد/ ۱۳۸۷ / ایزیرتو ۲ / نشر انجمن دوستداران یادگارهای تاریخی
باغ میکاییل یا پارک ملت مهاباد یکی از جاذبه‌های گردشگری این شهر است که در کنار دریاچه سد مهاباد و در سمت پایین آن قرار دارد. همچنین رودخانه مهاباد نیز از داخل آن می‌گذرد.
برابر اظهارات روان شاد آقای صالح میکائیلی که از افراد مطلع و تیزذهن مهابادی بودند، این باغ به جد اعلای خاندان آنان، حاجی میکائیل تعلق داشت که فرزند ارشد حاجی میکائیل، به نام ارغوان، آن را به بهای هجده تومان فروخته بود. در یادداشت‌های مرحوم ملا قادر مدرسی آمده‌است: این باغ در گذشته‌های دور ملک طایفهٔ «کائیلی» یا «کائیلیان» بوده، بعد از تبعید این طایفه در عصر صفوی، باغ به تملک دیگران درآمده‌است. در سال ۱۳۳۲ خورشیدی در همین باغ بود که میتینگ حزب توده جریان داشت و در حین تیراندازی هوایی نیروهای نظامی برای متفرق کردن میتینگ بود که حسن رمضانی در بالای درخت مورد هدف قرار گرفت و کشته شد. امروزه قسمت‌هایی از آن برجای مانده و «پارک ملت» نام گرفته‌است.ماهنامه مهاباد، سال سیزدهم، شماره ۱۵۱، سال ۱۳۹۲
استوئیدات یا استوپهات یا استوویذوتو دیو مرگ است که با دیو وایو یا وای‌بد می‌آید. در پرگرد ۵ وندیداد صراحتاً از دیو مرگ یاد شده که در سر پل چینوت می‌کوشد روان را به دوزخ بکشاند.دانشنامهٔ مزدیسنا، ص ۱۰۶
تَرُمَئیتی یا ترومئتی همستار یا رقیب و دشمن بزرگ سفندارمذ ایزد موکل زمین که هماره زمین را خرم و آباد و پاک و بارور نگه می‌دارد، است. او دیو غرور و نخوت است. این واژه در گات ها تَرِمَئیتی و در سایر قسمت‌های اوستا ترومَئتی است که اولی به معنی غرور و نخوت وتکبر و خودپرستی و دومی به معنی دیو غول نخوت و غرور است که آن را در پهلوی ترمنش گویند. این دیو را به ویژه رقیب سپندارمذ که ایزد تواضع و بردباری است، می‌شمارند.دانشنامهٔ مزدیسنا،، ص ۲۱۶
گوَچهر یا گوزهر یا به عقیدهٔ مزدیسنا ستاره‌ای است دنباله‌دار که هنگام به‌دنیا آمدن سیوشانس بر زمین افتد و آن را مشتعل سازد به‌طوری که همهٔ کان‌های فلزات گداخته شود و چون سیل سوزان جاری گردد و آدمیان که به رستاخیز زنده شده‌اند، باید از این سیل بگذرند. و آن بر نیکان چون شیر گرم و ملایم خواهد شد. مردمان پس از آن آزمایش، پاک شوند و به بهشت روند.دانشنامهٔ مزدیسنا،، ص ۴۱۳
اَسروشتی واژه‌ای است که در مقابل سروش آمده‌است، اسروشتی به معنی نافرمانبرداری، ناشنوایی یا خودسری است.دانشنامهٔ مزدیسنا،، ص ۱۰۷
اشکهانی یا اشگهانیه در پهلوی این واژه به معنی تنبلی و دیو تنبلی به کار رفته‌است. در اندرز دستوران به بهدینان هست که مردمان را هر روز سه دروغ پیش آید که یکی از آن سه اشگهانیه است و باید با رفتن به آتشکده و نیایش آتش به دفع آن کوشید. در شعر فارسی این واژه به مفهوم تنبل و به صورت اژگهن بارها به کار رفته‌است.فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی، ص ۷۸
دُروگ‌دیو یا دُروج‌دیو یا دروغ‌دیو در اسطوره‌های زرتشتی و ایرانی سهمگین‌ترین دیوی است که انسان را گرفتار چنگال خویش می‌کند. این دیو و پیروانش، بخش بزرگی از سپاه اهریمن هستند.
دروگ‌دیو باعث زیان و آزار مردم می‌شود و سرانجام از امشاسپند اردی‌بهشت شکست می‌خورد. در اوستا دروگ بسیار زورمند توصیف شده که تباه‌کنندهٔ زندگی و نابودکنندهٔ جهان مادی است.
پیروان این دیو دُروگوَن نامیده می‌شوند. آنان دیوپرستند و آفرینش جهان را به اهریمن نسبت می‌دهند. نسبت دادن آفرینش در آیین زرتشت بدترین گناه و کفر ورزیدن به اهورامزداست. پست‌ترین قسمت دوزخ، جایگاه دروگ دیو و پیروانش است.فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی، ص ۱۹۳ در برابر آن‌ها اَشَوَن‌ها هستند که پیروان اشه وهیشته به‌شمار می‌روند.
دریوی یکی از دیوان و از جمله نیروهای شر است. وی دیو دریوزگی و گدائی است. در ویدیودات یا وندیداد و برخی از نامه های پهلوی از وی یاد شده است.دانشنامهٔ مزدیسنا،، ص ۲۷۹
مَرشَئون دیو فراموشی و محوکنندهٔ دین یکتاپرستی است. در بند ۴ خورشید نیایش آمده‌است، کسانی که در برابر او پایداری می‌نمایند مانند آن است که اهورامزدا را می‌ستایند. در وندیداد آمده، زرتشت از اهورامزدا پرسید ای خرد مقدس چه آسیبهایی ممکن است از مرشئون متوجه انسان شود؟ اهورامزدا در پاسخ گفت «ای سپنمان زرتشت ممکن است او به وسیلهٔ آئینِ بد خویش کسی را گمراه نموده بر آن دارد که در مدت سه سال پی‌در‌پی از تحصیل علم دینی باز ماند که کسی گاتها نسراید و مراسم دینی به جا نیاورد.»دانشنامهٔ مزدیسنا،، ص ۲۱۶
پئیری‌مَئیتی یا پئری‌مئتی به معنی خیال و اندیشهٔ بد و فاسدِ بی اساس و نیز به معنی دیو می‌باشد. جزء اول آن "پئیری" به معنی پری است. در اردیبهشت یشت بند پنج آمده‌است که سرودن نماز ائیریامن که بزرگ‌ترین کلام ایزدی است، تمام خرد خبیث و همهٔ جادوان و پری‌ها را براندازد. در یشت سوم چندین بار با دیوی دیگر به نام ترومئتی نامش ذکر شده‌است.دانشنامهٔ مزدیسنا، ص ۱۹۵
هواپیمایی سمر یک شرکت هواپیمایی تاجیک می‌باشد که در سال ۲۰۰۴ تأسیس شد و ناوگانی شامل ۷ هواپیما دارد.
أين ناوگان شامل 2 ايرباس-320 و توپولف-204 است
پادشاهی لائوس (به لائو: ພຣະຣາຊອານາຈັກລາວ؛ به فرانسوی: Royaume du Laos) کشور مستقلی بود که از سال ۱۹۵۳ تا سال ۱۹۷۵ شکل گرفت. در سال ۱۹۷۵ پاتت تایوس با سرنگون کردن حکومت این کشور، جمهوری دموکراتیک خلق لائوس را بنا نمود.
این منطقه که زمانی جزو مناطق هندوچین تحت استعمار دولت فرانسه بود، اعلان استقلال کرد. در سال ۱۹۵۳ منطقهٔ لائوس تحت امر فرانسه استقلال این منطقه را به رسمیت شناخت ولی مشخص نکرد که چه کسی بر این منطقه حکمرانی خواهد کرد. سال بعد سه گروه برای بدست اوردن قدرت به کشمکش پرداختند: مستقل‌ها تحت فرماندهی پرنس سوانا فوما، جنبش حزب راست تحت فرماندهی پرنس بون اوم، و جنبش حزب چپ ویتنام تحت فرماندهی پرنس سوفانو وانگ و نخست وزیر آینده‌اش کیسون فومویهانه.
جنبش راه سبز (جرس) رسانهٔ اینترنتی جنبش سبز و در کنار وبگاه کلمه از نزدیک‌ترین سایت‌های خبری به میرحسین موسوی و مهدی کروبی بود. این سایت فعالیت خود را اندکی پس از آغاز اعتراضات پس از انتخابات رباست جمهوری در تیر‌ماه ۱۳۸۸ و چندی پس از آنکه وبگاه موج سبز آزادی با هک شدن مداوم از کار افتاد آغاز کرد.
این سایت در تیر ماه ۱۳۸۹ نسخه‌ای نرم‌افزاری را برنامه‌ریزی، اجرا و ارائه کرده‌است، تا علاوه بر محیط مجازی، در نسخه‌های موبایل، آیفون، آیپاد و آیپد نیز، در اختیار کاربران قرار داده که در میان وبسایت‌های فارسی برای اولین بار انجام می‌گردد.
به دلایل امنیتی و جلوگیری از اقدامات دستگاه‌های امنیتی ایران اسامی هیئت تحریریه این سایت رسماً اعلام نشده اما محسن کدیور شناخته‌شده‌ترین چهرهٔ آن بود.
از مهم‌ترین اخبار ارائه شده توسط این سایت متن کامل کیفرخواست دادستان نظامی تهران علیه ۱۲ عامل متهم وقایع بازداشتگاه کهریزک بود.
در روز ۱ فروردین ۱۳۹۴ این وبگاه در یادداشتی اعلام کرد که به فعالیت‌های خود به صورت داوطلبانه پایان می‌دهد.
پاپ کلمنت ممکن است به یکی از ۱۴ پاپ زیر اشاره نماید:
روضات‌الجنات فی اوصاف مدینة هرات کتابی دربارهٔ شهر هرات از معین‌الدین محمد اسفزاری است. مؤلف کتاب را در سال ۹-۸۹۷ قمری تألیف کرده و به سلطان حسین بایقرا تقدیم کرده‌است. این کتاب که تاریخی از شهر هرات است وقایع را تا سال ۸۷۵ هـ.ق. ذکر کرده‌است.
این کتاب دنباله تاریخ نامه هرات اثر سیفی هروی که وقایع هرات را در (۷۲۱-۶۱۸ ه ق) توصیف کرده، به شمار می‌رود.آژند، تاریخ نگاری محلی ایران، تاریخ نگاری درایران، تهران؛ گستره ، ۱۳۸۰. ص۲۸۶۲ و ۲۸۶۳ این کتاب تاریخ هرات را تاسال ۸۷۵ ه ق در بر دارد و در ۲۶ روضه فصل بندی شده‌است و در آن اطلاعاتی است که در منابع دیگر نیامده است.
گرچه بیشتر مطالب آن تکرار گفته‌های مورخین معاصر پیشین از جمله ابواسحق احمد بن یاسین، شیخ عبد الرحمن نامی، سیفی هروی و ربیعی پوشنگی است، اما بخش آخر کتاب منحصر به دیده‌ها و شنیده‌های مورخ است و روش نگارش کتاب نیز یکی از بهترین و روانترین نمونه‌های نثر فارسی درقرن نهم می‌باشد . مطالب کتاب شامل ۲۶ روضه یا فصل است که روضه‌های هفتم تا دهم دربارهٔ اخبار ملوک آل کرت و ذکر بلاد و ابنیه و مزارات و عمران خراسان و هرات در عهد تیموری است . کتاب مزبوز تاریخ هرات را زمان تصرف آنجا توسط سلطان حسین بایقرا در بر دارد. همچنین اطلاعات جالبی درباره رجال خراسان و هرات درضمن مطالب کتاب آمده است.معین الدین محمد الزمجی اسفزاری، روضات الجنات فی اوصاف مدینه هرات، ج ۱، به اهتمام محمد اسحاق، کلکته : درپاسری ،۱۳۸۰ هـ. ق/۱۹۶۱ میلادی. (محال ۵)
این کتاب را محمد اسحاق در دانشگاه کلکته تصحیح کرد که با کمک دولت ایران در سال ۱۳۴۰ شمسی چاپ شد و جدا از آن در سال‌های ۹-۱۳۳۸ به تصحیح محمدکاظم امام نیز منتشر شد.نوایی، عبدالحسین، "متون تاریخی به زبان فارسی"، سمت، ۱۳۷۶. (ص ۱۳۲)
تنگهٔ کارا یا پرولیف کارسکیا وروتا نام تنگه‌ای با پهنای حدوداً ۵۶ کیلومتر (۳۵ مایل) در اقیانوس منجمد شمالی است که در بین نوایا زملیا و جزیره وایگاچ در شمال بخش اروپایی روسیه واقع شده و دریاهای کارا و بارنتز را به‌یکدیگر مرتبط می‌سازد.
هواپیمایی سهند یک شرکت حمل و نقل هوایی داخل در ایران است که در اسفند ۱۳۸۸ تاسیس گردید
روزنامه خراسان در اردیبهشت ۱۳۹۰ از انفجار موتور یک بوئینگ متعلق به این شرکت خبر داد که بدون تلفات جانی موفق به فرود اضطراری شد.
داربی شهری است در انگلستان واقع در ناحیه میدلند شرقی. جمعیت این شهر ۲۳۶٬۳۰۰ نفر است.
دریای چوکچی که در روسی چوکوتسکویا موریا ("Чуко́тское мо́ре") نامیده می‌شود بخشی از آب‌های اقیانوس منجمد شمالی است که در بین دو قارهٔ آسیا و آمریکای شمالیMerriam-Webster, Inc. "Merriam-Webster's geographical dictionary". Merriam-Webster, 1997, . Google Books, (بازبینی به تاریخ ۱۸ مهٔ ۲۰۱۱). درمیان شمال‌شرقی سیبری و شمال‌غربی آلاسکا واقع شده‌است.
"Chukchi Sea." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica, 2011. Web. 18 May. 2011. <http://www.britannica.com/EBchecked/topic/116851/Chukchi-Sea>.
"Chukchi Sea." The Columbia Electronic Encyclopedia, Sixth Edition. Columbia University Press., 2011. Answers.com 18 May. 2011. http://www.answers.com/topic/chukchi-sea
دریای چوکچکی بین ۵۱۸٬۰۰۰ تا ۵۸۲٬۰۰۰ کیلومترمربع مساحت داشته و عمق آن به ۷۷ متر می‌رسد. این دریا تنها به مدت ۴ ماه در سال از ژوئیه تا اکتبر و از طریق تنگهٔ کم‌عمق برینگ قابل کشتیرانی است. گونه‌های مختلفی از فک‌ها و گرازهای دریایی بومی دریای چوکچی بوده و در تابستان‌ها نهنگ و بسیاری از مرغان دریایی نیز در این دریا دیده می‌شوند.
بنیاد مردمی رعایت اصول اخلاقی در برابر جانوران که به اختصار پیتا نامیده می‌شود یک سازمان آمریکایی حامی حقوق جانوران است که در ویرجینیا قرار دارد و توسط اینگرید نوکیرک رهبری می‌شود.
ساوت‌همپتون شهری است در انگلستان واقع در ناحیه جنوب شرقی انگلستان.
جمعیت این شهر بر اساس آمار ۲۰۱۸ حدود ۲۶۹٬۷۸۱ نفر ارزیابی شده‌است.
اینگرید نوکِرک (زاده:۱۱ ژوئن ۱۹۴۹ میلادی) یک فعّال حقوق حیوانات و رئیس بنیاد مردمی رعایت اصول اخلاقی در برابر حیوانات بزرگترین سازمان حامی حقوق حیوانات و متولد بریتانیا است.
آل اَرتُق
یا ارتقیه
(ترکی: آرتوقلولار) دودمانی از قبیله دوگر امرای ترکان اغوز که میان سال‌های ۱۱۰۴ تا ۱۴۰۸ میلادی در شرق آناتولی و شمال سوریه و عراق حکمرانی کرده‌اند، که شامل دو شاخهٔ ماردین و هارپوت بودند.
شماری از آن‌ها بر ایالاتی از ایران حکومت کردند از قبیل:
نخستین حاکم این دودمان نجم‌الدین غازی ارتق از قبیله دوگر ،نام داشت که به عنوان پایه‌گذار هر دو شاخه نیز شناخته می‌شود. پدر وی که اکسوک نام داشت، ابتدا یکی از ژنرال‌های آلپ ارسلان بوده و سپس به عنوان ژنرال امیر سلجوقی دمشق به نام تتش درآمد. معروف‌ترین فرمانروای دودمان آل‌ارتق، قره ارسلان بن غازی نام داشت که حوزهٔ حکومتی وی از شرق آناتولی تا غرب شامات و نیز فلسطین را شامل می‌شد. پسر وی نورالدین ارتق با قلج ارسلان دوم سلطان سلجوقیان روم جنگید که بعدها منجر به قرارداد صلح میانشان شد.Clifford Edmund Bosworth, The Mediaeval Islamic Underworld: The Banū Sāsān in Arabic life and lore, (E.J. Brill, 1976), 107. این دودمان در سدهٔ ۱۴ میلادی جای خودش را به دودمان‌های آق‌قویونلو و قره‌قویونلو داد.
امرای ماردین
امرای هارپوت:
عربی خراسانی گویشی از زبان عربی است که در بین عربهای خراسان تکلم می‌شود.
عرب‌های منطقهٔ خراسان در ایران از بازماندگان عرب‌هایی هستند که در قرون اولیه اسلامی و به‌خصوص در سال (۱۵۰ ه‍.ق) به خراسان وارد شدند. گویش آنها نیز با وجود تأثیر فراوان زبان فارسی تاکنون اصالت خود را حفظ کرده و واژگان اصیل فراوانی در آن یافت می‌شود و اکثریت مردم این منطقه در حال حاضر به زبان عربی با گویشی خاص تکلم می‌کنند.
منطقهٔ عرب خانه در جنوب خراسان رضوی و شمال خراسان جنوبی از مهمترین مراکزی است که تاکنون اصالت زبان و گویش عربی در آن برجای مانده‌است. زبان عربی، زبان غالب در این ناحیه به‌شمار می‌آید. از ویژگی‌های آن
وجود نمونه‌هایی فراوان از واژگان اصیل عربی در این گویش است.
لستر شهری است در انگلستان واقع در ناحیه میدلند شرقی. جمعیت این شهر در سال ۲۰۱۶ حدود ۳۴۸٬۳۰۰ نفر است.
وغ‌وغ صاحاب یا وغ‌وغ ساهاب (که در منابع مختلف با املاهای بسیار متفاوتی از جمله گاه با قاف و به‌صورت: وق‌وق صاحاب، و گاه یا نوشتن سین به جای صاد، یا ه به جای ح هم نوشته شده)، نام یک اسباب بازی کوچک متداول در عصر قاجاریه بود. این اسباب بازی شامل یک صفحه رویی و یک طبق پایه دار در زیر آن بود. معمولاً فردی به نام وغ وغ صاحابی، این اسباب بازی را به داخل محله‌ها می‌آورد. وی اقدام به حرکت دادن صفحه روئی این اسباب بازی می نمود، و با این کار، صدایی از آن خارج می‌شد که باعث خوشایند اطرافیان و به ویژه کودکان می‌گردید. ضمنا وغ وغ صاحابی، معمولاً در داخل طبق پایه دار خود، بعضی تنقلات شیرین و خوشمزه مثل خروس قندی و کامفت (که نوعی آب نبات بود)، داشت که قیمت آن‌ها بسیار ناچیز و مشتریان آن‌ها بیشتر کودکان بودند.
مشتری تنقلات وغ‌وغ صاحاب، معمولاً کودکان کوچه و گذر بودند که اغلب با اشتیاق و علاقه فراوانی از وغ‌وغ صاحابی و سایر فروشندگان دوره گرد استقبال می‌کردند.
زبان تووایی از زبان‌های ترکی است که حدود دویست و هفتاد هزار تن گویشور در کشورهای روسیه، چین و مغولستان دارد. این زبان وام‌واژه‌های بیشماری از زبان مغولی و اخیراً روسی گرفته‌است. گویش تووایی‌های در مغولستان و چین کاملاً متفاوت است. این زبان به شدت در معرض خطر آسیب‌پذیری قرار دارد.http://www.unesco.org/languages-atlas/index.php?hl=en&page=atlasmap#http://www.unesco.org/new/en/culture/themes/endangered-languages/atlas-of-languages-in-danger/https://www.ethnologue.com/country/RU/languageshttps://www.britannica.com/place/Russia/Mixed-and-deciduous-forest#ref422354
طبق سرشماری سال ۲۰۱۱ حدود ۱۴۴,۲۴۶ نفر می‌باشد. ۹۷/۸٪ سفیدپوست، ۰/۷٪ آسیایی و ۰/۲٪ سیاه‌پوست می‌باشد.
وغ‌وغ ساهاب می‌تواند به هریک از موارد ذیل اشاره داشته باشد:
هر دم بیل دلقک تهران در عصر ناصری بود. او مردی خوش‌ذوق بود و کلمات و مطالب جالبی بر زبان می‌آورد. هرجا نمایان می‌شد، پیرامونش گرد می‌آمدند و از شوخی و متلک‌های او می‌خندیدند.
وی را جزو دلقک‌های سیار شهر طهران محسوب کرده‌اند. به نظر می‌رسد که دلقک‌های سیار دلقک‌هایی بوده‌اند که در نقاط مختلف شهر طهران و برای مردم عادی به لودگی و مسخرگی می‌پرداخته‌اند و آنها را راهی به دربار شاهان نبوده‌است. از جمله این قبیل دلقک‌های طهران قدیم، به جز هردمبیل، می‌توان به افرادی همچون پهلوان کچل، میرزا زکیخان، مهدی حمال و شغال الملک اشاره کرد.
ناصر نجمی در کتاب "طهران عهد ناصری" می‌نویسد:
طبق لغت‌نامه دهخدا، مرکب از دو کلمه «هردن» به معنی گاهگاه و «بیر» به معنی یک است: یعنی بدون نظم. نه بترتیب نیکو. نه بنظم شایسته. بی‌رویه. بی‌معنی. نابجای. چرند. عوام هردمبیل و هردنبیل گویند.هردن بیر
سوپرپانل یکی از سیستم‌های پیشترفته قالب‌های بتنی خود ایستا است که از پانل‌های پلی استایرن انبساطی (یونولیت) ساخته شده و میلگرد گزاری آن در کارخانه انجام شده‌است.
ابعاد قالب:عرض ۱۲۰ سانتیمتر، ارتفاع مطابق ارتفاع طبقه، ضخامت مقطع بتن مسلح از ۱۰ تا ۴۵ سانتیمتر بر اساس محاسبات سازه
دو لایه پلی استایرن به ضخامت حداقل ۵ سانتیمتر در طرف داخلی و ضخامت متغیر از ۵ تا ۱۵ سانتیمتر در لایه بیرونی
اتصال دو سفره میلگرد توسط:
میلگردهای عمود بر سطح دیوار و دو سر رزوه به قطر ۵ میلی‌متر و به فواصل ۲۰ سانتیمتر
میلگرد قطری در صفحه عمود بر سطح دیوار به قطر ۳ میلیمتر
میلگرد گزاری افقی بر اساس محاسبات سازه می‌باشد
عرض ۶۰ سانتیمتر
ضخامت ۶ تا ۲۰ سانتیمتر و در ارتفاع نامحدود بنا به سفارش
استفاده از پروفیل ۰٫۸ میلیمتری پانچ شده در ارتفاع جهت استحکام دیوار
عرض ۶۰ سانتیمتر و ضخامت از ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر در طول دهانه مطابق سفارش.
بکارگیری پروفیل از ورق گالوانیزه در طول کل قطعه، مقاومت مناسبی جهت بارهای وارده در هنگام نصب و ساخت و جهت اتصال سقف کاذب، آویز و… می‌دهد.
عدم نیاز به تیرچه و فوندوله.
لبه‌های پایین مقطع به صورت فاق و زبانه با پانلهای مجاور در هم قفل می‌شوند و در بالا فضای لازم جهت میلگرد گزاری فراهم می‌شود.
بتن ریزی همزمان سقف و تیرچه‌ها.
مراحل کلی ساخت و توالی آن‌ها در صورت استفاده از دیوارهای باربر این سیستم به قرار زیر است:
(در صورت نیاز) و میلگردهای افقی نصب می‌شوند.
روش‌های نصب و ساخت پارتیشن بر زمین و سقف
محل قرارگیری پارتیشن بر روی زمین وبر اساس نقشه معماری توسط پیچ کردن نبشی‌های گالوانیزه مشخص می‌گردد؛ و سپس پارتیشن‌ها در جای خود و در کنار نبشی‌ها قرار می‌گیرند. هر پارتیشن در دو طرف خود دارای یک نبشی بوده که از یک سمت به کف بتنی و از سمت دیگر به پروفیل‌های گالوانیزه داخل پارتیشن پیچ می‌گردد.
بعد از اجرای این جزئیات در پای پانل، نبشی‌های مربوطه با همین جزئیات درست در امتداد شاقولی لبه دیوار زیر سقف نیز نصب می‌شوند و بدین ترتیب پارتیشن‌ها آماده نصب می‌گردند.
روش‌های نصب سقف
نصب المان‌های سقفی این سیستم به سادگی و تنها با استفاده از دو نفر امکان‌پذیر است. المان‌های مذکور که دارای لبه‌هایی به فرم کام و زبانه هستند در کنار هم قرار می‌گیرند. قرارگیری المان‌ها از یک‌گوشه و نزدیک دیوارها آغاز می‌گردد و سپس تیرهای تکیه‌گاهی به همراه شمع‌ها در جهت عمود بر پروفیل‌های موجود در المان‌ها نصب می‌شوند.
جکهای سقفی را بر اساس ضخامت سقف در فواصل به شرح ذیل به همراه چهار تراش چوبی در زیر سقف محکم می‌نماییم:
برای عبور تأسیسات در طول هر یک از پانلهای سقفی سه حفره تعبیه شده‌است که امکان عبور هر نوع تأسیساتی را از داخل خود ممکن می‌سازد. مقطع این داکت‌ها با اندازه ۱۲ در ۶۰ میلی‌متر نه تنها برای عبور لوله‌ها و سیم‌های برق، بلکه برای عبور لوله‌های نسبتاً بزرگ آب نیز مناسب است.
پاپ استفان می‌تواند به هریک از پاپ‌های زیر اشاره نماید:
لینکلن شهری است در انگلستان واقع در ناحیه میدلند شرقی. جمعیت این شهر ۸۸٬۴۰۰ نفر است. فاصله زمانی شمال لندن تا شهر لینکلن بوسیله قطار ۲ ساعت و ۱۵ دقیقه است. لینکلن مرکز اصلی کار و امکانات در لینکلن شایر مرکزی (Central Lincolnshire) است و نقش گسترده‌ای در منطقه ای ایفا می‌کند که بخش عمده لینکلن شایر و ناتینگهام شایر را پوشش می‌دهد. از جاذبه‌های دیدنی آن می‌توان به پارک طبیعت ویسبی (Whisby Nature Park) واقع در هفت مایلی جنوب غربی لینکلن اشاره کرد، با مساحتی بالغ بر ۱۶۰ جریب، دارای حیات وحش، دریاچه، حوضچه، جنگل، بوته زار و مرتع است.
زبان چوکشی ،Laurie Bauer, 2007, "The Linguistics Student’s Handbook", Edinburghو یا Chukot,Chukot (ckt) in ISO 639-3 زبانی از شاخه زبان‌های دیرین سیبری (شاخه چوکوتکا-کامچاتکایی است که در منطقه سیبری توسط اسکیموهای چوکچی تکلم می‌شود. از حدود پانزده هزار چوکچی روسیه حدود هشت هزار تن چوکچی زبان هستند و باقی روسی زبان شده‌اند. حدود پانصد تن چوکچی هم اصلاً روسی بلد نیستند.یونسکو زبان چوکچی را در فهرست زبان‌های درخطر نابودی قرار داده‌است. اگرچه چوکچی در رسانه‌هایی مانند رادیو و تلویزیون استفاده می‌شود و کاربردهای محدودی هم در تجارت دارد اما رشد فزاینده استفاده از زبان روسی بعنوان زبان میانجی موجب شده‌است که این زبان در معرض نابودی قرار بگیرد.یوری ریتخو مشهورترین نویسنده چوکچی است که البته بیشتر آثارش به روسی نوشته شده‌اند.
شغال‌الملک یا شغال‌الدوله، از دلقک‌های معروف طهران در عهد ناصری بود. وی مردی تنومند و قوی هیکل بود که کلاهی بزرگ بر سر می‌گذاشت و شال خلیل خانی بر کمر می‌بست.
علت شهرت وی بدین نام این بود که صدا و حرکات شغال را به خوبی تقلید می‌کرد. یگانه هنر وی این بود که با بهره گیری از این توانایی خویش، در موقع ناهار و شام به جلوی خانه‌های اعیان و اشراف و شاهزادگان قاجاری که به طور معمول در بیرونی خانه هایشان غذا می‌خوردند، می‌رفت و با صدای بلند مثل شغال زوزه می‌کشید. وی این کار را آن قدر ادامه می‌داد تا صاحبخانه، وی را به داخل خانه و سر سفره ناهار راه دهد. در عین حال اگر احیاناً هم برخی افراد به هر دلیل به وی اعتنا نمی‌کردند، او آن قدر زوزه می‌کشید و آصدایش را بالا می‌برد که صاحبخانه چاره‌ای به جز پذیرفتن او بر سر سفره خانه‌اش نمی‌یافت.
وی به محض اینکه بر سر سفره قرار می‌گرفت، باز هم به درآوردن صدا و حرکات شغال ادامه می‌داد. او اولین کارش این بود که جوجه‌های سفره را پیش خود جمع کرده و آنها را همانند شغال می‌خورد. این حرکات او، اغلب موجبات تفریح و انبساط خاطر و تفریح اشراف و اعیان طهران را فراهم می‌ساخت.
زبان اودمورت از زبان‌های اورالی رایج در کشور روسیه است که بنابر آمار حدود پانصد و پنجاه هزار گویشور در کشورهای روسیه و قزاقستان دارد.این زبان از شاخه زبان‌های پرمیک شمرده شده و با زبان کومی خویشاوندی نزدیک دارد.بر پایهٔ گزارش سایت اتنولوگ از ۷۷۰هزار اودمورتی حدود پانصد و پنجاه هزارتن دارای زبان مادری اودمورتی می‌باشند Ethnologue code=UDM و باقی روسی و قزاقی را به عنوان زبان اول خود حرف میزنند.زبان اودمورتی به الفبای سیریلیک نوشته می‌شود.
ابوطیّب مُـتَـنَـبّی (۳۰۳-۳۵۴ ق) (نسب: ابوالطَیّب احمد بن حسین بن حسن بن عبدالصمد جُعفی کِندی کوفی)، ادیب و شاعر برجستهٔ عرب در سدهٔ چهارم قمری بود. وی شاعر معروف دورۀ خلافت عباسی در دربار امیر سیف الدولة حمدانی در حلب بود، و برای او ۳۰۰ صفحه شعر سرود. به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین، برجسته‌ترین و تأثیرگذارترین شاعران عرب‌زبان، بسیاری از اشعار او به بیش از ۲۰ زبانِ جهان ترجمه شده‌است. اشعار او عمدتاً حول محور ستایش پادشاهانی است که در زمان حیاتش از آنها دیدن کرده بود. او سرودن شعر را در ۹سالگی آغاز کرد. او به هوش سرشار و شوخ‌طبعی مشهور است. متنبی به‌خاطر اشعارش بسیار به خود می‌بالید. در میان موضوعات شعری وی شجاعت، فلسفۀ زندگی و توصیف جنگ‌ها به چشم می‌خورد. بسیاری از اشعار او در جهان امروز عرب بسیار رواج داشته و دارند و تبدیل به ضرب‌المثل شده‌اند. استعداد شگرف او، وی را به بسیاری از رهبران عصر خود نزدیک ساخت.
کنیهٔ متنبی ابوطَیّب و نامش احمد است. وی در سال ۳۰۳ ق در حوالی کوفه زاده شد.Ayyıldız, Esat (2020), "el-Mutenebbî’nin Seyfüddevle’ye Methiyeleri (Seyfiyyât)", BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi , 7 (2) , 497-518 . DOI: نسب پدری او به قبیلۀ بنی جعفی از اعراب جنوبی می‌رسد. لقب کندی او، به منطقه‌ای که در آن زاده شده منسوب است. به‌خاطر استعداد شاعری و ادعای نسبِ صالحِ پیامبر، او در دمشق سوریه به تحصیل پرداخت. هنگامی که قرمطیان در ۳۱۲ قمری کوفه را تصرف کردند، او به آنها پیوست و در میان بنی کلب و سایر قبایل بادیه‌نشین زندگی کرد. با فراگیری نظریه و گفتمان آنها، او پیروان زیادی پیدا کرد، تا جایی که ادعای نبوت کرد — از همین رو متنبی (مدعیِ نبوت) نامیده می‌شود — درسال ۳۲۰ قرمطیان را در سوریه رهبری کرد. پس از دستگیری و دو سال زندانی شدن توسط اخشید، والی حُمْص، در ۳۲۳ دست از این کار برداشت و تبدیل به شاعری سرگردان شد. در طی این دوران، او نخستین اشعار معروفش را سرود. جاه‌طلبی‌های سیاسی او برای والی شدن، او را روانۀ دربار سیف الدولة و کافور اخشیدی نمود اما جاه‌طلبی وی به جایی نرسید.
متنبی در دورانی می‌زیست که خلافت عباسی شروع به فروپاشی کرد، بسیاری از ولایات حکومت اسلامی از لحاظ سیاسی و نظامی از خلافت ضعیف عباسی مستقل شده بودند. ریاست این ایالت‌ها با امارت حلب بود. او شروع به سرودن مدایحی به سبک سنتی کرد که توسط ابوتمام و بُحْتُری شاعر پایه‌گذاری شده بودند. در سال 336 قمری وی به سیف الدوله شاه‌زادهٔ شاعرپیشهٔ حمدانیِ شمالِ سوریه پیوست. وی در همین سال به دربار سیف الدوله ملحق شد. سیف الدوله کاملا درگیر جنگ با امپراتوری بیزانس واقع در آسیای صغیر بود که متنبی نیز او را همراهی می‌کرد. در طی نه سال اقامت در دربار سیف الدوله، متنبی بزرگ‌ترین و مشهورترین اشعار خود را سرود. او در ستایش حامیانش مدایحی سرود که شاهکارهای شعر عربی به شمار می‌آیند. در طی اقامت در حلب، رقابت شدیدی میان متنبی و بسیاری از دانشمندان و شاعران دربار سیف الدوله در گرفت، یکی از این شاعران ابوفراس حمدانی، پسرعموی سیف الدوله بود. علاوه بر این، متنبی محبوبیت خود را نزد سیف الدوله به‌خاطر بلندپروازی‌های سیاسی برای رسیدن به ولایت از دست داد. اواخر این دوره مملو از دسیسه‌ها و حسادت‌هایی بود که با خروج متنبی از سوریه به مصر به اوج خود رسید که اخشیدیان در آنجا به نام خود حکومت می‌کردند.
متنبی پس از ترک سیف الدوله به دربار کافور اخشیدی پیوست، اما کافور نیات متنبی را رد کرد و مدعی شد که آنها تهدیدی برای موقعیت او هستند. متنبی دریافت که آرزوهای او برای تبدیل شدن به یک دولتمرد محقق نخواهد شد و او مصر را در سال ۳۴۹ قمری ترک کرد. پس از ترک مصر، او کافور را با قصاید نیشدار مورد انتقاد قرار داد.
به نظر می‌رسد ماهیت خودشیدایی متنبی چندین بار او را به دردسر انداخته است و شاید دلیل کشته شدن او باشد. این را می‌توان در شعر او مشاهده کرد که غالباً متکبرانه است:
او در شعر معروفی از قدرت شخصیت و آزادی ناشی از شناخت خود صحبت می‌کند.
من آنم که حتی کوران شعرم را می‌بینند و حتی کَران کلماتم را می‌شنوند.
اسب و شب و صحرا، شمشیر و نیزه و کاغذ و قلم نیز مرا می‌شناسند.
این گفتارهای او نیز معروف است:
وقتی دندان‌های نیش شیر را دیدی، گمان مبر که شیر در حال لبخند زدن است.
نه هر آنچه آدمی آرزو کند بدست آرد، بادها در خلاف جهت حرکت کشتی می‌وزند.
هرگاه در پی رسیدن به آرزوهای بلند هستی، به کمتر از ستارگان راضی نباش.
متنبی یعنی کسی که ادعای پیغمبر بودن نموده‌است ولی ابوطیب متنبی معتقد به دیانت اسلام و مذهب تشیع بود و پیغمبری محمد را قبول داشت و ادعای نبوت نداشت.
در زبان فارسی، سعدی به اشعار وی نظر دارد. الوساطه بین المتنبی و خصومه یکی از کتاب‌های مشهوری است که درباره‌اش نوشته شده. ابوالعلا معری بسیار به متنبی عقیده داشت و او را بزرگ‌ترین شاعر جهان می‌دانست و کتاب: «معجز احمد» معری دربارهٔ متنبی است.
متنبی شیعه بود و با سیف الدوله حمدانی و خاندان حمدانی‌های شیعه در حلب مرتبط بود؛ و اشعار بسیاری در مدح آن‌ها سروده‌است.
نحوی معروف، ابن جنی (۳۲۹-۳۹۱ قمری) شرحی به نامِ «الفسر» (شرح) بر اشعار متنبی نوشته‌است.
وی از بزرگ‌ترین شاعران تمام طول تاریخ عرب است و هیچ شاعری در بین اعراب دیوانش مانند دیوان متنبی و شعر او مورد نقد و استقبال واقع نشده‌است و از این جهت با انوری و حافظ در ادبیات ایران قابل‌مقایسه است.
از برجسته‌ترین ویژگی‌های ستایش‌چامه‌های متنبی مبالغه و اغراق می‌باشد؛ او در مدایح خود به ستودن ویژگی‌های معنوی چون دلاوری، گشاده‌دستی، نیرومندی، دانشمندی و تدبیر و غیره بیشتر توجه داشته تا ویژگی‌های مادی و ظاهری مانند زیبایی ظاهری، بسیاری دارایی، بستگان و فرزندان.
این بیت را او در وصف دلاوری و گشاده‌دستی محمد بن زریق طوسی با مبالغه و اغراق گفته‌است:دیوان متنبی، ج ۲ ص ۱۹۳
از سرانگشتان او بخشش می‌ریزد و از دم تیغش خون دشمنان.
متنبی در ستایش علی، پیشوای شیعیان نیز سروده‌های بسیاری دارد که در اغلب چاپ‌های دیوان وی حذف شده‌است. مانند:
بیت اول این شعر را ابواعلاء معری در وصف خود می‌دانست! و بیت آخر این بیت از عوامل قتل متنبی است.
متنبی علاوه بر شاعری یک فیلسوف بود و در عهد فارابی می‌زیست. اشعار حکیمانهٔ وی که ضرب‌المثل شده‌اند قابل‌مقایسه با قطعات حکیمانهٔ سعدی است.
والهجر أقتل لی مما اراقبه / أنا الغریق فما خوفی من البلل
وتَعظُـم فی عَینِ الصّغِـیرِ صِغارُها/ وتَصغُـر فی عَینِ العَظِیمِ العَظائِمُ
تعداد زیادی از اشعار وی توسط شاعران فارسی به صورت تحت‌اللفظی یا اخذ محتوا و مضمون به شعر فارسی درآمده است.
علت قتل متنبی، شعری بود که در هجو مردی به نام «ضبه اسدی» سروده بود. ضبه به همراه عمویش فاتک اسدی نقشۀ رهگیری متنبی و پسرش محسد و غلامش را در نزدیکی بغداد کشیدند. ابن رشیق بر آن است که وقتی متنبی فرصت فرار پیدا کرد، مهاجمان برخی از اشعار قدرتمند او در مورد شجاعت را قرائت کردند و او مجبور شد به آنها عمل کند. او جنگید و در سال ۳۵۴ قمری همراه با یارانش درگذشت. مرگ وی شبیه کشته شدن فارابی بود.
زبان دولگان از زبان‌های ترکی و از شاخه زبان‌های ترکی سیبری است که در شبه جزیره تایمیر در نزدیکی اقیانوس منجمد شمالی توسط پنج هزار تن از دولگان‌ها بدان تکلم می‌شود. الفبای نگارش این زبان سیریلیک است و نزدیکی زیادی با زبان یاکوتی دارد. این زبان به طور قطع در معرض خطر Definitely endangered قرار دارد. http://www.unesco.org/languages-atlas/index.php?hl=en&page=atlasmap# http://www.unesco.org/new/en/culture/themes/endangered-languages/atlas-of-languages-in-danger/ https://www.ethnologue.com/country/RU/languages https://www.britannica.com/place/Russia/Mixed-and-deciduous-forest#ref422354
پاپ سلستین ممکن است به یکی از پاپ‌های زیر اشاره نماید:
پاپ اوژن یا پاپ اوژنیوس ممکن است به یکی از پاپ‌های زیر اشاره نماید:
کمودور پی‌ای‌تی نام یک رایانه شخصی/خانگی بود که در سال ۱۹۷۷ توسط کمودور اینترنشنال عرضه شد. این رایانه، یک محصول آموزشی پرفروش در حوزه آمریکا و کانادا محسوب می‌شد. این نخستین محصول کمودور با امکانات کامل رایانه‌ای بود و تولید آن بر پایه یک سیستم ۸-بیتی بود.
پاپ سیلوستر ممکن است به یکی از پاپ‌های زیر اشاره نماید:
پاپ ژولیوس ممکن است به یکی از پاپ‌های زیر اشاره نماید:
ویلهلم دیلتای (۱۹ نوامبر ۱۸۳۳–۱ اکتبر ۱۹۱۱) مورخ، جامعه‌شناس، روان‌شناس و فیلسوف آلمانی‌ است. او و ماکس وبر از بنیان‌گذاران جامعه‌شناسی تفهمی به‌شمار می‌رود.
دیلتای از جمله اندیشمندانی است که آثارش به زبان انگلیسی قدری دیر ترجمه شده‌اند. آثار این فیلسوف در سال ۱۹۸۹ به زبان انگلیسی برگردان شدند.
امروزه یکی از نحله‌های مهم و مطرح در هرمنوتیک، روشی است که برای تفسیر و تحلیل علوم انسانی به کار می‌رود. هرمنوتیک که در ابتدای ظهورش محدود به فقه اللغه و تفسیر متون مقدس بود با تلاش‌های علمی فریدریش شلایرماخر به روش فهم همه متون توسعه یافت و امروزه با یک توسعه دیگر در کاربرد آن برای فهم همه پدیده‌های انسانی اعم از متن و غیر متن به کار می‌رود و به عنوان یک رهیافت اساسی برای پژوهش در علوم انسانی دارای اهمیت خاصی است. این مهم مرهون تلاش علمی ویلهلم دیلتای، مورخ و فیلسوف آلمانی (۱۹۱۱ تا ۱۸۳۳ میلادی) است. تلاش‌های علمی وی بسیار گسترده و عمیق است و در زمینه متافیزیک، فلسفه اخلاق، تاریخ، معرفت‌شناسی، روانشناسی و نقد ادبی آثار مهمی عرضه کرده‌ است. سهم مهم وی در فلسفه، تحلیل معرفت‌شناسانه اش از علوم انسانی است. دیلتای نخستین کسی بود که در علوم انسانی معرفت‌شناسی مستقلی را به وجود آورد و آثار وی برای کل مسئله علوم انسانی و نتایج فلسفی و منطقی و معرفت‌شناسی آن منبع مهمی به‌ شمار می‌رود. از سوی دیگر اشتهار وی مرهون تفکرات هرمنوتیکی اوست. دیلتای هرمنوتیک را نه تنها روشی برای فهم متون یا گفتارها می‌دانست، بلکه از آن برای فهم همه ابرازها و تجلیات انسانی اعم از رفتارها، هنرها، حوادث تاریخی، نهادها و غیره بهره می‌گرفت. دیلتای معتقد بود که رفتار، گفتار و مکتوبات آدمیان جملگی حاکی از حیات ذهنی و درونی آن‌هاست و علوم انسانی باید به دنبال راهیابی به حیات درونی صاحبان این افعال و آثار باشد. وظیفه و رسالت هرمنوتیک تنظیم و تنقیح اصول و قواعد چنین امری است. بدین ترتیب، دیلتای پرسش فهم متون را به پرسش فهم تجلیات و بیان‌های بشری تغییر داد و هرمنوتیک را به مطلق علوم انسانی توسعه داد و آن را در مقابل روش‌شناسی علوم طبیعی عرضه نمود.بلایشر، ژوزف؛ گزیده هرمنوتیک معاصر، ترجمه سعید جهانگیری، تهران، پرسش، 1380، ص 23
دیلتای با پوزیتیویسم مخالفت کرد و معتقد بود نمی‌توان علوم انسانی را در قالب تجربه ریخت.
بحث از بنیادهای فلسفی علوم انسانی نخستین بار در تاریخ علوم انسانی غرب با انتشار کتاب «مقدمه بر علوم انسانی» ویلهلم دیلتای در ۱۸۸۳ مطرح شد. نگاه دیلتای به مباحث فلسفه علوم انسانی در ذیل پارادایم هرمنوتیک قرار می‌گیرد که در واکنش به پوزیتیویسم شکل گرفت. او رسالت کتابش را نیز «تثبیت اهمیت و استقلال علوم انسانی در مقابل سلطه تحمیل‌شده دیدگاه علوم طبیعی در تفکر فلسفی» می‌داند.
او یکی از اندیشمندان تأثیرگذار و شاید مؤسس در حوزه هرمنوتیک است و در کنار شلایرماخر و گادامر، به عنوان یکی از اضلاع مثلث هرمنوتیک مدرن مطرح به‌شمار می‌آید. دیلتای برای نخستین بار هرمنوتیک را بنیاد روش‌شناختی علوم انسانی معرفی می‌کند و می‌کوشد این علوم را از سیطره پوزیتیویسم برهاند.
دیلتای با عطف به ویژگی‌های کنش انسانی و معنادار بودن کنش‌های آدمیان، به تفاوت موضوعات علوم انسانی و علوم طبیعی پی برده بود. ماکس وبر، جامعه‌شناس آلمانی، با تأثیرپذیری از دیلتای توانست نوع جدیدی از جامعه‌شناسی را بنیان گذارد که کمتر از علوم طبیعی الگو می‌گرفت (جامعه‌شناسی تفهمی).
از آنجایی که دیلتای در قرن نوزدهم می‌زیست، بدیهی است که تحت تأثیر نحله‌های فلسفی رایج در دوران خود و همین‌طور تاریخ فلسفه اسلاف خود باشد. شاید بتوان اندیشه‌ها و نحلههای اثرگذار بر دیلتای را به سه گروه تقسیم کرد:
۱.یکی ازنحلههای فکری رایج در قرن نوزدهم پوزیتیویسم و تجربه‌گرایی بوده‌است. تأثیرپذیری دیلتای از تجربه‌گرایی این بود که از این روش به نحو سلبی در تبیین علوم انسانی و متدلوژی آن الهام گرفت. کاری که کانت در راه تثبیت مبانی علوم تجربی و تضعیف ارکان متافیزیک انجام داد به تأمل فلسفی در مبانی علوم منجر شد و به رشد و تقویت روش‌شناسی در قرن نوزدهم انجامید. دیلتای نیز متأثر از او در عین حال که علوم انسانی را به لحاظ روش از چارچوب علوم تجربی خارج می‌کرد درصدد بود که روش‌شناسی عامی برای دستیابی به علوم انسانی عینی ارائه کند. پوزیتیویسم، تنها راه عینیت بخشیدن، واقعی کردن و ارزشمند دانستن علوم را روش تجربی می‌دانست؛ یعنی هر فهم مقبول و ارزشمندی باید بر تبیین تجربی و معیار آزمون‌پذیری مبتنی باشد. از این دیدگاه، مباحث علوم انسانی و به تعبیر دیلتای «علوم معنوی» به دلیل عدم امکان تجربه و آزمون‌پذیری به معنای پوزیتیویستی آن بی‌اعتبار، غیر عینی و غیرواقعی هستند. همت عمده دیلتای وقف آن گردید که با ارائه ضابطه و ملاکی برای عینی کردن علوم انسانی نشان دهد که این علوم نیز در ردیف علوم طبیعی و فیزیکی، عینی، ارزشمند و معتبر هستند.
البته تفاوت موضوعی علوم انسانی و تجربی و در نتیجه تمایز روش آن‌ها ابداع و ابتکار دیلتای نبود، زیرا پیش از او پیروان مکتب تاریخ‌گروی با بیان و رویکردی متفاوت به آن تصریح داشتند، اما نکته قابل تأمل در اندیشه دیلتای تلقی خاصی است که وی از فلسفه حیات ارائه داده و دیگر اینکه او این تفکیک روش‌شناختی را مانع از اتصاف علوم انسانی به عینیت نمی‌داند.واعظی، احمد؛ درآمدی بر هرمنوتیک، تهران، پژوهشکده فرهنگ و اندیشه معاصر، 1380، ص 107 به همین دلیل دیلتای نیز تحت تأثیر سنت عینیتگرایی که از گذشته تا آن زمان وجود داشت اعتقاد به امکان شناخت عینی و دسترسی به معنای واحد موضوع تفسیر داشت و مانند شلایرماخر به عینیت فهم معتقد بود.
۲.قرن نوزدهم علاوهبر اینکه تحت تأثیر افکار پوزیتیویسم بود دوران رواج مکتب تاریخ‌گروی (Historicism) نیز بود. بنابر دیدگاه تاریخ‌گروی، هر اندیشه و به‌طور کلی هر پدیده‌ای را باید در فضای عصر آن پدیده و با توجه به تاریخ آن درک کرد، یعنی همه خلاقیت‌های هنری، آفرینش‌های ادبی و ارائه افکار و ایده‌ها در چارچوب عناصر معرفتی عصر خود پا به عرصه ظهور نهاده‌اند، ولی مفسر که در صدد فهم و درک گذشته‌است در محاصره عناصر معرفتی و معیارهای مفهومی عصر خود قرار دارد و به همین جهت با کمک ملاک‌ها و معیارهای این عصر، امکان دستیابی و فهم پدیده‌ها و اندیشه‌های اعصار گذشته وجود نخواهد داشت. بلکه فهم گذشته در گرو چشم‌اندازها و افق‌های فکری مفسر است و دیدگاه و جایگاه تاریخی او در فهم تاریخی‌اش تأثیرگذار است. از این رو از تاریخ‌گرایی به نسبی‌گرایی نیز تعبیر می‌شود؛ زیرا با پذیرش آن، علوم تاریخی، نظریه‌ها نسبی و غیرمطلق خواهند شد.
دیلتای علی‌رغم اینکه از تاریخیگری تأثیر پذیرفته و معتقد است که «تمامیت انسان فقط در تاریخ است» و «هیچ راه ممکنی برای رفتن به ورای نسبیت آگاهی تاریخی وجود ندارد»واعظی، احمد؛ درآمدی بر هرمنوتیک، تهران، پژوهشکده فرهنگ و اندیشه معاصر، 1380، ص 118 در عین حال درصدد است که بر این تاریخیت انسان غلبه کند و تأکید می‌کند که مفسر علوم انسانی می‌تواند از طریق همدلی به شناخت و فهم پدیده‌های تاریخی دست یابد و خود را از غلتیدن در تاریخ برهاند.
۳.دیلتای در نظریات هرمنوتیکی خود نیز تحت تأثیر مکتب رمانتیسم و افکار استاد خود شلایرماخر بوده‌است. دیلتای برای ترسیم روش‌شناسی عام برای علوم انسانی از نظریه شلایرماخر کمک می‌گیرد و همانند او برای فهم پدیده‌های انسانی بر نیت ذهنی مؤلف و تجربه زندگی او تأکید دارد. وی معتقد بود همان‌گونه که متن مکتوب و گفتار، تجلی مقاصد و اندیشه‌های نهفته مؤلف و گوینده آن‌هاست، افعال و حوادث نیز تجلی و ظهور نیات و اندیشه‌های آفرینندگان آنهاست. از رهگذر همین تجربیات و عینیت یافتگی‌هاست که می‌توان به معنای نهفته در درون زندگی دست یافت. منظور دیلتای از عینیت یافتگی‌ها، تنها متون و آثار هنری نیست، بلکه هر چیزی است که در آن روح یا ذهن انسان خود را متجلی سازد، اعم از اندیشه، زبان، قانون و نهادهای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی. فهمیدن همه این‌ها مستلزم این است که انسان هر کدام از آن‌ها را در افق و زمینه خاص خودش قرار دهد و به عبارت دیگر، تجربه مؤلف آن‌ها را بازآفرینی و بازسازی نماید.فروند، ژولین؛ نظریه‌های مربوط به علوم انسانی، ترجمه محمدعلی کاردان، تهران، نشر دانشگاهی، 1372، ص 71
دیلتای دو گونه شناخت علمی، یعنی علوم فیزیکی یا طبیعی و علوم معنوی یا انسانی، را از یکدیگر تفکیک نموده و بر این عقیده است که علوم طبیعی و انسانی هم در روش و هم در موضوع با هم متفاوتند. پدیده‌های انسانی و تاریخی علاوهبر اینکه دارای یک لایه بیرونی هستند که می‌توانند موضوعی برای تحقیقات طبیعت‌گرایانه باشد، از محتوای درونی نیز برخوردارند و همین ویژگی است که دلیل لزوم روش‌شناسی خاصی برای علوم انسانی است. برخلاف پدیده‌های طبیعی که موضوع علوم تجربی را شکل می‌دهند به لحاظ وجودی تکساحتی هستند.
به تعبیر دیگر پدیده‌های طبیعی به گونه‌ای هستند که فهم و تفسیر در آن‌ها راه ندارد بلکه تنها می‌توان به توصیف مناسبات علی و معلولی از طریق استقرای علمی و اثبات و ابطال آن‌ها پرداخت، در حالیکه در علوم انسانی پای انسان در میان است و به همین دلیل نمی‌توان به تبیین محض اکتفا نمود؛ بنابراین از نظر دیلتای پدیده‌های اجتماعی و روانی با شیوه‌های علوم طبیعی به‌طور کامل قابل فهم نیستند و باید اذعان نمود که علمی خاص امور روحی وجود دارد که علم مستقلی است. روش هرمنوتیک می‌تواند به عنوان روشی مستقل برای تحلیل و بررسی علوم انسانی به کار آید. دیلتای در راستای همین علایق، در سراسر زندگی‌اش کوشید بنیانی برای علوم انسانی بیابد. کوشش‌های اولیه او متکی بر روانشناسی بود، اما به تدریج دریافت که یک بنیان کاملاً روانشناختی برای علوم انسانی رضایت‌بخش نیست به همین جهت در پایان قرن نوزدهم زمینه‌های اجتماعی تاریخی را بیشتر مورد توجه قرار داد و به طرح این نظر پرداخت که تفسیر و تأویل (Interpretation) مظاهر و نمودهای انسانی و نه روان‌شناسی، شالوده و بنیاد علوم انسانی است.همان صفحه 71 و72
دیلتای با تمایز میان روش شناخت علوم انسانی و علوم طبیعی، درصدد برآمد تا قواعد و اصولی مطلق و عینی را برای علوم انسانی ارائه کند تا در برابر علوم طبیعی به عنوان بنیانی برای علوم انسانی به حساب آید. این اصول را در موارد زیر می‌توان خلاصه نمود:
۱.عینی بودن معنای متن: با گسترشی که دیلتای در دامنه کاربرد هرمنوتیک داده‌است، در نگاه او «متن» به معنایی اعم از نوشتار و گفتار و رفتار انسان به کار می‌رود. دیلتای تحت تأثیر اسلاف خود مانند کلادنیوس و شلایرماخر معنای نهایی متن را «نیت پدیدآورنده آن» می‌دانست و آن را به معنایی که مؤلف در سر داشته و تلاش کرده در اثر خود بیان کند تفسیر می‌کرد، اما بر این مطلب پای فشرد که متن، تجلی روح مؤلف و بروز شخصیت اوست و کاوش متن برای رسیدن به نیت مؤلف به منظور شناخت بهتر مؤلف است، به‌گونه‌ای که چه بسا حتی خود مؤلف نیز خود را آن‌گونه درک نکرده باشد. از این رو، گاه مفسر از مؤلف فراتر می‌رود و از سخن وی او را درمی‌یابد که خود مؤلف از درک آن ناتوان بوده‌است. پس شناخت کامل‌تر مؤلف هدف اصلی هرمنوتیک است.
۲.مفهوم تاریخمندی: مفهوم «تاریخمندی» جایگاه ویژه‌ای در تفکر دیلتای دارد، بدین معنا که معنا همواره در متن و زمینه قرار دارد و بدیهی است که برای فهم آن باید زمینه را شناخت. این امر نیز مستلزم بازآفرینی و بازسازی تجربه مؤلف آن است. مراد دیلتای از فهم، صرف عمل ادراک ذهن یا صرف عمل تفکر نیست، بلکه عملی است که طی آن ذهن، ذهن دیگر را یا زندگی دیگر را می‌فهمد و برای این فهمیدن هم شخص خود را در دیگری بازمی‌یابد و از این طریق تجربه زندگی دیگری را بازسازی نموده و آن را می‌فهمد. «دیلتای این فهم را اساساً فهم همدلانه‌ای می‌انگاشت که متضمن فرافکنی خود در ذهن دیگری (آفریننده)، از رهگذر دریافت کلام فرهنگی است. او این کلام فرهنگی را «ذهن عینی» می‌نامید. ما از این راه تجربه زیسته مؤلف را بازسازی می‌کنیم».کربای، آنتونی؛ «درآمدی بر هرمنوتیک»، نیچه و دیگران، هرمنوتیک مدرن؛ گزینه جستارها، ترجمه بابک احمدی و دیگران، تهران، نشر مرکز، 1377، ص 11
این بخش از افکار دیلتای که تکیه زیادی بر تجربه و نیت مؤلف و توجه ویژه‌ای به همدلی با او دارد و ریکور آن را «رویه کسب فهم از طریق انتقال به ذهنیت روانی شخص دیگر» نامیده‌است،ریکور، پل؛ «رسالت هرمنوتیک»، دیوید کوزنزهوی، حلقه انتقادی، ترجمه فرهاد مرادپور، تهران، روشنگران، 1378، ص 21 که به هرمنوتیک روش مورد نظر او بیشتر جنبه رمانتیک و روانشناختی داده‌است. بنابه تصریح نظریه‌پردازان بزرگ هرمنوتیک و شارحان آثار دیلتای، جنبه رمانتیکی و روان‌شناختی هرمنوتیک دیلتای تا حد زیادی مدیون افکار شلایرماخر می‌دانند.ر. ک. پالمر، ریچارد؛ علم هرمنوتیک، ترجمه محمدسعید حنایی، تهران، هرمس، 1377، ص 136 ـ 134؛ نیچه و دیگران، پیشین، ص 11 و کوزنزهوی، دیوید؛ حلقه انتقادی، ترجمه مراد فرهادپور، تهران، روشنفکران، 1371، صص 24 ـ 21
۳.تجربه زیسته: یکی از جنبه‌های اصلی اندیشه دیلتای دیدگاه او دربارهٔ فلسفه حیات است. از نظر او حیات واقعیتی بیولوژیک و مشترک بین انسان و حیوان نیست بلکه امری است که ما آن را با تمام تنوع و پیچیدگی‌های آن تجربه کرده‌ایم. از نظر دیلتای علاوهبر اینکه انسان قادر است که حیات و زندگی خود را تجربه کند و این حیات در اعمال و رفتار و گفتار و خلاقیت‌ها و آفرینش‌های او ظهور و تجلی پیدا می‌کند، هم‌چنین قادر است که به طریقی در تجربه حیاتی دیگران نیز سهیم شود.واعظی، احمد؛ پیشین، ص 108
از دید دیلتای، آدمیان در هویت بشری مشترکند و تفاوت آن‌ها تنها به خصوصیات تاریخی روزگارشان بازمی‌گردد. پس اگر کسی بتواند فضای زمانه شخص دیگری را برای خود بازتولید کند، می‌تواند جایگزین او گردد و به درکی مشابه او در ابداع و ایجاد و تألیف آن موضوع دست یابد. به‌طورکلی پیش‌فرض هر علم انسانی، قابلیت جایگزین کردن انسان در زندگی ذهنی و درونی دیگران است. راهیابی به حیات درونی انسان‌ها از طریق تجربه همدلانه یعنی نوعی بازسازی روانشناختی دنیای آن‌ها تنها راه شناخت و فهم تجلیات حیات آنان است.
تجربه زیسته (Erlebnis) در اصطلاح دیلتای عبارت است از یک تجربه بی‌واسطه و حضوری از چیزی؛ تجربه‌ای که در آن بین عالم و معلوم، بین تجربه‌گر و تجربه‌شونده، اتحاد و هویت برقرار است. تجربه زیسته در مقابل Erfahrung است؛ یعنی تجربه دست دوم که باواسطه و حصولی است، اما به نظر دیلتای در علوم انسانی، تجربه از نوع Erlebnis که بی‌واسطه است، جریان دارد. افکار وی در این خصوص در عبارت مشهور و موجز وی چنین بیان شده‌است: «ما طبیعت را توضیح می‌دهیم، اما انسان را باید بفهمیم»پالمر، ریچارد؛ پیشین، ص 127 فهم با تفاهم همراه است و از طریق ارتباط میان جوینده فهم و موضوع مطالعه او که همان عالم زندگی یا تجربه زندگی است فراهم می‌آید. مفهوم «تجربه زندگی» یا «تجربه زیسته» در قلب هرمنوتیک دیلتای جای دارد و به همین دلیل است که دیلتای هم در کنار نیچه و برگسون به عنوان «فیلسوف زندگی» شهرت یافته و این شهرت او نیز نتیجه همین نگاهش به زندگی برحسب معنا و تأکیدش بر فهم زندگی از تجربه خود زندگی است.
درک تجلیات حیات انسان به معنای درک حالات درونی و ذهنی‌ای است که این تجلیات بیانگر و حاکی از آن است. وظیفه فهم آن است که در این واقعیات محسوس فیزیکی نفوذ و رسوخ کند تا به آن چیزی که در دسترس و مشاهده حواس نیست دست یابد.
از نظر دیلتای فهم حیات دیگران از طریق اظهارات و تجلیات حیات به سه شرط امکان‌پذیر است: نخست آن‌که ما باید با فرایندهای ذهنی‌ای که از خلال آن، معنا اظهار و تجربه می‌گردد آشنا باشیم. در غیر این صورت نخواهیم توانست از حیات دیگران چیزی بفهمیم، از این جهت «برای فهمیدن انسان باید انسان بود»کربای، آنتونی؛ پیشین، ص 11 دیلتای در نوشته‌های نخستین خود بر این شرط تأکید زیادی داشت و با تأکید بر «روانشناسی تفسیری» در مقابل روان‌شناسی تبیینی به تبیین جنبه‌های مختلف حیات روانی با مراجعه به ساختار درونی آن‌ها پرداخت، اما در نوشته‌های متأخر بر دو شرط دیگر بیشتر تأکید می‌کرد: یکی اینکه باید زمینه واقعی و انضمامی اظهار و تجلی حیات را نیز شناخت. به عنوان نمونه برای فهم یک مذهب یا یک اندیشه فلسفی باید شرایط و زمینه‌های ظهور آن را بررسی نمود و شرط سوم این‌که شناخت سیستم‌ها و نظام‌های فرهنگی و اجتماعی ضروری است. به این طریق سرشت و ماهیت بیشتر اظهارات مشخص می‌گردد.واعظی، احمد؛ پیشین، ص 112
حوزه علمیه اصفهان یکی از قدیمی ترین و بزرگترین حوزه‌های علمیه در ایران است.
هم اکنون بیش از ۴۰ مدرسه در استان اصفهان تحت نظارت مرکز مدیریت حوزه های علمیه استان اصفهان و زعامت حسین مظاهری از مراجع تقلید شیعه است.
حوزه علمیه اصفهان از ابتدا تا کنون چهار دوره را پشت سر گذاشته است. دوره اول در زمان آل بویه است که بزرگانی چون ابن‌سینا و ابوریحان بیرونی در این حوزه به تدریس می‌پرداخته‌اند. دوره دوم در عصر سلجوقیان است که در آن مدارس این حوزه علمیه گسترش فراوانی یافت. دوره سوم در عصر صفویان است که با توجه به انتقال پایتخت سلطنت به اصفهان و نیز توجه خاص شاهان صفوی، این حوزه علمیه به اوج رونق خود رسید. دوره چهارم نیز از پایان عصر صفوی تا عصر حاضر است.
فتح اصفهان در سال ۲۳ هجری قمری (۶۴۳ میلادی) در زمان خلافت عمر بن خطاب
. اصفهان در دوران سلجوقیان به سرعت توسعه یافت و به یکی از مهمترین شهرهای ایران تبدیل شد. ابن حوقل در توصیف اصفهان در نیمه دوم قرن چهارم قمری و اشاره به منسوجات ابریشم و پنبه، زعفران و میوه‌های مختلف آن که به نقاط دیگر صادر می‌شد، می‌گوید: "از عراق تا خراسان، هیچ شهر تجاری بزرگتری از اصفهان وجود نداشت، مگر ری".
با توجه به آنچه در تاریخ نقل شده است، اولین فعالیتهای حوزه علمیه اصفهان به دوران سلطنت آل بویه برمی‌گردد. هنگامی که ابوجعفر دشمنزیار حاکم اصفهان بود، ابن سینا برای خدمت نزد او رفت.
این دوره همزمان با دوران حکومت امپراتوری سلجوقی بود. در این دوران، نظام‌الملک جنبش‌های مدرسه‌سازی و رقابتهای مذهبی-سیاسی را رواج داد، بنابراین تاریخ حوزه علمیه شیعه در این دوران چندان روشن نیست. اگرچه "حسین سلطان‌زاده"
، و جانشین وی نیز، اولجایتو(۷۰۳ - ۷۱۶ قمری، ۱۳۰۴ - ۱۳۱۶ میلادی)، توسط شیعیان به مناسبت گرویدن او به مذهب شیعه به محمد خدابنده معروف شد.
این دوره یکی از پررونق‌ترین دوره‌های حوزه علمیه اصفهان است. با دعوت علما و دانشمندان جبل عامل به ایران و تمرکز بر اصفهان در عصر صفویه، حوزه علمیه اصفهان به اوج شکوفایی خود رسید. برخلاف دوران آشفتگی -هنگامی که جنبش‌های مدرسه‌سازی توسط نظام‌الملک برای ترویج مکتب شافعی آغاز شد- در این دوره حوزه علمیه اصفهان، با ساخت مدارس دینی شیعه رواج گرفت و ده‌ها مدرسه در دورترین نقاط ایران تاسیس شد. اما گسترش خرافات و فساد اخلاقی و روی آوردن به جهان و مظاهر مادی، بی‌اعتنایی به دانش و ادب عوامل انحطاط صفوی را فراهم کرد. جبل عامل، که از دیرباز یک دانشگاه برای شیعه امامیه و مرکز آموزش دانشمندان در علوم مختلف اسلامی مانند حدیث و فقه، تفسیر، کلام و اخلاق بود، با گرایش شاه اسماعیل یکم به تشیع و دعوت فقهای شیعه راه را برای ترویج تفکرات شیعی هموار ساخت. البته تاریخ تشیع در ایران به قرون اول و دوم قمری (۶۲۲ تا ۸۱۶ میلادی) برمی‌گردد.
برهه تاریخی چهارم حوزه علمیه اصفهان در مورد رویارویی آن با حکومت‌های افشاریان، زندیان، قاجاریان و دودمان پهلوی است. حاکمان این رژیمها عمدتا افرادی نالایق بودند و به فرهنگ و علم توجهی نداشتند و تنها عملکرد آنها «انباشت ثروت» و «دادن امتیاز» به کشورهای خارجی بود.
در دوران صفویه، به دلیل فشارهای شدید بر شیعیان توسط امپراتوری عثمانی، برخی از علمای شیعه جبل عامل به ایران مهاجرت کردند تا از این فرصت گشایش سیاسی موجود در ایران استفاده کنند و مذهب تشیع را ترویج کنند.
در پی تصرف اصفهان توسط محمود افغان و متعاقب آن به قدرت رسیدن نادرشاه افشار (سلطنت ۱۱۴۸ تا ۱۱۶۰ قمری) و ناامنی شهر، حوزه علمیه اصفهان رونق سابق خود را از دست داد و این اتفاق تعدادی از علما را مجبور به مهاجرت به شهرهای دیگر کرد.
در دوره قاجار (۱۱۷۵ تا ۱۳۰۴)، کرسی تدریس فقه و اصول در حوزه علمیه اصفهان رونق داشت. در این دوره، بیشتر علما تحصیلات و مقاطع حوزوی خود را در این شهر می‌آموختند و برای تکمیل تحصیلات خود به حوزه تازه تاسیس نجف مهاجرت می‌کردند. البته برخی از آنها پس از اخذ درجه اجتهاد و دستیابی به سطوح بالای تحصیلات حوزوی به اصفهان بازمی‌گشتند و تدریس و انجام سایر امور دینی را آغاز می‌کردند. این رفت و آمد باعث شد اصفهان همچنان در آموزش مجتهدین برجسته پیشگام باشد.
در واقع از این زمان به بعد حوزه علمیه اصفهان رسماً به یکی از حوزه‌های تابعه حوزه علمیه نجف تبدیل شد و اساتید فرهیخته نجف در این شهر مستقر شدند و دستاوردهای علمی آن را در اختیار طلاب قرار دادند. حوزه علمیه اصفهان رونق خود را در دهه‌های اول سلسله پهلوی به ویژه در پی سیاستهای پهلوی اول از دست داد.
در یکی دو دهه اخیر، حوزه علمیه اصفهان از دستاوردهای علمی حوزه علمیه قم بسیار بهره برده و اساتید برجسته آن، از فارغ التحصیلان حوزه علمیه قم و همچنین حوزه علمیه نجف هستند.
حوزه علمیه اصفهان یکی از حوزه‌های نادری است که بیشترین مهاجرت علمی دانشمندان و علمای اسلامی را پذیرفته است. در اینجا برخی از دانش‌آموختگان و فارغ‌التحصیلان این حوزه علمیه نام برده می‌شوند:
●شیخ عباسعلی ادیب معروف به شیخ بهایی زمان
برخی از برجسته‌ترین مراجع و فقهای شیعه به مدارج عالی در حوزه علمیه اصفهان رسیدند و سپس برای تکمیل تحصیلات خود به نجف رفتند. اینان شامل:
بیشتر موضوعات علوم اسلامی به صورت دوره‌ای و در سطوح بسیار بالا در مدارس حوزه علمیه اصفهان تدریس می‌شود که مهمترین آنها به شرح زیر است:
یکی از ویژگی‌های حوزه علمیه اصفهان، به خصوص در دوره صفویه، رونق مدرسه‌سازی در اصفهان بود. اکثر این مدارس توسط حاکمان و متحدان آنها ساخته شده است. برخی از این مدارس هنوز موجود و فعال هستند و برخی دیگر نیز به تدریج ناپدید شده‌اند:
اگرچه با تأسیس حوزه علمیه قم از اهمیت حوزه علمیه اصفهان در قرن گذشته کاسته شده است، اما مدرسه‌های علمیه این شهر هنوز پابرجاست و طلاب در حال فراگیری علم هستند. برخی از مدارس دینی که در سالهای اخیر در اصفهان تأسیس شده یا از گذشته باقی مانده است و اکنون باز است، به قرار ذیل است:
مگناوکس ادیسه نام نخستین کنسول خانگی بازیهای ویدئویی در جهان است. نمایش این محصول در ۲۴ مه ۱۹۷۲ و عرضه آن به بازار در اوت همان سال انجام پذیرفت، این کنسول سه سال پیش از عرضه نخستین کنسول خانگی شرکت آتاری به نام پونگ که نسخه Arcade آن در سال ۱۹۷۲ منتشر شد، عرضه گردیده‌است. مگناوکس ادیسه توسط رالف یائر طراحی شد، او کار طراحی را در سال ۱۹۶۶ آغاز و در سال ۱۹۶۸ به پایان رساند که با نام جعبه قهوه‌ای شناخته می‌شود. در حال حاضر این کنسول در مؤسسه اسمیتسونین موزه ملی تاریخ آمریکا در واشینگتن دی‌سی نگه‌داری می‌شود. وب گاه آی‌جی‌ان در سال ۲۰۰۹ نام این کنسول را در میان ۲۵ کنسول برتر در تمام دوران‌ها آورده‌است.
رالف بائر یک آلمانی گریخته از خشونت جنگ جهانی دوم از سوی ارتش ایالات متحده آمریکا به عنوان تکنسین شرکت کرد و سپس با پس زمینه فنی اش در زمینه تلویزیون، در شرکتی برای طراحی تکنولوژی نظامی استخدام شد. رالف بائر دوست داشت تلویزیون را به جای ابزاری تک منظوره که اغلب برای پخش گزارش جنگ و اندوه و درد به کار می‌رفت و در حالت کلی یک رسانه افسرده‌کننده بود، به ابزاری سرگرم‌کننده‌تر تبدیل کند. او از خود پرسید چه کاری می‌توان کرد که از تماشای انفعالی تلویزیون جالب‌تر باشد.
و در سال ۱۹۶۶ مقاله‌ای چهار صفحه‌ای در مورد چگونگی اجرای بازی‌های تعاملی بر روی دستگاه‌های تلویزیون نوشت و سپس در همان سال جعبه قهوه‌ای را ابداع کرد. جعبه قهوه‌ای در سال ۱۹۷۱ به صورت یک محصول ثبت شد و در سال ۱۹۷۲ با نام کنسول مگناوکس ادیسه پا به عرصه وجود گذاشت.مجله بازی رایانه، شماره 32، آبان ماه 1388، ص 61، تاریخچه بازیهای ویدئویی سپیده دم، آرش پیراینده
پاپ الکساندر ممکن است به یکی از پاپ‌های زیر اشاره نماید: