moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
لیختن‌اشتاین و سوئیس تنها کشورهایی در اروپا هستند که دمکراسی مستقیم دارند. از سال ۱۹۸۴ در این کشور زنان نیز حق رأی دارند.
حکومت این کشور پادشاهی مشروطه و حاکم آن یک شاهزاده است. ۲۵ عضو لندستگ (پارلمان) تحت نظام تعیین تعداد نمایندگان به نسبت جمعیت هر منطقه با رأی تمامی افراد بالغ برای مدت چهار سال انتخاب می‌شوند. لندستگ ۵ نفر از جمله نخست‌وزیر را به عنوان کمیتهٔ ملی (کابینه) انتخاب می‌کند. نخست‌وزیر رسماً از سوی شاهزاده گمارده می‌شود. احزاب مهم سیاسی لیختن‌اشتاین عبارتند از اتحاد میهنی، حزب شهروند مترقی و حزب لیست آزاد (سبز).
آلمانی زبان رسمی لیختن‌اشتاین می‌باشد. دو سوم مردم این کشور لیختن‌اشتاینی‌اند.
دیگران مهاجرانی‌اند که بیشترشان از سوئیس، اتریش و آلمان آمده‌اند.
۶۵ ٪ از مردم این کشور را لیختن اشتاینی، ۱۰ ٪ را سوییسی، ۵ ٪ را اتریشی و ۳ ٪ را آلمانی تشکیل می‌دهد، همچنین دین ۷۸ ٪ از لیختن اشتاینی‌ها، کاتولیک و ۸ ٪ پروتستان می‌باشد.
کشور لیختن‌اشتاین به ۱۱ شهرستان تقسیم شده‌است که بیشتر آن‌ها تنها از یک شهر تشکیل شده‌است. ۵ شهرستان لیختن اشتاین در شمال کشور قرار گرفته‌اند ناحیه انتخاباتی اونترلاند را تشکیل می‌دهند و ۶ شهرستان باقی‌مانده بخش انتخاباتی اوبرلاند را.
بخش انتخاباتی اونترلاند:
بخش انتخاباتی اوبرلاند:
خوارزمشاه عنوان عمومی امیران و سلطان‌های مستقل ولایت خوارزم بود که به موجب روایات ابوریحان بیرونی و همچنین برحسب شهادت‌های بعضی مآخذِ چینی در ادوار پیش از اسلام غالباً مستقل بوده‌اند و ظاهراً این عنوان از قدیم بر آن‌ها اطلاق می‌شده‌است. در حقیقت، خوارزمشاه در قدیم عنوان امرای مستقل ساحل راست جیحون و کاث مرکز آن بود و فرمانروایان گرگانج یا جرجانیه یا اورگنج [خیوه حالیه] عنوان خوارزمشاه نداشته‌اند، ولی بعدها ابوالعباس مأمون بن محمد حکمران گرگانج که بخش مذکور را ضمیمۀ قلمرو خویش کرد، عنوان امرای آن ولایت را که خوارزمشاه خوانده می‌شدند نیز اختیار کرد و از آن پس امرای مستقل جرجانیه عنوان خوارزمشاه یافتند و این ابوالعباس مأمون بنیانگذار دومین دودمان خوارزمشاهیان موسوم به مأمونیان به شمار می‌رود. سپس عنوان خوارزمشاه به اعقاب نوشتکین غرچه اطلاق شد که به خوارزمشاهیان مشهور شدند. بعد از حملهٔ مغول و انقراض خوارزمشاهیان، ظاهراً دیگر امرای ازبک‌ها و فرمانروایان سلسله مشهور به صوفی عنوان خوارزمشاه نداشته‌اند. هرچند بعضی از امرای این ولایت باز در تواریخ به این عنوان مذکور شده‌اند چنانکه سلاطین ازبک خیوه نیز غالباً به این عنوان خوانده می‌شدند.
خوارزمشاه در لغت‌نامه دهخدا
خوارَزم سرزمینی کهن و بزرگ در ازبکستان و ترکمنستان است که در دلتای رود آمودریا و در کنار دریاچه آرال (خوارزم) قرار گرفته‌است.
خوارزم پس از حملهٔ مغول خیوه نامیده شد. محققان دربارهٔ واژهٔ خوارزم، تعاریف گوناگونی ارائه داده‌اند؛ برخی از آن‌ها معتقدند که «خوار» به‌معنای «پایین» و «رزم» به‌معنای «زمینِ پَست» است. عده‌ای دیگر از پژوهشگران، خوار را به‌معنای «خورشید» گرفته‌اند و خوارزم یعنی سرزمینی که خورشید از آن بالا می‌آید. خوارزم به‌علت مجاورت با رود جیحون و موقعیت تجاری و بازرگانی آن، سرزمینی حاصلخیز بود و به‌دلیل اینکه بر سر راه کاروان‌ها قرار داشت، اقوام و گروه‌های مختلفی را به‌سوی خود جذب کرد.
در مورد حدود جغرافیایی خوارزم، نظرات مختلفی ارائه شده‌است. بدون شک، خوارزم، فرارود و خراسان بزرگ افغانستان امروزی، سه سرزمین جدا از هم بوده‌اند ولی بعضی از منابع جغرافیایی اسلامی، این سه سرزمین و بخشی دیگر، خراسان و خوارزم را یکی دانسته‌اند.
این سرزمین به دلیل جایگاه جغرافیایی ویژه‌اش همواره مورد تازش بیگانگان بوده‌است. آگاهی‌ها دربارهٔ تاریخ خوارزم پیش از میلاد ناقص و پراکنده‌است. برخی پژوهشگران خوارزم را جایگاه سرایش اوستا می‌دانند. لغتنامهٔ دهخدا در سرواژهٔ «خوارزم» از آن به «مهد قوم آریا» یاد می‌کند.لغتنامهٔ دهخدا، سرواژهٔ «خوارزم».
تاریخ خوارزم، به اندازه تاریخ سغد، کهن است و، با وجود این، تا سال ۱۹۳۰ آگاهی زیادی دربارهٔ آن در دست نبود. در این تاریخ تولستوف مقداری بازمانده‌های عهد نوسنگی را در آنجا یافت که مربوط به هزاره چهارم و سوم پیش از میلاد بود، و کوشش خود را مصروف گذشته خوارزم کرد. وی به این نتیجه رسید که، ماهیگیران و شکارچیان این نواحی در عصر مفرغ با ساکنان کرانه‌های ولگا، غرب قفقاز و اورال، و همچنین با مردم شمال ایران تماس داشتند. خوارزمیان تا سده‌های پیش از میلاد، با استفاده از یک روش آبیاری پیچیده توانسته بودند که جوامع بزرگی تشکیل دهند. خوارزمیان اگرچه در سده ششم پیش از میلاد در زمان کوروش هخامنشی مغلوب هخامنشیان شدند، ولی استقلال خود را در سده چهارم بازیافتند، اما در سده اول یا دوم میلادی تحت تسلط کوشانیان درآمدند. با وجود این، در سده دوم و سوم میلادی دوباره مستقل شدند و توانستند سکه بزنند و تا سده دوازدهم به همین صورت آزاد ماندند.هنر قوم‌های کهن - نقاشی‌های سغدی. مترجم: بهزادی، رقیه. در: مجله «چیستا» (از ۳۵۸ تا ۳۶۸). آذر ۱۳۶۹ - شماره ۷۳.
دودمان ایرانی‌تبار آفریغیان که از والیان ساسانیان بودند در سرزمین خوارزم (خوارزم (استان ساسانی)) فرمان می‌راندند و پس از اسلام تا سال ۴۰۸/۱۰۱۷ پایدار ماندند اما در آن سال از محمود غزنوی شکست خوردند. این رویداد پایان فرمان‌روایی ایرانی‌تباران بر خوارزم را رقم زد و ترک‌سازی منطقه به مرور زمان عنصر ایرانی را در اقلیت و عنصر ترک را در خوارزم به اکثریت رساند.C.E. Bosworth: CHORASMIA ii. In Islamic times. in: Encyclopaedia Iranica.
ورود اسلام به خوارزم چندان آسان صورت نگرفت، چنان‌که دوام آن به خوارزم چنان آسان نبود. گشودن کامل خوارزم به دست قتیبه بن مسلم در ۹۳ ه‍.ق روی داد. بر پایه نوشته‌های جغرافی‌نویس‌های اسلامی خوارزم سرزمینی بوده‌است که در شمال و باختر آن، سرزمین ترکمانان و در جنوب و خاور آن، خراسان و فرارود قرار داشته. ولایت خوارزم دو شهر بزرگ داشته که یکی گرگانج و دیگری کاث نامیده می‌شده‌اند. در زمان خوارزمشاهیان شهر گرگانج پایتخت ایران بود. آنگاه که مغولان به خوارزم یورش بردند، از همان ابتدا روشن بود که آنجا را با خاک یکسان خواهند کرد، چنانچه از اورگنج تختگاه خوارزمشاهیان جز تلی خاک چیزی باقی نماند. کشتار مردم به دست مغولان نزدیک به همه گنجینه دانش و ادب را که خوارزمیان در طول سال‌ها اندوخته بودند بر باد داد. در یورش چنگیز شمار فراوانی از دانشمندان و شاعران کشته شدند.
ابن بطوطه گوید خوارزم شهری نیکوست، دارای بارویی محکم و کوچه‌هایی وسیع و جمعیتی بسیار و بازاری باشکوه و کاروان‌سرا که نزدیک آن مسجد جامع و مدرسه واقع است. خوارزم در زمانی که ابن بطوطه از آنجا عبور کرد یک بیمارستان عمومی داشت که در آن پزشکی شامی موسوم به صهیونی، منسوب به صهیون شام، به معالجه بیماران می‌پرداخت. تقریباً در پایان قرن هشتم این شهر پس از محاصره‌ای که سه ماه طول کشید به دست لشکریان امیر تیمور خراب شد ولی بعدها امیر تیمور آن را تجدید عمارت کرد.
ابوریحان بیرونی در مورد مردم خوارزم گوید:
شهر خوارزم در دورۀ اسلامی به دلیل وجود علمای زیاد در این شهر از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده. به عنوان شاهدی بر این اهمیت در زمانی که بین تیمور و والی خوارزم، امیر حسین صوفی اختلافی پیش آمد تیمور قصد کرد که به این شهر لشکرکشی کند اما علمای دربار تیمور به دلیل وجود علمای مهمی در این شهر او را از این کار بازداشتند. حافظ ابرو این رخداد را چنین نقل می‌کند:زبده التواریخ – حافظ ابرو
شابک: 964-422-365-9
جلد 1 – ص 465
کم‌وبیش پس از پیدایش ازبکان بدین سو، خوارزم را خیوه خوانده‌اند. حکومت این منطقه پس از تیمور گورکانی در قرن ۱۰ هجری/۱۵ میلادی به دست نوادگان تیمور افتاد. خانات خیوه یا خوارزم که مرکز آن در شهر خیوه بود، در اوج قدرت خود بر تمامی نواحی اطراف دریاچه آرال در شمال ازبکستان و جنوب غربی قزاقستان کنونی و بخش‌های بزرگی از ترکمنستان کنونی حکومت می‌کرد. در سال ۱۱۵۳ نادر شاه به خیوه تاخت و آن را به تصرف خود درآورد و طاهرخان یکی از سپاهیان خود را به فرمانروایی آنجا گماشت. هفت سال بعد با مرگ نادر دوباره ازبکان تیموری در این منطقه به قدرت رسیدند. در ۱۲۵۲–۱۲۵۳ ه‍.ق روس‌ها به خیوه لشکر کشیدند اما این لشکرکشی بهره‌ای نداشت. سرانجام روسیه توانست در روزگار فرمانروایی محمد رحیم‌خان (۱۲۸۱–۱۲۹۰ ه‍.ق) خیوه را به تصرف خود درآورد و این منطق به صورت تحت‌الحمایه امپراتوری روسیه درآمد. پس از پیروزی انقلاب بلشویکی ۱۹۱۷ در روسیه، سوسیالیست‌ها در سال ۱۹۲۰ دولتی به نام جمهوری شوروی خلق خوارزم را تأسیس کردند که بخشی از اتحاد شوروی بود. چهار سال بعد روس‌ها تقسیمات مرزی آسیای میانه را بر حسب ملیت ساکنان تغییر داده و بیشتر جمهوری خوارزم در جمهوری ازبکستان (استان خوارزم و جمهوری خودمختار قره‌قالپاقستان) و بخشی هم در ترکمنستان (استان داش‌حوض) قرار گرفت.
زبان خوارزمی باستان نیای زبان خوارزمی است. این زبان زیرشاخهٔ زبان ایرانی باستان است. هلموت هومباخ براساس پژوهشی نشان داده‌است که خوارزمی باستان زبانی متفاوت از زبان اوستایی بوده‌است و از همین رو خوارزم را خاستگاه زردشت و اوستا قلمداد نمی‌کند.
زبان خوارزمی یکی از زبان‌های ایرانی شرقی در آسیای میانه بوده و از خویشاوندان زبان سغدی به‌شمار می‌آمده. به نوشته بیرونی زبان خوارزمی در دوره او زنده بوده و بخشی از خوارزمیان بدان سخن می‌گفتند. گمان می‌رود اندکی پس از حمله مغولها و قتل‌عام اهالی خوارزم زبان خوارزمی از میان رفته و زبان‌های ترکی جای آن را گرفتند. که گزینه دوم با موقعیت جغرافیایی خوارزم که در زمین‌های پست کنار رود قرار گرفته سازگاری دارد.زرشناس، زهره: زبان خوارزمی. در وبگاه فرهنگستان زبان . بازدید: نوامبر ۲۰۱۴.
در فارسی باستان به خوارزم هوآرزمیس ((H)uwārazmiš) گفته می‌شد و در اوستایی به آن خوآیریزم (Xᵛāirizəm) می‌گفتند.
مقدسی ریشۀ این نام را از واژه‌های خوارزمی، خوار به معنای گوشت و رزم به معنای هیزم دانسته که اشتقاقی عامیانه است.
گاه گفتار دربارهٔ نام خوارزم با افسانه آمیخته‌است. بر اساس یکی از این افسانه‌ها که فردوسی نیز در شاهنامه آن را به نظم کشیده، آنگاه که کیخسرو به کین‌خواهی پدر خود سیاوش، بر افراسیاب شورید، در نبردی که بر لب آمودریا، در زمینی هموار با سپاه توران رو در رو شد. شیده سردار تورانیان با سخن گفتن از دلاوری‌های خود کیخسرو را به جنگ تن به تن فراخواند، بدین شرط که پیروز مبارزه، پیروز جنگ باشد. در آن نبرد کیخسرو بر شیده پیروز شد و خوارزم را به چنگ آورد. برخی بر این نظرند که چون "خوار" در فارسی به معنی آسان و کار بی‌مایه است، مراد از خوارزم، "رزم آسان" بوده‌است.
زکریای قزوینی این دربارهٔ روایتی دیگر دارد؛ گویا پادشاهی بر چهار صد نفر از بزرگان ملک خویش خشم گرفت و آنان را به جایی دور از میهن (کاث) تبعید کرد. تبعیدیان در آن مکان خانه‌هایی برای خود ساختند. پادشاه به دیدن آنها رفت، حالشان را پرسید و پاسخ شنید که «ما ماهی داریم و هیزم، ماهی بریان می‌کنیم و می‌خوریم». به گفتۀ قزوینی چون گوشت در زبان آنها "خوار" و هیزم، "رزم" خوانده می‌شد آن سرزمین را "خوارزم" نامیدند و رفته رفته یکی از «ر»های آن افتاد و به خوارزم آوازه یافت. این روایت مبنای علمی ندارد، اما بسیاری از گذشته‌نگارها و جغرافی‌نویسان بدان اشاره کرده‌اند.
آنگِلا دوروتئا مِرکِل () با نام تولد آنگِلا دوروتِئا کاسنِر (زادهٔ ۱۷ ژوئیهٔ ۱۹۵۴) یک سیاستمدار آلمانی است که از سال ۲۰۰۵ تا دسامبر ۲۰۲۱ صدراعظم آلمان بود. وی همچنین از سال‌های ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۵ رهبر اپوزیسیون آلمان و بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۸ نیز رهبر اتحادیه دموکرات مسیحی آلمان بوده‌است. بعنوان عضوی از حزب اتحادیه دموکرات مسیحی، وی اولین زنی بود که در تاریخ آلمان به مقام صدر اعظمی این کشور رسید.She is known in German as "Bundeskanzlerin". "Bundeskanzlerin" is a grammatically regular formation of a noun denoting a female chancellor, adding "-in" to the end of "Bundeskanzler", though the word was not used officially before Merkel. از مرکل در طول مدت زمامداری‌اش بر آلمان، بارها با نام رهبر دفاکتوی اتحادیه اروپا و قدرتمندترین زن جهان یاد شد. و بسیاری از مفسران، او را رهبر جهان آزاد توصیف کرده‌اند.
آنگلا مرکل که اولین فرزند خانواده بوده‌است، در سال ۱۹۵۴ در هامبورگ، از پدری کشیش و مادری معلم، زاده شد. خانواده او اندکی پس از تولد وی، به شهر کوچک تمپلین در نزدیکی برلین در جمهوری دمکراتیک آلمان (آلمان شرقی) مهاجرت کردند. او تحصیلات خود را تا مقطع دکتری در رشته شیمی کوانتوم ادامه داد و تا سال ۱۹۸۹ بعنوان یک دانشمند محقق به کار مشغول بود. بعد از انقلاب‌های سال ۱۹۸۹ در آلمان، مرکل وارد سیاست شد و مدت کوتاهی بعنوان سخنگوی اولین دولت دموکراتیک آلمان شرقی تحت رهبری لوتار د مزیر مشغول به کار بود. بعد از اتحاد دوباره آلمان در سال ۱۹۹۰، مرکل از ایالت مکلنبورگ-فورپومرن وارد بوندستاگ شد. در دولت تحت رهبری صدراعظم هلموت کهل، وی به وزارت فدرال امور خانواده، سالمندان، جوانان و زنان منصوب شد و کمی بعد، عهده‌دار وزارت فدرال محیط زیست، حفاظت از طبیعت و ایمنی هسته‌ای شد. پس از شکست اتحادیه دموکرات مسیحی در انتخابات فدرال ۱۹۹۸، مرکل به مقام دبیرکلی این حزب رسید. دو سال پس از این و در پی تبعات رسوایی هدایا به حزب اتحادیه دموکرات مسیحی که باعث کنار رفتن ولفگانگ شویبله رهبر این حزب شد، مرکل اولین زنی در تاریخ آلمان بود که مقام رهبری اتحادیه دموکرات مسیحی و همزمان رهبری اپوزیسیون آلمان را عهده‌دار می‌شد.
پس از انتخابات فدرال ۲۰۰۵ در آلمان و شکست حزب سوسیال دموکرات، مرکل جانشین گرهارد شرودر بعنوان صدراعظم آلمان در یک دولت ائتلاف بزرگ از اتحادیه دموکرات مسیحی و اتحادیه سوسیال مسیحی بایرن -حزب خواهر آن در ایالت بایرن- و حزب سوسیال دموکرات آلمان شد. مرکل اولین زن در تاریخ آلمان و اولین شهروند سابق آلمان شرقی بعد از اتحاد مجدد آلمان بود که به مقام صدراعظمی آلمان می‌رسید.
پس از کسب نتایج بهتر در انتخابات فدرال سال ۲۰۰۹، مرکل دولتی ائتلافی با حزب دموکرات آزاد آلمان تشکیل داد. اما این ائتلاف در انتخابات فدرال سال ۲۰۱۳ با وجود کسب ۴۱/۵٪ آرا از سوی اتحادیه دموکرات مسیحی، به دلیل اینکه حزب دموکرات آزاد نتوانست وارد بوندستاگ شود ادامه نیافت و سومین دوره زمامداری مرکل دوباره در ائتلاف با حزب سوسیال دموکرات آغاز شد. با وجود ریزش آرای اتحادیه دموکرات مسیحی در انتخابات فدرال ۲۰۱۷ در آلمان، این حزب در چهارمین دوره متوالی بیشترین آرای انتخابات را از آن خود کرد و مرکل برای بار چهارم به مقام صدراعظمی آلمان رسید. این دوره از زمامداری مرکل نیز در ائتلافی بزرگ با حزب سوسیال دموکرات آلمان سپری شد.
مرکل در سیاست خارجی خود بر همکاری‌های بین‌المللی هم در چارچوب اتحادیه اروپا و ناتو و هم بر تقویت روابط اقتصادی ترانس آتلانتیک تأکید کرده‌است. در سال ۲۰۰۸، مرکل ریاست شورای اروپایی را به عهده داشت و در این مقام نقشی اصلی را در مذاکرات پیمان لیسبون و بیانیه برلین ایفا کرد. مرکل نقشی مهمی در مدیریت بحران مالی جهانی ۲۰۰۷–۲۰۰۸ و بحران بدهی اروپا ایفا کرد. او در مورد طرح محرک اتحادیه اروپا در سال ۲۰۰۸ با تمرکز بر هزینه‌های زیرساختی و سرمایه‌گذاری عمومی برای مقابله با رکود بزرگ مذاکرات فراوانی به انجام رساند. در سیاست داخلی، برنامه مرکل با نام "Energiewende" بر توسعه بخش انرژی، به همراه حذف تدریجی انرژی هسته‌ای در آلمان، کاهش انتشار گازهای گلخانه ای و افزایش منابع انرژی تجدید پذیر متمرکز شد. اصلاحات در ارتش آلمان که باعث لغو خدمت سربازی شد، اصلاحات مراقبت‌های بهداشتی، واکنش دولت او به بحران مهاجران اروپا در سال ۲۰۱۴ و همه‌گیری کووید-۱۹ در آلمان، از مسائل مهم در دوران صدارت او بوده‌اند او از سال ۲۰۱۴ رهبر ارشد گروه ۷ بود و قبل از آن نیز بین سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۲ رهبری این گروه را بر عهده داشت. از سال ۲۰۱۴ او طولانی‌ترین دوره رهبری را در بین رهبران کشورهای اتحادیه اروپا کسب کرد. مرکل در اکتبر ۲۰۱۸ در کنوانسیون حزبی اعلام کرد که از مقام رهبری اتحادیه دموکرات مسیحی کناره‌گیری می‌کند و در انتخابات فدرال ۲۰۲۱ آلمان نامزد مقام صدراعظمی برای پنجمین دوره خود نخواهد شد.
آنگلا مرکل با نام آنگلا دوروتئا کاسنر در سال ۱۹۵۴ در شهر هامبورگ در آلمان غربی زاده شد. پدرش، هورست کاسنر (۱۹۲۶ تا ۲۰۱۱، نام خانوادگی پیشین اش: کازمیرچاک) نام داشت که یک کشیش لوتری اهل برلین و مادرش هرلیند کاسنر (۱۹۲۸ تا ۲۰۱۹ با نام خانوادگی پیشین ینچ) معلم زبان انگلیسی و لاتین و اصالتاً اهل گدانسک در لهستان بود که در آن زمان ایالت آزاد دانتسیگ نام داشت و بخشی از پروس در جمهوری وایمار بود. او همچنین یک برادر و خواهر جوانتر از خود با نام‌های مارکوس و ایرنه نیز دارد. مرکل در دوره کودکی و نوجوانی خود در بین هم‌قطاران با نام مستعار کاسی شناخته می‌شد که کوتاه‌شده‌ی نام خانوادگی‌اش کاسنر است.
خانواده آنگلا مرکل دارای پیشینه‌ای آلمانی و لهستانی هستند. پدربزرگ پدری او لودویگ کاسنر (با نام تولد لودویگ ماریان کازمیرچاک) یک پلیس آلمانی با اصالت لهستانی بود که در جنبش‌های استقلال‌طلبانه لهستان در اوایل قرن بیستم شرکت داشت. او با مادربزرگ مرکل، مارگارت، یک زن آلمانی اهل برلین ازدواج کرد و در برلین بعنوان پلیس مشغول به کار شد. در سال ۱۹۳۰ او نام خانوادگی لهستانی خود را که کازمیرچاک بود آلمانی کرد و به کاسنر تغییر داد. پدربزرگ مرکل از خانواده مادری، ویلی ینچ یک سیاستمدار اهل دانتسیگ بود. مادربزرگش گرترود آلما، دختر شهردار البلنگ در لهستان فعلی بود. از اواسط دهه ۹۰ میلادی، مرکل آزادانه در مورد ریشه‌های لهستانی خانواده خود صحبت کرده است و خود را یک چهارم لهستانی می‌داند. با این‌حال بحث‌ها در مورد ریشه‌های لهستانی وی بعد از انتشار زندگی‌نامه‌‌اش در سال ۲۰۱۳ شدت پیدا کردند.
دین نقش اصلی را در مهاجرت خانواده مرکل از آلمان غربی به آلمان شرقی ایفا کرد. پدربزرگ و مادربزرگ پدری مرکل کاتولیک بودند که در زمان کودکی پدرش تماماً به مذهب لوتری گرویدند. پدر مرکل در دانشگاه‌ هایدلبرگ و دانشگاه هامبورگ در رشته الهیات لوتری تحصیل کرد و در سال ۱۹۵۴ هنگامی که آنگلا فقط سه ماهه بود، پیشوایی یک کلیسا در کوییتزوو در ایالت براندنبورگ در آلمان شرقی به او پیشنهاد شد که پذیرفت. خانواده‌ او به آلمان شرقی مهاجرت کردند و در تمپلین سکنی گزیدند و مرکل در آنجا در فاصله از شمال برلین شرقی بزرگ شد.
مرکل در سال ۱۹۶۸ به عضویت انجمن جوانان آزاد آلمانی (FDJ) درآمد که یک جنبش تحت حمایت حزب حاکم کمونیست، حزب اتحاد سوسیالیستی آلمان بود. عضویت در این انجمن در آن زمان اجباری نبود؛ اما وارد شدن به دوره‌های آموزش عالی برای کسانی که عضو این انجمن نبودند دشوارتر بود.Hugh C. Dyer, Leon Mangasarian, "German Democratic Republic", in "The Study of International Relations: The State of the Art", p. 328, Springer, 1989, او در مراسم سکولار و دولتی رسیدن به سن بلوغ (Jugendweihe) شرکت نکرد، با اینکه شرکت در این مراسم امری عادی در آلمان شرقی به حساب می‌آمد، به جای آن، او در مراسم تایید که یک رسم مسیحی برای نوجوانان بود شرکت کرد. در این زمان مرکل در چندین دوره‌های آموزشی مارکسیسم لنینیسم شرکت کرد و صرفاً حائز نمره‌ای شد که برای قبولی در امتحان‌های آن کافی بود. مرکل بعد‌ها در مورد زندگی در دوره آلمان شرقی اظهار داشت: زندگی در آلمان شرقی بطور کلی ساده بود، چون بر چیزهایی که وجود داشتند نمی‌توانستید به سادگی تاثیرگذار باشید.
آنگلا مرکل زبان روسی را در مدرسه آموخت و در دوره‌ تحصیل خود حائز چندین جایزه برای تسلط به زبان روسی و ریاضیات شد. او بهترین دانش‌آموز در درس‌های زبان روسی و ریاضیات بود و دوره‌ دبیرستان خود را با معدل ۱ که بهترین معدل محسوب می‌شود به پایان رساند و در بین سال‌های ۱۹۷۳ تا ۱۹۷۸ در رشته فیزیک در دانشگاه کارل مارکس لایپزیگ تحصیل کرد. بعد از پایان دوره تحصیلات دانشگاهی، به مرکل پیشنهاد شد که بعنوان استادیار در دانشکده مهندسی دانشگاه خود مشغول به کار شود. پیش‌شرط استخدام در این سمت این بود که او بطور مرتب فعالیت‌های همکاران خود را به اشتازی گزارش دهد. مرکل با این بهانه که به اندازه کافی برای همکاری با اشتازی رازدار نیست این شرط را نپذیرفت.
مرکل در بین سال‌های ۱۹۷۸ تا ۱۹۹۰ در موسسه مرکزی شیمی فیزیک آکادمی علوم برلین در منطقه آدلرزهوف برلین به کار و تحصیل مشغول بود. او و همسرش ابتدا در محله میته در برلین ساکن شدند و مرکل سمت دستیار انجمن جوانان آزاد آلمان را عهده دار شد. به گفته همکاران سابق‌اش، او در این دوره بنا به مقتضای کاری‌اش، بطور علنی به تبلیغ مارکسیسم می‌پرداخت. مرکل این ادعا را تکذیب کرده و گفته که کارش در این دوره محتوای فرهنگی داشته و در زمینه‌های مانند خرید بلیت تئاتر یا هماهنگی برای بازدید سیاستمداران فعالیت می‌کرد. او اضافه کرد: من می‌توانم صرفاً بر حافظه‌ام متکی باشم؛ اگر مشخص شود که چیزی متفاوت بوده، من فقط می‌توانم از کنارش بگذرم.
بعد از اینکه مرکل درجه دکتری (Dr. rer. nat.) خود را در زمینه شیمی کوانتومی در ۱۹۸۶ دریافت کرد cited in and listed in the Catalogue of the Deutsche Nationalbibliothek under subject code 30 (Chemistry).، بعنوان یک محقق مشغول به کار شد و چندین مقاله به چاپ رساند. او در این زمان توانست در یک کنفرانس در آلمان غربی حضور پیدا کند و همچنین در یک دوره چند هفته‌ای آموزش زبان در دونتسک در جمهوری شوروی سوسیالیستی اوکراین حضور پیدا کرد.
آنگلا در سال ۱۹۷۳ در دانشگاه لایپزیگ به تحصیل فیزیک پرداخت و در سال ۱۹۷۸ به پایان رساند. او در دانشگاه با اولریش مرکل، دانشجوی فیزیک آشنا شد و در ۱۹۷۷ پس از ازدواج با او، نام خانوادگی خود را از «کاسنِر» به «مِرکِل» تغییر داد. او در سال ۱۹۸۶ در رشته شیمی فیزیک دکترا گرفت. وی در سال ۱۹۸۸ در مرکز آکادمی علوم با همسر دوم خود، یواخیم زاور (Joachim Sauer) آشنا شد. آن‌ها پس از مدتی با هم ازدواج کردند. آنگلا مرکل که از دو ازدواج خود فرزندی نداشته‌است، با فرزندان همسر دوم خود که حاصل ازدواج قبلی او هستند، زندگی‌می‌کند.
او در جوانی با اینکه به کمونیسم اعتقاد نداشت، به شاخه جوانان حزب اتحاد سوسیالیستی آلمان پیوست. در آن‌زمان برنامه‌های سیاسی تلویزیون آلمان غربی را پنهانی تماشا می‌کرد.
به هنگام انقلاب‌های ۱۹۸۹ وارد عرصه سیاسی آلمان شد و در سال‌های پایانی دولت کمونیستی آلمان شرقی، در اعتراضات خیابانی شرکت فعالی داشت و به عضویت حزب تازه‌تأسیس «بیداری دموکراتیک» درآمد. او در زمان فروپاشی دیوار برلین، سخن‌گوی این حزب بود.
مرکل در سال ۱۹۹۰، معاون سخن‌گوی نخستین دولت دموکراتیک جدید در آلمان شرقی پیشین شد. او پس از اتحاد آلمان به آلمان غربی رفت و در آنجا به عضویت حزب محافظه‌کار اتحادیه دموکرات مسیحی آلمان درآمد. در ۱۸ مارس ۱۹۹۰ وی از ایالت مکلنبورگ فورپومرن به مجلس فدرال آلمان (بوندستاگ) راه یافت و قائم‌مقام سخن‌گوی دولت شد. با توجه هلموت کوهل (صدراعظم وقت آلمان) به او، در ۱۸ ژانویه ۱۹۹۱ به عنوان وزیر زنان و جوانان و در سال ۱۹۹۴ به عنوان وزیر محیط زیست، حفظ طبیعت و امنیت رآکتورها مشغول به کار شد. وی تا سال ۱۹۹۸ که به قدرت گرفتن حزب سوسیال دموکرات آلمان به رهبری گرهارد شرودر انجامید، در این مقام بود. بعد از آن برای ائتلاف با سوسیال-دموکرات‌ها برای حکومت در بعضی از ایالات تلاش کرد که به نتیجه‌ای نرسید.
پس از شکست اتحادیه دموکرات مسیحی در انتخابات ۱۹۹۸، مرکل دبیرکل این حزب شد و در سال ۱۹۹۹ پس از رسوایی پرداخت‌های مالی غیرمجاز در این حزب که به برکناری رهبر وقت این حزب ولفگانگ شویبله انجامید به رهبران حزب خود از جمله هلموت کوهل پشت کرد و در سال ۲۰۰۰ به عنوان نخستین زن در تاریخ حزب دموکرات مسیحی آلمان، به رهبری این حزب برگزیده‌شد.
با این حال در سال ۲۰۰۲ ادموند اشتویبر دبیرکل اتحادیه سوسیال-مسیحی بایرن که در پارلمان با اتحادیه دموکرات مسیحی متحد بود، کاندیدای صدراعظمی دو حزب متحد شد. این دو حزب با رهبرانشان (مرکل و اشتویبر) بارها گرهارد شرودر و سوسیال دموکرات‌ها را به عناوین مختلف سیاست‌های اقتصادی غلط، افزایش بدهی‌های کشور و مهم‌تر از همه، تعداد زیاد بیکاران سرزنش می‌کردند. با این حال، اتحاد آن‌ها بار دیگر در سال ۲۰۰۲، بیشتر به‌خاطر سیاست‌های آن‌ها دربارهٔ جنگ عراق از ائتلاف قرمز-سبز به رهبری گرهارد شرودر و یوشکا فیشر شکست خورد.
با افزایش بدهی‌ها و بیکاران کشور در سال‌های ۲۰۰۳ و ۲۰۰۴، فشار بر شرودر و متحدانش بیشتر شد، تا آنجا که اتحادیه دموکرات مسیحی در سایر ایالت‌های آلمان به پیروزی رسید. سوسیال دموکرات‌ها و شرودر برای جبران این شکست‌ها پیشنهاد به‌عقب‌کشاندن انتخابات پارلمانی در سال ۲۰۰۵ را دادند، تا محبوبیتشان میان مردم را به رقبای خود ثابت کنند. در حالی که کارشناسان امیدی به سوسیال دموکرات‌ها نداشتند.
در انتخابات بوندس‌تاگ در سال ۲۰۰۵ مرکل خود را نامزد صدراعظمی از طرف دو حزب متحد کرد. بر خلاف انتظار همه، اتحادیه دموکرات مسیحی رأی بالایی آورد به‌طوری‌که اتحادیه دموکرات مسیحی‌ها و سوسیال مسیحی‌های بایرن یا سوسیال دموکرات‌ها هیچ‌کدام به تنهایی نتوانستند اکثریت پارلمانی را بدست بیاوردند. احزاب کوچکتر مانند حزب سبزهای آلمان (اتحاد ۹۰/سبزها) یا دمکرات‌های آزاد که به‌طور سنتی شرکای ائتلافی احزاب بزرگ هستند، این‌بار هیچ‌کدام به میزان کرسی موردنیاز برای ائتلاف با احزاب بزرگتر دست نیافتند. به این ترتیب ائتلاف دمکرات مسیحی‌ها و اتحادیه سوسیال-مسیحی بایرن مجبور شدند برای اداره کشور با سوسیال دموکرات‌ها ائتلاف بزرگ تشکیل دهند. بر طبق مذاکرات ائتلاف بزرگ، سوسیال دموکرات‌ها به صدراعظمی مرکل و کناره‌گیری شرودر از سیاست رضایت دادند به شرط این‌که ۸ وزارت‌خانه بزرگ در دستان آن‌ها باقی بماند. به این صورت آنگلا مرکل نخستین زن صدراعظم کشور آلمان معرفی شد.
به این ترتیب، مرکل به‌عنوان رئیس اتحادیه دموکرات مسیحی آلمان و نخستین زن صدراعظم در تاریخ آلمان، دولت ائتلافی با حزب همپیمانش اتحادیه سوسیال-مسیحی بایرن (CSU) و حزب سوسیال دموکرات آلمان (SPD) را تا سال ۲۰۰۹ رهبری کرد. این ائتلاف پس از دو ماه مذاکره در پی انتخابات فدرال آلمان در ۲۰۰۵ تشکیل شد. پس از انتخابات فدرال در سال ۲۰۰۹ و خروج سوسیال دموکرات‌ها از دولت، مرکل دولت ائتلافی جدید را با مشارکت حزب دموکرات آزاد تشکیل‌داد.
سومین دوره صدراعظمی مرکل پس از انتخابات فدرال ۲۰۱۳ آغاز شد که در آن اتحادیه دموکرات مسیحی ۴۱٪/۵ از کل آرا را به‌دست‌آورد. اما هم‌پیمانانش در حزب دموکرات‌های آزاد در این دوره از انتخابات از ورود به بوندس‌تاگ بازماندند و در نتیجه مرکل دولتی ائتلافی با سوسیال دموکرات‌ها تشکیل‌داد.
مرکل در روز ۲۰ نوامبر ۲۰۱۶ بار قصد نامزدی خود را برای شرکت در انتخابات فدرال آلمان در سپتامبر ۲۰۱۷ اعلام کرد. او پس از پیروزی در این انتخابات برای چهارمین بار به صدر اعظمی آلمان رسید. با پایان این دوره، او دارای طولانی‌ترین دوره صدر اعظمی آلمان می‌شود.
او را سیاست‌مداری غیرقابل پیش‌بینی، مرموز، بی‌رحم، و عمل‌گرا می‌خوانند. دربارهٔ مرکل و در واقع سیاست کنونی حزب او گفته می‌شود که او گرایش سنتی آلمان به فرانسه که پایه تشکیل یک اتحادیه اروپای قدرتمند است را می‌شکند و مانند تونی بلر و مارگارت تاچر بیشتر گرایش به نزدیکی با آمریکا دارد. این برای اتحادیه اروپا مسئله مهمی است وگرنه در زمینه سیاست‌های اقتصادی، اختلاف احزاب بزرگ حاکم در اروپا بسیار کم شده‌است. از او به عنوان مارگارت تاچر قرن بیست و یک یادمی‌شود.
آنگلا مرکل رهبر دفاکتو اتحادیه اروپا خوانده شده‌است و مجله فوربز دو بار او را دومین شخص قدرتمند جهان نامید که بالاترین رتبه‌ای است که یک زن تاکنون بدان رسیده‌است.
مرکل در سال ۲۰۱۵ از سوی مجله تایمز به عنوان شخصیت سال برگزیده شد و این نشریه او را صدراعظم دنیای آزاد نامید. وی از روز ۲۶ مارس ۲۰۱۴ رکورد طولانی‌ترین دوره تصدی دولت را در بین سران کشورهای عضو اتحادیه اروپا از آن خود کرده‌است. همچنین وی در سال ۲۰۱۶ برای دهمین سال به عنوان قدرتمندترین زن دنیا از سوی مجله فوربز برگزیده‌شد.
در سال ۲۰۰۷ مرکل ریاست شورای اروپا و گروه هشت را به عهده داشت و دومین زنی بود که به این مقام برگزیده می‌شد. او همچنین نقشی کلیدی در پیمان لیسبون و اعلامیه برلین ایفا کرد. تقویت پیمان تجاری و سرمایه‌گذاری ترنس-آتلانتیک از اولویت‌های مرکل در تجارت خارجی بوده‌است. وی همچنین نقشی تعیین‌کننده در مدیریت بحران اقتصادی اروپا داشت و از وی به عنوان تصمیم گیرنده اصلی در حل بحران یادمی‌شود. در سیاست‌های داخلی آلمان، اصلاحات سیستم خدمات درمانی، مشکلات مربوط به آینده توسعه بخش انرژی و همچنین سیاست‌های درهای باز برای سیل مهاجران در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ از عمده‌ترین مسائلی بود که مرکل و دولتش را درگیر کرد.
در مورد حذف سلاح‌های اتمی در آلمان، مرکل، مشارکت انحصاری آلمان را رد و شرط آن را همراهی دیگر کشورهای عضو ناتو اعلام کرده‌است.
دوشنبه ۶ آوریل آنگلا مرکل اظهار داشت یکی از آموزه‌های پاندمی کرونا این است که آلمان و اروپا باید وابستگی خود به تجهیزات حفاظتی برای کادر درمانی را کاهش دهند. وی بحران ویروس کرونا را «بزرگ‌ترین آزمون برای اتحادیه اروپا» از زمان تأسیس آن خواند. مرکل تأکید کرد که به نفع تمامی اعضای اتحادیه است، در این روزهای سخت یکدیگر را تقویت کنند. وی اضافه کرد برای بقای اتحادیه تنها پیروزی بر ویروس کرونا مهم نیست بلکه بازسازی اقتصاد و جبران خسارت‌های ناشی از کرونا نیز حائز اهمیت است.بحران کرونا- تولید داخلی مرکل
آنگلا مرکل در زمان جنگ عراق به پشتیبانی از سیاست‌های آمریکا پرداخت. این کار او باعث ایجاد مخالفت‌های شدید در داخل آلمان شد تا جایی که رئیس حزب سوسیال دموکرات، عملکرد و گفته‌های مرکل را «سجده در برابر دولت آمریکا» دانست.
وی معتقد به عضویت ترکیه به عنوان مشارکت‌کننده ممتاز به جای عضویت این کشور در اتحادیه اروپاست.
وی طرفدار برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) است و می‌گوید از مدل این پیمان می‌توان برای خلع سلاح کره شمالی استفاده‌کرد.
وی مخالف خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا است. اما با این خروج، او به رهبر بی‌رقیب اروپا تبدیل‌می‌شود.
خیوه ، نام شهری است با حدود نیم میلیون نفر جمعیت در استان خوارزم ازبکستان، واقع در ۲۵ کیلومتری جنوب گرگانج.
شهر خیوه در حدود هزار کیلومتری شمال غرب تاشکند، پایتخت ازبکستان، و در ۶۰۰ کیلومتری شمال بخارا واقع شده‌است و اقتصاد آن برپایه کشاورزی است.Arch net: Digital Library ، بازدید: دسامبر ۲۰۱۱.
خیوه در ساحل چپ آمودریا در کنار نهر پَلوان در واحه خوارزم قرار دارد. این واحه است تنها مکان سبز و خرم در سرزمین وسیعی از بیابان است. در جنوب خیوه، بیابان شن‌های سیاه (قره‌قوم) با شهر همسایه است. در شمال شرق شهر بیابان شن‌های سرخ (قزل‌قوم) بر کرانه شهر فشار می‌آورد. امروزه تولید پنبه پایه اصلی اقتصاد است، اما صنایع دستی سنتی مانند قالی‌بافی، گلدوزی و کنده‌کاری روی چوب و سنگ باقی مانده‌اند.
زمانی خیوه مرکز سرزمین خوارزم بود و امروز در کشور ازبکستان جای گرفته‌است و مرکز استان خوارزم در این کشور است. بازرگانان خاورمیانه در سده دهم میلادی از این شهر نام می‌برند هر چند که باستان‌شناسان پیشینه آن را به سده شش میلادی می‌رسانند. تا پیش از چیرگی روس‌ها بر خوارزم خان‌هایی بر این سرزمین با مرکزیت خیوه فرمان می‌راندند.
خیوه شهری است با مجموعه‌ای از بناهای تاریخی که در حصاری از خشت و گل به نام «ایشان‌قلعه» یا «ایچان‌قلعه» قرار گرفته‌اند. این بناها که به سبک معماری اسلامی و ایرانی ساخته شده، شامل دروازه‌ها، مسجدها، مدرسه‌ها، آرامگاه‌ها، گرمابه‌ها، کاخ‌ها و خانه‌های سنتی است و همواره مورد توجّه باستان‌شناسان و تاریخ‌دانان بوده و جهانگردان بسیاری را به خود جذب کرده‌است.
مردم ایرانی‌تبار آسیای میانه طی سده‌ها در معرض تاخت ترک‌تباران واردشده از شرق بودند که مردم ایرانی محل را به عنوان برده با خود می‌بردند. تنها در نیمه اول قرن نوزدهم، حدود هشتاد هزار همچنین تعداد نامعلومی از روس‌ها، قبل از فروش به عنوان برده به خیوه برده شدند. بسیاری از آنها برای ساختن ساختمان‌هایی در ایچان‌قلعه (دربار سلطنتی) که برجسته‌ترین ویژگی شهر تاریخی خیوه است، به بیگاری گرفته شدند.Khiva | Uzbekistan. (2022). Encyclopedia Britannica. Retrieved 7 May 2022, from https://www.britannica.com/place/Khiva
آرامگاه پوریای ولی در میان مجموعه فرهنگی - تاریخی ایچان‌قلعه قرار دارد. آرامگاه پوریای ولی خود یک مجموعه فرهنگی ـ تاریخی است و در فاصله سده‌های هشتم تا چهاردهم هجری (۱۴ تا ۲۰ میلادی)، برای بزرگداشت نام «پهلوان محمود» پسر پوستین‌دوزی که علاوه بر پهلوانی، شاعر و جوانمرد نیز بود، ساخته شده‌است.
خیوه دو بخش دارد، بخش بیرونی "دیجان‌قلعه" نام دارد. این بخش دارای باروی و دیواری بود که ۱۱ دروازه داشت. بخش درونی "ایچان‌قلعه" نام دارد. این بخش دیواری خشتی دارد که گرداگردش را فراگرفته‌است. برخی بر این باورند که پی این دیوار در سده ۱۰ میلادی ریخته شده‌است. دیوارهای کنگره‌دار آن به بلندای ۱۰ متر به سده هفدهم میلادی بازمی‌گردد.
این شهر ۵۰ اثر تاریخی و ۲۵۰ خانه کهن - که بیشترشان به سده‌های هجدهم و نوزدهم بازمی‌گردند- دارد. برای نمونه مسجد آدینه این شهر در سده دهم میلادی راه‌اندازی شد و در سال‌های ۱۷۸۸–۸۹ میلادی بازسازی گردید. همچنین سرسرای ستوندار شناخته شده این شهر که دارای ۱۱۲ ستون از مصالح ساختمانی کهن هنوز سرپاست.
بسیاری از پژوهندگان، سرزمین خوارزم را همان مکانی می‌دانند که در اوستا از آن به عنوان ایران‌ویج، سرزمین اصلی آریاییان، یاد شده‌است.CHORASMIA i. Archeology and pre-Islamic history (Y. Rapaport): in: Encyclopaedia Iranica.
خیوه در روزگاران باستان بخشی از قلمرو سکاهای تیزخود، از اقوام ایرانی منطقه بود و در دوره‌های بعد جزئی از شاهنشاهی ایران گشت. شکل اصلی کهن‌تر نام آن خیوَگ بوده‌است.
دودمان ایرانی‌تبار آفریغیان که از والیان ساسانیان بودند در سرزمین خوارزم فرمان می‌راندند و پس از اسلام تا سال ۴۰۸/۱۰۱۷ پایدار ماندند اما در آن سال از محمود غزنوی شکست خوردند. این رویداد پایان فرمان‌روایی ایرانی‌تباران بر خوارزم را رقم زد و ترک‌سازی منطقه به مرور زمان عنصر ایرانی را در اقلیت و عنصر ترک را در خوارزم به اکثریت رساند.C.E. Bosworth: CHORASMIA ii. In Islamic times. in: Encyclopaedia Iranica.
در افسانه‌های محلی اسلامی، یک داستان برای بنای خیوه ساخته شده‌است به این صورت که سام، یکی از پسران نوح، «پس از طوفان، خود را به تنهایی در بیابان سرگردان پیدا کرد. خواب ۳۰۰ مشعل در حال سوختن را دید. هنگامی که از خواب بیدار شد، از این فال خرسند شد، او شهر را با خطوط کلی به شکل یک کشتی که بر اساس محل قرارگیری مشعل‌هایی که در خواب دیده بود، بنا کرد. چاه خیوک که آب آن طعم شگفت‌انگیزی داشت، امروز هم می‌توان این چاه را در ایچان‌قلعه (شهر داخلی شهر خیوه) مشاهده کرد».
خیوه در سده دهم میلادی به عنوان منزلگاهی در راه کاروانی میان گرگانج، مرکز خوارزم، به مرو در ایران آن‌زمان، اهمیت یافت.
خیوه در سال ۱۲۲۶ میلادی با حمله لشکر چنگیزخان مغول تقریباً با خاک یکسان شد. در خلال سده‌های پانزدهم و شانزدهم و با نابودی شهر گرگانج به‌دست تیمور لنگ، خیوه به‌تدریج گرگانج را تحت‌الشعاع قرار داد و کرسی خوارزم گردید و نام خود را به‌عنوان خانات خیوه به همه آن سرزمین داد.مصاحب، غلام‌حسین، دائرةالمعارف فارسی، تهران: مؤسسه انتشارات فرانکلین، ۱۳۴۵ تا ۱۳۷۴ (۱۹۶۶–۱۹۹۵). در: لغتنامه دهخدا: مدخل: خیوه. جغرافی‌نویسان مسلمان در قرن چهارم چند بار آن را به‌عنوان شهری کوچک اسم برده‌اند. تلفظ قدیم آن «خیوق» (از روی فارسی میانهٔ خیوَگ) بود که یاقوت حموی نیز آن را خیوق می‌نامد و اضافه می‌کند که در قرن هفتم اهالی آن مذهب شافعی داشتند در صورتی که تمام شهرهای دیگر بر مذهب حَنَفی بوده‌اند. خیوه در آن تاریخ از این جهت شهرت داشت که محل تولد شیخ نجم‌الدین کبری بود که هنگام هجوم مغول در دفاع از گُرگانْج سهم بزرگی داشت و هم در آن واقعه مقتول گردید. به‌طوری‌که ابن بطوطه یک قرن بعد ذکر می‌کند تربت او در نزدیکی گرگانج زیارتگاه عموم مردم بود.
دودمان اول خان‌های خیوه معروف به سلسله عربشاهیه است که به‌وسیله ایلبارس از خاندان شیبانی از نوادگان جوجی‌خان بنیاد شد. پس از او فرزندان او حکومت کردند تا آنکه این حکومت برافتاد و فرمانروایی خوارزم به‌دست ایناق، بزرگ خاندان قنقرات افتاد و اگر چه در ظاهر کسانی را از خاندان چنگیزخان به تخت خانی می‌نشانیدند ولی فرمانروایی آن‌ها جز در موارد استثنائی اسمی بیش نبود.
از اواخر سده دهم هجری (سده شانزدهم میلادی) به بعد خیوه مرکز خانات منطقه بود. در اوایل سده سیزدهم (بیستم میلادی) در تهاجم روس‌ها به فرارود، این شهر نیز مورد حمله قرار گرفت و آسیب بسیار دید، اما بعدها ازنو بازسازی شد و به شهری در حکم موزه تبدیل گردید.کرمی، مجتبی، نگین خیوه. در: مجله «نامه انجمن» بهار ۱۳۸۱ - شماره ۵. (از ۱۲۴صفحه تا ۱۳۷).
در سده ۱۷ م. پتر بزرگ با خانات خیوه روابطی برقرار کرد ولی با حمله نادرشاه افشار در سال۱۷۴۰ و از بین بردن ایلبارس دوم مدتی این حکومت به‌دست گماشته نادر اداره می‌شد اما این تحت‌الحمایگی نادر طولی نکشید و باز خانی از خانات خیوه حاکم آنجا شد.
پس از چندی در نتیجه تازش‌ها و دستبردهای ترکمن‌های یموت، خیوه ویران شد ولی در سال ۱۷۷۰ م. محمدامین بزرگ خاندان قنقرات بر ترکمان‌ها چیره شد و رونق شهر و خانات خیوه را تجدید نمود. در سال ۱۲۱۹ قمری ایناق وقت بنام ایلتوزر که از نوادگان محمدامین بود خود را عنوان خان داد و دودمان ایناق را بنیاد کرد و آن دومین سلسله از خان‌های خیوه است که تا سال ۱۸۷۳ م. که حکومت آن‌ها تحت‌الحمایه روسیه شد دوام داشت و آن‌ها بدین‌قرار است: ایلتوزر (۱۲۱۹–۱۲۲۱ هَ. ق)، محمدرحیم خان (۱۲۲۱–۱۲۴۹ هَ. ق)، اﷲ قلی خان (۱۲۴۹–۱۲۵۸ هَ. ق)، رحیم قلیخان (۱۲۵۸–۱۲۶۱ هَ. ق)، ابوالغازی محمدامین خان (۱۲۶۱–۱۲۷۱ هَ. ق)، عبداﷲخان (۱۲۷۱–۱۲۷۲ هَ. ق)، قتلغ محمدخان (۱۲۷۲ - ؟)، سیدمحمدخان (۱۲۷۲؟ - ۱۲۸۲ هَ. ق)، سید محمدرحیم خان (۱۲۸۲–۱۲۹۰ هَ. ق).
در قرن هفدهم، خیوه به عنوان یک بازار برده‌فروشی شروع به توسعه کرد. مردم ایرانی‌تبار آسیای میانه طی سده‌ها در معرض تاخت ترک‌تباران واردشده از شرق بودند که مردم ایرانی محل را به عنوان برده با خود می‌بردند. تنها در نیمه اول قرن نوزدهم، حدود یک میلیون ایرانی و همچنین تعداد نامعلومی از روس‌ها، قبل از فروش به عنوان برده به خیوه برده شدند. بسیاری از آنها برای ساختن ساختمان‌هایی در ایچان‌قلعه (دربار سلطنتی) که برجسته‌ترین ویژگی شهر تاریخی خیوه است، به بیگاری گرفته شدند.Khiva | Uzbekistan. (2022). Encyclopedia Britannica. Retrieved 7 May 2022, from https://www.britannica.com/place/Khiva
در سال ۱۲۴۶ ق/۱۸۳۰ م. نزدیک به پانصد نفر در سرخس بودند که ایرانیان شیعه‌مذهب را که از سوی ترکمن‌ها به اسارت درمی‌آمدند به بازارهای خیوه و بخارا برده و در آنجا این اسیران را خرید و فروش می‌کردند. در ۱۲۴۷ ق/۱۸۳۱ عباس میرزای ملک‌آرا، برادر ناصرالدین‌شاه، به سرخس رفته و اسیران را آزاد کرد و بساط برده‌داران را برچید.کیان‌فر، جمشید: ماوراءالنهر در منابع ایرانی: ۲- تاریخ سیاسی نظامی. در: «فصلنامه کتاب» بهار ۱۳۷۹ - شماره ۴۱. (از صفحه ۸۶ تا ۹۵).
در سال ۱۸۷۳ و در دوره سیدمحمدرحیم خان روسیه لشکر بزرگی به همراه ژنرال روس "فون کاوفمن" به خیوه فرستاد و بدون جنگ خان خیوه تسلیم شد و سید محمدرحیم خان تا سال ۱۹۱۰ م. حکومت کرد ولی دست‌نشانده روس‌ها بود.
روس‌ها از ۱۲۵۶ ق/۱۸۴۰ م تا ۱۲۹۲ ق/۱۸۷۵ م در آغاز به تدریج اما از ۱۲۸۰ ق/۱۸۶۳ م با سرعت هرچه بیشتر به پیشروی خود در فرارود ادامه دادند و در ۱۲۹۲ ق/۱۸۷۵ م به‌طور کامل بر فرارود چیره شدند و آن را جزئی از قلمرو خود به‌شمار آوردند.
روس‌ها در آغاز بیشترین فشار را به خان خوارزم آوردند و در ۱۲۷۰ ق/۱۸۵۵ م با توسعه و گسترش قلمرو خود در فرارود به خیوه حمله کردند و پس از فتح خیوه، خان خوارزم به بخارا گریخت، اما پس از چندی بازگشت و ظاهراً روس‌ها خیوه را تخلیه کرده بودند.
سال بعد یعنی در ۱۲۷۱ ق/۱۸۵۴ م خان خیوه به طرف خراسان لشکرکشی کرد و ضمن جنگ و ستیز با دولت ایران، محمد امین خان، خان خیوه کشته شد. سر او را به‌عنوان پیروزی به تهران فرستادند. ناصرالدین شاه دستور داد که با احترام، سر او را غسل داده و به کفن‌ودفن آن پردازند. عامل اصلی دستور خود را بزرگزادگی خان و پاس مراوده و خدمات اجداد او نسبت به دولت ایران اعلام کرد.
پس از آنکه از شوکت و ابهت خان بخارا کاسته شد، روس‌ها در پی فرصتی برای تصرف کامل فرارود بودند، هنگامی در ۱۲۹۰ ق/۱۸۷۳ م جمعی از سرشناسان قرقیز به سن‌پترزبورگ رفته و از ستم‌های خان خیوه دادخواهی کردند، بلافاصله ژنرال کفمان با ۱۲۰۰۰ سپاهی به تنبیه خان خیوه مأمور شد در تابستان همان سال از دو نقطه وارد خیوه شدند و پس از تصرف مقر حکومت خان خوارزم، مصالحه‌نامه‌ای با وی منعقد کردند که اولاً یک قسمت از سرزمین او به تصرف روس‌ها و قسمت دیگری هم به تصرف امیر بخارا درآید و ثانیاً خود او مانند دیگر خان‌های فرارود در تحت سلطه روس‌ها باشد. انعقاد مصالحه‌نامه سبب شورش طایفهٔ یموت ساکن در خیوه شد و خان برای سرکوبی آنان ناگزیر از یاری گرفتن از سرداران روس شد.
پیشروی روس‌ها و تسلط بر خیوه، سبب اعتراض گروهی از سیاستمداران انگلیسی شد و دولت روسیه ناگزیر شد که ژنرال شوالف آجودان ویژه امپراتور را جهت اطمینان دولت انگلیس به لندن بفرستد و لرد گرانویل وزیر امور خارجه انگلیس در گشایش مجلس انگلیس به وکلای ملت اطمینان داد که دولت روس به‌هیچ‌وجه در خیال نگاه داشتن خیوه نیست.
شدت جنگ خیوه بازتاب جهانی داشت و خبرنگاران از اقصی نقاط دنیا به خیوه آمده بودند و برخی از آنان یادداشت‌های مفصلی دربارهٔ فتح خیوه توسط روس‌ها نگاشتند.
پس از انقلاب روسیه در ۲۶ آوریل ۱۹۲۰ م. جمهوری خلق خوارزم تشکیل شد و خیوه جزء آن درآمد. پس از واژگونی تزارها سرانجام خیوه در تقسیم‌بندی تازه کشور در سال ۱۹۲۴ به ازبکستان پیوست.
نابـِجایی یکی از مفاهیم فیزیک در زمینه بلورشناسی است.
نابجایی‌ها، نقصهایی هستند که حرکت آنها، در تنش‌هایی کمتر از مقاومت تئوری کریستال کامل در برابر تنش برشی باعث تغییر شکل مومسان بلور می‌شود.
گرچه نابجایی‌ها باعث نرم‌تر شدن ماده و بیشتر شدن تغییر شکل پلاستیک آن می‌شوند، ولی اگر چگالی نابجایی‌ها در ماده از حد معینی بیشتر شود، این امر منجر به برهمکنش نابجایی‌ها و قفل شدن آن‌ها می‌شود و ماده سخت تر می‌شود.
مفهوم نابجایی بلوری توسط تیلور، ارووان و پولانی (۱۹۴۳) معرفی شد اما خواص مومسان(پلاستیک) نابجایی‌ها در محیط‌های پیوستهٔ همسانگرد از سال ۱۹۰۵ شناخته شده بود (۱۹۰۷ - وولترا)
اگر یک نیم صفحه از اتم‌ها را در بین صفحات اتمی یک کریستال وارد کنیم موجب تغییر موقعیت اتم‌های اطرافش می گردد. به چنین خرابی ای، نابجایی لبه گفته می‌شود.
در نابجایی لبه ای، بردار برگرز به خط نابجایی عمود است و در داخل صفحه ی لغزش نابجایی قرار دارد.
نابجایی پیچشی عموماً به صورت یک پیچ یا رمپ پارکینگ‌های طبقاتی توصیف می گردد بدین صورت که اگر یک دور حول محور نابجایی بچرخید به مکان قبلی خود بر نمی گردید.
در نابجایی پیچی، بردار برگرز با خط نابجایی موازی است، لذا هر صفحه‌ای که از دو بردار فوق(بردار برگرز و خط نابجایی پیچی) بگذرد به عنوان صفحه لغزش شناخته می‌شود
نابجایی که هم‌زمان هر دو خصوصیت نابجایی پیچشی و لبه را داشته باشد نابجایی مختلط خوانده می‌شود.
به‌طور کلی مکانیزم‌های تشخیص نابجایی‌ها به دو دسته ی زیر تقسیم می‌شوند :
۱) روش‌هایی که بر مبنای واکنش‌های شیمیایی در محل نابجایی‌ها شکل گرفته اند .
۲) روش‌هایی که بر مبنای ساختار فیزیکی در مکان نابجایی عمل می‌کنند .
اگر بلوری که دارای نابجایی است، در محیطی قرار گیرد که اتم‌ها از سطح جدا شوند، سرعت جدایش اتم‌ها در اطراف محل ظهور نابجایی با مناطق دیگر سطح متفاوت است. اگر سرعت جدایش اتم‌ها در اطراف نابجایی‌ها بیشتر باشد، همان‌طور که در شکل‌های زیر دیده می‌شود، در این محل‌ها حفره‌هایی به وجود می‌آید.
این عکس‌ها، با بزرگنمایی ۵۰۰ برابر، توسط میکروسکوپ نوری بازتابی از نمونه‌های اچ شدهٔ تک‌کریستالهای سیلسیم تهیه شده‌است:
Physical Metallurgy Principles, Reedhill-Robert E. Abbaschian Reza, PWS Publishing Company, 1994
ساختار روتیل یکی از پلی‌مورف‌های معدنی TiO است. آناتاز و بروکایت پلی‌مورف‌های (چندریخت‌های) دیگر آن هستند.
روتیل یکی از بالاترین شاخص های ضریب انعطاف پذیری در طول موج های مرئی از هر کریستال شناخته شده را دارد و همچنین دارای پراکندگی مخصوصاً بزرگ و پراکندگی زیاد است. با توجه به این خصوصیات ، برای ساخت عناصر نوری خاص ، به ویژه اپتیک پلاریزاسیون ، برای طول موجهای دیدنی و مادون قرمز طولانی تر تا حدود 4.5 میکرومتر مفید است.
روتایل طبیعی ممکن است حاوی 10٪ آهن و مقادیر قابل توجهی نیوبیوم و تانتالوم باشد. Rutile نام خود را از rutilus لاتین ، قرمز ، مشتق شده به رنگ قرمز عمیق مشاهده شده در برخی از نمونه ها هنگام مشاهده توسط نور منتقل می کند. روتایل برای اولین بار در سال 1803 توسط ابراهیم گوتلوب ورنر توصیف شد.
ساختار روتایل یکی از ساختارهای دوتایی مواد است که در آن‌ها کاتیون‌ها به صورت مکعبی با وجوه مرکز پر قرار گرفته و آنیون‌ها نیمی از حفره‌های هشت وجهی را پر می‌کنند.David W. Richerson, "Modern Ceramics Engineering: Properties, Processing and use in design", CRC Publishing, 2nd ed.
قصهٔ ظهر جمعه قدیمی‌ترین برنامه رادیو ایران است که از سال ۱۳۱۹ آغاز شد و تا به امروز ادامه دارد. این برنامه هر ظهر جمعه به نقل قصه‌ای منتخب می‌پردازد و مخاطبان بسیار در سنین مختلف یافته‌است.
برنامه قصه ظهر جمعه توسط فضل‌الله مهتدی (صبحی) به فاصله یک هفته از آغاز پخش اخبار رادیو ایران، و یکماه از تأسیس رادیو ایران بنیانگذاری شد. صبحی خود حدود ۲۴ سال قصه گویی این برنامه را بر عهده داشت. پس از او به ترتیب علی جواهرکلام، ایرج گلسرخی، حمید عاملی و مصطفی موسوی گرمارودی هر یک از چند ماه تا حداکثر پنج سال، گویندگی این برنامه پر شنونده رادیویی را بر عهده گرفتند. آخرین قصه گوی این برنامه محمدرضا سرشار (رضا رهگذر) برای ۲۴ سال از ۲۲ بهمن ۱۳۶۰ تا ۱۵ مهرماه ۱۳۸۴ راوی داستان‌ها بود و رکورد کم‌نظیری از خود بر جای گذاشت.
وی دربارهٔ دلیل پایان قصه گویی اش بیان کرد که قبل از آنکه مخاطب از برنامه ایی سیر و روگردان شود باید به آن پایان داد.
برنامه در دهه ۶۰ بخصوص از برنامه‌های بسیار پرطرفدار رادیو بود. بر اساس یک نظرسنجی سازمان صدا و سیمای ایران این برنامه در سال ۱۳۶۳ دومین برنامه پرشنونده رادیو شناخته شد (پس از صبح جمعه با شما). تا آنجا که جمعی از دولتمردان جمهوری اسلامی نظیر میر حسین موسوی، سید علی خامنه‌ای، علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی زمانی از شنوندگان آن بودند؛ و سرشار به خاطر اجرای داستان کوتاه دوستان که در آن بخش‌هایی از داستان را به زبان آذری تعریف کرده بود، حتی جایزه‌ای از آیت‌الله خامنه‌ای دریافت کرد.
دوره جدید این برنامه در گروه فرهنگ وادب طراحی و با روایت رضا خضرایی و تهیه کنندگی ندا حاجی اسماعیلی و مدیریت یدالله گودرزی از اول دی 1399 به روی آنتن رفته است.
فهرست نمایندگان مجلس خبرگان رهبری دوره چهارم که طی انتخابات چهارمین دورهٔ مجلس خبرگان رهبری که در ۲۴ آذر ۱۳۸۵ برگزار شد و تعدادی نیز در انتخابات میان دوره‌ای برگزیده شدند. جلسهٔ گشایش مجلس چهارم در ۱ اسفند همان سال انجام شد. برای این دوره ۸۶ نماینده در نظر گرفته شده بود.
اسامی الفبایی نمایندگان دوره چهارم مجلس خبرگان رهبری:اعضای مجلس خبرگان رهبری دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری، بازدید اسفند 1390.
با ابطال انتخابات در ایلام تنها کرسی تنها نماینده آن خالی ماند و با ابطال آراء نفر دوم در قزوین کرسی نماینده دوم آن خالی ماند. ۱۸ نماینده نیز در طول دوره درگذشتند که ۱۰ نفر از آن‌ها با انتخابات میاندوره‌ای جایگزین شدند.
دیود ، قطعه‌ای الکترونیکی است که دوسَر دارد، و جریان الکتریکی را در یک جهت از خود عبور می‌دهد (در این حالت، مقاومت دیود ناچیز است) و در جهت دیگر، درمقابل گذر جریان مقاومت بسیار بالایی (درحالت ایده‌آل، بی‌نهایت) از خود نشان می‌دهد. این خاصیت دیود، باعث‌شده بود تا در سال‌های اولیهٔ ساخت این قطعهٔ الکترونیکی، به آن «یکسوساز» نیز گفته شود. پایه‌ای که به نیم‌رسانای N متصل است «کاتُد» و پایه‌ای که به نیم‌رسانای نوع P متصل است «آنُد» نام دارد.معرفی دیود و استخراج مدل دیود ایدئال دیود، نخستین قطعه تولید شده با نیم‌رساناها است.
مهم‌ترین کاربرد دیود، عبور جریان در یک جهت و ممانعت از گذر جریان در جهت دیگر است (یکسو سازی). درنتیجه می‌توان به دیود مثل یک شیر یک‌طرفه الکتریکی نگاه کرد. این ویژگی دیود برای تبدیل جریان متناوب به جریان مستقیم استفاده می‌شود.
به لحاظ الکتریکی، یک دیود، هنگامی جریان را از خود می‌گذراند که با برقرارکردن ولتاژ (بایاس کردن) در جهت درست (+ به آنُد و - به کاتُد؛ که به آن بایاس مستقیم می‌گویند)، آمادهٔ کار شود. مقدار ولتاژی که باعث می‌شود تا دیود شروع به هدایت جریان الکتریکی کند، ولتاژ آستانه یا (threshold voltage) نامیده می‌شود که چیزی حدود ۰٫۶ تا ۰٫۷ ولت (برای دیودهای سیلیکون) و ۰٫۲ تا ۰٫۳ ولت (برای دیود ژرمانیوم) است. اما هنگامی‌که ولتاژ معکوس به دیود متصل شود، (+ به کاتُد و - به آنُد؛ که به آن بایاس معکوس می‌گویند) جریانی از آن نمی‌گذرد؛ مگر جریان بسیار کمی که به «جریان نشتی» معروف است و در حدود چند میکرو آمپر یا حتی کمتر است. این مقدار جریان معمولاً در اغلب مدارهای الکترونیکی قابل چشم‌پوشی است و تأثیری در رفتار سایر المان‌های مدار نمی‌گذارد.
هرچه جنس بلور به‌کاررفته در ساخت دیود، به لحاظ ساختاری، منظم‌تر باشد، دیود مرغوب‌تر و جریان نشتی، کمتر خواهد بود. مقدار جریان نشتی در دیودهای با فناوری جدید، عملاً به صفر می‌گراید. تمام دیودها یک آستانه برای بیشینهٔ ولتاژ معکوس دارند که اگر ولتاژ معکوس، بیش از آن شود، دیود می‌سوزد (بلور ذوب می‌شود) و جریان را در جهت معکوس نیز می‌گذراند. به این ولتاژ آستانه، «ولتاژ شکست» گفته می‌شود.
چنانچه ولتاژ معکوس دیود را تا حد مشخصی بیفزاییم، جریان معکوس دیود به‌طور ناگهانی شروع به افزایش سریع می‌کند. پدیده‌ای که در این حالت رخ می‌دهد را «پدیدهٔ شکست» و ولتاژی را که در آن این پدیده آغاز می‌شود ولتاژ شکست دیود دیود گویند و با V نشان می‌دهند. ولتاژ شکست دیود، به ساختمان پیوند P-N و غلظت ناخالصی آن بستگی دارد؛ شکست دیود می‌تواند حاصل یکی از دو پدیدهٔ شکست بهمنی و شکست زِنِر باشد. احتمال وقوع پدیدهٔ شکست بهمنی در دیودهای سیلیکونی که ولتاژ شکست آن‌ها بیش از ۶ ولت است، بیشتر است. در حالی که شکست زنر به‌صورت پدیدهٔ غالب، تنها در دیودهایی با ولتاژ شکست تا حدود ۶ ولت دیده‌می‌شود.
در معکوس پیوند، با افزایش ولتاژ معکوس دیود، عرض ناحیهٔ تهی بیشتر می‌شود و شدت میدان الکتریکی در این ناحیه افزایش می‌یابد. در این حالت، حامل‌های اقلیت در واقع در سراشیبی سد پتانسیل ناشی از پتانسیل داخلی و ولتاژ معکوس اِعمالی قرار می‌گیرند و سرعت آن‌ها به‌شدت افزایش می‌یابد. این حامل‌ها با شتاب‌گرفتن خود می‌توانند به اتم‌های سیلیکون واقع در ناحیهٔ تهی برخورند و ضمن شکستن پیوندهای کووالانسی آن‌ها تعدادی حامل جدید آزاد کنند. حامل‌های جدید نیز تحت تأثیر میدان الکتریکی زیاد در ناحیهٔ تهی قرار می‌گیرند و پس از برخورد با دیگر اتم‌ها، حامل‌های بیشتری را از پیوند کووالانسی آن‌ها جدا می‌سازند؛ بنابراین، تعداد حامل‌هایی که می‌توانند در ایجاد جریان دخالت کنند به‌طور ناگهانی افزایش می‌یابند و باعث ازدیاد سریع جریان می‌شوند. این پدیده را شکست بهمنی می‌نامند.
پدیدهٔ دیگری که ممکن است باعث ایجاد شکست در مشخصهٔ ولتاژ-جریان دیود شود به پدیدهٔ زِنِر معروف است. این پدیده چنین است که با افزایش ولتاژ معکوس دیود، شدت میدان الکتریکی در ناحیهٔ تهی ممکن است به حدی برسد که حامل‌های اقلیت موجود در نیمه‌های p یعنی الکترون‌ها بتوانند از داخل لایه سد تونل زده و به طرف مقابل وارد شوند و جریان معکوسی را به وجود آورند.
معمولاً دیودهایی که ولتاژ شکست تا حدود ۶ ولت دارند، شکست‌شان با پدیدهٔ زنر و دیودهایی که ولتاژ شکستی بیشتر از ۶ ولت دارند شکست‌شان با پدیدهٔ بهمنی توجیه می‌شود.
با توجه به غیرخطی‌بودن مشخصهٔ دیود، دو نوع مقاومت می‌توان برای دیود تعریف کرد که عبارتند از مقاومت استاتیکی (R) که در جریان DC، و مقاومت دینامیکی (r) که در جریان AC محاسبه می‌شوند. اگر سیگنال ورودی به قدر کافی بزرگ باشد به‌طوری‌که بتواند تغییرات قابل توجهی در منحنی مشخصه دیود ایجاد کند مقاومت مربوط به قطعه در این ناحیه را مقاومت متوسط گویند که از رابطه زیر به دست می‌آید.
Rav = ∆Vd/∆Id
Vd=ولتاژ دیود
Id= جریان دیود
∆= تغییرات ولتاژ یا جریان
مقاومت اهمی در دیود از تقسیم ولتاژ دو سر دیود بر جریان عبوری از آن به دست می‌آید. مقاومت دیود در مقابل عبور جریان مستقیم و جریان متناوب فرق می‌کند. مقاومت دیود در مقابل عبور جریان مستقیم را مقاومت استاتیکی می‌نامند و مقدار آن را از رابطه زیر به دست می‌آورند.
Rdc = Vf/If
مقاومت دیود در مقابل جریان متناوب را مقاومت دینامیکی می‌نامند و از رابطه زیر بدست می‌آورند.
Rac = ∆Vf/∆If
Vf=ولتاژ دیود
If= جریان دیود
در هر دیود عملاً سه نوع مقاومت وجود دارد. یکی مقاومت مربوط به لایه N و دیگری مقاومت مربوط به لایه P و سومی مربوط به مقاومت دینامیکی لایه سد R است. مجموعه این مقاومت‌ها را R می‌نامند.
Rd = Rp+Rac+Rn
پنج دیود مهم عبارتند از:
در بایاس مستقیم ولتاژ دو سر دیود تقریباً ثابت است و تغییر جریان در آن تأثیری ندارد. دیودهایی که در بایاس معکوس و ناحیهٔ شکست معکوس استفاده می‌شوند به «دیود زِنِر» معروف‌اند. البته اینکه این دیودها را زنر می‌نامند، بدان مفهوم نیست که پدیدهٔ شکست بهمنی در آن‌ها صورت نمی‌گیرد؛ بلکه هر دو پدیده می‌توانند در شکست این دیودها نقش داشته‌باشند. ولتاژ شکست این‌گونه دیودها را «ولتاژ زِنِر» نیز می‌نامند و با V نشان می‌دهند.
مقدار ولتاژ شکست در دیود زِنِر به میزان چگالی ناخالصی بستگی دارد. با افزایش چگالی ناخالصی، ولتاژ شکست دیود کاهش می‌یابد. دیودهای زنر تجاری، با ولتاژ زِنِر از ۲٬۴ تا ۲۰۰ ولت و تا توان‌های حدود ۱۰۰ وات ساخته می‌شوند.
چون دیود زنر باید به صورت معکوس بایاس شود، کاتد آن به قطب مثبت منبع ولتاژ و آند آن به قطب منفی وصل می‌شود. در این صورت، جهت جریان از کاتد به آند خواهد بود. معمولاً کارخانهٔ سازنده یک جریان کمینه I و یک جریان بیشینه مشخص می‌سازد که تغییرهای جریان دیود زِنِر باید به آن محدود شوند. قابل توجه است که مشخصهٔ دیود زنر در حالت بایاس مستقیم، مشابه دیودهای معمولی است. از دیود زنر، برای تثبیت ولتاژ در تنظیم‌کننده‌های ولتاژ استفاده می‌شود.
هرگاه یک پیوند P-N به صورت معکوس بایاس شود، در حوالی پیوند یک ناحیهٔ تهی یا بار فضایی متشکل از بارهای ساکن مثبت در طرف N و بارهای ساکن منفی در طرف P پدید می‌آید. با توجه به اینکه در ناحیه‌های خنثای P و N، حامل‌های بار الکتریکی، آزادند و مانند رسانا عمل می‌کنند، می‌توان پیوند P-N را در این حالت به صورت خازنی مُدل کرد که در آن، ناحیه‌های خنثی همانند دو صفحهٔ خازن، ناحیهٔ تهی (همانند عایق) را در میان گرفته‌اند.
در رابطهٔ فوق C، ظرفیت خازن ناحیهٔ تهی؛ A، سطح مقطع پیوند؛ ε (اپسیلون)، ضریب دی‌الکتریک ناحیهٔ تهی که بستگی به جنس بلور و شیوهٔ توزیع بار در این ناحیه دارد؛ و W، عرض ناحیهٔ تهی است. چون عرض ناحیهٔ تهی با افزایش ولتاژ معکوس پیوند تغییر می‌کند، بنابراین خازن پیوند را می‌توان به عنوان یک خازن متغیر با ولتاژ لحاظ کرد.
وقتی از این رابطه برای محاسبهٔ ظرفیت خازنی استفاده می‌کنیم، درحقیقت فرض یکنواخت بودن میدان در عایق را پذیرفته‌ایم. می‌توان نشان داد که برای یک پیوند P-N با چگالی ناخالصی یکنواخت، ظرفیت خازنی ناحیهٔ تهی با ولتاژ معکوس دو سر دیود، به صورت زیر ارتباط دارد.
در این رابطه V اختلاف پتانسیل پیوند است و
ظرفیت خازنی دیودهای معمولی در حدود چند پیکو فاراد است. دیودهایی که برای استفاده به عنوان یک خازن متغیر ساخته می‌شوند به «دیود خازنی» یا «دیود وَرَکتور» مشهورند. این‌گونه دیودها همیشه به صورت معکوس بایاس می‌شوند. دیودهای خازنی معمولاً از جنس سیلیکون و برای ظرفیت‌های نامی تا 2500pf ساخته می‌شوند. از دیود خازنی برای تغییر فرکانس مدارهای تشدید LC در نوسان‌گرها استفاده می‌شود.
تفاوت اساسی ساختمان دیود تونلی با دیودهای معمولی در چگالی بسیار بالای ناخالصی در نیم‌رساناهای نوع P و N به‌کاررفته در آن است. چون عرض ناحیهٔ تهی با چگالی ناخالصی، نسبت عکس دارد؛ بنابراین در دیود تونلی، عرض ناحیهٔ تهی بسیار کم و در حدود ۰٬۰۱ دیودهای معمولی است. این دیود در ولتاژهای معکوس و ولتاژهای مستقیم کوچک، دارای مقاومت بسیار کوچکی است. از ویژگی‌های بارز دیود تونلی، مقاومت منفی در بخشی از مشخصه‌اش است. از ویژگی‌های دیود تونلی می‌توان اغتشاش کم، سرعت زیاد و توان مصرفی کم را نام برد.
دیودهای نوراَفشان معمولاً از بلور نیم‌رسانا گالیُم-آرسِناید ساخته می‌شوند. در بایاس مستقیم به دلیل ترکیب الکترون و حفره‌ها در لایه سد، نور تولید می‌شود؛ بنابراین لایه سد در این دیودها به منظور خروج نور نمی‌پوشانند. در بلور گالیم آرسنیک، بازده بازترکیب الکترون آزاد و حفره بسیار بیشتر از بلورهای سیلیکون یا ژِرمانیُم است. نکتهٔ دیگر در مورد این بلور آنست که آزاد شدن انرژی در هر بازترکیب، به صورت تابش یک فوتون نوری است. در بلورهای سیلیکون و ژرمانیوم، این انرژی بشکل گرما تلف می‌شود و به نور تبدیل نمی‌شود.