moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
گفته می‌شود در زمان حملهٔ اسرائیل فقط چهار جت آموزشی و غیر مسلح مصری در حال گشت‌زنی بودند. با این حمله اسرائیل برتری مطلق هوایی در جنگ را به‌دست‌آورد و با استفاده از این امتیاز ابتکار عمل را به‌دست گرفت. مصر با انکار ضربه شدیدی که دریافت کرده بود مدعی شد که حمله بسیار موفقی علیه اسرائیل ترتیب داده‌است. بر اساس این اخبار دروغ پادشاه اردن ملک حسین دستور حمله به اسرائیل را صادر کرد. اردن با گلوله‌باران تل‌آویو، پایگاه هوایی رمات داوود بزرگ‌ترین پایگاه هوایی اسرائیل، حمله هوایی به شهرهای نتانیا و کفار سابا و حمله خمپاره‌ای به غرب اورشلیم، وارد جنگ شد. با افروخته شدن آتش جنگ، بعد از ۲ روز سوریه هم وارد جنگ شد و از بلندی‌های جولان شروع به پرتاب راکت‌های کاتیوشا و آتش توپخانه شدید به دشت هولا در اسرائیل کرد.
ارتش مصر نهایتاً با عقب‌نشینی از صحرای سینا، تا آن سوی کانال سوئز عقب رانده شد. در همین حال ارتش اسرائیل با تغییر میدان جنگ به سوی بلندی‌های جولان و کرانه باختری رود اردن که مقر نیروهای اردنی و سوری بود توانست آن‌ها را شکست دهد و بلندی‌های جولان و کشتزارهای شبعا را به اشغال خود درآورد.
در تاریخ ۱۰ ژوئن ۱۹۶۷ اسرائیل آخرین حملات به بلندی‌های جولان را تکمیل نموده بود. قرارداد آتش‌بسی به پیشنهاد کشورهای عربی در روز بعد از آن یعنی ۱۱ ژوئن به امضاء رسید. به این ترتیب اسرائیل نوار غزه، صحرای سینا، کرانه باختری رود اردن (شامل اورشلیم شرقی) را تصرّف کرد. در مجموع با پیروزی‌های به دست آمده و سرزمین‌های تازه اشغال شده مساحت اسرائیل ۳ برابر شد و در حدود یک میلیون عرب که در مناطق اشغال‌شده زندگی می‌کردند به زیر کنترل مستقیم اسرائیل درآمدند.
در پی این جنگ شورای امنیت سازمان ملل متحد قطعنامه ۲۴۲ شورای امنیت را تصویب کرد که به موجب آن از همه دولت‌های درگیر خواسته شد تا از ادعاهای خود نسبت به سرزمین و حق حاکمیت یکدیگر صرف نظر کنند و مرزها را به رسمیت بشناسند و اسرائیل از سرزمین‌های اشغال شده طی این جنگ عقب‌نشینی کند. اسرائیل عقب‌نشینی خود از سرزمین‌های اشغالی را مشروط بر به رسمیت شناخته شدن اسرائیل از سوی دولت‌های عربی متخاصم دانست.THE 1967 AND 1973 WARS
اسرائیل بعد از پایان قرارداد آتش‌بس به کسانی که اسرائیل را ترک و جهت تسریع حمله عرب‌ها، به کشورهای عربی همسایه وارد شده بودند اجازه بازگشت نداد و به این ترتیب موجی از مهاجران فلسطینی در کشورهای مصر، سوریه، اردن و لبنان پدید آمد. امّا از آنجا که هیچ‌یک از کشورهای میزبان علاقه‌ای به پذیرش دائمی این مهاجران نداشتند، اقدام به تشکیل اردوگاه‌های پناهندگی در بیابان‌های خود به دور از تمام امکانات اوّلیهٔ زندگی نمودند.
در نهایت خصومت میان مصر و اسرائیل با امضای پیمان صلح اسرائیل و مصر در ۲۶ مارس ۱۹۷۹ پایان یافت. خصومت میان اردن و اسرائیل هم با امضای پیمان صلح اسرائیل–اردن در ۲۶ اکتبر ۱۹۹۴ رسماً پایان پذیرفت.
مذاکرات میان اسرائیل با سوریه و لبنان در جهت دستیابی به صلح، هنوز به نتیجهٔ مطلوبی نرسیده‌اند.The Six Day War and Its Enduring Legacy - The Washington Institute for Near East Policy
در ۸ ژوئن ۱۹۶۷، هواپیماهای جنگی اسرائیل و قایق‌های اژدرافکن به یک کشتی اطلاعاتی الکترونیک ایالات متحده که جنگ شش روزه را زیر نظر داشت، حمله کردند. تعداد تلفات این حادثه ۳۴ آمریکایی کشته و ۱۳۶ زخمی بود. دلیل این حملات هم چنان موضوع بحث است: بیشتر آن‌ها می‌گویند که این یک تصادف بوده‌است. بعضی‌ها توطئهٔ سیا را می‌بینند. واشینگتن غرامت و عذرخواهی رسمی اسرائیل را برای این حمله پذیرفت.
در ۱۶ اوت ۱۹۹۵، «آریه اسحاقی» استاد دانشگاهی که قبلاً برای بخش تاریخ نیروهای دفاع اسرائیل کار می‌کرده‌است، مدّعی شد که در خلال جنگ شش‌روزه در حدود ۱۰۰۰ اسیر جنگی مصری را که سلاح‌هایشان را رها کرده و به صحرا گریخته بودند، به قتل رسانده‌است. این ادعا توجه همگان را چه در داخل اسرائیل و چه در سطح جهان جلب کرد. بعدها مشخص شد که این ادّعا برای انحراف افکار عمومی از ۴۹ مورد قتل اسیران جنگی که در جنگ سال ۱۹۵۶ انجام شده بود، اقامه شده‌است.
با این وجود ادّعای هیچ‌یک در مورد قتل هزار اسیر جنگی مصری به دست نیروهای اسرائیل یا مصر اثبات نشده‌است. شاهدان عینی موارد متفاوتی از قتل اسیران مصری (در گروه‌های ۳۰ تا ۶۰ و ۱۵۰ نفری) را گزارش کرده‌اند.
بنابر گزارش نیویورک تایمز (۲۱ سپتامبر ۱۹۹۵)، دولت مصر اعلام کرده‌است که دو گور دسته‌جمعی را یافته که بازمانده‌های ۳۰ تا ۶۰ اسیر جنگی مصری که به ضرب گلوله در طول جنگ شش روزه جان‌باختند را در خود داشته‌است.
بزرگترین مقسوم علیه مشترک در ریاضیات بزرگترین عضو مجموعهٔ شمارنده‌های دو عدد بزرگترین مقسوم‌علیه مشترک این دو عدد نامیده می‌شود.
فرض کنید formula_1 و formula_2 دو عدد صحیح دلخواه‌اند. اگر formula_3 و formula_4 به ترتیب مجموعهٔ مقسوم‌علیه‌های مثبت formula_1 و formula_2 باشند، آن‌گاه بزرگترین مقسوم علیه مشترک و که با نماد formula_7 نمایش داده می‌شود و به شکل زیر تعریف می‌شود.
بزرگترین عضو مجموعهٔ مقسوم‌علیه‌های مشترک و مثبت formula_1 و formula_9.
در این روش با نوشتن مجموعهٔ مقسوم‌علیه‌های دو عدد مورد نظر و اشتراک این دو مجموعه، بزرگترین مقسوم‌علیه مشترک را پیدا می‌کنیم.
در این روش، ابتدا دو عدد مزبور را به عوامل اول تجزیه کرده، سپس سازه‌های مشترک با توان کمتر را در هم ضرب می‌کنیم، ب.م. م بدست می‌آید.
در این روش، ابتدا عدد بزرگتر را بر دیگری تقسیم می‌کنیم و سپس عدد کوچکتر را بر باقی ماندهٔ تقسیم مزبور تقسیم می‌کنیم و این عمل را تا جایی که باقی‌مانده صفر شود ادامه می‌دهیم، آخرین باقی‌مانده غیرصفر، بزرگترین مقسوم علیه مشترک دو عدد مزبور است.
اولیس کاوشگری بود که از صفحه فرضی فضا که حاوی کلیه مدارهای سیارات است گذشت این کار نیازمند مساعدت میدان جاذبه مشتری بود کاوشگر اولیس در پروازش در سال ۱۹۹۴ از قطب جنوبی خورشید و در سال ۱۹۹۵ از بالای قطب شمالی آن گذشت و مطالعه باد خورشیدی و میدان مغناطیسی خورشید بر فراز قطبهایش را امکان پذیر ساخت.
خشم و هیاهو رمانی از ویلیام فاکنر است و به عقیدهٔ بسیاری از صاحب‌نظران بهترین اثر اوست که بیشترین نقد و بررسی را درمیان آثار فاکنر به خود اختصاص داده‌است.
خشم و هیاهو، چهارمین کتاب ویلیام فاکنر و اولین شاهکار ادبی اوست. این رمان، اثر موردعلاقه خود نویسنده نیز بوده و فاکنر آن را «درخشان‌ترین شکست» خود توصیف کرده‌است. داستان در چهار فصل و یک بخش ضمیمه بیان می‌شود: فصل اول، تاریخ ۴ آوریل ۱۹۲۸، فصل دوم ۲ ژوئن ۱۹۱۰، فصل سوم ۶ آوریل ۱۹۲۸، فصل چهارم ۸ آوریل ۱۹۲۸ و بخش ضمیمه که یک شجره‌نامه تکمیلی راجع به خانواده کامپسون است و تا سال ۱۹۴۳ این خاندان را در بر می‌گیرد. خصوصیت تکنیکی برجستهٔ خشم و هیاهو استفاده از چهار نگاه مختلف در روایت فروپاشی خانوادهٔ کامپسون است. از ذهن ناتوان "بنجی" به ذهن وسواسی "کونتین" و سپس حرکت به ذهن متفاوت یا بی‌اندازه وسواسی "جیسون" و در آخر نیز به سوی دنیای عینی "دیلسی". به این ترتیب حرکت خواننده را در این رمان، حرکتی از ساده‌لوحی و معصومیت به سوی روشن‌گری فزاینده می‌یابیم.
حالات ذهنی سه برادر، سه وجه کاملاً متفاوت تأویلی را فراهم می‌کند:
برخلاف عشق افلاطونی کونتین، جیسون نه تنها هیچ‌گونه احساسی به کدی ندارد بلکه اصلاً نمی‌داند عشق چیست. برای او رابطهٔ تجاری آرمانی‌ترین نوع ارتباط است و اگر می‌توانست تمام روابط را با این نوع رابطه جایگزین می‌کرد.
عناوین داستان‌های فاکنر اغلب ذهنی است و معنایی شخصی را برای خود دارد که به‌طور کامل نیز در رمان آشکار نمی‌شود. اما خشم و هیاهو در این کتاب کلیدی واقعی است، زیرا رمان با کشف این مضمون سروکار دارد که زندگی بی‌معناست و این مضمون با ابیات شکسپیر در نمایشنامهٔ مکبث که می‌گوید: «زندگی قصه‌ای است که توسط ابلهی روایت می‌شود، سرشار از خشم و هیاهو ولی پوچ» کاملاً هماهنگی دارد و همچنین با بخش نخستین داستان که شامل روایت بنجی است شباهت قابل توجهی دارد. بخش کونتین نیز پژواکی از عنوان رمان است. او فلسفهٔ مأیوس‌کنندهٔ پدر را آموخته‌است که انسان‌ها را صرفاً به شکل عروسک‌هایی ببیند که با خاک پر شده‌اند.
تابـِع می‌تواند اشاره داشته باشد به:
مسجد حسن دوم یا مسجد حسن ثانی، مسجدی است در شهر کازابلانکا یا دارالبیضاء درمراکش یا مغرب اسلامی. این مسجد که به لحاظ وسعت پس از مسجد الحرام و مسجد النبی قرار دارد، در ساحل شهر کازابلانکا و بخشی از آن بر روی آب قرار دارد و با کمک‌های مردمی ساخته شده‌است. کارساخت مسجد حسن دوم در سال ۱۹۸۷ آغاز و در سال ۱۹۹۳ به پایان رسید تا به مناسبت شصتمین سال تولد حسن دوم پادشاه مراکش افتتاح شد.
این مسجد بلندترین ساختمان مسجد در جهان محسوب می‌شود که ارتفاع مناره‌های آن به ۲۱۰ متر می‌رسد و با داشتن ۲۰ هزار متر مربع وسعت بزرگ‌ترین مسجد جهان پس از مسجد الحرام و مسجد النبی به‌شمار می‌رود. شبستان اصلی مسجد گنجایش ۲۵ هزار نفر را داشته و هشتاد هزار نفر می‌توانند در صحن خارجی آن نماز بخوانند. همچنین در ساخت این مسجد از ۵۶۰ هزار سنگ استفاده شده‌است.
مناره اذان آن به سبک أندلسی است و ارتفاع ۲۱۰ متر و مرتفع‌ترین بنای اسلامی است، این مسجد نماد مغرب نیز به حساب می‌آید.
کار ساخت این مسجد از ۱۲ ژوئیه ۱۹۸۶ آغاز شد و قرار بود ساخت آن برای شصتمین زادروز حسن ثانی پادشاه مغرب در سال ۱۹۸۹ به پایان برسد. اما این مسجد ۳۰ اوت ۱۹۹۳ افتتاح شد.
میشل پینسیو، معمار فرانسوی طراحی و معماری این مسجد را برعهده داشت است. گرانیت، گچ، مرمر، چوب و مواد دیگری از سراسر مغرب برای ساخت این مسجد به کار رفته‌است، اما برخی از ستون‌های گرانیتی و چلچراغ‌های شیشه‌ای از ایتالیا وارد شده‌است. شش هزار هنرمند سنتی مغرب پنج سال برای تبدیل این مواد خام به موزائیک‌های بسیار زیبا، سنگ‌های فوق‌العاده و سطح و کف مرمرین، گچکاری‌های هنرمندانه و سقف‌های چوبی نقاشی شده زمان صرف کرده‌اند. در ساخت این مسجد ۲۵۰۰ معمار و ۱۰۰۰۰ کارگر حرفه‌ای در طول ۶ سال به صورت شبانه‌روزی کار کرده‌اند.
و در کنار دریای آتلانتیک قرار دارد و با نورهای لیزری جهت مکه را از مناره‌های خود نشان می‌دهد که نور آن را می‌توان از فاصله چند مایلی در دریا مشاهده کرد. موزه، حمام بخار، کتابخانه، مدرسه آموزش قرآن کریم، سالن همایش و مراکز دیگر بخش‌های متفاوت این مسجد را تشکیل داده‌اند.
هزینه پروژه ساخت مسجد حدود ۸۰۰ میلیون دلار برآورد شده بود و میزان قابل توجهی از این مبلغ توسط مردم تأمین گردید. یکی از فایده‌های جانبی کمک‌های مردمی برای ساخت مسجد، کاهش موقتی ذخایر پولی مراکش و پایین آمدن تورم بود. تقریباً تمام مواد و مصالح مصرفی مسجد حسن الثانی از خود مراکش تأمین و تنها ستون‌های گرانیتی سفید و لوسترهای شیشه‌ای از ونیز وارد شدند.
Wikipedia contributors, "Hassan II Mosque," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hassan_II_Mosque&oldid=192509878 (accessed February 20, 2008).
این فهرست ناقصی از برخی مساجد مهم در جهان اسلام است.
شازده احتجاب رمانی از هوشنگ گلشیری است که اولین بار به سال ۱۳۴۸ منتشر شد. گلشیری این اثر را خوش‌اقبال‌ترین کتاب خود نامیده‌است.
"شازده احتجاب" روایت فروپاشی نظام شاهی و پیشامدرن در سنت فرهنگی ایران است. شخصیت اول رمان، که «شازده احتجاب» نامیده می‌شود، در اوهام و گذشته، به روایت قسمتی از استبداد و بیداد خود و خانواده‌اش می‌پردازد.
گلشیری در این رمان از شیوهٔ جریان سیال ذهن بهره می‌گیرد.
«باور کنید، این جد کبیر فقط از بابت کین پس مبارکش ناراحت بوده: یک روز خونریزی دارد، یک روز باید عمل بکنند، یک روز حکیم ابونواس سواری را قدغن کرده‌است و یک روز باید مسهل خورَد یا در اندرونی، پنهان از چشم عملهٔ خلوت، شراب نوشد تا بلکه بواسیر راحتش بگذارد. همه‌اش همین است.»
«قصۀ شازده احتجاب از درون روایت می‌شود؛ هوشنگ گلشیری در کنار استفاده از دانای کلی که دارد، هر بار با دخول به ذهن یکی از ساکنین خانه، روایت را پیش می‌برد. عمارت پوسیده و عقیم و ازدست‌رفتۀ شازده هم درست به خودِ او می‌ماند.»
فیلمی با همین نام و به کارگردانی بهمن فرمان‌آرا با اقتباس از این رمان ساخته شده‌است.
شازده احتجاب مورد تحسین آلن رب گریه بوده و به زبان فرانسوی و همچنین به زبان انگلیسی، توسط جیمز بوکن ترجمه شده‌است.
«شازده احتجاب و زوال خاندان آشر هر دو علیه باورهای سنتی منسوخ زمانۀ خودشان عصیان می‌کنند و این امر نه‌تنها در مضمون و محتوی آثار، بلکه در فُرم آن‌ها نیز خود را به نمایش می‌گذارد. هر دو اثر از عناصری کهن بهره می‌جویند تا بدعت‌گذار صناعات داستان‌نویسی ملی و درنتیجه خالق جریانات اصیل مستقل و ملی باشند.»
مجمع اندیشهٔ اسلامی یا مجمع الفکر الاسلامی یک مؤسسهٔ فرهنگی پژوهشی انتشاراتی است که در ۲۲ بهمن ماه ۱۳۶۶ خورشیدی در قم توسط آیت‌الله محسن اراکی تأسیس شده‌است.
این مجمع با هدف بررسی و تحقیق دانش دینی و دفاع از اندیشهٔ اسلامی است.
احیای کلیهٔ آثار فقیه شیعه شیخ مرتضی انصاری در مجموعهٔ ۲۹ جلدی.
این طرح در راستای همکاری علمی با کنگرهٔ شیخ انصاری پایه‌گذاری شد و توسط جمعی از محققان حوزهٔ علمیهٔ با تحقیق و بررسی دقیق تمام آثار شیخ در سال ۱۳۷۹ خورشیدی به اتمام رسید.
تهیه واجرای سه طرح دانشنامه‌ای تحت عناوین:
از این دانشنامه‌ها تاکنون هفت جلد از «الموسوعة الفقهیة» چهار جلد از «موسوعة التاریخ الاسلامی» و نه جلد از «موسوعة مؤلفی الامامیة» چاپ و منتشر شده‌است.
تحقیق و انتشار تالیفاتی از علمای گذشته و معاصر شیعه همچون فاضل تونی، علامه ابن میثم بحرانی، علامه وحید بهبهانی، آقا ضیاء عراقی، آیت‌الله سید کاظم حائری، آیت‌الله سید محمدباقر حکیم و...
انتشار مجلهٔ تخصصی «الفکر الاسلامی» (اندیشهٔ اسلامی).
وب‌گاه حوزه (کدبندی صفحه به عربی ویندوز)
شاطرلَنگه نام یکی از دماغه‌های دریای خزر است.
دماغه شاطر لنگه در شاخه کم‌عمقی از آب دریا در شبه‌جزیره آشوراده در استان گلستان ایران واقع شده‌است.
طایفه به گروهی از افراد گفته می‌شود که با هم خویشاوندی یا هم‌خونی داشته باشند. و نیاکان آنان یکی باشد. حتی اگر جزئیات نسب ناشناخته باشد. اعضای طایفه ممکن است حول یک نسب مشترک یا اجدادی از یک نژاد سازماندهی شوند. در جوامع بومی، طایفه‌ها تمایل به درون‌همسریدرون همسری و برون همسری دارند، به این معنی که اعضای آن‌ها فقط می‌توانند با هم طایفه‌ای خود ازدواج کنند. اعضا ممکن است با یک نشان یا نماد هویت خود را نشان دهند تا نمایانگر این موضوع باشد که آن‌ها طایفه‌ای مستقل و جداگانه هستند. پیوندهای مبتنی بر خویشاوندی نیز ممکن است دارای جد نمادین باشند، به این ترتیب که طایفه دارای یک جد مشترک «مشروط» هستند که نمادی از وحدت قبیله است. هنگامی که این «جد» غیرانسانی باشد، از آن به عنوان توتِم یاد می‌شود، که اغلب حیوان است. در جامعه عشایری ایران عبارت از یک واحد اجتماعی ـ سیاسی متشکل از چند تیره عشایر است و در سلسله مراتب رده‌های ایلی، مهم‌ترین و مشخص‌ترین رده به‌شمار می‌رود. در سلسله مراتب سازمان اجتماعی عشایر ایران، اکثر طوایف بین ایل و تیره قرار می‌گیرند اما طوایفی نیز وجود دارند که به هیچ ایلی وابسته نبوده و طایفه مستقل نامیده می‌شوند.فصلنامه ذخایر انقلاب ناشر سازمان امور عشایر ایران شماره 3 سال 1369
در فرهنگها و موقعیتهای مختلف، یک طایفه معمولاً معنای متفاوتی نسبت به سایر گروه‌های وابسته به خویشاوندان، مانند قبایل و گروه‌ها دارد. اغلب، عامل متمایز کننده این است که یک طایفه بخش کوچکتر و جدایی ناپذیر از یک جامعه بزرگتر مانند قبیله، یا یک دولت است. در برخی جوامع، طایفه‌ها ممکن است دارای یک رهبر رسمی مانند رئیس، مادرسالار یا پدرسالار باشند. یا چنین نقش رهبری توسط بزرگان انجام می‌شود. در برخی دیگر، ممکن است مجبور به دستیابی به موقعیت‌های رهبری باشید. به عنوان مثال می‌توان به طایفه‌های ایرلندی، اسکاتلندی، چینی، کره ای و ژاپنی اشاره کرد که به عنوان گروه خویشاوندی در ملل مربوطه وجود دارند. اما توجه داشته باشید که قبایل و گروه‌ها نیز می‌توانند اجزای جوامع بزرگتر باشند.
ریشه از واژه عربی طایفة می‌باشد. مذکر این کلمه طایف است.
در جامعه عشایر ایران اجتماع چند ایل که معمولاً هم زبان و هم نژاد ودارای ریشه تاریخی مشترکی باشند قبیله را تشکیل می‌دهد. مانند قبایل عرب، لر، تاجیک
، ترک، کرد، و… قبیله به گروهی از خانواده‌ها که اجداد مشترک دارند نیز گفته می‌شود. این نیاکان معمولاً واقعی هستند، ولی در برخی موارد، هیچ‌کس مطمئن نیست که چنین اجدادی وجود داشته‌اند. اما در مورد قبایل عرب شجره نامه باعث می‌شود که قبایل از وجود حقیقی اجداد خود آگاه باشند.
قبیله، از نظر تاریخی و توسعه، به عنوان یک گروه اجتماعی در نظر گرفته می‌شود که قبل یا در کنار دولت‌ها یا ایالت‌ها وجود داشته‌اند. مردم شناسان عبارت جامعهٔ قبیله‌ای را برای جوامعی به کار می‌برند که بر پایهٔ نسبت‌ها و روابط سامان داده شده‌اند، مخصوصاً مشترکات و روابط نژادی.
برخی نظریه پردازان بر اینند که قبایل مرحله‌ای از تکامل اجتماعی هستند مابین دسته‌ها و ایالات، اما برخی دیگر می‌گویند قبایل به دنبال آن‌ها توسعه یافته‌اند و باید از حیث تعاملشان با ایالت‌ها و حکومت‌ها بررسی شوند.
بحث‌های داغی در مورد اینکه باید چگونه قبیله‌ها را توصیف کرد انجام شده‌است، این مسئله تا حدودی از تفاوت بین قبیله‌های باستانی و اولیه و قبیله‌های معاصر ناشی می‌شود. بعضی از آن‌ها نشان دهندهٔ مباحثهٔ کلی تری بر روی مسئلهٔ پیشرفت فرهنگ‌ها و استعمار است. در تصور عموم قبیله بیانگر نوعی سبک زندگی طبیعی و مربوط به گذشته است. قبایل همچنین از روابط اجتماعی نخستین بهره می‌برند که پایدار، با حد و مرز مشخص و در بین خودشان است. بنابراین خیلی‌ها بر این باورند که قبیله‌ها ارتباطات بین چند فامیل را سامان می‌دهند و برای آن‌ها مبنایی اجتماعی و ایدئولوژیکی به منظور ایجاد انسجام فراهم می‌کنند، البته در بیشتر موارد بسیار محدود تر از گروه‌های نژادی و ملیت. پژوهش‌های مردم شناسی و نژاد شناسی، بسیاری از این ایده‌ها را به چالش کشیده‌اند.
المن سرویس، مردم شناس، سیستمی برای طبقه‌بندی جوامع با انواع فرهنگ‌ها ارائه کرده‌است که مبنای آن تکامل نا برابری اجتماعی و مقام و نقش ایالت هاست. در این طبقه‌بندی چهار دسته وجود دارد:
۱. دسته‌های شکارچیان گروهی، که معمولاً تساوی طلب هستند.
۲. جوامع قبیله‌ای که در آن‌ها نمونه‌های محدودی از مقام و مرتبهٔ اجتماعی و اعتبار و منزلت وجود دارد.
۳. قبیله‌های لایه‌ای (از نظر قدرت و نفوذ) که توسط سردسته یا به عبارتی رئیس قبیله اداره می‌شوند.
۴. تمدن‌ها، با نظام طبقه‌بندی پیچیده و سازمانی، به عبارتی دولت‌های نهادی و سازمانی.
مورتن اچ فرید (Morton H. Fried)، مردم‌شناس مثال‌ها ی زیادی می‌آورد از قبیله‌هایی که اعضایشان به زبان‌های مختلف صحبت می‌کنند مناسک و تشریفات متفاوتی دارند یا زبان و تشریفاتی مشترک با برخی اعضای قبایل دیگر دارند. به‌طور مشابه مثال‌هایی می‌آورد که در آن اعضای یک قبیله از رهبران سیاسی گوناگون و در مواردی رهبران دیگر قبایل پیروی می‌کنند. وی نتیجه می‌گیرد که در توصیف قبایل به‌طور عمومی آن‌ها داری حد و مرزهای سیال و نا همگن، نه محدود و بلوکی بلکه پویا هستند.
فرید همچنین پیشنهاد می‌کند که قبایل معاصر و امروزی منشأ و ریشه‌شان از قبایل نخستین نیست، بلکه از دسته‌های نخستین است. این قبایل ثانویه، آنطور که او پیشنهاد می‌دهد، محصولات مدرن گسترش ایالت و قلمرو هستند. دسته‌ها شامل تشکلات اجتماعی سیال، کوچک و متحرک و با رهبری ضعیف هستند، که محصول اضافه‌ای تولید نمی‌کنند، مالیات نمی‌دهند و ارتشی منظم ندارند. فرید استدلال می‌کند که قبایل ثانویه به دو صورت پدید می‌آیند و توسعه پیدا می‌کنند. اول اینکه حکومت ایالت‌ها قبیله‌ها را برپا کرده و سامان می‌دهند تا بدین وسیله مدیریت و نفوذ شان را در قلمروشان افزایش دهند. آن‌ها مردمشان را ترغیب می‌کنند که مجتمع و دارای مرکزیت سیاسی و اجتماعی و … شوند (به صورت محلی) چرا که این در این صورت این جوامع می‌توانند تولید داشته باشند، منبع مالیاتی بشوند و رهبریی داشته باشند که حتی مسئول نواحی اطراف آن قبیله نیز باشد. دوم اینکه دسته‌ها می‌توانند متحد شوند و قبایل ثانویه تشکیل دهند به منظور اینکه از خودشان در برابر ایالت‌های دیگر که قصد گسترش دارند دفاع کنند. دسته‌ها مجتمع و دارای مرکزیت می‌شوند تا بتوانند دارای تولید و اقتصاد شوند، توانایی تشکیل ارتش را پیدا کنند و رهبریی داشته باشند که مناسبات نظامی و اقتصادیشان را سامان دهد.
در بعضی کشورها مثل هند و ایالات متحده ی آمریکا، قبایل جوامعی هستند که به از نظر قانون شناخته شده‌اند و تا حدودی خودمختار اداره می‌شوند.
باستان شناسان در حال مطالعه روی روند توسعهٔ قبایل اولیه هستند. پژوهش‌های کنونی بیانگر این اند که ساختارهای قبیله‌ای تشکیل دهندهٔ یکی از انواع سازگار شدن با موقعت و محیط هستند. این ساختارها دارای انعطافی بودند که تولید و توزیع غذا را تعدیل و هماهنگ می‌کردند به طوری که با کمبود و قحطی مقابله شود، در حالی که در مواقع عادی و وفور منابع، فشار و محدودیت خاصی روی مردم نباشد.http://en.wikipedia.org/wiki/Tribe
افراد هر قبیله دارای نام خانوادگی یا لقب‌های مشابه هستند.
در اسکاتلند نام افراد قبیله‌ای با مک آغاز می‌شود، این وا‍ژه به معنای فرزند است (پس مک دونالد یعنی فرزند دونالد) در ایرلند اْ به معنای پسر است، پس اْنیل به معنای پسر نیل است. همچنین در ایران نیز بسیاری از ایلات تُرک دارای پسوند لو، و بسیاری از ایلات لُر نیز دارای پسوند وند هستند؛ اما باید توجه کرد که داشتن این پسوندها الزاماً به معنای تُرک بودن و یا لُر بودن نیست،‌ چنانکه بسیاری از ایلات کُرد به ویژه در خراسان نیز دارای پسوند لو، و ایلات کرد، لک و طوایف متعدد دیگری در سراسر ایران دارای پسوند وند هستند. همچنین در در ایران باستان قبایلی پارس از پسوند ان استفاده می‌کردند مانند اردشیر بابکان یا روزبه خشنودان (سلمان فارسی).
گله دزدی نیز از کارهای مرسوم برخی از قبیله هاست، و همین دلیل باعث بسیاری از کینه‌توزی‌ها و جنگ هاست که تا چند نسل ادامه می‌یابد.
آشوری، داریوش. دانشنامه سیاسی (فرهنگ و اصطلاحات و مکتب‌های سیاسی). تهران: انتشارات مروارید. و فرهنگ دانشنامهٔ جوان
قبیله خشک
Tribe. (2012, June 2). In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved 17:01, June 22, 2012, from http://en.wikipedia.org*/w/index.php?title=Tribe&oldid=495671045
میرزا غلام احمد بنیان‌گذار و «مسیح موعود» نزد جماعت احمدیه است. جماعت احمدیه نام فرقه‌ای اسلامی است.
میرزا غلام احمد در سال ۱۸۳۵ در شهر قدیان، هندوستان به دنیا آمد و به فراگیری قرآن و تعلیمات مذهبی پرداخت. در آن سال‌ها وی با پیام آوران مسیحی که اغلب از انگلستان به هندوستان برای مسیحی کردن مردم می‌آمدند به مجادله و بحث می‌پرداخت و از باورهای اسلامی، محمد پیامبر اسلام و قرآن دفاع می‌کرد. بعدها اقدام به انتشار کتابهایی به نام براهین احمدیه کرد که ابتدا شامل تمام بحث‌ها، ادعاها و اعتقاداتش بود.
در سن ۴۰ سالگی و بعد از مرگ پدر، میرزا غلام احمد ابتدا ادعا کرد که از طرف خداوند مستقیماً مأمور شده‌است تا اصلاحاتی در دین اسلام به وجود آورد. بعدها ادعا کرد که برگزیده خدا و ناجی بشریت است و در آخر مدعی شد که وی همان مهدی موعود و عیسی مسیح است.
میرزا غلام احمد در ۲۶ مه سال ۱۹۰۸ بر اثر کهولت سن و ضعف مزاج در منزل پزشک خود سید محمدحسین، در شهر لاهور درگذشت و در قادیان به خاک سپرده شد.
طرفدارانش بعد از مرگ وی حرکت احمدیه لاهور و جماعت مسلمین احمدیه را شکل دادند.
در ریاضیات، ریشهٔ دوم یا جذر یا رادیکال یک عدد حقیقی غیرمنفی formula_1 به صورت formula_2 نشان داده می‌شود و نتیجهٔ آن عددی حقیقی غیر منفی است که مجذورش (عدد حاصل از ضرب یک عدد در خودش) برابر formula_1 است.
برای مثال، جذر عدد ۹ برابر ۳ است (به صورت formula_4 نمایش می‌یابد) زیرا داریم: formula_5
جذر اغلب در هنگام حل معادله درجه دوم یا معادله‌های به شکل formula_6 استفاده می‌شود، زیرا متغیر formula_1 به توان دو رسیده‌است.
طبق قانون بنیادی جبری، دو جواب برای ریشهٔ دوم یک عدد وجود دارد (این دو جواب در ریشهٔ دوم عدد صفر با هم یکی هستند). برای هر عدد حقیقی مثبت دو جواب برای ریشهٔ دوم وجود دارد که این دو جواب عددی هستند که یک بار منفی و یک بار مثبت است (به شکل formula_8).
ریشهٔ دوم اعدادی که مربع کامل نیستند همواره عددی گنگ است، یعنی اعداد را نمی‌توان به صورت کسری از دو عدد صحیح گویا کرد. برای مثال، formula_9 را نمی‌توان دقیقاً به صورت formula_10 نوشت، که در آن formula_11 و formula_12 اعدادی صحیح هستند.
در هر حال این عدد اندازه قطر مربعی به ضلع یک است. از مدت‌های گذشته، عدد formula_9 را عددی گنگ می‌دانستند و آن را به فیثاغورث نسبت می‌دادند.
نماد ریشهٔ دوم (formula_14) برای اولین بار در قرن شانزدهم استفاده شد. به نظر می‌رسد که این علامت از حرف کوچک r برگرفته شده‌است، که بیانگر واژه لاتین "radix" به معنای ریشه است.
این عبارت برای تمام formula_1 و formula_19های نامنفی به طوری که هر دو صفر نباشند صحیح است.
امروزه روش‌های بسیاری برای محاسبه ریشه دوم وجود دارد، بعضی از آن‌ها را می‌توان بر روی کاغذ انجام داد و بعضی از آن‌ها هم با ماشین، البته همه ماشین‌حساب‌ها دارای دکمه رادیکال نیستند.
اغلب برای حساب کردن ریشه دوم از بعضی برنامه‌های صفحه‌گسترده کامپیوتر و برخی دیگر از نرم‌افزارها استفاده می‌شود. نرم‌افزارهای کامپیوتری قابلیت محاسبه توابع نمایی و لگاریتم طبیعی را دارند و با استفاده از آن ریشه دوم formula_1 را محاسبه می‌نمایند، به شکل زیر:
برای محاسبه ریشه دوم می‌توان از خط‌کش مهندسی یا جدول لگاریتم کمک گرفت.
رایج‌ترین روش محاسبه ریشه دوم بر روی کاغذ، استفاده از «روش بابلی» است. این روش از یک عملیات ساده استفاده می‌کند، و هر چه این روش را بیشتر انجام دهید به جواب نزدیک‌تر خواهید شد. برای پیدا کردن formula_57، ریشه دوم عدد formula_1:
مربع هر عدد منفی یا مثبت، عددی مثبت و مربع صفر همان صفر است. با این حال از هیچ عدد منفی نمی‌توان جذر گرفت. اما در یک سیستم اعداد بزرگ به نام اعداد مختلط، می‌توان از اعداد منفی هم ریشه دوم گرفت. برای این کار باید نوع جدیدی از عدد را با عنوان یکای مجازی تعریف کرد، که برابر با جذر عدد منفی یک است. این عدد معمولاً به صورت formula_63 (گاهی اوقات "j") نمایش می‌یابد. از علامت زیر برای نمایش ریشه دوم عدد منفی formula_64 استفاده می‌کنیم:
زیرا:
در این صورت آرگومان formula_63 می‌تواند هم منفی و هم مثبت باشد. یکی از اشکالات استفاده از اعداد مختلط این است که اعداد منفی و مثبت معنی خود را از دست می‌دهند. این هم مشکلی جدید ایجاد می‌کند: ما نمی‌توانیم formula_68 را به عنوان ریشه دوم مثبت formula_69 تعریف کنیم.
برای هر عدد غیر صفر formula_69 همواره دو عدد formula_71 وجود دارد که در عبارت "w"2 = "z" صدق کند. تعریف معمول √"z" به این صورت است: اگر formula_72 در مختصات قطبی با formula_73 صدق کند، آن گاه داریم formula_74. همان‌طور که گفته شد، تابع ریشه دوم در همه‌جا هولومورفیک است به غیر از اعداد حقیقی غیرمثبت (که در این نقاط [پیوسته] هم نیست). سری تیلور formula_75 برای اعداد مختلط formula_1 به طوری که |"x"| <۱ باشد، وجود دارد.
به گاه عددی به مستطیل شکل باشد، می‌توان از فرمول زیر استفاده نمود:
به یاد داشته باشید که چون تابع ریشه دوم در نقاط مختلط گسسته‌ است، formula_78 نمی‌تواند همواره صحیح باشد؛ زیرا چندین «مثال نقض» برای آن وجود دارد، مثلاً عبارت زیر نشان می‌دهد که ۱- = ۱:
سومین مساوی را نمی‌توان اثبات کرد.
اگر چه آن قضیه تنها در -۱ نادرست است (در اعداد بزرگ‌تر از آن صحیح است)، √("zw") = ±√("z")√("w") برای ± یعنی + یا - صحیح است. به یاد داشته باشید که √("c"۲) = ±"c"، و در نتیجه √("a"۲"b"۲) = ±"ab" و √("zw") = ±√("z")√("w") که در آن "a" = √("z") و "b" = √("w") است.
اگر formula_80 یک ماتریس مثبت تعریف‌شده یا یک عملگر باشد، در این صورت ماتریس مثبت تعریف‌شده یا عملگر formula_81 وجود دارد که در "B"۲ = "A" صدق کند، و تعریف می‌کنیم √"A" = "B".
به طوری کلی، برای هر ماتریس معمولی یا عملگر formula_80، عملگر formula_81 وجود دارد که در "B"۲ = "A" صدق کند.
در وضعیت‌هایی که بخواهیم تعداد بی شمار ریشه دوم یک عدد را به دست آوریم، مانند:
جواب یک عدد گویاست. عدد گویا را می‌توان با قرار دادن formula_1 در زیر رادیکال به دست آورد به صورت:
اگر این سئوال را حل می‌کنیم، به جواب "x" = ۲ می‌رسیم. از این تقریب می‌توانیم در هر جایی که "n"> ۰ استفاده کنیم:
همین رویه را می‌توان به صورت زیر داشت:
این روش برای تمام مقادیر formula_11، یک مقدار formula_1 گویا می‌دهد، مانند:
ریشه دوم می‌تواند به صورت منحنی ساخته شود. اقلیدس روشی را برای بدست آوردن میانگین هندسی دو عدد مختلف ساخته‌است: Proposition II.۱۴ و Proposition VI.۱۳. میانگین هندسی دو عدد formula_35 و formula_93 برابر است با formula_94 و در صورتی که formula_95 باشد می‌توان از formula_96 استفاده کرد.
چنین روشی را رنه دکارت هم گفته بود، که می‌توانید آن را در تمرین دوم صفحه دوم ببینید. اگر چه دکارت هیچ ادعایی برای اینکه مطلبی جدید را آورده نداشت و همه افراد آن را از آن اقلیدس می‌دانستند.
برای بدست آوردن جذر تقریبی اعداد ابتدا باید ببینیم که آن عدد بین کدام یک از مجذورهای کامل قبل و بعد وجود دارد؛ فرضاً جذر تقریبی عدد ۵۶ را می‌خواهیم حساب کنیم.
عدد ۵۶ بین دو عدد ۴۹ و ۶۴ که مجذور کامل هستند قرار دارند. پس:
در هند باستان، استفاده از ریشه دوم به سولبا سوتراس برمی گردد، که حدود ۵۰۰–۸۰۰ سال قبل از میلاد بوده‌است. اولین روش برای یافتن ریشه دوم عدد ۲ و ۳ توسط بودایانا سولبا سوترا ارائه شده بود.
آریاباتا در آریاباتیا (قسمت ۲٫۴) هم روشی برای به دست آوردن ریشه دوم اعداد چندرقمی داده بود.
د.ا. اسمیت در کتاب تاریخ ریاضی گفته‌است، «در اروپا چنین روش‌هایی (برای پیدا کردن ریشه دوم و مربع یک عدد) قبل از کاتنو (۱۵۴۶) استفاده نمی‌شده‌است. او روش‌هایی را برای به دست آوردن ریشه دوم، با استفاده از روش آریاباتا ارائه کرده بود.»
این مقاله فهرستی از نشان های افتخار در ایران است.
نشان‌های پادشاهی و دولتی دوره قاجار، پهلوی و جمهوری اسلامی دارای درجه‌بندی‌هایی ویژه است.
این نشان‌ها را در روزگار قاجار می‌توان در کل به دو دسته بخش کرد: ۱-نشان‌های شمشیربندان ۲-نشان‌های سرشناسان.
نشان‌های شمشیربندان دارای هشت مرتبه به ترتیب زیر بودند: ۱- نشان نویان اعظم ۲-نشان امیرتومانی ۳-نشان سرتیپی ۴-نشان سرهنگی ۵-نشان یاوری ۶-نشان سلطانی ۷-نشان نایبی ۸-نشان وکیل نشان‌های نامبرده به شکل حمایلی با نوارهای رنگین بود که در پایین آن مدالی با نگارهٔ شیر و خورشید آویران می‌شد. درجه اهمیت نشان از روی رنگشان بازشناخته می‌شد.
نشانهای دولتی جمهوری اسلامی ایران نشانهای دولتی (کشوری) هستند که طبق مقررات آیین‌نامه اعطای نشانهای دولتی به افراد شایسته، اعم از اتباع ایران یا اتباع خارجی، اعطا می‌شود. نشان «انقلاب اسلامی» به عنوان عالیترین نشان جمهوری اسلامی ایران مخصوص رئیس‌جمهور وقت است. سایر نشانها را رئیس‌جمهور به پیشنهاد وزرای ذی‌ربط و تصویب هیئت وزیران، اعطا می‌نماید.
این نشان‌ها به ترتیب تقدم عبارتند از:
نشان اقدس یکی از نشان‌های سلطنتی ایران در دوره قاجار بود.
ناصرالدین‌شاه قاجار در سال ۱۲۸۷ هجری/۱۸۷۰ میلادی این نشان را بنا نهاد. این نشان سه درجه و دو گونه داشت، یک گونه به نام سردار برای ایرانیان و گونه‌ای دیگر به نام نشان برای خارجیان.
نشان اقدس پس از پایان دودمان قاجار از اعتبار ساقط شد.
سه رده نشان عبارت بودند از:
کوتولهٔ سفید گونه‌ای از اجرام فضایی است.
در طی زندگی یک ستاره در دوران پیری برخی از ستارگان که از حد ۱٫۴ جرم خورشید پرجرم‌تر باشند به ستارهٔ نوترونی یا سیاه چاله (۳ برابر جرم خورشید و اگر از این حد کم‌جرم‌تر باشند تبدیل به کوتولهٔ سفید می‌شوند.
مادهٔ تشکیل‌دهندهٔ کوتوله‌های سفید به اندازه‌ای به هم فشرده‌است که یک فنجان از آن صدها تن وزن دارد.
کوتوله‌های سفید، که تعدادشان در کهکشان ما نسبتاً زیاد است، آخرین مرحلهٔ تکامل بسیاری از ستاره‌ها هستند. ستاره‌هایی که جرم‌شان تقریباً معادل جرم خورشید (۱٫۴ جرم خورشید) یا کمتر از آن است به احتمال زیاد همگی به کوتولهٔ سفید تبدیل می‌شوند. این اصطلاح برای توصیف مرحله‌ای از تکامل ستاره‌ای به کار می‌رود که ستاره پس از تبدیل شدن به غول سرخ، در آن مرحله از انبساط بازمی‌ایستد. در مرحلهٔ کوتولهٔ سفید، مادهٔ ستاره‌ای فشرده می‌شود و به جسمی کم‌نور، به اندازه‌ای بسیار کوچک، به بزرگی زمین، تبدیل می‌شود. آنچه که مانع رمبش و فشردگی هرچه بیشتر این جرم می‌شود، تبهگنی الکترونی طبق اصل طرد پائولی می‌باشد. از آنجا که ستاره دیگر هیچ منبعی برای تولید انرژی ندارد، سرد می‌شود. یک کوتولهٔ سفید، ستاره‌ای است که دیگر سوخت هسته‌ای‌اش تمام شده و در نتیجه بسیار فشرده و کوچک می‌شود. چنین ستارگانی بسیار داغ هستند.
در سال ۱۸۶۲، نخستین‌بار یک ستاره‌شناس آمریکایی به نام الوان کلارک در حال آزمایش تلسکوپ ۵٫۱۸ اینچی خود، همدم شباهنگ را دید و اما این همدم که به نام شباهنگ -B خوانده می‌شود خود یک معما است. در طیف‌سنجی مشخص شد که سطح آن از خورشید ما گرم‌تر است اما ستاره‌ای بسیار تیره‌تر از خورشید ما می‌باشد. این موضوع نشانگر آن است که قطر همدم باید کم و در حدود ۲ درصد خورشید یعنی دو برابر زمین باشد. این مقدار از نظر نجومی مقدار بسیار کوچکی است، لذا این ستارهٔ داغ و کوچک نام کوتولهٔ سفید را به خود گرفت.
شباهنگ، به همراه همدمش که یک کوتولهٔ سفید است.
اکنون مشخص شده‌است که کوتوله‌های سفید، باقی‌ماندهٔ ستاره‌هایی مانند خورشید در هنگام مرگ هستند؛ بنابراین مرگ خورشید ما با تولد یک کوتولهٔ سفید همراه است.
شباهنگ – B با وجود کوچکی، همان اندازهٔ وزن خورشید را دارد. جای گرفتن این همه جرم در حجمی باین کوچکی، باید جسمی چگال و فشرده را تشکیل دهد. در حقیقت یک فنجان از مواد تشکیل‌دهندهٔ یک کوتولهٔ سفید صدها تن جرم دارد.
جالب اینجاست که ستارهٔ درخشان صورت فلکی سگ کوچک یعنی شعرای شامی نیز یک همدم کوتولهٔ سفید کم‌فروغ دارد که مشاهده آن نسبت به همدم شباهنگ کمی مشکل‌تر است.
شباهنگ – B هر ۵۰ سال یک بار به دور ستارهٔ شباهنگ می‌چرخد. البته تفکیک همدم شباهنگ از درون تلسکوپ‌های آماتوری تقریباً ناممکن است چراکه این دو ستاره بسیار به هم نزدیک هستند و شدت درخشش شباهنگ (در حدود ۱۰٬۰۰۰ بار شدیدتر از نور همدم) مانع از تفکیک همدم خود می‌شود. حتی در سال ۲۰۲۵ که آن‌ها بیشترین فاصله را از هم خواهند داشت برای تفکیک آن‌ها به یک تلسکوپ ۱۰ اینچ و با شرایط رصدی مناسب نیاز است تا اینکه همدم کم نور را، از ستارهٔ درخشان شباهنگ تفکیک کرد.
از روی فاصله و نورانیت ظاهری اندازه‌گیری شده کوتوله‌های سفید، محاسبهٔ درخشندگی حقیقی آن‌ها امکان‌پذیر است. کوتوله‌های سفید ستاره‌های کم
نوری هستند، برای مثال می‌توان به منظومهٔ شباهنگ و همدم کوتولهٔ سفیدش اشاره کرد. شباهنگ یک ستارهٔ معمولی است و نورانی‌ترین ستارهٔ آسمان است. اما همدم کوتولهٔ سفید آن ۱۰ قدر کم‌نورتر است و آن را جز با تلسکوپ در شرایط مناسب نمی‌توان دید.
درخشندگی کوتوله‌های سفید گسترهٔ وسیعی از قدر مطلق حدود ۱۰+ تا حدود ۲۰+ دارد.
رنگ تقریباً ۱٬۰۰۰ کوتولهٔ سفید اندازه‌گیری شده‌است. این رنگ‌ها گستره‌ای از آبی سیر تا زرد را نشان می‌دهند. گسترهٔ دماهای مربوط به این رنگ‌ها از حدود ۱۰۰٬۰۰۰ درجهٔ کلوین تا ۵٬۰۰۰ درجهٔ کلوین است که آبی‌ترین تا سرخ‌ترین اجسامی را که گمان می‌رود کوتولهٔ سفید باشند در بر می‌گیرد.
طیف کوتوله‌های سفید بسیار متفاوت از ستاره‌های معمولی است. در بیشتر طیف‌ها خطوط طیفی اندکی وجود دارد. تنها خطوطی که به صورت برجسته و واضح دیده می‌شوند خطوط هیدروژن است. با این حال در طیف بعضی از کوتوله‌های سفید، نمودهای غیرعادی به چشم می‌خورد. به‌طور مثال، کوتوله‌های سفیدی وجود دارند که در طیف آنها اثری از خطوط مربوط به هیچ عنصری دیده نمی‌شود. طیف برخی از کوتوله‌های سفید فقط خطوط هلیم را نشان می‌دهد، بی آنکه خطوط هیدروژن در آن قابل مشاهده باشد. در طیف برخی دیگر خطوط عناصر سنگین مانند کلسیوم و آهن وجود دارد.
برخی از کوتوله‌های سفیدی که کشف شده‌اند، عضو منظومه‌های دوتایی هستند، از این رو تعیین جرم آن‌ها به‌طور قابل اعتمادی میسر است. از مشهورترین کوتوله‌های سفید همدم‌های ستاره‌های شباهنگ (شعرای یمانی) و شِعرای شامی است که جرم دقیق آن را می‌توان بدست آورد. محاسبهٔ مدارهای این ستارگان نشان می‌دهد که جرم شباهنگ – B، ۰۵ر۱ برابر جرم خورشید و جرم شعرای شامی – B، ۶۳ر۰ جرم خورشید است. این مقادیر، مقادیر نمونه برای کوتوله‌های سفید هستند و دلایل خوبی در دست است که قبول کنیم هیچ کوتوله سفید نمی‌تواند بسیار پرجرم تر از خورشید باشد. محاسبات نشان می‌دهد که جرم و اندازهٔ کوتوله‌های سفید با هم ارتباط عجیبی دارند. معلوم شده هرچه جرم کوتولهٔ سفید بیشتر باشد، اندازهٔ آن کوچک‌تر است. افزون‌بر آن محاسبات نشان می‌دهد اگر جرم ستاره‌ای بیشتر از ۲/۱ جرم خورشید باشد، نمی‌تواند سیستم پایداری را تشکیل دهد، زیرا در این صورت باید شعاع منفی داشته باشد که البته این بی‌معنا است.
ستاره‌های پرجرم‌تر به طریقی متفاوت‌تر از آنکه مستقیماً به کوتولهٔ سفید تبدیل شوند، می‌میرند. این‌گونه ستاره‌ها ممکن است در پایان عمرشان به ستارهٔ نوترونی یا شاید سیاهچاله تبدیل شوند.
کوتوله‌های سفید اجسامی هستند بسیار کوچک که شعاع آن‌ها بسیار نزدیک به یک صدم شعاع خورشید در حدود شعاع زمین است. چون جرم کوتوله‌های سفید تقریباً معادل جرم خورشید است در نتیجه چگالی آن‌ها می‌باید در حدود ۱٬۰۰۳ برابر آب یا حدود ۱ میلیون برابر چگالی خورشید باشد.
کوتولهٔ سفید نسبت به خورشید بسیار کوچک است، ولی به اندازهٔ خورشید جرم دارد؛ یعنی یک فنجان از کوتوله سفید می‌باید ۱۰۰ تن وزن داشته باشد. مقدار جاذبهٔ سطحی در سطح کوتوله‌های سفید نیز بسیار زیاد است و حدود ۱۰۰ میلیارد برابر گرانش زمین است.
فراس، نایجل، "آسمان شب، " ترجمه علی رؤوف، تهران: چاپ دوم ۱۳۶۹، ص۷۳.
قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت سازمان ملل در ۲۹ تیر ۱۳۶۶، برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق صادر شد. این قطعنامه برخلاف قطعنامه‌های قبلی ذیل فصل هفت منشور ملل متحد (اصول ۳۹ و ۴۰) صادر شد یعنی موجب تحریم اقتصادی یا حمله نظامی قدرت‌های جهانی علیه کشور متخلف می‌شد. متن آن با قطعنامه‌های قبلی تفاوت داشت. موضوع «مسئولیت منازعه» برای اولین بار در آن مطرح شده بود که همان «تعیین متجاوز» مورد نظر ایران بود. البته قطعنامه تمام خواست‌های ایران را تأمین نمی‌کرد زیرا ایران اصرار داشت اول متجاوز تعیین شود و بعد قطعنامه را بپذیرد در حالی که شورای امنیت این شرط را قبول نداشت (تعیین متجاوز نهایتاً بعد از جنگ کویت و در شرایطی صورت گرفت که عراق حمایت غرب را از دست داده بود). قطعنامه دو روز بعد از سوی عراق پذیرفته شد، ولی حدود یکسال بعد در ۲۷ تیر ۱۳۶۷ از سوی ایران پذیرفته شد. سید روح‌الله خمینی در ۲۹ تیر ۱۳۶۷ در پیامی قبول آن را به «نوشیدن جام زهر» تشبیه کرد. عراق که در این وقت در موقعیت بهتر نظامی بود به حمله ادامه داد و مجدداً داخل خاک ایران شد اما موفقیتی به‌دست نیاورد و جنگ در ۲۹ مرداد ۱۳۶۷ پایان یافت.
مفاد قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت که در تاریخ ۲۰ ژوئیه ۱۹۸۷ بیان شد به شرح زیر است:
در ۲۰ ژوئیه ۱۹۸۷، با ابراز نگرانی عمیق از اینکه با وجود درخواستهایش برای آتش‌بس منازعه بین جمهوری اسلامی ایران و عراق، با تلفات سنگین‌تر انسانی و ویرانی‌های بیشتر همچنان ادامه دارد، با ابراز تاسف از آغاز و ادامه این منازعه، همچنین با ابراز تاسف از بمباران مراکز کاملاً مسکونی غیرنظامی، حمله به کشتی‌های بی‌طرف و هواپیمایی مسافربری، نقض حقوق بین‌المللی دربارهٔ بشر دوستی و سایر حقوق مربوط به درگیری‌های مسلحانه، و به ویژه به کار بردن سلاح‌های شیمیایی که برخلاف تعهدات مذکور در پروتکل ۱۹۲۵ ژنو می‌باشد، با ابراز نگرانی عمیق از اینکه تشدید و گسترش بیشتر منازعه ممکن است وقوع یابد با اتخاذ تصمیم پایان دادن به کلیه عملیات نظامی بین ایران و عراق و با اعتقاد به اینکه منازعه بین ایران و عراق باید به نحو جامع، عادلانه، شرافتمندانه و پایدار حل شود، با یادآوری مجدد مقررات منشور ملل متحد، و به ویژه تعهد کلیه کشورهای عضو که اختلافات بین‌المللی خود را از راه‌های مسالمت‌آمیز و به گونه‌ای که صلح و امنیت بین‌المللی و عدالت دچار مخاطره نگردد، حل نمایند. با احراز این که نقض صلح در مورد منازعه بین ایران و عراق وجود دارد، با اقدام بر اساس مواد ۳۹ و ۴۰ منشور ملل متحد؛
دو روز پس از صدور قطعنامه عراق آن را پذیرفت، اما مسئولان ایران از قبول قطعنامه خودداری کردند.
یک روز بعد از صدور قطعنامه آقای خامنه‌ای رئیس‌جمهور گفت: «ایران هرگز این قطعنامه را که با فشار و تحت نفوذ آمریکا تهیه و تصویب شده‌است قبول نخواهد کرد». آیت الله خمینی نیز، ۸ روز پس از صدور قطعنامه ۵۹۸ در ۶ مرداد ۱۳۶۶ در پیامی به مناسبت ایام حج اعلام کرد که چیزی به پیروزی نهایی در جنگ با عراق باقی نمانده و پذیرش قطعنامه در چنین شرایطی خیانت است. اکنون که به مرز پیروزی مطلق رسیده‌ایم صدای ناآشنای صلح طلبی از کام ستمگران و جنگ افروزان به گوش می‌رسد.
هاشمی به وزیر خارجه گفته بود که پیغام بدهد اگر حسن نیت داشتند باید قبلاً کمیته‌ای را که در آینده آغازگر جنگ را مشخص کند قبل از صدور قطعنامه مشخص می‌کردند.
سعید رجایی خراسانی، نماینده ایران در سازمان ملل در ۲۰ مرداد ۱۳۶۶، نامه ای به دبیرکل سازمان ملل خاویر پرز دکوئیار فرستاد که بیانگر عدم پذیرش قطعنامه بود ولی آن را به کلی رد نمی‌کرد.
نامه شامل موارد ذیل بود:
در شهریور ۱۳۶۶ رئیس‌جمهور وقت ایران خامنه ای برای شرکت در اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد به نیویورک رفت.
رونالد ریگان، رئیس‌جمهور آمریکا، پیش از سخنرانی آقای خامنه‌ای گفت که از وی می‌خواهد صریحاً و بدون ابهام بگوید قطعنامه را قبول می‌کند یا نه و در صورت منفی بودن پاسخ ایران، شورای امنیت راهی جز اعمال مجازات علیه ایران و وادار کردن این کشور به قبول آتش‌بس پیش رو ندارد. آقای خامنه‌ای در سخنرانی ۳۱ شهریور ۱۳۶۶ در نیویورک، نشانه ای از قبول قطعنامه بروز نداد و گفت صلح با چنین فردی (صدام) بی‌پایه است و هدف اصلی ایران بازپس‌گیری زمین‌های اشغالی یا اخذ غرامت نیست بلکه تنبیه متجاوز است و هر دستاورد دیگری را خسارت دانست و با اشاره به اقدامات ایالات متحده در جنگ در دفاع از عراق و اقدامات آن در خلیج فارس هشدار داد که آمریکا پاسخ این اقدام زشت را دریافت خواهد کرد.
وزارت خارجه آمریکا اعلام کرد اگر ایران حاضر به پذیرش قطعنامه نشود شورای امنیت باید به‌سرعت وارد عمل شود و راه‌های اجرای یک آتش‌بس را بررسی کند. وزارت خارجه بریتانیا تأکید کرد: قطعنامه‌های الزام‌آور شورای امنیت، غیرقابل بحث هستند.
در بهار ۱۳۶۷، سقوط جزیرهٔ فاو در نبرد دوم فاو، روند جنگ را به سود عراق تغییر داد.
آیت الله خمینی در پیام ۲۵ تیر ۱۳۶۷ به مسئولان ارشد نظام، که بعدها فاش شد، به نامه‌ای محرمانه از محسن رضایی فرمانده سپاه به رفسنجانی اشاره دارد و آن را «تکان دهنده» توصیف می‌کند. در بخشی از نامه آمده‌است:
تا پنج سال دیگر ما هیچ پیروزی نداریم، ممکن است در صورت داشتن وسائلی که در طول پنج سال به دست می‌آوریم قدرت عملیات انهدامی یا مقابله به مثل را داشته باشیم و بعد از پایان سال ۱۳۷۱ اگر ما دارای ۳۵۰ تیپ پیاده و ۲۵۰۰ تانک و ۳۰۰۰ قبضه توپ و ۳۰۰ هواپیمای جنگی و ۳۰۰ هلیکوپتر باشیم و قدرت ساخت مقدار قابل توجهی از سلاح‌های لیزری و اتمی که از ضرورتهای جنگ در آن موقع است را داشته باشیم، می‌توان گفت به امید خدا بتوانیم عملیات آفندی انجام دهیم.
در اواخر فروردین ۱۳۶۷ (پس از عملیات توکلنا علی‌الله و سه ماه قبل از قبول قطعنامه ۵۹۸) خمینی دو بار یک روحانی بنام علی اصغر مروارید را به پاریس نزد بنی صدر می‌فرستد. بار اول از او دعوت می‌کند به ایران برگردد و بار دوم می‌گوید اگر برنمی‌گردد لیست کارهایی را که فکر می‌کند باید انجام شود برای او ارسال کند تا ترتیب انجام آنها را بدهد. بنی صدر (به گفته خودش به دلیل ترس از کشته شدن) بازگشت به کشور را نمی‌پذیرد و خمینی را به محتویات نامه اول مردادماه ۱۳۶۳ خود ارجاع می‌دهد.
اکبر هاشمی رفسنجانی که از مرداد ۱۳۶۰ و برکناری بنی صدر فرمانده جنگ بود در خاطراتی که در ۱۳ فروردین ۱۳۹۴ نوشت آورد: «در روزهای آخر روشن بود که ادامه جنگ مصلحت نیست. هاشمی به عنوان فرمانده جنگ و جانشین فرمانده کل قوا، واقعیت‌ها را به مسئولان و خمینی می‌گوید و عدم امکان پیروزی نظامی را ثابت می‌کند. آیت‌الله خمینی تصمیم بر کناره‌گیری از سمت رهبری می‌گیرد چون با آن همه تصریحات که تا آخرین نفر و آخرین قطره خون و تا رفع فتنه در جهان می‌جنگیم، چگونه ناگهان اعلان پذیرش قطعنامه نمایند..» رفسنجانی با تصمیم روح‌الله خمینی مخالفت می‌کند و پیشنهاد می‌دهد خودش که فرمانده جنگ بوده کناره‌گیری کند و محاکمه شود. خمینی پیشنهاد محاکمه را نمی‌پذیرد و پیشنهاد می‌دهد خودش مسیولیت را قبول می‌کند. روح‌الله خمینی در ۲۵ تیر ۱۳۶۷ جلسه‌ای با حضور مسئولان ارشد حکومتی تشکیل داد و در جمع آنان، از تصمیم خود برای پذیرش قطعنامه ۵۹۸ خبر داد.
ایران در ۲۷ تیر ماه در نامه‌ای به دبیرکل وقت سازمان ملل، قطعنامه را پذیرفت و همان شب، خبر پذیرش قطعنامه از صدا و سیما اعلام شد.
در ۲۹ تیرماه، پیام معروف روح‌الله خمینی در مورد پذیرش قطعنامه انتشار یافت که در آن او «قبول قطعنامه» را تشبیه به «نوشیدن جام زهر» کرد و نوشت «با توجه به نظر تمامی کارشناسان سیاسی و نظامی سطح بالای کشور، که من به تعهد و دلسوزی و صداقت آنان اعتماد دارم، با قبول قطعنامه و آتش‌بس موافقت نمودم.»متن کامل پیام روح‌الله خمینی به مناسبت پذیرش قطعنامه ۵۹۸ خبرگزاری فارس
در نامه ۲ مرداد ۱۳۶۷ روح‌الله خمینی به علی رازینی رئیس سازمان قضایی نیروهای مسلح دستور می‌دهد تا «دادگاه ویژه تخلفات جنگ در کلیه مناطق جنگی بدون مقررات دست و پاگیر» تشکیل شود. به نظر می‌رسد این دستور، متوجه محاکمه فرماندهان مقصر در شکست‌های نظامی ایران است که عملاً بلااجرا می‌ماند. محسن رضایی فرمانده وقت سپاه پاسداران نیز قصد داشت استعفا دهد.
نامه محرمانه سید روح‌الله خمینی دربارهٔ پذیرش قطعنامه ۵۹۸ خطاب به مسئولان لشکری و کشوری:
«... حال که مسئولان نظامی ما اعم از ارتش و سپاه که خبرگان جنگ می‌باشند، صریحاً اعتراف می‌کنند که ارتش اسلام به این زودی‌ها هیچ پیروزی به دست نخواهند آورد و نظر به این که مسئولان دلسوز نظامی و سیاسی نظام جمهوری اسلامی از این پس جنگ را به هیچ وجه به صلاح کشور نمی‌دانند و با قاطعیت می‌گویند که یک دهم سلاح‌هایی را که استکبار شرق و غرب در اختیار صدام گذارده‌اند به هیچ وجه و با هیچ قیمتی نمی‌شود در جهان تهیه کرد و با توجه به نامه تکان دهنده فرمانده سپاه پاسداران که یکی از ده‌ها گزارش نظامی سیاسی است که بعد از شکست‌های اخیر به اینجانب رسیده و به اعتراف جانشینی فرمانده کل نیروهای مسلح، فرمانده سپاه یکی از معدود فرماندهانی است که در صورت تهیه مایحتاج جنگ معتقد به ادامه جنگ می‌باشد و با توجه به استفاده گسترده دشمن از سلاحهای شیمیایی و نبود وسائل خنثی‌کننده آن، اینجانب با آتش‌بس موافقت می‌نمایم و برای روشن شدن در مورد اتخاذ این تصمیم تلخ به نکاتی از نامه فرمانده سپاه که در تاریخ ۶۷/۴/۲ نگاشته‌است اشاره می‌شود…
... شما عزیزان از هر کس بهتر می‌دانید که این تصمیم برای من چون زهر کشنده‌است ولی راضی به رضای خداوند متعال هستم و برای صیانت از دین او و حفاظت از جمهوری اسلامی ایران اگر آبرویی داشته باشم خرج می‌کنم، خداوندا ما برای دین تو قیام کردیم و برای دین تو جنگیدیم و برای حفظ دین تو آتش‌بس را قبول می‌کنیم…
... گفتم جلسه‌ای تشکیل گردد آتش‌بس را به مردم تفهیم نمایند. مواظب باشید ممکن است افراد داغ و تند با شعارهای انقلابی شما را از آنچه صلاح اسلام است دور کنند، صریحاً می‌گویم باید تمام همتتان در توجیه این کار باشد. قدمی انحرافی حرام است و موجب عکس‌العمل می‌شود. شما می‌دانید که مسئولان رده بالای نظام با چشمی خونبار و قلبی مالامال از عشق به اسلام و میهن اسلامی‌مان چنین تصمیمی گرفته‌اند خدا را در نظر بگیرید و هر چه اتفاق می‌افتد از دوست بدانی…»
بعد از تصویب قطعنامه ۵۹۸، در جهت اجرای بند ۶ قطعنامه، یک هیئت بلژیکی انتخاب و مسئول شد که متجاوز جنگ را شناسایی و به دبیرکل سازمان ملل متحد معرفی نماید. ایران اصرار داشت زمان شروع به کار این هیئت قبل از پذیرش قطعنامه از جانب ایران باشد که در نهایت این‌گونه عمل نشد.
این هیئت در نهایت در ۱۸ آذر ۱۳۷۰ مصادف با ۹ دسامبر۱۹۹۱ میلادی، طی گزارشی به دبیرکل وقت سازمان ملل متحد عراق را به عنوان متجاوز جنگ معرفی کرد.مروری بر آخرین صفحه جنگ تحمیلی/ ناگفته‌ای از پذیرش قطعنامه ۵۹۸ باقی نمانده‌است "خبرگزاری مهر" دبیرکل وقت سازمان ملل متحد نیز این گزارش را طی یک جلسه رسمی به شورای امنیت تقدیم کرد.معرفی عراق به عنوان متجاوز جنگ توسط سازمان ملل "دیپلماسی ایرانی"
هاشمی رفسنجانی در خاطرات سال ۱۳۷۰ خود می‌نویسد «آقای خاویر پرز دکوئیار دبیرکل سازمان ملل پذیرفته‌است که در مقابل کمک ایران به آزادی گروگان‌های غربی در لبنان به اجرای بند ۶ قطعنامه ۵۹۸ که مربوط به معرفی متجاوز است، حق ما را ادا کند و عراق را متجاوز معرفی نماید.»سازندگی و شکوفایی، کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی ۱۳۷۰، دفتر نشر معارف انقلاب، خاطرات چهارشنبه ۲۳ مرداد، ص ۲۶۹
بر اساس بند ۷ قطعنامه ۵۹۸ قرار شد پس از آنکه کمیته‌ای در سازمان ملل متحد تشکیل شده و کشور متجاوز اعلام شد، میزان خسارات تعیین شود و در راستای آن صندوق بین‌المللی پول ویژه‌ای برای کمک به خسارت دیدگان جنگ ایران و عراق ایجاد گردد که تاکنون این صندوق ایجاد نشده‌است. بر اساس گزارش خبرگزاری مهر در سال ۱۳۸۸، مسئولان ایران پس از ۱۸ سال از اعلام متجاوز بودن عراق در جنگ ایران و عراق، هیچ پاسخ شفافی در قبال سرانجام دریافت غرامت و اجرای مفاد قطعنامه ۵۹۸ ندادند. این خبرگزاری بایادآوری دریافت غرامت کویت از عراق با حمایت آمریکا، اعلام کرد که برخی از کارشناسان، عدم توفیق ایران درگرفتن غرامت از صدام را کارشکنی و مخالفت آمریکا عنوان می‌کنند. کمال خرازی از دیپلمات‌های ارشد ایران نیز تصریح کرد با متن به تصویب رسیده در قطعنامه ۵۹۸ امکان گرفتن غرامت از عراق وجود ندارد و برای اخذ غرامت می‌بایست قطعنامهٔ دیگری به تصویب می‌رسید که اینکار هیچگاه عملی نشد.ناگفته‌های خرازی از قطعنامه ۵۹۸ "دیپلماسی ایرانی"
مبلغ برآورد شده توسط کارشناسان جمهوری اسلامی ایران که به صندوق بین‌المللی پول عرضه کرده‌اند، ۹۷٬۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ دلار تنها بابت هزینه‌های غیرنظامی است.پرونده غرامت ایران از جنگ تحمیلی همچنان باز است
براساس سخنان معاون فرهنگی و تبلیغات دفاعی ستاد کل نیروهای مسلح ایران، بنابر قوانین بین‌المللی، ۲ نهاد معتبر بین‌المللی می‌توانند پشتوانه تشکیل کمیته تأمین خسارت ایران قرارگیرند. او افزوده که:
از طرفی اظهارات خاویر پرز دکوئیار، دبیرکل وقت سازمان ملل متحد که به صورت سند سازمان ملل متحد درآمده‌است و اظهارات حال حاضر مقامات بلندپایه عراق، همگی به متجاوز بودن عراق دلالت و اشاره دارد.
نقدهای بسیاری دربارهٔ قبول کردن قطعنامهٔ ۵۹۸ توسط روح‌الله خمینی تاکنون بیان شده‌است که افراد مختلفی را در خوراندن یا نوشاندن جام زهر به روح‌الله خمینی مسئول می‌دانند.روایت الله کرم از جام زهر منحرفان
این منتقدان، مدعی آمادگی ایران برای ادامه جنگ بعد از سال ۱۳۶۷ هستند و کسانی چون اکبر هاشمی رفسنجانی جانشین فرمانده کل قوا در زمان جنگ و میرحسین موسوی نخست‌وزیر وقت را متهم می‌کنند که رهبر سابق ایران را وادار کرده‌اند تا آتش‌بس با عراق را بپذیرد.بی‌بی‌سی
هاشمی رفسنجانی در سخنرانی‌های متفاوتی این انتقادات را وارد ندانسته‌است.فارس نیوز
هر سال مصادف با روز پذیرش قطعنامه ۵۹۸، همایشی در قم با همین عنوان برگزار می‌شود. دبیرخانه دائمی این همایش وابسته به مؤسسه خصوصی مستشهدین وصال می‌باشد. در همایشهای گذشته سخنرانان حجت‌الاسلام سید محمدمهدی میرباقری، حسین شریعتمداری، اسماعیل کوثری و سردار علائی بوده‌اند.
قطعنامه‌های سازمان ملل در مورد جنگ ایران و عراق
قطعنامه‌های شورای امنیت
جنگ ایران و عراق
فصل هفت منشور ملل متحد
نوشیدن جام زهر
قطعنامه ۱۷۰۱ از قطعنامه‌های شورای امنیت است که در ۱۱ اوت ۲۰۰۶ (۲۰ مرداد ۱۳۸۵) برای پایان دادن به جنگ میان حزب‌الله لبنان و اسراییل صادر شد. در ۱۲ اوت کابینه لبنان قطعنامه را می‌پذیرد و در همان روز سید حسن نصرالله از قطعنامه صادره حمایت می‌کند. حسن نصرالله افزود که از نظر حزب‌الله بخش‌هایی از قطعنامه سازمان ملل متحد غیر منصفانه است ولی لبنان به وحدت ملی نیاز دارد.حمایت حزب‌الله از قطعنامه شورای امنیت "بی‌بی‌سی فارسی" و در ۱۳ اوت کابینه اسرائیل قطعنامه را می‌پذیرد.کابینه اسرائیل قطعنامه شورای امنیت را پذیرفت "بی‌بی‌سی فارسی"
بر اساس قطعنامه شماره ۱۷۰۱ شورای امنیت سازمان ملل، حزب‌الله لبنان باید به ساحل شمالی رودخانه لیتانی عقب‌نشینی کند تا راه را برای استقرار ارتش ملی لبنان و نیروهای پاسدار صلح هموار سازد. همچنین ارتش اسرائیل موظف است با آغاز استقرار این نیروها، نیروهای خود را از مناطق جنوبی لبنان خارج کند.
همچنین از تمامیت ارضی لبنان و حاکمیت و استقلال سیاسی آن در محدوده مرزهای بین‌المللی تأکید می‌کند.متن قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت درباره جنگ اسرائیل با لبنان "خبرگزاری فارس"
توان به یکی از موارد زیر اشاره دارد:
توان . [ ت ُ / ت َ ] (اِ) قوت . طاقت . (صحاح الفرس ). قوت و قدرت و توانائی باشد.
توان یک عملیات ریاضی است که به صورت formula_1 نوشته می‌شود. این عملیات به صورت "formula_2 به توان formula_3" خوانده می‌شود و در آن formula_2 به‌عنوان پایه و formula_3 به عنوان توان، نِما یا قوه (کاربرد قدیمی) شناخته می‌شوند. هنگامی که formula_3 یک عدد صحیح مثبت باشد، عملیات توان معادل formula_3 بار ضرب formula_2 در خود است:
به این ترتیب formula_10 و برای هر دو عدد صحیح مثبت formula_11 و formula_3 می‌توان نوشت formula_13. همچنین با بسط تعریف عملیات به توان‌های صحیح غیرمثبت، formula_14 معادل formula_15 تعریف می‌شود و formula_16 (formula_3 مثبت و formula_2 غیر صفر) معادل formula_19 خواهد بود. به طور خاص formula_20 معادل formula_21 یا وارون ضربی formula_2 است.
با گسترش تعریف توان، می‌توان هر عدد حقیقی یا مختلط را به عنوان نما استفاده کرد. همچنین توان‌های صحیح را می‌توان به ساختارهای دیگر جبری (برای مثال ماتریس‌ها) اعمال کرد.
عملیات توان در بسیاری از علوم دیگر از جمله در اقتصاد، زیست‌شناسی، شیمی، فیزیک و علوم رایانه و بار کاربردهایی مانند بهره مرکب، رشد جمعیت، سینتیک شیمیایی، رفتار موجی و رمزنگاری کلید عمومی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
مربع یک عدد مثل x اشاره دارد به عددی مانند y که y=x² و در آن توان ایکس برابر دو است. مکعب یک عدد مثل x اشاره دارد به عددی مانند y که y=x³ و در آن توان ایکس برابر سه است.
اگررادیکال بافرجه۲باشد پس ازجذرکمک میگیریم یعنی ریشه گیری میکنیم
ساده‌ترین نوع توان، با نماهای [[صحیح]] [[مثبت]] است. نما بیانگر این است که پایه چند بار باید در خود ضرب شود. برای مثال سه به توان پنج = ۳ × ۳ × ۳ × ۳ × ۳ = ۲۴۳. در اینجا ۳ پایه و ۵ نما است، و ۲۴۳ برابر است با ۳ به توان ۵. عدد ۳، پنج بار در خودش ضرب می‌شود چون نما برابر ۵ است.
به طور قراردادی، "a"2 = "a"×"a" را [[مربع]]، "a"3 = "a"×"a"×"a" را [[مکعب]] می‌نامیم. مثلا 32 «مربع سه» و 33 «مکعب سه» خوانده می‌شوند.
اولین توان را می‌توانیم به صورت "a"0 = ۱ و سایر توان‌ها را به صورت "a""n"+1 = "a"·"a""n" بنویسیم. اگرشکل مکعبی یامستطیل به شمابدهد پس ازفرمول (یک ضلع×خودش)استفاده شود.به گونه ای که برای ضلع های برابرتوان۲درنظرمیگیریم
35 را می‌توان به صورت ۳ × ۳ × ۳ × ۳ × ۳ هم نوشت، عدد یک را می‌توان چندین بار در عبارت مورد نظر ضرب کرد، زیرا در عمل ضرب عدد یک تفاوتی در جواب ایجاد نمی‌کند و همان جواب گذشته را می‌دهد. با این تعریف، می‌توانیم آن را در توان صفر و یک هم استفاده کنیم:‌
"a"1 = "a"
"a"0 = 1
اگر عددی غیرمنفی را به توان ۱- برسانیم، حاصل برابر [[معکوس]] آن عدد است.
"a"−1 = 1/"a"
"a"−"n" = ("a""n")−1 = 1/"a""n"
اگر صفر را به توان عددی منفی برسانیم، حاصل در مخرجش
[[پرونده:غبب|77px|قاب|راست|جایگزین=ف6ثقف5بثی|الیایغقسیقبس]]
توان منفی را می‌توان به صورت [[تقسیم]] مکرر پایه هم نشان داد. یعنی ۵-۳ = ۱ ÷ ۳ ÷ ۳ ÷ ۳ ÷ ۳ ÷ ۳ = ۱/۲۴۳ = 5-3/ 1.
مهم‌ترین خاصیت توان با نماهای صحیح عبارتست از:
که از آن می‌توان عبارات زیر را نتیجه گرفت:
از آنجایی که جمع و ضرب خاصیت [[جابجایی]] دارند (برای مثال ۲+۳ = ۵ = ۳+۲ و
۲×۳ = ۶ = ۳×۲) توان دارای [[خاصیت جابجایی]] نیست: 23 = ۸ است در حالی که 32 = ۹. همچنین جمع و ضرب دارای خاصیت [[انجمنی]] هستند (برای مثال (۲+۳)+۴ = ۹ = ۲+(۳+۴) و
(۲×۳)×۴ = ۲۴ = ۲×(۳×۴)) توان باز هم دارای این خاصیت نیست: 23 به توان چهار برابر است با 84 یا ۴۰۹۶، در حالی که ۲ به توان 34 برابر است با 281 یا ۲٬۴۱۷٬۸۵۱٬۶۳۹٬۲۲۹٬۲۵۸٬۳۴۹٬۴۱۲٬۳۵۲.
البته اعداد ۲ و ۴ در توان خاصیت جابجایی دارند
چون (۱۶=۲^۴=۴^۲)