moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
میان اوت و سپتامبر ۴۶ ق.م. سزار چهار تریومفوس را جشن گرفت که هریک ازبهر چهار قشون‌کشی نظامی موفقی بود که به‌انجام رسانده بودشان: یکی ازآنِ گالیا و دیگر مصر و سه‌دیگر پونتوس و چهارم آفریقا. در هر مورد، قیصر، ملبس به جامه‌ای ارغوانی، سوار بر ارابه، بر جادهٔ مقدسVia Sacra راند و ازپسِ او نفرات لژیونها و غنایم و اسیران روان بودند. در طول جشن فتوحات، خاصه، سربازانش اشعاری مدح‌آمیز و هزل‌آمیز درباب سردار خویش می‌سرودند که در آنها از رفتارهای جنسی او سُخریه کرده و همزمان فتوحاتش را جشن می‌گرفتند. به‌ویژه جشن پیروزی‌اش بر گالیا خیره‌کننده بود؛ در طول آن، قیصر درحالی‌که میان چهل پیلِ حامل شمعدانهایی واقع شده، از تپهٔ کاپیتولینوس بالا رفت. برای باشکوه‌تر کردن رژه، ورسنژتوریک را ـ که در گالیا دستگیر شده بود و تا پنج سال به زندان اندر نگهش داشته بودند ـ در مراسم حاضر کردند. چون جشن به انجام رسید، فوراً خفه‌اش کردند.
در طول این جشنهای فتوحات، قیصر نمایشهای تئاتری را و مسابقات دو را و بازی‌های پهلوانی را و جنگهای میان گلادیاتورها را و شبیه‌سازی نبردهای زمینی و دریایی را و ضیافتهایی را ـ که بالغ‌بر ۲۰۰هزار نفر در آنها حاضر شدند ـ بهرِ ساکنان رُم تهیه و تدارک دید. او با بهره‌گیری از غنایم به‌دست‌آمده از فتوحات متعددش، که بالغ‌بر ۶۰۰هزار سسترتیوس می‌شدند، توانست بالاخره آن پولهایی را که به مردم و لژیونهایش وعده کرده بود، بین ایشان توزیع کند. به هر ساکن شهر ۷۵ دناریوس رسید و ۲۵ دناریوس دیگر هم بر آنها مزید نمود تا تأخیر در پرداختهای پیشین را جبران کند؛ و به هر سرباز لژیون هم ۲۴هزار سسترتیوس و یک دانگ زمین رسید. در نهایت، قیصر اجاره‌هایی را که، در رُم، کمتر از هزار سسترتیوس و آنهایی را که، در مابقی ایتالیا، کمتر از ۵۰۰ بودند ملغی ساخت.
همچنین فرمود تا یک سرشماری رسمی از ساکنان رُم به‌عمل آید تا بتواند ادارهٔ امور شهری-مدنی را بهتر پیش ببَرد و همچنین مستعمره‌نشین‌های تازه‌ای پدیدآورد که بیش از ۸۰ هزار نفر از طبقات ضعیفِ شهریِ رُم و سربازانِ بازنشسته را در آنها اسکان داد؛ و بدین ترتیب توانست شهرهایی چون کارتاژ و کورینت را، که یک سده پیشتر براثر جنگ تخریب شده بودند، بازسازی کند.
صلحی که ازپسِ نبرد تاپسوس پیدا آمد، بسیار شکننده بود و به پایان ۴۶ ق.م. قیصر ناچار به اسپانیا رفت، جایی که حامیان پومپیئوس این‌بار به‌ریاستِ بازماندگانِ نبرد آفریقا ـ دو پسرِ پومپیئوس و تیتوس لابینوس ـ بر آنجا گردآمده بودند. در اینجا، سخت‌ترین و خون‌بارترین حربهای تمام جنگ داخلی پیدا آمد؛ جایی‌که آن ترحمِ معمول جایش را به سخت‌ترین وحشی‌گریها از هر دو طرف داد. این جنگ به آوریل ۴۵ ق.م. با نبرد موندا به‌پایان رسید که قیصر برای واپسین‌بار با دشمنان خویش حرب نمود و ایشان را چنان شکست داد که دیگر کمر راست نکردند؛ و این سخت‌ترین حربی بود که سزار را پیدا آمد، چنان‌که حتی کارش بدانجا کشید که امیدش از پیروزی منقطع گشت و برآن شد تا خود را کُشتن. تیتوس لابینوس به این نبرد از پای‌درآمد و یک پسرِ پومپیئوس ـ نائیوس ـ کمی بعد کشته شد و تنها سکستوس بود که با گریز به سیسیل توانست به سلامت رستن. در این ظفر، نوهٔ خواهر سزار، گایوس اکتاویانوس، نیز مشارکتی داشت هرچند ناچیز؛ و او پس از یک دوره بیماری طولانی به اسپانیا آمده بود و در این حرب شایستگی و دلیری خویش را ثابت کرد و قیصر را برآن‌داشت تا او را وارث خویش کردن.
پس چون قیصر جملگی رقبایش را برداشت، به ماه اکتبر به رُم مراجعت کرد و به‌پاس ظفر بر پسرانِ پومپیئوس در اسپانیا، دگرباره جشن پیروزی (تریومفوس) راست داشت؛ و این‌بار تریومفوس چنان بود که اصلاً در سنت و آیین رومی نیامده بود، چه در سنن رومی تنها جشنی روا بود که به‌پاس ظفر بر ملل بیگانه برگزار شود نه بر شهروندانِ رومی. حتی دیکتاتوری چون سولا، که جمهوری را باب میل خویش ازنو سازمان داده بود، نیز به‌پاس ظفر خویش بر پوپولارها جشنی تدارک ندیده بود. قیصر حتی برآن‌شد تا ازبرای خواهرزاده‌اش کوئینتوس پدیوس نیز جشن پیروزی تدارک ببیند؛ و بدین‌سان این سنت را هم نقض کرد که تنها سرداران هستند که بالاترین افتخارات جنگی نصیبشان می‌شود نه زیردستانشان. این رفتار قیصر، که به چشم معاصرانش چون خطایی سیاسی نگریسته می‌شد، توده‌های رُم را برآشفت و ایشان شاهد بودند که قیصر این‌چنین ویرانیِ نیرومندترین و بداقبال‌ترین نسلِ رومیان را جشن می‌گیرد.
به پایان نخستین جبههٔ اسپانیا در ۴۹ ق.م. سزار به‌عنوان دیکتاتور قدرت را به‌دست گرفت، لقبی که تا قتلش در ۴۴ مارس ق.م. همچنان آن را بر خود داشت؛ و برای سال بعد نیز به کنسولی برگزیده شد. پس چون در ۴۷ ق.م. برای ده سال به دیکتاتوری و نیز عنوان امپراتوربه لاتین Imperator؛ معنای لغوی این واژه «حاکم، فرمانروا، آمر» است و درین موقع (که امپراتوری روم هنوز پیدا نیامده بود) به‌معنای متداول کنونی «امپراتور» استعمال نمی‌شد. دست یافت، به سالهای ۴۶ و ۴۵ و ۴۴ ق.م. مکرراً به کنسولی انتخاب شد تاآنکه در ۱۴ فوریه مقام دیکتاتور مادام‌العمر را نیز دارا شد و ریاست مطلق خویش بر رُم را تضمین کرد.
تندیسهای او را در کنار آنِ پادشاهان باستانی روم برقرار داشتند و تختی زرین نیز در سنا داشت. یک روز صبح، روی تندیسِ زرینش که بر سکوی خطابه‌ای قرار داشت یک دیهیم گذاشتند؛ شیئی که نماد سلطنت و بردگی است. دو تن از تریبون مردمها، لوکیوس کایستیوس فلاووسLucius Caesetius Flavus و گایوس اپیدیوس مارولوسGaius Epidius Marullus از این اقدام در شگفت شدند و دیهیم را از جای برکندند و قیصر را اتهام زدند که برآنست تا خویشتن را شاهِ روم بخواند، اما او هم بی‌درنگ نشست سنا را فراخواند و به نوبهٔ خود تریبونها را محکوم کرد که آن دیهیم را بر تندیسش نهاده‌اند تا او را بی‌اعتبار ساخته و به چشم توده‌ها منفورش کنند و چون یک غاصب قدرت ببینندش. پس دو تریبون از سمت خویش معزول شدند و کسانی دیگر به‌عوض ایشان نصب کردند. حادثهٔ مهم‌تری در جشنوارهٔ لوپرکالیالوپرکالیا جشنی باستانی بود که طی آن مردانی از هر سن‌وسال، با البسهٔ ناقص و با نوارهایی از پوست بُز به‌دست (که با آن هرکه را بر سر راه خویش می‌دیدند را می‌زدند)، درطول خیابانهای شهر راه می‌رفتند. نیز پیش آمد: مارکوس آنتونیوس در طول فُروم (میدان اصلی شهر رُم) این رژه را رهبری می‌کرد و قیصر بر روسترا مراسم را تماشا می‌کرد. فردی به‌نام لیکینیوس به نزدیک سزار شد و یک دیهیم زرین پیش پای او افکند؛ توده‌ها از مارکوس امیلیوس لپیدوساو به این زمان ماجیستر اکوئیتومِ سزار بود. خواستند تا قیصر را بدان دیهیم تاجور کند، اما او تردید کرد. پس گایوس کاسیوس لونگینوس، که سردستهٔ توطئه‌ای بود که برضدِ خودِ سزار مهیا می‌شد، با کاسکا (توطئه‌گرِ دیگر) تظاهر به کرم و رحمت کرده آن را بر زانوان او نهاد. پس چون سزار درظاهر امتناع‌ورزید، آنتونیوس شتافت و دیهیم را بر سرش گذاشت و او را «شاه»به لاتین Rex خواند. قیصر باز امتناع ورزیده دیهیم را به‌کناری نهاد و او را گفت که «سزار» بخواندش نه «شاه»؛ و بدین سخن تشویق حضار را برانگیخت؛ اما آنتونیوس آن را دگرباره بر سرش بنهاد. پس سزار چون دید که هنگامه‌ای در جمعیت شده، بفرمود تا دیهیم را بر سر تندیس یوپیتر ـ بزرگ‌ترین ایزد رومیان ـ بنهند.
در تفسیر خواسته‌ها و جاه‌طلبی‌های سیاسی قیصر در سالهای پایانی زندگی‌اش ابهامی پدید می‌آید: پیدا نیست که آیا دیکتاتوریِ مادام‌العمر آخرین جاه‌طلبی سیاسی او بوده یا ایجاد یک نظام پادشاهی نیز در شمار اهداف او بوده‌اند. از دید ادوارد مایر، سزار خیالِ بنیان‌گذاریِ یک نظام شاهنشاهی از نوعِ یونانی-هلنی یا یک سلطنت مطلقه مبتنی‌بر نظریهٔ حق الهی پادشاهان را در دماغ خویش می‌پخته؛ و از وقتی ادوارد مایر این نظریه را داده تاکنون مورخان درین‌باره دودسته‌اند؛ عده‌ای از این نظریه پشتیبانی می‌کنند یا دست‌کم برآنند که هدفش ایجاد یک نظام شاهنشاهی از نوع رومولوسی و کهنِ رومی‌اش بوده؛Andreas Alföldi e Joseph Vogt. و عده‌ای دیگر گویند که او هیچ‌گونه طرح سلطنت‌طلبی در سر نداشته‌است.Giuseppe Zecchini e Augusto Fraschetti. این مسئله به‌دشواری حل‌شدنی است، حتی با آنکه شواهدی هستند که نشان می‌دهند قیصر شیفتهٔ پادشاهی‌های شرقی بوده‌است؛ کافی است به اقامت طولانی‌اش در اسکندریه و روابطش با کلئوپاترا و سیاستهای ساختمان‌سازی او که پس‌زمینهٔ روشنِ خاندانی و تباری داشتند و نیز طرح ورودیِ یک کتابخانه در رُم که زمینه‌های اسکندریه‌ای داشت، نگریست. همچنین باید توجه داشت که در قلب فُروم سزار، یک تندیس سوارهٔ اسکندر مقدونی در شکل یک دیکتاتور رومی خودنمایی می‌کرد و پیش از لشکرکشی قیصر برضد اشکانیان در مدیترانهٔ شرقی، یک پیشگویی رواج داده بودند که می‌گفت قوم پارت تنها بردستِ یک «شاه» درهم‌شکسته خواهد شد.
پس چون دیکتاتوری را دارا شد، دست‌به‌کار اِعمال برخی اصلاحاتی شد که حدود پنجاه سال پیش به‌دست سولا عرضه شده بودند. برآن‌شد تا شهروندیِ روم را به اهالی گالیا چیسالپینا گسترش دهد؛ و شمار سناتورها را به نهصد نفر رساند و افراد وفادار به خویش را به این مجلس اندر کرد. همچنین برآن‌شد تا مجامع مردمی را به‌ضرر سنا ـ که به‌تدریج اقتدار تقنینی‌اش را از دست می‌داد ـ تقویت کند. او نخستین کس بود که کوشید دیوان‌سالاریِ (نظام اداری) جمهوری را با نیازهای تازه‌اش تطبیق دهد: پس از تصرف گالیا و گسترش به‌سوی شرق به مدیریتی بهتر و دستگاه دولتی کارآمدتری نیاز بود. برای همین، او برای آنکه به هدف دوگانهٔ «حل مشکلات جدید» و «سپردن مناصب به حامیان خودش» دست‌یابد، چنین کرد:
او سازمان اداری شهرستان‌های ایتالیا را دگرگونه کرد و برآن‌شد تا طول مدت تصدی مناصبِ کلانترها و استانداران را کم کند: طول مدت کارمندی پروپرایتورها را یک‌ساله و آنِ پروکنسول‌ها را که پیش‌تر پنج‌ساله بود، دوساله کرد. جملگی این اصلاحات تا پس از قتل او هم برقرار ماندند، چه سیسرون (رهبر سنا و درنتیجه دشمن سزار) با مارکوس آنتونیوس (حامی سزار) توافق کرد که اصلاحاتِ ضدِّجمهوریِ قیصر به‌قوّت خود باقی بمانند و آنتونیوس در ازای آن باید اعطای عفو به قاتلانِ سزار را بپذیرد.
قیصر در طول صدارت طولانی خویش، بارها از ایجاد آثار معماری تازه حمایت کرده بود؛ هدفش این بود تا عامهٔ خلق را مجذوب کند و در قلوب ایشان مقبول‌تر گردد. به پایان جنگ گالی (۵۱ ق. م) او یک رقابت انتخاباتی با هدف دستیابی به مقام کنسولی آغازید؛ چه کمی پیش‌تر از آن، رقیبش پومپیئوس نخستین تئاتر دایمی را، که بنایش از سنگ بود، به شهر رُم هدیه کرده بود و یک کوریای جدید ازبهرِ سنا ساخته بود. قیصر هم، به‌سهم خویش، یک برنامهٔ گستردهٔ کارهای عام‌المنفعه تدوین کرد که ساخت یک فروم جدید در حوالی جادهٔ آرگیلتوم را شامل می‌شد. قرار بود این برنامه با غنایمی که در طول جنگ‌های گالی برگرفته بودند، تأمین مالی شود و خرید زمین‌های لازم به‌تنهایی بیش از صد میلیون سسترتیوس خرج برداشت. این فُروم به آنِ شهر پومپئی، که همان زمان بنا شده بود، سخت شباهت داشت. این فروم متشکل بود از یک زمین بزرگ مستطیلی که از جناحین با رواق‌هایی مسدود می‌شد و در انتهای آن معبد ونوس مادربه لاتین Templum Veneris Genetricis برجای بود. برطبق گفتهٔ آپیان، این معبد باید نوعی سپاس‌داریِ ونوس ازسوی قیصر بوده باشد که نصرتش داد در نبرد فارسال پیروز گردد. روبروی این معبد و در مرکز فروم، قیصر تندیسی از خویشتن ساخت که بر اسبِ نیرومند و محبوبش سوار بود. جملگی فروم‌های دیگر (معروف به فروم‌های امپراتوری) برپایهٔ همین فروم بنا شدند. و یک کتابخانه را نیز می‌خواسته بسازد که اندر آن آثار به زبانهای یونانی و لاتینی جمع‌آوری شوند؛ و در این طرح نابغه‌ای چون مارکوس ترنتیوس وارو هم تا پیش از قتل سزار مشارکت داشت.
او با استفاده از مقام دیکتاتوری‌اش توانست از هر وسیله‌ای برای ساخت‌وسازهای هرچه باشکوه‌تر بهره گیرد: به‌بهانهٔ برگزاری بازی‌هایی جهت جشن ظفرش، سیرکوس ماکسیموس را گستراند تا افراد بیشتری در آن حضور یابند و بفرمود تا یک استادیوم ازبرای جنگجویان (کُشتی‌گیران) در بخش کامپوس مارتیوس بسازند و برکرانهٔ تیبر حوضچه‌ای بسازند تا بازی‌های ناوگانی را در آن برگزار کنند.
برای حل معضل تراکم شهر رُم که براثر ورود بی‌وقفهٔ ساکنانِ جدید (که طبقه پرولتاریای شهری را می‌گستراندند) پدید آمده بود و نفوس رُم را بسیار کرده بود، قیصر تصمیم گرفت سرحدات اداری شهر را بگسترانَد؛ پس فضای پومریوم را از دیوارهای باستانی‌اش به اندازهٔ یک مایل گستراند.Jérôme Carcopino, "La vita quotidiana a Roma". این تدبیر چندان کارآمد نبود و بعدها آگوستوس ناچار شد با دست بردن در سازمان شهری، پومریوم را بسط دهد و چهارده ناحیه برای آن تعریف کند.
سزار برای بهبود ادارهٔ شهر، برآن‌نهاد که نفوس را سرشماری کند و برای این کار شیوهٔ نویی ابداع کرد که جانشین شیوهٔ منسوخ پیشین می‌شد. این شیوه احتمالاً مؤثر بوده، چه وقتی آگوستوس قدرت را صاحب شد، همان را برای سرشماری به‌کاربست. سوئتونیوس، بی‌آنکه به نتیجهٔ این سرشماری اشاره کند، می‌گوید که شمار کسانی را که به‌علت بی‌بضاعتیْ از یارانهٔ گندمِ دولتی بهره‌مند می‌شدند، از ۳۲۰ هزار به ۱۵۰ هزار کاست. برای آنکه زمینهٔ نارضایتی پدید نیاید، تصمیم گرفت که هرسال پرایتورها به‌قید قرعه کسانی را تعیین کنند که پس از مرگِ هر یارانه‌بگیر، جای آن یارانه‌بگیرِ متوفی را بگیرند.
آخرین طرحی که سزار به‌هدف تسهیل هرچه‌بیشترِ آمدوشد در شهری با جاده‌های باریک و تودرتو عملیاتی کرد، این بود که هرگونه رفت‌وآمد وسایل‌نقلیهٔ چرخ‌دار را ـ مگر آنها که ازبرای رژه یا حمل مصالح‌ساختمانی بودند ـ در طول روز منع کرد. این لایحه تنها پس از مرگ این دیکتاتور تصویب شد لیکن تا سده‌ها الزام‌آور و برقرار بود؛ امری که نشانگر آنست که ضرورت بهبود ترافیک در جاده‌های رُم تا مدتها احساس می‌شد.Jérôme Carcopino, "La vita quotidiana a Roma". بدین‌سان، از زمان سزار به‌بعد، حمل‌ونقل کالاها در شب‌هنگام انجام می‌گرفت و سروصدایی که ایجاد می‌شد و موجب رنجش عظیم تمام کسانی می‌شد که می‌خوابیدند، موضوع اتهام‌زنی‌های شاعرانی چون مارشال و جوونال شد.
جنگهای داخلی که قیصر به‌راه انداخت، تنگناهای اقتصادی بسیار را موجب شد؛ برای نمونه، لازم بود حقوق سربازانی را بدهند که سردارشان را تا به هر کجای دنیا دنبال می‌کردند. از سال ۴۹ ق.م. به‌بعد، سزار صاحب یک ضرابخانهٔ شخصی شد که در هریک از جبهه‌های جنگش همراه او بود و سکه‌هایی را که نیاز فزاینده‌ای بدان بود، ضرب می‌کرد. این اتفاق تازه‌ای نبود، چه سنا پیش‌تر جواز آن را به لوکیوس لیکینیوس لوکولوس و پومپیئوسِ بزرگ در نبردهایشان در شرق مدیترانه داده بود؛Georges Depeyrot, "La Monnaie romaine: 211 av. J. -C. - 476 apr. J. -C.". لیکن قیصر به‌ابتکار خودش چنین کرد و بی‌آنکه اجازتی یافته باشد، از ذخایر طلای موجود در خزانه بهره می‌برد.پلینی بزرگ در کتابش (تاریخ طبیعی، جلد ۳۳، ص ۱۷) می‌گوید که این ذخایر بالغ‌بر ۱۵ هزار پوند طلا به شمش و ۳۵ هزار نقره به شمش و ۴۰ میلیون سسترتیوس بودند. او در ضرب سکه دو ابتکار بدیع داشت که اوکتاویانوس و مارکوس آنتونیوس هم آنها را اقتباس کردند تا بدل به یک سنت در دوران امپراتوری شود؛ یعنی قیصر نخستین کس بود که:
در روم هیچ‌گاه سکه‌های طلایی ضرب نشده بودند جز موقتاً و در لحظات بسیار حساس (مانند لحظات بحرانیِ دومین جنگ کارتاژ) و به تصمیم سنا.آقای Henry Coen، سکه‌شناس، به وجود یک سکهٔ طلایی اشاره می‌کند که پومپیئوس را درحالی نشان می‌دهد که در ۶۷ ق.م. جشن پیروزی برگزار می‌کند. این احتمالاً مورد استثنایی است، چه سابقه نداشته و بعدها هم پیروی نشد. ارزش بالای سکهٔ طلایی آئورئوس (هر آئورئوس معادل با ۲۵ دناریوس و صد سسترتیوس بود) اهدای جوایز و انعام به سربازان را تسهیل می‌کرد.
تصاویری که بر روی این سکه‌ها حک شده بودند، جنبهٔ پروپاگاندای نیرومندی داشتند و افزون‌بر تصویر قیصر و نامش، تصاویر زیر هم به‌چشم می‌خوردند:E.Horst, Cesare, Milano 1982, p. 269.
پس چون سزار حاکم مطلق روم گشت، هرچند به سن کهولت (۵۶–۵۷ سالگی) اندر شده بود، برآن‌بود تا جنگهای جهانگشایی جدیدی راست دارد، درست همانند آن بنیان‌گذارِ امپراتوریِ جهانی که الهام‌بخش فتوحات نظامی‌اش بود: اسکندر کبیر؛ بنابراین، قیصر سر آن داشت که از شکست کراسوس در حران از پارتیان کین کِشد و اروپای قاره‌ای را هم زیر سلطه گیرد و یک جبهه را در حوزهٔ دانوب برضد داکی‌های بوربیستاBurebista بزرگ‌ترین پادشاه داکی‌ها. راه اندازد و دیگر در دالماسی و سومی را هم برضد اقوام ژرمانیای آزاد که بارها در طول فتح گالیا به‌ضرر او و نیروهایش مداخله کرده بودند.
لیکن به‌علت قتل ناموقعش نتوانست هیچ‌یک از این برنامه‌ها را ترتیب دهد. هرچند ازپیش کسانی که قرار بود جنگ دربرابر پارتیان را رهبری کننداکتاویانوسِ جوان خود یکی از افرادی بود که سرگرم سازمان‌دهی نبرد با پارتیان بود. گزینش شده بودند و کلانترهایی هم نصب شده بودند که باید در گاهِ غیبت سزار از روم، دولت را اداره کنند، این برنامه هیچ‌گاه به انجام نرسید؛ چنان‌که پس از قتل سزار و پیداییِ امپراتوری، بخش شرقیِ آن همواره یکی از ناآرام‌ترین نواحی‌اش بود. بااین‌حال، بعدتر در ۲۰ ق.م. آگوستوس با فرهاد چهارم اشکانی صلح کرد و بیرقهای رومی را که کراسوس در حران از دست داده بود، پس‌گرفت و این کار بسیار در قلمرو روم صدا کرد و هوراس امپراتور را ستود. دیگر برنامه‌های توسعه‌طلبانهٔ سزار هم در سالهای بعد و در عصر امپراتوری به انجام رسیدند: دالماسی پس از شورشی در سالهای ۶–۹ پس از میلاد، بردستِ آگوستوس تماماً آرام شد؛ ژرمانیا نیز تنها پس از بیست سال و در زمان آگوستوس تصرف شد لیکن پس از شکست در نبرد جنگل توتبورگ در سال ۹ میلادی سرحدات روم و ژرمانیا به همان راین محدود ماندند، همان رودی که سزار سرحد میان روم و ژرمانیا قرارش داده بود؛ داکیه نیز در ۱۰۶ پس از میلاد بردستِ امپراتور تراژان و پس از دو لشکرکشی گشوده و رام شد.
بااین‌همه، افتخار رام ساختنِ جهان سلت‌ها از آنِ سزار است. برخلاف گالیایی‌ها که در تمدن روم حل شدند و از نخستین اقوامی بودند که به شهروندیِ روم اندر شدند و فرایند رومی‌سازیِ ایشان به‌خوبی پیش رفت، سلت‌ها از بزرگ‌ترین خطرات برسر گسترش روم در اروپا بودند. ایشان ازحیث تمدن پَست‌تر از رومیان بودند، لیکن نیروی نظامی‌شان ـ که خاصه متکی به سواره‌نظام بود ـ قابل‌توجه بود و حضور ایشان در مرزهای ایتالیا خطری دایمی را پدیدمی‌آورد.
ژولیوس سزار را هم نویسندگان امروزی و هم معاصرانِ خودش بزرگ‌ترین نابغهٔ نظامیِ تاریخ روم می‌دانند. او توانسته بود با سربازانش چنان رابطهٔ مبتنی‌بر احترام و ایثار برقرار کند که بدونِ توسل به خشونت دربرابر افرادش دیسیپلینِ نظامی را برپای دارد. درطول جنگ‌های گالی، قیصر هرگز سربازانش را از غنیمت‌گیری دست‌بازنداشت، لیکن هر سربازِ لژیون باید اهداف مشخصی داشته و کارهایش به‌هیچ‌رو نباید نقشه‌ها و عملیات‌های سردارش را مشروط کند. آن دوره، موافق رسم، سربازانی که بازنشسته یا معاف می‌شدند با گرفتن قطعه زمینی موسوم به «زمین عمومی»به لاتین Ager Publicus پاداش می‌گرفتند، لیکن تا آن زمان باید به رفاهِ اندک بسنده می‌کردند و سزار که از وضع تنگ معیشتیِ ایشان آگاه بود، به‌ابتکار خویش، میان سال‌های ۵۱ و ۵۰ ق.م. برآن شد تا پرداختیِ ایشان را دوبرابر کند؛ پس حقوقشان را از پنج آس به دَه آس در هرروز (برابر با سالانه ۲۲۵ دناریوس) رساند. این ابتکار را چنان پسند آمد که تا زمان امپراتور دومیتیانوس (۸۱–۹۶ میلادی) بدان دست نبردند.
او پی‌برد که «پراکنده کردنِ بخشی از نیروهای نظامی» باید پایهٔ یک استراتژی دفاعی تازه در سرتاسر مرزها ـ خاصه نواحی پُرخطر ـ باشد. در واقع، او درطول جبههٔ گالیا، در زمستان‌ها لژیون‌ها را در نواحی حساس مستقر می‌کرد تا در مواقعی که او را امکان مداخلهٔ فوری نبود، اوضاع آرام بمانَد. او یک سلسلهٔ مناصب برای درجهٔ کِنتوریونی برقرار داشت که برپایهٔ صلاحیت‌های شخصی بود و برخی سربازان درنتیجهٔ کارهای قهرمانانه می‌توانستند به مناصب بالاتری چون پریموس پیلوس صعود کنند. همچنین، ممکن بود که یک پریموس پیلوس به مقام تریبونیِ سربازان هم ارتقا یابد. درنتیجه، اختلاف میان سربازان آموزش‌دیده و آموزش‌ندیده روبه‌کمرنگی نهاد و روحیهٔ جمعی تقویت گشت.
سردارانِ پیش از او سربازانشان را انعام‌های بی‌قاعده و تصادفی می‌دادند لیکن سزار که برخلاف ایشان معتقد بود که خدمت نظامی باید منظم باشد، برای سربازان پاداش پایان خدمت تعیین کرد؛ درواقع سنت اعطای زمین به کهنه‌سربازان مدت‌ها برقرار بود لیکن این سنت را، دست‌کم تا این زمان، تنها با صلاحدید سرداران و سنا به‌کار می‌داشتند.یکی از این موارد آنست که چون سربازان لژیون پومپیئوس از جنگ در شرق بازگشتند، مشاهده کردند که سنا (به هدف ضربه زدن به اعتمادی که ایشان به پومپیئوس داشتند) از بخشیدن آن زمین‌ها (Ager Publicus) به ایشان سر بازمی‌زد. چون قیصر به کنسولی رسید، بخشیدن آن زمین‌ها به سربازانِ پومپیئوس را به تصویب سنا رساند و ماجرا به پایان رسید.
اندر روابط شخصیِ سزار با افرادِ لژیونش، سوئتونیوس می‌نویسد:
سزار برای کنسولیِ سال ۴۴ ق.م. خودش را و دوست معتمدش مارکوس آنتونیوس را برگزید و منصب پرایتوری را به مارکوس یونیوس بروتوس و گایوس کاسیوس لونگینوس مخصوص داشت. نفر آخری خویشتن را ترجمانِ نارضایتیِ بیشترِ اشراف کرد و دست به کارِ راست کردنِ توطئه‌ای برضد سزار شد. او پشتیبانیِ بسیاری از مردان ـ ازجمله بسیاری از حامیان پومپیئوس که به سزار پیوسته بودند ـ و حتی برخی از کسان که از زمان جنگهای گالی همواره درکنار سزار بودند، را به‌دست‌آورد، کسانی چون گایوس تربونیوس و دکیموس یونیوس بروتوس آلبینوس و لوکیوس مینوکیوس باسیلوسLucius Minucius Basilus و سرویوس سولپیکیوس گالباServius Sulpicius Galba
توطئه‌چینان و در رأس ایشان کاسیوس کوشیدند پشتیبانیِ مارکوس یونیوس بروتوس را جلب کنند؛چه او، درحقیقت، از دورترین بازماندگانِ نسل لوکیوس یونیوس بروتوس بود که به سال ۵۰۹ ق.م. هفتمین پادشاه روم، تارکوئینیوس سوپربوس، را از رُم بیرون رانده بود و حکومت جمهوری را به‌جای پادشاهی برقرار کرده بود؛ و ازبهرِ همین می‌توانست رهبرِ آرمانیی باشد برای توطئه‌ای که هدفش براندازیِ یک جبّارِ دیگر بود. لیکن بانفوذترین سیاستمدار رومی که در توطئه شرکت نکرد همانا سیسرون بود که هرچند با بروتوس دوست بود و امید آن داشت که سزارِ دیکتاتور حذف شود، صلاح را در آن دید تا بیرونِ توطئه بماند. لیکن آرزومند بود که مارکوس آنتونیوس هم با سزار کشته شود، چه او را به‌درستی جانشینِ محتملِ دیکتاتور می‌دانست.
برطبق روایات، شمار معتنابهی پیشگویی، قتل سزار را پیشگویی کرده بودند: مشاهده شد که از چندین جهت شعله‌هایی آسمانی می‌سوزند؛ پرندگانِ منفردی به فُروم رسیدند؛ صداهای شبانهٔ عجیبی به‌گوش رسیدند؛ چند روز پیش از قتلش، چون سزار مشغول قربانی کردنِ یک حیوان بود، نتوانست قلبِ قربانی را بیابد که خود نشانی از بدشگونی بود؛ همان زمان مقبرهٔ مؤسسِ شهرِ باستانی کاپوآ، آقای کاپیس،Capys of Dardania را کشف کردند و بر روی سنگ قبرش دیدند که به‌یونانی نوشته: «آنگاه که استخوانهای کاپیس کشف شوند، یکی از اعقاب یولوس بردستِ خویشاوندانش کشته خواهد شد و فوراً با قتلهای خونین و سوگواری برای ایتالیا کینش ستانده می‌شود؛» و همچنین گله اسب‌هایی که سزار به‌هنگام گذر از روبیکن آزاد کرده بود، شروع به گریستن کردند و یک پرندهٔ الیکایی (که پرندهٔ سلطنتی هم می‌خوانندش) که وارد کوریا پومپیئا (عمارت سنا) شده بود و یک شاخهٔ برگ بو با خود داشت، فوراً مورد حملهٔ پرندگان بسیاری ـ که بلافاصله به‌آنجا یورش آوردند ـ قرار گرفت و کشته شد. کمی پیش از ترور، همسرش کالپورنیا ـ زنی که کاملاً تهی از خرافات دینی بود ـ از خوابی سراسیمه شده که در آن دیده بود خانه برسرش خراب می‌شود و او همسر کشته شده‌اش را در بغل گرفته‌است. خودِ قیصر هم به خواب دیده بود که بر بالای ابرها پرواز می‌کند و دست خویش در دست یوپیتر می‌نهد. به‌سبب همین وقایع و نیز وضع سلامتی نامناسب، قیصر چندی دودل بود که در خانه بماند و لایحه‌ای که قرار بود در سنا بررسی کند را به روز دیگری موکول کند یا نه. روز پانزدهم مارس، کالپورنیا همسرش را خواهش کرد که به خانه بمانَد. تا بالاخره دکیموس بروتوس تشویقش کرد تا سناتورهای پُرشماری را که در سنا منتظرش بودند، دلسرد نکند. پس سزار حدود ساعت پنج به بیرون شد و در طول راه پیشگویی سر راهش آمد، نامش آرتمیدوروس کنیدوسبه یونانیἈρτεμίδωρος Κνίδιος که جزوه‌ای به سزار داد که در آن خطراتی که متوجهش بود را به وی هشدار می‌داد. لیکن دیکتاتور ـ گویی که می‌خواسته به‌زودی آن را بخواند ـ آن جزوه را با جزوه‌های دیگری که به دست چپ داشت، قاطی کرد و در نهایت فرصت نکرد آن را بخواند. بعد قربان‌های متعددی کرد که از دل‌ورودة هیچ‌یک از آنها فالِ نیکی برنیامد. بااین‌همه، همچنان بی‌توجه به فال‌های نامیمون، داخل ساختمان سنا (کوریا پومپیئا) شد، یک هاروسپکس به‌نام اسپوریناSpurinna که پیشتر هشدارش داده بود که از نیمهٔ مارس برحذر باشد، به‌نزدیکش شد. سزار به‌تمسخر گفتش که نیمهٔ مارس اکنون فرارسیده ولی هیچ‌یک از آن خطراتی که او اعلام می‌کرده برسرش نیامده است. هاروسپکس هم در پاسخ گفتش که بله، این روز فرارسیده است، لیکن هنوز سپری نشده‌است.
پس چون وارد ساختمان سنا شد، دکیموس بروتوسْ مارکوس آنتونیوسِ نیرومند را به بیرون سنا سرگرم می‌کرد تا نتواند به سزار کمک برساند.
آخرین کلمات سزار را به شیوه‌های مختلف نقل کرده‌اند:
قیصر سبب شده بود که برخی دوستانش شک کنند که نه زندگی کردنِ بیشتر را می‌خواهد و نه توجهی بدان می‌کند، چراکه وضع جسمانی وخیمی داشت. برای همین، هم فال‌های دینی را و هم آنچه را که دوستانش بدو هشدار می‌دادند، نادیده می‌گرفت. برخی می‌گویند که به آن تازه‌ترین لایحهٔ سنا و سوگند سناتورها چنان اعتماد کرده بود که محافظانِ اسپانیولی‌اش را، که با شمشیر از او محافظت می‌کردند، مرخص کرد. در مقابل، برخی می‌گویند که ترجیح می‌داده در یک چشم‌به‌هم‌زدن تمامی خطراتی را که از هر سو تهدیدش می‌کردند، به‌جان بخرد تا اینکه همواره در بیم‌وهراسِ ناشی از آنها بزیَد. برخی حتی می‌گویند که عادت داشته بگوید که آنقدرها که سلامتیِ‌اش برای جمهوری اهمیت دارد، برای خودش اهمیت ندارد، چراکه مدت‌هاست که خود شخصاً قدرت و افتخارِ بسیار کسب کرده‌است لیکن اگر اتفاقی برایش بیفتد، جمهوری آرام نخواهد بود و در شرایطی به‌مراتب بدترْ گرفتارِ جنگ‌های داخلی خواهد شد.
عموماً پیش همگان اتفاق‌نظر هست که چنین مرگی، از جهاتی، همانی بود که خودش خواسته بود بر سرش بیاید؛ چه وقتی او از گزنفون خواند که کوروش در اوج بیماری‌اش چه فرامینی درباب مراسم خاکسپاری خود داده بود، چنین نوعْ مرگی آهسته را خوار داشت و برای خود مرگی ناگهانی و فوری را ترجیح داد؛ و یک روز قبل از کشته شدنش، بر سر شامی در منزل مارکوس امیلیوس لپیدوس راجع‌به مناسب‌ترین نوعِ مرگ بحثی افتاده بود که او مرگ فوری و غیرمنتظره را ارجح دانست.
او در سن ۵۶ سالگی کشته شد و در شمار ایزدان درآمد، آنهم نه‌فقط به حرفِ کسانی که این تصمیم را گرفتند بلکه در باور عوام نیز. چراکه در نخستین بازی‌هایی که آگوستوس ـ جانشین و وارث او ـ به‌افتخارش ترتیب داده بود، یک دنباله‌دار تا هفت روز متوالی در حوالی ساعت یازده ظهور می‌کرد و می‌درخشید، و باور بر این بود که آن روحِ سزار است که در آسمانها پذیرفته شده. به‌همین سبب، ستاره‌ای بر بالای تندیسش نهادند. صلاح دیدند تا آن عمارت سنا (کوریا پومپیئا) را که قیصر در آن کشته شده بود، ببندند و نیمهٔ ماه مارس را «پدرکُشی»به لاتین Parricidium بنامند و سنا هیچگاه در چنین روزی تشکیل جلسه ندهد.
سزار پیش از ترورش چنین قرار داده بود که جانشین اصلی و وارثِ سه‌چهارمِ دارایی‌اش گایوس اُکتاویانوس، نوهٔ خواهرش، باشد؛ جوانی هجده‌ساله که در آن‌موقع در آپولونیا (استان ایلیریکوم) به‌سر می‌بُرد تا بر آماد و پشتیبانیِ دو جنگ بزرگی که سزار در سر داشت، نظارت کند: یکی جنگ برضدّ داکیانِ تحت رهبری بوربیستا و دیگری برضدّ پارتیان در شرق. چون اُکتاویانوس از قتل داییِ مادرش آگاه شد، تصمیم گرفت به رُم بازگردد تا حقوق خویش به‌عنوان فرزندخوانده و وارثِ سزار را مطالبه کند. غیر از اُکتاویانوس لوکیوس پیناریوس و کوئینتوس پِدیوس نیز وارثان قیصر بودند که یک‌چهارمِ باقی‌ماندهٔ داراییِ دیکتاتور به آنان تعلق می‌گرفتاُکتاویانوس نوهٔ خواهرِ سزار (نوهٔ یولیای کوچک‌تر) بود و آن دو تن دیگر خواهرزادگان سزار (فرزندانِ یولیای بزرگ‌تر) بودند. اما تنها اُکتاویانوس بود که چون فرزندخواندهٔ قیصر بود، توانست نام و نام‌خانوادگی متوفی را به ارث ببَرد و از آن پس «گایوس یولیوس کایسار اُکتاویانوس» خوانده شد.
در بیستم مارس جسد سزار را در فروم روم سوزاندند. قبل تر، قاتلان سزار قصد داشتند جسدش را بلافاصله پس از ترور در تیبر بیندازند، اما چون بسیاری از سناتورها، وحشت‌زده از رویداد، فوراً ساختمان سنا را ترک کرده بودند، آن کار ناتمام ماند. مارکوس آنتونیوس ـ که چون اُکتاویانوس هنوز در ایلیریکوم بود، رهبرِ جناح پوپولارها و دوستداران قیصر شده بود ـ در کامپوس مارتیوس و در مجاورت قبرِ یولیا، دخترِ سزار، پشته‌ای از چوب درست کرد تا جسد را بر روی آن بسوزانند و در فُروم نیز غرفه‌ای ساخت که در آن توگای خونینی که قیصر موقع مرگش پوشیده بود را در معرض دید عموم گذاشت. تعداد بی‌شماری در کامپوس مارتیوس جمع آمدند تا هدایایی برایش ببرند و بازی‌هایی به‌افتخارش ترتیب دادند که در آن‌ها شعرهایی از پاکوویوسMarcus Pacuvius را می‌سرودند. آنگاه، آنتونیوس یک لایحهٔ سنا را قرائت کرد که، موافق آن، سنا تمامی افتخارات زمینی و آسمانی را به قیصر ارزانی می‌داشت و سناتورها مؤظف به پاسداشت او می‌شدند. آنگاه، تصمیم گرفت جسد را به فُروم ببرد و درحالی‌که عده‌ای درخواست می‌کردند که جسد را در کوریا پومپیئا ـ محل قتلش ـ یا در معبد یوپیتر در تپهٔ کاپیتولیوم بسوزانند، عده‌ای تابوت را به آتش کشاندند و حضار دیگر هم فوراً چوب‌ها و وسایل چوبی و هدایایی که با خود آورده بودند را در آن آتش انداختند و شعله‌ورترش کردند. کهنه‌سربازانِ قیصر هم فرا رسیدند تا سلاح‌ها و جواهراتشان را در آن آتش بیندازند؛ و خارجیان ـ از جمله یهودیان ـ هم جهت تجدید پیمان آمدند؛ خارجیانی که از سزار سپاس‌گزار بودند که پومپیئوس را شکست داده بود، چراکه نامبرده با ورود به قدس‌الاقداس، حرمت معبد اورشلیم را هتک کرده بود. بعدها در مکانی که جسد سزار را آتش زدند، معبد سزار را ساختند.
روایتی افسانه‌ای منقول است که در ۴۲ ق.م. هنگامی‌که سپاهیان آنتونیوس و اُکتاویانوس مهیای حمله بر سپاهیانِ قاتلانِ سزار ـ بروتوس و کاسیوس ـ در فیلیپی (شمال یونان) می‌شدند، چهرهٔ مردی با بزرگیِ مافوق‌تصور و ظاهری ترسناک در خیمهٔ بروتوس پدیدار شد. بروتوس چهرهٔ سزار را در آن دید و شناخت، پس پرسید که تو کیستی؛ و آن سایه پاسخ داد: «من روح پلیدت هستم ای بروتوس! مرا در فیلیپی بازخواهی دید.» بروتوس هم شجاعانه پاسخش داد که «می‌بینمت!» چند روز بعد، وقتی که پیروزیِ منتقمانِ سزار مسلم شده بود، کاسیوس با خنجری که به سزار زده بود، خویشتن را کُشت و کمی بعد بروتوس نیز چنین کرد. بدین‌سان، دو سال پس از ترور سزار، تمام کسانی که در ترور او شرکت داشتند جان باختند و کینِ "خداوندگار ژولیوس" ستانده شد.
سزار در طول اقامتش در مصر در سال ۴۸ ق.م. کلئوپاترا را باردار کرده بود و او هم پسری زائید که نامش را سزاریون (به‌معنای سزار کوچولو) نهادند و تنها پسر طبیعیِمنظور از پسر طبیعی این است که برخلاف اُکتاویانوس و برخی دیگر، فرزندخواندهٔ سزار نبود بلکه از نطفهٔ خودِ سزار بود. قیصر بود. لیکن این پسرک چون از مادری غیر-رومی زاده بود، هیچ‌گونه حقی در جانشینی پدرش نداشت. پس از قتل سزار، کلئوپاترا نه‌تنها با یکی از منتقمان قیصر یعنی مارکوس آنتونیوس رابطهٔ عاشقانه داشت، بلکه می‌کوشید باهمکاری او امپراتوری تازه‌ای در شرق پدید بیاورد که با اقتدار روزافزونِ اُکتاویانوس در غرب مقابله کند. اختلافی که بدین ترتیب میان آنتونیوس و اُکتاویانوس پدیدار شد، به جنگی داخلی دوباره در جمهوری روم انجامید که یک طرف آن اُکتاویانوس و لژیون‌های وفادار به سزار بودند و در طرف دیگرش آنتونیوس و کلئوپاترا. این جنگ داخلی با پیروزی اُکتاویانوس در نبرد آکتیوم در ۳۱ ق.م. و، متعاقب آن، خودکشی آنتونیوس و کلئوپاترا به پایان رسید و اُکتاویانوس در ۲۷ق. م. نظام سیاسی روم را از جمهوری به امپراتوری تغییر داد و آگوستوسبه‌معنای معزز، مُکَرَم خوانده شد.
آثار تألیف شدهٔ قیصر، او را بین استادانِ بزرگِ صاحب‌سبکِ نثرِ لاتین قرار می‌دهد. روایات او در آثارش ـ که آشکارا ساده و دارای سبکی مستقیم هستند ـ در حقیقت نوعی اعلامیهٔ بسیار تمیز و حساب‌شدهٔ برنامه‌های سیاسی خودش بودند، خاصه برای خوانندگانِ با فرهنگِ متوسط و خُرده اشرافیت ایتالیا و استان‌های خارج آن.
آثاری از او که تاکنون برجای مانده‌اند عبارتند از:
آثار از دست رفته‌اش عبارتند از: چندین خطابه؛ رساله‌ای دو جلدی در باب زبان‌شناسی و سبک نگارش به‌نام "در باب تناسب"De Analogia که در تابستان ۵۴ ق.م. تمامش کرد و به سیسرون تقدیم نمود؛ شعری در باب لشکرکشی به اسپانیا در ۴۵ ق.م. و نیز جزوه‌ای به‌نام "آنتی‌کاتو"Anticato یا Anti-Cato (به‌معنای برضدّ کاتو) که برضد کاتو و با رویکردی جدلی نگاشته شد تا پاسخی به جزوه‌ای باشد که سیسرون ـ به درخواست بروتوس ـ در ستایش کاتو نگاشته بود.نام جزوه‌ای که سیسرون در ستایش کاتو نگاشت، Laudatio Catonis به‌معنای «ستایش کاتو» بود.
و در نهایت، آن آثاری که مؤلفشان معلوم نیست اما جزو متعلقات قیصر حسابشان می‌کنند، عبارتند از:
در این آثار، سبک نثری متفاوت و آشکارا کمتر زنده و شاداب نسبت‌به آنچه سزار در دو اثرش به‌کار برده بود، دیده می‌شود. مؤلفانِ این آثارِ مجهول‌المؤلف احتمالاً معاونان و افسرانِ بسیار وفادار به قیصر بوده‌اند؛ از جمله گایوس اوپیوسGaius Oppius و شاید آئولوس هیرتیوس در ویراستاریِ "جنگ اسکندریه".
قیصر، افزون‌بر آنکه قهرمان سیاسیِ عصر خودش بود، سخنور قابلی هم بود. نطق‌های او نیز از میان رفته‌اند و تنها بازسازیِ یک نطق از او ـ که در ۵ دسامبر ۶۳ ق.م. ایراد کرده بود ـ برجای مانده و از باقی نطق‌هایش فقط اخبار برجای مانده‌اند: برضدّ آقای دولابلا،In Dolabellam برای بازجوییِ آقای پلوتیوس،Pro Rogatione Plautia برای اهالی بیتینی،Pro Bithinis و برای آقای دکیوسِ سامنیت.Pro Decimo Samnite قضاوت باستانیان درباب بلاغت قیصر در مجموع مثبت بوده‌است.
پس از قتل سزار، فتوحاتش در غرب تا چهارصد سال بعد، یعنی تا زمان سقوط امپراتوری روم غربی در ۴۷۶ میلادی و فتوحاتش در شرق تا چهارده قرن بعد، یعنی تا زمان سقوط امپراتوری روم شرقی (بیزانس) در ۱۴۵۳ برقرار ماندند. در تاریخ سرداران زیادی بوده‌اند که فتوحات بسیار داشته‌اند، مانند اسکندر و چنگیز؛ اما امپراتوری اینان اندکی بعد از مرگشان فروپاشیده است؛ و آنچه سزار را متشخص کرده، تداوم و تثبیت امپراتوری اوست. گذشته از آن، اسکندر پیش از فتوحاتش، پادشاهی استواری را از پدرش فیلیپ دوم مقدونی به ارث برده بود؛ در حالی‌که سزار از ابتدا یک شهروند عادی بود و هرچند از خانواده‌ای والاتبار ـ خاندان یولیا ـ برخاسته بود، فقیر بود.
نیکولو ماکیاولی، فیلسوف سیاسی ایتالیایی رنسانس، در کتابش "گفتارهایی در باب ده کتاب نخست تیتوس لیویوس"، عقیده دارد که کسانی که قیصر را ستوده‌اند فریب بخت نیک او را خورده‌اند، و در دوران دیکتاتوری او نویسندگان حق نداشتند عقاید خود در بارهٔ او را آزادانه ابراز کنند؛ باید ستایش نویسندگان دربارهٔ بروتوس را هم خواند، زیرا نویسندگان چون از بیم قدرت سزار نمی‌توانستند خودِ سزار را بنکوهند، دشمنانش را ستوده‌اند. او سبب سقوط جمهوری روم را فساد اخلاقیی می‌داند که گایوس ماریوس (شوهر عمهٔ سزار) و سپس سزار و پیروانش در روم رایج ساخته بودند، و قیصر توانست تودهٔ مردم را چنان اغفال کند که آنان بر یوغی که به‌دست خود بر گردن خویش نهادند آگاه نشدند.
زیگموند فروید دربارهٔ اسکندر می‌گوید که او مطمئناً یکی از بزرگ‌ترین جاه‌طلبانی است که تا به‌حال زیسته؛ و شِکوه می‌کند که چرا هومری نبوده‌است تا از دستاوردهایش حماسه‌ای بسازد. با این‌حال، این روانکاو اتریشی، هرچند اسکندر را چونان چهره‌ای بزرگ و اسطوره‌ای می‌شناسد، کیفیات و شخصیتش را نمی‌ستاید؛ شاید چون در اون نوعی نارسیسیم (خودشیفتگی) شدید می‌دیده‌است. از سوی دیگر، ظاهراً با سزار بسیار همدردی می‌کرده‌است و او را به‌سان یکی از بزرگ‌ترین جنگجویان تاریخ که تنها ناپلئون قابل قیاس با او بوده، نامیده‌است.
جامعهٔ روم در آن زمان نقش مفعول در یک رابطه جنسی را ـ فارغ از جنسیت ـ نشان انقیاد، خواری و فرودستی می‌دانست. در حقیقت سوئتونیوس می‌گوید که در تریومفِ سزار به‌مناسبت فتوحاتش در گالیا سربازان او چنین ترانه می‌خواندند:
بر طبق گفته‌های سیسرو، بیبولوس،Marcus Calpurnius Bibulus و گایوس مِمیوسGaius Memmius و دیگران (اکثراً در شمار دشمنان سزار) او با نیکومدس چهارم پادشاه بیتینیNicomedes IV؛ به یونانی: Νικομήδης وی آخرین پادشاه بیتینی بود و پیش از مرگش، قلمرو خود را برای جمهوری روم به ارث گذاشت در دوران نوجوانی-جوانی‌اش روابط سکسی داشته‌است. داستان‌هایی که قیصر را به استهزاء «ملکهٔ بیتینی» می‌نامیدند از سوی برخی دشمنان سیاسی‌اش ترویج داده‌می‌شدند تا وی را مخذول کنند. خودِ سزار در طول عمرش به کرات شایعات را تکذیب می‌کرد و به گفته دیون کاسیوس در کتاب خود، "تاریخ روم"، حتی در یک مورد سوگند نیز یاد کرد. این شکل از افترازنی برای بدنام کردن و تخفیف شخصیّت رقبای سیاسی شیوه‌ای رایج در عصر جمهوری روم بود. برای نمونه مارکوس آنتونیوس به اکتاویانوس اتهام زده‌بود که از طریق سکس به فرزندخواندگی و در نتیجه جانشینی سزار دست‌یافته؛ اتهامی که سوئتونیوس آن را یک افترای سیاسی توصیف کرده‌است.
گفتنی است کاتولوس دو چکامه سرود که در آن‌ها سزار و یکی از مهندسانش به‌نام ماموراMamurra را عاشق یکدیگر نمایانده‌است امّا بعدها عذرخواهی کرد.
رایان چوزف ویلسون گیگز (زادهٔ ۲۹ نوامبر ۱۹۷۳) مربی و فوتبالیست پیشین ولزی است که به عنوان پرافتخارترین فوتبالیست تاریخ بریتانیا شناخته می‌شود.از او بعنوان یکی از برترین بازیکنان تاریخ منچستریونایتد و یکی از برترین وینگر های زمانه خود و حتی تاریخ یاد میشود‌.
او در تمام دوران بازی خود در منچستر یونایتد بود و رکورد بیش‌ترین بازی را با ۶۳۲ بازی برای یونایتد دارد. او همچنین با ۲۶۴ پاس گل، بهترین پاسور تاریخ این باشگاه است. گیگز در طی سال‌های حضورش در تیم اصلی منچستر یونایتد توانسته‌است به ۱۳ عنوان قهرمانی لیگ برتر انگلیس، ۲ عنوان قهرمانی لیگ قهرمانان اروپا، ۴ عنوان قهرمانی جام حذفی انگلیس، ۴ عنوان قهرمانی جام اتحادیه، ۱ عنوان قهرمانی سوپر کاپ اروپا، ۱ عنوان قهرمانی جام بین قاره‌ای، ۱ عنوان‌قهرمانی جام باشگاه‌های جهان، و ۱۰ عنوان قهرمانی سوپرکاپ انگلیس دست یابد. او با ۳۴ جام رسمی، یکی از ۱۰ بازیکن پرافتخار برتر تاریخ فوتبال است.
در نظرسنجی اینترنتی سایت اتحادیه فوتبال انگلیس که به مناسبت بیستمین سال برگزاری لیگ برتر انگلیس در سال ۲۰۱۲ برگزار شد، رایان گیگز به عنوان بهترین بازیکن تاریخ لیگ برتر انگلیس انتخاب شد. او پس از برکناری دیوید مویس در آوریل ۲۰۱۴ به صورت موقت هدایت و سرمربیگری منچستر یونایتد را در ۴ بازی پایانی لیگ برتر به عهده گرفت.
گیگز سرانجام در پایان فصل ۲۰۱۳/۱۴ و هم‌زمان با اعلام سرمربیگری لوئیس فن خال در منچستر یونایتد با نوشتن نامه‌ای به‌طور رسمی خداحافظی‌اش از میدان‌های فوتبال را اعلام کرد و به عنوان دستیار سرمربی به فعالیتش در باشگاه ادامه داد. پس از جدایی سرمربی هلندی، بسیاری به گیگز پیشنهاد دادند که جانشین لوئیس فن خال شود اما سرانجام با آمدن ژوزه مورینیو، گیگز این باشگاه را ترک کرد.
رایان گیگز در ۲۹ نوامبر ۱۹۷۳ در بیمارستان سنت دیوید شهر کانتون، کاردیف متولد شد. او فرزند دنی گیگز بازیکن تیم راگبی ولز و لین جانسون است. گیگز در ELY (حومه غربی شهر کاردیف) بزرگ شد. زمانی که رایان ۶ ساله بود، پدر او قراردادی با تیم سویونتون لاینز امضا کرد در نتیجه آن‌ها مجبور به مهاجرت به سالفورد در Great Manchester شدند (Great Manchester به منطقه‌ای در شمال غرب انگلستان گفته می‌شود که شامل شهرهایی مانند بولتون، راچدیل، تام ساید، استوک فورد، ترافورد، ویگان، منچستر و سالفورد است). این جابجایی به روحیه رایان آسیب وارد کرد زیرا او از پدربزرگ و مادر بزرگ خود که به شدت به آن‌ها وابسته بود بسیار دور شده بود ولی آن‌ها در تعطیلات آخر هفته یا ایام تعطیلی مدرسه به دیدار آن‌ها در کاردیف می‌رفتند.
گیگز در این زمان به تیم محلی دینز پیوست که توسط یکی از مربیان باشگاه منچسترسیتی به نام دنیس اسکافیلد مربیگری می‌شد. اولین بازی او برای دینز با شکست ۹ بر صفر آن‌ها همراه بود ولی همگان اعتقاد داشتند که گیگز بهترین بازیکن زمین در آن بازی بود. اسکافیلد تصمیم گرفت گیگز را به مدرسه فوتبال منچسترسیتی ببرد. گیگز همچنین کاپیتان تیم پسران سالفورد در مسابقات مدارس جام گرانادا بود و با این تیم در فینال جام گرانادا در استادیوم آنفیلد تیم مدرسه بلکبرن را شکست دادند. یکی از استعدادیاب‌های باشگاه لیورپول به نام ران یتس که از عملکرد گیگز به شدت تحت تأثیر قرار گرفته بود او را به باشگاه لیورپول پیشنهاد داد ولی کنی دگلیش از به خدمت گرفتن او امتناع کرد در نتیجه او به منچستر یونایتد پیوست.
زمانی که گیگز در تیم دینز بازی می‌کرد یکی از ایجنت‌های اولدترافورد به نام استیوارد هارولد وود او را زیر نظر داشت. او که در مورد استعداد رایان گیگز شنیده بود شخصاً نزد الکس فرگوسن رفت و به او گفت که اگر گیگز را دست بدهیم در آینده تاسف خواهیم خورد. فرگوسن که تحت تأثیر قرار گرفته بود، تصمیم گرفت بازی گیگز را ببینید. گیگز در در ترکیب پسران سالفورد مقابل تیم زیر ۱۵ سال یونایتد هت تریک کرد در حالی که فرگوسن بازی او را از پنجره دفتر کارش می‌دید. در ۲۹ نوامبر ۱۹۸۷ (تولد ۱۴ سالگی گیگز) فرگوسن به همراه جو براون به خانه گیگز رفتند تا به او پیشنهاد قرارداد دو ساله با منچستر یونایتد را بدهند.
گیگز به عنوان عضوی از تیم منتخب دانش آموزان انگلستان (با نام رایان ویلسون) در مقابل تیم دانش آموزان آلمان در سال ۱۹۸۹ در استادیوم ومبلی بازی کرد. رایان نام خانوادگی خود را در ۱۶ سالگی زمانی که مادرش با مرد دیگری ازدواج کرد به گیگز تغییر داد. پدر و مادر او دو سال پیش از این از هم جدا شده بودند. لاویر مکمنمی سرمربی تیم ملی زیر ۲۱ سال انگلستان سعی کرد او را به تیم ملی این کشور بیاورد ولی به این علت که پدربزرگ و مادربزرگ گیگز هیچ‌کدام انگلیسی نبودند موفق نشد.
گیگز اولین بازی خود برای یونایتد را در فصل ۱۹۹۰ – ۹۱ انجام داد ولی شروع درخشش او از فصل ۱۹۹۱ – ۹۲ است. او رکورد دار بیشترین عناوین قهرمانی است که یک بازیکن در یک باشگاه به دست آورده‌است. گیگز در طی این سال‌ها ۱۳ عنوان قهرمانی لیگ برتر، ۴ عنوان قهرمانی جام حذفی، ۴ عنوان قهرمانی جام اتحادیه، ۲ قهرمانی در جام باشگاه‌های اروپا، ۱ قهرمانی در سوپرجام اروپا، ۱ عنوان قهرمانی جام بین قاره‌ای فوتبال و ۱ عنوان قهرمانی جام باشگاه‌های جهان را در کارنامه دوران فوتبال خود ثبت کرده‌است. رایان گیگز از سال ۲۰۰۷ که گری نویل با مصدومیت‌های مختلف دست به گریبان شد، عملاً به کاپیتان تیم بدل شده بود.
گیگز فوتبال حرفه‌ای خود را از ۲۹ نوامبر ۱۹۹۰ (تولد ۱۷ سالگی) آغاز کرد. کارشناسان آن موقع فوتبال انگلستان او را بهترین کشف در فوتبال بریتانیا بعد از جرج بست نامیدند.
در آن موقع منچستر به تازگی موفق به قهرمانی در جام حذفی انگلیس شده بود که این اولین افتخار آن‌ها بود از سال ۱۹۸۶ که الکس فرگوسن مربیشان شده بود. آن‌ها دو فصل قبل را در رده‌های میانی جدول به پایان برده بودند ولی در فصل ۹۲–۱۹۹۱ عملکرد بهتری داشتند هر چند که نهایتاً در لیگ ششم شدند. فرگوسن برای جناح چپ رالف میلن را به خدمت گرفته بود اما این بازیکن در من یونایتد موفق نبود. در نتیجه آن‌ها در سپتامبر ۱۹۸۹ دنی والاس را از ساوت‌همپتون به منچستر آوردند. والاس موفق نشد روزهای خوبش در ساوت‌همپتون را تکرار کند در نتیجه رقابت شدیدی بین رایان گیگز و بازیکن ۱۹ ساله یونایتد لی شارپ برای حضور در جناح چپ آغاز شد.
رایان گیگز اولین بازی‌اش برای منچستر را در ۲ مارس ۱۹۹۱ مقابل اورتون در اولدترافورد انجام داد. او بعد از مصدومیت دنیس اروین به عنوان جانشین او وارد زمین شد. منچستر این بازی را ۲ بر صفر واگذار کرد. اولین حضور او در ترکیب اصلی در ۴ مه ۱۹۹۱ در پیروزی ۱ بر صفر منچستر یونایتد مقابل منچستر سیتی بود. با این حال او در جمع ۱۶ بازیکن منچستر در فینال جام برندگان جام اروپا مقابل بارسلونا که ۱۱ روز بعد برگزار شد جایی نداشت. لی شارپ در این بازی در جناح چپ به کار گرفته شد در حالی که والاس به عنوان ذخیره او روی نیمکت ذخیره‌ها نشسته بود.
هرچند تلاش گیگز در ۱۷ سالگی برای حضور در ترکیب اصلی با شکست مواجه شد ولی استعداد و مهارت او راه را برای پیشرفت دیگر جوانان تحت امر فرگوسن فراهم کرد.
با شروع فصل ۹۲–۱۹۹۱ گیگز به ترکیب اصلی یونایتد راه یافت. همچنین او کاپیتان تیم جوانان باشگاه هم بود او و دیگر جوانان باشگاه ترکیبی به نامFledglings Fergie's) Fledglings Fergie's گروهی از بازیکنان جوان منچستر یونایتد بودند که توسط فرگوسن به باشگاه آورده شده بودند و تحت نظر برایان کید و اریک هریسون برای حضور در تیم اول باشگاه آموزش می‌دیدند) تشکیل داده بودند که در مسابقات قهرمانی جوانان انگلستان سال ۹۲ به مقام قهرمانی رسید. گیگز فصل را همراه با منچستر در رده دوم جدول به پایان برد زیرا لیدز یونایتد در هفته آخر عنوان قهرمانی را به دست آورد آن هم در حالی که بیشتر فصل را من یونایتد صدرنشین بود این آخرین دوره برگزاری لیگ انگلستان به صورت قدیمی بود و از فصل بعد قرار بود لیگ برتر برگزار شود.
گیگز در پایان فصل به عنوان برترین بازیکن جوان سال انگلیس انتخاب شد عنوانی که فصل پیش به هم تیمی او لی شارپ رسیده بود.
فصل ۹۳–۱۹۹۲ که اولین دوره لیگ برتر بود رایان گیگز به انتخاب اول در جناح چپ منچستر و جوان اول لیگ انگلستان تبدیل شد. او نقش اساسی را در قهرمانی منچستر یونایتد پس از ۲۶ سال در انگلیس ایفا کرد. ظهور او و ورود کانتونا شروع حاکمیت منچستر یونایتد بر لیگ جزیره بود. گیگز در این سال‌ها بر خلاف دیگر فوتبالیست‌های جوان از پیشنهادهایی که به او برای شرکت در برنامه‌های تلویزیونی می‌شد استقبال نمی‌کرد. مدیر برنامه‌های رایان او را از هر گونه مصاحبه با رسانه‌ها تا زمانی که ۲۰ ساله نشده‌است برحذر داشت. اولین مصاحبه گیگز در فصل ۹۳ – ۹۴ با دیس لینام گزارشگر شبکه بی‌بی‌سی در برنامه بازی روز بود(Match Of The Day). منچستر یونایتد در فصل ۹۳ – ۹۴ قهرمان لیگ برتر و جام حذفی انگلیس شد و گیگز یکی از بازیکنان کلیدی یونایتد بود در کنار اریک کانتونا، مارک هیوز و پل اینس. لی شارپ بازیکنی که گیگز جای او را در بال چپ گرفته بود حالا باید با آندری کانچلسکیس برای بازی در بال راست رقابت می‌کردند. این دو بازیکن هم نقشی کلیدی در موفقیت‌های باشگاه ایفا کردند.
آن‌ها در این فصل از هفته چهارم در صدر جدول لیگ برتر قرار گرفتند و تا پایان فصل در رده نخست باقی ماندند ولی در جام اتحادیه در بازی فینال مقابل استون ویلا ۳ بر ۱ شکست خوردند.
محبوبیت زیاد گیگز نشان از شروع عصر جدیدی در فوتبال می‌داد. از او با عنوان پسری که قلب هواداران جوان یونایتد را تسخیر کرده، نام برده می‌شد. زمانی که او در سال ۱۹۹۰ وارد عرصه فوتبال شد زمانی بود که علاقه به فوتبال در بین طبقات پایین اجتماع در حال افزایش بود و درخشش بازیکنان جوانی مانند گیگز و جیمی ردنپ لیورپولی باعث شده بود آن‌ها را مثل ستارگان موسیقی بپرستند.
استعداد منحصربه‌فردی که گیگز نشان داده بود باعث شد القابی مانند نابغه و شعبده باز به او بدهند. بازیکنان باتجربه تیم او را تحسین می‌کردند و خواستار قرار گرفتنش در ترکیب اصلی تیم بودند. استیو بروس می‌گوید: «رایان مثل باد می‌دوید و به بدنش خیلی طبیعی چرخش می‌داد من قصد توهین به دیوید (بکهام) و اسکولز را ندارم اما او تنها کسی بود که به یک ستاره بزرگ تبدیل شد.»
گیگز خودش را به عنوان یک گلزن اثبات کرد. بارها گل‌های او در لیست گل‌های برتر فصل قرار گرفته مانند گلش به کویینز پارک رنجرز در ۱۹۹۳، تاتنهام در ۱۹۹۴، اورتون در ۱۹۹۵، کاونتری ۱۹۹۶ و گل زیبایش در سال ۱۹۹۹ و در مرحله نیمه نهایی جام حذفی انگلستان به آرسنال. در آن بازی گیگز توپ را از پاتریک ویرا گرفت و با طی کردن نیمی از زمین و جای گذاشتن مدافعانی مانند تونی ادامز، لی دیکسون و مارتین کنیون وارد محوطه جریمه شد و با یک شوت زیبا از زاویه بسته دروازه دیوید سیمن را باز کرد. بعد از گل او پیراهنش را درآورد و به سمت نیمکت تیمش دوید تا با هم تیمی‌هایش به شادی بپردازد. دیوید بکهام بعدها در کتاب خاطرات خود نوشت زمانی که گیگز در حال دویدن به سمت نیمکت یونایتد بود بازیکنان آرسنال بدترین فحاشی‌ها را نثار او کردند.
فصل ۹۵–۱۹۹۴ گیگز به علت مصدومیت فقط در ۲۹ بازی لیگ برتر فوتبال انگلستان برای منچستر به میدان رفت و تنها ۱ گل به ثمر رساند. اما فصل بعد او مجدداً آمادگی و فرم خود را بدست آورد هرچند که دیگر برای کمک به یونایتد دیر شده بود. منچستر در آخرین روز فصل ۹۵–۱۹۹۴ با تساوی مقابل وستهام جام قهرمانی را به بلکبرن روورز تقدیم کردیک هفته بعد گیگز برای یونایتد مقابل اورتون به میدان رفت ولی یونایتد آن بازی را ۱ بر صفر باخت تا فصلی ناامیدکننده را پشت سر گذاشته باشد. گیگز تنها بازیکن کلیدی منچستر نبود که در ان فصل غایب بود. روی کین، لی شارپ و آندری کانچلسکیس هر کدام مدت قابل توجهی از فصل را به علت مصدومیت از دست دادند در حالی که اریک کانتونا چهارماه آخر فصل (و شش هفته ابتدای فصل بعد) را به علت حادثه‌ای که ماه ژانویه در بازی با کریستال پالاس برایش به وجود آمده بود محروم بود.
تابستان ۹۵ یونایتد بخاطر اختلافات به وجود آمده پل اینس، مارک هیوز و کانچلسکیس را فروخت تا فصل بعد را بدون بزرگان شروع کند. البته آن‌ها اندی کول را در میانه‌های فصل قبل با رقم ۷ میلیون پوند که یک رکورد محسوب می‌شد به اولدترافورد آورده بودند.
در فصل ۱۹۹۵ – ۹۶ گیگز به فرم ایده‌آل خود بازگشت و نقش منحصربه‌فرد و حیاتی اش را در ترکیب یونایتد ایفا کرد. گل او در ۹ سپتامبر ۱۹۹۵ مقابل اورتون در گودیسون پارک در لیست برترین گل‌های فصل قرار گرفت هر چند در آخر گل گئورگی کینکالادزه از منچستر سیتی به عنوان گل برتر فصل انتخاب شد. گیگز در ماه نوامبر در بازی مقابل ساوت همپتون ۲ گل زد. آن بازی را یونایتد ۴ بر ۱ برد در حالی که به شدت برای رسیدن به نیوکاسل که آن موقع صدر جدول را در اختیار داشت تحت فشار بود. نیوکاسل تا روز ۲۳ نوامبر ۱۰ امتیاز از منچستر یونایتد پیشی گرفته بود اما سرانجام منچستر در ماه مارس صدر جدول را از آنان گرفت. از سوی دیگر منچستر در دیدار پایانی جام حذفی مقابل لیورپول با تک گل اریک کانتونا پیروز شد تا در این فصل قهرمان هر دو جام حذفی و لیگ برتر شود.
گیگز حالا با بازیکنان کلیدی و جوانی همکاری می‌کرد. جوانانی مثل‌گری نویل، فلیپ نویل، نیکی بات، دیوید بکهام و پل اسکولز. بکهام در سمت راست جای آندری کانچلسکیس را گرفته بود و نیکی بات به خوبی جای پل اینس را در میانه میدان پر کرده بود تا به همراه روی کین و رایان گیگز خط میانی منچستر را تشکیل دهند. آن‌ها حتی بهتر از زمانی کار می‌کردند که اینس و کانچلسکیس در میانه میدان حضور داشتند.
فصل بعد گیگز موقعیت مناسبی برای درخشش در اروپا داشت. او نقشی کلیدی در سومین قهرمانی یونایتد در لیگ برتر در طی ۴ فصل ایفا کرد. او به منچستر کمک کرد تا پس از ۲۸ سال به نیمه نهایی لیگ قهرمانان برسد. با این حال آن‌ها در کسب عنوان قهرمانی در لیگ قهرمانان ناکام بودند و مغلوب بورسیا دورتموند آلمان شدند.
فصل ۹۸–۱۹۹۷ منچستر در رقابت با آرسنال برای قهرمانی لیگ برتر ناکام بود آن‌ها در ماه مارس و آوریل عملکرد مناسبی نداشتند و در نهایت برای دومین بار از سال ۱۹۸۹ فصل را بدون جام به پایان بردند. گیگز در این فصل در اکثر مواقع به علت مصدومیت غایب بود ولی هرگاه که برای یونایتد به میدان رفت عالی کار کرد. فصل بعد اما سرنوشت به گونه دیگری رقم خورد منچستر در لیگ برتر به قهرمانی رسید در جام حذفی یونایتد با گل زیبای رایان گیگز در نیمه نهایی آرسنال را شکست داد و به فینال را یافت و با پیروزی در دیدار پایانی قهرمان جام حذفی شد
در لیگ قهرمانان آن‌ها در مرحله نیمه نهایی مقابل یوونتوس در دیدار رفت به تساوی ۱ بر ۱ رسیدند و در بازی برگشت منچستر موفق شد با گل‌های روی کین، دوایت یورک و اندی کول در تورین به پیروزی ۳ بر ۲ برسند در حالی که ابتدا ۲ بر صفر از حریف ایتالیایی خود عقب بودند.
در دیدار نهایی لیگ قهرمانان منچستر با گل‌های تدی شرینگهام و الگنار سولسکیائر که در آخرین ثانیه‌های بازی به ثمر رسیدند موفق شد بایرن مونیخ آلمان را شکست دهد و سومین جام قهرمانی فصل را کسب کند. در اواخر سال ۱۹۹۹ منچستر یونایتد در جام بین قاره‌ای موفق شد پالمیراس برزیل را با نتیجه ۲ بر صفر شکست دهد و عنوان قهرمانی را بدست آورد.
در این مرحله توجه رسانه‌ها به گیگز کاهش یافته بود و این به علت ظهور یک بازیکن جوان‌تر به نام دیوید بکهام بود که به شدت مورد توجه و تمرکز بی‌سابقه رسانه‌ها قرار گرفته بود.
بعد از جدایی دنیس اروین در می ۲۰۰۲ رایان گیگز به قدیمی‌ترین بازیکن منچستر یونایتد بدل شد در حالی که هنوز به سی سالگی نرسیده بود. پس از بردن هر سه جام در سال ۱۹۹۹ گیگز در چهار سال بعدی هم سه بار با یونایتد قهرمان لیگ برتر شد. آن‌ها سه بار به مرحله یک چهارم نهایی و یک بار به نیمه نهایی لیگ قهرمانان رسیدند. در آغاز فصل ۰۲ – ۲۰۰۱ او دهمین سال بازی اش در منچستر را در بازی که به همین خاطر ترتیب داده شده بود مقابل سلتیک جشن گرفت. با این حال منچستر یونایتد آن فصل عملکرد ناامیدکننده‌ای داشت آن‌ها با اینکه در فصل نقل و انتقالات هزینه‌های سنگینی متقبل شدند در لیگ برتر و جام حذفی نتوانستند قهرمان شوند و در لیگ قهرمانان هم در نیمه نهایی توسط بایر لورکوزن آلمان حذف شدند.
سال بعد او در پاییز ۲۰۰۲ موفق شد صدمین گل رسمی اش با پیراهن منچستر یونایتد در استمفورد بریج وارد دروازه چلسی کند.
گیگز در تاریخ ۲۲ می ۲۰۰۴ برای چهارمین بار عنوان قهرمانی جام حذفی انگلستان را بدست آورد تا به همراه روی کین تنها بازیکنانی باشند که چهار بار قهرمان جام حذفی انگلیس می‌شوند. او همچنین در این جام سه بار عنوان نایب قهرمانی را در سال‌های ۱۹۹۵، ۲۰۰۵ و ۲۰۰۷ بدست آورده‌است. حضور او در پیروزی مقابل لیورپول در سپتامبر سال ۲۰۰۴ او را به سومین بازیکن بعد از سر بابی چارلتون و بیلی فولکز تبدیل کرد که در ۶۰۰ بازی برای یونایتد به میدان رفته‌است. او در سال ۲۰۰۵ به خاطر مشارکتش در کسب افتخارت برای فوتبال انگلستان رسماً به عضویت تالار مشاهیر فوتبال انگلیس درآمد.
در انتهای آن فصل دیوید جیل مدیر اجرایی باشگاه منچستر یونایتد قرارداد گیگز را تا دو فصل دیگر تمدید کرد آن هم در حالی که سیاست باشگاه بر این اساس بود که بازیکنان سی ساله قراردادشان یکساله تمدید شود. بعد از آن گیگز سه بار دیگر قراردادش را با منچستر تمدید کرد. قرارداد فعلی او تا ژوئن ۲۰۱۱ معتبر است در آن زمان او در آستانه ۳۷ سالگی است در حالی که به نظر می‌رسد بزرگترین مشکلش آسیب دیدگی‌هایی است که بعضاً دچار آن‌ها می‌شود.
در ۶ مه ۲۰۰۷ با تساوی ۱ بر ۱ چلسی مقابل آرسنال منچستر یونایتد بار دیگر قهرمان لیگ برتر شد و رایان گیگز توانست نهمین عنوان قهرمانی اش را در لیگ انگلستان به دست بیاورد. رکوردی که قبل از او فقط آلن هنسن و فیل نیل با لیورپول بدست آورده بودند.
در فصل ۰۸–۲۰۰۷ الکس فرگوسن تصمیم گرفت برای سمت چپ تیمش از سیستم چرخشی استفاده کند و علاوه بر گیگز از نانی و اندرسون هم به تناوب در این بخش زمین بازی بگیرد.
۸ دسامبر ۲۰۰۷ گیگز یکصدمین گلش در لیگ فوتبال انگلستان (۱۴ گل در لیگ قهرمانی + ۸۶ گل در لیگ برتر) را در پیروزی ۴ بر ۱ منچستریونایتد مقابل دربی کانتی به ثمر رساند. ۲۰ فوریه ۲۰۰۸ او صدمین بازی خود در لیگ قهرمانان را مقابل المپیک لیون انجام داد. در ۱۱ می ۲۰۰۸ مقابل ویگان اتلتیک او به جای پارک جی سونگ به میدان آمد تا تعداد بازی‌هایش با پیراهن منچستر یونایتد را به ۷۵۸ برساند و با رکورد سر بابی چارلتون برابری کند. گیگز با ورودش به میدان گل دوم یونایتد را به ثمر رساند تا با کسب پیروزی ۲ بر صفر در آن بازی منچستر برای دهمین بار قهرمان لیگ برتر شود. ده روز بعد گیگز مقابل چلسی در فینال لیگ قهرمانان اروپا در دقیقه ۸۷ به جای پل اسکولز به میدان آمد و رکورد سربابی چارلتون را شکست. من یونایتد آن بازی را پس از تساوی ۱ بر ۱ در پایان وقت عادی و اضافه در ضربات پنالتی ۶ بر ۵ برد و بار دیگر قهرمان اروپا شد. گیگز زننده آخرین پنالتی منچستری‌ها در ان بازی بود و بعد از ضربه او نیکولاس آنلکا ضربه پنالتی خود را از دست داد. تا گیگز به همراه اوون هارگریوز بعد از استیو مک منمن دیگر بازیکنان بریتانیایی باشند که دو بار قهرمان جام باشگاه‌های اروپا می‌شوند (البته بازیکنان تیم ناتینگهام فارست انگلیس دو بار در سال‌های ۱۹۷۹ و ۱۹۸۰ این جام را برده بودند). گیگز به همراه ریوفردیناند در غیاب کاپیتان‌گری نویل جام قهرمانی را بالای سر بردند.
در ابتدای فصل ۰۹ – ۲۰۰۸ الکس فرگوسن از گیگز به عنوان هافبک مرکزی یا پشت سر دو مهاجم استفاده می‌کرد. فرگوسن در مصاحبه‌ای عنوان کرد گیگز بازیکن با ارزش من یونایتد است او اکنون ۳۵ ساله است ولی در ۳۵ سالگی هم بازیکن کلیدی یونایتد است او با اشاره به افتخارات فراوان گیگز اعلام کرد امیدوار است که رایان هم مانند اولگنار سولسکیائر پس از پایان دوران فوتبال به عنوان مربی با منچستر همکاری کند.