moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
سید جواد هاشمی در سال ۱۳۴۴ خورشیدی در محلهٔ نواب تهران متولد شد. خانوادهٔ او از گیلان و شهر پره‌سر در شهرستان رضوانشهر به تهران مهاجرت کرده بودند. تحصیلاتش را در رشتهٔ کارگردانی در دانشکدهٔ هنرهای زیبای دانشگاه تهران ادامه داد و در سال ۱۳۷۳ فارغ‌التحصیل شد. سید جواد هاشمی دارای دو فرزند به نام‌های سید محسن و فاطمه‌السادات است. هاشمی در ابتدا مسئول حراست یکی از شبکه‌های تلویزیون جمهوری اسلامی بود، اما بعد از آنکه در یکی از سکانس‌های یک تله‌فیلم برای چند ثانیه به ایفای نقش پرداخت مورد توجه کارگردان آن تله‌فیلم واقع شد. او به خاطر نوع پوشش و آرایش چهره‌اش اغلب در نقش شخصیت‌های مذهبی و اسلام‌گرا به کار دعوت می‌شود.
اولین کار جدی او، تئاتر "حج ابراهیم، حج عاشورا" در سال ۱۳۵۸ به کارگردانی کمال‌الدین قراب در تئاتر شهر و تالار آزادی بود. او پس از آن، تئاتر را در بخش هنری وزارت آموزش و پرورش ادامه داد و کارهای گوناگونی در زمینهٔ سرود و آهنگ‌های انقلابی ارائه کرد، تا آنکه در سال ۱۳۶۵ با بازی در فیلم سینمایی "پرواز در شب" ساختهٔ رسول ملاقلی‌پور رسماً وارد عرصهٔ سینما شد.
اولین کار تلویزیونی وی مجموعه "سیمرغ" در سال ۱۳۷۰ بود. عمده شهرت سید جواد هاشمی بخاطر شهید شدن در مجموعه کارهایش است که به گفته خودش تاکنون ۲۹ بار در فیلم‌هایش شهید شده‌است.
کار تلویزیونی ۳۵۲ محصول شبکهٔ دو سیما در مقام بازیگری و سریال‌های "مظلوم اول"، "تنها"، "افسون"، "شهر باران" و "پنج دقیقه تا مرز" در مقام نویسندگی و کارگردانی کار شده‌است. سریال "به سوی خورشید" کار جعفر سیمائی در مقام آهنگساز، فیلم سینمایی "پرواز روح" و فیلم سینمایی "تشنه" ساخته‌های حسین جامی در مقام آهنگساز از دیگر کارهای وی می‌باشد.
وی در فیلم اخراجی‌های ۳ در نقش محمود احمدی‌نژاد ظاهر شد و در جریان نشست فرهنگیان با میرحسین موسوی در اردیبهشت سال ۱۳۸۸ دو سرود را در حمایت از میرحسین موسوی اجرا نمود. البته بعدها طی مصاحبه‌ای با یکی از سایت‌های اصول‌گرا قرار گرفتن در معذوریت و در عمل انجام‌شده واقع شدن را دلیل حمایت از موسوی ذکر کرد و گزینهٔ مورد اعتمادش را ابتدا احمدی‌نژاد و سپس در دوره‌های بعد قالیباف و رئیسی نام برد.
در جریان خیزش ۱۴۰۱ ایران و در واکنش به درگذشت مهسا امینی پستی در حمایت از او منتشر کرد.
او در فیلم‌های زیر در نقش بازیگر ایفای نقش کرده‌است:
استان دهوک از استان‌های کردنشین کشور عراق است که در شمال این کشور و در منطقه خودگردان کردستان قرار دارد.زبان مردم این استان، کردی کرمانجی می‌باشد. ریشه واژه دهوک از دیاکوی کبیر نخستین پادشاه امپراطوری ماد شکل گرفته است . دهوک به همراه استان‌های اربیل، حلبچه و سلیمانیه چهار استان کردستان عراق را تشکیل می‌دهند.
بیشتر ساکنان دهوک کردهای سنی‌مذهب هستند و اقلیتی از آشوری‌ها نیز در آن زندگی می‌کنند.
نام این منطقه در زبان آسوری نوهادرا است و پیش از ۱۹۶۹ میلادی بخشی از استان نینوا به شمار می‌رفت و استان موصل هم نامیده می‌شد. استان دهوک در تاریخ ۱۹۶۹/۰۵/۲۷ به صورت رسمی تأسیس شد.
در خلال جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱، شهر دهوک تخلیه شد و به اشغال نیروهای بعثی درآمد اما به فاصله اندکی دوباره توسط نیروهای بارزانی تصرف شد.
از زمان سرنگونی صدام حسین، دهوک از نو رونق خود را بازیافته است.
استان دهوک به هفت شهرستان تقسیم شده است: عمادیه، دهوک، سمیل، زاخو، عقره، شیخان و برده‌رش.
شهر دهوک مرکز استان و زاخو از دیگر شهرهای مهم استان دهوک است.
شهرها و روستاهای استان دهوک عبارتند از: هاریکا آقا، بامارنی، شارمین، ارادن، اوزروگ، بردرش، ببدی، باختمه، دهی، داوودیه، دهوک، هارماش، هزنی، سرسنگ، زاویته، شاریا و خانکه.
مشارکت‌کنندگان
Duhok Governorate، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد. (نسخهٔ ۴ می ۲۰۲۱).
شهرستان پیرانشهر بــا مســاحتي معــادل ۲۱۷۸ كيلومترمربــع يكــي از شهرســتان هــاي جنـوبي آذربایجان غربی در غرب ایران مـي باشـد. ايـن شهرسـتان ۵/۸ درصـد از مسـاحت و حـدود ۴/۲۵ درصد از جمعيت استان را به خود اختصاص مي دهد. مرکز این شهرستان، شهر پیرانشهر است.
شهرستان پیرانشهر از شمال بـا شهرستان اشنویه، از شمال شرق بـا شهرستان نقده، از شرق بـا شهرستان مهاباد، از جنوب بـا شهرستان سردشت و از غرب از طريق مرز تمـرچين بـا كشـور عراق محدود مـي گـردد.
بر اساس آخرین تقسیمات اداری شامل دو شهر و ۵ دهستان است. دو شهر به نام‌های پیرانشهر و لاجان، دو بخش به نام‌های لاجان و مرکزی، پنج دهستان به نام‌های پیران، منگور غربی، لاهیجان، لاهیجان غربی و لاهیجان شرقی است.
شهر پیرانشهر مرکز بخش مرکزی و روستاهای چیانه، دربکه و کوپر به ترتیب مرکز دهستانهای پیران، لاهیجان و منگور غربی به شمار می‌‌آیند.
در بخش لاجان، شهر لاجان مرکز بخش و روستاهای پسوه و سیلوه به ترتیب مرکز دهستانهای لاهیجان شرقی و لاهیجان غربی به شمار می‌‌آیند.
این شهرستان دارای بیش از ۱۴۷ نقطه روستایی است که جمعیت آنها بیش از ۴۸ هزار نفر است. کهنه‌لاهیجان، پسوه، شین‌آباد، دربکه، جلدیان، زیوه، سروکانی، سیلوه و گزگسک پر‌جمعیت‌ترین روستاهای شهرستان پیرانشهر هستند. روستای دلاوران که به نام‌های دالاوان و دلاوان نیز شناخته می‌‌شود یکی‌ از بهترین روستاهای شهرستان پیرانشهر و کشور ایران است.
این شهرستان دارای ۹۸ روستای بالای ۱۰۰ نفر، ۲۴ روستای بالای ۵۰۰ نفر و ۵ روستای بالای ۱۰۰۰ نفر جمعیت می‌‌باشد. همچنین این شهرستان دارای ۴۱ آبادی زیر ۲۰ خانوار می‌‌باشد.
شهرستان پیرانشهر با واقع شدن در جنوب استان آذربایجان غربی، در محدوده ریاضی بین ۳۶ درجه و ۴۲ دقیقه و ۱۵ ثانیه عرض شمالی از خط استوا و ۴۵ درجه و ۸ دقیقه و ۳۰ ثانیه طول شرقی از نصف‌النهار گرینویچ قرار گرفته است.
پیرانشهر از جهت مشرق با شهرستان مهاباد، از جهت جنوب با شهرستان سردشت، از جهت شمال شرق با شهرستان نقده و از جهت شمال با شهرستان اشنویه، مرز داخلی و از سمت مغرب با کشور عراق و منطقه فدرال کردستان مرز خارجی دارد.
پستی و بلندی و توپوگرافی حاکم بر پیرانشهر به گونه‌ای است که در یک نمای کلی از سمت غرب به شرق تبعیت نموده و به صورت پلکانی از سطح ارتفاعات کاسته میشود. کمترین میزان ارتفاع در این شهرستان در حدود ۱۲۴۰ متر و بالاترین ارتفاع حدود ۳۶۲۰ متر از سطح آبهای آزاد است.
میانگین ارتفاع شهر پیرانشهر از سطح دریا حدود 1460 متر می باشد و سمت غرب وجنوب غربی شهر به علت وجود کوهستانهای مرتفع ، ارتفاع قابل ملاحظه ای نسبت به شهر دارد.کوههای مرتفعی چون کوه خضر‌شرفان از سمت غرب و کوه سرگرده از سمت جنوب غربی این شهر را احاطه کرده اند و بدین علت است که حداکثر شیب موجود در شهر (18 درصد به بالا) را می توان در اراضی غرب و جنوب غربی پیرانشهر بوضوح مشاهده نمود.هر چه به سمت شرق و شمال شرقی و جنوب شرقی متمایل می شویم از شیب اراضی کاسته می شود و اراضی در این مناطق کاملا ً به صورت دشت در می آید.شیب کلی اراضی شهر از سمت شمال غربی به طرف جنوب شرقی است.
آب و هوای شهر در ناحیه شمالی؛ آب و هوای نسبتاً سرد و در نواحی جنوبی معتدل کوهستانی است و دارای فلات‌های مرتفع و خشک و دشت‌های حاصلخیز؛ است. پیرانشهر تحت‌ دو عامل‌ بارز خشکی‌ تابستان‌ و سرمای‌ زمستان‌ کوهستان‌ها قرار دارد. بخش‌ وسیعی‌ از شهر در شرایط‌ آب‌ و هوای‌ کوهستانی‌ سرد و مدیترانه‌ای‌ با باران‌ بهاره‌ قرار دارد. آب‌ و هوای‌ پیرانشهر در تجزیه‌ خاک‌، رویش‌ گیاه‌، گسترش‌ علف‌زار، شرایط‌ مساعد توسعه‌ دیم‌زار، مناطق‌ و معیشت‌ شبانی‌ و گله‌داری‌ و گسترش‌ جنگل‌ و باغ‌داری‌ نقشی‌ تعیین‌ کننده‌ دارد. میزان‌ بارندگی‌ در پیرانشهر از غرب‌ به‌ شرق‌ کاهش‌ می‌یابد. دلیل‌ این‌ امر وجود دیواره‌ کوهستانی‌ ناحیه‌ است‌ که‌ از نفوذ جریان‌هایی‌ که‌ از غرب‌ به‌ فلات‌ وارد می‌شود جلوگیری‌ می‌کند.
در سال 1398 مساحت جنگلها و مراتع شهرستان پيرانشهر بترتيب معادل 7.500 و 160.910 هكتار ميباشد كه نزديك به 7,4 و 6 درصد كل مساحت جنگلها و مراتع استان را شامل ميشود.
طبق برآورد جمعیت مرکز آمار ایران شهرستان پیرانشهر در سال 1395 دارای 138.864 نفر جمعیت میباشد که از این جمعیت 95.716 نفر در نقاط شهری و 43.148 نفر در نقاط روستایی زندگی می کنند.
شهرســتان پيرانشـهر ۴،۲۵ درصـد از جمعيـت اسـتان را در خـود جـاي داده اســت. متوســط رشــد ســالانه جمعيــت شهرســتان طــي دوره ۹۵-۱۳۹۰ حــدود ۲،۳۵
درصد بوده كه بيشتر از متوسط رشد استان (۱،۱۷ درصد) است.
نرخ رشد جمعیت شهری و کل شهرستان رتبه اول را در کل استان دارد اما نرخ رشد جمعیت در نقاط روستایی در رتبه هفدهم در بین شهرستانهای استان قرار دارد.
بر مبنای مردم‌شماری سال ۱۳۹۵، بُعد خانوار در کل شهرستان ۴ نفر، در نقاط شهری ۳،۹ نفر و در نقاط روستایی ۴،۳ نفر بوده است.
حدود ۶۹ درصد مردم معادل ۹۵٬۷۱۶ در شهرها زندگی می‌کنند (دو شهر پیرانشهر و لاجان) و حدود ۳۱ درصد معادل ۴۳،۱۴۸ در روستاها ساکن می‌‌باشند. این خود بیانگر افزایش شهرنشینی در این شهرستان می‌باشد.https://www.citypopulation.de/en/iran/admin/%C4%81z%C4%81rb%C4%81yj%C4%81n_e_gharb%C4%AB/0402__p%C4%ABr%C4%81nshahr/
بــر اســاس نتــايج سرشــماري عمــومي نفــوس و مســكن در ســال ۱۳۹۵، شهرســتان پيرانشـهر حـدود ۴۵،۹۱۲ نفـر جمعيـت فعـال داشـته اسـت كـه معـادل ۴،۲ درصـد جمعيـت فعـال اسـتان مـي باشـد.
بر مبنای مردم‌شماری ۱۳۹۵، نرخ مشارکت اقتصادی در کل شهرستان، نقاط شهری و نقاط روستایی به ترتیب ۴۲،۳ و ۴۱،۷ و ۴۳،۶ درصد بوده است.
بر مبنای همین مردم‌شماری، نرخ بیکاری در کل شهرستان، نقاط شهری و نقاط روستایی به ترتیب ۱۳ و ۱۴،۳ و ۱۰،۴ درصد بوده است.
در سـال 1395 ميـزان باسـوادي شهرسـتان پيرانشـهر در حـدود 76,8 درصـد بـوده اسـت كــه ميــزان ايــن شــاخص در اســتان برابــر بــا 82,1 درصــد و در كشــور برابــر 87,6 درصــد مـي باشـد. همچنين نرخ باسـوادي شهرسـتان بـه تفكيـك زنـان و مـردان نيـز بـه ترتيـب 68,1 درصد و 85,1 درصد است.
نرخ باسوادی در کل شهرستان ۷۶،۸ درصد و نرخ باسوادی شهری ۷۹،۷ درصد و نرخ باسوادی روستایی ۷۰،۴ درصد می‌باشد.
در سـال تحصـيلي 99-1398 سـهم شهرسـتان پيرانشـهر از كـل دانـش آمـوزان اسـتان (با 30344 نفر دانش آمـوز) برابـر 4,92 درصـد و شـاخص تـراكم دانـش آمـوز در كـلاس دايـر و نسبت دانش آمـوز بـه كـادر آموزشـي بترتيـب برابـر 28,7 و 25,7 نفـر (متوسـط اسـتاني 28,5 و 22,1 نفر) مي باشد.
مردم پیرانشهر به زبان‌ کُردی، گویش کُردی مرکزی، لهجه‌ی مُکریانی و زیرلهجه‌ی پیرانشهری تکلم می‌‌نمایند و زبان فارسی نیز در میان آنان رواج دارد.
حدود ۱۰۰% درصد مردم این شهرستان اهل سنت هستند. این شهرستان یکی‌ از ۶ شهرستان به لحاظ مذهبی‌ متجانس در استان می‌‌باشد.
این شهرستان نزدیکترین شهر به مرز عراق بوده و دارای مبادلات گسترده اقتصادی ، فرهنگی و غیره با شمال عراق می باشد که این امر منجر به ایجاد بازارچه مرزی تمرچین و بازارچه کالاهای خارجی با پاساژهای بسیار در قلب بافت شهری شده است که در آن انواع و اقسام کالاهای خارجی از جمله لوازم خانگی ، بهداشتی و صنعتی و ... با قیمت و کیفیت مناسب به مصرف کنندگان عرضه می شود.
شهرستان پیرانشهر به علت کوهستانی بودن و وجود دشتها و مراتع وسیع یکی از قطبهای دامداری و کشاورزی استان محسوب می‌شود. لبنیات این شهر نیز بسیار مرغوب و مشهور است. محصولات کشاورزی این شهرستان عبارتند از: گندم، جو، نخود، چغندر قندو ذرت و محصولات باغی ان عبارتند از: سیب، زرد آلو و انگور سیاه.
در سـال زراعـي 98-1397 ، سـطح زيـر كشـت اراضـي زراعـي شهرسـتان پيرانشـهر 43,8 هزار هكتـار بـوده كـه از ايـن مقـدار 24,7 هزار هكتـار مربـوط بـه اراضـي زراعـي آبـي اسـت. ميـزان توليـد محصـولات زراعـي شهرسـتان 506,6 هـزار تـن مـي باشـد كـه از مهـم تـرين اين محصولات ميتوان به چغندرقند، گندم و نخود اشاره كرد.
سطح زير كشـت محصـولات بـاغي شهرسـتان پيرانشـهر برابـر 3,4 هـزار هكتـار و ميـزان توليد در حـدود 48,1 هـزار تـن اسـت كـه معـادل 3,2 درصـد از توليـدات بـاغي اسـتان مـي باشـد.
ســيب، ميــوه هــاي هســته دار و گــردو از مهــم تــرين توليــدات بــاغي ايــن شهرســتان محسوب ميشـود، بطوريكـه بـالغ بـر 4 درصـد از توليـد سـيب و 7,7 درصـد گـردوي اسـتان، در اين شهرستان توليد شده است.
پــرورش و نگهــداري دام در شهرســتان پيرانشــهر ماننــد ســاير نقــاط اســتان بيشــتر بــه صورت سنتي و در روستاها انجام مي شود.
بر اسـاس اطلاعـات موجـود، جمعيـت دامـي ايـن شهرسـتان 133,6 هـزار راس می‌ باشد كــه از ايــن تعــداد 121,9 هــزار راس گوســفند و بــره ، 118 راس گــاو اصــيل، 1,5 هــزار راس گـاو دو رگ، 9,3 هـزار راس گـاو بـومي و 672 راس گـاو مـيش مـي باشـد كـه معـادل 3,3 درصد جمعيت دامي استان است.
مهم ترين توليدات دامـي شهرسـتان، تخـم مـرغ و گوشـت مـرغ مـي باشـد و سـهم توليـد گوشت قرمز، گوشـت مـرغ، شـير و تخـم مـرغ بـه ترتيـب معـادل ۲،۸، ۴،۹، ۱ و ۱،۵ درصد از تولیدت دامی استان است.
شهرســتان پيرانشــهر در ســال 1398، فاقــد مزرعــه گرمــابي و داراي 65 مزرعــه ســرد آبــي مهم و فعال بوده اسـت. همچنـين ميـزان توليـد آبـزي پـروري شهرسـتان 1482 تـن مـيباشـد. مجتمـع 600 تنـي بـادين آبـاد بعنـوان بزرگتـرين مجتمـع پـرورش ماهيـان سـردآبي اسـتان در اين شهرستان احداث شده است.
با توجه به وجود در ياچه هاي سدهاي سيلوه و كاني سيب و نيز رودخانه هاي پرآب و دائمي، شهرستان داراي ظرفيت هاي مناسبي براي فعاليت هاي شيلاتي مي باشد.
در سـال 1398 شهرســتان پيرانشــهر داراي 53451 كنــدوي زنبــور عســل مــي باشــد كــه سهم توليد عسل شهرستان 2,4 درصد از توليدات كل استان مي باشد.
از نظـر تعـداد معـادن تـا پايـان سـال 1398 حـدود 13 معـدن فعـال در سـطح شهرسـتان پيرانشهر وجود داشته كه 2,5 درصد از معادن استان را به خود اختصاص داده است.
در ســال ۱۳۹۸، 1 باب بيمارســتان با 107 تخت فعال به همراه 9 مركز خدمات جامع ســلامت (2 مركز شهري، 5 مركز روستايي و 2 مركز شهري روستايي) در شهرستان پيرانشهر داير بوده است. سرانه تخت فعال در استان در سال مزبور برابر 1,5 تخت به ازاي هر 1000 نفر جمعيت بوده كه اين شـاخص در شـهرسـتان پيرانشـهر برابر 0,7 بوده اسـت. همچنين از مجموع 1709 پزشك در استان، 44 پزشك مربوط به اين شهرستان مي باشد كه از اين تعداد، 17 پز شك عمومي، 22 پزشك متخصص ، 3 دندانپزشك، 1 داروساز و 1 دكتراي علوم آزمايشگاهي هستند. سرانه پزشك عمومي و متخصص و فوق تخصص به ترتيب برابر 1,2 و 1,5 به ازاي هر 10.000 نفر مي باشد.
بـر اسـاس اطلاعـات سـال 1398 از 23 كـانون پـرورش فكـري كودكـان و نوجوانـان بـا 35 كتابخانــه بــه ترتيــب 1 كــانون بــا 2 كتابخانــه و از 99 كتابخانــه عمــومي در اســتان 3 كتابخانه در شهرستان پيرانشـهر واقـع شـده اسـت. سـرانه فضـاي فرهنگـي شهرسـتان حـدود 0,020 مترمربع مي باشد كه كمتر از ميزان استاني (0,028 مترمربع) است.
بـا توجـه بـه وجـود 783 سـالن ورزشـي و ورزشـگاه در اسـتان در سـال 1398، شهرسـتان پيرانشـهر داراي 23 سـالن ورزشـي و ورزشـگاه بـا سـرانه 0,53 متـر مربـع بـه ازاي هـر نفـر بوده است.
طبـق آمـار سـال ۱۳۹۸، سـهم شهرسـتان پيرانشـهر از كـل راههـاي بـين شـهري و راههـاي روستايي اسـتان، بـه ترتيـب برابـر 3,86 و 4,66 درصـد و شـاخص تـراكم راههـاي بـين شـهري و راههاي روسـتايي تـا پايـان سـال 1398 معـادل 5 و 17 كيلـومتر در 100 كيلومترمربـع (اسـتان بـه ترتيب معادل 7,6 و 21,3كيلومتر در 100 كيلومترمربع) ميباشد.
همچنــين شــاخص تــراكم راه آســفالته روســتايي شهرســتان معــادل 7,7 كيلــومتر در 100 كيلومترمربع (استان معادل 10,9كيلومتر در 100 كيلومترمربع) مي باشد.
شهرستان پیرانشهر همچون سایر مناطق ایران تعدادی از رشته های صنایع دستی را در طول سالیان متمادی در دامن خود پرورده است و صنعتگران خوش ذوق و خلاق آن مصنوعات زیبایی به علاقمندان هنر ایرانی عرضه کرده اند. در گذشته رشته های متعددی در این شهر رایج بوده اند که به مرور زمان و با توجه به دلایل مختلف از جمله پیدایش زندگی ماشینی و جایگزینی مصنوعات صنعتی ، صنایع دستی در انزوا قرار گرفته است ولی هم اکنون نیز رشته هایی مانند نساجی سنتی ، قالیبافی، گلیم بافی، گیوه دوزی، بافتنیهای سنتی وصنایع چوبی در پیرانشهر رواج دارد.
پیرانشهر دارای ۵ منطقه نمونه گردشگری شامل تفرجگاه پردانان، آبشار خرپاپ، کانی لوسه، سد کانی سیب، سد جلدیان، سدسیلوه، آبشار خرپاپ می‌باشد و همچنین ۳ روستای هدف گردشگری از آن جمله کهنه‌لاهیجان (کۆنه‌لاجان) و خورنج در شهرستان پیرانشهر به ثبت رسیده‌است.https://www.yjc.ir/fa/news/6847059/ثبت-۵-منطقه-نمونه-گردشگری-در-شهرستان-پیرانشهرhttp://www.irna.ir/wazarbaijan/fa/News/83225760
روستای خورنج در پیرانشهر در فاصلهٔ ۲۰ کیلومتری شمال شرقی این شهر بر سر راه مهاباد نیز قرار دارد. این روستا در مجاورت منطقه ای قرار دارد که با سنگ‌های عظیم الجثه ای احاطه شده‌است و این سنگ‌ها به طرز شگفت‌انگیزی بر روی هم انباشته شده‌اند. در اطراف این روستا چندین تپهٔ باستانی با تاریخ قبل از اسلام و یک کتیبه و همچنین آثار یک دژ محکم کوهستانی شناسایی شده‌اند که حکایت از تاریخ کهن و پرفراز و نشیب این منطقه دارد. این سنگ‌ها بصورت تکه‌های حجیمی بر روی هم انباشت شده و منطقه گردشگری کندوان را در ذهن هر بیننده‌ای تداعی می‌کند.
سنگ‌های افسانه‌ای «خورنج» در سال ۱۳۹۹ در فهرست میراث طبیعی ملی کشور ثبت ملی شدند.https://www.irna.ir/news/83838407/پنج-اثر-طبیعی-کشور-ثبت-ملی-شد
یکی از مناظر دلگیر و بسیار زیبای شهرستان پیرانشهر از حوزه گردگشری وجود جنگل های سرسبز پردانان می باشد، اين جنگلها در 27 کیلومتری جنوب پيرانشهر و بر سر راه جاده پيرانشهر به سردشت واقع گرديده است كه جاري بودن رودخانه دايمي و خروشان پردانان كه يكي از سرچشمه هاي اصلي رود زاب كوچك است بر زيبايي آن دوچندان افزوده است. اين جنگلها كه تا برفهاي دايمي كوههاي مرزي ايران و عراق امتداد دارند توجه هر طبيعت گردي را به سوي خود جلب ميكند. این تفرجگاه از مهمترین و جذابترین تفرجگاههای جنوب استان بوده و در فصول بهار و تابستان تا اواسط پاییز گردشگران زیادی در قالب تورهای گردشگری یا سفرهای خانوادگی از این تفرجگاه بصورت پیاده روی و شب مانی دیدن میکنند.https://kurdpress.com/fa/news/29006/%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%9B-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%DA%AF%D9%85%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/
یکی دیگر از جاذبه های گردشگری پیرانشهر آبشار بسیار زیبای خرپاپ می باشد. كوهها و جنگلها و دره ها و رودهاي منطقه پيرانشهر دست در دست هم داده اند تا با به نقش كشيدن تابلوهايي زيبا و بي بديل از طبيعت، تحسين هر بيننده اي را از اين نقاش توانا برانگيزند. يكي از اين مناظر زيبا و بي نظير آبشار خروشان و پر آب خرپاپ است كه در ميان جنگلهاي سر سبز پردانان و در انتهای این دره جاري مي باشد. این تفرجگاه سالانه گردشگران بسیاری را از شهرهای دور و نزدیک در قالب تورهای گردشگری و طبیعت گردی و جنگل نوردی به این منطقه می کشاند.
مقصد دیگر گردشگرانی که پیرانشهر را برای سفر انتخاب می کنند تفرجگاه بسیار زیبا و دلنشین آبخوارده می باشد. این تفرجگاه بر سر راه جاده پیرانشهر به سردشت و در نزدیکی روستای آبخورده و در مسیر رودخانه آبخورده واقع گردیده ودارای رودخانه و باغات سر سبز و پوشش گیاهی زیبا بوده.
پیرانشهر بعلت برخورداری از روستاهای تاریخی و با سابقه می تواند جذابیت خاصی برای گردشگران باشد. این روستا در 4 کیلومتری جنوبغربی شهر پیرانشهر و در دهانه دره حاجی ابراهیم واقع گردیده است. همجواری این روستا با مراتع زیبا و دره خوش آب و هوای حاجی ابراهیم و بهره مندی از رودخانه دایمی با آب زلال و چشمه های فراوان باعث جذب گردشگران بسیاری در فصول بهار و تابستان میشود.
سد کانی سیب پیرانشهر هم از مناطق پنج گانه شهرستان است که در ردیف مناطق نمونه گردشگری مصوب شده است. این سد با هدف انتقال آبهای جاری حوزه زاب به دریاچه ارومیه احداث شده.
یکی دیگر از سدهای منطقه پیرانشهر سد جلدیان هست این سد از سدهای تازه احداث منطقه میباشد که در یک کیلومتری غرب روستای جلدیان واقع گردیده است و در فصول بهار و تابستان پذیرای گردشگران بومی و محلی است. این سد در ردیف مناطق نمونه گردشگری شهرستان به ثبت رسیده است. این سد در محل پیشین روستای سیلوه در 4 کیلومتری شهر پیرانشهر واقع شده است.
دهستان‌های بخش لاجان
شهرستان سردشت یکی از شهرستان‌های مرزی و کردنشین استان آذربایجان غربی است که در جنوب غربی این استان و امتداد جنوبی ارومیه قرار دارد و با شمال کشور عراق و اقلیم کردستان عراق همسایه است. مرکز این شهرستان، شهر سردشت بوده و مردم این شهرستان کردزبان می‌باشند و با گویش سورانی و لهجە مکریانی صحبت می‌کنند.
راه بانه به پیرانشهر و راه مهاباد به سردشت، همراه با شبکه‌‌ای از راه‌های روستایی، راه‌های ارتباطی این شهرستان را تشکیل می‌دهند.
سردشت از شمال با شهرستان میرآباد، شمال شرق با پیرانشهر و مهاباد، از شرق با بوکان و از جنوب شرق با بانه در استان کردستان همسایه است. سردشت از غرب با شهرهای رانیه و قلعه دیزه و استان اربیل و از جنوب با شهر سلیمانیه و شهر شارباژیر و ماوت در استان سلیمانیه همسایه است. همچنین سردشت دارای ۱۰۰ کیلومتر مرز با کردستان عراق
است.استانداری آذربایجان غربی
جمعیت این شهرستان براساس سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۱۰۴۱۴۶ نفر بوده‌است که از این تعداد ۵۲۴۹۴ نفر آنان مرد و ۵۱۶۵۲ نفر آنان زن بوده‌اند. و در سال ۱۳۹۰ بالغ بر ۱۱۱٬۵۹۰ نفر بوده‌است.
برخی بر این باورند که سردشت (زَردَشت) از آنجا که این نام را در کُردی «زرتشت» و «زرادشتر» می‌خوانند. عقیده دارند که سردشت از نام زرتشت گرفته شده باشد که بعد از حمله اعراب به ایران به سردشت تغییر نام پیدا کرده باشد. همچنین سردشت می‌تواند از دو قسمت (سر) و (دشت) باشد که در زبان کردی به معنای دشتی است که تا رودخانه زاب ادامه دارد.
ساعت ۴:۳۰ بعد از ظهر هفتم تیرماه سال ۱۳۶۶این شهر مورد حمله شیمیایی جنگنده‌های عراقی قرار گرفت، هفت بمب شیمیایی به این شهر اصابت کرد که چهار عدد از آن‌ها به مرکز شهر و سه بمب دیگر در یک دره نزدیک روستاهای سردشت فرود آمد.
در این بمباران ۱۰۹ نفر از ساکنان شهر کشته شدند. همان سال وزارت امورخارجه در نامه‌ای به سازمان ملل تعداد کشته، مجروح و بازماندگان بمباران را چهار هزار و ۶۰۰ نفر اعلام کرد.
ناحیه سردشت به دلیل وجود جاذبه‌های طبیعی – محیطی و مناظر بکر و فوق‌العاده و همچنین آداب و رسوم و ویژگی‌های ناحیه در استان و حتی کشور یک محدوده جغرافیایی استثنائی است. جاذبه‌های طبیعی – محیطی از جمله (آبشار شلماش در فاصله ۸ کیلومتری شهر، گردنه زمزیران بین سردشت و مهاباد، آبشار رزگه در منطقه آلان، آبشار چکوو تفرجگاه خدرآباد و پردانان و دره گرژال در جاده سردشت به پیرانشهر، دشت وزنه در دامنه کوهستان‌های قندیل، دشت باژار، تفرجگاه و مصیف زوران، تفرجگاه بیوران و باساوه، کانی گراوان در کیلومتر ۱۵ جاده مهاباد، و وجود ۹۰٬۰۰۰ هکتار جنگل در سطح ناحیه و چشمه سارهای متعدد، جاذبه‌های فرهنگی (آداب و رسوم خاص)، آثار تاریخی و باستانی ناحیه (از جمله قلعه باستانی ربط در ۱۵ کیلومتری شهر مربوط به هزاره قبل از میلاد، شهر موساسیر مربوط به دوران مادها، مربوط به دوره اشکانیان در فاصله ۲ و ۳ کیلومتری شمال شهر، محوطه تاریخی ساوان در فاصله ۲۵ کیلومتری شهر، پل قلاتاسیان مربوط به دوره سامانیان، حمام قدیمی در داخل شهر مربوط به دوره عزیزخان موکری وزیر کرد که مربوط به دوران قاجاری است و محوطه‌های تاریخی متعدد که هنوز در سطح ناحیه شناسایی و کشف نشده‌اند، را می‌توان به عنوان بستر و زمینه‌ساز رشد و شکوفایی ناحیه در زمینه‌های مختلف اجتماعی و اقتصادی و توریستی دانست؛ با ذکر این اوصاف باید گفت که سردشت قابلیت تبدیل به منطقه نمونه گردشگری را دارد.
شهرستان سردشت دارای سه بازارچه فعال مرزی کیله در منطقه روستای بیوران و بیژوه و قاسم رش در منطقه آلان است؛ که از طریق گمرک قضایی و بازارچه کیله در سال ۱۳۸۹ ۵۷ میلیون دلار کالا صادر شده‌است.
سردشت مبدأ صدور کالاهای خارجی به بازارچه‌ها و پاساژهای شهرهایی چون بانه، مهاباد و پیرانشهر و حتی ارومیه، می‌باشد. چالب توجه این‌که این در شهرهای مذکور کالاها با قیمت‌های گذاف تر فروخته می‌شوند ولی در شهر سردشت با قیمت نازل می‌توان آن‌ها را خرید.
شهرستان سردشت بهترین و نزدیکترین شهر آذربایجان غربی به شهرهای اقلیم کردستان، عراق، و حوزه مدیترانه می‌باشد. در آینده‌ای نزدیک مرز بین‌المللی کیلا در سردشت افتتاح خواهد شد که نزدیکترین مسیر از تهران و مرکز کشور به شهرهای هولیر (اربیل) و دهوک و سلیمانیه خواهد بود.
همچنین سردشت دارای گمرک و مرز زمینی کیله با کردستان عراق می‌باشد که در حال تبدیل شدن به مرز بین‌المللی است. فاصله سردشت از طریق راه آسفالته با مرز ۱۴ کیلومتر و فاصله هوایی سردشت با نقطه صفر مرزی کیله ۸ کیلومتر می‌باشد، و فاصله سردشت با قلادزه (قلعه دیزه) ۳۵ کیلومتر و با رانیه ۶۵ کیلومتر و با هولیر (اربیل) ۲۰۰ کیلومتر می‌باشد. با افتتاح مرز بین‌المللی کیله، سردشت به دروازه ترانزیت ایران در شمال غرب به کردستان عراق، ترکیه، سوریه و حوزه مدیترانه تبدیل می‌شود.آنالیز ساختار عرضه و تقاضای مسکن و ارائه راهبرد بهینه برای آن در شهر سردشت، استان آذربایجان غربی، محسن رشیدی ایل گورک: پایان‌نامه کارشناسی ارشد مهندسی شهرسازی (گرایش طراحی و برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای)، دانشکده هنر ومعماری؛ دانشگاه آزاد واحد مرکزی تهران.
تقسیمات کشوری این شهرستان، بنابر آن چه در نتایج آمارگیری سرشماری سال ۱۳۸۵ کل کشور و نیز آخرین مصوبات هیئت وزیران آمده‌است، بر حسب بخش، شهر، دهستان و روستا به شرح زیر است:
دهستان‌های بخش ربط
شهرستان نقده در جنوب استان آذربایجان غربی ایران قرار دارد و مرکز آن شهر نقده است. این شهرستان در دشت سلدوز واقع شده و دشتی حاصل خیز است که از شمال به دریاچه ارومیه اشراف دارد. نقده دارای باغ‌های سیب و انگور منحصر به‌فرد به‌طور عمده است.https://www.dana.ir/news/432140.html/خروج-هزاران-تن-سیب-زیردرختی-از-نقده-در-سایه-نبود-صنایع-تبدیلی در اوایل آبادانی این سرزمین برنج یکی از عمده محصولات زیر کشت آن بوده‌است.https://www.nagadeh-ag.ir/fa/wagov/پیشینه%20تاریخی
جمعیّت این شهرستان برپایهٔ سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۱۱۷٬۸۳۱ نفر بوده‌است که از این تعداد ۵۹٬۲۵۰ نفر آنان مرد و ۵۸۵۸۱ نفر آنان زن بوده‌اند. براساس سرشماری عمومی سال ۱۳۹۵ جمعیّت این شهرستان به ۱۲۷٬۶۷۱ نفر رسیده‌است که به تفصیل شامل ۳۷٬۴۸۱ خانوار که ۱۰۶٬۵۲۴ خانوار ساکن مرکز شهرستان و مابقی ساکن روستاها هستند و ۶۴٬۵۸۷ نفر مرد و ۶۳٬۰۸۴ نفر زن را شامل می‌گردد.
حدود ۶۵ درصد از مردم شهرستان آذری هستند و به زبان ترکی آذربایجانی صحبت می‌کنند و اکثراً شیعه مذهب هستند. همچنین حدود ۳۵ درصد از مردم شهرستان نیز کرد هستند و به زبان کردی سورانی صحبت می‌کنند و دارای مذهب سنی شافعی هستند.https://www.omuor.com/News/4346/همه-چیز-درباره-شهرستان-نقده
شهرستان اُشنویه از شهرستان‌های استان آذربایجان غربی است که در قسمت غربی این استان قرار دارد. این شهرستان با مساحتی بالغ بر ۱۱۸۷ کیلومتر مربع حدود ۳.۱ درصد از مساحت استان را به خود اختصاص داده است.
این شهرستان از طرف شرق به شهرستان نقده، از شمال به شهرستان ارومیه و از طرف جنوب به شهرستان پیرانشهر متصل است و با دو کشور ترکیه و عراق همسایه می‌‌باشد.
جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۹۵ برابر با ۷۳۸۸۶ نفر بوده‌است. مردم این شهرستان به زبان کردی تکلم می‌کنند.پانانیوز
زبان بیشینه ساکنین مردم شهرستان اشنویه زبان کردی سورانی با لهجه‌ی مکریانی است. مردم ایل هرکی به کردی کرمانجی صحبت می‌کنند.
اهالی شهرستان اشنویه اهل سنت هستند. نزدیک ۹۶٪ سنی شافعی و ۴٪ حنفی هستند.
از جمله ایلات شهرستان اشنویه می‌توان به ایل زرزا، هرکی، مامش، شکاک و سادات اشاره کرد.daily.com/afarinesh/News.aspx?NID=2435 |archivedate=۲ مارس ۲۰۱۴ |dead-url=yes }} تمام این ایلات کُردزبان و سنی مذهب هستند.http://www.magiran.com/npview.asp?ID=2540118 Karapapaklar . "Karapapak.com"
دهستان‌های بخش نالوس
شهر اشنویه نیز در جنگ ایران و عراق نیز مورد حمله شیمیایی قرار گرفت. در روزهای پس از پذیرش قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت از دو طرف جنگ، یعنی سوی جمهوری اسلامی ایران و رژیم بعث عراق، در تاریخ یازدهم مرداد ماه ۱۳۶۷، هواپیماهای ارتش بعثی عراق به بعضی از منطقه‌های شهر اشنویه حمله کرد و در آن حملات از گاز اعصاب خردل استفاده کرد. به دنبال آن حملات، حدود ۲۷۰۰ نفر مصدوم شدند. در این حمله‌ها که در ساعت دو و چهل و پنج دقیقه بامداد (۱۱ مرداد سال ۱۳۶۷) در زمانیکه مردم اشنویه در خواب به سر می‌بردند، تعدادی از منازل مسکونی و در حوالی آنها در طرف غرب و جنوب غربی شهر در مناطق بردهبرده زرد، کچل آباد و مام‌تمر مورد حمله هواپیماهای گاگارین رژیم عراق قرار گرفتند. همچنین، هیئت اعزامی سازمان ملل متحد نیز در گزارش خود، تعداد مجروحان را ۲۶۰۰ نفر اعلام نمود.
شهرستان شاهین‌دژ یکی از ۱۹ شهرستان استان آذربایجان غربی است که در قسمت جنوب شرقی این استان قرار دارد. مرکز این شهرستان شهر شاهین‌دژ می‌باشد. شهرستان شاهین‌دژ از سمت شمال و شمال غرب به شهرستان باروق، از سمت جنوب به استان کردستان، از سمت جنوب غرب به شهرستان بوکان و از سمت شرق به شهرستان تکاب محدود می‌گردد.
آخرین آمار قبل از تبدیل به شهرستان، در روزگاران گذشته بخش شاهین‌دژ یکی از بخش‌های شهرستان مراغه بود و در فاصله مستقیم ۸۵ کیلومتری جنوب شرق مراغه قرار گرفته و از شمال به دهستان آجرلو و دهستان چهاردولی از جنوب به شهرستان سقز از شرق به دهستان احمدآباد و دهستان تکاب از غرب به بخش بوکان محدود می‌گشت. بخش شاهین‌دژ از دو دهستان به نام دهستان حومه و دهستان گوی آقاج و ۸۱ آبادی بزرگ و کوچک تشکیل و تعداد کل جمعیت با روستا ۱۸٬۴۴۰ و روستاهای مهم آن، هاچه سو، هولاسو، قوزلو، محمودآباد و غیره بود.
پس از برقراری حکومت مشروطه در ایران طبق قانون مخصوصی که در سال ۱۲۸۵ شمسی (۱۳۲۵ قمری) به نام قانون تشکیل ایالات و ولایات به تصویب مجلس شورا رسید، و آذربایجان یکی از ۴ ایالت کشور محسوب شد. در سال ۱۳۱۶ شمسی کشور ایران مرکب از ۱۰ استان بود و ایالت آذربایجان به دو استان غربی و شرقی تقسیم شد؛ و شهرستان شاهین‌دژ از این تاریخ جزو استان آذربایجان غربی شد.
جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۹۵ برابر با ۹۲۴۵۶ نفر بوده‌است که از این تعداد ۴۶۴۶۱ نفر آنان مرد و ۴۵۹۹۵ نفر آنان زن بوده‌اند. با اینکه در این آمار دو دهستان آجرلوی غربی ۲۴ روستا و آجرلوی شرقی ۲۷ روستا و ۶ روستای دهستان کشاورز، که در مجموع ۵۷ روستا از بخش کشاورز شهرستان شاهین‌دژ جدا شده و به شهرستان باروق پیوسته‌است. شهرستان شاهین‌دژ اکنون شامل سه نقطه شهری، دو بخش و پنج دهستان است، مساحت این شهرستان برابر با ۲٬۱۴۴ کیلومتر مربع بوده و دارای ۱۷۵ روستا می‌باشد که ۱۳ روستای آن خالی از سکنه‌است.
شاهین‌دژ از جمله شهرستان‌های جنوب استان آذربایجان غربی، که در ۶۰ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان میاندوآب که در ۴۶ درجه و ۳۳ دقیقه و ۴۵ ثانیه ۱ طول شرقی از نصف النهار گرینویچ و در ۴۶ درجه و ۴۰ دقیقه و ۳۰ ثانیه عرض شمالی از خط استوا در کنار شرقی زرینه رود (جیغاتی) با ارتفاع ۱۳۶۰ متر از سطح دریا و مساحتی بالغ بر ۲۰۰۰ کیلومتر مربع بوده و از طرف شمال به شهرستان باروق و از شرق به تکاب، آخرین شهرستان استان و غرباً به شهرستان میاندوآب و از جنوب به شهرستان بوکان محدود می‌شود.
تقسیمات کشوری این شهرستان، بنابر آنچه در نتایج آمارگیری سرشماری سال ۱۳۸۵ کل کشور آمده‌است، بر حسب بخش، شهر، دهستان و روستا به شرح زیر است:
دهستان‌های بخش کشاور
اغلب ساکنین شاهین‌دژ مردمان آذری هستند و به زبان ترکی آذربایجانی سخن می‌گویند، پس از ایشان کردها دومین گروه عمده ساکن شهرستان هستند. بیشتر مردم شاهین‌دژ مسلمان بوده و دارای مذهب شیعه و سنی هستند.
اقلیتی از ارامنه و زرتشتیان نیز در این شهرستان زندگی می‌کنند. از کل جمعیت شهرستان ۹۹٫۸۹ درصد را مسلمانان و بقیه یعنی ۰٫۰۳ درصد زرتشتی و ۰٫۰۸ درصد را سایر ادیان (کلیمی، مسیحی و…) تشکیل می‌دهد.
از ایلات معروف شهرستان می‌توان به طایفه ترک تات، ایل زعفرانلو، ایل کرد مکری و ایل چهاردولی اشاره کرد. طایفه تات که به زبان ترکی صحبت می‌کنند که در خود شهرستان شاهین‌دژ و روستاهای ظاهر کندی، هاچه سو، و روستاهای ترک‌زبان اطراف شهرستان شاهین‌دژ و تکاب زندگی می‌کنند. ایل زعفرانلو از دو تیره زاخورانی و موصلانی تشکیل شده‌است که زادگاه اصلی و اولیه زاخورانی‌ها شهری به همین نام در عراق می‌باشد و تیرة موصلانی نیز از شهر موصل عراق به این منطقه آمده‌اند و می‌توان گفت که شاخه‌ای از ایلات کرد هستند که زبانشان شبیه به ایل شکاک ارومیه می‌باشد مسلمان بوده و دارای مذهب شیعه هستند. ایل زعفرانلو بیشتر در روستاهای الی بالتا، قزل قیه، میر آجل و غیره ساکن هستند. از طوایف دیگر می‌توان به کُردهای مکری اشاره کرد که از حومة بوکان و مهاباد از طریق ایلراه هاچه سو، الی بالتا، قزل قیه وارد ییلاق سلیم خان می‌شوند. ایل و طایفه دیگر متعلق به ایل چهاردولی می‌باشد چهاردولی در لغت به معنی گروهی که از چهار دولت تشکیل شده و زبان آن‌ها ریشه کردی دارد و شببه گویش کردی کرمانشاهی می‌باشد و در روستاهای اطراف شهرستان شاهین‌دژ از جمله، محمودآباد، قره تپه، رضا قشلاقی ساکن هستند که در فصل ییلاق به مناطق سلیم خان برای چرای دامهای می‌آیند، این طایفه مراسم مختلفی دارند که یکی از آن‌ها مسابقات اسب دوانی عشایر چهاردولی می‌باشد که همه ساله در محمودآباد برگزار می‌گردد.
زبان اصلی ساکنین ترکی آذربایجانی بوده که اغلب جمعیت شهرستان را تشکیل می‌دهند و مردمان این شهرستان پیرو مذاهب شیعه و سنی می‌باشند. در بخش‌های کردنشین این شهرستان مردم به گویش‌های مختلف زبان کردی صحبت می‌کنند.فرهنگ جغرافیائی شاهین‌دژ، سازمان جغرافیائی نیروهای مسلح، تهران، ۱۳۳۴ ص. ۳۴–۴۴
ایلات این شهرستان را زاخورانلی(زعفرانلو)، چهاردولی، موصولانی، هشترودی (هشترویی، قره داغلی)، شاهسون (شاهسوان، شایسوان) قیچلی‌ها (به معنی قیچی دارها) قرچی‌ها (یا قورچی به معنی ترکشدارها) شریبانی، آجرلویی و غیره تشکیل می‌دهند. هم‌اکنون ایل زعفرانلو و ایل سادات به زندگی عشایری ادامه می‌دهند. این شهرستان دارای منطقه مناسب برای زندگی عشایری است و از گذشته مورد توجه بوده‌است چون شرق این شهرستان ییلاق و غرب شهرستان قشلاق است. شهر شاهین‌دژ در منطقه قشلاق و در دشتی به همین نام قرار دارد که تابستان نسبتاً گرمی نسبت به دیگر شهرهای استان دارد. در غرب شهرستان به علت قرار گرفتن در کنار زرینه رود و دیگر رودها و دشت‌های مناسب مردم به شغل کشاورزی مشغولند.فرهنگ جغرافیائی شاهین‌دژ، سازمان جغرافیائی نیروهای مسلح، تهران، ۱۳۷۴ ص. ۳۴–۴۴
پوشش گیاهی این شهرستان اهم از باغات و مزارع و انواع درختان میوه که به وسیلهٔ کشاورزان و باغات کاشت می‌شود و انواع علوفه‌های مرغوب و درختان مخصوص منطقه که در مناطق مرتفع و ییلاقی پیرامون است که مراتع و ییلاقهای این منطقه را جزء بهترین مناطق ییلاقی کشور قرار داده‌است مانند:درختان میوه بادام؛ سیب؛ زرد آلو؛ آلو و محصولات کشاورزی گندم و جو و کلزا؛ و نیز درختان خودروی ون؛ بادامچه چوش بوداغ و علوفه‌هایی مانند جاجغ و کما (جاشیر) نمونه‌های پوشش گیاهی این منطقه می‌باشد.
پوشش جانوری این منطقه به دو تقسیم می‌شود :الف- حیوانات و پرندگان محلی ب- حیوانات و پرندگان وحشیالف :حیوانات و پرندگان محلی :گوسفند؛ گاو (شیری و گوشتی)؛ مرغ (تخم‌گذار و گوشتی) بوقلمون و اردک و غاز. ب:حیوانات و پرندگان وحشی :کوه‌ها و کوهپایه‌های اطراف شهرستان مملو از قوچ و میش ارمنی؛ بز و کل؛ گراز وحشی؛ گرگ و روباه؛ و پرندگان کپک چیل؛ تیهو؛ اردک و غاز وحشی؛ فاخته و انواع کبوتر می‌باشد که روی هم پوشش جانوری و گیاهی منطقه را تشکیل می‌دهند.(محیط زیست شاهین‌دژ) -1376 –اداره محیط زیست شاهین‌دژ
مناطق ییلاقی شهرستان شاهین‌دژ در ارتفاعات پیر محمد واقع شده‌است و بواسطه سرمای زمستان و پاییز بیش از ۵ ماه مورد استفاده دام عشایر قرار نمی‌گیرد و در بقیه ایام سال به حالت استراحت باقی می‌مانند از سویی دیگر، این نوع مراتع به علت استفاده از نزولات فراوان جوی در ارتفاعات و تبخیر محدود در فصل تابستان دارای پوشش گیاهی خوبی بوده و از نظر ترکیب گیاهی از جمله مراتع خوب ایران هستند. مراتع ییلاقی شاهین‌دژ معمولاً از اوایل اردیبهشت ماه تا اواخر شهریورماه مورد تعلیف و بهره‌برداری احشام ایلات و عشایر و روستائیان قرار می‌گیرند که هر ایل بعد از کوچ به این منطقه بر حسب تقسیمات اداره منابع طبیعی و تعداد دامهایشان در یورد و منطقة مخصوص به خود اسکان می‌نماید و به چرای احشام و دامهای خود می‌پردازند این تقسیم‌بندی به دلیل اختلاف طوایف و ایلات ساکن در منطقه صورت گرفته‌است تا از اختلافات و نزاع جلوگیری به عمل آید.
مناطق ییلاقی شاهین‌دژ ییلاق محمود خان و سلیم خان در مرز شاهین‌دژ، هشترود مراغه می‌باشد که ایلات مختلفی از خود شهرستان و شهرهای اطراف برای چرای دامهای خود به این منطقه می‌آیند همچنین منطقه ییلاقی آق داش مابین تکاب و شاهین‌دژ از مناطق دارای پوشش گیاهی نسبتاً خوبی بوده که همه ساله ایلات و عشایر مختلفی از جمله ترک و کرد و چهاردولی و زاخورانی به این منطقه می‌آیند. لازم است ذکر شود که این شهرستان فقط ییلاق دارند و کوچ آن‌ها فصلی می‌باشد و در زمان قشلاق به شهرها و روستاهای خود بر می‌گردند.
شاهین‌دژ یا صائین دژ از قدیمی‌ترین و پرسابقه‌ترین شهرهای استان آذربایجان غربی است در این شهرستان و روستاهای اطراف آن در حدود ۱۰۰۰ خانوار و در هر خانوار حدود ۵ نفر به فعالیت در تولید صنایع دستی مشغولند علاوه بر این تعدادی کارگاه فرشبافی نیز در این شهرستان وجود دارد. عمده تولیدات شامل فرش، گلیم، جاجیم، و دست بافتهای پشمی است.
در گذشته سفالگری نیز در منطقه رایج بوده که امروزه منسوخ شده‌است.
قدمت فرشبافی نسبت به سابقه تاریخی این شهر بسیار محدود است. شاهین‌دژ شهری است تاریخی و مهاجرپذیر مهاجران اکثراً از ۲ تیره کرد و ترک می‌باشند که هر یک فرهنگ و صنایع دستی خاص خود را به همراه آورده‌اند.
مهاجران ترک‌زبان که بیشتر جزو عشایری می‌باشند تغییر شیوه معیشت داده و از کوچ نشینی به یکجانشینی متمایل گشته‌اند اما همچنان به تولید دست بافتهای سنتی خود با هویت تاریخی فرهنگی خاصشان مشغولند. فرشهای تولید شده توسط این اقوام دارای طرح شکسته هندسی یا نیمه شکسته می‌باشد. رج شمار پایین (۳۵–۱۵) از مشخصات این نوع فرشهاست. مصالح مورد استفاده در بافت آن‌ها اغلب به نوعی است که به صورت بومی و منطقه‌ای قابل تهیه و دسترسی است. پرز این قالی‌ها اکثراً پشمی و پودها پنبه‌ای و جنس تار چله نیز بیشتر پشمی و گاهی پنبه‌ای می‌باشد. صنعت نخ ریسی به صورت دقیق نیز در کنار فرش و برای جوابگویی به تولیدات فرش این منطقه وجود دارد. ابعاد این فرشها اکثراً کناره (فرشهای طویل کم عرض) به طول ۵٫۱ تا ۶ متر و عرض ۵٫۰ تا ۵٫۱ متر بوده و گاهی در ابعاد قالیچه یا ۳×۲ نیز بافته می‌شوند.
این فرشها اغلب سینه باف بوده و نقشه‌های ۳ ترنج- ۵ ترنج، لچک ترنج، گلدانی و افشان، به رنگهای زمینه لاکی، سرمه‌ای، و رنگهای شاد و درخشان در این فرشها متداول است نوع گره بکار رفته نیز اغلب متداول است که توسط قلاب یا دست به همراه چاقوی بافت زده می‌شود.
اما مهاجرین کرد زبان دارای تولیدات متنوع تری هستند. فرش‌های تولید شده توسط آن‌ها ریز بافت تر و دارای طرح‌های گردان و نیمه شکسته می‌باشند.
رج شمار این فرش‌ها بین ۲۵ تا ۶۰ متنوع بوده و گاهی در بین آن‌ها فرش‌های تمام ابریشم با رج شمار ۷۰ نیز مشاهده می‌گردد. ابعاد این فرش‌ها مختلف و بر اساس سفارش بازار متغیر است. نقشه‌های مورد استفاده یا مانند سایر نقشه‌های کردی، افشان، لچک، ترنج، ترنج دار، افشار، نقوش حیواندار، هراتی (ماهی در هم) شکسته و گردان یا مانند نقشه فرشهای ریز بافت مثل تبریز، اصفهان و حتی قالیچه‌های تمام ابریشم و با نقشه شبیه به هم اما بسیار محدود می‌باشد.
جنس مصالح این قالی‌ها در پرز اغلب پشم و گاهی ابریشم، در تار پنبه و ابریشم و در پود پنبه‌است. نوع گره استفاده شده هم گره متقارن (ترکی) و گاهی نامتقارن (فارسی) است رنگ زمینه این فرشها سرمه‌ای، لاکی، پوست پیازی، کرم، بژ، نارنجی، قهوه‌ای سبز و… می‌باشد.
در شاهین‌دژ گلیم‌های تمام پشمی یا گاهی پشم و پنبه‌ای توسط روستائیان و عشایر اسکان یافته بافته می‌شود. در این منطقه انواع گلیم‌های کردی و افشار و گلیم‌های محلی مخصوص اقوام ترک‌زبان تولید می‌گردد که بیشتر به رنگهای مخلوطی از قرمز، پشم خود رنگ، کرم سیاه و گاهی سبز و آبی می‌باشد. تولید جاجیم نیز مثل اکثر نقاط ایران در این شهرستان متداول است. جاجیم که بافته‌ای ۲ رویه‌است دارای طرحها و رنگ‌بندی راه راه و هندسی است که توسط ماشین بافندگی دستی و زمینی بافته شده و فاقد پرز می‌باشد. مصارف مختلف جاجیم شامل روانداز، زیرانداز، رختخواب پیچ، روکرسی و غیره‌است بافت گلیم و جاجیم در منطقه صنعتی خانگی محسوب می‌شود و توسط زنان روستایی صورت می‌گیرد.
در این منطقه نیز مثل سایر شهرهای سردسیر استان بافت انواع محصولات پشمی به‌وسیله ۲ تا ۵ میل و بدست زنان شهر و روستا رواج دارد. انواع جورابها، دستکش، کلاه، شال گردن، شال کمر، زانو بند، ساق بند و حتی گاهی شلوار و جلیقه پشمی در طرحها و رنگهای زیبا (معمولاً سفید، قهوه‌ای و قرمز) بافته شده و جزو البسه پوشاک سنتی مردم این ناحیه در فصل سرد زمستان است.
در گذشته ساخت وسایل سفالی و سبد و حصیربافی در این منطقه رایج بوده که امروزه تقریباً منسوخ شده‌است اما صنایع چوبی اخیراً در این شهرستان رایج شده و سهمی از تولیدات صنایع دستی منظم را بخود اختصاص می‌دهد ساخت و طراحی پایه مبل، صندلی، منبت کاری روی دسته مبل و صندلی و گاهی مجسمه‌سازی و نازک کاری چوب نیز در این شهرستان مشاهده می‌شود.
با استناد به آمارنامه سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان در سال ۱۳۷۹ شهرستان شاهین‌دژ دارای امکانات ورزشی زیر می‌باشد:
۱ میدان فوتبال چمن (۵ درصد از میدان‌های فوتبال چمن کل استان)، ۱ میدان فوتبال خاکی (۵۵٫۵ درصد از میدان‌های فوتبال خاکی استان)، ۱ زمین والیبال و بسکتبال سرپوشیده (۵٫۲ درصد از کل زمین‌های والیبال و بسکتبال سرپوشیده استان)، استخر سرپوشیده شنا و فاقد زمین والیبال و بسکتبال روباز و زمین تنیس روباز و سرپوشیده می‌باشد و در مورد سایر رشته‌های ورزشی شامل (بدمینتون، شطرنج، ژیمناستیک، تنیس روی میز و…) دارای ۲ واحد زمین روباز (۳۳٫۸ درصد از کل استان) و ۴ زمین سرپوشیده (۹۳٫۴ درصد از کل استان) است.
در سطح شهرستان شاهین‌دژ ۷ پارک وجود دارد. جمع مساحت پارکهای این شهرستان تا آخر سال ۱۳۸۰، ۶۴۰۰۰ مترمربع می‌باشد که سرانه فضاهای سبز برای شهرستان شاهین‌دژ توسط سازمان ۱۳٫۲ مترمربع ذکر شده‌است
در سال ۱۳۷۵ مساحت اراضی کشاورزی شهرستان شاهیندژ ۹۸۰۱۴ هکتار بوده‌است. گندم (۴۶۵۰۵ تن)، جو (۲۲۹ تن)، علوفه(۷۵۵۶۲ تن)، و چغندر قند (۱۲۸۲۶ تن) از مهم‌ترین محصولات کشاورزی و زراعی شهرستان محسوب می‌شود. فعالیت دامداری و دامپروری در این شهرستان رونق خاصی داشته به‌طوری‌که ۱۱ درصد از واحدهای دامی استان ۸٫۹ درصد تولید شیر ۸٫۱۰ درصد تولید گوشت قرمز، ۷٫۴ درصد تولید گوشت سفید و ۱٫۷ درصد تولید پشم استان از ناحیه این شهرستان تأمین می‌گردد.
۱- تنها بنای باقی‌مانده از ادوار گذشته پلی به ابعاد ۱۰×۹۰ که از دوران مغول بر روی رودخانه زرینه‌رود در روستای قیزکورپی حدود ۷ کیلومتری جنوب شاهین‌دژ می‌باشد.
۵- نقوش صخره‌ای عقربلو در روستای عقربلو در ۸ کیلومتری غرب شاهین‌دژ و در کنار رودخانه دائمی زرینه رود شاهین‌دژ واقع گردیده‌است. این نقوش تصاویر زیبایی از چند بزکوهی و یک سری علائم دیگر را به تصویر کشیده‌است.
۶- مجموعه معماری صخره‌ای سماقان: در ۱۵ کیلومتری غرب شاهین‌دژ با ۱۷ اتاق کنده شده در دل کوه سنگی با یک تراس بسیار جالب با دید منظره قابل توجه در بالای کوه در مجاورت روستایی به همین نام قرار دار که از دیگر آثار جالب توجه این منطقه است که متعلق به هزاره اول قبل از میلاد می‌باشد.
۷- غار طبیعی - تاریخی و آب معدنی جوشاطو: در ۲۰ کیلومتری شرق شاهین‌دژ در مجاورت روستای جوشاطوی علیا در یک منطقه زیبا و خوش آب و هوا با مناظر طبیعی قرار دارد.
۸- دیوارهٔ تاریخی جوشاتو: در ۲۰ کیلومتری شرق شاهین‌دژ و در نزدیکیٔ روستای جوشاطوی علیا، در دامنهٔ کوهی مرتفع، دیواره‌ای به صورت دژ دفاعی وجود دارد که متعلق به هزارهٔ اول قبل از میلاد می‌باشد.
۹- تپه‌های که در زمان مغول برای مقابله با حمله دشمنان احداث گردید. هنوز به عنوان نماد هویت تاریخی این شهر می‌باشند پا برجاست. (سه تپه داخل شهر شاهین‌دژ، که هر سه دست‌ساز زمان مغول هستند)
جاذبه‌های طبیعی این شهرستان عبارت‌اند از: رودخانه زرینه‌رود، منطقه شکارممنوع بیان، سد هاچه سو، دره هولاسو، دره قیزکرپی، دره قره قیه (قره قایه)، حمام آب گرم قزلقیه، کوه قلای کچان (جنوب غربی)، کوه قره داش (ضلع شرقی شهر)، دره آغاجاری (جاده تکاب)، دره زینالو، کوه پیر محمد، دره گراو (جاده تکاب)، دشت شاهین‌دژ
این شهرستان در رشته‌کوه زاگرس واقع شده و مهم‌ترین کوه‌های بالای ۲۰۰۰ متر آن عبارتند از:
آیه در لغت به معنی نشانه‌است. و در اصطلاح کوچک‌ترین واحد تقسیم قرآن است و عبارات یا جملات قرآن و سوره از آن‌ها تشکیل می‌یابد و تعداد آن‌ها در هر سوره‌ای معین است.
یک آیه می‌تواند چند حرف، چند کلمه، یک یا چند جمله یا یک یا چند بند باشد.
در قرآن آیه به معنای مفهوم عینی و ذهنی بکار می‌رود. ریشه آن سامی بوده و در فنیقی،AT در آرامی کتاب مقدس AT"،" آرامی، ĀTĀ، عبری، ŌT، سریانی ĀTĀ و جمع آن، ŌTŌT، و حتی در مندایی ŌTĀ آمده‌است.
لفظ آیه به نشانه‌های مادی و نشانه‌های طبیعی و آثاری قدرت الهی گفته می‌شود. این معنی در عهد عتیق نیز استفاده شده‌است. جفری معتقد است از مسیحیت وارد عربی شده‌است و بلاشر معتقد از عبری وارد عربی شده‌است. البته ادعای آنها دور از انتظار نیست زیرا این لفظ از واژه‌های مشترک و کهن سامی است و در زمان عرب‌های بدوی و سنتهای ادبی عربی قدیمی وجود داشته‌است.
تعداد آیات قرآن از مسائل مورد اختلاف میان قراء صدر اسلام بوده‌است: قراءِ مدینه دو رقم ۶ هزار و ۲۱۴را به دست داده‌اند، قراء مکه شمار آیات را ۶۲۱۹، قراء شام ۶۲۲۵ و قراء بصره ۶۰۲۴ و قراء کوفه ۶۲۳۶ گفته‌اند. مهم‌ترین علت اختلاف در شمارش آیات قرآن این است که محمد به منظور آگاه ساختن مردم به تمام شدن آیه، در انتهای آیه وقف می‌کرد، ولی گاهی به علت پیوستگی مطلب، آن دو را به همدیگر وصل می‌کرد و بدون وقف ادامه می‌داد. در نتیجه این توهم در مردم پدید آمد که این وصل، علامت انقطاع و تمام شدن آیه نیست؛ و در تعداد آیات قرآن روایات و نظرها مختلف شد، و هر فرقه و گروهی بر حسب روایاتی که در نظر آن‌ها بر دیگر روایات برتری داشت عدد خاصی را ذکر کردند، تا این که همین اختلاف روایات باعث به وجود آمدن عددهای مختلف مکی، مدنی، کوفی، بصری و شامی در شمار آیات قرآن گردید.الاتقان فی علوم القرآن، سیوطی، ج 1 ص 231، انتشارات زاهدی و شریف رضی
آیات قرآن از نظر موضوعی و محتوی دارای تقسیمات زیر است:
مکی، مدنی، ناسخ و منسوخ، محکمات و متشابهات، خاص، عام، ظاهر و باطن، صریح و مجملالاتقان فی علوم القرآن.اصطلاح‌نامه علوم قرآنی.البرهان فی علوم القرآن.تاریخ قرآن، معرفت.
بلندترین آیه قرآن کریم «آیة دَین» است (بقره/۲۸۲). کوتاه‌ترین آیه را می‌توان «مدهامَتان» (الرحمن/۶۴) دانست.
مطابق رایج‌ترین روایات، اولین آیات فرود آمده بر محمد ۵ آیه نخست سوره علق است؛ ولی دربارهٔ آخرین آیه یا آیات، اختلاف نظر بسیار است.
آیه نور، آیه خمس، آیه تطهیر، آیه حجاب، آیه مباهله، آیه اطاعت، آیه ولایت، آیه تبلیغ، آیه انذار، آیه فطرت، آیه اکمال، آیه خیرالبریه، آیه اخوت، آیه تداین، آیه کرسی، آیه و ان یکاد، آیه قتال، آیه مودت، آیه اولی الامر، آیات قتال
اصل نَبُوّت، یعنی باور به اینکه خدا برای رساندن سخن خود به انسان، پیامبرانی را از میان خود آنان برگزیده‌است که این اصل در تشیّع دوازده‌امامی یکی از اصول دین است.
فریدون مُشیری (۳۰ شهریور ۱۳۰۵ – ۳ آبان ۱۳۷۹) شاعر معاصر ایرانی بود.
فریدون مشیری در سی‌ام شهریور ۱۳۰۵ در تهران خیابان ایران (خیابان عین الدوله) به دنیا آمد. پدربزرگ پدری او میرزا محمود خان مشیر در عصر قاجار امور مخابراتی غرب ایران را اداره می‌کرد و به دلیل مأموریت اداری به همدان منتقل شده بود. پدرش ابراهیم مشیری افشار در سال ۱۲۷۵ خورشیدی در همدان متولد شد، در روزهای جوانی به تهران آمد و از سال ۱۲۹۸ در وزارت پست مشغول خدمت گردید. مادرش نام خورشید و لقب اعظم‌السلطنه داشت و پدر مادرش میرزا جواد موتمن‌الممالک از اشراف‌زادگان قاجار و نماینده اولین دوره مجلس شورای ملی بود که در عین حال ادیب و شاعر نیز بود و با تخلص «نجم» شعر می‌سرود. از این رو فضل‌الله بایگان که از پیشگامان تئاتر نوین ایران است، دایی فریدون مشیری محسوب می‌شد.
فریدون مشیری سال‌های اول و دوم تحصیلات ابتدایی را در تهران انجام داد و سپس به علت مأموریت اداری پدرش به مشهد رفت و بعد از چند سال دوباره به تهران بازگشت و سه سال اول دبیرستان را در دارالفنون گذراند و آنگاه به دبیرستان ادیب رفت. به گفتهٔ خودش: «در سال ۱۳۲۰ که ایران دچار آشفتگی‌هایی بود و نیروهای متفقین از شمال و جنوب به کشور حمله کرده و در ایران بودند ما دوباره به تهران آمدیم و من به ادامه تحصیل مشغول شدم. دبیرستان و بعد به دانشگاه رفتم. با اینکه در همه دوران کودکی… از استخدام در ادارات و زندگی کارمندی پرهیز داشتم ولی… در سن ۱۸ سالگی در وزارت پست و تلگراف مشغول به کار شدم و این کار ۳۳ سال ادامه یافت.»
مشیری هم‌زمان با تحصیل در سال آخر دبیرستان در اداره پست و تلگراف مشغول به کار شد. در همان سال مادرش در سن ۳۹ سالگی در گذشت که اثر عمیقی در او بر جا گذاشت. سپس در آموزشگاه فنی وزارت پست و تلگراف مشغول تحصیل گردید. روزها به کار می‌پرداخت و شب‌ها به تحصیل ادامه می‌داد. از همان زمان به مطبوعات روی آورد و در روزنامه‌ها و مجلات کارهایی از قبیل خبرنگاری و نویسندگی را به عهده گرفت. بعدها در رشته ادبیات فارسی دانشگاه تهران به تحصیل ادامه داد. اما کار اداری از یک سو و کارهای مطبوعاتی از سوی دیگر، در ادامهٔ تحصیلش مشکلاتی ایجاد می‌کرد. سرانجام تحصیل را رها کرد اما کار در مطبوعات را ادامه داد. از سال ۱۳۳۲ تا ۱۳۵۱ مسئول صفحه شعر و ادب مجله روشنفکر بود. این صفحات به تمام زمینه‌های ادبی و فرهنگی از جمله نقد کتاب، فیلم، تئاتر، نقاشی و شعر می‌پرداخت. بسیاری از شاعران مشهور معاصر، اولین بار با چاپ شعرهایشان در این صفحات معرفی شدند. مشیری در سال‌های پس از آن نیز تنظیم صفحه شعر و ادبی مجله سپید و سیاه را برعهده داشت. در همان سال‌ها با مجلهٔ سخن به سردبیری پرویز ناتل خانلری همکاری داشت. وی در سال ۱۳۵۰ به شرکت مخابرات ایران انتقال یافت و در سال ۱۳۵۷ از خدمت دولتی بازنشسته شد.
مشیری سرودن شعر را از نوجوانی و تقریباً از پانزده سالگی شروع کرد. اولین مجموعه شعرش با نام تشنه توفان در ۲۸ سالگی او با مقدمه محمدحسین شهریار و علی دشتی در ۱۳۳۴ به چاپ رسید. خود او دربارهٔ این مجموعه می‌گوید: «چهارپاره‌هایی بود که گاهی سه مصرع مساوی با یک قطعه کوتاه داشت، و هم وزن داشت، هم قافیه و هم معنا، آن زمان چندین نفر از جمله نادر نادرپور، هوشنگ ابتهاج (سایه)، سیاوش کسرایی، مهدی اخوان ثالث و محمد زهری بودند که به همین سبک شعر می‌گفتند و همه شاعران نامدار شدند، زیرا به شعر گذشته بی‌اعتنا نبودند. اخوان ثالث، نادرپور و من به شعر قدیم احاطه کامل داشتیم، یعنی آثار سعدی و حافظ و فردوسی را خوانده بودیم، در مورد آن‌ها بحث می‌کردیم و بر آن تکیه می‌کردیم.»
مشیری توجه خاصی به موسیقی ایرانی داشت و در پی همین دلبستگی طی سال‌های ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۷ عضویت شورای موسیقی و شعر رادیو را پذیرفت، و در کنار هوشنگ ابتهاج، سیمین بهبهانی و عماد خراسانی سهمی بسزا در پیوند دادن شعر با موسیقی، و غنی ساختن برنامه گلهای تازه در رادیو ایران در آن سال‌ها داشت. علاقه به موسیقی در مشیری به گونه‌ای بوده‌است که هر بارسازی نواخته می‌شده مایه آن را می‌گفته، مایه‌شناسی‌اش را می‌دانسته، بلکه می‌گفته از چه ردیفی است و چه گوشه‌ای، و بارها شنیده شده که تشخیص او در مورد برجسته‌ترین قطعات موسیقی ایران کاملاً درست و همراه با دقت تخصصی بوده‌است.
فریدون مشیری در سال ۱۳۷۷ به آلمان و آمریکا سفر کرد و مراسم شعرخوانی او در شهرهای کلن، لیمبورگ و فرانکفورت و همچنین در ۲۴ ایالت آمریکا از جمله در دانشگاه‌های برکلی و نیوجرسی به‌طور بی‌سابقه‌ای مورد توجه دوستداران ادبیات ایران قرار گرفت. در سال ۱۳۷۸ طی سفری به سوئد در مراسم شعر خوانی در چندین شهر از جمله استکهلم و مالمو و گوتنبرگ شرکت کرد.
معروفترین شعر وی «کوچه» نام دارد که در اردیبهشت ۱۳۳۹ در مجله «روشنفکر» چاپ شد. این شعر از زیباترین و عاشقانه‌ترین شعرهای نو زبان فارسی است.
با توجه به علاقه‌ای که وی به عرفان و تصوف ایرانی داشت، مجموعه‌ای از ۱۰۰ ماجرا منسوب به ابو سعید ابوالخیر را باعنوان «یکسو نگریستن و یکسان نگریستن» و با مقدمه‌ای به قلم جواد نوربخش در اوایل دهه ۱۳۴۰ منتشر نمود.یکسو نگریستن و یکسان نگریستن، شرکت سیروید با مسئولیت محدود (دهه ۱۳۴۰) و انتشارات صفی علیشاه، ۱۳۶۷، ۱۳۷۹، ۱۳۸۱، شابک: ۳-۷۷-۵۶۲۶-۹۶۴، ثبت کتابخانه ملی: ۶۰۹–۶۸م
او در سال ۱۳۳۳ با خانم اقبال اخوان ازدواج کرد و اکنون دو فرزند به نام‌های بابک و بهار از او به یادگار مانده‌است.
مشیری سال‌ها از بیماری رنج می‌برد و در بامداد روز جمعه ۳ آبان‌ماه ۱۳۷۹ خورشیدی در ۷۴ سالگی در تهران درگذشت. آرامگاه او در بهشت زهرا، قطعهٔ ۸۸ (قطعهٔ هنرمندان)، ردیف ۱۶۴، شمارهٔ ۱۰ می باشد.
عبدالحسین زرین‌کوب در بارهٔ شعر مشیری می‌نویسد:به نرمی باران، ص ۱۱۱
«در طی سال‌ها شاعری، فریدون از میان هزاران فراز و نشیب روز، از میان هزاران شور و هیجان و رنج و درد هرروزینه آنچه را به روز تعلق دارد، به دست روزگاران می‌سپارد و به قلمرو افسانه‌های قرون روانه می‌کند. چهل سالی – بیش و کم – هست که او با همین زبان بی‌پیرایهٔ خویش، واژه واژه با همزبانان خویش همدلی دارد… زبانی خوش‌آهنگ، گرم و دلنواز. خالی از پیچ و خم‌های بیان ادیبانهٔ شاعران دانشگاه‌پرورد و در همان حال خالی از تأثیر ترجمه‌های شتاب‌آمیز شعرهای آزمایشی نو راهان غرب.»
فریدون مشیری مجموعه اشعار خود را به صورت دکلمه اجرا نموده‌ است.
قطعات موسیقی که بر روی اشعار فریدون مشیری ساخته شده‌است.
گرگ/ داریوش اقبالی
محمد حنیف‌نژاد (۱۳۱۷–۴ خرداد ۱۳۵۱) از بنیان‌گذاران سازمان مجاهدین خلق ایران بود. وی به همراه سعید محسن و علی‌اصغر بدیع‌زادگان، سازمان مجاهدین خلق را در سال ۱۳۴۴ پایه‌ریزی کرد.https://event.mojahedin.org/events/5263/سازمان-مجاهدین-خلق-ایران-تأسیس-شد محمد حنیف‌نژاد در سال ۱۳۵۰ توسط ساواک دستگیر و در چهارم خرداد ۱۳۵۱ اعدام شد.
محمد حنیف‌نژاد در سال ۱۳۱۷ در تبریز متولد شد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در دبستان همام و دبیرستانهای منصور و فردوسی این شهر گذراند.وی دانش‌آموخته رشته مهندسی کشاورزی بود. که در ۱۳۴۲ فارغ‌التحصیل شد و دورۀ وظیفۀ سربازی را با درجۀ افسری در تهران و مرکز توپخانۀ اصفهان به ‌پایان برد.
همسر حنیف نژاد پوران بازرگان اولین زنی بود که عضو مجاهدین خلق شد. پوران در سال 1353 با تراب حق شناس ازدواج کرد و پس از انقلاب به پاریس رفتند تا اینکه در 1386 در آنجا درگذشت.
حنیف‌نژاد در دوران تحصیل دانشجویی فعال و مسئول انجمن اسلامی دانشجویان بود و در جریانات دانشجویی سال‌های ۱۳۳۹ تا ۱۳۴۲ در جبهه ملی و نهضت آزادی فعال بود. در بهمن ۱۳۴۱ و پس از حملهٔ کماندوهای شاه به دانشگاه دستگیر شد و به زندان افتاد و ۷ ماه در زندانهای قزل‌قلعه و قصر بود. وی در داخل زندان نیز از فعالیت باز نایستاد و با تشکیل جلسات سخنرانی و بحث و انتقاد، جو مقاومت در زندان را تقویت می‌کرد.
او یکی از سه بنیان‌گذار سازمان مجاهدین خلق بود که تا زمان مرگش این سازمان به نام «سازمان مجاهدین خلق» موسوم نشده بود و صرفا آن را «سازمان» می‌نامیدند.
حنیف‌نژاد در جریان همین مبارزات در زندان با سعید محسن آشنا شد. آن‌ها معتقد بودند که برخورد رژیم با تظاهرات ۱۵خرداد ۴۲ باعث تغییر فاز مبارزه شده‌است. به گفته محمد حنیف‌نژاد «کشتار مردمی که دست خالی بودند، نشان داد که دیگر نمی‌توان با شیوه‌های گذشته به مبارزه ادامه داد». آنان در کنار مبارزه به مطالعاتی وسیع دربارهٔ اسلام و همین‌طور مکاتب غربی و نیز مبارزات مردم ایران و دیگر کشورهای جهان پرداختند و به ضرورت مبارزه مسلحانه رسیدند. سپس با عده دیگری از مبارزان جوان و مسلمان که به مبارزه مسلحانه معتقد بودند سازمان مجاهدین خلق را پایه‌گذاری کردند.
حنیف‌نژاد و اعضای اولیه سازمان مجاهدین خلق در راستای استخراج پاسخ‌های نو برای مسائل کهنه و نو از دل اسلام و از این راه دستیابی به قرائتی نو و پوینده از اسلام و تدوین و ارائه آن تلاش بسیار کردند و می‌کوشیدند تا از دل تاریخ تشیع مشی مبارزه را متناسب با روزگار نو پیدا کنند. وی به همراه سعید محسن و علی‌اصغر بدیع‌زادگان از مهندس بازرگان، آیت‌الله طالقانی و دکتر سحابی نخستین درس‌های اسلامِ سازگار با عصر نو و پاسخگو به مسائل نو را آموختند.
وی به همراه اکثراعضای اصلی سازمانی که بعدها با نام «سازمان مجاهدین خلق» اعلام موجودیت کرد، طی عملیاتی لو رفتند و در یک خانه دستگیر شدند. یکی از اعضای ساواک به نام شاه‌مراد دلفانیآشنایی با سازمان مجاهدین خلق ایران – جوانه در برابر اولین طوفان که سعید محسن جهت گرفتن اسلحه از کرمانشاه به وی معرفی شده بود، عامل این لو رفتن بود. محمد، سعید، و علی‌اصغر به اعدام محکوم شدند و مسعود رجوی به حبس ابد محکوم شد.