moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
کیسه شنا از جلو با معده و از پشت با مخرج ارتباط دارد.
2 سوپر ماکسیلار دارد.
دارای مانکزیلرهای بزرگی هستند.
دارای پلک سوم است.
فاقد خط جانبی است.
دارای دندان‌های کوچکی است.
فاقد کیل شکمی است.
در بعضی از آنها اندام مولد نور وجود دارد.
دارای دهان بزرگ و آرواره فوقانی طویلی است(بر خلاف شگ ماهیان)
خاروماهیان یا کیروسنتریدا (نام علمی :Chirocentridae) خانوادهای از دو گونه ماهیان پرتوباله است که به شاه‌ماهیها نسبت داده می‌شود.
خاروماهیان از راسته شگ‌ماهیان (Clupeiformes) می‌باشند.
منیتیتتیتاین تیره دارای بدنی کشیده و بلند و دندان‌های نیش بزرگ و تیزی هستند که پاره کردن طعمهٔ شکار شده را تسهیل می‌بخشد. این ماهی‌ها دارای فلس‌های ریزی هستند و بدنی نقره‌ای و پشتی آبی رنگ دارند. همچنین فاقد کیل شکمی و خط جانبی هستند و شکاف دهان فوقانی آن‌ها کوچک بوده و چشمانشان نمی‌رسد.
بالههای پشتی و مخرجی آن‌ها در انتهای بدنشان قرار گرفته‌است و باله‌های مخرجی عریض‌تر از باله‌های پشتی می‌باشند. باله‌های شکمی آن‌ها کوچک و بالهٔ دمی نیز دوشاخه می‌باشد.
این ماهی‌ها دارای دریچه‌هایی درهم پیچیده در روده خود هستند و کیسهٔ شنای آن‌ها با معده و مخرج در ارتباط است.
کپور معمولی یا کپور اروپایی نام یک گونه از تیره کپورماهیان است که در بخش‌ها و مناطق گسترده‌ای از اروپا و آسیا پراکندگی دارد. این گونه در انواع و اقسام منابع آب شیرین شامل رودها، دریاچه‌ها، سدها، آبگیرها و تالاب‌ها یافت می‌شود. جمعیت‌های وحشی این ماهی در حال کاهش بوده و در معرض خطر هستند اما در بسیاری از مناطق، تکثیر مصنوعی این ماهی در حجم بالا انجام می‌گیرد و در برخی مناطق دنیا نیز به‌طور غیرطبیعی وارد زیستگاه‌هایی جدید شده و تبدیل به گونه ای مهاجم گردیده و باعث آسیب رسیدن به گونه‌های بومی در آن مناطق شده‌است. کپور را می‌توان از نظر گستردگی کشورهای پرورش دهنده بزرگتری گونه ماهی آب شیرین درنظر گرفت.
کپور معمولی در حوضه‌های دریای سیاه، دریاچه آرال، دریای خزر، بسیاری از رودهای اروپا و آسیا و حوضه‌های آبریز ایران پراکنش دارد. حداکثر طول در این ماهی ۱۲۰ و به‌طور معمول ۴۰ تا ۸۰ سانتی‌متر است. در نمونه‌های پرورشی سرعت رشد ماهی حدود دو برابر نمونهٔ وحشی است. وزن این ماهی به‌طور معمول بین ۲ تا ۱۴ کیلوگرم می‌باشد اما می‌تواند تا بیش از ۴۰ کیلوگرم نیز رشد کند. سنگین‌ترین نمونهٔ ثبت شده با وزنی معادل ۴۵/۵ کیلوگرم در سال ۲۰۱۳ در فرانسه صید شده‌است. همچنین پیرترین کپور ثبت شده معادل ۳۸ سال بوده‌است.
سر ماهی، بزرگ و در باله پشتی ۳ تا ۴ خار سخت و ۱۵(۱۶) تا ۲۱(۲۲) شعاع نرم و شاخه شاخه وجود دارد. در باله مخرجی نیز ۳ خار سخت و ۵ یا ۶ شعاع نرم شاخه شاخه دیده می‌شود. این ماهی دارای ۲ جفت سبیلک، و دندان‌های حلقی با فرمول ۳٫۱٫۱–۱٫۱٫۳ یا ۳٫۲٫۱–۱٫۲٫۳ می‌باشد. کپور معمولی فلس‌هایی درشت و باله پشتی ممتدی دارد. تعداد فلس‌های خط جانبی در این ماهی ۳۲–۳۰ عدد می‌باشد.
این ماهی همه چیز خوار بوده و از گیاهان، موجودات ریز بستر آب، کرم‌ها، سخت‌پوستان، نوزاد حشرات، لاشه حیوانات، تخم ماهیان و حتی نوزادان خود را مصرف می‌کنند.
با وجود این که کپورها تحمل و سازگاری بالایی در اکثر آب‌ها دارند اما آب‌های گرم، آرام و پوشیده از گیاه را با بستری نرم ترجیح می‌دهند. این ماهی در آب‌هایی بین ۳ تا ۳۵ درجه سانتی گراد توانایی زیست داشته و دمای بهینه برای آن‌ها بین ۲۳ تا ۳۰ درجهٔ سانتی گراد می‌باشد و تخمگذاری آن‌ها در دمای ۱۷ یا ۱۸ درجه آغاز می‌شود. کپورها آب‌های با اکسیژن بسیار پایین و یخ زدن سطح آب در زمستان را نیز به راحتی تحمل می‌کنند.
کپور معمولی یک ماهی تخم‌گذار است و یک کپور ماده به‌طور معمول در هر مرتبه ۳۰۰٬۰۰۰ تخم را در آب رها می‌کند. تکثیر معمولاً در بهار و با افزایش دمای آب و بارندگی صورت می‌گیرد و این ماهی می‌تواند در هر فصل تولیدمثلی چند بار تخمگذاری کند. در مزارع پرورش این ماهی‌ها برای افزایش تخمگذاری و تکثیر بیشتر، از مواد محرک تخمگذاری مانند هورمون‌های گونادوتروپین استفاده می‌گردد. بنابراین یک ماهی در یک فصل میلیون‌ها تخم تولید و در آب رها می‌کند اما درصد بسیار کمی از تخم‌ها تبدیل به نوزاد می‌شوند. بسیاری از تخم‌ها با اسپرم ماهی نر ترکیب نشده و بسیاری از آن‌ها نیز تحت تأثیر عواملی چون قارچ‌ها و باکتری‌ها و انگل‌ها آلوده شده و از بین می‌روند. برخی دیگر از تخم‌ها و همچنین نوزادان توسط ماهی‌ها و سایر جانوران خورده می‌شوند.
در سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۶ مقدار تولید ماهی کپور معمولی در جهان ۴/۶۷ میلیون تن گزارش شده‌است که معادل ۷/۴درصد از کل ماهی تولیدی در این بازه در تمام دنیا است و کپور معمولی پس از کپور نقره ای و آمور در رتبهٔ سوم میزان تولید بین تمامی گونه‌های ماهیان پرورشی است. چین یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان این ماهی است و سالانه حدود سه میلیون تن از این ماهی را تولید می‌کند. از تخم این ماهی نیز به عنوان خاویار استفاده می‌شود.
گسترش تولید این ماهی و توان تطبیق بالای آن با انواع شرایط باعث ورود این ماهی به بسیاری از زیستگاه‌های غیرطبیعی و تبدیل شدن به یک گونهٔ مهاجم در بسیاری از نقاط دنیا شده‌است. در حال حاضر ۵۹ کشور دنیا با این مشکل روبرو هستند و توانایی تکثیری بالای این ماهی باعث آسیب به گونه‌های بومی و حساس شده‌است. این ماهی در برخی مناطق با خوردن ریشهٔ گیاهان آبزی و استفاده از سایر منابع غذایی باعث آسیب به سایر آبزیان و برخی پرندگان به عنوان مثال اردک‌ها و مشخصا گونهٔ بوم‌پشت شده‌است.
ماهی سیم ("Abramis brama") یکی از جنس‌های ماهی از خانواده کپورماهیان است.
ماهی سیم از گونه‌ای که در آب‌های ایران زندگی می‌کند با نام علمی: (Abramis brama orientalis (Berg, 1905 شناخته می‌شود.
این ماهی دارای دندان حلقی یک ردیفی به فرمول ۵–۵ می‌باشد. ناحیه شکم در عقب باله‌های شکمی دارای کیل ساده می‌باشد. در تالاب انزلی بیشترین فراوانی را دارد و زیستگاه آن محدود به حوضه جنوبی دریای خزر می‌باشد.
حداکثر طول ۴۷(میانگین ۱۸) سانتی‌متر و حداکثر وزن ثبت شده 9/1 (میانگین 2 تا 4) کیلوگرم است. بدن پهن و از دو پهلو فشرده و از فلسهایی با اندازه متوسط پوشیده شده‌است. شکم در عقب باله‌های لگنی قرار داشته و واجد کیل است. کیل فاقد فلس می‌باشد. باله مخرجی طویل و ۲۸–۲۳ شعاع شاخه شاخه دارد. قاعده باله مخرجی در آن‌ها مانند شگ ماهیان بزرگتر از باله پشتی است. دهان نیمه تحتانی است. به منظور تخم ریزی یا خواب زمستانی وارد رودخانهها می‌شود.
ماهی سیم در دریاچه‌ها و رودخانه‌هایی که دارای جریان کم و بستر لجنی می‌باشند، زندگی می‌کند. در ناحیه دریای شمال و شمال ایران (دریاچه خزر) وارد آب‌های لب شور نیز می‌شود. خواب زمستانی به صورت دسته جمعی در چاهک‌های رودخانه‌ها صورت می‌گیرد، به همین علت به راحتی صید می‌شوند.
تغذیه آن‌ها از سخت پوستان، نرم‌تنان و نوزاد حشرات آبی صورت می‌گیرد. این ماهی برای جستجوی مواد غذایی به هنگام شب به نزدیکی ساحل می‌آید. این ماهی دهان خرطومی شکل خود را که به راحتی به جلو و عقب می‌رود را جهت جستجوی غذا در لجن کف دریاچه فرومی‌کند و آثار آن سوراخ‌هایی است که پس از خشک شدن آبگیر یا محیط آبی در کف آن مشاهده می‌شود. این ماهی تقریباً به‌طور عمودی قادر به جستجوی مواد غذایی در لجن می‌باشد و در آب‌های کم عمق و ساکن، به علت رقابت غذایی با سایر ماهیان، به ناچار از پلانکتون‌ها و گیاهان تغذیه می‌کند.
ماهی سیم در سه سالگی بالغ می‌شود. تخم ریزی از اواسط ماه مارس تا نیمه اول ژوئن صورت می‌گیرد. یک ماهی سیم ۵/۲ کیلویی تا ۱۴۰۰۰۰ تخم تولید می‌کند. بچه ماهیان سیم به صورت دسته‌هایی در نزدیکی سواحل یافت می‌شوند و از پلانکتونها تغذیه می‌کنند. ماهیان مسن تر با احتیاط بوده و در عمق دریاچه‌ها مشاهده می‌شوند. این ماهی جزء ماهیان کم رشد می‌باشد.
ماهی سیم‌نما یا سیم‌پرک با نام علمی "Blicca bjoerkna" (Linnaeus, 1758) از خانواده کپورماهیان است.
این ماهی از خانواده کپورماهیان بوده و در نتیجه دارای دندان‌های حلقی است که فرمول آن ۵٫۳–۳٫۵ یا ۵٫۲–۲٫۵ است. کیل ساده شکمی و چشم‌های درشتی دارد. تفاوت آن با ماهی سیم این است که باله پشتی آن تقریباً کوچکتر است. زیستگاه آن حوزه جنوبی دریای خزر است. حداکثر طول در این ماهی ۲۵ (میانگین ۱۰) سانتی‌متر و حداکثر وزن آن ۱۰۰ (میانگین ۱۴) گرم است. بدنی بلند، پهن و از دو پهلو فشرده دارد. طول بدن در آن سه برابر ارتفاع است. دهان نیمه تحتانی دارد. شکم بعد از باله لگنی کیل دارد و کیل فاقد فلس است. باله مخرجی آن نیز کوتاه‌تر از ماهی سیم است (۲۲–۱۷ شعاع نرم دارد). باله‌های زوج قرمز و در انتها خاکستری هستند. قطر چشم بزرگ‌تر یا مساوی طول پوزه‌است.
از پلانکتون‌ها، کرم‌ها، سخت‌پوستان ریز، نوزاد حشرات و نرم‌تنان و گاهی گیاهان آبزی تغذیه می‌کند. ماهی سیم‌نما کند رشد است و بهترین محل برای رشد آن، در کناره آب‌های گرم و کم عمق پوشیده از گیاهان آبزی و رودخانه‌هایی با جریان کند است. با شروع فصل سرما، برای گذراندن دوره آرامش زمستانی، به عمق آب می‌روند. زمان تخم‌ریزی ماه‌های اردیبهشت تا تیر است. در این هنگام ماهیان نر با تن‌پوش عروسی به همراه ماهیان ماده آماده تخم‌ریزی، به صورت گروهی وارد نقاط وسیع وکم عمق شده و در شب تخم‌ریزی می‌کنند. تخم‌ها چسبناک و به رنگ زرد روشن بوده، به گیاهان آبزی در محل تخم‌ریزی می‌چسبند. تخم‌ریزی در سه نوبت و در چند روز انجام می‌گیرد. تعداد تخم‌ها ۱۷ تا ۱۰۹ هزار عدد بوده و دارای قطری حدود ۲ میلی‌متر هستند. (در دلتای رودخانه ولگا) لارو این ماهی پس از جذب کیسه زرده به شکار پلانکتون‌ها در نزدیکی سواحل می‌پردازد. هنگامی که سن و طول ماهیان سیم‌نما به ۳–۵ سال و ۱۰–۱۲ سانتی‌متر رسید، بالغ می‌شوند.
این ماهی رقیب غذایی ماهی سیم و مارماهی است. گوشت ماهی سیم‌نما به علت تیغ‌های فراوان چندان اهمیتی ندارد اما از نظر صید ورزشی مورد توجه است.
این ماهی پرتوباله است و به راستهٔ کپورماهی‌شکلانCypriniformes تعلق دارد.
این نوع ماهی در شمال ایران از جمله در تالاب امیرکلایه زندگی می‌کند.
فریماه فرجامی ( – ) بازیگر اهل ایران بود. او برای بازی در "سرب" (۱۳۶۷) ساختهٔ مسعود کیمیایی، دیپلم افتخار جشنوارهٔ فیلم فجر را کسب کرد و برای بازی در نقش اصلی "پردهٔ آخر" (۱۳۶۹)، برندهٔ سیمرغ بلورین بهترین بازیگر زن شد. وی در مجموعه‌های تلویزیونی "پهلوانان نمی‌میرند" (۱۳۷۶) و "ولایت عشق" (۱۳۷۹) نیز به ایفای نقش پرداخته‌بود.
فریماه فرجامی در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۳۱ در تهران زاده شد. او در سال ۱۳۵۶ از دانشکدهٔ هنرهای دراماتیک دانشکده سینما و تئاتر دانشگاه هنر کارشناسی دراماتیک دریافت کرد. در همان سال در مرکز مطالعات و هماهنگی فرهنگی شورای عالی فرهنگ و هنر و فصلنامه "فرهنگ و زندگی" به عنوان ویراستار، پژوهشگر و پژوهشگر مشغول به کار شد.
فریماه فرجامی از سال ۱۳۵۵ با گویندگی نمایش‌های رادیویی و بازی در نمایش تلویزیونی "آدمک مومی" فعالیت هنری خود را آغاز کرد. در سال ۱۳۵۹ با فیلم "گفت هر سه نفرشان" به کارگردانی غلامعلی عرفان وارد عرصهٔ سینما شد و با فیلم‌های "تیغ و ابریشم"ِ مسعود کیمیایی و "اجاره‌نشین‌ها"ی داریوش مهرجویی بود که شناخته شد. او موفق به دریافت سیمرغ بلورین نقش اول زن برای فیلم "پرده آخر" از نهمین دوره جشنوارهٔ فیلم فجر شد.
آخرین بازی فریماه فرجامی در فیلم "لامینور" ساخته داریوش مهرجویی بود.
در ۷ بهمن ۱۳۸۹ مصاحبهٔ فرجامی با برنامه تلویزیونی "هفت" از شبکه سه پخش شد. او در این مصاحبه انتقادات تندی را در مورد برخی از سینماگران و فاطمه معتمدآریا بیان کرد. امین تارخ و رخشان بنی‌اعتماد به‌علت پخش این مصاحبه، به صداوسیما اعتراض کردند. شورای تهیه‌کنندگان نیز به دلیل نمایش دردناک چهره‌های سرشناس سینما این برنامه را تحریم کرد.
فرجامی در دو ماه پایانی عمر دچار سکته مغزی شد و پس از بهبود نسبی، درمان را تحت نظر پزشک در خانه ادامه داد. اما دوباره براثر سکته در بیمارستان بستری شد و چند روز در کما به سر برد. او سرانجام در ۹ تیر ۱۴۰۲ در سن ۷۱ سالگی درگذشت.
گویندگی در کاست «آفریقا»«وهمهٔ آن تجربه‌اندوزی‌ها» (حرفهای فریماه فرجامی)؛ ماهنامه سینمایی "فیلم"، شماره ۱۱۱، ۷ شهریور ۱۳۷۰ (کاری از پرتو اشراق و ناصر آقایی)
کاراس
جزء کپور ماهیان می‌باشد که دارای دندان‌های حلقی به فرمول ۴–۴ است. فاقد سبیلک و دارای فلس‌های درشتی است. باله پشتی ممتدی داشته و ماده زایی در آنها رایج است. برای کشور ایران یک گونه غیر بومی است اما بین محققان بر سر وجود این‌گونه در ایران اختلاف نظر وجود دارد. حداکثر اندازه در این ماهی ۶۴ سانتی‌متر می‌باشد. این ماهی کفزی بوده و در آب‌های شیرین و لب شور به سر می‌برد. در استان گیلان به این ماهی کپورچیک (اوشین) گفته می‌شود و آفت استخرهای ماهی‌های گرمابی است زیرا غذای ماهیان پرورشی را می‌خورد و بعلت رشد کم و جثه کوچکش ارزش پرورش اقتصادی را ندارد.
ماهی آمور یا کپور علف‌خوار (Ctenopharyngodon idella) نوعی ماهی آب شیرین گیاهخوار از خانواده کپورهاست. این ماهی بومی شرق آسیا از شمال ویتنام تا رود آمور در مرز چین و سیبری است.
آمور برای پرورش ماهی و کنترل گیاهان آبی به نقاط مختلف دنیا معرفی شده و در برخی نقاط اثرات تخریبی فراوانی داشته‌است. در ایران ماهی آمور پرورشی به دلیل شباهت ظاهری به ماهی سفید خزر به ماهی سفید پرورشی معروف شده‌است.
بیشینهٔ درازا و وزن در این ماهی به ترتیب ۱۰۰ سانتی‌متر و ۳۲ کیلوگرم می‌باشد (میانگین ۵۷ سانتی‌متر و ۶/۳ کیلوگرم) و دارای دندان حلقی با فرمول ۴٫۲-۲٫۴ یا ۵٫۲-۲٫۴ می‌باشد.
بدن این ماهی گرد و فلس‌های متراکمی دارد. باله پشتی گرد و خط جانبی کاملی دارد. ابتدای قاعده باله پشتی اندکی در جلوی قائمه باله لگنی قرار دارد.خارهای آبششی کوتاه و به تعداد ۱۲ عدد دارد. عمدتاً از گیاهان آبزی تغذیه می‌کند. البته سخت‌پوستان و نوزاد پشه‌های دریاچه (شیرونومیده)Chironomidae را نیز مصرف می‌کند. تعداد تخم‌ها تا ۱ میلیون عدد نیز می‌رسد. نسبت به ماهی کپور معمولی باله پشتی کوتاهتری دارد. تفاوت آن با ماهی کپور سیاه، در دندان‌های حلقی است. دندان حلقی در آمور از نوع شانه‌ای و در کپور سیاه از نوع آسیایی است.
ماهی آمور دارای سر مسطح است ولی ماهی سفید سر برآمده دارد. رنگ بدن در ماهی آمور، نقره‌ای واضح و در ماهی سفید نقره‌ای محو است. تفاوت دیگر این دو در دندان‌های حلقی است که فرمول دندان حلقی در ماهی سفید ۵-۶ می‌باشد.
ماهی آمور جزء کپور ماهیان چینی می‌باشد و در سیستم پرورشی توأم همراه با کپور معمولی، کپور نقره‌ای (فیتوفاگ)Hypophthalmichthys molitrix و کپور سرگنده، پرورش می‌یابد. این ماهی در زادگاه اصلی خود در چین، در رودخانه‌های سیلابی با آب گل آلوده و بستر پوشیده از سنگریزه به صورت دسته جمعی تخم ریزی می‌کند.تخم ریزی آن در دمای ۲۳-۲۱ درجه سانتی گراد صورت می‌گیرد. تعداد تخم‌ها ۲۰۰-۵۰۰ هزار عدد بوده و به قطر ۵/۰-۲/۱ میلی‌متر می‌باشند. شرایط لازم برای به وجود آمدن لاروها، غوطه‌وری تخم‌ها می‌باشد که در رودخانه‌های طبیعی در فصل سیلابی چنین شرایطی فراهم می‌گردد. ماهیان نر در زادگاه اصلی خود در ۶-۴ سالگی و ماده‌ها در ۷-۶ سالگی بالغ می‌شوند. این ماهی دارای ارزش شیلاتی می‌باشد.
در سال ۱۹۹۰ ورود ماهی غیربومی آمور از سوی شیلات به هامون پوزک در سیستان نسل نی‌های منطقه را از بین برد و این هامون را در فهرست قرمز کنوانسیون رامسر قرار داد.ایران سبز: وضعیت هامون در پی خشکی ۹۵ درصد تالاب، بحرانی است. بازدید:اوت ۲۰۰۹
ماهی سفیدکولی (در زبان محلی اَسلِف) در ایران در حوضه دریای خزر و در جنوب شرقی اروپا و آسیا زندگی می‌کند.
دندان حلقی دوردیفی (۵٫۲–۲٫۵)؛ بیشینه درازا ۴۰ (میانگین ۱۸) سانتی‌متر؛ بیشینه وزن ۲۵۰ (میانگین ۴۵) گرم؛ دارای بدن کشیده و فک پایین دراز است. بدن از پولک‌های نقره‌ای پوشیده شده‌است؛ کیل بدون پولک بین باله‌های لگنی و مخرجی قرار دارد؛ دهان این ماهی فوقانی است.
این ماهی دارای چندین زیرگونه‌ و مهاجر است که برای تخم‌ریزی وارد رودخانه می‌شوند. به عنوان مثال زیرگونه Ch. ch. mento Agassis در حوزه دریای سیاه زندگی می‌کند. در دو تا سه‌سالگی بالغ می‌شود؛ تخم‌ریزی از اواخر اردیبهشت تا اوایل شهریور انجام می‌گیرد؛ در این هنگام بر روی بدن ماهی نر دانه‌های مرواریدشکلی ایجاد می‌شود. ماهی سفیدکولی در ناحیه کم‌عمق رودخانه تخم‌ریزی می‌کند و تعداد تخم آن ۲۳–۱۵ هزار عدد است.
نوع مهاجر ماهی سفیدکولی دارای ارزش شیلاتی است.
این نوع ماهی از پلانکتون‌ها، حشرات و نوزاد آنها، نوزاد ماهیان و جانوران کف‌زی تغذیه می‌کند.
بی‌تو باتو نام آلبوم چهارم گروه آریان است که در خرداد ۱۳۸۷ منتشر شد.
شبهه‌ای نیست که کاغذ از مهم‌ترین موادی است که انسان را در مرحله علم و تمدن با قدم‌های سریع پیش انداخته و در این راه به او کمک‌های بزرگ کرده‌است چه علوم و ادبیات تا قبل از آنکه انسان به ساختن کاغذ توفیق یابد در محیط محدود محصور بود و جز یک طبقه معین دیگران به آن دسترسی نداشتند و موادی که در آن ایام برای نوشتن به‌کار می‌رفت هم استعمال و حمل و نقل آن چندان آسان نبود، هم هرگز مانند امروز مخزون کردن آن‌ها امکان نداشت.
کاغد یا کاغذ واژه‌ای است فارسی"لغت‌نامهٔ" دهخدا که از واژهٔ سغدیِ kʾγδʾ وام گرفته شده‌است.http://www.iranicaonline.org/articles/sodgian-language-i-loanwords واژهٔ سغدی احتمالاً از یک واژهٔ کهنِ ناشناخته در چینی باستان گرفته شده‌است. این واژه در کتب قدیمی عربی نیز دیده می‌شود و از فارسی به عربی رفته است.
«کاغذ» کلمه‌ای فارسی و ظاهراً تغییریافتهٔ کلمهٔ «کاهگز»، تشکیل‌شده از دو ریشهٔ «کاه» و «گز» است. «گز»، «گژ» یا «گچ» کلمه‌ای فارسی است به معنای سفید؛ مانند «گز دژ» در بهبهان که قلعه‌ای سفیدرنگ است.
یا شاید کلمهٔ کاغذ از واژهٔ چینیِ «کاکتز» گرفته شده‌است. (نام فارسی آن «رخنده» یا «پرزه» است)
پیش از ساختن کاغذ، مردمان باستان برای ماندگار کردن نظرهای خود از کنده‌کاری روی سنگ و چوب و لوح‌های گلی بهره می‌گرفتند.
سومری‌ها از هزارهٔ چهارم پیش از میلاد، آن را در آفتاب خشک می‌کردند یا در کوره‌های سفال‌پزی، می‌پختند. از این لوح‌های گلی پخته، شمار زیادی از ویرانه‌های شهرهای باستانی میان‌رودان، به‌ویژه بابل، به دست آمده‌است.
یکی دیگر از این مواد «سنگ» بوده‌است که دوام آن به‌مراتب از گل بیشتر است، اما در عوض سنگین تر بودن آن بیشتر زحمت تولید می‌کرده، استعمال گل و سنگ به‌علت اشکال حمل و نقل و بزرگی حجم چندان شیوع نداشته.
همچنین گاه نوشتن روی ورقه‌های مسی، برونزی و گاهی طلا انجام می‌شد که لوح‌های زرین دورهٔ هخامنشیان از نمونه‌های آن‌هاست.
دست‌کم از هزارهٔ دوم پیش از میلاد، آدمیان آموختند که می‌توانند از پوست جانوران کاغذ چرمی (پارشمن) بسازند. ایرانیان روی پوست گاو، گاومیش و گوسفند و رومی‌ها بر پوست خر وحشی می‌نوشتند. پوست‌ها پس از دباغی و صیقل‌کاری به اندازهٔ نازک و نرم از کار درمی‌آمدند که در زیبایی و نیکویی شاهکار به‌شمار می‌آمدند. پارشمن ایرانی ویژگی‌های بهتری داشت. برای نمونه، ایرانیان برای از بین بردن بوی ناخوشایند چرم، در روند ساختن پارشمن، به آن گلاب می‌افزودند. اوستا را نخستین‌بار روی ۱۲ هزار پوست گاو نوشته بودند.
اعراب نیز بیش‌تر برای نوشتن قرآن و نوشته‌های با اهمیت (به دلیل گرانی) از پوست جانوران استفاده می‌کردند.
استعمال پوست نازک برای کتابت پیش از اسلام معمول بود، مسلمین نیز آن را به‌کار می‌بردند لیکن قیمت گزاف آن سبب شد که فقط آن را برای نوشتن نسخ قرآن و قرارنامه‌های رسمی و عهد و پیمان‌ها استعمال کنند. ابوریحان بیرونی آورده‌است:ابوریحان بیرونی، ماللهند، ص ۸۱ «هندیها عادت نداشتند که مثل یونانیها بر پوست بنویسند. از سقراط پرسیدند که چرا به‌کار تألیف و تصنیف نمی‌پردازد، گفت من نمی‌خواهم که آنچه را که از دل مردم زنده می‌تراود بر پوست گوسفند مرده بنویسم.» در اوایل اسلام نیز مثل دوره قدرت یهود خیبر مردم بر پوست کتابت می‌کردند و اوراق قرآن را بر پوست آهو نوشته بودند چنان‌که یهود توراة را بر همان پوست می‌نوشتند». نوشتن بر روی پوست‌های نازک تا مدت‌ها در مشرق و مغرب شایع بود و کتابخانه‌های مهم این کشورها کتبی بر پوست نوشته بزبان‌های یونانی و لاتینی و آرامی و عبری و عربی و غیره داشتند.
اعراب بیش‌تر نوشته‌های خود را بر استخوان شانهٔ شتر یا سنگ‌های نازک سفید یا شاخه‌های پوست کندهٔ درخت خرما می‌نوشتند و به دلیل گرانی کم‌تر از پوست جانوران استفاده می‌کردند.
مصریان باستان از نزدیک ۲ هزار سال پیش از میلاد، از گیاه پاپیروس، که گونه‌ای از نی است، کاغذی می‌ساختند که به همان نام پاپیروس شناخته شد و امروزه به صورت واژهٔ Paper در زبان انگلیسی ماندگار شده‌است. در مصر سفلی جنگل‌های بسیاری بوده‌است که گیاه پاپیروس در آن‌ها می‌روییده‌است. مصریان مغز این گیاه بلندقامت زیبا را می‌گرفتند و آن را قطعه قطعه می‌کردند بعد بفشار صفحاتی از آن درست می‌نمودند سپس با آلتی از عاج آن‌ها را صیقل می‌دادند بعد آن صفحات را بهم می‌چسباندند و به این ترتیب مجموعه‌هایی درست می‌کردند تا در نوشتن استفاده از آن‌ها آسان باشد.
این کاغذ را در بسیاری از مآخذ قدیمی «قرطاس» خوانده‌اند و سیوطی (درگذشتهٔ سال ۹۱۱ ه‍.ق / ۸۸۴ خورشیدی / ۱۵۰۵ م) یکی از امتیازات مصر را انواع قرطاس آن می‌شمارد. معروف است که ایرانیان در دوران خلفا جز بر پوست کلفت و نازک بر چیزی دیگر نمی‌نوشتند و می‌گفتند که «ما جز بر آنچه در مملکت ما فراهم می‌شود بر چیزی دیگر کتابت نمی‌کنیم».نقلی از ابن عبدوس جهشیاری دربارهٔ ابوجعفر منصور، لغتنامهٔ دهخدا، «کاغذ»؛
مردم هندوستان روی برگ و پوست برخی درختان می‌نوشتند. ابوریحان بیرونی که در سال ۴۴۰ هـ. ق (۴۲۷ خورشیدی / ۱۰۴۸ م) وفات کرده در باب ماده‌ای که مردم هند برای نوشتن به‌کار می‌برده‌اند چنین می‌نویسد:
شاید به همین دلیل باشد که امروزه به صفحه‌های کتاب یا دفتر، «برگ» می‌گویند. مسعودی که در سال ۳۴۵ هـ. ق (۳۳۵ خورشیدی / ۹۵۶ م) به‌درود حیات گفته، از مادهٔ دیگری که در هند بر آن می‌نوشته‌اند و نام آن را «کاذی» می‌گویند ذکر می‌کند و معلوم نشد که این «کاذی» همان «تاری» است که ذکر آن در بیان قول ابوریحان بیرونی گفته‌شد یا مادهٔ دیگری بوده‌است. مسعودی می‌گوید که:
اما در سرزمین‌های شمالی هند پوست درخت توز را صیقل می‌دادند و روی آن می‌نوشتند. سپس برگه‌های نوشته شده را شماره می‌گذاردند و در پارچه‌ای می‌پیچیدند و نگهداری می‌کردند. نامه‌ای که پادشاه هند به انوشیروان نوشته بود و مسعودی در مروج‌الذهب به آن اشاره کرده‌است، بر پوست درخت بوده‌است. ایرانیان نیز برخی از نوشته‌های خود را بر توز، یعنی پوست گیاه خدنگ، می‌نوشتند. ابن‌ندیم از بیان ابومشعر بلخی نوشته‌است که:
به نظر می‌رسد رومیان نیز بخشی از نوشته‌های خود را روی پوست درختان ماندگار می‌کردند. چرا که واژهٔ لاتین Liber، به معنای پوست درونی درخت، برای کتاب به کار می‌رفت. اکنون نیز به جایی که کتاب‌ها در آن نگهداری می‌شود، Library، یعنی کتاب‌خانه، می‌گویند.
«خانبالیق» نام قدیم پکن است که واژه‌ای ترکیبی از الفاظ ترکی است. لیق و لیک درترکی پسوندهایی هستند که به آخر پاره‌ای از اسامی اضافه می‌شوند ومعنای محل مربوط به آن اسم را بیان می‌کنند. ترکیب همین واژه با «خانبا» که برگرفته از کلمه ترکی خان مانند «چنگیزخان» - به عنوان یک مقام دولتی یا اجتماعی است، معنای پاینخت و محل زندگی خان بزرگ را می‌دهد. شهر عظیم خانبالیغ معنایی جز پاینخت و خان‌نشین ندارد (خانبالیق= خان نشین= پاینخت).
کاغذ خانبالیق یا کاغذ چینی یا کاغذ ختایی در انواع مختلف ساخته می‌شد، اما با ضخامت نسبتاً زیاد، زیرا که روش کتابت با قلم موی چینی‌ها نیاز به کاغذ ضخیم مقاوم در مقابل آب داشت.
چینی‌های باستان نخست روی پارچهٔ ابریشم می‌نوشتند، اما از نزدیک ۱۵۰ سال پیش از میلاد، آموختند که می‌توانند پوست درخت توت را خرد کنند، به صورت خمیر درآورند و از آن کاغذ بسازند. آن‌ها به کاغذهای خود ساقه‌های کتان و رشته‌های تور ماهی‌گیری کهنه نیز می‌افزودند تا محکم‌تر شود. هر چند گیاهان در بیش‌تر جاها یافت می‌شدند، اما چینی‌ها شیوهٔ ساختن کاغذ را به صورت راز نگه داشته بودند. این راز زمانی فاش شد که عرب‌های مسلمان در سال ۱۳۳ هـ.ق / ۷۵۱ م، اسیرانی را از چین با خود به سمرقند، از بزرگ‌ترین و شناخته‌شده‌ترین شهرهای دیرین ایران، آوردند. از جملهٔ اسیرانی که صالح‌بن‌زیاد از چین با خود به سمرقند آورد، کسانی بودند که در کار ساختن کاغذ مهارت داشتند. ایرانیان مسلمان شیوهٔ ساختن کاغذ را از آنان یادگرفتند و آن را بهبود بخشیدند و به‌زودی سمرقند بزرگ‌ترین مرکز خرید و فروش کاغذ در جهان شد.
این کاغذ را ایرانیان از اسیران چینی آموختند. این کاغذ را باید نخستین نمونه کاغذ ایرانی دانست که برابر نیازهای کاتبان ایرانی و شرایط کتابتی با قلم نی پدید آمده‌است. تأیید استادان طراز اول خوشنویسی نظیر سلطان علی مشهدی در «صراط السطور» از مرغوبیت خاص این کاغذ خبر می‌دهد:
حبذا کاغذ سمرقندی مکنش رد، اگر خردمندی
خط بر او صاف و خوب می‌آید لیک پاک و سفید می‌باید
خواه رسمی و خواه سلطانی جهد کن تا که خوب بستانی
کیفیت مناسب این کاغذ سبب رونق تجارت آن شد، به‌طوری‌که سمرقند را به مرکز تجارت آن تبدیل کرد. حتی مرغوبیت این کاغذ منجر به گرانی و اشتهار آن گردید، به‌طوری‌که از انواع مختلف آن در همه جا، با رغبت و تحسین استقبال می‌شد و در اندازه‌های مختلف کاربرد پیدا کرد و به تمام بلاد اسلامی صادر می‌شد.
کاغذهای سمرقندی در قطع رسمی و سلطانی از شهرت خوبی برخوردار بوده و در متون گذشته اشاراتی فراوان به آن دیده شده‌است، چنان‌که ثعالبی می‌نویسد: «کاغذهای سمرقندی به لحاظ لطافت و نازکی و زیبایی، قرطاس‌های مصری را بی ارج کرد. یاقوت حموی (متوفا به سال ۶۲۶ ق) در شرح حال ابوالفضل جعفر بن فرات (متوفا به سال ۳۹۱ ق) می‌نویسد این وزیر از سمرقند کاغذ وارد می‌کرد تا کاتبانی که برای کتابخانه او کتاب‌ها را استنساخ می‌کردند آن‌ها را به کار ببرند.
محمد بن طاهر مقدسی می‌گوید که در سمرقند مخصوصاً برای ابوالفضل وزیر کاغذ می‌ساختند و از مصر هم هر سال مقداری کاغذ می‌آوردند و در کتابخانه او همیشه عده‌ای از کاتبان به کار استنساخ مشغول بودند. سیوطی هم به نقل اخباری در این مضمون می‌پردازد و می‌گوید: «قراطیس سمرقند برای مردم مشرق همان حکم قراطیس مصری را برای اهل مغرب دارد.»
و این کاغذ سمرقندی و کیفیت جهانگیر آن سبب شده تا کشورهای مسلمان آن روزگار، همیشه ترجیح دهند برای خلق آثار ماندگار، از آن استفاده کنند. حتی وقتی بایسنقر میرزا تصمیم به کتابت آن قرآن معروف و عظیم گرفت، دستور داد تا کاغذگران سمرقندی، تمامی تجربه و همت خویش را به کار بگیرند تا بتوانند صفحاتی عظیم از این کاغذ را پدیدآورند و امروز شاهد بقایای این قرآن عظیم بایسنقری در کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی در ابعاد هر صفحه ۱۰۱در۱۷۷ سانتیمتر با مقیاس امروز هستیم که بزرگ‌تر از کاغذهای صنعتی استاندارد امروزین است.
قرآن عظیم بایسنقری: این قرآن عظیم توسط بایسنقر میرزا، فرزند شاهرخ و گوهرشاد و نوه تیمور، به خط محقق جلی بر روی کاغذ سمرقندی کتابت شده و بزرگترین قرآن موجود به خط محقق بر کاغذ سمرقندی است که هم‌اکنون صفحاتی از این مصحف شریف در موزه آستان قدس رضوی، کتابخانه کاخ گلستان، کتابخانه ملی، موزه ایران باستان، کتابخانه ملک و بعضی از مجموعه‌های شخصی باقی است و بیانگر قدرت قلم سحرآمیز هنرمندی است که کتیبه ایوان مقصوره در مسجد گوهرشاد مشهد را در سن ۲۰ سالگی نوشته‌است و بانی مکتب هرات و شاهنامه بایسنقری است.
کاغذ تحریری سمرقندی: نوع دیگری از انواع کاغذهای سمرقندی بوده‌است که به دلیل کیفیت بسیار بالای آن برای کتابت‌های تحریری و غبارنویسی مورد استفاده قرار می‌گرفته که اخبار کاغذیان حکایت از تولید آن تا عصر صفوی دارد.
کاغذ بخارایی: دومین کاغذ تولیدی ایرانیان است که در کارگاه‌های کاغذ سازی بخارا رواج پیدا کرد و به همین ترتیب، نام‌گذاری کاغذ منسوب به مراکز تولیدی آن شد و به تدریج انتشار کاغذ و کاغذسازی از ماوراءالنهر به سمت خراسان ادامه پیدا کرد، که ابن الندیم به آن اشاره دارد: کاغذ خراسانی که از کتان درخراسان ساخته شد، در زمان امویان و سپس در عهد بنی عباسیان رواج کامل داشته‌است. از جمله انواع این کاغذها باید از کاغذ طاهری، طلحی، مأمونی و نوحی نام برد.
کاغذهای طاهری به دستور طاهر دوم، از امری نیشابور، و همین‌طور کاغذ طلحی به دستور طلحه بن طاهر، از امرای طاهری، ساخته شد.
کاغذ مأمونی: ظاهراً از انواع کاغذهایی است که به دستور فضل برمکی در مرو ساخته می‌شد که بعضی آن را کاغذ ذوالریاستین هم گفته‌اند.
کاغذ نوحی: از انواع کاغذهای خراسانی است که نوح بن منصور سامانی در ساخت و ترویج آن نقش مؤثری داشته و به همین نام هم شهرت پیدا کرده‌است.
کاغذ منصوری: در خراسان تاکنون از دو نوع کاغذ منصوری یاد شده‌است که اولین آن منسوب به منصور سامانی است که آن را در شمار کاغذهای بخارایی هم آورده‌اند و دیگری کاغذی است خراسانی که توسط کاغذگر هنرمندی به نام منصور کاغذی ساخته شده‌است و شاید در زمره معدود نمونه‌هایی از کاغذ سازی کاغذیان باشد. وی از اهالی سمرقند بود و نام او را سمعانی، «ابوالفضل منصور بن نصر بن عبدالرحیم کاغذی» نوشته که در سال ۴۲۳ ق وفات یافته‌است.
کاغذ فرعونی: برخلاف اسم آن، از انواع کاغذهای خراسانی است که تا سده پنجم هجری رواج داشته و رقیب سرسخت کاغذ مصری بوده‌است. تاریخ و سابقه ساخت آن را تا نیمه اول سده دوم هجری ذکر کرده‌اند. در یک سند خطی که از این نوع کاغذ به دست آمده، نوشته‌ای به خط عربی با قدمتی تاریخی حدود ۱۸۰ تا ۲۰۰ هجری است که از عهد شیخ الرئیس ابوعلی سینا حکایت دارد و مربوط به یکی از شاگردان اوست. این شاگرد نوشته‌است: «شیخ الرئیس از من خواست تا برای او کاغذ سفید حاضر کنم و چون آوردم پاره‌ای از آن برید و من پنج پاره از آن‌ها را به هم پیوستم که هر کدام ده ورق به قطع چهار یک کاغذ فرعونی بود «(ر.ک. ابن الندیم، «الفهرست»، ص ۳۶).
کاغذ کشمیری: ناحیه کشمیر از هنر و فرهنگ ایرانی بسیار بهره برده‌است؛ از جمله کاغذ کشمیری که خمیر آن همراه با خرده‌های ابریشم همراه می‌شد. این کاغذ مقاوم و نازک بود که پس از آهار مهره بسیار ارزشمند بود و بعضی آن را کاغذ قابل شست‌وشو هم ذکر کرده‌اند.
کاغذ مصلوح: کاغذی بود که هر دو روی آن را آهار مهره می‌کردند و هر دو سمت آن صاف و صیقلی بود.
کاغذهای سایر بلاد ایران: به تدریج ساخت کاغذ از ماوراءالنهر به خراسان و از خراسان به ری و از ری به بغداد و نیز از طریق سلطانیه و زنجان به سمت تبریز جریان یافت، بعد به اصفهان و شهرهای دیگر مانند شام و دمشق و مغرب، و همین‌طور هرات و شهرهای هندوستان راه یافت که به معرفی برخی از آن‌ها می‌پردازیم.
کاغذ سلیمانی: سلیمان بن راشد نام والی خراسان در ایام هارون الرشید عباسی است. ابن الندیم در «الفهرست» خویش از کاغذی نام برده‌است که به دستور وی در خراسان و به نام او ساخته می‌شده‌است.
کاغذ دولت‌آبادی: کاغذیان از دو نوع کاغذ دولت‌آبادی نام برده‌اند که در کاغذ خانه‌های دو نقطه متفاوت تهیه می‌شده‌است: یکی در کاغذ خانه دولت‌آباد نزدیک ری که کاغذ دولت‌آبادی را می‌ساخته و بیشترین نیاز کتابخانه‌هایی نظیر کتابخانه صاحب بن عباد را تأمین می‌کرده‌است. دیگری کاغذ دولت‌آبادی است که در هند و در عصر عادلشاه (۸۹۵–۹۱۶ ق) در محلی به نام دولت‌آباد ساخته می‌شده و از نظر میزان مرغوبیت از کاغذ عادشاهی پست‌تر بوده‌است.
کاغذ عادلشاهی:از انواع کاغذ هندی است که در عصر عادلشاه ساخته می‌شده و آن کاغذی بوده‌است مرغوب با شفافیت و صیقل مناسب که دربارهٔ آن گفته‌اند:
حبذا کاغذ عادلشاهی که هنرور گل بی خارش خواند
قسمت آن، قلم من داند که نثارش، دُر شهوارش خواند
بابا شاه اصفهانی، خوشنویس بزرگ عصر صفوی، ضمن آنکه شعر بالا را در تعریف کاغذ عادلشاهی در «آداب المشق» خویش آورده، می‌گوید: بدان که کاغذ عادلشاهی که کم دانه باشد بهترین کاغذهاست.
کاغذ بغدادی: اولین کارخانه کاغذسازی در بغداد به وسیله فضل بن یحیی برمکی که قبلاً حکمران خراسان بود، ایجاد گردیده‌است. برادر فضل یعنی جعفر برمکی، وزیر هارون الرشید، اسناد رسمی دیوان خلافت را از پوست آهو به کاغذ تبدیل کرد. گوستاو لوبون در کتاب «تمدن اسلام و عرب»، اختراع کاغذ از پنبه و پارچه‌های کهنه را ابتکار مسلمانان می‌داند و می‌نویسد: کارگاه‌های کاغذسازی پس از بغداد، در شام و مصر دایر شد و در ۴۹۴ هجری در مراکش و حدود ۵۰ سال بعد یعنی در ۵۴۵ هجری در اسپانیا یا اندلس تأسیس شد و از اندلس به ایتالیا و سپس به فرانسه راه یافت.
بدین ترتیب، کاغذ ایرانیان از سمرقند به خراسان و از خراسان به ری و بغداد و از بغداد به شام و مصر و شمال آفریقا و از آن جا به اندلس (اسپانیا) و نهایتاً به اروپا راه یافت که فیلیپ در «تاریخ اعراب» به گونه‌ای غیرمستقیم نوشته‌است: صنعت کاغذسازی یعنی سودمندترین چیزی که مسلمانان به اروپا دادند.
کاغذ جعفری: ابن ندیم از این کاغذ نام برده و آن را از شمار کاغذ خراسانی دانسته که به روزگار اقتدار برمکیان ساخته شده و منسوب به جعفر برمکی (مقتول ۱۸۷ ق) است.
کاغذ آملی: در میانه سده‌های هفتم و هشتم هجری، کاغذسازی به آمل راه یافت، چنان‌که عبدالله صیرفی در رساله اش ضمن اشاره به کاغذ آملی، می‌فرماید:
بهترین کاغذ مجموع بلاد از دمشق آید و هند و بغداد
پس سمرقندی باشد مرغوب آید از آمل هم کاغذ خوب
کاغذ ساروی: کاغذ مرغوبی بود که از ساقه‌های برنج ساخته می‌شد و چون محل ساخت آن شهر ساری بود، آن را کاغذ برنج یا کاغذ ساروی گفته‌اند.
کاغذ خُونَج: خونه یا خونا یا خونج که در محدوده زنجان و میانه، در آذربایجان امروز، واقع شده بود، یکی از مراکز بزرگ کاغذسازی بوده‌است که نیازهای کاغذی رَبع رشیدی و تبریز را تأمین می‌کرده. بیشتر مردم این شهر به کاغذسازی در کاغذخانه خویش می‌پرداخته‌اند و از سده هفتم هجری آن جا را به نام «کاغذ کنان» خوانده‌اند.
کاغذ تبریزی: آن را کاغذ گونی تبریزی هم ذکر کرده‌اند که دارای رنگ زرد اخرایی متمایل به طلایی بوده، در برخی منابع به کاربرد آن برای تذهیب و تذهیب معرق اشاره شده و در «مناقب هنروران» هم عالی افندی به آن اشاره کرده‌است.
کاغذ علیشاهی: از انواع کاغذهایی است که در هند ساخته می‌شد و بیشتر در ترکیه عثمانی مورد استفاده قرار می‌گرفت.
کاغذ قاسم بیگی:عالی افندی در «مناقب هنروران» از کاغذ قاسم بیگی نام می‌برد که در حوزه خوشنویسان ترک در سده دهم هجری ساخته می‌شده و از اشتهار خوبی هم برخوردار بوده‌است.
کاغذ شامی: در طرابلس لبنان امروز و شام دیروز، کاغذی لطیف و شفاف و براق ساخته می‌شد که در آن عصر از شهرت خوبی برخوردار بود. ناصر خسرو این کاغذ را بهتر از سمرقندی می‌داند و در سفرنامه اش از آن چنین یاد می‌کند: «آن جا کاغذ نیکو سازند مثل کاغذ سمرقندی بل بهتر و این شهر تعلق به سلطان مصر داشت.»
کاغذ حَمَوی: از انواع کاغذ شامی است که در شهر «حماﺓ» ساخته می‌شد که از نظر مرغوبیت با کاغذ بغدادی برابر نیست. قلقشندی در «صبح الاعشی» ضمن اشاره به قطع آن می‌نویسد که قطع این کاغذ از قطع بغدادی کوچک‌تر است.
کاغذ حَلَبی: از کاغذهای شامی است. کاغذی محکم، استوار و مرغوب که در کارخانه کاغذسازی «وراقه» واقع در شهر حلب ساخته می‌شد.
کاغذ دمشقی: که در ناحیه دمشق ساخته می‌شد و از مرغوبیت خوبی برخوردار بود. همین کاغذ است که در ضمن جنگ‌های صلیبی به وسیله جنگجویان جنگ‌های صلیبی به اروپا راه یافت. هنوز هم اروپاییان به این کاغذ «داماسینه» (Damascine) می‌گویند که تغییر شکل یافته «دمشقیه» است.
بغدادی-هندی-خانبالیغ-اصفهانی-مصری-فرنگی-بخارایی-ترمه-ترمه اصفهانی-آهاری-ابری-ابریشمی-پوست دل آهو-حنایی-خراسانی-ونیزی-فرنگی نو-طلحی-نوحی-فرعونی-جعفری-طاهری-جیهانی-مأمونی-منصوری-مقتابی-دولت‌آبادی.
رنگ‌های کاغذ: پسته‌ای-نخودی-شکری-حنایی
هر چه بر کاغذ نبشته آید بهتر از کاغذ باشد. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۳۶۶).
رقعه منشآتش که همچو کاغذ زر می یرند. (گلستان)
غلامرضا رضایی (زاده ۱۵ مرداد ۱۳۶۳ در شیراز) بازیکن سابق فوتبال اهل ایران است.
وی فوتبال حرفه‌ای را از تیم فجرسپاسی شروع کرده و در سال ۱۳۸۶ به تیم صباباتری پیوست، در سال ۱۳۸۸ به عضویت تیم الامارات درآمد،غلامرضا رضایی با الامارات دوساله بست وبگاه گل در همان سال به تیم فولاد خوزستان پیوستغلامرضا رضایی: از فولاد به تیم‌ملی می‌روم وبگاه روزنامه ورزشی گل و پس از یک فصل در خرداد ۱۳۸۹ به پرسپولیس تهرانرضایی، نوری و فشنگچی به پرسپولیس پیوستند خبرگزاری فارس رفت. غلامرضا رضایی ۱۱ گل ملی در ۵۰ بازی برای تیم ملی را در کارنامه خود دارد.
رضایی در سال ۱۳۸۷ به تیم ملی فوتبال ایران به مربیگری علی دایی دعوت شد؛ که در بازی با تیم ملی فوتبال زامبیا اولین گل ملی خود را به ثمر رساند. وی ۵۰ بازی برای تیم ملی فوتبال ایران انجام داده‌است و ۱۱ گل ملی در کارنامه ورزشی خود دارد. او در جام ملت‌های آسیا ۲۰۱۱ حضور داشت و از بازیکنان فیکس تیم ملی بود و یک گل مقابل عراق برای تیم ملی کشورمان ایران به ثمر رساند.
او از سال ۱۳۸۷تا ۱۳۹۲به‌طور کامل در تیم ملی کشور ایران حضور داشت.
غلامرضا رضایی با تیم ملی کشورمان ایران با سرمربی گری علی دایی قهرمان مسابقات فوتبال غرب آسیا ۲۰۰۸ شد.
تیغ‌ماهی با نام علمی: (Pelecus cultratus (Linnaeus،۱۷۵۸ نوعی ماهی است.
تیغ‌ماهی‌ها جزء کپورماهیان می‌باشد که دارای دندان‌های حلقی ۲ ردیفی به فرمول ۵٫۲-۲٫۵ است. خط جانبی در این ماهی حالت مواج دارد. باله پشتی در ناحیه خلفی بدن قرار دارد که تنها استثناء در بین کپور ماهیان از این نظر، می‌باشد. دارای کیل ساده‌ای در زیر بدن است. دهان این ماهی فوقانی بوده و سطح زی می‌باشد. زیستگاه آن حوضه جنوبی دریای خزر است و در لیست سرخ IUCN در طبقه به شدت در معرض خطر انقراض، قرار دارد. بیشینهٔ اندازه در این ماهی، ۴۵ و به طور میانگین، ۱۸ سانتی متر می‌باشد.
کپور نقره‌ای نام یک گونه از تیره کپورماهیان است. این ماهی بومی چین و شرق سیبری است و برای پرورش ماهی به نقاط دیگر دنیا معرفی شده و در بسیاری از مناطق به صورت گونه مهاجم درآمده و باعث خسارات محیط زیستی شده‌است.
دندان حلقی یک ردیفی (۴-۴)؛ بیشینه درازا ۱۱۷ (میانگین ۳۷)سانتی متر؛ بیشینه وزن ۳۰ کیلوگرم (میانگین ۱۲۰۰ گرم)؛ بدن این ماهی نقره‌ای رنگ، دوکی شکل و از دو پهلو فشرده شده‌است و با فلس‌های ریز پوشیده شده‌است؛ سر ماهی حجیم و سنگین و در انتها باریک می‌شود؛ چشم‌ها به پائین سر نزدیک است؛ خارهای آبششی طویل تر از رشته‌های آبششی بوده و متراکم و به هم چسبیده هستند؛ دهان کوچک و انتهایی و اندکی متمایل به سمت بالاست؛ خط جانبی دارای انحنای کامل است؛ شکم از گلو تا مخرج دارای کیل شکمی تیز است.
تغذیه: از پلانکتون‌های گیاهی.
محل اصلی زندگی این ماهی رودخانه آمور است. ماهیان کپور نقره‌ای هنگامی که درجه آب ۲۳-۲۱ درجه سانتی گراد و رودخانه در حال سیلاب و گل آلودگی باشد به صورت دسته جمعی اقدام به تخم ریزی می‌کنند. در صورتی که آب ساکن باشد عمل تخم ریزی به هیچ عنوان صورت نمی‌گیرد، از اینرو هنگام تکثیر مصنوعی این ماهی، تنها وسیله برای القا تخم ریزی آن، تزریق هورمون هیپوفیز به این ماهی است.
تعداد تخم‌ها ۱۵۰۰۰۰۰-۲۰۰۰۰۰ عدد بوده، به قطر ۱-۰٫۷ میلی‌متر می‌باشند. پس از ۱٫۵ روز تخم‌ها شکفته شده ولاروها پس از استفاده از کسیه زرده و اتمام آن از جلبک‌های چند میکرونی و در صد ناچیزی از پلانکتون‌های جانوری تغذیه می‌کنند، از اینرو این ماهی به نام فیتو فاگ هم خوانده می‌شود. ماهیان نر کپور نقره‌ای در زیستگاه خوددر ۶-۴ سالگی و ماده‌ها در ۶-۵ سالگی بالغ می‌شوند. تکثیر و پرورش این ماهیان به همراه ماهی علفخوار، ماهی کپور و ماهی کپور سر گنده در بیشتر کشورها از رونق چشمگیری برخوردار است. در ایران نیز پرورش این ماهی به علت تغذیه آن از پلانکتون‌های گیاهی که از تولیدات طبیعی استخر هاست از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این ماهیان خواب زمستانی دارند؛ به صدا حساسند و جذب صدا می‌شوند و تا ۱٫۵ متر از آب بیرون می‌پرند.
ماهی خیاطه ( لپک )
نام انگلیسی: Spirlin
نام علمی: Alburnoides bipunctatus ( Bloch، 1782 )
پراکنش در ایران: حوضه دریای خزر دریاچه ارومیه دریاچه نمک و حوضه رودخانه‌های کر، دجله و کارون، زاینده رود و تجن. گهگاهی در قنات‌ها هم صید می‌شود.
ویژگیهای مرفولوژیک: بدن برآمده، دهان میانی و شکاف دهان افقی است. دندان حلقی دو ردیفی ( ۴،۲-۲،۵یا ۵،۲-۲،۵ ) بیشینه درازا ۱۴٫۵( میانگین ۷٫۸ ) سانتی متر؛ بیشینه وزن ۲۰( میانگین ۴٫۳ ) گرم؛ روی بدن به غیر از خط جانبی یک خط منحنی دیگر هم زیر آن قرار دارد؛ به هنگام جفتگیری و تخم ریزی در روی خط جانبی نوارهای تیره رنگی که از پیش سر پوش آبششی تا قاعده باله دمی امتداد دارد ظاهر می‌شود. دارای روده کوتاهی است.
پلانکتونها و حشرات
ماهی خیاطه به صورت دسته جمعی در آبهای زلال رود خانه‌ها یا قنات‌هایی با جریان سریع مشاهده می‌شوند. تخم ریزی در اردیبهشت و اوایل تیر ماه صورت می‌گیرد.
ارزش اقتصادی: ماهی خیاطه فاقد ارزش اقتصادی است.
ارتباط فرانسوی یا رابط فرانسوی یک فیلم سینمایی هالیوودی در ژانر جنایی و دلهره‌آور محصول سال ۱۹۷۱ به کارگردانی ویلیام فریدکین است.
فیلمنامهٔ این فیلم توسط ارنست تایدیمن و با اقتباس از کتاب "ارتباط فرانسوی" اثر رابین مور نوشته شده‌است.
فیلم دربارهٔ دو پلیس شهر نیویورک است که در تلاش‌اند محمولهٔ هروئینی را که از فرانسه وارد می‌شود متوقف کنند.
بنیاد فیلم آمریکا ( بفا ) این فیلم را هشتمین فیلم هیجانی و دلهره آور تمام دوران ها انتخاب کرده است.
در فیلم، جین هکمن در نقش کارآگاه پلیس، «جیمی (پاپای) دویل»، فرناندو ری در نقش قاچاقچی فرانسویِ هروئین، «آلن شارنیر» و روی شایدر در نقش دستیار جیمی «بادی کلودی روسو» به ایفای نقش پرداخته‌اند.
"ارتباط فرانسوی" اولین فیلم با درجهٔ R بود که توانست جایزه اسکار بهترین فیلم را از زمان ارائهٔ سیستم درجه‌بندی فیلم بنیاد فیلم آمریکا (بفا) به‌دست آورَد. جایزه اسکار بهترین بازیگر نقش اول مرد نیز به جین هکمن به خاطر بازی در این فیلم رسید. این فیلم همچنین جوایز اسکار بهترین کارگردانی، بهترین تدوین، و بهترین فیلم‌نامهٔ اقتباسی را به‌دست آورَد.
"ارتباط فرانسوی" نامزد دریافت جایزه اسکار بهترین فیلمبرداری و بهترین بازیگر نقش مکمل مرد برای فرناندو ری و جایزه اسکار بهترین تدوین صدا نیز شده بود که نتوانست این جوایز را به‌دست آورَد.
"ارتباط فرانسوی" در نظرسنجی "نیویورک دیلی نیوز"، با کسب ۳۶ درصد آرا، بهترین فیلم پلیسی تاریخ سینما انتخاب شد. شایان ذکر است که ماجرای این فیلم به صورت دنباله دار و در دو سری ۱ و ۲ ساخته شده است.
کارآگاه «جیمی دویل» (جین هاکمن) به همراه دستیارش بادی روسو (روی شیدر)، از محمولهٔ هروئینی که قرار است به نیویورک وارد شود، مطلع می‌شوند و قصد دارند جلو آن را بگیرند. از طرفی، رئیس فرانسویِ قاچاقچیان به نام «آلن شارنیه» (فرناندو ری) قصد دارد به هر قیمتی شده، محموله را به مقصد برساند….
جین هکمن، در سری اول با صدای ناصر طهماسب و در سری دوم با صدای ایرج ناظریان
فرناندو ری، در سری اول با صدای احمد رسول زاده و در سری دوم با صدای ایرج رضایی
مرواریدماهی یا کولی ایرانی یک نوع ماهی کوچک لُجّه‌زی (پلاژیک) است.
زیستگاه اصلی آن در ایران حوضه جنوبی خزر قرار دارد اما به‌طور ناخواسته توسط انسان به سایر مناطق ایران از قبیل دریاچه زریوار مریوان، هامون، سیستان، استخرهای پرورش ماهی سمنان منتقل شده‌است.
دارای دندان حلقی دو ردیفی به فرمول ۵، ۲-۲، ۵؛ فاقد سبیلک است. معمولاً ۴۰ گرم وزن پیدا می‌کند و بیشینه درازای آن به ۲۵ سانتی متر می‌رسد. بدن مرواریدماهی کشیده و از دوسو فشرده است. شکاف دهانی به طرف بالا قرار دارد و دهان زبرین می‌باشد. قاعده باله مخرجی طویل‌تر از باله پشتی است. ناحیه شکم بین باله شکمی و مخرجی دارای فلس می‌باشد. پهلوها و شکم این ماهی به رنگ نقره‌ای است.
پلانکتون‌ها، کرم‌ها، لارو حشرات.
این ماهی به صورت گله در سطح آب‌های ساکن با جریان کم و پوشیده از گیاهان آبزی زندگی می‌کند و به ساحل نیز نزدیک می‌شود.این ماهیان زمستان را به صورت دسته‌هایی در عمق آب و مناطق امن به سر می‌برند. زمان تخم ریزی از فروردین تا خرداد ماه می‌باشد. تخم‌ریزی توأم با سر و صدا، در دهانه رود خانه‌ها و در هنگام شب صورت می‌گیرد. ماهی نر در این زمان دارای دانه‌های مرواریدی شکل بر روی سر و پشت می‌گردد. تخم‌های چسبناک بر روی گیاهان آبزی و سنگ‌ها ریخته شده و به آن‌ها می‌چسبند.
تعداد تخم‌ها تقریباً ۱۵۰۰ عدد است. دوره انکوباسیون بر حسب دمای آب حدود ۷ روز است که پس از آن تخم‌ها از لارو بیرون آمده و پس از اتمام کیسه زرده از پلانکتون‌ها تغذیه می‌کنند. بچه ماهیان در اواخر سال اول عمر خود به طول ۵-۳ سانتی متر و در سنین ۳-۲ سالگی به حد بلوغ می‌رسند. ماهی مروارید با ماهی چشم قرمز و سایر کپور ماهیان اختلاط پیدا می‌کنند. این ماهی غذای خوبی برای سایر ماهیان از جمله اردک‌ماهی و سوف‌ماهی می‌باشند.
ارزش اقتصادی: گوشت ماهی مروارید خشک بوده، فاقد ارزش اقتصادی است ولی از فلس‌های آن مروارید مصنوعی می‌سازند. از این ماهی به عنوان طعمه برای صید سایر ماهیان نیز استفاده می‌شود.
کپور سرگنده از ماهی‌های آب شیرین و یکی از کپورهای آسیایی است.
تغذیه‌ان از پلانکتون‌های جانوری و گیاهی است.
ماهی کپور سر گنده دارای ارزش اقتصادی می‌باشد و تکثیر و پرورش مصنوعی آن نیز معمول است. پراکنش این ماهی در ایران حوضه دریای خزر و دیگر نقاط است.
دندان حلقی یک ردیفی(۴-۴)؛ بیشینه درازا و وزن به ترتیب ۱۱۰سانتی متر و ۳۵ کیلوگرم (میانگین ۳۸ سانتی متر و ۲۲۰۰ گرم)؛ سطح ساینده دندان‌های حلقی فاقد شیارند. شبه کپور نقره‌ای است اما در این ماهی کیل شکمی تیز محدودتر بوده و بین باله‌های لگنی و مخرج واقع شده‌اند و همچنین باله‌های سینه‌ای تا قاعده باله‌های لگنی می‌رسند؛ علاوه بر این رنگ آن تیره تر، سر بزرگتر و چشم پائین تر از محور طولی بدن قرار دارد؛ خارهای آبششی این ماهی نیز بسیار نزدیک به یکدیگر و در قاعده به هم چسبیده هستند. سرپوش آبششی به‌طور مشهودی از پایه باله سینه‌ای جلوتر رفته‌است.
محل اصلی زندگی این ماهی در رودخانه آمور می‌باشد. این ماهیان به صورت گروهی اقدام به تخم ریزی می‌کنند. تخمریزی در هنگام سیلابی بودن رودخانه و گل آلودگی آن صورت می‌گیرد. دمای مناسب آب برای تخم ریزی ۲۵-۲۲ درجه سانتی گراد می‌باشد. تعداد تخم‌ها ۱۲۰۰۰۰۰-۲۰۰۰۰۰ عدد و قطر آن‌ها ۱٫۱-۱ میلی‌متر می‌رسد. تخم‌ها به صورت شناور در آبند و پس از ۱٫۵-۱ روز تبدیل به لارو می‌شوند.لاروها پس از جذب کیسه زرده هنگامی که به طول ۸-۷ میلی‌متر می‌رسند، تغذیه فعال خود را آغاز می‌کنند. در محیط اصلی زندگی بلوغ جنسی در ماهیان نر ۷-۶ سالگی و در ماده‌ها ۸-۷ سالگی است.
گرداورنده:تکاور محمدیان
زَردَک، زَردَک خزری یا سس‌ماهی خزری با نام علمی:" Barbus brachycephalus caspius"، توصیف از بِرگ (Berg) در سال ۱۹۱۴.
این ماهی از جنس ماهی‌های زردپر است.
لای‌ماهی در دریای خزر پراکنش داشته و در خانواده کپورماهیان است. این ماهی همه‌چیزخوار است.
در شمال ایران به آن تیل‌خوس یا چل خوس (به معنی گِل‌خواب) نیز گفته می‌شود.موزه تاریخ طبیعی دانشگاه سبزواری . بازدید: ژوئیه ۲۰۱۴.
دارای دندان‌های حلقی یک ردیفی با فرمول ۴–۵ می‌باشد. حداکثر طول و وزن در این ماهی به ترتیب، ۶۳ سانتی‌متر و ۱۶۰۰ گرم (میانگین ۲۰ سانتی‌متر و ۱۱۰ گرم) می‌باشد. بدن این ماهی ضخیم و تا حدی گرد و از دو پهلو کمی فشرده‌است. خط جانبی کامل و بدن از فلس‌های ریزی پوشیده شده‌است. دهان کوچک و فوقانی و دور همه باله‌ها گرد است. میان باله دمی فرورفتگی کمی وجود دارد. ساقه دمی کوتاه و کلفت بوده و بدن از ماده لزجی پوشیده شده‌است. باله دمی آن‌ها حالت چنگالی ندارد. چشم‌ها قرمز رنگ است. یک جفت سبیلک کوتاه دارد. رنگ بدن در طرفین سبز زیتونی با جلوه‌ای طلایی و باله‌ها به رنگ تیره‌است.
لای ماهی همه چیز خوار است و از کفزیان، نوزاد حشرات، نوزاد نرم‌تنان و گیاهان آبزی تغذیه می‌کند.
در ۳ تا ۴ سالگی بالغ می‌شود. تعداد تخم‌ها در این ماهی ۳۰۰۰۰۰ تا ۴۰۰۰۰۰ عدد است. این ماهی پس از ۳ سال به وزن ۵/۰ کیلوگرم می‌رسد و دارای خواب زمستانی است. ماهی نر از سن دو سالگی که طولی برابر با ۱۲ سانتی‌متر دارد به علت طویل بودن باله شکمی و تعداد زیاد شعاع‌ها، از ماهی ماده تمیز داده می‌شود.
لای ماهی در عمق دریاچه‌ها و رودخانه‌هایی که دارای جریان کم و پوشیده از گیاهان آبزی باشد، زندگی می‌کند. پراکندگی و انتشار لای ماهی در آب‌ها حتی شامل اب‌های لب شور و از طرفی تا رودخانه‌های به ارتفاع ۱۶۰۰ متر نیز می‌باشد. لای ماهی در روز خود را از نور مخفی می‌کند و با شروع شب برای تغذیه فعال می‌شود. این ماهی پس از جستجو و یافتن آبزیان کفزی شامل لارو حشرات و نرم‌تنانی که در درون لجن خود را مخفی کرده‌اند، از آن‌ها تغذیه می‌کند. زمان تخم ریزی بر حسب دمای آب بین ماه‌های اردیبهشت تا تیر است. دمای مناسب آب برای تخم‌ریزی ۲۰–۱۹ درجه سانتی گراد می‌باشد.
ماهیان بالغ قبل از تخم ریزی به صورت دسته جمعی، در کنار ساحل شنا می‌کنند. طول مدت تخمریزی ۲–۵/۱ ماه است و تخم‌ها در هر هفته ریخته می‌شوند. هنگامی که ماهی ماده تقریباً ۵۰۰ گرم وزن دارد، تعداد تخم‌ها حدود ۳۰۰۰۰۰ عدد است. لاروها در دوران آرامش با طول تقریبی ۵–۴ میلی‌متر دارای غده چسبناکی در سر می‌باشند که توسط این غده، تا زمانی که ذخیره غذایی در کیسه زرده موجود است، خود را به گیاهان آبزی می‌چسبانند. با اینکه رشد لای ماهی از ماهی کپور کمتر است، به علت مقاومت زیاد این ماهی در مقابل بیماری‌ها و خوشمزه بودن گوشت آن، پرورش آن رایج گشته‌است.
ماهی قرمز ، که به نام‌های ماهی طلایی، ماهی گلی، ماهی حوض نیز خوانده می‌شود، گونه‌ای ماهی از سردهٔ کپورچه‌ها است.
ماهی قرمز به صورت طبیعی در آب‌های شیرین ساکن و تقریباً ساکن با سرعت ناچیز که پوشیده از گیاهان آبزی و دارای بستر نرمی هستند زندگی می‌کند و غالباً همراه ماهیان برکه‌ای دیده می‌شوند.
زیستگاه اصلی آن معمولاً در سیبری و آسیای جنوب شرقی است. انتشار این ماهی توسط انسان صورت گرفته و به این علت در رودخانه‌های اروپا دیده می‌شود.
ماهیان قرمز از جمله گونه‌های غیر بومی بسیاری مناطق جهان هستند و در مقابل شرایط نامساعد محیطی مقاومند.
اهلی‌سازی آن نزدیک به هزار سال پیش در چین صورت گرفت. از این ماهی، ماهیان حوض طلایی و سایر انواع آن مانند دم چادری، سر شیری، و چشم تلسکوپی که در چین و ژاپن پرورش داده می‌شوند، به وجود آمده‌اند.
در قرن ۱۷ این ماهی به عنوان ماهی تزئینی وارد اروپا شد و از آن هنگام پرورش این ماهی در ایتالیا، جنوب فرانسه و پرتغال معمول شده‌است. به علاوه این ماهی به‌طور وحشی نیز در رودخانه‌های جنوب اروپا پراکنده و انتشار یافته‌است.
در ایران نیز این ماهی در حوضچه‌های دریای خزر، دریاچهٔ ارومیه، دریاچهٔ هامون و رودخانهٔ کارون یافت می‌شود.
میانگین طول ماهی‌های قرمز ۱۸ سانتی‌متر با بیشینهٔ درازایی برابر با ۳۵ سانتی‌متر است. آن‌ها اغلب جرمی نزدیک به ۱۹۷ تا ۲۰۰ گرم دارند. اگرچه جِرم بعضی نمونه‌ها به ۲٫۵ کیلوگرم نیز می‌رسد. آن‌ها دارای دندان حلقی یک ردیفی (۴–۴) هستند.
بدن این ماهی از نظر شکل ظاهری شبیه ماهی کپور و ماهی برکه‌ای است. شکم و پهلوها نقره‌فام و بالهٔ دمی فاقد خال‌های سیاه است. تعداد فلس بر روی خط جانبی آن ۲۸ تا ۳۲ عدد و نخستی کمان آب‌ششی در انواع رشد یافته دارای ۳۹ تا ۵۰ عدد خار است. دهان این ماهی نیمه‌تحتانی است و پولک‌های بدنش بزرگ و ضخیم و دندانه‌دار هستند. پردهٔ صفاق در این گونه از ماهی‌ها تیره ‌است.
این ماهی در سن ۴–۳ سالگی به بلوغ می‌رسد و طول آن به ۱۵ تا ۲۰ سانتی‌متر می‌رسد. هنگامی که مواد غذایی فراوان باشد، این ماهی در اواخر سن ۲ سالگی بلوغ می‌یابد.
طول عمر یک ماهی قرمز خانگی می‌تواند از ۱۰ سال هم بیشتر شود و به ۵۰ سال نیز برسد.
این ماهی می‌تواند از تخم‌های لقاح‌نیافته نیز به وجود آید. در واقع بعد از تخم‌ریزی، اسپرم وارد تخم می‌شود ولی با آن ترکیب نشده، از بین می‌رود و تنها باعث تحریک تخم شده و شروع به تقسیم می‌کند. این اسپرم می‌تواند متعلق به ماهیان نر همین زیرگونه یا اسپرم سایر کپورماهیان باشد. از تخم‌هایی که عمل لقاح در آن‌ها انجام نگرفته‌است فقط ماهیان ماده به وجود می‌آیند. چنین تولید مثلی نوعی بکرزایی است؛ بنابراین، ماهیان ماده نیز قادر به حفظ و بقای نسل خود هستند.
زمان تخم‌ریزی بر حسب ماه‌های سال خورشیدی در فروردین و اردیبهشت و دمای اّب مناسب برای تخم‌ریزی ۱۸ تا ۲۲ درجهٔ سلسیوس است. تعداد تخم‌ها ۱۶۰ تا ۳۸۰ هزار عدد است که در سه مرحله افشانده می‌شوند و دورهٔ نهفتگی آن‌ها ۵ تا ۷ روز است. لاروها دارای بدنی شفاف هستند به‌طوری‌که به‌آسانی می‌توان اندام‌های داخلی آن‌ها را مشاهده نمود. لاروها توسط غده‌هایی که در سر دارند خود را به گیاهان آبزی می‌چسبانند و پس از طی دورهٔ آرامش و جذب کیسهٔ زرده، شروع به تغذیه از پلانکتون‌ها می‌کنند. رنگ بدن این ماهیان ابتدا خاکستری یا سبز زیتونی است، ولی پس از چند ماه و برخی از آن‌ها پس از ۲ سال تغییر رنگ می‌دهند. تغییر رنگ در بعضی از آن‌ها کم و در برخی اصلاً دیده نمی‌شود.
ماهی قرمز برای تزئین حوض و آکواریوم مناسب است و به همین دلیل، تعداد زیادی از آن‌ها هر ساله در آکواریوم‌ها و حوض‌های مردم سراسر جهان نگهداری می‌شوند.
همانند اکثر ماهی‌های کپور، ماهی قرمز مقادیر زیادی مواد زائد از طریق دفعی و از طریق آبشش‌ها به داخل آب دفع می‌کند که باعث کدر شدن آب نیز می‌شود. تجمع این مواد زائد تا حد سمی در مدت زمان نسبتاً کوتاهی رخ می‌دهد و ممکن است به سرعت ماهی قرمز را بکشد. برای گونه‌های ماهی قرمز از نوع معمول و از نوع ستارهٔ دنباله‌دار، هر ماهی نیاز به حدود ۷۶ لیتر آب دارد. ماهی تزئینی که کوچک‌تر است نیاز به حدود ۳۸ لیتر آب برای هر ماهی دارد. میزان سطح آب تعیین می‌کند که چه مقدار اکسیژن در داخل آب حل و منتشر می‌شود. هوا دادن فعال به وسیلهٔ پمپ آب، فیلتر یا فواره به‌طور مؤثری میزان سطح را افزایش می‌دهد. هر هفته باید ۱۰ تا ۱۵ درصد آب ظرف، عوض شود.
ماهی قرمز در ردهٔ ماهی‌های آب سرد قرار می‌گیرد و می‌تواند در آکواریوم‌های گرم‌نشده و در دمایی که برای انسان راحت است، زندگی کند. با این وجود، تغییر دمای سریع (برای مثال در یک ساختمان اداری در زمستان که شب‌ها بخاری خاموش می‌شود) می‌تواند آن‌ها را سریعاً بکشد. به‌ویژه اگر آکواریوم کوچک باشد. در هنگام اضافه کردن آب به آکواریوم نیز باید مراقب بود. زیرا ممکن است آب اضافه شده دمای متفاوتی داشته باشد. دماهای زیر ۱۰ درجه سانتی‌گراد برای گونه‌های تزئینی خطرناک هستند. با این حال، گونه‌های معمول و ستارهٔ دنباله‌دار می‌توانند در دماهای مختصر پایین‌تر نیز زنده بمانند. دمای خیلی بالا (بیش از ۳۰ درجه سانتی‌گراد) نیز می‌تواند به ماهی قرمز آسیب برساند. با این وجود، دماهای بالا ممکن است با تشدید چرخهٔ زندگی انگل‌ها، برای مبارزه با آلودگی تک‌یاختگان کمک‌کننده باشد و بدین طریق این آلودگی‌ها سریع تر برطرف شوند. دمای کمال مطلوب برای ماهی قرمز میان ۲۰ درجه تا ۲۲ درجه سانتی‌گراد است.
مانند دیگر ماهی‌ها، ماهی قرمز علاقه‌ای به زندگی با انسان‌ها ندارد. در حقیقت، دست زدن به ماهی قرمز می‌تواند برای آن خطرناک باشد، زیرا می‌تواند باعث آسیب دیدن یا برداشته شدن پوشش محافظتی نازک ماهی شود و می‌تواند پوست ماهی را در معرض آلودگی به باکتری یا انگل آبی قرار دهد. با این حال، ماهی قرمز می‌تواند با شنا کردن در سطح آب در هنگام غذا به افراد پاسخ دهد و طوری عادت و آموزش داده شود تا تکه‌های غذا را از دست انسان بگیرد. شهرت ماهی قرمز در زود مردن، معمولاً ناشی از مراقبت ضعیف از آن است.
اگر ماهی قرمز مدت زمانی طولانی در تاریکی بماند، به تدریج تغییر رنگ می‌دهد تا اینکه تقریباً خاکستری می‌شود. ماهی قرمز در پاسخ به نور، رنگدانه تولید می‌کند. ماهی سلول‌هایی بنام کروماتوفور دارد که رنگدانه تولید می‌کنند و این رنگدانه‌ها با منعکس کردن نور به ماهی رنگ می‌دهند. آنچه که تعیین‌کننده رنگ ماهی است، نوع رنگدانه در سلول‌ها، تعداد مولکول‌های رنگدانه در سلول‌ها و نحوهٔ آرایش رنگدانه‌ها در داخل سلول (پراکنده یا گروهی) است.
از آنجایی‌که ماهی قرمز گیاهان زنده را می‌خورد، نگهداری آن در آکواریوم گیاهی دردسرساز است. فقط گونه‌های گیاهی اندکی همچون کریپتوکورین و آنوبیاس می‌توانند در اطراف ماهی قرمز زنده بمانند و حتی باید مراقب بود تا همین گونه‌های گیاهی نیز توسط ماهی قرمز از ریشه کنده نشوند. گیاهان پلاستیکی معمولاً با دوام‌تر هستند. اما شاخه‌های آن‌ها ممکن است در صورت تماس ماهی با آن‌ها باعث تحریک یا صدمه زدن به ماهی شوند.
این ماهی همه‌چیزخوار است. در حیات وحش، غذای ماهی قرمز عبارت از سخت‌پوستان، حشرات و مواد گیاهی است. مانند اکثر ماهی‌ها، آن‌ها به صورت فرصت‌طلبانه و دائمی غذا می‌خورند. بیش از حد غذا دادن به آن‌ها، معمولاً موجب مسدود شدن روده‌های ماهی شده و می‌تواند برای سلامتی آن‌ها مضر باشد. این وضعیت بیشتر برای ماهیان قرمزی که با زادگیری گزینشی پدید آمده باشند رخ می‌دهد. چرا که دارای روده پیچ در پیچ هستند. زمانی‌که غذای زیادی داده شود، مواد دفعی و زائد نیز بیشتر می‌شود که تا حدی به دلیل هضم ناقص پروتئینها است. گاهی با دیدن خروج مواد دفعی از پارگین ماهی می‌توان پی برد که غذای زیادی به ماهی داده شده‌است.
غذای مخصوص ماهی قرمز نسبت به غذای مرسوم ماهی‌ها پروتئین کمتر و کربوهیدرات بیشتری دارد. این غذا به دو شکل فروخته می‌شود: پوسته‌ای که روی آب شناور می‌شود و حبه‌ای که به زیر آب می‌رود. می‌توان به این غذا موادی از قبیل لوبیای غلافدار (با برداشتن پوسته خارجی)، سبزی‌های برگی سفید شده و کرم حشره افزود. افزودن آرتمیا (میگوی آب شور) به غذا ممکن است برای ماهی قرمزهای جوان سودمند باشد. همانند همهٔ دیگر جانوران، ذائقه ماهی‌های قرمز ممکن است متفاوت باشد.