زبان‌های ترکی دست کم از اواخر دوره اشکانی، با پدیدار شدن تیره‌هایی از نژاد بزرگ ترک و پس راندن تیره‌های خشن سِکای (شاخه‌ای بزرگ از نژاد آرین/ایرانی) در مرزهای شمال خاوری/فراودان یا ماوراءالنهر)، در همسایگی با زبان‌های ایرانی بوده‌اند. احتمالاً نخست با زبان‌های سُغدی و خوارزمی تماس داشته‌اند،(این زبان‌ها با جنگتازی مغولان در سده ۱۳ میلادی از میان رفتند). از زمان اشکانیان تا دوران ساسانی، کشمکش‌ها و درگیری‌هایی میان حکومت‌های نیرومند ترک‌تبار همچون «گوک ترک، هُون و هپتال» در مرزهای شمال خاوری قلمرو این سلسله‌ها بوده‌است، گاهی نیز اقدام به صلح می‌کرده‌اند (از موارد آن برقراری پیوند خویشی میان خاندان شاهی و خاقان ترک بود. برای نمونه؛ خسرو پرویز نوه دختری گوک ترک، فرزند هرمز چهارم از پادشاهان نامی ساسانی است). بسیاری از بخش‌های شاهنامه فردوسی روایتی آمیخته با افسانه و الهام گرفته از نبردهای میان دو گروه بویژه از دوران اشکانی است؛ اگر چه نام‌های تورانیان در شاهنامه نشان می‌دهد آنان نه تیره‌های ترک بلکه مردمانی با شاخه زبان‌های ایرانی و احتمالاً سِکای بوده‌اند. با فروپاشی شاهنشاهی ساسانی و چیرگی اعراب مسلمان بر قلمرو ایران در زمان خلفای راشدین، حکومت‌های ترک‌تبار که پس از گوک ترک دامنه قدرت کمتری داشتند در همسایگی سرزمین‌های گشوده شده به دست مسلمان قرار گرفتند. اعراب کم و بیش در واپسین مرزهای خاورین شاهنشاهی ساسانی، دست از پیشروی به سوی سرزمین‌های ترک نشین برداشتند (گویا عمر بن خطاب، دومین خلیفه راشدی اعراب مسلمان را از رویارویی و درگیری با ترکان پرهیز داده بود؛ اشتباه در خواندن برخی حدیث‌ها و روایت‌ها نیز مطرح شده‌است، از سویی نیز آوازه گوک ترک و توان لشکری خاقان به گوش اعراب رسیده و شاید پنداری اغراق‌آمیز از سپاهیان ترک داشته‌اند؛ اگرچه آنان ارتش نیرومند ساسانی را که چندین بار لشکریان خاقان را شکست داده بود، مغلوب کردند ولی انگار در آغاز تا اندازه از درگیر شدن با ترکان واهمه داشتند). سرانجام اسیر شدن شدن شماری از ترکان در سرزمین فرارودان و با گروش گروه‌هایی از ترکان به اسلام، رفته رفته به سرزمین‌های اسلامی راه یافتند و با ضعیف شدن خلفای عباسی و از میان برداشتن حکومت‌های ایرانی‌تبار همچون سامانیان، صفاریان و آل بویه، بیشترین سلسله‌ها را به قدرت رساندند. (از آن جمله‌اند؛ غزنویان، سلجوقیان که نیرومندترین سلسله ترک‌تبار پس از «گوک ترک» شناخته می‌شود، خوارزمشاهیان که دورگه ترک و خوارزمی‌اند، تیموری، عثمانی، آق‌قویونلو، قراقویونلو، صفوی، افشار و قاجار) حدود هزار و پانصد سال نزدیکی و درآمیختگی زبان‌های ترکی و ایرانی (بویژه فارسی، که سلسله‌های ترک نیز آن را در قلمرو خود رسمی کرده و به آن خدمات شایانی نمودند)، مایهٔ اثرگذاری هر دو خانواده زبانی برهم شده‌است. از آنجا که خاستگاه نژادهای ترک و مغول نزدیک به هم دانسته شده (بلندشت‌های شمال چین)، آمیختگی و در پی آن همانندی‌های زبانی فراوانی دارند. در گذشته گمان بر آن بود که شاخه زبان‌های ترکی و مغولی و تانغوزی از یک ریشه‌اند که امروزه دیگر این نظریه چندان معتبر نیست؛ زبان‌های ترکی، خانواده زبانی مستقلی است که نزدیک به ۱۸۰ میلیون گویشور در سراسر دنیا برای آن تخمین زده می‌شود. بزرگ‌ترین زبان از این خانواده، ترکی استانبولی در بلندشت‌های آناتولی (ترکیه امروزی) است. (ناگفته نماند، کنشگری برخی تارنماها و وب‌نوشت‌های پان‌ترک و در پی آن باستان‌گرای ایرانی/پان‌آریا، از راه فرونمایی (تحقیر)، اهانت، سیاه‌نمایی و نوشتن مطلب‌های نه چندان درست بر علیه هم، حس بدبینی و دشخواهی میان برخی کاربران ترک‌زبان و فارسی‌زبان را در سایبر دامن زده‌است… بیراد و ضعیف نشان دادن زبان‌های یکدیگر، اهانت به چهره‌ها و جریان‌های برجسته تاریخی هر کدام، دشنام گویی، ازآن خود نشان دادن سرایندگان و دانشمندان نامی، ریشه‌شناسی‌های نادرست واژگان برای بیراد نمایاندن زبان‌ها و… از جمله درون‌مایه‌های تکراری این گروه هاست) زبان‌های فارسی و ترکی از دیرگاهان در سرزمین‌های پهناوری با یکدگر نزدیکی و آمیختگی داشته‌اند، وام‌واژه‌های فراوانی از هر یک به دیگری راه یافته‌است… شماری چند از وام‌واژه‌های ترکی در فارسی (چیدمان برپایه الفبا نیست): خان = خدیو / زَندبُد / مهتار… پرکاربرد بوده و خانزاده، خانزادی، خان خانی، خانجان، خانباجی، خان‌داداش، خان‌دایی، خان عمو، خان بابا،... از واژه‌های برگرفته آن هستند. خوانین و خانات جمع عربی آن می‌باشد _ خانوم = بانو /... بسیار در گفتار فارسی‌زبانان پرکاربرد است؛ گویا همان واژه خان بوده که حالت مؤنث یافته در ترکی کهن. _ بیگ = بزرگ؛ بیگلر، بیگلری، بیگلربیگی، بیگم، بگ، بک، بیک،... هم‌خانواده با آن هستند، کاربرد بسیار کمی در فارسی دارد. _ شلوغ = پرانبوه / انبوهی،... بسیار در فارسی پرکاربرد است؛ شلوغی، شلوغبازی، شلوغ پلوغ، شلوغکن،... برگرفته از آن هستند. _ جلو = پیش / پیش رو /... بسیار در فارسی پرکاربرد است. جلودار، جلوباز، جلوبندی، جلوگیری، عقب جلو،... برگرفته از آن است؛ ریشه آن در ترکی، چمای (معنی) لگام یا افسار اسب داشته _ آقا = مه /مهتر / مهتار / بزرگ /... بسیار در فارسی پرکاربرد است. آغا، آقایان، آقایی، آغ، آ، آغاسی، آداداش،... از ریشه آن است. شاید ریشه‌ای مغولی داشته باشد. _ قلی = برده / چاکر /... _ بشقاب = پیشدستی /... _ توپ، تفنگ (ریشه‌شناسی ناترکی نیز برای آن دانسته شده) _ چُپق = گونه‌ای ابزار که در گذشته با آن توتون می‌کشیده‌اند _ جار = بانگ _ قراول = پیشاهنگ / طلایه‌داران لشکر _ خاقان = سرور همه تیره‌های ترک بوده _ یُرغه / یُرغا = راهوار _ و… سراغ = دنبال، چاپار = پیک، ترمبیل = دست و پا چلفتی، هردمبیل = درهم برهم، اُلنگ = سبزه‌زار، دنج = دلشت/جای خلوت دلپذیر، کشیک = نگهبان/پاسبان، داروغه = کلانتر/شبگرد، گزمه = سرباز/شبگرد، چاووش = رزم‌آرا/آراینده لشکر، کمک = یاری، آذوقه = اَوژَند، قاطر = خرسپ/استر، قائم = پنهان، اردک= بَت، چمباتمه = قنبرک زدن، چاتمه، چخماق = آتش‌زنه، ایشیک = درگاهی، قالپاق = چرخ‌پوش، قرم‌ساق = دشنامی زشت، قرم‌دنگ =همان دشنام، قرم‌پف =همان دشنام، تیول = زمین دهشی شاه، اُلکای = مرز / بوم، باشی = سر، چی = گر/گار، ایل = زَند، … از آن جمله‌اند.