moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
زبان مردم شهر خلخال و اکثر روستاهای اطراف آن زبان ترکی آذربایجانی است.https://khalkhal.ostan-ar.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=16&pageid=2955 ||title=وب سایت رسمی فرمانداری شهرستان خلخال یکی از نسخ خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی که جزو میراث فرهنگی خلخال می باشد کتاب قاعده ی زبان تركي است که در سال ۱۲۸۹ هـ.ق توسط عبدالعلي بن ميرزا فضلعلي خلخالي نوشته شده است.نسخه خطی مذکور در کتابخانه مجلس شورای اسلامی به شماره ی ثبت ۶۱۸۵۱/۸۲۵۶ محافظت می شود و آنرا " قواعد زبان ترکی " و در شناسنامه کتب خطی ، " دستور زبان ترکی " نامیده‌اند .https://khalkhal.ostan-ar.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=16&pageid=2955 ||title=وب سایت رسمی فرمانداری شهرستان خلخال
تعدادی از آبادی های شمال خلخال کُردنشین هستند و به لهجه کُردی کرمانجی سخن می‌گویند؛ در تعدادی از روستا های بخش شاهروداهالی به زبان تاتی صحبت می کنند.https://khalkhal.ostan-ar.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=16&pageid=2955 |وب سایت رسمی فرمانداری شهرستان خلخال واکثریت مردم شهرستان مسلمان و شیعه مذهب هستند ؛ اقلیتی نیز در بخش خورش رستم پیرو مذهب سنی هستند.
https://dana.ir/amp/47307/dana.ir/47307/%DA%AF%D8%B0%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%84https://zhinbook.ir/product/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%DB%95-%D8%B9%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%84-%DA%A9%D9%8F%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AC/
فرش خلخال در گذشته رواج بسیاری داشته و از رونق افتاده، ولی در سال‌های اخیر کوشش برای احیای آن صورت گرفته‌است.
در جاده اسالم برخی مکان‌ها در استان اردبیل و برخی در استان گیلان هستند، همانند: خرجگیل، شرشر، یالَ پیچ (پیچ بزرگ)، شوندَوْل، معدن، وَرگَه دَرَه، اسب هونی، مَتَش، لَرزَره، چَرَه سو، کرمان، گردنه الماس، مجره و خوجین. تلاش‌ها برای ثبت جاده اسالم در یونسکو به عنوان میراث جهانی ادامه دارد.
جشن رغایب یا جشن آرزوها که در مناطق مختلف آذربایجان به «اولولر بایرامی» شهرت دارد که در خلخال و در شهرکلور به سبک و سیاق خاصی برگزار می‌شود.
اولین شب جمعه ماه رجب، لیله الرغایب یا به عبارتی «شب آرزوها» است که فضیلت بسیاری دارد و به منظور کسب هر چه بیشتر رحمت‌الهی و رسیدن به حوائج معنوی، اعمالی نیز برای آن ذکر شده‌است. یکی از بخش‌های اصلی جشن رغایب، برپایی بازارچه محلی است. در این بازارچه کسبه و بازاریان منطقه شاهرود، شهرهای مجاور و حتی استان‌های مجاور نیز حضور یافته و اجناس و کالاهای گلچین شده خود را عرضه می‌نمایند.
در این مراسم، زنان در چندین گروه دایره‌ای شکل به دور هم چرخیده و به‌طور متناوب و با ریتم خاصی دست‌های گرده کرده همدیگر را به بالا و پایین می‌برند. مشابه این مراسم در روز سیزده بدر نیز اجرا می‌شود.
مردان منطقه نیز در این روز بازی‌های خاص را اجرا می‌کنند، که از آن جمله بازی قیشه مزا یا همان قیش ووردی است. این بازی که حول یک دایره بزرگ و در محوطه‌ای وسیع به اجرا در می‌آید، توسط دو گروه اجرا می‌شود.
شهر خلخال دارای سه رود جاری به نام‌های نورعلی چایی، قز باخان و هرو چایی است. آب هوای این شهر بسیار سرد و در بعضی از سال‌ها به ۴۰ درجه زیر صفر می‌رسد. تاریخ 17بهمن 1401همزمان در روز زلزله جنوب ترکیه که در شهرهای اسکندرون هاتای و غازی انتپ روی داد پدیده ابرهای معروف به ابرهای میخی شکل به وفور در آسمان خلخال دیده شد پدیده ای که برخی این دو پدیده زلزله ترکیه و ابرهای میخی را بهم مربوط شمردند اما عجیب اینکه فاصله خلخال تا جنوب ترکیه کیلومترها فاصله دارد و چگونه بهم مرتبط باشند
عبداللطیف پِدرام مشهور به لطیف پدرام سیاست‌مدار، نویسنده، شاعر، روزنامه‌نگار، عضو مجلس نمایندگان در دوره شانزدهم از ولایت بدخشان و رهبر حزب کنگره ملی افغانستان است.سایت جاودان-عبداللطیف پدرام او از تاجیک‌های افغانستان است. پدرام از دانشگاه سوربن پاریس دکترای اسلام‌شناسی دارد. او سه دوره برای ریاست جمهوری افغانستان در انتخابات نام‌نویسی کرده‌است. نام او نخست برای کوشش‌هایش در راه حقوق زنان در افغانستان بر سر زبان‌ها افتاد که در افغانستان به‌شمار می‌رود. در سال‌های جنگ دربرابر نیروهای شوروی در افغانستان در جبهه فرهنگی مقاومت مبارزه کرده‌است. هم‌اکنون؛ او رهبر حزب کنگره ملی افغانستان است، عبداللطیف پدرام باورمند است که افغانستان به بحران ملی دچار شده و راه حل آن را هم نظام فدرالی می‌داند که اگر این کار صورت بگیرد افغانستان قطعا به یک بحران بزرگ دیگر دچار خواهد شد.تارنمای بی‌بی‌سی فارسی، لطیف پدرام: تنها راه حل افغانستان فدرالیسم است، نوشتۀ عنایت فانی، ۳۰ مارس ۲۰۱۰ - ۱۰ فروردین ۱۳۸۹
واژه‌ای پِدرام در فرهنگ مُعین به این معنی‌ها آمده‌است: آراسته، نیکو، خوش، خجسته، فرخ، همیشه و پاینده.
او در سال ۱۹۶۳ در ولایت بدخشان افغانستان و در خانواده‌ای فارسی‌زبان با اصالت تاجیک زاده شد. پدرام نویسنده، شاعر، روزنامه‌نگار و استاد ادبیات فارسی است. او سرپرست کتابخانه «مرکز فرهنگی حکیم ناصر خسرو بلخی» بود. نخست از پشتیبانان دولت کمونیست افغانستان بود، اما خیلی زود به‌طور آشکارا به نکوهش و مخالفت با اشغال شوروی در افغانستان پرداخت و به احمد شاه مسعود پیوست. او بیشتر سال‌های جنگ را در افغانستان سپری کرد و دور تا دور این کشور را پیمود تا فعالیت‌هایش را انجام دهد. لطیف پدرام در نهایت با پیشروی گروه طالبان که بیشتر متشکل از پشتون‌های افغانستان است و سیاست‌های جداسازی زبانی و قومی این گروه، وادار به تبعید شد. پیش از برگشتن به افغانستان پس از سرنگونی طالبان، مدتی را در فرانسه سپری کرد و علوم سیاسی مطالعه کرد و برای ترویج شعر و ادبیات فارسی تلاش کرد.
لطیف پدرام از پشتیبانان سکولاریسم، فدرالیسم و تمرکززدایی در افغانستان است. او فساد را محکوم کرده و به‌شدت با بنیادگرایی اسلامی مخالف است. او هوادار یک افغانستان مستقل، ولی نامتمرکز است و باور دارد که این کشور باید به ناحیه‌های خودمختار که هر کدام پایتخت ناحیه‌ای خود را دارند، تقسیم شود.
هرچند که حزب او چند قومی است و تا کنون تنها حزب مخالفی بوده‌است که با هیچ گروه مسلحی در پیوند نبوده، برخی او را یک سیاست‌مدار ملی‌گرای تاجیک می‌دانند.
شاید یکی از بحث‌برانگیزترین گفته‌های او درخواستش برای تغییر نام کشور افغانستان باشد در بسیاری از مقاله‌هایش، او برای حل منازعات و کشمکش‌های قومی در افغانستان، پیشنهاد داده‌است که نام «افغانستان» به خراسان تغییر داده شود که نام این منطقه در سده‌های میانه بوده‌است. گفتهٔ او بر این اساس است که نام کنونی این کشور، «افغانستان»، به معنی «سرزمین پشتون‌ها» است و دیگر گروه‌های قومی نادیده گرفته می‌شوند.https://af.shafaqna.com/FA/260201
در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۸۳ در افغانستان او با کسب ۱٫۴٪ از کل آرای شمارش‌شده و همچنین با نزدیک به ۱۷٪ آرای ولایت/اُستان زادگاهش؛ بدخشان، نفر پنجم شد که او را در بین نامزدان خرده‌پا نفر یکم می‌ساخت. به دنبال اعلام نتایج، او دولت و نتایج انتخابات را مورد انتقاد قرار داد و گفت که «تقلبی گسترده در انتخابات صورت گرفته‌است» که از دید او «سراسر شرم‌گینانه» است. پیش از انتخابات، او گفته بود که تاریخ انتخابات باید پیشتر انداخته شود تا هم افغانستانی‌های بیرون از کشور آماده رای‌دهی شوند و هم حالت امنیتی کشور آرام شود.
در فوریه (فبروری) سال ۲۰۰۸، یک پیام صوتی که از عبداللطیف پدرام است توسط برخی از شبکه‌های تلویزیونی افغانستان نشر شد که در آن گفته می‌شد پدرام به پادشاه پیشین افغانستان، امان‌الله خان، «بی‌احترامی» کرده و او را «مسخره» کرده‌است. امان‌الله خان در افغانستان بانی استقلال شناخته می‌شود با این حال، پدرام در مصاحبه‌ای با خراسان تی‌وی این ادعا را رد کرد و گفت که آواز او دستکاری شده بوده‌است. این مسئله به موضوعی داغ در رسانه‌ها و مجلس و کابینه افغانستان تبدیل شد و موضوعِ تنش‌های قومی در افغانستان قرار گرفت و برخی او را پشتیبانی و برخی او را نقد کردند. به دنبال آن، دولت افغانستان تلاش کرد تا حزب کُنگره ملی را غیرقانونی اعلام کند و دستور داد که «دیدگاه‌ها دربارهٔ پادشاهان پیشین، رئیس جمهوران و سران مجاهدین » باشد. از آن پس پدرام تا نوامبر ۲۰۰۸ در حبس خانگی در کابل به سر برد. یک سال پیش از انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸ در افغانستان، فدراسیون جهانی جامعه‌های حقوق بشر و ممالک غربی آزادی بی‌قیدوشرط پدرام را درخواست کرد که به آزادی او انجامید.
در ژانویه (جنوری) ۲۰۰۹، احمد مجیدیار از مؤسسه امریکن انترپرایز، در مقاله‌ای پدرام را در فهرست ۱۵ کاندیدای احتمالی در انتخابات ریاست‌جمهوری افغانستان جای داد. نتایج آغازین نشان می‌دادند که پدرام از بین ۳۸ کاندید؛ نفر یازدهم شده‌است و بر پایه گفته «کمیسیون مستقل انتخابات»، او در نهایت ۲/۶٪ آرا را کسب کرد که بدین ترتیب پدرام در ولایت زادگاهش ۶۶٬۶۷۸ رای کسب کرده بود، که این میزان بسیار پایین‌تر از تعداد رای‌ها او در دوره پیشین، ۳۳٬۵۱۰ بوده‌است.
در انتخابات مجلس افغانستان پدرام ۸٬۴۶۹ رای در بدخشان بدست آورد و به عنوان نماینده سوم این ولایت پس از فوزیه کوفی و زلمی مجددی راهی مجلس افغانستان شد.
عبدالطیف پدرام در ۱۳ جدی/دی ۱۳۹۷ نخستین کسی بود که برای نامزدی انتخابات ریاست‌جمهوری افغانستان ۱۳۹۸ ثبت نام کرد. در دسته انتخابات او احسان‌الله حیدری از مردم هزاره به عنوان معاون نخست و محمد صادق وردک از قوم پشتون به عنوان معاون دوم حضور دارند.
لطیف پدرام به تاریخ ۸ جنوری سال ۲۰۲۱ در صفحه فیسبوکش در مورد اشرف غنی و انتخابات ریاست جمهوری چنین نوشت:
اشرف غنی احمدزی از انتقال قانونی قدرت در جلال‌آباد سخن گفت.
پرسش ما این است مگر ایشان ریس جمهور قانونی افغانستان است، در یک کشور ۳۵ میلیونی چند رای دارد؟ همین مقدار رای را هم با تقلب تسجیل کرده بود. همه می‌دانند که در این انتخابات تقلبی دکترعبدالله عبدالله رای بیشتر از غنی‌احمدزی داشت.
بسیار آبرومندانه و به نفع اش است که استعفاء کند در غیر آن مجبور به استعفاء می‌شود.
شاه، عنوانی است که به پادشاه و فرمانروای در حال حکومت گفته می‌شود.
شاه همچنین ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
کوهستان آتشفشانی الوند فراروی شهر همدان، کوهستان منفردی از شاخه‌های خاوری زاگرس مرکزی با عرصه‌ای به وسعت ۱۳۷۵ کیلومتر مربع، بزرگ‌ترین پدیدهٔ گرانیت‌زایی از دوران چهارم زمین‌شناسی بر اثر نفوذ توده‌های آذرین در نهشته‌های بازمانده از دوران پیشین به وجود آمده‌است. این کوهستان همچنین یک آتشفشان غیر فعال است.
این رشته‌کوه در شمال غرب به کوه خدابنده‌لو سنندج و کوه چهل‌چشمه کردستان و از جنوب شرق به بلندی‌های راسوند و کوه وفس اراک متصل است.
جهت این کوهستان از شمال غربی به جنوب شرقی کشیده شده‌است و استان همدان را به دو نیمه شمالی و جنوبی تقسیم می‌کند. این کوهستان، دره‌های ژرف و سرسبز، چشمه‌ساران، چمن‌زاران و ستیغ‌های پرشماری دارد. یال آن، حد طبیعی بین شهر همدان و تویسرکان را تشکیل می‌دهد.
در کتاب برفراز قله های الوند (چاپ سال ۹۷، صفحه ۵۳) آمده است: یخچال را میتوان شامل سه قله دانست. قله اول با ارتفاع ۳۵۷۰ متر که تابلو دارد‌. قله دوم با ارتفاع ۳۵۶۴ متر که مقابل قله اول در سمت دیگر گردنه است و قله سوم با ارتفاع ۳۵۸۶ متر که بلندترین نقطه خط الراس الوند است و در سمت جنوب قله دوم قرار دارد. در نقشه های توپوگرافی سازمان نقشه برداری از این منطقه به "کوه بریه" یاد شده است. این قله مشرف به چشمه خسرو است. ناحیه قله را عشایر (کوه بریه) می نامند.نام کوبری که به تازگی بر روی این قله نهاده شده، مخفف شده کوهِ بَریه میباشد که نادرست است.
کوهستان الوند ۱۱۱مین اثر طبیعی است که سازمان میراث فرهنگی در ۲۰ بهمن ۱۳۸۹ در فهرست میراث طبیعی ایران قرار داد. این کوه همچنین از مناطق حفاظت شده محیط زیست است.
رشته‌کوه الوند از کوه‌های غربی ایران و جزء پیش‌کوه‌های داخلی زاگرس است و با پیدایش جنبش کوه‌زایی زاگرس در ارتباط است. از نظر زمین‌شناسان در اواخر دورهٔ ژوراسیک (دوران میانه‌زیستی، دوره میانی از دوران دوم زمین‌شناسی)، یکی از شدیدترین حرکت‌های کوه‌زایی که تا آن هنگام در ایران سابقه نداشته رخ داده و در اثر فشار بالا و نیز فشار طبقات گرانیت در منطقه بین همدان و اصفهان دگرگونی سنگ‌ها به وجود آمده‌است. الوند توده‌ای ژرف‌سنگی است. ژرف‌سنگ‌ها (باتولیت‌ها) با نفوذ در پوسته سنگ‌های دور و بر خود را دگرگون کرده که به آن هاله دگرگونی گفته می‌شود و این دگرگونی سنگ‌ها در اطراف ژرف‌سنگ الوند به شعاع هفت کیلومتر وجود دارد. لایه‌هایی که بر روی ژرف‌سنگ الوند قرارداشته بر اثر فرسایش از بین رفته و توده ژرفاسنگ به صورت سنگ‌های گرانیتی بیرون آمده‌است.
سنگ‌های رسوبی که در رشته کوه الوند دیده می‌شود و اغلب در ارتفاعات جنوب غربی و جنوب شرقی قرار دارد به دوره کرتاسه از دوران میانه‌زیستی مربوط می‌شود و سنگ‌های رسوبی از نوع آهکی که در شمال غرب دیده می‌شود به دور الیگوسن از دوران نوزیستی مربوط است. قدیمی‌ترین سنگ‌هایی که توده نفوذی الوند را احاطه کرده به اَبَردوران نهان‌زیستی (پرکامبرین) نسبت داده شده‌است، اما سن گرانیت‌ها از طریق سنجش رادیومتری شصت و چهار میلیون سال (اوایل پالئوسن) تعیین شده‌است. توده گرانیتی الوند بر روی نقشه‌های زمین‌شناسی روند شمال غربی – جنوب شرقی را به موازات راندگی زاگرس نشان می‌دهد و از لحاظ زمین‌شناسی تنوع قابل ملاحظه‌ای دارد. براساس رده‌بندی‌های کانی‌شناسی شیمیایی و نورماتیو انواع آلکالی فلدسپات، گرانیت سی، ینوگرانیت، مونزوکرانیت، و گرانودیوریت در الوند تشخیص داده شده‌است. در حاشیه شمال غربی توده گرانیتی الوند سنگ‌های نفوذی بازیک نیز مشاهده می‌شود که تعیین سن آن‌ها به روش رادیومتری سن این توده‌ها را صد و ده میلیون سال) اواخر دوره کرتاسه یعنی کهن‌تر از سن گرانیت‌ها تعیین نموده‌است. ترکیب سنگ‌شناسی توده بازیک نیز متغیر و متنوع است. با تکیه بر رده‌بندی‌های گوناگون انواع اولیوین دولریت، گابرو دیوریت، و مونزو دیوریت در این توده شناسایی شده‌است. سنگ‌های گرانیتی الوند ویژگی‌های گرانیت‌های H یا گرانیت‌های هیبرید را داراست.
سرشناس‌ترین ستیغ‌ها، از شمال باختری به جنوب خاوری عبارت‌اند از: قله آلماقلاغ ۲۹۹۷ متر، قله کرکس ۲۹۵۹ متر، قله قزل‌ارسلان ۳۲۵۰ متر، قله دائم‌برف ۳۴۵۱ متر، قله کلاغ‌لان ۳۴۸۰ متر، قله الوند ۳۵۸۰ متر، قله تاریک‌دره ۳۴۱۳ متر، قله کمرلرزان ۳۳۳۸ متر، چهارقله (۳۱۸۴، ۳۱۷۲، ۳۱۶۶و ۳۱۷۰ متر)، قله یخچال۳۵۸۰ متر،قُللِ اَردَک‌مَردَک ۳۴۸۵و۳۴۹۰متر، قله یخچال شرقی ۳۵۸۶ متر، قله خاکو ۳۴۰۲متر، قله شاه‌نشین۳۴۵۰متر، قله سرخ کوه(سرخ بلاغ) ۳۴۰۱ متر و قله کلاه‌قاضی ۳۵۰۰ متر.سیمای میراث فرهنگی همدان، ص ۱۶۴
در کوهستان الوند، علاوه بر ستیغ‌های بلند و شیب‌دار، دشتک‌های کوچکی وجود دارند، که سطح آن‌ها از چمنزاران پوشیده شده و چشمه‌های زیادی در آن‌ها جاری است و با توجه به اینکه از سطوح کمابیش مسطحی برخوردارند، به صورت محل استراحت و اتراق کوهنوردان درآمده‌اند.
مهم‌ترین این دشتک‌ها عبارت‌اند از: میدان میشان، تخت نادر، چمن شاه نظر، و تخت رستم
در دامنه‌های شمالی الوند دره‌های پرآبی مانند: دره ماوشان رود، دره برفین، دره گنجنامه، دره عباس‌آباد، دوزخ دره، دره گوساله، دره کیوارستان، دره سیمین دره، دره مرادبیگ(بزرگترین دره کوهستان الوند)، دره دیوین، دره قز، دره حیدریه و غیره وجود دارد و دره‌های دامنه جنوبی عبارتند از: دره سرکان، دره آرتیمان، دره فاران، دره گزندر، دره شهرستانه و غیره.
تصاویری از قلل رشته کوه الوند و ارتفاعات آن:
شهرستان تویسرکان یکی از شهرستان‌های جنوبی استان همدان در ایران است. مرکز این شهرستان شهر تویسرکان است. تویسرکان در جنوب کوه الوند و شهر همدان واقع شده‌است. و در گذشته جزء حکومت اتابکان لر کوچک بوده‌است.
شهرستان تویسرکان متشکل از ایلات و طوایف لر زبان با مساحتی معادل ۱٬۵۵۶ کیلومتر مربع، ۷‎٫۹۸ درصد از مساحت استان همدان را دربرگرفته است. مختصات جغرافیایی آن بین مدار ۳۴ درجه و ۲۰ دقیقه تا۳۴ درجه و ۴۸ دقیقه عرض شمالی و ۴۸ درجه و ۵ دقیقه تا ۴۸ درجه و ۳۸ دقیقه طول شرقی است. تویسرکان یکی از شهرهای بسیار کهن و باستانی ایران است که قدمتش به ۳ تا ۴ هزار سال پیش می‌رسد. نام اولیهٔ این سرزمین زورآور یا رودآور بوده که در حال حاضر از این نام روستایی به نام رودآور در ۷ کیلومتری جنوب غربی شهر تویسرکان باقی مانده‌است. برخی معتقدند تویسرکان از ۲ قصبهٔ توی و سرکان تشکیل شده که سرکان فعلاً در ۲ کیلومتری شمال شهر وجود دارد و توی هم همان تویسرکان کنونی است. پرویز اذکایی یکی از مورخان نامی همدان در همدان‌نامه‌اش دربارهٔ وجه تسمیهٔ تویسرکان آورده‌است: نخست باید معنای اسم توی را دانست که تنها با اسم قریهٔ توبین میان ده‌های موبین و برفین در ناحیهٔ قدیمی ماوشان همدان یا امامزاده کوه کنونی قابل مقایسه است و شاید به معنای درون و اندرون یا ته و توی باشد. احتمال دیگر آنکه در وجه اصلی کلمهٔ توز بوده که به معنای توت و درخت آن است، به هر حال، کهن واژه‌ای‌ست فارسی و هیچ ربطی به توی ترکی به معنای جشن و ضیافت ندارد. اما معنی اسم سرکان که برخی از ایرانشناسان آلمانی آن را سرخان ضبط کرده و گفته‌اند که بر بالای سرخ رود باشد، پس بدان نسبت یافته‌است؛ ولی این وجه تسمیه درست نیست و به احتمال قوی سرکان به معنای بالای کوه بوده‌است.
نقاط شهری: فرسفج
نقاط شهری: تویسرکان و سرکان
این شهرستان در مختصات ۳۴ درجه و ۲۰ دقیقه تا ۳۴ درجه و ۴۶ دقیقه عرض جغرافیایی و ۴۸ درجه و۳ دقیقه تا ۴۸ درجه و ۳۵ دقیقه طول جغرافیایی واقع شده‌است و از شمال به شهرستانهای همدان و اسدآباد و قسمت کمی هم به شهرستان بهار از مشرق به ملایر از مغرب به کنگاور واز جنوب به شهرستان نهاوند محدود است. بلندترین نقطه این شهرستان قله الوند با ارتفاع ۳۵۷۴ متر است که فصل مشترک این شهرستان و شهرستان همدان است و پست‌ترین نقطه آن نیز روستای کارخانه با ارتفاع ۱۵۵۵ متر است و ارتفاع متوسط آن از سطح دریا ۱۷۸۴ متر است. این شهرستان به دلیل کوهستانی بودن و مرتفع بودن دارای آب و هوای معتدل کوهستانی است و رودخانه‌های مهم آن قلقل رود. کرزان رود. سرکان رود؛ و سرابی هستند؛ که مازاد آب آنها پس از آبیاری زمین‌های کشاورزی مسیر خود به رودخانه گاماسیاب می‌ریزد. شهرستان تویسرکان با مساحت ۱۵۵۶ کیلومتر مربع از ۳ شهر تویسرکان. سرکان. فرسفج و ۲ بخش: مرکزی و قلقل رود و ۷ دهستان و ۱۱۱ روستا تشکیل شده و طبق سرشماری سال ۱۳۷۵ دارای ۱۱۸۹۵۴ نفر جمعیت و تراکم نسبی ۷۴/۴ نفر در هر کیلومتر مربع است.
بخش عمده مردم شهرستان تویسرکان و روستانشینان آن از طوایف لر می‌باشند، همچنین بافت قومی شهر تویسرکان عمدتاً از اقوام لر تشکیل شده، و در برخی از روستاها مردم به ترکی تکلم می‌کنند.
در سال ۵۴۸ قبل از میلاد کورش بزرگ پادشاه ایران به کلده حمله کرد و در جنگی طولانی لشکریان کلده را شکست داد، بابل را تصرف کرد و طی فرمانی دستور آزادی کلیه اسیران و زندانیان یهود را صادر نمود. پس از آزادی از بند اسارت بابلیان، حیقوق به ایران مهاجرت کرد و در شهر تویسرکان (رودآور) ساکن شد و در همین شهر درگذشت.
آرامگاه حیقوق در تویسرکان طی قرون متمادی چندین بار بازسازی شده‌است و آخرین بار توسط محمدعلی‌خان میرزایی (ملک جمشید) در سال ۱۳۴۰ هجری شمسی بازسازی شده‌است. ساختمان بنای آن مربوط به پیش از تسلط اسلام بر ایران است و در زمان سلاطین اسلام یک قسمت از طبقه فوقانی آن ریخت و بنای فعلی در زمان سلجوقیان بنا شده‌است. در شمال آن تپه مختصری از باقیمانده مسجد وجود دارد و این‌طور که بر می‌آید دارای ۴ برج و دیوار بوده و نشانه‌هایی از آن هنوز باقی است. این آرامگاه یکی از قدیمی‌ترین آثار تاریخی ایران محسوب می‌شود. هم‌اکنون آرامگاه زیارتگاه اهالی شهرستان تویسرکان و اقلیتهای دینی سایر شهرهای ایران می‌باشد.
رضی‌الدین آرتیمانی شاعر معروف عصر صفویاست وی در۳۰ سالگی به دربار شاه عباس صفوی راه می‌یابد؛ که برای مدتی از میرزایان شاه عباس صفوی نیز بود و به همین دلیل او را «میر» یا «میرزا» رضی الدین می‌نامند.
ار میر رضی حدود ۱۲۰۰ بیت شعر (در قالب‌های گوناگون) بجای مانده‌است که ساقی نامهمشهورترین آن است؛ که با این بیت آغاز می‌شود:
وی پس از مدتی به وطن خود بازگشت و نهایتاً در سال ۱۶۲۷ میلادی در تویسرکان چشم از جهان فروبست. مدفن وی در دامنه کوهی مشرف به شهر و در جایی به نام همینه یا هیمنه قرار گرفته که در محل خانقاهش واقع شده و دارای استراحتگاه نیز می‌باشد.
آثار:ساقی‌نامه | سوگندنامه | گوهر عشق | غزلیات | قصاید | رباعیات | ترجیع بند | مقطعات | مفردات
دیوان اشعار این شاعر نامی به کوشش محمدعلی امامی یکی از فرهنگیان چاپ و منتشر شده‌است. تنها اثر بجای مانده از میر رضی الدین آرتیمانی ۱۲۰۰ بیت شعر است؛ که ساقی نامه و سوگند نامه او در دنیا بی نظیر می‌باشد فرزند او ابراهیم ادهم است که در هند مدفون گردیده‌است که او نیز شاعری را از پدر به ارث برده‌است این بنا در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده‌است و زیر نظر سازمان میراث فرهنگی نگهداری و حفاظت می‌شود.
یدالله مایل تویسرکانی روزنامه‌نگار، شاعر، متخلص به مایل متولد ۱۲۶۳ یا ۱۲۶۵ قمری در تویسرکان در استان همدان است. در زادگاهش و در همدان به تحصیل عقلی و نقلی پرداخت و از کشیشی فرانسوی زبان فرانسه را آموخت. زبان‌های عربی و روسی را نیز فراگرفت. در سال ۱۲۸۳ شمسی در تویسرکان مدرسه‌ای به سبک نوین دایر کرد اما عده‌ای از عوام به تحریک مرتجعین آن را تخریب کردند. در سال ۱۲۹۸ شمسی به تهران رفت و ضمن تدریس به همکاری با مطبوعات پرداخت. یک سال و نیم بعد به ریاست فرهنگ بابل منصوب شد. در ۱۳۰۲ شمسی سرپرستی مدارس ایرانی در قفقاز را عهده‌دار گردید. پس از سوء قصد به جان وی، مدارس قفقاز از سوی دولت ایران تعطیل شد و ناچار به تهران بازگشت. در سال ۱۳۰۶ به ریاست معارف مازندران منصوب شد و در سال ۱۳۱۴ با همین منصب به کرمان رفت. چند سالی نیز روزنامه شفق سرخ را اداره کرد. شعرش در قالب‌های سنتی است. حدود ۲۰۰۰۰ بیت شعر سروده‌است و چند اثر ترجمه نیز از او چاپ شده‌است. او در سال ۱۳۲۹ شمسی درگذشت.
پارک جنگلی کمر بسته یکی از جاذبه‌های طبیعی شهر سرکان شهرستان تویسرکان در استان همدان است که انسان را به شگفتی وامی‌دارد. در این پارک شش اصله درخت چنار وجود دارد که گفته می‌شود کهنسال‌ترین درختان چنار جهان می‌باشند.
شش اصله درخت چنار کمر بسته پیرامون دایره ای به شعاع حدود سه متر کنار هم روییده‌اند و طول محیط تنهٔ هر یک از پنج اصله، حدود هفت متر و دیگری که کوچکتر به نظر می‌رسد، حدود پنج متر می‌باشد؛ که با ساقه ای صاف و مستقیم در حدود ۳۰ متر سر به فلک کشیده‌اند.
بن درختان با انجام عملیات عمرانی با خاک پوشیده شده‌اند. با توجه به نحوهٔ استقرار و رویش این چنارها، برخی از صاحب نظران بر این باورند، که درختان چنار موجود در واقع شاخه‌هایی می‌باشند که در اطراف بن یک چنار کهنسال که چندین قرن پیش قطع شده روییده‌اند.
اگر این نظریه درست باشد، چنار اصلی بسیار کهنسال بوده و شاید قدمتی معادل سرو ابرقو که بیش از ۳۵۰۰ سال قدمت دارد و کهنسال‌ترین درخت جهان است، داشته باشد و در آن صورت کهنسال‌ترین درخت چنار موجود خواهد بود. بدیهی است صحت و سقم این نظر منوط به بررسیهای بیشتر و دقیق علمی توسط کارشناسان مربوطه می‌باشد. متأسفانه یکی از درختان چنار به دلایلی قطع شده‌است و اکنون در حقیقت پنج اصله درخت چنار در کنار یکدیگر قد علم کرده‌اند.
بر اساس کتاب معروف مرآت البلدان نوشته اعتماد السلطنه و گنج دانش اثر محمد تقی حکیم ابوالمحجن ثقفی یکی از سرداران سپاه اسلام بوده که ابتدا در جبهه کفار علیه سپاهییان اسلام می‌جنگیده ولی در سال نهم هجری خود و قبیله اش به اسلام گرویده‌اند.
وی در جریان آخرین جنگ اعراب با ایران معروف به جنگ نهاوند به عنوان یکی از سرداران سپاه اسلام حضور داشته که پس از مجروح شدن در حاشیه رود سرکان در کنار دره سر سبز و با صفا دفن می‌شود که درحال حاضر این محل به پیر کمر بسته شهرت دارد. این مکان در میان انبوهی از درختان چنار تبریزی، نارون، گردو و سروقرار گرفته و از لحاظ لطافت هوا و چشم‌اندازهای طبیعی بسیار جالب توجه است.
بنای تاریخی فرهنگی کاروانسرای شاه عباسی فرسفج در ۱۵ کیلومتری مسیر تویسرکان - اسدآباد و کرمانشاه و در کنار شهر فرسفج احداث شده‌است. این کاروانسرا در سالهای ۱۰۳۸ تا ۱۰۶۵ به سبک معماری دوره صفویه با پلانی تقریباً مستطیل شکل و مساحت ۴۰۰۰ متر مربع ساخته شده‌است. این بنا با کوشش میراث فرهنگی از سال ۱۳۷۰ در حال مرمت و احیا است و به شماره ۱۹۷۰ در سال ۱۳۷۶ به ثبت آثار ملی رسیده‌است.
ایرانیان همان اقوامی بودند که از مسافران با رغبت تمام و به‌طور رایگان پذیرایی می‌کردند. در عصر صفویان یکباره کاروانسرا سازی همراه با نوآوری و تزئینات داخلی و کتبیه‌ها، رشد فراوان پیدا کرد که البته در این امر، فزون بر نقش اقتصادی، ایجاد تسهیلات در امر زیارت شیعیان از اماکن مقدس مذهبی هم نقش عمده داشته‌است.
مشهور است که شاه عباس اول نزدیک به هزار کاروانسرا ساخته‌است. به‌طوری که امروز در هر منقطه از ایران کارونسرای شاه عباسی به چشم می‌خورد که بیشترشان در مسیر حرم رضا به سوی مشهد یا در مسیر عتبات عالیات به سوی کربلا و نجف قرار دارند. کم‌کم کارونسراها با جا به جایی حکومت‌ها و تغییر مسیرهای اصلی و همچنین جایگزین شدن مهمان خانه‌ها، مسافرخانه‌ها و هتل‌ها به دور از هر معنویت تاریخی و فرهنگی، یکی پس از دیگری به صورت ویرانه درآمدند.
اما در دوران حکومت شاه عباس صفوی به منظور ایجاد امنیت و تسهیلات سفر و توسعه تجارت در بیشتر نقاط کشور جاده‌هایی ساخته شده و در مسیر آن‌ها کارونسراهایی احداث شد؛ که یکی از این کارونسراها، کارونسرای شاه عباسی فرسفج است که در ۲۰ کیلومتری مسیر تویسرکان به کنگاور در حاشیه این جاده و در مجاورت شهر فعلی فرسفج احداث شده‌است.
این کارونسرا عمدتاً محل استراحت مسافرین و کاروان‌هایی بوده که به قصد تجارت، زیارت به غرب کشور و عتبات عالیات عراق سفر می‌کردند. در این کارونسرا امکاناتی برای چهارپایان و بارهایشان و قسمت‌هایی نیز برای استراحت و خواب کاروانیان اختصاص داده شده بود که پس از گذارنیدن شب به صبح روز بعد مجدداً به حرکت خود ادامه می‌دادند. ساختمان این کارونسرا در فاصله سال‌های ۱۰۰۶ تا ۱۰۳۸ هجری قمری و به سبک معماری دوره صفویه ساخته شده‌است و مساحت آن حدود چهار هزار متر مربع است.
در کتاب «نگینی بر جاده عتبات» در خصوص نقش کارونسرای فرسفج در مسیر عتبات آمده‌است: این کارونسرا در جاده عتبات تویسرکان با قدمتی بسیار طولانی در حدود دو هزار و ۶۰۰ سال و در همسایگی پایتخت مادها و هخامنشیان از موقعیت ویژه ای برخوردار بوده‌است. قرار گرفتن آن در جوار راه شاهی یعنی همان راهی که پایتخت تابستانی را به پاسارگارد در جنوب ایران متصل می‌کرده‌است، اهمیت این منطقه را دوچندان می‌کند زیرا منطقه ای خوش آب و هوا بوده و معطر و دلپذیر که دل‌های مشتاقان به معرفت و عرفان را به این سو می‌کشانیده‌است. بعد از ورود اسلام به ایران تویسرکان اهمیت ویژه خود را حفظ کرده‌است، مأمنی بوده آرام و آسوده و مکانی برای استراحت و آسایش و مقتضای چنین طبیعتی وجود اندیشمندان و خوش فکران و سخنوران و شعرا و ادبیان است که راهیان کوی حسینی را بدین سوی می‌خوانده‌است و برای رفتن به عتبات ترجیح می‌دادند که از تویسرکان بگذرند و چند روزی را در جوار عالمان و فهیمان به تفرج در بوستان‌های معرفت و عرفان بگذرانند.
آنچه طبق شواهد و اسناد مشهود است اینکه کارونسرای فرسفج نگینی بوده بر جاده عتبات که راهیان کوی حسینی در این‌جا اقامت گزیده و از آن جا راهی دیار عرب می‌شدند. این کاروانسرا به‌طور قطع در مسیر راه اصلی بوده‌است چون همان‌طور که «راجر سیوری» در کتاب ایران عصر صفوی عنوان کرده، کارونسراها در مسیر راه اصلی ساخته می‌شدند.
خانه رضا محمودی (اقتداری) در صد و پنجاه سال پیش در دوران قاجار در بافت قدیمی شهر تویسرکان احداث گردیده‌است. سبک بنا از نوع حیات مرکزی است یعنی بنا از چهار حیات مرکزی تشکیل شده که هرکدام حکم واحد را دارندنوع مصالح مصرفی بدین شکل است که در نماها ار آجر در دیوارها از خشت و در پایه‌ها از سنگ و در سقف‌ها از چوب استفاده شده‌است.
این بنا مشتمل بر دو طبقه فوقانی و تهتانی است که سقف طبقه همکف با طاقنماهای ضربی مزین شده‌است که در حقیقت جز تزئینات اصلی بناست در سقف طبقه فوقانی از تیر چوبی استفاده شده در داخل سقف اتاقها با لمبه کوبی با تقسیم بندیهای هندسی و متناسب استفاده شده راه دست رسی به این مجموعه تاریخی فرهنگی از دالانی سر پوشیده که بنا را به دو قسمت تقسیم می‌کند امکان‌پذیر است این دالان به عرض چهار متر و ارتفاع سه از معبر اصلی یعنی شهید یعقوبی امکان‌پذیر است در طبقه فوقانی در بقشاهی از سقف دالان برای احداث ساختمان استفاده شده‌است مالک بنا شخصی به اسم آقا رضا محمودی بوده که جهت اسکان چهار فرزند خود این بنا را ساخته و سپس به دیگران واگذار نموده.
این مجموعه دارای قناتی اختصاصی بوده که روش کانال سر پوشیده به کلیه حیاط مرکزیها انتقال و حوض آنها را پر می‌کرده و در لطافت محیط و فضای سبز خانه‌ها تأثیر بسزایی داشته‌است.
قلعه اشتران در دویست سال پیش توسط مراد خان اردلان جد بزرگ خاندان اردلان در روستای اشتران احداث گردیده‌است این بنا یکی از قلعه‌های بجای مانده از دوران قاجاریه در شهرستان تویسرکان است قلعه به لحاظ موقعیت جغرافیایی و وسعت یکی از قلعه‌های نادر در استان همدان می‌باشد.
این قلعه در گذشته یکی از مکانهای زیبا و مهم بوده زیرا یک هکتار زیر بنا دارد که شامل ساختمان حیاط بیرونی و ازطرف شمال حیاط بیرونی و از سمت جنوب ورودی هشتی با راهروی باریک می‌باشد ساختمانهای اندرونی و بیرونی شامل دو طبقه مسکونی و یک طبقه زیرزمین است که جزء طبقه اول محسوب می‌شود در هر طبقه ۱۳ اتاق تزئینی وجود دارد سر در ورودی قلعه دارای یک هشتی بسیار زیبا است که بالای آن ساختمانی شامل چند اتاق بعنوان محل نگهبانی وجود دارد که از طریق راهرو به داخل حصار طویله راه پیدا می‌کند در حیاط اندرونی قناتی وجود دارد که در حال حاضر خشک است اما نشان می‌دهد که در گذشته آب شرب قعاه را تأمین می‌نموده‌است در چهار کنج این قلعه چهار برج مدور وجود دارد که هنگام جنگ دفاع از قلعه را آسان می‌نموده‌است اثاث بنا بدین شکل است که در دیوارها از چینه و خشت استفاده شده و در نماها از آجر، که آجر کاریها بیشتر حالت تزئینی دارد در سمت شمال این بنا حوض سنگی که در گذشته آب داشته‌است این بنا در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده‌است و می‌توان از آن بعنوان موزه محلی برای جذب توریست استفاده کرد.
به دست علی خان زنگنه به دستور شاه سلیمان صفوی در سال ۱۰۹۰ هجری در تویسرکان ساخته شده‌است. این مدرسه دارای حیاط مستطیل شکل و پلانی چهار ایوانی و یک طبقه است که گرداگرد آن تعداد ۳۶ باب حجره متصل به هم ساخته شده و در گذشته و حال محل تحصیل طلاب علوم دینی بوده و در مرکز شهر تویسرکان کنار بازار سرپوشیده ساخته شده‌است. در بالای درب ورودی این حوزه ملاحظه می‌شود نام خداوند تبارک و تعالی و اسامی پنج تن (ع) به طرز جالب توجهی با استفاده از کاشیکاری‌های سفید درج شده‌است کلیه قسمت‌های بنا از آجر و تمامی سقف‌ها با طاق ضربی ساخته شده که از استحکام فوق‌العاده ای برخوردار است.
این مدرسه دارای مسجدی است که در وسط جبهه جنوبی واقع شده‌است و قرینه همین مسجد در ضلع شمالی احداث گردیده که در حال حاضر از آن به عنوان کتابخانه استفاده می‌شود. در دو قسمت فوقانی نمای بیرونی ایوان مسجد سه ردیف کاشیکاری جلب نظر می‌کند که در بالای آن نوشته شده‌است: ” قال الله تعالی انما یعمرو مساجد الله من آمن باالله و الیوم الآخر ” و ذیل آن یک بیت شعر به خط نستعلیق دیده می‌شود که تاریخ تعمیر و مرمت مدرسه را با حروف جمل بیان می‌کند که اثر طبع ابوالقاسم نوری است که از شعرای به نام این خطه می‌باشد:
ناطق و صامت پی تاریخ تعمیرش بگوید
نوری از زندان برون آورد الحق یوسفی را
که با احتساب حروف ابجد سال ۱۳۶۱ هجری قمری را مقارن با ۱۳۱۹ شمسی سال تعمیر بنا را نشان می‌دهد. این اثر مهم به شماره ۱۸۶۶ مورخ ۲۱/۲/۷۶ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده‌است.
یکی از خانه‌های به جای مانده از محله شاهزادگان خانه مسعودی است. تاریخ ایجاد این اثر ارزشمند بر کتیبه ای که در کنار ورودی شاه نشین طبقه همکف نصب شده سال ۱۲۹۲ هجری قمری را نشان می‌دهد که مبین قدمتی بیش از ۱۳۰ سال است. خانه مسعودی با مساحت ۱۳۲۳ متر مربع در دو طبقه ساخته شده‌است، در هر طبقه یک اتاق اصلی وجود دارد و در طرفین آن چند اتاق فرعی قرار گرفته که در انتهای هر کدام از این اتاقها، یک اتاقک (انباری، پستو) ساخته شده‌است.
مهم‌ترین قسمت این اثر تاریخی اتاق شاه نشین طبقه طبقه همکف می‌باشد، تمامی تمامی سقف و دیواره‌های این اتاق پوشیده از گچبری‌ها، آئینه کاری‌ها و نقاشیهایی با روش رنگ و روغن شامل: نقوش گیاهی و انسانی می‌باشد. همچنین تصاویری از پادشاهان ایران باستان (برگرفته از شاهنامه فردوسی) تا دوره قاجاریه که با شیوه گراور ایجاد شده‌اند، در حاشیه فوقانی دیوارهای این اتاق و در میان نقوش گچبری شده به صورت قابهای کوچک قرار گرفته‌اند.
یکی از این تصاویر، تصویری است از شاهزاده قاجاری که کاغذی در دست دارد که بر روی آن نوشته شده‌است: نامه خسروان؛ و در بالای تصویر، جملهٔ ” گردآورندهٔ این داستان جلال پور فتحعلی شاه قاجار ” به خط نستعلیق نوشته شده‌است. از دیگر مشخصات این اثر می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: سقف تمامی اتاقها به جز اتاق شاه نشین طبقه همکف لمه کوبی شده‌اند، پنجره‌های ارسی این بنا در گذشته‌ای نه چندان دور توسط مالکان بنا تعویض و جای خود را به پنجره‌های ساده داده‌اند، آجر کاری‌های سر در ورودی شاه نشین طبقه همکف و اول از دیگر عوامل تزئینی این بنا محسوب می‌گردد و دیواره‌های حیاط با طاقنماهای متععد مزین شده‌است.
این بنا نمونه بارزی است از دوره ای که فرهنگ و معماری ایران تحت تأثیر ” فرنگ رفتگان ” قرار می‌گیرد و عناصر فرهنگ و معماری غرب در معماری ایران و البته در سطحی‌ترین لایه آن (تزئینات معماری) جلوه گر می‌شود. این اثر ارزشمند در تاریخ ۲۷/۱۰/۷۷ و به شماره ۲۲۴۶ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده‌است.
کوه و منطقه خانگرمز در میان ۱۶ روستای احاطه شده و از شمال به روستاهای قلقل، گنبله، بهارآب، ترمیانک، هوش و از شرق به روستاهای حاجی‌آباد، سوتلق، قلی لاله بالا و از طرف غرب به روستاهای مین آباد، تقی‌آباد، سازیان، کنجوران سفلی و از طرف جنوب به روستاهای کنجوران علیا و وسطی، قلی لاله پایین و لاشجرد محدود می‌شود.
این منطقه دارای صخره‌ها و پرتگاه‌های مرتفع و صعب العبور است که در معرض فرسایش شدید ناشی از بارندگی و یخبندان قرار دارند و در ضلع جنوبی نیز وجود صخره‌های سنگی و غارهای متعددی چون غار بهرامی، غار مر لرستانی، غار عبدالله خان بر زیبایی آن افزوده‌است. همچنین در این منطقه دره‌های عمیق و طولانی چون دره تقی‌آباد، دره کفتاران و دره وزم در وجود دارد که آب ناشی از بارندگی و ذوب برفهای منطقه را به پایین دست منطقه هدایت می‌کند.
پوشش گیاهی خان گرمز نیز از گونه‌های متنوع گیاهی تشکیل شده‌است که به خصوص پس از حفاظتهای چندین ساله محیط زیست از انواع گونه‌های دارای ارزش غذایی بالا و خوش‌خوراک جهت تغذیه دام‌ها مانند بروموس، فستوکا و … گیاهان درختچه ای مانند نسترن وحشی بادامک، زرشک و … نیز در آنجا رویش دارد.
بازار سر پوشیده تویسرکان از آثار به جای مانده از دوران صفویه در شهرستان تویسرکان است که حدود ۳۷۰ سال پیش ساخته شده و در زمان قاجاریه توسط میرزارضاخان کلانتر و ابدال خان مرمت شده‌است. این بازار مشتمل بر یک راسته اصلی و چهار راسته فرعی که انتهای هرکدام از این راسته‌ها به یک بنای تاریخی دیگر مانند حمام خان، مدرسه شیخ علیخان زنگنه، مسجد باغوار و مسجد جامع ختم می‌شود. این بازارها هر کدام در گذشته مختص صنف خاص بوده و به همان نام معروف و شهرت داشته‌اند.
ساختمان بازار یک طبقه و به صورت یکسان است که با آجر به صورت گنبدی شکل منظم و تقریباً به فاصله چهار متر احداث شده‌است.
این مسجد، در ضلع غربی بازار سرپوشیده و در حاشیه خیابان شهید باهنر واقع شده و بیش از ۱۰۰۰ متر مربع وسعت دارد.
بنای اصلی آن همزمان با مدرسه شیخ علیخان زنگنه، در عصر صفویه ساخته شده و در سال ۱۲۷۱ هجری توسط همایون امامی، امام جمعه وقت تویسرکان تجدید بنا شده‌است.
آرامگاه وی نیز در مقابل درب غربی مسجد قرار دارد.
گذشته از بناهای نام برده شده در این گزارش بناهایی زیبا در جای جای این خطه وجود دارد که بازدید از آنها سرگرمی جالبی برای مسافران این دیار خواهد بود. (همان‌طور که مشاهده می‌کنید عکس مربوط به مسجد جامع تویسرکان است که متأسفانه آن طور که یاد از این بنای مذهبی تاریخی حفاظت و نگهداری نمی‌شود)
مسجد زرهان مسجد زرهان با ستونهای آجری و طاقنماهای ضربی و سقفهای گنبدی در کنار حمام زرهان و در محله ای به همین نام جنب امام زاده اسمائیل احداث گردیده بانی این مجموعه با شکوه حاج عنایت جد خاندان باقری و ناظمی می‌باشد که در حدود ۲۰۰ سال پیش مقارن با حکومت قاجاریه احداث گردیده‌است در حدود نیم قرن پیش استاد کریم رهبر قسمتی در ضلع شرقی این بنا متناسب با بافت معماری این بنا احداث نموده‌است که به نوع خود ذهن هر گردشگری را به خود معطوف می‌دارد این مجموعه دارای قناتی اختصاصی از گذشته‌های دور بوده و در حال حاضر جاری می‌باشد این بنا به کوشش میراث فرهنگی در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده و در سال ۱۳۸۶ توسط اداره میراث فرهنگی مرمت و احیا گردیده‌است.
دقیقاً در ۱۴۰ سال پیش گروهی از نوادگان عباس میرزا (نایب السلطنه ناکام فتحعلی شاه قاجار) در محله ای به نام قلعه (محله شاهزادگان) در شهر تویسرکان زندگی می‌کردند، قلعه محوطه ای بود تغریبا مستطیل شکل که طول آن از ۴۰۰ متر و عرض آن از ۳۰۰ متر تجاوز نمی‌کرد. اطراف این محوطه با دیوارهای قطور و بلند و تعدادی برج محصور شده بود. بانی این قلعه شیخعلی میرزا معروف به شیخ الملوک فرزند فتحعلی شاه بوده‌است. این قلعه در ابتدا درب ورودی بزرگی داشته که اول غروب آن را می‌بستند و صبح‌ها اول وقت آن را باز می‌کردند، ولی تدریجاً بر اثر مرور زمان که دیوارها رو به خرابی گذاشت درب بزرگ قلعه را نیز برداشتند بطوریکه از حدود نیم قرن پیش این مکان از حالت قلعه خارج شده بود و به صورت محله ای با چند کوچه باریک درآمده بود که مانند سایر محلات مردم از آنها رفت و آمد می‌کردند.
آثاری از و برجهای قلعه تا حدود ۴۰ سال پیش نیز باقی بود ولی با احداث خیابانهای جدید در اطراف آن فعلاً هیچگونه از آن باقی نیست. داخل قلعه خانه‌های متعددی با محوطه‌های مشجر و ابنیه مجلل وجود داشته که بیشتر آنها به مرور زمان خراب شده‌اند و اکنون معدودی از آنها باقی است.
ref>لغت‌نامه دهخدا
شهرستان همدان شهرستان همدان با ۳٬۵۲۱ کیلومتر مربع وسعت و متوسط ارتفاع ۱٬۸۲۰ متر بالاتر از سطح دریا، نخستین قطب جمعیتی استان همدان محسوب می‌شود. این شهرستان یکی از ۹ شهرستان استان همدان به مرکزیت شهر همدان است. جمعیت این شهرستان بالغ بر ۶۵۱٬۸۲۰ نفر در سال ۱۳۹۵ می‌باشد و از دو بخش و ۹ دهستان تشکیل شده‌است.
نقاط شهری: همدان، مریانج و جورقان.
نقاط شهری: قهاوند
شهرستان همدان با وسعتی حدود ۴٬۱۱۸ کیلومتر مربع، از خط‌الرأس رشتهکوه الوند تا مرزهای شرقی استان کشیده شده‌است.
شرقی‌ترین نقطهٔ این شهرستان ۴۹ درجه و ۲۷ دقیقه، و غربی‌ترین آن ۴۸ درجه و ۲۰ دقیقه از نصف‌النهار گروینچ فاصله دارد و در حد فاصل ۳۴ درجه و ۳۵ دقیقه، تا ۳۵ درجه عرض شمالی واقع شده‌است.
شهرستان همدان، از شمال به شهرستان‌های فامنین و کبودراهنگ، از جنوب به تویسرکان و ملایر، از شرق به استان مرکزی و از غرب به شهرستان بهار محدود می‌شود.
در جنوب شهرستان همدان، ارتفاعات کوهستان الوند قرار دارد، که خط‌الرأس این ارتفاعات مرز طبیعی شهرستان‌های همدان و تویسرکان را تشکیل می‌دهد و دشت‌های همدان، قهاوند، دشت نشر و قسمتی از دشت رزن - فامنین در حد فاصل این ارتفاعات قرار گرفته‌اند.
بلندترین نقطهٔ شهرستان همدان در قلهٔ الوند با ارتفاع ۳٬۵۸۴ متر و پست‌ترین نقطهٔ آن زمین‌های «عمرآباد» با ارتفاع ۱٬۶۰۰ متر است، که محل خروج رود قره‌چای می‌باشد.
متوسط ارتفاع این شهرستان نیز از سطح دریا حدود ۱٬۸۵۰ متر است.
این شهرستان بر اساس سرشماری عمومی سال ۱۳۷۵ دارای ۵۶۳٬۴۶۶ نفر جمعیت و تراکم نسبی ۱۳۶٫۸ در هر کیلومتر می‌باشد و از چهار شهر همدان، مریانج، جورقان و قهاوند و ۲ بخش و ۹ دهستان تشکیل شده‌است.
مردم شهرهای همدان، مریانج و برخی روستاهای اطراف آن‌ها به زبان فارسی تکلم می‌کنند. گویش اکثریت مردم شهر همدان، فارسی با لهجه همدانی است.در سایر شهرها و روستاهای شهرستان به زبان زبان‌های، ترکی آذربایجانی و لری تکلم می‌کنند.
ذکایی، پرویز. فصل نامهٔ فرهنگ مردم، ویژهٔ همدان (تهران)، ش. ۲۶ (فروردین ۱۳۸۷).
ذکایی، پرویز. «مختصری پیرامون فرهنگ عامیانهٔ همدان و گویش آن». هنر و مردم (تهران)، ش. ۱۲۶ (فروردین ۱۳۵۲).
عدد گویا یا عدد کسری در علم ریاضیات، عددی است که می‌تواند به صورت کسر formula_1 (یا formula_2) از دو عدد صحیح formula_3 و formula_4 ( به طوری که formula_3 صورت کسر و formula_4 مخرج کسر باشد.) بیان شود. به عبارت دیگر، اعداد گویا کسرهایی هستند که از تقسیم عدد صحیح بر عدد صحیح دیگر (به جز صفر) پدید آمده باشد. از آن‌جایی که formula_4 می‌تواند برابر با عدد یک باشد؛ پس تمامی اعداد صحیح، طبیعی و حسابی، عدد گویا نیز هستند.
مجموعه اعداد گویا معمولاً با حرف formula_8 نمایش داده می‌شوند که به انتخابِ جوزپه پئانو از ابتدای کلمهٔ ایتالیاییِ quoziente، به‌معنای خارج‌قسمت، اخذ شده‌است.
به‌طور کلی می‌توان مجموعه اعداد گویا را بدین صورت تعریف کرد: اگر ما یک عدد طبیعی داشته باشیم و آن را (مثلا formula_9) بر دیگری (مثلا formula_10) تقسیم کنیم؛ به طوری که (یا به شرطی که) هم formula_9 (صورت) و هم formula_10 (مخرج) عضو مجموعه اعداد صحیح (formula_13) باشند؛ و formula_10 (مخرج) برابر با صفر نباشد؛ آنگاه نسبت formula_9 به formula_10 (کسر مورد نظر) عددی گویا خواهد بود. chap.sch.ir صفحهٔ ۸.
formula_21formula_22
formula_29 formula_30 formula_31 , formula_32
برای مقایسه اعداد گویای مثبت، پس از هم مخرج کردن، صورت‌هایشان مورد مقایسه قرار می‌گیرد؛ صورت هر کدام که بزرگتر بود، آن عدد بزرگتر است. برای هم مخرج کردن، صورت و مخرج هر یک از اعداد گویا در مخرج دیگری ضرب می‌شود.
برای مقایسه دو عدد گویای formula_33 و formula_34 به‌صورت زیر مخرج‌ها یکی می‌شوند:
سپس صورت دو کسر به‌دست‌آمده مورد مقایسه قرار می‌گیرند: formula_36
دو عدد formula_37 و formula_38 به‌صورت زیر مقایسه می‌شوند:
برای جمع و تفریق اعداد گویا ابتدا مخرج کسرها یکسان شده، سپس صورت‌ها با هم جمع یا تفریق می‌شوند:
برای ضرب اعداد گویا، صورت‌ها را در هم و مخرج‌ها نیز در هم ضرب می‌شوند.
برای تقسیم دو عدد گویا، عدد اول را در معکوس عدد دوم ضرب می‌شود.
برای توزیع پذیری علامت منفی پشت پرانتز به کسر داخل پرانتز، کافی است؛ که پرانتز را حذف کنیم؛ و صورت یا مخرج کسر را قرینه نماییم.
اگر کسری را به توان عددی منفی برسانیم؛ برای اینکه بتوانیم توانی مثبت داشته باشیم؛ فقط کافی است که، کسر مذکور را معکوس نموده و خود توان را قرینه نماییم.
اگر ما کسری داشته داشته باشیم و کل کسر را به توان عددی طبیعی برسانیم؛ برای توزیع پذیری توان به صورت جداگانه نسبت به صورت و مخرج، فقط کافی است؛ که به طور جداگانه هم صورت و هم مخرج کسر را به توان همان عدد برسانیم.
اگر عدد یا کسری به غیر از صفر به توان صفر برسد؛ آنگاه حاصل برابر با ۱ خواهد شد.( 0 ≠ formula_9 )
Wikipedia contributors, "Rational number," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Rational_number&oldid=206998939
واژهٔ بارگیر به چند معنی بکار می‌رود:
اورَکِل کورپوریشن شرکت فناوری رایانه آمریکایی است، که در زمینه تولید سخت‌افزارهای رایانه‌ای، ابزارهای توسعه پایگاه‌های داده، طراحی و ساخت نرم‌افزارهای کاربردی تجاری و سازمانی، نرم‌افزارهای برنامه‌ریزی منابع سازمانی، مدیریت ارتباط با مشتری، ابزارهای مدیریت پروژه و مدیریت زنجیره تأمین، فعالیت می‌نماید.
اورکل در سال ۱۹۷۷ توسط لری الیسون تأسیس شد و امروزه از بزرگ‌ترین شرکت‌های جهان در حوزه تولید سامانه‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزارهای شرکتی و سازمانی به‌شمار می‌آید. دفتر مرکزی این کورپوریشن در شهر ردوود سیتی، کالیفرنیا قرار داشت تا اینکه در دسامبر ۲۰۲۰ به آستین، تگزاس منتقل شد، بخشی از سهام اورکل در بازار بورس نیویورک معامله می‌شود.
لری الیسون، باب مینر و اِد اوتز این شرکت را در سال ۱۹۷۷ با نام لابراتوارهای توسعه نرم‌افزار (به اختصار: اس‌دی‌ال) تأسیس کردند. ایده تأسیس این شرکت به هفت سال پیش برمی‌گشت؛ زمانی که الیسون مقاله‌ای دربارهٔ «الگوهای رابطه‌ای مدیریت داده‌ها در بانک‌های اطلاعاتی» می‌خواند. در آن زمان تنها شرکت آی‌بی‌ام توانسته بود این الگوها را در عمل به کار گیرد و پایگاه داده مشهور به IBM System R را ایجاد کند. الیسون می‌خواست محصولاتی تولید کند که با System R برابری کند. اما آی‌بی‌ام کدهای این برنامه را فاش نمی‌کرد.
این شرکت دو سال بعد از تأسیس، نام «نرم‌افزارهای رابطه‌ای (اس‌دی‌ال)» را برای خود برگزید. این تغییر نام همچنان ادامه داشت تا اینکه در سال ۱۹۸۲ این شرکت به نام «سامانه‌های اورکل» و بالاخره در ۱۹۹۵ به نام «شرکت اورکل» مشهور شد. لری الیسون که خود یکی از مؤسسان این شرکت بود، در تمام دوران پس از تأسیس مدیر عاملی آن را برعهده داشت. تا اینکه در سال ۲۰۰۴ جفری هنلی جایگزین او شد. ۴ سال بعد آسوشیتدپرس، الیسون را پردرآمدترین مدیر اجرایی در جهان معرفی کرد.
اورکل جزء نخستین شرکت‌های بزرگی بود که برای توسعه خود استراتژی‌های اینترنتی را مورد توجه قرار داد. از ۱۹۹۵ به بعد دست به تولید محصولات اینترنتی همچون Oracle PowerBrowser و سیستم‌عامل لینوکس زد. در سالهای بعد که پای تلفن‌های همراه به صورت جدی‌تر به زندگی انسان باز شده بود، اورکل یک شرکت تابعه با عنوان OracleMobile را تأسیس کرد.
اورکل در نخستین سال‌های بعد از ۲۰۰۰ نیز با خرید چندین شرکت رشد شتابنده‌تری به خود گرفت. شرکت‌های PeopleSoft, Global Logistics Technologies, Siebel Systems, Portal Software, Hyperion Solutions Corporation, BEA Systems, Sun Microsystems وRightNow Technologies از جمله مهم‌ترین شرکت‌هایی بود که در این سال‌ها توسط اورکل خریداری شد.
اورکل بخش بزرگی از موفقیت خود در سال‌های اولیه تأسیس را مدیون استفاده از زبان برنامه‌نویسی C بود چرا که برنامه‌هایی که با این زبان نوشته می‌شد، با سیستم‌عامل‌های مختلف سازگار بود. در سال ۲۰۱۱ درآمد اورکل از فروش محصولات و خدمات مختلف به رقم ۴۰٫۲ میلیارد دلار رسید.
شرکت اورکل هم در زمینه طراحی، ساخت و فروش محصولات نرم‌افزاری و هم سخت‌افزاری فعال است. بسیاری از محصولات این شرکت از طریق تملک شرکت‌های دیگری به‌دست آمده‌است.
بانک اطلاعاتی از محصولات بسیار مهم این شرکت است.
میان‌افزار تلفیقی اورکل، مجموعه‌ای است از محصولات میان‌افزاری شامل کارساز (سرور) برنامه کاربردی، سامانه یکپارچه‌سازی، سامانه مدیریت فرایندهای کسب‌وکار، مدیریت احراز هویت و امنیت، مدیریت محتوا، بسته SOA و محصولات نرم‌افزاری هوش تجاری.
مجموعه‌ای است از برنامه‌های کاربردی تجاری، شامل Oracle E-Business Suite, PeopleSoft Enterprise, Siebel, JD Edwards EnterpriseOne.
شامل Oracle JDeveloper, NetBeans, Oracle SQL Developer, OEPE, Oracle Enterprise Pack for Eclipse و Oracle Forms & Reports
سیستم‌عامل Oracle Solaris که در گذشته به سان مایکروسیستمز تعلق داشت و Oracle Enterprise Linux UEK توسط شرکت اورکل توسعه می‌یابند.
شهرستان هریس یکی از شهرستان‌های استان آذربایجان شرقی است که از 2 بخش مرکزی و خواجه تشکیل شده‌ست. جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۹۵ بالغ بر ۶۹۰۹۳ نفر است. مرکز این شهرستان شهر هریس می‌باشد.
شهرستان هریس از سمت شرق به شهرستان‌های سراب و مشگین‌شهر، از سمت غرب به شهرستان تبریز، از سمت شمال به شهرستان‌های اهر و ورزقان و از سمت جنوب به شهرستان بستان‌آباد محدود شده‌است.
از نقاط دیدنی این شهرستان می‌توان به آب معدنی اکوزداغی، امامزاده ابواسحاق، دربند هرزه‌ورز، میدان قلعه‌بوری، چشمهٔ سوقالخان، منطقه گردشگری سابلاق، تپه دوزده باغیر زرنق، گورستان مینق، سد پارام، سد ارباطان، تالاب زرنق، مسجد جامع زرنق و روس قلعه‌سی، پل تاریخی ونیار، برج دیده‌بانی بخشایش، برج دیده‌بانی سوپانلی زرنق اشاره کرد. نیروگاه سیکل ترکیبی هریس نیز از منابع انرژی در این منطقه است.
مرغوبترن و معروفترین فرش پشمی آذربایجان در شهرستان هریس بافته می‌شود. در چند سال اخیر جاده جدیدی ۵ کیلومتر بعد از خواجه راه اصلی اهر _ تبریز را به هریس متصل می‌کند. جاده قدیمی نیز کماکان دایر است. فاصله هریس تا تبریز حدود ۶۷ کیلومتر است.
شهرها: بخشایش، زرنق، کلوانق، هریس و اربطانجلسه هیئت وزیران مورخ ۱۳۹۷/۱۲/۰۵ به پیشنهاد شماره ۱۶۳۵۶۵ مورخ ۱۳۹۷/۰۹/۱۰
شهرها: خواجه
از مهم‌ترین آثار تاریخی و طبیعی شهرستان هریس می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
Image:Heris 2.JPG|دریاچهٔ سد پارام‌در غرب هریس
Image:آب معدنی اکوز داغی.JPG|آب معدنی اکوز داغی
Image:آب معدنی سوقالخان.JPG|آب معدنی سوقالخان
Image:قلعه تاریخی روستای اسماعیل کندی.JPG|قلعه تاریخی روستای اسماعیل کندی
Image:قلعه تاریخی روستای اسماعیل کندی2.JPG|قلعه تاریخی روستای اسماعیل کندی
Image:آبشار ساپلاق.JPG|آبشار ساپلاق
Image:آبشار دربند گوراوان.jpg|آبشار دربند گوراوان
اب‌فشان‌مرمر
مهران مدیری (زادهٔ ۱۸ فروردین ۱۳۴۶) کارگردان، بازیگر، تهیه‌کننده، خواننده و مجری ایرانی است. مجلهٔ "نیوزویک" در مقاله‌ای او را بیستمین مرد قدرتمند سال ۲۰۰۹ میلادی در ایران نامید.20 چهره پرنفوذ ایران به انتخاب مجله "نیوزویک" ، عصر ایران.20 چهره پرنفوذ ایران به انتخاب مجله "نیوزویک" ، فروم ایران آمریکا.The 20 Most Powerful People in Iran, Newsweek - Newsweek. مدیری ۱۰ بار برندهٔ جایزهٔ حافظ شده‌است و رکورد بیشترین جوایز را در بین کسانی که برندهٔ جایزهٔ حافظ شده‌اند، دارد. او برای بازی در "همیشه پای یک زن در میان است" (۱۳۸۶) نامزد دریافت سیمرغ بلورین جشنوارهٔ فیلم فجر شد.
مهران مدیری آخرین فرزند یک خانواده ۴ نفری است. او سه برادر بزرگ‌تر به نام‌های محسن، مسعود و مهرداد دارد. از شانزده سالگی با تئاتر آشنا شد. در سال ۱۳۶۸ وارد رادیو شد و در داستان شب به مدت شش سال به گویندگی پرداخت. در سال ۱۳۷۲، به همراه داریوش کاردان اولین برنامه طنز خود را برای نوروز ساخت. تا سال ۱۳۷۲ با نمایش‌های زیادی چون: شوخی، تلگراف، آرسنال، پانسیون، سیمرغ، هملت، کیسه بوکس و… روی صحنه رفت. همچنین در این دوران به عنوان بازیگر در نمایش‌های رادیویی قصه‌های شب نیز حضور داشت. آغاز شهرت مدیری از سال ۱۳۷۲ بود که در مجموعهٔ طنز نوروز ۷۲ بازی کرد. بعد از آن مدیری در چندین مجموعهٔ طنز دیگر که توسط صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران پخش شد به عنوان بازیگر و کارگردان حضور داشت. در یکی از برنامه‌های دورهمی، مهران مدیری گفت که در عملیات والفجر ۸ حضور داشته‌است.مهران مدیری: آخرین بار که شش صبح بیدار شدم عملیات والفجر هشت بود
"پرواز ۵۷،" مجموعه طنز تلویزیونی بود که در دهه فجر سال ۱۳۷۲ از شبکه یک پخش شد. این نخستین کار کارگردانی مدیری در یک سریال طنز تلویزیونی بود.
"پرواز ۵۷" را می‌توان دومین نقطهٔ عطف مجموعه‌های طنز تلویزیونی پس از پیروزی انقلاب دانست. بازیگرانی مانند نصرالله رادش با بازی در این سریال وارد عرصه تلویزیون و طنز ایران شدند.زنده‌رود-نصرالله رداش
پس از ساخت و پخش مجموعه "پرواز ۵۷"، مهران مدیری ساخت سریالی دیگر را به نام "ساعت خوش"، با بازیگرانی نه چندان مطرح آغاز کرد که در سال‌های ۱۳۷۲ و ۷۳ به صورت هفته‌ای یکبار از شبکه دو پخش می‌شد. این مجموعه شامل قطعات طنز کوتاه بود و نکته خاص آن متفاوت بودن آن با نوع طنزی بود که در آن زمان در صدا و سیما رایج بود و بسیار تکراری و یکنواخت شده بود. نوع نگاه مهران مدیری به طنز سبب مشکلاتی با برخی روزنامه‌های محافظه‌کار مانند کیهان شد. به هر رویه این مجموعه آغازگر حرکت جدید و معرفی بازیگران جدیدی در عرصه طنز شد.
تبدیل شدن بازیگران جوان "ساعت خوش" به ستاره‌های تلویزیون، چندان در آن برهه زمانی خوشایند مدیران تلویزیون نبود. ساعت خوش در اوج، یک مرتبه به پایان رسید. این تصمیم اتفاقی برای خود بازیگران هم عجیب بود.
پس از پخش سریال "مرد دوهزارچهره" در سال ۱۳۸۸، تصمیم مهران مدیری بر ساخت و پخش سریال جدیدی به نام "قهوه تلخ" برای صدا و سیما بود اما به دلایل نامعلوم با موافقت مسئولان صدا و سیما همراه نشد، از دلایل عدم موافقت به مسائل مالی، محتوا و داستان سریال اشاره شده‌است.
سرانجام در شهریور ۱۳۸۹ این مجموعه در شبکه نمایش خانگی توزیع شد. این سریال به موفق‌ترین سریال شبکه نمایش خانگی تبدیل شد و به عنوان پرفروش‌ترین سریال شبکه نمایش خانگی لقب گرفت. آغاز داستان این سریال در مورد نیما زند کریمی، استاد دانشگاه در رشته تاریخ، شخصی که در زندگی خود با مشکلات مالی مواجه شده‌است، هست. وی پس از مدتی به این نتیجه می‌رسد که در ایران به تحصیلات مرتبط به تاریخ اهمیتی داده نمی‌شود و تصمیم می‌گیرد به‌طور کلی تاریخ را کنار بگذارد و سعی می‌کند همهٔ کتاب‌هایی که در این زمینه دارد را به کتابخانه اهدا کند. در همین حین با دختری آشنا می‌شود که به تاریخ علاقه‌مند است و به پیشنهاد آن دختر به کاخی می‌رود، در آنجا قهوه‌ای می‌نوشد که او را به گذشته می‌برد.
در نیمه دی ماه ۱۳۸۹ فیلمی از مهران مدیری در حال تقلید برنامه‌های ماهواره‌ای در فضای وب، و همچنین به‌صورت لوح فشرده منتشر شد که به سرعت به یکی از پربازدیدترین لینک‌ها در محیط وب فارسی و شبکه‌های اجتماعی تبدیل شد، اما کسی نمی‌دانست متعلق به کدامیک از آثار مدیری است.
در سال ۱۳۹۱ مهران مدیری ساخت مجموعه‌ای جدید را برای پخش در شبکه نمایش خانگی با نام "ویلای من" شروع کرد. تیم بازیگران و سازندگان این مجموعه اشتراک زیادی با "قهوه تلخ" داشت. تولید این مجموعه با سرمایه‌گذاری مؤسسه فرهنگی «گلرنگ رسانه» از ۲۰ آبان ماه در منطقه ازگل کلید خورد.
داستان "ویلای من" دربارهٔ پیرمردی متمول و بیمار است که تا به حال ازدواج نکرده و هیچ فرزندی ندارد. وکیل درستکار او برای انجام روال قانونی انحصار وراثت با انتشار آگهی در روزنامه از کسانی که او را می‌شناسند می‌خواهد خود را معرفی کنند. همانند "قهوهٔ تلخ"، "ویلای من" هم از طریق شبکه نمایش خانگی پخش شد و به تعدادی از خریداران نسخهٔ اصلی این مجموعه، به قید قرعه جوایزی، از جمله سه ویلا در شمال ایران، اهدا شد.
این مجموعه در جذب مخاطبان نتوانست به موفقیت "قهوه تلخ" دست پیدا کند.
پس از پخش تیزرهای انیمیشن "تهران ۱۵۰۰" در سال ۱۳۹۲ با وجود آن که مهران مدیری در نقش اول بازی کرده بود، معلوم شد که هیچ اشاره‌ای به وی نشده‌است. تهیه‌کننده این مجموعه در واکنش به این موضوع عنوان کرد، به دستور بازرگانی صدا و سیما، نشان دادن تصویر مهران مدیری و حتی پخش صدای او و اشاره به نامش ممنوع است.
در دی ماه سال ۱۳۹۲ مهران مدیری ساخت مجموعه جدیدش را با نام "شوخی کردم…!" آغاز کرد. این سریال برخلاف سریال‌های قبلی از داستان آیتمی سرچشمه می‌گرفت و هر قسمت موضوع خاصی داشت و به یکی از معضلات جامعه چنگ می‌زد. این سریال با طیف وسیعی از بازیگران طنز همراه بود (۶۷ بازیگر).
در حالی مهران مدیری در این سریال مجری‌گری کرد که از آخرین تجربه او در این زمینه در مجموعه "طنز ۸۰"، دوازده سال گذشته بود. مهران مدیری در سال ۱۳۸۷ در برنامه "مثلث شیشه‌ای" زمانی که مجری برنامه، رضا رشیدپور، از وی پرسید که دوست دارد چه کاری بسازد که تا حالا نساخته در پاسخ گفت دوست دارم در آینده کاری بسازم که هم طنز باشد و هم معضلات جامعه را بیان کند حالا به نظر می‌رسد "شوخی کردم" همان کاری باشد که مدیری در سال ۸۷ حرفش را می‌زد.
در آخرین لحظات سال ۹۲ در شبکه ۳سیما در برنامه "۳ ستاره" که مهران مدیری نامزد دریافت بهترین بازیگر نقش اول مرد در سریال‌های شب‌های برره و مرد هزار چهره شده بود در این برنامه حاضر شد و بعد از ۶ سال دوری از تلویزیون دوباره به جعبه جادویی برگشت و دو جایزه دریافت کرد. مهران مدیری در این برنامه گفت در اوایل سال ۹۳ به تلویزیون برمی‌گردد به سه دلیل:
مجموعه تلویزیونی "در حاشیه" با نام سابق «اتاق عمل» ساخت آن به کارگردانی و بازیگری، طراحی صحنه و لباس مهران مدیری از مهر ۱۳۹۳ آغاز شد.
این مجموعه از ابتدا با حاشیه‌هایی (مخالفت گسترده از سوی نهادهای حامی پزشکان) در ساخت همراه بود و مدتی هم ضبط و تصویربرداری آن متوقف شد که به‌دنبال این حاشیه‌ها، پخش آن با تغییراتی در متن فیلم‌نامه از شش فروردین ۹۴ آغاز شد.اعتراض وزیر بهداشت به پخش سریال مهران مدیری از صدا و سیما + واکنش شبکه 3 عصریران
این مجموعه تلویزیونی چهارمین سریال مهران مدیری در دههٔ ۱۳۹۰ و اولین سریال او پس از بازگشت به تلویزیون است.
سال ۱۳۹۴ مهران مدیری خبر از سریالی با نام "عطسه" داد. گفته می‌شد سریال «عطسه» شامل آیتم‌های مختلف طنز است که دارای موضوعات اجتماعی است و دارای ۱۰ قسمت است، که در بازهٔ زمانیِ مشخص (۲ هفته یکبار) از هفتهٔ اول تیرماه ۹۴، وارد شبکه نمایش خانگی شد.
مجموعه "دورهمی" در نوروز ۱۳۹۵ شروع به کار کرد. این مجموعه به سرعت توانست مخاطبان را به خود جذب کند تا جایی که بسیاری از کارشناسان پیش‌بینی کردند به زودی جای "خندوانه" رامبد جوان را خواهد گرفت.
۱۸ آذر ۱۳۹۵ مهران مدیری در برنامه "دورهمی" با استفاده از اصطلاحات «جوگیر» و «مظلوم» دربارهٔ مردانی که حق طلاق را به همسر خود می‌دهند باعث ایجاد واکنش‌ها و انتقادات متعددی در خبرگزاری‌ها و شبکه‌های اجتماعی شد.