moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
آمریکا بابت پشتیبانی از دیکتاتورهای راست‌گرا که به‌طور سازمان یافته حقوق بشر را نقض کرده‌اند مورد انتقاد قرار گرفته، از جمله آگوستو پینوشه از شیلی،Peter Kornbluh (September 11, 2013). "." The New Press. p. xviii آلفردو اشتروسنر از پاراگوئه،Walter L. Hixson (2009). "The Myth of American Diplomacy: National Identity and U.S. Foreign Policy." انتشارات دانشگاه ییل. p. 223. افراین ریوس مونت از گواتمالا،What Guilt Does the U.S. Bear in Guatemala? "نیویورک تایمز، " May 19, 2013. Retrieved July 1, 2014. خورخه رافائل ویدلا از آرژانتین،Duncan Campbell (December 5, 2003). Kissinger approved Argentinian 'dirty war'. "گاردین." Retrieved August 29, 2015. حسین حبری از چادHissène Habré, Ex-President of Chad, Is Convicted of War Crimes. "The New York Times." May 30, 2016.From U.S. Ally to Convicted War Criminal: Inside Chad's Hissène Habré's Close Ties to Reagan Admin. "دموکراسی نو!" May 31, 2016. یحیی خان از پاکستانLooking Away from Genocide. "نیویورکر". November 19, 2013. و سوهارتو از اندونزی. منتقدان همچنین ایالات متحده را به تسهیل و حمایت از تروریسم دولتی در جنوب جهانی در جنگ سرد نظیر عملیات کندور، یک کارزار بین‌المللی ترور سیاسی و ترور دولتی سازمان یافته از سوی دیکتاتوری‌های نظامی راست‌گرا در مخروط جنوبی آمریکای جنوبی متهم می‌کنند.Greg Grandin (2011). "The Last Colonial Massacre: Latin America in the Cold War." انتشارات دانشگاه شیکاگو. p. 75.
در خصوص حمایت از برخی دیکتاتوری‌های ضد کمونیستی در جریان جنگ سرد، یک پاسخ این است که این کار به عنوان یک شر لازم دیده می‌شد، و آلترناتیوها دیکتاتوری‌های حتی بدتر کمونیستی یا بنیادگرا بودند. دیوید شمیتس می‌گوید که این سیاست به منافع آمریکا کمک نکرد. مستبدان دوست در برابر اصلاحات لازم مقاومت کردند و مرکز سیاسی را نابود کردند (گرچه نه در کره جنوبی) در حالی که سیاست 'واقع‌گرایانه نازپروری دیکتاتورها در بین جمعیت‌ها واکنش منفی برانگیخت و در حافظه طولانی ماند.The United States and Right-Wing Dictatorships, 1965–1989. David F. Schmitz. 2006.
آمریکا به خاطر پشتیبانی از مداخله نظامی به رهبری عربستان سعودی در جنگ داخلی یمن، که یک فاجعه انسانی، از جمله وبا در یمن و قحطی یمن را کلید زده، به بی اعتنایی به جرایم جنگی متهم شده.
نیل فرگوسن استدلال می‌کند که ایالات متحده به نادرستی بابت همه نقض‌های حقوق بشر انجام شده توسط حکومت‌های مورد حمایت آمریکا مورد سرزنش قرار می‌گیرد. فرگوسن می‌نویسد که توافق کلی ای وجود دارد که گواتمالا بدترین حکومت مورد حمایت آمریکا در جنگ سرد بوده، ولی نمی‌توان به‌طور معتبری آمریکا را به خاطر همه ۲۰۰ هزار مرگ تخمینی در جنگ داخلی طولانی گواتمالا سرزنش کرد. هیئت نظارت بر اطلاعات آمریکا می‌نویسد که کمک نظامی در دوره‌های طولانی به خاطر چنین نقض حقوق بشرهایی قطع شد که به آمریکا کمک کرد در سال ۱۹۹۳ یک کودتا را متوقف کند و تلاش‌های برای بهبود رفتار نیروهای امنیتی صورت گرفت.Report on the Guatemala Review Intelligence Oversight Board. June 28, 1996.
جمعیتش در حدود ۳۱۷ نفر می‌باشد. از مشاهیر این روستا سرهنگ علی عبدالله صالح رئیس‌جمهوری وقت یمن، وی در این روستا تولد شده‌است. همچنین از قبائل مشهور این روستا:
جمعیتش در حدود ۳۴۱۶ نفر می‌باشد، پیشه مردم روستا کشاورزی و دامداری و تجارت است.
روستاهای این دهستان به شرح زیر می‌باشند:
تعداد جمعیتش به ۴۲۳۸ نفر می‌رسد. مؤرخ و تاریخ‌نویس مشهور (البریهی) در کتاب: (تاریخ البریهی) می‌نویسد: در
همچنین روستایی به همین نام ( أخلود ) در ناحیهٔ (السَبرَة) در قصبهٔ (ذی السُفال) وجود دارد و تعداد جمعیش ۱۹۲۳ نفر می‌باشد.
قرطاج یا کارتاژ (یونانی: Καρχηδών، گرفته شده از واژه فنیقی: "قرت حدشت" Kart-hadasht به معنای شهرِ نو؛ به عربی: "قرطاج" یا "قرطاجة"، به لاتین: Carthago) نام شهری باستانی در شمال آفریقا -جایی که اکنون کشور تونس جای گرفته‌است- و تمدنی که با مرکزیت این شهر پدید آمده بود. جای این شهر در گوشه خاوری دریاچه تونس درامتداد مرکز شهر تونس کنونی بود.
این شهر در اصل به دست مهاجران فنیقی ساخته شده بود. این تمدن با تسلط بر دریای مدیترانه و از راه بازرگانی نیرو و دارایی بسیاری را به دست آورده‌بود. تمدن کارتاژ در سده‌های سوم و دوم پیش از میلاد مسیح همدوره و هماورد جمهوری روم و در کشاکش با این دولت بر سر تسلط بر مدیترانه غربی بود. این هماوردی به سه دوره جنگ میان کارتاژ و روم انجامید که به جنگ‌های کارتاژی یا پونیک نامیده‌می‌شود. در همه این جنگ‌ها کارتاژ شکست خورد و از نیرویش کاسته شد و باج‌های هنگفتی که برای کنارگذاشتن جنگ به روم پرداخت اقتصاد آنان را به سراشیب کشاند. سومین جنگ کارتاژی به ویرانی شهر کارتاژ انجامید و رومیان بازمانده سرزمین‌های کارتاژ را به خاک خود ضمیمه کرد.
کارتاژ بر کرانه جنوبی مدیترانه، اسپانیا، برخی بخش‌های فرانسه و بسیاری از جزیره‌های مدیترانه از آن دسته بخش‌هایی از سیسیل سلطه داشت.
در ۸۱۴ (پیش از میلاد) به دست بازرگانان فنیقی برپاشده‌بود و تا سده ششم پیش از زایش با فنیقیه در پیوند بود. در این سده بخت‌النصر بابلی شهر صور در خاور مدیترانه را ویران‌کرد و از این زمان پیوند میان کارتاژ و میهن گسست و کارتاژ به گونه سرزمینی مستقل درآمد. این شهر به زودی از راه بازرگانی دریایی به دارایی بسیاری رسید و نیروی دریایی توانایی پدیدآورد. یونانی‌ها شیوه فرمانروایی کارتاژی‌ها را پلوتوکراسی یا داراسالاری می‌خواندند که اشاره به چیرگی بازرگانان در رده‌های کشور و اراده آنان بر سیاست‌های کارتاژ داشت. در دوره داریوش اول هخامنشی کارتاژ به دلیل غارت کشتی‌های ایرانی از سوی نیروهای دریایی آن کشور مورد حمله ارتش هخامنشی گرفت که به دلیل غافلگیری کارتاژی‌ها بدون جنگ تسلیم شد و غرامت پرداخت کرد
نخستین جنگ میان دو همآورد نیرومند کارتاژ و روم بر سر چیرگی بر جزیره سیسیل بود. این جنگ بیست‌وچهار سال به درازا انجامید. این جنگ جنگی دریایی بود که ناوگان دریایی دو کشور در آن به نبرد پرداختند. در این جنگ رومیان به ساخت پل‌های متحرکی که کشتی‌های ایشان را به کشتی‌های کارتاژی پیوند می‌داد توانستند بر هماوردشان برتری یابند. در جنگ میله از رشته جنگ‌های پونیک نخستین ناوگان دریایی کارتاژ نابود شد، کارتاژی‌ها به ناچار تن به آشتی دادند و سیسیل به دست روم افتاد.
بیست‌و سه سال پس از آن دوباره دو کشور این بار در اسپانیا و بر سر معدن‌های این کشور با هم روبه رو شدند. روم نیروهایی را از کوه‌های پیرنه گذراند که این سبب درگیری دو کشور شد. چند ماه پس از آن کارتاژ خواست تا شهر یونانی‌نشین ساگونته در کرانه خاوری اسپانیا را بگشاید، ولی مردمان این شهر از رومیان یاری خواستند و روم هم پذیرفت؛ ولی تا پیش از رسیدن رومیان ساگونته به دست کارتاژ افتاد. روم هم در پاسخ دو دسته بزرگ از نیروهایش را به خاک اصلی کارتاژ و اسپانیا فرستاد؛ ولی ناگهان خبر رسید که نیروهای کارتاژ با بهره‌برداری از فیل خود را به جلگه پو رسانده‌اند. سپاه کارتاژ به رهبری هانیبال پسر آمیلکار با پنجاه هزار سرباز پیاده و نه‌هزار سوار و سی و هفت فیل جنگی (آمار گوناگونی در دست‌است) از رشته‌کوه‌های آلپ گذشته و به سوی جنوب سرازیر شده‌بودند. آنان سپاهیان رومی را شکست داده و از رود تربی گذشتند و شهر پلزانس را محاصره کردند و به سوی رم راهی‌شدند. سنای روم دو لشکر برای جلوگیری از پیشرفت هانیبال فرستاد که هر دو لشکر تار و مار شدند و فرماندهانشان کشته‌شدند. روم لشکری دیگر را به فرماندهی فابیوس ماکسیموس برای نبرد با هانیبال گسیل‌داشت. این سردار کارآزموده با جنگ‌های پارتیزانی آسیب‌هایی به سپاه کارتاژ زد ولی از آنجا که پیروزی بزرگی به دست نمی‌آورد رومیان فابیوس ماکسیموس را برکنار کردند و سرداری جوان به نام واروس را به جنگ کارتاژی‌ها فرستادند؛ ولی این سردار نیز در ۲۱۶ (پیش از میلاد) در نبرد با هانیبال شکست بسیار بزرگی خورد و هفتاد هزار رومی در این جنگ کشته‌شدند.
هانیبال پس از این پیروزی به سوی رم پیشروی‌نمود. وی از ایالت‌های دیگر روم خواست که برای رهایی از روم بدو بپیوندند ولی جز دو شهر کاپو و سیراکوس دیگر بخش‌های روم به پیمان همبستگیشان با رم وفادار ماندند. از دیگر سو هانیبال و سپاهش با کمی آذوقه روبه‌رو شدند و از کارتاژ یاری‌خواستند، ولی نیروی دریایی روم پیوند میان کارتاژ و سپاه هانیبال را گسسته‌بود و از اینرو سپاه او روبه کاستی‌می‌گذارد. سرانجام در ۲۰۲ (پیش از میلاد) روم توانست در زاما کارتاژی‌ها را به سختی شکست‌دهد. هانیبال به سوی صور پس‌نشست. وی به آسیای کوچک رفت و کوشید تا مقدونیه و سوریه را با خود همپیمان سازد، ولی در این کار ناکام ماند و روم بخش دریای اژه‌ای کارتاژ را نیز به چنگ‌آورد. هانیبال به ناچار دست به صلحی ننگین با روم زد و خود نیز در سال ۱۹۰ (پیش از میلاد) با خوردن زهر خودکشی‌کرد. از آن پس کارتاژ ناچارشد سال‌ها وام گذار روم باشد.
چهل سال پس از آن روم به کارتاژ لشکر کشید. کارتاژ سه‌سال پایداری نمود ولی سرانجام از برای بی‌خوراکی تسلیم‌شد. رومی‌ها بازمانده مردم کارتاژ را به بند کشیدند و به بردگی فروختند و شهر را به آتش‌کشیدند و با خاک یکسان‌کردند. این رویداد در ۱۴۶ (پیش از میلاد) رخ‌داد.
نمک در روم باستان بسیار گران بود آنچنان که گاه مزد سربازان را با دادن نمک می‌پرداختند. زمین‌های شهر کارتاژ سرشار از نمک بود و رمیان با دستیابی به این سرزمین هم دشمن دیرینه خود را شکست داده‌بودند و هم به این اندوخته گران‌بهای نمک دست می‌یافتند و این دو دستاورد ارزش تبلیغی بسیاری داشت.
با فروپاشی کارتاژ رومیان اوتیکا (در تونس کنونی) همپیمان خود در نبرد با کارتاژ را که به شهر کارتاژ هم نزدیک بود به جای کارتاژ مرکز سرزمین‌های زیر فرمان پیشین کارتاژ و بازدید بازرگانی منطقه گذاردند.
در سده ۱ (پیش از میلاد) شهر نو کارتاژ در همان جای پیشین بازسازی‌شد و به زودی بزرگ‌ترین شهر بخش باختری امپراتوری روم گشت. شمار مردمان این شهر به پانصد هزار تن می‌رسید. این شهر مرکز بخش آفریقایی امپراتوری روم -که بخش حاصلخیز این امپراتوری هم شمرده‌می‌شد- بود.
کارتاژ همچنین یکی از کانون‌های آغازین مسیحیت بود.
وندال‌ها که به رهبری گایسریک از سال ۴۲۹ میلادی شروع به تهاجم به شمال آفریقا کرده بودند، سال ۴۳۹ میلادی بر کارتاژ دست یافتند و آن سامان را پایتخت خود نمود. به عقیده کریس ویکام، تاریخ‌دان بریتانیایی از دست دادن کارتاژ یکی از مهم‌ترین نقاط عطف از دست رفتن کنترل رومی‌ها بر اراضی غربی بود. این امر موجب کاهش شدید درآمد مالیاتی امپراتوری روم غربی، عدم توانایی آن‌ها در به‌کارگیری میزان لازم قوای نظامی سازمان یافته در شرایط حاد سیاسی آن دوره و در نتیجه توسل به نیروهای قبایل بربر شمالی که رفته رفته کنترل بر آن‌ها دشوارتر می‌شد، بدین منظور گشت.
در زمان امپراتوری موریس کارتاژ یکی از دو استانداری بیزانس درآمد. این دو تنها سنگرهای بازمانده بیزانس در باختر بودند. در آغاز سده هفتم استاندار کارتاژ هراکلیوس ارمنی بود که امپراتور فوکاس را برانداخت. استانداری بیزانسی کارتاژ نتوانست در برابر حمله مسلمانان در سده هفتم میلادی پایداری کند. سال ۶۹۸ میلادی حسن بن النعمان کارتاژ را فتح و در سال‌های بعد مسلمانان شهر تونس را جایگزین کارتاژ ساختند.
کارتاژیان به گویشی از زبان فینیقی به نام پونیک سخن می‌گفتند.
دین کارتاژی‌ها از دین فنیقیان گرفته‌شده بود که دینی الهامی از نیروی فرایندهای طبیعی بود. آنان خدایان بسیاری را می‌پرستیدند که آشنایی ما امروز از جاینام‌هایی است که به نام ایشان نامگذاری‌شده‌بود.
نمونه هایی از خدایانی که در این سرزمین پرستش میشد خدایگان بال و مِلقارت بودند.
وجه تسمیت روستا به نام أخله نسبتاً به اخله بن شرحبیل بن الحارث بن زید بن یریم است، ذکر نام این روستا درکتابهای حمیر نیز آمده‌است. همچنین اسماعیل بن احمد بن محمد المخلی نیز به این روستا نسبت می‌دهند.
روستایی است بسیار قدیمی ودارای آثار گوناگونی می‌باشد.
دارای ۵۵ خانوار و ۸۴۵ نفر جمعیت می‌باشد. همچنین (أذمور) بلده‌ای است درناحیهٔ (حِذرا) در التَعزیَة در قصبهٔ تعز جمعیتش در حدود ۶۶ نفر می‌باشد.
دارای ۱۵۰ خانوار و ۱۷۷۹۷ نفر جمعیت می‌باشد. قصر تاریخی (اِریاب) در این روستا واقع بوده‌است. دروصف این قصر زیبا شاعر جاهلی میمون بن قیس (الأعشی) می‌گوبد:
جایی بسیار زیبا ودیدنی.
همچنین آثار قلعهٔ بزرگی در ضلع شمالی روستا وجود دارد که به (قلعهٔ أزال) مشهور است. آثار وبقایا سنگ نبشته‌ای دوران ملوک حمیر در روستا یده می‌شود.
در حدود ۴۸۹۴ نفر جمعیت دارد.
أزال نام قدین شهر صنعاء بوده‌است در دوران قدیم، نسبتاً به أزال بن یقطن بن عامر بن شالخ بن ارفخشد.
دور تا درو روستا جنگلهایی اطاحه نموده‌است و آب وهوای خوب ولطیفی دارد.
نیمروز دارای کاربردهای زیر است:
«منطقه تاریخی باد افشان» یکی از آثارهای تمدن و باستای شهرستان رودان (دِهبارز) است، سنگ نبشته‌های باد افشان، درمنطقه‌ای به همین نام و در فاصله ۱۵کیلومتری شمال شهرستان رودان بر روی سنگ‌های ستبر کلماتی با خط میخی و نقاشی‌های بدیع وجلوه‌گری نگاشته شده که به عقیده کارشناسان، بازگشتی به دوران تمدن ایلامی دارد. این منطقه در قلمرو گردشگری شهرستان رودان به‌شمار می‌آید.
بَلاش یکم یا وَلَگش یکم (اشک بیست و دوم) بیست و دومین شاه ایران از خاندان اشکانی است. او در سال ۵۱ میلادی پس از مرگ پدرش بر تخت شاهی نشست و تا سال ۷۸ میلادی سلطنت کرد. وی در دوران زمامداری خود با مشکلات و نابسامانی‌های بسیاری مواجه شد. در تاریخ از او به عنوان آخرین شاه بزرگ اشکانی یاد می‌کنند. پس از وی دولت اشکانی رو به ضعف نهاد و سرانجام به دست ساسانیان ساقط شد.
در سال ۵۱ میلادی بلاش یکم به ارمنستان حمله می‌کند.51 Arsacid Vologeses I invades Armenia. iranicaonline.org
همزمان با روی کار آمدن بلاش یکم، ایران دچار بلایای طبیعی گسترده و بیماری‌های گوناگون از جمله طاعون و وبا و قحطی ناشی از خشکسالی شد. بلاش در صدد بود تا ارمنستان را که در دوران شاهی اردوان سوم به خاطر نبردهای داخلی بر سر قدرت میان اشکانیان به رومیان واگذار شده بود، بازپس گیرد، ولی به دلایلی که نام برده شد و همچنین به خاطر شورش‌های بسیاری که با آن‌ها مواجه گردید، ناگزیر از میدان نبرد با رومیان بازگشت. از جملهٔ شورش‌ها، شورش حاکم آدیابن بود که دست نشاندهٔ شاهنشاهی اشکانی بود. افزون بر این قوم داهه و پاره‌ای اقوام بیابان‌نشین از مشکلات داخل ایران سود جستند و به مرزهای کشور تجاوز کردند. بلاش برای مقابله با آن‌ها روانهٔ گرگان شد و آن‌ها را وادار به عقب‌نشینی کرد. وی در بازگشت به موضوع آدیابن نیز خاتمه داد و شخصی به نام بازوس را به حکومت آن گماشت. بلاش یکم توانست به این ترتیب در سال‌های نخستین زمامداری‌اش بر بسیاری از مشکلات کشور چیره شود.
بلاش پس از از میان برداشتن مشکلات داخلی کشور دوباره موضوع ارمنستان را به خاطر آورد و با سپاهی بزرگ و مجهز عازم آن دیار شد. فرمانروای ارمنستان که از حمایت رومیان برخوردار بود، پس از ورود سپاه ایران گریخت و بلاش برادر خود تیرداد را بر تخت شاهی ارمنستان نشاند. رومیان از این کار او خشمگین شدند و نرون قیصر وقت روم کروبلو سپهسالار خود را برای پاسخگویی به این اهانت ایرانیان به ارمنستان فرستاد. در این اثنا بلاش دوباره دچار مشکلات داخلی شد که مهمترین آن‌ها شورش اردوان یکی از پسران بلاش و همچنین شورش مردم گرگان بودند. بلاش به سر و سامان دادن اوضاع کشور پرداخت و تیرداد که زمام امور ارمنستان را در دست داشت، به امید بهره‌مندی از پشتیبانی برادر با رومیان وارد پیکار شد، ولی شکست خورد و ارمنستان دوباره به دست رومیان افتاد. بلاش یکم پس از برگرداندن آرامش در داخل کشور، برای رومیان پیامی فرستاد و به آن‌ها گفت که ارمنستان به ایران تعلق دارد و اشکانیان از آن نخواهند گذشت. او دوباره سپاهی فراهم آورد و روانهٔ ارمنستان شد. رومیان مذاکره با ایرانیان را تنها راه حل یافتند و با ایرانیان به تفاهم رسیدند که هر دو سپاه ارمنستان را ترک کنند و از راه گفتگو بین دو دولت، به این مسئله پایان داده شود. نمایندهٔ ایران که برای مذاکره به روم رفته بود، ناخشنود و بی هیچ دستاورد مثبتی بازگشت و نبرد میان ایران و روم ناگزیر شد. رومیان سپاهی را روانهٔ منطقه کردند. آن‌ها در ساحل رود فرات اردو زدند و چون ارمنستان را بی دفاع دیدند به آنجا رفتند و بی هیچ مقاومتی به چپاول آن سرزمین پرداختند. سپاه روم که با مقاومتی روبرو نشده بود و سپاه ایرانیان را نیز ندیده بود، این را نشانه روگردانی ایرانیان از ارمنستان دانست و بازگشت. همزمان سپاه بلاش در سوی دیگر رود فرات سرگرم پاسداری بود. بلاش از این فرصت استفاده کرد و ناگهان به قلب سپاه رومیان زد و شکستی سهمگین بر رومیان وارد کرد. لوسیوس پتوس سردار رومی راهی جز پذیرفتن شرایط ایرانیان نداشت و ارمنستان را از سربازان رومی خالی کرد، ولی کربولو دیگر سردار رومی که از او نام برده شد، با سپاهی دیگر رهسپار میدان نبرد شد تا انتقام شکست همکارش را از ایرانیان بگیرد. در این زمان گفتگوی دوباره میان ایران و روم آغاز شد و دو دولت به تفاهم رسیدند که تیرداد برادر بلاش همچنان زمامدار امور ارمنستان بماند، ولی تاج شاهی ارمنستان را در روم از دست قیصر بگیرد. تاریخ این رویداد را سال ۶۹ میلادی گزارش کرده‌اند. تیرداد سه سال پس از این توافق به همراه سه هزار سوار پارتی در سفری طولانی به روم رفت و تاج شاهی ارمنستان را از دست نرون قیصر روم گرفت. معروف است که تیرداد برای پرهیز از اهانت به آب، تن به سفر زمینی داده‌است؛ به گمان این برداشت نمی‌تواند درست بوده باشد؛ به خصوص که اشکانیان به رواداری و آسانگیری دربارهٔ ارزشهای دینی نامدارند؛ برای چنین پرهیزی هیچ نوع سابقهٔ تاریخی در دست نیست. شاید این پرهیز برای به تأخیر انداختن حضور در روم بوده باشد. دیدار با نرون در ناپل روی داد. چون تیرداد به هنگام دیدار با امپراتور حاضر به بازکردن شمشیر خود نشد، آن را با سوزن بر لباس او دوختند. تیرداد پس از گرفتن تاج شاهی در مراسمی بسیار باشکوه از راه آسیای صغیر به ارمنستان بازگشت. در روم تصمیم گرفته شد که تیرداد شهر آرتاکساتا را پس از بازسازی پایتخت خود کند. او حتی برای این منظور کارگران ماهری را از روم به ارمنستان آورد. پس از بسته شدن این پیمان به مدت پنجاه سال هیچ نبردی میان ایران و روم درنگرفت.
پس از حل مسئلهٔ ارمنستان، قوم آلان که قومی سکایی و با اصالت آریایی بودند و سرزمین‌های پهناوری از کرانهٔ دریای مازندران تا سرچشمهٔ رود ولگا را در تسخیر داشتند، با همدستی گرجی‌ها به ارمنستان و آذربایجان یورش بردند. بلاش یکم برای دفع این یورش به ناچار از وسپاسیان قیصر وقت روم درخواست نیرو و پشتیبانی کرد، ولی وسپاسیان خودداری کرد و این یورشگران توانستند بدون روبرو شدن با مقاومتی جدی به تاخت و تاز گسترده‌ای بپردازند و بدین نحو غنایم فراوانی با خود بردند. آلانها و گرجیان در سال ۷۵ میلادی، خود ایران را ترک کردند.
بلاش یکم به آیین و روش‌های ایرانی بسیار علاقه‌مند بود. وی در احیای فرهنگ و آیین‌های ایرانی تلاش بسیاری کرد و بازماندهٔ گرایش‌های یونانی را در ایران از میان برد. در این زمان الفبای ایرانی که از خط آرامی منشعب شده بود، جای الفبای یونانی را گرفت و برای اولین بار بر روی سکه‌های بلاش یکم پدیدار گشت. بر یک روی این سکه‌ها نقش شاه و بر روی دیگر آن تصویر آتشدانی نقش شد. این سنت تا زمان انحطاط ساسانیان کم و بیش حفظ شد.
بنا به روایات زرتشتی در زمان بلاش، متون کهن اوستایی از نو گردآوری شد و نام یونانی شدهٔ شهرها نیز دوباره نام ایرانی خود را بازیافت.
بلاش یکم مدتی پس از بیرون رفتن آلانها از ایران در سال ۷۷ میلادی درگذشت. پس از مرگ او نبردهای خانگی برای نشستن بر تخت شاهی اشکانی میان اشکانیان آغاز شد و سه تن خود را شاهنشاه خواندند. این سه مدعی به نامهای پاکور دوم، اردوان سوم و بلاش دوم بودند. پیشینهٔ دودمانی و مدت پادشاهی آن‌ها به درستی روشن نیست و هر کدام از آن‌ها در بخشی از ایران زمام امور را در دست داشتند.
در دامنه کوه بیستون نقش برجسته بلاش بر روی تخته سنگی نقش بسته‌است. در دامنه کوه بیستون و در ۴۰۰ متری شمال شرقی نقش برجسته گودرز، تخته سنگ چهار ضلعی نامنظمی به بلندی ۲٫۵ متر دیده می‌شود که در سه روی آن سه نقش برجسته با برجستگی کم قرار دارد. نقش میانی، بلاش شاه اشکانی را به حالت تمام رخ به طول ۱۸۰ سانتیمتر نشان می‌دهد. او گردنبندی بر گردن و کمربندی به کمر داشته، و نیم تنه ساده‌ای که از کمر به پایین چسبان است و هم‌چنین دامنی گشاد بر تن دارد. بلاش ریشی توپی و سبیل تاب داده و گیسوانی بلند دارد که سربندی این موهای بلند را تزیین کرده‌است.
بلاش در دست چپ خویش پیاله‌ای دارد و دست راستش را به طرف آتشدانی دراز کرده و ظاهراً چیزی به داخل آن می‌ریزد. بر بدنه آتشدان کتیبه در ۹ خط به خط پهلوی اشکانی کنده شده و متن آن بدین صورت است:
پاکور دوم (اشک بیست و سوم) یکی از کسانی است که پس از مرگ بلاش یکم در بخشی از ایران فرمانروایی می‌کرد.
به نقل از دانشنامه ایرانیکا او در سال ۸۰ میلادی به تخت سلطنت نشست.80 Accession of the Arsacid Pacorus II. iranicaonline.org
به‌طور دقیق روشن نیست که پس از بلاش یکم چه کسی به قدرت رسیده‌است. چنین به نظر می‌رسد که منازعاتی بر سر قدرت وجود داشته و چند نفر هم‌زمان ادعای حکومت داشته‌اند و هر یک زمام امور بخشی از ایران را در دست داشته‌اند. به جز پاکور دو مدعی دیگر پادشاهی به نام‌های اردوان سوم و بلاش دوم نیز بوده‌اند که این خود باعث بروز جنگهای خانگی بسیاری شد. پیشینهٔ دودمانی و تعلق آنها به خاندان اشکانی و طول زمان پادشاهی آنها روشن نیست، ولی احتمال داده می‌شود که پاکور از سال ۷۸ تا ۱۰۸ یا ۱۱۰ میلادی فرمانروایی کرده باشد. برخی پاکور را پسر بلاش یکم دانسته‌اند.
از دورهٔ فرمانروایی پاکور اطلاعات زیادی در دست نیست. گفته شده‌است که او تیسفون پایتخت اشکانیان را توسعه داد. در زمان پاکور شخصی در روم قیام نمود و خود را نرون نامید، ولی موفقیتی به دست نیاورد و به ایران گریخت و پاکور او را به درخواست رومیان به آنها تحویل داد.
خدادادیان، اردشیر، اشکانیان، نشر به‌دید،۱۳۸۰
خسرو یا اشک بیست و چهارم یکی از شاهان ایران از خاندان اشکانی بود. وی بیست و چهارمین شاه اشکانی بود و از حدود سال ۱۱۰ تا ۱۲۹ میلادی پادشاهی کرد. وی را برادر پاکور دوم دانسته‌اند. اگرچه پاکور دو پسر داشت، اما مجلس مهستان رأی به جانشینی خسرو داد.
در سال ۱۰۹، خسرو یکم علیه پاکور دوم، پادشاه اشکانی (۱۱۰-۷۸) قیام کرد و ادعای پادشاهی نمود. در زمان سلطنت پسر پاکور دوم، بلاش سوم، (۱۴۷-۱۱۰)، خسرو یکم موفق شد بخش غربی امپراتوری اشکانی، از جمله بین النهرین را تصرف کند، در حالی که بلاش سوم در شرق حکومت می کرد. در سال ۱۱۳، خسرو یکم با خلع اکسیدارس برادر بلاش سوم و انتصاب برادر وی پارتاماسیر به عنوان پادشاه ارمنستان، پیمان راندیا با رومیان را نقض کرد. این امر به امپراتور روم تراژان (حکومت ۹۸-۱۱۷) بهانه ای داد تا به قلمرو اشکانیان حمله کند و از جنگ داخلی جاری بین بلاش سوم و خسرو یکم استفاده کند. در سال ۱۱۴، تراژان ارمنستان را فتح و آن را به استان روم تبدیل کرد.
تراژان در تاریخ برجسته‌ترین سردار رزمی روم به شمار می‌آید. روم هرگز به اندازه زمان او بزرگ نبود و نشد. وی با تربیت لژیون‌های منظم و مشق‌دیده و گنجینه و معادن طلایی که از سرزمین داس‌ها (یکی از نژادهای ایرانی در رومانی و بلغارستان امروزی) به یغما برده بود، ارتش روم را بازسازی کرد. آغاز نبرد به خاطر این بود که پس از فوت تیرداد پسر بلاش یکم که پادشاه ارمنستان بود، خسرو برادرزادهٔ خود اکزیدارس را بر تخت شاهی ارمنستان نشاند. تراژان با این کار به مخالفت پرداخت؛ چون بر طبق پیمانی _که نزدیک پنجاه سال پیش از این میان بلاش یکم پادشاه آن زمان ایران و نرون قیصر روم بسته شده بود_ اشکانیان باید شاه ارمنستان را با رایزنی دولت روم برمی گزیدند؛ همچنین شاه ارمنستان می‌بایست تاج شاهی را در روم و از دست قیصر بگیرد. تراژان با سپاهی پرشمار به نبرد با اشکانیان شتافت. هنگامی که رومیان به مقدونیه رسیدند، نمایندهٔ خسرو با پیشکش‌های بسیار به نزد تراژان رفت و پیام خسرو را مبنی بر این که وی آماده‌است اکزدارس را از پادشاهی ارمنستان برکنار کند و پارتاماریز پسر تیرداد را با صلاحدید تراژان به آن مقام بگمارد، اعلام نمود. تراژان هدایا و پیشنهاد خسرو را نپذیرفت و پاسخ داد که "پس از ورود به سوریه آنچه صلاح باشد، انجام خواهیم داد".
تراژان با شتاب به سوریه رسید و در انتظار پارتامیز ماند. پارتامیز پس از رسیدن تاج شاهی را به تراژان داد تا وی خود تاج پادشاهی ارمنستان را بر سر او گذارد و فرمانروایی او را به رسمیت شناسد. او نه تنها این کار را نکرد، بلکه پس از گریختن پارتامیز او را تعقیب کرد و کشت.
تراژان توانست ارمنستان و بین‌النهرین را از چنگ ایرانیان خارج کند. ارتش روم همچنین تیسفون پایتخت اشکانیان را نیز تصرف کرد و تراژان یک شاهزادهٔ اشکانی، پارتاماسپت، را بر تخت نشاند. در طول لشکرکشی خود، تراژان یک دختر از خسرو یکم را اسیر کرد، که تا زمان انعقاد قرارداد صلح بین دو قدرت در سال ۱۲۹، اسیر رومی باقی ماند. رومیان سپس روانهٔ خلیج فارس شدند و پرچم روم را در آنجا به اهتزاز درآوردند. رومیان در مسیر لشکرکشی خود در همه جا دست به غارت و چپاول و کشتار زدند. خسرو که خود را آمادهٔ نبرد با رومیان نمی‌دید، سرزمین‌های در تصرف آنان را تحریک به شورش کرد. دستاوردهای تراژان کوتاه مدت بود. شورش ها در تمام مناطق فتح شده رخ داد، بابلی ها و یهودیان رومی ها را از بین النهرین بیرون راندند، و ارمنیان تحت فرمان سناتروک باعث ایجاد مشکلاتی برای رومیان شدند.
تراژان در سال ۱۱۷ میلادی مرد و هادریان به جای او قیصر روم شد. قیصر جدید علاقه‌مند به نبرد در شرق نبود و به همین خاطر ارمنستان و بین‌النهرین را از ارتش روم خالی کرد. پس از مرگ تراژان، اشکانیان پارتاماسپت را از حکومت برکنار کردند و خسرو اول را به جای وی آوردند. جانشین تراژان، هادریان (حکومت ۱۱۷-۱۳۸) از بقایای فتوحات تراژان در شرق چشم پوشی کرد و پیمان راندیا را تأیید نمود و شاهزاده اشکانی بلاش پادشاه جدید ارمنستان شد. دولت تضعیف شده بخش غربی امپراتوری اشکانی به بلاش سوم (که مرزهای شرقی آن دست نخورده بود) این فرصت را داد تا قلمروهای از دست رفته را که خسرو اول تصرف کرده بود، بازپس گیرد. در سال ۱۲۹، بلاش سوم سرانجام موفق شد خسرو یکم را از قدرت برکنار کند.
بر روی سکه‌های نقره‌، خسروی یکم با موهای دسته‌بندی‌شده، بر رو و دو طرف سر، به تصویر کشیده شده است. اما روی سکه های برنزی او با یک تاج قلاب دار و یک شاخ در کنارش به تصویر کشیده شده است. سکه‌های خسرو یکم شباهت زیادی به سکه‌های همنام او، خسرو، فرمانروای الیمائیس دارد، که منجر شده است که محققان احتمال دهند هر دو یک شخص بوده‌اند. احتمال دیگر این است که خسرو، فرمانروای الیمائیس، در ضرب سکه از خسرو یکم اشکانی کپی کرده باشد.
بلاش دوم یا وَلَگش دوم، شاهزاده اشکانی و یکی از مدعیان سلطنت شاهنشاهی اشکانی در میانه سال‌های ۷۷ تا ۸۰ میلادی بوده‌است.
بلاش سوم (اشک بیست و ششم) بیست و ششمین شاه ایران از خاندان اشکانی است که پس از خسرو به شاهی رسید. نسبت بلاش سوم با اشکانیان روشن نیست. وی در حدود ۲ سال آخر حکومت خسرو ادعای سلطنت کرد. در زمان وی، آلانان برای بار دوم به ایران تاختند. بلاش به خاطر مشکلات فراوان و به این علت که سپاه اشکانی از توان پیشین برخوردار نبود به سختی این مشکل را رفع کرد و این نشانهٔ سستی و ناتوانی اشکانیان در این دوران می‌باشد.
دورهٔ پادشاهی بلاش سوم به جز این مورد پیشامد خاص دیگری نداشت و چنین به نظر می‌رسد که وی مدعی خاصی نداشته‌است .
روم نیز در آن زمان ترجیح می‌داد تا به جای جنگ‌های پرهزینه و دشوار، از به نزاع انداختن همسایگان با یکدیگر یا ایجاد نبردهای داخلی خواسته‌های خود را عملی سازد. پادشاهی بلاش سوم از سال ۱۲۹ تا سال ۱۴۷ میلادی بوده‌است.
بلاش سوم، ساسان نیای اردشیر بابکان بنیان‌گذار سلسله ساسانی و نابودکننده سلسله اشکانی را به فرمانروایی پارس منصوب کرد.
بَلاش چهارم ( "وَلَگَش") (اشک بیست و هفتم) بیست و هفتمین شاه ایران از خاندان اشکانی است که از سال ۱۴۷ تا ۱۹۱ میلادی سلطنت کرد. بلاش چهارم فرزند مهرداد پنجم (حک. ۱۲۹–۱۴۰) بود. بلاش اوایل سلطنت خود را صرف تثبیت کنترل اشکانیان بر پادشاهی میشان کرد. از سال‌های ۱۶۱ تا ۱۶۶، او علیه روم اعلام جنگ کرد. اگرچه در ابتدا موفقیت با او بود و سوریه و ارمنستان را فتح کرد. اما سرانجام از رومیان شکست خورد و به عقب رانده شد و برای مدت کوتاهی کنترل پایتخت اشکانیان، سلوکیه و تیسفون را از دست داد و این دو شهر به دست رومیان افتاد. به دلیل شیوع طاعون در سال ۱۶۶ در سلوکیه، رومیان متحمل خسارت‌های سنگینی شده و مجبور به عقب‌نشینی شدند. جنگ بلافاصله پس از آن به پایان رسید، بلاش بیشتر شمال بین‌النهرین را از دست داد و این بخش‌ها به خاک روم الحاق شد. بلاش در سال ۱۹۱ درگذشت و پسرش بلاش پنجم جانشین او شد.
ساسان، نیای اردشیر بابکان بنیانگذار دودمان ساسانی، احتمالاً در زمان بلاش چهارم فرمانروای استان پارس بوده‌است.Herrmann, Georgina. 1977. The Iranian revival. Oxford: Elsevier-Phaidon, p.76
نام بلاش در زبان پارتی "وَلَگَش" (𐭅𐭋𐭂𐭔) است که در زبان پهلوی به "وَرداخش" (یا وَلاخش) تغییر یافت و در زبان فارسی نو تبدیل به "بلاش" شد. ریشه این نام نامشخص است. اما طبق باور فردیناند یوستی، ایران‌شناس مشهور آلمانی، نام پارتی وَلَگَش ترکیبی از دو واژه «قدرت» (وارَدا) و «خوش چهره» (گَش یا گِش) است.
شکل یونانی - لاتینی این نام ولوگاسس (Vologases) است.
بلاش چهارم پسر مهرداد پنجم بود که از سال ۱۲۹ تا ۱۴۰ با پادشاه اشکانی بلاش سوم (حک. ۱۱۰–۱۴۷) برای تاج و تخت مبارزه کرده بود. بلاش چهارم در سال ۱۴۷ کودتا کرد و جانشین بلاش سوم شد که این نشان دهنده استقرار شاخه جدیدی از سلسله اشکانیان بر تاج و تخت اشکانی بود.
در سال ۱۵۰/۵۱، او بر فرمانروای اشکانی میسان، مهرداد، پیروز شد و اوراباز دوم را، که به احتمال زیاد یکی از خویشاوندان او بود، به عنوان پادشاه جدید میسان منصوب کرد. نیروهای بلاش چهارم مجسمه هرکول، خدای حامی خاندان سلطنتی میسان، را تصرف کردند و مجسمه را به معبد آپولون در سلوکیه بردند. در آنجا به عنوان نمایشی از پیروزی بلاش چهارم به نمایش گذاشته کتیبه ای دو زبانه (یونانی و پارتی) بر روی مجسمه حک شده بود که فتح میسان توسط وولوگاس چهارم را بازگو می‌کند:
هنگامی که مارکوس اورلیوس در سال ۱۶۱ امپراتور جدید روم شد، بلاش چهارم به‌طور غیرمنتظره ای علیه رومیان اعلام جنگ کرد. این تنها زمانی بود که در دوران جنگ‌های رومیان و اشکانیان، اشکانیان اعلام جنگ کردند.بلاش چهارم ابتدا به ارمنستان حمله کرد و پسر خود پاکور را جایگزین حاکم رومی آنجا، سوهه‌موس کرد.
در همان زمان، حمله غیرمنتظره اشکانیان به سوریه منجر به شکست سربازان رومی مقیم آنجا شد. رومیان در سال ۱۶۲ پیشنهاد صلح دادند، اما بلاش چهارم با قاطعیت آن را رد کرد. اگرچه جنگ‌های اشکانیان و رومیان در سال‌های ۱۶۱–۱۶۶ ابتدا برای اشکانیان به خوبی پیش می‌رفت، اما پس از آنکه رومی‌ها از شوک و شکست‌های اولیه بهبود یافتند، شروع به ضدحمله کردند و سوهه‌موس را در سال ۱۶۳ به تاج و تخت ارمنستان بازگرداندند. در همین زمان، اشکانیان ادسا را تصرف کردند و وائیل را به عنوان پادشاه دست نشانده منصوب کردند. مانو هشتم، پادشاه قانونی ادسا، نیز مجبور به فرار به امپراتوری روم شد.
نیروهای اشکانی در سال ۱۶۴ از سوریه بیرون رانده شدند، و همچنین دورا اروپوس را از دست دادند. این شکست باعث شد بسیاری از حاکمان دست نشانده اشکانی بلاش چهارم را رها کنند. رومیان در سال ۱۶۵ ادسا را محاصره کردند. در جریان محاصره، شهروندان شهر پادگان اشکانی را قتل‌عام کردند و دروازه‌های آن را به روی رومیان گشودند. رومیان وارد شهر شدند و مانو هشتم را به عنوان حاکم ادسا/اسروئن بازگرداندند. او همچنین لقب «دوست رومیان» را دریافت کرد.
پایتخت اشکانیان، سلوکیه و تیسفون، توسط سردار رومی اویدیوس کاسیوس در سال ۱۶۵ یا ۱۶۶ تسخیر شد. به احتمال زیاد در همان زمان، لژیون‌های رومی به ماد و آدیابن حمله کردند. با این حال، رومیان متحمل خسارات سنگینی از طاعونی که در سال ۱۶۶ از سلوکیه شیوع کرد، شدند و مجبور به عقب‌نشینی شدند. جنگ بلافاصله پس از آن به پایان رسید. اما بلاش چهارم طی عهدنامه صلح سال ۱۶۶ با رومیان، بیشتر شمال بین‌النهرین را به آنان واگذار کرد.
منابع گزارشی از ناآرامی‌ها یا شورش‌های پس از شکست اشکانیان، که مورخ مدرن مایکل سامر از آن به عنوان «شکست نظامی فاجعه بار» یاد می‌کند، گزارش نمی‌دهد. این احتمالاً نشان می‌دهد که بلاش چهارم توانست ثبات سیاسی را حفظ کند. از دست دادن بخش اعظمی از سرزمین‌های شمالی بین‌النهرین به این معنی بود که شهر هتره اکنون به مرز جدید آنها در غرب تبدیل شده بود. شهر هتره توسط دست نشاندگان اشکانی که لقب "ملک (حاکم)" را داشتند اداره می‌شد. با این حال، به دلیل اهمیت استراتژیک بالاتری که اکنون هتره از آن برخوردار بود، بلاش چهارم عنوان خاندان حاکم هتره را به عنوان «پادشاه» ارتقا داد و همچنین به آنها اجازه برگزاری مراسم خاص و سوگندهای آیینی سنتی را داد. پس از مرگ سوهه‌موس در سال ۱۸۰، پسر بلاش چهارم، بلاش، موفق شد تاج و تخت ارمنستان را به دست آورد و به نام بلاش دوم (حک. ۱۸۰–۱۹۱) حکومت کند.
پایان سلطنت بلاش چهارم با شورش خسروی دوم در سال ۱۹۰ دچار نابسامانی شد. خسرو سکه‌هایی از خود در ماد، اکباتان، ضرب کرد. با این حال، پسر بلاش چهارم، بلاش پنجم، جانشین او شد، و به نظر می‌رسد که به سرعت توانست خسروی دوم را سرنگون کند و به عنوان بلاش پنجم بر تخت
بر روی تترادراخم‌های وی، بلاش چهارم با یک تاج گنبدی شکل با یک شاخ در پهلو به تصویر کشیده شده‌است. او همچنین یک فلپ گردن بسته‌است که هر دو گوشش را می‌پوشاند. بلاش چهارم در جلوی درهمهای خود، تاج بدون شاخ بر سر دارد. بلاش چهارم اولین پادشاه اشکانی بود که فقط با یک تاج بر روی سکه‌های خود ظاهر می‌شد. روی برخی از پشت سکه‌های برنزی بلاش چهارم، عقابی نقش بسته‌است که با خورنه، یعنی شکوه پادشاهی، مرتبط است. بر روی سکه‌های حاکم محلی ادسا/اسروئن وائیل، چهره بلاش چهارم منقوش است.
بَلاش پنجم یا وَلَگَش پنجم (به ) بیست و هشتمین و از آخرین شاهنشاهان خاندان اشکانی است که از سال ۱۹۱ تا ۲۰۸ میلادی شاهی کرد. وی همچنین با عنوان واقارش دوم از سال ۱۸۰ تا ۱۹۱ میلادی پادشاه سلسله اشکانی ارمنستان بود. وی جانشین و پسر بلاش چهارم بود. در منابع قدیمی بلاش ششم را بلاش پنجم نامیده‌اند و به این ترتیب بلاش پنجم را نیز بلاش چهارم دانسته‌اند.
از وقایع دوران حکومت او در ارمنستان اطلاعات چندانی در دست نیست، به جز اینکه می‌دانیم او پسرش رِو اول (۱۸۹–۲۱۶) را در سال ۱۸۹ بر تاج و تخت ایبری نشاند. مشخص نیست که انتقال قدرت از بلاش چهارم به بلاش پنجم مسالمت آمیز بوده است یا اینکه بلاش پنجم در یک جنگ داخلی تاج و تخت را به دست گرفته است. زمانی که بلاش پنجم شاهنشاه امپراتوری اشکانی شد، تاج و تخت ارمنستان را به پسرش خسرو اول (حک. ۱۹۱–۲۱۷) سپرد.
سلطنت بلاش پنجم با جنگ با امپراتوری روم ادامه یافت که از سال ۱۹۵ تا ۲۰۲ به طول انجامید و منجر به تصرف کوتاه مدت پایتخت اشکانیان، تیسفون، و تأیید مجدد حکومت رومیان در ارمنستان و شمال بین النهرین از سوی حکومت اشکانی شد. در همان زمان، درگیری داخلی در قلمرو اشکانی رخ داد و یک شاهزاده محلی پارسی به نام بابک، پایتخت پارس، استخر را تصرف کرد. این اتفاق سنگ بنای ظهور ساسانیان را گذاشت.
نام بلاش در زبان پارتی "وَلَگَش" (𐭅𐭋𐭂𐭔) است که در زبان پهلوی به "وَرداخش" (یا وَلاخش) تغییر یافت و در زبان فارسی نو تبدیل به "بلاش" شد. ریشه این نام نامشخص است. اما طبق باور فردیناند یوستی، ایران شناس مشهور آلمانی، نام پارتی وَلَگَش ترکیبی از دو واژه «قدرت» (وارَدا) و «خوش چهره» (گَش یا گِش) است.
بلاش در جوانی فرمانروای ارمنستان شد و جانشین فرمانروای رومی آنجا، سوهه‌موس شد. در طول قرون اول و دوم میلادی، تاج و تخت ارمنستان معمولاً به یکی از بستگان نزدیک شاهنشاه اشکانی، داده می‌شد. این حاکمان به خود لقب «شاه بزرگ ارمنستان» را می‌دادند. به گفته آگاتانگلوس، مورخ ارمنی قرن پنجم، پادشاه ارمنستان در امپراتوری اشکانی رتبه دوم را داشت و تنها شاهنشاه اشکانیان مقامی بالاتر از او داشت. لی پترسون، مورخ، معتقد است که احتمالش وجود دارد که آگاتانگلوس در اهمیت سرزمین خود اغراق کرده باشد. بر خلاف هشت شاهزاده اشکانی قبلی که بر ارمنستان حکومت می کردند، بلاش موفق شد از سلطنت فرزندانش بر تاج و تخت ارمنستان اطمینان حاصل کند. فرزندان بلاش تا زمان سقوط سلسله اشکانی ارمنستان توسط ساسانیان در سال ۴۲۸ بر ارمنستان حکومت کردند. بلاش در دوران حکومت خود در ارمنستان، در سال ۱۸۹ موفق شد رِو اول (که مادرش خواهر آمازاسپ دوم، فرمانروای فرنوازی، بود) را بر تاج و تخت ایبری بنشاند. نوادگان او تا سال ۲۸۴ بر ایبری حکومت کردند تا اینکه خانواده اشکانی دیگری به نام مهرانیان جایگزین آنها شدند.
بلاش در سال ۱۹۱، پس از مرگ پدرش بلاش چهارم، بر تخت پادشاهی اشکانی نشست و تاج و تخت ارمنستان را به پسرش خسرو اول (حک. ۱۹۱–۲۱۷) واگذار کرد. اینکه این انتقال قدرت مسالمت آمیز بوده یا بلاش در طی یک جنگ داخلی قدرت را به دست آورده است، نامشخص است. با این حال جانشینی بلاش، بدون درگیری نبوده است. یک شاهزاده شورشی به نام خسرو دوم، پیش از به سلطنت رسیدن او، در ماد دست به شورش زده بود. اما به نظر می‌رسد بلاش توانست به سرعت او را سرکوب کرده است.
بلاش از امپراتور پسنیوس نیگر (حک. ۱۹۳–۱۹۴) در مبارزه او برای تاج و تخت روم علیه امپراتور سپتیموس سوروس (حک. ۱۹۳–۲۱۱) در سال ۱۹۲-۱۹۳، در طول سال پنج امپراتور، حمایت کرد. علاوه بر این، او همچنین در امور دولت‌های تابع روم در شمال بین النهرین — آدیابن و اسرئون — مداخله می‌کرد. به همین دلیل، سپتیموس سوروس که در این مبارزه پیروز ظاهر شد، در سال ۱۹۵ به امپراتوری اشکانی حمله کرد. سوروس تا بین النهرین پیشروی کرد، اسروئن را به استان رومی تبدیل کرد و تیسفون پایتخت اشکانیان را در سال ۱۹۹ تصرف کرد. در همان زمان شورش هایی در استان های ماد و پارس دوره اشکانی رخ داد. سپتیمیوس سوروس اکنون خود را «پارتیکوس ماکسیموس» («پیروز بزرگ در پارت») اعلام کرد. با این حال، او نتوانست فتوحات خود را، بدلیل کمبود مواد غذایی و نیروی کمکی، حفظ کند. در نتیجه با نیروهای خود عقب نشینی کرد. در طول عقب نشینی، او دو بار تلاش بیهوده ای برای فتح شهر هتره کرد و سپس به سوریه بازگشت.
در سال ۲۰۲، میان اشکانیان و روم صلح برقرار شد و اشکانیان حاکمیت رومیان در ارمنستان و شمال بین النهرین را به رسمیت شناخت. تورج دریایی، ایران شناس مشهور، استدلال می کند که سلطنت بلاش «نقطه عطفی در تاریخ اشکانیان بود، زیرا این سلسله در این زمان اعتبار خود را از دست داد». پادشاهان پارس دیگر نمی‌توانستند به اربابان ضعیف‌شده اشکانی خود تکیه کنند. در واقع، در سال ۲۰۵/۲۰۶، بابک، یک حاکم محلی در پارس، شورش کرد و ارباب خود، گوچهر، را سرنگون کرد و پایتخت پارس، استخر را برای خود گرفت و اعلام استقلال کرد. پسرش اردشیر اول به فتوحات خود ادامه داد و امپراتوری اشکانی را سرنگون کرد و در سال ۲۲۴ امپراتوری ساسانی را تأسیس کرد.
بلاش در سال ۲۰۸ درگذشت و پسرش بلاش ششم (۲۰۸–۲۲۸) جانشین او شد اما پسر دیگر او به نام اردوان چهارم (۲۱۶–۲۲۴) چند سال بعد تلاش کرد تا تاج و تخت را تصاحب کند. اما این منجر به جنگ داخلی شد و تجزیه امپراتوری اشکانی شد.
اردوان چهارم (اشک سی‌اُم) که در تاریخ‌نگاری کهن اردوان پنجم نامیده می‌شود، سی‌اُمین و آخرین شاهنشاه از خاندان اشکانی است که از سال ۲۱۶ میلادیCHRONOLOGY OF IRANIAN HISTORY PART 1 "iranicaonline.org" تا ۲۲۴ یا ۲۲۶ شاهی کرده‌است. با کشته شدن او در نبرد هرمزدگان، دولت اشکانی از بین رفت و جای خود را به دودمان ساسانی داد.
پس از مرگ بلاش پنجم میان دو پسر او به نام‌های بلاش ششم و اردوان چهارم برای رسیدن به شاهی نزاع درگرفت. در ابتدا بلاش به شاهی رسید، ولی در سال ۲۱۳ میلادی اردوان قیام کرد و توانست نفوذ خود را افزایش دهد، تا جایی که برای بلاش ششم فقط بخشی از بابل باقی ماند. از این زمان به بعد می‌توان با اطمینان اردوان چهارم را شاه ایران دانست.
پس از این که اردوان چهارم قدرت خود را پایسته کرد، کاراکالا قیصر وقت روم سفیری را به همراه هدایای زیاد به دربار اردوان فرستاد و خواستار ازدواج با دختر او شد و وانمود کرد که با این کار قصد دوستی و صلح با دولت اشکانی را دارد. اردوان به خاطر وضع ناآرام داخلی که از زمان مرگ بلاش یکم دامنگیر خاندان اشکانی شده بود و نبردهای بسیار که در این دوران میان دو کشور درگرفته بود و ویرانی‌هایی که به خاطر شکست ایرانیان در این نبردها در بخش غربی ایران به وجود آمده بود، خواهان صلح و آرامش بود و این درخواست کاراکالا را پذیرفت.
اردوان شاد از اینکه نبردهای ویرانگر میان ایران و روم می‌رفت تا با این پیوند پایان پذیرد، جشنی بزرگ تدارک دید و از همهٔ بزرگان دعوت کرد و آمادهٔ پذیرایی از کاراکالا و همراهانش شد. کاراکالا که توطئه گسترده‌ای را سازمان داده بود، با سپاهی گران روانهٔ ایران شد. هنگامی که اردوان و همراهانش به جهت خوش‌آمدگویی به محل استقرار رومیان رفتند، رومیان آنان را غافلگیر کردند و به آن‌ها یورش بردند و بسیاری از ایرانیان را که فاقد هر گونه سلاحی بودند، کشتند، ولی اردوان توانست از این مهلکه جان سالم به در برد. کاراکالا پس از این کار زشت و ناجوانمردانه‌اش در سال ۲۱۷ میلادی در نزدیکی حران کشته شد.
اردوان برای انتقام‌گیری سپاهی گرد آورد، ولی پیش از رسیدن به مرز ایران و روم نمایندگان ماکرینوس جانشین کاراکالا به آن‌ها رسیدند و خواستار آشتی میان دو دولت شدند. در این گفتگوها اردوان خواستار ترک میان‌رودان توسط رومیان و پرداخت غرامت از طرف ایشان به دولت ایران شد. رومیان این پیشنهادها را نپذیرفتند و به دنبال آن نبردی دیگر میان ایران و روم درگرفت. (که از آن به عنوان نبرد نصیبین در تاریخ یاد شده‌است) اشکانیان در این پیکار پراهمیت از روش جنگ و گریزی که مخصوص آن‌ها بود و به کمک آن در نبردهای بزرگی مانند نبرد حران پیروز شده بودند، بهره بردند. دو روز آغازین نبرد هیج یک از دو سپاه بر دیگری چیره نشد ولی در روز سوم سپاه ایران کاملاً پیروز شد. رومیان در پی این شکست درخواست صلح نمودند و حاضر به پرداخت غرامتی سنگین به اشکانیان شدند. رومیان درخواست دیگر اردوان مبنی بر تخلیه میان‌رودان را رد کردند و دولت اشکانی چون با بحران‌های بسیاری روبه‌رو بود، از این درخواست خود چشم‌پوشی کرد.
اشکانیان پس از مرگ بلاش یکم یعنی از سال ۷۸ میلادی همواره دچار نبردهای داخلی بودند که برخی میان اعضای خاندان اشکانی برای رسیدن به شاهی و برخی دیگر بر اثر شورش‌های فرمانروایان محلی بود. این مشکلات داخلی، اشکانیان را به مرور زمان ضعیف کرد. در این دوران رومیان که اشکانیان را دچار آشوب‌های داخلی می‌دیدند، از فرصت استفاده می‌کردند و پیاپی دست به تهاجم به مرزهای ایران می‌زدند. به غیر از نبردی که اردوان چهارم با رومیان کرد، در همهٔ نبردهایی که در این دوره میان ایران و روم درگرفت، برتری با رومیان بود و آنان در همهٔ این نبردها خرابی‌های زیادی را باعث شدند. این مشکلات بحران‌های اقتصادی را نیز دربرداشت؛ ارزش پول اشکانیان به شدت پایین آمد. به این ترتیب در زمان پادشاهی اردوان چهارم دولت اشکانی از همه نظر آمادهٔ سقوط بود.
اردوان کوشش بسیاری برای نجات دولت اشکانی کرد، ولی سرانجام این تلاش‌ها بی‌نتیجه ماند. وی پس از این که مشکل رومیان را -همان‌طور که گفته شد- از میان برداشت، دچار شورش‌های گوناگونی در مناطق مختلف ایران شد. او بر بیشتر این شورش‌ها فایق آمد و شورشگران را از میان برداشت، ولی شورشی که در پارس صورت گرفت، سرانجام به شاهنشاهی اشکانی پایان داد. این شورش در سال ۲۲۰ میلادی و به دست اردشیر بابکان آغاز شد. مصاف اردشیر و یارانش با اردوان چهارم و فرمانروایان ایالت‌ها چندین سال به درازا کشید. اردشیر ابتدا مناطقی در شرق ایران مانند کرمان را مورد تاخت قرار داد و سپس به ماد و آدیابن حمله کرد و آنجا را نیز به زیر پرچم خود آورد. هنگامی که اردشیر و یارانش آغاز به درنوردیدن میان‌رودان کردند اردوان چهارم به مقابله با آنان پرداخت، ولی در سه نبرد پشت سر هم شکست خورد. اردوان احتمالاً از زمان اعلام حکومت خودمختار اردشیر در سال ۲۲۴ دیگر پادشاه ایران به‌شمار نمی‌آمد. مرگ یا به روایتی کشته شدن اردوان چهارم بین سال‌های ۲۲۴ و ۲۲۶ میلادی در تاریخ ثبت شده‌است و با مرگ او شاهنشاهی اشکانی رسماً پایان یافت. به این ترتیب شاهنشاهی اشکانی جای خود را به ساسانیان داد.
پس از مرگ اردوان و سقوط شاهنشاهی اشکانی به دست اردشیر ساسانی هنوز هم مقاومت‌های بازماندگان اشکانیان فروکش نکرده بود. مهم‌ترین این مقاومت‌ها از سوی بلاش ششم و آرتاوازد بود. ارتوازد در بلندی‌های غرب و مرکز ایران به مبارزه ادامه می‌داد؛ ولی سرانجام اردشیر توانست بر تمامی این مقاومت‌ها چیره شود و دولت اشکانیان را به‌طور کامل براندازد.
اردشیر بابکان ساسانی به‌عنوان یک فرد سیاسی و مانند دیگر سیاستمندان، به منظور اینکه بتواند اصول عقاید مذهبی و در نتیجه سیاسی خودش را جلوه مند نماید، نیاز داشت با نفی گذشته به تخریب شاخصه‌های فرهنگی و تشکیلاتی آنها نیز بپردازد. دولتمردان جدید ساسانی تلاش نمودند جامعهٔ ایرانی را متقاعد نمایند که سلطنتی مشروع، جایگزین دوران اختلال و اختلاف عصر پایانی نظام اشکانیان گردیده‌است. برای ایجاد چنین اندیشه‌ای، همه قدرت تبلیغاتی نظام ساسانی به‌کار گرفته شد تا در چنین مسیری تفکر ایرانیان را به‌سوی دولت تازه هدایت نماید و تغییر سلطنت از شاهنشاهی اشکانی به ساسانیان، به‌مثابه یک مأموریت مذهبی بر عهده اردشیر بابکان نهاده شد و «از قول اخترشماران» به اردوان چهارم، آخرین شاه اشکانی، تحول آینده را چنین تضمین نمود که «کدخدایی و پادشاهی نو به پیدایی آید و بسی سر خدا را بکشد و کیهان باز یک خدایی آورد». ناگفته پیداست که آنچه اخترشماران پیش‌بینی می‌نمودند در واقع خواست دولتمردان ساسانی بوده است که پس از سقوط دولت اشکانی پدید آمدند و بیشتر از «پیش‌بینی» سقوط دولت اشکانیان به یک بهانهٔ ایدئولوژیک شبیه است.‏
قبرستان گبرها (رودان) واقع در بخش مرکزی
«قبرستان گبرها» درسراسر شهرستان رودان (دِهبارز) آثار زیادی از گورهای تاریخی به چشم می‌خورد که با کلمات و خطی شبیه به خط میخی هر بیننده‌ای را به عمق تاریخ گذشته رودان راهنمایی می‌نماید، به گفته پیشینیان این قبرستانها مربوط به ساکنان اولیه این خطه بوده وهزاران سال نیز قدمت دارند. در روستاهایی مانند: روستای سرجوئیه و روستای زیارت سید سلطان محمد و بخشی از منطقه رودخانه، این آثار به خوبی مشهود است. این آثار به دوره ایلامی بر می‌گردد.
«گو آهن» اثاری باستانی از دوران بسیار دور در شهرستان رودان (دِهبارز) و درنخلستانهای مرکزی شهر رودان ودرمکانی با همین به نام گو آهن ، سنگهایی با ترکیب آلیاژهای مختلف کشف گردیده که مبین صنعت فلز کاری در دوران گذشته می‌باشد. عقیده عمومی براین است که در این مکان کارگاه بزرگ فلز کاری جهت ساخت وسایل وابزار جنگی دایر بوده‌است. این محل یکی از مناطق گردشگری رودان می‌باشد.
توشی‌هیکو ایزوتسو ؛ ؛ زادهٔ در توکیو - درگذشتهٔ در کاماکورا، زبان‌شناس، قرآن‌پژوه، اسلام‌شناس و فیلسوف ژاپنی بود. وی پژوهش‌ها و نوشته‌های بسیاری در فلسفه تطبیقی و بررسی تطبیقی ادیان از خود به یادگار گذاشت.
ایزوتسو در خانواده‌ای ثروتمند چشم به جهان گشود. پدر او بازرگانی سختگیر و پیرو آیین بودایی ذِن بود. پدر ایزوتسو او را از سن کم وادار به ریاضت‌کشی مطابق آیین ذن می‌کرد. این ریاضت‌کشی باعث شد که ایزوتسو برای فرار از آیین بودایی به بررسی زبان‌های کهن بپردازد و پس از آن با شناخت از ادیان و فلسفه‌های دیگر، دید تازه‌ای به آیین بودایی پیدا کند. توشی‌هیکو ایزوتسو، سی و پنج زبان را فرا گرفت و دست کم به هفده زبان (از جمله عربی، عبری، فارسی، سانسکریت، پالی، روسی، لاتین، یونانی و چینی) تسلّط داشت.
توشی‌هیکو ایزوتسو تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته اقتصاد آغاز کرد اما علاقه او به زبان و ادبیات باعث شد او دکتری زبان‌شناسی بگیرد. پس از تکمیل تحصیلات دانشگاهی در ژاپن، مدتی در دانشگاه کیئو در توکیو به تدریس مشغول شد. وی نخست به تدریس متون فلسفه یونان باستان و لاتین و مدتی نیز به تدریس مباحث علم زبان‌شناسی و معنی‌شناسی مشغول بود.
ایزوتسو در اوایل بیست سالگی به زبان عربی علاقمند می‌شود. او نزد عالِم مسلمانی تاتاری به نام عبدالرّشید ابراهیم به فراگیری زبان عربی و مطالعات اسلامی سنتی پرداخت. پس از دو سال شاگردی، معرّفی عبدالرشید، ایزوتسو را به «موسی جار اللّه» دیگر عالِم مسلمان برجسته تاتار معرفی کرد تا بر دانش اسلامی و زبان عربی خود بیافزاید. جار اللّه، به زبان‌های دیگری چون عربی، فارسی، روسی و ترکی تسلّط داشت. جار الله به عراق و ایران سفر کرده و با شیعیان و نیز برخی مجتهدان شیعه آن زمان رابطه داشت. کتاب «الوشيعة في نقد عقائد الشيعة» جار اللّه در نقد تشیع نگاشته شده‌است.
علاقهٔ فراوان ایزوتسو به قرآن باعث شد که او برای نخستین بار قرآن را مستقیما از عربی به زبان ژاپنی برگردان کند. این نوشته در سه مجلد و بین سال‌های ۱۹۵۱ (میلادی) تا ۱۹۵۸ (میلادی) تکمیل شد. دیگر برگردان‌های گذشته، از روی زبان‌های چینی یا اروپایی بودند.
ایزوتسو در ۲۶سالگی کتابی به زبان ژاپنی با نام "تاریخ اندیشهٔ عربی" و در ۳۴ سالگی، کتابی دیگر دربارهٔ فلسفه و عرفان، با تأکید بر فلسفهٔ نوافلاطونی و عرفان یونانی نوشت. در همین دوران کتابی دربارهٔ پیامبر اسلام به زبان ژاپنی و نخستین کتاب خود را به زبان انگلیسی به نام "زبان وسرش" نوشت. ایزوتسو در سال ۱۹۶۱ (میلادی) به دعوت ویلفرد کنتول اسمیت، رئیس مؤسسهٔ مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل، به کانادا رفت و به تدریس متون مهم اسلامی همچون "نجات" ابن‌سینا در فلسفه و "الاقتصاد فی الاعتقاد" غزالی در کلام و "فصوص‌الحکم" ابن عربی در عرفان پرداخت. او در سال‌های ۱۹۶۶ (میلادی) و ۱۹۶۷ (میلادی) در ژاپن اثری بین‌الادیانی تألیف کرد تحت عنوان "یک مطالعهٔ مقارنه‌ای درخصوص مفاهیم فلسفی در تصوف و تائوئیسم" به نام «ابن عربی و لائوتزو-چوانگ تزو»، که توسط مؤسسهٔ مطالعات فرهنگی و زبان‌شناسی دانشگاه کیو و تحت سرپرستی نوبوئیرو ماتسوموتو به‌چاپ رساند.
در سال ۱۳۴۴ (خورشیدی) که مهدی محقق به تدریس کلام شیعه و فلسفهٔ اسلامی ـ ایرانی در آن مؤسسهٔ مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل می‌پرداخت، ایزوتسو با تفکر فلسفی شیعی و عالمان شیعه آشنا شد و در این زمینه به پژوهش پرداخت. ایزوتسو بین سال‌های ۱۳۴۴ (خورشیدی) تا ۱۳۴۷ (خورشیدی) در مونترآل همکاری خود با مهدی محقق که را آغاز کرد. همکاری این دو با تأسیس شعبه تهران «مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل و تهران» ادامه پیدا کرد. او ابتدا به مدت دو سال پیاپی و سپس هرشش ماه یک بار، بین سال‌های ۱۳۴۷ (خورشیدی) تا ۱۳۵۳ (خورشیدی) در ایران زندگی کرد. پس از این دوران، به علت اینکه تمایل داشت بیشتر در ایران باشد از دانشگاه‌های کیو و مک گیل استعفا داد و با پذیرفتن شغل دائمی در انجمن شاهنشاهی فلسفه ایران از سال ۱۳۵۳ (خورشیدی) تا ۱۳۵۷ (خورشیدی) به تدریس و پژوهش در این انجمن پرداخت.
وی در این انجمن ابتدا «فصوص الحکم» ابن عربی را به‌طور کامل تدریس کرد و پس از آن یک دوره درس "الاشارات و التنبیهات" ابن سینا را آغاز کرد که نیمه تمام ماند. همچنین وی یک دوره فلسفه چینی را در انجمن، تدریس کرد که حدود سه سال به طول انجامید. ایزوتسو تا سال ۱۳۵۷ (خورشیدی) و اندکی پیش از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ ایران زندگی کرد. آپارتمان او در ابتدای خیابان فلسطین شمالی (روبروی دفتر ساواک آن هنگام و دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی کنونی) بود. به سبب نزدیکی این خانه با ساواک در گیرودار انقلاب آب و برق آنجا قطع می‌شود و ساکنان آن مجبور به ترک خانه می‌شوند؛ لذا به پیشنهاد مهدی محقق با دو چمدان، ده روزی را میهمان خانه او می‌شود و با نخستین پرواز پس از بازگشایی فرودگاه مهرآباد (با یک هواپیمای ژاپنی که از یونان به ایران آمد) ایران را برای همیشه ترک گفت. پس از ۲۲ بهمن ۵۷ با تلگرافی به مهدی محقق ضمن تبریک پیروزی انقلاب ایران از اقامت ده روزه در خانه وی سپاس‌گزاری کرد.
ایزوتسو پس از بازگشت به ژاپن از سوی امپراتور ژاپن به دریافت بالاترین نشان علمی این کشور که نزدیک به ۳۰ سال به کسی اهدا نشده بود نائل آمد. وی، چنان‌که خود می‌گوید پس از بازگشت به کشورش می‌کوشد تا آثار خود را به جای انگلیسی به ژاپنی بنویسد تا جامعه ژاپن بتواند به شناخت دقیق‌تری از فرهنگ اسلام و اندیشه‌های فلسفی او دست یابد. از اینرو در آثاری همچون "تولد اسلام" (Isuramu-seitan) و "فرهنگ اسلام" (Isuramu-bunka) می‌کوشد تا مخاطبان ژاپنی را بیشتر با فضای اندیشه اسلامی آشنا سازد. همچنین او برای نخستین بار "مشاعر" ملاصدرا و "فیه ما فیه" مولانا جلال الدین رومی را به ژاپنی برگرداند. او اثری را به نام "آگاهی و ماهیات" (Ishiki-to-honshitsu) نوشت که او را تا جایگاه یگانه فیلسوف معاصر ژاپن بالا برد. در این کتاب ۴۱۶ صفحه‌ای وی می‌کوشد عصاره یک عمر اندیشه خود که آن را «فرا فلسفه شرقی» می‌خواند در قالب مقایسه اندیشه‌های هندی، ایرانی-اسلامی، چینی و آیین بودایی عرضه کند. ایزوتسو در این کتاب به‌طور شگفت‌آوری، اندیشه «ودانتا» (Vedanta) هندی، نظریه وحدت وجود اسلامی، آئین تائو چینی و اندیشه بودایی چینی-ژاپنی را به‌طور چهارجانبه مقایسه می‌کند و نتیجه می‌گیرد که اندیشه شرقی دارای یک روح مشترک است که گرد اندیشه «وحدت وجود» شکل گرفته‌است.
ایزوتسو اندیشمندی با شهرت بین‌المللی بود و شاید در میان اسلام‌شناسان معاصر، یگانه فردی بود که از مذاهب مسیحی، یهودی، هندویی، بودایی، چینی و مکتب‌های گوناگون فلسفی معاصر، اطلاع و در فن مقایسه و تطبیق نیز استادی داشت. از این رو بسیاری از مجامع علمی بین‌المللی او را به عضویت پذیرفته بودند و همه جا از او با احترام و بزرگداشت یاد می‌شد؛ از جمله این مراکز می‌توان به «مؤسسه بین‌المللی فلسفه (پاریس-فرانسه)، مجمع بین‌المللی مطالعات فلسفی (لون- بلژیک)، مجمع کانادایی مطالعات تاریخ و فلسفه علوم (مونترآل- کانادا)، فرهنگستان زبان عربی قاهره (قاهره- مصر) و انجمن حکمت و فلسفه ایران اشاره کرد. او همچنین اگر چه از سال ۱۹۶۷ (میلادی) نیز مدرس «ارانوس» در سوئیس بود. اما به‌طور قطع تأثیر و نفوذ اندیشه‌های علمی این اندیشمند ژاپنی در هیچ جا به اندازه ایران نبوده و آثار او تاکنون به هیچ زبانی به اندازه زبان فارسی برگردان نشده‌است.
او در ۷ ژانویه ۱۹۹۳ در شهر کاماکورای ژاپن درگذشت. در این روز او در خانه‌اش به زمین می‌خورد. اما با این پندار که اتفاق مهمی نیست به همسرش می‌گوید «می‌روم کمی بخوابم». اما دچار خونریزی مغزی می‌شود و هیچ‌گاه از خواب برنمی‌خیزد.
الف ـ در اسلام‌شناسی و عرفان:
ب ـ در فلسفه اسلامی ایرانی:
او همچنین مقالات «ابن عربی» و «اشراقیه» را در "دائرةالمعارف دین" به سرپرستی میرچا الیاده تألیف کرد.
مستند شرقی در مورد شخصیت این فرد ساخته شده‌است. این فیلم، یگانه مستندی است که تا کنون در هر زبانی دربارهٔ ایزوتسو ساخته شده‌است. در این مستند افرادی چون سید حسین نصر، هرمان لندولت، مهدی محقق، توشیو کورودا، آکیرا ماتسوموتو، راهب بزرگ کوسی موری موتو، پیر لوری، ویسنوسکی، خوان خوزه لوپز، داریوش شایگان و … به اظهارنظر در مورد شخصیت ایزوتسو پرداخته‌اند.
درۀ چاه‌کوه (یا تنگ چاه‌کوه) یکی از جاذبه‌های طبیعی جزیرۀ قشم در استان هرمزگان است.
این دره در فاصلهٔ ۷۰ کیلومتری شهر قشم و در کنار روستای چاهو شرقی بخش شهاب قرار دارد.
درۀ چاه‌کوه به عمق ۱۰۰ متر نمایشی از فرسایش سنگ‌های رسوبی است و بخشی از ژئوپارک قشم محسوب می‌شود که به تأیید یونسکو رسیده‌است.
احتمالاً استفاده از نام چاهکوه برای این دره به وجود چهار حلقه چاه در نقطه آغاز آن بازمی‌گردد. گفته می‌شود علت شهرت این دره به نام چاه‌کوه به دلیل وجود سه یا چهار چاه در دل آن است که در زمان‌های دور به دست اهالی روستای چاهو شرقی برای تأمین آب شیرین کنده شده‌است.
با توجه به گرم و خشک بودن آب‌وهوای منطقه، آب شیرین ذخیره‌شده ارزش بالایی دارد و این چاه‌ها محل ذخیره آب باران بوده‌است.
چاه‌کوه دره‌ای به عمق ۱۰۰متر است که نمایشی از فرسایش سنگ‌های رسوبی است. این دره با حفره‌ها و دالان‌ها و اشکال اعجاب‌آور در دیواره‌های خود گردشگران را مبهوت می‌کند. نظیر این پدیده زمین‌شناسی در آلمان، انگلیس، چین، آمریکا و چند کشور دیگر وجود دارد.
دره چاه‌کوه، در دل یک کوه سنگی یکپارچه قرار گرفته که به شکل ضربدر برش خورده‌است. چاه‌کوه در ابتدا عریض و با دیواره‌های بلند در برابر دیدگان مخاطب ظاهر می‌شود، ولی به تدریج از عرض آن کاسته تا جایی که عبور از میان آن دشوار می‌شود این درحالی است که ارتفاع دیواره‌ها همچنان زیاد است.
وجود شیارها و خطوط فرسایش موازی و همچنین حفره و تاقچه‌ای بدنه این دره و نیز وجود جوی‌های سنگی در کف دره، موجب شده تا تنگه چاه‌کوه هر بیننده‌ای را تحت‌تأثیر قرار دهد.
چاه‌کوه دره‌ای است با احجام و تندیسها و پوشیده از صدها حفره و کاسه و تاقچه بر بدنهٔ عمومی آن با جوی‌های سنگی و چاه‌های آب که از یورش باد، بارش باران‌های تند و تابش آفتاب داغ پدید آمده‌است.
باد، آب باران و بارش‌های سیل‌آسا و شدید از مهم‌ترین دلایل وجود این حفره‌های زیاد در میان دیواره چاهکوه است. سنگ‌های چاهکو دارای آهک یا بی کربنات کلسیم است که اسید آب باران دلیل حل شدن آنها و ایجاد شکاف‌ها و حفره‌های کوچکی در میان آنها شده و این حفره‌ها در طول چند میلیون سال بزرگ‌تر شده و تبدیل به دالانه‌هایی شده‌اند.