moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
تعزیه‌ای قوی، حرفه‌ای و پرجاذبه ای که در این خانه طراحی و اجرا می‌شد طبق نظر برخی از کارشناسان، بسترهای مناسب را برای تئاتر نوپای ایران که در دهه‌های بعد به‌تدریج جان می‌گرفت، فراهم ساخت.محمود رضا شایسته و منصور قاسمی، اصفهان بهشتی کوچک اما زمینی، ص۳۰۱
دیوانخانه شیخ الاسلام در حدود ۳۰۰ سال محل سکونت ۱۰نسل از نوادگان محقق سبزواری بوده و آخرین ساکنین ان، نوادگان میرزا علی و میرزا علی اکبر شیخ الاسلام بودند که تا اواخر ده ۱۳۳۰ ه‍.ش در این خانه زندگی می‌کردند سرانجام دیوانخانه بصوابدید علی شیخ‌الاسلام و موافقت دیگر فرزندان علی اکبر ونوادگان میرزا علی به اداره میراث فرهنگی واگذار شد.مهدوی، سید مصلح الدین (۱۳۷۱). خاندان شیخ الاسلام اصفهان: گل بهار اصفهان، ص۲۲۵ قسمت جنوب غربی خانه (معروف به خلوت) متعلق به ورثه میرزا عباس شیخ الاسلامحدادیان، رو الله. پرونده ثبتی خانه شیخ الاسلام (۱۳۸۷)- مرکز اسناد و مدارک سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان، ص ۵ (واعظ معروف اصفهانی) می‌باشد که هم‌اکنون، فرزندان او از این خانه به صورت موقت استفاده می‌کنند
خانه شیخ الاسلام علاوه بر اهمیت فرهنگی مالکش، از نظر معماری واجد به خصوصیت ارزشمندی است. تحولات انجام گرفته در ساختمان از دوره صفوی و قاجار گرفته تا دوره پهلوی و بازسازی‌های اخیر، این بنا را شنا سه ای از سیر تحول معماری در این سرزمین تبدیل کرده‌است. این اثر در تاریخ ۲۹ شهریور ۱۳۵۳ با شمارهٔ ثبت ۹۹۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. بخش اصلی و اعظمی از خانه در مالکیت سازمان میراث فرهنگی است و آدرس ان دراصفهان، چهارراه تختی، کوچه شیخ الاسلام می‌باشد
در این ناحیه سه خانه است. خانه اول به نام محمد باقر خراسانی رئیس مدرسه ملا عبدالله و متوالی مدرسه ملا عبدلله که مهم‌ترین مدارس اصفهان است. این شیخ از علمای بزرگه زمان خود و شایسته لقب مجتهد بوده‌است.
سازمان میراث فرهنگی درتاریخ ۱۸ بهمن ۱۳۸۹ خانه نساجی سنتی در شهر اصفهان را در خانه شیخ الاسلام افتتاح کرد. واحدهای صنایع دستی سازمان میراث فرهنگی در ان مستقر شدند و خانه به موزه ای از هنرهای سنتی از جمله ترمه بافی ،زری بافی ،گلابتون سازی، چادرشب‌بافی، شعر بافی، مخمل بافی، رنگرزی، عبا بافی، ریسنگی و حلاجی تبدیل شد و کارگاه‌های زری بافی، گلابتون دوزی و ترمه بافی به صورت فعال توسط استاد کاران و هنر مندان نساجی به حفظ هنرهای مذکور و به نمایش گذاشتن آن‌ها می‌پردازند. در کنار این کارگاه‌ها ماکت تعدادی از هنرمندان برجسته رشته‌های نساجی سنتی در رشته‌های شعر بافی، مخمل بافی، کار بافی، عبا بافی، رنگرزی سنتی، حلاجی و نخ ریسی به صورت نمادین ساخته شده و در کنار دستگاه‌های مرتبط با فعالیت این هنرمندان قرار گرفته‌است.خبرگذاری جمهوری اسلامی (۱۸ بهمن ۱۳۸۹)، خانه نساجی اصفهان افتتاح شد
مقال‌ها و تحقیقاتی که در ارتباط با خانه شیخ الاسلام به چاپ و انجام رسیده‌است:
در سال ۱۳۶۵در جریان جنگ ایران و عراق و حملات هوائی عراق، این خانه بمباران شد و در نتیجه قسمت جنوب‌شرقی بنا (معروف به کاش خانه) کاملاً ویران و تزیینات کاشیکاری آن از میان رفت. از همان زمان اقدامات مرمتی به‌خصوص در قسمت تزیینات و ساخت درهای مشبک توسط استادکاران متخصص و زیرنظر سازمان میراث‌فرهنگی آغاز شد.گزارش مرمت بنای خانه شیخ الاسلام (۱۳۷۷)اداره کل حفاظت و احیا ابنیه تاریخی، سازمان میراث فرهنگی کشور، اصفهان کارشناسان سازمان میراث‌فرهنگی همچنین گام‌های مؤثری در جهت استحکام‌بخشی بنا برداشته‌اند ولی بازسازی و مرمت این خانه به‌طور کامل به‌اتمام نرسید. به گفته کارشناسان عدم مرمت بخش از تزیینات خانه که در قسمت‌های جنوب‌شرقی در اثر بمباران کاملاً تخریب و از میان رفته‌است، نشان دادن آثار زمان جنگ به علاقه‌مندان می‌باشد و به‌معنای عدم‌توجه مسئولان در حفظ این بنای باقیمانده از دوران گذشته نیست
نخست‌وزیر مالزی و همراهانش که در تاریخ ۲ دی ۱۳۸۷ به اصفهان سفر کرده واز کارگاه آموزش صنایع دستی خانه تاریخی «شیخ الاسلام» دیدن کردند. نخست‌وزیر مالزی و همراهانش از نزدیک با ۱۰ رشته صنایع دستی از جمله قفل‌سازی، طلاکوبی، قلمزنی، ملیله‌کاری نقره، مینیاتور، میناکاری، نقاشی روی سفال و سرامیک، معرق کاری، لایه چینی و پاییه ماشه آشنا شدند. ایشان وهمراهانشان از هنر هنرمندان اصفهانی به نیکی یاد کردند و اصفهان را به عنوان یکی از قطب‌های مهم صنایع دستی در دنیا دانستندخبرگذاری فارس(۳ دی ۱۳۸۷)، بازدید نخست‌وزیر مالزی از صنایع دستی اصفهان
خانه رسول بقایی مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، محله جویباره، خیابان آرامگاه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۹۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانه محمدباقر نیلفروشان مربوط به دوره قاجار است و در اصفهان، محله دردشت واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانه محمد تقی لواف مربوط به دوره قاجار است و در اصفهان، کوچه عباس کنده‌ای، میدان قیام، خیابان هارونیه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
آتشکده تشویر (سردخانه تشویر) مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان طارم، بخش مرکزی، روستای تشویر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
آتشکده پیرچم مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان طارم، بخش مرکزی، دهستان آببر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
آتشکده الزین (الیز) مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان طارم، بخش چورزق، روستای الزین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۸۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
بقعه پیر احمد زهرنوش مربوط به سدهٔ ۶ و ۷ ه‍.ق است. این بنا در حاشیه جنوبی شهر ابهر واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۸۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این بقعه آرامگاه سه تن از بزرگان ابهر می‌باشد. در مجاورت بقعه ساختمان‌هایی می‌باشد که امروزه از آن‌ها به عنوان موزه‌ باستانشناسی ابهر استفاده می‌شود. به گفتهٔ محمد آقامحمدی این بنا بر بقایای خانقاهی متعلق به قرن چهارم هجری ساخته شده‌است. خانقاه اولیه متعلق به ابوبکر محمد بن عبدالله ابهری متوفی ۳۳۰ هجری قمری بوده‌است.
این اثر که در سالیان گذشته رو به ویرانی گذاشته بود، در دههٔ ۱۳۶۰ به همت ادارهٔ ارشاد ابهر و با همکاری گروه باستانشناسی سلطانیه مرمت گردیده‌است.
بنا به گفتهٔ ابولمعالم فخیم ابهری در جلد دوم از کتاب ابهر جلوه گاه تمدن باستان، سه تن از علما و فقهای برجستهٔ ابهر در این محل مدفون هستند. نخستین آنان ابوبکر محمد بن عبدالله ابهری است که در قرن چهارم هجری می‌زیسته‌است. مولانا شیخ شهاب الدین ابهری که در اوایل دورهٔ صفویه می‌زیسته دومین فردی است که در این محل دفن شده‌است. نفر سوم مولانا قطب الدین احمد ابهری معروف به پیر احمد زهر نوش متوفی ۵۷۷ هجری می‌باشد.
این بنا در سال‌های اخیر و با گسترش شهر به بخشی از شهر ابهر تبدیل شده‌است. در بین مردم ابهر معروف است که مکان این بقعه با رونق شهر بارها درون شهر قرار گرفته و پس از گذشت آن دوران به بنایی در حاشیهٔ ابهر تبدیل شده‌است. در حال حاضر این بنا در میان میدانی به همین نام در جنوب ابهر قرار دارد.
جنس بنای بقعه آجر است. بقعه شامل یک مقبره و ساختمان‌هایی در ضلع غربی آن است که باهم مرتبط می‌باشند. با توجه به بی‌پیرایه بودن بناهای اطراف، احتمال می‌رود کاربری اولیهٔ آن خانقاه باشد. معماری مقبره یک بنای چهارطاقی است. این بنا با شکست‌ها و جرزهای ایجاد شده، از داخل به بیست وجهی تبدیل شده‌است. بر فراز چهارطاقی مقبره گنبد زیبایی به سبک پنج و هفت از گونهٔ گنبدهای سلجوقی استوار گشته‌است. این گنبد به گنبدهای مساجد جامع قروه و سجاس مانند است.
علاوه بر ورودی مقبره از ساختمان غربی، ورودی اصلی مقبره از بیرون دری در ضلع شمالی بنا می‌باشد. کف مقبره یک پله بالاتر از ورودی در اصلی می‌باشد. محل گورها در سرداب قرار دارد. سرداب با پلان چلیپا بوده که پنج پله پایین‌تر از کف مقبره می‌باشد. سقف سرداب طاقی از جنس آجر است.
ساختمان شهربانی مربوط به دوره پهلوی اول است و بعد از پل چشمه کیله در خیابان دکتر فاطمی شهر تنکابن واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۲۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
هتل بنیاد پهلوی مربوط به دوره پهلوی اول است و در چالوس، میدان معلم واقع شده‌است. این بنا به‌عنوان هتل در دو طبقه و زیرزمین، در امتداد شمالی-جنوبی احداث گردید و بعد از انقلاب به سپاه پاسداران واگذار شد و هم‌اکنون به‌عنوان درمانگاه تخصصی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۲۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد جامع جهرم ساخته شده در دورهٔ سلجوقیان از مساجد تاریخی این شهرستان که در محلهٔ قدیمی سنان شهر جهرم واقع شده. این مسجد دارای دو طبقه و از سنگ طبیعی کوهستان و گچ بنا شده‌است.
بر سردر شمالی مسجد تعدادی کتیبه نصب شده و در طرفین ورودی پنج کتیبه که یکی از آن‌ها گویای تعمیرات مسجد در دورهٔ صفویه است.
یکی از ویژگی‌های بناهای قدیمی در شهرستان جهرم آن است که سنگ قبر برخی از اشخاص معروف در بناهای قدیمی نصب شده که برخی از این نوع کتیبه‌ها در مسجد جامع جهرم نیز مشاهده می‌شود و کتیبهٔ دیگری تاریخ تعمیر این بنا را در دورهٔ قاجار نشان می‌دهد.
از دیگر قسمت‌های این اثر تاریخی می‌توان به سر در ورودی و شبستان ضلع جنوبی اشاره کرد که نسبت به سایر قسمت‌ها سالم و پابرجا باقی‌مانده و سردر ضلع جنوب غربی نیز که به همان صورت اولیه باقی‌مانده که سردر جدیدتری نیز در این محل احداث شده‌است.
مسجد جامع جهرم از نظر طرح و معماری از نمونه‌های بسیار جالب مربوط به پیش از دوران صفویان محسوب می‌شود.
شبستان جنوبی از مهم‌ترین بخش‌های مسجد که شامل یک تالار وسیع در مرکز و دو رشته رواق در شرق و غرب است.
این شبستان دو طبقه و رواق‌های آن نیز دارای مرتبهٔ فوقانی است.
قسمت فوقانی محراب دارای قوس‌های گچی زیبایی است. کلیه طاقهای اطراف آن شبیه میدان امام اصفهان دو طبقه بوده و طبقه فوقانی تشکیل غرفه‌هایی داده لوحی سنگی در بالای در غربی مسجد نصب گردیده است، که بر اساس آن، این مسجد در سال ۱۰۸۴ ه‍.ق که رو به خرابی می‌رفته، توسط شخصی به نام حاجی رضا تعمیر شده‌است.
تعمیرات کف‌فرش حیاط و احیای کف‌فرش، احیای پوشش بام شبستان، تعمیرات نما، تعمیرات کاربندی در طاق‌نماهای حیاط و تعمیرات استحکام‌بخشی در محل‌های مورد نیاز مسجد جامع جهرم از جمله اقداماتی است که جدیداً برای مرمت این اثر ملی صورت گرفته است.
این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قلعه سلطانیه مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در سلطانیه، ۱ کیلومتری غرب شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
شربت خانه و سردر خانقاه مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در نطنز، خیابان مطهری، کوی افوشته واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مقبره امامزاده اسماعیل میمند مربوط به دوره سلجوقیان است و در مرکز شهر میمند فارس و رو به روی مسجد جامع واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۰۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مقبره فضل بن موسی بن جعفر مربوط به سدهٔ ۹ است و در جهرم، ۲۰ کیلومتری مهمانسرای جهرم واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آب‌انبار میرزا مهدی ساری واقع در خیابان ۱۸ دی ساری به شماره ۱۰۰۵ در تاریخ ۱۳۵۳/۸/۱ ثبت شده‌است.پرونده ثبتی اثر. میراث فرهنگیآب انبار میرزا مهدی در یکی از محلات کهن ساری ساخته شده بود که اینک وجود ندارد. نام این محله «ملا آق بابا» بود. «محلهٔ ملاآقا بابا، از طرف شمال به محلهٔ همت‌آباد، از طرف جنوب به محله نوآمبار، از طرف مشرق به کهنه باغ‌شاه و از طرف مغرب به محله شاه غازی بن منتهی می‌شد.»احمدی(1392) ملاآقا بابا، فرد روحانی از تلارم دودانگه بود و تمکن مالی خوبی داشت؛ به همین دلیل موقوفات زیادی در شهر ساری ایجاد کرد؛ یکی از آن‌ها تکیه‌ای بود که در زمان پهلوی اول هنگام احداث خیابان ۱۸ دی تخریب شد و دیگر اثری از محله و تکیه باقی نماند.همان منبعآب انبار میرزامهدی یکی از آثار برجای مانده از این محله تاریخی است.
قدمت این آب انبار بر اساس اطلاعات موجود در پرونده ثبتی، مربوط به دورهٔ افشاریه - زندیه است. این آب‌انبار دارای عناصر مخزن گنبدی شکل، ورودی، راه‌پله، پاشیر و خیشخان است. مخزن آن با پلان مدور و سقف گنبدی آجری است که بالای آن خیشخانی با گنبد مخروطی شکل با ۶ روزن عمل تهویه درون مخزن را انجام می‌داد.نیکوبیان(1395)ارتفاع تقریبی گنبد از قسمت بیرونی بنا ۵/۸ متر و قطر گنبد تقریباً ۱۲ متر است. همانند دیگر آب‌انبارها، ورود به مخزن آب‌انبار میرزا مهدی نیز از طریق یک ورودی مجزا صورت می‌گرفت که متأسفانه این ورودی تخریب شده‌است. در پرونده ثبتی این اثر به این موضوع اشاره شده‌است: «در ورودی و سردر آن در حد شرقی بوده که چندی قبل توسط مستأجر خراب شده».پرونده ثبتی اثر. میارث فرهنگیورودی اصلی به فضای راه‌پله که در حال حاضر رو به خیابان ۱۸ دی و در ضلع جنوبی مخزن ساخته شده‌است، دارای یک تاق جناغی و آجرکاری خفته راسته در نما است. راه ورود به پاشیر این آب‌انبار از طریق ورودی و راه‌پله‌ای با دو پاگرد می‌باشد. پوشش تاق‌دار فضای داخلی را در قسمت بیرون بنا با استفاده از شیوه کنوسازی به سطحی تخت و شیبدار تبدیل کرده‌اند. بر خلاف آب‌انبارهای دیگر که فضای راه‌پله و پاشیر جنب گنبد و مخزن قرار گرفته، فضای راه‌پله و پاشیر این اثر، روبه‌روی مخزن تعبیه شده‌است. فضای پاشیر آن نیز دارای پلان مربع شکل و با سقف بلندی است که نورگیری بالای آن برای روشنایی و تهویه وجود دارد. به علت تخریب ورودی مخزن در دهه‌های گذشته دیوار رو به مخزن را در فضای پاشیر تخریب کرده‌اند تا یک راه ورود به فضای مخزن ایجاد نمایند. پوشش نورگیر نیز در حال حاضر تخریب و یک سازه بتنی حلقه‌ای جایگزین آن شده‌است. مصالح مورد استفاده در این بنا همانند آجر ۵*۲۰*۲۰، ملات آهکی و اندود ساروج در بدنه مخزن می‌باشد.موسوی(1394) عرصهٔ اطراف مخزن حدود بیست سال است در اختیار بخش خصوصی قرار دارد و تبدیل به چایخانه شده‌است.
۱. پرونده ثبتی اثر. سازمان میراث فرهنگی
۲. احمدی، سیدمهدی(۱۳۹۰). محلات ساری. آوای مسیح
۳. همان منبع
۴. نیکوبیان، ابوالفضل(۱۳۹۵). آب انبارهای ساری. رسانش نوین.
۵. پرونده ثبتی اثر. سازمان میراث فرهنگی
۶. موسوی، سیدرحیم(۱۳۹۴). مجموعه ساری پژوهی. رسانش نوین
بقعه بابا یادگار مربوط به سدهٔ ۱۰ ه.ق است و در شهرستان دالاهو، دهستان بان‌زرده، منطقه بابا یادگار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۱۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بنا زیارتگاه یکی از شخصیت‌های آیینی یارسان به نام بابا یادگار است. بابایادگار در دین یاری یکی از اعضای هفتن است که در قرن دهم هجری قمری می‌زیسته و در اوایل همان قرن از شاهو به دالاهو کوچیده است.
سالانه هزاران نفر از پیروان آیین یاری از کشور ایران و کشورهای مجاور به عنوان زائر به این محل می‌آیند.
در مجموعۀ زیارتگاه بابا یادگار در روستای زرده ۷ درخت کهنسال وجود دارند که از این تعداد دو درخت چنار، دو درخت سرو و سه درخت ون هستند. دو درخت چنار با عمر تقریباً ۹۰۰ سال کهنسال‌ترین درختان مجموعه هستند. عمر درختان سرو حدود ۲۲۰ سال و عمر درختان ون ۱۵۰ تا ۲۰۰ سال تخمین زده‌می‌شود. این هفت درخت در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده‌اند.خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): "۷ درخت کهنسال بقعۀ بابایادگار ثبت ملی شد"، نوشته‌شده در ۱۰ تیر ۱۳۹۹؛ بازدید در ۱۰ تیر ۱۳۹۹. همچنین در ۲۹ اسفند ۱۳۹۹ اعلام شد که پنج درخت ون، چنار و سرو مجموعۀ‌ بابایادگار با قدمت بیش از ۲۵۰ سال در فهرست آثار ملی ثبت شده‌اند.خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): "درختان بابایادگار ثبت ملی شدند"، نوشته‌شده در ۲۹ اسفند ۱۳۹۹؛ بازدید در ۲ فروردین ۱۴۰۰.
شهر دشت حلقه (دشت قلعه) مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در شهرستان مینو دشت، روستای دشت حلقه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۱۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گبری قلعه مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در گنبد کاووس، ۱۵ کیلومتری شرق شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تیمچه امین‌الدوله یا "کاروانسرای امین‌الدوله" از بناهای معماری و تاریخی مربوط به دوره قاجار است و در بازار کاشان واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۰۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
استاد علی مریم کاشانی طراح و معمار این بنا بوده‌است که آن را بین سالهای ۱۲۸۰ تا ۱۲۸۴ هجری قمری ساخته‌است.کتاب معماران ایران، نوشته زهره بزرگ نیا
تیمچهٔ امین‌الدوله در بازار کاشان در مجاورت تیمچهٔ بخشی قرار دارد.مرمت تزئینات یزدی تیمچه بخشی بازار تاریخی کاشان، "خبرگزاری میراث آریا"
امامزاده علی سادات مربوط به سدهٔ ۷ و ۸ ه.ق است و در شهرستان کهگیلویه، بخش چرام، روستای امامزاده علی سادات واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۲۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
چهار سوق و مسجدحاج محمدحسین در اردکان، مرکزشهر، روبروی مدرسه علمیه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد جامع سجاس مربوط به دوره سلجوقیان است و در شهرستان خدابنده،شهر سجاس واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۱۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه پا قلا (پا قلعه) مربوط به دوره ساسانیان است و در هرسین، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پل فلزی یا پل معلق آمل مربوط به دوره پهلوی است و در آمل، داخل شهر، جنب پل دوازده چشمه واقع شده‌است. پل معلق دو پل معلق یک سان کنار هم است که یکی از بناهای ارزشمند توریستی شهر و یکی از نمادهای آمل محسوب می‌شود. این پل یکی از اولین نمونه‌های پل‌های بزرگ و جدید التاسیس و ارزشمند در ایران است. پل را به این علت معلق می‌خوانند که اگر پایه‌های زیرین آن بر اثر سیل تخریب شود کمان‌هایی بالای آن را نگه می‌دارند. این پل در سال ۱۳۱۵ تا ۱۳۱۸ توسط مهندسان آلمانی و روسی شرکت اشکودا طراحی و توسط شرکت آلمانی سنتاب ساخته شد. این اثر در تاریخ ۱۳۵۳/۱۲/۰۳ با شمارهٔ ثبت ۱۵۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
وضعیت امکانات و تسهیلات تفریحی، گردشگری، حمل و نقل، اسکان در کنار و زیر این پل در فضایی باز پارک بزرگ شهر و رودخانه هراز واقع شده که محل اسکان مسافران و تفریح گردشگران شده‌است و از نظر حمل و نقل هم مکانی برای مسافران و گردشگران تعبیه شده که می‌توانند وسایل نقیله خود را در پارکینگ زیر پل پارک نموده و در آرامش کامل باشند. همچنین هتل شهر آمل هم در کنار این پل‌ها قرار دارد، از دیگر امکانات هم می‌توان از فضای سبز کناری و فضای پارک دیگر کناری آن اشاره کرد که همجوار پل دوازده چشمه است.
شرکت آلمانی سازنده پل معلق، با هشداری جدی مبنی بر پایان یافتن چندین ساله زمان استفاده از این پل بر اساس تعهدات این شرکت در سال ۱۳۸۸ نیز خبر داده بود. کار مرمت پل قوسی معروف به پل معلق، پس از پشت سر گذاشتن عملیات بهسازی و مقاوم‌سازی با هماهنگی میراث فرهنگی در نیمه اول سال ۱۳۹۷ خورشیدی آغاز شد و در همین سال هم به اتمام رسید.
تپه ملیان مربوط به دوره عیلامیان است و در شهرستان سپیدان، بخش بیضا ـ روستای ملیان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۴۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه حسام آباد مربوط به نیمه اول هزاره سوم است و در شهرستان اسدآباد، روستای حسام آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه وندرآباد مربوط به نیمه دوم هزاره ۴ است و در شهرستان اسدآباد، روستای وندرآباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۳۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. دراکتشافات انجام شده در سال۱۳۸۷ دیوار چینی‌هایی (چینه‌هایی) شبیه به تپه هگمتانه کشف شد. اما به دلیل رهاسازی وعدم مراقبت بر اثر بارندگی‌های فصلی آثار رو به تخریب گذاشته است.
تپه کوانج مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد است و در شهرستان اسدآباد، بخش مرکزی، روستای کوانج واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۴۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه سیمین زاغه مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد است و در شهرستان بهار، بخش مرکزی، روستای سیمین زاغه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه مهاجران مربوط به هزاره ۴ قبل از میلاد است و در شهرستان بهار، بخش لالجین، روستای مهاجران واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
دژ گوراب مربوط به هزاره ۴ قبل از میلاد است و در شهرستان ملایر، بخش مرکزی، روستای گوراب (معرب آن: جوراب) واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۴۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
پژوهش‌های باستان‌شناسی در تپه گوراب به‌طور مجدد به سرپرستی علی خاکسار با هدف تعیین عرصه و پیشنهاد حریم و لایه‌نگاری انجام گرفت که در نهایت منجر به شناسایی مساحت واقعی تپه و هم‌چنین ادوار فرهنگی مختلف موجود در این تپه گردید. در مجموع در تپه گوراب بر اساس لایه‌نگاری انجام شده 8 دوره فرهنگی از: مس و سنگ میانی و جدید، مفرغ قدیم، آهن و ... شناسایی شده است. کاوش لایه‌نگاری در تپه گوراب و ارائه جدول گاهنگاری آن منجر شد تا اطلاعات جدید از دوره‌های فرهنگی و به‌ویژه در مورد عصر مفرغ قدیم در این تپه آشکار گردد. همان‌طور که می‌دانیم عصر مفرغ قدیم در زاگرس‌مرکزی، تحت عنوان «فرهنگ یانیق» شناسایی شده است و نهشته‌های این فرهنگ در تپه گوراب با ضخامت 8/5 متر، باعث شده تا به‌عنوان یکی از محوطه‌های بسیار مهم و کلیدی در این منطقه محسوب شود. در این نوشتار به استناد به داده‌های فرهنگی حاصل از کاوش (سفال و داده‌های کربن 14) و هم‌چنین استفاده از منابع کتابخانه‌ای و گزارش‌ها به بررسی و تحلیل فرهنگ یانیق در این تپه پرداخته می‌شود. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که یافته‌های سفالی تپه گوراب قابل مقایسه با سایر محوطه‌های یانیقی موجود در ایران از جمله: تپه پیسا، گودین‌تپه، یانیق‌تپه، گوی‌تپه و گل‌تپه و محوطه‌های یانیقی موجود در خارج از ایران از جمله در شرق ترکیه و منطقه قفقاز است. نتایج تاریخ‌گذاری کربن 14 تپه گوراب که در دانشگاه آکسفورد انگلستان انجام گرفته نشان می‌دهد که تاریخ‌گذاری این فرهنگ در زاگرس‌مرکزی بر اساس گاهنگاری موجود در گودین تپه نیاز به بازنگری و تأمل بیشتری است.
تپه بابا کمال مربوط به هزاره ۵ قبل از میلاد است و در شهرستان تویسرکان، روستای بابا کمال واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۳۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه انوج مربوط به هزاره ۶ و ۵ قبل از میلاد است و در شهرستان ملایر، بخش سامن، روستای افوج واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بقعه گلما - درویش فخرالدین مربوط به سدهٔ ۸ و ۹ ه‍.ق است و در شهرستان ساری، روستای گلما واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۲۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
امامزاده عیسی بن کاظم ساری :محمد مهدی فقیه بحرالعلوم در صفحهٔ ۴۹۷ از کتاب «تاریخ تشیع و مزارات شهرستان ساری» به نقل از کتب انساب، امامزاده عیسی بن کاظم را چنین معرفی می‌کند: «عیسی بن موسی الأصغر الأعرج بن‌جعفر بن ابراهیم المرتضی بن امام موسی کاظم علیه السّلام».
بنای این امامزاده مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در شهرستان ساری، بخش مرکزی، روستای خارمیان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاخ چای‌خوران از بناهای مربوط به دوره پهلوی اول است و در جنوب میدان معلم چالوس و در محوطه کاخ، جنب دادگستری واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بنا در محوطه‌ای به وسعت حدود ۴۰۰۰ متر مربع و در یک طبقه و زیرزمین ساخته شده است. دو ورودی اصلی بنا در ضلع‌های شرقی و غربی واقع هستند و فضاهای داخلی ساختمان از دو بخش اصلی و خدماتی تشکیل شده است که توسط راهروی میانی به هم متصل شده‌اند. بخش اصلی این بنا شامل بالکن ستون‌دار شمالی و دو تالار مربع شکل در قسمت جنوبی و یک تالار مستطیلی در جهت شمالی-جنوبی می‌باشد که با تزئینات زیبای گچ‌بری مزین شده است. بخش خدماتی شامل دو اتاق و آبدارخانه و دو ایوان در قسمت‌های شرقی و غربی است. امروزه این مکان تاریخی زیبا توسط بخش خصوصی بازسازی شده و به عنوان رستوران از آن استفاده می گردد.
کاخ رضاخان (ناهار خوران) مربوط به دوره پهلوی است و در رودسر، میدان شهدا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
آرامگاه شیخ کبیر محمد روزبهان مربوط به دوره معاصر است و در شیراز، انتهای خیابان زند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۴۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آتشکده آمل که به اشتباه آرامگاه شمس آل رسول آمل شناخته می‌شود مربوط به دوره ساسانیان و پیش از به دنیا آمدن محمد است. این آتشکده در شهر آمل، محلهٔ چاکسر ، در شهر قدیمی مشهور به (عوام کوی) واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۶۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این بنا با توجه به ویژگی‌های خاص معماری در شمار بناهای قرن نهم هجری قمری است و در مقایسه با سایر برج‌های این دوره از وسعت قابل ملاحظه‌ای برخوردار است. ساختمان این بقعه شامل بدنه چهار گوشه و برج مخروطی شکل است و در قسمت فوقانی بدنه دارای مقرنس‌های تزیینی است.
آتشکده به صورت چهار گوشه و گنبد مخروطی است و گنبد آن دو پوش می‌باشد که هر دو پوش آن در اثر زلزله و عوامل جوی منطقه خراب شده‌است عمده تزیینات بنا طاق و قوس و قرنیس‌های آجری و کاشیکاری در قسمت فوقانی است. نکته جالب در بنای این برج، کاربرد آجرهای با ابعاد و اندازه‌های مختلف است، با توجه به شکل کلی و شباهت بسیار آن با برج‌ها و آتشکده‌ها شناخته شده در ایران، از آثار قرن هشتم میلادی یا نهم یعنی دوره ساسانیان دانسته شده‌است. این گنبد مدور و به شکل برجی است. جسد شمس آل رسول محمد بن محمود آملی با نام کامل شمس الدین محمد بن محمود آملی از دانشمندان و پزشکان شهیر ایرانی در داخل این آتشکده به خاک سپرده شده‌است. طاق این برج دو پوش بوده و گنبد خارجی و داخلی داشت که بر اثر زمین‌لرزه خراب شد.
در منطقه آمل قدیم که قسمت ساسانی آن به عوام کوی معروف بود در زمان ساسانیان به همراه بازار آمل قرار داشت، که در آن زمان بازار آمل و دژ ساسانی و آتشکده بنا شد و از آن زمان آتشکده و بازار باستانی آمل به جای ماند و دژ ساسانی بر اثر هجوم اعراب تازی در صدر اسلام به کلی خراب شد.آمل خاستگاه آمارد
در سال‌های اخیر مرمت‌های کوتاهی بر روی این آثار باستانی انجام شده‌است به طوری که سه سال داربست‌هایی برای فرو نریختن این آتشکده به آن وصل بوده‌است و در سال ۱۳۹۱ میراث فرهنگی بنا بر مرمت این اثر گرفت و بعد چند ماه کار بر روی آن این امر انجام شد.
مجموعه قصر بهرام مربوط به دوره ساسانی می‌باشد و توسط شاه بهرام ساسانی یا بهرام گور ساخته شده‌است. سپس توسط شاه عباس صفوی باز سازی شده و به عنوان کاروانسرا مورد استفاده قرار گرفته‌است.
این مکان تاریخی در جنوب گرمسار، جنوب شرقی شهرجوادآباد شمال دریاچه نمک واقع شده‌است. بهترین مسیر دسترسی به قصر بهرام از شهر گرمسار و جاده خاکی سنگفرش می‌باشد و برای ورود به پارک ملی کویر و بازدید و اقامت در قصر بهرام نیاز به اخذ مجوز از اداره کل محیط زیست استان سمنان می‌باشد. به فاصله کمی از قصر بهرام کاروان‌سرای عین‌الرشید و بقایای یک حرم‌سرا نیز قابل بازدید است.
این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۵۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
مستند فاخری دربارهٔ مجموعه بناهای این منطقه از جمله قصر بهرام، عین الرشید و جاده سنگ‌فرش با جلوه‌های ویژه فاخر تولید شده که با نام قصر کویر بارها از شبکه‌های مختلف سیما پخش شده و در لینک مقابل از شبکه چهارم سیما قابل مشاهده و دانلود است.
برای رسیدن به قصر بهرام می‌توانید از چهار مسیر استفاده کنید:
در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای قصر بهرام به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.
تپه قلعه گبری آببر مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان طارم، جنوب غربی دهستان آببر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آرامگاه شاه قاسم انوار مربوط به اوایل دوره قاجار است و در شهرستان تربت جام، روستای لنگر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد خداداد مربوط به دوره زندیه است و در شهر بندر لنگه، محله مساح واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد افغان مربوط به اوایل دوره افشار است و در بندر لنگه، محله افغان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۶۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بقعه اویس القرن مربوط به سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان جوانرود، روستای صادق آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه نصیرالملک مربوط به دوره قاجار است و در شیراز، انتهای خیابان لطفعلی خان زند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۶۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. موزه قاجار شیراز در این خانه قرار دارد و در بر گیرنده آثار به جای مانده از دوره قاجاریه است. این آثار گونه‌های متنوعی از کاسه‌های چینی منقوش، جعبه‌های لاکی، مرقـّعات (نامه‌های) خطی، پوشاک سنتی، قاب‌های آینه، جلد کتاب و ظروف فلزی و… را در برمی گیرد.
منزل حاج محمود عطرفروش مربوط به دوره قاجار است و در شیراز، بازار حاجی، کوچه زنجیر خانه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
منزل آقای امامی مربوط به دوره قاجار است و در شیراز، مسجد آقا قاسم واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۷۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
عمارت دیوانخانه یکی از عمارت‌های تاریخی شهر شیراز می‌باشد. این عمارت در پیرامون ارگ کریم‌خان قرار گرفته‌است و در گذشته به «عمارت دیوانخانهٔ کریم‌خان زند» مشهور بوده‌است. عمارت دیوانخانه از تالاری بزرگ تشکیل شده‌است که دو ستون چوبی در ورودی آن قرار دارند؛ البته پیش‌تر به‌جای این دو ستون چوبی، دو ستون سنگی قرار داشت که توسط آغامحمدخان قاجار به تهران منتقل شده‌اند.
عمارت دیوانخانه قوام ملکی مربوط به دوره قاجار است و در شیراز، خیابان لطفعلی‌خان زند ـ محله قوام واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۷۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه کاظم زده مربوط به اواخر دوره زند - دوره قاجار است و در شیراز، کوچه باغ ایلخانی ـ چهارراه مشیر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۶۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه محمدنبی افشاریان مربوط به سدهٔ ۱۴ ه.ق است و در شیراز، انتهای خیابان لطفعلی خان زند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۷۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مجموعه آب انبارهای موزه مربوط به دوره صفوی ـ اوایل دوره قاجار است و در بندرعباس، پاسداران، جنب اداره کل ارشاد اسلامی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
یخچال حاج علی آقا مربوط به اواخر سدهٔ ۱۳ ه.ق است و در شهرستان رفسنجان، روستای عباس‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۷۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
دژ سریزد مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان مهریز، روستای سریزد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
قدمت قلعه سریزد به حکومت ساسانیان می‌رسد. این قلعه در قدیم کاربرد نظامی نداشته و از آن به عنوان ذخیره‌سازی غلات و مواد غذایی استفاده می‌شده‌است. علاوه بر غلات، روستاییان نیز در مواقع هجوم و غارت، پول، طلا و زیورآلات خود را در این قلعه نگهداری می‌کرده‌اند. گرداگرد این بنا، خندقی به عرض تقریبی ۶ متر و عمق تقریبی ۳ تا ۴ متر وجود دارد که اولین لایه دفاعی قلعه محسوب می‌شده‌است. علاوه بر آن، این قلعه دارای دو دیوار متحدالمرکز تودر تو با برج و باروهایی بلند است که توسط خندق محصور شده‌است.
همچنین قلعه دارای دو درب بوده که یکی به عنوان درب اصلی و دیگری به عنوان درب پشتیبان محسوب می‌شده‌است. درب اصلی متجرک بوده و به وسیله طناب و قرقره‌هایی از سمت پایین به بالا باز و بسته می‌شده‌است. زمانی در اصلی توسط دشمن شکسته می‌شد و دشمن به درون قلعه راه می‌یافت، در دوم قلعه بسته می‌شد.
در داخل قلعه اتاق‌های فراوانی وجود داشت که هر کدام دارای درب و کلید مجزا بود و مردم از آن برای نگهداری و ذخیره‌سازی اشیاء گران بهایشان مانند: طلا، پول، جواهرات و حتی غلات مورد استفاده قرار می‌گرفت.
قلعه یک چاه در خیابان اصلی دارد. زمانی که قلعه سریزد توسط دشمن تسخیر می‌شد، از چاه به‌عنوان مخفیگاه زنان و کودکان استفاده می‌شد. همچنین از آب چاه برای شستشو استفاده می‌کردند.
مسجد حاج میرزا کریم صراف كه در گذشته به مسجد آصف نيز مشهور بوده، ازآثار اواخر دوره زنديه و اوايل دوره قاجاريه محسوب می شود. اين بنا درمحله اسحاق بيگ (یکی از محله های مرکزی شیراز که محله بیات ها و گودعربان بخشی از آن است) در پشت مسجد نصیرالملک دربافت قديمي شيراز واقع گردیده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
به استناد سنگ نوشته ی سردر ورودی، این مسجد دردوره قاجار تعمير شده است و هنوز بقاياي تزيينات ساده کاشيکاری و آجرکاری در این بنا قابل رویت است.
این مسجد دارای دو درب در ضلع غربی و جنوب غربی و هم چنین دو شبستان در ضلع شرقی و شمالی میباشد.
شبستان ضلع شرقی کوچک تر میباشد و دارای چهار ستون سنگی یکپارچه، چهارطاق ایوانی با لچکی های آجری، دو اتاق تو در تو و سقف گنبدی آجرکاری شده است.
شبستان ضلع شمالی بزرگ تر بوده و شامل 9 ستون سنگی یکپارچه با طاق های گنبدی آجر کاری شده است که در جلو آن ایوانی با سه دهانه هلالی و لچکی آجری وجود دارد.
ضلع جنوبی بنا شامل سه ردیف اتاق با سقف های هلالی و یک هشتی است که درب ورودی مسجد به آن باز می شود.
ضلع غربی بنا نیز دربر گیرنده چهار ردیف اتاق و راهروی کوچک است.
از آنجایی که این بنا مربوط به دوره زندیه میباشد، خوب است بدانیم که کریم خان زند در دوران سلطنت خویش، وجوه فراوانی را صرف امور خیریه می کرد، که در نتیجه به عنوان یک پادشاه مذهبی شهرت یافت.
معماری در دوران زندیه به نام شیوه شیراز صاحب نام است و ساخت بناهای مذهبی را نیز به همراه داشته است.
از خصوصیات بارز در معماری گذشته شیراز که معمول گردیده بود، مساجد صرفاً شبستانی بدون گنبد خانه بود.
در ساخت شبستان ها از ستون های باریک حجاری شده حتی در غیر از مساجد و بناهای مذهبی استفاده می شد. مساجد در این دوره غالباً فاقد مناره یا حتی الامکان مناره های بلند می باشند و کاشی کاری در مساجد و ابنیه مذهبی در حداقل خود عمدتاً در لچکی ها و کتیبه با زمینه سفید شیری و آبی کمرنگ به کار رفته است.
حسینیه غضنفر مربوط به اواخر دوره زند - دوره قاجار است و در بندر لنگه، حاشیه شمالی میدان مسجد آقا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۸۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
حسینیه بنگی مربوط به اواخر دوره زند - دوره قاجار است و در بندر لنگه، جنوب شرقی میدان آقا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۸۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بقعه خضر مربوط به سدهٔ ۴ و ۵ ه‍.ق است و در همدان، کوی خضر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
ساختمان شهرداری (موزه بابل) مربوط به دوره پهلوی است و در بابل، مرکز شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پل تجن ساری مربوط به دوره پهلوی است و در ساری، داخل شهر، ابتدای جاده گرگان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۳۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
نارین‌ قلعۀ میبد معروف‌ترین اثر تاریخی و باستانی شهر میبد است. همچنین این قلعه با نام کهن دژ و به گویش محلی نارنج قلعه نیز شناخته میشود. این قلعه دیدنی با قدمتی حدود ۴۰۰۰ سال پیش از میلاد، کهن‌ترین ارگ حکومتی جهان می‌باشد. همچنین نارین‌ قلعه بزرگترین بنای خشتی و گلی به جا مانده از دوران قدیم در سراسر جهان است.
پیشینه طولانی آن باعث شده هویت اسطوره ای یافته تا جایی که جعفری، نخستین تاریخ‌نویس استان یزد (قرن هشتم) ساخت نارین قلعه را به سلیمان نبی نسبت داده‌است. او با بیان افسانه‌ای، علت ساخت نارین قلعهٔ میبد توسط سلیمان نبی را پنهان کردن گنج وی بازگو می‌کند، هرچند مسلم است که این ماجرا تاریخی نبوده و وجه افسانه‌ای داشته‌است. این دژ قدیمی که برفراز تپه ای مشرف بر شهر میبد احداث شده، تمامی بنای آن از خشت و گل ساخته شده و معماری آن به شکل مطبق (طبقه طبقه) است.
مساحت این قلعهٔ هفت‌ طبقه، سه هکتار و دارای برج و بارو و دربندهای متعدد است و بالای تپه‌ای مسلط بر شهر میبد قرار دارد. قطر پایین‌ترین حصار قلعه که قسمت بزرگی از آبادی میبد را در بر می‌گرفت، پنج و در بعضی قسمت‌ها به بیست متر می‌رسیده‌است. نارنج‌قلعه دارای اتاق‌های متعددی بوده‌است که در حال حاضر قسمت‌هایی از این اتاقک‌های کوچک تودرتو، موجود است و بسیاری از آنها نیز به علت قرار گرفتن در طبقات پایین و ریختن راهروها هنوز کشف نشده‌است. ابعاد خشت‌هایی که در ساخت این بنا مورد استفاده قرار گرفته‌است با یکدیگر متفاوت بوده و همین امر بیان‌کنندهٔ ساخت و تکمیل قلعه در دوران مختلف تاریخی است. برخی از این خشت‌ها که احتمال می‌رود در دوران مادها استفاده شده باشند، از ابعادی برابر با ۱۰–۲۴–۴۰ سانتی‌متر برخوردارند.
نارین قلعه چهار برج گرد بلند دارد و باید دانست که آنچه امروز از آن باقی مانده قسمت مرکزی آن است این قلعه تقریباً در ۵ مرحله ساخته شده‌است. قدیمی‌ترین بخش بنا فضاهایی هستند که در دل زمین کنده شده‌اند و درگویش محلی به آنها «بوکن» گفته می‌شود و پایین‌ترین بخش آن را تشکیل می‌دهند.
کاوش‌گران طی حفاری‌های صورت گرفته در این مکان، پاره‌سفالی کشف کردند که بیانگر اطلاعات مهم و زیادی در مورد تمدن و قدمت این عمارت کهن است. به نظر می‌رسد روی این پاره‌سفال تصویر موجودی نیمه انسان-نیمه حیوان نقش بسته‌است که شباهت بسیاری به نقش‌نگاره‌های هزارهٔ سوم قبل از میلاد مسیح که متعلق به تمدن عیلامی‌ها است، دارد.
کارشناسان معماری براین عقیده‌اند که قرارگیری و احداث نارین قلعه روی زمینی بکر صورت نگرفته بلکه روی بنایی قدیمیتر ساخته شده‌است. می‌توان آثاری از معماری را که به صورت ساختارخشتی در این مکان انجام شده‌است، در بخش‌ها و لایه‌های زیرین، قسمت‌های زیر دیوار شمالی و بخش شاه‌نشین مشاهده کرد که نشان از مجموعه‌ای بسیار مهم و ارزشمند دارد. جالب است بدانید که این ساخت و سازها نیز روی بخشی که به نظر می‌رسد از قدمت بیشتری برخوردار است، صورت گرفته‌است. البته می‌توان دلیل این ادعا را حضور آثاری که بر اثر سوختگی و تنور و همچنین تعدادی سفال مربوط به دوران آهن که در زیر سازهٔ خشتی وجود دارد، مشاهده کرد. به نظر می‌رسد که این بنای تاریخی در دوران مختلف مورد ساخت و سازهای متعددی قرار گرفته که نشان‌دهندهٔ زمان احداث، گسترش و ترمیم و مرمت‌های مختلف صورت گرفته در آن خواهد بود. هر چند بخش‌های زیرین که به نظر می‌رسد متعلق به دوران کهن است، به دلیل مستور بودن یا قابل دسترسی نبودن همچنان نامشخص است؛ ولی کارشناسان باستان‌شناسی بر این باورند که تودهٔ خشتی وسیع قرار گرفته روی آن متعلق به دوران حکومت ساسانیان است. آن‌ها مهر کشف شده و کتیبهٔ پهلوی مربوط به آن را دلیل این ادعا بیان کرده که با خشت‌هایی با ابعاد ۱۲*۲۸*۴۲ ساخته شده‌است.
در واقع می‌توان گفت که نارین‌قلعه از دو قسمت اصلی برای سکونت و زندگی تشکیل شده‌است که به دو بخش بالایی و پایینی شهرت دارد. در بخش پایینی خسارات و خرابی‌های بسیاری صورت گرفته‌است که می‌توان به بخش مردم‌نشین، مسجد، حمام و گذرگاه‌ها و دیگر بخش‌های شهری اشاره کرد که امروزه اثری از آن‌ها باقی نمانده‌است که به این بخش در معماری شهری شارستان می‌گویند. این درحالی است که در بخش بالایی که به حاکم‌نشین معروف است، عمارات و مکان‌هایی در سه طبقه احداث شده‌است که از دربند سوم شروع و با حرکتی حلزونی شکل در بخش شاه‌نشینی که به شاه‌نشین مظفری معروف است، پایان می‌یابد. نور تأمین شدهٔ فضاهای سرپوشیده نیز به صورت سوراخ‌هایی که به عنوان روزنه در بخش‌های بالایی دیوارها قرار گرفته‌اند، ایجاد می‌شود. نارین قلعه‌ها ویا شهر قلعه‌ها که در مناطق مختلف ایران به چشم می‌خورند، نوعی تاریخ شهرسازی مصوری هستند که از دوران باستان برای ما به یادگار مانده‌است. نارین‌قلعۀ میبد نیز بعد از ارگ بم بزرگترین شهر قلعهٔ خشتی ایران است که دارای ساختاری همانند ساختار ارگ بم بوده و به همان اندازه زیبا و شکیل که چشم هر بیننده‌ای را در شهر زیبای میبد می‌نوازد.
هم چنین نارین قلعه در بدو دوران ظهور اسلام نیز از ارزش و اهمیت بسیاری برخوردار بوده‌است که می‌توان از آن به عنوان مکانی مستحکم و غیرقابل نفوذ در مقابل دشمنان و بیگانگان یاد کرد.
همچنین به نظر می‌رسد که در دوران اوایل ظهور اسلام، این قلعه را به عنوان محل سکونت مورد استفاده قرار می‌دادند. چراکه می‌توان بخش‌هایی از معماری قرن چهارم و پنجم هجری قمری را در این مجموعه مشاهده کرد. هرچند به نظر می‌رسد عملیات تعمیر، مرمت و ساخت در نارین قلعه، در دوران حکومت آل مظفر به پایان رسیده‌است. ازجمله این بازسازی‌ها را می‌توان در بخش شاه‌نشین، مردم‌نشین، برج و باروها و خندق مشاهده کرد. معماران معتقدند مرمت‌هایی که در این قسمت‌ها صورت گرفته بدون درنظر گرفتن اصول درست معماری و غیر مستحکم بوده که به صورت دیوارهایی به صورت چینه و خشت مشاهده می‌شود. آن‌ها معتقدند سازندگان، این مرمت‌های غیراصولی را با شتاب و عجله انجام داده‌اند. حضور چاهی بسیار قدیمی با ابعادی برابر با ۱*۳۰*۳۰۱ سانتیمتر است که از شکل هندسی چهارضلعی برخوردار بوده‌است.
از نکات جالب و قابل توجهی که در مورد این مکان تاریخی باشکوه وجود دارد، می‌توان به حضور شبکه‌های زیرزمینی قابل تردد اشاره کرد که طراحان و معماران آن دوران، آن‌ها را برای تدارک و فراهم کردن نیاز‌های زندگی افراد از جمله آب و غذا ایجاد کرده‌اند؛ راه‌هایی که گفته می‌شود هرگز توسط هیچ بیگانه و متجاوزی فتح نشده‌است.
برخی از باستان‌شناسان، قدمت سکونت در این مجموعهٔ تاریخی را حدود سه تا چهار هزار سال قبل از میلاد برآورد کرده‌اند. براساس قدمت بیان شده، به نظر می‌رسد نارین‌قلعه از کهن‌ترین تمدن بشری تاریخ یزد برخوردار است.
این اثر تاریخی در میبد، میدان شهرداری واقع شده و در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
سر در مدرسه حاج حسن خان مربوط به دوره صفوی است و در مشهد، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
سر در مدرسه باقریه مربوط به دوره صفوی است و در مشهد، خیابان آیت‌الله (بالاخیابان) واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۸۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
دروازه تهران قدیم یا دروازه قدیم تهران دروازه‌ای تاریخی با آثار کاشی‌کاری و معماری قاجاری است و در ورودی جنوب شرقی قزوین، در انتهای آزادراه تهران-کرج-قزوین قرار دارد.
دروازه تهران در ۳۰ مرداد ۱۳۵۴ با شمارهٔ ثبت ۳۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
دروازه تهران از شهر قزوین در برابر حملات و دزدی و غارت شهرهای دیگر محافظت می‌کرده‌است. در آغاز، این دروازه در بیرون شهر ساخته شد ولی هم‌اکنون به دلیل گسترش جمعیت، در درون شهر قزوین قرار دارد.
قزوین در گذشته هشت دروازه دیگر به نام‌های دروازه رشت (غرب شهر، ضلع غربی خیابان تبریز)، دروازه درب کوشک (شمال شرقی شهر)، دروازه شیخ‌آباد (شمال شرقی شهر، خیابان سعدی)، دروازه مغلواک یا دروازه همدان (جنوب غربی شهر، محلهٔ مغلواک)، دروازه کندوار (جنوب غربی شهر، شاهزاده حسین)، دروازه ساوالان (جنوب شرقی شهر، شاهزاده حسین)، دروازهٔ راه ری (جنوب شرقی شهر، سنجیده مسجد) و دروازه پنبه‌ریسه (شرق شهر، خیابان طالقانی) داشت.
امروزه از آن میان، تنها دو دروازه درب کوشک و تهران قدیم باقی مانده‌اند. دروازه تهران قدیم در خیابان تهران قدیم (میدان هاشمی) قرار دارد، و از بناهای دوره قاجار است که در ۱۳۴۷ مرمت و کاشی‌کاری شده‌است.وب سایت صدا و سیمای مرکز قزوین
تکیه روستای مقریکلا مربوط به دوره زند - دوره قاجار است و در شهرستان بابل، بخش‌بند پی غربی، روستای مقریکلا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
کاروانسرای گبرآباد قمصر مربوط به دوره صفوی است و در میان راه قمصر به کاشان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۹۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای گبرآباد قمصر به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.
قدمگاه فراشاه مربوط به قرن۶ ه.ق است که در روستای فراشاه شهرستان تفت (جاده تفت به شیراز) واقع شده است.
این بنا بدلیل کوفی نگاری های منحصر بفرد خود شهرت دارد.
در حال حاضر این "قدمگاه" بعنوان مسجد مورد استفاده قرار می گیرد.
این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
دروازه محمدیه یا دروازه نو تنها بازمانده از دروازه‌ها قدیم تهران و در نزدیکی آن میدان محمدیه یا پاقاپوق یکی از پنج میدان مهمی بود که در تهران دوران قاجار ساخته شد. این میدان سپس به میدان اعدام و سپس دوباره به محمدیه نامیده شد که در جنوب تهران و خارج از شهر قرار داشت و محل اعدام مجرمین بود.
در میان این میدان تپه‌ای خاکی قرار داشت که روی آن ستون گرد آجری کوتاهی را ساخته بودند. بر روی این ستون قاپوق قرار داده می‌شد و مجرمان را در آن سر می‌بریدند و مردم در پای آن اجتماع می‌کردند. همین امر سبب شده بود تا آن را پاقاپوق بنامند.
در آخرین سال پادشاهی محمد شاه قاجار و به سال ۱۲۶۳ قمری، دروازه‌ای در پاقاپوق تهران ساخته شد، که سپس دروازه نو یا دروازه محمدیه نامیده شد. این دروازه که در جنوب محله بازار تهران است، تنها دروازه‌ایست که همچنان پابرجاست. بر بدنه آن شیر طلایی به چشم می‌آید.
پس از مشروطیت، سر بریدن کاری وحشیانه محسوب شد. به همین دلیل به جای آن تپه خاکی که به مرور زمان تخریب شده‌بود و قاپوق میان میدان، تختگاهی دیواردار ساخته شد که بر رویش تیرک چوبی و طناب دار نصب نمودند و عمل سر بریدن جای خود را به اعدام با طناب دار داد. با تغییر شیوه اعدام، نام میدان نیز از «پاقاپوق» به «اعدام» تغییر یافت.
سپس محل نمایش عمومی اعدام از این میدان به میدان مشق منتقل شد. با برچیده شدن چوبه دار از میان میدان اعدام، نام آن نیز به میدان محمدیه تغییر یافت.
میدان محمدیه کنونی در تقاطع خیابان خیام با مولوی قرار داشته و در جنوب به خیابان شوش می‌رسد.
امامزاده یوش مربوط به دوره تیموریان است و در شهرستان شمیرانات، لواسان بزرگ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کتیبه پهلوی چشمه عبدالله مربوط به دوره ساسانیان است و در مرودشت، ۱۲ کیلومتری جنوبشرقی تخت جمشید واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه مرتضی عاصمی (عاصمی اصفهانی) مربوط به دوره سلجوقیان است و در اصفهان، خیابان کمال، کوی دو مناره دارالضیافه ـ محل جویباره واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۰۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانه بهروز مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، خیابان چهار باغ پائین، کوچه آقا جان بیک (کوی گرگ یراقها) واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانه لوافی نژاد مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، احمدآباد ـ کوچه نواب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
پل ایزدخواست مربوط به دوره صفوی است و در ایزدخواست، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
کاروانسرای بردشیراز بوانات مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان بوانات، روستای بردشیرازواقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۱۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه حاج حسن صراف مربوط به اواخر دوره صفوی است و در اصفهان، خیابان خواجه ـ چهار سوآجری واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانه حاج حسین کامیابی مربوط به اواخر دوره صفوی است و در اصفهان، خیابان ولیعصر، کوچه باغ جنت، نبش کوچه سراج واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانه سید جواد نائل مربوط به اواخر دوره صفوی است و در اصفهان، میدان طوقچی ـ کوچه مسجد مصری واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۰۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. بنای تاریخی خانه سید جواد نائل در اواخر دوره صفویه ساخته شده و در سال‌های اخیر بر اساس اسناد قانونی ۵ دنگ این خانه متعلق به میراث فرهنگی و یک دنگ آن در دست مالک خصوصی بوده و اقداماتی نیز برای سامان‌دهی و مرمت این خانه تاریخی انجام شده بود.
خانه تاریخی نائل اصفهان در پاییز ۱۳۹۶ به صورت شبانه تخریب شد. شواهد و بررسی‌ها نشان داد که این خانه تاریخی با لودر تخریب شده‌است و این‌که این تخریب را چه‌کسی انجام داده مشخص نیست.
پس از گذشت ۲ ماه از این تخریب مدیرکل میراث فرهنگی اصفهان خبر محصور شدن خانه تاریخی نائل برای مرمت را داده و بیان کرده که مرمت خانه نائل در دستور قرار گرفته به زودی طرح مرمت خانه آماده و مرمت آن توسط کارشناسان انجام می‌شود، در این راستا پیگیری برای برخورد با متخلفان به سرعت در حال اجرا است. فریدون الهیاری گفت «در حال حاضر خانه را محصور سازی کرده‌ایم و گام بعدی این است که در زمینه نحوه اجرا و طرح اقدام کنیم. آنچه که از این خانه تخریب شده، بخش محدودی بود و بخش مهم این خانه پیش از آن تخریب شده بود.».
کارمل شهری در شهر ستان همیلتون، ایالت ایندیانا، ایالات متحده آمریکا است. کارمل در شمال شهر ایندیاناپولیس است. در سل ٢٠١٧ جمعیت کارمل ٩٢١٩٨ نفر بود. مساحت کارمل ١٢٠ کیلومتر مربع است. در سل ٢٠١٨ مجله «تان و کنتری» گفت که کارمل بهترین محل است برای این که مدرسه و دبیرستان خوب دارد و میزان جرم کم است.
کارمل در موقعیت قرار گرفته است. این شهر مساحتی در حدود ۴۶٫۴ کیلومتر مربع دارد. در سرشماری سال ۲۰۱۰، جمعیت این شهر ۷۹٬۱۹۱ نفر اعلام شد.
در کارمل ١١ دبستان، ٣مدرسه متوسطه و ١ دبیرستان هست. در کارمل بیشتر از ١۴۵٠٠ دانشجو هست. کارمل مدرسه خصوص دارد مثلاً دبیرستان «اونیورستی».
در راه «مِرِدیان» کسب و کار زیاد هست. اداره کل شرکت های بزرگ از جمله «الیجان»، «سی ان اُو» ، و «ِدِلتا فَسِت» در شهر کارمل قرار دارند. تمام این شرکت های بزرگ فرصت های شغلی زیادی برای جمعیت کارمل فراهم میکنند.
خانه رنگرزها مربوط به اواخر دوره صفوی است و در اصفهان، خیابان ابن سینا، جوی باریکه ـ سنبلستان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
منزل عنایتی مربوط به اواخر دوره صفوی است و در اصفهان، خیابان ابن سینا ـ کوچه بناها واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۰۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانه حاج حسن مربوط به اواخر دوره صفوی است و در اصفهان، خیابان عبد الرزاق، کوچه مسجد ذوالفقار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
کاروانسرای ایزدخواست مربوط به سدهٔ ۱۲ است و در ایزدخواست، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۱۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای ایزدخواست به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.
تپه امامزاده عبدالله مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان ساوه، روستای اوجان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه گبری الویر مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان زرندیه، روستای الویر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۹۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
دالان حاجی ملک مربوط به دوره زند است و در ساوه، غرب وسط بازار بزرگ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
مسجد بازار مربوط به دوره زندیه است و در ساوه، ضلع شمالی تکیه بازار واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آب‌انبار حاج میرزا حسین عاملی مربوط به دوره زند است و در ساوه، غرب خیابان انقلاب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۹۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این آب‌انبار با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی از سال ۱۳۹۶ تا ۱۳۹۸ با هزینه سه میلیارد تومان بازسازی شده‌است.پایان مرمت آب انبار موقوفه حاج میرزا حسین عاملی ساوه ایسنا
حمام کلبعلیخان خلج مربوط به دوره زند است و در شهرستان زرندیه، بخش خرقان، روستای ویدر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۷۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای باغ شیخ (عبدالغفارخان) مربوط به دوره زند است و در شهرستان ساوه، ۸ کیلومتری جاده ساوه، مجاور روستای باغ شیخ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۸۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این کاروانسرا در ۶ کیلومتری شرق ساوه بنا گردیده و تاریخ بنای آن به دوره زندیه بازمی‌گردد. در مجموعه این کاروانسرا، یک آب‌انبار و یک حسینیه نیز احداث شده‌است. کاروانسرای مزبور به صورت یک چهار ایوانی بوده که دارای چهار برج دیده‌بانی در چهارگوشه آن می‌باشد و در درون آن یک شاه‌نشین، باراندازها و حجرات متعددی به چشم می‌خورد.
در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای عبدالغفارخان (باغ شیخ) به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.
تپه آسیاباد (اسیرآباد) مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان ساوه، روستای سید اسحق واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
کاروانسرای حجیب یا کاروانسرای بیگم کاروانسرای بزرگی در مسیر کاروان روی قزوین – اصفهان و ۴۸ کیلومتری جاده بوئین زهرا به ساوه است که به گزارش شاردن توسط زینب بیگم – عمه شاه عباس اول- با هزینه‌ای معادل چهار هزار تومان ساخته شده و با بناهای الحاقی‌اش از جمله دو باغ، دو آب انبار، یک گرمابه و یک جویبار بهترین کاروانسرای برون‌شهری ایران به‌شمار می‌آمده‌است.
هجیب کاروانسرایی است که در دوران صفوی، در روستای هجیب امروز ساخته شده. مساحت ۵۸۵۰ متر مربع با ۴۰۰۰ متر مربع زیر بنا و ۳۶ حجره از وسعت کم‌نظیر این کاروانسرا حکایت دارد. آن هم در روزهایی که قزوین به خاطر ویژگی‌های خاص جغرافیایی اش به مسیر عبوری کاروان‌های تجاری از نقاط مختلف کشور تبدیل شده بود.
۴۸ کیلومتری جاده بوئین زهرا به ساوه که می‌رسید، کافی است مسیری را طی کنید تا به روستای هجیب برسید. مسیر شمال غرب روستا را را طی کنید تا بنای کاروانسرا را خواهید دید.