moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
خانه تاریخی محتشم روبروی بنای تاریخی دیوانخانه کریمخانی در خیابانی کنار ارگ کریمخانی در شیراز قرار دارد و از قدیمی‌ترین خانه‌ها در شیراز محسوب می‌شود
مدخل اصلی خانه در خیابان شاپور واقع است علاوه بر آن دو درب دیگر نیز در کوچه بن‌بست شمالی قرار دارد.
این خانه از دو بخش تشکیل شده‌است. یک قسمت در شرق که مربوط به دوره قاجار است و بخشی که قدیمی تر بوده و در غرب قرار گرفته و مربوط به دوران زندیه است.
ساختمان اصلی آن در سمت غرب واقع شده‌است. سنگ ایوان حجاری شده و نقش‌های جالب و برجسته حیوانات وحشی و گل‌ها بر آن کنده شده‌است. پشت بام این قسمت که فقط منحصر به تالار اصلی می‌شود شیروانی است.
ساختمان بخش غربی دو طبقه است که طبقه زیرین از حیاط به اندازه دو پله بالاتر است؛ و شامل یک ارسی با شاه‌نشین و گچبری است. سقف‌های چوبی با نقاشی رنگ و روغن است. در دو طرف شاه‌نشین دو اطاقک پستو مانند دیده می‌شود. برای رفتن به طبقه بالا دو راهرو در اطراف شاه‌نشین قرار دارد که در انتهای راهروها پله‌ها قرار گرفته‌است. در سمت راست و چپ این راهروها دو اتاق سه دری روی اتاق‌های سه دری پایین است؛ و دو اتاق موسوم به نمازخانه که دید به تالار اصلی دارد. اتاق‌های طبقه بالا همانند طبقه زیرین دارای تزئینات گچبری و سقف‌های چوبی نقاشی شده‌است. در نمای این ساختمان دو ستون سنگی به چشم می‌خورد که بین درک‌ها قرار گرفته‌است. جرزهای دارای تزئینات کاشی کاری است.
در سمت شرق ساختمان که قاجاری است مشرف به خیابان می‌باشد، این ساختمان دو طبقه و فاقد هنرهای تزئینی است. در سمت شمال جمعاً شش اتاق تو در تو است که راهروی ورودی آن از وسط است. در قسمت زیرین، زیرزمین است که جنبه انباری دارد
. محور تقارن بنا به صورت شرقی و غربی است.
درمقایسه این بنا با تعدادی از بناهای دوران زندیه وقاجاریه تشابه گره کاری‌های موجود در ارسی‌ها وپنجره با ارگ کریمخانی کاملأمشهوداست.
ورودی ساختمان از طریق راهرویی به طول هفت متر با دیوارهای آجری امکان‌پذیر می‌شود. در کنار این راهرو و در جوار ضلع شرقی تزئین کاشی هفت رنگ از زیبایی خاصی برخوردار است. در ضلع غربی نیز یک ایوان با دوستون سنگی وسقف چوبی نقاشی شده خودنمایی می‌کند و ارسیهایی که به ایوان بازمی‌شوند مزین به تزئینات چوبی بسیار ظریف وآینه کاری هستند.
این ایوان که به آن شاه‌نشین می‌گفته‌اند با گچ بری‌های زیبایی تزئین شده که نظر هربینده‌ای رابه خود جلب می‌کند وضلع جنوبی بنا دیواری مزین به طاقنماست.
حیاط مصفای این بنای تاریخی حالت یک باغ کوچک را دارد که در وسط آن دوحوض سنگی ساخته‌اند، در وسط حوض که به صورت شرقی -غربی طراحی شده چند فواره سنگی وجود دارد.
حجاری‌ها و نقوش برجسته گل وبوته وتصاویر حیوانات بر روی سنگ‌های ازاره که ازجنس گندمک است، سقف‌های چوبی نقاشی شده بارنگ‌های زنده ونقوش ظریف ومتنوع ایوان‌ها وطاق‌های گچ بری شده، کاشیکاری، آینه کاری و گره چینی روی ارسی‌ها و درک‌های چوبی ازجمله تزئینات این بنای تاریخی هستند.
منزل فریور طالبان مربوط به دوره قاجار است و در شیراز، خیابان لطفعلی خان زند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۵۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
امامزاده سید مرتضی مربوط به دوره خلفای عباسی و زمان ولیعهدی امام رضاست ولی بنای اولیه آرامگاه مربوط به دوره قاجار است و در کاشمر، انتهای بلوار سیدمرتضی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۴۸۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این آرامگاه به بقعه سبز استان خراسان رضوی توسط اسماعیل تدینی ملقب شده‌است و در ۶۰ هکتار فضای سبز و چاه‌موتور مستقل که در یکی از زیباترین بوستان‌های جنگلی منطقه قرار گرفته‌است.
ساختمان کنونی امامزاده به سبک معماری صفوی بر بلندای تپه‌ای بنا شده‌است و درب اصلی آرامگاه به صحن جنوبی باز می‌شود و ایوانی آینه‌کاری شده، گنبد بزرگ در وسط دو گلدسته بلند با کاشی‌هایی به رنگ لاجوردی رؤیت است. گلدسته‌ها و گنبد منقش به کاشی‌کاری معرق و درج اسماءالله و آینه‌کاری داخل آرامگاه و جاذبه‌های اطراف آن برای زائران و گردشگران خیره کنندست، طرح کامل آرامگاه که در حال اجراست، شامل کاربری‌های فرهنگی، اداری، خدماتی، گسترش زائرسراها، ۲ خودروگاه به مساحت ۵ هکتار، ۲ رستوران با ظرفیت پذیرایی از ۳ هزار نفر، شبیه‌خوانی، مهمانسرا، انتظامی، تجاری و فضای سبز هست و احداث انبار ظروف، حمام مجاور، وضوخانه مستقل خواهران و برادران و کفشداری‌های جداگانه از خدمات آن‌است.
خانه اسد بختیاری مربوط به دوره پهلوی اول است و در شهرستان کیار، شلمزار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
ساختمان موزیک بنایی در بندر انزلی است که در سال ۱۳۱۱ به سفارش شهرداری بندر انزلی و توسط مهندسان آلمانی ساخته شد. این بنا بین ساختمان شهرداری و فرمانداری انزلی واقع شده و در گذشته مکانی برای نواختن موسیقی بوده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۱۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بنای شهرداری مربوط به دوره پهلوی است و در بندر انزلی، جنب بلوار قدس واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۱۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
میدان شهرداری رشت کنونی در شهر رشت، با ساختمانهایی به سبک معماری اروپای شرقی مربوط به دوره پهلوی اول است که در دوره قاجار به دلیل وجود عمارات دیوانی رشت به «میدان درب دیوانی» مشهور بود. این میدان که امروزه به یاد شهدای سرپل ذهاب «میدان شهدای ذهاب» نامیده می‌شود، در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بر طبق خبر درج شده در روزنامه پرورش شماره ۱۳۵ چهارشنبه اول تیر ماه ۱۳۰۵، اداره بلدیه رشت در این تاریخ به ساختمان نوساز خود انتقال یافت. ساختمانی که با الهام از معماری نئوکلاسیک اروپا به ویژه معماری سنت پیترزبورگ روسیه و توسط معماران ایرانی مقیم رشت ساخته شد و هم‌اکنون نیز پس از گذشت ۷۵ سال مقر شهرداری رشت است.
ساختمان شهرداری و برج ساعت آن که نماد شهر رشت می‌باشد و نیز موزه پست و ساختمان قدیمی هتل ایران می‌باشد. مجموعه بناهای میدان شهرداری رشت در اوایل سلطنت رضا شاه پهلوی (۱۳۰۴-۱۳۲۰ ه‍. ش) احداث شده‌است. برج ساعت شهرداری که نماد شهر رشت محسوب می‌شود، به هنگام وقوع زلزله مهیب و ویرانگر گیلان در سال ۱۳۶۹ آسیب دیده بود که چندی بعد به صورت سابق بازسازی گردید.
مجموعه شهرداری مربوط به دوره پهلوی است و در رشت، میدان شهرداری واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه مبارز به‌نام گیلانی، میرزا کوپک خان جنگلی، اولین جایی باشد که برای دیدن به ذهن خطور کند. این خانه که تا چندی پیش به خرابه‌ای بدل شده بود اکنون به کمک مردم بعد از 85 سال خالی از سکنه بودن، به شکل اولیه بازسازی شده است و سالیانه میزبان هزاران گردشگر است. جاهای دیدنی رشت
ترمیم سگنفرش خیابانهای اطراف میدان شهرداری رشت، تبدیل اداره پست به موزه پست و ساختمان هتل ایران به گنجینه مردم‌شناسی و پس از انتقال شهرداری به ساختمان جدید ساختمان فعلی تبدیل به موزه بلدیه رشت و مرکز اسناد شهرداری رشت خواهد شد.http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8504100104http://guilan.irib.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=48937:تبديل-ساختمان-شهرداري-رشت-به-موزه-بلديه&catid=618:آرشیو-کلی-خبر&Itemid=242
زنگ ساعت مجموعه در هر ساعت برابر با عدد ساعت و هر نیم ساعت یک زنگ به صدا در می‌آید. میدان شهرداری رشت اکنون دارای قدمتی است که می توان از آن به عنوان یک مکان تاریخی نام برد چرا که عمر مجموعه بناهای این میدان نزدیک به یک قرن است.
کاخ رودسر مربوط به دوره پهلوی است و در رودسر، جنب ساختمان فرمانداری رودسر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
مجموعه میدان رودسر مربوط به دوره پهلوی است و در رودسر، میدان بسیج مستضعفان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۱۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
قلعه سانسیز (گور قلعه) مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان طارم روستای سانسیز واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه سید علی مقیمی مربوط به دوره قاجار است و در رشت، خیابان مطهری، حاجی‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مقبره و خانقاه شیخ ابواسحق مربوط به دوره قاجار است و در کازرون، سه راه ابوذر، کوچه روبروی نماز جمعه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
منزل حسنی مربوط به اواسط دوره قاجار است و در شیراز، بازار حاجی، ابتدای کوچه زنیجیر خانه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۰۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه سلطان میدان مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان نیشابور، بخش سرولایت، روستای سلطان میدان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بنای گنبد آجری مهرآباد مربوط به دوره ایلخانی است و در نیشابور (روبروی روستای شهمیر)، کنارجاده کاشمر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۴۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
گمان بر این است که در این مکان راه زیرزمینی وجود داشته که به اسحق‌آباد و یا قدمگاه متصل می‌شده است.
امامزاده سید غلامرسول مربوط به دوره تیموریان است و در چابهار، خیابان شهید ریگی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۵۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بقعه پیر محله مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان رودسر، روستای پیرمحله واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۴۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد جامع شهرکرد که به مسجدجامع خان نیز شهرت دارد، یکی از بناهای تاریخی مربوط به دوره قاجار است که در شهرکرد، خیابان ملت، کوچه مشرف الملک واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۴۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بنا براساس حکاکی روی دیوارضلع شرقی مسجد در سال ۱۲۷۰ هجری قمری بدستور حاج محمدرضا خان چالشتری، حاکم وقت چهارمحال ساخته شده است.
مسجد جامع دارای دو شبستان تابستانی و زمستانی است. سبک معماری مسجد شباهت بسیاری به مسجد حکیم دارد. این مسجد مساحتی در حدود دوهزار و پانصد متر را دربر می‌گیرد. کاشی‌کاری هفت رنگ، طاق نماها، حوض، طاق‌نماهای جناقی، آجرکاری، درهای چوبی، گره چینی و منبر منبت‌کاری شده ویژگی‌های معماری و هنری مسجد جامع را تشکیل می­‌دهند.
مسجد جامع یک صحن بزرگ مستطیل شکل دارد که مساحت آن حدود هفتصد متر است. در بخش شمالی صحن، حوضی سنگی قرار دارد که گویا بعدها، یعنی در سال ۱۳۳۵ اضافه شده است. در حدود دهه پنجاه هجری شمسی، حاج نجفقلی، از بزرگان محل فضای بیشتری وقف مسجد کرد و سنگ‌فرش صحن مسجد و مرمت‌های دیگری با نظر تولیت آن آیت الله سیدمصطفی السید دهکردی انجام شد. تزیینات کاشی‌کاری نیز مربوط به این زمان است. در صحن حوض سنگی ساخته شده که آب آن قبلا از چاه تامین می‌شد.
سبک معماری این مسجد چهار ایوانی و دارای دو شبستان زمستانه و بهاره است. شبستان زمستانه در ضلع غربی صحن و به عمق یک متری زمین قرار دارد و دارای ستون‌­های سنگی در زیر طاق و گنبد است. شبستان بهاره با گنبد مرکزی و گنبد خانه‌های جانبی، در ضلع جنوبی واقع شده و حجره­‌ها و رواق، صحن مسجد را دربر گرفته‌اند.
شبستان زمستانی که به‌صورت ستون­‌دار ساخته شده، در سمت غرب صحن و به موازات ضلع بلند آن قرار دارد. کف این شبستان حدود پنجاه سانتی‌متر از سطح صحن پایین‌تر قرار گرفته و این مساله به‌خاطر گرم­‌تر نگه داشتن شبستان در فصل زمستان بوده است. در جلوی این شبستان دو در ورودی قرار دارد که در جلو دارای درهای فلزی و در داخل دارای درهای چوبی است. در شبستان زمستانی مسجد جامع شهرکرد مجموعا هشت ستون سنگی به ارتفاع صدوشصت سانتی‌متر به‌صورت چهارگوش به عرض هر ضلع چهل سانتی‌متر ساخته شده که چهار زاویه آن‌ها به‌صورت قاشقی تراش خورده‌ و دارای سرستون و پایه ستون­ هستند. سرستون­‌ها به‌صورت چهارگوش و مضاعف روی هم قرار گرفته‌­اند و پایه­‌ی طاق‌­های جناقی و گنبدهای کوچک بر روی این ستون­‌های سنگی استوار شده است. در رأس هر کدام از گنبدهای کوچک این شبستان، یک روزنه به‌صورت گرد در نظر گرفته شده که در بالای آن‌ها با شیشه مسدود شده و به‌صورت نورگیر درآمده‌­اند.
مسجد دارای شبستان تابستانی نیز است. این شبستان در سمت جنوب صحن و در امتداد ضلع کوچک مسجد واقع شده که ورودی آن به‌صورت یک در بزرگ و دو در کوچک‌­تر در طرفین آن است. این شبستان که در اصل ایوان جنوبی بنا است، با بهره­‌گیری از طاق‌­های جناقی و گنبد اصلی در ابتدای ورودی ایوان قرار دارد. محراب این شبستان در انتهای گنبد اصلی واقع شده که با کاشی­‌های هفت رنگ با حاشیه فیروزه‌­ای ساده مزین شده است.
مسجد جامع دارای حیاطی به شکل مستطیل است که کف آن تماما با تخته سنگ‌­هایی فرش شده و در دو طرف آن رواق­‌ها قرار دارد که در سمت غرب در جلوی شبستان زمستانی و در جبهه شرقی در دو طرف در ورودی اصلی قرار گرفته‌­اند. دورتادور صحن مسجد و همچنین در طرفین ایوان‌های شمالی و جنوبی رواق‌هایی ساخته شده است که در دو طرف ایوان‌ها به‌صورت دو طبقه و در دو طرف دیگر صحن به‌صورت یک طبقه ایجاد شده‌اند. سقف این رواق‌ها تماما با طاق‌های جناقی و نیم گنبد ساخته شده‌اند و بین هر دو رواق یک ورودی با طاق کم‌عمق گهواره‌ای ایجاد شده است.
یکی از مصالحی که در این بنا در حجم زیاد مورد استفاده قرار گرفته، کاشی است که در انواع هفت رنگ، لاجوردی و فیروز‌ه­ای کار شده‌اند و بیشتر از کاشی هفت رنگ با نقوش اسلیمی که در اکثر بناهای دوره قاجار مورد استفاده قرار گرفته، به‌کار رفته است. کاشی‌های فیروزه‌­ای و لاجوردی نیز در برخی از طاق‌نماها به‌کار رفته که مشتمل بر آیاتی از قرآن کریم و ادعیه مختلف است. پشت نعل‌های داخل صحن از کاشی­‌های هفت رنگ و بدنه شمالی نیز کاشی­‌هایی که شامل آیات قرآن و اشعار محتشم کاشانی است، نصب شده است.
این مسجد دارای سه در ورودی است که در شمال، شرق و غرب آن واقع شده‌­اند. این ورودی‌­ها در جلو و عقب با طاق‌­های جناقی و نیم گنبد پوشش شده‌­اند. در درون راهروهای ورودی طاق‌نماهایی ایجاد شده که عمق آن حدود پانزده سانتی‌متر است و با کاشی هفت رنگ تزیین شده‌­اند. جبهه­‌ها و ایوان­‌های شمال و جنوب این مسجد نسبت به جبهه­‌ها و ایوان­‌های شرق و غرب دارای جلوه بهتری بوده و در دو طبقه است و جبهه‌های شرق و غرب در واقع مهتابی جبهه­‌های اصلی است. جبهه­ جنوبی دارای گنبد و محراب و ایوان است و شامل دو شبستان تابستانی در طرفین است که هر شبستان از دو دهنه طاق و چشمه آجری و یک محراب تشکیل شده است. ایوان اصلی در جلوی گنبد و با ارتفاع بیشتری نسبت به شبستان­‌ها و طاق نماهای طرفین قرار دارد و سقف کفپوش آن با قطاربندی‌­ها و تزئینات آجری شکل گرفته است. محراب زیر گنبد دارای لچکی و پشت بغل­‌های کاشی خشت هفت رنگ است.
قلعه سردار اسعد بختیاری، قلعه ای تاریخی در شهر جونقان از توابع استان چهارمحال و بختیاری است که به دستور سردار اسعد بختیاری ساخته شد. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این قلعه، شهرت خود را مدیون مشروطیت و شروع قیام بختیاریها در این قلعه و سپس فتح اصفهان و تهران است.
بعدها علیقلی‌خان سردار اسعد که در همین شهر به دنیا آمد، کاخ بزرگ و با معماری نوین فرانسه بر روی بقایای منزل پدری خویش بنیان گذاشت. مدرسه اسعد هم در ضلع غربی این کاخ همچنان بر پاست.
هانری رنه دالمانی در کتاب خود «از خراسان تا بختیاری» فصل ۱۲ تا ۱۵ جلد دوم خاطرات و تصاویر جالبی از این کاخ و فرهنگ مردم جونقان و بختیاری ارائه نموده‌است.
این کاخ اولین مکانی در اصفهان و چهارمحال بوده که به موتور برق و الکتریسیته مجهز گردیده‌است. علی اکبر دهخدا نوشتن لغتنامه مشهورش را در این کاخ آغار نمود. بسیاری از پناهندگان سیاسی در اثنای جنگ جهانی اول در این کاخ مهمان مردم جونقان بودند. این قلعه هم‌اکنون توسط سازمان گردشگری و میراث فرهنگی به عنوان موزه مشروطیت ایران مورد بهره‌برداری قرار گرفته‌است.
سالانه هزاران نفر از سراسر ایران و جهان از آثار باستانی و تاریخی جونقان و قلعه سردار اسعد بازدید می‌کنند. این بنای دو طبقه اواخر دورهٔ قاجاریه پس از دستیابی فرزندان حسین قلی ایلخانی به قدرت سیاسی توسط سردار اسعد دوم بختیاری با الهام از کاخ‌های اروپایی قرن نوزدهم میلادی، بر سر گذرگاه جاده لینچ که با هماهنگی میرزا علی‌اصغر اتابک (امین السلطان) صدر اعظم ناصر الدین شاه قاجار، به همراه دیگر خویشان از جمله سهامداران آن شمرده می‌شدند. به منظور نظارت بر حسن اجرای قرار دادهای تجاری خوانین بختیاری و شرکای انگلیسی شان بنیاد نهاده شد.
این بنا دارای محوطه‌ای وسیع تر از محدودهٔ فعلی آن بوده که به مرور ایام و در اثر عوامل مختلف طبیعی و اجتماعی در طول یک صد سال گذشته و نیز کمی دقت در شالوده‌های اصلی و استفاده‌هایی نامناسب نظیر پاسگاه ژاندارمری، کتابخانه عمومی و مدرسه دچار آسیب‌های فراوان شده و در واقع به جز قسمت شاه‌نشین اصلی بقیه ابنیه و ساختان‌های جانبی آن از میان رفته‌است.
کاخ قلعه جونقان که به گواهی (هانری رنه دالمانی) زیبایی‌های افسون‌کننده اش یادآور صحنه‌های داستان‌های شهزاد قصه گو در داستان‌های هزار و یک شب بوده در دوران شکوه خویش دارای باغ‌های پیرامونی، استخر مرکزی، سر در باشکوه، ورودی مشرف بر جاده سنگ‌فرش باستانی، آینه کاری و نقاشی‌های دیواری همراه با کتابخانه‌ای معظم بوده‌است که در حال حاضر از آن همه ویژگی‌های ارزشمند تنها نمونه‌های ذیل قابل مشاهده هستند:
ـ طبقهٔ فوقانی که در سه جهت شرقی، جنوبی و شمالی دارای ایوان با ستون‌های سنگ است و در مرزهای اتصال آجر کاری متنوعی دارد. در جبههٔ غربی به صورت دیوار یک دست و بدون ستون یا آجرکاری یکنواخت و ساده دیده می‌شود. در این قسمت سقف اتاق‌ها به صورت هندسی توفال کوبی شده‌اند. این بخش از بنا اعیانی و شاه‌نشین بوده‌است.
ـ طبقهٔ زیرین در عمق یک متری از کف محوطه کاخ قلعه قرار دارد که ورود به آن از زیر پله‌های طبقهٔ فوقانی امکان‌پذیر می‌شود. در این طبقه سقف تمامی راهروها و اتاق‌های منشعب به شیوه (قمی پوش) طاق زده شده‌است. هر اتاق دارای یک بخاری دیواری با گچبری‌های ساده است. این قسمت از بنا انبار مورد استفاده خدمتگذاران بوده‌است.
در این بنا ویژگی‌های تزئینی زیر را می‌توان سراغ گرفت:
ـ حجاری‌های نمای بیرونی طبقهٔ زیرین شامل قطعات سنگ نما و نما و ازاره‌های سنگی ابزار کاری شده با نقوش هندسی مستطیل و لوزی است. بر برنهٔ جرزهای بین پنجره‌ها، لچک، پیشانی و لبه ایوان نیز نقوش اسلیمی و گل بوته وجود دارد.
ـ ستون‌های سنگی در سه جبهه شرقی، جنوبی و شمالی به صورت جفت در کنار هم، شش جفت در ایوان شمالی، شش جفت در ایوان جنوبی و شش جفت در ایوان شرقی قرار دارد. سر ستون‌های منقوش طوماری با گل چند پر در میان مر کدام تزئین شده‌اند. میله ستون‌ها ساده و صیقلی بوده و پایه ستون‌ها به صورت قطعات بریده وصل به ستون دارای برجستگی نواری می‌باشد. زیر ستون‌ها نیز به صورت مکعب مستطیل با نقوش یکنواخت شامل گل چند پر و نیلوفر تزیین یافته‌است.
ـ سر بخاریهای اتاق‌ها، زیرزمین و طبقهٔ فوقانی و همچنین در طرفین در ورودی اصلی این طبقه دارای گچبری است.
طوماری با گل چند پر در میان هر کدام تزیین شده‌اند. میله ستون‌ها ساده و صیقلی بوده و پایه ستون‌ها به صورت قطعات بریده وصل به ستون دارای برجستگی نواری می‌باشند. زیر ستون‌ها نیز به صورت مکعب مستطیل با نقوش یکنواخت شامل گل چند پر و نیلوفر تزیین شده‌اند.
ـ سر بخاری‌های اتاق‌ها، زیرزمین و طبقهٔ فوقانی و همچنین در طرفین در ورودی لصبی این طبقه دارای گچبری است.
ـ هنر آجر کاری در تمامی سطوح بیرونی دیوار غربی از بالای بنا و سطوح پیشانی ازاره‌های سنگی تا انتهای دیوار و نیز پخ‌های چهار زاویه قس‌های ایوان‌ها با استفاده از فرم‌های مستطیل ساده، گل میخی، لوزی و مربعی در این بنا قابل توجه است.
ـ برای شکوه بیشتر فضاهای مرتبط فوقانی، درهای ورودی راهروی اصلی با استفاده از روش معرق روی چوب و فلزکوبی به صورت گل و بوته تزین شده‌است که قابل مقایسه با دیگر بناهای تاریخی منطقه از این حیث می‌باشد.
ـ در شرق محوطه کاخ، سردر ورودی مرتفعی با سقف هلالی در دو طبقه واقع شده که در طرفین آن‌ها اتاق‌های دیده بانی و نگهبانی قرار گرفته‌است. مصالح به کار رفته در آن همچون دیگر اجزا کاخ، خشت با نمای آجر است که در اطراف آن ارازه‌های سنگی مستطیلی منقوش با ارتفاع شصت سانتی‌متر قرار دارد.
بنای جوانمرد علی قصاب مربوط به اوایل دوره تیموریان است و در شهرستان میان‌جلگه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
چراغعلی تپه مارلیک (روستای نصفی) مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان رودبار، بخش رحمت‌آباد و بلوکات واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
موشلان تپه (اسماعیل‌آباد) مربوط به هزاره ۵ قبل از میلاد است و در شهرستان ساوجبلاغ، بخش مرکزی، روستای اسماعیل‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
روستای دنا مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان دنا، روستای خونگاه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد جامع داراب از ان دوره سلجوقیان است و برپایه برخی گزارشهای کهن این سازه نخست آتشکده ای در زمان ساسانیان بوده ک در روند اسلامی سازی ایران به دستاویزی عربان به مسجد دگردیسه گشته و در داراب، درون شهر ساخته شده و این سازه در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۹۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران نگاشته و به ثبت رسیده است.
این مسجد تنها مسجد دارای چهار مناره در جهان می‌باشد.
پل بزرگ یاتاوه مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان دنا، بخش یاتاوه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۷۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
اشکفت دوفیری مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان دنا، روستای بن‌زرد سفلی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۷۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای فتحعلیشاهی یا حاج کمال مربوط به دوره قاجار است و در کیلومتر ۳۷ مسیر جاده تهران ساوه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۵۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این کاروانسرا توسط حاج کمال در دوره فتحعلیشاه قاجار در سال ۱۲۴۵ ه ق ساخته شده است. برخی معتقدند این کاروانسرا توسط حاج کمال وقف شده بود و قافله ها هزینه ای برای اقامت در آن نمی پرداختند. ساختمان کاروانسرا حدود ۳۴۰۰ مترمربع است که ۲۴۰۰ متر مربع از آن زیربنا و ۱۰۰۰ متر مربع بقیه را صحن کاروانسرا تشکیل‏ می‏ دهد.
تخت شاه‌نشین (پایه پل) مربوط به دوره هخامنشی است و در شهرستان دنا، جنوب غربی یاتاوه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۷۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تپه پار مربوط به سدهٔ ۶ و ۸ ه‍.ق است و در ۱۲ کیلومتری جنوب غربی ساوه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
قبرستان پای چل مربوط به هزاره دوم قبل از میلاد است و در شهرستان دنا، روستای کرمی، بخش سی سخت واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۷۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه خسرو یا تل خسرو مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد است و در پنج کیلومتری جنوب یاسوج، روستای تل خسرو در شهرستان بویراحمد واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
بومیان تل خسرو را به کیخسرو فرزند سیاوش از پادشاهان کیانی نسبت می‌دهند و افسانه این تل، قرن‌ها سینه به سینه نقل شده و اکنون نیز در بین مردم بومی ساری و جاری است. اعتقاد بر این است که پس از آنکه به کیخسرو سروش الهی می‌رسد، به دشت یاسوج می‌آید و به سوارانش دستور می‌دهد هر کدام توبره‌ای خاک بر روی هم بریزند تا تپه‌ای شکل بگیرد. آنگاه کیخسرو بر بالای تل می‌رود و لهراسب را به جانشینی خود انتخاب می‌کند. بومیان می‌گویند زال نیز در جای دیگری از این دشت با سپاهیانش تلی می‌سازد که هنوز هم آن را «تل زال» یا «تل زالی» می‌نامند. بر اساس این افسانه که در شاهنامه فردوسی نیز بدان اشارت شده، کیخسرو پس از آن که تاج شاهی را بر سر لهراسب می‌گذارد، به غاری در دنا که اکنون نیز با نام غار کیخسرو جاودان مانده، می‌رود و عروج می‌کند و عمر جاودانه می‌یابد.
درباره غار کیخسرو
افسانه‌ی کیخسرو، شنیدنی و ناشناخته
تپه ملاکائیه (کوشک ملاکائیه) مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد است و در شهرستان دنا، بخش مرکزی، ۱ کیلومتری روستای بادنگان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه شهداء مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد است و در شهرستان یاسوج، روستای گنجه‌ای کهنه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۵۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه مهره‌ای مربوط به هزاره ۴ و ۳ قبل از میلاد است و در شهرستان بویر احمد، روستای سرسقاوه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۷۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه دم چنار مربوط به هزاره ۴ و ۳ قبل از میلاد است و در شهرستان دنا، بخش کبکیان، دهستان دم چنار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۷۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه ماسور مربوط به هزاره ۶ تا دوره ساسانیان است و در شهرستان خرم‌آباد، محله ماسور واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه منصور باغی مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان بجنورد، شمال شرقی تازه‌قلعه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه داشلی علوم مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان بجنورد، غرب یک صعودبالا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه سرخرمن مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان مانه و سملقان، روستای برج واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه جلال‌الدین مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در نزدیکی شهرستان جاجرم واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
قلعه جلال‌الدین که از سنگ و آجر و گچ ساخته شده، عبارت است از شش برج و چند یورت که قطرا از شمال به جنوب اطول از مغرب به شرق است.
قلعه جلال‌الدین در حدّفاصل جاده گرمه به جاجرم، بر روی تپه نسبتاً مرتفع سنگی قرار گرفته‌است. این قلعه با پلانی شش گوش، دارای شش برج مدور در اطراف است و درِ ورودی آن در ضلع جنوبی قرار دارد که در گذشته عمارتی نیز بالای درِ ورودی قرار داشته‌است.
این قلعه در داخل از چهار اتاق در میان برج‌ها ساخته و خمره‌هایی نیز در بدنه دیوارهای داخلی جهت جمع‌آوری آب و آذوقه ایجاد شده‌است. در ضلع جنوبی و سمت راست درِ ورودی این قلعه راه پله‌ای جهت دسترسی به برج‌های نگهبانی قرار دارد و روزنه‌هایی در تمام طول دیوارهای اطراف و برج‌ها نیز ایجاد شده‌است. در پایین و ضلع جنوب غربی قلعه چشمه آب شیرینی وجود دارد که آن نیز موسوم به جلال‌الدین می‌باشد و آب آن به طرف جنوب شرق و به طرف جاجرم جریان دارد. عمده مصالح این قلعه از سنگ و ملاط ساروج و در بعضی نقاط از آجر می‌باشد. ارتفاع برج‌ها و دیوارهای آن حدود ۱۲ متر می‌باشد. این قلعه در گذشته دو یا سه طبقه بوده که این قلعه را به شهر جاجرم متصل می‌ساخته‌است.
درون قلعه در طرف شمال غربی، چاهی است مخصوص آب قلعه که حالا تقریباً بیست ذرع عمق دارد و پیداست که پر شده‌است. آنچه معلوم می‌شود چون چشمه بزرگی است، دامنه تپه‌ای که قلعه بالای آن ساخته شده منفجر است، این چاه پایابی بوده که آب از آن با مشک بالا می‌آورده‌اند. در دهنه چاه صناعت و بنایی نشده همان حفره است و در اطراف چاه آثار کلنگ دیده نمی‌شود؛ مثل این که این دهنه طبیعی است.http://www.tabnak.ir
نظریات مختلفی در خصوص این که این قلعه متعلق به چه کسی می‌باشد، وجود دارد. عده‌ای این قلعه را به جلال‌الدین سلجوقی و عده‌ای آن را به جلال‌الدین؛ بنیان‌گذار سلسله جلالیه نسبت می‌دهند اما نظریه‌ای که در حال حاضر مطمئن‌تر و محتمل‌تر از بقیه به نظر می‌رسد این است که قلعه جلال‌الدین یک قلعه نظامی است که مربوط به قرن هفتم هجری قمری می‌باشد و آن را به سلطان جلال‌الدین خوارزمشاه نسبت می‌دهند. بر اساس این نظریه به نظر می‌رسد که این قلعه به دستور سلطان جلال‌الدین و در هنگام حمله مغول به ایران و در جریان جنگ و گریزهای سلطان جلال‌الدین و در زمانی که وی پس از مرگ پدرش در جزیره آبسکون (آشوراده کنونی) از جانب مازندران به سمت شرق ایران حرکت نمود تا خود را برای مقابله با سپاهیان مغول آماده سازد، ساخته شده باشد.
تپه ارک پایین مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان بجنورد، جلگه آلما نیشان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۸۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه ارک کوچک مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان بجنورد، روستای داشلی قلعه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۸۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه ارگ بزرگ مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان بجنورد، روستای داشلی قلعه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه خشتلی مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان مانه و سملقان، شمال غرب آشخانه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۸۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاخ اختصاصی گرگان یا کاخ موزه گرگان یا کاخ سلطنتی گرگان مربوط به دوره پهلوی اول است و در گرگان، پارک شهر (کتابخانهٔ سابق) واقع شده‌است. کاخ شهر گرگان که یکی از ۱۲ کاخ خانواده پهلوی در کشور و محل اقامت این خانواده در منطقه بوده‌است، پس از مرمت به کاخ موزه گرگان تبدیل شده‌است. این کاخ موزه اولین موزه شمال، چهارمین موزه تخصصی باستان‌شناسی و بیست و چهارمین موزه کشور محسوب می‌شود. این بنا در سال ۱۳۴۳ به عنوان موزه گشوده می‌شود و تا سال ۱۳۶۱ دایر می‌ماند و پس از بازسازی دوباره افتتاح می‌شود. این بنا که در دو طبقه به سبک اروپایی ساخته شده، در سال ۱۳۱۷ به دستور رضاخان در کنار مجموعه‌ای از ساختمان‌های اداری در آن سال‌ها از جمله شهرداری، ثبت احوال، مدرسه ایرانشهر و اداره پست گرگان بنا شد. این اثر در تاریخ به شمارهٔ ثبت ۱۵۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است و با مرمت و بازسازی در افتتاح شده‌است. کاخ موزه گرگان شامل دو بخش همکف و طبقه بالاست که در طبقه همکف ۳۰ تن از مشاهیر استان گلستان از قرن سوم تا دوره معاصر همراه با تندیس معرفی شده‌اند که به بخش مشاهیر مشهور است و در طبقه یک صد قلم از لوازم و اشیای دوره پهلوی و همچنین استراحتگاه خانواده پهلوی در معرض دید علاقه‌مندان قرار گرفته‌است.
۱۳۸۴ تاریخ گرگان از دوران باستان تا عصر حاضر (مجموعه مقالات)، کاخ موزه گرگان(۱۳۶۱–۱۳۴۳ ش) قربانعلی عباسی، انتشارات برگ زیتون، تهران، صص ۱۹۲–۱۸۱
سر در ورودی پادگان مربوط به دوره پهلوی است و در گرگان، لشکر ۳۰ گرگان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
امامزاده عسگری مربوط به دوره تیموریان - صفویه است و در گیغان، ۳۰۰ متری جنوب غرب شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۷۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
کاروانسرای لات مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان رشت، دهستان سراوان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۶۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تپه قلعه جاجرم مربوط به صدر اسلام- دوره ایلخانی است و در جاجرم، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تپه رباط عشق مربوط به پیش از دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان جاجرم، روستای رباط عشق واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد جامع جاجرم مربوط به سدهٔ ۴ ه.ق است و در جاجرم، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قره قانلو مربوط به سدهٔ ۷ ه.ق است و در شهرستان مانه و سملقان، روستای قرقانلو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه بچه دره سفلی مربوط به هزاره ۱- دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان بجنورد، جنوب بچه دره سفلی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۹۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه کهنه قلعه شهرآباد مربوط به هزاره ۱- دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان مانه و سملقان، روستای شهرآباد کرد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۹۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پس تپه مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان بجنورد، بین قلعه محمدی و چشمه محمد بیک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۲۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه شهرآوا مربوط به هزاره سوم و ۴ قبل از میلاد است و در شهرستان مانه و سملقان، زمین‌های دشت آشخانه، حاشیه قاضی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۸۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مجموعه امیربنده کلاچای در رودسر، حومه کلاچای واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بقعه امامزاده مهدی (ابوالعلی) مربوط به دوره صفوی است و در تفرش، مرکز شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۳۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد جامع رشتخوار مربوط به دوره خوارزمشاهی - دوره تیموری است و در ۷۰۰ متری جنوب شرق شهر رشتخوار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۳۴۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
بقعه امامزاده شاهزاده محسن مربوط به سدهٔ ۸ و ۹ ه.ق است و در شهرستان اراک، روستای مشهد گرمه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۶۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد اسماعیل بیگ مربوط به دوره صفوی است و در بناب، خیابان بهشتی (دریا) و پشت آموزش و پرورش واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۱۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
آب‌انبار شش بادگیر مربوط به دوره معاصر است و در یزد، محله شش بادگیری، کوچه شش بادگیر واقع شده و این اثر در تاریخ ۴ فروردین ۱۳۵۷ با شمارهٔ ثبت ۱۶۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
آب‌انبار شش بادگیر در محله‌ای به همین نام در شهرستان یزد قرار دارد. این بنا دارای دو ورودی (یکی در شمال و دیگری در جنوب مخزن)، شش بادگیر و مخزن بزرگی به حجم دو هزار متر مکعب است. این آب‌انبار پنجاه و پنج پله دارد. ورودی آب‌انبار در قسمت جنوبی است و بین پله‌های بیست و پنج و بیست و شش آن، از بالا یک هشتی با سنگ‌فرش آجری قرار دارد و طاق آب‌انبار بعد از هشتی شروع می‌شود. شیر آن نیز در قسمت ورودی شمالی است. ورودی شمالی نسبت به مخزن شیر، قرینه ورودی جنوبی است. آب‌انبار دارای گنبد تخم مرغی شکل است.
ارتفاع مخزن آب آن ۶/۱۲ متر و ارتفاع بادگیرها ده متر است. آب‌انبارها از جمله تأسیسات وابسته به قنات هستند که برای ذخیره‌سازی در زمستان و استفاده در تابستان کاربرد داشته‌اند. این آب‌انبار بزرگ و پرحجم بالغ بر ۲٬۰۰۰ متر مکعب گنجایش داشته و دو عدد شیر یا راه دسترسی به شیر آب‌انبار دارد که یکی برای استفاده مسلمین و دیگری برای استفاده اقلیت مذهبی زرتشتی می‌باشد.
این آب‌انبار دارای شش بادگیر است، سه بادگیر آن از ابتدا ساخته شده بود و سه بادگیر دیگر بعدها به آن الحاق شده‌است. با کمی دقت در شکل بادگیرها تفاوت سه بادگیر قدیمی با دیگر بادگیرهای آن مشهود است. شش بادگیر آب‌انبار با توجه به شرایط اقلیمی و جهت باد در این منطقه به شکل ۸ وجهی می‌باشند. برای شهرهای کویری همچون یزد ارزش آب بیش از هر جای دیگر احساس می‌شود. در این شهر بیش از ۷۵ آب‌انبار وجود دارد ۱۸۰سال پیش در دوره قاجاره ساخته شده‌است.
آب‌انبار کوشک نو مربوط به دوره صفوی است و در یزد، خیابان سید گلسرخ، کوچه آب‌انبارکوشک نو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۰۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
آب‌انبار وقت ساعت مربوط به دوره صفوی است و در یزد، خیابان مسجد جامع، کوچه سید رکن الدین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۱۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آب‌انبار دو دهنه مربوط به اواخر دوره صفوی است و در یزد، خیابان قیام، ضلع جنوبی خیابان بازار مسگری واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آب‌انبار وزیر مربوط به سدهٔ ۱۲ ه.ق است و در یزد، خیابان مسجد جامع کبیر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
برج سنگی روستای میدانک مربوط به سدهٔ ۷ و ۸ است و در ۶۰ کیلومتری کرج واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۹۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. برج آرامگاهی میدانک یا برج تهمینه از مهم‌ترین آثار تاریخی آسارای کرج است. بنای آرامگاهی معروف به برج میدانک که در نزد اهالی به برج تهمینه شهرت دارد، مدفن یکی از قلعه‌بانان یا اعضای خاندان پادوسپان (۹۷۵- ۱۰۱۴ هجری شمسی) از حکام محلی منطقه رویان در خلال قرن‌های هشتم تا نهم هجری قمری است.
معماری بنا شبیه بناهای دوران مغول است. شیوه ساختمانی بنا، آن را در ردیف برج‌­های آرامگاهی قرن هفتم هجری قرار می­‌دهد.
بنای سنگی برج میدانک یا برج تهمینه، مقبره‌ای است با پلان ۸ ضلعی با یک ایوان پیش آمده در سمت غرب، پهناوری ورودی ایوان حدود ۳ متر است و با ضخامت دیوارهای طرفین به ۶۰ متر می‌رسد. فضای داخلی برج دارای پلان مربع شکل است که چهار قوس عقب نشسته آن در هر ضلع، پلان چلیپایی را در ذهن تداعی می‌کند. بنا دارای تزییناتی از جمله کاربندی و قطاربندی‌های داخل فضای ایوان و بقعه است. پوشش برج به صورت گنبدی دوپوش مخروطی و رک بوده است که در حال حاضر، پوشش بیرونی از بین رفته و تنها پوش زیرین باقی مانده است. مصالح به کار رفته در ساخت برج نیز، سنگ، گچ و نوعی ملاط ساروج است.
برج و باروی شهر قزوین مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۲۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آب‌انبار حاج آقارضا مربوط به دوره صفوی است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این آب‌انبار که به همت حاج‌آقا رضا ذوالقدر جهرمی حاکم وقت و به روایتی توسط یکی از متمولین محله‌ی گازران به نام حاج‌آقا رضا بنا شده به همین نام نیز معروف شده است و اکنون در جنوب غربی جهرم، در حاشیه‌ی میدان آیت‌الله حق‌شناس قرار دارد.
ساختمان آب‌انبار حاج‌آقا رضا به صورت دوازده‌ضلعی با یک گنبد ۴متری روی آن است. مخزن این آب‌انبار گرد و حدود ۱۱۰متر مساحت و ۷متر عمق دارد و ۶دریچه و ۱۲ناودان در بالای هر ضلع است که آب سقف را به وسیله‌ی آنها به سمت مخزن هدایت می‌کردند. در داخل مخزن همچنین سنگ‌هایی در یک امتداد بیرون زده که از آنها به عنوان پله استفاده می‌کرده‌اند. بعضی از این سنگ‌ها در عمق خاصی نصب شده و از آنها به عنوان شاخص و تعیین میزان آب مخزن استفاده می‌شده است.
بقعه امامزاده قاسم (شاهوارق) مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان تفرش، روستای شاهوراق واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۴۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد زیرده مربوط به سدهٔ ۱۰ است و در اردکان، محله زیرده واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۲۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آرامگاه سید امین الدین مربوط به سدهٔ ۷ ه‍.ق است و در شمال شهرستان کازرون واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۹۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد رکن‌الملک مربوط به سدهٔ ۱۳ ه‍.ق است و در خیابان فیض اصفهان، مجموعه تخت فولاد و جنب تکیه حاجی آباده‌ای واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این مسجد توسط سلیمان‌خان رکن‌الملک ملقب به «رکن‌الملک»، نایب‌الحکومهٔ ظل السلطان، (حاکم اصفهان) در سال ۱۳۲۵ قمری بنا شده‌است.سیدمصلح الدین مهدوی، دانشمندان و بزرگان اصفهان، تحقیق، تصحیح و اضافات رحیم قاسمی، محمد رضا نیلفروشان، ج۲، چاپ اول، ۱۳۸۴، مشخصات برخی از تکایا، بقاع و آثار تاریخی مجموعه تخت فولاد، ص۷۸ نام اولیه این مسجد «مسجدالاقصی» بوده که تدریجاً بین مردم به نام سازنده آن شناخته و معروف می‌شود. چندین ماده‌تاریخ در مورد بنای آن وجود دارد که همگی به همین سال اشاره دارند. اما در کاشی‌کاری ایوان اصلی مسجد تاریخ ۱۳۱۹ قید شده که به وضوح مشخص است. از جمله:
هم چنین آیت‌الله نورالله نجفی اصفهانی گفته‌است:
مسجد رکن‌الملک از سمت شرق به خیابان فیض، از جنوب به کوچه تکیه میرفندرسکی، از شمال به باغ والهیه و از جنوب شرق به تکیه آباده‌ای می‌رسد.
بنای مسجد تماماً از آجرهای چهارگوش و به سبک قاجاری بناشده است. ساخت آن چندین سال به طول انجامیده و نقشه آن برگرفته از مسجد حکیم و مسجد سید اصفهان می‌باشد.
رکن‌الملک این مسجد را برای اقامهٔ نماز و برگزاری دعای کمیل آیت الله العظمی حاج شیخ محمدرضا کلباسی اشتری احداث نمود و پس از استقبال پرشور مردم اصفهان، مصمّم به تکمیل این بنا گردید و با ساخت گنبد و صحن بزرگ مسجد و حجره‌های اطراف آن، ساخت مسجد را به اتمام رساند.
این مسجد تاریخی با ساختمان آجری و گنبد فیروزه‌ای مثل نگینی در تخت فولاد می‌درخشد.
این مسجد دارای ۲ در و سردر ورودی منقوش به انواع نقوش گل کاشی‌کاری می‌باشد. سر در اصلی حدود ۹ متر عرض دارد که به دلیل اختلاف ارتفاع حدود ۸۰ سانتی‌متری این بنا از سطح خیابان با چند پله با فضای بیرونی ارتباط دارد. بر روی این طاق قوسی درقسمت بام سردر یک بنای چوبی قرار دارد که جایگاه مؤذن برای اعلان اذان بوده‌است.
بعد از عبور از سردر اصلی مسجد، صحن کوچک مسجد با حجره‌هایی دورتادور قرار دارد.
در بخشی از این صحن کوچک، مقبره‌ای قرار دارد که در آن بزرگان خاندان کلباسی به خاک سپرده‌شده‌اند. در ضلع جنوب این صحن سر دری قرار دارد که ورودی آب‌انبار معروف مسجد است. سنگی که بر دیوار آب‌انبار نصب‌شده و با خط نستعلیق برجسته طی اشعاری ماده‌تاریخ اتمام آب‌انبار را سال ۱۳۲۱ هجری قمری ذکر کرده‌است. در انتهای صحن کوچک سردری زیبا مشاهده می‌شود که کتیبه‌ای به قلم سیدهاشم طوبی اشعاری به سال ۱۳۲۰ هجری قمری نوشته شده‌است. دو تصویر نقاشی شده از رکن‌الملک در دو طرف آن به چشم می‌خورند.
بعد از عبور از سردر یک دالانی صحن کوچک را به صحن بزرگ‌تر مسجد متصل می‌نماید. در همین دالان حجره‌ای وجود دارد که محل آرامگاه میرزا سلیمان خان رکن‌الملک شیرازی به همراه همسرش می‌باشد که با اشعار ایشان زینت داده‌شده و ضریحی چوبی بر مزار وی ساخته‌شده‌است. سردر مقبره مرحوم رکن‌الملک، ماده‌تاریخ درگذشت وی بر روی کاشی معرق در سال ۱۳۹۱ قمری تزئین شده‌است.
با ورود به صحن باشکوه مسجد، گنبد بزرگ فیروزه‌ای و صحنی چهارایوانه در برابر چشم بیننده ظاهر می‌شود که حوضی زیبا در میان آن قرارگرفته است و در دو طرف آن رواق‌ها قرار دارند دورتادور این فضا را کتیبه‌هایی از اشعار میرزا سلیمان خان رکن‌الملک در ترکیبی با اسماء الهی آراسته‌است. بزرگ‌ترین ایوان مسجد با نقوش زیبای اسلیمی در ضلع جنوبی مسجد قرارگرفته است. در سال‌های اخیر محراب زیبایی در سمت رأس آن ساخته‌شده‌است.
ازجمله ویژگی‌های این مسجد، برخورداری از شبستان زمستانی و نمازخانه زیر گنبد تابستانی است. شبستان زمستانی، در سمت غرب صحن مسجد و به خاطر گرم‌تر نگه‌داشتن شبستان در فصل زمستان حدود پنجاه سانتی‌متر از سطح مسجد پایین‌تر قرارگرفته است.
شبستان تابستانی مسجد با گنبد مرکزی و گنبد خانه‌های جانبی نیز در ضلع جنوبی قرارگرفته و گنبد اصلی بر فراز چهارستون سنگی حجاری‌شده بر روی شبستان استوارشده است. در این شبستان دو محراب بسیار زیبا به چشم می‌خورد که با کاشی‌های هفت‌رنگ آراسته‌شده‌اند. یکی از محراب‌ها قدیمی و مربوط به دوره قاجار و دیگری در سال ۱۳۸۸ شمسی بر اساس معماری قاجاری توسط آیت‌الله حاج شیخ احمد کلباسی اشتری به بنای مسجد افزوده‌شده‌است.
در یکی از سال‌های خشک‌سالی که مردم اصفهان در تنگنای بی‌آبی و قحطی قرار گرفته بودند، میرزا سلیمان خان رکن‌الملک، از آیةالله آقاشیخ محمد تقی نجفی می‌خواهد تا نماز درخواست باران خوانده و از خدا رفع این گرفتاری را بخواهد.
پس از فراهم شدن مقدمات برای انجام نماز باران، شیخ محمدتقی آقا نجفی از آیةالله میرزا عبدالرحیم کلباسی که عالمی فاضل و خطیبی ماهر و عارفی کثیرالبکا بود و نفسی‌گیرا و تأثیری بسزا داشت، درخواست کرد که بر منبر برود و مردم را موعظه کند و با توسل، زمینه را آماده کند تا نماز باران در کمال خشوع و بندگی به جای آورده شود.
آقا میرزا عبدالرحیم به آقا نجفی گفت: اجازه بدهید که این موعظه و خطابه را پسرم میرزا رضا انجام دهد و او به منبر برود. اما آقا نجفی پاسخ داد: جلسه به این مهمی را نمی‌توان به دست نوجوانی هیجده ساله سپرد.
سرانجام آقا میرزا عبدالرحیم کلباسی بالای منبر رفته و پس از کمی موعظه، ادامه این منبر را به پسرش میرزا رضا کلباسی واگذار کرد. میرزا رضای جوان همچون پدر بزرگوارش کثیرالبکاء و سخنوری توانا بود، جلسه را به صحرای محشر تبدیل کرد و زلزله و تکانی عجیب به مجلس داد، به گونه‌ای که صدای ضجّه و ناله و گریه مرد و زن و کوچک و بزرگ بلند شد و مجلس از هر جهت برای ادای نماز باران مهیا گردید. آیةالله حاج شیخ محمدتقی نجفی معروف به آقا نجفی که این التجاء و توسل بی‌نظیر را دید، به شدت تحت تأثیر قرار گرفت و پس از اقامه نماز استسقاء، همان‌جا به رکن‌الملک فرمود: شما مسجدی در تخت فولاد بسازید، که ایشان (آقا میرزا رضا) در آن، دعای کمیل بخواند و به وعظ و خطابه بپردازد.
بدین ترتیب بنای مسجد رکن‌الملک جهت اقامه نماز و مراسم دعای کمیل حاج شیخ محمدرضا کلباسی گذاشته شد و این مراسم معنوی تاکنون که بیش از یک قرن از تأسیس مسجد گذشته، هر سحر شب جمعه با حضور خیل مشتاقان ادامه دارد.
دوره اول: ساخت تکیه آباده‌ای توسط مرحوم رکن‌الملک (۱۲۷۷ ش)
دوره دوم: ساخت مسجد شامل شبستان (۱۲۷۸ ش)
دوره سوم: احداث آب‌انبار (۱۲۸۲ ش)
دوره چهارم: ساخت گنبدخانه، اتاق مسافران و خانه امام جماعت (۱۲۸۵ ش)
دوره پنجم:این دوره شامل تعمیرات و تغییرات این مجموعه و تأسیس مجتمع فرهنگی دینی رکن‌الملک تحت تولیت آیت الله حاج شیخ احمد کلباسی نواده علامه محمدابراهیم کلباسی می‌باشد:
اضافه کردن خانه امام جماعت به شبستان (۱۳۷۵ ش) احداث کتابخانه عمومی و سالن امام خمینی ره (مجاور شبستان) (۱۳۸۰ ش) ساخت حوزه علمیه رکن‌الملک - واحد خواهران (۱۳۸۱ ش) تبدیل اتاق‌های مسافران به حجره و آب‌انبار به کلاس درس طلاب (۱۳۸۲ش) تأسیس حوزه علمیه رکن‌الملک (واحد برادران) و ساخت حجره‌های جدید بر روی پشت بام مسجد (۱۳۸۷ ش) تعمیر و تکمیل باغ والهیه و احداث حوزه علمیه مالک اشتر (۱۳۹۱ ش) احداث کتابخانه تخصصی حوزوی آیت الله العظمی کلباسی اشتری (۱۳۹۵ ش)
مشهدی محمد والی زاده، نواده آقا محمدکاظم واله اصفهانی عمارت باغ موروثی خود را جهت سکونت حاج شیخ محمدرضا کلباسی و امامان جماعت از فرزندان او وقف کرد.
از جمله افراد مهم مدفون در این مسجد، میرزاسلیمان خان رکن‌الملک، آیات عظام حاج شیخ اسماعیل کلباسی، حاج شیخ فخرالدین کلباسی و حاج شیخ صدرالدین کلباسی هستند.سیدمصلح الدین مهدوی، دانشمندان و بزرگان اصفهان، تحقیق، تصحیح و اضافات رحیم قاسمی، محمد رضا نیلفروشان، ج۲، چاپ اول، ۱۳۸۴، مشخصات برخی از تکایا، بقاع و آثار تاریخی مجموعه تخت فولاد، ص۷۸
خانه آقای حاجی مهیا مربوط به دوره قاجار است و در شیراز ـ محله بی بی دختران، خیابان لطفعلیخان زند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۰۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه آقایان حسن حبیبی وسعادت مربوط به دوره قاجار است و در شیراز، خیابان لطفعلیخان زند ـ پلاک ۴ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۶۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
منزل آقای حسنی اردکانی مربوط به دوره قاجار است و در شیراز، خیابان لطفعلیخان زند، کوچه ۱۲ امام واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه حسنی اردکانی که درخیابان لطفعلی خان زند واقع شده است در سال ۱۳۵۷ خورشیدی به شماره ۱۶۰۱ درفهرست
آثار ملی ایران به ثبت رسیده است
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان فارس، گفت: مرمت خانه تاریخی حسنی اردکانی شیراز که متعلق به دوره قاجاریه است با ۹۰ درصد پیشرفت فیزیکی دردست انجام است.
فریدون فعالی بیان داشت: با توجه به ارزش‌های تاریخی ومعماری خانه حسنی اردکانی عملیات مرمت این خانه تاریخی از محل اعتبارات سال گذشته و ازاواسط اسفند ماه ۹۰ آغازشد وهم اکنون مراحل پایانی آن نزدیک است.
احیای پوشش پشت بام این بنا همراه با تعویض تیرهای فرسوده، مرمت و تعویض شیر سرهای چوبی و اجرای آجرکاری دربخش‌های مورد نیازازمهمترین اقداماتی است که درمرمت این خانه تاریخی به مرحله اجرا درآمده است.
از تزئینات این خانه ارزشمند تاریخی می‌توان به سقف‌های چوبی منقوش، آجرکاری و کاشیکاری سنتی، گچبری‌های زیبا و درک‌ها و ارسی‌ها با شیشه‌های رنگی، مشبک‌های سنگی و چلنگری اشاره کرد.
خانه ضیائیان مربوط به دوره قاجار است و در شیراز، خیابان قاآنی ـ کوچه مقنی‌ها ـ پ۱۲ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۰۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.خانه تاریخی ضیائیان شیراز از آن رو دارای اهمیت است که فارغ از ارزش بالای تاریخی آن، می‌توان گفت که این خانه به یکی از خاندان اصیل و قدیمی ایرانی بازمی گردد و همین نکته بسیار ارزشمند می‌باشد. گرچه که در معماری خانه ضیائیان خبری از اشرافی گری و تزئینات تجملاتی داخلی از جمله گچبری، آینه کاری و ... نیست امّا با وجود کاشی کاری‌های زیبا می‌توان آن را در نوع خود بی‌نظیر دانست.
خانه ضیائیان شیراز به دلیل وجود رنگ‌های ناب، کاشی کاری‌های بی‌نظیر از چندین سال قبل به هنرسرای شیراز نامگذاری شده‌است و بازدید از آن را رایگان اعلام نمودند. این خانه در سال 1383 توسط شهرداری از مالک وقت خریداری شد و بعد از آن با همکاری اداره میراث فرهنگی-اجتماعی مورد مرمت قرار گرفت. بعد از مرمت در سال 1387 کارگاه‌هایی برای هنرهای سنتی در این هنرسرا برگذار گردید.
اما در حال حاضر این بنای تاریخی به ادارهٔ بازآفرینی محلات شهری شهرداری شیراز تعلق دارد و امکان بازدید از آن وجود دارد.
پل صلوات آباد مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار است و در شهرستان بیجار، روستای صلوات‌آباد، بر روی قزل‌اوزن واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
پل صلوات‌آباد در ۱۵ کیلومتر جادۀ آسفالتۀ بیجار-تکاب در روستای صلوات‌آباد بر روی رودخانۀ قزل‌اوزن احداث شده‌است. پل صلوات‌آباد در مسیر ارتباطی سلطانیه و زنجان با دیگر شهرهای غرب کشور از جمله بهار در استان همدان، و نیز کرمانشاه و سنندج قرار دارد.زارعی، ۱۳۸۱، ص ۱۲۶.
تاریخ دقیق ساخت پل صلوات‌آباد مشخص نیست، اما بنا بر شواهد معماری گمان رفته که این پل با عناصر ویژۀ دوران صفویه و به ویژه سنگ‌های حجاری‌شده و الگوهای معماری این دوران احداث شده، و در دوره‌های بعدی مرمت شده‌باشد.زارعی، ۱۳۸۱، ص ۱۲۶.
پل صلوات‌آباد دارای قوس‌های تیزه‌دار و سکوهای متعدد است و در ساخت آن اصول پل‌سازی معماری ایران به‌طور کامل رعایت شده‌است. این پل دارای ۹ چشمه است که اندازۀ دهانه‌های آن با یکدیگر متفاوت است. طول پل ۱۳۰ متر و ارتفاع آن بسته به موقعیت و توپوگرافی محل، بین ۸/۴ تا ۱۲ متر متفاوت است.زارعی، ۱۳۸۱، ص ۱۲۷.
در سال ۱۳۷۵ خورشیدی بر اثر بروز سیلاب پل دچار تخریب و ویرانی بزرگی شد. در اوایل دهۀ ۱۳۸۰ عملیات مرمت و تعمیر از سوی میراث فرهنگی استان کردستان بر روی پل صلوات‌آباد انجام شد.زارعی، ۱۳۸۱، ص ۱۲۷.
کلیسای سورپ گئورگ یا کلیسای گئورگ مقدس ، تهران مربوط به اویل دوره قاجار است و در تهران، خیابان شاهپور (خیابان وحدت اسلامی فعلی)، بازارچه قوام‌الدوله واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۶۲۱ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این کلیسا در آغاز (۱۷۹۵–۱۷۹۰ میلادی) به صورت نمازخانه‌ای ساده بوده لیکن در ۱۲۱۴ خورشیدی (۱۸۳۵ میلادی) تبدیل به کلیسا شده و پس از بازسازی در ۱۲۶۱ خورشیدی (۱۸۸۲ میلادی) به صورت کنونی درآمده است.
دو خانواده از اهالی تفلیس به نام‌های «هُوسِپیان» و «استِپانیان» در ۱۱۷۴ خورشیدی (۱۷۹۵ میلادی) نمازخانهٔ گئورگ مقدس را که در ۱۸۸۲ میلادی تبدیل به کلیسا شد احداث کردند.اسقف اعظم سبوه سرکیسیان، ارامنهٔ تهران (تهران: شورای خلیفه گری ارامنهٔ تهران، ۱۳۸۱)
این کلیسا از نام سردار ارمنی که در ۳۰۳ میلادی در راه مبارزه برای ترویج مسیحیت کشته شد گرفته‌است.
محراب کلیسا در سمت شرقی آن قرار دارد. دارای دو ورودی از سمت شمالی و جنوبی است. کلیسا دارای یک گنبد با نورگیرهای متعدد بوده و بر روی چهار ستون در دو ردیف قرار دارد که تالار کلیسا را به دو راهرو جانبی و یک فضای میانی تقسیم کرده‌است و ستونها در فاصله چهار متری یکدیگر ساخته شده و در بین این چهار ستون فضای مربع شکلی به ابعاد چهار متر پدیدآورده است. این کلیسا که تماماً با آجر بنا شده‌است از داخل با گچ پوشانده شده‌است. بعلت نبود فضای کافی در سمت غرب کلیسا، برج ناقوس سه طبقه‌ای در ضلع جنوبی کلیسا ساخته شده‌است. بر روی دیوارهای خارجی کلیسا و برج ناقوس سنگ قبرهای متعددی به چشم می‌خورد.
مدرسه خیراتخان مربوط به دوره صفوی است و در مشهد، بست پائین خیابان مشهد، مقابل صحن واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای نو (کاروانسرای گلشن) مربوط به دوره صفوی است و در قدیم لار، متری خروس، جنب بازار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۱۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مدرسه نواب مربوط به دوره صفوی - دوره معاصر است و در مشهد، خیابان علیا (بالا خیابان)، خیابان شیرازی کنونی واقع شده و در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۱۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این بنا با نام صالحیه نواب نیز شناخته می‌شود. این بنا به همت ابوصالح رضوی در دوره سلطنت شاه سلیمان صفوی به سال ۱۰۸۶ قمری بنا شده است. مدرسه نواب شامل سه طبقه با ۷۵ حجره می‌باشد که با کاشی‌های الوان مزین گردیده است.
مدرسه نواب اکنون نیز به عنوان یکی از مدارس علمیهٔ تخصصی حوزه علمیه خراسان فعال است و طلاب، پس از اتمام سطح یک حوزه از طریق آزمون ورودی برای تحصیل سطوح دو و سه در رشته‌های فقه و اصول، فلسفه و کلام اسلامی، ادبیات عرب، فقه و حقوق در این مدرسه انتخاب می‌شوند.
مدرسه علمیه عباسقلی‌خان شاملو معروف به مدرسه عباسقلی‌خان مربوط به سدهٔ ۱۱ ه‍.ق است که توسط عباسقلی‌خان بیگلربیگی در سال ۱۰۷۷ق ساخته شده و نام سازنده در کتیبه سردر ورودی مدرسه ذکر شده‌است و در مشهد، ابتدای خیابان صفوی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۱۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این مدرسه، امروزه از مدارس حوزه علمیه مشهد است و در ابتدای خیابان نواب صفوی، در حاشیه زیرگذر، در کنار حرم رضوی قرار دارد.
بنای مدرسه چهار ایوانی و در دو طبقه می‌باشد. فضای کلی این مدرسه مستطیل است که دور تا دور ساختمان، حجره‌هایی برای سکونت طلاب قرار دارد. تعداد حجره‌ها به ۱۰۴ عدد می‌رسد و رو به روی هر حجره، غرفه‌ای مشرف به صحن وسیع مدرسه وجود دارد. مدرسه همچنین در حدود ۱۲ راه پله دارد که طبقات را بهم متصل می‌کند. این مدرسه تماماً با آجر ساخته شده و دارای تزئیناتی اعم از کاشی‌کاری و مقرنس‌کاری سردر ورودی ایوان‌ها و حجرات و رواق‌ها است. سردر این مدرسه در جریان توسعه حرم و تعریض خیابان نواب صفوی، به عنوان یکی از آثار تاریخی – مذهبی، بدون تخریب شکل ظاهری به عقب کشیده شد و اکنون در حاشیه ضلع جنوبی خیابان واقع شده‌است.
مدرسه عباسقلی‌خان از جمله آثار معماری مشهد بوده که تحت نظارت سازمان میراث فرهنگی خراسان است. این مدرسه، اکنون در نزدیکی حرم رضوی قرار داشته و یکی از مراکز حوزه علمیه مشهد به‌شمار می‌آید.
هم‌اکنون در این مدرسه بیش از ۱۰۰ طلبه مشغول به تحصیل می‌باشند.
طلاب سطح مقدماتی این مدرسه از فارغ التحصیلان دانشگاه می‌باشند که پس از اتمام تحصیلات دانشگاهی در رشته‌های مختلف، وارد حوزه علمیه شده و مشغول به تحصیل در زمینه معارف اسلامی می‌باشند.
پذیرش طلاب در سطوح عالی این مدرسه نیز در قالب «مدرسه تخصصی علوم عقلی» از سال ۱۳۹۶ آغاز گردیده‌است و هم‌اکنون حدود سی نفر در این رشته در مدرسه عباسقلی خان مشغول به تحصیل می‌باشند.