moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
معماری ابنیه باغ از نوع معماری اسلامی بوده و از نمادهای سنتی ایران نیز استفاده شده است. این باغ شامل سه بخش: باغ (شامل: کوشک، عمارت کلاه فرنگی و ده هکتار اشجار)، عمارت چهار کاج (محل اسکان خدمه) و حیاط ورودی می باشد. بنای اصلی و منحصر به فرد باغ امیریه، کوشک است. این بنا دارای پلان هشت ضلعی بوده و از دو طبقه تشکیل شده، پس از ورود، پلکانی جهت رفتن به طبقه بالا قرار دارد. در طبقه اول یک دالان و در طبقه ی دوم یک شاه نشین با پلان چلیپایی دیده می شود، به دلیل به کار نرفتن تجملات در طراحی آن، این بنا از سادگی خاصی برخوردار بوده و نمایی با تزئینات آجری به شکل هندسی دارد. عمارت کلاه فرنگی محل اسکان صاحب باغ می باشد. محل اسکان خدمه به نام چهار کاج است که وجه نام گذاری آن به دلیل وجود چهار درخت کاج بسیار کهن در محوطه این بخش است به شکلی که در فصل تابستان حیاط آن آفتاب نمی گیرد. در ضمن دو قنات آب شیرین خالق آباد (که از دامنه های رشته کوه باقران سرچمشه می گیرد) و قنات آب شور (مادر چاه آن در فرودگاه بیرجند و مظهر قنات با طی مسافتی بیش از 20 کیلیومتر در داخل باغ قرار دارد) از مزایای ویژه باغ امیریه است. وجود درختان انار، چنار، کاج، گل‌‌های زینتی، میوه‌‌های گوناگون، طراوت و خرمی خاصی را به این باغ بخشیده است.
مالک باغ قبل از انقلاب اسلامی امیر معصوم خان شیبانی بوده که بعد از انقلاب توسط بنیاد مستضعفان مصادر و در سال 1360 توسط دانشگاه بیرجند در زمان ریاست دکتر غلامحسین رونقی خریداری و به عنوان باغ آموزشی استفاده شده است. مرمت و احیا این باغ به عنوان مرکزی آموزشی، فرهنگی و گردشگری از سال 1397 و در زمان ریاست دکتر احمد خامسان شروع شده است. در طرح مرمت و احیای باغ که توسط مشاور مورد تایید میراث فرهنگی تهیه شده این بخش ها وجود دارد: اقامت بوم گردی و رستوران سنتی چهارکاج، استخر پرورش ماهی و رستوران غذاهای دریایی، تفرجگاه و رستوران کلاه فرنگی، تفرجگاه اکوتوریسم، نگارخانه و اقامتگاه تشریفات اختصاصی کوشک، و غرفه های صنایع دستی در حیاط ورودی. در تاریخ 17 اردیبهشت 1399 خبر تکمیل فاز اول مرمت باغ اعلام شد.
باغ و سفارت ایتالیا یا باغ فرمانیه، اقامتگاه ییلاقی سفیر ایتالیا در خیابان فرمانیه (شهید دکتر لواسانی) واقع در شمیران است. مقر اصلی سفارت ایتالیا در نوفل‌لوشاتو، جنب سفارت فرانسه قرار دارد. این اثر مربوط به دوره قاجار بوده و در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
اندازه این باغ حدود 325 در 190 متر است و مساحتش حدود 61750 مترمریع است. باغ براساس اصول و روش‌های باغ‌های ایرانی ساخته شده و رود و حوض میانی آن یادآور باغ‌های ایرانی است.
این مجموعه و زمین‌های پیرامون آن متعلق به کامران میرزا نائب السلطنه، شاهزاده قاجار فرزند سوم ناصرالدین شاه بود که پس از او، عبدالحسین میرزا فرمانفرما از شاهزادگان قجر و نخست‌وزیر ایران همه باغ را همراه با کاریز و ... خریداری کرد و از آن پس نام محله و باغ فرمانیه نام گرفت.
خانوادۀ فرمانفرما در فصل گرم سال در این باغ زندگی می‌کردند و پس از درگذشت فرمانفرما، مالکیت باغ به پسر بزرگ او نصرت‌الدوله رسید که پس از کشته شدن فیروزمیرزا به خانوادۀ او به ارث می‌رسد که خانواده او نیز در سال 1319 باغ و متعلقات آن را به مبلغ 100 هزار تومان به نمایندۀ وقت سفارت ایتالیا می‌فروشند.
کاشی‌های بنای اندرونی و بیرونی مهم‌ترین تزئینات آن است که بیشتر کاشی‌ها مربوط به دورۀ ناصری است و داستان‌های شاهنامه فردوسی همچون گذر سیاوش از آتش و نبرد رستم با دیو سفید، شیخ صنعان از منطق الطیر عطار و بهرام و گل‌اندام از خمسۀ نظامی و نیز داستان خسرو و شیرین و بزم شیرین از نظامی و همچنین کاشی‌های پذیرایی شاه تهماسب صفوی از همایون پادشاه هندوستان از موضوع‌های مهم این کاشی‌هاست
تصاویری از باغ فرمانیه در ۱۳۱۴ (عکاس: آنه ماری شوارتسنباخ)
خانه آقای گل عنبر مربوط به دوره قاجار است و در کرمانشاه، محله قدیمی جلوخان، خیابان مدرس، کوچه وکیل الدوله واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۵۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد حاج کلبعلی مربوط به دوره قاجار است و در همدان، بلوار فلسطین، پشت مدرسه دامغانی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۶۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این مسجد توسط حاج مصطفی پسر حاج کربعلی برای یاد بود پدرش ساخته شده. نام کوچه ای که مسجد در آن قرار دارد به نام حاج مصطفی است و وی یکی از تجار بزرگ همدان بود مقبره وی در شهر نجف اشرف قرار دارد
بازار شهر ری مربوط به اواخر دوره قاجار است و در شهر ری، کنار حرم عبدالعظیم واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
بازار شهرری در زمان صفویه ساخته شده‌است و در زمان قاجاریه به فرمان امیرکبیر بازسازی شده‌است.
بازار ری یکی از بازارهای تاریخی در شهر ری است. این بازار در شمال آرامگاه شاه عبدالعظیم، بازار ری واقع است. بازار ری متشکل از دو راسته بازار است که در محل تلاقی خود تشکیل یک چهار سوق را می‌دهند. این محل از قدیم‌الایام یکی از مراکز فروش ادویه، داروهای سنتی و کالاهای تجاری بود که توسط بازرگانان از طریق جاده ابریشم وارد ری می‌گردید. این بازار دارای ساختاری متشکل از گچ، آجر، خشت و گل و از نظر قدمت متعلق به صفویه (حدود ۵۰۰ سال پیش) است.ری، گنجینه تاریخ روزنامه رسالت، شماره ۵۸۸۸ ۲۵/۳/۸۵
میل پاراچین مربوط به سدهٔ ۴ و ۵ ه.ق است و در شهرستان قزوین، روستای اقبال واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بقعه سید ناصربن محمد مربوط به سدهٔ ۸ ه‍.ق است و در شهرستان داورزن، بخش باشتین، روستای چشام واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۶۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد محله حاجی مربوط به دوره قاجار است و در همدان، خیابان تختی، محله حاجی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۶۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پل کوچک خداآفرین مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان خداآفرین، بخش مرکزی، بر روی خانه ارس واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۵۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای فرسفج مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان تویسرکان، بخش قلقل رود، روستای فرسفج واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۷۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای فرسفج به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.
امامزاده عبدالمومن مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، جنوب شرقی حبیب آباد، محله پائین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۷۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
کاروانسرای لاسجرد مربوط به دوره صفوی است و در کنار زائر سرای حضرت جوادالامه لاسجرد و ۱۳ کیلومتری شمال غربی شهر سرخه در شهرستان سرخه؛ استان سمنان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۹۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مجموعه سمنگان مربوط به دوره صفوی است و در ۴۵ کیلومتری شمال غربی تربت جام واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۸۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای بدشت مربوط به دوره صفوی است و در ۸ کیلومتری شرق شاهرود واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد آقانور مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، خیابان ابن سینا، محله تاریخی دردشت، کوچه مسجد آقا نور واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۷۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
مسجد آقا نور از بناهایی است که در دوره پادشاهی شاه عباس بزرگ ساخته شده و در اولین سال سلطنت شاه صفی به اتمام رسیده‌است و به این مناسبت در کتبیه اصلی مسجد در سردر شرقی، نام هر دو پادشاه آمده‌است. این کتیبه که به خط ثلث سفید بر زمینه کاشی خشت لاجوردی رنگ نوشته شده، حاکی از آن است که بنای مسجد به وسیله نورالدین‌محمد اصفهانی در دوره پادشاهی شاه عباس شروع شده و در دورهٔ شاه صفی به اتمام رسیده‌است. شبستان زیبا و جالب این مسجد از نفایس و شاهکارهای آن است که نور آن به وسیله قطعاتی از سنگ مرمر شفاف تأمین می‌شود.
ساخت و سازهای غیرمجاز در حریم مسجد «آقانور» و نبود اعتبارات مالی لازم برای مرمت و بازسازی، این مسجد را که یکی از شاهکارهای معماری عهد صفوی در اصفهان به‌شمار می‌رود، با تهدید جدی روبه رو کرده‌است.
مسجد دارای بنایی منحصربه‌فرد و معماری غنی می‌باشد
قصر جمیلان سنبلستان مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، سنبلستان، خیابان عبدالرزاق، کوی درب قصر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانه آقای رنده‌کش، یا خانهٔ خواجه باروخ، یا خانهٔ کاکه باروخ، ، مربوط به دههٔ آخر سلطنت ناصرالدینشاه در دوره قاجار استدانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر، پروندهٔ خانهٔ رنده کش؛ بازدید در ۱۰ ژوئن ۲۰۱۴. و در کرمانشاه، محله فیض‌آباد ـ کوچه زارعی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۹۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مالک این خانه خواجه باروخ از تجار کلیمی کرمانشاه بوده و در زمان ناصر الدین شاه ساخته شده‌است. این خانه در بخش یهودی‌نشین محله قدیمی فیض آباد کرمانشاه واقع شده‌است و دارای ویژگی‌های خانه‌های درونگرای ایرانی است. یعنی خانه از طریق هشتی به حیاط بیرونی و با عبور از دالانی سراسری به حیاط اندرونی متصل می‌شود.
اتاق‌های مسکونی اطراف حیاط اندرونی قرار گرفته‌اند. ستون‌های آجری در نمای ایوان‌های این بنای زیبا به کار رفته‌اند. این ستون‌ها دارای سرستون‌های آجری به صورت پله‌ای و مقرنس هستند. این خانه از معدود خانه‌های قاجاریه دارای حمام کرمانشاه است. این خانه امروزه به نام خانه رنده کش که آخرین مالک آن بوده‌است، ثبت شده‌است.
از مکان خانه خواجه باروخ مدتی به عنوان خانه هنرمندان کرمانشاه استفاده می‌شد.روزنامه باختر، "خانه تاریخی فیض مهدوی خانه ریسندگی کرمانشاه شد"، نوشته‌شده در ۹ فوریه ۲۰۱۶؛ بازدید در ۷ فروردین ۱۳۹۴.
مدرسه جهانگیرخان مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار است و در قم، ۴۵ متری عمار یاسر، کوچه مسجد جامع مقابل مسجد جامع واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
برخی از شرایط و قوانین مدرسه که در وقف‌نامه آن آمده به این شرح است:
نام مدرسه چنان‌که در منابع تاریخی آمده و در وقف‌نامه آن نیز ذکر گردیده، «"مدرسه جانی‌خان"» است و شهرتش به جهانگیر خان، بدون مأخذ و سند بوده و سخن میرزا عباس فیض پیرامون تعمیر مدرسه در عهد صفوی توسط جهانگیرخان، مدرّس مدرسه شاه اصفهان فاقد مدرک است.
در وقف‌نامه سال ۱۳۱۷ق که حدود دویست سال بعد ازعصر صفوی نگارش شده، باز هم از مدرسه با عنوان «جانی‌خان» یاد شده است.
از این مدرسه با نام مدرسه ناصری نیز یاد می‌شود چون بخشی از مخارج طلاب و روشنایی مدرسه از جانبناصرالدین شاه پرداخت شده بود. این مدرسه امروزه با نام جهانگیرخان شناخته شده و در کاشی‌کاری جدید در سال ۱۳۸۳ش، نام جهانگیرخان بر سر در ورودی مدرسه نگاشته شده است.
مسجد حاج محمد سعیدا چرخاب مربوط به دوره قاجار است و در اردکان، محله چرخاب، مجاور دربندصدر الفضلا مجدا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۷۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
حمام میرزا کریم مربوط به دوره قاجار است و در قزوین، خیابان مشهد ـ کوچه محمدیه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۹۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خیابان سپه کوچه محمدیه نرسیده به میدانگاه
مسجد چمن چوپانها مربوط به دوره قاجار است و در همدان، حاشیه شرقی بلوار آیت الله کاشانی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۷۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد حاج احمد مربوط به دوره قاجار است و در همدان، خیابان شریعتی، نرسیده به چهارراه خواجه رشید واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۷۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد علویان مربوط به دوره قاجار است و در همدان، بلوار علویان، جنب گنبد علویان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد بزرگ شریف الملک مربوط به دوره قاجار است و در همدان، ضلع جنوبی میدان آرامگاه بوعلی، خیابان بین‌النهرین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه آیت الله مدرس مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان اردستان، روستای سرابه، کچور واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد جامع چشام (چشم) مربوط به سدهٔ ۸ ه.ق است و در شهرستان داورزن، بخش باشتین، دهستان مهر، روستای چشام واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه سرعین (آناهیتا) مربوط به هزاره دوم و۱ قبل از میلاد است و در سرعین، ضلع شمالی خیابان ام واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۷۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قره‌تپه قمرود مربوط به هزاره ۴ قبل از میلاد است و در شمال قم، نرسید ه به روستای قمرود واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
در کتاب بررسی‌های باستان‌شناسی قمرود نوشته میر عابدین کابلی آمده‌است: منطقه مورد بررسی قمرود در شمال شرقی شهر قم واقع شده و از دهستان‌ها ی بخش مرکزی شهرستان قم محسوب می‌شود. مرکز آن روستای قمرود است که در ۲۰ کیلومتری شهر قم واقع وازطریق جادهٔ آسفالته با شهر ارتباط می‌یابد. منطقه شامل دو بخش است که به وسیله رودخانه قمرود یا اناربار به دو بخش تقسیم شده‌است. عموماً ساحل راست یا بخش شرقی را قمرود و بخش غربی را البرز می‌نامند.
در شمال منطقه مورد بررسی، رودخانه ساوه جریان دارد که از غرب وارد دشت قمرود می‌شود. در شمال شرق روستای ملک‌آباد، دو رودخانه قم وساوه به هم متصل شده و رودخانه مسیله را به وجود می‌آورند. رودخانه قم فصلی است ولی ساوه اندک آبی دارد که درفصل تابستان حداکثر تا زیر پل اتوبان تهران – قم می‌رسد.
گروه باستان‌شناسی قمرود در سال ۱۳۶۷ نخستین گام را برای شناسایی منطقه برداشت. این برنامه در پنج سال در طی فصل پاییز یا بهار صورت گرفت ومنجر به شناسایی ۹۳ اثر فرهنگی شد که کهن‌ترین آن‌ها به دوره فراپارینه‌سنگی و جدیدترینشان به عصر قاجار تعلق دارد. این آثار درمجموع عبارت اند از تپه‌ها، محوطه‌ها، قلعه‌ها، کاروانسراها، پل‌ها، بندها و میل‌ها.
هرچند محوطه‌ها و آثار شناسایی شده در کل منطقه پراکنده‌است، ولی به دلیل موقعیت خاص جغراقیایی تمام منطقه درهمه دوره‌ها به‌طور یکسان، مسکون نبوده‌است. درهمین بررسی، گروه باستان‌شناسی توانست وضعیت محیط زیستی این بخش از سرزمین ایران را در طی حدود دوازده هزار سال روشن سازد. بر این اساس دردوره پارینه سنگی پایانی، منطقه البرز اگر نگوییم منطقه‌ای سکونتگاهی، لااقل می‌توان ادعا کرد محل تردد مردمان بوده‌است. این امر به دور از ذهنیت هم نیست، چون کناره ساوه رود جگن زار، همراه با درختان گز و دیگر درختچه‌های وحشی است. وجود آب و موقعیت طبیعی، زیستگاه مناسبی برا ی آبشخور حیوانات است. امروزه نیز به دلیل وجود حیوانات شکاری، منطقه شکارگاه تا اندازه‌ای تحت حفاظت است.
قمرود در دوران تاریخی مجدداً به وضعیت پیشین بر می‌گردد. این بارهم منطقه البرز طرف توجه قرار گرفته و جمعیت زیادی در آن مستقر می‌شود، ولی از اواخر دوره ساسانی نخستین حرکت‌ها برای استقرار دوباره در سمت شرق آغاز می‌شود و روی قره تپه استقراری کم رنگ شکل می‌یابد. در دوره اسلامی این حرکت به نحو چشمگیری سرعت می‌گیرد و در سده‌های آغازین اسلامی جمعیت بالایی را پذیرا می‌شود، ولی از آن سو منطقه البرز به مرور خالی از جمعیت و کل آن منطقه شامل فقط دو روستای کوچک شده‌است.
البته این جمعیت وجنبش دیری نمی‌پاید، زیرا باز هم رودخانه قم با طغیان شدید هر آنچه را که هست به ویرانی می‌کشاند؛ ولی مسلماً دشت خالی از جمعیت نیست، چون با چند قلعه و محوطه از این زمان، یعنی دوره صفوی روبه رو هستیم و سرانجام می‌بینیم که دردوره قاجاریه، قمرود مجدداً رو به آبادانی نهاده‌است و امروزه هم یک قطب کشاورزی با اهمیت تلقی می‌شود.
اما منطقه البرز از اواخر دوره ساسانی به بعد دیگر آبادانی و ترقی به خود ندید و امروزه نیز فقط حاشیه غربی قمرود و اندکی از حاشیه جنوبی ساوه‌رود ادامه حیات می‌دهد و کشاورزی در آن رونق دارد، ضمن این که دامداری نیز دراین بخش تا اندازه‌ای درخور توجه است.
در سال ۱۳۹۸ ساختارهای معماری کاوش شده ، قره تپه قمرود با تعریف ردیف بودجه میراث فرهنگی استان قم توسط داود صدیق پور مرمت شده است ،
۲. «اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان قم-ایران»
تپه گورستان شغاب مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در ۵ کیلومتری جنوب غربی بوشهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مناره مسجد جامع نگار مربوط به دوره سلجوقیان است و در شهرستان بردسیر، شهر نگار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
باغ و گورستان ظهیرالدوله مربوط به دوره قاجار است و در شمیرانات، خیابان دربند، خیابان ظهیرالدوله واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد نو بازار مربوط به دوره قاجار است و در اصفهان، خیابان عبد الرزاق، کوی مسجد نو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۹۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
بقعه جوانمرد قصاب مربوط به دوره قاجار است و در ری، بزرگراه شهید دستواره، در سمت مقابل ایستگاه مترو ی جوانمرد قصاب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۰۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه ارسطوئی مربوط به دوره قاجار است و در اصفهان، محله قصر منشی ـ خیابان نشاط، خیابان شهید خادم القرآن واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
مدرسه نجفی مربوط به دوره قاجار است و در اصفهان، خیابان نشاط، محله حسن‌آباد، بازارچه حسن‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۰۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانه محصص مربوط به دوره قاجار است و در قزوین، خیابان مولوی ـ محله آخوند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
مسجد جامع سراوان (دزک) مربوط به اوایل اسلام است و در شهرستان سراوان، روستای دزک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۱۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
در این مسجد پس از سال ها همچنان نماز جماعت برگزار می شود.
خانه محمود طالقانی مربوط به دوره معاصر است و در شهرستان طالقان، روستای گیلیرد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
میل خرم‌آباد در شهرستان تاکستان، روستای خرم‌آباد ـ کنار مسجد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۱۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد جامع نوش آباد مربوط به دوره سلجوقیان تا دوره قاجار است و در ۱۴ کیلومتری ضلع شمالی کاشان، نوش‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۱۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گنجینه زابل (کنسولگری سابق) مربوط به دوره قاجار است و در زابل، خیابان مصطفی خمینی، جنب بانک کشاورزی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
محراب سلجوقی مربوط به دوره سلجوقیان است و در شهرستان سرخه، روستای جوین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این محراب از معدود محرابهای موجود متعلق به دوران پیش از ایلخانیان است. از ویژگی‌های این محراب آرایش آن با تزیینات هندسی است که شباهت زیادی به گچبری میان ستونهای پیش از اسلام دارد. همچنین تاق‌نمای آن بر دو نیمه ستون مدور قرار گرفته که ستون سمت راست دارای تزئینات گچبری است و حاشیه تاق‌نما با کتیبه‌ای به خط نسخ تزئین شده است. در ضلع غربی داخل مسجد، محرابی کوچک وجود دارد که دارای قدمت بسیار است. البته سابقهٔ این محراب از خود مسجد فعلی بیشتر است، زیرا ساختمان قدیم مسجد را خراب کردند و مسجدی جدید به جای آن ساختند اما محراب مذکور دست نخورده و تقریباً سالم باقی ماند. اخیراً پایین دیوارهای طرفین محراب را تعمیر کرده‌اند و در نتیجه، بخشی از پوشش معماری محراب خراب شده است. روستای جوین یکی از مناطق خوش آب و هوای شهرستان سرخه است.
بقعه خواجه نجم الدین مربوط به دوره ایلخانی است و در شهرستان جوین، روستای زیرآباد از توابع دهستان بالاجوین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۲۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بنای آرامگاه، هسته مرکزی یک مجموعه معماری منتسب به خواجه نجم‌الدین کبری، از عرفای قرن ششم و هفتم هجری قمری می‌باشد. ساختمان معماری این اثر در نمای بیرونی تا ارتفاع ۶ متر مربع بوده وبقیه دارای طرحی شانزده ضلعی است که گنبدی بر فراز آن قرار دارد. پیرامون بنا چهارطاقی قرار گرفته که یکی از آنها ورودی اصلی محسوب می‌گردد. بنا بر شواهد گویا بنای آرامگاه فضای شبستان مانندی نیز داشته که پایه ستون‌ها بخشی از ستون‌های آن بر جای مانده است. اگرچه فضای داخلی بنا فاقد عناصر تزئینی است اما قوس‌های از نوع کلیل که تنها در قاب‌های بخش فوقانی دیده می‌شود آن را با آراستگی همراه نموده است. این بقعه در ۷ کیلومتری شهر نقاب قرار دارد.
مجموعه میرزاابوالحسن معمارباشی مربوط به دوره قاجار است و در تهران، محله عودلاجان ـ باغ پسته بیک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مناره مسجد جامع خاش مربوط به دوره قاجار است و در خاش، خیابان امام خمینی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کتیبه ای بر روی منار وجود دارد که سال ساخت یا  مرمت آن را «تیرماه 1318» عنوان می‌کند.
منزل قوام‌الدوله (وثوق) مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان تهران، این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
رباط تربت جام مربوط به اواخر دوره تیموریان است و در تربت جام، خیابان کوثری واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۱۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بقعه شیخ عبدالله طرشتی مربوط به سدهٔ ۸ ه.ق است و در تهران، خیابان آزادی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۲۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آب‌انبار ملا محمد اوز مربوط به دوره افشار است و در اوز ـ استان فارس، شهرستان لارستان، خیابان شهید رجائی ـ جنب سالن غذاخوری واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده بود.
این اثر تاریخی در تاریخ ۸ ام تیر ماه ۱۳۹۷ به بهانه تعمیر با بیل مکانیکی تخریب گردید.
جهت مشاهده فیلم تخریب به لینک زیر مراجعه کنید
https://m.youtube.com/watch?v=AbhctYzLjhU
شهر آق قلعه، ارگ و برج و بارو و مسجد مربوط به دوره ایلخانی است و در شهرستان جوین، غرب شهر نقاب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
مدرسه محمدیه مربوط به دوره زند است و در تهران ـ بازار، راسته بازار مسجد جامع واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بنای مسجد جامع جویم مربوط به دوران ایلخانیان است که در دوره صفوی توسط حاج صفی قلی بن محمّدالجویمی ، در سال ۱۰۹۷ قمری مصادف با سلطنت شاه سلیمان صفوی، مرمت گردیده است. این مسجد تاریخی در سال ۱۳۹۲ شمسی تجدید مرمت گردید.
مسجد جامع جویم در مرکز بافت قدیم شهر جویم، واقع شده، این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۳۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. از نظر ارزش دیرینگی این مسجد یکی از سه مسجد قدیمی استان فارس و هم ارزش با مسجد وکیل شیراز شمرده می‌شود.
این کتیبه مزین به احادیثی در فضیلت بنای مسجد و ستایش حضرت رسول (ص) و ائمه معصومین (ع)، خصوصاً علی بن ابی طالب (ع) و فاطمه زهرا (س) و همچنین نام بانی و حجّار و تاریخ ساخت آن می‌باشد . در سال ۱۰۹۷ قمری ساخته و پرداخته شده‌است. متن کامل کتیبه مذکور چنین است:
" لفضل عمل البانین المساجد روا بقوله من بنی مسجدا ولو مثل مفحص قطاه بنی الله له بیتاً فی الجنه ماشاء و علی علی بن ابی طالب امیرالمومنین و علی فاطمه الزهرا بضعه سیدالمرسلین رسول الله و علی الائمه الاطهار المعصومین. امّا بعد فحیث کان المرحوم المبرور حد برون المولد والجود حاج صفی قلی ابن المقدس المغفور سالار محمّدالجویمی من الراغبین فیما وعدالله و رسوله و حججه من النعیم السرمدی الخالد علی بناالمساجد علی امر الملک الصاهر ربنا هذا لک المسجد الجامع منه الله تعالی و غفر له و کان ذلک بتاریخ سنه السابعه و التسعین و الف ۱۰۹۷ کتب حسین بن جعفر الحسینی البحرانی. "تقوی، کرامت اله (۱۳۷۸)، بزرگان جویم، قم، همسایه، ص ۱۶۳
این کتیبه به خط نستعلیق کهن و بسیار درهم پیچیده، بر روی لوحی به ابعاد ۴۷×۷۰ سانتی متر، در هفت ردیف حکاکی گردیده و به آیات شریفه قرآن کریم زینت یافته‌است. در سنگ نوشته موصوف چنین می خوانیم:
"بسم الله الرحمن الرحیم" الحمدلله الذی جعل المساجد بیوته فی الارض للذین براون الی الصلوه فیها و تعاهده جمله-المصلین فضلها و مدح بها فی اعلی کتاب المبین فقال انما یعمر مساجدالله من امن بالله والیوم الاخر و اقم الصلوه و اتی الزکوه و لم یخش الاالله فعسی اولئک ان یکونوا من المهتدین. و یوعد علی بها و جراالمنع من ذکر اسمه فیها بالعذاب المهین فقال من اظلم ممن منع مساجدالله ان یذکر فیها اسمه و سعی فی خرابها اولئک ما کان لهم ان یدخلوها الا خائفین و صلی الله علی محمّد خاتم النبیین. فرغ و نسخه الموصح محمّدصادق بن محمود الجویمی، ۱۱۱۹ قمری وثوقی، محمدباقر. منوچهر عابدی راد، صادق رحمانی و کرامت اله تقوی، تاریخ مفصل لارستان، جلد دوم، تهران، همسایه، ص ۱۴۲۷
۲۱ طاق بزرگ، ۱۲ طاق کوچک، ۱۶ طاقچه از دیگر مختصات مسجد به شمار می رود.
تعدادی از این طاق ها، به طرز ناشیانه ای مسدود و به اتاق تبدیل شده‌است. لوله کشی و نصب آب سردکن و ایجاد چندین درب آهنی، برای طاق‌های بزرگ مسجد، به منظور گرمادهی زمستانه نیز ناشیانه و غیراصولی انجام گرفته و به‌طور کلی از آن زیبایی و فراهت پیشین مسجد، چیز چشمگیری باقی نمانده‌است.
در گذشته ضلع شرقی مسجد، به موازات درب ورودی، دارای طاق‌ها و نیم طاق‌های زیبایی بوده که جملگی تخریب شده‌است. علاوه بر آن مسجد جامع صاحب سردابه و شبستان و صفه بوده که آن‌ها نیز از بین رفته است.تقوی، کرامت اله (۱۳۷۶)، جغرافیای عمومی بخش جویم، شیراز، راهگشا، ص ۴۸۵
با پی گیری‌های کرامت اله تقوی دبیر انجمن میراث فرهنگی و گردشگری بخش جویم و با اختصاص حدود ۷۰ میلیون تومان اعتبار از سوی اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری فارس این مسجد تاریخی در سال ۱۳۹۲ شمسی تجدید مرمت گردید.
" اجرای کانال دفع نم با هدف دفع نم از دیواره های بنا، اجرای سنگ فرش صحن داخلی و رواق های پیرامون، اجرای بلوکاژ و سنگ فرش حیاط مسجد، احیای حوض قدیمی مسجد، پاکسازی و ترمیم محراب و منبر سنگی از جمله موارد مرمتی مزبور در مسجد جامع جویم به شمار می آید. "
در سال ۱۳۹۲ شمسی در هنگام تجدید مرمت این مسجد، در زیر بنا پی‌های با جنس سنگ و ساروج و ... مشاهده شد که متفاوت و قدیمی تر از پی و مصالح مورد استفاده در هنگام مرمت در دوره صفوی بوده‌است، همچنین در هنگام مرمت و لایه برداری مشاهده گردیده است نوع مرمت و طبقه‌بندی و دیوار چینی نیز با لایه‌های متفاوت مصالحی بنا شده‌است، می‌توان این گمانه زنی را انجام داد که احتمالا بنای اصلی مسجد بر روی یک بنای آتشکده دوباره سازی شده‌است. با توجه به اینکه در غرب شهر جویم آتشکده معروف کاریان معروف به آتشکده آذرفرنبغ نیز موجود است لذا می‌تواند در ارتباط مستمر با این بنا بوده باشد.
کاروانسرای جویم مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان لارستان، محله میانده جویم واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۳۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
رباط آصف مربوط به دوره قاجار است و در بیرجند، ۴۶ کیلومتری شمال شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
باغ و مقبره حسام الدوله مربوط به دوره قاجار است و در بیرجند، خیابان منظری ـ کوچه شهید کوشه‌ای واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۴۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پل خشتی لوشان مربوط به دوره ساسانیان است و در رودبار، نرسیده به پلیس راه قزوین، لوشان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این پل با عمر بالای ۲۰۰ سال خود، تهاجم ارتش قزاق‌ها و حمله‌ی نیروهای دولتی به جنگلی‌ها و بسیاری از رخدادهای تاریخی دیگر را به چشم دیده است.
تپه پیس‌ها (پیسا) مربوط به ۱۵۰۰ سال قبل از میلاد مسیح است و از نظر قدمت بسیار قدیمی تر از تپه هگمتانه می‌باشد. در محله فرهنگیان همدان واقع شده است و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۲۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه بنی کاظمی در کاشان، محله قدیمی کوشک صفی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۳۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه ترخان آباد مریوان مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در مریوان، محله ترخان آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
باغ و عمارت عین‌الدوله از بناهای تاریخی و یکی از آثار ملی ارزشمند ایران است که در دوره قاجاریه احداث گردید. این بنا در خیابان جمالی و در محلهٔ پاسداران در شهر تهران واقع شده‌است.
این باغ-عمارت، محل اقامت ییلاقی «عین‌الدوله» وزیر سه دورهٔ حساس تاریخی در دوران قاجار بوده‌است و تقریباً هم‌زمان با تغییر حکومت از قاجار به پهلوی به محل سکونت دائم خانواده هروی «بصیرالدوله» تبدیل شد. این مکان، در زمان احداث (بین سال‌های ۱۳۳۰–۱۳۱۰ هـ. ق) شامل یک عمارت تشریفاتی، استخری بزرگ و باغات بسیاری در اطراف بود و در سال ۱۳۷۶ هـ. ش در حالی که از سال‌ها پیش ویران و متروک شده بود، شناسایی شد و در تاریخ چهارم تیرماه ۱۳۷۷ به شماره ۲۰۴۲ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
این بنا پس از بازسازی توسط شهرداری تهران، در بهار سال ۱۳۸۶ به مناسبت صدمین سالگرد تأسیس بلدیه تهران توسط شهردار تهران افتتاح شد. در حال حاضر نگارخانه برگ، یکی از معتبرترین نگارخانه‌های ایران در عمارت عین الدوله فعالیت می‌کند.
خانه عابدی مربوط به دوره قاجار است و در شیراز، بافت قدیم شهرـ ابتدای کوچه مقنی‌ها واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۵۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این خانه تاریخی محل سکونت صدر جهرمی بوده است.
خانه زارع متعلق به حاج آقا علی زارع، فرزند حاج محمد اسماعیل زارع می باشد. این خانه مربوط به دوره قاجار است و در شیراز، مقابل امامزاده تاج الدین قریب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد محمدیه مربوط به دوره قاجار است و در قزوین، خیابان شهدا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
حمام ابوالمعالی مربوط به دوره قاجار است و در یزد، محله فهادان و داخل برج وباروی شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
حمام قدیمی گلشن (حمام گازرگاه) مربوط به دوره قاجار است و در یزد، محله قدیمی گازرگاه، جوار باغ معین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۴۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بقعه نصیر علی کیا مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان رودسر ـ روستای کویه سفلی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۴۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آب‌انبار سلفی مربوط به اواخر دوره تیموریان است و در لارستان، اوز ـ محله محمودی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۲۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بقعه آقا سید حسین لنگرود از آثار تاریخی مربوط به سدهٔ ۸ ه.ق است که در بافت قدیم شهر لنگرود، جنب بازار لنگرود واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مجموعه زنگیان مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در یزد، خیابان سید گل سرخ، محله زنگی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۴۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بقعه سید ابوجعفر ثائری ابیض مربوط به سدهٔ ۹ ه‍.ق است و در شهرستان رودسر، چابکسر، روستای میانده واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بقعه متعلق به ابوالفضل (ابوطالب) جعفربن محمد، الثائر فی اللّه، فرمانروای علوی زیدی هُوسَمْ در نیمه اول قرن چهارم است.
نیایشگاه مند مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در شهرستان دشتی، درکوه مند ودرجوارروستاهای حیدری ووراوی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۹۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این اثر تاریخی باستانی در دامنه کوه مند و به فاصله حدودا۳۰ کیلومتری خورموج، غرب روستای حیدری و وراوی قرار دارد. در ارتفاع سنگی مشرف به رودخانه خشکی که بستر رودخانه قدیمی است آثار حجاری و کوه تراشی در دل صخره وجود دارد از بستر رودخانه راهی به ارتفاع ۶۰ متر که اولین مدخل آتشکده‌است، کشیده شده‌است. یک شاه‌نشین با یک سکوی میانی و یک سکوی افقی که در سمت راست شاه‌نشین قرار گرفته و یک اتاق قوسی با انحنای منظم که با سنگ و گچ و گل ساخته شده جالب توجه‌است. نمای خارجی فعلی آتشکده عبارت از یک مدخل با سقف قوسی و دو مدخل مستدیر القاعده و ده حفره به شکل مدخل‌های طرفین سکوی شاه‌نشین مدخل اصلی و با اندازه‌های متفاوت که به احتمال به منزله پنجره و نورگیرهای رواقهای اصلی آتشکده بوده‌اند. آتشکده از سه طبقه میانی یا اصلی، تحتانی و فوقانی تشکیل شده‌است که با هم ارتباط داشته و در عین ارتباط، نوع ساختمان هر یک با دیگری متفاوت بوده که گویا از هر یک از طبقات برای منظور خاصی استفاده می‌شده‌است. در بستر رودخانه خشک فعلی آثار ساختمان‌ها و آبگردان‌ها و بندهایی در اراضی پای کوه و در اطراف مسیل وجود دارد که از وجود میدان بزرگی در جلوی کلات حکایت می‌کند که سطح آن با خاک و سنگ بالا آورده بوده‌اند. با توجه به وجود آثار آب انبار و بقایای درختانی از فاصله دویست متری پای کوه احتمال می‌رود در جلوی آتشکده میدانی وجود داشته و برای جلوگیری از نفوذ سیلاب‌های شدید در اطراف تپه، بندهای زیادی از سنگ و گچ ساخته بوده‌اند.
بیش از نیم قرن پیش در جانب شمالی آتشکده و پشت کوه نیز آثار حفره‌ها و شاه‌نشین و درختانی وجود داشته‌است و از آنجا راهی به آتشکده منتهی می‌شده‌است که به مرور زمان بر اثر ریزش کوه آن آثار ازبین رفته‌اند. گویا نقشه اصلی مغایر کلات متأثر از مقابر فنیقی است و با توجه به طرز قرار گرفتن دخمه‌ها بر روی یکدیگر و کم شدن تدریجی ابعاد آن‌ها در طبقات بالاتر، همان نقشه زیگورات‌ها و میل‌های خاص مضرس است که اصلی ایلامی و بابلی دارد اما نقشه صلیبی دهلیزها نقشه هندی و ایرانی است. مقابر کلات دارای صفحه‌ای مستقل و در عین حال متأثر از تمدن‌های مختلف ایرانی و هندی و آشوری، فنیقی و ایلامی است.آتشکده خورموج سایت وفاق
پس از وقوع زمین لرزه دشتی گزارش‌هایی مبنی بر برخاستن گرد و خاک از ارتفاعات مُند منتشر شد که نشان از ریزش شدید برخی کوه‌های منطقه داشت. یکی از نگرانی‌ها در این باره، تخریب «نیایشگاه ۲۰۰۰ ساله مُند» توسط زلزله بود که البته به گفته افراد محلی، خوشبختانه لطمه چندانی به این اثر تاریخی وارد نشده‌است.
بقعه سید سلطان حسن بن جعفر مربوط به دوره ایلخانی است و در شهرستان جغتای، ۲ کیلومتری شمال راه آهن واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کلیسای آفتارخان مربوط به دوره صفوی است و در سلماس، ۵ کیلومتری جاده سلماس به اورمیه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۷۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بقعه شاهزاده قاسم مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان تایباد، روستای مشهدریزه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۷۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد جامع درخش مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان درمیان، بخش قهستان، روستای درخش واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۶۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گرمابه شیخ بهائی، مربوط به دوره صفوی و در اصفهان، خیابان عبدالرازق، کوچه شیخ بهائی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۶۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. حمام شیخ بهائی معروف‌ترین حمام شهر اصفهان، توسط شیخ بهائی (م۱۰۳۰ق) در۱۰۲۵ق در دوران زمانداری شاه عباس یکم، طراحی و ساخته شده‌است. حمامی تاریخی که میان مسجد جامع و هارونیه در بازار کهنه، نزدیک بقعه درب امام واقع شده‌است. به واسطه ویژگی منحصربه‌فرد خود با افسانه‌ها و داستان‌های گاهی متناقض آمیخته شده‌است.
بقعه خواجه علی سیاهپوش مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار است و در تبریز، خیابان منجم، کوچه علی سیاهپوش واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
سنگ‌نبشهٔ مربوط به این بنا تخریب شده و از همین‌روی تاریخ بنای این آرامگاه مشخص نیست. تاریخ درگذشت شیخ سیاهپوش نیز معلوم نمی‌باشد؛ ولی به احتمال زیاد وی در سدهٔ پنجم هجری وفات یافته‌است.
آرامگاه خواجه علی سیاهپوش دارای نقشهٔ چهارضلعی مربع از بیرون و هشت‌ضلعی از داخل است. این بنا همچنین دارای اتاق‌های کوچک‌تری به شکل هشت‌ضلعی در داخل است. گنبد آرامگاه به صورت دوپوش پیوسته بوده و توسط مقرنس‌های گچی، پوشش داخلی آن شکل گرفته‌است. گوشواره‌های بنا با کاربندی‌های گچی آراسته شده‌است.
آرامگاه خواجه علی در وسط سردابی در زیر بنای آرامگاه جای گرفته‌است. ویژگی خاص این بنا به دلیل طرح، گچبری و مقرنس‌کاری طاق آن است و از آثار هنر ایرانی محسوب می‌شود که در زمان حیات سیاهپوش دارای کاربرد خانقاه و زاویه بوده‌است.
پل ممیند نقده مربوط به دوره قاجار است و در ۷ کیلومتری شمال شرقی سه راهی نقده، در نزدیکی روستای ممیند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۶۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد جامع پائین شهر مربوط به دوره قاجار است و در بیرجند، خیابان انقلاب ۳ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد میل لی (بهار) مربوط به دوره قاجار است و در تبریز، اول خیابان بهار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۵۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
رباط حاج فرامرز خان (کانون) مربوط به دوره قاجار است و در سبزوار، در غرب میدان کارگر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این بنا از نوع کاروانسراهای چهار ایوانی است که به استناد وقف نامه موجود در سال ۱۲۹۱ ه‍.ق توسط حاج فرامرزخان سبزواری جهت استفاده زوار حضرت رضا (ع) در کنار شاهراه خراسان ساخته شده‌است. ورودی این رباط از بخش جنوبی و از طریق یک هشتی به ایوان جنوبی منتهی می‌گردد. صحن رباط روباز بوده و علاوه بر چهار ایوان اصلی غرفه‌هایی نیز مشرف بر صحن ساخته شده‌است. در انتهای غرفه‌ها حجره‌هایی تعبیه شده که در پشت اتاق‌های شمالی، شرقی و غربی سالن‌هایی طویل جهت بارانداز، مال بند یا اصطبل در نظر گرفته شده‌است و هم‌اکنون قسمتی از این مکان به عنوان موزه مردم شناسی تغییر کاربری یافته‌است.
حمام قدیمی سردشت مربوط به دوره قاجار است و در سردشت، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۶۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه حاج قلیخان مربوط به دوره قاجار است و در قم، جنب دبستان سعدی، محل اداره میراث فرهنگی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۷۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پل میرزا رسول مربوط به دوره قاجار است و در میاندوآب، جاده میاندوآب به مهاباد، روی رودخانه سیمینه‌رود واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۶۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. طول این پل ۵۲ متر و تعداد دهانه‌های آن ۷ می‌بوده که ۵ دهانه آن سالم مانده است. مصالح بکار رفته در این بنا در قسمت پایه‌ها و سیل شکن‌ها، سنگ و در بقیه قسمتها آجر می‌باشدسرزمین مانائیها منصور حمدالله زاده انتشارات بهجت 1389 صفحه 452 البته در هفته دوم فروردین ۱۳۹۵ بر اثر طغیان رودخانه سیمینه رود (تتئو یا تاتائو) قسمتهائی از این پل آسیب جدی دیده است.
کاروانسرای حسینخانی مربوط به دوره قاجار است و در همدان، شمال بازار، انتهای راسته حسین خانی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مجموعه حاج آقا علی مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان رفسنجان، جبهه شرقی شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۷۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
دبیرستان پهلوی که امروزه بیشتر با عنوان دبیرستان امام خمینی شناخته می‌شود یکی از مدارس قدیمی شهر بروجرد است. این بنا در دوره پهلوی اول و حکومت رضاشاه ساخته شده‌است. تاریخ بنای این دبیرستان ۱۳۱۵ خورشیدی است و در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
طرح دبیرستان پهلوی را ماکسیم سیرو طراح فرانسوی ارائه داده و توسط معماران ایرانی اجرا شده‌است. این بنا نمونه‌ای از معماری تلفیقی اروپایی - ایرانی در اوایل دوره پهلوی محسوب می‌شود.
نام و کاربری دبیرستان پهلوی در دهه‌های گذشته همراه با تغییرات متعدد بوده‌است. در زمان افتتاح این مجتمع بزرگ، طبقه اول آن به عنوان دبیرستان پهلوی آغاز به کار کرد و طبقه دوم نیز محل استقرار اولین اداره فرهنگ (آموزش و پرورش) غرب ایران شد که پیش تر با نام اداره معارف بروجرد در سال ۱۲۹۸ شروع به کار کرده بود.
پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران نام این آموزشگاه به دبیرستان امام خمینی تغییر یافت. در سالهای بعد ساختمانی در محوطه جنوبی دبیرستان احداث شد که به عنوان یک مدرسه مستقل شروع به کار کرد.
دبیرستان امام در شرق خیابان حافظ جنوبی نرسیده به میدان توحید در مرکز شهر بروجرد واقع شده‌است. این دبیرستان در فضای بزرگی که پیشتر سربازخانه بود ایجاد شد. مساحت این دبیرستان ۱۴۰۰۰ متر مربع است و همین فضای بزرگ باعث شده که چند ساختمان و آموزشگاه در سال‌های بعد در محل این دبیرستان ساخته شود. بنای اصلی دبیرستان از آجر ساخته شده و در سه طبقه شامل دو طبقه به علاوه زیرزمین طراحی شده‌است و در هر طبقه، ایوانی با دوازده ستون آجری رو به حیاط بزرگ دبیرستان تعبیه شده‌است. ساختمان اصلی شبیه حرف H است و دارای دو یال با بیرون زدگی نسبت به موقعیت کلاسهاست. بیرون زدگی‌ها از سمت جنوب حالت نیم دایره دارند و دارای دو ایوان مشرف به حیاط و باغ روبرو هستند. سقف زیرزمین آجری و به صورت ضربی است. سقف طبقه‌های اول و دوم چوبی است که در طبقه دوم، سقف زیر شیروانی به صورت کاذب با گچ پوشیده شده‌است. ساختمان دارای یک سالن همایش زیبا با ورودی گنبدی شکل در سمت غرب است و امکانات نمایش و گچبری‌های زیبایی دارد. همچنین ساختمان دارای فضاهای اداری و آزمایشگاه است.
ساختمان اصلی از سمت راست (غرب) دارای یک ورودی اصلی و بزرگ است که با چند پله به یال غربی ساختمان و مقابل راه پله غربی باز می‌شود. در طبقه‌های اول و دوم، راهروهای طولانی وجود دارند که کلاس‌های درس در قسمت جنوبی آنها قرار دارند و هر کلاس مشرف به ایوان آن طبقه است.
نخستین همایش دانش آموختگان دبیرستان امام خمینی بروجرد با شعار «مدرسه ماندگار، شهر ماندگار» در تاریخ ۱۵ شهریور ۱۳۹۶ در محوطه دبیرستان برگزار شد. در این مراسم دانش آموختگان دبیرستان امام خمینی و مسئولان شهر و استان حضور داشتند و در مورد نقش این دبیرستان در پرورش شخصیت‌های مهم مانند دکتر عبدالحسین زرینکوب بحث شد. در ابتدای این برنامه، زنگ دبیرستان توسط علی اصغر صابری یکی از قدیمی‌ترین شاگردان دبیرستان به صدا درآمد.
در پلکان اصلی دبیرستان، کتیبه‌ای با ماده شعری از همایی با این مضمون دیده می‌شود:
که بر اساس حروف ابجد سال تأسیس آن یعنی ۱۳۱۵ را نشان می‌دهد.
با توجه به سابقه طولانی آموزش و پرورش در بروجرد، اسناد، مدارک و تجهیزات متنوعی در خصوص تاریخ و تحولات آموزشی بروجرد موجود است. به همین دلیل، ساخت مرکزی برای نگهداری و نمایش این اسناد در دستور کار آموزش و پرورش قرار گرفت. با توجه به ماهیت تاریخی و ارزش معماری دبیرستان امام خمینی، موزه اسناد و مدارک آموزش و پرورش بروجرد در اسفند ۱۳۹۹ در این دبیرستان افتتاح شد.
حسینیه آراسته مربوط به اواخر دوره قاجار است و در بیرجند، خیابان منتظری ۳، کوچه پست قدیم واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۶۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه پروفسورحسابی مربوط به اواخر دوره قاجار است و در تهران، خیابان وحدت اسلامی ـ خیابان حاج ترخانی، پلاک ۴۷ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۷۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه پروفسور یحیی عدل مربوط به دوره پهلوی است و در تهران، خیابان ولیعصر، روبروی کاخ مرمر، پلاک ۴ و ۶ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۸۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانهٔ پروفسور عدل اکنون در مالکیت دولت قرار دارد و به عنوان ساختمان پژوهشکدهٔ هنر (وابسته به فرهنگستان هنر) استفاده می‌شود.
کاروانسرای دالکی واقع در شهر دالکی از توابع بخش مرکزی شهرستان دشتستان یکی از کاروانسراهای تاریخی و از نقاط دیدنی استان بوشهر در جنوب ایران است. کاروانسرا در ۲۳ کیلومتری شمال برازجان، راه قدیمی شیراز به بوشهر واقع شده و در تاریخ ۱۳۷۷/۰۵/۱۱ با شمارهٔ ثبت ۲۰۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این کاروانسرا در ۲۳ کیلومتری شمال شهر برازجان و در کنار راه قدیمی شیراز به بوشهر و در وسط شهر دالکی از اواخر دورهٔ قاجاریه بر جای مانده‌است.
این بنا به‌دستور مشیرالدوله والی وقت فارس و توسط شخصی به نام محمد رحیم بنا شد که از جمله بناهای حیاط دار چهار ایوانی و فرم رایج معماری وقت در آن رعایت شده‌است. حیاط مرکزی آن دارای ابعادی در اندازه ۷/۳۰ × ۳۰/۶۰ است. پیرامون کاروانسرا دو ردیف بنا وجود دارد که در بخش پیشین اتاقهایی موجود است که بدون واسطه به داخل حیاط راه می‌یابند. این اتاق‌ها یک اتاقک کوچک را نیز در پیش دارند. در بخش پشتی تالارهای ستونداری به منظور اصطبل ایجاد شده‌است. عمده مصالح تشکیل دهنده آن قلوه‌سنگ‌های رودخانه‌ای و ملات گچ است. در چهار گوشه بیرونی کاروانسرا برج‌هایی قرار گرفته که به وسیله درگاه کوچکی به فضای داخلی کاروانسرا راه پیدا می‌کردند. این برج‌های مدور دارای تزیینات گچبری هستند. به منظور دید پاسداران کاروانسرا، روزنه‌هایی در این برج‌ها منظور شده‌است. این بنای یک‌طبقه‌ای در چندین مرحله مورد مرمت واقع شده‌است.
خانه مرحوم حاج شیخ جعفر نراقی مربوط به دوره قاجار است و در کاشان، محله پنجه شاه، خیابان باباافضل، دربند نراقی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای شریفیه مربوط به دوره قاجار است و در همدان، بازارراسته نخودبریزها، حلبی سازها واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
سرای صفرخانی مربوط به دوره قاجار است و در همدان، بازارفلسطین، شمالشرق کاروانسرای نو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۸۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه مرتاض مربوط به دوره قاجار است و در یزد، خیابان ایرانشهر، گلچینان، کوچه مرتاضیون واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۸۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این خانه از دو بخش تشکیل شده‌است و هر بخش، حیاطی خاص خود با ورودی ای جداگانه دارد. در عین حال این دو بخش به شکلی ظریف به یکدیگر مرتبط‌اند. با گذشتن از سردر و هشتی زیبا و راهرو می‌توان به گوشه حیاط اصلی رسید. حیاط بزرگ حیاط مفصل تر و پرکار تر مجموعه است و مهم‌ترین عنصر آن ایوانی است که با بادگیر خود، بیش از دیگر عناصر حیاط جلوه گری می‌کند. این خانه در سال ۱۳۷۴ از طرف خانواده مرتاض به دانشکده هنر و معماری دانشگاه یزد اهدا شده‌است.
آسیاب آبی اشکذر مربوط به دورۀ قاجار است و در ۲۰ کیلومتری جنوب شرقی یزد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه شهید مدنی مربوط به دوره معاصر است و در همدان، خیابان، شهدا، کوچه آخوند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۹۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد خیاط‌ها مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، خیابان جمال الدین عبدالرزاق، بازار خیاطها واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۱۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
کوشک رحیم‌آباد مربوط به دوره ایلخانی است و در ۴کیلومتری شرق بم واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
مسجد نقشینه بیدگل مربوط به دوره تیموریان - دوره صفوی - دوره قاجار است و در آران و بیدگل، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۹۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بقعه امامزاده هلال بن علی مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان آران و بیدگل ، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۹۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. محمد هلال بن علی در این بقعه مدفون است.
بنای امامزاده هلال در زمان وفات محمد هلال بن علی به صورت سردابی بوده که روی آن اتاق مختصری ساخته شده و صندوقی به جای قبر وسط آن قرار داده بودند.
در طول تاریخ و دوران سلجوقیان و بعد از صفویان اقداماتی در زمینه ساخت و حفظ این بنا انجام گردید؛ اما بعد از انقلاب اسلامی این بنا به اوج شکوفایی و جلال خود رسیده‌است.
اکنون این بنا شامل گنبدی زیبا و کاشیکاری شده به ارتفاع ۲۴ متر از کف می‌باشد و چهار گلدسته که ۲ تای آن‌ها به ارتفاع ۲۵ متر از کف و ۲ گلدسته کوچکتر هر کدام از کف ۱۱ متر ارتفاع دارند.
مساحت صحن امامزاده ۳۰۰۰ مترمربع می‌باشد و مساحت زیر بنای بقعه به علاوه رواق‌های آن به ۳۰۰۰ متر مربع می‌رسد.آستان مقدس امامزاده محمدهلال بن علی (علیه السلام) ـ آران و بیدگل پایگاه جامع امامزادگان و بقاع متبرکه ایران اسلامی
کتابخانه آستان امامزاده محمد هلال بن علی در سال ۱۳۴۴ خورشیدی، به همت "آیت‌الله افتخارالاسلام دربندی، علی تشکری آرانی و الله‌یار صالح تأسیس گردید."
دخمه زرتشتیان وخیله‌های پیرامون مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار - دوره پهلوی است و در ۱۵کیلومتری جنوب شرقی یزد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۹۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آرامگاه سید محمد طباطبایی مربوط به دوره قاجار است و در شهرری، میدان مرکزی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۹۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه عطارها مربوط به دوره قاجار است و در کاشان، محله پنجه شاه، چهارراه آیت الله کاشانی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه چالشتر/خانه ستوده مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان شهرکرد، منطقه چالشتر واقع شده است. بنای اندرونی این قلعه که تنها قسمت بازمانده از این قلعه تاریخی که محل زندگی محمد حسن خان ستوده چالشتری بود، توسط ایشان به میراث فرهنگی واگذار شد.
این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۱۰۱ و همچنین در تاریخ ۲۰ آذر ۱۳۷۹ با شماره ثبت ثبت ۲۹۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
منزل احمد خان و محمود خان ستوده چالشتری به همت پدرشان خدا رحم چالشتری فرزند محمد رضا خان در اواخر دوران قاجاریه ساخته شد. از تاریخ حک شده بر روی سر ستون‌های این بنا استنباط می‌شود که بنا تقریباً در تاریخ ۱۲۸۴ ه.ش به اتمام رسیده است. این قلعه شامل قسمت‌های سر درب، هشتی، اندرونی، بیرونی، حمام واصطبل و دیگر قسمتها می‌باشد. این بنا در دو قسمت ساخته شده که وسعت ان تقریباً ۱۲۰۰۰ متر مربع می‌باشد که به شکل و هنر ایرانی در دوران فاجاری ساخته شده است. بنای شمالی تا دهه هفتاد ه‍.ش مورد استفاده قرار می‌گرفته درصورتی که بنای جنوبی حدوداً نود درصد تخریب شده بود که با همت مهندسان و مرمت گران این بنا برپا شده است.
علی اکبر دهخدا در هنگام جنگ جهانی اول که به استان چهارمحال گریخته بود. از کتابخانه چالشتر استفاده کرد و تألیف امثال و حکم و لغتنامه خود را با استفاده از منابع موجود در قلعه چالشتر آغاز نمود.
مسجد خسروشیر که به «منارمسجد» نیز شهرت دارد. در حدود ۲۰۰ متری مشرق روستای خسروشیر و به فاصله حدود ۳۵ کیلومتری مرکز شهرستان جغتای قراردارد. قدمت بنای اصلی این اثر تاریخی به دوره سلجوقی می‌رسد که دارای الحاقاتی از دوره ایلخانی نیز می‌باشد.
از بنای تاریخی مسجد خسروشیر، اکنون بخشی از ایوان جنوبی آن برجای مانده، اما تزئینات گچی و کتیبه‌های پخته و زیبایی که دیوارها را آراسته‌اند نشان از عظمت واهمیت بنا در دوران آبادانی و رونق آن دارد. مسجد خسروشیر از وسعت زیادی برخوردار بوده و در کنار آن، مناره آجری بلندی نیز وجود داشته‌است سبک معماری بنا نشان دهنده مساجد دوایوانی و تا حدی قابل مقایسه با مسجد فریومد بوده‌است. گمانه زنی‌ها و مطالعات کالبدی بنا نشان داده است که احتمالاً این مسجد در اوایل قرن هفتم هجری همزمان و همانند مساجد فریومد، گناباد، زوزن، ساخته شده‌است و در دوره‌های بعدT بخصوص دوران ایلخانی مرمت شده واحتمالا قسمت‌هایی به آن الحاق شده‌است.
معدن شل مران (چل مران) در کنگاور، ۲ کیلومتری غرب بنای آناهیتا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۱۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کول تپه اهرنجان مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در سلماس، داخل شهر، بین کوی‌های فرهنگی ۱و۲ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۱۰۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
امامزاده بابا پیرمحمودجابرانصاری مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان اصفهان، روستای کیچی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۱۰۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
مجموعه خواجه عزیزالله مربوط به دوره تیموریان - دوره صفوی است و در تربت جام، خیابان کشتارگاه، ۱کیلومتری مزارشیخ احمد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۱۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای دوکوهک مربوط به دوره صفوی است و در شیراز، حاشیه جاده در بافت شهری واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۱۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه مرحوم آیت الله ملا آقاحسین مربوط به دوره قاجار است و در آران و بیدگل، محله دربند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۱۱۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
ساختمان قدیمی پست مربوط به دوره قاجار است و در زاهدان، حاشیه شرقی خیابان مولوی، روبروی مهانسرا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۱۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
حمام پرهیزگار مربوط به دوره قاجار است و در شهرکرد،خیابان ولی عصر شمالی واقع شده است.این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۱۱۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
رباط کبودان مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان بردسکن، روستای کبودان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۱۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. شالوده رباط سنگی است و با طرح و نقشه یک ایوانی مشتمل بر حیاط مرکزی، دوازده اتاق، نماز خانه، محل نگهداری چهار پایان (اصطبل) و… می‌باشد. واقف این رباط (حاجی میرزا احمدی مجتهد) بوده و به سعی و اهتمام (کربلائی غلامرضا طبسی) بنیان شده‌است.
خانه ملک مربوط به اواخر دوره قاجار است و در مشهد، ضلع شرقی خیابان امام خمینی، روبروی اداره دارائی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۱۱۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این بنا یکی از نمونه خانه‌های زیبای برجا مانده از دوران انتقال معماری در اواخر عصر قاجاریه محسوب می‌شود. بنای مزبور در گذشته بسیار وسیع تر بوده اما اکنون تنها بخش بیرونی آن برجای مانده که شامل دو طبقه است. طبقه بالایی دارای سقف مشبک و منبت کاری شده چوبی و شومینه گچبری زیبایی است. خانه ملک امروزه مرکز هنرهای سنتی میراث فرهنگی و گردشگری خراسان رضوی است.