moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
غار افسانه‌ای کلماکره لرستان یکی از گنجینه‌های بزرگ کشف‌شده در جهان
https://www.tasnimnews.com/fa/news/1394/01/03/693153/%D8%BA%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D9%87-%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%DA%AF%D9%86%D8%AC%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1
بسیاری از اشیای تاریخی و ارزشمند این غار که به صورت اتفاقی در سال ۱۳۶۸ کشف شد و از آن به عنوان یکی از ۶ گنجینه بزرگ کشف شده در جهان یاد می‌کنند امروز در موزه‌های خارج از کشور است.
"کلماکره" ششمین گنجینه بزرگ جهان در موزه های خارجی
https://www.mehrnews.com/amp/1183570/
این نشست درباره غار کلماکره در لرستان بود که در ۱۷ شهریورماه سال ۱۳۹۵ در خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد. در این رویداد، حسین غضنفری، حسن قره‌خانی، حسین بیرانوندی، منصوره نظارتی‌زاده و مهرداد ملکزاده سخنرانی کردند.
نشست ناگفته‌های کلماکره که در تاریخ ۱۷ شهریورماه سال ۱۳۹۵ در خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد
https://chaharrah.tv/events/kalmakare/
ناگفته‌های کلماکره؛ بخش اول
ناگفته‌های کلماکره؛ بخش اول؛حسین غضنفری
مدیر سابق اداره میراث فرهنگی استان لرستان
https://chaharrah.tv/ghazanfari-1395-06-17//
زمانی که خبر کشف گنجینه غار کلماکره منتشر شد، اواخر جنگ تحمیلی بود. در شرایط جنگ و خسارات ناشی از آن، سازمان میراث فرهنگی نیز به تازگی شکل گرفته و هنوز نوپا بود. از طرف دیگر، ذهنیت برخی از سردمداران حکومت در مورد این سازمان منفی بود و آن را حافظ و حامی آثار شاهان و شاهنشاهی می‌پنداشتند. در نتیجه‌ی این دیدگاه، استان لرستان نیز در زمینه حفظ و نگهداری میراث فرهنگی با مشکل مواجه بود. پس از اینکه گزارش‌های متعددی از پیدا شدن اشیاء باارزش در این غار به میراث فرهنگی لرستان رسید، از تهران درخواست کارشناس شد. زیرا استان در آن زمان کمبود کارشناسِ مردم‌شناس، باستان‌شناس و زمین‌شناس داشت. هر چند از تاریخ درخواست میراث لرستان تا تاریخ اعزام کارشناس از تهران و بررسی غار، به نسبت اهمیت موضوع زمان زیادی طول کشید، اما در نهایت با ورود استانداری و وزارت اطلاعات به پرونده، بخشی از اشیاء منسوب به کلماکره که قاچاق شده بود، پیدا شد.
ناگفته‌های کلماکره؛ بخش دوم
ناگفته‌های کلماکره؛ بخش دوم؛حسن قره‌خانی
کارشناس اموال فرهنگی میراث فرهنگی تهران
https://chaharrah.tv/gharakhani-1395-06-17//
سرقت قطعه‌ای از سنگ‌های تخت‌جمشید ماجراهایی به دنبال داشت که منجر به شناسایی برخی آثار غار کلماکره شد. ردیابی سارقِ قطعه سنگ تخت جمشید، مأموران را به خانه یک قاچاقچی عتیقه راهنمایی کرد. بعد از کشف اشیاء قاچاق، حسن قره‌خانی به عنوان کارشناس میراث فرهنگی برای تهیه گزارش و ارائه به دادگاه به دیدن اموال می‌رود که در میان آثار کشف‌شده، اشیاء منسوب به غار کلماکره را می‌بیند.
ناگفته‌های کلماکره؛ بخش سومناگفته‌های کلماکره؛ بخش سوم؛
حسین بیرانوندی در دانشگاه شوشتر تاریخ خوانده و تاکنون کتاب‌های زیادی در مورد لرستان نوشته است.
https://chaharrah.tv/beiranvandi-1395-06-17//
در استان لرستان و در شهرستان پلدختر کوهی به نام مَله‌کوه وجود دارد که بر شهر سایه افکنده. در یکی از شیارهای این کوه غار کلماکره قرار دارد. در غرب این کوه رودخانه سیمره دیده می‌شود و در شرق آن رودخانه‌ای به نام کشکان است. بر روی این دو رودخانه بزرگ، دو پل بزرگ ساخته شده که این پل‌ها بیانگر اهمیت استراتژیک منطقه است.
کلماکره اصطلاحی محلی است. «کل» در گویش لری به معنای نرینه‌بز کوهی، «ما» مخفف مان به معنی جایگاه و «کره» نوعی درختچه شبیه انجیر که ثمره آن غیرقابل خوردن است. فرضیه بیرانوندی این است که «آخرین پادشاه عیلام نو از ترس پادشاه آشور به سمت مدکتو در غرب شوش فرار می‌کند و همه اموال ارزشمند دربار را با خود می‌برد و چون در حال تعقیب است به سمت کوه‌های شمال شوش پناه می‌برد و اموال خود را داخل غار پنهان می‌کند و بعد به سوی شمال لرستان می‌رود که در میان راه کشته و اشیاء و نگهبان‌ها به فراموشی سپرده می‌شود». هرچند که این تنها فرضیه است و هنوز سند و مدرکی مبنی بر اثبات آن وجود ندارد.
ناگفته‌های کلماکره؛ بخش چهارم
ناگفته‌های کلماکره؛ بخش چهارم؛
منصوره نظارتی‌زاده
معاون حفظ و احیاء اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری لرستان
https://chaharrah.tv/nezaratizadeh-1395-06-17//
آزمایش‌ها و مطالعات آرکئومتری (باستان‌سنجی) بر حدود بیست قطعه از آثار غار کلماکره نشان می‌دهد که این آثار منسوب به کلماکره هستند و تقلبی نیستند.
ناگفته‌های کلماکره؛ بخش پنجم
ناگفته‌های کلماکره؛ بخش پنجم؛
مهرداد ملکزاده دکتری خود را در باستان‌شناسی دوران تاریخی ایران از دانشگاه تربیت مدرس گرفته است.
https://chaharrah.tv/malekzadeh-1395-06-17//
قصه کلماکره یکی از قصه‌های باستان‌شناسی ایران است که از اواخر دهه ۱۳۶۰ رایج شد. این قصه هم مانند قصه زیویه و املش شهرت زیادی بین عتیقه‌فروشان پیدا کرد و به همین علت، اشیاء زیادی را به دروغ به آن نسبت دادند تا زودتر و گران‌تر به فروش برسد. پروفسور لمبرت -استاد شرق‌شناسی دانشگاه لندن- که بخش بزرگی از کتیبه‌های کنده‌شده بر روی آثار غار کلماکره را خوانده بود، در یادداشت‌های پیش از مرگش اعتراف کرده که خود برخی از کتیبه‌ها را بر اشیاء کلماکره کنده است.
جنگل فندقلو در ۳۰ کیلومتری شهرستان اردبیل و ۱۰ کیلومتری جنوب شهر نمین در ابتدای شروع جنگل‌های هیرکانی به عنوان میراث یونسکو واقع شده‌است. به خاطر داشتن جاذبه‌های منحصر به فرد جنگلی – مرتعی قابلیتی بسیار ممتاز برای توسعه در صنعت اکوتوریسم دارد. از جاذبه‌های گردشگری آن می‌توان به تله‌کابین حیران-فندقلو اشاره کرد که از جنگل فندقلو شروع می‌شود. این جنگل دارای درختان مختلف میوه مانند فندق، سیب وحشی، گوجه سبز، ازگیل، به، تمشک و توت فرنگی است. با توجه به اینکه درخت فندق بیش از سایر گونه‌ها در این جنگل روییده‌است، این منطقه فندق‌لو نامیده می‌شود. این جنگل در سطحی به طول تقریبی ۱۲۰کیلومتر پراکنده شده است و ۸۵ کیلومتر از این جنگل را جنگل و بقیه را مراتع سبز تشکیل میداد. که از مراتع روستای خانقاه علیا (نمین) واقع در نمین شروع شده و تا شرق روستاهای خانقاه سفلی و آرپا تپه ادامه دارد و در شرق روستای مهدی پستی خاتمه می‌یابد که راه اصلی و آسفالته آن از روستای خانقاه سفلی می‌باشد.
بنا بر اعلام دبیرکل کنونی کمیسیون ملی یونسکو در ایران: در چهل و سومین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در باکو پایتخت جمهوری آذربایجان، جنگل‌های هیرکانی که از جنگل فندقلو در شهرستان نمین در استان اردبیل تا گلیداغ در خاور استان گلستان کشیده شده‌است، با نظر موافق اعضای کمیته در ۱۴ تیر ۱۳۹۸ در فهرست میراث جهانی قرار گرفت. به گفته همین منبع، این بیست و چهارمین مورد از میراث تاریخی و طبیعی ایران است که در فهرست یونسکو جای می‌گیرد.
از دیگر جاذبه‌های گردشگری استان اردبیل جشنواره گل‌های بابونه در شهرستان نمین می‌باشد، که همه ساله هم‌زمان با روز جهانی گل و گیاه در ۲۵ و ۲۴ خرداد، با حضور گسترده گردشگران داخلی و خارجی در منطقه توریستی جنگل فندقلو که یکی از مناطق بکر و ذخیره‌گاه طبیعی گیاهان دارویی است برگزار می‌شود. این جشنواره در مراتعی با وسعت چند صد هکتار بابونه، به همت سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اردبیل برگزار می‌گردد. ضمن برگزاری برنامه‌های شاد موسیقی و نمایش گروه‌های هنرمند، در دو بخش برنامه‌های متنوع فرهنگی، هنری و تفریحی را برای کودکان و نوجوانان و قشرها مختلف مردم برگزار کردند. در این جشنواره هنرمندان چیره‌دست و صنعتگران این منطقه، با تولید گلیم، مسند، جاجیم و ورنی میراثی گرانبها را در معرض نمایش عموم قرار می‌دهند.
طرح ملی رهاسازی مارال در جنگل‌های فندقلو در سال ۱۳۸۹ به تعداد ۸ راس، با هماهنگی اداره محیط زیست و پاسگاه محیط بانی شهرستان نمین صورت پذیرفت و تا سال ۱۳۹۰ این تعداد به ۱۱ راس قرار بود برسد.
لدخه خاء منطقه‌ای زراعتی است در جنوب کوخرد و از توابع بخش کوخرد شهرستان بستک در غرب استان هرمزگان در جنوب ایران واقع شده‌است.
این منطقه در شمال تنب تپه جعفرآباد و در بادیه جنوبی کوخرد واقع می‌باشد. خانه‌های قدیمی حاج رضا جعفری و حاج عبدالرزاق جعفری در آنجا قرار دارند.
از شمال رودخانه مهران، از جنوب جعفرآباد، از مغرب نخل شیخیا، و از سمت مشرف به بند باریکو محدود می‌گردد.
نخلستان لدخه خاء دقیقاً در لب رودخانه قرار دارند، اما در ارتفاع ۶ متر از سطح آب رودخانه قرار دارند وهنگام طغیان رودخانه آب رودخانه به نخلها نمی‌رسد.
شهرستان دلیجان یکی از شهرستان‌های استان مرکزی است و مرکز آن شهر دلیجان است. نراق دیگر شهر آن است.اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.
شهرستان دلیجان در طول جغرافیایی ۵۰ درجه و ۱۶ دقیقه تا ۵۱ درجه و ۵ دقیقه و عرض جغرافیایی ۳۳ درجه و ۴۲ دقیقه تا ۳۴ درجه و ۱۸ دقیقه واقع شده شهر دلیجان به‌عنوان مرکز این شهرستان در ارتفاع ۱۵۳۰ متری از سطح دریا قرار دارد
این شهرستان از شمال به استان قم و از جنوب به استان اصفهان و از شرق به شهرستان کاشان و از غرب به شهرستان محلات همسایه بوده و گستردگی‌این شهرستان نزدیک به ۲۵۰۰ کیلومتر مربع می‌باشد و در کنار راه‌های پیوند دهنده چندین استان کشور است. این شهرستان در استان مرکزی از موقعیت ویژه‌ای برخوردار است و همین امر زمینه را برای تغییرات اجتماعی و فرهنگی در آن شهر فراهم آورده‌است و به دلیل همین عوامل‌این شهرستان در حال گذر از موقعیت کنونی به وضعیت صنعتی بوده و مردم آن فرایند شهروندی را تجربه می‌کنند.
بر اساس تقسیمات کشوری شهرستان دلیجان دارای دو شهر دلیجان و نراق و یک بخش با نام بخش مرکزی، چهار دهستان و صد آبادی دارای سکنه‌است که از این تعداد ۲۹ آبادی دارای ۲۰ خانوار و بیشتر هستند. دهستان‌های شهرستان دلیجان عبارت‌اند از:
شهرستان دلیجان در قلمرو آب و هوایی نیمه خشک قرار دارد و مرکز آن یعنی شهر دلیجان دارای زمستانهای سرد و تابستانهای نسبتاً گرم است. متوسط بارندگی عمومی حدود ۱۵۰ میلی‌متر می‌باشد، که کمترین میزان بارندگی را در میان شهرستان‌های استان است.
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت شهرستان دلیجان در سال ۱۳۹۵ برابر با ۵۱٬۶۲۱ نفر بوده‌است که از این میان ۲۶٬۳۷۲ نفر مرد و ۲۵٬۲۴۹ نفر زن بوده‌اند.
نبات، حلوا شکری، ارده، جوزقند، زعفران، و محصولات کشاورزی ازقبیل هندوانه، خیار، خربزه وانار می‌باشد که محصولات کشاورزی تولید شده به علت نوع خاص آب و هواوزمین زراعی کیفیت بالایی دارند.
جاذبه‌های گردشگری این شهر شامل کاروانسرای دودهک، پل شاه عباسی دودهک، و غار نخجیر در جاده دلیجان به نراق است. آثار تاریخی شهر نراق شامل بازار، آب‌انبار، مساجد، بافت تاریخی و امامزاده‌ها است. غار چال نخجیر از دیدنی‌های منطقه‌است. گوشواره‌های آهکی که بر روی طاق شکل گرفته نیز دیدنی است. وجود دو مسیر آبی و خشک در این غار، امکان پیاده‌روی و قایق‌سواری را فراهم کرده‌است. دلیجان با ۴۸۷ اثر ثبت ملی قطب گردشگری ایران است.
ابوالقاسم عُبیدالله پسر عبدالله پسر خُرْدادْبِهْ (خرداذبه)*نام او را به اختلاف آورده‌اند؛ گرچه نام او در ابتدای "المسالک و الممالک" «عُبِیدالله بن عبدالله بن خردادبه» آمده ولی ابن ندیم در الفهرست او را «ابوالقاسم عبیدالله بن احمد بن خردادبه» خوانده‌است. (ابن خردادبه، دربارهٔ مؤلف و اثر)
(۲۱۱ق=۸۲۶م/حدود ۳۰۰ق=۹۱۲م) جغرافی‌دان، تاریخ‌نویس و موسیقی‌دان ایرانی سده ۳ق و نویسنده کتاب المسالک و الممالک است. او یکی از شاگردان نامدار اسحاق موصلی است."هفته‌نامهٔ امرداد"، شنبه ۲۵ آذر ۱۳۹۱، سال سیزدهم، شماره ۲۸۸، ص ۵.
خردادبه، نیای عبیدالله، از بزرگان زرتشتی بود، که به دست برمکیان اسلام آورد. پدرش فرمان‌دار طبرستان بود. او خود از کارگزاران دستگاه عباسی و مأمور دیوان برید پهله یا «بلادالبهلویین» بود.ستایشگر، ۲۵ به نوشته ابن ندیم، ابن خردادبه، زرتشتی بود که به دست برمکیان اسلام آورد و اداره نامه‌رسانی در نواحی جبل با او بود.
عبیدالله آن سان که پیدا است، در خراسان زاده شد، ولی به هر حال در بغداد پایتخت خلافت عباسی بالید، که در آن زمان دوران شکوفایی خود را می‌گذراند. ابن خردادبه در بغداد با بزرگان دانش و هنر آن روزگار ارتباط داشت و در هنر و ادب نزد استادان برجسته‌ای چون اسحاق موصلی تربیت یافت.ابن خردادبه، دربارهٔ مؤلف و اثر
او ندیم و نزدیک دربار معتمد عباسی و رئیس سازمان برید در ناحیه جبال بود. این که معتمد عباسی چندان اهل سیاست و مملکت داری نبوده و برادرش الموفق خلافت را در اختیار داشته، نشان می‌دهد که منزلت ابن خردادبه در نزد خلیفه کم‌تر وجه سیاسی داشته یا دست کم دارای اهمیت سیاسی اندکی بوده‌است.
دربارهٔ مذهب ابن خردادبه ذکر خاصی در منابع دیده نمی‌شود. چه بسا او تابع آرای رسمی دوران خویش بوده‌است. در آن دوران، اتهام خدشه در دین و باورها به ویژه دربارهٔ ایرانیان بسیار رایج بوده ولی گویا ابن خردادبه از این جهت مورد اعتراض واقع نشده‌است. در مورد تاریخ درگذشت او اتفاق نظر نسبی وجود دارد. او در سال ۳۰۰ق یا کمی پس از آن بعد از یک زندگی طولانی از دنیا می‌رود.
مسعودی در کتاب مروج‌الذهب به گفتگوهای معتمد عباسی و ابن خردادبه در مورد موسیقی اشاره دارد بنابراین می‌توان چنین گمان کرد که تبحر او در موسیقی و آوازخوانی در نزدیکی او به خلیفه نقش بسزایی داشته‌است. در هر روی ابن خردادبه از همان آغاز بیشتر جغرافی‌دان و صاحب مسالک و ممالک محسوب می‌شد و آثار او در مورد موسیقی دارای اهمیت ثانوی بود. ابوالفرج اصفهانی دربارهٔ او می‌نویسد که در آنچه می‌گوید و در کتاب‌های خود می‌آورد تحقیق زیاد نمی‌کند.اصفهانی، ۵۰۴
محمد مقدسی پیرامون جغرافینگاران سلف خود می‌نویسد: «در کتاب جیهانی همة مطالب اصلی مندرج در آثار ابن خردادبه آمده».
ابن خردادبه نویسنده نخستین کتاب به‌جا مانده در بارهٔ جغرافیای اداری است. چنان که پیدا است، او نخستین جغرافی‌دانی نیست، که به عربی نوشته‌است، ولی کتاب او نخستین کتابی است، که مانند نسخه ابتدایی آن به‌جا مانده است.
او راهنمایی برای مسافران نوشت و راه دریایی‌ای را که از ریزشگاه دجله به خلیج فارس در نزدیکی ابله آغاز می‌شد و به چین و هندوستان می‌رسید، توصیف کرد.حسن، ۲۷۰
او احتمالاً نویسنده نخستین اثر با عنوان عمومی مسالک و ممالک است و نخستین فردی است که کتابی در جغرافیای اقتصادی گردآورده است. ابن خردادبه از سنت ایرانی در جغرافی‌نگاری پیروی کرده است، که در آن برای مسائل مربوط به خراج و محصولات و معادن سرزمین‌ها اهمیت فراوان قایل بوده‌اند. او افزون بر پیروی از سنت ایرانی، از اثر جغرافیایی بطلمیوس نیز بهره گرفته‌است. به هر حال پیروی او از بطلمیوس ناچیز است همچنان که در نام بردن از بخش‌های دنیا از کیهان‌شناسی ایرانی پیش از اسلام و نه یونانی بهره می‌برد. وی همچنین واژهای پارسی پیش از اسلام در کشورداری را بسیار بکار برده و نگاهی ویژه و در خور به تاریخ ایران پیش از اسلام دارد. این موارد خود بیانگر وجود منابع بومی ایرانی در دانش جغرافیا در هنگام نوشتن کتاب است.
ابن خردادبه بهره‌مند از آموزش‌های اسحاق موصلی در موسیقی و ادبیات بود. خطبه‌های مشهور او در حضور معتمد خلیفه شامل اطلاعات و جزئیاتی دقیق از قدیمی‌ترین سنت‌های موسیقایی عرب است. یکی از مباحث مهم ابن خردادبه، مسئله کارسازی موسیقی عرب از ایرانیان است. او باور داشت افزون بر این تأثیر، تا سه سده موسیقی ایران به روشنی در موسیقی عرب مشهود بوده‌است.ستایشگر، ۲۶
او در گفتگو با معتمد عباسی می‌گوید موسیقی ایرانیان به وسیله عود و سنج که ویژه ایشان است، بوده‌است و آن‌ها نغمه‌ها و آهنگ‌ها و پرده‌ها و دستگاه‌های شاهانی داشتند که هفت دستگاه بوده است. موسیقی مردم خراسان و فرای خراسان با زنگ نواخته می‌شده که هفت بار داشت و نغمه آن چون سنج بوده است. موسیقی مردم ری و طبرستان و دیلم به سه‌تار نواخته می‌شده و ایرانیان سه‌تار را بر بسیاری سازهای دیگر مقدم می‌داشتند.مسعودی، ۶۱۸
او همچنین می‌گوید موسیقی ذهن را لطیف و اخلاق را ملایم و جان را شاد و قلب را دلیر و بخیل را بخشنده می‌کند و با نبیذ غم توان‌فرسا را می‌برد و نشاط می‌آورد و غم می‌زداید. او دربارهٔ نغمه‌گر ماهر، می‌گوید نغمه‌گر ماهر کسی است که به نفس خود مسلط باشد و با ظرافت از دستگاهی به دستگاهی رود و نغمه‌های گوناگون آرد.مسعودی، ۶۲۰
«مسعودی در مروج الذهب به گفتگوی معتمد عباسی و ابن خردادبه دربارهٔ موسیقی پرداخته که همانندی بسیاری با گفتگوی خسروِ قُبادان با ریدَک دربارهٔ خُنیاگری دارد.
هنگامی که معتمد از ابن خردادبه دربارهٔ موسیقی می‌پرسد او پس از اندکی زمینه‌چینی که بی‌گمان برگرفته از افسانه‌های انیرانی است، سپس به موسیقی ایرانیان می‌رسد و دربارهٔ آن این‌گونه می‌گوید: موسیقی ایرانیان به وسیله عود و سنج بود که ویژهٔ آن‌ها بود و نغمه‌ها، آهنگ‌ها، پرده‌ها و دستگاه‌های شاهانی داشتند (که منظور همان سرودهای خسروانی است).
در دنبالهٔ آن می‌گوید: رسم ملوک بود که با آهنگ موسیقی می‌خفتند که شادی در جانشان روان شود. ملوک عجم جز به آهنگ مطرب یا افسانه‌ای شیرین نمی‌خفتند؛ و سپس از یحیی بن خالد برمکی سخن به میان می‌آورد که: موسیقی آن است، که تو را شاد کند و برقصاند و بگریاند و اندوهگین کند و جز آن هر چه باشد رنج و بلا است.
معتمد گفت: نکو گفتی… صفت نغمه‌گر کارآزموده چیست؟
ابن خردادبه گفت: نغمه‌گر استادکار کسی است که به نفس خود چیره باشد و با ظرافت از دستگاهی به دستگاهی رود و نغمه‌های گوناگون آرد…
و پرسش‌های دیگر دربارهٔ گونه‌های موسیقی - دستگاه‌ها و ترتیب آن‌ها که ابن خردادبه بدان پاسخ می‌دهد و در پایان می‌گوید: موسیقی ذهن را لطیف و خوی را ملایم و جان را شاد و قلب را دلیر و بخیل را بخشنده می‌کند، آفرین بر خردمندی که موسیقی را پدید آورد.»
از آثار او تنها دو اثر المسالک و الممالک (راه‌ها و کشورها) و مختار من کتاب اللهو و الملاهی به‌جا مانده‌است.
آثار دیگری که از او شناخته شده این‌ها اند:عنایت‌الله رضا، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، سرواژه ابن خردادبه
احتمالاً فهرست آثار ابن خردادبه ناقص است. مسعودی به اثر مهم تاریخی او که شامل اطلاعات مهمی دربارهٔ تاریخ غیر عرب و پادشاهان آن‌ها بوده اشاره می‌کند.
در ریاضیات، دستگاه معادلات خطی به معنی مجموعه‌ای از تعدادی معادلهٔ خطی است. برای مثال:
یک دستگاه از ۳ معادلهٔ خطی با ۳ مجهول formula_2 است.
جواب یک دستگاه خطی به معنی مقداردهی به هر مجهول است به طوری که با جایگذاری آنها معادلات دستگاه برقرار باشند. جواب مثال مذکور formula_3 است. جواب یک دستگاه ممکن است یکتا نباشد یا ممکن است جوابی وجود نداشته باشد.
این مفهوم پایه و اساس جبر خطی است و نقش مهمی در مهندسی، فیزیک، شیمی، علوم کامپیوتر و اقتصاد دارد. الگوریتم‌های پیدا کردن جواب این دستگاه‌ها بخش مهمی از جبر خطی عددی است. برای سادگی حل سامانه‌های پیچیده، می‌توان دستگاهی از معادلات غیرخطی را با خطی‌سازی به یک دستگاه معادلهٔ خطی تقریب زد.
جواب یک دستگاه معادلات خطی لزوماً یکتا نیست. به عنوان مثال formula_4 بی‌شمار جواب مثل formula_5 یا formula_6 و … دارد. به مجموعهٔ همهٔ جواب‌های ممکن یک دستگاه مجموعه جواب آن می‌گوییم. مجموعه جواب یک دستگاه ممکن است بی‌شمار یا تهی یا یکتا باشد. در صورتی که جوابی وجود نداشته باشد دستگاه را متناقض می‌نامیم.
اگر دو دستگاه مجموعه جواب یکسانی داشته باشند آن دو را معادل می‌گوییم. مثال:
دستگاه formula_4 با formula_8 معادل است.
در یک دستگاه دو مجهولی formula_9، هر معادله یک معادلهٔ خط در صفحه است. جواب یک دستگاه در تمام معادلات صدق می‌کند؛ یعنی جواب یک دستگاه نقطهٔ تقاطع این خطوط در صفحه است.
در دستگاهی با سه مجهول، هر معادله یک معادله صفحه در فضای سه‌بعدی است.
تقاطع چند صفحه در فضا می‌تواند یک خط یا نقطه یا صفحه باشد. همچنین ممکن است نقطهٔ تقاطع مشترکی وجود نداشته باشد.
این تعبیر را می‌توان برای فضای formula_10-بعدی نیز انجام داد (و در آن هر معادله معادلهٔ یک ابرصفحه خواهد بود).
در نتیجه یک دستگاه formula_10 معادله formula_10 مجهولی در حالت کلی جواب یکتا دارد. در صورتی که معادلات نسبت به هم وابسته باشند (حالت خاص) بی‌شمار جواب وجود خواهد داشت.
همچنین اگر تعداد معادلات بیشتر بود در حالت کلی جواب وجود ندارد و اگر کمتر بود بی‌شمار جواب وجود دارد.
در حالت کلی دستگاه با مجهول‌های formula_13 و ضرایب formula_14 را می‌توان به فرم زیر نشان داد:
با تعریف ماتریس‌های formula_16 به صورت زیر:
می‌توان دستگاه مذکور را به صورت formula_18 توصیف کرد. به formula_19 ماتریس ضرایب و به formula_20 ماتریس مجهول‌ها می‌گوییم.
با چسباندن formula_21 به formula_19 "ماتریس تکمیل" آن دستگاه به دست می‌آید:
اگر formula_24 و formula_25 هم‌ارز سطری باشند دستگاه‌های formula_26 و formula_27 با یکدیگر معادل خواهند بود.
اگر formula_28 باشد این دستگاه را همگن می‌نامیم.
یک بیان بسیار کاربردی دیگر به کمک بردار است. با تعریف بردارهای formula_29 به صورت formula_30 می‌توان دستگاه را به صورت ترکیب خطی نوشت:
برای حل دستگاه روشهایی وجود دارد که دو روش حذفی و جانشینی (جایگذاری) در ادامه توضیح داده شده‌اند.
روش حذفی:
در این روش هر یک از دو معادله مفروض را در عددی ضرب می‌کنیم که ضریب‌های یکی از مجهول‌ها در دو معادله قرینه شود، آنگاه طرفین دو معادله را نظیر به نظیر جمع می‌کنیم و ساده می‌کنیم، پس از پیدا شدن یکی از مجهول‌ها آن را در یکی از دو معادله قرار می‌دهیم و مجهول دیگر را به‌دست می‌آوریم.
روش جانشینی (جایگذاری):
در این روش از هر دو معادله x یا y را پیدا نموده و مساوی هم قرار می‌دهیم.
روستای ایدنک یا عیدنک روستایی در استان کهگیلویه و بویراحمد ایران است. این روستا در30کیلومتری شهرستان دهدشت (مرکزشهرستان کهگیلویه) و ۵ کیلومتری شهرستان لنده واقع شده‌است که مرکز ایل کرائی با القابی مختلف از گذشته تا کنون، ایل کرایی یا ایل دین یار کرایی و یا ایل کوراکانی از لرستان بزرگ محسوب میشود.
در سال ۱۳۶۵ به دلیل سیل و طغیان رودخانه مارون، پل ارتباطی شهر لنده به سمت شهرهای سوق و دهدشت که بین بهشت آباد و روستای ایدنک وبر روی رودخانه مارون واقع بود، به همراه بسیاری ازخانه‌های روستایی تخریب شد به همین دلیل بسیاری از ساکنان روستا مجبور شدند به شهرهای همجوار به ویژه شهر لنده(شهرک شهیدرجایی) مهاجرت کنند. در حال حاضر بخشی از مردم این روستادر نقطه‌ای بالاتر از مرکزیت روستا مستقر شده‌اند. به اعتقاد برخی محققان این روستا بر روی بقایای شهر قدیمی {جومه} از شهرهای دوران صفوی و شاید پیشتر از آن قرار دارد سفال‌های شکسته تنها بقایای بافت تاریخی هستند.
روستای ایدنک (جومه) مرکز مردمان ایل کرائی میباشد که این روستا در دوران شاپور اول ساسانی بنیان گذاشته شد(240 تا 271 میلادی).؛ایدنک اکنون دارای ۳ هزار نفر جمعیت می‌باشد که اکثر جمعیت مردم این روستا از ایل بزرگ کرائی هستند.
زبان مردم روستا گویشی از زبان لری با لهجه کهگلویه ای می‌باشد.
ایدنک دارای آب وهوایی گرم ومرطوب درتابستان وسردومعتدل درزمستان است که تقریبا آب وهوای قاره ای است.بواسطه رودخانه مارون دارای رطوبت ۴۲درصدی درتابستان وبطورحداقل درفصول دیگراست.حداکثردمادرزمستان۶+ودرتابستان۵۰+است.بارندگی ازنیمه دوم آبانماه شروع وتااوایل اردیبهشت ماه ادامه دارد.دارای بادهای گرم وخشک همراه باگرد وغباردرتابستان وبادهای سرد ومرطوب درزمستان می باشد.وجود کوههای سیاه درشمال ودژکوه درجنوب وکوه ماغردرغرب جلوه خاصی به شرایط آب وهوایی این منطقه از ایران راداده است.
باتوجه به دونوع کشت آبی ودیم و وجود رودخانه مارون، دارای خاک وتنوع درکشت انواع غله ومیوه و سبزیجات است.ازدیرباز درایدنک کشت برنج رایج بوده وهنوز بصورت سنتی کشت وبا تجهیزات روز(مانند کمباین و..)برداشت می شودوباوجود فراوانی آب این نعمت خدادادی درفصول تابستان کشت ودراوایل پاییز برداشت می شود.انواع برنج چمپا-فجر-شمیم- درایدنک کشت می شود.گندم وجو اکثرابصورت دیم کشت می شود.ماش-عدس ازدیگر حبوبات قابل کشت می باشد.
شهرستان لنده
کهگیلویه
کهگیلویه و بویر احمد
اسکی دارای معانی و کاربردهای زیر است.
مارسل «مارکو» فان باستن بازیکن سابق تیم ملی فوتبال هلند است
او از سال ۱۹۸۱ تا ۱۹۸۷ برای تیم فوتبال آژاکس آمستردام بازی کرد و سپس به تیم میلان ایتالیا رفت و به سبب مصدومیت در دوران اوج خود در آن تیم مجبور به خداحافظی از فوتبال شد.
او در کل ۲۸۰ بازی باشگاهی انجام داد و در این تعداد بازی موفق به زدن ۲۱۸ گل شد. فان باستن همچنین ۵۸ بار برای تیم ملی هلند به میدان رفت و ۲۴ گل برای این تیم به ثمر رساند.
پس از بازنشستگی به حرفه مربیگری روی آورد و در ابتدا به عنوان سرمربی تیم ملی هلند رهبری این تیم را در جام جهانی ۲۰۰۶ آلمان و جام ملت‌های اروپا ۲۰۰۸ بر عهده داشت و سپس کار خود را با سرمربی گری تیم فوتبال آژاکس آمستردام ادامه داد.
او در طول دوران بازیگری خود یکی از بزرگترین بازیکنان دوران خود بود و توانست ۳ بار توپ طلای اروپا را از آن خود کند و همچنین در دومین دورهٔ انتخاب بهترین بازیکن جهان نیز به عنوان برترین بازیکن سال جهان انتخاب شد.
در الینکویک بازی می‌کرد، تا این که در سال ۱۹۸۲ به آژاکس آمستردام پیوست. وی اولین حضور خود در تیم حرفه‌ای را در آوریل ۱۹۸۲ در پیروزی ۵ بر ۰ مقابل نایمخن تجربه کرد که توانست اولین گل خود را نیز برای قرمز- سفیدپوشان به ثمر برساند. او در آن بازی به جای اسطوره فوتبال هلند، یوهان کرایف، وارد زمین شد. وی در فصل ۸۳/۱۹۸۲ هم در سایه ویم کیفت قرار داشت که در فصل بعدی به باشگاه پیزا کالچو در سری A ایتالیا رفت.
فان باستن در سال‌های ۱۹۸۴، ۱۹۸۵، ۱۹۸۶ و ۱۹۸۷ آقای گل لیگ فوتبال هلند شده و تبدیل به یکی از برترین گلزنان دهه ۸۰ شد. این مهاجم ۱۸۸ سانتی‌متری در سال ۱۹۸۶، همچنین آقای گل اروپا شد. وی در آن فصل ۳۷ گل در ۲۶ بازی زد. در سال ۱۹۸۷، در دیدار فینال جام در جام باشگاه‌های اروپا در مقابل اف.ث. لایپزیگ گل پیروزی‌بخش تیمش را زد.
ون باستن به دلیل شم بالای گلزنی و مهارت عالی، به عنوان یکی از بزرگترین و کاملترین مهاجمان و بازیکنان تاریخ این ورزش شناخته می‌شد، به دلیل ظرافت و بازی تهاجمی هوشمندانه و تمایل او برای به ثمر رساندن گلهای آکروباتیک «قوی اوتراخت» لقب گرفت. قد و قدرت او به او اجازه می‌داد در هوا سرآمد باشد، و توانایی فنی و چابکی او باعث شد که او در طول دوران حرفه ای خود مانند حملات والی و ضربات دوچرخه حملات چشمگیری انجام دهد. یک مهاجم سریع و فرصت طلب با واکنشهای سریع و حرکت عالی، او اغلب در محوطه جریمه به دلیل توانایی پیش‌بینی مدافعان از توپ‌های شل استفاده می‌کرد و قادر به کنترل توپ‌های سریع و دشوار با یک لمس یا حتی شوت زدن اول بود. زمان. او صاحب یک ضربه قدرتمند و دقیق و کاملاً بالینی بود که از هر نقطه زمین به پایان می‌رسید و قادر به زدن گل با هر دو پا از داخل یا خارج از محوطه جریمه و همچنین با سر بود. او همچنین در زدن ضربات پنالتی و ایستگاهی دقیق بود. در طول زندگی حرفه ای خود، ون باستن از ۵۴ پنالتی دریافت شده ۵۱ پنالتی را با موفقیت ۹۴/۴۴٪ تبدیل به گل کرد
بعد از کسب این افتخار به آ.ث. میلان پیوست، تیمی که در آن به همراه هم‌وطنانش، رود گولیت و فرانک ریکارد، بهترین مثلث فوتبال اروپا را شکل داد. میلان با فان باستن در سال‌های ۱۹۸۹ و ۱۹۹۰ قهرمان جام باشگاه‌های اروپا شد. تقریباً در اواخر دوران بازی‌اش، به دلیل مصدومیتی جدی در ناحیه قوزک پا، مجبور به استراحت شد. آخرین بازی رسمی برای میلان را در فینال جام باشگاه‌های اروپا در برابر المپیک مارسی در تاریخ ۲۶ مه سال ۱۹۹۳ انجام داد. بلافاصله بعد از آن، به دلیل همان مصدومیت، دوباره مجبور به استراحت و عدم بازی شد، اما با وجود زحمات زیاد، دیگر نتوانست به فعالیتش ادامه دهد و بالاخره در سال ۱۹۹۵ از فوتبال خداحافظی کرد.
فان باستن در بین سپتامبر ۱۹۸۳ و اکتبر ۱۹۹۲، ۵۸ بار پیراهن تیم ملی فوتبال هلند را به تن کرد و ۲۴ گل نیز وارد دروازه حریفان این تیم کرد. او با این تیم در سال ۱۹۸۸ به قهرمانی جام ملت‌های اروپا رسید و با ۵ گل زده نیز آقای گل این رقابت‌ها شد. وی در دیدار فینال مقابل تیم ملی شوروی، زیباترین گل تمام تاریخ فوتبال را به ثمر رساند. او توپ را از زاویه‌ای کاملاً بسته، در کنار خط عرضی زمین، از بالای سر رینات داسایف، یکی از بهترین دروازه‌بان‌های آن زمان دنیا به تور دروازه شوروی دوخت.
قهرمانی در جام ملت‌های اروپا: ۱۹۸۸
قهرمانی در جام در جام اروپا: ۱۹۸۷
قهرمانی در باشگاه‌های هلند: ۱۹۸۲، ۱۹۸۳، ۱۹۸۵
قهرمانی در جام آمستل: ۱۹۸۳، ۱۹۸۶، ۱۹۸۷
قهرمانی در جام باشگاه‌های اروپا: ۱۹۸۹، ۱۹۹۰
قهرمانی در جام باشگاه‌های جهان: ۱۹۸۹، ۱۹۹۰
قهرمانی در سوپر جام اروپا: ۱۹۸۹، ۱۹۹۰
قهرمانی در باشگاه‌های ایتالیا: ۱۹۸۸، ۱۹۹۲، ۱۹۹۳
قهرمانی در سوپر جام ایتالیا: ۱۹۸۸، ۱۹۹۲، ۱۹۹۳
آقای گل باشگاه‌های هلند: ۱۹۸۴، ۱۹۸۵، ۱۹۸۶، ۱۹۸۷
مرد سال فوتبال هلند: ۱۹۸۵
برنده کفش طلای یوفا به عنوان بهترین گلزن اروپا: ۱۹۸۶
آقای گل و بهترین بازیکن جام ملت‌های اروپا: ۱۹۸۸
مرد سال فوتبال اروپا: ۱۹۸۸، ۱۹۸۹، ۱۹۹۲
آقای گل سری A ایتالیا: ۱۹۹۰، ۱۹۹۲
مرد سال فوتبال جهان: ۱۹۹۲
مرد سال فوتبال به انتخاب ورد ساکر: ۱۹۸۸، ۱۹۹۲
فان باستن در فصل ۰۴/۲۰۰۳ مربیگری را در تیم جوانان آژاکس آمستردام آغاز کرد.
وی از تاریخ ۲۹ ژوئیه ۲۰۰۴ مربی تیم ملی بزرگسالان هلند شد. دستیارش هم یان فان شیپ بود که در آژاکس نیز با یکدیگر همکاری می‌کردند.
سامانه پیچیده
به سامانه‌ای پرتعداد از اجزاء کوچکتر گفته می‌شود که با یک دیگر و پدیده‌های خارج از سامانه برهم‌کنش‌هایی دارند و به این علت پیچیده گفته می‌شوند. سامانه پیچیده رفتارهایی از خود بروز می‌دهد که از رفتار اجزاء به تنهایی قابل استنتاج نیست.Joslyn, C. and Rocha, L. (2000). Towards semiotic agent-based models of socio-technical organizations, Proc. AI, Simulation and Planning in High Autonomy Systems (AIS 2000) Conference, Tucson, Arizona, pp. 70-79.
و برای فهم این رفتار باید در نگاهی کل‌نگرانه به جای نگاه کلاسیک گذشته رفتار کلی این سامانه را بررسی کنیم نه رفتار جداگانه هر جزء آن. مدل کردن رفتار این سامانه‌ها ذاتاً دشوار است. وابستگی تک تک اجزا به هم و برهمکنش سامانه با محیط اطراف، شرایط پیچیده‌ای از خود بروز می‌دهند. سامانه غیر خطی، برامدگی، سامانه‌های انطباقی پیچیده، نظم خودجوش و فیدبک مثال‌هایی از این رفتارها هستند.
به زبان ساده اینطور می‌توان گفت که کسی نمی‌پذیرد یک نورون دارای آگاهی است، اما مجموعه تعداد زیادی از آن‌ها به عنوان مغز، آگاه و هشیار است. درست مانند یک اجتماع که می‌توان گفت تک تک اعضای آن نقش چندانی در اداره کشور ندارند، اما مجموعه رفتار همه اشخاص، کشور را اداره می‌کند. این مسئله در اقتصاد البته روشن‌تر از سیاست است.
به گفته هربرت الکساندر سیمون «اگر سامانه‌ای به تعداد زیادی مؤلّفه که در ارتباط با یکدیگرند، تجزیه شود، رفتار هر جزء، تابع رفتار دیگر اجزاء است» که این خود بر پیچیدگی بررسی سامانه می‌افزاید.
اصطلاح سامانه‌های پیچیده علمی است که در ان به بررسی نحوه ارتباط بین اجزا و رفتار جمعی آنها، نحوه ارتباط و برهمکنش با محیط اطراف می‌پردازد. سامانه‌های پیچیده، رفتارهای دسته جمعی سامانه را به عنوان یک هدف اساسی مورد مطالعه قرار می‌دهند؛ به همین علت، سامانه‌های پیچیده را می‌توان به عنوان یک پارادایم جایگزین برای فروکاست‌گرایی در نظر گرفت که تلاش می‌کند سامانه‌ها را از لحاظ اجزای تشکیل دهنده آن و تعاملات فردی بین آن‌ها توضیح دهد.
به عنوان یک گرایش بین رشته‌ای، سامانه‌های پیچیده، در مشارکت از بسیاری از زمینه‌های مختلف است مانند مطالعه خودسازمان‌دهی از فیزیک، نظم خودجوش از علوم اجتماعی، نظریه آشوب از ریاضیات، سازگاری از زیست‌شناسی و بسیاری دیگر؛ بنابراین سامانه‌های پیچیده اغلب به عنوان یک اصطلاح گسترده و دربرگیرنده رویکردهای مختلف پژوهشی در بسیاری از رشته‌های متنوع، از جمله فیزیک آماری، نظریه اطلاعات، سامانه غیر خطی، انسان‌شناسی، علوم رایانه، هواشناسی، جامعه‌شناسی، اقتصاد، روانشناسی و زیست‌شناسی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
سامانه‌های پیچیده عمدتاً به رفتار و خواص سامانه‌ها مربوط می‌شود. تعریف اجمالی یک سامانه، مجموعه ای است که اعضای ان از طریق تعاملات، روابط یا وابستگی‌ها، یک کل واحد را تشکیل می‌دهند. سامانه همواره با مرز ان تعریف می‌شود که جهان را به دو قسمت درونی و بیرونی که محیط خوانده می‌شود تقسیم می‌کند.
یک سامانه می‌تواند خواصی را ایجاد کند الزاماً اعضا، ان خاصیت را ندارند؛ این خواص و رفتار سامانه از مشخصاتی است که چگونگی تعامل سامانه و تأثیر ان بر محیط (به عنوان مثال، در پاسخ به محرک‌های خارجی) تعیین می‌کند. به دلیل کاربرد وسیع و کاربردی بین رشته‌ای، مفاهیم سامانه نقش مرکزی در سامانه‌های پیچیده ایفا می‌کنند.
به عنوان یک گرایش مطالعاتی، سامانه‌های پیچیده یک زیر مجموعه از نظریه سامانه‌ها است. نظریه سامانه عمومی به‌طور مشابه بر رفتارهای جمعی اجزاء هم ارز تمرکز می‌کند، اما به کلاس‌های بسیار گسترده‌تری از سامانه‌ها، از جمله سامانه‌های غیر پیچیده‌ای نگاه می‌کند که در آن رهیافت معمول ممکن است پاسخ گو باشند. یکی از اهداف اصلی نظریه سامانه کشف و توصیف همه کلاس‌های سامانه و ابداع دسته‌هایی که برای محققان در زمینه‌های بسیار متنوع مفید باشد است.
همان‌طور که به سامانه‌های پیچیده مربوط می‌شود، نظریه سامانه‌ها تاکیدی است بر روابط و وابستگی‌های بین بخش‌های سامانه که می‌تواند خواص سامانه را تعیین کند. این همچنین چشم‌انداز بین رشته‌ای مطالعه سامانه‌های پیچیده را به وجود می‌آورد: مفاهیم خاصی که برای سامانه‌های پیچیده مهم هستند، از قبیل ظهور، حلقه‌های بازخورد و سازگاری نیز در نظریه سامانه‌ها وجود دارد.
سامانه‌ها زمانی پیچیدگی پیدا می‌کنند که مدل‌سازی آن‌ها با روش‌های معمول امکان‌پذیر نیست. این بدان معناست که رفتار و خواصشان در هم تنیده هستند و نمی‌توان به سادگی آن‌ها را مدل کرد. هر گونه رویکرد مدل‌سازی که این مشکلات را نادیده می‌گیرد، لزوماً مدل‌هایی دقیق و مفید نیستند. هنوز هیچ تئوری کاملی برای سامانه‌های پیچیده مطرح نشده‌است، بنابراین محققان باید آن‌ها را در زمینه‌های خاصی حل کنند. محققان در سامانه‌های پیچیده با توجه به اهداف اصلی مدل‌سازی برای رسیدن به این مشکلات، به جای کاهش پیچیدگی سامانه‌های مورد علاقه خود، به این مشکلات پاسخ می‌دهند.
درحالی‌که هیچ تعریف دقیقی از پیچیدگی به‌طور کلی پذیرفته نشده، نمونه‌های بسیاری از پیچیدگی وجود دارد. مثلاً اگر آن‌ها رفتار آشوبناک داشته باشند (رفتارهایی که حساسیت شدید به شرایط اولیه دارند)، یا اگر آن‌ها ویژگی‌های برآمدگی داشته باشند (خواصی که اجزا در انزوا آشکار نمی‌کنند، بلکه از روابط و وابستگی‌های آن‌ها ناشی می‌شود)، یا در مدل‌های محاسباتی (اگر آن‌ها به تعدادی از پارامترها وابسته باشند که با توجه به اندازه سامانه به سرعت در حال رشد است).
اجزاء تعاملی یک سامانه پیچیده، شبکه ای را تشکیل می‌دهند که مجموعه ای از اشکال گسسته و روابط بین آن‌ها است. معمولاً به صورت گرافی از رأس‌های متصل به یال‌ها نمایش داده می‌شود. شبکه‌ها می‌توانند روابط بین اجزا در یک سامانه را به خوبی توصیف کنند.
شبکه‌ها اغلب دلیل پیچیدگی در سامانه‌های پیچیده را توصیف می‌کنند؛ بنابراین مطالعه سامانه‌های پیچیده به وسیلهٔ شبکه‌ها، بسیاری از کاربردهای مفید نظریه گراف و علم شبکه را امکان‌پذیر می‌سازد. بعضی از سامانه‌های پیچیده، همچنین دارای شبکه‌های پیچیده هستند که خواصی مانند انتقال فاز و توزیع توانی هستند که به راحتی به برآمدگی یا رفتارهای آشوبناک منجر می‌شوند.
مطالعات در مورد سامانه‌های پیچیده به دید انتزاعی از سال ۱۹۸۴ و در آزمایشگاه سانتافه در نیومکزیکو در ایالات متحده آمریکا آغاز شد. با گذشت اندکی مورد توجه بسیاری از محققان در دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی قرار گرفت.آزمایشگاه سیستم‌های پیچیده سانتافه http://www.sfcomplex.org/
اغلب پدیده‌های طبیعی و بسیاری از ساخته‌ها و آفرینش‌های امروزی انسانی را باید تحت مطالعات سامانه‌های پیچیده بررسی کرد. مثال‌های فراوانی می‌شود برای این سامانه‌ها ذکر کرد: سامانه‌های اقتصادی کلان، دستگاه عصبی موجودات زنده، یک سامانه فرومغناطیس در فیزیک آمارییک سامانه فرومغناطیس به عنوان سامانه پیچیده http://iutjournals.iut.ac.ir/ijpr/browse.php?a_code=A-10-1-276&slc_lang=fa&sid=1&sw=فرومغناطیس حتی یک سامانه آشوبناک در ریاضیِ یک سامانه تعینیسامانه تعیّنی https://en.wikipedia.org/wiki/Deterministic_system و همچنین، موجودات زنده و از جمله خود انسان مثال‌های بارزی از سامانه‌های پیچیده هستند.
یک شبکه عصبی پیچیده مانند مغز انسان را تصور کنید که از حدود ۱۰۰ میلیارد سلول عصبی، به عنوان اعضایش، تشکیل شده‌است. مطمئناً کسی نمی‌پذیرد که هر کدام از این نورون‌ها دارای آگاهی از خود باشند و هر کدام مانند یک ماشین الکترومغناطیسی در حال فعالیت صفر و یکی است. اما سامانه پیچیده‌ای از این تعداد نورون در مغز ما توانسته‌است هوشیاری و آگاهی و فهم را به ارمغان بیاورد.brain as a complex system https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22432419
با این تعریف از آگاهی، برخی زنده بودن را به صورت کاملاً علمی همین پیچیده بودن تعریف می‌کنند.
مقاله اصلی: هشیاری مصنوعی
یک سامانه متشکل از تعداد زیادی از اجزای کاملاً ناآگاه مثلاً اشیائی در نرم‌افزار درست مانند نورون‌های ناآگاه می‌تواند آگاهی پیدا کند.
در علوم اعصاب نیر گفته می‌شود که هشیاری ناشی از هم‌بستگی بخش‌های مختلف مغز است.
حال جا دارد که برخی مسائل اخلاقی در این حوزه را مثلاً در فلسفه هوش مصنوعی بیشتر مطالعه کنیم.
مقاله اصلی: آشفتگی
در مکانیک سیالات می‌توان یکی از اصلی‌ترین مسائل را آشوب یک سیال بیان کرد که البته حل مشخص تحلیلی برای آن نداریم اما می‌شود با مدلسازی آن به صورت یک سامانه پیچیده با تعداد بسیار زیاد مؤلفه آن را تعبیر کرد. البته در حل این مسئله مؤلفه‌ها مولکول‌های تشکیل‌دهنده سیال نیستند بلکه قسمت‌های موضعی هم‌دما و هم‌فشار هستند. درست مانند بررسی آب و هوا و وضعیت توده ابرها.
زلزله با وجود عوامل تأثیرگذار بسیار زیاد و البته رفتار غیرخطی و آشوبناک اولیه و عدم تقارن یک سامانه پیچیده به حساب می‌آید.
با مطالعه دقیق زمین‌شناختی به کمک تحلیل‌های به دست آمده از لرزه‌نگارها می‌توان از حدود عوامل مطلع شد و آن‌ها را مدل کرد.
در فرهنگ ارتباطات، دانش رایانیک،"دانش رایانیک" و "رایانیک"، واژهای مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی به جای "cybernetics" در انگلیسی هستند. سایبرنتیک، یا فرمانیک نام نظریه‌ای است که مناسبات انسان و ماشین، و مناسبات ماشین‌ها با یکدیگر را تبیین می‌کند. این نظریه را نوربرت وینر در سال ۱۹۴۸ مطرح کرده‌است.
زمینهٔ گستردهٔ سایبرنتیک به صورت مطالعات بین رشته‌ها و از طریق به‌هم وصل‌کردن زمینه‌های متعدد و گوناگونی همچون سیستم‌های کنترل، نظریهٔ شبکه‌های الکتریکی، منطق ریاضی، پایداری سیستم‌های زیست‌شناسی، پایداری سیستم‌های مهندسی، و علوم اعصاب در طی سال‌های دههٔ ۱۹۴۰ آغاز گردید. با گسترش‌های بعدی، میدان‌های علمی دیگری نظیر سیستم‌های اجتماعی، مردم‌شناسی، نظریه عمومی سیستم‌ها، روان‌شناسی، و معماری و طراحی نیز به آغوش سیبرنتیک درآمدند.
بر این اساس نظام سیاسی پیامهایی (اطلاعات) دریافت می‌کند و آنها را تفسیر و تنظیم می‌کند و بر اساس آن ارتباط و تصمیم می‌گیرد؛ لذا تداوم نظام سیاسی به میزان قدرت (کنترل) بر اطلاعات است. سیستم برای تضمین تداوم خویش باید سه نوع اطلاعات دریافت می‌کند:
۱. دربارهٔ جهان خارج ۲. اطلاعات دربارهٔ گذشته (حافظه یا خاطره) ۳. دربارهٔ اجزا و عملکرد خودش (مکانیسم بازخورد)
جبال جمع عربی لغت جبل (کوهستان یا تپه) نامی که عرب‌ها به منطقه‌ای که به آن عراق عجم هم گفته می‌شود که از عراق عرب - در جنوب بین‌النهرین - تمایز داده شود.
دلیل این نام‌گذاری، وجود کوهستان‌های این ناحیه - جز در ناحیهٔ شمال شرقی‌اش - است. جبال از شرق به صحرای بزرگ خراسان، از جنوب به خوزستان، از جنوب شرقی به استان فارس، از جنوب غربی به کشور عراق، از شمال غربی به آذربایجان و از شمال به رشته‌کوه البرز محدود شده‌است. مرزهای جبال، به‌خوبی مشخص نشده و به‌طور مکرر تغییر می‌کرده‌است.
بر اساس نوشته‌های اصطخری (۲۰۳ ه‍.ق) و ابن حوقل (۲۶۷ ه‍.ق) معدن‌های آنتیمونی (سنگ سرمه) در اصفهان وجود داشته‌است
پس از اسلام و دوران حکومت امویان و خلافت عباسی، به منطقهٔ کوهستانی غرب ایران یعنی لرستان، جبال (به معنای "کوه‌ها" یا "رشته‌کوه") می‌گفتند. این ناحیه بین دو ناحیهٔ عراق عرب (کشور عراق کنونی) و عراق عجم (اصفهان و ری) قرار داشت.Janine et Dominique Sourdel, "Dictionnaire historique de l'islam", Éd. PUF, , article "Jibâl", pp. 435-436
سعید نفیسی، جبال را میان بغداد، همدان، ری، نهاوند، سمنان، دامغان، قزوین، کاشان، قم، اصفهان و اراک می‌داندنفیسی، سعید، ص 30 اما با دقت در نقشهٔ جهان ترسیم‌شده توسط ابن حوقل، محدودهٔ سرزمین جبال را با دقت بیشتری می‌توان مشخص نمود.
دلیل نام‌گذاری این منطقه به جبال، به خاطر کوهستان‌ها و مکان‌نگاری سطح مرتفعش بود که دربرگیرندهٔ مرکز رشته‌کوه زاگرس و شامل مناطق کردستان و لرستان، بین رودخانه سفیدرود و رشته‌کوه البرز در شمال و ناحیهٔ پست خوزستان در جنوب می‌شود؛ در حالی که مرزهای غربی آن جایی است که رشته‌کوه زاگرس به دشت بین‌النهرین و مرز شرقی آن به حاشیهٔ کویر بزرگ مرکزی ایران (دشت کویر) منتهی می‌شود. در جغرافیای دیوانسالاری (مدیریت اجرایی) در دوران صدر اسلام، مرزهای آن تعیین‌نشده و متغیر بود، ولی گاهی آن را به شهر ری در انتهای شمال شرقی‌اش مربوط می‌کردند. شهر ری در نیمهٔ شاهراه عراق-خراسان بود که این شاهراه در شهر حلوان (در غرب ناحیه)، وارد ناحیهٔ جبال می‌شد. در آن زمان، جبال شامل شش شهر مهم بود: دینور، قارماسین (بعدها کرمانشاه)، همدان، قزوین، اصفهان و ری.
با توجه به نقشهٔ معتبر و کهن‌تر ابن حوقل مربوط به قرن دهم میلادی، به ترسیم دقیق‌تری از ناحیه جبال می‌توان رسید. جبال یا الجبال (سرزمین کوهستان) به‌طور واضح به مناطق کنونی لرستان، بختیاری، شمال خوزستان، کهگیلویه، همدان، کرمانشاه (باختران) و دیگر سرزمین‌های کوهستانی زاگرس در غرب و جنوب غربی ایران اشاره دارد.
عرب‌ها پس از تاخت و تاز در عراق، به زودی به جبال نیز یورش بردند. تسخیر جبال تا سال‌های پایانی خلافت عمر و سال‌های آغازین خلافت عثمان به درازا کشید. فتح دینور (۶۴۲ میلادی) و قرمیسین پس از تسخیر حلوان (۶۴۰ م) روی داد. همدان در ۶۳۹ یا ۶۴۱ میلادی و به‌طور قطعی در ۶۴۴–۶۴۵ فتح شد. اصفهان در ۶۴۲ یا ۶۴۴ میلادی، قزوین در ۶۴۴–۶۴۵ میلادی و شهر ری در تاریخ نامشخصی بین ۶۳۹ تا ۶۴۵ به‌دست عرب‌ها فتح شد.
شهر دینور و نهاوند، که هر دو توسط اعراب پس از نبرد نهاوند در ۶۴۲ میلادی، تسخیر شده بودند، اهمیت بسیاری در دوران فتوحات اعراب در غرب ایران داشتند. آن‌ها سرانجام به ترتیب با نام ماه الکوفه و ماه البصره شناخته شدند که نقش پایگاه جنگجویان عرب (به عربی: مقاتله) برای لشکرکشی به سمت شمال یعنی قفقاز و همچنین به سمت دشت ایران تا به خراسان را ایفا می‌کردند. واژهٔ ماه، احتمالاً برگرفته از ماده یا هم ماد (پیش از اسلام) است. از این‌رو اعراب عنصر اصلی جمعیت این شهرها را تشکیل دادند و رؤسای عرب، دارایی شهری را به‌دست آوردند. از همین‌رو در قرن نهم میلادی، شاعر و پهلوان (paladin) عرب، ابودلف قاسم بن عیسی عجلی (مرگ بین ۸۴۰ تا ۸۴۳ میلادی)، دارایی وسیعی را بین کرج تا شرق نهاوند داشت که به «کرجِ ابودلف» مشهور گشت.
در آغاز قرن یازدهم میلادی و در دوران غزنویان و سلجوقیان، واژهٔ تاریخی «جبال» جای خود را به «عراق عجم» (یعنی عراق ایرانی‌ها) داد تا از «عراق عرب» که همان بین‌النهرین است، متمایز شود. مورخ دورهٔ غزنوی، ابوالفضل بیهقی همیشه واژهٔ «عراق عجمی» برای غرب ایران به‌کار می‌برد. یاقوت حموی اشارهٔ مختصری در مورد جبال داشته‌است.
پس از حملهٔ مغول به ایران، واژهٔ «جبال» کاربردش را از دست داد. از این‌رو، حمدالله مستوفی جغرافی‌دان نیمهٔ قرن چهاردهم میلادی هرگز از این واژه استفاده نکرده‌است. اصطلاح «عراق عجم» در ایران مدرن، کاملاً منسوخ شد؛ ولی نام جایگزین شهر سلطان‌آباد (اراک کنونی) از همین لفظ «عراق عجم» در دوران قرون وسطی، بر گرفته شده‌است.C. Edmund Bosworth, "JEBĀL" in Encyclopædia Iranica, Vol. XIV, Fas.c 6, pp. 617-618
خلیج عرب خلیجی است در غرب اسکندریه، در شمال مصر. خلیج عرب جزئی از دریای مدیترانه است و بندر العلمین (محل نبردهای اول و دوم العلمین در جنگ جهانی دوم) در کرانهٔ این خلیج قرار دارد.
نصیحت‌نامه مشهور به قابوس‌نامه کتابی به زبان فارسی از قرن پنجم هجری است که تألیف امیر عنصرالمعالی کیکاووس بن اسکندر زیاری است. تألیف این کتاب به سال ۴۷۵ هجری قمری است. "قابوس‌نامه" کتابی اندرزنامه است و مطالب آن به صورت نصیحت و پند بیان می‌شوند.
نویسندهٔ "قابوس‌نامه"، عنصرالمعالی کیکاووس، از امیرزادگان دودمان زیاریان بود. او این کتاب را برای فرزندش گیلانشاه، در قالب ۴۴ فصل و یک مقدمه نوشت؛ به این قصد که اگر پسرش پس از او حکومت را حفظ کند یا به رتق و فتق کارهای دیگر بپردازد، بداند چگونه وظایف خود را انجام دهد. کیکاووس همچنین بدین شکل به تربیت فرزند، رسوم لشکرکشی، مملکت‌داری، آداب اجتماعی و دانش و فنون متداول آن دوره پرداخته‌است. گرچه مخاطب اثر، گیلانشاه است ولی کیکاووس در مقدمه توضیح داده‌است که دیگران هم می‌توانند از این اثر استفاده کنند و نویسنده کوشیده‌است کتاب همهٔ انسان‌ها را دربرگیرد.
"قابوس‌نامه" یکی از نخستین اندرزنامه‌ها به فارسی دری و یکی از شاخص‌ترین آن‌هاست. پنج نسخهٔ خطی از "قابوس‌نامه" شناخته شده‌است که دارای اختلاف‌هایی در انشا هستند. این کتاب متنی ساده و نزدیک به فارسی معیار امروزی دارد و اندرزها، ضرب‌المثل‌ها، حکایت‌ها و شعرها در سراسر آن درهم آمیخته‌اند. گرچه بیشتر "قابوس‌نامه" به نثر ساده نوشته شده‌است، در میانهٔ آن رباعیاتی نیز آمده‌است که اکثراً از خود کیکاووس هستند، ولی این اشعار از کیفیت کمتری نسبت به نثر او برخوردارند. در این کتاب از زبان عربی به‌طور محدودی استفاده شده‌است و نویسنده تنها برای اصطلاحات فنی و خاص از این زبان بهره برده‌است. تنها یک بیت به عربی و یک بیت به زبان طبری در کتاب دیده می‌شود.
در دوران معاصر نسخه‌های مختلفی از "قابوس‌نامه" در ایران به چاپ رسید. نخستین بار رضاقلی‌خان هدایت یک نسخهٔ چاپ سنگی از آن را در دوران قاجار منتشر کرد. پس از آن، نسخه‌هایی به تصحیح و مقدمهٔ سعید نفیسی و غلامحسین یوسفی نیز منتشر شدند. "قابوس‌نامه" به زبان‌های مختلفی ترجمه شده‌است. نخستین ترجمه‌ها به زبان‌های ترک‌تبار، از جمله ترکی عثمانی و تاتاری بود و بعدها برگردان‌هایی به آلمانی، فرانسوی، انگلیسی، ایتالیایی، روسی، عربی، گرجی، ازبکی و آذری انتشار یافت.
شیوهٔ نثر "قابوس‌نامه" بر ادبیات فارسی پس از آن تأثیرگذار بود و منجر به پیچیده‌تر شدن متون ادبی گردید. همچنین شیوهٔ حکایت‌گویی و آوردن شعرهای کوتاه در میان نثر بر نویسندگانی همچون سعدی اثر گذاشت. ترجمه‌های این کتاب به زبان‌های ترکی موجب شد سبکی در ادبیات ترکی عثمانی با نام نصیحت‌نامه به وجود آید. یوهان ولفگانگ فون گوته، شاعر آلمانی، نیز در "دیوان غربی–شرقی" تحت‌تأثیر این کتاب بوده‌است.
"قابوس‌نامه" کتابی در رستهٔ ادبیات تعلیمی است؛ این گونه کتاب‌ها در ادبیات فارسی پیشینهٔ بلندی دارند و بخش گسترده‌ای از کتاب‌های ادبی جهت آموزش و تربیت نوشته می‌شدند. نگارش اندرزنامه‌های پهلوی در ایران پیش از اسلام سنتی رایج بود. گرچه اصل اکثر اندرزنامه‌های پهلوی پیش از ورود اسلام و به صورت تدریجی از بین رفتند، ولی مطالبشان در سه سدهٔ نخست هجری به زبان عربی ترجمه شد. علاوه بر این، زبان پهلوی هم تا قرن‌های چهارم و پنجم هجری همچنان رواج داشت و سنت اندرزنامه‌نویسی اینچنین به نسل‌های بعدی انتقال می‌یافت. اندرزنامه‌ها در قرن پنجم هجری به آثار فارسی نیز راه یافتند؛ البته آموزه‌های اخلاقی برآمده از دوران قدیم بنا بر مقتضیات دین اسلام دچار تحول شدند. نثر فارسی هم در قرن پنجم، معاصر با دوران غزنویان، شاهد تغییراتی تدریجی بود. نثر مرسل آن سادگی بیش از حد خود را از دست داد و جملات طولانی‌تر و دارای اطناب شدند. به آثار این دوره، ادبیات بینابینی یا تکوینی می‌گویند.
نیمهٔ نخست قرن پنجم هجری دوره‌ای بود که دانشمندان و ادیبان بسیاری در ایران سر برآوردند و این در حالی بود که جنگ‌های زیادی در این عصر میان دودمان‌های گوناگون درمی‌گرفت. سلجوقیان با شورش علیه خلافت عباسی باعث ایجاد ترس در جامعه شده بودند و آل بویه به دوران افول خود نزدیک بودند و جنگ‌های مسلمانان و مسیحیان به وقوع می‌پیوست. در چنین شرایطی دولت‌های مختلف با یکدیگر درگیر شده و بی‌نظمی شدیدی در ولایات اسلامی به وجود آمده بود. این شرایط سیاسی جدید نیازمند الگوهای نظری و عملی جدید بود که نوشتن اندرزنامه‌ها در قرن پنجم هجری را زیادت بخشید. نویسندهٔ کتاب "قابوس‌نامه"، عنصرالمعالی کیکاووس زیاری، خود وارث یکی از دودمان‌های محلی به نام زیاریان بود که دوران زوالش را طی می‌کرد. زیاریان از جمله خاندان‌هایی بودند که به فرهنگ ایرانی و زبان فارسی تعلق خاطر داشتند. شهر گرگان (گنبد کاووس کنونی که پایتخت زیاریان بود) در سده‌های چهارم تا ششم هجری دوران اوج شکوه خود را می‌گذراند و عالمان بزرگی همچون ابوعلی سینا، ابوریحان بیرونی و امام محمد غزالی به این شهر رفت و آمد داشتند. یکی از آثار تعلیمی قابل مقایسه با "قابوس‌نامه"، کتاب "مرزبان‌نامه" است که پدربزرگ مادری کیکاووس (مرزبان بن رستم) نوشت. در این کتاب برادری به برادرش آموزش و اندرز می‌دهد و بر پیوندهای خانوادگی و احترام متقابل تأکید می‌شود.
کیکاووس زیاری با چنین سبقه‌ای، با توجه به این که به زبان پهلوی تسلط داشت و از اندرزنامه‌های پیش از اسلام تأثیر پذیرفت، "قابوس‌نامه" را تألیف نمود که یکی از نخستین نمونه‌های اندرزنامه به فارسی دری و در عین حال، یکی از شاخص‌ترین آن‌هاست. او قصد نداشت اندرزنامهٔ شخصیت‌های بزرگ پیش از خود را بازنویسی کند و گویا از نویسندگان عرب هم شناختی نداشت ولی از منابعی که در اختیار داشت، در جای جای "قابوس‌نامه" استفاده کرده‌است تا آن‌ها را با تجربیات زندگی خود درآمیخته و به سبک ویژه‌ای دست یابد.
ادیبان و شاعران فارسی‌زبان توجه ویژه‌ای به مسئلهٔ اخلاق داشتند و کمتر کتاب منثور و منظومی در ادبیات فارسی بدون نکات اخلاقی پیدا می‌شود؛ چنان‌که دانش‌پژوه تعداد ۱۴۶ کتاب اخلاق فارسی را فهرست کرده‌است. کیکاووس، علاوه بر اندرزنامه‌های پهلوی، تحت تأثیر شاعران دورهٔ اسلامی پیش از خود، همچون فردوسی، رودکی، ابوشکور، بدیع و شهید بلخی بوده‌است.
"نصیحت‌نامه" عنوان دیگر کتاب "قابوس‌نامه" است. سعید نفیسی در تصحیح خود نام اصلی کتاب را "نصیحت‌نامه" دانسته‌است. عبدالمجید بدوی می‌گوید این نام برگرفته از قسمت پایانی مقدمهٔ کتاب است که نوشته‌است «و پس بدان ای پسر که این نصیحت‌نامه و این کتاب مبارک شریف را بر چهل و چهار باب نهادم…»؛ احتمال دارد این عبارت توسط نسخه‌برداران اضافه شده‌باشد.غلامحسین یوسفی می‌گوید عنوان کتاب در قدیمی‌ترین نسخهٔ خطی به صورت «کتاب پندنامهٔ امیر کبیر ملک جیلان» آمده‌است ولی واپسین صفحه از همین نسخه با جملهٔ «تمام شد کتاب قابوس‌نامه» پایان می‌یابد.
کتاب همچنین با نام‌های دیگری اعم از "اندرزنامه"، "پندنامه" و "نصیحة الملوک" هم خوانده شده‌است. خود مؤلف در توصیف کتابش از عبارت «کتاب پندها» نام برده‌است. با این حال نام "قابوس‌نامه" به عنوان اصلی این کتاب بدل شده‌است.
«قابوس» واژه‌ای معرب است که شکل فارسی آن «کاووس» یا «کاوس» می‌باشد. قابوس نام پدربزرگ کیکاووس، نویسندهٔ کتاب، است که چهارمین امیر از دودمان زیاریان بوده‌است. برخی نویسندگان، همانند رضاقلی‌خان هدایت و عبدالمجید بدوی، قابوس را نام عربی‌شدهٔ کیکاووس و نام دیگر کیکاووس را «قابوس دوم» دانسته‌اند و نام کتاب را منسوب به خود او می‌دانند.، ص ۶. دستهٔ دیگری از نویسندگان، همچون ریچارد فرای، معتقدند به خاطر شهرت زیاد قابوس بن وشمگیر (پدربزرگ کیکاووس)، این کتاب را «کاپوس‌نامه» و عربی‌شدهٔ آن، قابوس‌نامه، خوانده‌اند.
"قابوس‌نامه" مشتمل بر ۴۴ باب و یک مقدمه است. پس از آوردن مقدمه‌ای دربارهٔ انگیزهٔ نویسنده از نگارش کتاب، در دو فصل ابتدایی مطابق با عرف اسلام، به توحید خدا، خلقت جهان و نبوت می‌پردازد. در فصل ۳ و ۴ به اهمیت ارکان دین اسلام، به ویژه نماز و روزه و حج، اشاره می‌کند. فصل ۵ در مورد اصول کلی اخلاقی، مانند احترام به والدین است. فصل ۶ دربارهٔ کسب مهارت‌ها (هنرها) است و نویسنده به آموختن این گونه شایستگی‌ها، حتی برای افراد اصیل، توصیه می‌کند. فصل ۷ و ۸ بحثی در مورد لزوم کسب مهارت‌های کلامی آغاز می‌شود و به دنبال آن یک سلسله گفتاوردهایی می‌آید که نویسنده مدعی است به پهلوی بر دیوارهای مقبرهٔ انوشیروان ساسانی نوشته بودند. موضوع فصل‌های ۹ تا ۱۹، جنبه‌های مختلف زندگی شخصی است؛ مانند مزایای جوانی، آداب رفتار اجتماعی (مانند آداب سفره و افراط در نوشیدن شراب)، تفریحاتی همچون شطرنج و تخته نرد، قمار و شوخی کردن، عشق و لذت رابطه جنسی با پسران و زنان، حمام آب گرم، خوابیدن و استراحت کردن، بازی کردن و چوگان. سپس در فصل ۲۰ در مورد جنگ سخن می‌راند و در فصل‌های ۲۵–۲۱ به زندگی اقتصادی، به ویژه انباشت ثروت، ادارهٔ خانواده، و خرید برده و اسب توجه می‌کند. در فصل‌ها ۲۶ و ۲۷، این توصیه‌های شخصی با بحث در مورد ازدواج و تربیت فرزندان تکمیل می‌شود. فصل ۲۸ و ۲۹ به نحوهٔ دوست‌یابی و نحوهٔ برخورد با دشمنان پرداخته و در فصل ۳۰ از عفو و مجازات حرف می‌زند. سپس در فصل‌های ۳۱ تا ۳۶ مهمترین جنبه‌های زندگی بررسی می‌شوند: امور مذهبی، بازرگانی، طبابت، طالع‌بینی و ریاضیات، صنعتگری، شاعری، نوازندگی و خنیاگری. در فصول ۳۷ تا ۴۲ از دربار و نحوهٔ خدمت کردن به شاهان می‌گوید و وظایف منشی، وزیر، فرمانده نظامی و در نهایت خود حاکم را برمی‌شمارد. این بررسی ابتدا با فصل ۴۳ در مورد دامداری و صنعتگری و سپس در فصل ۴۴، با بیان آرمان‌های بنیادین جوانمردی و فتوت به پایان می‌رسد.
عنصرالمعالی در مقدمهٔ "قابوس‌نامه"، هدف اصلی نگارش کتاب را پند و اندرز به فرزندش دانسته و می‌گوید که خودش هم واقف بر این هست که جوانان معمولاً به توصیه‌های بزرگترها توجه نمی‌کنند، اما اضافه می‌کند که حتی اگر پسر خودش به سخنان او گوش ندهد، ممکن است این اثر برای دیگران مفید باشد. در مقدمه، همچنین به تبار سلطنتی این خانواده تأکید شده‌است که با شجره‌نامه‌ای اساطیری به تعدادی از اجدادش که حاکمان محلی بودند و پادشاهان ساسانی بازمی‌گردد. این محتوا می‌توانست برای گیلانشاه ارزشمند باشد تا اگر به فرمانروایی رسید یا اگر مجبور بود به دنبال شغل درخور دیگری بگردد، از آن بهره جوید. دوفوشه‌کور معتقد است کیکاووس همانند غزالی، سنایی و نظامی، سخت کوشید که اثرش به شکلی آرمانی، همهٔ انسان‌ها را دربرگیرد؛ هرچند که تنها مخاطبش مهم‌ترین افراد جامعه بودند. سعید نفیسی مهمترین ویژگی "قابوس‌نامه" را «صراحت بیان و صدق لهجهٔ عنصرالمعالی» می‌داند و معتقد است کیکاووس هر چه در این اثر گفته را خود باور داشته‌است. لوئیس مالو این کتاب را به یک وصیت‌نامه ادیبانه تشبیه می‌کند.جلال خالقی مطلق خلاصهٔ درون‌مایهٔ آن را این می‌داند که «در همه کار بایست راه میانه را برگزید.» شائول شاکد نیز معتقد است این قاعدهٔ کلی میانه‌روی برگرفته از روش ارسطو است؛ گرچه در کتاب به ایرانی بودن ریشه‌های آن اذعان شده‌است.
عنصرالمعالی کیکاووس تجربهٔ بسیاری در سفرها و همنشینی با سلاطین زمانه داشت و با هر فن و حرفه و طبقه‌ای آشنایی بود. همچنین کتاب‌های بسیاری مطالعه کرده بود و اطلاعات زیادی دربارهٔ جامعه و فرهنگ کسب کرده بود. او گرچه به حکومتی با وسعت آنچه اجدادش داشتند، دست نیافت؛ لیکن از تمامی امرای این خاندان اثر فرهنگی چشم‌گیرتری دارد. کتاب "قابوس‌نامه" یکی از فصیح‌ترین کتاب‌های ادبی فارسی و فرهنگ‌نامهٔ کاملی در باب زندگی شاهان و مردمان ایران در قرن پنجم هجری است. در هر یک از چهل و چهار باب "قابوس‌نامه" دربارهٔ حرفه‌ای یا مسائل خاصی در مورد زندگی صحبت می‌شود که نشانگر دانش بالای نویسنده و آگاهی او از محیط زندگی و جامعه‌اش می‌باشد. کیکاووس خود مدعی است که نصایح او شامل «لازم‌ترین و مفیدترین» چیزهایی است که می‌تواند به آن فکر کند.
"قابوس‌نامه" تصویر بسیار کاملی از جامعهٔ ایران در قرون میانه ارائه می‌دهد که از دیدگاه یک اشراف‌زاده که درک دقیقی از مسائل مربوط به زندگی رعایا دارد، بیان می‌شود. در فصل‌های چهل و چهارگانهٔ کتاب به طیف وسیعی از موضوعات پرداخته شده‌است که نشان می‌دهد چه در انجام کارهای شخصی و چه در انجام کارها و مشاغل مختلف، چگونه باید در دنیا، زندگی خوب، شریف و مفیدی داشت و خود را برای آخرت آماده کرد. ملک‌الشعرای بهار "قابوس‌نامه" را «مجموعهٔ تمدن اسلامی پیش از مغول» نامیده‌است. این کتاب نه تنها فرهنگ سیاسی و درباری دوران نویسنده را به روشنی توصیف کرده، بلکه فرهنگ محیط اجتماعی گسترده‌تری که نویسنده به واسطهٔ مشاغل مختلف و سفرهای گسترده‌اش با آن‌ها آشنا شده‌بود را هم تشریح کرده‌است. یان ریپکا می‌گوید "قابوس‌نامه" «بازتابی وفادارانه از شرایط اجتماعی زمانه‌اش ارائه می‌دهد» و فلیکس تاوئر معتقدست این کتاب «بینشی آشکار نسبت به منش‌ها و روش‌های محافل حاکم به خصوص در وضعیت فرهنگِ آن زمان، به دست می‌دهد.» دنیایی که کیکاووس در آن می‌زیست با "سرگذشت حاجی بابای اصفهانی" که جیمز موریه نوشت، تفاوت بسیاری دارد و جامعه چنین نیست که یک فرد از طبقات پایین جامعه بتواند به راحتی به سطوح بالا برسد و توجه به فرهنگ و فنون در آن دوره بارز است.