moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
۱- روایت اسماعیل بن جابر قال:(قلت لابی عبداللّه (ع) الماء الّذی لاینجّسه شئٌ؟قال: ذراعان عمقه فی ذراع وشبر وسعة (سعته))اسماعیل بن جابر می‌گوید: از امام صادق (ع) پرسیدم: آبی که چیزی آن را نجس نمی‌کند، کدام است؟فرمود: آبی است که دو ذراع ژرفای آن باشد و یک ذراع و یک وجب گستره آن.۲- روایت مرسله صدوق در کتاب مجالس امالی قال:(و رُوی انّ الکُرّ هو مایکون ثلاثة اشبار طولاً فی ثلاثة اشبار عرضاً فی ثلاثة اشبار عمقاً)روایت شده‌است کُرّ سه وجب طول، ضرب در سه وجب عرض ضرب در سه وجب عمق است.۳-روایت اسماعیل بن جابر از امام صادق (ع)(قلت: ما الکُرّ؟ قال: ثلاثة اشبار فی ثلاثة اشبار)پرسیدم: کُرّ چه قدر است؟ فرمود: سه وجب ضرب در سه وجب.۴-روایت مرسله صدوق در کتاب مُقنع قال:(رُوی انّ الکُرّ ذراعان و شبر فی ذراعین وشبر).روایت شده که کُرّ دو ذراع و یک وجب ضرب در دو ذراع و یک وجب است.۵-روایت ابوبصیر، قال:(سئلت اباعبداللّه (ع) عَنِ الکُرِّ مِنَ الماءِ کَمْ یَکونُ قَدْرُه؟ قال: اذا کانَ الْماءُ ثلاثة اَشبارٍ وَ نِصف فی مِثلِه ثَلاثة اَشبار و نِصْف فی عُمْقه فی الاَرضِ فذلک الکُرّ مِنَ الْماء)ابوبصیر می‌گوید: از امام صادق (ع) پرسیدم: یک کُرّ آب چقدر است؟فرمود: وقتی که آب سه وجب و نیم طول، ضرب در سه وجب ونیم عرض ضرب در سه وجب و نیم عمق شود.۶-روایت حسن بن صالح ثوری از امام صادق (ع) قال:(اذا کان الماءُ فی الرَّکّی کرّاً لم ینجسه شئ.
قُلْتُ: وکم الکُرّ؟ قال: ثلاثة اَشبار ونِصف طُولها فی ثلاثة اشبارٍ و نِصف عُمقها فی ثلاثة اشبار وَنصف عَرضها)اگر آب در چاه به قدر کُرّ باشد، چیزی آن را نجس نمی‌کند.گفتم: کُرّ چقدر است؟فرمود: سه وجب و نیم طول ضرب در سه وجب و نیم عمق ضرب در سه وجب و نیم عرض.
حسین صمدیار نظریه پرداز در پژوهشی با عنوان بررسی فیزیکی و شیمیایی آب کر از طریق محاسبات فیزیکی و شیمیایی مقدار آب کر را محاسبه نموده است.
علویان ممکن است به اینها اشاره داشته باشد:
علوی‌ها عمدتاً یعنی کسانی که منسوب به علی بن ابی‌طالب امام نخست شیعیان باشند و در طول تاریخ به پیروان وی اطلاق شده‌است. این واژه به این موردها اشاره دارد:
وِنتسِل(آلمانی:WENZEL، مجاری:VENCEL) صورت آلمانی-مجاری نام اسلاوی واتسلاف(چکی و اسلواک:Václav) می‌باشد. خود این نام از ریشهٔ کهن‌تر اسلاوی "واتسِسلواف" Veceslav به معنای "دارندهٔ شکوه بیشتر" گرفته شده‌است. این نام در زبان‌های اروپایی شکل‌های دیگری یافته‌است، از جمله در لاتین به صورت "ونسسلائوس"WENCESLAUS و در لهستانی "واتسواف"WACŁAW درآمده‌است.
نام ونتسل می‌تواند به یکی از شخصیت‌های زیر اشاره داشته‌باشد:
واتسلاو دوم ، ، (زادهٔ ۲۷ سپتامبر ۱۲۷۱ - درگذشته ۲۱ ژوئن ۱۳۰۵) پادشاه مجارستان، بوهم و لهستان بود.
پدر او پرمیسل اوتاکار دوم پادشاه بوهم و لهستان و مادرش کونیگوندا دختر لرد اسلاوونی بودند. پدر پدربزرگش فیلیپ سوابی شاه آلمان بود. همچنین واتسلاو دوم پدربزرگ کارل چهارم امپراتور مقدس روم بود.
ایران و پرشیا در طول تاریخ از نام‌های مورد استفاده برای نامیدن کشور ایران بوده‌اند. در جهان غرب، "پرشیا" (یا یکی از مشتقات آن) از نظر تاریخی نام رایج ایران بوده‌است. در سنت عربی‌نویسیِ کلاسیک و نوشته‌های متأثر از آن، از عباراتی مانند «بلاد فارس»، «بلاد فُرس»، «بلاد عجم» و… هم برای نامیدنِ ایران استفاده شده‌است.
واژه ایران به عنوان یک درون‌نام، دارای پیشینه‌یِ کاربردی و تاریخی است که از گذشته توسط ساکنین جغرافیای ایران برای نامیدن سرزمین‌شان مورد استفاده قرار گرفته‌است. در مقابل این واژه، برون‌نام‌هایی نیز برای نامیدن این سرزمین در دیگر زبان‌ها وجود دارد. مهم‌ترین این برون‌نام‌ها، مشتق‌های برآمده از واژهٔ یونانیِ پرسیس (یونانی: Περσίς، لاتین‌نویسی: Persís) هستند (مانند Persia در انگلیسی) که در جهان غرب مورد استفادهٔ غربی‌ها قرار گرفته‌اند.
واژه ایران از واژه پهلوی ایران (با یای مجهول، پهلوی کتیبه‌ای: 𐭠𐭩𐭫𐭠𐭭) و پارتی آریان (پارتی کتیبه‌ای: 𐭀𐭓𐭉𐭀𐭍) آمده‌است.. این واژه در لغت به معنای «ایرها (آریایی‌ها)/ایرانیان» است. تلفظ‌های دیگری از این واژه دست‌کم به حدود هزاره یکم پیش از میلاد بازمی‌گردند و از آنان برای اشاره به مردم ایران بهره گرفته می‌شده اما استفاده از آن برای اشاره به یک سرزمین جغرافیایی و یک واحد سیاسی، از سده سوم میلادی و دوره شاپور یکم ساسانی آغاز شد. «انیران» متضاد این واژه و به معنای ناایرانی است..
در نوروز سال ۱۹۳۵ (فروردین ۱۳۱۴ خورشیدی)، رضاشاه از دولت‌های خارجی خواست تا در مکاتبات رسمی از عبارت ایران که توسط خود ایرانیان از گذشته استفاده می‌شده، برای کشور استفاده کنند. متعاقباً، صفت رایج برای شهروندان ایران در کشورهای مورد نظر از پرشین به ایرانی تغییر کرد. در سال ۱۹۵۹، دولت محمدرضا پهلوی، اعلام کرد که پرشیا و ایران را می‌توان به جای یکدیگر، در مکاتبات رسمی استفاده کرد.Yarshater, Ehsan Persia or Iran, Persian or Farsi , "Iranian Studies", vol. XXII no. 1 (1989) با این حال، این موضوع هنوز مورد بحث است.Majd, Hooman, "The Ayatollah Begs to Differ: The Paradox of Modern Iran", by Hooman Majd, Knopf Doubleday Publishing Group, 23 September 2008, , 9780385528429. p. 161
یونانیان در سده پنجم پیش از میلاد از صفت‌هایی مانند پرسیس (یونانی: Περσίς، لاتین‌نویسی: Persís)، پرسیکه (Περσική، ل: Persikḗ) و پرسس (Πέρσης، ل: Pérsēs) برای اشاره به امپراتوری پهناور کوروش بزرگ استفاده می‌کردند که به «کشور» معنی شده‌است.
چنین واژگانی از واژه "پارس" (خط میخی هخامنشی: 𐎱𐎠𐎼𐎿، لاتین‌نویسی: Pārsa) در زبان پارسی باستان گرفته شده‌است. نام افرادی که کوروش بزرگ از دودمان هخامنشی از آن‌ها نشأت گرفته و نخستین بار پیش از فتح دیگر سرزمین‌ها بر آن‌ها فرمانروایی کرده‌است.
در قسمت‌هایی از کتاب مقدس، جایی که نام این امپراتوری به‌طور مکرر ذکر شده‌است (کتاب‌های استر، دانیل، عزرا و نحمیا)، به آن پارس (عبری توراتی: פרס، لاتین‌نویسی: Paras‎) و گاهی پارس و ماد (פרס ומדי، Paras u Madai) گفته می‌شود.
بر اساس کتاب (صفحه‌های ۲۲ تا ۳۶) اعراب نیز از ایران و شاهنشاهی پارس (ساسانی) به عنوان "سرزمین پارس" () و به عبارت دیگر "سرزمین‌های پرشیا" نام برده‌اند. نام رایج این سرزمین در ادبیات و نوشتارهای مسلمانان نیز از بلاد عجم (عربی: بلاد عجم) به عنوان معادل یا مترادف "پرشیا" استفاده می‌کردند. مردم ترک از "بلاد عجم" که تقریباً از قدیمی‌ترین متون که به عربی باقی‌مانده بود استفاده می‌کردند، در قرآن و دوران جاهلیت نیز از عجم برای اشاره به "پرشین" استفاده می‌شد. در نوشته‌های عربی و تُرکیِ قرونِ میانه، نام ایران نیز دیده می‌شود.
ریشه‌شناسی یونانی این نام را به پرسئوس، شخصیت افسانه‌ای در اساطیر یونانی متصل کرده‌اند. هرودوت این داستان را بازگو می‌کند که پارسیان نام خود را از فردی به نامِ پرسس گرفته‌اند.
فرضیه دیگری مطرح است که واژه پرسه و واژه آراتا، مربوط به یک جغرافیا هستند. واژه ایران از واژه کهن‌تری بنام ارتئیان گرفته شده که واژه آراتا نیز با آن پیوند دارد. در منابع کهنی مانند نوشته‌های سومری و اکدی، به آراتا و تمدن آرته و ارتئیان اشاره‌شده‌است؛ همچنین هرودوت که در کتابش آورده‌است که پارسیان در گذشته خود را Artaians یا Artaioi می‌خوانده‌اند. از این رو شاید ارتّه و پَرَشی یکسان و در منطقه جنوب شرقی ایران و خرابه‌های تمدن جیرفت کنونی بوده‌است؛ یعنی ارتّه زیستگاه اصلی آریایی‌های نخستین بوده‌است و اراتا نام دیگر جغرافیای پارس بوده‌است.
نام «ایران» برای نخستین بار در اوستا به‌صورت "airyānąm" در زبان اوستایی آمده‌است که یک زبان باستانی ایرانی است که در بخش شمال شرقی ایران بزرگ یا در مناطق کنونی افغانستان، ترکمنستان و تاجیکستان به آن صحبت می‌شده‌است.
این واژه در دوران هخامنشی دوباره ظاهر می‌شود، جایی که داریوش در نسخه ایلامی سنگ‌نبشته بیستون دوبار از اهورامزدا به‌عنوان "nap harriyanam" (خدای ایرانیان) یاد می‌کند.
شکل فارسی واژه ایران ("Īrān") از پهلوی واژه "Ērān" "(پهلوی کتیبه‌ای: 𐭠𐭩𐭫𐭠𐭭)" "مشتق شده‌است"، که نخستین بار در سنگ‌نبشته‌ای که همراه با نقش‌برجسته بنیان‌گذار شاهنشاهی ساسانی، اردشیر بابکان در نقش رستم مشاهده و تأیید شده‌است. در این سنگ‌نبشته، نام پهلوی شاهنشاه "ardašīr šāhšān šāh ērān است،" در حالی که در سنگ‌نبشته پارتی که با پهلوی همراه است، از شاهنشاه باعنوان "ardašīr šāhšān šāh aryān" یاد می‌شود. هر دو عنوان به‌معنای "شاه شاهان ایرانیان است".
نام "ēr-" و "ary-" در "ērān" و "aryān،" برگرفته از واژه کهن "*arya-" (پارسی باستان "airya-،" اوستایی "airiia-،" و غیره)، به معنی «آریایی»، و معنای دیگر «ایرانی‌ها» است. این اصطلاح به عنوان تعیین‌کننده قومی در کتیبه‌های هخامنشیان و در اوستای مزدیسنا "تصدیق شده‌است" و «بسیار محتمل» به‌نظر می‌رسد که در کتیبه اردشیر، ārān هنوز این معنی را حفظ کرده‌است.
علیرغم این استفاده کتیبه‌ای از "ērān" برای اشاره به اقوام ایرانی، استفاده از "ērān" برای اشاره به امپراتوری (و "anērān/انیران" "متضاد" برای اشاره به سرزمین‌های روم) نیز در اوایل دوران ساسانیان تأیید شده‌است. هر دو واژه "ērān" و "anērān" در متن تقویم سده ۳ نوشته شده توسط مانی استفاده می‌شوند. در کتیبه‌ای از جانشین و پسر اردشیر، ، شاپور یکم «ظاهراً شامل مناطق ایران مانند ارمنستان و قفقاز است که عمدتاً ایرانیان در آن سکونت نداشتند». در کتیبه‌های کرتیر (که سی‌سال پس از شاپور نوشته شده‌است)، کاهن اعظم همان مناطق (به‌همراه گرجستان، آلبانی، سوریه و پونتوس) را در فهرست استان‌های متضاد "انیران/Anērān قرار داده‌است".
"ایران (Ērān)" همچنین در نام شهرهایی که توسط شاهنشاهان ساسانی تأسیس شده‌اند، به‌عنوان مثال در "Ērān-xwarrah-uhbuhr" به معنی «افتخار ایران شاپور» استفاده شده. همچنین در عناوین افسران دولتی مانند ""ārān-āmārgar" «فرمانده کل ایران» آمده‌است.""
گرچه استفاده از «ایرانی» به دوران اوستایی بازمی‌گردد، اما نخستین استفاده از شکل کنونی آن در سنگ‌نبشته نقش‌رستم اردشیر یکم ساسانی دیده شده‌است. شاپور یکم، فرزند و جانشین اردشیر، پس از گسترش مرزهای شاهنشاهی و فتح سرزمین‌های غیرایرانی، خود را «شاهنشاه ایرانیان و انیرانیان» خواند که این عناوین تا سقوط شاهنشاهی ساسانی توسط تمام جانشینان او به‌کار رفت.Vesta Sarkhosh Curtis, Sarah Stewart, "Birth of the Persian Empire: The Idea of Iran", I.B.Tauris, 2005, , page 5
با وجود اینکه "ایران" در ادبیات ساسانی به مردمان ایرانی اشاره دارد، در همان نوشته‌های نخستین ساسانی از آن به‌عنوان یک نام جغرافیایی نیز استفاده شده‌است. در سنگ‌نوشته شاپور یکم بر کعبه زرتشت، وی شاهنشاهی خود را به دو بخش «ایران» و «انیران» تقسیم کرده‌است. همچنین شاپور یکم شاهنشاهی خود را «ایران‌شهر» (پهلوی کتیبه‌ای: 𐭠𐭩𐭥𐭠𐭭𐭱𐭲𐭥𐭩، کتابی: ، پارتی کتیبه‌ای: 𐭀𐭓𐭉𐭀𐭍𐭇𐭔𐭕𐭓 لاتین‌نویسی: Ērānshahr) نامیده که تمام قلمروی او، صرف نظر از ایرانی بودن یا نبودن، را شامل می‌شده‌است.
در یک سنگ‌نبشته که سی‌سال پس از شاپور که توسط کرتیر حک شده‌است، واژه «انیران‌شهر» (𐭠𐭭𐭩𐭥𐭠𐭭𐭱𐭲𐭥𐭩) نیز به چشم می‌خورد؛ درحالی که شاپور ارمنستان و قفقاز را بخشی از «ایران» قلمداد کرده بود، کرتیر آن سرزمین‌ها را در «انیران» دسته‌بندی کرده‌است که دلیل آن می‌تواند زرتشتی نبودن این سرزمین‌ها باشد. در کتاب‌چه متأخر «شهرستان‌های ایران‌شهر»، شمال آفریقا و عربستان که در دوران پسین توسط شاهنشاهان ساسانی فتح شده بودند نیز بخشی از ایران‌شهر به حساب آمده‌اند...
نرسه، هفتمین شاه ساسانی در کتیبه پایکولی، شاهِ شاهانِ ایران نامیده شده‌است.https://sites.uci.edu/sasanika/paikuli-inscription-npi/
ضمنِ وجودِ هر دو واژهٔ ایران و انیران در نوشته‌های مانی، واژه «ایران» در زمان ساسانیان را می‌توان در نامِ اشخاصی مانند «ایران‌گُشنَسپ» یا شهرهایی مانند "Ērān-xwarrah-šābuhr"، به‌معنای "شکوهِ ایرانِ شاپور" نیز دید..کتاب هویت ایرانی، احمد اشرف، مقاله گرادو نیولی، صفحهٔ ۵۳
«ایران آمارگر»، «ایران دبیربِد»(دیوان‌دار) «ایران سپاه‌بد» (ارتشبدِ لشکر)، «ایران هَمبارَگبِد» (سرپرست انبار)، «ایران درست‌بِد» (جراح)، از جمله مناصبی هستند که نام ایران در آن‌ها به کار رفته‌است..کتاب هویت ایرانی، احمد اشرف، مقاله گرادو نیولی، صفحهٔ ۵۱
از آنجایی که ایران‌شهر در نوشته‌های پیشاساسانی پیدا نشده‌است، تاریخ‌دانان اینگونه برداشت می‌کنند که این مسئله یکی از ابتکارات ساسانیان بوده‌است. در نگارش یونانی سنگ‌نبشته سه زبانه شاپور یکم، «شهر» که به معنای «شاهنشاهی» (امپراتوری) است، "ethnous" ترجمه شده که در یونانی باستان به معنای «ملت» به‌کار می‌رود. هرچند، ایده یک ملت ایرانی برای یونانیان مسئله تازه‌ای نبود. هردوت، تاریخ‌نگار معروف یونانی در تواریخ خود می‌نویسد که «مادها را "Arioi(آریایی)" می‌نامند» که این مرتبط (و چه بسا یکسان طبق ساختار آواییِ زبان یونانی) با واژه «ایرانی» است.
ایرانیانِ پساهخامنشی، واژه ایران را به هخامنشیان نیز نسبت‌دادند. برای نمونه، ارداویراف‌نامه در شرحِ حمله اسکندر مقدونی به ایران، لفظ ایران را برای هخامنشیان به‌کار برده‌است.Arda Viraf (1:4; 1:5; 1:9; 1:10; 1:12; etc.)
استرابون در سده یکم پیش از میلاد، به نوشته‌های اراتوستن، از نویسندگان یونانی معاصر اسکندر، ارجاع می‌دهد که «در سرزمین‌های شمال سند، آریانا گسترده‌است که شامل بخش‌هایی از پارس، ماد، بلخ و سغد می‌شود؛ زیرا این مردمان همگی به زبانی تقریباً یکسان صحبت می‌کنند.» داماسکیوس از اودموس رودسی نقل می‌کند که «مغ‌ها و همه آن‌ها تبار ایرانی ("áreion") دارند.» دیودور سیسیلی، تاریخ‌نگار هم عصر سزار و آگوستوس، زرتشت را یکی از ایرانی‌ها ("Arianoi") توصیف می‌کند.
برای فاتحان مسلمان، واژه‌های ایران و ایران‌شهر واژگان آشنایی نبودند و آن‌ها در عوض از «العجم» و «الفرس» (پارسیان) برای اشاره به سرزمین‌های ایرانی غربی، مناطقی که تقریباً امروزه برای با کشور کنونی ایران است، استفاده می‌کردند. نکته دیگری که در این مسئله اثرگذار بود، این بود که ایران و ایران‌شهر برای مسلمانان یادآور زرتشتیان و ساسانیانی بود که آن‌ها را شکست داده بودند. در واقع با وجود اینکه آغوش مسلمانان برای سنن ایرانی که می‌توانست برایشان سودمند باشد باز بود، آن‌ها هیچ روی خوشی به بار ملی و مذهبی‌ای که در «ایران» وجود داشت، نشان نمی‌دادند. در کنار این‌ها، واژه «انیران» که مسلمانان را نیز در بر می‌گرفت نیز وجود داشت که نمی‌توانست برای آورندگان دین جدید خوشایند باشد..
با ظهور عباسیان در میانه‌های سده هشتم میلادی و پایان سیاست‌های اموی مبنی بر برتری اعراب نسبت به سایر مردمان، هویت ایرانی نیز رفته رفته رو به احیا شدن گذاشت.. نمود این مسئله را می‌توان در انتقال پایتخت از شام به میان‌رودان جایی که بیش از هزار سال پایتخت شاهنشاهی ایران بود و میراث بزرگ ایرانی‌ای را به دوش می‌کشید دید. همچنین با سقوط بنی‌امیه، در بسیاری از مناطق ایران شرقی حکومت‌های خودگردانی نظیر طاهریان، صفاریان و سامانیان، و حکومت‌های زیاری، آل کاکویه و آل بویه در غرب و مرکز ایران، سر برآوردند. این دولت‌ها از واژه «ایران» به عنوان نشانی از پیوند خود با شاهنشاهان باستانی ایرانی استفاده می‌کردند؛ چنانچه که در نهایت حتی عنوان «شاهنشاه» نیز توسط امرای آل‌بویه مورد استفاده قرار گرفت. این سلسله‌ها با فضایی که به اهل قلم دادند، زمینه‌ساز احیای ایده ایران شدند.
مثلاً جنبش ادبی شعوبیه در آن سال‌ها عامل مهمی در رستاخیزِ مفهومِ ایران بود. این جنبش ادبیِ نسبتاً عرب‌ستیز که توسط ایرانیان برپاشده‌بود، به برتری عجم بر عرب می‌پرداخت، زبان فارسی را گرامی می‌داشت، شاهان ایران باستان را ستایش می‌کرد و صفاتی مانند سوسمارخوار و موش‌خوار به اعرابِ فاتح می‌داد.هویت ایرانی، احمد اشرف، صفحات ۸۷ و ۸۸
از آنجایی که مسلمانان به بخش‌های غربی ایران بلاد فارس می‌گفتند و ایرانیان نیز آن را معادل عربی نام ایران در نظر می‌گرفتند، در برخی مواردِ نخستین سده‌های اسلامی، نظیر کتاب تاریخ سیستان که از ایران به عنوان یکی چهار بخش ایران‌شهر یاد می‌کند، دیده شده که واژه ایران در همان معنای اسلامی آن، یعنی سرزمین‌های ایرانی غربی به کار رفته‌است. گرچه هیچ‌گاه این دیدگاه نتوانست رقیبی بر بار معنایی کلاسیک ایران، یعنی تمام سرزمین‌هایی که مردمان ایرانی در آن‌ها زندگی می‌کنند، تبدیل شود.
استفاده از واژه ایران در مفهوم ساسانی آن، یعنی اشاره به گروهی از مردم و نه به یک کشور، در نوشته‌های زرتشتی سده‌های اسلامی نیز دیده می‌شود. در دینکرد، یک کتاب مزدایی مربوط به سده نهم میلادی، از ایران برای اشاره به مردم ایرانی و از انیران برای اشاره به غیر ایرانیان استفاده شده‌است. در همین کتاب، هر یک از سرزمین‌های ایرانی‌نشین «ēr deh» خوانده شده که صورت جمع آن به صورت ērān dehān است. در «کارنامگ ارتخشیر پاپگان» (کارنامه اردشیر، پسر بابک) که نسخه فعلی آن مربوط به سده نهم میلادی است، از واژه ایران در عناوین لشکری و کشوری، نظیر شاه ایران، ایران سپهبد استفاده شده‌است و خود کشور ایران‌شهر خوانده شده. در ارداویراف‌نامه در کنار ایران‌شهر، از ērān dahibed نیز استفاده شده‌است. گرچه چنین استفاده‌هایی، یعنی استفاده از نام ایران برای اشاره به مردم و نه کشور، در نوشته‌های زرتشتی پساساسانی بسیار کمیاب است و معمولاً این واژه به عنوان نام کشور مورد استفاده قرار گرفته‌است. در بندهشن ērānag نیز به چشم می‌خورد که به معنای سرزمین ایرانی است.
در ادبیات زرتشتی سده‌های میانه، و همچنین ادبیات غیرزرتشتی نخستین سده‌های ورود اسلام به ایران، مزداپرستی و ایرانی بودن مترادف یکدیگر قرار دارند. در نوشته‌های زرتشتی، پیروان ادیان دیگر نه «غیرزرتشتی»، که «غیر ایرانی» نامیده شده‌اند. به عنوان مثال، در ایادگار زریران، واژه ērīh به چشم می‌خورد که به معنای «ایرانی بودن» است و متضاد آن an-ērīh است. همچنین واژه ēr-mēnišnīh، دارای منش ایرانی، نیز دیده می‌شود که an-ēr-mēnišnīh به عنوان متضاد آن در نظر گرفته شده‌است. البته در همه متون این‌گونه نیست. به عنوان مثال، دینکرد مزداپرستان را «ایرانی‌تر» می‌نامد. نوشته‌های مزدایی قرون اسلامی، ایرانویج را مرکز جهان، یا منطقه‌ای که زرتشت در آن تبلیغ مزداپرستی را آغاز کرد، به تصویر می‌کشند..
مفهوم «ایرانی بودن» در محاکمه افشین در سال ۸۴۰ میلادی نیز دیده می‌شود. به گفته طبری، افشین که حاکم اسروشنه واقع در منطقه سغد و در حدود تاجیکستان امروزی بود، با این اتهام روبرو شد که در تلاش بوده که روح قومی و ملی ایرانی را زنده کند. این گزارش طبری نشان می‌دهد که نه تنها مفهوم ایرانی بودن حتی در میان مسلمانان سده‌های نخست اسلامی زنده بوده‌است که افرادی در تلاش برای احیای آن بوده‌اند..
مطهر بن طاهر مقدسی در کتاب البد و التاریخ می‌نویسد:"زیباترین و پاک‌ترین و بهترین نقطهٔ زمین، ایران است… طولش از رود بلخ تا رود فرات است و عرضش از دریای آبسکون تا دریای فارس و یمن و مکران و کابل و تخارستان و آذربایجان است. پاک‌ترین زمین به‌خاطرِ اعتدال رنگ مردمش و یکنواختی بدن و سلامت عقلشان؛ چون آنان از سرخیِ رومیان، بدخویی ترکان، زشتی چینیان، کوتاه‌بالاییِ یاجوج و ماجوج ماجوج، سیاهی حبشیان و نابه‌اندامی زنگیان در امان بوده‌اند.»https://lib.eshia.ir/40018/4/97 او همچنین می‌افزاید که این ویژگی‌ها سبب ایران‌نامیدنِ این ناحیه شده و واژهٔ ایران در زبان بابلی‌های قدیم به‌معنای قلب و دِل بوده‌است.https://lib.eshia.ir/40018/4/98
طبق نسخهٔ مجلس از دیوان ابونواس، شاعر قرن دوم هجری، او در یکی از فارسیاتِ (شعری که شاعر به خواست خود درَش از واژگان و عبارت‌های فارسی بهره گرفته‌باشد) خود پیرامون یک ایرانیِ تُرک یا خراسانیِ بت‌پرست (بودایی) می‌سراید:
همچنین در نسخهٔ ایندیاآفیس دربارهٔ شخصی به‌نام بهروز مجوسی سروده‌است:
واژهٔ ایرانشار، همان ایران‌شهر است.کتاب تکوین زبان فارسی از علی اشرف صادقی، صفحهٔ ۸۴ در این لینک مقالهٔ شعر در ایران از محمدتقی بهار
شاهان غزنوی نیز مانند سامانیان به اندازه‌ای تحت تأثیر ایران قرارگرفتند و به شجره‌نامه‌سازی براساس شخصیت‌های باستانی ایران تمایل انداختند که جوزجانی می‌نویسد که سبکتگین جزوِ ششمین نسل از فرزندان یزدگرد سوم است. ساخت این شجره‌نامه ناشی از وجود گرایش‌های ایران‌گرایانه بین غزنویان در قرن ۱۱ میلادی بوده‌است.صفحه ۱۲ در این مقاله
فرخی سیستانی در اشعارش، ایران را به عنوان واقعیتِ معاصرش می‌خواند.هویت ایرانی، احمد اشرف، صفحهٔ ۱۱۰https://ganjoor.net/search?s=ایران&author=15 او سلطان محمود غزنوی را شاه ایران می‌خواند:
و یا در بیتی دیگر، سلطان محمود را نیز شاه ایران می‌خواند:
فردوسی که شاهنامه را در بازهٔ زمانی‌ای از روزگار سامانیان تا غزنویان نگاشته‌است، بیانِ زمانی را می‌کند که رستم فرخ‌زاد (سردار ساسانی) می‌خواهد به جنگ با اعراب برود و نامه‌ای برای برادرش می‌نویسد و در نامه به برادرش می‌گوید:
اسدی توسی مانند فرخی سیستانی، مفهومِ ایران را در موردِ زمانِ زیستِ خودش به‌کار می‌برد (مردم زمان خودش را ایرانی خطاب می‌کند) و در گرشاسپ‌نامه در مدحِ شاه ارمنستان می‌سُراید:
اندیشه و مفهوم ایران در دوران سلجوقیان نسبت به دیگر حکومت‌ها، کمتر است. گرایش‌های متعصبانهٔ دینی سلجوقیان موجبِ کاهش و کم‌رنگیِ مفاهیمِ نااسلامی شد؛هویت ایرانی، احمد اشرف، صفحهٔ ۱۱۴ به اندازه‌ای که برخی ادیبانِ دوران سلجوقی قلم به لعنِ فردوسی و شخصیت‌های باستانی و ایرانی کشیده‌اند. کسانی همچون سیف‌الدین فرغانی، محمد معزی و شاعرِ گم‌نامِ منظومه یوسف و زلیخا، از اسطوره‌های ایرانی به بدنامی و نجاست یادمی‌کنند.هویت ایرانی، احمد اشرف، صفحات ۱۲۲ و ۱۲۳ اما حتی این موضوع نیز نتوانست به‌کل مانعِ استمرارِ فرهنگیِ مفهوم ایران بشود:
کوش‌نامه و بهمن‌نامه دو حماسهٔ نگاشته‌شده در دوران سلجوقی هستند که به ترتیب، ۱۶۰بار و ۱۰۰بار نام ایران را گفته‌اند و از ایران باستان به نیکی یادکرده‌اند.هویت ایرانی، احمد اشرف، صفحهٔ ۱۲۴
اسفزاری در کتاب روضات‌الجنات فی اوصاف مدینه هرات، خواجه نظام‌الملک را وزیر اعظم مملکت ایران خوانده‌است.روضات الجنات فی اوصاف مدینه هرات، معین الدین محمد زمچی اسفزاری، به تصحیح محمدکاظم امام، دانشگاه تهران سال ۱۳۳۸، صفحهٔ ۱۲۶
یاقوت حموی که در زمان اواخر حکومت سلجوقی آغاز به مهاجرت کرده‌بود و با حمله‌های مغول، پَس رفت و چندسال بعد کتابِ معجم البلدان را نوشت، بارها در کتابش از عنوان «ایران‌شهر» استفاده کرده‌استhttps://lib.eshia.ir/search/40581/ایران?https://lib.eshia.ir/40581/1/289/ایران و مرزهای ایران را از سجستان و کرمان تا ارمنستان و آذربایجان و فارس دانسته‌است.https://lib.eshia.ir/22019/1/289/ایران
نظامی گنجوی، شاهِ شروان را شاه ایران می‌داند:
و همچنین در بخش ستایش کرپ‌ارسلانِ سلجوقی، سرزمینِ زمانش را ایران می‌نامد:
سه دگرگونش با فتوحات مغول و پیدایش دولت ایلخانان در پیِ آن، موجبِ فراهم‌شدنِ پیش‌زمینه‌یِ ظهورِ دوباره‌یِ مفهومِ ایران شدند: ۱-دستگاه خلافت عباسی به عنوان مرکزِ اسلام‌وطنی و زُدایشِ جهان‌گراییِ اسلامی نابودشد؛ ۲-مرز دولت ایلخانی تقریباً منطبق با محدوده جغرافیاییِ ایران‌شهر در ایران پیش از اسلام شد؛ ۳-در دوران ایلخانان، تاریخ‌نگاری جهانی در ایران گسترش یافت و تشخیصِ حدودِ ایلخانان نسبت به دیگر جاهای جهان، موجبِ مشخص‌ترشدنِ چیستیِ ایران در بین دیگر بلاد شد.هویت ایرانی، احمد اشرف، صفحات ۱۲۵ تا ۱۲۸
یکی از نخستین تواریخِ جهانی که به ایران به مفهوم یک کشور مستقل در برابر دیگر سرزمین‌ها پرداخت، کتاب نظام‌التواریخ قاضی بیضاوی است. او می‌نویسد: «این کتاب را از تواریخ معتبر فراهم آوردم نظام التواریخ نام کردم چه در آن سلسله حکام و ملوک ایران که طول آن از فرات است تا جیحون، از دیار عرب تا حدود خجند چنان‌که یادکرده می‌آید… و به زبان فارسی ساختم تا فواید آن عام‌تر باشد.»نظام التواریخ، عبدالله بیضاوی، به کوشش سید شمس‌الله قادری. (صفحه ۴۷ در این فایل)نظام التواریخ، عبدالله بیضاوی، ب‍ه‌ک‍وش‍ش ه‍اش‍م م‍ح‍دث. (صفحه ۲۷ در این فایل) او علاوه بر پیشدادیان و کیانیان سلسله‌های ایرانیِ پساعباسیان و حکومت ایلخانی را هم دولت ایران دانسته‌است.
محمدابن‌علی شبان‌کاره‌ای نویسنده روزگار مغول در مجمع‌الانساب می‌نویسد:" شاه‌جهانِ کبیر، هلاکوخان که اصلِ سلاطینِ ایران‌زمین است، تمامت مملکتی که میراث پدرش تولی‌خان بود، یعنی بلاد غربی به وی(منکوقاآن) ارزانی داشت؛ و آن از آب جیحون است تا کنار فرات و مملکت مصر و شام.مجمع‌الانساب، محمدابن‌علی شبان‌کاره‌ای، به تصحیح جلال‌الدین محدث، نشر امیرکبیر، سال ۱۳۶۳هویت ایرانی، احمد اشرف، صفحهٔ ۱۳۱
رشیدالدین فضل‌الله همدانی در جامع‌التواریخ پیرامونِ مرزهای ایرانِ معاصرش می‌نویسد: «مملکت ایران از سرحد آب آمویه (جیحون) تا منتهای تخوم روم و جدول دریای سند و اقاصی دیار مصر و حکومت ارمنیه کبری و ارمنیه صغری است» و عبارت «پادشاه اسلام و ایران» بارها برای نامیدن شاهان ایلخانی به‌کار رفته‌است.
این رویکرد در تاریخ‌نگاری اسلامی-عربی نیز تأثیر نهاد، چنان‌که در جهان عرب و دربار ممالیک از عنوان پادشاهی ایران در آثار تاریخی و مکاتبات اداری استفاده شده و حتی در دیوان رسائل رسمی دولت ممالیک، کاربرد اصلاح باستانی توران برای تمایز سرزمین‌های دشمن ایران، به‌ویژه خانات جغتای با سرزمین ایران رایج گردید. مورخان جهان عرب، دولت ایلخانی را دولتی ایرانی و پادشاهی آن‌ها را در امتداد پادشاهی‌های باستانی و اسلامی ایران تلقی می‌کردند. چنان‌که در مناسبات ایلخانان با ممالیک از غازان به عنوان «خان مملکت ایران» و از ابوسعید به عنوان «شاهنشاه» و «آخرین شاه فرزندان هولاکو شاه ایران» یاد می‌شد. با این حال مورخان عرب برپایه واقعیات موجود، حدود جغرافیایی ایران از غرب، فراتر از فرات ندانسته از این رو در ذکر حدود سرزمین‌های ایران عبارت «از جیحون تا فرات» را به کار می‌بردند. سلاطین مملوک نیز با اذعان به این نکته، تا سرچشمه‌های فرات، یعنی روم و آسیای صغیر را جزو قلمروی کشور ایران می‌شناختند.
کوتاه اینکه در دوران ایلخانان، برای اولین بار پس از ساسانیان، با کاهشِ سنی‌گراییِ غزنوی و سلجوقی، مفهوم ایران به جلوهٔ پررنگ‌ترِ ساسانی و باستانیِ خود بازگشت.هویت ایرانی، احمد اشرف، صفحهٔ ۱۳۵
حمدالله مستوفی، نویسندهٔ قرن هشتم قمری در کتاب نزهه‌القلوب هدف خود از نگارش کتاب را «شرح احوال ایران» می‌گوید.در تصویر ۲۳۲ در این لینک بخوانید همچنین دیاربکر، گرجستان، کردستان، آذربایجان، عراق عجم، عراق عرب، فارس، خوزستان، کرمان و مکران و سیستان، مازندران، گیلان و طبرستان را از ولایات ایران دانسته‌است.در تصاویر ۱۱ و ۱۲ در این لینک بخوانید
تیمور لنگ، در نامه خود به امرای مظفری، خودش را «افتخار تمام ممالک ایران» خوانده‌است.", fasc. reprint 1988, Mineola: Dover."
یکی از مهم‌ترین آثار جغرافیایی و تاریخی مربوط به تیموریان مسالک الابصار فی ممالک الامصار از ابن فضل‌الله عمری است. او بارها از واژه ایران استفاده‌کرده‌است و دربارهٔ آن سخن‌گفته‌است. او در سِفْرِ سومِ کتاب، یک باب با نام «فی ممالک بیت جَنکِزخان» (اندر ممالکِ چنگیزخان) نوشته‌است که فصلِ چهارمش به نامِ «فی مملکه الایرانییین» (اندر مملکت ایرانیان) است و در آن پیرامون حدود ایران گفته‌است: «و آن شامل عراق عجم و خراسان است؛ این مملکت درازایش از رود جیحون -که انتهای مرز خراسان است- تا رود فرات را -که جداکنندهٔ ایران از شام است- در بر می‌گیرد. و عرض آن از کرمانِ متصل به دریای فارس است که از دریای هند جدا شده، تا انتهای سرزمینی در روم که در دست بازماندگان پادشاهان سلجوقی بود، یعنی تا انتهای مرزهای علایا و انطاکیه کنار دریای روم. در مرزهای شمالی، رودی در کنار باب‌الحدید که به ترکی دمرقاپو گویند و دریای طبرستان که دریای خزر و قلزوم نامیده می‌شود، کشور ایران را از کشور قبچاق جدا می‌کنند.»همچنین بنگرید به نسخهٔ چاپی-خطیِ بیروت از این کتاب در این پیوند
اهمیت این اثر از آنجاست که رویکرد نویسندگان عرب به ایران را به عنوان یک واحد مستقل سیاسی با مرزهای مشخص جغرافیایی بر اساس میراث کهن تاریخی آن نشان می‌دهد. این اثر و آثاری دیگر، پس از سقوط دستگاه خلافت و دهه‌ها نبردهای ایلخانان با ممالیک، تغییر نگرشِ جهانِ اسلامی-عربی نسبت به ایران از ایالتی تحت سیطره خلافت به کشوری مستقل بر اساس هویت باستانی را به‌خوبی آشکار می‌سازند.
کمال‌الدین عبدالرزاق سمرقندی نیز در کتابِ مطلع سعدین و مجمع البحرین، سلطان ابوسعید را سلطان ایران می‌خواند و در شرحِ نبردِ ابوسعید با امیر ایرنجین می‌نویسد: «و نزدیک بود که لشکر سلطان شکسته‌شود و اگر لطف حق تعالی یاری ننمودی و آنچه مخالفان را در خاطر بودی با ظهور آمدی، از ملک ایران نامی بیش نماندی.»مطلع سعدین و مجمع بحرین، عبدالرزاق سمرقندی، جلد نخست، به کوشش عبدالحسین نوایی، (تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال ۱۳۸۳) صفحهٔ ۴۳ او دربارهٔ حدود ایران نیز می‌نویسد: «و ممالک ابوسعیدی میان آب آمویه و آب فرات بود که ایران‌شهر عبارت از این بلاد است.»مطلع سعدین و مجمع بحرین، عبدالرزاق سمرقندی، جلد نخست، به کوشش عبدالحسین نوایی، (تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال ۱۳۸۳) صفحهٔ ۲۱
شاهان این دو سلسله نیز بارها در نامه‌هایی که با عثمانیان و ترکمانان و… داشته‌اند، شاه ایران خوانده‌شده‌اند. عباراتی مانند ملک الملوک الایرانیه، سلطان سلاطین ایران و حاکم ذوالاقتدار ایران، عباراتی هستند که با آنان معرفی‌شده‌اند.اسناد و مکاتبات تاریخی ایران، عبدالحسین نوایی، بسیاری نامه‌ها مانندِ صفحات ۶۹۱، ۷۴۶، ۶۸۵ و ۷۴۱ در فایلِ این لینک در بخش تیمور تا شاه‌اسماعیل.
دو سده پس از ملوک‌الطوایفی ناشی از فروپاشی ایلخانان دوباره در دوران صفوی، بیشتر سرزمین‌های شاهنشاهی ساسانی سابق مجدداً یکپارچگی سیاسی خود را بازیافتند و خود را «شاهنشاه ایران» خواندند. از این عنوان توسط عثمانیان و گورکانیان نیز برای اشاره به فرمانروایان ایرانی استفاده می‌شد.
دو عاملِ وطن‌گریزی در زمان شاه‌تهماسپِ صفوی و جذبه و رفاهِ مادی در هندوستان، سببِ مهاجرت ۷۵۰ شاعرِ ایرانی به هندوستان شد.هویت ایرانی، احمد اشرف، صفحهٔ ۱۸۲ اشعاری که این شاعران در بابِ دوری از وطن و ایران نوشته‌اند، دیدِ خوبی از مفهوم و تداومِ ایران در عصر صفوی ارائه می‌کنند.
میرسنجر کاشانی می‌سُراید:
اشرف خراسانی می‌سراید:
صلایی اسفراینی می‌سراید:
و اشعار فراوانِ دیگر…احمد اشرف، هویت ایرانی، صفحات ۱۸۲ تا ۱۹۳
در مدیحه‌های درباری، شاه‌عباس با عباراتِ «اعلی فرمان‌روای ایران و شاهنشاه زمان، ظل‌الله الملک المستعان، غلام با اخلاص حضرت شاه مردان سلام‌الله‌علیه، ابوالمظفر شاه‌عباس بهادرخان» خطاب‌شده‌است.تاریخ عالم‌آرای عباسی، اسکندربیگ منشی ترکمان، نشر امیرکبیر، سال ۱۳۳۴، صفحهٔ ۸۳۹ سه عبارت نخست، به ترتیب، بیانگرِ آگاهی تاریخی-جغرافیایی از ایران‌زمین، صوفیانِگی و شیعه‌گری هستند. عبارت پایانی، عنوانی مغولی و میراث ایلخانان و تیموریان است.هویت ایرانی، احمد اشرف، صفحهٔ ۱۴۷
با آغاز پادشاهی نادرشاه افشار، وی بنابر رسوم رایج برتخت‌نشینی، اقدام به ضرب سکه‌های «جلوس شاهی» خودش کرد. سکه‌هایی که به این منظور شدند، عبارت «سکه بر زر کرد نام سلطنت را در جهان نادر ایران زمین و خسرو گیتی ستان» را بر خود داشتند. این سکه‌ها اگرچه به‌مناسبت آغاز پادشاهی نادر ضرب شدند، ولی ضرب آن‌ها تا دومین سال حکومت وی نیز ادامه یافت.Numista: Ashrafi - Nader Afshar Type A; Mashhad mint.Numista: Ashrafi - Nader Afshar Type B; Esfāhān mint.Numista: Abbasi - Nader Afshar Type A; Širâz mint.Numista: Abbasi - Nader Afshar Type A; Nakhchivan mint.
براساسِ مکاتبات نادرشاه و شاهان عثمانی در نامهٔ همایون دفتری (نام مجموعه نامه‌های شاهانه در زمان عثمانیان)، نادرشاه و سرزمین او همواره از جانب خودش و از جانب شاهان عثمانی، به ترتیب، «شاه ایران» و «ایران» نامیده‌شده‌اند.این نامه‌ها از آرشیو ملی ترکیه به‌دست آمده‌اند که مجموعهٔ آن‌ها در پی‌دی‌اف این لینک قابل دانلود است.
کتاب گلشن مراد، سلطنت شاهرخ زند را از آن ایران می‌داند عنوان یکی از بخش‌های کتابش اینگونه است: "ذکر جلوس شاهرخ‌میرزا بر سریر سلطنت ایران و به قتل رسیدن علیشاه و ابراهیم‌شاه به قصاص خون شاهزادگان.گلشن مراد، صفحهٔ هجدهمِ نسخهٔ خطی. در این پیوند
در نامهٔ کریم‌خان زند از عبارت ممالک محروسه ایران استفاده‌شده‌است.http://www.asnad.org/fa/document/23/
در دوران قاجار اصطلاحاتی مانند «"ممالک محروسه ایران"»، نیز وجود داشتند.
هشت نامهٔ دست اول از عباس‌میرزا و وزیر او پیرامون جنگ‌های ایران و روسیه وجود دارد که در آن‌ها، از عبارت ایران و مملکت ایران برای نامیدن کشور بهره‌رفته‌است.https://www.bonhams.com/auctions/25434/lot/70/ واژهٔ ایران در عهدنامه گلستان هم برای نامیدنِ کشور به کار رفته‌است.نسخهٔ خطیِ صفحه‌های عهدنامه گلستان را می‌توانید در ویکی‌مدیا ببینید. می‌توانید متن بازنویسی‌شده‌اش را در ویکی‌نبشته بخوانید.
در نامه‌های به جا مانده از ستارخان نیز واژهٔ ایران برای نامیدن کشور به کار رفته‌است.
مظفرالدین‌شاه در صدای ضبط‌شده‌اش، خطاب به اتابک اعظم می‌گوید: «این خدماتی که به من می‌کنید و به مملکت ایران می‌کنید، البته خداوند او را بی‌عوض نخواهد گذاشت.»https://www.mehremihan.ir/multimedia/91-audio-lectures-film/1935-صدای-ضبط-شده-ی-مظفرالدين-شاه-قاجار
نام رسمی ایران، امروزه «جمهوری اسلامی ایران» است. پیش از انقلاب و در زمان دودمان پهلوی، نام رسمی ایران، «کشور شاهنشاهی ایران» بود.
نام ایران و نام‌هایی که به صورت تاریخی با این نام ارتباط دارند در اشعار تعدادی از شاعران سرشناس که فارسی شعر می‌سروده‌اند، آمده‌است:
نامِ Persia/پرشیا، نام رسمی ایران در جهان غرب بود؛ تا پیش از مارس ۱۹۳۵. اما همانگونه که پیشتر در این مقاله شرح‌داده‌شده، این کشور برای شهروندانِ خود و حتی دیگر شهروندان خاورمیانه، در طول تاریخ، به نام ایران شناخته‌شده‌بود.
نوشته‌های موجود نشان می‌دهد که اروپاییان با هر دو نام ایران و پارس آشنا بوده‌اند. در سال ۱۹۳۵ میلادی، دولت ایران از کشورهای خارجی درخواست کرد که تنها از نام «ایران» برای اشاره به این کشور استفاده کنند. ژان شاردن، جهانگرد فرانسوی عصر صفوی، در خاطرات خود از سفر به ایران می‌نویسد: «پارسیان از یک نام دیگر برای اشاره به کشور خودشان استفاده می‌کنند که آن نام را به دو شکل متفاوت "Iroun" و "Iran" تلفظ می‌کنند… این واژه، و یک واژه دیگر یعنی توران، با تاریخ باستانی این کشور پیوند دارند… حتی امروزه، فرمانروای پارس را "Padsha Iran" (پادشاه ایران) خطاب می‌کنند.»"
واژه ایران در مقالات دانشنامه بریتانیکا که تا پیش از سال ۱۹۳۵ میلادی نگارش شده‌اند نیز دیده می‌شود. در ویرایش مربوط به سال ۱۷۶۵ میلادی آنسیکلوپدی تحت نظر دیدرو و دالامبر، مدخلی به نام ایران وجود دارد که دربارهٔ آن اینگونه نوشته‌اند:
در دهه ۱۹۳۰، رضاشاه برای رسمی شدن نام ایران به جای پرشیا پیش‌رو شد. در مجلس عوام بریتانیا این حرکت توسط وزیر خارجه بریتانیا در امور خارجی به شرح زیر گزارش شد:HC Deb 20 February 1935 vol 298 cc350-1 351
فرمان رضاشاه پهلوی در مورد نامگذاری به‌طور مناسب در ۲۱ مارس ۱۹۳۵ اجرا شد.
وینستون چرچیل برای جلوگیری از سردرگمی بین نام دو کشور همسایهٔ ایران/Iran و عراق/Iraq، که هر دو در جنگ جهانی دوم مشارکت داشتند و توسط متفقین اشغال شده بودند، در جریان کنفرانس تهران از دولت ایران درخواست کرد تا نام باستانی و متمایز پرشیا توسط سازمان ملل و دیگر ملت‌ها مورد استفاده قرار گیرد. درخواست وی بلافاصله توسط وزارت خارجه ایران تأیید شد. اما آمریکایی‌ها همچنان از ایران استفاده می‌کردند زیرا در آن زمان دخالت کمی در عراق برای ایجاد چنین سردرگمی داشتند.
در تابستان سال ۱۹۵۹، به دنبال نگرانی‌هایی که واژه ایران، به گفته یکی از سیاستمداران، «یک فرد سرشناس را به ناشناخته تبدیل کرد» (یعنی فرهنگ و تاریخِ شناخته‌شده‌یِ پرشیا را برای غربی‌ها گم‌نام کرد)، کمیته ای به سرپرستی احسان یارشاطر، تشکیل شد تا دوباره این موضوع را بررسی کند. آنها لغو تصمیم ۱۹۳۵ را پیشنهاد دادند و مورد تأیید محمدرضا پهلوی قرار گرفت. با این حال، اجرای پیشنهاد ضعیف بود و به سادگی اجازه داد که پرشیا و ایران به جای یکدیگر استفاده شوند. امروزه هر دو اصطلاح رایج هستند. پرشیا بیشتر در زمینه‌های تاریخی و فرهنگی، و ایران بیشتر در زمینه‌های سیاسی مورد استفاده و کاربرد است.
در سالهای اخیر اکثر نمایشگاه‌های تاریخی، فرهنگی و هنر پارسی در جهان از نام مستعار پرشیا استفاده کرده‌اند. در سال ۲۰۰۶، بزرگ‌ترین مجموعه نقشه‌های تاریخی ایران باعنوان نقشه‌های تاریخی پرشیا در هلند منتشر شد.
در دهه ۱۹۸۰، احسان یارشاطر (ویراستار "دانشنامه ایرانیکا") شروع به انتشار مقالاتی در این مورد (به دو زبان انگلیسی و فارسی) در فصلنامه رهورد، ماهنامه پارس، مجله مطالعات ایران و… کرد. پس از وی، چند تن از پژوهشگران و محققان ایرانی مانند کاظم ابهری و جلال متینی این موضوع را دنبال کرد. از آن زمان، مجلات و وب سایت‌های ایرانی مقالاتی را از افراد گوناگون که به استفاده از واژگان پیشین پرشیا و پرشیَن در انگلیسی موافق یا مخالف هستند، منتشر کرده‌اند.
بسیاری از ایرانیان در غرب هستند که پرشیا و پرشین را به عنوان بُرون‌نامِ کشور و ملیت، ترجیح می‌دهند. به گفته هومن مجد، محبوبیت اصطلاح پرشیا در میان ایرانیان از این واقعیت ناشی می‌شود که پرشیا بیانگر گذشته‌ای باشکوه است که دوست دارند با آن شناخته‌شوند، در حالی که "ایران" از انقلاب ۱۳۵۷ به بعد، هیچ چیزی، مگر بنیادگرایی اسلامی به دنیا نمی‌گوید."Majd, Hooman, "The Ayatollah Begs to Differ: The Paradox of Modern Iran", by Hooman Majd, Knopf Doubleday Publishing Group, 23 September 2008, ISBN , 9780385528429. p. 161
بوزاوغلو عثمان‌شاکرِ افندی، سیاست‌مداری بود که از طرف هیئت محمود ثانی وارد ایرانِ دوران فتحعلی‌شاه قاجار شد. عنوان گزارش او از ایران «سفرنامهٔ مصور ایران» است و در نقشه‌ای که از تهران کشیده نیز، از نام «ایران» برای کشور بهره‌برده‌است.در تصاویرِ پایانیِ فایلِ پی‌دی‌افِ این دو لینک ببینید
در ترکیه/عثمانیِ پیشاپهلوی، ایران با واژه‌های «بلاد عجم» و «عجمستان» نیز شناخته می‌شده‌است:
محمدامین رسول‌زاده، نخستین رئیس‌جمهور جمهوری آذربایجان در سرتاسر کتابش (با نام جمهوری آذربایجان) از واژهٔ ایران برای معرفی کشور استفاده‌کرده و عباراتی مانند ایرانی و فرهنگ ایرانی نیز در کتابش دیده‌می‌شوند.نسخهٔ اصلی کتاب او در این پیوندترجمهٔ فارسی کتاب او در این پیوند
منابع چینی، ساسانیان را با نام بُسی شناخته‌اند که ریشه‌اش واژهٔ پارسی است.https://www.iranicaonline.org/articles/china-xv-the-last-sasanians-in-china
همچنین ژانگ چیان، مورخ سلسله هان، اشکانیان را با عنوان آن‌هسی یاد می‌کند و حدودش را از میان‌رودان تا گرگان می‌داند.https://www.iranicaonline.org/articles/chinese-iranian-ihttps://china.mfa.gov.ir/en/generalcategoryservices/10217/persia-sino-relations
پس از حملهٔ اعراب و پس از آن، عرب‌ها و مسلمانان و مردم فلات ایران، تاشی خوانده‌شده‌اند که ریشه در واژهٔ تازی دارد.http://jap.isca.ac.ir/article_67552.htmlhttps://www.vajehyab.com/?q=تاش&d=en
روابط ایران و مکزیک از سال ۱۲۷۸ خورشیدی (۱۸۹۹ میلادی) آغاز شد و نخستین سفر نماینده دولت ایران، اسحاق خان مفخم‌الدوله بوده که از سال ۱۲۷۸ تا ۱۲۸۲ شمسی در واشینگتن، سفیر بوده‌است. او با عنوان وزیر مختار و ایلچی مخصوص مقیم کشورهای متحده آمریکای شمالی، سفرهای زیادی به کشورهای آمریکای مرکزی و جنوبی از جمله مکزیک نمود. در تاریخ ۲۰ اوت ۱۹۰۳، دن سباستیان دمیر به عنوان سفیر ویژه از طرف رئیس‌جمهور مکزیک، به دولت ایران معرفی شد. نخستین سفارت مکزیک در تهران در سال ۱۹۴۶ بنیان‌گذاری شد و تا سال ۱۹۷۹ به کار خود ادامه داد تا اینکه در پی رخداد انقلاب اسلامی ایران و اشغال سفارت آمریکا در ایران، مکزیک اقدام به تعطیلی سفارتخانه خود در تهران نمود ولی ایران رابطه خود با مکزیک را در مقام کاردار حفظ کرد. تا اینکه در ژوئن سال ۱۹۹۰ مکزیک سفیر دیگری در ایران منصوب کرد. سفارت مکزیک بار دیگر سفارتش را در تهران در سال ۱۹۹۲ بازگشایی کرد و شروع همکاری خوب چند ساله‌ای بین دو کشور بود. با روی کارآمدن دولت نهم جمهوری اسلامی ایران و جلب توجه سیاستمداران آن به کشورهای ضد امپریالیست آمریکای لاتین، مکزیک از اولویت کاری وزارت امور خارجه ایران خارج شد. به عبارت بهتر از آنجا که مکزیک به عنوان یک کشور راست‌گرا روابط بدی با کشورهای چپ‌گرایی همچون ونزوئلا دارد، پس ایران نمی‌توانست هم‌زمان به دو کشور نزدیک شود و در این میان با تصمیم دولت به تحکیم روابط با ونزوئلا و دیگر کشورهای دارای دیدگاه سیاسی مشابه، روابط با مکزیک به مرور رو به سردی نهاد.
برقراری روابط سیاسی بین ایران و مکزیک در سال ۱۲۷۸ خورشیدی (۱۸۹۹ میلادی) آغاز شد و نخستین سفر نماینده دولت ایران، اسحاق خان مفخم‌الدوله بوده که از سال ۱۲۷۸ تا ۱۲۸۲ شمسی در واشینگتن، سفیر بوده‌است. نامبرده با عنوان وزیر مختار و ایلچی ویژه مقیم کشورهای متحده آمریکای شمالی، سفرهای زیادی به کشورهای مرکزی و جنوبی آمریکا از جمله مکزیک نمود.
در تاریخ ۲۰ اوت ۱۹۰۳، دن سباستیان دمیر به عنوان سفیر ویژه از طرف رئیس‌جمهور مکزیک، به دولت ایران معرفی شد. روز ۱۲ مه ۱۹۰۳ (۲۲ اردیبهشت ۱۲۸۱ خورشیدی) اسحاق مفخم‌الدوله به نمایندگی از طرف مظفرالدین شاه با امانوئل آز پیروز سفیر ویژه مکزیک در آمریکا، عهدنامه دوستی و بازرگانی بین دو کشور را به امضا رساند. این پیمان‌نامه شامل بر یک مقدمه، هشت فصل و یک نتیجه بود. فصل سوم راجع به آزادی بازرگانی و مسافرت، فصل چهارم راجع به حقوق گمرکی، فصل پنجم مربوط به حکم در صورت بروز اختلاف بین دو کشور بود.
با لغو کاپیتولاسیون در ایران و اعلام رسمی به کلیه نمایندگی‌های خارجی در تهران پیمان‌نامه‌های دوستی و بازرگانی ایران و مکزیک روز دهم مه ۱۹۲۸ باطل گردید.
حدود ۱۰ سال بعد، بنا به تمایل رهبران دو کشور مبنی بر حفظ مناسبات موجود، پیمان‌نامه‌های دوستی جدیدی بین دو کشور منعقد و اسناد آن توسط سفرای دو کشور در بوئنوس آیرس به امضا رسید. به منظور کارگشایی در امر رفت و آمدهای وابستگان دو کشور، به ویژه بازرگانان، طبق توافقی که بین مقامات مربوط به عمل آمد، سفارتخانه‌های دو کشور از تاریخ ۱۵ تیر ۱۳۵۱ بدون اجازه از مراکز خود، اقدام به صدور روادید ۳۰ روزه نمودند.
در راستای روند گسترش روابط و مناسبات دوسویه، محمدرضا شاه در راس گروهی بنا به دعوت لوئیس اچوریا رئیس‌جمهور مکزیک از تاریخ ۱۹ لغایت ۲۴ اردیبهشت ۱۳۵۴ از مکزیک دیدار رسمی به عمل آورد. این نخستین سفر شاه ایران به مکزیک به‌شمار می‌رفت، اگر چه تا آن زمان هیچ یک از رؤسای جمهور مکزیک نیز از ایران دیدار ننموده بودند.
در سال‌های نخستین انقلاب ۱۳۵۷ ایران با بحرانی شدن روابط ایران و ایالات متحده آمریکا تعدادی از کشورهای اروپایی و آمریکای لاتین مثل شیلی و مکزیک به پیروی از تعطیلی سفارت آمریکا در تهران، سفارتخانه‌های خود را در تهران تعطیل کردند و تعدادی دیگر از سفارتخانه‌های آمریکای لاتین به حالت غیر فعال به کار خود ادامه دادند. همچنین در این دوره، مفاهمه سیاسی و دیالوگ ما بین طرفین از بین رفت و فضایی از بی اعتمادی رشد کرد.
محمدحسن قدیری ابیانه سفیر ایران در مکزیک در سال ۱۳۸۶ خورشیدی اعلام کرد: حجم روابط دو کشور ایران و مکزیک را محدود و بالغ بر ۳۰ میلیون دلار بیان کرد و گفت: بیش از ۲۲ میلیون دلار واردات و بیش از هفت میلیون دلار صادرات داریم که نسبت به وضعیت اقتصادی دو کشور بسیار ناچیز محسوب می‌شود.
در تاریخ ۲۰ بهمن ۱۳۸۹ در مراسم روز اقتصاد مکزیک که در اتاق بازرگانی ایران برگزار شد، سرعت بخشیدن به روند صدور روادید، آسان بودن شرایط سرمایه‌گذاری، دستمزدهای پایین، کم بودن بروکراسی اداری و نیز دسترسی مکزیک به بازار بزرگ آمریکا و عضویت در سازمان‌های جهانی از جمله مزیت‌های ویژه مکزیک عنوان شد که می‌تواند سرمایه‌گذاران و بازرگانان ایرانی را علاقه‌مند به تجارت با مکزیک کند.
کارلوس تیرادوساوالا سفیر مکزیک در ایران هم برگزاری این نشست را موجب هموار کردن راه تجارت فعالان خصوصی دوکشور دانست و گفت:
بوستان تندرستی در مساحتی بالغ بر ۱۴ هکتار یکی از بزرگترین پارکهای شهرستان کرج است.
فاز اول پارک تندرستی که بزرگترین پارک تفریحی شهرستان کرج است. به مساحت ۷هکتاردر مورخ ۸۸/۱۰/۲۹ درمحل این پارک افتتاح گردیداست. درضمن این پارک تا ۲۰ هکتار گسترش خواهد یافت. در فاز دوم این پارک شهربازی پیشرفته و نیز دریاچه کوچکی در وسط پارک است.
پیست اسکیت ۱۷۰۰ متر مربع.
زمین فوتبال ۶۵۶ متر مربع.
زمین بسکتبال و والیبال ۴۴۸ متر مربع.
رختکن وسرویس بهداشتی ۸۰ متر مربع.
پارکینگ به مساحت ۴۵۰۰ متر مربع.
ساختمان کتابخانه ۱۱۰ متر مربع در دست احداث ۵۰ درصد.
ساختمان مدیریت ۱۵۰متر مربع دردو طبقه در دست احداث ۵۰ درصد.
ساختمان سرویس بهداشتی ۱۱۰متر مربع دردو طبقه در دست احداث ۵۰ درصد.
ساختمان نماز خانه ۱۰۰ متر مربع دردو طبقه در دست احداث ۵۰ درصد.
دانشکده معماری دانشگاه تهران یکی از ۴ دانشکده پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران است.
معماری مدرن در ایران، توسط باستان‌شناسان فرانسوی و دانش‌آموختگان معماری مدرسه عالی ملی هنرهای زیبای فرانسه بنیانگذاری گردید. در ساختار قبلی رشته معماری به صورت کارشناسی‌ارشد پیوسته اجرا می‌گردید و هدف آموزش تربیت کارشناسانی خبره با کارآیی‌های عمومی حرفه‌ای بود. تقویت تخیل، تجسم فضایی و مهارت‌های بیانی و تقویت قدرت خلاقیت و اعتماد به نفس محورهای اصلی آموزش نوین معماری را تشکیل می‌دهند. دانشکده معماری پردیس هنرهای زیبا با بیش از ۷۰ سال سابقه آموزشی اولین دانشکده معماری در ایران است و در حال حاضر دارای بزرگترین کادر هیئت علمی در پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران را دارا می‌باشد.
سازمان اداری دانشکده معماری به شرح زیر است.
تا سال ۱۳۷۷ پذیرش دانشجو به صورت کارشناسی ارشد پیوسته بود. از سال ۱۳۷۸ و در قالب برنامه متمرکز کشوری، دوره کارشناسی‌ارشد پیوسته به دوره کارشناسی تغییر پیدا کرد. برنامه دوره دکتری معماری در ایران نیز برای اولین بار در سال ۱۳۶۹ توسط دانشکده معماری تهیه و به تصویب شورای عالی برنامه‌ریزی وزارت علوم رسید. از سال ۱۳۷۱ نیز پذیرش اولین دوره دکتری آغاز گردید.
باتوجه به نیازهای جامعه به تخصص‌های روز، دانشگاه معماری از سال ۱۳۷۹ اقدام به تأسیس رشته‌های تخصصی معماری در مقطع کارشناسی‌ارشد ناپیوسته نمود.
گرایش‌هایی که هم‌اکنون در دوره‌ ارشد در این دانشکده وجود دارند به این شرح هستند:
- معماری
_معماری بیرونی
- معماری منظر
- انرژی
- مدیریت پروژه و ساخت
- مطالعات معماری ایران
- معماری داخلی
- تکنولوژی
- مرمت ابنیه
- مرمت میراث شهری
زینب پاشا از جمله زنان مبارز تبریزی است که در مبارزات نهضت تنباکو فعال بوده‌است. او با شرکت کردن در نهضت تحریم توتون و تنباکو و در گشودن انبارهای محتکران تبریز در زمان قحطی نان پیشگام بوده‌است.
زینب معروف به «بی‌بی شاه زینب»، «زینب باجی» و «ده‌باشی زینب»، در محلهٔ عموزین الدین، یکی از محله‌های قدیمی تبریز در یک خانواده کشاورز به دنیا آمده‌است. پدرش شیخ سلیمان، کشاورزی بود که مانند دیگر کشاورزان به سختی روزگار می‌گذرانیده‌است.عبدالحسین ناهیدی آذر، ۱۳۶۰، (زنان ایران در جنبش مشروطه)، ص ۴۱.
زینب پاشا زنی تنومند و قوی هیکل بود که دو گوشه چادر خود را به کمر می‌بست. در آن زمان که در تبریز بیشتر خانم‌ها روبندی به صورت خود می‌زدند؛ این خانم با صورت باز و بدون روبند؛ رفت‌وآمد می‌کرده‌است. قبل از مشروطیت و در دوران استبداد؛ چون در ایران نظم و امنیتی وجود نداشت، محتکران در تابستان غله سالانه مردم را به قیمت ارزان خریده و در انبارها نگه می‌داشتند و در فصل زمستان قحطی مصنوعی، به وجود آورده و کالای احتکار شده خود را به چندین برابر قیمت، به مردم فقیر می‌فروختند. تقریباً در سال ۱۳۱۳ هجری قمری و در دوره سلطنت ناصرالدین شاه این قحطی مصنوعی، به اوج خود رسیده بود و افراد فقیر شهر در تنگنای بزرگی گرفتار شده بودند، تا جایی که قیمت یک من نان از ۱۲ شاهی به ۱۵ شاهی ترقی کرده بود. در چنین شرایط سخت اجتماعی، «زینب پاشا» چماق خود را که پوشیده از میخ و فلز بود، به دست گرفته و عده‌ای از زنان را به دور خود جمع کرده و علیه محتکران با سلاح سرد خود قیام نمود. زینب پاشا غیر از بستن بازار و حمله به مقر حکومت و سنگ‌باران کردن آن، عده‌ای از بقال‌های محتکر و نانوایان گران‌فروش را نیز به زیر چماق خود انداخته بود.
او تقریباً یک قرن و اندی پیش، برای اولین بار در تاریخ ایران با چهل نفر از زنان تبریز علیه ستم پیشگان که نظام فئودالی و دیدگاه‌های سنتی بر زنان تحمیل کرده بود، به جنگ مسلحانه و پارتیزانی دست می‌زند. یکی از عوامل مهم جنبش زنان تبریز به رهبری زینب، ستمگری بیش از حد برخی شاهزادگان و حکام دوره قاجار در آذربایجان بود.سه مبارز مشروطه، ۱۳۸۴۷، ص ۱۳۳.
در عرصه اجتماعی و سیاسی این دوره همچنین مشکلات و مسایل مهمی مانند «بحران نان» و «امتیاز تنباکو» نیز مطرح گردید که این دو عامل نیز از جمله مهم‌ترین عواملی بود که جنبش زنان تبریز به رهبری زینب پاشا را موجب گردید. یکی از بزرگ‌ترین معضلات اقتصادی- اجتماعی دوره قاجار مشکل کمبود و گرانی نان بود که زنان برای مواجهه با این معضل به پا خاستند.شرق (روزنامه)، مرداد ۱۳۸۴، (یادنامه شرق- ویژه انقلاب مشروطه)، ص ۱۱.
از جمله کارهای معروف «زینب پاشا» و یاران وی نیز حمله به انبارهای احتکار غله و تقسیم آن بین فقرا و گرسنگان در شهر تبریز بوده‌است. از یاران نزدیک «زینب پاشا» می‌توان به «یوز باشی خاور»، «نایب کلثوم»، «آتلی شاه به ییم»، «فاطمه نساء»، «سلطان بیگم»، «جانی بیگم»، «خیر النسا» و «ماه بیگم» اشاره کرد.
زینب پاشا پس از واقعه تنباکو شهرت پیدا کرد. موقعی که ناصرالدین شاه امتیاز توتون را به انگلیس‌ها داده بود اما مردم آذربایجان، تصمیم به توقف این جریان داشتند. در آن ایام جواد مجتهد تبریزی، روحانی سیاسی مریدان خود را به بازار اعزام و مردم را دعوت کرده بود که دکان خود را ببندند و مردم هم اطاعت کرده بودند. حکومت پس از چند روز مردم و بازاریان را تهدید و ترسانده و عرصه را به آنان تنگ نموده بود. در چنین روزگاری ناگهان زنان مسلح و با چادر نمازی که گوشه‌های آن را به کمر بسته بودند در بازار تبریز ظاهر شده دست به اسلحه برده و بازار را مجدداً بستند. پس از این واقعه هر زمان که ظلم و ستم حکومت از حد می‌گذشت، دستهٔ زن‌ها به سرپرستی زینب پاشا وارد عمل شده و پس از آن از نظرها پنهان می‌شدند و کسی هم به هویت آنان پی نمی‌برد.طاهرزاده بهزاد، ۱۳۶۳، ص ۸۴
سرانجام در اثر مخالفت شدید مردم، ناصرالدین شاه، مجبور به عقب‌نشینی شده و امتیاز تنباکو را لغو می‌کند، اما مبارزه زنان تبریز و زینب پاشا کماکان بدون وقفه ادامه می‌یابد. زینب هر از گاهی به همراه دیگر زنان رزمجو در کوچه و بازار و محل ازدحام مردم ناگهان ظاهر شده و مردان را به مبارزه و کندن ریشه ظلم تشجیع و تشویق می‌کرد. او در جایی می‌گوید: «اگر شما مردان جرئت ندارید جزای ستم پیشگان را کف دستشان بگذارید، اگر می‌ترسید که دست دزدان و غارتگران را از مال و ناموس و وطن خود کوتاه کنید، چادر ما زنان را سرتان کنید و در کنج خانه بنشینید و دم از مردی و مردانگی نزنید، ما جای شما با ستمکاران می‌جنگیم» سپس زینب روسری خود را به سمت مردان پرتاب کرده و در میان بهت و حیرت حاضران از دیده‌ها ناپدید شد.زنان ایران در جنبش مشروطه، ۱۳۶۰، ص ۴۳.
گرانی نان، از جمله مهم‌ترین و حیاتی‌ترین مشکلات اقتصادی مردم در دوره قاجاریه بود، تا جایی که منابع تاریخی قاجار؛ به ویژه از دوران ناصری تا اواخر حکومت این سلسله، مملو از اعتراض مردم به کمبود و گرانی نان است. قحطی و خشک‌سالی، آزمندی و طماعی دولت‌مردان و متمولان، مهم‌ترین عامل کمبود نان بود زیرا آن‌ها در فصل خرمن، غلات را به قیمت نازلی از روستاییان خریداری و در انبارها احتکار می‌کردند تا در فصل زمستان، با اتمام ذخایر آرد مردم، آن را به بهای گزاف به فروش برسانند. با این اقدام بیشتر اوقات، ضمن تشکیل صف‌های طویل، در جلو نانوایی‌ها، نان، همواره به سختی و به قیمت گران به دست مردم می‌رسید. زنان اغلب در اعتراض به وضع بحرانی نان پیش قدم بودند. نمونه‌ای از این عملیات «زینب پاشا» و یارانش در قحطی اواخر دوره ناصرالدین شاه دیده شد که این قحطی در اثر احتکار گندم به وجود آمده بود؛ محتکرین، مجتهد تبریز، مباشرین، ولیعهد و حاکم تبریز بودند. زنان تصمیم به تظاهرات گرفتند. در حدود سه هزار زن چوب به دست، در بازارها به راه افتادند و کسبه را به بستن دکان و پیوستن به راهپیمایان مجبور کردند. حکومت، قشون مراغه را خبر کرد، دستور تیراندازی داده شد. در دم پنج زن و یک سید کشته شدند. در این‌جا روحانیت معترض هم علیه مجتهد بزرگ به زنان پیوست، و در کنسولگری روس تحصن کردند و سه یار از فرار ملائی که می‌خواست صحنه را ترک کند ممانعت کردند و با او به خشونت تمام رفتار نمودند. فردای همان روز تظاهرات را از سر گرفتند. این بار نیز سه زن کشته و تعدادی زخمی شدند. شعار نان تبدیل به شعار سیاسی و علیه سلطنت قاجارها شد. حکومت هراسید و بار دیگر عقب‌نشینی کرد.گزارش‌های «هرگون» از تبریز، اوت ۱۸۹۵، اسناد وزارت امور خارجه فرانسه، جلد ۴۲. به نقل از «کتاب جمعه، سال اول، ۲۲ اسفند ۱۳۵۸، صص ۵۴–۵۳».
یکی دیگر از کارهای مهم «زینب پاشا» و یارانش، مصادره انبار میرزا عبدالرحیم قائم مقام پیشکار وقت آذربایجان بوده‌است. چون تخت حکومت در تبریز خالی شده بود، قائم مقام را به عنوان والی انتخاب کردند. خودش چنین میلی نداشت ولی شانس و اقبالش وی را حکمران نمود. پس از والی شدن او، در شهر قحطی و گرانی به وجود آمد و شهر شلوغ شد. در این وضعیت نابسامان چون از مردان حرکتی دیده نشد، لذا زنان همت کرده و وارد میدان کارزار شدند. یاران زینب پاشا معتقد بودند که تا کی باید صبر کرد و از صبح تا شب جان کند، در این بین «ده باشی زینب» به بیوه زنان خبر داد که مسلح شوند و به بازار «دلاله زن»«دلاله زن»: بازار دلاله زن کوچک- بین بازار صادقیه و بازار یمنی دوز و شریف العلما واقع است و در قدیم مرکز تولید ظروف مسی و اقسام سماور بوده ولی اکنون به تجارت قالی و کناره و دست باف عشایری چون گلیم و ورنی و جاجیم اختصاص یافته‌است. هجوم ببرند و ببینند که آیا وی می‌تواند «راسته بازار»راسته بازار جدید از بزرگ‌ترین و کامل‌ترین و پررونق‌ترین بازارهای تبریز از دیدگاه تنوع مشاغل و فروشندگان و مغازه داران در بین دیگر بازارهای این شهر می‌باشد در راسته بازار جدید تعداد (۱۰ سرای) (۸ تیمچه) (۵ دالان) و (۸ بازار کوچک وابسته) وجود دارد. «خاماچی، ۱۳۷۵، همان صص ۲۷۶–۲۷۵». را به تعطیلی بکشاند یا نه. زینب فرمان داد و زنان چماق‌هایشان را آماده کردند و بازاریان از ترس، سراسر بازار را تعطیل کردند و همگی فرار کردند. چون زنان «راسته بازار» را بستند، به سوی پل قاری در نزدیکی خانهٔ قائم مقام حرکت نمودند و چون فریاد و صداهای آنان به گوش «قائم مقام» رسید، وی که بسیار ترسیده بود و از تاراج خانه‌اش نگران بود، به اوباشان و مزدوران خود دستور داد تا به سوی جمعیت شلیک کنند. آن مزدوران هر کدام اسلحه‌ای برداشته و به بالای بام رفتند و مردم را به گلوله بستند. قتل و عام خونینی رخ داد و معترضین زیادی کشته شدند. در این موقع به ولیعهد مظفرالدین میرزا خبر دادند که مردم خانه «قائم مقام» را مورد حمله قرار داده و زیر و زبر کرده‌اند و از گلوله و کشته شدن نیز ترسی ندارند؛ ولیعهد پیامی به مردم فرستاد که امروز را صبر و حوصله کنند تا خود فردا چاره کار را بیابم؛ و نرخ‌ها را دوباره عادلانه سازم. اما «زینب ده باشی» به این حرف‌ها گوش نداده و به جمعیت اعلان کرد که دوباره به پا خیزند و نشان بدهند که بر سر قول و قرار خود هستند.
گفته می‌شود که نظام‌العلمای تبریزی از شاه اجازه داشت که غلهٔ خود را هر وقت دلش خواست بفروشد. زینب پس از شناسایی محل انبار، نقشه حمله را آماده می‌کند.عبدالحسین ناهیدی آذر، ۱۳۸۴، ص ۱۴۸. و در موقع حمله، زینب پاشا چادر خود را از سر برمی‌دارد و از آن پرچمی می‌سازد و پیشاپیش مردم حرکت می‌کند، خانه و انبار انباشته از گندم نظام‌العلما را گرفته و به مردم گرسنه می‌دهد.جهان زن (مجله)، دوره جدید، سال اول، شماره ۳، دهم آبان ۱۳۵۸، ص ۱۳
آخرین خبرهایی که از زندگی و سرنوشت زینب پاشا در دست است به زمانی بر می‌گردد که او همراه با کاروانی عازم زیارت کربلا می‌شود وی در آن زمان با آن که زنی سالخورده محسوب می‌گردید، اما روحیهٔ مبارزه‌جویانه خود را از دست نداده بود.بایا (ماهنامه)، سال اول، شماره ۱ و ۲ فروردین و اردیبهشت ۱۳۷۸ (زینب پاشا: نماد مبارزه مردم آذربایجان علیه ظلم، ص ۹۶». زینب با عده‌ای زوار به زیارت کربلا می‌رود. در خانقین مأمورین عثمانی که برای تفتیش زوار آمده بودند، سخت‌گیری می‌کنند. زینب پاشا از این رفتار آزرده شده و دست به عصیان می‌زند و دیگران را هم به دنبال خود می‌کشاند؛ به مأمورین حمله می‌کند و آن‌ها ناگزیر به فرار می‌شوند و زوار به سوی کربلا می‌روند.جهان زنان (مجله) دوره جدید، سال اول، شماره ۳ دهم آبان ۱۳۵۸، ص ۱۳. به نوشته اکثر منابع بعد از این واقعه از زینب پاشا دیگر خبری به دست نیامده‌است. به نظر می‌رسد که «زینب پاشا» در این آخرین سفر خود، درگذشته است و پیکرش نیز هیچ‌گاه به شهرش تبریز و زادگاهش «عموزین الدین» منتقل نشده و در کربلا دفن شده‌است.
شاعری به نام میرزا فرخ که خود شاهد مبارزات زینب بوده شعری دارد که آن روزها ورد زبان مردم تبریز بوده. او به زبان ترکی سروده بود:
ترجمهٔ شعر ترکی به فارسی:
میرزا فرخ از نخستین شاعرانی است که در وصف قهرمانی زینب پاشا سرود. شعر او در مورد حملهٔ زینب پاشا به خانهٔ میرزا عبدالرحیم قائم‌مقام، پیشکار آن دوران آذربایجان بود. شعر او ۲۲ بیت داشت و با این بیتها شروع می‌شد: