moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
این مسجد در حدود ۱۱۰ سال پیش توسط معماران و استادان محمدآبادی از جمله مرحوم استاد مرتضی معتمدی ساخته شده و در مراحل بعدی سنگ ازاره‌های شبستان و حیاط توسط روستاییان نصب شده‌است بنا به گفتهٔ رئیس شورای روستا طی تغیراتی در نمای ساختمان در سال ۱۳۶۳ ه‍.ش کاشیکاری‌های معلقی و کتیبه‌های قرآنی به آن اضافه شده و احداث مناره روی ایوان جنوبی مربوط به همان سال است حسینیه مجاور مسجد در حدود ۳۰۰ سال پیش و به هنگام شکل‌گیری روستا احداث گردیده که چند سال پیش کلاً توسط کسانی که ارزش شاهکارهای معماری را نمی‌شناختند تخریب گرددید و بجای آن حسینه‌ای به همان ابعاد و بدون هیچ طراحی و مهندسی علمی احداث گرددید.گنجنامه فرهنگ آثار معماری اسلامی ایران دفتر دوم مساجد اصفهان (کار پژوهشی مرکز اسناد و تحقیقات دانشکده معماری و شهرسازی دانشکده شهید بهشتی)
مهاباد یکی از شهرهای مرکز ایران است که در مسیر جنوب به شمال جاده شماره 71 (یزد - کاشان) قراردارد. شهر مهاباد مرکز بخش مهاباد است که از توابع شهرستان اردستان استان اصفهان ایران می‌باشد.
منقول است که این شهر به دستور ماه بانو نوهٔ رستم (پهلوان ایران باستان) ساخته شده‌است و در تاریخ پیشدادی ایران زمین به عنوان اولین پایتخت این مرز و بوم معرفی شده‌ است. خرابه‌های آتشکده این شهر گواه بر قدمت و سابقه آن در قبل از اسلام می‌باشد. این شهر از توابع شهرستان اردستان می‌باشد و در فاصله ۱۲۰ کیلومتری اصفهان، ۸۵ کیلومتری کاشان و ۲۲ کیلومتری اردستان قرار دارد. مهاباد از سال ۱۳۷۲ دارای شهرداری و در سال ۱۳۹۷ صاحب بخشداری شده‌است.
مه به معنی بزرگ است که در نتیجه مه آباد معنای آباد کرده بزرگی را می‌دهد که این بزرگ بنا بر نقل سینه به سینه اهالی، مه بانو یا ماه بانو همسر برزو نوه رستم دستان بوده‌است که هم‌اکنون نیز دشتی در مهاباد به نام دشت برزین وجود دارد که برگرفته از نام برزو است. مهاباد همچنین نام پیغمبر بزرگ ایرانیان است و نیز مهابادیان دسته‌ای از پادشاهان پیشدادی ایران زمینند.کتاب آتشکده اردستان و همچنین کتاب الاصفهانسرجان ملکم در کتاب تاریخ ایران از مهابادیان به عنوان اولین سلسله‌ای که بر ایران حکومت کرده‌اند نام برده‌است که مرکز فرمانروایی آن‌ها مهاباد بود. بر اساس فرهنگ قاطع، مه آباد نام اولین پیغمبر عجم قید شده که کتابی به نام دساتیر داشته‌است.
در کتاب دساتیر، زرتشت را از سلسلهٔ «مه آبادیان» معرفی کرده که البته در اوستا و هیچ‌یک از نامه‌های پهلوی و هیچ‌یک از نوشته‌های باستانی سابقه ندارد، بنابر گفته‌های دساتیر سلسلهٔ مه آبادیان هزاران سال قبل از کیومرث سر سلسلهٔ پیشدادیان می‌باشند که تقریباً ده هزار سال قبل از میلاد بوده‌اند.
مه آباد در واقع از دو لفظ «مه» و «بود» به معنی روشن ضمیر است و به صورت «مها بودیان» یعنی روشن ضمیران بزرگ بوده که به مرور زمان «واو» بود به الف مبدل گشته و مهابادیان یا مه آبادیان شده‌است که اگر هم به اصطلاح امروزه مه آبادیان بگیریم به معنی آبادی بخشندگان بزرگ می‌شود که در اوستا نیز بارها از سوشیانس یا سیوشانس به معنی سودرسان بزرگ یاد شده که این لفظ برای وخشوران و روشن ضمیرانی اطلاق شده که از سلسلهٔ مه آبادیان باشند و از سلسلهٔ مه آبادیان سوشیانس‌های متعدد ظهور نموده‌اند تا آنکه اشو زرتشت کامل‌ترین سوشیانس پدیدار شده و آیین یکتاپرستی را تکمیل و در آن سلسله ختم کرده‌است.
ملک الشعرای بهار در منظومه آیینه عبرت در مورد این بخش از تاریخ می‌نویسد:
کز مهابادی شد ایران سال‌ها بهروز و شاد
بد نخستینشان اژوسس خسرو با فر و داد
شهر اکباتان به آئینی عجب بنیان نهاد
خود مهابادی مِدی‌دان سرزمین ماه، ماد
آب مهاباد از قنات بسیار معتبری در شهرستان نطنز (قنات کویر یا کبیر) و نیز چشمه‌ای در همین شهرستان (چشمه خالخالی) است که آب آن‌ها یک کاسه می‌شود و قریب شش فرسنگ را تا رسیدن به مهاباد می‌پیماید. داستان قنات مهاباد جالب است و حکایت از قدمت زیاد این شهر دارد. اهالی مهاباد می‌گویند که میلاجرد و ماه بانو خواهر و برادر بوده‌اند و برزو دلداده ماه بانو. این خواهر و برادر پس از حفر قنات، آب آن را به نسبت یک (برادر) و سه (خواهر) تقسیم می‌کنند و از سهم برادر روستای میلاجرد در همان محل قنات و از سهم خواهر، مهاباد در چند فرسنگ دورتر به سمت شرق متولد می‌شوند. مشکل دلدادگی برزو هم با همین قنات حل می‌شود. ماه بانو شرط ازدواج را این می‌گذارد که برزو در پیش جریان آب پرتوان قنات جوی باز کند و در این کار نماند و این جوی باز کنی فرسنگ‌ها ادامه می‌یابد تا ماه بانو با دیدن بوته خودروی گندمی دستور بس است را می‌دهد! مهاباد علی‌رغم قدمت کم‌نظیر تاریخی خود، آثار تاریخی زیادی ندارد و علت آن هم دو بار (به گفته اهالی) آب سیاه بالا آوردن که ظاهراً مکیده شدن به درون زمین و غرق شدن در لجن یا نفت خام بوده، است. آثاری از دو مهاباد نابود شده در پایین مهاباد فعلی و ضلع شمال شرقی آن بر جای مانده‌است. به هر حال، نکته درخور پژوهش این است که شواهد عدیده‌ای حکایت از آن دارند که اساساً محل زندگی خانواده رستم دستان، پهلوان نامدار ایرن، مهاباد و اطراف آن بوده‌است (به عنوان نمونه شهر کوچک هم جوار مهاباد، زواره، نیز نام برادر رستم را بر خود دارد و یکی از وجوه تسمیه احتمالی اردستان ارگ دستان می‌باشد).
زکریا بن محمد بن محمود قزوینی در کتاب خود آثارالبلاد و اخبارالعباد، می‌نویسد: مهاباد دهی است بزرگ نزدیک کاشان. و اهل آن از قدیم الایام شیعه دوازده امامی بوده‌اند. حسن بن علی بن احمد ملقب به باباافضل از اهل این ده بوده، ادیب شاعر و فاضل است.
غلامحسین خورشیدی استاد دانشگاه شهید بهشتی در «شبکه اجتماعی شاعران» در یک منظومه زیبا داستان مشهور تولد مهاباد را که مردم سینه به سینه نقل کرده‌اند، آورده‌است.
در سال ۱۳۱۵ بر اساس اقدام فرهنگستان وقت ایران و بنا بر پیشنهاد نادرست غلامرضا رشید یاسمی و تصویب فرهنگستان نام شهر ساوج بلاغ مکری آذربایجان غربی به مهاباد تغییر یافت و از این راه لطمه‌ای سخت به شناخت مهاباد اصفهان وارد آمد.
به هر حال، در قابوس‌ها و کتب تاریخی معتبر معانی مختلفی برای این نام ذکر شده‌است. نظر به اینکه در بسیاری از متون قدیمی، ماد و ماه به هم تبدیل شده‌اند و نمونه‌های زیادی در این زمینه وجود دارد به احتمال زیاد مهاباد یا ماه آباد شکل دیگری از ماد آباد باشد که به معنی سرزمینی است که توسط مادها آباد شده‌است.وبلاگ غلامحسین خورشیدی
از نظر توپوگرافی منطقه مهاباد صاف و منتهی به دشت کویر می‌گردد. اما در جنوب آن امتداد کوه خارزن با جهت غربی و شرقی کشیده شده‌است و به‌طور کلی از شمال به جنوب و از شمال شرقی به جنوب غربی شیب زمین افزوده می‌گردد. منطقه مهاباد از نظر پوشش گیاهی جزء ایران مرکزی محسوب می‌شود و پوشش گیاهی آن به علت نامساعد بودن آب و هوا، جنس خاک و قلت بارندگی فقیر و از نوع استپ بیابانی و نیمه بیابانی می‌باشد. این منطقه بعلت مسطح بودن و عدم ارتفاعات و همچنین اراضی کویری و شنزاری میزان بارندگی آن کمتر می‌باشد این منطقه دارای آب و هوای گرم و خشک و پوشش گیاهی فقیر می‌باشد و دارای تیپ گیاهی متفاوت از گونه‌های سالسون، اسفند، آشنان، تاغ، خارشتر، قیچ، لخ، شوره و گز می‌باشداین شهر بعلت واقع شدن در کنار کویر دارای آب و هوای بیابانی با تابستان‌های گرم و خشک و زمستان‌های سرد و خشک می‌باشد. میزان بارندگی کم و بیشتر آن در فصل زمستان است.
به‌طور کلی مهاباد در قدیم بلوک مستقلی را تشکیل داده و به تدریج جز اردستان به‌شمار آمده‌است اطراف آن مسطح و هموار و تا کویر فاصله زیادی ندارد. مهاباد دارای ۱۷ رشته قنات بوده و روستاهای اطراف مهاباد همه سر سبز و در آن کشاورزی می‌شده و جمعیت زیادی در آن‌ها زندگی می‌کرده‌اند. امروز بعلت خشک شدن قنوات بیشتر روستاهای اطراف یا خالی از سکنه شده یا جمعیتی مختصر را در خود جای داده‌است. در قسمت شمال و شمال شرقی مهاباد در حاشیه کویر روستاها و حتی شهرهای زیادی وجود داشته که بر اثر وزش بادها و حرکت دادن ریگ‌های روان ویا وقوع زلزله روستاها و مزارع در زیر خاک فرورفته و تلی از شن باقی‌مانده‌است. از نظر کشاورزی این منطقه یکی از حاصلخیزترین مناطق استان می‌باشد در قدیم مازاد غله این محل به یزد و کرمان و بنادر حمل گردیده‌است. امروزه نیز گندم و جو محصول عمده این منطقه می‌باشد که به سیلوها داده می‌شود. میوه‌هایش انار، انجیر به ندرت انگور، توت، زردآلو و آلوچه و محصول عمده از این میوه‌ها که به نقاط دیگر صادر می‌گردد انار و انجیر می‌باشد.
بافت تاریخی مهاباد شامل ۳۵ خانه تاریخی، ساباط، آب انبارها، یخچال قدیمی، حسینیه بزرگ مرکزی، مقبره پیر برحق و مقبره پیراویس در اجرای قانون حفظ آثار ملی ایران مصوب آبان ۱۳۰۹ و نظامنامه اجرای آن مصوب ۱۳۱۱، به شماره ۳۱۱۳۸ مورخ ۹۳/۸/۲۱ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده‌است.
در چند سال اخیر یکی از مطالبات مردمی و موضوعات پیگیری حوزه ورزش و جوانان توسط مسئولان شهر ساخت استخر شنای مهاباد می‌باشد .
همچنین تعدادی از صنایع در شهرک صنعتی مهاباد مشغول فعالیت می‌باشند.
مِیمه مرکز بخش میمه و شهری از توابع شهرستان شاهین‌شهر و میمه استان اصفهان است. این شهر در شمال استان اصفهان و با فاصله ۸۰ کیلومتری از دلیجان واقع شده‌است. معنای نام این شهر «می ناب انگور» است که وجه تسمیه آن وجود تاکستانهای وافر و با کیفیت بالای انگور می‌باشد که مرغوب‌ترین انگور در آسیاست. در ادوار پیش از اسلام مرکز تهیه و فروش شراب‌های خاندان‌های سلطنتی بالاخص دوره ساسانی بوده‌است.
محل مسکونی باستانی این شهر که هم‌اکنون قناتی بنام مزد آباد در کنارش وجود دارد و اشاره به قدمتی بیش از دو هزارو پانصد سال برای این شهر دارد. گویش راجی با لهجه خاصی بین مردمان این دیار در حال تکلم است که از زبان‌های باستانی ایرانی و بسیار زیباست.
از نکات مهم دیگر این منطقه وجود بزرگ‌ترین زیستگاه آهوی اصیل ایرانیست که در ۴۵ کیلومتری میمه در شهر موته واقع شده‌است.
همچنین وجود قنات جهانی مزدآباد که در سال ۱۳۹۵ به ثبت یونسکو رسیده‌است و از جاذبه‌های گردشگری ایران محسوب می‌شود.
از جاذبه‌های گردشگری دیگر می‌توان به مسجد جامع میمه، موزه مردم‌شناسی، میدان تعزیه، خانه‌های تاریخی و کوچه باغ‌های زیبا نام برد. غذای سنتی میمه کله گنجشکی می‌باشد.
بخش میمه شمالی‌ترین و بزرگ‌ترین بخش استان اصفهان و دارای سه شهر به نام‌های میمه، الایبید و وزوان و هفت روستای واجد حد نصاب تشکیل شورا به نام‌های زیادآباد، لایبید، خسروآباد، ونداده، حسن رباط پایین، لوشاب و موته می‌باشد. روستاهای مراوند، چقاده، رباط، قاسم‌آباد و سعیدآباد نیز روستاهای چندین خانواری این بخش محسوب می‌شوند؛ و دارای ۲۵٬۹۸۷ نفر جمعیت فعال می‌باشد.
وجه نام‌گذاری برای شهر میمه در نتیجه تجزیه کلمهٔ "میمه" به "می"+"مه" بوده که به معنای "شراب ناب" می‌باشد. قرینهٔ درستی این وجه تسمیه وجود تاکستان‌های فراوان در این منطقه بوده که احتمالاً مستوجب به عمل آمدن شراب انگور در قدیم می‌گردیده‌است. از لغت‌نامه‌های گوناگون و همچنین از قول مردم کنجکاو شهر میمه چنین بر می‌آید که قبل از ظهور اسلام، بر اساس عقاید دینی مردم و وفور تاکستان‌ها و باغ‌های انگور مردم به تولید «شراب و می» می‌پرداختند. عده‌ای از اهالی عقیده دارند شهر میمه در زمان محمدرضا پهلوی باغستان و میخانه بوده و «می» مصرفی پهلوی تأمین می‌شده‌است.
مرغوبیت و خوش‌طعمی «می» حاصله از انگور باغات میمه باعث گردیده که نام قبلی این منطقه از «هرمزآباد» به «می می» محل تولید «می خوب» یا «می ماه» تغییر نام دهد. در گوشه فرش‌های دست بافت قدیمی که در این منطقه پیدا شده‌است نیز نوشته شده‌است می می. پس از گذشت زمان کم‌کم اصطلاح «می می» به میمه تبدیل گردیده‌است.
مسجد جامع میمه دارای قدمت زیادی است از جملهٔ آثار تاریخی دیگر می‌توان به قلعهٔ بزرگ میمه اشاره کرد که متأسفانه اثری از آن دیگر به جای نیست. همچنین این شهر دارای حمام تاریخی زیبایی مربوط به عهد صفوی بانام حمام گُرده (حمام بزرگ) است. یکی از قدیمی‌ترین قنات‌های کشور به نام قنات مزدآباد با طول ۱۸ کیلومتر که در واقع رودخانه‌ای زیرزمینی است از دامنه‌های کرکس سرچشمه گرفته و با عمق میلهٔ چاه‌هایی با ارتفاع۸۰ متر آب را که کمتر در معرض تهدیدات خشکسالی نیز قرار گرفته‌است، به باغات حاصلخیز این شهر می‌رساند. این قنات با قدمتی ۲۵۰۰ساله، به عنوان یکی از قنات‌های ایران به ثبت میراث فرهنگی یونسکو رسیده‌است. دبی آب این قنات در حال حاضر ۱۲۰ لیتر در ثانیه‌است و از نظر کیفیت، براساس آزمایش‌های انجام شده توسط کارخانهٔ زمزم مشهد دارای سختی مفید و با مقیاس آب‌های معدنی برابری می‌کند.
از محصولات کشاورزی این شهر می‌توان به گندم، انگور، سیب، صیفی جات و غیره اشاره کرد.
انگور میمه یکی از خوش طعم‌ترین انگورها در کشور است که حتی انگور شیراز و تاکستان (که تنها به لحاظ شهرت شهر مشهور شده‌اند) به لحاظ طعم بعد از انگور میمه قرار دارند. جشنواره قنات و قالی نیز هر ساله در میمه برگزار می‌شود.
میمه همچنین نقطه آغاز مسابقه رالی ایران است که در آبان ۱۴۰۱ و از مسیر میمه، ورزنه، گاوخونی، ندوشن، تفت، رفسنجان، بم، و چابهار می‌گذرد.
نصراباد جرقویه، شهری است در بخش جرقویه سفلی که در جنوب شرقی شهر اصفهان قرار دارد. از مشاهیر این شهر می‌توان به اشرف نصرآبادی جرقویه‌ای اشاره کرد که در سال ۱۳۳۹ وفات یافته و در تخت فولاد مدفون گشته است.
نصراباد جرقویه در ۷۰ کیلومتری اصفهان در جنوب رشته کوه کلاه قاضی واقع شده‌است. قریب به 12000 نفر طبق سرشماری 1395 جمعیت دارد. اهالی آن به دو دسته تاجیک یا تازیک ( که شغل بیشترشان کشاورزی است) و عشایر که به عرب شهرت دارند تقسیم می‌شوند که اکثریت جمعیت عشایر می‌باشند. شغل غالب مردم کشاورزی و دامپروری می‌باشد.سوغات این شهر کشک،قارا و دیگر لبنیات محلی می باشد. این شهر پرجمعیت ترین شهر شهرستان جرقویه و پر جمعیت ترین شهر عشایر نشین استان اصفهان می باشد.
نوش‌آباد شهری از توابع شهرستان آران و بیدگل است که در شمال استان اصفهان ایران قرار دارد.
از جنوب با شهر کاشان و از شمال به کویر مرکزی ایران ارتباط دارد.
کتاب «الاعلاق النفیسه» ابن رسته (۲۹۰هجری) است. وی از نوش‌آباد به عنوان یکی از منزلگاه‌های راه بین ری و اصفهان نام می‌برد و این در حالی است که در این مأخذ اشاره‌ای به کاشان نشده‌است. همین موقعیت حیاتی نوش‌آباد بر سر شاهراه مرکزی ایران رهنمون ما به پیشینه تاریخی آن است (جغرافیای نوش‌آباد، ۱۳۹۴).
آنگونه که در کتاب تاریخ قم (نوشته شده در سال ۳۷۸ هـ ق) آمده‌است «انوشاباد این دیه را از بهر آن بدین نام کردند که یکی از اکاسره (ساسانیان) بدان ناحیت بگذشت به چشمه که آنجاست فرود آمد و آن چشمه و موضع را خوش یافت بفرمود تا به آنجا دیهی بنا نهاد و انوشاباد نام کردند.»
نوش‌آباد از انوشه (انوشه روان) به معنی بی‌زوال و جاویدان و بی‌مرگ می‌باشد. جایی که خوش و خرم است و روان جاویدی دارد (جغرافیای نوش‌آباد، ۱۳۹۴).
عبدالرحیم کلانتر ضرابی در کتاب تاریخ کاشان می‌گوید:تاریخ کاشان، عبدالرحیم کلانتر ضرابی، به کوشش ایرج افشار، صفحه ۳۲ و صفحهٔ ۱۳۱
«و از آنجا به قریه نوش‌آباد و از آنجا به قریه آران و از آنجا به قریه بیدگل و این سه قریه از قرا معتبره و از قصبات معظمه گرمسیر و در دامنه بند ریگ بین الشمال و المشرق و در یک فرسخی و یک فرسخ و نیم کاشان واقع هستند.»
مسجد جامع عتیق با مناره بلند و پر هیبتش در بخش مرکزی شهر تاریخی و در مجاورت محلی به نام تخته گاه قرار دارد.
منطقه کویری نوش‌آباد که دارای آثار متعدد تاریخی همچون قلاع گوناگون با نامهای جلال‌آباد، فخر آباد، دی مورچون، سی زان، و پوشش گیاهی خاکی مناسب جهت فعالیت‌های گردشگری است.
از صنایع دستی قدیم شهر مانند جولابافی، شعر بافی و پرورش کرم ابریشم اثری برجا نمانده ولی قالی بافی کماکان در چرخه اقتصادی و اجتماعی مردم نقش دارد. نوش‌آباد علاوه بر آثار ذکر شده، دارای ابنیه مذهبی همچون مسجد علی (بنا گردیده در دوران سلاجقه)، زیارت فیض آباد و پل تاریخی اسحاق آباد و چندین رشته قناتی است.جغرافیای نوش‌آباد، فخرآبادی، امیر، مرسل، 1394
نوش‌آباد در ارتفاع ۹۰۰ متر از سطح دریا و به مختصات جغرافیایی `۲۶˚۵۱ طول و`۰۵˚۳۴ عرض و در فاصله ۳ کیلومتری از شهر آران و بیدگل و ۷ کیلومتری از شهر تاریخی کاشان واقع شده‌است. این شهر دارای آب و هوای گرم و خشک در تابستان و سرد و خشن در زمستان است. نوش‌آباد دارای ۳۱ هکتار بافت تاریخی و طبق سرشماری سال ۱۳۹۵ دارای ۱۱۸۳۸ نفر جمعیت است.
وضع طبیعی آن به صورت دشت همواری است که عوارض طبیعی در آن به چشم نمی‌خورد.
آب و هوای این منطقه گرم و خشک با تابستانهای گرم و سوزان و زمستانهای سرد و خشک بوده و حداکثر دمای هوا در تابستان به ۴۸ درجه سانتیگراد و حداقل برودت هوا در زمستان به ۷- درجه سانتیگراد می‌رسد. بارش سالیانه حدود ۱۳۸ میلیمتر و میانگین دمای سالانه ۱۹/۹ درجه سانتیگراد است. اما دما در پاییز و بهار معتدل است.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۱۱٬۸۳۸ نفر (۳٬۷۰۷ خانوار) بوده‌است.
در منطقه نوش‌آباد بیش از ۵۰ اثر تاریخی وجود دارد که نیمی از آن در داخل بافت و نیمی دیگر در کویر این شهر قرار گرفته‌است که برخی از آثار تاریخی به شرح زیر است:
این شهر زیرزمینی به عنوان بزرگترین شهر زیرزمینی جهان معروف است که قدمتی ۱۵۰۰ ساله دارد و به دوره ساسانیان برمی‌گردد. این شهر زیرزمینی با وسعتی بیش از ۴ کیلومتر و در سه طبقه در عمق‌های ۴ الی ۲۱ متری از سطح زمین به وجود آمده‌است. کاربری این شهر در دوره‌ها احتمالاً متفاوت بوده به گونه‌ای که در دوران ساسانی تا صفوی و حتی زندیه بیشتر به عنوان پناهگاه یا جان‌پناه محلی برای اختفا و حفظ جان استفاده می‌شده به همین منظور همیشه در حال گسترش بوده‌است اما در دوران قاجار احتمال می‌رود بیشتر به منظور فرار از گرما در تابستان استفاده می‌شده‌است (جغرافیای نوش‌آباد، ۱۳۹۴).
معماری دست کند اویی (شهر زیر زمینی) که بی شک، شهر پیش از آن شکل گرفته، محلی برای اختفا در ادوار گذشته بوده و نشان از وجود نا امنی در منطقه و تفکر هوشمندانه ساکنان آن است. این معماری به صورت دالانهای تو در تو در کل زیر سطح شهر و حتی فراتر از آن در دوران ساسانی و اوایل دوران اسلام گسترده شده‌است.
قلعه خشتی که ضخامت دیوار آن نزدیک به ده متر است متعلق به دوره سلجوقیان و از جنس خشت خام وگل به مساحت یک هکتار و دارای ۹ برج دیده‌بانی است. این قلعه که نظامی بوده و از جمله استحکامات دفاعی شهر به حساب می‌آمده‌است، در اعصار بعدی، کاربری مسکونی پیدا کرده‌است. این قلعه در آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
۱۵۰۰ مترمربع مساحت و ۴۰۰ مترمربع زیربنا دارد و به دوره قاجاریه می‌رسد.
نیک‌آباد، مرکز شهرستان جرقویه در استان اصفهان است که در فاصله ۷۰ کیلومتری مرکز استان اصفهان واقع شده است. اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.
مردم این شهر از بازماندگان شهر بادگرد در دو کیلومتری شمال نیک آباد هستند که در شاهنشاهی ساسانی از رونق خاصی برخوردار بوده‌است. در فرهنگ عمید دربارهٔ بادگرد (بادغر) آورده شده‌است: جایی که در رهگذر باد باشد.
آتشکده مرکزی شمال غربی جرقویه در این مکان قرار داشت. ویرانه‌های آب انبار و آسیاب و بازار این شهر که سه کیلومتر درازا داشت تا سال ۱۳۰۰ پابرجا بوده‌است.علی شفیعی نیک آبادی، گرکویه (جرقویه) سرزمینی ناشناخته بر کران کویر، گلبن، زمستان ۱۳۷۲، صفحه۴۲ و ۴۳
با حمله مغول گروهی از مردم بادگرد که جان سالم به در برده بودند شهرک امین آباد را در سه کیلومتری غرب نیک آباد تأسیس کردند. مردم برای زنده نگه داشتن یاد و خاطره شهر بادگرد کشتزاری بادغرآباد را بر ویرانه‌های بادگرد ساختند. مردم امین آباد گیاه روناس را که در رنگرزی پارچه کاربرد داشت با خود از بادگرد آوردند و در این شهر به کاشت آن مشغول شدند و از این طریق این گیاه را به مناطق دوردست ایران صادر می‌کردند و روزگار می‌گذراندند. در روزگار صفویه به سبب وجود خشکسالی‌های بسیار و با از رونق افتادن جاده ابریشم که از این منطقه می‌گذشت؛ مردم این شهر مجبور شدند این منطقه را ترک کنند و به نیک آباد مهاجرت کنند. کشتزار حمدآباد بر ویرانه‌های شهر امین آباد ساخته شده‌است.علی شفیعی نیک آبادی، گرکویه (جرقویه) سرزمینی ناشناخته بر کران کویر، گلبن، زمستان ۱۳۷۲، صفحه۶۸ و ۶۹
گفته می‌شود در جایی که امروزه کوی بالای نیک آباد قرار دارد، دژ بزرگی از روزگار باستان بر جای مانده بود که در گویش گرکویه‌ای «ینگووا» نام داشت و دژی گبرنشین بوده‌است. کوچندگان به دژ ینگووا روی آوردند و به بازسازی آنجا پرداختند.
زبان محلی این شهر همان زبان «ولایتی یا زبان ورزنه ای» با تغییرات اندک است. ولایتی نوع زبان خاص است که نه ترکی نه لری و نه عربی است نه تنها جرقویه بلکه تمام منطقه با این زبان صحبت می‌کنند به عنوان مثال به کجا؛ کا و به پسر پوره گفته می‌شود
ینگ‌آباد برگرفته از واژه اَوستایی «یَنگهِه‌هاتِم» است که ریشه در تاریخ و فرهنگ ایران باستان دارد. دکتر محمدابراهیم باستانی پاریزی، واژه «ینگووا» را به چم آبادی نو و برگرفته از «یانگهوا» در پارسی باستان می‌داند.
نخستین کلنگ تأسیس بیمارستان خیریه امام خمینی جرقویه اصفهان در زمین به مساحت تقریبی ۱۲/۵ هکتار در تاریخ خرداد ماه ۱۳۶۱ به زمین زده شد و با تلاش حاج شیخ حسن صانعی و همکاری دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با زیر بنای اولیه ۳۵۷۳ متر مربع در فاصله ۷۰ کیلومتری جنوب شرقی اصفهان در شهر نیک آباد جرقویه احداث و تجهیز در تاریخ ۱۳۷۵/۸/۱۲ افتتاح گردید.
دشت جهان نام شهرک باستانی است که در زمان ساسانیان تأسیس شده‌است. این شهرک از شهرک‌های وابسته به شهر بادگرد در سرزمین گرکویه بشمار می‌رفت و در روزگار روایی خود از اپاختر (شمال) شهر نیک آباد امروزی تا نیمروز روستای سیان کنونی گسترش داشته و دارای سه کوی بزرگ به نام‌های مزداوا، سوری و دشت آسمان بوده‌است.
این شهرک باستانی همزمان با ویران شدن شهر بادگرد در زمین لرزه سال ۷۲۴ خورشیدی ویران گردیده‌است.علی شفیعی نیک آبادی، گرکویه (جرقویه) سرزمینی ناشناخته بر کران کویر، گلبن، زمستان ۱۳۷۲ بقایای شهرک باستانی دشت جهان در آستانه نابودی است و نیازمند توجه مسئولان است.
۱۵. بیمارستان امام خمینی نیک آباد https://web.archive.org/web/20170930131606/http://emkh.ir/pages/tarikhche/
وَزوان شهری در منتهی‌الیه شمالی استان اصفهان و در بخش میمه شهرستان شاهین‌شهر و میمه ایران واقع است.
تلفظ نام وزوان در شکل قدیم‌ترش وجگون و وژگون بوده‌است. اهالی وزوان به زبان فارسی پهلوی راجی که یکی از زبان ها در دسته زبان‌های ایران مرکزی است سخن می‌گویند.وزوان شهری کهن در شمال اصفهان. یکشنبه ۱۸ اسفند ۱۳۹۲. ۲۰۱۴. روزنامه اطلاعات. رضا رصاف وزوان Accessed October 19 2018. . زبان‌های ایران مرکزی ادامه زبان مادی هستند که در دوران باستان در این مناطق رواج داشته‌است.
در این شهر حدود ۲۰ سال پیش به کمک افراد خیر دانشگاه پیام نور مرکز وزوان تأسیس شد که سالانه بیش از ۱۰۰۰ دانشجو تربیت می‌کند. همچنین این شهر ۷ آموزشگاه دارد که قسمت اعظم آن‌ها توسط افراد خیر ساخته شده‌است. این شهر ۱ گرمابه بسیار قدیمی داشت که بازسازی شده‌است. این شهر دارای ۳ گلزار شهدا است. پارک لاله وزوان در حاشیه جاده اصلی تهران ـ اصفهان قرار گرفته و روزانه هزاران مسافر و راننده در این مکان اسکان موقت می‌یابند و استراحت می‌کنند.
شهر وَزوان در منتهی‌الیه شمالی استان اصفهان و در ۳۳ درجه و ۲۴ دقیقه عرض شمالی از خط استوا و ۵۱ درجه و ۱۱ دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار دارد. این شهر از شمال به شهر میمه و از شرق به کوه‌های کرکس از بلندی فلات مرکزی ایران محدود است و از جنوب به شاهین شهر و از غرب به شهرستان‌های گلپایگان و نجف آباد محدود می‌شود. فاصله شهر تا اصفهان ۸۵ کیلومتر و تا شاهین شهر ۷۰ کیلومتر و تا تهران ۳۱۴ کیلومتر می‌باشد
وَزوان در دشتی نیمه هموار در میانه دشت جلگه‌ای واقع شده و ارتفاع آن از سطح دریا حدوداً ۲۰۰۰متر می‌باشد. موقعیت جغرافیای شهر موجب شده که این شهر دارای تابستان‌های گرم و خشک و زمستان‌های سرد و خشک باشد.
مساحت این شهر ۵۴۸ هکتار و جمعیت این شهر ۳۹۰۰ نفر است.
این شهر در چندین مرحله جابه‌جا شده‌است. از بزرگان شهر چنین شنیده می‌شود که در روزگاران قدیم بر اثر حوادث سیل و زلزله این شهر و آبادی کاملاً ویران شده‌است شهری که وجگون نامیده می‌شده‌است. از دیگر آثار این شهر قلعه‌ها و باروها است.
نقاط مسکونی قدیم این شهر که اکنون به دشت و محل کشاورزی تبدیل شده‌است، ده سفید، ده دانه، باغستان سرآبچر (مظهر قنات) گشکن نام دارد. از دیگر آثار این شهر قنات تاریخی و بسیار کهن وزوان است که یکی از ۳ قنات مهم در خاورمیانه به‌شمار می‌آید. در این قنات، دو رشته به طول ۲۰ کیلومتری با آب‌انباری بی‌نظیر به قدمت ۲۵۰۰ تا ۳۰۰۰ سال پیش‌بینی شده‌است. قنات دیگری که محلی و کوچک است به نام قنات نو معروف است که بعدها ساخته شده‌است. در حاشیه این شهر نیز چشمه‌هایی جاری بوده که خشک شده‌است. چشمه مرغ‌آباد و چشمه گُرمو در شعاع ۱۵ کیلومتری کاروانسرای شاه‌عباسی وجود دارد که از آثار دوره صفویه است.
در کتب تاریخی، شهر وَزوان به نام‌های راجان و واجان آمده‌است. وَزوان با پسوندِ وان به معنی چشمه و محل آب، مقسّم آب و محل تقسیم آب است. در کتاب فرهنگ دهخدا در مورد شهر وَزوان، وجه تسمیه شهر وَزوان به معنی "وزیدنِ باد" یاد شده‌است.
از بقایای آثار تاریخی در دوره‌های تاریخی هسته اولیه شهر وَزوان نشانگر آن است که این منطقه از قرن دوم و سوم هجری به بعد مسکونی و آیاد بوده‌است. پس از پیدایش اسلام و از رونق افتادن آتشکده‌ها، مردم ساکن قلعه مستقر در تپه‌های شمال شهر فعلی (هسته اولیه شهر وَزوان) آنجا را رها کرده و در غرب قلعه باستانی، شهر نوین وَزوان را پایه‌گذاری نمودند. درتپه‌های شمال شهر وَزوان محل مسکونی بزرگی بوده‌است که به دلایل نامعلومی تخریب گردیده‌است.
از نظر هویت شهر، شهر از دیدگاه تاریخی یکی از شهرهای قدیمی استان بوده که بسیاری از جلوه‌ها و نمادهای باستانی از جمله آتشکده معروف وَزوان و بسیاری از سازه‌ها و دژهای قدیمی خود را بر اثر بی‌توجهی مسئولان از دست داده‌است.
از دیگر آثار کهن این شهر ساختمان‌های قدیمی و خشتی و گلی است. یک ساختمان قدیمی شامل چند اتاق؛ طاقدار، پستو، نانوایی، دستشویی، محل نگهداری گوسفندان، محل نگهداری مرغ، محل نگهداری سگ، محل نگهداری اسب و الاغ، محل پارچه‌بافی، محل نگهداری گندم و خشکبار و محل نگهداری آرد، محل نگهداری سیب‌زمینی، و محل نگهداری علوفه گوسفندان است.
این شهرستان دارای شخصیت‌های روحانی بوده که معروفترین آن‌ها آخوند عبدالکریم گزی مؤلف کتاب تذکره القبور، ملامحمدنقی گزی و ملا مهدی گزی و ملا محمد باقر معروف به ابوالفقراء صاحب کتاب کنزالفقراء و شعراء معروفی چون جنتی گزی و درویش عباس گزی با بیش از ۱۳ هزار بیت از اشعار گوناگون با زبان گزی و هنرمندان چون رزاقی گزی در شهر گز زندگی می‌کرده‌اند.
محصول کشاورزی وزوان بیشتر گندم و جو، سیب‌زمینی، علوفه، زرشک، انگور و زعفران است. در قدیم نیز پنبه‌کاری و چغندرکاری مرسوم بود که اکنون کشت نمی‌شود. صنعت وزوان صنایع قدیم و دستی، قالی‌بافی، پارچه‌بافی، ریسندگی، پشم‌ریسی، نخ‌ریسی، نمدمالی، گیوه‌دوزی، جاجیم‌بافی، آهنگری، ساخت چاقوی قالی‌بافی، چکش و تیشه، کارد و وسایل خانگی است. صنایع فعلی نیز تولید سنگ، تولید پودر آهک صنعتی که صادراتی است، روغن نباتی، و مواد پلاستیکی است. وزوان برای توسعه صنعت به همکاری و توجه مسئولین نیاز دارد.
کشاورزی شهر وَزوان در گذشته معروف بوده‌است. وجود قنوات متعدد در منطقه حاکی از سابقه طولانی و پرتحرک مردم در امر کشاورزی است. لیکن به واسطه خشک سالی‌های متوالی ونیز به واسطه عدم نگهداری و لایروبی بموقع، قنوات این شهر دچار کم‌آبی و رکود کشاورزی و از بین رفتن باغات و در نتیجه روی آوردن کشاورزان به شهرها وتغییرشغل آنهاراسبب شده‌است. محصولات عمده کشاورزی آن که به‌طور مختصر تولید می‌شود شامل:غلات، گندم و جو، صیفی جات، زرشک، گل محمدی و… می‌باشد. از محصولات سر درختی می‌توان به پرورش درختانی نظیر، بادام، به و… اشاره نمود.
از صنایع این شهر می‌توان سنگبری، قلم زنی، معرق کاری و کشاورزی و دامداری را نام برد که بیشتر کارخانه‌های سنگبری در شهرک صنعتی نگین میمه قرار دارند.
"آسیابِ بان (آر بان)": که در ابتدای زمین‌های کشاورزی وَزوان قرار داشت و آب قنات بزرگ وَزوان مشغول به کار بوده.
"آسیابِ علی (آر علی)": با فاصله حدود ۵۰۰ متر از آسیاب بالا قرار داشت و با آب قنات بزرگ وَزوان که س از عبور از آسیاب بالا به این آسیاب می‌رسید کار می‌کرده.
"آسیابِ چاله‌مشته (آر چال‌مشته)": واقع در نزدیکی ضلع شمالی استخر فعلی حاجی‌آباد که این آسیاب هم با آب قنات بزرگ وَزوان کار می‌کرده.
"آسیاب کاسه (آر کاسه)": واقع در خیابان حافظ که با آب قنات قاسم‌آباد دایر بوده و به دلیل گود بودن و کاسه مانند بودن آن آن را آسیاب کاسه می‌نامیدند.
"آسیاب رئیس (آر رئییس)": واقع در جنوب رودخانه شهر وَزوان که فقط در فصل زمستان با آب قنات بزرگ وَزوان دایر بوده و در فصول دیگر فعال نبوده ـدلیل فعال بودن استفاده از آب‌های هرز زمستانی بوده)
"آسیاب دولت‌آباد (آر دولت‌آباد)": واقع در محدوده قنات خسروآباد و متعلق به خسروآباد.
"آسیاب قرقره (آر قرقره)": متعلق به قنات ونداده که در محدوده پاقلعه یا تپه تاریخی واقع بوده
نکته قابل توجّهی که در مورد قنات بزرگ و تاریخی وَزوان قابل ذکر است و کارشناسان میراث فرهنگی و کارشناسان ژاپنی یونسکو نیز آن را تأیید نموده‌اند در نقطه‌ای از قنات که بالای بند قنات است دو شکاف زیر زمینی (در اصطلاح محلی کِر) یا تنور آبی وجود دارد و پس از بند کردن آب، این شکاف‌ها، آب چهل لیتر در ثانیه ذخیره شده در پشت سد به مدت ۱۲۰ روز (از دهم آذر تا دهم فروردین سال بعد) را به مخازن بزرگی که در زیر زمین وجود دارد هدایت می‌کند و پس از گشایش دریچه‌های تعبیه شده در سد به تدریج آب ذخیره شده به صورت خود جوش و با کمک نیروی ثقل زمین، به چرخهٔ مصرف بازمی‌گردد. گنجایش کانال‌های قنات از پشت سد به طول ۸۰۰ متر با عرض یک متر و ارتفاع چهار متر ۳۲۰۰ =۴ ×۸۰۰ متر مکعب آب است ولی آبی که در پشت سد ذخیره می‌شود بر اساس قطر آبدهی قنات طبق معادله ۴۱۴۷۲۰ متر مکعب آب است که بیش از گنجایش کانال‌های قنات می‌باشد و میزان ۴۱۱۵۲۰ متر مکعب مازاد گنجایش کانال‌ها در مخازن زیر زمینی توسط تنورهای آبی مذکور ذخیره می‌گردد و با بازگشایی دریچه‌های سد، به مرور به چرخه مصرف وارد می‌شود.
قنات بزرگ و تاریخی وَزوان در یک لایهٔ رسوبی – سنگی قرار دارد که در طی سالیان متمادی با پایین رفتن سطح آب منطقه در دو طبقه یکی لایهٔ رسوبی که از مظهر قنات دارای ۳۵ کیلومتر طول و ۴۰/۱۸ متر عمق بوده که عمق آن در مادر چاه فعلی مشهود است. طبقهٔ زیرین قنات که آب در آن جریان دارد از کف آب رو تا ارتفاع ۲ متر و ۱۰ سانتیمتر در لایهٔ سنگی کوهستانی حفر شده‌است.بنا به گفته اهالی، این سیستم در حدود ۳۰۰۰ سال پیش ساخته شده و این قنات تنها قنات در تمام منطقه اصفهان است که بدین طریق آب زیرزمینی را ذخیره می‌کند. دکتر عبد الکریم بهنیا استاد دانشگاه اهواز در کتاب قنات سازی و قنات داری صفحهٔ ۱۳۹ چنین آورده‌است: «نگارنده در آبان ماه ۶۳ در قنات قدیم وَزوان واقع در بخش میمه شهرستان اصفهان، سیستم بسیار جالبی را که برای مهار کردن آب در فاصله زمانی اول آذر لغایت ۲۵ الی ۳۰ فروردین سال بعد به کار می‌رود مشاهده کرده استدر چهلمین اجلاس میراث جهانی یونسکو که ژوئیه ۲۰۱۶ در استانبول برگزار شد، یازده قنات ایرانی به عنوان بیستمین اثر ایران بر اساس دو معیار از ۶ معیار فرهنگی کمیته میراث جهانی شامل گواهی بی‌همتا یا دست‌کم استثنایی بر یک سنت فرهنگی و نمونه‌ای برجسته در معماری یا تکنولوژی که مرحله مهمی از تاریخ بشر را نشان دهد، در فهرست میراث جهانی قرار گرفت. پرونده ۱۱ قنات ایرانی با داشتن تکنولوژی متفاوت و با قدمت بیش از ۲۵۰۰ تا ۲۰۰ سال به یونسکو جهت ثبت جهانی ارائه شد و پس از بررسی و تأیید کارشناسان یونسکو این پرونده ثبت و در فهرست آثار جهانی قرار گرفت. یازده قناتی که ثبت جهانی شده‌اند، هرکدام به لحاظ قدمت، نوع معماری، عمق، طول و مشخصاتی از این دست، منحصر به فرد و بی نظیر هستند. قنات وزوان نیز به عنوان یکی از این قنات‌های یازده‌گانه در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید.[۵]
واقع در مراتع قسمت شرقی وَزوان (رباط آغاکمال) که یکی از کاروان سراهای باقی‌مانده از ۹۹۹ کاروانسرای بنا شده در عصر شاه عباس صفوی است.
در جنوب وَزوان قرار داشته و به گفته قدما قلعه‌ای در این محل واقع بوده که برجی از آن بر جای مانده بوده و در حال حاضر دیواره‌هایی از این برج باقی‌مانده که گویای وجود این قلعه است.
در قسمت شمال شرقی وَزوان واقع بوده و محل فعلی آن به پا قلعه معروف است. این قلعه متعلق به حَنبل، حاکم وَزوان در زمان امام محمد باقر بوده و پیش از آن نیز آتشکده‌ای (آتشکده وَزوان) در محل این قلعه دایر بوده‌است.
در این قبرستان آثاری از قبور زرتشتیان باستان وجود دارد که سنگ قبرهایی از آنان به جای مانده ولی قسمتی از آن در طرح خیابان جنب آن قرار گرفته و قبور زیادی از آن تخریب و از بین رفت؛ ولی با این حال هم اینک نیز شواهدی از آن موجود است.
حمام تاریخی وَزوان (حمام میرزا اَبوتراب وَزوان): که مشتمل بر دو حمام زنانه و مردانه بوده از نظر معماری و ساختمان و چه از نظر تفکیک زن و مرد یکی از آثار تاریخی و بی نظیر شهر وَزوان است.
یکی از مراکز نسبتاً قدیمی دانشگاه پیام نور است که مهر ماه ۱۳۷۱ در رشته مدیریت دولتی و جغرافیا که از طریق کنکور سراسری پذیرفته شده بودند فعالیت آموزشی خود را آغاز نموده‌است. اکنون پس از قریب به ۱۸ سال از عمر این دانشگاه، شاهد پیشرفت‌های قابل توجهی در حوزه‌های آموزشی، عمرانی، فرهنگی و پژوهشی می‌باشیم. در حال حاضر این دانشگاه جمعاً با ۲۱ رشته تحصیلی و ۳۰۰۰ نفر دانشجو مشغول به ادامه فعالیت است.
در سال ۱۳۴۸ هجری شمسی این مکان تحت عنوان مؤسسه فنی و حرفه‌ای کار خود را آغاز کرد. در سال ۱۳۵۸ با نام هنرستان فنی استاد دکترنجات الهی در قالب یک رشته (اتومکانیک) به فعالیت خود ادامه داد. با توجه به نیاز شدید جامعه به نیروهای فنی و جوان در آن زمان استقبال خوبی صورت گرفت وهنرجویان زیادی جذب این مرکز آموزشی شدند. با افزایش هنرجویان تمهیداتی اندیشیده و امکانات و منابع آموزشی جدید فراهم گشت در نتیجه در سال ۱۳۶۵ رشته ساختمان نیز به هنرستان اضافه شد. در سال ۱۳۷۵به بعد شاخه کارو دانش (رشته‌های :تعمیر موتورهای بنزینی- برق خودرو- کامپیوتر- ساختمان سازی) نیز ضمیمه مرکزفنی حرفه‌ای هنرستان شهید غفاری وَزوان گردید. تاکنون این مرکز توانسته نیروهای ماهر و توانمند زیادی را وارد بازار کار نماید.
ونک شهری در بخش مرکزی شهرستان سمیرم استان اصفهان ایران است. شهر ونک در ۱۹۰ کیلومتری اصفهان و در ۳۳ کیلومتری شهرستان قرار دارد دارای آب و هوای معتدل کوهستانی می‌باشد.
مردم ونک به زبان لری با لهجه بختیاری سخن میگویند
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این مکان ۱٬۶۶۵ نفر (۵۷۶ خانوار) بوده‌است.
از جاهای دیدنی این شهر عبات از ۱- امامزاده زیدبن علی در ۱۷ کیلومتری جاده ونک به سمیرم ۲- امامزاده معصومه خاتون در ۲ کیلومتری غرب شهر ۳- چشمه ناز ونک و منطقه شمس‌آباد ۴- سد کمانه ۵- مناطق دیدنی دیگر که شامل مناطق کشاورزی می‌باشد عبارت از ۱- عقدک ۲- سرتنگ ۴- چمه ۵- نخودان ۶- حنا علی شاه ۷- جسور ۸- مندک و سهران ۹- و اطراف خود شهر
چشمه ناز ونک یکی از پر بازدیدترین جاذبه‌های منطقه است که در فاصله ۱۷۵ کیلومتری جنوب استان و ۳۳ کیلومتری جنوب غربی شهرستان سمیرم قرار دارد و این چشمه از ارتفاعات کوه دالان که بزرگترین قله آن دارای ارتفاع ۳۴۹۲ متری است، در شهر ونک سمیرم سر چشمه می‌گیرد و با پیوستن به رودخانه شمس‌آباد منظره بکر و بی بدیعی را به وجود آورده‌است. چشمه ناز، تنگ ده، تنگ دالان و منطقه شمس‌آباد، کوه‌های سر به فلک کشیده همراه با باغ‌ها و جنگل‌های انبوه، منطقه توریستی و طبیعی زیبایی را ایجاد کرده‌است.
نام شهر به قولی برگرفته شده از گونه درختان جنگلی فراوان بنام ون (ون زار) می‌باشد که در نهایت به ونک تبدیل گردیده‌است. در لغت‌نامه مرحوم دهخدا وکتاب فرهنگ معین عنوان روستائی با بیش از سه هزار سکنه از توابع شهرستان سمیرم، استان اصفهان آمده‌است با وجود سنگ نوشته‌ها وسابقه تاریخی، دلالت بر قدمتی تا یکهزار سال پیش را دارا می‌باشد.
مدارک مکتوب به شرح زیر می‌باشد:
الله محمد علی
هذا القبر مرحوم [م]
الشهید الارحمته
الله بی بی بنت محمد
در تاریخ ماه رجب
سنه احد ستین ثمانیه [کذا]
متأسفانه اکثر کتاب‌های قدیمی ونک را چند سال پیش عتیقه خران شیرازی به یغما بردند و تعداد اندکی هم که احتمالاً موجود است در پستوها (انبارها) در تاریکی مطلق با گرد و خاک و نم و رطوبت دست و پنجه نرم می‌کنند.
شهر ونک با مختصات ۵۱ درجه و ۲۵ دقیقه طول شرقی و ۳۱ درجه و ۳۲ دقیقه عرض شمالی، در جنوب غربی استان اصفهان و در دامنهٔ ارتفاعات زاگرس مرکزی قرار گرفته‌است. فاصلهٔ ونک تاشهر اصفهان، از طریق شهرهای سمیرم و شهرضا حدود ۱۹۰ کیلومتر است. ونک و حومهٔ آن از شمال به شهرستان بروجن، از جنوب به شهرستان یاسوج، از شرق به شهرستان سمیرم و از غرب به شهرستان خانمیرزا، با مساحت ۵۰۰ کیلومتر مربع محدود می‌گردد.
شهر ونک را می‌توان یکی از مراکز غنی گردشگری به حساب آورد. دلیل آن را هم وجود هوای بسیار مطبوع در فصل بهار و تابستان دانست که به دور از دود و دم و ساختمان‌های شهرهای بزرگ بوده و منظره‌های طبیعی و بی نظیر خود را حفظ کرده‌است. دلیل دیگر را می‌توان، ارتفاع مناسب این منطقه از سطح دریا دانست و همچنین کوه‌ها و چشمه‌های بیشماری که آن را احاطه کرده‌است. آب و هوایی همانند مناطق شمالی کشور، ولی در مرکز ایران زمین. در فصل پاییز و زمستان نیز منظره‌های کم‌نظیری شکل می‌گیرد که چشم و روح هر بیننده‌ای را باز و شاد می‌نماید.
وجود مقبره‌های دو امامزاده، قدمگاه خواجه خضر، مناظر زیبای چشمه ناز، سد کمانه، دره قاش با چشمه و آبشار کوچک، تنگ امامزاده عقدک، چشمه‌های مزرعهٔ چمه، چشمه‌های جسور و اسفراهان، مزرعه شمس‌آباد محل تلاقی دو رودخانهٔ شمس‌آباد و گندمان، از صفحات زیبای این مجموعه است.
شهرداری شهر ونک سعی کرده‌است که با فراهم کردن امکانات اولیه (از جمله راهسازی‌های جدید، مناطق اسکان و . . .) برای گردشگران و سرمایه‌گذاران محترم، علاوه بر جلب رضایت خاطر ایشان، سهولت در دسترسی به مناطق مختلف این منطقهٔ بی نظیر را فراهم آورد.
با عنایت به موقعیت جغرافیایی و قرار گرفتن ونک و مزارع آن در دامنهٔ سلسله جبال زاگرس، آب و هوای این منطقه متنوع و معتدل می‌باشد. مزارعی که در ارتفاعات بالاتر واقع شده‌اند دارای هوای سردتر و آن‌هایی که در کف دره‌ها هستند هوای گرمتری دارند. شهر ونک و مزارع شمس‌آباد، تنگده (تنگدم)، حنادر و کشتنگان از نقاط گرمتر و مزارع نخودان، کمانه، چمه، اسفراهان و جسور از مناطق سردتر هستند. در نقاطی از دالانکوه و کوه بالا که نسا هستند در بیشتر سال‌ها غیر از سال‌های خسکسالی، برف هر سال، برف سال پیش را می‌بیند. در سال‌های قبل از ورود یخ و یخچال به ونک، در گرمای تابستان، مردم مشتری برف یخچال‌های کوه بالا بودند؛ عده‌ای برف‌ها را با اره می‌بریدند و مقداری از گیاه چویل را (برای عطر خوب آن) کنارش می‌گذاشتند و بر چهارپا حمل می‌کردند، آنان زمان رفت و برگشت را طوری تنظیم می‌کردند که بتوانند حدود ساعت ۱۱ صبح قبل از شدت یافتن گرمای تابستان برف سرد را به بازار بیاورند و به فروش برسانند. آن‌هایی که در تابستان برف و شیره خورده‌اند و همچنین کشاورزانی که در مزارع حنادر و کشتگان در گرمای تابستان گندم درو کرده‌اند بیشتر از دیگران خنکی آن برف‌ها را در ذایقهٔ خود حساس می‌کنند.
با توجه به کشاورزی بودن منطقه، نیاز به نصب دستگاه‌های هواشناسی در چند نقطهٔ منطقه احساس می‌شود. انتظار می‌رود ادارهٔ کل هواشناسی استان از بذل هر نوع مساعدت به این منطقهٔ محروم دریغ نورزد.
مرتفع‌ترین نقطهٔ منطقه کوه دارمه است و پس از آن کوه بالا (بین مزارع کمانه و اسفراهان)، کوه دالان با ارتفاع ۳۳۰۰ متر، کوه اشینه و کوه سیاه به ترتیب خودنمایی می‌کنند. کم ارتفاع‌ترین (پست‌ترین) نقطهٔ حومهٔ ونک از سطح دریا مزارع شمس‌آباد و تنگده (تنگدم) می‌باشد.
سعی بر آن داشتیم تا با به دست آوردن یک دستگاه جی پی اس ارتفاع نقاط مختلف منطقه را از سطح دریا مشخص کنیم که متأسفانه موفق نشدیم، امیدواریم در فرصت‌های بعدی به این مهم دست یابیم. (دستگاه جی پی اس قادر است ضمن برقراری ارتباط با سه ماهواره از هفت ماهوارهٔ موجود در فضا موقعیت جغرافیایی، طول و عرض و ارتفاع از سطح دریا، هر نقطه از کرهٔ زمین را با دقت زیاد محاسبه کند و نشان دهد.
چون پا بر خاک ونک گذاشتید از صخره‌ها، زمین‌های مزروعی و باغ‌ها که بگذرید منطقه را پوشیده از گیاهان وحشی اعم از بوته و درخت خواهید یافت. در بهاران شکوفه‌ها و گل‌ها در این سفره گسترده نعم الهی با طراوت و زیبایی هر چه تمامتر خود را به تماشای چشم‌های مشتاق می‌سپارند. نخست درختان این منطقه به شما معرفی می‌شود.
انجیر، بادام، بتک، بلوط، بنیو، بید (شامل بیدمشک، بید مجنون، بید معمولی، جربید که در بافت سبد به کار می‌رود)، پسته (به صورت محدود)، بنه- ون (پسته کوهی)، تاک، تبریزی، تربک، تیدره (تمشک)، توت، چنار، زردآلو، زربک (زرشک)، سیب (شامل گلاب بهاره، گلدان یا زرد، سیب رد یا قرمز، سیب محلی و …) سپیدار، شن، صنوبر، قژ، کژدرنگ، کل خنگ، کلک (زالزالک)، کی کم، کنده خیش، گردو، گویج (کویج) گینه همان گون است و چندین نوع متنوع دارد از آن جمله کتیرا، گزانگبین، گاوی، بزی، داری، کپی، گیلاس، رز (مو)، وهل (در مورد این درخت در جایی دیگر توضیحات بیشتر داده خواهد شد) هلو، هرزن (ارژن)، لیلی سور.
آب آشامیدنی و کشاورزی ونک و مزارع آن از سه طریق تأمین می‌گردد:
در محدودهٔ ونک بیشتر از یکصد چشمهٔ کوچک و بزرگ جاری است که در خشکسالی‌ها تعداد زیادی از آن‌ها کم‌آب یا به کلی خشک می‌گردند. اسامی چشمه‌ها به ترتیب الفبا به شرح زیر است: چشمه آقا (دشتک)، چشمه اندوقون (اندوقون)، چشمه امینی (عقدک)، چشمه اوگر (سرتنگ)، چشمه اوسه (چمه)، چشمه اسدالله (پی تل سرتنگ)، چشمه امامزاده معصومه (در صحن امامزاده)، چشمه الخاس (ماز هرزندون)، چشمه اسمی خان (مندک)، چشمه باغ گنجی (دالان)، چشمه بی کس (اسفراهان)، چشمه بید (دره بی چزی)، چشمه بیدهاشم (دره بی چزی)، چشمه بید (کمانه)، چشمه بنیویی (تنگ دالان)، چشمه بنیویی (تنگ سولجان)، چشمه باغ کاله پشتی (دره باغ کاله پشتی)، چشمه پینه زار (سهران)، چشمه پی تل (سرتنگ)، چشمه پس کوهک (سرتنگ)، چشمه پیازی (دالان)، چشمه تک او (دالان)، چشمه تاکی (تنگ دالان)، چشمه تنگ شرنا (دالان)، چشمه توه بچول (دشتک اسفراهان)، چشمه تنگوله (چمه)، چشمه تنگوله (چک زار)، چشمه تنگ اشکفت (نخودان)، چشمه تو رودخونه (پرچکون)، چشمه تنگ امامزاده عقدک (عقدک)، چشمه تنگ درپوله (جسور)، چشمه تلگن (تلگن)، چشمه جاغ جاغ (حنا علیشاه)، چشمه چاتی (پای گردنه سهران)، چشمه حنا علیشاه (حنای علیشاه)،
در این بخش گیاهان دارویی شناخته شده منطقه را به شما معرفی کرده و برابر بررسی‌های انجام شده چگونگی استفاده از آن‌ها را توضیح می‌دهیم. متأسفانه اطلاعات مکتوب قدمای ونک به دست نیامد اگرچه اکثر صاحبنظران، بر آنند که در ونک کتابی از زمان مرحوم کربلایی خسرو بزرگ و محمدخان جراح وجود داشته و مورد استفاده قرار می‌گرفته‌است، لذا اطلاعاتی که تقدیم شما می‌شود از نوع تجربی و سینه به سینه می‌باشد که امید است جوانان علاقه‌مند منطقه و همچنین دیگر متخصصان از این اطلاعات مختصر بهره جسته و در راه تأمین سلامت مردم گام‌های مؤثری بردارند و این گیاهان جایگزین مناسبی برای داروهایی شیمیایی شوند.
پس از مطالعه این قسمت که مردم ونک تجربه کرده‌اند، نظر شما را به اسامی گیاهان دارویی که آقای دکتر صفایی جمع‌آوری کرده‌اند جلب می‌کنم:
آندشت: این گیاه در کوه رگ اسپید می‌روید و بادبر (بادشکن) است. مزه تند شبیه پیاز دارد و بوته اش شبیه لیزک است.
اوشون ترکی: این گیاه شبیه گیاه مرزن جوش است و به شخص مبتلا به اسهال می‌خورانند.
اولیله: چای کوهی هم به آن می‌گویند. دم کرده آن را برای رفع دردهای شکم و کمر استفاده می‌کنند.
اووشون جیره یا ژیره: نوعی آویشن معطر گرم است که خاصیت بادبری دارد آن را به صورت دم کرده میل می‌کنند یا کوبیده برگ‌های آن را روی غذا به خصوص تخم مرغ آب‌پز می‌ریزند.
۱- لغت‌نامه دهخدا: ونک Vanak: جانوری است بی دم، کبود رنگ شبیه به گربه و به عربی وبر گویند. (برهان).
جانوری است شبیه و مانند گربه بی دم که به عربی وبر گویند (انجمن آرای ناصری)
ونک: دهی است از دهستان چناورد بخش آخوره شهرستان فریدن سکنه آن ۲۲۵ تن است (از فرهنگ جغرافیایی ایران، جلد ۱۰)
ونک: دهی است جزو بخش شمیران شهرستان تهران در ۸ هزار گزی شمال باختری تهران قرار گرفته و سردسیر است. تعداد ۸۰۶ تن سکنه دارد. آب آن از ۶ رشته قنات و در بهار از رودخانه اوین درکه حق آب دارد و محصول آن غلات، اسپرس، مختصر بن شن، توت، گردو، انار و انواع میوه جات است. توت ونک به خوبی معروف است. سابقاً در تابستان در حدود ۱۰۰ خانوار از تهران به این ده آمده و ساکن می‌شدند، اما اکنون ابنیه و عمارات بسیار در آنجا ساخته شده‌است و سکنای دایم در آن می‌کنند (از فرهنگ جغرافیایی ایران، جلد ۱۰)
ونک: قصبه بخش سمیرم بالا از شهرستان شهرضای اصفهان، سکنه آن ۳۰۰۰ تن است. (از فرهنگ جغرافیایی ایران، جلد ۱۰)
۲- فرهنگ معین: ونک: ده، بخش شمیران شهرستان تهران استان مرکز. در ۴ کیلومتری باختر تجریش و ۸ کیلومتری شمال باختر تهران. دامنه و سردسیر است و ۸۰۶ تن سکنه دارد. راه شوسه و آسفالته به تهران دارد.
ونک: قصبه‌ای از بخش سمیرم بالا]ی[ شهرستان شهرضا در ۴۶ کیلومتری شمال باختر سمیرم، کوهستانی سردسیر، ۳۰۰۰ تن سکنه دارد. آب از رود ونک، محصولش غلات و حبوبات است. شغل اهالی کشاورزی، گله داری و صنایع دستی محلی قالیچه و گلیم بافی است.
۳- فرهنگ فارسی عمید: ونک: (به فتح واو و نون) نگا، وبر.
وبر: ع (به فتح واو و سکون با) جانوری است کوچکتر از گربه، دارای موهای دراز و دم کوتاه و گوش‌های کوچک، در فارسی ونک هم گفته شده، یکی از روزهای سرمای پیرزن را هم می‌گویند.
۴- ونک در فارسی ناصری: در فارسنامه در فهرست اسامی نواحی بلوکات فارس آمده‌است: بلوکات سرحد شش ناحیه از سردسیرات فارس در میانه شمال و مغرب شیراز افتاده‌است. درازای آن از قریه کیفته تا گندمان ۲۱ فرسخ و پهنای آن از اسفدران تا قریه میمند فلارد ۱۴ فرسخ است. از قدیم تاکنون همیشه حکومت و ضابطی این بلوک با خوانین قشقایی بوده و تاکنون در تصرف داراب خان ایل بیگی قشقایی باقی است و این شش ناحیه از این قرار است:
سه منطقه در کشور با نام ونک ثبت شده‌است.
هرند، مرکز شهرستان هرند در استان اصفهان است که در ۸۵ کیلومتری شهر اصفهان واقع شده‌است.
ارتفاع این شهر از سطح دریا با شیب ملایمی از ۱۵۷۰متر در شمال شهر تا ۱۵۴۰ متر در جنوب شهر متغیّراست؛ و تابستانهایی گرم و خشک و زمستانهای سرد و خشک دارد. میزان بارندگی سالانه آن ۹۰ میلی‌متر و بارش برف به ندرت طی دی ماه می‌بارد. در گذشته‌ای نه چندان دور، ۱۷ رشته قنات به این شهر هویّت کشاورزی داده بود ولی به تدریج، با صنعتی شدن شهر، مردم به مشاغل صنعتی و اداری روی آوردند. این شهر دارای سه محلّهٔ تاریخی بنام‌های جول آباد، دَربه و شهیدیان (کُشته) است.
براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت شهر هرند برابر با ۷۷۲۸ نفر (۲٬۴۷۸ خانوار) بوده‌است.
دارای سومین آب انبار بزرگ دنیا و بادگیرهای قدیمی یخچال قدیمی، بازار و همچنین قنوات و برج‌های کبوتر خانه می‌باشد. مراسم سنتی عزاداری محرم نیز جزء جاذبه‌های این شهر طی دهه ابتدایی محرم است.
آستانه یک شهر در بخش مرکزی شهرستان شازند در استان مرکزی ایران است زبان مردم این نواحی زبان لری میباشد.اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.
این شهر را از آن جهت که امامزاده سهل بن علی متعلق به قرن چهارم ه‍. قhttp://www.yjc.ir/fa/news/4275653/امامزاده-سهل-بن-علي-ع-کیست و تعداد دیگری از مقبره‌های امامزاده‌ها در آن ساخته شد، در زمان صفویه، «آستانه» نامگذاری کردند
این شهر در قدیم کرج نام داشت و در دوره صفویه شاه اسماعیل صفوی دستور داد تا این آرامگاه (آستانه) را تعمیر کنند و پس از آن کرج را آستانه نامیدند.بر پایهٔ داده‌های از: وبگاه آستانه
آرامگاه سه تن از نوادگان علی بن ابی‌طالب با قدمتی بیش از هشتصد سال در این شهر قرار دارد.http://markazi.irib.ir/-/امام-زاده-سهل-بن-علی-استا-1 صدا و سیمای استان مرکزی
از جاذبه‌های طبیعی می‌توان به چشمه و غار دوخواهران، چشمه‌های کوه قرقدر مثل چشمه طلایی چشمه شیرین چشمه مروار و همچنین جنگل‌های حفاظت شدهٔ بلوط در ۶ کیلومتری و پیست اسکی پاکل در ۱۰ کیلومتری شهر که تا اواسط اسفند ماه پذیرای میهمانان است اشاره کرد. پارک حرم، اردوگاه امیرکبیر، حمام حاج ربیع، بنای تاریخی امامزادگان پیراسماعیل و طوغان ترک (نوه چنگیزخان مغول) و مناطق سرسبز اطراف شهر، از دیگر جاذبه‌های دیدنی آستانه می‌باشند.
جاذبه‌های تاریخی بسیاری نیز در آستانه وجود دارد و همچنین آثار تاریخی زیادی نیز تا به حال توسط مردم این شهر کشف شده‌است که می‌توان به سکه‌های طلا و انواع کوزه و خمره با نقش و نگارهای زیبا و… اشاره کرد.
آستانه شهری در دامنهٔ کوهستان است. این شهر از شهرهای مرتفع ایران محسوب می‌شود و سه رشته کوه اطراف این شهر را احاطه کرده‌اند و به همین دلیل یکی از نام‌های این شهر در گذشتهٔ «سه سوک» بوده‌است.
دمای هوا در زمستان غالباً زیر صفر و در تابستان نیز معتدل است است و بیشتر بارش برف و باران تقریباً از آبان ماه شروع می‌شود تا اوایل خرداد ادامه دارد.
آستانه در زمان ابودلف عجلی با شهرهایی مانند اصفهان برابری میکرد؛ داشتن منابعی مانند جاذبه های طبیعی باعث پر رونق شدن ومشهور شدن این شهر میشد مخصوصا با داشتن رود کم آب قره چای وبهره برداری از آن هم رشد نه چندانی در این زمینه داشت
معادن طلای آستانه از قدیمی‌ترین معادن طلای ایران به‌شمار می‌روند.
آستانه یکی از کهن‌ترین شهرهای ایران زمین بوده که در گذشته حتی دارای لباس اصیل و منحصر به مردم کرج ابودالف بوده‌است که اکنون در یکی موزه‌های عراق نگهداری می‌شود مردمان این شهر دارای فرهنگی غنی و منحصر به فردی می‌باشند و اغلب به شغل دامداری و کشاورزی مشغولند.
مردم استانه به زبان فارسی و زبان لری صحبت میکنند.
توره شهری در بخش زالیان شهرستان شازند استان مرکزی ایران است.اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.زبان مردم توره لری ثلاثی میباشد. توره در ۳۵ کیلومتری اراک و ۷۰ کیلومتری ملایر قرار دارد.
«تور» نام قبیله‌ای از طایفه آریایی‌ها بوده‌ است. توران به معنای سرزمین تور می‌باشد و کلمه «توره» نیز با پسوند «ه» به معنی سرزمین منتسب به تور می‌باشد.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۲٬۳۰۲ نفر (۷۲۲ خانوار) بوده‌است.
جمعیت هلال احمر استان مرکزی نیز یک پایگاه ثابت امداد جاده‌ای در توره دارد که در ۴۵ کیلومتری جاده اراک به ملایر قرار گرفته و در سال ۱۳۸۰ تأسیس شده‌است.
خُنداب. شهری است در شهرستان خنداب استان مرکزی ایران.اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ. جمعیت شهر خُنداب طبق آمارگیری جامع سال ۱۳۹۰ در حدود ۷٬۷۵۳ نفر بوده‌است.
شغل اصلی ساکنان این منطقه کشاورزی و باغداری می‌باشد. کارخانه تأسیسات آب سنگین اراک (خنداب) در ۵ کیلومتری این شهر واقع شده‌است. یک رودخانه به نام قره چای از میان این شهر عبور می‌کند که به دلیل استفاده‌های بیش از حد برای مصارف کشاورزی و همچنین خشکسالی‌های پی در پی و کاهش سطح آبهای زیر زمینی، به یک رودخانه فصلی تبدیل شده‌است.
خنداب از سه محله تشکیل شده‌است که اکثراً به زبان ترکی سخن می‌گویند.http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=20854بخشی دیگر از مردم این شهر نیز لر می‌باشند.که عمدتاً در منطقه شراو (بخش قره چای) و روستای‌های هم‌مرز ملایر و شازند زندگی می کنند.
مهم‌ترین محصول این منطقه انگور می‌باشد که به صورت کشمش فراوری شده‌است. باغات سیب و گوجه از دیگر محصولات این منطقه است. همچنین لوبیا، گندم و یونجه کشت می‌شود.
دراین منطقه اکثر باغداران انگور محصولات خود را به صورت تیزاب کشمش می‌کنند و به کارخانه‌های غربال گری و تولید کشمش جهت صادرات به کشورهای دیگر می‌فرستند. درگذشته نه چندان دور مردم این منطقه معمولاً به صورت خودکفا امرار معاش می‌کردند از کشت تمام محصولات غلات و گندم تا پخت نان و پرورش حیوانات خانگی برای استفاده از لبنیات و گوشت و پشم
در گذشته علاوه بر خانه نگهداری حیوانات به بافتن فرش دستی نیز انجام می‌دهند. اما با گذشت زمان، صنعتی شدن، و فقط در بعضی از مناطق کوچک این شهرستان می‌توان بافت قبلی و زندگی روستایی را مشاهده کرد.
این شهرستان هم‌اکنون دارای مراکز عالی و دانشگاهی معتبر نیز می‌باشد.
این شهرستان از ۴ دهستان و دو شهر تشکیل شده‌است شهرهای خنداب و جاورسیان و دهستان‌های جاورسیان سنگ سفید
اناج خنداب دهچال و پیش از اینکه به مرکز شهر تبدیل شود جزو بخش وفس بوده‌است. این شهر دارای مراکزی مانند مرکز خدمات بهزیستی (+ زندگی) کد ۳۰۲۵، مرکز اندیشه طلایی در زمینه مددکاری مددجویان بهزیستی و خدمات روان‌شناسی و ژنتیک برای تمام عموم مردم است، از دیگر مراکز آن می‌توان به مرکز خدمات الکترونیکی قضایی و دفتر اسناد رسمی ۱ و ۲ و مرکز گفتار درمانی و کار درمانی اشاره کرد.http://www.arak.ir/دربارهاستان/شهرهایاستان/شهرخنداب.aspxکرد و پراکندگی او در گستره ایران زمین - ح. بهتویی - ۱۳۷۷ - تهران.
سه ریشه برای معنی خنداب می‌توان متصور بود:
براساس اسناد و مدارک موجود، قدمت خنداب به بیش از ۱۲۰۰ سال قبل می‌رسد که ابوالفرج قدامه بن‌جعفر کاتب بغدادی متوفی سال ۳۲۷ ه‍.ق) ‏در کتاب خود در ذکر راه‌های منتهی به شهر کرج (ابودلف) چنین بیان می‌کند:
از همدان به کرج از راه رستاق شراء، از همدان به جود پنج فرسنگ، از جود به خنداب هفت فرسنگ، از خنداب به سیان هفت فرسنگ و از سیان به کرج پنج فرسنگ، پس از همدان تا کرج ۲۷ فرسنگ راه است.
از این سند تاریخی به قدمت سابقه تاریخی خنداب پی می‌بریم و مهم‌تر آن که خنداب در سال ۳۲۸ ه‍.ق) یعنی بیش از ۱۱ قرن قبل در محله کنونی و به همین نام بوده‌است.
دلیجان یک کالسکه بزرگ با دو در و چند پنجره است که برای حمل مسافر و چمدان‌های آن‌ها استفاده می‌شود.دهخدا، علی‌اکبر. "لغت‌نامه دهخدا". مدخل «دلیجان» این وسیله نقلیه، از اوایل قرن هجدهم میلادی در اروپا متداول گردید. دلیجان‌های اولیه را چهار یا شش اسب می‌کشیدند که در فواصل معینی با اسب‌های تازه‌نفس جایگزین می‌شدند. در اوایل قرن نوزدهم میلادی، دلیجان‌ها متداول‌ترین وسیلهٔ حمل مسافر بودند و از آن‌ها برای حمل محموله‌های پستی نیز استفاده می‌شد.
دلیجان‌ها یک نماد و سمبل بسیار شناخته‌شده از غرب وحشی هستند که در همه فیلم‌های وسترن حضور دارند.
تا اواخر قرن ۱۸ میلادی، دلیجان‌ها با سرعت متوسط حدود حرکت می‌کردند که میانگین مسافت پیموده شده در طی روز می‌توانست چیزی حدود باشد.Waymarking.com با بهبود جاده‌ها و فراگیر شدن فنرهای فولادی، سرعت دلیجان‌ها افزایش یافت. در سال ۱۸۳۶ میلادی، یک سفر برنامه‌ریزی‌شده توسط دلیجان در طول شب و بدون چراغ از مبدأ لندن به ساعت ۱۹:۳۰ و رسیدن به بندر لیورپول در ساعت ۱۶:۵۰ روز بعد ثبت شده‌است. مسافت حدود این سفر با توجه به ساعت حرکت و رسیدن به مقصد، نشان داد که میانگین کلی سرعت ۲ برابر شده و به حدود رسیده‌است که شامل توقف برای تعویض اسب‌های خسته هم می‌گردید.
رازقان شهری در بخش خرقان شهرستان زرندیه استان مرکزی ایران است. از جنوب طی جاده‌ای به غرق‌آباد متصل می‌شود.
این شهر بر اساس کتاب «تاریخ مردم ایران - ایران قبل از اسلام» اثر عبدالحسین زرین‌کوب از سرزمین کهن مادها بوده‌است.قلب تاریخ در این خانه می‌تپد ایسنا زبان مردم این شهر مانند سایر روستاهای بخش خرقان ترکی میباشد
زاویه شهری در بخش مرکزی شهرستان زرندیه استان مرکزی ایران است. جمعیت این شهر در سال ۱۳۹۵ برابر با ۶،۰۲۷ نفر بوده است.زاویه در لغت به معنای گوشه مهد پرورش علما می باشد.
از افراد برجسته این شهر می توان به آیت الله سید ابوالفضل میرمحمدی اشاره کرد که نماینده استان تهران در مجلس خبرگان رهبری بودند .
شهر زاویه که در ۴۵ کیلومتری شهر ساوه و تقریباً ۷۰ کیلومتری تهران واقع شده است که سبب شده است شهرک صنعتی این شهر مکان مناسبی برای سرمایه گذاری و اشتغال زایی باشد.شهرک صنعتی بزرگی که کارخانه هایی مثل اتوبوس سازی و آمبولانس سازی در آن فعالیت میکردند.
اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران:
غَرق‌آباد شهری دربخش نوبران زبان این محل ترکی آذربایجانی شهرستان ساوه استان مرکزی ایران است و در ۵۰ کیلومتری جاده ساوه به همدان قرار دارد.
فَرمَهین یکی از شهرهای استان مرکزی در ایران است. این شهر در ۴۳ کیلومتری شمال اراک قرار دارد و حدود ۴۰ سال قبل از پیوند دو روستای فرمهین و شاه آباد پدید آمد. برخی این شهر را با فراهان اشتباه میگیرند باید گفت که فراهان دشتی بزرگ در این منطقه است با روستاها و آبادی های مختلف که مرکزیت این دشت شهرستان فرمهین است و از شهرهای دیگر دشت فراهان امروز تلخاب و خنجین میباشد.
نام فَرمَهین در گذشته تغییرات زیادی داشته چون:
پَرمَهین_پَرمَن_فرَمَن_ و حال هم فَرمَهین شده‌است.
که در کُتب تاریخی روستاهای همجوار فرمهین همانند روستای جونوش که در گذشته گونوش می‌بوده. ویا روستای دستجان که در گذشته دستگان می‌بوده. ۳
در قدیم فرمهین نام یکی از بخش‌های شهرستان اراک نیز بوده‌است و جمعیت فراهان و فرمهین بسیار بیشتر بوده چنانچه در لغت نامه دهخدا آمده‌است: