moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
ساخت معبد دوم حدود ۵۲۰ پیش از میلاد تمام گشت. پارس‌ها بر این منطقه به عنوان استانی یهودی حکومت می‌کردند، که در قرون پنجم تا چهارم پیش از میلاد حدود ۳۰۰۰۰ نفر جمعیت را در خود جای داده بود.
در سالهای ۶۳۴–۶۴۱ میلادی، خلافت راشدین شام را فتح کرد. شش قرن بعد، کنترل منطقه بین خلفای اموی، عباسی، فاطمی و متعاقباً سلجوقیان و ایوبیان تقسیم شد. جمعیت این منطقه طی چندین قرن آتی به شدت کاهش یافت و از حدود ۱ میلیون نفر در دوره روم و بیزانس به حدود ۳۰۰۰۰۰ نفر در اوایل دوره عثمانی رسید. در کنار این کاهش جمعیت، مهاجرت غیر مسلمانان، مهاجرت مسلمانان و گرایش‌های محلی به اسلام، روندی پیوسته از عربی سازی و اسلامی شدن را در پی داشت.Broshi, M. , & Finkelstein, I. (1992). پایان قرن یازدهم، جنگ‌های صلیبی را به همراه داشت، تاخت‌وتاز صلیبیون مسیحی که توسط پاپ حمایت می‌شد، با هدف فتح و خارج کردن کنترل اورشلیم و سرزمین مقدس از دست مسلمانان و ایجاد کشورهای صلیبی آغاز شد. ایوبیان صلیبی‌ها را قبل از اینکه حکومت مسلمانان به‌طور کامل توسط سلاطین مملوک مصر در سال ۱۲۹۱ احیا شود، عقب راندند
از زمان آغاز دیاسپورای یهودی، بسیاری از یهودیان آرزوی بازگشت به «صهیون» و «سرزمین اسرائیل» را داشته‌اند، "Zionism, the urge of the Jewish people to return to Palestine, is almost as ancient as the Jewish diaspora itself. اگرچه میزان تلاشی که باید برای چنین هدفی صرف شود، محل مناقشه است. در طول قرن شانزدهم، جوامع یهودی در چهار شهر مقدس - اورشلیم، طبریه، الخلیل و سافد - پا گرفتند و در سال ۱۶۹۷، خاخام یهودا هاچاسید گروهی متشکل از ۱۵۰۰ یهودی را به اورشلیم هدایت کرد. در نیمه دوم قرن هجدهم، مخالفان حسیدیسم در اروپای شرقی، معروف به پروشیم، در فلسطین ساکن شدند.
اولین موج مهاجرت یهودیان مدرن به فلسطین تحت فرمانروایی عثمانی، معروف به الیه نخستین، در سال ۱۸۸۱ آغاز شد، زیرا یهودیان از قتل‌عام در اروپای شرقی فراری بودند. اگرچه جنبش صهیونیسم قبلاً در عمل وجود داشته‌است، اما همواره تئودور هرتزل، روزنامه‌نگار اتریشی-مجارستانی به عنوان بنیان‌گذار صهیونیسم سیاسی "How did Theodor Herzl, an assimilated German nationalist in the 1880s, suddenly in the 1890s become the founder of Zionism?" شناخته می‌شود، جنبشی که به دنبال ایجاد یک کشور یهودی در سرزمین اسرائیل بود، بنابراین راه‌حلی را برای به اصطلاح مسئله یهود ارائه کرد. در سال ۱۸۹۶، هرتزل اثر خود به نام "Der Judenstaat" ("دولت یهود") را منتشر کرد و دیدگاه خود را از یک دولت یهودی در آینده ارائه کرد. سال بعد او ریاست اولین کنگره صهیونیستی در بازل سوئیس را بر عهده گرفت. آلیه دوم (۱۹۰۴–۱۹۱۴) پس از قتل‌عام کیشینف آغاز شد. حدود ۴۰۰۰۰ یهودی در فلسطین سیهودیان اکن شدند، اگرچه تقریباً نیمی از آنها در نهایت آنجا را ترک کردند. هر دو موج اول و دوم مهاجران عمدتاً یهودیان ارتدوکس بودند،. اگرچه آلیه دوم شامل گروه‌های سوسیالیستی بود که جنبش "کیبوتص" را تأسیس کردند. اگرچه مهاجران آلیه دوم عمدتاً به دنبال ایجاد سکونتگاه‌های زراعی جمعی بودند، اما در این دوره ، تل آویو به عنوان اولین شهر یهودی برنامه‌ریزی شده در سال ۱۹۰۹ تأسیس گردید. در این دوره همچنین شبه نظامیان مسلح یهودی ظهور کردند که اولین آنها بار-گیورا نام داشت و که در سال ۱۹۰۷ تأسیس شد. دو سال بعد، سازمان بزرگتر هاشومر به عنوان جایگزین آن تأسیس گردید.
در سال ۱۹۱۷، در خلال جنگ جهانی اول، آرتور بالفور، وزیر امور خارجه بریتانیا، بیانیه بالفور را برای لرد روچیلد، رهبر جامعه یهودیان بریتانیا ارسال کرد که در آن اعلام شده بود که بریتانیا قصد دارد یک " خانه ملی " یهودی را در فلسطین برپا کند.
آلیه سوم (۲۳–۱۹۱۹) و آلیه چهارم (۲۹–۱۹۲۴) ۱۰۰۰۰۰ یهودی دیگر را به فلسطین آورد. ظهور نازیسم و آزار و اذیت فزاینده یهودیان در اروپای دهه ۱۹۳۰ منجر به ظهور آلیه پنجم با هجوم یک چهارم میلیون یهودی شد. این یکی از دلایل اصلی شورش اعراب در سالهای ۱۹۳۶–۱۹۳۹ بود که در واکنش به ادامه مهاجرت یهودیان و خرید زمین آغاز گردید. صدها یهودی و پرسنل امنیتی بریتانیا کشته شدند، در حالی که مقامات قیمومیت بریتانیا در کنار شبه نظامیان صهیونیست هاگانا و ایرگون ۵۰۳۲ عرب را کشتند و ۱۴۷۶۰ نفر را زخمی کردند، که منجر به کشته شدن بیش از ده درصد از جمعیت مرد بزرگسال عرب‌های فلسطین شد و تعدادی مجروح، زندانی یا تبعیدی بر جای گذاشت.Khalidi, Walid (1987). انگلیسی‌ها با کتاب سفید ۱۹۳۹ محدودیت‌هایی را برای مهاجرت یهودیان به فلسطین وضع کردند، در حالی که کشورهای سرتاسر جهان پناهندگان یهودی را که از هولوکاست فرار می‌کردند طرد می‌کردند، یک جنبش مخفی موسوم به الیه بت برای آوردن یهودیان به فلسطین سازماندهی شد. در پایان جنگ جهانی دوم، جمعیت یهودیان فلسطین به ۳۱ درصد از کل جمعیت افزایش یافت.Government of Palestine, Department of Statistics, Village Statistics, 1945.
پس از جنگ جهانی دوم، بریتانیا خود را تا سطوح محدودی در نبرد با کمپین چریکی یهودی بر سر محدودیت‌های مهاجرت یهودیان دید. هاگانا در یک مبارزه مسلحانه علیه قوانین حکومت بریتانیا به ایرگون و لحی پیوست. در همان زمان، صدها هزار نفر از بازماندگان و پناهندگان یهودی هولوکاست به دنبال زندگی جدیدی به دور از جوامع ویران شده خود در اروپا بودند. هاگانا در برنامه‌ای به نام آلیه بت که در آن ده‌ها هزار پناهجوی یهودی سعی کردند با کشتی وارد فلسطین شوند، تلاش کرد تا این پناهندگان را به فلسطین بیاورد. بیشتر کشتی‌ها توسط نیروی دریایی سلطنتی توقیف شدند و پناهجویان توسط بریتانیایی‌ها جمع‌آوری و در اردوگاه‌های واقع در اتلیت و قبرس قرار تحت بازداشت گرفتند.
در ۲۲ ژوئیه ۱۹۴۶، ایرگون، مقر اداری بریتانیا برای فلسطین را که در بال جنوبیThe Terrorism Ahead: Confronting Transnational Violence in the Twenty-First | By Paul J. Smith | M.E. Sharpe, 2007 | p. 27 هتل کینگ دیوید در اورشلیم قرار داشت، بمباران کرد."Encyclopedia of Terrorism", Harvey W. Kushner, Sage, 2003 p. 181Encyclopædia Britannica article on the Irgun Zvai LeumiThe British Empire in the Middle East, 1945–1951: Arab Nationalism, the United States, and Postwar Imperialism. در مجموع ۹۱ نفر از ملیت‌های مختلف کشته و ۴۶ تن نیز مجروح شدند.Clarke, Thurston. این هتل محل دبیرخانه دولت فلسطین و مقر نیروهای مسلح بریتانیا در فلسطین تحت قیمومیت و ماوراء اردن بود. این حمله در ابتدا مورد تأیید هاگانا بود. این عملیات به عنوان پاسخی به عملیات آگاتا (مجموعه‌ای از حملات گسترده، از جمله حمله به آژانس یهود، که توسط مقامات بریتانیا انجام شد) در نظر گرفته شد و مرگبارترین حمله‌ای بود که در دوران قیمومیت علیه بریتانیا انجام شد. شورش یهودیان در سال‌های ۱۹۴۶ و ۱۹۴۷ با وجود تلاش‌های هماهنگ ارتش بریتانیا و نیروی پلیس فلسطین برای سرکوب آن ادامه یافت. تلاش‌های بریتانیا برای میانجی‌گری، و یافتن راه‌حل جهت مذاکره با نمایندگان یهودی و عرب نیز شکست خورد، زیرا یهودیان حاضر به پذیرش هیچ راه‌حلی نبودند که یک کشور یهودی مستقل جزو شروط آن نباشد و با تقسیم فلسطین به دو کشور یهودی و عربی نیز مخالف بودند، حال آنکه اعراب نیز با هرگونه دولت دیگر مخالف بوده و تنها راه حل را فلسطینی یکپارچه تحت حاکمیت اعراب می‌دانستند. در فوریه ۱۹۴۷، انگلیسی‌ها موضوع فلسطین را به سازمان تازه تأسیس ملل متحد ارجاع دادند. در ۱۵ مه ۱۹۴۷، مجمع عمومی سازمان ملل تصمیم گرفت که کمیته ویژه سازمان در مورد فلسطین ایجاد شود تا «برای بررسی در جلسه آتی، مجمع گزارشی در مورد مسئله فلسطین آماده کند.» در گزارش کمیته مورخ ۳ سپتامبر ۱۹۴۷ به مجمع عمومی، اکثریت کمیته در فصل ششم طرحی را برای جایگزینی قیمومیت بریتانیا با عنوان «یک کشور مستقل عربی، یک کشور مستقل یهودی و اورشلیم [...] به عنوان آخرین موردی که تحت یک سیستم قیمومیت بین‌الملل قرار دارد» پیشنهاد کردند. در همین حین، شورش یهودیان ادامه یافت و در ژوئیه ۱۹۴۷ طی یک سری حملات گسترده چریکی که در ماجرای گروهبان‌ها به اوج رسید که در آن ایرگون دو گروهبان انگلیسی را به عنوان اهرم فشاری علیه اعدام برنامه‌ریزی شده سه عامل ایرگون گروگان گرفت. ایرگون افسران را پس از اجرای اعدام کشت.
به تاریخ سپتامبر ۱۹۴۷، کابینه بریتانیا به این نتیجه رسید که قیمومیت دیگر امکان استقرار ندارد و بایستی فلسطین را تخلیه نمایند. به بیان آرتور کریچ جونز، وزیر استعمار، چهار علت اصلی منجر به تصمیم‌گیری برای تخلیه فلسطین: انعطاف‌ناپذیری مذاکره‌کنندگان یهودی و عرب که تن به صلح و سازش در مواضع کلیدی خود در خصوص مسئله ایجاد یک کشور یهودی در فلسطین نبودند، همین‌طور استقرار پادگانی وسیع در فلسطین جهت مبارزه با شورش یهودیان و در عین احتمال شورش گسترده‌تر یهودیان و اعراب فشار سنگینی بر اقتصاد بریتانیا که از تبعات جنگ جهانی دوم نیز هنوز التیام نیافته بود، وارد کرد، در ادامه ضربه مهلکی بر «صبر انگلیس و متأثر شدن غرور ملی» ناشی از به دار آویختن گروهبان‌ها، همزمان با انتقادهای فزاینده‌ای که دولت در نتیجه تلاش برای یافتن راه حلی برای فلسطین وارد گردید.Hoffman, Bruce: "Anonymous Soldiers" (2015)
در ۲۹ نوامبر ۱۹۴۷، مجمع عمومی قطعنامه 181 (II) را تصویب نمود که تصویب و اجرای "طرح تقسیم با اتحادیه اقتصادی" را توصیه می‌کرد. طرح ضمیمه قطعنامه اساساً همان طرحی بود که اکثریت کمیته در گزارش ۳ سپتامبر پیشنهاد کرده بود. آژانس یهود، که نماینده شناخته شده جامعه یهودی محسوب می‌شد، طرحی را پذیرفت که به یهودیان - یک سوم جمعیتی که کمتر از ۷٪ از املاک را تحت مالکیت دارند - ۵۵٪ تا ۵۶٪ از زمین‌های فلسطین تحت قیمومیت را واگذار می‌کرد.Nathan Thrall, "The Only Language They Understand: Forcing Compromise in Israel and Palestine", Henry Holt and Company 2017 pp. 41,227 n.9.'As to territorial boundaries, under the plan the Jewish State was allotted approximately 57 percent of the total area of Palestine even though the Jewish population comprised only 33 percent of the country. اتحادیه عرب و کمیته عالی عربی فلسطین این طرح را رد'Although the Zionists had coveted the whole of Palestine, the Jewish Agency leadership pragmatically, if grudgingly, accepted Resolution 181(II). و تأکید کردند که آنها هرگونه طرح تقسیم دیگری را نیز رد خواهند کرد. در ۱ دسامبر ۱۹۴۷، کمیته عالی عرب یک اعتصاب سه روزه را اعلام کرد و شورش در اورشلیم آغاز شد .'Although the Zionists had coveted the whole of Palestine, the Jewish Agency leadership pragmatically, if grudgingly, accepted Resolution 181(II). وضعیت به یک جنگ داخلی می‌ماند. تنها دو هفته پس از رأی‌گیری سازمان ملل، آرتور کریچ جونز، وزیر استعمار، اعلام کرد که قیمومت بریتانیا در ۱۵ مه ۱۹۴۸ پایان می‌یابد و تا آن مقطع بریتانیایی‌ها تخلیه خواهند شد. هنگامی که شبه‌نظامیان و باندهای عرب به مناطق یهودی حمله می‌کردند، عمدتاً با مقاومت هاگانا و همچنین ایرگون و لحی مواجه می‌شدند. در آوریل ۱۹۴۸، هاگانا به سوی منشأ این تاخت‌وتازها یورش برد. در این دوره ۲۵۰۰۰۰ عرب فلسطینی به دلیل تعدادی از عوامل فراری یا اخراج شدند.
در ۱۴ مه ۱۹۴۸، یک روز قبل از انقضای قیمومیت بریتانیا، دیوید بن گوریون، رئیس آژانس یهود، «تأسیس یک کشور یهودی در سرزمین اسرائیل، با نام دولت اسرائیل» را اعلام کرد.Clifford, Clark, "Counsel to the President: A Memoir", 1991, p. 20. تنها اشاره‌ای که در متن اعلامیه به مرزهای دولت جدید وجود دارد، استفاده از اصطلاح "ارتس-اسرائیل" (" سرزمین اسرائیل ") است. روز بعد، ارتش چهار کشور عربی - مصر، سوریه، ماوراء اردن و عراق - وارد بخش‌هایی از فلسطین تحت قیمومیت بریتانیا شدند و جنگ اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۴۸ را آغاز کردند.'The entry into (the) war of the Arab countries poses a complex legal problem. در همین حین نیروهایی از یمن، مراکش، عربستان سعودی و سودان به جنگ پیوستند. در آغاز هدف ظاهری تهاجم، جلوگیری از تأسیس دولت یهود بود، برخی از رهبران عرب در مورد "ریختن یهودیان به دریاً صحبت می‌کردند. به گفته بنی موریس، یهودیان نگران بودند که ارتش مهاجم عرب قصد قتل‌عام آنها را داشته باشند. اتحادیه عرب اعلام کرد که این تهاجم برای برقراری نظم و جلوگیری از خونریزی بیشتر بوده‌است.
هجوم بازماندگان هولوکاست و یهودیان از کشورهای عربی و مسلمان به اسرائیل در طی سه سال اول تعداد یهودیان را از ۷۰۰۰۰۰ به ۱٬۴۰۰٬۰۰۰ افزایش داد. در سال ۱۹۵۸، جمعیت اسرائیل به دو میلیون نفر رسید. بین سالهای ۱۹۴۸ و ۱۹۷۰، تقریباً ۱٬۱۵۰٬۰۰۰ پناهنده یهودی به اسرائیل نقل مکان کردند. برخی از مهاجران جدید به عنوان پناهنده بدون هیچ دارایی به کشور آمدند و در اردوگاه‌های موقتی به نام "ماباروت" اسکان داده شدند. تا سال ۱۹۵۲، بیش از ۲۰۰۰۰۰ نفر در این شهرهای چادری زندگی می‌کردند. با یهودیان دارای پیشینه اروپایی اغلب رفتار مطلوب تری نسبت به یهودیان کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا صورت می‌گرفت - واحدهای مسکونی که برای ورودی‌های جدید اختصاص داده شده بود اغلب برای همان مهاجران قدیمی تمدید می‌شد و در نتیجه یهودیان تازه‌وارد از سرزمین‌های عربی عموماً مدت بیشتری را در کمپ سکونت می‌کردند.Clive Jones, Emma Murphy, "Israel: Challenges to Identity, Democracy, and the State," Routledge 2002 p. 37: "Housing units earmarked for the Oriental Jews were often reallocated to European Jewish immigrants; Consigning Oriental Jews to the privations of "ma'aborot" (transit camps) for longer periods." در این دوره، غذا، لباس و اثاثیه باید جیره‌بندی می‌شد که به آن دوره ریاضت می‌گفتند. نیاز روزافزون به حل این بحران، بن گوریون را به امضای قرارداد غرامت با آلمان غربی سوق داد که اعتراضات گسترده یهودیان را برانگیخت و از این ایده که اسرائیل می‌تواند غرامت مالی در ازای هولوکاست را بپذیرد، خشمگین شدند.
در اوایل دهه ۱۹۶۰، اسرائیل آدولف آیشمن جنایتکار جنگی نازی را در آرژانتین دستگیر و برای محاکمه به اسرائیل آورد. محاکمه تأثیر عمده‌ای بر آگاهی عمومی از هولوکاست داشت.. "...  the Eichmann trial, which did so much to raise public awareness of the Holocaust . آیشمن تنها فردی است که در یک دادگاه غیرنظامی اسرائیل در اسرائیل اعدام شده. در طول بهار و تابستان ۱۹۶۳ اسرائیل درگیر یک بن بست دیپلماتیک با ایالات متحده به دلیل برنامه هسته‌ای خود بود.
از سال ۱۹۶۴ که کشورهای عربی نگرای‌هایی را بابت برنامه اسرائیل در راستای هدایت آب رودخانه اردن به دشت ساحلی داشتند،"The Politics of Miscalculation in the Middle East", by Richard B. Parker (1993 Indiana University Press) p. 38 کوشش‌هایی جهت انحراف سرچشمه رود برای محروم‌سازی اسرائیل از آب آن صورت گرفت و باعث ایجاد تنش بین اسرائیل از یک سو و و لبنان سوریه در طرف دیگر شد. ملی گرایان عرب به رهبری جمال عبدالناصر، رئیس‌جمهور مصر، از به رسمیت شناختن اسرائیل خودداری کردند و خواستار نابودی آن شدند. در سال ۱۹۶۶، روابط اسرائیل و اعراب به حدی پرتنش شده بود که نبردهای فیزیکی بین نیروهای اسرائیلی و عرب حادث شد.
در ۶ اکتبر ۱۹۷۳، زمانی که یهودیان مشغول مراسم یوم کیپوربودند، ارتش مصر و سوریه حمله غافلگیرانه‌ای را علیه نیروهای اسرائیلی در شبه جزیره سینا و بلندی‌های جولان آغاز کردند که جنگ یوم کیپور نامیده می‌شود. این جنگ در ۲۵ اکتبر با عقب راندن موفقیت‌آمیز نیروهای مصری و سوری توسط اسرائیل به پایان رسید، اما بیش از ۲۵۰۰ سرباز اسرائیلی در جنگی که مجموعاً در حدود ۲۰ روز جان ۱۰ تا ۳۵۰۰۰ نفر را گرفت کشته شدند. یک تحقیق داخلی دولت را از مسئولیت در قبال ناکامی‌های قبل و در طول جنگ تبرئه نمود، اما خشم عمومی، نخست‌وزیر گلدا مایر را مجبور به استعفا کرد. در ژوئیه ۱۹۷۶ هواپیمای مسافربری در حین پرواز از اسرائیل به فرانسه توسط چریک‌های فلسطینی ربوده و در فرودگاه بین‌المللی اتنبه، اوگاندا فرود آمد. کماندوهای اسرائیلی عملیاتی را انجام دادند که در آن ۱۰۲ نفر از ۱۰۶ گروگان اسرائیلی با موفقیت نجات یافتند.
انتخابات کنست در سال ۱۹۷۷ نقطه عطفی بزرگ در تاریخ سیاسی اسرائیل بود زیرا حزب لیکود به رهبری مناخیم بگین کنترل را از حزب کارگر گرفت. در اواخر همان سال، انور السادات، رئیس‌جمهور مصر، سفری به اسرائیل داشت و در برابر کنست سخنرانی کرد که اولین به رسمیت شناختن اسرائیل توسط یک رئیس دولت عرب قلمداد می‌شد. در دو سال بعد، سادات و بگین قرارداد کمپ دیوید (۱۹۷۸) و پیمان صلح مصر و اسرائیل (۱۹۷۹) را امضا کردند. در عوض، اسرائیل از شبه جزیره سینا عقب‌نشینی نمود و موافقت کرد که بر سر خودمختاری فلسطینیان در کرانه باختری و نوار غزه وارد مذاکره شود.
در ۱۱ مارس ۱۹۷۸، یک یورش چریکهای ساف از لبنان منجر به کشتار جاده ساحلی شد. اسرائیل با حمله به جنوب لبنان در راستای نابودی پایگاه‌های ساف در جنوب رودخانه لیتانی پاسخ داد. اکثر جنگجویان ساف عقب‌نشینی کردند، اما اسرائیل توانست جنوب لبنان را تا زمانی که نیروهای سازمان ملل و ارتش لبنان کنترل اوضاع را دست گیرند، حفظ کند. ساف به زودی سیاست حملات خود علیه اسرائیل را از سر گرفت. در چند سال بعد، ساف به جنوب نفوذ کرد و به گلوله‌باران پراکنده در سراسر مرز ادامه داد. اسرائیل حملات تلافی جویانه متعددی را از طریق هوا و زمین انجام داد.
در همین حال، دولت بگین انگیزه‌هایی را برای اسراییل فراهم کرد تا در کرانه باختری اشغالی مستقر شوند که اصطکاک با فلسطینیان در آن منطقه را افزایش داد. قانون اساسی: اورشلیم، پایتخت اسرائیل، که در سال ۱۹۸۰ به تصویب رسید، به عقیده برخی، الحاق اورشلیم توسط اسرائیل در سال ۱۹۶۷ را با فرمان دولت، مجدداً تأیید کرد و بحث‌های بین‌المللی بر سر وضعیت این شهر را برانگیخت. هیچ قانونی در قوانین اساسی این کشور قلمرو اسرائیل را تعریف نکرده‌است و هیچ اقدامی به‌طور خاص اورشلیم شرقی را جزو سرزمین اسرائیل تعریف نکرده. در سال ۱۹۸۱ اسرائیل به‌طور مؤثری بلندی‌های جولان را ضمیمه خاک خود کرد، اگرچه الحاق آن در سطح بین‌المللی به رسمیت شناخته نشد. جامعه بین‌المللی عمدتاً این اقدامات را رد کرد و شورای امنیت سازمان ملل متحد قانون اورشلیم و قانون بلندی‌های جولان را فسخ و باطل اعلام کرد. تنوع جمعیتی اسرائیل در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ گسترش یافت. چندین موج از یهودیان اتیوپیایی از دهه ۱۹۸۰ به اسرائیل مهاجرت کردند، در حالی که بین سال‌های ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۴، مهاجرت از کشورهای پس از شوروی، جمعیت اسرائیل را دوازده درصد افزایش داد.
در ۷ ژوئن ۱۹۸۱، در طول جنگ ایران و عراق، نیروی هوایی اسرائیل تنها رآکتور هسته‌ای در حال ساخت عراق را در خارج از بغداد منهدم کرد تا مانع از برنامه تسلیحات هسته‌ای عراق شود. پس از یک سری حملات ساف در سال ۱۹۸۲، اسرائیل در آن سال به لبنان حمله کرد تا پایگاه‌هایی را که ساف از آنجا حملات موشکی به شمال اسرائیل انجام می‌داد، نابود کند. در شش روز اول نبرد، اسرائیلی‌ها نیروهای نظامی ساف را در لبنان نابود کردند و قاطعانه سوری‌ها را شکست دادند. تحقیقات دولت اسرائیل - کمیسیون کاهان - بعداً بگین و چندین ژنرال اسرائیلی را به‌طور غیرمستقیم مسئول کشتار صبرا و شتیلا و وزیر دفاع آریل شارون را به عنوان «مسئول شخصی» قتل‌عام معرفی کرد. شارون مجبور به استعفا از سمت وزیر دفاع شد. در سال ۱۹۸۵، اسرائیل با بمباران مقر ساف در تونس به حمله تروریستی فلسطینیان در قبرس پاسخ داد. اسرائیل در سال ۱۹۸۶ از بیشتر مناطق لبنان عقب‌نشینی کرد، اما تا سال ۲۰۰۰ یک منطقه حائل مرزی در جنوب لبنان را حفظ کرد که از آنجا نیروهای اسرائیلی با حزب‌الله درگیر شدند. انتفاضه اول، قیام فلسطینیان علیه حکومت اسرائیل، در سال ۱۹۸۷ با موج تظاهرات ناهماهنگ و خشونت در کرانه باختری اشغالی و غزه رخ داد. طی شش سال بعد، انتفاضه سازماندهی شده‌تری شامل اقدامات اقتصادی و فرهنگی با هدف برهم زدن اشغال اسرائیل شد که در طی این خشونت‌ها بیش از هزار نفر کشته شدند.. در طول جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱، ساف از صدام حسین و حملات موشکی اسکاد عراق علیه اسرائیل حمایت کرد. علیرغم خشم عمومی، اسرائیل به فراخوان‌های آمریکا برای خودداری از پاسخگویی توجه کرد و در آن جنگ شرکت نکرد.
در سال ۱۹۹۲، اسحاق رابین پس از انتخاباتی که در آن حزب او خواستار سازش با همسایگان اسرائیل شد، نخست‌وزیر گردید. سال بعد، شیمون پرز به نمایندگی از اسرائیل و محمود عباس برای ساف، توافقنامه اسلو را امضا کردند که به تشکیلات خودگردان ملی فلسطین حق حکومت بر بخش‌هایی از کرانه باختری و نوار غزه را داد. سازمان آزادی‌بخش فلسطین همچنین حق موجودیت اسرائیل را به رسمیت شناخت و متعهد شد که به تروریسم پایان دهد. در ۱۹۹۴ معاهده صلح اسرائیل و اردن امضا شد و اردن را به دومین کشور عربی تبدیل کرد که روابط خود با اسرائیل را عادی می‌کند.. حمایت عمومی اعراب از توافق با اسرائیل در نتیجه ادامه شهرک‌سازی‌ها و برقراری پست‌های بازرسی و همین‌طور وخامت شرایط اقتصادی آسیب دید. حمایت عمومی اسرائیل از توافقنامه کاهش یافت زیرا اسرائیل توسط حملات انتحاری فلسطینی‌ها ضربه ldخورد. در نوامبر ۱۹۹۵، اسحاق رابین هنگام خروج از راهپیمایی صلح توسط ییگال امیر، یهودی راست افراطی که مخالف توافقنامه بود، ترور شد.
در دوران نخست‌وزیری بنیامین نتانیاهو در پایان دهه ۱۹۹۰، اسرائیل موافقت کرد که از الخلیل خارج شود، اگرچه این تصمیم هرگز تصویب یا اجرا نشدHanne Eggen Røislien, [http://www.ijcv.org/index.php/ijcv/article/view/14/14 'Living with Contradiction: Examining the Worldview of the Jewish Settlers in Hebron,' "International Journal of Conflict and Violence", Vol.1 (2) 2007, pp.169–184. و در عوض تفاهم نامه رودخانه وای را امضا کرد که کنترل بیشتری به تشکیلات خودگردان فلسطینی داد. ایهود باراک که در سال ۱۹۹۹ به نخست‌وزیری انتخاب شد، هزاره جدید را با خروج نیروها از جنوب لبنان و انجام مذاکرات با یاسر عرفات، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین و بیل کلینتون، رئیس‌جمهور ایالات متحده در اجلاس کمپ دیوید در سال ۲۰۰۰ آغاز کرد. باراک در این اجلاس طرحی برای تشکیل کشور فلسطینی ارائه کرد. دولت پیشنهادی شامل کل نوار غزه و بیش از ۹۰ درصد کرانه باختری با بیت‌المقدس به عنوان پایتخت مشترک بود. هر یک از طرفین طرف مقابل را مسئول شکست مذاکرات دانستند.
در اواخر سال ۲۰۰۰، پس از دیدار جنجالی آریل شارون، رهبر لیکود از کوه معبد، انتفاضه دوم آغاز شد که تا چهار سال و نیم آینده ادامه داشت. بمب‌گذاری‌های انتحاری یکی از ویژگی‌های مکرر انتفاضه بود که باعث شد زندگی غیرنظامی اسرائیل به میدان جنگ تبدیل شود.Sela-Shayovitz, R. (2007). برخی از مفسران معتقدند که انتفاضه از قبل توسط عرفات طراحی شده بود و دلیل آن شکست مذاکرات صلح بود. شارون در انتخابات ویژه سال ۲۰۰۱ نخست‌وزیر شد. وی در دوران تصدی خود، طرح خود برای عقب‌نشینی یکجانبه از نوار غزه را اجرایی کرد و همچنین ساخت دیوار حائل کرانه باختری اسرائیل را رهبری نیز کرد و به انتفاضه پایان داد. بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۸، ۱۰۶۳ اسرائیلی، ۵۵۱۷ فلسطینی و ۶۴ شهروند خارجی کشته شده‌اند.
روستای وکان یکی از روستاهای کشور پادشاهی عمان است، ویکی از (نقاط دیدنی سلطنت عمان) به‌شمار می‌آید.
این روستا از توابع شهرستان بهلاء در استان منطقه داخلیه می‌باشد. روستای وادی فهود در سمت مغرب روستای وکان واقع شده‌است.
روستای " وکان" در عمان در ارتفاع دوهزار متری از سطح دریا در دره مستل در استان نخل در جنوب الباطنه و در فاصله 150 کیلومتری مسقط (پایتخت عمان) واقع شده‌است
به گزارش روزنامه سعودی "المرصد"،راه منتهی به این روستا از چند دره می‌گذرد و برای رفتن به این روستا باید از خودروهای شاسی بلند استفاده کرد.
آب و هوای این منطقه معتدل است و در تابستان هوایی گرم و در زمستان هوایی سرد دارد.
خاک این روستا حاصلخیز بوده و در آن مزارع پله‌ای وجود دارد و درختان میوه زیادی مانند انگور، انار و زردآلو در آن فراوان است.
در ورودی روستای وکان، مرکزی برای اطلاع رسانی و استقبال از گردشگران وجود دارد و جاده‌ای هست که اطراف ان با دیوار محافظت شده‌است و مناطقی برای خدمت رسانی و جاهایی برای نشستن وجود دارد و مرکزی نیز به عنوان استراحتگاه هست که بر روستا و مزارع پله‌ای مشرف است.
این روستا با طبیعت دیدنی خود همچنین دارای یک مسیر کوهستانی مختص به دوستداران ورزش پیاده‌روی است که روستا را به "الجبل الاخضر" (کوه سبز) وصل می‌کند.
روستای وکان یک روستایی کوهستانی اما بسیار زیبا، تپه‌های سرسبز و خانه‌های تاریخی کاه گلی و قدیمی، و باغهای مرکبات وصیفی جات و مناظر سرسبز و شاعرانه و چشمه‌های آب روان روستا را احاطه نموده‌است، و درختان سر به فلک کشیده نخل خرما در اطراف روستا رونق وزیبایی خاصی به روستای «وکان» داده‌است.
این روستا درپایه کوه حجر غربی از ناحیه جنوب واقع شده‌است.
این روستا در بلندای ۲۰۰۰ متری از تراز دریا در وادی مستال شهرستان نخل استان باطنه جنوبی در ۱۵۰ کیلومتری مسقط جای دارد.
جاده‌ای که به روستا می‌رسد از چند دره می‌گذرد پس فقط با خودروی چهارچرخ محرک (خودرویی که می‌تواند گشتاوری نیروی تولیدشدهٔ موتور را به روی چهار چرخ به‌گونه‌ای همزمان ترابری کند) می‌توان به روستای وکان رسید.
این بخش در تابستان از دمای معتدل و در زمستان از دمای پایین برخوردار است.
گردشگران بسیاری کشت‌زارهای پلکانی‌ای که بستر درختانی مانند انگور، انار و زردآلو و برخی از حبوبات هست را بازدید خواهند کرد.
در آغاز دهکده، کانون آگاهی‌ها و بازدیدکنندکان جای دارد.
راهی به درازای ۱۱۰۰ متر ساخته شده‌است که دربرگیرنده ۷۰۰ پله است که به بالای کوه می‌رسد.
پیرامون این راه یک حصار نگهبان دارد و دربردارنده بخش‌های خدماتی و همچنین برج‌های بازدید که مانند دژ و چتر هستند.
همچنین جاهایی برای نشستن و پناهگاه‌هایی برای آسودن که رو به دهکده و کشتزارهای پلکانی‌اش هست خواهید یافت.
سامانه آبیاری فلاج از بالای روستا به سوی کشت‌زارهای پلکانی روان است.
برای دوستداران پیاده‌روی در کوهستان، یک راه کوهستانی هست که روستا را به کوه اخضر (کوه سبز) می‌رساند.
جمعیت آن ۱۸۶ نفر (۲۵ خانوار) است که از اهل سنت و مالکی مذهب هستند. شغل مردم روستا کشاورزی و دامداری است، و از راه زراعت وتجارت امرار معاش می‌کنند.
روستای فنجا نام روستایی در کشور پادشاهی عمان است.
این روستا از توابع شهرستان رستاق یکی از شهرستانهای استان باطنه در کشور پادشاهی عمان است.
جغرافیای طبیعی فنجا بدلیل وجود زنجیره کوه حجر بر فراز «روستای فنجا»، این روستا یکی از روستاههای زیبا منطقه می‌باشد . دارای چشمه‌ها و قناتهای متعددی است وشبهای بسیار زیبا وخنکی دارد، در قسمت جنوبی روستا قلعه‌ای وجود دارد که تاریخش به دوران حکم «آلجلندی» بر می‌گردد.
جمعیتش در حدود ۶۵۰ نفر می‌باشد، مردم این روستا از راه کشاورزی و دامداری گذران زندگی می‌کنند. همچنین از کوههای اطراف هیزم جمع می‌کنند و زغال تهیه می‌کنند، باضافه زغال هیزم نیز می‌فروشند.
بـِهجَت‌آباد نام محله‌ای در مرکز شهر تهران است که در محدوده شهرداری منطقه۶ قرار دارد. محله بهجت‌آباد به شکل یک سه‌گوش در میان خیابان میرزای شیرازی، خیابان ولی عصر (پهلوی سابق) و بلوار کریمخان زند و نقطه برخورد آن‌ها در میدان ولی عصر، قرار گرفته‌است. ساختمان‌های مسکونی چندین‌طبقه درون این محله نیز با نام آپارتمان‌های بهجت‌آباد معروفند. آپارتمان‌های بهجت آباد که با نام مجموعه بهجت‌آباد هم شناخته می‌شوند به همراه آپارتمان‌های ساعی جزو نخستین بناهای بلند مسکونی در ایران هستند که بین سال‌های ۱۳۴۳ تا ۱۳۴۹، بین خیابان حافظ و خیابان ولیعصر ساخته شدند. همچنین یک پارک و یک قنات در منطقه، نام بهجت‌آباد بر خود دارند.
واژه بهجت به معنی سرور و شادی است.
آبادی و بنیاد بهجت‌آباد در سال قحطی ۱۲۸۸ قمری به دست میرزایوسف مستوفی‌الممالک آشتیانی، صدر اعظم، صورت گرفته‌است. بهجت‌آباد به نام یکی از دخترهای میرزایوسف که همسر جلال‌الدوله پسر مسعودمیرزا ظل‌السلطان است خوانده شد. محدوده بهجت‌آباد قدیم در میان جاده تهران به عباس‌آباد، زمین‌های جلالیه، زمین‌های یوسف‌آباد و خندق ناصری تهران قرار داشت. در بخش شمالی، زمین‌های بهجت‌آباد در محدوده میان مجسمه فردوسی تا چهارراه پهلوی (چهارراه انقلاب امروزی) و زمین‌های فیشرآباد قرار داشت.
نخست، زمین‌های بهجت‌آباد به عنوان محل ساخت دانشگاه تهران در نظر گرفته شده‌بود ولی به خاطر سیل‌گیر بودن زمین‌های آن و عرصه کم محدوده‌اش، به دستور رضاشاه دانشگاه تهران را در زمین‌های باغ جلالیه ساختند. در قدیم شرکت اتوبوسرانی تی‌بی‌تی گاراژی هم در بهجت‌آباد داشت. در سال ۱۳۰۷ خورشیدی، کالج آمریکایی تهران از ساختمان قدیمی خود در خیابان قوام‌السلطنه به ساختمانی نوساز در اراضی بهجت‌آباد کوچید.
مَهابَهاراتا سروده‌ای حماسی از سدهٔ پنجم یا ششم پیش از میلاد به زبانِ سانسکریت و به‌همراهِ رامایانا یکی از دو حماسهٔ تاریخِ هند است. مهاباراتا نوشته‌ی "ویاسَ" و گروهی از مؤلفان، با بیش از یکصدهزار بیت، بلندترین حماسه منظوم جهان است .قدیمی ترین بخش های آن متعلق به ۴۰۰ سال قبل از میلاد است و کارِ نوشتنِ آن تا سدهٔ سوم یا چهارم میلادی ادامه یافته‌است. "مهاباراتا" بگونه‌ای "شاهنامهٔ هندیان" است. برخی از تاریخدانان، موضوعِ این سروده‌ها را الهام‌گرفته از نبرد میانِ مردمان آریایی و دراویدی در هزاره دوم پیش از میلاد می‌دانند. مهاباراتا در قدیم بدستور اکبر شاه با نام رزم‌نامه به فارسی ترجمه شده‌است.
مهابهاراتا مجموعه‌ای از افسانه‌های تاریخی هند در هجده فصل است و بیش از صدهزار بیت شعر دارد و بعضی‌ها آن را شاهنامهٔ هند و عده‌ای آن را حماسه ایلیاد و ادیسهٔ آن کشور می‌نامند. مهابهاراتا ۱۹ کتاب بسیار بزرگ است و مانند شاهنامه فردوسی، تاریخِ تمدنِ هند را از آغاز بازگو می‌کند. سرایندهٔ آن ویاس حکیم و دانشمند معروف است که علاوه بر مهابهاراتا ۱۰۸ پورانای دیگر نیز تصنیف کرده‌است. سروده‌های مهابهاراتا روان است و در آن تأثیر ژرفی از زیبایی‌های طبیعت به‌چشم می‌خورد.
واژه «مها» پیشوند است و به معنای بزرگ‌ترین بکار برده می‌شود و «بهاراتا» (Bharata)، نامِ نخستین امپراتور سلسله‌ای نژادی است، که در مهاباراتا ذکرشده، وی نام خویش را همچنین بر روی سلسلهٔ نژادی که خود بنا نهاد، قرارداد و ازآنجاکه داستان اساسی این حماسه دربرگیرندهٔ بازگوییِ جنگ بزرگ هند است، به نام مهابهاراتا نامیده شده‌است. برخی عناصرِ مهابهاراتا به دورهٔ ودایی بازمی‌گردند."A History of Indian Literature", Volume 1 by Maurice Winternitz
در حدود چهارپنجم مهابهاراتا مربوط به داستان‌ها و رویدادهای کهن است که سرچشمهٔ برخی از آثار معروف سانسکریت مانند بهگود گیتا، شاکونتالا، نلادمنیتی، و امثال اینها که شهرت جهانی دارند گشته و الهام‌بخش شعرا و نویسندگان بعدی قرار گرفته‌است. عقیدهٔ هندوان دربارهٔ این حماسه اینست که چیزی در دنیا نیست که در این کتاب نباشد و چیزی در این کتاب نیست که در دنیا وجود ندارد.
داستان اصلی مهابهاراتا دربارهٔ جنگی است که در شمال هند (دهلی) میان دو قبیله به نام «پنجال‌ها» و «کوروها» که پسر عموهای یکدیگر بودند تقریباً دوهزار سال پیش از میلاد مسیح درگرفته‌است. کوروها صد نفر و فرزندان فردی نابینا بودند و پنجال‌ها یا «پاوندوها» تنها پنج برادر ولی افرادی باایمان، راستگو، دلیر و نیکوکار بودند. در راه پس گرفتن حق خویش و زدودن بدی‌ها، پاوندوها به راهنمایی سری کریشنا علیه کوروها صف‌آرایی کردند و هم‌پیمانان آنان را به قتل رسانیدند و سپس کناره‌گیری کرده و به جنگل‌ها رفتند تا برای بخشوده شدن گناهان از خدای بزرگ خویش طلب آمرزش کنند و پس از آن در کوه‌های پربرف هیمالیا درگذشتند.
"ویاسَ" شخصیتی موردِ احترام در سنّتِ هندوان است. همچنین گاهی از وی با نام "ودا ویاسَ" (वेदव्यास) و "کریشنا" نیز یاد می‌شود. او نویسندهٔ "مهاباراتا" و شخصیتی در آن است. نوشتنِ وداها و پورانه‌ها به وی منسوب است. ویاسَ از "هفت‌جاودانان" در باور هندوان است.
جشنواره گورو پورنیما به وی اختصاص یافته و باور بر آنست که زادروزِ وی و روزِ جدا کردنِ وداها است.
در سال ۹۹۰ هـ. جلال الدین اکبر خواست مهابهاراتا به فارسی ترجمه شود. دانشوران هندو دعوت شدند تا اطلاعات بیشتری در اختیار اکبر بگذارند و از آن پس کار ترجمهٔ آن کتاب به نقیب‌خان واگذار شد. ملا عبد القادر بدایونی نیز برای ترجمهٔ آن مأموریت یافت و پس از چهار ماه کوشش ۱۸ بابِ آن به نثرِ فارسی برگردانده شد. بخش‌های دیگر را ملا شیری، نقیب‌خان و حاجی سلطان تهانیسری به پایان رسانیدند. بدین ترتیب ترجمهٔ مهابهاراتا با همکاری عده‌ای از درباریان اکبر انجام شد و اکبرشاه آن را «رزم‌نامه» نامید و تعداد زیادی از صحنه‌های جنگ مهابهاراتا به دستور اکبرشاه به وسیلهٔ نقاشان دربار او تصویرگری شد. ابوالفضل پیشگفتاری بر آن افزود و به‌طوری‌که در پایان کتاب ذکر شده‌است کار ترجمه این حماسه بزرگ هندوان در سال ۹۹۵ هـ. اتمام یافت.
ترجمه‌های دیگر:
شیلپِریک دوم (۶۷۲-۱۳ فوریه۷۲۱)پادشاه مروونژی و کوچک‌ترین پسر شیلدریک دوم بود. او از ۷۱۵ پادشاه نوستریا و از ۷۱۸ پادشاه همه فرانک‌ها گردید. او واپسین شاه از دودمان مروونژی بود که بر سرزمین خود اندک نفوذی داشت.
پس از مرگ وی را در شهر نویون در فرانسه کنونی به خاک سپردند.
Oman, Charles. The Dark Ages 476-918. London, 1914.
This article incorporates text from the Encyclopædia Britannica Eleventh Edition, a publication now in the public domain.
مونوساکاریدها که قندهای ساده نیز نامیده می‌شوند، ساده‌ترین نوع کربوهیدرات‌ها هستند. منوساکاریدها بلوک‌های ساختاری کربوهیدرات‌های پیچیده‌تر هستند. منوساکاریدها آلدهید یا کتون هستند و معمولاً دو گروه هیدروکسیل یا بیشتر دارند. منوساکاریدها مولکول‌های سوختی مورد نیاز بدن هستند و به کربوهیدرات‌های کوچک‌تر هیدرولیز نمی‌شوند. همهٔ منوساکاریدها فرمول مولکولی (CH2O)n دارند. منوساکاریدها بر اساس تعداد اتم‌ها در مولکول نیز طبقه‌بندی می‌شوند. برای مثال اگر کربوهیدرات حاوی ۵ اتم کربن باشد پنتوز نامیده می‌شود. سیستم دیگری نیز برای طبقه‌بندی این ترکیبات بر اساس جایگذاری گروه کربونیل وجود دارد. اگر گروه کربونیل آلدهید باشد منوساکارید آلدوز نامیده می‌شود و اگر کتون باشد کتوز نامیده می‌شود. این دو سیستم اغلب با همدیگر ترکیب می‌شوند.
منوساکاریدهای ساده دارای ساختاری خطی و غیرمنشعب هستند. این اسکلت کربنی خطی دارای یک گروه عاملی کربونیل (C=O) و یک گروه عاملی هیدروکسیل (OH-) روی هر کدام از کربن‌های دیگرش هست. در نتیجه فرمول ساختاری یک مونوساکارید ساده را می‌توانیم به شکل H(CHOH)n(C=O)(CHOH)mH بنویسیم؛ که در آن n+1+m =x در نتیجه فرمول شیمیایی آن CxH2xOx خواهد بود.
بر اساس قرار داد، اتم‌های کربن منوساکاریدها به ترتیب از یک، شماره‌گذاری می‌شوند. کربن یک، اولین کربن از نزدیک‌ترین انتها به گروه عاملی کربونیل خواهد بود.
اگر کربونیل در موقعیت کربن شماره ۱ باشد (که در این صورت n یا m مساوی صفر است)، این مولکول با یک گروه فرمیل H(C=O)- شروع می‌شود و یک مولکول آلدهید است. این نوع منوساکارید، آلدوز نامیده می‌شود. در غیر این صورت، منوساکارید یک کتون است و کتوز نامیده می‌شود که در آن دارای یک گروه کتو است (کربونیلی که بین دو کربن قرار گرفته‌است) (-(C=O)-). این گروه غالباً در موقعیت کربن شماره ۲ قرار می‌گیرد.
این دو نوع دسته‌بندی: ۱) بر اساس تعداد کربن ۲) بر اساس آلدوز یا کتوز بودن، می‌توانند ترکیب شده و نام‌هایی چون آلدوهگزوز یا کتوتریوز یا … به وجود آورند.
دو منوساکارید، داری شکل مولکولی یکسان (طول زنجیرهٔ کربنی یکسان و جایگاه کربونیل یکسان) ممکن است با هم متفاوت باشند. ایزومرهای فضایی مولکول‌هایی هستند که از لحاظ ویژگی‌هایی که برشمردیم با هم یکسان هستند ولی از لحاظ جهت‌گیری فضایی با هم متفاوتند. این موضوع زمانی اتفاق می‌افتد که مولکول دارای یک مرکز ایجادکنندهٔ ایزومر فضایی باشد. این مرکز تقریباً همیشه یک کربن کایرال (Chira) است یعنی کربنی که با چهار گروه متفاوت پیوند کووالانسی برقرار کرده باشد. در ساختار خطی منوساکاریدها، در آلدوزها، همهٔ کربن‌ها به جز کربن اول و آخر کایرال هستند. در کتوزها، همهٔ کربن‌ها به جز کربن اول و آخر و کربن دارای گروه کربونیل (که غالباً کربن شماره ۲ است)، کربن کایرال به‌شمار می‌روند.
برای مثال مولکول کتوتریوز (دی‌هیدروکسی استون) H(CHOH)(C=O)(CHOH)H فاقد کربن کایرال است و در نتیجه هیچ ایزومر فضایی نمی‌تواند داشته باشد به عبارتی دیگر فقط یک مولکول کتوتریوز داریم. یا مثلاً مولکول آلدو تریوز (گلیسرآلدهید) H(C=O)(CHOH)2H یک کربن کایرال دارد که کربن دوم آن است. در نتیجه بر اساس موقعیت H و OH- روی آن کربن می‌تواند دو حالت مختلف (دو ایزومر فضایی) داشته باشد. پس دو مولکول آلدوتریوز داریم. منوساکاریدهای دارای بیش از ۳ کربن، کربن کایرال بیشتر و در نتیجه تعداد انواع ایزومرهای فضایی بیشتری می‌توانند داشته باشند. تعداد انواع ایزومرهای ۰ برای یک مولکول خاص، با تعداد کربن‌های کایرال آن را بته دارد و از رابطهٔ 2c به دست می‌آید که در آن c نشان دهندهٔ تعداد کربن کایرال مولکول است. برای مثال گلوکز که یک آلدوهگزوز است دارای ۴ کربن کایرال و لذا ۲۴ یا ۱۶ ایزومر فضایی است. گالاکتوز و مانوز دو مورد از این ایزومرها هستند که هر دو دارای ساختار شیمیایی یکسان ولی جهت‌گیری فضایی متفاوتی نسبت به گلوکز هستند.
در بین ایزومرهای فضایی، دو مورد از آن‌ها همیشه با هم تصویر آینه‌ای هستند به این معنی که کاملاً قرینهٔ هم هستند ولی نمی‌توان آن‌ها را برهم منطبق کرد (مانند دو دست که مشابه هم و تصویر آینه‌ای هم هستند. ولی نمی‌توان آن‌ها را برهم منطبق نمود به‌شکلی که هر دو رو به یک سمت باشند) (تصویر آینه‌ای یک شکل نامتقارن، با خود آن شکل متفاوت است و این دو را هیچ‌گاه نمی‌توان برهم منطبق نمود ولی در مورد اشیای متقارن این اصل صحت ندارد. دو مولکولی که تصویر آینه‌ای هم هستند را انانتیومر نامیده و در نام‌گذاری آن‌ها را بر اساس آخرین کربن کایرال نام‌گذاری می‌کنیم. در مورد مونوساکاریدها برای نام‌گذاری دو مولکول انانتیومر، به آخرین کربن کایرال که همان کرین ماقبل آخر منوساکارید است نگاه می‌کنیم. اگر گروه OH- در سمت راست باشد آن را با حرف D و اگر در سمت چپ باشد آن را با حرف L مشخص می‌نماییم. برای مثال در شکل زیر D-گلوکز و انانتیومر آن یعنی L-گلوکز را مشاهده می‌کنید.
توجه به این نکته ضروری است که به جز چند مورد استثنا، تقریباً تمام منوساکاریدهای موجود در بدن موجودات زنده از نوع D- منوساکاریدها هستند.دانشنامه مدرسه - مونوساکارید
منوساکاریدها را می‌توان به‌وسیلهٔ عوامل اکسیدکننده و نسبتاً ملایم، نظیر یون آهن () یا مس () اکسید نمود. کربن کربونیل به گروه کربوکسیل اکسیده می‌شود. گلوکز و سایر قندهایی که قادر به احیای یون کوپریک می‌باشند را قندهای احیاکننده می‌نامند. یون مس، گلوکز و برخی قندهای دیگر را به مجموعهٔ پیچیده‌ای از اسیدهای کربوکسیلیک اکسید می‌کند. این خاصیت اساس واکنش فهلینگ است که یک آزمون نیمه-کمّی برای جستجوی وجود قندهای احیاکننده است که سال‌های زیادی برای جستجو و تعیین مقادیر افزایش‌یافتهٔ گلوکز در مبتلایان به دیابت شیرین مورد استفاده قرار گرفته‌است. امروزه برای این منظور، از روش‌های حساس‌تری استفاده می‌شود که متکی بر یک آنزیم ثابت شده بر روی نوار آزمایش بوده و فقط نیاز به یک قطره خون دارند.اصول بیوشیمی لنینجر، جلد اول، ساختمان و کاتالیز، برگردان رضا محمدی، ویرایش ششم ، انتشارات آییژ، ص 266
تالاب‌ها محیط‌هایی هستند که مشخصاتشان چیزی میان خشکی و آب است. تالاب‌ها ممکن است همواره دارای آب باشند یا اینکه گاه خشک و گاه آب‌دار باشند. برخی تالاب‌های نزدیک دریا با جزر و مد تغییر وضعیت می‌دهند.
تالاب‌ها میتوانند جلوی سیل را بگیرند و به خاطر پوشش گیاهی و آب میتوانند مکانی مناسب برای زندگی پرندگان باشند.
مشخصه اصلی تالاب‌ها ماندگاری نسبی آب در آنها است. آب تالاب‌ها ممکن است شور باشد یا شیرین.
کنوانسیون رامسر معاهده‌ای بین‌المللی است که در ۱۹۷۱ امضا شده‌است به منظور حفظ و نگهداری تالاب‌ها می‌باشد. در این کنوانسیون فهرستی از تالاب‌های مهم جهان نیز تهیه شده که به «فهرست رامسر» شهرت دارد. در این فهرست بریتانیا با ۱۶۴ تالاب از لحاظ تعداد و کانادا با ۱۳۰ هزار کیلومتر مربع تالاب، از لحاظ وسعت رکورددار است. مقر دائمی کنوانسیون در گلند، سوئیس اس‍ت.
وضعیت آلودگی تالاب‌ها در ایران همواره مورد نقد بسیاری از دوستداران محیط زیست در این کشور است. عدم مدیریت پسماندها و فاضلاب‌ها در محیط تالابی، قطعه قطعه کردن تالاب، آتش زدن حوضچه‌های نفتی در تالاب از ابتدای حضور تاکنون و تخلیه پسماندهای نفتی در محدوده تالابی که از تخلفات میدان نفتی آزادگان در هورالعظیم است، عدم ارائه برنامه‌های احیایی و… از بحث‌های این فعالان محیط زیست است. فعالان زیادی در این حوزه، بارها به این مسائل پرداخته‌اند.
گری لوییس هماهنگ‌کننده مقیم سابق سازمان ملل متحد در ایران اعتقاد دارد که در یک قرن گذشته دو سوم تالاب‌های دنیا از بین رفته‌اند و اکنون فقط ۳۳ درصد از کل تالاب‌های ۱۰۰ سال گذشته باقی مانده‌است.
وی با بیان این موضوع که مشکل نابودی تالاب‌ها تنها مختص ایران نیست بلکه کشورهای زیادی درگیر این موضوع هستند اعتقاد دارد در مدت دو سال گذشته اقدامات خوبی در زمینه حفاظت از تالاب‌ها در ایران انجام شده و مباحث محیط زیستی ارتقا یافته‌است.دو سوم تالاب‌های دنیا درسده گذشته نابود شدند . [خبرگزاری جمهوری اسلامی(ایرنا) http://www.irna.ir]
یک تحقیق جهانی اخیر نشان می‌دهد که حدود ۸۷ درصد تالاب‌های جهان در سیصد سال گذشته از بین رفته‌اند. دلیل اصلی این پدیده استفاده از زمین تالاب‌ها برای کشاورزی بوده‌است. از میان رفتن تالاب‌ها خطرات جدی برای گونه‌های گیاهی و حیوانی که برای زندگی به این محیط وابسته هستند دارد.
دشت کویر یا کویر مرکزی، کویر وسیعی به طول تقریبی ۸۰۰ کیلومتر، عرض تقریبی ۳۲۰ کیلومتر و مساحت ۷۷٬۶۰۰ کیلومتر مربع در جنوب رشته کوه البرز است.
زمین شناسان مشهور دنیا کویر مرکزی ایران را با نام کویر بزرگ یا کویر نمک می‌شناسند، و علت این نام‌گذاری چیزی نیست جز وسعت این چاله کویری و وسعت باتلاق‌های نمکی آن.
آلفونس گابریل آن را بزرگ‌ترین باتلاق نمکی دنیا می‌داند.
کویر بزرگ از دو چاله شرقی و غربی تشکیل شده‌است که هر کدام مشخصات و عوارض خاص خود را دارند.
حدود جغرافیایی چاله شرقی:
حد شمالی:جنوب شهرستان شاهرود و روستاهای نور، طرود، بیدستان، سینگ و معلمان
حد جنوبی:شمال جندق، مصر، عروسان، خور، حلوان، چاه طرخ و عشق آباددستگردان
حد شرقی: کوه سفید در خراسان جنوبی
حد غربی: تقریباً جده معلمان جندق
به علت وجود باتلاق‌های نمکی بزرگ در چاله شرقی این محدوده تقریباً غیرقابل نفوذ بوده و ورود خودرو در آن می‌تواند بسیار خطرناک و پر چالش باشد.
نخستین پیمایش چاله شرقی در تاریخ این کویر بزرگ توسط علیرضا ولیان در دی ماه ۱۳۹۵ به صورت انفرادی در شش روز صورت گرفته‌است، از چاه طرح و عشق‌آباد تا طرود.
کویر مرکزی یا چاله کویر در محدوده جغرافیایی ۳۰/۵۴ تا ۵۷ درجه شرقی و ۳۰/۳۳ تا ۳۰/۳۵ درجه شمالی در مرکز فلات ایران قرار گرفته‌است. کویر مرکزی پهناورترین کویر ایران است که از شمال به دامنه‌های البرز مرکزی و شرقی و از غرب به حوالی قم و کاشان، از شرق به کوه‌های پیر حاجات و ازبک کوه و از جنوب به محور ارتباطی خور-طبس و جاده خور-زواره محدود می‌شود. پارک ملی کویر، پارک ملی خارتوران، کویر پلوند فردوس، کویر نمک بردسکن، کویر حاج علی‌قلی ()، کویر مسیله، کویر مرنجاب، بیابان بند ریگ و … در این منطقه واقع شده‌اند.
پهناورترین کویر ایران که از دامنه‌های جنوبی البرز تا مرکز ایران گسترش دارد. طول آن ۸۰۰ کیلومتر و عرض آن در حدود ۶۰۰ کیلومتر است. مساحت دشت کویر در حدود ۷۷٬۶۰۰ کیلومتر مربع است. در غرب این کویر دریاچه نمک قرار دارد.
این بیابان یکی از قطب‌های حرارتی زمین به‌شمار می‌رود. دمای آن در تابستان به ۵۰ درجه می‌رسد و گاهی اختلاف دمای بین روز و شب به ۷۰ درجه سانتیگراد می‌رسد. قسمت عمده آن را باتلاق‌های گسترده فراگرفته‌اند و در حاشیه پوشیده از تپه‌های ماسه‌ای و ارتفاعات پراکنده‌است؛ و پوشش گیاهی آن عمدتاً از نوع گیاهان شورپسند (هالوفیت) است.
بزرگ‌ترین تپه شنی ایران یک کانون فرسایش به نام ریگ‌بلند است که از آران و بیدگل آغاز شده و تا اردستان ادامه دارد که آشیانه عقاب و تل شیطان زواره از معروف‌ترین آن‌هاست. طول این کانون فرسایش ۹۰ کیلومتر است. استان اصفهان در دشت کویر ۱۶ کانون فرسایش بادی دارد که ۳۰۰ هزار هکتار از آن جنگل‌کاری شده و تثبیت شده‌است و با این کار، بسیاری از کانون‌های درجه یک به کانون‌های درجه دو و درجه سه تبدیل شده‌است. در کانون‌های شرق اصفهان ۹ هزار هکتار جنگل‌کاری انجام شده‌است.فاز جدید بیابان‌زدایی در شرق اصفهان: قانون. (2017). Ghanoondaily.ir. Retrieved 3 December 2017, from
ژان باپتیست ژوزف فوریه (زادهٔ ۲۱ مارس ۱۷۶۸ در اوسر – درگذشتهٔ ۱۶ مهٔ ۱۸۳۰ در پاریس) ریاضی‌دان و فیزیک‌دان فرانسوی بود.
پدر فوریه، خیاط بود و زمانی که وی هشت سال بیشتر نداشت، درگذشت. فوریه در مدرسهٔ نظامی زادگاه‌ش تحصیل کرد. او در ۱۸ سالگی در همین دانشگاه به تدریس ریاضی پرداخت. در انقلاب فرانسه، از آن حمایت کرد. در دوران وحشت فرانسه مدتی به زندان افتاد، اما ۱۷۹۵ آزاد شد و به استخدام اکول نرمال سوپریور درآمد. وی از ۱۷۹۷، جانشین لاگرانژ در اکول پلی‌تکنیک شد و به تدریس پرداخت.
فوریه اواخر سدهٔ هجدهم، ناپلئون بناپارت را در لشکرکشی به مصر همراهی کرد. وی در مصر، فرماندار مصر سفلی و نیز دبیر "بنیاد مصرشناسی" بود. پس از بازگشت فوریه از مصر، در ۱۸۰۱، فرماندار ایزر (Isère) و در ۱۸۰۸ به لقب بارون مفتخر شد. او از ۱۸۲۲ تا پایان عمر، دبیر دائمی فرهنگستان علوم فرانسه بود.
فوریه در فیزیک روی انتقال گرما تحقیق می‌کرد و قانون فوریه از او به جای مانده‌است. فوریه همچنین کاربرد سری فوریه در مسئله انتقال گرما و ارتعاشات را پیش نهاد.
فوریه در ۱۸۳۰ در ۶۲سالگی درگذشت. پیکرش در گورستان پر-لاشز دفن شد.
فوریه یکی از ۷۲ فرانسوی است که نام‌شان روی برج ایفل حک شده‌است.
« دره پلنگها » نام دره ای و روستائی از روستاهای کشور پادشاهی عمان است، ویکی از (نقاط دیدنی سلطنت عمان) به‌شمار می‌آید.
این روستا در مشرق روستای وکان و در غرب روستای وادی بنی عوف واقع شده‌است و از توابع شهرستان نزوی است و در استان منطقه داخلیه قرار دارد.
گفتاره‌است که در دوران گذشته در این دره گله‌ای پلنگ جاه گرفته بودند و به روستا نشینان اطراف و گوسفندان ودامداران اهالی حمله می‌کرده‌اند، در یکی از روزها و در اثر سرما وگرسنگی پلنگها، حمله شدیدی از جانب پلنگها به یکی از روستاهای نزدیک این دره می‌شود که در این حمله پلنگها دوکودک خردسال می‌ربایند، بعد این حادثه والی منطقه صد نفر مسلح بر سر پلنگها در درهٔ مذکور می‌فرستد و این تفنگداران مدت چند روز در این دره می‌جنگند و تمام پلنگهایی که دره وجود داشتند بهلاکت می‌رسانند. بعد از آن این دره به «وادی الفهود» پیش اهالی منطقه معروف می‌گردد، ومعنایش «دره پلنگها» است. جایی است مشهور نزد مردم عمان. در حال حاضر چند روستای آباد در اطراف این دره وجود دارد، اما از پلنگها دیگه خبری نیست و نسل پلنگ در این منطقه نابود شده‌است.
دانشنامه یا دائرةالمعارف، مجموعه یا گردایهٔ نوشتاریِ جامع و فشرده‌ای است که شامل اطلاعاتی دربارهٔ همهٔ شاخه‌های دانش یا شاخهٔ مشخصی از دانش است. واژهٔ دانشنامه در زبان فارسی تاریخ کهنی دارد و دانشنامه‌های کهنی نیز به زبان فارسی نوشته شده‌انددانشنامه حکیم می‌سری: من این گفتار را اندام دادم****و دانشنامه اول نام دادم و واژهٔ دائرةالمعارف نیز برابرنهادهٔ اصطلاح Encyclopaedia است که خود برگرفته از اصطلاح یونانیِ Enkyklios Paideia به‌معنای آموزش فراگیر است، و در اصل بر مباحثی چون دستور زبان، معانی و بیان، موسیقی، ریاضیات، فلسفه، اخترشناسی، و تربیت بدنی دلالت دارد. این مفهوم به پیدایش اندیشه‌ی گردآوری مواد آموزشی پیشرفته در اثری واحد انجامید که در آن روابط و درونمایهٔ هنرها و علوم گوناگون تشریح می‌شود. در گذشته‌ای دور، تلاش‌هایی برای تهیهٔ آثاری از این نوع به عمل‌آمد و در زبان انگلیسی سِر توماس الیوت این اصطلاح را برای نخستین بار در سال ۱۵۳۱ در اثری موسوم به حاکم ، رساله‌ای دربارهٔ تعلیم و تربیت، به‌کار برد. دانشنامه نباید با لغتنامه اشتباه شود: درحالی‌که لغت‌نامه‌ها به‌معنی هر یک از سرمدخل‌هایشان که معمولاً یک واژه اند، می‌پردازند. دائرةالمعارف‌ها حاوی اطلاعاتی دربارهٔ سرمدخل‌هایشان اند. البته در مواردی مرز این دو روشن نیست.
وب سایتی که هم‌اکنون در آن هستید هم خود نمونه‌ای از دانشنامه است، که به شکل اینترنتی و همگانی و آزاد تألیف و ویرایش می‌گردد. به این گونه دانشنامه‌ها «ویکی» گفته می‌شود. از نمونه‌های دیگر ویکی به زبان فارسی می‌توان به ویکی فقه و ویکی شیعه اشاره کرد.
"برای فهرستی از دانشنامه‌های مهم تاریخ، فهرست دانشنامه‌ها و مقالات و فهرست دانشنامه‌های فارسی را ببینید. "
نخستین دانشنامه‌ها به قصد مطالعه و بررسی مستمر و توسط فردی واحد تهیه می‌شد و به گونه‌ای فراهم می‌آمد که جنبهٔ متن درسی داشته باشد، و بدین سبب با دانشنامه امروزی، که عمدتاً به‌عنوان مرجع به کار می‌رود و حاصل کار گروهی است، متفاوت بود. اگرچه گاه به ارسطو به منزلهٔ «پدر دانشنامه» اشاره می‌شود، ظاهراً نخستین دانشنامه به همت سپئوسیپوس (۳۳۸ ق. م)، فیلسوف یونانی و شاگرد افلاطون، در سده چهارم پیش از میلاد گردآوری شد، که فقط قطعاتی از آن بازمانده‌است. نخستین دانشنامه‌نویس رومی، دانشمند سدهٔ اول، مارکوس ترنتیوس‌وارو بود که دانشنامه ای در علوم انسانی با عنوان آثار عتیق ربانی و انسانی، شامل دستور زبان، جدل، فن بیان و بلاغت، هندسه، حساب، اخترشناسی، موسیقی، پزشکی، و معماری گرد آورد. این اثر نیز باقی نمانده‌است.
احتمالاً نخستین کسی که کوشید دانش بشر را در کتابی جمع کند، پلینی بزرگ (در کتاب ۳۷جلدی "تاریخ طبیعی") یا ارسطو بود.مصاحب ۱۳۸۱، ص ۹۵۷ پس از آن‌ها، هم در جهان غرب و هم در مشرق‌زمین تلاش‌هایی برای این کار صورت گرفت که از جمله اولینِ آنها می‌توان از کتاب "اشتقاقات" ایسیدوروسِ سِویلی (ایزیدورِ سِویل) در سدهٔ هفتم میلادی و کتاب "مفاتیح العلوم" ابوعبدالله خوارزمی نام برد. همچنین از دیگر دانشنامه‌های دوران گذشته، "دانشنامهٔ علایی" را می‌توان نام برد که دانشنامه‌ای است تألیف ابن سینا به زبان فارسی در پنج علمِ منطق، طبیعیات (علم زیرین)، هیئت، موسیقی و علم آنچه بیرون طبیعت است (علم برین). در این دانشنامه، ابن سینا تلاش کرده‌است تا آنجا که می‌تواند، واژه‌های فارسی به‌کار بَرَد و همچنین دانشنامه پزشکی می‌سری که به فارسی و به شعر سروده شده‌است.
در سال ۱۹۹۵ نوع جدیدی از دانشنامه با امکان ویرایش آزاد و مطالعه اینترنتی توسط هاوارد کانینگهام و به نام ویکی ویکی وب ساخته شد. سایتهای دیگری که بر این پایه توسعه یافتند را ویکی می‌نامند. ویکی در زبان هاوایی به معنی سریع می‌باشد.
بزرگ‌ترین دانشنامه‌ها در نیمهٔ نخست سال ۲۰۲۰، بایدو بایکه با ۱۶ میلیون مقاله، هودانگ بایکه.کام با ۱۳ میلیون و ویکی‌پدیا انگلیسی با ۶ میلیون مقاله هستند. همگی این دانشنامه‌ها اینترنتی هستند.
در زیر فهرستی از دانشنامه‌ها و آثار
دانش‌نامه‌ای آمده‌است.
به‌طور ساده، احتمالات به شانس وقوع یک حادثه گفته می‌شود.
احتمال معمولاً مورد استفاده برای توصیف نگرش ذهن نسبت به گزاره‌هایی است که ما از حقیقت آن‌ها مطمئن نیستیم.Kendall's Advanced Theory of Statistics, Volume 1: Distribution Theory, Alan Stuart and Keith Ord, 6th Ed 2009
گزاره‌های مورد نظر معمولاً از فرم "آیا یک رویداد خاص رخ می‌دهد؟" و نگرش ذهن ما از فرم "چقدر اطمینان داریم که این رویداد رخ خواهد داد؟" است. میزان اطمینان ما، قابل توصیف به صورت عددی می‌باشد که این عدد مقداری بین ۰ و ۱ را گرفته و آن را احتمال می نامیم. An Introduction to Probability Theory and Its Applications, William Feller. 3rd Ed 1968هر چه یک احتمال به سمت ۱ برود ، احتمال رخ دادن آن بیشتر و هر چه به سمت ۰ صفر برود احتمال رخ دادنش کمتر خواهد بود.هر چه احتمال یک رویداد بیشتر باشد، ما مطمئن تر خواهیم بود که آن رویداد رخ خواهد داد. در واقع میزان اطمینان ما از اینکه یک واقعه (تصادفی) اتفاق خواهد افتاد.
مقاله اصلی: نظریه احتمالات
نظریهٔ احتمالات به شاخه‌ای از ریاضیات گویند که با تحلیل وقایع تصادفی سروکار دارد.
مانند دیگر نظریه‌ها، نظریه احتمال نمایشی از مفاهیم احتمال به صورت شرایط صوری (فرمولی) است – شرایطی که می‌تواند به‌طور جدا از معنای خود در نظر گرفته شود. این فرمولبندی صوری توسط قوانین ریاضی و منطق دستکاری، و نتیجه‌های حاصله، تفسیر یا دوباره به دامنه مسئله ترجمه می‌شوند.
حداقل دو تلاش موفق برای به صورت فرمول درآوردن احتمال وجود دارد: فرمولاسیون کولموگروف و فرمولاسیون کاکس. در فرمولاسیون کولموگروف (نگاه کنیدبه)، مجموعه‌ها به عنوان واقعه و احتمالات را به عنوان میزانی روی یک سری از مجموعه‌ها تفسیر می‌کنند. در نظریه کاکس، احتمال به عنوان یک اصل (که هست، بدون تجزیه و تحلیل بیشتر) و تأکید بر روی ساخت یک انتساب سازگار از مقادیر احتمال برای گزاره‌ها است. در هر دو مورد، قوانین احتمال یکی هستند مگر برای جزئیات تکنیکی مربوط به آنها.
روش‌های دیگری نیز برای کمی‌کردن میزان عدم قطعیت، مانند نظریه Dempster-Shafer theory یا possibility theory وجود دارد، اما آن‌ها به‌طور اساسی با آنچه گفته شد، تفاوت دارند و با درک معمول از قوانین احتمال سازگار نیستند.
مطالعه علمی احتمال، توسعه‌ای مدرن است. قمار نشان می‌دهد که علاقه به ایده‌های تعیین کمیت برای احتمالات به هزاران سال می‌رسد، اما توصیفات دقیق ریاضی خیلی دیرتر به وجود آمد. دلایلی البته وجود دارد که توسعه ریاضیات احتمالات را کند می‌کند. در حالی که بازی‌های شانس انگیزه‌ای برای مطالعه ریاضی احتمال بودند، اما مسائل اساسی هنوز هم تحت تأثیر خرافات قماربازان پوشیده می‌شود.Freund, John. “Introduction to Probability”. 1973, p. 1.
به گفته ریچارد جفری، «قبل از اواسط قرن هفدهم، اصطلاح ‘’ احتمالی’’ به معنای قابل تأیید (تصویب) و در آن معنا چه برای عقیده افراد و چه برای عمل مورد استفاده بود. در واقع افکار یا اقدام احتمالی، رفتاری بود که مردم معقول درآن شرایط از خود نشان می‌دادند.»Jeffrey, R.C. , "Probability and the Art of Judgment," Cambridge University Press. (1992). pp. 54-55.
البته به خصوص در زمینه‌های قانونی، احتمالی همچنین می‌تواند به گزاره‌ای که شواهد خوبی برای اثبات آن وجود دارد گفته شود.Franklin, J. , "The Science of Conjecture: Evidence and Probability Before Pascal," Johns Hopkins University Press. (2001). pp. 22, 113, 127
گذشته از کار ابتدایی توسط Girolamo Cardano در قرن ۱۶ اصول احتمالات به مکاتبات پیر دو فرما و بلز پاسکال (۱۶۵۴). کریستین هویگنس (۱۶۵۷) اولین مدل شناخته شده علمی از این موضوع را داد. یاکوب برنولی ARS Conjectandi (منتشرشده پس از مرگ، ۱۷۱۳) و اصول شانس Abraham de Moivre (1718) این موضوع را به عنوان شاخه‌ای از ریاضیات مطرح می‌کند.Ivancevic, Vladimir; Tijana Ivancevic. "Quantum Leap". 2008. p 16 برای تاریخچه‌ای از توسعه‌های اولیه مفهوم احتمال ریاضی، ظهور احتمال هک ایان و علم حدس جیمز فرانکلین را ببینید.
تئوری خطاها ممکن است از Roger Cotes's Opera Miscellanea (منتشرشده پس از مرگ، ۱۷۲۲) سرچشمه گرفته باشد، اما شرح حالی که توماس سیمپسون در سال ۱۷۵۵ آماده کرد (چاپ ۱۷۵۶)، برای اولین بار اعمال این نظریه به بحث در مورد خطاهای مشاهده است. چاپ مجدد (۱۷۵۷) این شرح حال نشان می‌دهد که خطاهای مثبت و منفی هر دو به یک اندازه قابل پیش‌بینی هستند، و با اختصاص برخی از محدودیت‌های معین، بازه‌ای برای تمام خطاها ارائه می‌دهد. سیمپسون همچنین در مورد خطاهای پیوسته بحث می‌کند و یک منحنی احتمال را توصیف می‌کند.
پیر سیمون لاپلاس(۱۷۷۴) برای اولین بار سعی دراستنتاج قانونی برای توصیف مشاهدات از نظر اصول تئوری احتمالات کرد.
او قانون احتمال خطاها را با یک منحنی به صورت formula_1، formula_2، formula_2 هر نوع خطا و formula_4 احتمال آن معرفی می‌کند و ۳ خاصیت برای این منحنی وضع می‌کند:
او همچنین، در سال ۱۷۸۱، یک فرمول برای قانون امکان خطا (اصطلاحی که لاگرانژ سال ۱۷۷۴ مورد استفاده قرار داد) ارائه کرد، اما به معادلات منظمی منجر نشد.
به‌طور کلی پیدایش فنون و مفاهیم مربوط به احتمالات را باید به آغاز مدل‌سازی ریاضی و استخراج و اکتشاف دانش در زمینه‌های پیچیده‌تر علوم نسبت داد.
کلمه احتمال تعریف مفرد مستقیم برای کاربرد عملی ندارد. در واقع، چندین دسته گسترده از تفسیر احتمال، که پیروان دارای دیدگاه‌های مختلف (و گاهی متضاد) در مورد ماهیت اساسی احتمال وجود دارد.
نظریه احتمال در زندگی روزمره در ارزیابی ریسک و در تجارت در بازار کالاها اعمال می‌شود. دولت‌ها به‌طور معمول روش‌های احتمالاتی را در تنظیم محیط زیست اعمال می‌کنند، که آن را تجزیه و تحلیل مسیر می‌نامند.
یک مثال خوب اثر احتمال هر گونه درگیری گسترده در خاورمیانه بر قیمت نفت است، که اثرات موج واری روی اقتصاد کل جهان می‌گذارد. ارزیابی که توسط یک معامله گر کالا زمانی‌که احتمال جنگ بیشتر باشد، در مقابل حالتی که احتمال کمتری دارد، قیمت‌ها را بالا و پایین می‌فرستد و معامله گران دیگر را نیز از نظرات خود آگاه می‌کند.