moaminsharifi/fa-wiki-spell-checker huggingface dataset:
در سال ۲۰۰۶ بسته تکمیلی را منتشر شد.
در سال ۲۰۰۸ نیز بسته تکمیلی دیگری به نام منتشر کرد.
در سال ۲۰۱۰ نیز یک بسته تکمیلی دیگر منتشر شد.
در سال ۲۰۱۲ نیز یک بسته تکمیلی دیگر منتشر شد.
در دسامبر ۲۰۱۴ نیز یک بسته تکمیلی دیگر منتشر شد.
در سال ۲۰۱۶ نیز یک بسته تکمیلی دیگر نیز منتشر شد
در سال ۲۰۱۸ نیز یک بسته تکمیلی دیگر منتشر شد.
در سال ۲۰۱۹ اعلام شد یک بسته تکمیلی دیگر با نام در حال توسعه بوده و در سال ۲۰۲۰ منتشر خواهد شد.
بلیزارد بعد از موفقیت‌های بازی‌های و تصمیم به انتشار کتاب از این بازی‌ها گرفت. این کتاب‌ها حول داستان این دو نسخه بازی نوشته شدند و همچنین یک پیش درآمدی برای بازی هم بودند. بلیزارد در این مدت چهار کتاب به نام⁭های (۲۰۰۰) به قلم کریس متزن، (۲۰۰۱) به قلم ریچارد ای. ناک، (۲۰۰۱) به قلم کریستی گلدن و (۲۰۰۲) به قلم جف گراب چاپ کرد.
بلیزارد به مدت ۳ سال کتابی چاب نکرد تا اینکه با انتشار بازی دنیای وارکرفت، شروع دوباره به چاپ کتاب کرد. کتاب‌هایی که بلیزارد چاپ کرد بیشتر به گذشته و حول داستان دنیای وارکرفت و بسته‌های تکمیلی بود.
مجموعه کتاب های وارکرفت و دنیای وارکرفت توسط نشر ویدا و به ترجمه افشین اردشیری منتشر گردیده است.
در سال ۲۰۰۹، شرکت بلیزارد انترتینمنت اعلام کرد که در آینده ممکن است یک مجله منتشر کنند. این مجله تنها به صورت آنلاین قابل خرید خواهد بود و نه در روزنامه فروشی‌ها و فروشگاه‌ها که این کار، آن‌ها را کلکسیونی می‌کند. فصلنامه در ۱۴۸ صفحه منتشر شد، بدون هیچ تبلیغ در تمامی صفحات آن.
در دسامبر ۲۰۱۱ بلیزارد اعلام کرد که انتشار این مجله متوقف شد. برای بازپرداخت غرامت، اسباب بازی‌های باشکوه یا پت‌های درون بازی به مشترکان، بسته به طول اشتراک، داده خواهد شد.
بلیزارد انترتینمنت پس موفقیت‌های سری بازی‌های وارکرفت و دنیای وارکرفت، تصمیم گرفت فیلمی بسازد. بلیزارد در به‌طور رسمی در ۹ مه ۲۰۰۶ اعلام کرد که آن‌ها و لجندری پیکچرز در حال توسعه فیلمی بر اساس وارکرفت:ارک‌ها و انسان‌ها هستند. با این کار بلیزارد فیلمی همچون فیلم ارباب حلقه‌ها باشد. بلیزارد انترتینمنت در بلیزکان ۲۰۰۸ اعلام کرد که فیلمنامه توسط مایک مرهایم نوشه شده‌است. بلیزارد می‌خواست فیلم در ۲۰۰۹ اکران شود اما به دلیل ناتمام ماندن فیلم، تغویق انداخت. با آغاز همایش کامیک کان ۲۰۱۱، بلیزارد اعلام کرد که دارد فیلم با سرعت در حال اتمام است. بالاخره در تاریخ ۱۰ ژوئن ۲۰۱۶ در ایالات متحده به روی پرده سینماها رفت.
فیلم وارکرفت وقایع اولین جنگ ارک‌ها و انسان‌ها می‌پرداخت که این بر اساس داستان بود. این فیلم توانست در گیشه ۴۳۳ میلیون دلار به دست بیاورد که آن را به پرفروشترین فیلمی در آن موقع تبدیل کند که بر اساس بازی ویدیوی ساخته شده‌است که برای فیلم یک پیروزیبود. فیلم وارکرفت از سوی منتقدان نمرات خوب و متوسط گرفت.
محمد اسماعیل خان (متولد سال ۱۳۲۷ سبزوار /شیندند هرات)، سیاستمدار، رهبر جهادی، استاندار هرات و وزیر پیشین وزارت انرژی و آب افغانستان در دوره‌ ی دولت حامد کرزی بود.Afghan warlord's call to arms rattles officialsMPs launch signature campaign to summon Khan, Pajhwok Afghan News. November 15, 2012. او در سال ۲۰۱۳ معاونِ دستیار نخست در دسته‌ی انتخاباتی عبدالرسول سیاف در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۳ با عبدالوهاب عرفان، دستیار دوم، وارد کار انتخاباتی شد و از سمت وزارت کناره‌گیری کرد و محمد عارف نورزی جانشین او شد.
در ۱ دی ۱۴۰۱ ه‍.ش شورای اسلامی انسجام برای مقاومت در برابر طالبان به رهبری محمد اسماعیل خان در مشهد اعلام موجودیت کرد.
محمد اسماعیل خان در سال ۱۳۲۷ خورشیدی در روستای نصرآباد از توابع شیندند/ سبزوار هرات، در غرب افغانستان زاده شد.سایت رسمی اسماعیل خان
او پس از پایان آموزش‌های ابتدایی، وارد دبیرستان نظامی (پشتو: حربی شونزی) و سپس دانشگاه رزمی (پشتو: حربی پوهنتون) شد.
اسماعیل خان پیش از آمدن شوروی در افغانستان، به عنوان افسر با رتبه جکتورن/ سروان در فرقه/ پادگان شماره‌ی ۱۷ هرات خدمت می‌کرد.
با آغاز جنگ‌های مجاهدین افغانستان در برابر شوروی سابق، اسماعیل خان به جمع مجاهدین پیوست.
اولین فعالیت او در جمع مجاهدین، مربوط به بعد از قیام بیست و چهار حوت/ اسفند ۱۳۵۷ خورشیدی است. در این بپاخیزی، شمار زیادی از مردم هرات و نظامیانی که در بپاخیزی شرکت داشتند، به همراه صدها مشاور روسی کشته شدند. برخی منابع موثق، رقم بیش از ۲۵٬۰۰۰ کشته را به این بپاخیزی نسبت می‌دهند.
گفته می‌شود پس از سرکوبی این قیام توسط دولت کابل که به کمک روس‌ها صورت گرفت، نیروهای مسلح فرقه/ پادگان هرات از فرمان‌های دولتی در سرکوب مردم سرپیچی کردند و دست به مقاومت در برابر دولت کمونیستی زدند.احمدشاه فرزان، افغانستان، از داوود تا صعود مسعود- جلد اول
پس از آن اسماعیل خان و دیگر افسرانی که دست به سلاح برده بودند، از نگاه حکومت کابل، یاغی به حساب می‌آمدند؛ چون در برابر حکومت زیر حمایت شوروی در کشور وارد جنگ شده‌ بودند.
هنگامی که حکومت کمونیستی افغانستان در آغاز دهه هفتاد خورشیدی (دهه نود میلادی)، در سراشیبی سقوط قرار گرفت و نجیب الله، آخرین رئیس‌جمهور نظام کمونیستی افغانستان، پذیرفت که حکومت را به شورای رهبری مجاهدین بسپارد، درست ۹ روز پیش از ورود مجاهدین به کابل، اسماعیل خان به همراه نیروهای تحت امرش، وارد شهر هرات در غرب کشور شد و کنترل آن را در دست گرفت.
اسماعیل خان تا سال ۱۳۷۴ خورشیدی، فرمانده‌ی قدرتمند قل اردو (لشکر) شماره‌ی چهار ارتش افغانستان در غرب کشور و والی (استاندار) ولایت هرات بود.
او در غرب کشور یکی از حامیان عمدهٔ دولت برهان الدین ربانی در کابل بود.
این فرمانده‌ی جمعیت اسلامی افغانستان، در سال ۱۳۷۴، از شمال با شبه نظامیان ازبک تبار تحت امر ژنرال عبدالرشید دوستم و از جنوب، با نیروهای شورشی تازه شکل گرفته طالبان می‌جنگید.
اسماعیل خان تا اواسط سال ۱۳۷۴ سرگرم نبرد با طالبان بود و موفق شد مواضع آن‌ها را تا نزدیکی ولایت هلمند در جنوب کشور عقب براند.
اما طالبان که تا آن زمان در جبهه کابل پیشرفت زیادی حاصل نکرده بودند، به حوزه ی غرب توجه بیشتری کردند و بعد از نبردهای سنگین در ولایت فراه موفق به تصرف شهر هرات شدند.
با تصرف هرات توسط طالبان اسماعیل خان جبهه‌ای به نام امارت عمومی حوزه جنوب غرب تشکیل داد و اندکی بعد، به همراه گروهی از مجاهدین تحت امر خود، به مناطق مرکزی و شمال افغانستان رفت و به جنگ علیه طالبان ادامه داد.
حضور اسماعیل خان در شهر فاریاب در شمال افغانستان، با یک سلسله معاملات پنهان سیاسی میان شبه نظامیان ازبک به رهبری ژنرال عبدالملک و شورشیان طالبان همراه بود، که در اثر پیوستن ژنرال ملک به طالبان، اسماعیل خان به همراه جمعی از هم رزمانش در هنگام مهمانی در حال غذا خوردن توسط ژنرال ملک دستگیر و به تاریخ ۲۸ ثور ۱۳۷۶ به طالبان تسلیم داده شد.محمد اکرام اندیشمند، سالهای تجاوز و مقاومت، نشر پیمان
طالبان به مدت سه سال اسماعیل خان را در اسارت داشتند و در این مدت، میرویس صادق پسر اسماعیل خان از ارتفاعات شرق ولایت هرات سرپرستی امارت عمومی حوزه جنوب غرب را به عهده داشت.
اسماعیل خان در سال ۱۳۷۷ از زندان سرپوزه قندهار از چنگ طالبان گریخت و به همراه سرباز طالبان که به او در فرار از زندان کمک کرده بود، در ولسوالی چهاربرجک ولایت نیمروز به حاجی کریم براهویی فرمانده جبهه نیمروز (از متحدانش) پیوست و در نهایت وارد ایران شد.
او بار دیگر با پیوستن به ائتلاف شمال که ائتلافی از گروهای مخالف طالبان در افغانستان بود با تشکیل جبهه دیگری، به مناطق مرکزی و شمال افغانستان رفت و تا زمان فروپاشی طالبان با حمله ائتلاف بین‌المللی ضد تروریسم (به رهبری آمریکا) به عملیات نظامی ادامه داد تا سرانجام با فروپاشی طالبان، در ماه عقرب (آبان) ۱۳۸۰، دوباره وارد هرات شد.
بدین ترتیب، اسماعیل خان برای دومین بار به حاکمیت هرات دست یافت.
اسماعیل خان این بار با تجربیاتی که از دوره نخست حکومت خود بر هرات به دست آورده بود، تغییرات زیادی در این شهر به وجود آورد و با اتکا به درآمد گمرک این ولایت، بازسازی و سازندگی پروژه‌هایی را در این شهر اجرا کرد.
از پروژه‌های مهم دوره اسماعیل خان، قرارداد خریداری برق بیست و چهار ساعته از ترکمنستان و ایران برای ولایت هرات، ساخت پروژه بزرگ دانشگاهی هرات که پس از برکناری او از قدرت، نیمه کاره باقی ماند، احداث شهرک صنعتی هرات و عقد قرار داد با شرکت ۱۱۰ ایران، برای آسفالت و بازسازی تمام خیابان‌ها و جاده‌های شهر هرات بود.
در دوره فرمانروایی اسماعیل خان در هرات، پارک‌ها و مراکز تفریحی زیادی در هرات ساخته شده و بخش زیادی از جاده‌ها و خیابان‌های آن آسفالت شد.سایت فارسی بی‌بی‌سی
ضمن اینکه برخی منتقدان اسماعیل خان معتقدند، که او سهم مناسبی از درآمد گمرک هرات را صرف بازسازی این ولایت نکرده‌است.
اسماعیل خان در حوزه غرب افغانستان، حاکمیتی نسبتاً مستقل از مرکز ایجاد کرده بود. او در راس تشکیلاتی که امارت عمومی حوزه جنوب غرب می‌خواند، افزون بر هرات، بر ولایت‌های همسایه آن مانند بادغیس، غور، فراه و نیمروز هم تسلط داشت و حتی در عزل و نصب مقامات محلی این ولایات دخالت می‌کرد.
دولت کابل به ریاست حامد کرزی، در سال ۲۰۰۳ میلادی، به منظور توسعه نفوذ خود به سراسری کشور، زون‌ها یا حوزه‌های حکومتی را لغو کرد و به این ترتیب، امارت عمومی حوزه جنوب غرب نیز، منحل شد.
اسماعیل خان در تشکیل حکومت حوزه‌ای (یا به عبارتی ملوک الطوایفی) تنها نبود، بلکه عبدالرشید دوستم در شمال، حوزه شمال را تشکیل داده بود، گل آقا شیرزی در حوزه جنوب و حاجی دین محمد در شرق، عبدالکریم براهویی بر نیمروز حکومت می‌کرد. تمامی این حوزه‌ها، به فرمان حامد کرزی لغو شد. از آن پس، اسماعیل خان، دیگر امیر عمومی حوزه جنوب غرب نبود، همچنان که دوستم، دین محمد و شیرزی هم از آن پس باید به حکومت در ولایت‌های خودشان بسنده می‌کردند.
در مرحله بعدی، دولت کابل تلاش کرد قدرت فرماندهان محلی مانند دوستم، شیرزی، اسماعیل خان و دین محمد را هم در ولایتشان کمتر کند. به این منظور، حامد کرزی فرمانی صادر کرد که بر اساس آن، هر فرد باید در یک زمان، فقط یک وظیفه می‌داشت. اسماعیل خان نیز پس از اصرار مرکز، میان فرماندهی قل اردو (لشکر) هرات و مقام ولایت (استانداری)، دومی را برگزید.
در سال ۲۰۰۴ میلادی، ولایت هرات شاهد چند درگیری خونین میان نیروهای دولتی تحت امر اسماعیل خان و دیگر فرماندهان محلی بود.
هواداران اسماعیل خان معتقد بودند که بیشتر این درگیریها، به تحریک دولت کابل، به منظور سست کردن بنیاد حکومت اسماعیل خان در هرات انجام می‌شود.
در یکی از این درگیری‌ها، در ماه مارس سال ۲۰۰۴ میلادی، حمل (فروردین) سال ۱۳۸۳ خورشیدی، میرویس صادق فرزند اسماعیل خان که در آن زمان وزیر هوانوردی در کابینه حامد کرزی بود، طی یک درگیری با نیروهای تحت امر ظاهر نایب زاده، فرمانده فرقه (تیپ) شماره هفده هرات کشته شد.
اما درست پنج ماه بعد از این درگیری‌های خونین، در ماه اوت (اگوست) سال ۲۰۰۴ میلادی، فرماندهان شبه نظامی، از چهار جهت به مواضع اسماعیل خان در ولایت هرات حمله کردند.
امان‌الله نیکزاد (معروف به امان‌الله گی) از شیندند در جنوب هرات، ابراهیم و ظاهر نایب زاده هم از سه جهت دیگر در کشک رباط سنگی، کرخ و چشت، در حمله هماهنگ علیه اسماعیل خان شرکت داشتند و حتی تا نزدیکی هرات نیز رسیدند.
طرفداران اسماعیل خان معتقد بودند که این درگیری‌ها، همه توطئه دولت کابل است.
اسماعیل خان در ماه سپتامبر سال ۲۰۰۴ از طرف حامد کرزی رئیس وقت دولت انتقالی افغانستان از مقام ولایت هرات برکنار شد و به عنوان وزیر صنایع، به مرکز فراخوانده شد. اما او این مقام را نپذیرفت و گفت حاضر است در خانه بماند.
با پیروزی حامد کرزی در انتخابات ریاست جمهوری افغانستان در ماه اکتبر سال ۲۰۰۵، اسماعیل خان هم به عنوان وزیر انرژی به مرکز رفت و بعدها از پارلمان منتخب مردم افغانستان، رای اعتماد گرفت.
در ژوئیه ۲۰۲۱، اسماعیل خان، صدها وفادار خود را در codice_1 برای حمایت از نیروهای مسلح افغانستان برای دفاع از شهر در برابر حمله طالبان بسیج کرد. با وجود این، شهر در ۱۲ اوت ۲۰۲۱ سقوط کرد. پس از تلاش برای فرار با هلیکوپتر، اسماعیل خان توسط طالبان اسیر شد.تبلیغات طالبان کمی بعد با وی مصاحبه کردند و مدعی شدند که او و نیروهایش به آن‌ها پیوسته‌اند. وی در تاریخ بیست و پنجم مرداد آزاد و به مشهد وارد شد و هم‌اکنون در مشهد به سر می‌برد.
همانند بسیاری از فرماندهان محلی، و حتی شماری از اعضای کابینه و نمایندگان پارلمان افغانستان، نام اسماعیل خان نیز در گزارش‌های برخی سازمان‌های مدافع حقوق بشر، به عنوان ناقض حقوق بشر ذکر شده‌است اما اسماعیل خان این ادعا را رد می‌کند.
او به غیر از میرویس صادق که در سال ۱۳۸۳ توسط ظاهر نایب زاده کشته شد، دو پسر دیگر به نام‌های یاسر و طاها و یک دختر دارد.
میرویس صادق
بُرج حوت (ماهی، ♓)، دوازدهمین برج فلکی از دایرةالبروج است.
حوت، دوازدهمین برج [خانهٔ] خورشید، قوسی ۳۰ درجه از دایرةالبروج است.گاهشماری ایرانی، موسی اکرمی، تهران دفتر پژوهشهای فرهنگی (۱۳۸۰)، ص ۲۹. این برج خط سیر خورشید در اسفند ماه به مدت ۲۹روز و ۲۲ساعت و ۵۷دقیقه و نام دیگر این ماه در گاهشماری خورشیدی نیز می‌باشد. میانگین شبانه‌روز لحظه تحویل برج حوت ساعت ۰۶:۵۲ روز ۳۰ بهمن است.
این برج دوهزار سال پیش، بیشتر از زمینه صورت فلکی حوت (ماهی یا دوماهی) می‌گذشت و به همین نام باقی ماند؛ ولی امروزه بیشتر آن از زمینه صورت فلکی دلو (ریزنده آب) می‌گذرد.
کلمهٔ "حوت" به معنی: ماهی است.
ارتشبُد بالاترین درجهٔ نظامی ایران است و معادل ژنرال چهارستاره در بسیاری از ارتش‌های کشورهای دیگر به حساب می‌آید. واژهٔ ارتشبد در نیروی زمینی و هوایی به‌کار می‌رود و درجهٔ معادل آن در نیروی دریایی «دریابُد» می‌باشد.
در قانون ارتش جمهوری اسلامی ایران، سپهبد و دریاسالار به‌عنوان بالاترین درجه‌های ارتش ذکر شده‌است و درجه‌های ارتشبد و دریابد حذف گردیده‌است.قانون استخدام نیروهای مسلح شاهنشاهی، مصوب ۳۰ تیر ۱۳۳۶، فصل چهارم: ترفیعات، مادهٔ ۲۱ بااین‌حال، در آیین‌نامهٔ انضباطیِ نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، به وجود این دو درجه در ارتش اشاره شده‌است.
واژۀ «ارتشبد» در فارسی نو با روش پسین‌سازی از واژهٔ «ارتشتار» در پارسی میانه با حذف پسوند فرضی «ـتار» و افزودن پسوند «بد» به واژۀ ارتش در قیاس با «سپهبد» ساخته شده‌است.
«سپهبد» که در پارسی میانه «spāhpat» و در پارسی باستان «-spāda-pati*» بوده، همکردی از دو واژه: «-spāda*» «"سپاه"» و «-pati*» «"سردار"، "سالار"، "رهبر"» لفظاً به معنای «"فرمانده سپاه"» است. جلد سوم: «ر - ق»، ص. ۱۶۶۵−۱۶۶۶
در تاریخ ۳ خرداد ۱۳۱۴، از اولین جلسهٔ رسمی فرهنگستان ایران، «بزرگ‌ارتشتاران (ارتش بد)» به‌جای عبارت «فرمانده کل قوا» ازسوی وزارت معارف بخشنامه شد؛روستایی، محسن، واژگان نظامی مصوب فرهنگستان ایران (۱۳۱۴–۱۳۲۰)، فصلنامهٔ «گنجینهٔ اسناد»، زمستان ۱۳۷۳، شمارهٔ ۱۶، ص۳۸ ولی روشن نیست که به این معنا کاربرد یافته‌باشد، زیرا در فهرست وزارت معارف، واژه‌های دیگری همچون «لشکربد» هستند که معمول نشده‌اند. بعدها در سال ۱۳۳۶، درجهٔ ارتشبد در کنار دریابد، بالاترین درجهٔ ارتش ایران شد و بزرگ‌ارتشتاران مختص شاه شد.
در ارتش ایالات متحده ژنرال چهار ستاره معادل درجه ارتشبد است. صاحب این درجه دارای بالاترین درجهٔ نظامی در زمان صلح است.
از سال ۱۳۳۷ تا سال ۱۳۵۵، هجده تن از امیران ارتش به درجهٔ ارتشبدی رسیدند که چهار نفر از نیروی هوایی و سیزده نفر از نیروی زمینی بودند. همچنین، یک نفر از نیروی دریایی به درجهٔ دریابُدی ترفیع یافت که معادل ارتشبد در نیروهای زمینی و هوایی است. آخرین ارتشبد در ارتش شاهنشاهی، عباس قره‌باغی، فرمانده ژاندارمری بود که در سال ۱۳۵۵ به این درجه رسید.
درجه‌های ارتشبدی و دریابدی در سال ۱۳۳۶ توسط محمدرضا پهلوی ایجاد شد و در قانون استخدام نیروهای مسلح مصوب ۱۳۳۶ گنجانده شد. نخستین کسی که در ایران به این درجه ترفیع یافت ارتشبد عبدالله هدایت در سال ۱۳۳۷ بود. پس از انقلاب، در آغاز، با تصویب شورای انقلاب، درجه‌های ارتشبدی و دریابدی حذف شد. در قانون ارتش ایران مصوب ۱۳۶۶ نیز درجه‌های سرتیپ دومی و دریادار دومی افزوده شد، ولی همچنان از درجه‌های ارتشبدی و دریابدی سخنی به‌میان نیامد. در سال ۱۳۷۰، با تصویب قانون سپاه پاسداران، درجه‌های ارتشبدی و دریابدی به‌عنوان بالاترین درجه‌های این نهاد نظامی معرفی شد. همچنین، در قانون نیروی انتظامی مصوب سال ۱۳۷۴ و نیز ۱۳۸۲ از درجهٔ ارتشبدی به‌عنوان بالاترین درجه یاد شده‌است.
نشان درجهٔ ارتشبد یا ژنرال چهارستاره در کشورهای گوناگون:
آباده شهری در استان فارس ایران و مرکز شهرستان آباده است. این شهر با ۵۹٬۱۱۶ نفر جمعیت (آمار سال ۱۳۹۵) ، دهمین شهر پرجمعیت استان فارس است.گیوه دوزی در این شهر رونق بسیار دارد.
آباده شمالی‌ترین شهرستان فارس به‌شمار می‌رود و شهرهای آن سورمق، صغاد، بهمن و ایزدخواست باستان هستند.
به استناد متون باستان شناسان سکونت در محدوده کنونی آباده به هزاره اول پیش از میلاد باز می‌گردد. گروه‌های کرد چادرنشین در دوره هخامنشی، نخستین کسانی بودند که در دشت حد فاصل آباده و اصفهان اسکان یافتند. آثار باستانی بر جای مانده، هم چون قلعه باستانی ایزدخواست و قصر بهرام گور در سورمق، شواهدی از وجود فرهنگ و تمدن در این گستره جغرافیا می‌باشد.
شهر آباده به دلیل واقع شدن در سه راهی مواصلاتی بین اصفهان، یزد و شیراز موقعیت ویژه‌ای دارد.
در حدود سال ۱۱۹۷ کریمخان زند شیراز را به عنوان پایتختی برگزید و به فرمان او شاه اسماعیل سوم در آباده سکونت یافت. کریمخان به منظور کسب مشروعیت، شاه اسماعیل سوم را شاه و خود را وکیل الرعایا می‌خواند چرا که صفویان همچنان از محبوبیت و مشروعیت بسیار زیادی در بین مردم و بزرگان برخوردار بودند. حتی در یک مورد که سفیر پرتغال درخواست‌هایی از کریم خان داشته که خان زند تمایلی به قبول آن نداشته‌است او را به آباده حواله می‌دهد و می‌گوید من اختیاری ندارم و باید به نزد شاه در پایتختش که آباده هست بروی. شاه اسماعیل سوم که به میرزا ابوتراب نیز معروف بود در این برهه از زندگی خود از سیاست دوری ورزید و در آباده وقت خود را با ساختن چاقو می‌گذراند. در زمان سکونت شاه اسماعیل سوم در آباده قلعه‌ای به نام قلعه شیرازی (که هم‌اکنون آثار آن باقیست) برای حفظ امنیت راه کاروان‌ها بنا گردید.
به تدریج قلعه‌هایی دارای دیوارهای مرتفعی تقریباً به ارتفاع ۹ تا ۱۰ متر و ضخامت ۲ تا ۳ متر از چینه ساخته شد. در اطراف هر قلعه و به فاصله ۵۰ متر، برج‌هایی ساخته بودند و سوراخ‌هایی به نام تیرکش در آن‌ها تعبیه کرده بودند.
پس از مرگ شاه اسماعیل سوم صفوی، کریمخان علیرغم اینکه بازماندگانش را تکریم کرد ولی دیگر نیازی به تعیین جانشین برای او ندید.
در زمان رضا شاه، به تدریج از ارتفاع قلاع کاسته و درهای آن برداشته شد و عبور و مرور وسایل نقلیه نیز به نحو محسوسی وضع آنجا را دگرگون کرد به نحوی که منازل و دکان‌ها از داخل قلاع، خارج شد و به اطراف شاه راه کنونی منتقل شد.
شهرستان آباده در شمالی‌ترین نقطه استان فارس قرار دارد. آباده از شمال و غرب به استان اصفهان، از جنوب به صفاشهر و اقلید و از شرق به استان یزد متصل است. این شهرستان در فاصله ۲۷۰ کیلومتری شمال شیراز، ۶۷۰ کیلومتری جنوب تهران، ۲۰۰ کیلومتری جنوب اصفهان، ۱۹۰ کیلومتری جنوب غربی یزد قرار دارد. وسعت جغرافیایی آباده ۶۰۵۲ کیلومتر مربع است که حدود ۱۱ درصد کل مساحت استان را به خود اختصاص داده‌است.
آب و هوای منطقه را می‌توان تحت تأثیر مرتفع بودن منطقه و قرار نگرفتن در پیشکوه‌های داخلی زاگرس و همچنین عدم وجود کوه‌های بلند و مرتفع، دوری از بادهای باران‌آور غربی، از نمونه‌های آب و هوای نیمه کوهستانی دسته‌بندی کرد. میانگین بارندگی سالانه آن حدود۱۲۰ میلی‌متر است که در ردیف نواحی خشک کشور جای می‌گیرد. این شهرستان جزء مناطق سردسیر می‌باشد و از مناطق نیمه خشک استان فارس به‌شمار رفته و زمستانی سرد و تابستانی خنک و خشک دارد.
در حال حاضر ۱۱۱؟ واحد صنعتی در گروه‌های مختلف صنایع غیر فلزی، غذایی و بهداشتی، نساجی، پوشاک و چرم، شیمیایی و … در این شهرستان وجود دارد که جمعیتی حدود ۱۴۲۵؟ نفر را به‌طور مستقیم به کار مشغول کرده‌است. یکی از بزرگترین و قدیمیترین واحد صنعتی شهرستان از نظر اشتغال و سرمایه‌گذاری کارخانه سیمان آباده می‌باشد که نخستین طرح سیمان بعد از پیروزی انقلاب اسلامی بوده و تمام مراحل طراحی، نصب و راه اندازی آن به دست مهندسین باکفایت ایرانی انجام گرفته‌است.
به علت وجود معادن غنی خاک صنعتی در نزدیکی آباده که از مهمترین مواد اولیه تولید کاشی و سرامیک می‌باشد، در سال‌های اخیر تعدادی کارخانه تولید کاشی و سرامیک در آباده راه اندازی شده یا در حال احداث می‌باشد که سهم مهمی از کارآفرینی صنعتی شهرستان را به خود اختصاص داده‌اند به طوریکه آباده در حال تبدیل به یکی از قطب‌های تولید کاشی و سرامیک کشور می‌باشد.
بدون تردید یکی از مزیتهای نسبی شهرستان آباده وجود ذخایر غنی معدنی می‌باشد به‌طوری‌که بخش معدن شهرستان آباده در مقایسه با شهرستان‌های استان فارس از نظر وجود مواد کانی از کیفیت خوبی برخوردار است.
در حال حاضر ۲۵ واحد معدنی در شهرستان آباده فعالیت می‌نمایند که عمده‌ترین مواد معدنی موجود در این واحدها عبارتند از خاک نسوز، سنگ نما، خاکهای صنعتی، سنگ آهک و منگنز.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۵۹٬۱۱۶ نفر بوده‌است و بدین ترتیب آباده دهمین شهر پرجمعیت استان فارس و چهارمین شهر پرجمعیت نیمهٔ شمالی استان به‌شمار می‌رود.
همه ساکنان شهرستان آباده و نواحی پیرامون آن پیش از حمله اعراب به ایران، زرتشتی بودند و سرانجام در دوره صفویه به دین اسلام و مذهب تشیع گرویدند . هم‌اکنون تمامی شهرواندان آباده غیر از یک خانواده زرتشتی در ادریس آباد و چندین نفر کلیمی دراین شهرستان مسلمان و شعیه دوازده امامی هستند . تعداد انگشت شماری از بهائیان نیز هنوز دراین شهرستان زندگی میکنند .
با همه گیر شدن جنبش بابی و سپس بهائی در ایران، آباده همواره یکی از قطب‌های این گرایش دینی بوده‌است. کسروی در کتاب تاریخ مشروطه ایران در ذیل بخش «جنگ‌های بابیان» از مبارزهٔ آنها با نیروهای دولتی گزارش می‌دهد و از آن بنام جنگ آباده یاد می‌کند. از آنجایی که قبل از جنبش بابیگری حرکت دیگری به نام شیخیگری نیز وجود داشته، می‌توان تصور کرد که هنوز هم تعدادی حتی شیخیان شهروندان این شهر هستند.
زبان مردم شهر آباده زبان فارسی است .http://qashqaiebook.ir/%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D9%88-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9-%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%A8/https://www.sardarjonoub.ir/media/%D9%81%D8%B1%D8%B4-%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D8%9B-%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D9%BE%D9%88%D8%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%A8%D8%A7/
با توجه به آب وهوای منطقه پوشش گیاهی این شهرستان از نوع استپ کوهپایه‌ای یا نیمه بیابانی است که پوشیده از انواع بوته‌های نواحی استپی است. در پای کوه‌های جنوبی گل‌های رنگارنگ بهاری و گیاهان دارویی در میان بوته‌ها دیده می‌شود. این پوشش گیاهی در کشور به نسبت نواحی بیابانی و نواحی مرطوب در ردیف مراتع متوسط قرار دارد. به علت اوضاع طبیعی حاکم بر منطقه و صیدهای بی‌رویه در گذشته حیات وحش آن فقیر شده‌است. در دشت حیواناتی مانند خرگوش، روباه و کفتار بیش از بقیه دیده می‌شوند.
معادنی که در این شهر قرار دارند عبارت‌اند از:
معدن بزرگ خاک نسوز استقلال آباده از بزرگترین معادن این ماده معدنی به‌شمار می‌رود. علاوه بر معدن خاک نسوز استقلال تعدادی معدن خاک صنعتی نیز دراطراف شهرستان (عمدتاً حوالی روستای شورجستان) وجود دارد که تأمین کننده مواد اولیه بسیاری از کارخانه‌های کاشی و سرامیک و آجر نمای کشور می‌باشند.
معادن سنگ‌های ساختمانی که معمولاً از جنس سنگ مرمریت می‌باشند نیز بیشتر در منطقه چاه بلاغ واقع شده‌اند و در سایر قسمت‌ها نیز به صورت پراکنده وجود دارد، سنگ مرمریت آباده به عنوان یک برند در کشور شناخته شده می‌باشد.
معادن کوچک دیگری نیز در شهرستان وجود دارد که از آن جمله می‌توان به معادن سنگ آهن هماتیت، منگنز، باریت و شن و ماسه اشاره کرد. هم‌اکنون عملیات اکتشاف طلا در یکی از محدوده‌های معدنی شهرستان در حال انجام است که تا کنون نتایج امیدوار کننده ای داشته‌است.
منبت کاری آباده شهرت جهانی دارد و نمونه‌های آن در موزه‌های جهان به عنوان بهترین اثرهای هنری نگهداری می‌شود. منبت کاری‌های کاخ مرمر، به دست هنرمندان این شهر، همچون استاد احمد امامی ساخته و پرداخته شده‌است.همچنین علی امامی و محمد طاهر امامی؛ فرزندان وی، از جمله بزرگ‌ترین استادکاران منبت بودند که خودشان و شاگردانشان در کارگاه‌های آن‌ها منبت آباده را در ایران و جهان گسترش دادند. برخی آثار این استادکاران مانند تابلوی برجسته معرق و منبت سیمرغ آشیانه، در موزه هنرهای ملی نگه‌داری می‌شود.این‌ شهر در سال ۹۵ گواهی ثبت نشان جغرافیایی ملی و بین‌المللی منبت آباده را دریافت کرد و فنون اجرای منبت آباده،در فهرست آثار ناملموس میراث ‌فرهنگی ایران ثبت شد.در سال ۱۳۹۷ از سوی شورای جهانی صنایع دستی (WCC) آباده به عنوان شهر جهانی منبت معرفی گردید.منبت آباده ۱۷ نشان ملی مرغوبیت صنایع ‌دستی و پنج نشان زرین جشنواره فجر را دریافت کرده و ۱۵۰ کارگاه منبت فعال خانگی یا تجاری و ۵۰۰۰ هنرمند منبت‌کار دارد. برخی از کارگاه‌های منبت در این‌ شهر به زنان اختصاص دارد و از این‌ جهت عاملی برای اشتغال‌زایی زنان در آباده است. منبت‌کاری، کاربردهای مختلفی دارد و تنها به ساخت جعبه جواهرات، مجسمه،عصا و مانند آن محدود نمی‌شود. این هنر حتی در ساخت در و پنجره و مبلمان نیز کاربرد دارد. نمونه‌های نفیس و تاریخی قاشق‌های شربت‌خوری ساخت آباده، حتی تا موزه ویکتوریا و آلبرت انگلستان نیز راه یافته.
ملکی و گیوه‌های آباده در نهایت ظرافت، استحکام و دقت، تهیه شده و در نوع خود بی‌مانند است. قالی و قالیچه آباده ای از صنایع دستی مرغوب این شهرستان است که متأسفانه تولید آن به شدت کاهش یافته و رفته رفته به دست فراموشی سپرده می‌شود.از دیگر رشته های صنایع دستی آباده میتوان به گیوه بافی،دست بافته ها فرش دستباف گلیم نمد مالی،ساخت آلات موسیقی سنتی،تراش سنگهای قیمتی،سراجی سنتی،چلنگری،سفالگری،معرق کاری،خراطی،رودوزیهای الحاقی،میناکاری،منبت مبل و قلمکاری روی مس اشاره نمود.
این بنا در بازار کهنه شهر آباده واقع شده‌است که در حدود ۱۲۰ سال پیش به دست استاد رضا یزدی ساخته شده‌است. در ورودی آن از جنس چوب و به طرز زیبایی ساخته شده، دو کوبه روی آن قرار داشته که کوبه سمت چپ مخصوص آقایان و کوبه سمت راست مخصوص خانم‌ها بوده‌است. این بنا توسط حاج محمد خان به یک نفر شیرازی یه نام حاج باقر فروخته می‌شود و از او به دو پسرش حاج احمد وحاج محمود به ارث می‌رسد. آن‌ها در این تیمچه به داد و ستد و بازرگانی مشغول می‌شوند. ۳۰ الی ۳۵ سال پیش این دو برادر برای نذر خود مراسم عزاداری در این بنا برگزار می‌کردند که منبری قدیمی از آن زمان هنوز در این ساختمان موجود است. در وسط حیاط این ساختمان قپانی (ترازویی) بزرگ وجود داشته که اجناس تجاری به وسیله آن وزن می‌شده‌است. آب این ساختمان از چاه تأمین می‌شده، از در ورودی که وارد می‌شویم دو حجره در چپ و راست وجود دارد که محل کسب دو برادر بوده وروی سر این دو حجره هم دو اتاق است که محل استراحت بوده‌است. این ساختمان در دو طبقه ساخته شده که از اتاق‌های بالا برای استراحت تجار و مسافرین استفاده می‌شده‌است. حوض سنگی بسیار زیبایی هم به ابعاد ۴*۳ متر در وسط حیاط واقع است در ضمن در حجره‌ها هم به صورت کشویی به طرف بالا و پایین باز و بسته می‌شود و سقف آن‌ها به وسیله چوب‌های حاشیه دار زیبایی به اندازه ۳۰*۲۰ سانتی‌متر پوشیده شده‌است و کف آن‌ها با خشت‌های آجری مربع شکل فرش شده‌است. در مورد نامگذاری این تیمچه به نام صرافیان طبق شنیده‌ها به علت بوده که چون این دو برادر از تجار متمول و سرشناس بوده‌اند در ضمن در شناسایی پول‌های خارجی تبحر داشته‌اند به آن‌ها لقب صراف داده‌اند و صرافیان فامیل آن‌ها شده و این تیمچه نیز به همین نام باقی مانده‌است.
این بنا به شماره ۱۹۳۲ در سال ۱۳۷۶ ثبت آثار ملی ایران گردیده و هم‌اکنون در تملک میراث فرهنگی و شهرداری آباده است و مراحل بازسازی آن هم‌اکنون در دست اجراست.
اخیراً بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل مدعی وجود سایت مرتبط با فعالیت هسته ای در نزدیکی آباده شد که این ادعا بازتاب زیادی در شبکه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور داشت.
تا پیش از تشکیلات آموزش و پرورش به شیوه جدید و تأسیس مدارس نوین، تعلیم و تعلم در مکتب خانه‌ها صورت می‌گرفت. از اشخاصی که در زمان قاجار و پهلوی اول مکتب خانه تشکیل داده بودند می‌توان به عباس ادیب (ادیب زاده)، حاجی محمد هاشم خان (نادری)، حاجی ملا احمد (خادم حسینی)، طیبه خانم (چوبینه)، ملا حمزه (پور حمزه) و خانم بی بی حاجی واعظ (واعظ زاده) اشاره نمود.
نخستین مکتب دار آباده، عباس ادیب بوده‌است. لقب ادیب را حاکم وقت فارس به وی داده بود. همین مکتب داران بعدها به هنگام تأسیس مدارس به سبک آن زمان، نقش معلم را بر عهده داشته‌اند.
تأسیس اولین آموزشگاه دولتی فارس در آباده:
در سال۱۲۸۵ ه‍. ش، میرزا حبیب‌الله آموزگار (مستشار دیوان کشور)، هنگام عبور از آباده به سوی تهران، بنا به خواهش حاج علیخان که شخص مدبری بوده، از حرکت یه سوی تهران منصرف و در آباده توقف می‌نماید.
میرزا حسین و میرزا اشرف هم به تدریس زبان فارسی می‌پردازند. میرزا عنایت الله سهراب نیز برای تدریس زبان انگلیسی دعوت می‌شود. این مدرسه به صورت ملی بوده و حقوق آموزگاران از محل شهریه دانش آموزان تأمین می‌شده‌است. در سال ۱۲۸۷ ه‍.ش محمد باقر موحد، از اصفهان به آباده وارد می‌شود و در منزل حاج ملا عبدالله واعظ اقامت می‌کند.
وی به زبان فرانسه و عربی آشنایی داشته‌است، در این تاریخ مدرسه‌ای به نام موحد (این مدرسه در بعضی اسناد به نام اسلامی هم آمده‌است) تأسیس می‌شود. مقارن این ایام، دو نفر از صاحب منصبان هیئت تفنگداران پلیس جنوب مستقر در آباده "s.p.r” مدرسه مزبور به محل رونقیه انتقال و به مدرسه همت موسوم شد که توسط معلمین آقایان محمد باقر موحد، علی آقا واعظ زاده وسید حسین ضیا العلوم (دانا) و غلامرضا ادیب اداره شد و مدیریت آن بر عهده حاج واعظ بوده‌است. در این زمان حاج مخبر السلطنه هدایت به سمت استانداری فارس منصوب می‌گردد؛ و به هنگام عبور ار آباده از وضع این مدرسه آگاه می‌شود. وی دستور می‌دهد که در این مدرسه به جای فرانسه، عربی تدریس شود و در نتیجه این مدرسه دچار افت تعداد دانش آموز و درآمد شد به همین دلیل علی اصغر واعظ زاده برای تأمین اعتبار لازم به اداره کل فرهنگ فارس مراجعه می‌نماید. اما نتیجه‌ای نمی‌گیرد و این مدرسه منحل می‌شود.
پس از گفتگوی واعظ زاده با مردم قرار شد ۲۰ درصد مالیات بیشتر به دارایی پرداخت تا از محل عواید آن هزینه‌های این گونه مدارس تأمین شود. بر اساس این تلاش‌ها و مکاتبات و مراجعات پیگیر، علی اصغر واعظ زاده موفق می‌شود موافقت اداره کل معارف فارس را برای تأمین اعتبارات لازم به منظور تأسیس یک آموزشگاه دولتی کسب نماید. به این ترتیب در سال ۱۲۹۴ ه‍.ش از محل بودجه عوارض معارفی اداره معارف فارس دبیرستان دولتی ۴ کلاسه سعدی آباده به مدیریت واعظ زاده تأسیس می‌شود ابوطالب دانا، علی اکبر واعظ زاده، میرزا مهدی امام و محمد باقر موحد مدیریت این مدرسه را عهده‌دار بوده‌اند. گفتنی است که این واحد آموزشی اولین آموزشگاه دولتی است که در فارس تأسیس شده‌است. این واحد آموزشی ملی که بانی آن خانم طلعت آگاه (وفا) بود در سال ۱۳۱۴ شمسی منحل شد. در سال ۱۲۹۰ شمسی دبستان ملی زنهاریه معروف به دبستان دولتی دوشیزگان از سوی اداره معارف فارس با یک کلاس تأسیس شد که به تدریج کلاس‌های آن افزایش یافت.
با پیگیری اداره فرهنگ آباده، اداره فرهنگ فارس با افتتاح کلاس اول دبیرستان موافقت و از اول مهر ماه ۱۳۱۵ شمسی این کلاس شروع به کار کرد. در سال۱۳۱۶ شمسی کلاس دوم این دبیرستان نیز تأسیس شد. سرپرست دبیرستان در آن سال محمد رضا دایی بود. در سال ۱۳۲۷ شمسی به تقاضای اولیا دانش آموزان و موافقت فرهنگ فارس دبیرستان دخترانه اهلی (اقبال لاهوری کنونی) تأسیس شد.
آباده از نظر امکانات ورزشی بسیار توسعه یافته‌است. مهمترین مکان ورزشی شهر استادیوم تختی با قدمت قبل از انقلاب می‌باشد. ورزشگاه تختی دارای دو زمین چمن استاندارد می‌باشد (که تنها زمین‌های چمن شهرستان هستند) علاوه بر زمین‌های چمن، این استادیوم دارای تعدادی سالن چند منظوره، یک سالن اختصاصی ژیمناستیک و یک محوطه استاندارد تنیس، یک سالن ورزش‌های رزمی، سالن تنیس روی میز و سالن کشتی و شطرنج می‌باشد. سایر اماکن ورزشی آباده شامل ۲ استخر سرپوشیده و تعدادی سالن چند منظوره پراکنده در سطح شهر، باشگاه‌های بدنسازی و رزمی، چندین مانژ اسب سواری آموزشی و پیست موتورکراس می‌باشد. به همین دلیل جوانان آباده به استثنای تک ستاره‌ها به ندرت به موفقیت چشمگیری در ورزش رسیده‌اند.
دکتر بیژن اعرابی، جراح مغز و اعصاب و استاد دانشگاه مریلند
دوره‌های اول تا سوم: فاقد نماینده
دوره چهارم: رضا حکمت (سردار فاخر)، عمادالملک بصیری
دوره پنجم: رضا حکمت
دوره‌های ششم و هفتم:میرزا اسماعیل نجومی
دوره هشتم: رضا حکمت
دوره نهم: فاقد نماینده
دوره‌های دهم تا سیزدهم: ابوالحسن رضوی شیرازی
دوره‌های چهاردهم و پانزدهم: محمد‌حسین‌خان صولت قشقایی
دوره پانزدهم: فاقد نماینده
دوره‌های هجدهم تا بیستم: محمدرضا امیدسالار
دوره‌های بیست و یکم تا بیست و سوم: دکتر رضا نجیمی
دوره بیست و چهارم: عنایت‌الله قائمی
دوره اول: علی نظری منفرد، حسین کرمانی
دوره دوم: علی نظری منفرد
دوره سوم: رحمت‌الله خسروی
دوره‌های چهارم و پنجم: محمد‌حسین دانا
دوره ششم: سید مهدی طباطبایی
دوره هفتم: محمود محمدی
دوره هشتم: داوود محمد‌جانی
دوره‌های نهم تا یازدهم: رحیم زارع
آغاجاری، شهری در استان خوزستان و مرکز شهرستان آغاجاری است. میدان نفتی آغاجاری در محدوده این شهر قرار دارد.https://web.archive.org/web/20170701213856/http://www.aghajari-city.ir/?page_id=28
عملیات حفاری نفت در سال ۱۳۰۵ در آغاجاری آغاز گردید، چاه شماره۳ آن در سال ۱۳۱۷ به نفت رسید و نخستین محموله نفتی آن در سال ۱۳۲۳ به وسیله خط لوله به آبادان فرستاده شد. در سال ۱۳۲۹ این نقطه با تولید تقریباً نیمی از حجم فراورده‌های نفتی ایران از ۱۶ چاه عنوان بزرگ‌ترین حوزه نفتی کشور را به دست آورد. در همین ایام با ۵۹۷۷ کارمند که ۱۷۵ نفر انگلیسی بودند و با امکانات رفاهی از قبیل یک بیمارستان ۵۰ تختخوابی، ۳ درمانگاه، سینما، استخر، زمین‌های ورزشی گلف و دیگر تأسیسات عمومی، ناحیه‌ای آباد بوده‌است.
در سال ۱۳۳۶ با بهره‌برداری از ۲۳ چاه و استخراج ۱۸٫۵ تا ۱۹ میلیون تن نفت، آغاجاری همچنان از بزرگ‌ترین مراکز نفتی ایران به‌شمار می‌آمد و تا سال ۱۳۳۷ مقدار نفت خام استخراجی آن به یک میلیارد بشکه و در سال ۱۳۴۳ تعداد ۶۹ حلقه چاه به ثبت رسیده‌است.
مردم شهر و روستاهای آغاجاری از طوایف قوم لر می باشند.که به زبان لری سخن می گویند.افزون بر این اقلیت هایی از سایر اقوام که برای کار در شرکت های نفت به این منطقه مهاجرت کردند نیز در این شهر زندگی می کنند.زبان شهر و روستاهای آغاجاری همانند مسجدسلیمان و رامهرمز گویش بختیاری است.
نام شهر از نام قبیله آغاجری گرفته شده‌است که قبلاً در آنجا زمستان می‌گذراند. ایل آغاجری (AḠĀČ ERĪ) قبیله‌ای با خاستگاه قومی مختلط است که در شرق خوزستان زندگی می‌کنند، نام آغاجری (Aḡāč Erī) (به ترکی به معنای «مردمِ بیشه») نامی بسیار قدیمی است. آغاجری مرکب از دو واژهٔ ترکی «آغاج» به‌معنی درخت و «اَر» به‌معنای مَرد است که مفهوم «مَردِ بیشه» را می‌دهد.
آستانه اشرفیه (به گیلکی: أسسؤنه) یکی از شهرهای استان گیلان و مرکز شهرستان آستانه اشرفیه است.
نام پیشین این شهر ظاهراً کوچان یا کُچان بوده و نام‌های چورکوچان، سیاکوچه و کوچصفهان که در نزدیکی شهر آستانه کنونی قرار دارند، یادآور نام پیشین این شهر است، به ویژه نام «چؤرکۊچان» خود نشان می‌دهد که روزی روستایی به نام کوچان در این محل بوده و سپس خراب شده و در کنار آن، شهر امروزی را ساخته‌اند و آن را کوچان خوانده‌اند، زیرا چورکوچان از دوپاره «چؤر» که در زبان گیلکی به معنی خراب، بایر و زمین متروکه است و «کۊچان»، نام پیشین شهر آستانه اشرفیه است، که مردم به این محل کوچ کرده بودند، از این رو آن را کوچان خوانده‌اند.
این شهر در زبان گیلکی به «پیله آستانه» یا «پیله أسسؤنه» به معنی آستانه یا زیارتگاه بزرگ نیز سرشناس بوده‌است.همچنین آستانه اشرفیه در گذشته بخشی از توابع شهرستان لاهیجان بوده است.
از آن جا که سید جلال‌الدین اشرف، فرزند موسی کاظم پس از نبرد با دشمنان برادر خود، علی بن موسی الرضا در نواحی کوچان و لاهیجان کشته می‌شود و در کوچان به خاک سپرده می‌شود، اندک اندک نام کوچان به پیله أسسؤنه، أسسؤنه و سرانجام آستانه اشرفیه تغییر می‌یابد.
آستانه اشرفیه در ۳۵ کیلومتری رشت واقع است و فاصلهٔ آن تا شهر لاهیجان ۷ کیلومتر است. همچنین از شمال به بندر کیاشهر و به فاصلهٔ ۱۷ کیلومتری قرار دارد. شهر آستانه به عنوان پایتخت و مرکز مذهبی سرزمین گیلان و شمال کشور نیز شناخته شده‌است. فردوسی بالاشهر شهر آستانه اشرفیه به حساب می آید.
این شهر به دلیل دارا بودن رودخانهٔ سفیدرود در دل خود نسبت به شهرهای دیگر گیلان خاک بسیار حاصل‌خیزی دارد. به همین دلیل در این شهر باغ‌های کشاورزی فراوانی در کنارهٔ سفیدرود دیده می‌شود. همچنین رودخانهٔ سفید رود عملا سبب کنترل سیلاب در این شهر می‌شود؛ زیرا رودخانه امکان این را فراهم می‌کند که باران‌های فراوانی که در زمستان و پاییز می‌بارد را در خود گردآوری کرده و آن را به سمت دریا براند.
در کشور قزاقستان نیز شهری به این نام وجود دارد که در گذشته این شهر در ساحل سمت چپ سفیدرود قرار داشت اما با تغییر مسیر این رودخانه هم‌اکنون در سمت راست این رودخانه قرار گرفته‌است.
مردم آستانه گیلک هستند و به زبان گیلکی با گویش بیه‌پیش سخن می‌گویند.گویش گیلکی لاهیجان. واژه‌نامه و پاره‌ای ویژگی‌های آوایی و ساخت‌واژه‌ای. جلد اول. دکتر نادر جهانگیری. چاپ دانشگاه مطالعات خارجی توکیو.
بادام زمینی، ابریشم، برنج، چای و حبوبات از مهم‌ترین محصولات آستانه هستند که سه محصول بادام، ابریشم و برنج آستانه از شهرت جهانی برخوردار است و از مرغوبترین انواع آن است.
۹۰ درصد بادام زمینی کشور در آستانه اشرفیه تولید می‌شود. در حالی که در ایران بادام زمینی فقط به صورت آجیل استفاده می‌شود در کشورهای پیشرفته از این محصول برای تولید حدود ۲۰۰ محصول آرایشی، بهداشتی و غذایی استفاده می‌شود.
یکی از بهترین و مرغوب و باکیفیت ترین بادام زمینی در جهان در آستانه اشرفیه بخصوص در روستای نبی دهکا و نقرده کشت می‌شود که این محصول به خارج از ایران نیز صادر می شود
آرامگاه محمد معین، گردآورنده فرهنگ فارسی معین، ادیب و لغت‌شناس ایرانی در این شهر در کنار حشمت‌رود قرار دارد.
از مکان‌های تفریحی آن پارک ساحلی و مناظر زیبای حاشیهٔ رودخانهٔ سفید رود در پارک ساحلی آستانه و ساحل روستای نبی دهکا و محسن آباد در جاده آستانه به کیاشهر و تونل جنگلی صفرابسته نیز در این جاده قرار دارد دوشنبه بازار و پنجشنبه بازار این شهر مکانی مناسب برای اجتماع مردم و خرید مایحتاج هفته است و از شهرها و روستاهای همجوار در این روز به این مکان می ایند.
در گذشته روزهای بازار این شهر فقط پنجشنبه بود اما پس از ورود محمد رضا شاه پهلوی به دستور وی دوشنبه نیز روز بازار این شهر شد.
این پل که قدمت آن به قرن هشتم هجری بر می‌گردد نماد هنر معماری و توانمندی گیلانیان است و در گذشته بر سر راه رشت به لاهیجان در روستای نیاکو واقع شده بود. پل خشتی که در اصطلاح محلّی «خشت پل» گفته می‌شود ۵۰ متر طول و ۵ متر و ۸۰ سانتیمتر عرض دارد.
در دو طرف پل جان پناهی به عرض ۲۷ سانتی‌متر و ارتفاع ۶۰ سانتی‌متر قرار دارد. سنگ‌فرش کف پل با ۴۷۰ سانتی‌متر قطر استحکام بسیار زیادی دارد به طوری که پس از سال‌ها عبور انسان‌ها و وسایل نقلیه قدیمی و جدید هنوز پا بر جاست. بلندی طاق اصلی پل خشتی نیاکو تا سطح آب ۶ متر است که ۲ طاق کوچکتر در دو طرف این دهانه استحکام پل را بیشتر می‌کند.
این پل که در فهرست آثار ملّی ایران ثبت شده‌است پس از ساخته شدن جاده ارتباطی جدید رشت به لاهیجان از مسیر اصلی خارج شده‌است و هم‌اکنون در داخل روستای نیاکو از توابع شهرستان آستانه اشرفیه مورد استفاده مردم این روستا قرار می‌گیرد. با توجه به اهمیت میراث فرهنگی به نظر می‌رسد باید برای حفظ این اثر معماری از خطر تخریب، تلاش‌های بیشتری صورت بگیرد.
مهم‌ترین اثر تاریخی و دیدنی این شهر همان بقعه سیدجلال‌الدین اشرف است. این بنا را ظاهراً نخستین‌بار در ۳۱۱ق/۹۲۳م گوهرشاد خانم دختر کیارستم بنا نهاد و زینت کرد. به روایت نویسنده کتاب سفرنامه استرآباد و مازندران، در ۱۲۷۵ق/۱۸۵۸م هنگامی که می‌خواستند این آستانه را که خراب شده بود دیگربار بسازند به کتیبه‌ای دست یافتند که در آن نام گوهرشاد خانم را که در سال یاد شده این بنا را تعمیر کرده و ساخته، آمده بوده‌است. اما این روایت را دیگر اسناد تاریخی تأیید نکرده‌اند. پس از ۱۲۷۵ق/۱۸۵۸م چندبار دیگر بنای این بقعه گرفتار سیلاب‌های سفیدرود گردید و یکسره از میان رفت.
آخرین‌بار در ۱۳۵۰ش این بقعه را که خراب شده بود به‌طور کلی تجدید بنا کرده‌اند، گنبد قدیم را از بین برده و گنبد جدیدی بر روی آن ساخته‌اند. در نقشه فعلی، مسجدی که معروف به مسجد جنب حرم است. در حد شمالی امام زاده قرار دارد. مساحت فعلی آن ۸۸/۰۴۹‘۳ مـ ۲ است که از این مقدار ۰۱۶‘۱ مترمربع آن موقوفه مدرسه جلالیه است. در ساختمان این امامزاده سابقاً مناره‌ای نیز وجود داشته‌است، اما در بنای فعلی آن مناره وجود ندارد. در بازسازی نهایی ضریح جدیدی نیز برای آن ساخته و ضریح قدیم را به امامزاده آقاسیدمحمد برده‌اند.
از دیگر بناهای تاریخی این شهرستان، بقعه آقا سید محمد بن امام جعفر صادق در آستانه اشرفیه، بقعه آقاسیدحسن بن امام موسی‌کاظم در دهکده سیاه کوچه آستانه، بقعه آقاسیدمحمدبن امام‌رضا در کماچال آستانه، بقعه آقاپیر مزار در نیاکوی آستانه و بقعه آقاسید زکریا در روستای نبی دهکا و بانو ببی هیبت در دهسر چندین بقعة دیگر در روستاهای این شهرستان و نیز مسجد دهشال است.
رشته مهندسی نرم افزار مهندسی الکترونیک
آستانه اشرفیه دارای مؤسسات گوناگون فرهنگی و اجتماعی است. این شهر در مسیر راه اسفالته استان گیلان به مازندران قرار دارد و از طریق راه آسفالت با شهرهای رشت، لاهیجان، بندر کیاشهر، لنگرود و بندر انزلی مرتبط است.
در این شهرستان (به استثنای بندر کیاشهر) ۷۲ مدرسه ابتدایی، ۳۰ مدرسه راهنمایی، ۱۱ دبیرستان و هنرستان و یک آموزشگاه بهورزی وجود دارد. همچنین در بندر کیاشهر یک دانشسرای تربیت معلم، تأسیس شده‌است. در شهر آستانه، ۲ حوزه علمیه، یکی در مسجد جامع و دیگری در مسجد بازار قرار دارد که جمعاً در این ۲ مدرسه حدود ۶۰ طلبه به آموزش علوم دینی اشتغال دارند. در این شهر ۲ کتابخانه عمومی وجود دارد. کتابخانه فرهنگ و هنر در ۱۳۳۱ش بنیان نهاده شده و در حال حاضر ۲۷۰‘۵ جلد کتاب دارد.
تأسیسات دیگر این شهر، یک ورزشگاه، ۴ مسافرخانه و یک کودکستان است.
در سطح شهرستان یک بازار موبایل ۴۰ واحدی (بازارچه جلالیه شماره یک) واقع شده که این بزرگترین مرکز تعمیرات و فروش تلفن همراه در شهرستان آستانه اشرفیه و کیاشهر به شمار می رود
در سطح شهرستان ۴ کارگاه صنعتی وجود دارد که مهم‌ترین آن‌ها کارخانه تولیدی پارچه سیمین بافت است که در ۴ کیلومتری آستانه اشرفیه در روستای نازک‌سرا قرار دارد. نیز یک کارخانه پلاستیک‌سازی در جاده کمربندی آستانه و یک کارخانه فرغون‌سازی در ۳ کیلومتری جاده بندر کیاشهر قرار گرفته‌است. شرکت تولیدی گیلان مرغ نیز از مؤسسات با اهمیت این شهرستان است که به زودی آماده بهره‌برداری مجدد می‌گردد. همچنین در آستانه اشرفیه تعداد زیادی کارخانه چوب‌بری و برنج‌کوبی وجود دارد. در ۱۳۶۳ش در شهر آستانه، ۸۹۱‘۵ رأس گوسفند، ۳۲۱‘۱ رأس بز و بزغاله، ۹۶۵‘۳ رأس گاو و گوساله پرورش یافته‌است.
مدتی پس از مراسم اسباب واچینی و قبل از عقد، مادر داماد همراه با عمه داماد و چند نفر همسایه و یک نفر خیاط به خانه عروس می‌روند و چادر عقد عروس را برش داده و با نخ کوک می‌زنند. این مراسم برای اعلام نزدیکی جشن عقد و اجازه به عروس که لباس‌هایش را برای مراسم عقد آماده کند.پی سی آنلاین | اخبار
از دیگر آداب و رسوم قابل ذکر این شهر مراسم پنجشنبه بازار است که روزهای پنجشنبه هر هفته گروهی از روستاییان اطراف را به آن‌جا می‌کشاند. اما هنگامی که رابینو از این شهر بازدیده کرده‌است. در این روزها که روز مبادله کالا بین شهر و روستا بود، روستاییان برای تهیه لوازم زندگی به شهر آمد و شد داشتند.
عکسی از حرم سید جلال الدین اشرف
اَردِستان مرکز شهرستان اردستان واقع در استان اصفهان است. این شهر در فاصله ۱۲۰ کیلومتری شمال شهر اصفهان و در کنار جاده ارتباطی بندر عباس-تهران قرار گرفته است‌‌.
گویش مردم اردستان گویشی از شاخه زبان فارسی است. ریشه زبان مردم این منطقه، فارسی اصیل یعنی زبان رایج در دوره هخامنشیان است که بسیار شبیه به زبان متون کتاب مقدس ماناس است. این زبان نشان از ریشه زرتشتی مردمان این منطقه دارد. بعنوان مثال، در این زبان از واژه «مسجد» با عنوان «مَزدْگی» یا همان «مزدا گه» که به معنی محل پرستش اهورا مزدا است یاد می‌شود. ساکنان اردستان در گویش محلی خود از آن با عنوان‌های اردستون، ارسون، اسوم و اسون یاد می‌کنند.
کتاب های زیر در رابطه با گویش مردم این منطقه به نگارش در آمده است
۱. کتاب "واژه نامه گویش اردستان" اثر قربانعلی ابراهیمی و علیرضا عظیم پور اردستانی
۲. کتاب "گویش اردستانی" اثر سحر برنده
شهرستان اردستان، در شمال استان اصفهان، در جنوب کویر نمک، در ۳۳ درجه و ۲۳ دقیقه پهنای شمالی و ۵۲ درجه و ۲۲ دقیقه طول شرقی نسبت به نیمروز گرینویچ قرار دارد. از شمال به استان سمنان و گرمسار، از غرب به شهرستان‌های آران و بیدگل و کاشان، نطنز و برخوار و میمه، از شرق به شهرستان نائین و از جنوب به شهرستان‌ کوهپایه و نائین محدود میشود. اردستان در ۱۱۸ کیلومتری شمال شرقی شهر اصفهان و در مسیر کاشان به سمت نائین و یزد قرار گرفته‌است. آب و هوای این شهرستان گرم و خشک بوده و بیش‌ترین درجه حرارت در تیر و مرداد و کم‌ترین آن در دی و بهمن است. پوشش گیاهی این ناحیه از گونه استپ بیابانی است. کوه‌های غیرمنظمی از رشته کوه کرکس، از جنوب شهرستان می‌گذرد. اردستان از سطح دریا یک هزار و ۲۰۷ متر ارتفاع دارد. همچنین این شهر در ۴۱۶ کیلومتری جنوب تهران در دامنه شرقی کوه‌های مرکزی و درست در مرکز ایران واقع شده است.
این شهر بر سر جاده ترانزیت تهران-بندر عباس قرار دارد. موقعیت جغرافیایی آن در ۳۵۰ کیلومتری جنوب شرق تهران و ۱۲۰ کیلومتری شمال اصفهان و ۲۵۰ کیلومتری شمال غرب یزد است و به دلیل وجود جاده ارتباطی در کنار این شهر نقش مهمی در حمل و نقل جاده‌ای کشور و ترانزیت کالا در مسیر شمال-جنوب از تهران تا یزد، کرمان، زاهدان و بندر عباس را دارد. هم چنین خط قطار تهران-بندرعباس از این شهرستان عبور کرده و دارای ایستگاه قطار در ۲۰ کیلومتری این شهر است.
اردستان پیش از اسلام
بنابر نظر برخی محققین اردستان جزو املاک رستم دستان بوده و مردم شهر هر ساله مبلغ معینی به رستم می پرداخته اند و رستم در آنجا ارگی داشته به نام ارگ رستم دستان که به مرور زمان تبدیل به کلمه اردستان شده است. پس از رستم چون شغاد برادرش مطالبه منال اردستان را نمود مردم زیر بار پرداخت آن نرفتند، شغاد به اردستان لشکر کشید و با مردم آنجا جنگید و اردستان را فتح کرد و شهر را به خرابه ای تبدیل نمود و از آن تاریخ معروف شده که اردستانیها باج به شغاد ندادند.
اردستان مدتی پایتخت اردوان چهارم اشکانی بوده و او دختری داشته که زیبایی و عقل و درایت زبانزد خاص و عام بوده و از اطراف و اکناف شاهزادگان و اشراف برای خواستگاری و دیدن او به اردستان می آمدند. برای آنکه خواستگاران و دختر همدیگر را ببینند دختر به بام قصر پدرش که نزدیک دشت محله راهمیان اردستان قرار داشته ظاهر میشده و خواستگاران بر روی تلی که مشرف به بام قصر بوده است می آمده اند؛ که در نهایت این تل به تل عاشقان یا به زبان محلی به «کپه عاشقان» معروف شد، و در حال حاضر هم تل مزبور به همین نام خوانده میشود
اردستان پس از اسلام
نخستین کتابی که از اردستان نام برده "البلدان" اثر احمد بن يعقوبي تأليف ۲۷۸ هجری قمری است؛ وی در این کتاب مینویسد: اردستان شهری است که اشرافی از دهقانان آنجایند و گفته میشود که فرزندان خسرو انوشیروان در همین محل هستند. ابو اسحق اصطخری در "المسالک و الممالک" تألیف سال ۳۴۰ هجری قمری نوشته است اردستان شهریست میان کاشان و اصفهان که مسافت او تا اصفهان هجده فرسخ و در هر محله یک قلعه و در هر قلعه یک آتشکده وجود دارد. گویند انوشیروان عادل در این شهر متولد شده و هنوز بناهای او در اینجا باقی است. این شهر عمارات و باغات بزرگ باصفا و روستاهای زیاد دارد مردمش اهل علم اند و طایفه ای از اهل علم منسوب به این شهر اند و جامه های بسیار خوب در این شهر بافته و به شهرهای اطراف برده میشود
بعضی مورخان اردستان را زادگاه کاوه آهنگر دانسته‌اند و اهالی منطقه خانه و باغی را که در محله کبودان واقع است به باغ کاوه می شناسند. همچنین احداث قنات دو طبقه مون را که یکی از عجایب سیستم آبرسانی در ایران قدیم به‌شمار می‌آید؛ به کاوه آهنگر نسبت داده اند که این دلیلی برای اثبات نوشته مورخان است. به اضافه این که در این شهرستان قنات دیگری هم با عنوان ارونه جریان دارد که با فرزه بندی دیدنی و جالبش، آب کشاورزی پنج محله شهر را تأمین می‌کند و مردم عقیده دارند «ارونشاه» نخستین پادشاه پیشدادی آن را حفر کرده‌است.
برخی از تاریخ‌دانان بر این باورند که واژه «اردستان» از دو بخش اربیه به معنی مقدس و فرشته موکل بر آن و پسوند ستان به معنای مکان تشکیل شده؛ زیرا قبل از ظهور اسلام آتشکده‌های متعددی در این شهر دایر بوده که از جمله آن‌ها آتشکده معروف مهر اردشیر قابل اشاره‌است و تاریخ‌نویسان قرن چهارم قمری از آن به عنوان شهری مستحکم یاد کرده‌اند که یک مایل مربع مساحت داشته و بارویی با پنج دروازه آن را احاطه کرده بود و جمعی دیگر، نام اردستان را متشکل از دو واژه «ارد» به معنی مرد خشمگین و «ستان» به معنای مکان دانسته و از آن به عنوان سرزمین مردان غیور و خشمگین یاد کرده‌اند و البته این روایت هم وجود دارد که اردستان چون از بناهای اردشیر است، نام خود را از اسم او وام گرفته‌است.
در اوایل قرن چهارم اصطخری دربارهٔ اردستان گوید شهری مستحکم است که مسجد جامع شهر در مرکز آن واقع بود، پارچه‌های ابریشم در آنجا فراوان تهیه می‌شد و قسمت عمدهٔ آن صادر می‌گردید. مقدسی گوید چون خاک اردستان سفید رنگ به رنگ آرد بوده از این جهت نام آن را آردستان گزارده‌اند.
نام اردستان، در افسانه‌های فولکلوریک نیز آمده و از جمله بر پایه یکی از افسانه‌ها، اردستان مسکن رستم دستان، جهان پهلوان باستانی بوده و ابتدا ارگ دستان نام داشته و سپس به ارگستان و سرانجام به اردستان تغییر نام داده‌است. بر پایه نوشته‌های تاریخ نگاران ایرانی و عرب، این شهر در دوران آل بویه با نطنز، بلوکی را تشکیل می‌داد که مرکز آن اردستان و امیرآباد بوده که جایگاه فرمانروایی حاکم دیلمیان بوده‌است.
مسجد جامع اردستان که یکی از نمونه‌های منحصر به فرد مساجد چهار ایوانی ایران و نخستین آنها به شمار می‌آید، در مرکزیت محله محال قرار دارد. این مسجد در قرن سوم قمری به دستور «عمربن عبدالعزیز عجلی» بر روی بنای آتشکده‌ای که هنوز آثار آن در گوشه‌ای از مسجد دیده می‌شود، به سبک مسجدهای عربی ساخته شد که مجموعه کم نظیری شامل مدرسه حاج حسین نورالدین، آب‌انبار حاج حسن، راسته بازار، میدان تعزیه، حمام و قلعه میان شهر در کنار آن قرار دارد.
مسجد جامع اردستان که طی دوره‌های آل بویه، سلجوقی و ... مورد بازسازی قرار گرفته؛ ویژگی خاص مساجد قبل از ایلخانیان (قرن هشتم به بعد) و عدم استفاده از کاشی‌های لاجوردی را دارد و تمام آن از خشت و گل ساخته شده‌است.
قنات دو طبقه مون اردستان در محله مون، یکی از محلات شهرستان اردستان واقع است. این قنات شامل دو طبقه است که در هر طبقه آن آبی مستقل جریان دارد که هیچ یک از آن دو به دیگری نفوذ نمی‌کند. این قنات ۸۰۰ سال پیش احداث شده که تنها قنات دو طبقهٔ جهان است.
خسرو انوشیروان دادگر (بیست‌و‌دومین شاهنشاه ساسانی)
کاوه آهنگر (شخصیتی اسطوره‌ای و پهلوانی در شاهنامه فردوسی)
پیرجمال اردستانی (عارف و شاعر قرن نهم هجری)
محمدصادق اردستانی (فیلسوف)
سید یوسف طباطبایی‌نژاد (امام جمعه شهر اصفهان)
غلامرضا منوچهری (مدیر عامل شرکت مهندسی و ساختمان صنایع نفت)
علی فدوی (جانشین فرمانده کل سپاه پاسداران)
شیخ حافظ رجب برسی (عالم شیعه قرن نهم)
محلات اصلی و قدیمی شهر اردستان شامل شش محله اند که عبارتند از راهمیان، مون، باب الرحی، فهره، کبودان و محال.
شهرک های مسکونی و نو ساز شهر اردستان نیز شامل شهرک های زیر می باشند که بخش مهمی از مردم این شهر در این شهرک ها زندگی میکنند
۱. شهرک طباطبایی ۲. شهرک بهشتی ۳. شهرک مدرس ۴. شهرک حافظ ۵. شهرک هفت تیر ۶. شهرک پنجاه دستگاه ۷. مسکن مهر شهر اردستان ۸. شهرک مطهری (دویست و نه) ۹. شهرک امام حسن مجتبی
اردستان دارای یک سالن سینما به نام سینما فرهنگ است که این سینما مجهز به فناوری دیجیتال می‌باشد. هم چنین یک سینمای دیگر نیز به نام سینما درخشان در خیابان شریعتی وجود دارد که علی‌رغم ساخت بنا و ساختمان آن متأسفانه سال ها است که مورد استفاده و بهره‌برداری قرار نگرفته‌است.
اردستان دارای یک استخر شنا (استخر آبشار) است که مجهز به سونای خشک، بخار و جکوزی است. این شهر همچنین دارای چندین سالن ورزشی از جمله سالن ورزشی ارشاد، ۱۷شهریور، کوثر، مفتح و سالن ورزشی کارگران است. علاوه بر این در مجموعه ورزشی ورزشی ۱۷ شهریور یک زمین چمن طبیعی یک زمین چمن مصنوعی و سالن کشتی شهدای شهراب وجود دارد. شهر اردستان همچنین دارای یک زورخانه ورزشی (زورخانه شاه مردان) است.
ایذه شهری در شمال‌شرق استان خوزستان و مرکز شهرستان ایذه است، ایذه در مناطق نیمه کوهستانی قرار دارد این شهر در غرب ایران قرار گرفته‌است. ایذه قطب اکوتوریسم استان خوزستان محسوب می‌شود.صیفی نژاد، جواد. لرهای ایران. آتیه، تهران: 1381 مردم ایذه لر بختیاری هستند و به زبان لری بختیاری سخن می‌گویند ایذه از مهم‌ترین شهرهای لر نشین و در گذشته مرکز اتابکان لر بزرگ بوده‌است.که به پایتخت سرزمین بختیاری هم مشهور است.این شهر از دوره عیلامیان تا کنون به‌طور متدوام سکونتگاه انسان بوده‌است. ایذه در زبان عیلامی به معنای شهرمیان آب است.
مردم ایذه لر بختیاری هستند و به زبان لری با گویش بختیاری گفتگو می‌کنند.
طوایف ساکنان ایذه ، عمدتاً از طوایف ایل هفت لنگ بختیاری و بعضا ایل چهار لنگ بختیاری می‌باشند .
شهر ایذه از روزگار باستان تا امروز به نام‌های ایذج، اوجا، ایگه، اریگ، ایج، مالمیر یا مال امیر خوانده شده‌است. بعضی معتقدند نام قدیمی «اینز» و «ایزج» و «ایذه» تبدیل یافته‌است. به علاوه به دلیل وجود زیج‌های بسیار در این ناحیه، این شهر به نام اریگ یا ایج خوانده می‌شده‌است.
در لغت نامه دهخدا آمده: ایذج. [ذَ] (اِخ) نام قدیمی سرزمینی در ناحیه بختیاری که بعدها مال امیر (مالمیر) نامیده شد و در شهریور ۱۳۱۴ هَ.ش. نام آن به ایذه تبدیل شد.
شعر زیر از حافظ است که در آن به ایذج اشاره شده:
بعد از این نشگفت اگر با نکهت خلق خوشت
خیزد از صحرای ایذج نافه مشک ختن
در کتاب مُعْجَم البُلدان و سفرنامه ابن بطوطه آمده: ثم سافرنا من مدینة تستر… و وصلنا الی مدینة ایذج و تسمی ایضاً مال الامیر. (ابن بطوطه) (ترجمه: سپس از شهر شوشتر سفر کرده و… به شهر ایذج می‌رسیم که به آن مال امیر یا مالمیر نیز گفته می‌شود)
ایدیده یا ایدیذ عیلامی
با توجه به اینکه تمدن عیلام در منطقه کوهستانی فعلی بختیاری قرار داشته‌است و شهر ایدیده از شهرهای مهم آن بوده‌است و ایدیذه به معنای شهر کنار آب آمده‌است و به دلیل قرار گرفتن ایذه کنونی در کنار تالاب شط (میانگران) ممکن است ایدیده همان ایذه کنونی بوده‌است. شباهت میان حروف ایدیده با حروف ایذه نیز می‌تواند دلیل بر این مدعا باشد.
ایزج یا ایذج
اکثر مورخان در آثار خود این شهر را با نام ایزج ذکر کرده‌اند چنان‌که ابن حوقل در صوره الارض ابودلف در سفرنامه، مقدسی در احسن التقاسیم حمدالله مستوفی در نزهه القلوب از این شهر با نام ایزج یاد کرده‌اند.
اصطخری در مسالک و الممالک از ایزج اسم برده و این شهر را جزو خوزستان دانسته‌است و قزوینی در آثار البلاد به ایزج اشاره نموده و حدود جغرافیایی و آثار تاریخی آن را ذکر نموده‌است. طبری در تاریخ الرسل و الملوک و ابن ایثر در تاریخ کامل این شهر را با نام ایزج ذکر نموده‌اند.
در دوره ساسانیان از احداث و توسعه راه‌ها در منطقه سخن به میان آمده‌است. عده‌ای از مورخان برخی ایل راه‌های فعلی بختیاری را یادگار آن دوران دانسته‌اند.
از واپسین روزگاران هخامنشی خاستگاه الیمایی‌ها (بازماندگان ایلامیان) بوده‌است که هم‌زمان با دورهٔ سلوکی- پارت، بسته به شرایط قلمرو خود را گسترش می‌دادند. پیکره{مجسمه} مفرغین مرد شمی از آن دوره‌است. در دوره ساسانی به نام ایذه خوانده شد و با گشودن آن به دست مسلمانان ایذج نامیده شد. اتابکان لر که در سدهٔ پنجم هجری پدیدار شدند، بدان مالمیر می‌گفتند، نامی که همچنان بر سر زبان هاست. در سال ۱۳۳۷ با تلاش‌های محمدجوادخان درگاهی که حاکمیت قشلاقات بختیاری را داشت و با مکاتباتی که با وزارت کشور انجام داد تحت عنوان شهر با آن موافقت شد.