Nasa heeft een exoplaneet gezien op 13.000 lichtjaren afstand, waardoor het een van de meest verre planeten ooit gevonden. Bekend als 'Ogle-2014-BLG-0124Lb,' de gasreus werd gedetecteerd door de Spitzer Space Telescope en de Ogle Warsaw Telescope in Chili. De planeet is half zo massief als Jupiter en kan astronomen helpen een beter begrip te krijgen van de verdeling van planeten in de Melkweg. Astronomen hebben een van de meest verre planeten ooit gevonden. Bekend als 'Ogle-2014-BLG-0124Lb', werd de gasreus ontdekt door de Spitzer Space Telescope en de Ogle Warsaw Telescope in Chili. De meeste planeten waarover we weten zijn ongeveer 10-100 keer dichterbij. De planeet werd ontdekt met behulp van een techniek bekend als microlensing. Dit gebeurt wanneer een ster toevallig voorbijkomt voor een andere, en de zwaartekracht fungeert als een lens om het meer verre licht van de ster te vergroten en te verlichten. Als die voorgrondster toevallig een planeet in een baan rond het heeft, kan de planeet een blip in de vergroting veroorzaken. Astronomen gebruiken deze blips om planeten te vinden en karakteriseren tienduizenden lichtjaren verderop in de centrale bol van ons sterrenstelsel, waar sterovergangen vaker voorkomen. De meeste planeten die we kennen zijn ongeveer 10-100 keer dichterbij dan Ogle-2014-BLG-0124, beweert Jennifer Yee van het Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics. 'We weten niet of planeten vaker voorkomen in de centrale bol van ons sterrenstelsel of de schijf van het sterrenstelsel, wat de reden is waarom deze observaties zo belangrijk zijn,' voegde ze eraan toe. De ontdekking toont aan dat Spitzer - vanuit zijn unieke plek in de ruimte - kan worden gebruikt om de puzzel op te lossen van hoe planeten zich in ons sterrenstelsel verspreiden. De planeet werd ontdekt met behulp van een techniek die bekend staat als microlensing. Dit gebeurt wanneer de ene ster toevallig voor de andere voorbijgaat, en de zwaartekracht fungeert als een lens om het licht van de verre ster te vergroten en te verlichten. Als die voorgrondster toevallig een planeet in een baan rond zich heeft, kan de planeet een blip veroorzaken in de vergroting. Astronomen gebruiken deze blips om planeten te vinden en karakteriseren tienduizenden lichtjaren verderop in de centrale bol van ons sterrenstelsel, waar sterovergangen vaker voorkomen. Onze zon is gelegen in de buitenwijken van het sterrenstelsel, ongeveer twee derde van de weg uit het centrum. De microlensing techniek als geheel heeft ongeveer 30 planeet ontdekkingen tot nu toe opgeleverd, met de verste woonachtig op ongeveer 25.000 licht-jaar afstand. 'Microlensing experimenten zijn al het detecteren van planeten van de zonnewijk tot bijna het centrum van de Melkweg,' zei co-auteur Andrew Gould van de Ohio State University, Columbus. 'En zo kunnen ze ons in principe vertellen over de relatieve efficiëntie van planeetvorming over deze enorme uitgestrektheid van ons sterrenstelsel.' Deze infographic legt uit hoe de Spitzer Space Telescope kan worden gebruikt in tandem met een telescoop op de grond om de afstanden tot planeten te meten. De planeet werd door microlensing ondergedompeld, wat gebeurt wanneer de ene ster voor de andere passeert, en de zwaartekracht fungeert als een lens om het licht van de meer verre ster te vergroten. Microlensing vult andere planetenjagende instrumenten aan, zoals de Kepler-missie, die meer dan 1000 planeten dichter bij huis heeft gevonden. Maar het wordt geconfronteerd met een belangrijk probleem: Deze methode kan niet altijd precies de afstand tot de sterren en planeten die worden waargenomen beperken. Terwijl een passerende ster het licht van een meer verre ster kan vergroten, kan het zelden zelf worden gezien, waardoor de taak om te meten hoe ver weg het is uitdagend. Van de 30 planeten ontdekt met microlensing tot nu toe, ongeveer de helft kan niet worden geknipt tot een exacte locatie. Het resultaat is als een planetaire schatkaart ontbreekt in X's. Dat is waar Spitzer kan helpen, dankzij zijn afgelegen aardse baan. Spitzer cirkelt rond onze zon, en is momenteel ongeveer 128 miljoen mijl (207 miljoen km) weg van de Aarde. Dat is verder van de Aarde dan de Aarde is van onze zon. Wanneer Spitzer kijkt naar een microlensing gebeurtenis tegelijk met een telescoop op Aarde, het ziet de ster helder op een ander moment, vanwege de grote afstand tussen de twee telescopen en hun unieke uitkijkpunten. Deze techniek wordt over het algemeen parallax genoemd. 'Spitzer is de eerste ruimtetelescoop die een microlens parallaxmeting voor een planeet maakt', aldus Yee. Gegevens van de microlensing gebeurtenis worden hier gezien. Als de voorgrondster wordt omcirkeld door een planeet, kan de zwaartekracht van de planeet de vergroting over een kortere periode veranderen, gezien in het plot in de vorm van spikes en een dip. 'Traditionele parallax technieken die gebruik maken van grondtelescopen zijn niet zo effectief op zulke grote afstanden.' Het gebruik van ruimtetelescopen om microlensingen te observeren is lastig. Grondtelescopen sturen waarschuwingen uit naar de astronomie-gemeenschap wanneer een gebeurtenis begint, maar de activiteit kan snel vervagen, die gemiddeld ongeveer 40 dagen duurt. In het geval van de nieuw gevonden planeet, de duur van de microlensing gebeurtenis gebeurde ongewoon lang, ongeveer 150 dagen. Zowel Spitzer en Ogle's telescopen detecteerden de telltale planetaire blip in de vergroting, met Spitzer zien het 20 dagen eerder. Deze tijdvertraging tussen het bekijken van het evenement door Ogle en Spitzer werd gebruikt om de afstand tot de ster en zijn planeet te berekenen. Door de afstand te kennen konden de wetenschappers ook de massa van de planeet bepalen, die ongeveer de helft is van Jupiter. 'We hebben tot nu toe vooral onze eigen zonnebuurt verkend', zei Sebastiano Calchi Novati, een Visiting Sagan Fellow bij Nasa's Exoplanet Science Institute. 'Nu kunnen we deze enkele lenzen gebruiken om statistieken te maken over planeten als geheel en te leren over hun verspreiding in de melkweg.'
De meeste planeten die we kennen zijn ongeveer 10-100 keer dichterbij. Ogle-2014-BLG-0124 werd gezien vanwege het 'microlensende' effect. Soortgelijke vondsten kunnen helpen om de verdeling van planeten in de Melkweg te onthullen.