(CNN) Vijftig jaar geleden in Frankfurt probeerden Duitse aanklagers 22 voormalige nazi-SS-soldaten in Auschwitz in wat nog steeds het beroemdste Holocaustproces in Duitsland was. Op dat moment sprak Fritz Bauer, de Duits-Joodse procureur-generaal van Hessen, de simpele hoop uit dat "een van de beschuldigden vroeg of laat naar voren zou treden en zou zeggen: 'Wat er gebeurde -- het was afschuwelijk, het spijt me.' Dan zou de hele wereld uitademen, net als alle overlevenden van de doden in Auschwitz, en de lucht zou worden opgeruimd." Helaas, merkte Bauer op, "het is niet uitgesproken, noch zal het zijn." De weigering van daders om zich schuldig te maken aan hun schuld blijft een van de meest teleurstellende aspecten van de Holocaust-processen. John Demjanjuk, wiens veroordeling door een rechtbank in München in 2011 het precedent dat nu mogelijk het proces van Oskar Gröning heeft gemaakt, bleef uitdagend zwijgen tijdens zijn 18-maanden proces, nooit zozeer ademen een woord van erkenning of wroeging. In de loop der jaren, sommige verdachten hebben erkend weten van de uitroeiingen, maar hebben erop aangedrongen dat ze geen rol speelden. Zij die erkenden deelnemen aan de moord stond erop dat ze dat uit angst voor leven of ledematen. In de loop der jaren werd een buitengewone onderzoekinspanning gewijd aan het onderzoeken van de bewering dat SS-mannen betrokken waren bij de uitroeiing uit dwang. De resultaten waren verbazingwekkend: Onderzoekers en historici slaagden er niet in om zoveel als een enkel geval te ontdekken waarin een Duitse officier of NCO was geëxecuteerd of zelfs zwaar gestraft voor het uitbannen van genocide. Niet één. Deze ontduikingen en leugens waren vaak effectief, aangezien veel Duitse processen van Holocaust daders eindigden in lichte zinnen of ronduit vrijspraak. En zelfs toen een proces eindigde in een veroordeling, wat ontbrak was een gevoel van morele afrekening, een erkenning van de kant van de beschuldigde van de perversiteit van genocide. Fritz Bauer kan nu uitademen. Op 21 april, op de openingsdag van zijn proces in Lüneburg, waar hij wordt beschuldigd van medeplichtigheid aan de moord op 300.000 Joden tijdens zijn dienst in Auschwitz, de 93-jarige Gröning geconfronteerd met het hof en erkend, "Het staat buiten kijf dat ik moreel medeplichtig ben. Deze morele schuld erken ik hier, voor de slachtoffers, met spijt en nederigheid." Als er niets anders van het proces komt, dan rechtvaardigt die verklaring alleen de verbintenis. Natuurlijk, in het erkennen van zijn morele medeplichtigheid, Gröning werd tekortgeschoten in het bekennen van juridische schuld. Inderdaad, jaren lang heeft hij aangedrongen in zijn onschuld als een kwestie van de wet, argumenteren, in een interview met Der Spiegel in 2005, dat hij niet meer dan een "cog in the gearing." In Auschwitz was Gröning verantwoordelijk voor de inspectie van de bagage van gedeporteerden naar het kamp -- de meesten van hen werden vergast binnen uren na hun aankomst -- voor bankbiljetten die zorgvuldig naar Berlijn zouden worden geteld en gestuurd. Gröning dringt er bij deze taak op aan dat hij nooit wrede, moorddadige of sadistische handelingen zou verrichten -- een claim die we waarschijnlijk als waar kunnen accepteren. Maar ontheft dit hem van strafrechtelijke aansprakelijkheid? Tientallen jaren lang oordeelde de Duitse rechtbank dat louter dienst als concentratiekamp -- bij gebrek aan bewijs van een persoonlijke moorddaad -- geen misdaad was volgens de Duitse wet. In 2011 veranderde de veroordeling van Demjanjuk. Door Demjanjuk te veroordelen als medeplichtige aan de moord op 28.000 Joden in het vernietigingskamp van Sobibor, concludeerde de rechtbank van München dat doodskampwachten, ongeacht hoe ze zich hadden gedragen, medeplichtig moesten zijn aan moord, omdat dat hun werk was. Het was een cruciale doorbraak, omdat het erkende dat massamoord geen persoonlijke daad van kwaad maar een uitroeiingsproces is. Als het gaat om een fabrieksachtige genocide, schuld is niet te meten door daden van wreedheid of smerigheid; schuld volgt functie. Veroordeelen volgens die theorie was de grote prestatie van de Münchense rechtbank. Volgens deze standaard, Gröning's waarheidsgetrouwe bewering dat hij niet meer dan "een radertje" is een bekentenis van schuld. Dit betekent niet dat Gröning verdient dezelfde maatregel van straf als een SS sadist. In feite is het niet duidelijk dat hij enige straf verdient naast het symbolische gebaar van veroordeling. Maar zonder de overtuiging van het hof, Gröning's belangrijke aanvaarding van morele schuld zal onvolledig blijven. De betekenis van Gröning's proces kan worden gemeten op een laatste manier. Velen hebben opgemerkt dat het samenvalt met de 70ste verjaardag van het einde van de Tweede Wereldoorlog. Maar het valt ook samen met een verjaardag van een ander soort. 24 april markeert de dag dat miljoenen rouwen om de moord op honderdduizenden Armeniërs door de Ottomanen tijdens de Eerste Wereldoorlog, een gebeurtenis die velen hebben beschreven als genocide. En toch blijft de Turkse natie zelf in ontkenning van de massamoorden die honderd jaar geleden plaatsvonden. Met dat in gedachten herinnert Grönings proces ons aan andere massale wreedheden die nog steeds wachten op hun moment van morele en juridische afrekening.
Oskar Gröning staat terecht over zijn vermeende rol in de dood in Auschwitz . Lawrence Douglas: Andere massale wreedheden wachten nog steeds moment van morele afrekening .