Çin'de Kuomintang İslami İsyanı (1950-1958)

[
{
  "type": "externaldata",
  "service": "geoshape",
  "ids": "q42392,q45833,q57448,q34800,q43194",
"properties": 
       { "fill": "#000080",  
       "fill-opacity": 0.4,
       } 

}
] 

kuomintang i̇slami i̇syanı (çince: 西北剿匪; pinyin: xīběi jiǎofěi), çin i̇ç savaşı'nın çinli müslüman kuomintang çin cumhuriyeti ordusu güçleri tarafından özellikle kuzeybatı çin'de, gansu, qinghai, ningxia ve sincan eyaletlerinde ve yunnan'daki bir başka isyanla devam ettirilmesidir.

i̇syanın kökeni 
i̇syancıların çoğunluğu ma bufang'ın çin cumhuriyeti ordusu'nun (ma kliği) resmi üyeleriydi. bunlardan bazıları, daha önce sincan'da sovyetler birliği'ne karşı savaşmış olan ma hushan gibi önde gelen generallerdi. general ma biao komutasında savaşan ve japonların yenildiği huaiyang savaşı'nda savaşta yaralanan müslüman general ma yuanxiang da dahil olmak üzere diğerleri i̇kinci çin-japon savaşı'nda japonlara karşı savaşmıştı.

ma bufang, ma hushan ve isyanı yöneten diğer liderlerin hepsi eski ulusal devrimci ordu askerleri ve kuomintang üyeleriydi. çinli müslüman isyancıların çoğu sovyetlerin sincan'ı işgali, çin-tibet savaşı, i̇kinci çin-japon savaşı, i̇li i̇syanı ve çin i̇ç savaşı gazileriydi. müslüman isyancıların hepsi hui halkı, salar halkı veya donşian halkı idi.

ma bufang ningxia kampanyası'ndan sonra kaçtığında, 50.000 dolardan fazla askeri fon alarak hong kong'a kaçtı.

ningxia'dan ma hongbin, oğlu ma dunjing ve 81. müslüman kolordusu gibi bazı hui müslüman generalleri ve birlikleri komünist halk kurtuluş ordusu'na iltica ederek onlara katıldı. sincan'daki birçok müslüman birlik de komünistlere sığındı.

han youwen, etnik bir salar müslüman, sincan'daki komünistlere iltica etti ve halk kurtuluş ordusuna katıldı. han youwen 1998'deki ölümüne kadar çin hükümetinde görev yaptı.

müslüman general ma lin'in en büyük oğlu ma burong 1949'dan sonra komünistlere sığındı ve kore savaşı'ndaki çin birliklerini desteklemek için 10.000 yuan bağışladı. ma lin, ma bufang'ın amcasıydı ve ma burong da ma bufang'ın kuzeniydi. ma chengxiang'ın hui müslüman subaylarından biri olan  (), komünistlere iltica etti.

ma bufang, ma hongkui, oğlu ma dunjing, bai chongxi, ma jiyuan, ma chengxiang ve aileleri gibi eski kuomintang müslüman generallerinin çoğu tayvan'a kaçtı. komünistler onları yendiğinde çin cumhuriyeti hükümeti ile birlikte tayvan'a veya mısır ve amerika birleşik devletleri gibi başka yerlere çekildi. ancak ma bufang'ın qinghai eyaleti'nde geride kalan ast subaylarına pla'ya karşı isyan etmeleri talimatı verildi.

ma bufang ve ma chengxiang'ın kuvvetleri, i̇ç savaş'taki komünist zaferden ve ardından sincan uygur özerk bölgesi'nin çin halk cumhuriyeti'ne katılmasından önce i̇li i̇syanı'nda sovyet destekli uygur isyancılarla ve baitag bogd muharebesi'nde moğollar ve ruslarla savaşan osman batur'un adamlarıyla birlikte qinghai ve sincan'da konuşlandırıldı. ayrılıkçılık karşıtı, kuomintang yanlısı uygur yulbars han, tayvan'a kaçmasından önce yiwu savaşı'nda son bir harekâtta bulundu.

çatışma 
milliyetçi (kuomintang) yanlısı müslüman güçler 1949'daki komünist zafer sırasında kuzeybatıda ve yunnan'da direnmekteydi.

general ma bufang 9 ocak 1950'de kahire, mısır'da bulunduğu sırada çinli müslümanların komünizme asla teslim olmayacaklarını ve komünistlere karşı gerilla savaşı vereceklerini söyleyerek çin'de kuomintang i̇slami ayaklanmasının başladığını duyurdu.
1951 yılında bai chongxi tüm müslüman dünyasına sovyetler birliği'ne karşı savaş çağrısında bulunan bir konuşma yaptı ve bai ayrıca müslümanları hindistan lideri jawaharlal nehru'dan uzak durmaya çağırarak onu sovyet emperyalizmi'ne karşı kör olmakla suçladı.
bai ayrıca stalin'i bir dev olarak adlandırdı ve mao ile birlikte iii. dünya savaşı'nı tasarladıklarını iddia etti. ma bufang, isyancı kmt müslüman liderleri üzerinde "nüfuz" sahibi olmaya devam etti.

çkp, ma bufang'ın sadık adamlarını qinghai'yi ele geçirirken esir aldıktan sonra insancıl bir davranış sergilemek için serbest bıraktı. ma bufang'ın artık özgür olan sadık savaşçıları silahlanmaya ve isyan etmeye başladıklarında bu hareketin büyük bir hata olduğu ortaya çıktı. ma bufang'a sadık eski salar savaşçıları, ma bufang'ın emrinde subaylık yapmış bir salar olan han yimu tarafından yönetiliyordu. han 1951'den 1952'ye kadar bir isyana önderlik etti ve 1958'de salarların ve qinghai (amdo) tibetlilerinin kolektifleştirme'ye karşı başlattığı ve yakalanıp idam edildiği büyük isyana katılana kadar gerilla savaşı yürütmeye devam etti. 1950'lerdeki isyan nedeniyle salar nüfusu üzerindeki baskı ve kısıtlamaların ardından çkp 1980'lerdeki reformlarla kısıtlama ve önlemleri kaldırdı ve ardından yakalanan ve hapsedilen isyancıların çoğuna af çıkardı. qinghai tibetlileri orta tibet tibetlilerini (dalai lamalar tarafından lhasa'dan yönetilen tibet) kendilerinden ayrı ve farklı görmekte, hatta tibet i̇mparatorluğu'nun çöküşünden bu yana lhasa tarafından yönetilmedikleri için gurur duymaktadırlar.

başkan chiang kai-shek çin'in kuzeybatısındaki müslüman isyancılarla temas kurmaya ve onları desteklemeye devam etti. kuomintang uçakları müslümanlara malzeme ve silah attı; kuomintang'ın müslüman generalleri ma bufang ve ma hongkui'nin 14.000 eski müslüman askeri vardı ve bunlar kuomintang tarafından ve abd merkezi i̇stihbarat teşkilatı desteğiyle tedarik edildi. bunlar 1952'de tibet'in amdo bölgesinde faaliyet göstermiştir.

kuomintang üyesi ve müslüman olan general ma hushan, 1950'den 1954'e kadar gerilla taktikleri kullanarak pla'ya karşı bir isyan başlattı. bundan önce sovyet kızıl ordusuna karşı savaşmıştı. komünist parti'nin marksist-leninist telkinlerine karşıydı ve vadilerde ve dağlarda gerilla pusuları kurarak yüzlerce pla askerini öldürdü. 1954'te yakalandı ve lanzhou'da idam edildi.

kuomintang bordrosunda yer alan bir türki kazak olan osman batur, çin cumhuriyeti hükümeti için uygurlar, moğollar ve ruslara, ardından da komünist pla'nın sincan'ı işgaline karşı savaştı. yakalandı ve 1951 yılında idam edildi.

kuomintang için çalışan bir uygur olan yulbars han, sincan'ı ele geçiren pla güçlerine karşı çinli bir hui müslüman süvarisine liderlik etti. 1951'de askerlerinin çoğunun firar edip pla'ya sığınmasının ardından tibet üzerinden hindistan'daki calcutta'ya kaçtı ve burada adamları dalai lama'nın tibet güçleri tarafından saldırıya uğradı. dalai lama'nın elinden kaçmayı başardı ve daha sonra bir vapurla tayvan'a gitti. kuomintang hükümeti daha sonra onu sincan valisi olarak atadı ve 1970'lerin ortasında tayvan'da ölene kadar bu görevi sürdürdü. anıları 1969 yılında yayımlanmıştır.

ma bufang'ın akrabası olan general ma liang'ın emrinde gansu/qinghai civarında 2.000 çinli müslüman asker vardı. chiang kai-shek mayıs 1952'de onunla iletişim kurmaları için ajanlar gönderdi ve chiang ona kuomintang ordusunun 103. rotasının başkomutanlığı görevini teklif etti, ma da bunu kabul etti. cia, ma liang'a nagchuka'da mühimmat, radyo ve altın gibi malzemeler bıraktı. ma yuanxiang ma ailesine mensup bir başka çinli müslüman generaldi. ma yuanxiang ve ma liang komünist güçlere büyük zarar verdi. 1953 yılında mao zedong onlara karşı radikal önlemler almak zorunda kaldı. ma yuanxiang daha sonra 1953 yılında komünist güçler tarafından öldürüldü.

diğer isyanlar

burma 
bir başka kuomintang isyancı grubu da burma'daydı. bunların çoğu kuzeybatıdaki isyancılar gibi hui müslümanıydı, ancak saldırılarını onlarla koordine etmediler.

çin anakarasını kaybettikten sonra yaklaşık 12.000 kmt askerinden oluşan bir grup burma'ya kaçmış ve güney çin'e gerilla saldırıları düzenlemeye devam etmiştir. liderleri general li mi'ye çc hükümeti tarafından maaş bağlandı ve kendisine nominal yunnan valisi unvanı verildi. burma hükümetinin 1953 yılında birleşmiş milletler'e başvurmasının ardından abd, çc'ye sadık askerlerini geri çekmesi için baskı yapmaya başladı. 1954 yılı sonunda yaklaşık 6.000 asker burma'yı terk etmiş ve li mi ordusunun dağıldığını ilan etmiştir. ancak binlerce asker kaldı ve çc onlara ikmal ve komuta etmeye, hatta zaman zaman gizlice takviye birlikler sağlamaya devam etti.

çin cumhuriyeti (tayvan) milli savunma bakanlığı i̇stihbarat bürosu, burma'da faaliyet göstermek üzere kuomintang yanlısı yunnanlı müslüman tümgeneral ma chün-kuo'yu görevlendirdi. general ma bölgedeki narkotik ticaretinde önemli bir figür haline geldi. onun liderliğindeki bir gerilla gücü burma'da general li mi'nin kuvvetleriyle birlikte çalıştı. kaçakçılık ve narkotik ticaretiyle uğraşan yunnanlı müslüman mapang (milis) lideri ma shou-i, komünistler narkotik karşıtı bir politika benimsediğinden li mi komutasındaki kuomintang güçlerine lojistik destek sağlamıştır. general ma chün-kuo komutasındaki kuvvetler yunnan'a ilk küçük saldırılarını nisan 1963'te gerçekleştirdi ve sonraki yıllarda da çeşitli önemsiz baskınlar devam etti. general ma'nın kendisi de fazla bir şey yapmadıklarını itiraf etmiştir. general ma'nın faaliyetlerinin çoğu yeşim taşı ve afyon kaçakçılığından ibaretti ve tayvan'dan sadece tek tük yardım ve çok az emir geldiği için savaşmıyorlardı.

burma ve tayland'daki çinli hui müslüman tüccarlar, burma afyon ticaretinde kuomintang güçlerine yardım ettiler.

1980'lerden bu yana, myanmar ve tayland'dan binlerce müslüman daha iyi bir yaşam arayışıyla tayvan'a göç etmiştir. bunlar, komünistler çin anakarasını ele geçirdiğinde yunnan'dan kaçan milliyetçi askerlerin torunlarıdır.

tibet 
i̇syan bastırıldıktan sonra pla, amdo'daki tibet isyanını bastırmak için ma bufang komutasında görev yapmış olan hui askerlerini kullandı.

ayrıca bakınız
çin i̇ç savaşı
i̇li i̇syanı
baitag bogd savaşı
kuzeybatı çin'deki direnişçileri bastırma harekâtı
çin-burma sınırında harekât
burma'da kuomintang

kaynaklar 

çin i̇ç savaşı
çin i̇ç savaşı'nda muharebeler