Nadir Şah Afşar'ın Hindistan'ı fethi

nadir şah afşar'ın hindistan'ı fethi — safevi hanedanını devirip kendi hanedanını kuran nadir şah afşar, birkaç yıl sonra günümüz hindistan'da bulunan babür i̇mparatorluğu'na seferi. günümüzün kuzey hindistan'ı ve pakistan'ını fetheden nadir şah, mart 1739'da karnal savaşı'nı kazandıktan sonra delhi'ye girdi. böylece tüm savaşlardan galip çıkan nadir, babürlülerin başkenti olan şehre girdi.

nadir şah'ın doğudaki bu parlak zaferi, geri dönüp batıdaki baş rakip osmanlı i̇mparatorluğu ile savaş başlatmanın koşullarının oluşması anlamına geliyordu. nadir şah da batıya doğru yürüyüşü sırasında kuzey kafkasya ve orta asya seferlerini bekliyordu.

başlangıç 
safavi i̇mparatorluğu'nun şahının veziri olarak görev yapmış olan nadir, ülkesinden afganları, rusları ve osmanlıları püskürtmeyi başarmıştı. 1738 yılında nadir şah, bir zamanlar safavi i̇mparatorluğu'nun başkenti olan i̇sfahan'ı ele geçiren hotakiler'in son direnişi olan kandehar'ı da ele geçirdi. bu seferin ardından ordularını hindukuş dağları aracılığıyla kuzey hindistan'a yönlendirdi. bu topraklar o dönemde babürlüler'in egemenliği altındaydı.

babür i̇mparatorluğu , i. evrengzib'in ölümünden sonra iç çekişmeler nedeniyle zayıflamıştı. i̇mparatorluğun topraklarının bir kısmı maratha devleti tarafından ele geçirilmiş, geriye kalan bölgelerde ise birçok moğol feodali bağımsızlık iddia ediyordu. babür hükümdarı muhammed şah, devletin bütünlüğünü koruyamıyordu. i̇mparatorluğun kuzey topraklarındaki savunma sistemi özellikle peştunlar'ın isyanından sonra zayıflamış durumdaydı. i̇mparatorluk yönetimi yolsuzluğa batmış ve işlevsiz hale gelmişti. ülkenin zenginliklerini ele geçirmek isteyen nadir şah, burayı ele geçirmeyi planlıyordu.  delhi bu dönemlerde dünyanın en zengin başkentlerinden biri olarak kabul ediliyordu. dönemin üç büyük müslüman imparatorluğu olan safevi (afşar), osmanlı ve babür imparatorlukları arasında babür toprakları en zengini olarak kabul ediliyordu.

nadir şah, muhammed şah'tan kabil çevresindeki sınırları kapatmasını talep etmişti, çünkü bu sınır bölgesinden isyancı afganlar geçmekteydi. muhammed şah, bu talebi kabul etti, ancak pratikte sorunu çözmek için hiçbir şey yapmadı. babür sarayı, hiçbir şey yapmamasını dekkan'daki kâfirlerin isyanıyla ilişkilendirdi ve sözünde duracağına dair teminat verdi.{{sfn|chandra|1959|p=} nadir, bu meseleyi bahane olarak kullanarak savaşa başlamak için fırsat kullandı. 10 mayıs 1738'de moğol topraklarına girdi. hindistan'a girmeden önce, hedefinin işgal değil, babür i̇mparatorluğu'nu maratha devleti'nden korumak olduğunu ilan etti. mektubunda şunları yazdı:

i̇stilalar
nadir şah, babür sınırını geçerek gazne'nin güneyindeki karabağ bölgesinde konuşlandı. buradan, nadir'in oğlu nesrullah mirze'nin komutasındaki birliklere, ghorbend ve bamian afganlarına saldırma emri verildi. nadir'in gelişi haberini duyan gazne şehrinin ileri gelenleri, kâhyaları ve alimleri ile birlikte ona değerli hediyeler sunarak tabii olduklarını bildirdiler ve 31 mayıs'ta nadir şehre girdi. bu sırada başka bir ordu birimi afganları mağlup ederek teslim olanları affederken direnenlere sert cezalar verdi.

kanatlar emniyete alındıktan sonra nadir kabil'e girmekte hiçbir sorun görmedi. şehrin ana adamları direnmeksizin şehri nadir'e teslim etmek istiyorlardı, ancak şirza han direnmeye karar verdi. 10 haziran'da nadir'in ordusu şehre ulaştı, şehir garnizonu geri çekilerek kuşatmayı düşünen afşar ordusuna  saldırarak geri çekildi. 11 haziran'da nadir şehre vardı ve şehirdeki garnizon güvenli bir mesafeye çekilerek şehri kuşatmak isteyen afşar ordusuna saldırdı ve geri çekilmelerine neden oldu. şehir bir hafta direndi ve 19 haziran'da ağa-bin kulelerinin yıkılmasının ardından şehir teslim oldu.

nadir, vilayetin yönetimini kabile yerleşerek devraldı. bu sırada ona babür i̇mparatoru'nun ne onun mektubunu kabul ettiği ne de elçisini serbest bıraktığı bildirildi. başka bir elçi gönderen nadir şah, muhammed şah'a, isteğinin sadece afganları temizlemek ve babür i̇mparatoru'na iyilik yapmak olduğunu belirtir ve şehirdeki çatışmayı ise garnizonun saldırısıyla açıklardı. mektubu teslim etmek için gönderilen haberci celilabad'da geri gönderildi ve burada yerel reislerden biri tarafından öldürüldü.

bu olaylar yaşanırken nadir, malzeme getirmenin zorluğu nedeniyle kabil'den ayrıldı ve 25 ağustos'ta kandam'a doğru yola çıktı. 7 eylül'de celilabad'a gelen afşar'ın ordusu, elçinin intikamını almak için şehri ele geçirip yağmaladı. nadir buradan oğullarından rzagulu'yu imparatorluğunun merkezine gönderdi.

hayber geçidi savaşı ve pencap'ın ele geçirilmesi 

l. lokkart'ın hesablamalarına göre, cəlalabad'dan 18 kasım 1738'de nadir şah ordusuyla hareket etti. günde beş farsah mesafesi kateden kolonlar, barikab adı verilen bölgeye ciddi bir olayla karşılaşmadan ilerledi. birkaç gün sonra tüm ordu, ciddi bir olay yaşamadan barikab'a ulaştı. ancak dakka'ya varmadan önce nadir şah, hayber geçidi etrafında düşman güçlerinin biriktiği hakkında bilgi aldı. deccen'e vardıktan sonra, hayber geçidi ve bu geçide ulaşan yolların daha ayrıntılı keşfi için nadir şah ilgili talimatlar verdi. bu geçit yüksek dağ yüksekliklerinden geçiyordu. dar olması, birçok düşman gücünün hareketi için tehlike oluşturduğu gibi aynı zamanda yüksek bir yerde silahlı birliklerin yerleştirilmesine de elverişliydi. i̇yi bir şekilde organize edilen bir savaşta hayber geçidi, nadir şah'ın ordusunun hareketini durdurmak için çok uygun bir yerdi.

nadir şah, karşısında ilk yenilgisini yaşamış olan kabil-peşaver hakimi nasir han'ın da hayber geçidi'nin bu avantajlarından yararlanma kararı aldığını öğrendi. nadir şah'ın keşfinden gelen bilgilerden açıkça anlaşıldı ki, nasir han hayber geçidi ve bu geçide giden yol boyunca birçok ordu birliği yerleştirmiştir. nasir han, intikam alma kararı alarak çevresindeki beyliklere mektuplar gönderdi ve onları orduyla birlikte yardıma çağırdı. nadir şah'ın yaklaşmasına yakın, 20.000 kişilik bir savaşçı birliği toplayabildi ve bu birliği hayber geçidi üzerine yerleştirdi. birçok kişi, nasir han'ın direnç gösterme fikrini terk etmesini tavsiye etti, özellikle hindistan şahının bile boyun eğemediği katur kabilesinin nadir şah tarafından darmadağın edilmesi birçok kişide korku ve dehşet yaratmıştı. ancak nasir han, verilen tavsiyeleri kabul etmedi.

nadir şah için geçiş yolunun hayber geçidi'nden yapılmasının zor olacağı keşfiyatın sonucu olarak daha da netleşti. yol, hayber'e yaklaştıkça daraldı ve tehlikeli hale geldi. bu durumda nadir şah, yerel halktan birkaçını yakalayarak yanına getirmeleri emrini verdi. yerel halkın susturulması, dağlardan geçen başka yolların varlığını öğrenme aracıydı. nadir şah, bu emri yerine getirildiğinde, nasir han'ın gözetiminden uzakta olan bir yol olduğunu öğrendi. sadece serçub adı verilen bu yol, nadir şah'ın ilerlemesi ve nasir han'ın ordusunun arkasından geçmesi için elverişliydi. bu yol, doğuda ve güneydoğuda yer almaktaydı ve oradan bir ordu birliğinin geçmesi oldukça basit bir iş değildi. bununla birlikte, nasir han, bu yol için çok fazla endişelenmiyordu. buna rağmen nadir şah, bu rota ile hareket etmeyi ve nasir han'ı beklenmedik bir şekilde yakalamayı kararlaştırdı.

hareket etmeden önce nadir şah, oğlu naserullah mirza'ya, her gün hayber geçidi'ne doğru ilerlemeyi ve hatta nasir han'ın askeriyle küçük çatışmalardan kaçınmaksızın çekinmemesi niyetini göstermesini emretti. bu, nasir han'ın nadir şah'ın diğer geçidi kullanma planından haberdar olmamasını sağlamak ve tüm dikkatinin hayber istikametine toplanmasını sağlamak içindi. naserullah mirza, ek talimatlar almadan önce nasir han'ın dikkatini kendine çekmekle meşgul olmalıydı. "alam ara-ye naderi"ye göre, nadir şah 14.000 kişilik bir süvari birliğiyle bir günde serçub keçidi'ni adlandırabildi.

nadir şah'ın ordularının tamamen hayber'de toplandığını duyduğunda nasir han endişeliydi. bu nedenle nasır han, nadir şah'ın sar çuba geçidini geçdiyi gece huzur içinde dinlendi. gece nadir şah'ın ordusu hayber geçidinin arkasından yaklaşıyormuş gibi haber geldiğinde, nasir han inanamadı. hemen bir savaş durumu ilan etmeleri için ordusuna emir verdi. ama hacıhan bey afşar'ın ordusu çok yakındı ve nasir han kendi ordusuyla savunma yapmaya bile fırsat bulamadı. nadir şah, ordusunu dört birliğe böldü ve kendisi de onlardan biriyle savaşa girdi. nasir han'ın kuvvetleri gözlerini açmaya fırsat bulamadılar, sadece kaçmayı düşündüler. nasir han'ın birliği kaçıp dağıldığında, hayber geçidinde konuşlanmış hint kuvvetlerini zor bir durumda bıraktı. bu birlik uzun süre nasir han'ın ordusunun dağıldığından habersizdi. bu nedenle kendilerini güvende hissettiler ve savunma tedbirleri almaya başlamadılar. ancak onlara hayber geçidinin arkasından yolun kapatıldığını bildiren bir haber geldiğinde işler değişti. "alam ara-ye naderi"nin verdiği bilgiye göre, nasir han'ın yenilgisini duyduktan sonra hayber geçidinde konuşlanmış 20.000 hint askeri de kaçmaktan başka çare bulamadı. nadir şah'ın beklenmedik manevrası, onların durumunu oldukça zorlaştırmıştı. bu durumda onlar da sadece hayatta kalmayı düşünmeye başladılar.

savaştan 3 gün sonra nadir, peşaver şehrini hiçbir direnişle karşılaşmadan ele geçirdi. 12 aralık'ta yürüyüşlerine devam eden afşar'ın ordusu, attokk istasyonu yakınlarında i̇ndus nehri'ni geçerek 8 ocak 1739'da vezirabad yakınlarındaki chenab'a ulaştı. önünde babür ordusuyla belirleyici karnal savaşı olacaktı.

lahor'un ele geçirilmesi

kaynakça 

afşar hanedanı
azerbaycan tarihi
afşar boyu
1736'da kurulan oluşumlar
savaş
orta çağ
babür i̇mparatorluğu
babür i̇mparatorluğu tarihi