Kanlı Çeşme Camii

kanlı çeşme camii (), yunanistan'ın yanya kentinde bulunan bir camidir. cami, 16. yüzyılda osmanlı döneminde inşa edilmiştir. 2005 yılından bu yana restorasyon çalışmaları yürütülmekte olup günümüzde ibadete açık değildir.

adı 
caminin adı muhtemelen 1611 epir i̇syanı'ndan geldiği düşünülmektedir. 1611'de, larissa'nın eski metropoliti dionisius skilosofos'un önderlik ettiği başarısız bir ayaklanmanın patlak vermesiyle yanya ve çevresindeki bölge kargaşa yaşandı. ancak hareket çok az destek topladı ve mağlup yunan ve arnavut aileleri yanya kalesi'nden çıkaran osmanlı güçleri tarafından sert bir şekilde bastırıldı. sürgün edilen aileler günümüz caminin bulunduğu bölgeye yerleştiler. o dönemde osmanlı ileri gelenlerinden osman paşa'nın sarayının da bulunduğu yerdi. köylü isyanının merkez üssü ve şehrin güneybatı kapısı olan bölge halk arasında "kanlı çeşme" olarak anılırken, osmanlı seyyahı evliya çelebi'nin de 17. yüzyılın ortalarında yanya'yı ziyareti sırasında bahsettiği bu isimdir.

diğer bir hipotez ise adını hacı mehmed paşa'nın oğlu ii. mehmet paşa'dan türediğidir. kendisine "iyi paşa" (καλός πασάς, kalos passas) lakabı takıldı ve caminin yanına bir çeşme yaptırdı; bu, bölgeye "iyi çeşme" terimini verecek bir hareketti.

caminin adı yunancada kalu çeşme camisi olarak da çevrilmiş ancak hacı mehmed paşa camii, hatta ahmed paşa camii olarak da bilinmektedir.

tarihçe 
camide bulunan ithaf kitabesine göre kanlı çeşme camii, 1740 yılında yanya'nın eski valisi hacı mehmed paşa tarafından, muhtemelen 1740'ların sonlarına tarihlenen eski, günlük ibadet için kullanılan küçük bir ahşap caminin yerine yaptırılmıştır. orijinal cami muhtemelen 1611 isyanı sırasında yanarak kullanılamaz hale geldi. hacı mehmed paşa'nın binası tarihi boyunca depremlerde kısmen hasar görmüş ve her defasında yenilenmiştir.

osmanlı i̇mparatorluğu'nun birinci balkan savaşı'nda yenilgiye uğratılmasının ardından yanya ve epir'in büyük çoğunluğu modern yunanistan'ın bir parçası haline geldi. 1913'ten sonra cami, yunanistan ulusal bankası'nın ticarete konu mallar listesine dahil edildi ve geçici olarak şehirlerarası otobüs terminali olarak kullanıldı. 1925 yılında tasnif edilen mekan, 1932 yılında özel şahıslara satılmış ve büyük revak içerisine çok sayıda tezgah eklenmiştir. onlarca yıl içinde inşa edilen çeşitli dükkanlar arasında popüler kahvehane "cami" (καφενείον «το τζαμί») da vardı. minarenin çatısı 1920 ile 1944 yılları arasında, muhtemelen 1940'taki yunan-i̇talyan savaşı sırasındaki i̇talyan bombardımanı sırasında yıkılmıştır.

bina, 2005 yılından bu yana hem caminin hem de cavelas meydanı'nın restorasyonunu amaçlayan kültür ve spor bakanlığı'na aittir. günümüzde, kanlı çeşme camii'nin orijinal görünümüne kavuşturulmasını amaçlayan bir plan uygulanmaktadır.

mimarisi 
caminin alanı 231 metrekare olup dış cephesi 11,50 metre olan kare şeklinde bir mescit bulunmaktadır. yapı, bir kornişle ayrılan, hafif çıkıntılı iki seviyeden oluşur; tamamı, sekizgen kubbesi dört trompun üzerine oturan bir kubbe ile örtülmüştür. kuzey ve doğu cephelerinde zemin katın dükkan olarak kullanılmasından bu yana kapatılan sütunlu bir revak bulunmaktadır. on sütun arasındaki açık alanda, bir zamanlar kasabada bir deprem olması durumunda yapıyı desteklemek amacıyla ahşap çapraz parçalar bulunuyordu.

başlangıçta caminin güney ve batı cephelerinde iki sıra ikişer pencere bulunurken, yirminci yüzyılda alt açıklıkların yerini kapılar almıştır. revakın kubbesi ve çatısı kiremitle kaplıdır. dört açılı uçan payanda, tamburu yapının kare tabanına bağlar.

son zamanlarda alışveriş alanı olarak kullanılmasına rağmen bina, kubbe iç kısmındaki arapça kitabelerden oluşan zengin boyalı dekorasyonu, ahşap ve yeşil alçı mihrabını, piramit şeklindeki minberin bir kısmını ve kuzeybatı köşesindeki 20,36 metre yüksekliğindeki minareyi (çatısı günümüze kadar ulaşamamıştır) korumaktadır. i̇çeride, kuzey tarafında ayrıca oymalı ahşaptan yükseltilmiş bir galeri bulunmaktadır.

kaynakça

bibliyografi 
 
 
 
 
 
 
 

18. yüzyılda tamamlanan camiler
yunanistan'daki osmanlı camileri
yunanistan'daki eski camiler
yanya