Sırp Demokratik Partisi (Hırvatistan)

articles with short description
short description is different from wikidata
sırp demokratik partisi (sırpça: српска демократска странка/srpska demokratska stranka veya сдс / sds), 1990 ile 1995 yılları arasında hırvatistan'daki sırpları temsil eden ve aynı zamanda krayina sırp cumhuriyeti'ni yönetmiş olan bir siyasi partiydi.

hırvatistan savaşı 
sds, 17 şubat 1990 tarihinde hırvatistan sosyalist cumhuriyeti'nde kuruldu. demokratik parlamentarizmin gelmesi ve yugoslavya'da milliyetçiliğin yeniden doğuşunun ardından 1990 yılında jovan rašković tarafından örgütlendi. hırvat demokrat birliği, hırvatları bir araya toplamak isterken sds'nin hedefi hırvatistan sırplarıydı. komşu bosna hersek'te aynı liderliği üstlenen bir kardeş parti kurulurken sosyalizmin hâlâ güçlü olduğu sırbistan ve karadağ'daki küçük kardeş partiler hiçbir zaman öne çıkamamıştır.

sds, hırvatistan'da nisan ve mayıs 1990'da yapılan ilk demokratik seçimlere katılıp ilk turda %1,55, ikinci turda ise %2 oy alarak muhalefet konumunda olduğu hırvatistan parlamentosu'nda birçok sandalye kazandı. o zamanlar franjo tuđman, sds'yi hırvatistan sırpları'nın birincil temsilcisi olarak görmekteydi. açıkça hırvatistan'daki ulusal eğilimli en büyük sırp partisi onlardı. fakat seçim başarıları o dönemde hırvatistan'da bulunan sırp nüfusunun yüzdesiyle, yani toplam nüfusun %12,2'siyle, pek eşleşmiyordu.

sds'nin açıkça ifade ettiği ana hedefi hırvatistan'daki sırpların statüsünü kurucu ulustan ulusal azınlığa dönüştüren yeni hırvatistan anayasası gereğince tehlikede olduğunu düşündüğü sırp nüfusunu korumaktı. 6 temmuz 1990 tarihinde milan babić, sırp nüfuslu belediyelerin temsilcileriyle bir toplantı düzenledi. burada, bu tür belediye birliklerini engelleyen, yalnızca hırvat sembollerini getiren ve hırvatistan'da konuşulan dilin adını (hrvatskosrpski'den) değiştiren anayasa değişikliklerini reddettiler. sds, hdz'nin bağımsız hırvatistan arzusuna da karşı çıkarak bunun yerine yugoslavya'nın bir parçası olarak kalmayı diledi.

1990'ların başında, franjo tuđman rejimi tarafından hırvatistan'daki sırp halkına yönelik sert ayrımcılık haberleriyle birlikte partinin popülaritesi arttı. sırplara yönelik baskıların yanı sıra belgrad tarafından yönetilen ve hırvatistan sırpları'nı hırvat çoğunluk tarafından tehdit ediliyormuş gibi gösteren bir medya kampanyasına ilişkin haberler de bulunmaktaydı.  bu da yoğun göçlerin yaşanmasına sebep oldu.

aralık 1990'da partide sırpların bağımsız bir hırvatistan'da hırvatlarla bir arada yaşayamayacağını düşünen partideki sağcı ve milliyetçi akım galip geldi ve rašković, yakın destekçileriyle birlikte hırvatistan'dan ayrıldı. milan babić, parti liderliğini devraldı ve yugoslavya'nın hırvat topraklarında dağılmasına ilişkin olayların düzenlenmesinde etkili oldu.

temmuz 1990'da babić ve diğerleri, srb'da bir sırp meclisi düzenleyip katıldılar. burada, hırvatistan için "sırp ulusunun egemenliği ve özerkliği hakkında" bir bildirgeyi kabul ettiler ve meclisin yürütme organı olarak bir sırp ulusal konseyi kurdular. konsey, hırvatistan'daki sırpların özerkliği ve egemenliği konusunda referandum yapılmasına karar verdi. toplantı, ağustos ayının sonlarında yapılmıştı ancak hırvat hükümeti bunu yasa dışı ilan ettiğinden referandum ancak çoğunluğunun olduğu ve oyların %97,7'sinin lehte olduğu sırp yerleşim yerlerinde yapıldı. aynı zamanda milan martić, sırp nüfusuna silah dağıtmaya ve knin'de kütük devrimi'nin başlangıcına işaret eden barikatlar kurmaya başladı.

aralık 1990'da sao krajina'yı kurdular. nisan 1991'de parti, topraklarını hırvatistan cumhuriyeti'nden ayırmaya karar verdi ve sırp azınlığı 19 mayıs 1991 tarihinde yapılan hırvatistan' bağımsızlık referandumunu yasa dışı sayarak boykot etmeye ikna etti. bu referandumun yerine sds, bir hafta önce (12 mayıs) kendi referandumunu düzenledi ve yugoslavya'da kalmayı seçti. sırplar, 1 nisan 1991 tarihinde hırvatistan'dan ayrılacaklarını ilan etti.  yaptıkları referandum da hırvat hükümeti tarafından tanınmadı.

1991'de hırvatistan bağımsızlık savaşı kızışırken sds, sırp kontrolü altındaki hırvat topraklarının %30'unun biraz fazlasından oluşan ve kendi kendini ilan etmiş ayrılıkçı krayina sırp cumhuriyeti'nin yönetimini üstlendi. hırvatistan, savaşın başlarında batı slavonya'nın çoğunu ele geçirdikten sonra krayina sırp cumhuriyeti ve buna bağlı olarak sds tarafından kontrol edilen bölge ocak 1992'de istikrara kavuştu.

parti; ekonomik iflas, yüksek işsizlik oranları ve hırvatistan'ın geri kalanından gelen çok sayıda mülteci gibi artan sorunlarla uğraşmak zorunda kaldı. uluslararası barışı koruma güçlerinin (unprofor) ve ardından gelen birleşmiş milletler himayesinin gelişi duruma büyük ölçüde yardımcı olsa da hırvat kuvvetlerinin (miljevci, dubrovnik hinterlandı, peruča, maslenica, medak ve dinara operasyonları ile) gerçekleştirdiği vur-kaç saldırıları bölgeyi büyük ölçüde tüketti. krayina sırp cumhuriyeti'nin geleceği konusunda yaşanan parti içi bölünmeler, siyasi partinin istikrarını daha da bozdu.

krayina sırp cumhuriyeti, 1995 yılında fırtına harekâtı ile bertaraf olduğu vakit partinin varlığı fiilen sona erdi. liderlerinin bir kısmı eski yugoslavya uluslararası ceza mahkemesi tarafından savaşta hırvatlara karşı işlenen suçlardan dolayı yargılanmıştır.

2005 yılında parti üyelerinden geriye kalanlar sırbistan'ın belgrad kentinde sözde bir sürgündeki krayina sırp cumhuriyeti hükûmeti'ni kurdu.

parti başkanlarının listesi

seçim sonuçları

ayrıca bakınız 

 hırvatistan sırpları
 kütük devrimi
 hırvatistan bağımsızlık savaşı
 sırp demokrat partisi (bosna-hersek)
 ram planı

kaynakça 

sırp milliyetçisi partiler
hırvatistan sırplarının tarihi
1995'te kapatılan siyasi partiler
1990'da kurulan siyasi partiler
kb1 hırvatça kaynakları (hr)