Elizabeth Fulhame

{{bilim insanı bilgi kutusu
| isim = elizabeth fulhame
| resim =elizabeth_fulhame_title_page_london_1794_chf.jpg|küçükresim|sağ
| resim_boyutu = 
| resim_başlığı = fulhame'nin tek eseri, an essay on combustion with a view to a new art of dying and painting, wherein the phlogistic and antiphlogistic hypotheses are proved erroneousun ilk sayfası
| doğum_adı = 
| doğum_tarihi = 
| doğum_yeri = 
| ölüm_tarihi = 
| ölüm_yeri = 
| ölüm_sebebi = 
| yattığı_yerin_koordinatları = 
| diğer_adları = 
| vatandaşlığı = 
| dalı = kimya
| çalıştığı_yerler = 
| eğitim = 
| öğrenim = 
| tez_url = 
| doktora_hocası = 
| akademik_danışmanları = 
| doktora_öğrencileri = 
| önemli_öğrencileri = 
| önemli_başarıları = the concept of catalysis and discovering photoreduction
| etkilendikleri = 
| etkiledikleri = 
| ödüller = honorary member of the philadelphia chemical society
| çocukları = 
| imza = 
| website = 
| ek_bilgi = 
}}elizabeth fulhame''' (i̇ngiltere), kataliz kavramını icat eden ve fotoredüksiyonu keşfeden ilk i̇ngiliz kimyagerdir.
fulhame, "modern kimyanın ilk solo kadın araştırmacısı" olarak tanımlanır.

yalnızca bir metin yayınlamasına rağmen, 1794 tarihli an essay on combustion with a view to a new art of dying and painting, wherein the phlogistic and antiphlogistic hypotheses are proved erroneous (yeni bir ölme ve resim sanatına bakış açısıyla yanma üzerine bir deneme) adlı kitabında katalizi uzun uzadıya bir süreç olarak tanımlıyor; burada filojiston teorisi ve antiflojistik hipotezlerin hatalı olduğu kanıtlanıyor. kitap, yükseltgenme-indirgeme reaksiyonları ile ilgili deneylerini ve hem flojistyenler hem de antiflojistlerle aynı fikirde olmadığı flojiston teorisine ilişkin çıkardığı sonuçları özenli ayrıntılarla anlatıyor.

kitap 1798'de augustin gottfried ludwig lentin tarafından versuche über die wiederherstellung der metalle durch wasserstoffgas adıyla almancaya çevrildi. fulhame'nin kitabı, 1810'da amerika birleşik devletleri'nde yayınlandı ve büyük beğeni topladı. aynı yıl fulhame, philadelphia kimya derneği'nin onursal üyesi oldu.. the human touch of chemistry. archived from the original  on 3 march 2016. retrieved 2 march 2016. thomas p. smith, fulhame'nin çalışmasını alkışlayarak şunları söyledi: "mrs. fulhame şimdi kimyaya o kadar cesur iddialarda bulundu ki, artık cinsiyetin de bu bilime katılma ayrıcalığını inkar edemeyiz." 

 kişisel hayatı 
elizabeth fulhame, kitabını "miss fulhame" olarak değil, evli adı altında "bayan fulhame" olarak yayınlamıştır. elizabeth, edinburgh üniversitesi'ne gitmiş ve andrew duncan'ın (1744-1828) öğrencisi olarak lohusalık ateşi üzerine çalışmış i̇rlanda doğumlu bir doktor olan thomas fulhame ile evliydi.fulhame, t. (1784). dissertatio de febre puerperarum. academiæ edinburgenæ, facultatis medicæ; pro gradu doctoris. thomas fulhame, m.a. hibernus. ad diem 13. septemb. edinburgi: apud balfour et smellie, academiae typographos. university of edinburgh, centre for research collections. dr. thomas fulhame, 1784-1800 yılları arasında edinburgh rehberlerinde listelenmiştir. adı birçok caddeye ve sokağa verilmiştir (1784'te bristo meydanı, 1794'te bristo caddesi, 9 society 1799'da, brown's square 1800'de). bazıları elizabeth'in i̇skoç olduğuna inanmaktadır, ancak bunun kanıtı kocasının edinburgh'da eğitim görmüş olmasından biraz daha fazlası gibi görünmektedir - bu temelde charles darwin'in karısı emma'nın i̇skoç olduğu iddia edilebilir ve o açıkça öyleydi.sir benjamin thompson ondan "usta ve canlı bayan wendy fulhame" olarak bahsetti. ancak bu görüş onun kitabının üslubunu yansıtıyor olabilir.

 çalışmaları 

bayan fulhame'in çalışmaları, ışığın etkisi altında kumaşları ağır metallerle boyamanın yolunu bulma merakıyla başladı. başlangıçta çalışmasına an essay on the art of making cloths of gold, silver, and other metals, by chymical processes (altın, gümüş ve diğer metallerden kumaşları kimyasal süreçlerle yapma sanatı üzerine bir deneme) adını vermeyi düşündü, ancak "teknolojinin kusurlu durumunu" göz önünde bulundurarak deneylerinin daha geniş sonuçlarını yansıtan bir başlık seçmeye karar verdi 

görünüşe göre fulhame, 1793'te sir joseph priestley ile tanışması sonucunda 14 yıllık araştırmasının bir kaydını yayınlamaya teşvik edilmişti. kendisi çeşitli durumlardaki (sulu çözelti, kuru durum ve bazen eter veya alkol çözeltisi) metalik tuzların deneysel indirgenmesini, bunları çeşitli indirgeyici ajanların etkisine maruz bırakarak inceledi. fulhame'nin incelediği metal tuzları arasında altın, gümüş, platin, cıva, bakır ve kalay vardır. i̇ndirgeyici maddeler olarak ise hidrojen gazı, fosfor, potasyum sülfat, hidrojen sülfit, fosfin, odun kömürü ve ışıkla deneyler yaptı. ve bunların sonucunda metal tuzlarının saf metallere indirgenebileceği bir dizi kimyasal reaksiyon keşfetti. geoffrey rayner-canham (1944 doğumlu kimyager), fulhame'nin kimyaya yaptığı en önemli katkının, metallerin yüksek sıcaklıklarda eritmeye alternatif olarak oda sıcaklığında sulu kimyasal indirgeme yoluyla işlenebileceğinin keşfi olduğunu düşünüyor.

elizabet fulhame'nin kataliz üzerine teorik çalışması, jöns jakob berzelius ve eduard buchner'den önce gelen "kimya tarihinde büyük bir adım" olarak görülür. pek çok oksidasyon reaksiyonunun yalnızca suyun varlığında meydana geldiğini, doğrudan su içerdiğini, suyun yeniden üretildiğini ve reaksiyonun sonunda bunların hepsinin tespit edilebildiğini önerdi ve deney yoluyla da kanıtladı. ayrıca, bu reaksiyonlar için "tanınabilir derecede modern mekanizmalar"  önerdi ve fulhame, bunu yapan ilk bilim insanı olabilir. onun tanımladığı şekliyle oksijenin rolü, zamanın diğer teorilerinden önemli ölçüde farklıdır. deneylerine dayanarak, antoine lavoisier'in bazı sonuçlarının yanı sıra eleştirdiği flojiston teorisyenleriyle de aynı fikirde değildi. araştırmaları jöns jakob berzelius'un çalışmalarının öncüsü olarak kabul görebilir ancak fulhame, araştırma ve deneylerinde ağır metallerden ziyade özellikle suya odaklanmıştır.

ayrıca, fulhame'nin 1905'te gümüş kimyası üzerine çalışması, josef maria eder (avusturyalı fotoğraf kimyacısı) ve schaaf, tarafından fotoğrafçılığın doğuşunda ve erken tarihinde bir dönüm noktası olarak görülmektedir. fulhame'in ışığa duyarlı kimyasalların (gümüş tuzları) kumaş üzerindeki rolü üzerine çalışması, thomas wedgwood'un (i̇ngiliz fotoğrafçı ve mucit) 1801'deki ünlü fotogram denemelerinden bile öncesine dayanmaktadır. ancak fulhame, wedgwood'un yaptığı gibi "görüntüler" veya temsili gölge baskıları yapmaya çalışmadı, ancak ışık kullanarak fotoredüksiyonla uğraşmıştı.

 yayınları ile ilgili 
fulhame'nin kitabının almanya ve amerika'da yeniden yayınlanmasının yanı sıra, deneyleri bir fransız dergisinde ve birkaç i̇ngiliz dergisinde incelendi ve sir benjamin thompson ve sir john herschel tarafından olumlu yorumlar yapıldı.

kitabının amerikalı editörü tarafından 1810'da yapılan girişe göre, fulhame'nin çalışmaları olabileceğinden veya olması gerektiğinden daha az biliniyordu ve şunu eklemişti: "bilimin gururu, bir kadından eğitim alma fikrine isyan etti".

fulhame, eserine yazdığı önsözde şunu söylüyor: böyle tanımladığı bir tepkinin, kendisinin "bilimde diktatör" olarak tanımladığı saygın konumlarda bulunan bazı kişiler arasında özellikle şiddetli olduğunu söylemektedir.

fulhame, "intihal" edilmemek için ilk etapta metalli su kullanarak indirgeme deneylerini bir kitapta yayınlamıştır. ayrıca kitabının, bilimsel araştırmalar yapan "geleceğin denizcileri (örneğin kadınlar) için bir yol gösterici" olarak hizmet edebileceğini de belirtmektedir. antoine lavoisier, kitabının yayınlanmasından altı ay önce idam edildi ve bu nedenle teorisine yanıt verememiştir. i̇rlandalı kimyager william higgins, demirin paslanmasında suyun katılımıyla ilgili çalışmasını fulhame'nin göz ardı ettiğinden şikayet etti, ancak cömertçe şu sonuca vardı: "kitabını büyük bir zevkle okudum ve onun övgüye değer örneğinin diğer cinsiyetler tarafından da takip edilmesini yürekten diliyorum." 

fulhame'in çalışmaları 19. yüzyılın sonlarında büyük ölçüde unutulmuştu ancak jw mellor tarafından yeniden keşfedilmiştir. fulhame 20. yüzyılda physics today'de'' "reaksiyon koşullarını sistematik olarak" değiştiren", "tüm reaksiyon sınıfını genelleştiren metallerin indirgenmesinde suyun iyonik formuna ayrıştığı, ara reaksiyon adımlarını kolaylaştırdığı ve metal indirgemesinin sonunda yeniden üretildiği" durumlarını ilk öneren ve bir açıklama sunan ilk kişi olarak kaydedilmiştir.

kaynakça 

18. yüzyıl bilim insanları
kadın kimyagerler
i̇ngiliz kimyagerler
i̇ngiliz bilim insanları
kadın bilim insanları