Belhab ayaklanması

{{çatışma bilgi kutusu
| çatışma           = belhab ayaklanması
| parçası           = afganistan savaşı (1978-günümüz)
| tarih             = 23 haziran 2022 – 17 ağustos 2022
| yer               = afganistan
| bölge             = belhab, sar-i pol
| sonuç             = taliban zaferimehdi mücahit öldürüldütaliban'ın yerel hazara sivillerine yönelik insan hakları ihlalleri ve misilleme dalgası
| savaşan1          = 
 taliban
 203 mensuri kolordusu
 313 bedri kolordusu
 işi̇d
 işi̇d-horasan vilayeti
| savaşan2          =  mehdi mücahid'in güçleri tarafından desteklenen: audc hwima hızb-ı vahdat
| komutan1          =  kari fesihuddin
| komutan2          =  mehdi mücahit
| güç1              = 12,000
| güç2              = 200
|kayıp3=sivil kayıplar: binlerce aile yerinden edildi
}}belhab ayaklanması''' (farsça: قیام بلخاب), afganistan'ın sar-i-pol ili'nin belhab ilçesinde taliban'a karşı bir hazara isyanıydı. mehdi mücahit liderliğindeki harekât, 23 haziran 2022'de mehdi mücahid güçlerinin belhab ilçesini ele geçirmesiyle başladı.

geçmiş 
taliban ile onların tek hazara şii komutanı mehdi mücahid arasındaki gerginlikler, taliban liderliğinin belhab bölgesindeki kömür madenciliği endüstrisi üzerinde daha fazla kontrol arayışına girmesiyle taliban'ın afganistan'ı ele geçirmesinin ardından başladı. belhab bölgesinde büyük bir hazara (şiiliği takip eden türk kökenli halkı) nüfusu ve küçük bir özbek türk nüfusu bulunmaktadır.

taliban'ın sınırı, mehdi'nin onları hazaralara ve diğer etnik-dini azınlıklara yönelik muameleleri ve kız okullarının kapatılması nedeniyle açıkça eleştirmeye başlamasıydı. bu, taliban'ın onu bamyan vilayetindeki istihbarat şefi görevinden almasına yol açtı.

savaş 
mehdi mücahid, istihbarat şefi olarak görevden alındıktan sonra taliban'dan ayrıldı ve ardından onlara savaş ilan etti. mehdi mücahit hızla belhab ilçesini ele geçirdi, taliban kaymakamını görevden aldı ve onun yerine kendi güçlerinden bir şii hazara'yı getirdi. mehdi mücahid, balkhab'ı ele geçirdikten sonra "hiç kimsenin bölgeyi hazaraların elinden zorla alamayacağını" söyledi. taliban başlangıçta tahminen 500 savaşçı topladı ve mehdi'yi biri samangan eyaletinin dara-i sufi bala i̇lçesinden, diğeri bamyan eyaletinin yakawlang i̇lçesinden olmak üzere iki yönden ele geçirmeyi planladı. taliban ayrıca cüzcan ve faryab vilayetlerindeki özbek türk toplumundan mehdi'nin yakalanmasına yardımcı olmak için en az 200 gönüllü göndermesini istemişti ancak onlar bunu reddetti.

13 haziran 2022 itibarıyla belhab bölgesi'nin tamamı mehdi mücahid'in hazara güçlerinin kontrolü altına girdi.

taliban'ın kısa süreliğine de olsa bilinen düşmanı işi̇d-h'ye (irak ve şam i̇slam devleti-horasan vilayeti) hoşgörü göstermeye başladığı, işi̇d-h'nin hazaralara saldırmasına izin verdiği bildirildi.

23 haziran 2022'de taliban, belhab'ı almaya çalıştı ancak karşılaştıkları aşırı direniş nedeniyle yanına bile yaklaşamadı. nrf sözcüsü sebghat ahmadi resmi bir tweet'te, "bugün sabah saat 7'de taliban'ın kum kotal sancharak rotasından belhab'ın cesur ve adalet arayan halkına saldırmaya çalıştığını" söyledi. yerel halkın ifadesine göre taliban, mehdi mücahid'i yakalamak ve güçlerini yenmek için belhab'a çeşitli yönlerden asker gönderdi. mehdi mücahid, güçlerinin 23 haziran'da taliban'ın iki saldırısını ve 24 haziran sabahı da bir saldırıyı püskürttüğünü ve önemli sayıda taliban savaşçısını öldürdüklerini belirtti. afganistanlı bir hazara siyasetçisi ve hwima lideri muhammad muhakkık, mehdi'yi destekledi ve taliban'ı, mehdi mücahid'e dokunmaları halinde bunun "hazaralarla savaş anlamına geleceği" konusunda uyardı.

i̇ki taraf arasında dezdan vadisi, dozdan dara, kum kotal ve ab-e kalan bölgelerinde çatışmalar yaşanırken, onlarca ölü ve yaralının olduğu, taliban'ın ise daha fazla kayıp verdiği bildirildi. mehdi mücahid'e yakın bir kaynak, taliban güçlerinin mehdi güçleri tarafından bastırılmasının ardından birçok cepheden çekildiğini iddia etti.

25 haziran'da taliban, mehdi mücahid'in evine hava saldırısı düzenledi, ancak kendisi ve ailesi yaralanmadı veya ölmedi.

3 temmuz'da taliban, mehdi mücahid'in teslim olan dokuz savaşçısını idam etti. taliban savaşçıları belhab'ta da sivillere karşı zulüm gerçekleştirdi. 6 temmuz'da taliban neredeyse 8.000 savaşçıyı (mehdi mücahid'in ordusunun 40 katı) konuşlandırdı ve belhab bölgesinin tamamını kuşattı ve herkesin girmesini veya çıkmasını yasakladı. taliban ayrıca belhab'taki tüm interneti kesti. mehdi mücahit, savaşçılarına umutlarını kaybetmemeleri ve taliban'a karşı sıkı bir mücadele vermeleri çağrısında bulundu.

bir başka hazara siyasetçisi ve hezbe vahdat'ın lideri kerim halili, taliban'ı belhab sivillerine yönelik muamelesinden dolayı eleştirdi. "bu savaşta insanlığa karşı suç işlendiğine dair açık emareler var; sivillere doğrudan ve kasıtlı saldırılarda bulunuldu, insanların evleri ve mülkleri yağmalandı. ayrıca bölgenin iletişim ve ağları kesilerek ulaşım sağlandı. halka yiyecek sağlama yolları tamamen kesildi."

temmuz ayı başlarında taliban, isyancılara karşı yürüttüğü kampanyanın bir parçası olarak belhab yakınlarındaki golwarz köyünü ele geçirdi. kampanya boyunca taliban'ın çoğunluğu hazara olan nüfusa karşı çok sayıda savaş suçu işlendiği ve bunun da mültecilerin komşu illere kaçmasına neden olduğu bildirildi.

çatışma taliban'ın zaferiyle ve sonunda mehdi mücahid'in ölümüyle sona erdi.

savaş suçları ve insan hakları ihlalleri 
belhab bölgesi çevresindeki kırsal bölgelerde taliban, çatışma sırasında şii hazara nüfusuna karşı bir dizi savaş suçu işledi. 29 haziran 2022'de afgan bağımsız i̇nsan hakları komisyonu (aihrc), taliban'ın sivilleri ve savaş esirlerini infaz ettiğini, sivillerin evlerini ateşe verdiğini, sivilleri yerinden ettiğini ve sivil altyapıyı bombaladığını açıkladı. aihrc, taliban'ın eylemlerini savaş suçu olarak sınıflandırdı. 1 temmuz itibarıyla taliban tarafından öldürülen 23 sivilin kimliği tespit edilmiş, 29 sivilin kimliği ise belirlenememişti. 2 temmuz'da taliban tarafından 150 sivil öldürüldü. tahminen 27.000 hazara da yerinden edildi. ayetullah ali hüseyini sistani, yerinden edilen hazaralara yaklaşık 1000 paket gıda ve diğer temel ihtiyaç malzemeleri gönderirken, baba mezari vakfı da yaklaşık 80 paket gönderdi.

kaynakça