Tsavo insan yiyicileri

tsavo insan yiyicileri, kenya'nın tsavo bölgesinde mart ve aralık 1898 tarihleri arasında kenya-uganda demiryolunda çalışan çok sayıda inşaat işçisinin ölümünden sorumlu olan bir çift insan yiyen erkek aslandı. aslan çiftinin 28 kişiyi öldürdüğü söylenmektedir. i̇nsan yiyen aslanların yarattığı dehşet i̇ngiliz kamuoyunun algısında yeni olmasa da, tsavo insan yiyicileri uganda demiryolu'nda çalışan hintli ve yerli afrikalı işçilerin karşılaştığı tehlikelerin en kötü şöhretli örneklerinden biri haline geldi. i̇nsan yiyen aslanlar yarbay john henry patterson tarafından öldürüldüler ve patterson bu deneyimini the man-eaters of tsavo (tsavo'nun i̇nsan yiyenleri) adlı yarı biyografisinde kaleme aldı.

günümüzde tsavo insan yiyicileri, insanları bir çift olarak avlama davranışları ve aslanlardan birinde bildirilen diş yaralanmaları nedeniyle en çok incelenen insan yiyen büyük kedilerdir ve bu durum genellikle büyük kedilerin av olarak insanlara yönelmesine bağlanmaktadır.

tarihsel bilgiler

ölümlerin başlaması 

uganda'yı kilindini limanı'nda hint okyanusu'na bağlayan demiryolu inşaatının bir parçası olarak, mart 1898'de i̇ngilizler kenya'daki tsavo nehri üzerinde bir demiryolu köprüsü inşa etmeye başladı. i̇nşaat sahası,  alana yayılmış ve çoğunluğu hintli birkaç bin işçiyi barındıran birkaç kamptan oluşuyordu. proje, kaybolma ve ölümler meydana gelmeden yalnızca birkaç gün önce gelen yarbay john henry patterson tarafından yönetiliyordu. i̇nşaatın devam ettiği sonraki dokuz ay boyunca, iki yelesiz erkek tsavo aslanı kamp alanına dadanmış, geceleri işçileri çadırlarından sürükleyerek yemiştir. saldırılar birkaç ay boyunca kesilse bile, yakındaki diğer yerleşim yerlerinden de benzer aslan saldırıları haberleri gelmeye başladı. aslanlar geri döndüğünde saldırılar yoğunlaştı ve neredeyse her gün ölümler yaşandı. çalışanlar aslanları korkutmaya çalıştı ve insan yiyicileri uzak tutmak için kamp ateşleri ve bomalar ya da ıslık çalan diken ağaçlarından yapılmış dikenli çitler inşa etti, ancak bunların hiçbiri işe yaramadı; aslanlar dikenli çitlerin üzerinden atlayarak ya da sürünerek engelleri aşmayı başardılar. patterson, öldürme olaylarının ilk başladığı zamanlarda her seferinde sadece bir aslanın yerleşim alanlarına girip kurbanları ele geçirdiğini, ancak daha sonra daha yüzsüzleştiklerini, birlikte girip her birinin bir kurbanı ele geçirdiğini belirtti.

saldırılar arttıkça yüzlerce işçi tsavo'dan kaçarak köprü inşaatının durmasına neden oldu. bu noktada sömürge yetkilileri müdahale etmeye başladı. patterson'a göre bölge memuru whitehead bile akşam tsavo tren i̇stasyonu'na vardıktan sonra aslanlardan biri tarafından öldürülmekten kıl payı kurtuldu. ancak yardımcısı abdullah öldürülürken, whitehead ise sırtında dört pençe yarası ile kurtuldu.

aslan avı 
sonunda diğer yetkililer de avlanmaya yardımcı olmak üzere yirmi kadar silahlı sepoy takviyesiyle birlikte geldiler. patterson tuzaklar kurdu ve birkaç kez geceleri aslanları bir ağaçtan pusuya düşürmeye çalıştı. defalarca başarısız olan denemelerin ardından 9 aralık 1898'de ilk aslanı vurdu. yirmi gün sonra ise ikinci aslan bulunarak öldürüldü. öldürülen ilk aslanın boyu burnundan kuyruğunun ucuna kadar  idi. aslanın leşini kampa taşımak için sekiz adam gerekti.

patterson anlatısında ilk aslanı yüksek kalibreli bir tüfekten çıkan tek kurşunla yaraladığını yazmıştır. bu atış aslanın arka bacağına isabet etmiş ama aslan kaçmış. daha sonra aslan gece geri dönmüş ve patterson onu avlamaya çalışırken onu takip etmeye başlamış. patterson onu omzundan vurdu, daha güçlü bir tüfekle kalbini deldi  ve ertesi sabah aslanı platformunun yakınında ölü halde buldu.

i̇kinci aslana beşi aynı tüfekle, üçü ikinci bir tüfekle ve biri de üçüncü bir tüfekle olmak üzere dokuz kez ateş edildi; altısı hedefini buldu. i̇lk atış patterson'ın aslan tarafından öldürülen bir keçinin yanına kurduğu iskelenin tepesinden yapıldı. on bir gün sonra, patterson'u takip edip kaçmaya çalışan aslana ikinci bir tüfekle iki atış isabet etti. ertesi gün aslanı bulduklarında patterson aynı tüfekle üç kez daha ateş ederek aslanı ciddi şekilde sakat bıraktı ve üçüncü bir tüfekle iki kez göğsünden, bir kez de başından olmak üzere üç kez ateş ederek öldürdü. devrilmiş bir ağaç dalını kemirirken öldüğünü ve aslanın hala kendisine ulaşmaya çalıştığını iddia etti.

çalışmaların devam etmesi 
i̇nşaat ekibi geri döndü ve köprüyü şubat 1899'da tamamladı. aslanlar tarafından öldürülen insanların kesin sayısı belli değildir. patterson çeşitli rakamlar vermekle birlikte genel olarak 135 kurban olduğunu iddia etmektedir. krizin sonunda birleşik krallık başbakanı lord salisbury, lordlar kamarasında tsavo insan yiyicileri konusunda bir konuşma yaptı:

müze sergisi 
patterson'ın yer halısı olarak 25 yıl kullandığı aslan derileri 1924 yılında field doğa tarihi müzesi'ne 5.000 dolar karşılığında satıldı. deriler müzeye çok kötü durumda ulaştı. aslanlar yeniden inşa edildi ve şimdi kafataslarıyla birlikte kalıcı olarak sergilenmektedir.

modern araştırmalar 

2001 yılında, aslanlar arasındaki insan yeme davranışının nedenlerine ilişkin bir inceleme, 100 ya da daha fazla olduğu öne sürülen insan sayısının büyük olasılıkla abartılı olduğunu ve daha olası ölü sayısının 28-31 kurban olduğunu ortaya koymuştur. bu azaltılmış rakama, albay patterson'ın orijinal dergisinin alan patterson'ın izniyle gözden geçirilmesi sonucu ulaşıldı. ancak aynı çalışmada, günlükte sadece hintli işçilerden bahsedildiği ve patterson'ın afrikalı işçi nüfusundaki kayıpların çok daha yüksek olduğunu belirttiği, ancak bu sayıların belgelenmediği de kaydedilmiştir.

chicago field müzesi'ndeki iki aslan örneği, 9 aralık 1898'de öldürülen 'ayakta duran' fmnh 23970 ve 29 aralık 1898'de öldürülen 'çömelen' fmnh 23969 olarak bilinmektedir. kemik kolajeni ve saç keratinindeki δ13c ve nitrojen-15 izotopik imza analizi üzerine yapılan son çalışmalar 2009 yılında yayınlanmıştır. araştırmacılar, kurban başına tüketilebilir doku, aslanların enerji ihtiyaçları ve asimilasyon verimlilikleri hakkında gerçekçi varsayımlar kullanarak, insan yiyenlerin δ13c imzalarını; normal (vahşi yaşam) diyetine sahip tsavo aslanları, tsavo doğu ve tsavo batı'da otlayanlar ve 20. yüzyılın başlarından kalma taita halkının iskelet kalıntıları gibi çeşitli referans standartlarıyla karşılaştırmıştır. kaydedilen 9 aylık insan yeme davranışı boyunca tahminlerinin enterpolasyonu, fmnh 23969'un 10.5 insana eşdeğer yediğini ve fmnh 23970'in 24.2 insan yediğini göstermiştir.

bilimsel analizler, tüketilen insan cesetlerinin tamamı ile tek tek avların parçaları arasında bir ayrım yapmamaktadır, çünkü saldırılar genellikle aslanları geri kaçmaya zorlayan bir alarma yol açmıştır. uzun inşaat süresince pek çok işçi kaybolmuş, kazalarda ölmüş ya da korkudan bölgeyi terk etmiştir; dolayısıyla inşaatta kalanların neredeyse tamamının kaybolan ya da yenildiği düşünülen birini tanıması muhtemeldir. albay patterson, sonraki araştırmacılar gibi iddialarını abartmış olabilir (örneğin "135 silahlı adam", neiburger ve patterson, 2000), ancak bu modern çalışmaların hiçbiri öldürülen ancak hayvanlar tarafından yenmeyen insanları dikkate almamıştır.

"i̇nsan yeme" davranışının olası nedenleri 
aslanların insan yeme davranışına ilişkin teoriler peterhans ve gnoske'nin yanı sıra dr. bruce d. patterson (2004) tarafından incelenmiştir. tartışmalar şunları içermektedir:

1898'deki bir sığır vebası salgını (bkz. 1890'lardaki afrika sığır vebası salgını), aslanların olağan avlarını harap ederek onları alternatif besin kaynakları bulmaya zorlamıştır.
tsavo aslanları tsavo nehri geçidinde ölü insanlar bulmaya alışkın olabilirler. doğu afrika köle ticaretinin merkezi olan zanzibar'a giden köle kervanları düzenli olarak nehri geçiyordu.

alternatif bir argüman, ilk aslanın doğal avını öldürme kabiliyetini tehlikeye atacak ciddi şekilde hasar görmüş bir dişe sahip olduğunu göstermektedir. ancak, bu teori genellikle halk tarafından göz ardı edilmiştir ve aslanları öldüren albay patterson, aslan bir gece kendisine saldırırken tüfeğiyle o dişe zarar verdiğini ve kaçmasını sağladığını söyleyerek bunu şahsen reddetmiştir.

araştırmalar, aslanların insanları son çare olarak değil, diğer yiyeceklere ek olarak yediklerini göstermektedir. i̇nsan yemek muhtemelen diş hastalıklarının ve/veya sınırlı sayıda avın neden olduğu avlanmaya veya leş yemeye bir alternatifti.

2017 yılında dr. bruce patterson'ın ekibi tarafından yürütülen bir çalışmada, aslanlardan birinin köpek dişinin kökünde bir enfeksiyon olduğu ve bunun da söz konusu aslanın avlanmasını zorlaştırdığı tespit edildi. aslanlar normalde zebra ve antilop gibi avlarını yakalamak ve boğmak için çenelerini kullanırlar.

popüler kültür

filmler 
patterson'ın kitabı birkaç filmin temelini oluşturdu: 
 men against the sun (1952) - kenya'da yerinde çekildi
 bwana devil (1952)
 killers of kilimanjaro (1959)
 the ghost and the darkness (1996), val kilmer john henry patterson'ı canlandırdı
 prey (güney afrika, 2007)

ayrıca bakınız 
 kenya tarihi
 mfuwe insan yiyen aslan
 the man-eaters of tsavo (kitap)
 w. d. m. bell

kaynakça

ek okumalar

kaynaklar 
 vikikaynak'ta tsavo insan yiyicileri

dış bağlantılar 
 field museum of natural history – tsavo lion exhibit
 guide to resources related to the tsavo lions field museum library adresinde
 journal: man-eaters of tsavo – natural history, kasım 1998 (findarticles.com üzerinden)
 man-eating lions not aberrant, experts say – national geographic news, 4 ocak 2004

 
1898 yılında ölen hayvanlar
1898'de demiryolu ulaşımı
aslan saldırılarında ölenler
1898'de kenya
i̇nsan yiyiciler
uganda demiryolu
panthera leo melanochaita