Nell Gwyn

eleanor gwyn (2 şubat 1650 - 14 kasım 1687; gwynn, gwynne olarak da yazılır)  i̇ngiliz sahne oyuncusu ve ünlü simasıydı. samuel pepys tarafından i̇ngiliz sahnesindeki ilk aktrislerden biri olarak komik performanslarıyla övülen gwyn, en çok i̇ngiltere kralı ii charles'nin uzun süreli metresi olmasıyla tanınmıştır.pepys tarafından "güzel, esprili nell" olarak adlandırılan gwyn, restorasyon i̇ngiltere'sinin ruhunun canlı bir örneği olarak görülmüş ve külkedisi'nin paçavradan kraliyete masalını andıran hikayesiyle bir halk kahramanı olarak kabul edilmiştir. gwyn'in kral charles'tan charles beauclerk (1670-1726) ve james beauclerk (1671-1680) adında iki oğlu olmuştur. charles beauclerk (boh-clair olarak telaffuz edilir) daha sonra burford kontu ve daha sonra st albans dükü olmuştur.

erken dönem
annesi ellen (ya da yaşamı boyunca "yaşlı madam", "madam gwyn" ve "yaşlı anne gwyn" olarak anılan), nell'in annesinin chelsea yakınlarındaki evinde suya düştüğünde boğulduğu söylenir. annesi 30 temmuz 1679'da, 56 yaşındayken ölmüştür.

nell gwyn'in 1688 tarihli bir el yazmasında galler'de eski bir aileden thomas guine'in kızı olduğu bildirilmektedir, ancak ifadenin güvenilirliği şüphelidir. yine doğruluğu şüpheli olan 1681 tarihli bir şiirden, gwyn'in babasının oxford'da, belki de hapishanede öldüğüne dair bazı kaynaklar vardır.

”gwyn "in galce kökenli bir isim olması, galler sınırında olması nedeniyle 19. yüzyılda adı gwynne caddesi olarak değiştirilen pipe well lane'de doğduğuna dair geleneksel bir inanış olduğunu belirtmektedir. ayrıca nell gwyn'in chelsea hastanesi emeklileri için kırmızı paltolar seçtiği, çünkü benzer paltoların hereford'daki coningsby hastanesinde giyildiğini hatırladığı efsanesi de vardır.

1663 ve 1667 yılları arasında "william nell" adını kullanarak ve takma sakal takarak crossdressing denemeleri yaptı; gözlemleri mart 1667'de sahnede bir erkek gibi davranan çok başarılı ve komik bir karakter yorumuna ilham verdi. yaşlı madam gwyn çoğu anlatıya göre genelev (ya da kerhane) işleten bir alkolikti. nell orada ya da madam ross'un genelevinde en azından bir süre vakit geçirirdi. kendisinin de bir çocuk fahişe olması mümkündür. samuel pepys'in günlüğündeki 1667 tarihli bir kayıt, ikinci elden şunu kaydetmektedir.  burada bayan pierce bana [...] nelly ve beck marshall'ın geçen gün kavga ettiklerini, ikincisinin diğerine lord buckhurst'un fahişesi dediğini söyledi. nell o zaman şöyle cevap vermiş: "ben sadece bir adamın fahişesiydim, gerçi bir genelevde konuklara içki doldurmak için yetiştirildim; ama sen üç ya da dört kişinin fahişesisin ve  bir rahibin dua eden kızısın!" 1662 yılı civarında nell'in duncan ya da dungan adında bir sevgili edindiği söylenir. duncan, gwyn'e maypole alley'deki bir tavernada oda sağladı, ve hicivler ayrıca nell'e yakınlarda inşa edilen tiyatroda bir iş sağlamaya dahil olduğunu söylüyor.

cromwell'lerin on yıllık himaye yönetimi sırasında, tiyatro da dahil olmak üzere anlamsız olarak görülen eğlenceler yasaklanmıştı. charles 1660 yılında i̇ngiliz tahtına yeniden oturmuş ve kısa süre içinde tiyatroyu eski haline getirmiştir. charles'ın kral olarak ilk icraatlarından biri, iki oyunculuk kumpanyasının kurulmasına izin vermek ve oyunculuğu kadınlar için bir meslek olarak yasallaştırmak oldu.

"turuncu moll" lakaplı eski bir fahişe ve madam gwyn'in bir arkadaşı olan mary meggs'e tiyatroda "portakal, limon, meyve, tatlı ve her türlü meyveci ve şekerlemeci malını satma, söyleme." ruhsatı verilmişti. orange moll, nell ve ablası rose'u, küçük, tatlı "porselen" portakalları tiyatrodaki seyircilere tanesi altı peni karşılığında satan, az giyimli "portakal-kızlar" olarak işe aldı. bu iş onu tiyatro hayatının birçok yönüyle ve londra'nın yüksek sosyetesiyle tanıştırdı: ne de olsa burası "kral'ın tiyatrosuydu" ve charles sık sık gösterilere katılıyordu. turuncu kızlar aynı zamanda seyircilerdeki erkekler ile sahne arkasındaki aktrisler arasında haberci olarak da görev yapıyorlardı; bu rol için para bahşişi alıyorlardı ve bu mesajların bazıları cinsel ilişkiyle sonuçlanıyordu.

aktris
yeni tiyatrolar i̇ngiltere'de aktrislere yer veren ilk tiyatrolardı; daha önce kadın rolleri erkekler ya da oğlanlar tarafından oynanırdı. gwyn on dört yaşındayken (doğum yılını 1650 olarak kabul edersek), yani portakal kızı olduktan bir yıldan kısa bir süre sonra bridges street'teki aktrisler arasına katıldı.

güzelliği, güçlü, berrak sesi ve  zekâsı killigrew'un dikkatini çekmesini sağladıysa da, bir aktris olarak başarılı olmak için kendini yeterince yetenekli olduğunu kanıtlaması gerekiyordu. restorasyon tiyatrosunda bu kolay bir iş değildi; sınırlı sayıda seyirci, oyunların çok kısa sürmesi ve eylül'den haziran'a kadar süren dokuz aylık sezonda elli farklı prodüksiyonun sahnelenmesi anlamına geliyordu[18] ayrıca okuma yazma bilmediği söyleniyordu.
killigrew ve dönemin iyi erkek oyuncularından charles hart tarafından genç oyuncular için geliştirilen bir okulda sahne sanatını öğrenmiş ve bir diğerinden, john lacy'den dans etmeyi öğrenmiştir; her ikisinin de dönemin hiciv yazarları tarafından sevgilileri olduğu söylenmiştir, ancak lacy ile böyle bir ilişkisi olduysa bile (beauclerk bunun olası olmadığını düşünmektedir), hart ile olan meşhur ilişkisinden çok daha gizli tutulmuştur.

gwyn'in restorasyon sahnesinde profesyonel olarak ne zaman performans göstermeye başladığı da belirsizdir. i̇lk olarak 1664-65 sezonunda daha küçük rollerde görünmüş olması mümkündür. 'bayan' kullanımı, gwyn'in 1650'den ziyade 1642'de doğmuş olma ihtimalinin daha yüksek olduğunu ima eder, çünkü belirli rollerin daha uygun olacağı 21 yaşın üzerinde bir oyuncuya (medeni durumuna değil) işaret eder. bununla birlikte, daha az önemli rollerin oyuncuları, dönemin oyuncu listelerinde veya oyun izleyicilerinin günlüklerinde nadiren belirtildiği için, gywn'in ilk çıkışı için kesin bir tarih tespit edilememektedir.

bir aktris olarak ilk rolü ne olursa olsun, 1665'e gelindiğinde daha önemli bir aktris haline geldiği açıktır. pepys'in günlüğünde kendisinden ilk kez bu tarihlerde, özellikle de 3 nisan 1665 pazartesi günü bir oyuna katılırken bahsedilir ve "güzel, esprili nell" tanımlaması ilk kez burada yazılıdır. sadece ilk adının bu alışılmadık kullanımı, gwyn'in şöhret statüsü ortaya çıkmaya başladığında hem sahnede hem de sahne dışında kendini tanıttığını ima eder. sahneye ilk çıkışı mart 1665'te john dryden'ın kahramanlık draması the indian emperour'da moctezuma'nın kızı ve gerçek hayattaki sevgilisi charles hart'ın canlandırdığı cortez'e aşık olan cydaria rolüyle oldu.

ancak, günlüğünde gwyn hakkında genellikle harika şeyler yazan pepys, iki yıl sonra aynı roldeki performansından memnun kalmadı: "...kral'ın oyunevine gittim ve orada 'hint i̇mparatoru'nu izledim; nell'in tekrar geldiğini gördüm, buna sevindim; ancak i̇mparator'un kızını oynamasından son derece hoşnutsuzdum; bu büyük ve ciddi bir rol ve bunu çok kötü yaptı."

londra'daki büyük veba salgını, 1665 ortalarından 1666 sonlarına kadar şehrin büyük bölümüyle birlikte bridges street tiyatrosunu da kapattı. gwyn ve annesi bu sürenin bir kısmını oxford'da, geçirdi. kral'ın, vebalı başkentten uzakta geçen bu süre zarfında saray için bazı özel tiyatro eğlenceleri düzenlediği tahmin edilmektedir. gwyn ve diğer on "majestelerinin tiyatrosundaki kadın komedyene" kral'ın üniformasını giyme hakkı (ve kıyafeti) verilerek kral'ın resmi hizmetkârları oldukları ilan edildi.

düzenlenen oyunların birinde nell için şunlar söyleniyor:

”kral'ın evine, dryden'ın yeni oyunu olan 'the maiden queen'i izlemeye gittim; oyunun düzenliliği, gerginliği ve zekâsı övgüye değerdi; ve gerçek şu ki, florimell olan nell'in oynadığı komik bir rol var ki, benzerini bir daha asla bir erkek ya da kadın tarafından görmeyi ummuyorum. kral ve york dükü de oyundaydı. ama nell'in hem deli bir kız olarak, hem de genç bir yiğit gibi ortaya çıktığı zamanki kadar büyük bir komik rol performansı sanırım dünyada daha önce hiç görülmemiştir. i̇tiraf etmeliyim ki, bu beni ona hayran bırakıyor.

bu çekiciliğin başka bir dinamiği daha vardı: tiyatrolar bazen aktrislerini ellerinde tutmakta zorlanıyorlardı, çünkü bu aktrisler aristokrasinin metresleri haline geliyorlardı. gwyn, 1667 yılında, o dönemde lord buckhurst unvanına sahip charles sackville ile böyle bir eşleşme yaptı. gwyn'in, all mistaken ya da the mad couple'ın nisan ayındaki bir gösterisinde, özellikle de sadece yuvarlanarak hareket edebilen aşırı şişman bir talipten kaçmak için sahnede yuvarlandığı, ayaklarının seyirciye doğru uzandığı ve kombinezonlarının uçuştuğu bir sahnede sackville'in dikkatini çektiği düşünülüyor.

beauclerk lord buckhurst'ü şöyle tanımlar: "kültürlü, esprili, hicivli, ahlaksız ve son derece çekici."

nisan ayının sonundan ve o sezon kaydedilen son rolünden bir süre sonra, gwyn ve buckhurst, epsom'da bir kır tatili için londra'dan ayrıldılar. pepys haberi 13 temmuz'da bildirir: “lord buckhurst'un nell'i kral'ın evinden uzaklaştırdığını, onunla yattığını ve ona yılda 100 sterlin verdiğini, bu yüzden rollerini eve gönderdiğini ve artık oynamayacağını söyledi." gwyn ağustos sonunda bir kez daha sahnedeydi ve buckhurst'la olan kısa ilişkisi sona ermişti.

26 ağustos'ta pepys, moll davis'ten "nell'in lord buckhurst tarafından çoktan terk edildiğini, buckhurst'ün onunla alay ettiğini ve ondan alabileceği her şeyi aldığına yemin ettiğini; büyük hayranı hart'ın artık ondan nefret ettiğini; çok fakir olduğunu ve büyük dostu olan leydi castlemayne'i de kaybettiğini." öğrenir.

kral ii charles
1667 yılının sonlarına doğru, buckingham dükü 2. george villiers, gwyn'in aşk ilişkilerinin gayri resmi menajeri rolünü üstlendi. kral ii. charles'a, buckingham'ın kuzeni ve şu anki başlıca metresi olan barbara palmer'ın yerini alacak ve buckingham'ı kral'ın kulağına yaklaştıracak birini sağlamayı amaçlıyordu. plan başarısız oldu; söylendiğine göre gwyn yıllık 500 sterlin istedi ve bu çok pahalı bulunduğu için reddedildi. buckingham'ın alternatif bir planı vardı: nell’e rakip oyuncu olan moll davis'i ayarlamak. davis, gwyn'in kral için ilk rakibi olacaktı. o döneme ait birkaç anonim hiciv, gwyn'in, arkadaşı aphra behn'in yardımıyla, kral'ın yatağında beklendiği bir akşamdan önce davis'in çay saati keklerine güçlü bir müshil ilacı koyduğu hikayesini anlatır.

kral ve gwyn arasındaki aşk ilişkisinin nisan 1668'de başladığı iddia ediliyor. gwyn, lincoln's inn fields'daki tiyatroda george etherege'in she wou'd if she cou'd adlı oyununun bir gösterimine katılıyordu. yan locada, anlatılanlara göre oyunu izlemekten çok gwyn ile flört etmekle ilgilenen kral vardı. charles, gwyn ve ona eşlik eden buckingham'ın kuzeni bay villiers'i, kardeşi york dükü ile birlikte akşam yemeğine davet etti.
 daha önce charles hart ve charles sackville'in metresi olan gwyn, kral'a şaka yollu "üçüncü charles'ı" diyordu. 1668 yılının ortalarına gelindiğinde gwyn'in kral'la olan ilişkisi çok iyi biliniyordu, ancak bunun uzun süreceğine inanılmıyordu. yeni şöhreti daha büyük kalabalıkları çekti ve oyun yazarlarını özellikle onun için daha fazla rol hazırlamaya teşvik etti. ancak kral'a olan bağlılığı arttıkça oyunculuk kariyeri yavaşladı ve ocak ve haziran 1669 arasında kayıtlı hiçbir rolü yoktu.

kral ii charles'ın hayatı boyunca hem kısa ilişkiler hem de kararlı düzenlemeler olmak üzere önemli sayıda metresi oldu. ayrıca, hamileliklerinin tamamı düşükle sonuçlanan bir eşi, portekiz kraliçesi catherine vardı ve charles'ın metres tutma tercihi üzerinde ya çok az söz sahibiydi ya da hiç söz sahibi değildi. bu durum evliliklerinden kısa bir süre sonra, 1662'de catherine ve barbara palmer arasında yaşanan ve "yatak odası krizi" olarak bilinen bir çatışmayla doruğa çıkmıştı.

sarayda dışlanan ve maiyetinin çoğu portekiz'e geri gönderilen catherine'e, charles'ın metreslerine yarı resmi statü verilmesini kabul etmekten başka seçenek bırakılmamıştı.

gwyn'in charles'la geçirdiği ilk yıllarda diğer metresler arasında pek rekabet yoktu: barbara palmer ayrılmak üzereydi, moll davis gibi diğerleri ise sessizce kamuoyu önüne çıkmaktan ya da whitehall'un spot ışıklarından uzak duruyordu. gwyn 8 mayıs 1670'te ilk oğlu charles'ı doğurdu. bu, kral'ın beş ayrı metresinden olan yedinci oğluydu.

birkaç ay sonra louise de kérouaille fransa'dan i̇ngiltere'ye geldi; görünüşte kraliçe catherine'in nedimesi olarak hizmet edecekti ama aynı zamanda muhtemelen hem fransız hem de i̇ngiliz tarafının tasarımıyla kral charles'ın bir başka metresi olacaktı. o ve gwyn uzun yıllar boyunca birbirlerine rakip olacaklardı. kişilik ve tavır olarak birbirlerine zıttılar; louise versailles'ın sofistike ortamına alışkın, soylu bir aileden gelen gururlu bir kadın, gwyn ise neşeli ve şakacı eski bir portakal kızıydı. gwyn, louise'e görünüşünden dolayı "şaşı" ve ağlama eğilimlerinden dolayı da "ağlayan söğüt" lakaplarını takmıştı. george legge'in lord preston'a yazdığı bir mektupta kaydedilen bir olayda, gwyn karakteristik bir şekilde düşes'in "büyük soyuna" sataşmış, sarayda siyah giyinmiş, fransa prensi öldüğünde louise'in giydiği yas kıyafetinin aynısını giymiştir. orada bulunanlardan biri "tataristan şamı'nın seninle ne ilgisi vardı?" diye sormuş, gwyn de "fransız prensi'nin matmazel de kérouaille ile olan ilişkisinin aynısıydı" diye yanıtlamıştı." louise'nin kaydedilen tek yanıtı "herkes onun portakalcı olduğunu küfürlerinden anlayabilir" olmuştu. aralarındaki ilişki kesinlikle düşmanca değildi; örneğin çay ve kâğıt oynamak için bir araya geldikleri biliniyordu. basset o dönemde popüler bir oyundu ve gwyn de sık sık -ve yüksek bahisli- kumar oynardı.

gwyn'in tiyatro kariyeri yedi yıl sürdü ve 21 yaşında sona erdi (1650'yi doğum yılı olarak kabul edersek).

şubat 1671'de gwyn, pall mall 79 numaradaki tuğla konağa taşındı. burası hayatının geri kalanında ana ikametgâhı olacaktı. gwyn sadece bir kiracı olmaktan memnun görünmüyordu. 1673 yılında joseph williamson tarafından yazılan bir mektupta "madam gwinn henüz bir evi olmadığından şikayet ediyor" deniyordu. gwyn'in "her zaman kraliyet altında ücretsiz olarak devrettiği ve her zaman devredeceği; ve bir parlamento yasası ile kendisine ücretsiz olarak devredilene kadar evi kabul etmeyeceği" konusunda şikayet ettiği söylenmektedir. 1676'da gwyn'e mülkün mülkiyeti verildi ve 1693'e kadar ailesinde kaldı; 1960 itibariyle mülk hala pall mall'un güney tarafında kraliyete ait olmayan tek mülktü.

gwyn, 25 aralık 1671'de kral'dan james adını verdiği ikinci çocuğunu doğurdu. altı yaşındayken paris'teki bir okula gönderilen çocuk 1681'de orada öldü.

charles'tan olan iki çocuğundan en büyüğüne burford kontluğu'nun nasıl verildiğine dair iki hikaye vardır ve bunların ikisi de doğrulanamaz. bunlardan ilki ve en popüler olanı, charles altı yaşındayken kral'ın gelişi üzerine gwyn'in "gel buraya seni küçük piç, babana merhaba de" demesidir. kral, charles'a bu şekilde hitap etmesine itiraz edince, "majesteleri bana onu çağırabileceğim başka bir isim vermedi" diye cevap verdi. bunun üzerine charles onu burford kontu ilan etti. bir başka rivayete göre ise gwyn genç charles'ı yakalayıp kısa bir süre ikamet ettiği highgate'teki lauderdale house'un penceresinden aşağı sarkıtmış ve kendisine bir soyluluk verilmediği takdirde onu düşürmekle tehdit etmiştir. kral "tanrı burford kontu'nu korusun!" diye haykırdı ve ardından resmi olarak  soyluluk unvanı vererek oğlunun hayatını kurtardı.

kral charles 6 şubat 1685'te öldü. james, kardeşinin ölüm döşeğindeki "zavallı nelly açlıktan ölmesin" dileğine uyarak gwyn'in borçlarının çoğunu ödedi ve ona yıllık 1.500 sterlin emekli maaşı verdi. ayrıca gwyn'in bestwood'daki nottinghamshire köşkünün ipoteğini de ödedi ve bu köşk 1940'a kadar beauclerk ailesinde kaldı. james aynı zamanda gwyn ve oğlu charles'a roma katolikliğine geçmeleri için baskı yaptı, ancak gwyn buna direndi.

ölümü
mart 1687'de gwyn onu yarı felç bırakan bir felç geçirdi. mayıs ayında ikinci bir felç geçirerek pall mall'daki evinde yatağa mahkûm oldu; 9 temmuz'da vasiyetnamesini ve 18 ekim'de de vasiyetname ekini hazırladı. gwyn, kral'ın ölümünün üzerinden üç yıldan az bir süre geçtikten sonra, 14 kasım 1687'de akşam saat onda "neredeyse kesin olarak frenginin  bir çeşidine bağlı" 36 yaşında felçten öldü. gwyn'in gömülmesinden bir gün sonra wigmore'dan etherege'e gönderilen bir mektupta gwyn'in yaklaşık 1.000.000 sterlin bıraktığı bildirilmektedir. gwyn'in vasiyeti hayırsever yönünü de ortaya koymaktadır: st martin-in-the-fields ve westminster'daki yoksullara dağıtılmak üzere 100 sterlin ve her noel'de borçluların hapisten çıkarılması için 50 sterlin bırakmıştır

gwyn'in son isteklerinden birine uygun olarak, geleceğin canterbury başpiskoposu thomas tenison, 17 aralık'ta luka 15:7 metninden bir vaaz verdi "size söylüyorum, tövbe eden bir günahkâr için cennette, tövbeye ihtiyacı olmayan doksan dokuz doğru insandan daha çok sevinç olacaktır." vasiyeti ve vasiyetnamesi 7 aralık 1687'de onaylandı.

kaynakça

1650 doğumlular
1687 yılında ölenler
17. yüzyılda i̇ngiliz kadınlar