Humâreveyh

tolunoğulları kurucusu ahmed b. tulun'un oğlu. tahta yirmi yaşında geçmiştir.

büyük kardeşi abbas buna itiraz etti ise de, öldürülür. öte taraftan humareveyh'in başa geçmesi, abbasiler ile tuluniler arasında yapılan banş görüşmelerinin sona ermesine sebeb oldu. bu sırada daha önce mısır ve suriye valisi tayin edilmiş olan i̇shak b. kundacık ve sacoğullan'ndan diyar-ı mudar valisi muhammed el-afşin birleşmişler ve humareveyh'in tecrübesizliğinden yararlanarak onun hakimiyeti alttndaki topraklan ele geçirmek için hazırlıklara başlamışlardı. aynca onlar el-muvaffak'a da müracaat ederek yardımcı kuvvet istediler. el-muvaffak bu teklifi siyasetine uygun bularak kabul ve onlara dımaşk üzerine yürümelerini emretti. bu emri alan iki kumandan harekete geçerek haleb, hıms, ve antakya'ya hakim oldular. tuluniler'in dımaşk'daki naibi de onlara iltihak etmiş, sadece şeyzer şehri. humareveyh'e bağlılığını sürdürmüştü. humareveyh suriye'deki olaylan haber aldığı zaman hemen bir ordu gönderdi ise de, bu ordu ancak dımaşk'a hakim oldu ve kışın yaklaşmasıyla bir netice alamadı. öte taraftan el-muvaffak da oğlu ahmed'i iki kumandanla birleşmesi için suriye'ye göndermişti. mısır ordusu bu müttefik kuvvetler karşısında başarılı olamayarak remle'ye çekilirken, ahmed ocak-şubat 885 tarihinde dımaşk'a giriyordu. bu olaylar humareveyh'in mısır'dan müslüman-türk devletleri̇ tari̇hi̇ 7 bizzat harekete geçmesini gerekli kılmış ve remle'de beklemeye başlamıştı. bu sırada i̇shak ve muhammed bir anlaşmazlık sebebiyle ahmed'den ayrıldılar. bu durumda ordusu oldukça zayıf layan ahtned ile humareveyh, dımaşk-remle arasında el-tavvahin denilen yerde karşılaştılar (şubat-mart 885). humareveyh gençliği ve tecrübesizliği sebebiyle daha başlangıçta savaş meydanını terketti. abbasi ordusu bu durumda mısır ordugahını yağmalamaya başladı. ancak humareveyh'in çekildiğinden haberi olmayan mısır ordusundan ..§_a'd el-aysar pusuda bulunan birlikleriyle ahmed'­ in kuvvetlerine salaırdı. bu kez kaçma sırası ahmed de idi, geride ağır kayıblar ve esirler bırakarak savaş meydanını terk etti. humareveyh bundan sonra suriye, sugur(uc) şehirleri ve musul'a hakim oldu. el-muvaffak, el-tavvalıin yenilgisiyle artık mısır'a sahih olamayacağını anlamıştı, bu nedenle humareveyh ile bir barış yapmak zorunda kaldı. i̇ki taraf arasındaki barışa göre (886), humareveyh mısır, suriye ve anadolu hudud bölgelerinde otuz yıl süreyle vali olarak tanınıyordu. buna karşılık o yılda üçyüzbin dinar vergi ödeyecekti. ancak bu miktar daha önce ahmed b. tulun tarafından sadece mısır için ödenmişti. öte taraftan i̇shak b. kundacık ile muhammed el-afşin arasındaki iyi münasebetler bozulmuş, bu iki kumandan birbirlerinin topraklarına göz dikmişlerdi. muhammed el-afşin, humareveyh'e yanaşarak onunla birleşti. ancak bu ittifak bir yıl kadar sürmüştü. i̇shak, humareveyh ile anlaşmanın kendisi için daha yararlı olduğunu anlamış ve bunu da gerçekleştirmişti. buna mukabil muhammed el-afşin dımaşk'ı zabtetmek için harekete geçti. humareveyh ile muhammed'in orduları dımaşk yakınında seniyet el-u'kab mevkünde karşılaştı (mayıs-haziran 888). savaşı mısır ordusu kazandı, muhammed kaçmayı tercih etti. humareveyh onun peşinden i̇shak b. kundacık'ı gönderdi. neticede muhammed el-afşin, bu iki müttefike karşı koyamayacağını anlamış ve bağdad'a elmuvaffak'ın yanına gitmek zorunda kalmıştı (temmuz 889). daha sonra el-mu'temid ekim 892'de öldü ve yerine el-muvaffak'ın oğlu ahmed, el-mu'tazıd lakabıyla, halife oldu. mu'tazıd da humareveyh'in görevinde kalmasını tasdik etti. bö�­ luniler ile abbasiler arasındaki münasebetlerde dostça gelişmeler görüldü. nitekim humareveyh'in katr el-nada namıyla meşhur 8 erdocan merçi̇l kızı esma, halife mu'tazıd ile evlendi. humareveyh yaşadığı süre içinde harcamalarda müsrif davranmış ve bu devletin mali durumunu çok sarsmıştı. o suriye'ye yaptığı bir sefer sırasında köleleri tarafından takriben otuziki yaşında iken öldürüldü (ı8 ocak 896). onun genç yaşta öldürülmesi tuluniler devleti ve mısır için büyük bir talihsizlikti.