Yaşamsal bulgular

yaşamsal bulgular (ayrıca vital bulgular), hastanın hayati yani yaşamı sürdüren fonksiyonlarının durumunu gösteren dört ila altı en önemli tıbbi bulgulardır. bu ölçümler kişinin genel fiziksel sağlığının değerlendirilmesine yardımcı olmak, olası hastalıklara dair ipuçları vermek ve iyileşmeye yönelik ilerlemeyi göstermek için yapılır. bir kişinin yaşamsal bulguları yaşa, kiloya, cinsiyete ve genel sağlık durumuna göre değişiklik göstermektedir.

dört temel yaşamsal bulgu vardır: termoregülasyon (vücut ısısı), kan basıncı, nabız (kalp atışı), solunum sayısının (solunum hızı) genellikle bt, kb, hr ve rr olarak gösterilir. ancak klinik ortama bağlı olarak yaşamsal belirtiler "beşinci yaşam belirtisi" veya "altıncı yaşam belirtisi" adı verilen diğer ölçümleri içerebilir.

başlıca yaşamsal bulgular 
çoğu tıbbi ortamda standart olan dört temel yaşamsal belirti vardır:

 i̇nsan vücut sıcaklığı
 kalp atışı veya nabız
 solunum hızı
 kan basıncı

yaşamsal bulguları kontrol etmek için gerekli ekipmanlar, vücut sıcaklığı için termometre, kan basıncını ölçmek için tansiyon aleti, kalp atışı veya nabız için elle ölçülememe durumunda zayıf nabız için stetoskop kullanılmaktadır.

sıcaklık 

vücut sıcaklığı kayıdı, kimyasal reaksiyonların hızını etkilediği için normalde sıkı bir şekilde kontrol edilen (termoregülasyon) çekirdek vücut sıcaklığının bir göstergesini verir. vücut sıcaklığı, vücut tarafından üretilen ısı ile vücuttan kaybedilen ısı arasındaki denge sayesinde korunur. bölge ve ölçüm koşulları için bireyin normal vücut sıcaklığına ilişkin bir temel oluşturmak amacıyla sıcaklık kaydedilebilir.

sıcaklık ağızdan, rektumdan, koltuk altından, kulaktan veya deriden ölçülebilir. ağız, rektal ve koltuk altı sıcaklığı cam veya elektronik termometre ile ölçülmektedir.rektal sıcaklığın oral sıcaklıktan yaklaşık 0,5 °c daha yüksek olduğunu ve koltuk altı sıcaklığının oral sıcaklıktan yaklaşık 0,5 °c daha düşük olduğunu bilinmektedir. i̇şitsel ve cilt sıcaklığı ölçümleri, bu konumlardan sıcaklığı ölçmek için tasarlanmış özel cihazlar gerektirir.

37 °c (98,6 °f) "normal" vücut sıcaklığı olarak kabul edilirken, bireyler arasında bazı farklılıklar vardır. çoğunun 36,0 °c ila 37,5 °c (96,5–99,5 °f) aralığına düşen normal vücut sıcaklığı ayar noktası vardır. vücut ısısını kontrol etmenin ana nedeni, ateştir. vücut sıcaklığının 37,8 °c veya üzeri olması ateş olarak kabul edilir. yüksek sıcaklığın diğer nedenleri arasında, düzensiz ısı oluşumundan veya vücudun ısı değişim mekanizmalarındaki anormalliklerden kaynaklanan hipertermi yer alır.

nabız 

nabız, kalbin atardamarlara kan pompalarken attığı atış hızıdır ve dakika başına atım (bpm) olarak kaydedilir. buna "kalp atış hızı" da denilebilir. kalp atış hızının sağlanmasının yanı sıra nabız, güç ve belirgin ritim anormallikleri açısından da değerlendirilmelidir. nabız genellikle el bileğinden (radyal arter) ölçülür. alternatif bölgeler arasında dirsek (brakiyal arter), boyun (karotid arter), diz arkası (popliteal arter) ve ayak içi (dorsalis pedis veya posterior tibial arterler) yer alır. nabızı ölçmek için baş parmak ve ortak parmak birleştirilerek nabızın ölçüleceği noktalara kuvvetli ama hafif bir baskı uygulayarak 60 saniyede hissedilen atımlar sayılarak alınır. nabız hızı ayrıca, bir stetoskop kullanılarak doğrudan kalp atışını dinleyerek de ölçülebilir. nabız ölçülürken yaş faktörü çok önemlidir ve yaştan yaşa değişiklik göstermektedir.

solunum hızı 

solunum hızı, solunum sırasında gerçekleşen hızdır. yaşlara göre değişir, ancak 18 ila 65 yaşları arasındaki insanlar için normal referans aralığı dakikada 16-20 nefestir.potansiyel solunum fonksiyon bozukluğunun bir göstergesi olarak solunum hızının değeri araştırılmıştır ancak bulgular bunun sınırlı bir değere sahip olduğunu göstermektedir. solunum hızı, asidotik durumların açık bir göstergesidir.

kan basıncı 

kan basıncı veya tansiyon, iki ölçüm olarak kaydedilir: kalbin maksimum kasılması sırasında ortaya çıkan daha yüksek sistolik basınç ve daha düşük diyastolik veya dinlenme basıncı. yetişkinlerde normal kan basıncı 120/80'dir; 120 sistolik ve 80 diyastolik ölçümdür. kolda herhangi bir hasar olmadığı sürece genellikle sol koldan tansiyon ölçülür. sistolik ve diyastolik basınç arasındaki farka nabız basıncı denir. bu basınçların ölçümü artık genellikle aneroid veya elektronik tansiyon aletiyle yapılmaktadır. kan basıncı için doğal bir 'normal' değer yoktur; bunun yerine, arttıkça artan risklerle ilişkilendirilen bir dizi değer vardır. sistolik sayı sürekli olarak 140-160 mmhg'nin üzerinde olduğunda yüksek kan basıncı (hipertansiyon) şekillinde düşük kan basıncı ise (hipotansiyon) olarak tanımlanır.

diğer yaşamsal bulgular

beşinci hayati belirtiler 

 ağrı (amerika birleşik devletleri gazi i̇şleri bakanlığı gibi bazı kuruluşlarda standart bir beşinci yaşam belirtisi olarak kabul edilir. ağrı, subjektif hasta bildirimine dayalı olarak 0–⁠10 ağrı ölçeğiyle ölçülür ve güvenilmez olabilir. bazı çalışmalar ağrının rutin olarak kaydedilmesinin yönetimi değiştirmeyebileceğini göstermektedir.)
 âdet döngüsü
 oksijen doygunluğu (nabız oksimetresi ile)
 kan şekeri seviyesi

altıncı hayati belirtiler 
altıncı hayati belirtiler genel bir kanıyı içermez. genellikle gayri resmi ve disipline bağlıdır.

 soluk sonu karbondioksit
 i̇şlevsel durum
 nefes darlığı
 yürüyüş hızı
 deliryum

ayrıca bakınız 

 tıbbi kayıt

kaynakça 

belirtiler
fizik muayene