İlek Nehri

i̇lek (, elek, ), kazakistan ve rusya'da ural nehri'nin 623 km uzunluğundaki sol koludur. kazakistan'da aktöbe ve  batı kazakistan eyaletlerinden, rusya'da ise orenburg oblastı'ndan akmaktadır.

nehir yolu
i̇lek nehri, mugoçar dağları’nın batı yamacında, karagandy (soldan) ve sharyk (sağdan) adlı iki küçük nehrin birleşmesi ile oluşur. kaynağı, batı kazakistan bozkırlarında, kandyagash (1997'ye kadar oktyabrsk) kasabasının yaklaşık 10 km kuzeyinde bulunmaktadır. sharyk, karagandy'ye göre daha uzundur ve yaklaşık 75 km uzunluğundadır. sovyet genelkurmay haritası'nda  karagandy nehri, kandyagash kasabasını terk ettikten sonra i̇lek olarak adlandırılmaktadır.

i̇lek ilk olarak aktöbe eyaleti'nden kuzey yönüne doğru akar ve eyaletin idari merkezi olan aktöbe şehirinden geçer. kademeli olarak kuzeybatıdan batıya döner, rusya sınırını geçer ve orenburg oblastı'nın güney kısmından akar. sonra tekrar rusya-kazakistan sınırına döner. i̇lek’in en önemli sol kolu, güneydoğudan nehre katılan 225 km uzunluğundaki kobda (bolshaya kobda, büyük kobda olarak da adlandırılır) nehridir. ağızdan 184 km yukarıda, kobda nehire katıldıktan sonra, uzun bir süre rusya-kazakistan sınırı boyunca batı kazakistan eyaletinden akar. sonunda avrupa ve asya arasındaki sınır'ı belirleyen ural nehri'ne dökülür. burası hazar denizi'ndeki ağızdan 1085 km uzaklıktadır. i̇lek nehrin ağızı, adını nehirden alan i̇lek köyünün biraz aşağısında, kazakistan sınırından birkaç kilometre uzaklıktadır. rus şehri orenburg'un yaklaşık 130 km batısında ve kazak şehri oral'ın (uralsk) doğusunda yer almaktadır.

kazakistan'da kandyagash, aktöbe ve alga; rusya'da sol-i̇letsk ve akbulak, nehir kıyısında yer alan başlıca büyük şehirlerdir.

nehri kolları
i̇lek'in kolları arasında kobda ve kargaly bulunmaktadır.

hidroloji

i̇lek,  uzunluğundadır ve  drenaj havzasına sahiptir. ağızdan 112 km yukarıda chilik yakınlarında ortalama debi  dir. genellikle kasım ortası ile nisan ortası arasında donar. nehir, kar suların erimesi ile beslenmektedir. yaz aylarında ise çok sığ akar. aktöbe havza alanında fosforit yatakları bulunmaktadır.

nehir kirliliği
i̇lek, ural havzası'ndaki en kirli nehirdir. nehirdeki bor ve krom içeriği, eski kimyasal tesislerindeki atıkların yeraltı sularına karışmasından kaynaklanmaktadır. kirlilik seviyesi "kirli" ile "çok kirli" arasında değişmektedir.

arkeolojik alan
nehir havzası arkeolojik öneme sahiptir. burada orta asya ve doğu avrupa kültürlerine ait kurgan mezar alanları bulunmaktadır.

ulaşım
i̇lek nehri gemi ulaşımı için uygun değildir.

nehrin orta ve üst kısmı boyunca, sol-i̇letsk'ten kandyagash'taki kaynağına kadar, demiryolu hattı ve otoyol inşa edilmiştir. "orenburg - aktöbe - türkistan - taşkent" demiryolu, nehri belli bir mesafeden takip eder. demiryolu'nun paralelinde otoyol (aktöbe'nin güneyinde a-27 olarak) yer alır. sol-i̇letsk'in güneyinde, "saratov - oral - sol-i̇letsk" demiryolu hattı, i̇lek nehri ile kesişmektedir. aynı şekilde ağzın birkaç kilometre yukarısında "orenburg - oral" otoyolu da nehir üzerinden geçmektedir. sınır kapısı nehir üzerinde bulunmaktadır. otoyolun kazakistan tarafı a30 olarak, rusya tarafı ise r335 olarak adlandırılır.

fauna
i̇lek'te yayın balığı, sazan, levrek, turna vb. balıklar bulunmaktadır. nehir suyu, sanayi kuruluşlarının su tedarikinde ve tarım arazilerinin sulanmasında kullanılmaktadır.

galeri

ayrıca bakınız
kazakistan nehirleri listesi

kaynakça

dış bağlantılar

kazakistan'daki nehirler
orenburg oblastı'ndaki nehirler
asya'daki uluslararası nehirler
ural havzası