Hürriyet Kasidesi

hürriyet kasidesi, tanzimat dönemi yazarlarından namık kemal'in hürriyet, özgürlük vatan ve millet gibi olguları işlediği kasidesi. namık kemal'in en çok bilinen eserlerinden biridir. abdülaziz'in tahtan indirilişi sonrasında sürgünde olduğu mağusa'dan 1876 yılında başkent i̇stanbul'a gelen  namık kemal, daha önceden temellendirip başladığı şiirini meşrutiyetin getirdiği özgürlük ortamında tamamladı. şiir "kaside-i hameset" adıyla da bilinirken asıl adı ise "besâlet-i osmâniyye ve hamiyyet-i i̇nsâniyye"dir. edebi özellikler olarak vezin ve kafiye açısından fehim'in "kaside-i der şikâyet-i dehr" naziresidir ve aruzun "mefâiilün mefâilün mefâiilün mefâiilün" şekli ile kaleme alınmıştır. bir kaside olmasına karşın klasik kasidelerden farklıdır çünkü şair kasidenin bölümlerinden nesip, girizgâh, methiye, tegazzül ve duaya yer vermemiştir. kaside içeriğinde anlamların beyit içerisinde bütünlenmesi ve beyitler arasında ilişki bulunmaması şairin divan edebiyatı geleneğinden tam olarak sıyrılamadığını göstermektedir. büyük larousse sözlük ve ansiklopedisine göre hürriyet kavramı türk düşünce sistemine bu şiirle girmiştir.

hürriyet kasidesi 

görüp ahkâm-ı asrı münharif sıdk u selâmetten

çekildik izzet ü ikbal ile bâb-ı hükûmetten

usanmaz kendini insan bilenler halka hizmetten

mürüvvet-mend olan mazluma el çekmez iânetten

hakîr olduysa millet, şânına noksan gelir sanma

yere düşmekle cevher, sâkıt olmaz kadr-ü kıymetten

vücûdun kim hamir-i mâyesi hâk-i vatandandır

ne gâm râh-ı vatanda hak olursa cevr ü mihnetten.

muini zâlimin dünyada erbâb-ı denaettir

köpektir zevk alan, sayyâd-ı bi-insâfa hizmetten

hemen bir feyz-i bâkî terk eder bir zevk-i fânîye

hayatın kadrini âli bilenler, hüsn-i şöhretten.

nedendir halkta tul-i hayata bunca rağbetler

nedir insana bilmem menfaat hıfz-ı emanetten.

cihanda kendini her ferdden alçak görür ol kim

utanmaz kendi nefsinden de ar eyler melametten

felekten intikam almak, demektir ehl-i idrâke

edip tezyid-i gayret müstefid olmak nedâmetten

durup ahkâm-ı nusret ittihâd-ı kalb-i millette

çıkar âsâr-ı rahmet, ihtilaf-ı rey-i ümmetten

eder tedvîr-i âlem bir mekînin kuvve-i azmi

cihân titrer sebât-ı pây-ı erbâb-ı metânetten

kaza her feyzini her lutfunu bir vakt için saklar

fütur etme sakın milletteki za'f u betaetten

değildir şîr-i der-zencire töhmet acz-i akdamı

felekte baht utansın bi-nasib- erbab-ı himmetten

ziya dûr ise evc-i rif'atinden iztırâridir

hicâb etsin tabiat yerde kalmış kabiliyetten

biz ol nesl-i kerîm-i dûde-i osmaniyânız kim

muhammerdir serâpâ mâyemiz hûn-ı hamiyetten

biz ol âl-i himem erbâb-ı cidd ü içtihâdız kim

cihangirâne bir devlet çıkardık bir aşiretten

biz ol ulvi-nihâdânız ki meydân-ı hamiyette

bize hâk-i mezar ehven gelir hâk-i mezelletten

ne gam pür âteş-i hevl olsa da gavgâ-yı hürriyet

kaçar mı merd olan bir can için meydân-ı gayretten

kemend-i can-güdâz-ı ejder-i kahr olsa cellâdın

müreccahtır yine bin kerre zencîr-i esâretten

felek her türlü esbâb-ı cefasın
toplasın gelsin

dönersem kahbeyim millet yolunda bir azîmetten

anılsın mesleğimde çektiğim cevr ü meşakkatler

ki ednâ zevki âlâdır vezâretten sadâretten

vatan bir bî-vefâ nâzende-i tannâza dönmüş kim

ayırmaz sâdıkân-ı aşkını âlâm-ı gurbetten

müberrâyım recâ vü havfden indimde âlidir

vazifem menfaatten hakkım agrâz-ı hükûmetten

civânmerdân-ı milletle hazer gavgâdan ey bidâd

erir şemşîr-i zulmün âteş-i hûn-i hamiyetten

ne mümkün zulm ile bidâd ile imhâ-yı hürriyet

çalış idrâki kaldır muktedirsen âdemiyetten

gönülde cevher-i elmâsa benzer cevher-i gayret

ezilmez şiddet-i tazyikten te'sir-i sıkletten

ne efsunkâr imişsin ah ey didâr-ı hürriyet

esîr-i aşkın olduk gerçi kurtulduk esâretten

senindir şimdi cezb-i kalbe kudret setr-i hüsn etme

cemâlin ta ebed dûr olmasın enzâr-ı ümmetten

ne yâr-ı cân imişsin ah ey ümmid-i istikbâl

cihanı sensin azad eyleyen bin ye's ü mihnetten

senindir devr-i devlet hükmünü dünyaya infâz et

hüdâ ikbâlini hıfzeylesin hür türlü âfetten

kilâb-ı zulme kaldı gezdiğin nâzende sahrâlar

uyan ey yâreli şîr-i jeyân bu hâb-ı gafletten

günümüz türkçesi 
çağın değer yargılarını doğruluktan ve samimiyetten sapmış görerek kendi arzumuz ve saygınlığımız ile devlet kapısından ayrıldık.

kendini insan bilenler halka hizmet etmekten usanmaz, mürüvvet sahibi olanlar zavallılara yardım etmekten kaçınmaz.

eğer millet, hor görülmüşse onun şanına bir eksiklik geleceğini sanma; yere düşmekle cevher, değerinden özünden bir şey kaybetmez.

vücudun mayası, vatan toprağıdır; bu vücut, acı ve sıkıntı içinde vatan yolunda toprak olursa, en küçük bir üzüntü duyulmaz.

dünyada zalimin yardımcısı, aşağılık kimselerdir; insafsız avcıya hizmetten zevk alan ancak köpektir.

hayatın değerini şöhretin güzelliğinden üstün tutanlar ile geçici zevklere ebedî feyiz tercih edilir.

i̇nsanlarda hayatın uzamasına bunca düşkünlük nedendir; insan emaneti koruyacağı yerde ondan niçin menfaat bekler?

kişi dünyada herkesten kendini alçak görür, ayıplanmaktan kaçınır, fakat kendi nefsinden utanmaz.

akıllı ve bilinçli olanların, yaptıklarından pişman olup çalışmalarını artırması ve bunlardan ders alması, felekten intikam almak demektir.

başarının, üstünlüğün değeri, milletin gönül birliğinde durur; koruma ve kollama eserleri ise ümmetin düşüncesinin çarpışması ile çıkar.

i̇ktidar sahibi bir kişinin azim gücü, dünyanın bir düzene girmesini sağlar; metanet sahibi kişilerin ayaklarını sağlam basması ile cihan titrer.

kader, her feyzini, her lütfunu bir zaman için saklar; milletteki gevşeklikten, zayıflıktan sakın korkma!

zincire vurulmuş aslana ayaklarının güçsüzlüğü töhmet değildir; bu dünyada nasipsiz himmet sahiplerinden talih utansın.

işık yüksekliğin doruğundan uzaksa çaresizliktendir; tabiat yerde sürünen kabiliyetten utansın.

biz o osmanlılar boyunun ulu soyundanız; mayamız, bütünüyle şehadet kanıyla karılmıştır.

biz o yüce hamiyetli, çalışkan ve güçlü kişileriz ki bir küçük aşiretten dünyaya hükmeden bir devlet meydana getirdik.

biz o yüce yaratılışlı milletiz ki hamiyet meydanında ayaklar altında toprak olmaktan bize ölüm daha iyi gelir.

hürriyet mücadelesi korkulu ateş olsa ne dert, yiğit olan bir insan gayret meydanından kaçar mı?

cellâdın can yakan kemendi acımasız bir ejder bile olsa, yine bin defa esaret zincirinden daha iyidir.

felek her türlü eziyet yollarını toplasın gelsin, millet yolunda hizmetten dönersem kahpeyim.

bu yolda çektiğim acılar, sıkıntılar anılsın;  bunun en basit zevki bile vezirlikten, sadrazamlıktan daha iyidir, yücedir.

vatan, bir vefasız alaycı sevgiliye dönmüş, aşkına bağlı olanları gurbet acılarından ayırmıyor.

korkudan, yalvarma yakarmadan uzağım; benim yanımda görevim menfaatimden, hakkım hükûmetin kötü niyetlerinden daha üstündür.

ey adaletsiz, milletin yiğitleriyle mücadeleden sakın; senin zulmünün kılıcı hamiyet kanının ateşi karşısında erir.

zulüm ile işkence ile hürriyeti ortadan kaldırmak ne mümkün; eğer kendinde bir güç görüyorsan insanoğlundan idraki kaldırmaya çalış.

gönülde çalışma gevheri, elmas cevherine benzer; ağırlığın tesirinden, baskının şiddetinden ezilmez.

ey hürriyetin güzel yüzü, sen ne büyüleyici imişsin. gerçi esaretten kurtulduk derken senin aşkının esiri olduk.

şimdi kalbi fethedecek güç sendedir, güzelliğini gizleme; güzelliğin, milletin nazarlarından ebediyete kadar uzak kalmasın.

ey geleceğin umudu, sen ne can dostuymuşsun; dünyayı bütün üzüntü ve sıkıntılarından kurtaran sensin.

hükmetme çağı senindir, hükmünü dünyaya geçir; allah yüceliğini her türlü belâlardan korusun.

ey yaralı kükreyen aslan, senin gezdiğin güzel sahralar zulmün köpeklerine kaldı, artık gaflet uykusundan uyan!

namık kemal

kaynakça

dış bağlantılar 

 çalışkan adem, "namık kemal'in hürriyet kasidesi ve tahlili ", uluslararası sosyal araştırmalar dergisi, cilt: 7 sayı: 31

namık kemal