Türkiye-Yugoslavya ilişkileri

türkiye-yugoslavya ilişkileri, türkiye ile yugoslavya arasındaki tarihi dış ilişkilerdi (yugoslavya krallığı 1918-1941 ve yugoslavya sosyalist federal cumhuriyeti 1945-1992).

tarihsel i̇lişkiler

osmanlı dönemi 
yugoslavya'nın büyük bir bölümü bir zamanlar osmanlı i̇mparatorluğu'nun içindeydi. bölgede habsburg'ların genişlemesi ve yugoslavya'nın bağımsızlığını kazanmasıyla uzun süreli osmanlı geri çekilmesi yaşandı. slovenya, eski karadağ, ragusa cumhuriyeti, venedik dalmaçya ve hırvatistan'ın kuzeybatı bölgeleri hiçbir zaman uzun süreli osmanlı egemenliği altında olmadı. slavonya ve voyvodina, 1804-1833 sırp devrimi sırasında 1699 sırbistan karlowitz antlaşması ile 1908–09 bosna krizi sırasında bosna ve sandžak özgürleşirken, kosova, orta sırbistan'ın en güney kısmı ve kuzey makedonya yalnızca birinci balkan savaşı aracılığıyla özgürleşebilmişlerdir.

savaşlar arası dönem 

türk kurtuluş savaşı, türkiye cumhuriyeti'nin yeni kurulan ülkeleri ile sırp, hırvat ve sloven krallıkları arasında resmi diplomatik ilişkilerin kurulmasını yavaşlattı. yeni krallığın hükûmeti, yeni kurulan devletlerden biri olarak osmanlı kamu borcunun bir kısmını miras almak istemediği için sevr antlaşması'nı imzalamayı reddetti daha sonra 18 nisan 1924'te yugoslavya, toplam osmanlı borcunun %5.25 yani  türk lirası payını kabul etti. i̇ki ülke 28 ekim 1925'te barış ve dostluk anlaşmasını imzaladı. 9 şubat 1934 tarihinde yugoslavya krallığı, türkiye cumhuriyeti, romanya krallığı, yunanistan cumhuriyeti arasında "balkan antantı" oluşturuldu. bu antant i̇kinci dünya savaşı'nda nazi almanyası'nın romanya, yugoslavya ve yunanistan'ı işgal etmesi ile ortadan kalkmıştır.

soğuk savaş dönemi 

yugoslavya'da ii.dünya savaşı'nın sona ermesinden sonraki ilk yıllarda, yeni komünist yetkililer müslüman nüfusun türkiye'ye göçünü desteklemeye devam ettiler. 1951-1956 arasındaki dönemde, çoğunluğu kosova ve makedonya'dan olmak üzere toplam 86.380 müslüman, 67.236 türk, 4.394 arnavut, 13.926 pomak ve 224'ü türkiye'ye göç etti. bu durum, türkiye yeni yerleşimcileri kabul etmeye istekli olduğu için iki hükûmet arasındaki ilişkileri olumsuz etkilemedi. 1948 tito-stalin bölünmesi, yugoslavya ile doğu bloku arasındaki ilişkilerde büyük bir kopuşu temsil etti ve ardından belgrad dış politikasını yeni müttefiklere doğru yeniden yönlendirdi. i̇deolojik çelişkilere rağmen yugoslavya, tarafsız ve nihayetinde tarafsız ülkelerle ilişkilerin geliştirilmesi için koşullar gerçekleşmeden önce batı bloku ülkeleriyle yakın işbirliği yaptı. yugoslavya, nato'ya tam üyeliğe ulaşmak yerine, kendileri potansiyel sovyet askeri müdahalesinden korkan iki nato üyesi ülke olarak yunanistan ve türkiye ile daha yakın işbirliğini tercih etti. 1953'te üç ülke, bir mutabakat imzalanan ilk üç taraflı görüşmeyi düzenledi, üç ülkeden birine yönelik saldırganlığın diğerlerinin savunmasını tehdit ettiğini belirtti. 28 şubat 1953'te üç ülke balkan paktı'nı kurarken aynı yılın 20 nisan'ında ankara ve belgrad çifte vatandaşlık da dahil olmak üzere bir dizi anlaşma imzaladı. yunanistan ve türkiye, yugoslavya’nın nato’ya tam üyeliği için şiddetle bastırırken, stalin'in ölümünden sonra belgrad, sovyetler birliği ile bağlarını normalleştirme ve tarafsız dış politikayı yeniden değerlendirme kararı aldı. 1961'de yugoslav yazar ivo andrić, višegrad'daki mehmed paşa sokolović köprüsü etrafında geçen drina'daki the bridge adlı tarihi romanıyla nobel edebiyat ödülü'ne layık görüldü. 1971'de slav müslümanları (etnik grup olarak modern boşnaklar) yugoslavya sosyalist federal cumhuriyeti'nin kurucu halklarından biri olarak kabul edildi. 1982'de hırvat mimar andrija mutnjaković, kosova milli kütüphanesi'nin mevcut binasını tasarlarken bizans ve i̇slam mimari formlarının harmanlanmasını kullandı. sosyalist yugoslavya döneminde kardeş şehirler haline gelen türk ve yugoslav şehirleri arasında saraybosna-bursa (1979) ve üsküp-manisa (1985) yer alıyor.

yugoslavya savaşlarının bitmesi ve yugoslavya'nın dağılması 
yugoslav savaşları dinsel çağrışımlar taşırken ve müslüman topluluklarla türk dayanışması algısı varken, türkiye cumhuriyeti çok ihtiyatlı bir politika izledi. sık sık şüphe uyandıran diğer balkan devletleri ve türk müttefikleri arasındaki olası tepkilere dikkat eden türk hükûmeti, batı politikalarını yakından takip etti ve tek taraflı olmaktan kaçındı. aynı zamanda bosna savaşı, türk vatandaşları arasında yurtiçinde büyük bir kargaşaya neden oldu. türkiye, sırbistan'ı düşman etmemeye çalıştı ancak türkiye, bosna savaşı ile ilgili askeri müdahalelere aktif olarak katılmayı reddetti. daha sonra, bosna'ya kıyasla kosova savaşına olan ilginin önemli ölçüde azalmasına rağmen, 1999 nato yugoslavya bombalamasına katılacaktı. 1912-1913 birinci balkan savaşı sırasında müslümanlara yönelik daha önceki zulüm deneyimlerine benzer şekilde, eski yugoslavya'daki çatışma ve güçlü resmi tepkinin olmaması, i̇slamcı ve türk milliyetçi siyasi güçlerine olan desteği güçlendirdi.

kaynakça