İmparator Zhangzong

jin hanedanlığı'nın altıncı imparatoru olan jin i̇mparatoru zhangzong (31 ağustos 1168 - 29 aralık 1208), kişisel adıyla madage ve çinceleştirilmiş adıyla wanyan jing, çin'deki curçen yönetiminde hüküm sürmüştür. zhangzong, 20 ocak 1189'dan 29 aralık 1208'e kadar saltanat sürmüştür.

saltanatı sırasında, güzel taiye gölü'nün inşa edilmesini emrettiği için övgü almıştır. taiye gölü, pekin'de bulunan yapay bir göldür ve bugün hâlâ varlığını sürdürmektedir. ayrıca, kuzeydoğu çin genelinde birçok konfüçyüs tapınağı kurmuş ve han ve curçen kültürüne ve geleneklerine hoşgörülü davranmıştır. ancak, madage yönetimsel konulara ilgisizlik göstermeye başlayıp bir cariye olan li shi'er'e ve onun ailesinden gelen kişilere ayrıcalık tanıdıkça, jin hanedanlığı gerilemeye başladı. jin hanedanlığı ile birlikte olan moğol tatarlar, isyan ederek yükselen moğol i̇mparatorluğu'na katıldılar. güney song hükümetinin başkanı han tuozhou, madage'nin beceriksizliğinden yararlanmak için jin'e saldırı düzenlemeye çalıştı. ancak jin hanedanlığı song'u yendi ve song, tazminat ödemeye ve han tuozhou'u jin için idam etmeye zorlandı.

han tuozhou'un başarısız saldırısından kısa bir süre sonra madage öldü ve bir kez daha beceriksiz bir hükümdar tarafından takip edildi. madage ve onun halefi altında jin hanedanlığının gerileme durumunu gören cengiz han, madage'nin ölümünden kısa bir süre sonra jin üzerine bir istila başlattı. moğol yuan hanedanlığı sonunda hem jin hem de song hanedanlığını fethederek, yüzyıllar süren savaşlar arasında çin'i yeniden birleştirdi.

hayatı

i̇lk yılları 
zhangzong, jin hanedanlığının altıncı imparatoruydu. tahtı dedesi i̇mparator shizong'dan devraldı ve yerine wanyan yongji geçti.

bir ölçüde, imparator zhangzong, dedesinin curçen dilinin yoğun kullanımını teşvik etme ve curçen geleneklerini yayma politikasını sürdürdü. han çinlilerin kıyafet giymesini yasakladı ve halkının curçen kowtow törenini gerçekleştirmesini gerektirdi. jinshi sınavına katılmak isteyen mangan ve mouke (curçen soylu aileler) için okçuluk testi yapmalarını şart koştu. öte yandan, curçenlere han çin cenaze törenlerini izleme izni verdi ve 1194 yılında sarayında tang ve song hanedanlığı ritüellerinin gerçekleştirildiği bilinmektedir.

hailing prens'in projelerinden birini sürdüren imparator zhangzong, imparatorluğunun tüm illerinde ve ilçelerinde konfüçyüs tapınakları kurdu.

i̇mparator zhangzong, beijing'de taiye gölü'nün inşa edilmesini, balık avlamak için emretti. dedesiyle farklı olarak, imparator zhangzong avlanmayı askeri eğitimin doğal ve gerekliliği olarak görmez, bunun yerine bir eğlence olarak değerlendirirdi.

i̇mparator zhangzong'un cariyelerinden biri li shi'er(李師兒) idi. i̇mparator zhangzong, bir zamanlar li shi'er cariyesiyle qiong adası'nda(瓊島) romantik anlar yaşadı. li shi'er, imparatorun güneş gibi olduğunu (日) söylerken kendisinin ay olduğunu (月) ifade etmişti. birlikte, "aydınlık" (明) karakterini oluşturuyorlardı. i̇mparator zhangzong son yıllarında li shi'er'i şımartmaya başladı ve onun ailesine hükümette görevler verirken, imparatorluk görevlerini ihmal etti. bu nedenle, jin i̇mparatorluğu, onun saltanatı sırasında gerilemeye başladı.

1196 yılında, jin hanedanlığına aslen bağlı olan tatar konfederasyonu isyan etti ve moğollarla ittifak kurdu. jin hanedanlığının gerilemekte olduğunu gören güney song hükümetinin başbakanı han tuozhou, bu fırsattan yararlanarak jin'e saldırı başlatmak istedi. ancak han tuozhou sonunda başarısız oldu ve idam edildi.

song'un jin'e başarısız saldırısı 
1206 yılında güney song hükümetinin başbakanı han tuozhou'nun birlikleri jin hanedanlığını işgal etmeye çalışarak çin'i güneyden birleştirmeye çalıştığında, i̇mparator zhangzong'un orduları saldırganları yenilgiye uğrattı.

çatışma, song'un yükselen moğollar ve doğal afetlerle ilgili curçen sorunlarından haberdar olmasının ardından başladı. song, 1204 yılından itibaren jin yerleşim bölgelerine saldırılar düzenleyerek i̇mparator zhangzong'u tahrik etmeye başladı. savaş, bir yandan intikamcılığı destekleyen song yetkililerin kışkırtmasıyla birlikte, giderek tırmandı ve jin hanedanlığına karşı savaş 14 haziran 1206 tarihinde resmi olarak ilan edildi.

song ilerleyişi, jin'in askeri başarıları ve askerlerin moralinin düşmesiyle engellendi ve birçoğunun firar etmesine yol açtı. 1206 sonbaharına gelindiğinde, birçok kasaba ve askeri üs curçenler tarafından ele geçirilmişti. her iki taraf da savaşa devam etmek istemiyordu. 2 kasım 1208 tarihinde bir barış antlaşması imzalandı. barışı sağlamak için song hanedanlığı topraklarından vazgeçmek, bir tazminat ödemek ve savaşı kışkırtan savaşçı hun touzho'yu idam etmek zorunda kaldı. song hanedanlığı, yıllık 50.000 gümüş tael ve 50.000 kumaş paketi vergi ödemekle yükümlüydü. ayrıca, savaşı kışkırttıkları gerekçesiyle han tuozhou'nun ve su shidan'ın(蘇師旦) kesik başlarını curçenlere teslim ettiler.

sonraki yaşamı 
1208 yılının 29 aralık'ında, jin zhangzong öldü. altı oğlu da üç yaşından önce hayatını kaybetti. hiçbir varis olmadığı için yerine amcası wanyan yongji geçti. yongji, tahta çıktıktan sonra, cengiz han, wanyan yongji'nin beceriksiz olduğunu bildiği için hemen ordusunu güneye gönderdi ve takip eden yıl jin hanedanlığı'nı istila etti.

ailesi

ebeveynleri 
babası: hutuwa(胡土瓦), çinleştirilmiş adıyla wanyan yungong(完顏允恭), i̇mparator shizong'un ikinci oğlu ve veliahtı olarak, ölümünden sonra i̇mparator xianzong(金顯宗) olarak anıldı.

annesi: lady tudan(徒單氏), ölümünden sonra xiaoyi i̇mparatoriçe(孝懿皇后) olarak anıldı.

eş ve çocuk(lar) 

 i̇mparatoriçe qinhuai, pucha klanının bir üyesi olan. (欽懷皇后 蒲察氏)
 wanyan hongyu, jiang prensi (絳王 完顏洪裕, 1186 — 25 ekim 1188), birinci oğlu.
 li klanının bir üyesi olan, shi'er (師兒) adıyla bilinen ilk cariye (元妃 李氏, ö. 1209).
 wanyan telin, ge prensi (葛王 完颜忒邻, 1202 – 1203), altıncı oğlu.
 jiagu klanının bir üyesi olan zhaoyi (昭儀 夾谷氏), jiagu qingchen'in (夾谷清臣) kızı.
 furen ziming, lin klanının bir üyesi olan. (資明夫人 林氏)
 wanyan hongjing, jing prensi (荊王 完顏洪靖, 1192 – 1193), ikinci oğlu.
 chengyu, jia klanının bir üyesi olan (承御賈氏).
 düşük. (1208)
 chengyu, fan klanının bir üyesi olan. (承御范氏)
 shun prensesi (順國公主), üçüncü kız.
 bilinmeyen:
 wanyan hongxi, rong prensi  (榮王 完顏洪熙, 1192 – 1193), üçüncü oğul.
 wanyan hongyan, ying prensi (英王 完顏洪衍, 1193 – 1193), dördüncü oğul.
 wanyan honghui, shou prensi (壽王 完顏洪輝, 3 haziran 1197 – 28 kasım 1197) beşinci oğul.

kaynakça 

 tao, p. 85-86.
 https://en.wikipedia.org/wiki/emperor_zhangzong_of_jin#cite_ref-tao86_1-5 
 franke, herbert (1994). denis c. twitchett; herbert franke; john king fairbank (eds.). the cambridge history of china: volume 6, alien regimes and border states, 710–1368. cambridge university press. pp. 246–249.
 《金史·列傳第三十六》history of jin, biography 36
 tao jingshen. the jurchen in twelfth-century china. univ. of washington press, 1976. isbn 0-295-95514-7.

1168 doğumlular
1208 yılında ölenler
kin hanedanı (1115-1234)