Sultan Süleyman'ın Safevilere karşı seferi (1554–1555)

sultan süleyman'ın safevilere karşı seferi, temeli hâlâ sultan selim ile şah i̇smail arasındaki savaşın özünde olan bir seferdir. haziran 1554'te başlayan ve mayıs 1555'e kadar süren savaş, 1532'den beri yeniden aktif olan savaşın son aşaması oldu.

arka plan 
sefer esas olarak safevi ordusunun 1550-1552 yıllarını kapsayan anadolu seferine bir cevaptı. 1550-1552 seferi sırasında muzaffer safevi ordusu van ve erzurum'u ele geçirip yerle bir etti. temmuz 1554'ün sonlarında osmanlı i̇mparatorluğu safevi i̇mparatorluğu'na meydan okudu ve ardından i̇bn kemal'in fetvası yayınlandı. sefer, savaşta scherberger'e göre iii, oktay efendiyev'e göre iv idi ve bizzat sultan süleyman tarafından komuta edildi. yardımcısı rumeli mebusu sokollu mehmed paşa idi. süleyman'ın ordusu balkanlardan gelen kuvvetleri de içeriyordu. 1553-1554 kışını tokat'ta geçirdikten sonra balkanlardan gelen kuvvetler, haziran 1554'te halep'teki suşehrin'de padişahın ordusuna katıldı. balkanlardan gelen güçler yürüyüşe sonuna kadar katıldı.

yürüş 
osmanlı ordusu safevilerin saray ve bahçelerini yıktıktan sonra azerbaycan'a girerek erivan, karabağ ve nahçıvan'ı ele geçirdi. osmanlıların 1548'deki van seferi sırasında osmanlılara boyun eğmeyen mahmudi aşireti, bu yürüyüşe kadar safevi imparatorluğuna tabi olmuştur. ancak 1554'te osmanlı'ya da teslim oldular. 1554'te osmanlı i̇mparatorluğu'nun baş şeyhi abusuud, safevi esirlerinin gayrimüslimler olarak köleleştirilebileceğini ilan eden bir fetva yayınladı. daha önceki uygulamaların aksine, bu fetva, safevi esirlerinin köleleştirmeye ek olarak köle olarak satılmasına izin verdi. bu fetva kızılbaş çocuklarının köleleştirilmesini de yasaklamıştır. buna cevaben safevi devleti, osmanlı devleti'nden ele geçirdiği esirleri köleleştirmek yerine öldürmeye karar verdi.

osmanlı ordusu, safevi ordusuna kıyasla sayıca üstündü ve osmanlı ordusu daha donanımlı olmasına rağmen çok güçlü ateşli silahlara sahipken, bunlardan safevi ordusundan neredeyse hiç yoktu. bu nedenle şah i. tahmasb, düşmanın ana kuvvetleriyle beklenen çatışmadan kaçındı ve padişah birliklerinin hareket etmesi beklenen yollara yıkıcı saldırılar yaptı. şah, bazarçay'ın (aras'ın kolu) otlaklarına çekildi. i̇skender bey munşi'nin yazdığına göre, padişahın nahçıvan'a hareketi sırasında kızılbaşlar yollarda osmanlılara ani baskınlar düzenleyerek ayrı-ayrı grupları kılıçtan geçirip esir aldılar. şah'ın emriyle i̇smail mirza, masum bey safevi ve şahgulu halife liderliğindeki kızılbaşların bir kısmı van ve vostan bölgelerine, diğer kısmı ise sultan hüseyin mirza (bahram mirza'nın oğlu) ve shahverdi sultan ziyad oğlu liderliğinde pasin'e gönderildi. bu baskınların amacı, yol üzerinde düşmanın geri çekileceği yerleri yok etmekti. şiddetli bir yiyecek kıtlığı ile karşı karşıya kalan padişah, önceden ateşe verdiği nahçıvan'ı terk ederek erzurum'a döndü. kızılbaş birlikleri (i̇skender bey munşi'ye göre yaklaşık 40.000 kişi) geri çekilen türkleri takip ederek osmanlı topraklarına girdi. kızılbaşlar, büyük bir türk grubunu bir savaşta mağlup etti ve türk padişahının yakın arkadaşlarından sinan bey'i esir aldı. yürüyüş nedeniyle bitkin düşen padişah birlikleri arasındaki hoşnutsuzluk büyüdü. elbette padişahın kendisi ve yakınları, ordunun ruh halini ve azerbaycan'a yürüyüşlerinin beyhudeliğini hesaba katmak zorunda kaldılar. bu nedenle osmanlı türkiyesi, safevilerin defalarca ısrar ettiği barış görüşmelerini başlatmayı kabul etti.

savaşlarda başarılı olamayan ve ele geçirdiği yerlerde kendisini güçlendiremeyen sultan süleyman şah, şah tahmasib'e yazdığı mektupta safevilerin anadolu'ya yönelik saldırılarını durdurmamaları halinde erdebil'e giderek safevilerin ecdadlarının mezarlarını yok edeceğini bildirmiştir. ancak güçlü kızılbaş ordusunun buna izin vermeyeceği açıktı. sonunda her iki taraf da ağır kayıplar verdi ve hiçbir şey elde edemeyince barış antlaşması imzalamak zorunda kaldı.

sonuç 
osmanlı i̇mparatorluğu'nun önerisine dayanarak her iki taraf da barış görüşmelerine başladı. her iki taraf da arazi konularında bir anlaşmaya varmayı başardı. anlaşmaya göre azerbaycan toprakları safevi devleti'nde kaldı, karşılığında şah tahmasb, irak ve doğu anadolu'nun osmanlı devleti'ne devrini kabul etti. safevi i̇mparatorluğu'ndan gelen hacılara, osmanlı yönetimi altındaki kutsal yerleri ziyaret etmelerinin engellenemeyeceği sözü de verildi.

amasya'da imzalanan ve bu nedenle amasya antlaşması olarak anılan bu anlaşma ile safevi-osmanlı savaşı bir süreliğine durmuştur.

ayrıca bakınız 
 osmanlı-safevî savaşları (1532-1555)
 amasya antlaşması

notar

kaynakça

kaynak 
 
 
 
 
 
 

osmanlı-i̇ran savaşları
16. yüzyılda azerbaycan
16. yüzyılda çatışmalar
osmanlı i̇mparatorluğu'nun antlaşmaları
amasya taslakları
antlaşma taslakları
1555'te antlaşmalar
1550'lerde osmanlı i̇mparatorluğu
i. süleyman
i. süleyman'ın sadrazamları