Sırpçanın romanizasyonu

sırpçanın romanizasyonu veya sırpçanın latinleştirilmesi, sırpçanın latin harfleri kullanılarak temsil edilmesidir. sırpça, kiril alfabesinin bir varyasyonu olan sırp kiril ve latin alfabesinin bir varyasyonu olan gaj latin alfabesi (latinica) olmak üzere iki alfabe kullanır. sırpça, birden fazla alfabe kullanan dillerden biridir.

gaj latin alfabesi sırbistan'da yaygın olarak kullanılmaktadır. kullanılan iki alfabe de birbirlerine tamamen ve doğrudan çevrilebilir. bu sebeple romanizasyon hatasız bir şekilde gerçekleştirilebilir. ancak bazı durumlarda latinceden kiril alfabesine uygun harf çevirisi yapmak için sırpça bilgisi gerekmektedir. standart sırpça şu anda her iki alfabeyi de kullanmaktadır. 2014'te yapılan bir anket, sırp nüfusunun %47'sinin latin alfabesini, %36'sının kiril alfabesini tercih ettiğini gösterdi; kalan %17 ise ikisini de tercih etmemiştir.

romanizasyonun kullanım alanları 

2006 yılında referandumla kabul edilen sırbistan anayasası'nın 10. maddesi, kiril alfabesini sırbistan'ın resmî alfabesi olarak tanımlarken, anayasa ile birlikte latinceye "resmî olarak kullanımda yazı" statüsü verildi. eskiden devlete ait olan politika ve sırbistan radyo televizyonu veya yabancı google haberler, rusya'nın sesi ve facebook gibi yayın ve hizmetler ise kiril alfabesini kullanma eğilimindedir.

2013 yılında hırvatistan'ın vukovar şehrindeki yerel yönetim binalarının üzerindeki kiril yazılarına yönelik kitlesel protestolar düzenlendi.

i̇simlerin romanizasyonu

sırp yer adları 
sırp yer isimleri yol levhalarına hem sırp kiril alfabesiyle hem de latin alfabesiyle yazılmaktadır.

sırp kişi adları 
sırp kişi adları genellikle tam olarak yer adlarıyla aynı şekilde latinleştirilir. bu işlem için diğer slav alfabelerinde de bulunan č, ć, š, ž, dž ve đ harfleri kullanılır. bazen türkçedeki "c" harfi gibi telaffuz edilen đ/đ harfinin yerine "dj" kullanılması sonucunda sorunlar ortaya çıkabilmektedir. đ harfi, orijinal gaj alfabesinin bir parçası değildi ancak sonradan đuro daničić tarafından 19. yüzyılda eklendi. sırpça isimlerin i̇ngilizceye çevrilmesinde (örneğin novak đoković) bazen "dj" ile karşılaşılmaktadır, hırvatçada olduğu gibi ancak kesinlikle đ harfi kullanılmalıdır.

yabancı adlar 

sırpçada yabancı isimler hırvatça ve boşnakçanın aksine fonetik olarak hem gaj latin alfabesine hem de kiril alfabesine çevrilir. örneğin sırp tarih kitaplarında george washington'ın ismi džordž vašington veya џорџ вашингтон olarak yazılır.

eksik romanizasyon 
ascii sırpça olarak da bilinen sırpçanın eksik romanizasyonu, i̇ngiliz alfabesi kullanılarak aksan işaretleri kullanılmadan yazılır. genelde sms mesajlarında, i̇nternet'teki yorumlarda veya e-postalarda kullanılır, çünkü çoğu kullanıcıda sırpça klavye yüklü değildir. sırpça 30 sesten oluşan tamamen fonetik bir dildir. bu sesler 27 gaj latin harfiyle veya 30 kiril harfiyle (ekstradan "nj" için "њ", ”lj" için "љ" ve "dž" için "џ") temsil edilebilir. "q", "w", "x" ve "y" harfleri yoktur. bu da homograflardan dolayı romanizasyonda bir miktar belirsizliğe yol açsa da genel içeriğin anlaşılması ile bu tür sorunlar giderilebilmektedir.

eksik romanizasyonun kullanılması, manuel bir müdahale olmadan direkt olarak kiril alfabesine çevirme işlemini zorlaştırmaktadır. google, bu sorunu çözmek için bir yapay zeka geliştirmeyi denedi ve ascii ile sırpça yazmayı ve otomatik olarak kiril alfabesine dönüştürmeyi sağlayan etkileşimli bir metin giriş aracı geliştirdi. ancak bazı durumlarda manuel müdahale gerekli olabilmektedir.

romanizasyon için kullanılabilecek araçlar 
sırpça metin bilgisayar tarafından otomatik olarak kiril alfabesinden latinceye veya tam tersine dönüştürülebilir. linux, macos ve windows için command line araçlarının yanı sıra microsoft word ve openoffice.org için eklenti araçları mevcuttur.

kaynakça 

sırpça
kiril alfabesinin romanizasyonu