Hazırlama etkisi

hazırlama etkisi, bir uyarana maruz kalmanın, bilinçli bir rehberlik ya da niyet olmaksızın bir sonraki uyarana tepkiyi etkilediği bir olgu. örneğin, hemşi̇re kelimesi doktor sözcüğünü takip ederek ekmek sözcüğünü takip etmekten daha çabuk tanınır. hazırlama, algısal, çağrışımsal, tekrarlayıcı, pozitif, negatif, duyuşsal, anlamsal veya kavramsal olabilir. bununla birlikte, araştırma henüz hazırlama etkilerinin süresini kesin olarak belirlememiştir, ancak başlangıcı neredeyse anlık olabilir.

hazırlama, iki uyaran aynı modalitede olduğunda en etkili şekilde çalışır. örneğin, görsel hazırlama en iyi görsel işaretlerle, sözlü hazırlama en iyi sözlü işaretlerle çalışır. ancak hazırlama, modaliteler arasında  veya "doktor" ve "hemşire" gibi anlamsal olarak ilişkili kelimeler arasında da gerçekleşir.

türleri

pozitif ve negatif hazırlama 
pozitif ve negatif hazırlama terimleri, hazırlamanın işleme hızını etkilediği zaman anlamına gelir. pozitif bir hazırlayıcı işlemeyi hızlandırırken, negatif bir hazırlayıcı, hızlandırılmamış seviyelere göre daha yavaştır. pozitif hazırlama, uyaranı deneyimlemekten kaynaklanırken, negatif hazırlama, uyaranı deneyimlemekten ve sonra onu görmezden gelmekten kaynaklanır. hazırlayıcı bilinçli olarak görülmese bile pozitif hazırlama etkileri meydana gelir.  pozitif ve negatif hazırlamanın etkileri olaya bağlı potansiyel (erp) okumalarında görülebilir.

pozitif hazırlamanın yayılma aktivasyonundan kaynaklandığı düşünülmektedir. bu, ilk uyaranın, bir eylem veya görevi gerçekleştirmeden hemen önce bellekteki belirli bir temsil veya ilişkinin bölümlerini etkinleştirdiği anlamına gelir. temsil, ikinci uyaranla karşılaşıldığında zaten kısmen aktiftir, bu yüzden kişinin bilinçli olarak farkında olması için daha az ek aktivasyon gereklidir.

negatif hazırlamanın açıklanması daha zordur. birçok model ortaya atılmıştır, ancak şu anda en yaygın kabul gören dikkat dağıtıcı kısıtlama ve epizodik alım modelleridir. dikkat dağıtıcı kısıtlama modelinde, ihmal edilen uyaranların aktivasyonu beyin tarafından kısıtlanır.  epizodik geri alma modeli, göz ardı edilen ögelerin beyin tarafından "yanıtlama" olarak işaretlendiğini varsayar. daha sonra, beyin bu bilgiyi almak için harekete geçtiğinde, etiket bir karışıklığa neden olur. bu karışıklığı çözmek için harcanan zaman negatif hazırlamaya neden olur.  her iki model de hala geçerli olsa da, son bilimsel araştırmalar bilim insanlarının dikkat dağıtıcı kısıtlama modelinden uzaklaşmasına neden oldu.

algısal ve kavramsal hazırlama 
algısal ve kavramsal temeller arasındaki fark, sırasıyla benzer bir biçime sahip ögelerin veya benzer bir anlama sahip ögelerin hazırlanıp hazırlanmadığıdır.

algısal hazırlama, uyaranın biçimine dayanır, önceki ve sonraki uyaranlar arasındaki eşleşme ile güçlendirilir. algısal hazırlama, uyaranın modalitesine ve kesin formatına duyarlıdır. algısal hazırlamaya bir örnek, bir kelime kökü tamamlama testinde eksik bir kelimenin tanımlanmasıdır. görsel hazırlayıcı testlerinin her zaman aynı olması gerekmez. örneğin,çalışmalar uyaranların mutlak büyüklüğünün değişebileceğini ve hala önemli bir hazırlama etkisi sağladığını göstermiştir.

kavramsal hazırlama, bir uyaranın anlamına dayanır ve anlamsal görevlerle güçlendirilir. örneğin, masa, sandalye üzerinde hazırlama etkileri gösterecektir, çünkü masa ve sandalye aynı kategoriye aittir.

tekrarlama 
doğrudan hazırlama olarak da adlandırılan tekrarlama hazırlığı, bir pozitif hazırlama şeklidir. bir uyaran gösterildiğinde, aynı zamanda hazırlanma etkisi yaratır. bu, uyaranın daha sonra tekrar gösterildiğinde beyin tarafından daha hızlı işleneceği anlamına gelir. bu etki sözcüksel karar görevindeki kelimeler üzerinde bulunmuştur.

anlamsal 

anlamsal hazırlamada, hazırlayıcı ve hedef aynı anlamsal kategoriden ve paylaşım özelliklerinden gelir. örneğin, köpek kelimesi kurt için semantik bir hazırlayıcıdır, çünkü ikisi benzer hayvanlardır. anlamsal hazırlama, çağrışımsal ağlar içindeki aktivasyonu yaydığı için çalışmak üzere teorileştirilir. bir kişi bir kategorideki bir ögeyi düşündüğünde, benzer ögeler beyin tarafından uyarılır. kelime olmasalar bile, morfemler bunları içeren tam kelimeler için hazırlama etkisine neden olabilir. bunun bir örneği, 'psik' biçiminin 'psikoloji' kelimesi için hazırlayabileceği olabilir.

ayrıntılı olarak açıklamak gerekirse, bir kişi bir kelimeyi işlediğinde, bazen önceki kelime semantik olarak bağlı olduğu diğer kelimeyi etkileyebilir. önceki çalışmalar, hızlı beliren ve çabuk zayıflayan hazırlama etkilerine odaklanmıştır. örneğin, donald frost'un yaptığı bir deney, listelerdeki ve cümlelerdeki anlamsal kolaylaşmanın ve zayıflamanın süresini araştırdı. yapılan üç deneyde sözcüklerin anlamsal ilişkilerinin listelerden ziyade cümleler içinde ortaya çıktığı zaman farklı olduğu bulunmuştur. böylece bu sonuçlar devam eden söylem modelini desteklemiştir.

i̇lişkisel hazırlama 
i̇lişkisel hazırlamadaki hedef, hazırlayıcı olarak görünme olasılığı yüksek olan ve onunla "ilişkilendirilen", ancak anlamsal özelliklerle ilintili olması gerekmeyen bir kelimedir. köpek kelimesi kedi kelimesi ile ilişkisel hazırlayıcıdır çünkü bu iki kelime birbiri ile hayli ilişkilidir ve çoğu zaman beraber kullanılırlar. benzer bir etki de bağlam hazırlama olarak bilinir. bağlam hazırlığı, bu bağlamda oluşması muhtemel uyaranların işlenmesini hızlandırmak için bir bağlam kullanarak çalışır. bu etkinin yararlı bir uygulaması da yazılı metni okumaktır. cümlenin dil bilgisi ve sözcük dağarcığı, cümlenin ilerleyen bölümlerinde yer alacak kelimeler için bağlamsal ipuçları verir. daha sonraki kelimeler, tek başına okunanlardan daha hızlı işlenir ve etkisi daha zor veya daha az yaygın kelimeler için daha büyüktür.

yanıt hazırlama 
görsel algı ve motor kontrol psikolojisinde, yanıt hazırlama terimi, özel bir görsel-motor hazırlama etkisi biçimini belirtir. yanıt hazırlamanın ayırt edici özelliği, hazırlayıcı ve hedefin hızlı bir şekilde (genellikle 100 milisaniyeden az) sunulması ve özdeş veya alternatif motor yanıtlarına bağlanmasıdır. hedef uyaranı sınıflandırmak için hızlandırılmış bir motor tepkisi gerçekleştirildiğinde, hedefin hemen önündeki bir hazırlayıcı, hedef olarak farklı bir yanıta atandığında yanıt çatışmalarına neden olabilir. bu yanıt çatışmaları motor davranışı üzerinde gözlemlenebilir etkilere sahiptir, örneğin tepki süreleri ve hata oranları üzerinde hazırlama etkilerine yol açar. yanıt hazırlamanın özel bir özelliği, hazırlayıcının görsel farkındalığından bağımsız olmasıdır: örneğin, yanıt hazırlamanın etkileri, hazırlayıcının görsel farkındalığının azaldığı koşullar altında artabilir.

örtülü hazırlama 
örtülü hazırlama paradigması, son yirmi yıldır görsel kelime tanıma sırasında hem ortografik hem de fonolojik aktivasyonları araştırmak için yaygın olarak kullanılmaktadır. "örtülü" terimi, hazırlayıcı sözcüğün veya sözde kelime ###### gibi (hazırlayıcıdan önce) veya geriye doğru (hazırlayıcıdan sonra) sunulabilen sembollerle örtülmesi anlamına gelir. bu durum, hazırlayıcının görünürlüğünü azaltmayı sağlar. hazırlayıcı, bu paradigmada genellikle 80 ms'den daha az (ancak tipik olarak 40-60 ms arasında) gösterilir. genel olarak, bu örtme ile ilişkili kısa ubs (uyaran  başlangıç senkronizasyonsuzluğu, yani örtmenin başlangıcı ile hazırlayıcının arasındaki zaman gecikmesi), örtülü hazırlama paradigmasını görsel kelime tanıma sırasında otomatik ve baskısız etkinleştirilmesini araştırmak için iyi bir araç haline getirir. forster, örtülü hazırlamanın, hazırlayıcı ile hedef arasındaki ilişkinin bilinçli olarak değerlendirilmesini etkili bir şekilde yok ettiği ve böylelikle kişinin karar vermek için hazırlayıcıyı stratejik olarak kullanma yeteneğini ortadan kaldırdığı gerekçeleri ile hazırlamanın daha saf bir formu olduğunu savunmuştur. çok sayıda deneyden elde edilen sonuçlar, görünür hazırlayıcılarla gerçekleşmesi çok zor olan bazı hazırlama formlarının gerçekleştiğini göstermektedir. böyle bir örnek, hazırlayıcının hedefe benzer olduğu, ancak hedefe özdeş olmadığı biçimsel hazırlamadır.

i̇yilik hazırlama 
i̇yilik hazırlama, kişi bir iyilik eylemi tecrübe ettiğinde ve daha sonra olumlu uyaranlarla karşılaştığında daha düşük bir aktivasyon eşiği yaşadığında ortaya çıkan spesifik bir hazırlama şeklidir. i̇yilik hazırlamanın benzersiz bir özelliği de, pozitif ilişkisel ağların artan etkinleşmesine ek olarak, olumsuz uyaranlara karşı da geçici olarak artan bir dirence neden olmasıdır. bu hazırlama şekli, etkileme hazırlaması ile de yakından ilişkilidir.

duygusal hazırlama 
duygusal ya da etkileme hazırlığı, insanların, fikirlerin, nesnelerin, malların, vb., yalnızca fiziksel özellikleri ile değil, aynı zamanda duygusal bağlamda da değerlendirilmelerini gerektirir. duygusal hazırlama ile ilgili çoğu araştırma ve kavram, insanlardan olumlu, nötr veya negatif hazırlayanların ardından bir uyaranı değerlendirmeleri veya cevaplamaları istendikleri duygusal hazırlama paradigmasından yola çıkmaktadır. bazı araştırmalar, değerliğin (pozitif veya negatif) sözcüksel karar görevleri üzerinde uyarılmadan (düşük - yüksek) daha güçlü bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. duygusal hazırlık da, hazırlayıcı bilinçli farkındalığa girmediğinde daha yaygın ve güçlü olabilir.

kültürel hazırlama 
kültürel hazırlama, insanların kültürel çerçeve değiştirme ve benlik kavramı gibi olayları ve diğer kavramları nasıl yorumladıklarını anlamak için kültürler arası psikoloji ve sosyal psikoloji alanında kullanılan bir tekniktir. örneğin, hung ve yardımcıları, katılımcılara abd capitol binası ve çin tapınağı gibi farklı bir kültürle ilgili görüntüler sergiler ve ardından bir grup balığın önünde yüzen bir balık klibi seyrettirir. i̇kincisine maruz kaldıklarında, hong kong katılımcılarının kolektivist bir şekilde akıl yürütme olasılığı daha yüksektir.  buna karşılık, batı imgelerini gören katılımcıların ters tepki verme ve önde yüzen balığa daha fazla odaklanma olasılığı daha yüksektir.   i̇ki kültürlü toplumdan insanlar farklı kültürel ikonlarla hazırlandıklarında, kültürel olarak aktifleştirilmiş atıflarda bulunmaya eğilimlidirler.

hazırlama önleyici 
hazırlama önleme, bilgi gösterimleri çakıştığında diğer bilgilerin son işlenmesi nedeniyle bilgilerin işlenmesinde ölçülebilir bir bozulma meydana gelmesidir. bir temsili kullanımından sonra güçlendirmek, o öge için hazırlamanın yanı sıra, tekrarlanmayan diğer bazı ürünler için de ön hazırlamaya neden olur. örneğin, bir çalışmada, eski çince karakterlerin tanımlama doğruluğu, ilk ölçümlerinden (yani, hazırlama etkisi) önemli ölçüde daha yüksekken, yeni karakterlerin tanımlama doğruluğu, ilk ölçümlerinden (yani, hazırlama önleyici etki) önemli ölçüde düşüktür. hazırlama önleyicinin tekrarlayan hazırlamanın doğal antitezi olduğu söylenir ve iki nesne bileşen özelliklerini paylaştığında ortaya çıkar ve böylece örtüşen temsillere sahiptir. bununla birlikte, bir çalışmada, tekrarlayan hazırlama etkileri gözlenmiş olsa bile, bir resim adlandırma görevinde hazırlama önleyici etkileri bulamadı. araştırmacılar, hazırlama önleyici etkilerinin küçük bir zaman diliminde gözlenmeyebileceğini iddia ediyorlar.

hazırlama etkilerinin ölçülmesi 
hazırlama etkileri, örtük bellek testlerinin çoğunda bulunabilir. kelime kökü tamamlama görevi ve kelime parçası tamamlama görevi gibi testler algısal hazırlamayı ölçer. kelime kökü tamamlama görevinde, katılımcılara bir çalışma kelimesi listesi verilir ve akla ilk gelen kelime ile 3 harften oluşan "kök" kelimesini doldurmaları istenir. katılımcılar, çalışma listesindeki kelimeleri yeni kelimelerden daha sık kullanıyorsa, bir hazırlama etkisi gözlenir. kelime parçası tamamlama görevi benzerdir, ancak bir sözcüğün kökünü vermek yerine katılımcılara bazı harfleri eksik olan bir kelime verilir. sözcüksel karar görevi kavramsal hazırlamayı göstermek için kullanılabilir. bu görevde katılımcılardan belirli bir dizenin kelime olup olmadığını belirlemeleri istenir. hazırlama, katılımcılar anlamsal olarak ilgili kelimelerle hazırlanan sözcüklere daha hızlı yanıt verdiklerinde, örneğin "hemşirenin" öncesinde "doktor" kelimesini "tereyağı" ndan önce geldiğinde olduğundan daha hızlı onayladığında gözlenir. beyni hasarlı hastalarla beyin görüntüleme yöntemi kullanılarak yapılan çalışmalarda başka kanıtlar da bulunmuştur. sağlık araştırmalarında hazırlamanın bir başka örneği olarak, hemşirelerin güvenlik davranışlarının vardiya değişikliğinin yapılandırılmasıyla hazırlanıp hazırlanamayacağı incelenmiştir. bir pilot simülasyon çalışması, güvenlik dilinin rapora dahil edilmesiyle güvenlik davranışlarının hazırlanabileceğini gösteren erken kanıtların bulunduğunu bulmuştur.

beyin yaralanmalarının etkileri

amnezi 
amnezik hastalar, medial temporal lobları zarar görmüş hastalar olarak tanımlanır, bu da günlük gerçeklerin ve olayların açık bir şekilde hatırlanmasında bozulmalara neden olur. amnezik hastalar üzerinde yapılan hazırlama çalışmaları, hem yapılan hazırlama testinin türüne hem de talimatların ifade şekline bağlı olarak değişen sonuçlara sahiptir.

amnezik hastalar sağlıklı hastalar kadar <i id="mw4q">algısal hazırlama</i> görevlerini yerine getirirler, ancak belirli testlere bağlı olarak <i id="mw5q">kavramsal hazırlama</i> görevlerini tamamlamada bazı zorluklar gösterirler. örneğin, kategori örneği üretim görevlerinde normal performans gösterirler, ancak genel bilgi sorularının yanıtlanmasını içeren herhangi bir görevde zayıflamış hazırlama gösterirler.

testle ilgili talimatların ifadesinin, bir amnezinin görevi başarıyla tamamlama yeteneği üzerinde dramatik bir etkisi olmuştur. bir kelime kökü tamamlama testi gerçekleştirirken, hastalar akla gelen ilk kelimeyi kullanarak gövdeyi tamamlamaları istendiğinde başarılı olup, ancak çalışma listesindeki kökü tamamlamak için bir kelimeyi açıkça hatırlamaları istendiğinde, hastalar ortalamanın altında seviyelerde performans göstermişlerdir 

genel olarak, amnezik hastalarla yapılan çalışmalar, hazırlamanın, açık belleği destekleyen medial temporal sistemden ayrı bir beyin sistemi tarafından kontrol edildiğini göstermektedir.

afazi 
belki de nörolojik hastalarda semantik hazırlamanın ilk kullanımı afazisi olan inmeli hastalardı. bir çalışmada, anlambilimsel kararlar veremeyen wernicke afazi hastaları semantik kullanıma hazırlanma kanıtı gösterirken, anlamsal yargılamalar yapabilen broca afazi hastaları wernicke afazi veya normal kontrollerden daha az tutarlı hazırlama göstermiştir (milberg ve blumstein 1981). bu ayrışma, blumstein, milberg ve meslektaşları tarafından fonoloji ve sözdizimsel işlem gibi diğer dil kategorilerine de genişletilmiştir.     
[ <span title="this claim needs references to reliable sources. (february 2011)">alıntı gerekli</span> ]

demans 
demansın en yaygın şekli olan alzheimer hastalığı (ad) olan hastalar, hazırlama işlemine kadar kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. sonuçlar bazı durumlarda çelişkilidir, ancak genel olarak, ad hastaları sözcük kökünü tamamlama ve serbest ilişkilendirme görevleri üzerinde daha az hazırlık etkisi gösterirken, sözcüksel karar görevleri üzerinde normal performanslarını korumuşlardır. bu sonuçlar, ad hastalarının uyaranların semantik işlenmesini gerektiren her türlü hazırlama görevinde zayıf olduğunu gösterirken, uyaranların görsel-duygusal olarak yorumlanmasını gerektiren hazırlama görevleri alzheimer hastalarını etkilenmez.

fokal kortikal lezyonlar 
sol medial / temporal gyrusuna inme indiği için işitsel sözel agnozi yaşayan hasta jp konuşulan kelimeleri anlayamamasına rağmen okuma, yazma ve işitme yeteneğini sürdürebiliyordu. jp normal algısal hazırlamayı göstermişti, ancak konuşulan kelimeler için kavramsal hazırlama yeteneği beklenmedik şekilde zayıflamıştı. başka bir hasta, ng, sol temporal lobuna zarar geldikten sonra prosopanomiden (uygun isimleri hatırlayamama) muzdaripti. kişilerin veya şehirlerin adlarını kendiliğinden hatırlayamıyordu, ancak hazırlama etkisinden sonra bir kelime parçası tamamlama egzersizini başarıyla tamamlayabildi. bu, algısal hazırlama yeteneklerinin bozulmamış olduğunu gösterdi.

bilişsel sinirbilim 

hazırlama, performansı arttırırken, uyaran tekrarlaması ile duyusal uyaranların serebral korteksindeki sinirsel işlemleri azaltır. bu, tek hücreli kayıtlarda  ve gama dalgaları üzerine elektroensefalografide (eeg), pet  ve fonksiyonel mri ile   gözlenmiştir. bu azalma, uyaranı temsil eden nöron sayısını azaltan erken duyusal alanlarda temsili keskinleşmeden kaynaklanmaktadır. bu, daha yüksek bilişsel alanlarda nesneleri temsil eden nöronların daha seçici bir şekilde etkinleşmesine yol açar.

kavramsal hazırlama 
kavramsal hazırlama, sol prefrontal kortekste azalan kan akışıyla bağlantılıdır. sol prefrontal korteksin diğer görevlerin yanı sıra kelimelerin semantik işlenmede de rol oynadığına inanılmaktadır.

kavramsal hazırlamanın sol prefrontal korteks tarafından kontrol edilirken algısal hazırlamanın ekststriat korteks tarafından kontrol edildiği görüşü, şüphesiz sürecin aşırı basitleştirilmiş bir görünümüdür ve mevcut çalışma, hazırlamaya dahil olan beyin bölgelerinin daha ayrıntılı olarak açıklanmasına odaklanmıştır.

günlük hayatta 
hazırlama işleminin klişeleştirme sistemlerinde önemli bir rol oynadığı düşünülmektedir. bunun nedeni, yanıta dikkat edilmesi, verilen yanıtın istenmeyen olması durumunda bile yanıtın sıklığını arttırır. bu yanıta veya davranışlara verilen dikkat, daha sonraki aktivasyon için onları hazırlar.  bu süreci açıklamanın bir başka yolu da otomatikliktir . özellik açıklamaları, örneğin "aptal" veya "arkadaşça", sık sık veya yakın zamanda kullanılmışsa, bu açıklamalar birisinin davranışını otomatik olarak yorumlamak için kullanılabilir. kişi bunun farkında değildir ve bu, kişisel inançlarına uymayabilecek davranışlara yol açabilir.

bu, özne hazırlama uyarıcısının bilincinde olmasa bile meydana gelebilir. bargh ve mesteklaşları 1996'da bu konuda bir çalışma yürütmüşlerdir. denekler, yaşlı insanların stereotipleri ile ilgili kelimelerle örtük olarak hazırlanmıştır (örnek: florida, unutkan, kırışıklık). kelimeler açıkça hız veya yavaşlıktan bahsetmese de, bu kelimelerle hazırlananlar, test kabininden çıktıktan sonra nötr uyaranlarla hazırlananlardan daha yavaş yürümüşlerdir.  kaba ve kibar uyaranlarla benzer etkiler bulunmuştur: kaba kelimelerle hazırlananlar, bir araştırmacıyı nötr kelimelerle hazırlananlardan daha fazla söz kesmişlerdi ve kibar kelimelerle hazırlananlar, en az söz kesenlerdi.  bir yale çalışması, bir görüşmeden önce sıcak veya soğuk bir içecek tutmak kadar basit bir şeyin, görüşmecinin hoş veya olumsuz görüşüne yol açabileceğini göstermiştir.

bu bulgular terapatik müdahalelere kadar genişletilmiştir. örneğin, cox ve diğerleri (2012) bir terapistin, kendisini yetersiz olarak stereotipleştiren depresif bir hastanın öz-yeterlik yargısını, yetkinliklerinin anılarını hazırlayıcı olarak kullanarak azaltabileceğini öne sürer. ” 

hedefe ulaşan bulguların tekrarlanabilmesi ve yorumlanması tartışmalıdır. son çalışmalar, yaş hazırlama da dahil olmak üzere bulguları tekrarlayamamıştır  ve bunu tekrarlayamadığına dair ek raporlar sosyal mesafe gibi diğer bulgularla bildirilmiştir.

hazırlama, genellikle ürünlerin duyusal markalaşmasının başarısında rol oynar ve crossmodal yazışmalar ve duyu aktarımı gibi fikirlerle bağlantılıdır. örneğin tüketiciler içeceğin logosu daha canlı bir sarı olduğunda limonatayı aniden daha tatlı olarak algılamışlardır 

anlamsal, çağrışımsal ve form hazırlaması iyi belirlenmiş olsa da, bazı uzun vadeli hazırlama etkileri daha sonraki çalışmalarda tekrarlanamamıştır, bu da bunların etkinliği hatta varlığı hakkında şüphe uyandırmıştır. nobel ödüllü ve psikolog daniel kahneman, araştırmacıları, bulgularının sağlamlığını topluma açık bir mektupta kontrol etmeye çağırdı ve hazırlamanın "psikolojik araştırmanın bütünlüğü hakkındaki şüphelerin reklam yüzü" olduğunu iddia etti. diğer eleştirmenler, hazırlama çalışmalarının büyük yayın yanlılığı, araştırmacı etkisi olduğunu ve alan eleştirisinin yapıcı bir şekilde ele alınmadığını iddia etmişlerdir.

ayrıca bakınız 

 intertrial hazırlama 
 örtük ilişkilendirme testi

kaynakça 

algı
biliş
bellek