Şüpheci Kimyager

şüpheci kimyager: kimyasal-fiziksel şüpheler ve paradokslar, robert boyle'un 1661'de londra'da yayınladığı bir kitabının adıdır. bir diyalog biçiminde, şüpheci kimyager boyle'un maddenin hareket halindeki parçacıklardan ve parçacık kümelerinden oluştuğu ve her fenomenin hareket halindeki parçacıkların çarpışmalarının sonucu olduğu hipotezini sunmuştur.

boyle ayrıca aristoteles ve paracelsus tarafından öne sürülen elementer cisim tanımlarına da itiraz etmiştir. bunun yerine elementleri "tamamen karışmamış cisimler" olarak tanımlamıştır. bu nedenlerle robert boyle bazen modern kimyanın kurucusu olarak anılmaktadır.

i̇çindekiler 

kitabın ilk bölümü, 5 arkadaşın (ev sahibi ve şüpheci carneades, kimyager philoponus, aristotelesçi themistius, tarafsız yargıç eleutherius ve isimsiz bir anlatıcı) carneades'in bahçesinde buluşup karışık cisimlerin bileşenleri hakkında sohbet etmeleri ile başlamaktadır. birinci bölümde, carneades (boyle), kitabın geri kalanının temelini oluşturan toplantı için dört öneri ortaya koymaktadır. bunlar aşağıdaki gibidir:

öneri i.
karma cisimlerin ilk üretiminde, evrenin diğer bölümleri arasında oluşturdukları evrensel maddenin, aslında çeşitli şekillerde hareket eden çeşitli boyut ve şekillerde küçük parçacıklara bölündüğünü düşünmek saçma görünmemektedir.

öneri ii.
bu ufacık parçacıklardan dalgıçların en küçüğü ve komşu olanlarının orada burada küçük kütleler ya da kümeler halinde birleşmiş olmaları ve onların koalisyonlarıyla bu tür parçacıklara kolayca dağılamayan çok küçük birincil somutlukların ya da kütlelerin büyük deposunu oluşturmaları da onları oluşturduğu gibi imkansız değildir.

öneri iii.
hayvan veya bitki doğasına sahip olan bu tür karma cisimlerin çoğundan, ateşin yardımıyla fiilen belirli bir sayıda (üç, dört, beş veya daha az veya daha fazla) elde edilebileceğini kesin olarak inkar etmeyeceğim.

öneri iv.
aynı şekilde, betonların genellikle sahip olduğu veya oluşturduğu bu farklı maddelere, çok fazla rahatsızlık vermeden, bunların öğeleri veya ilkeleri denebileceği kabul edilebilir.

temel temalar 

boyle önce, jean beguin ve joseph duchesne'in aksine, ateşin tüm cisimleri öğelerine ayırmada evrensel ve yeterli bir çözümleyici olmadığını savunmuştur. bunu kanıtlamak için, alkahest'in evrensel bir analizci olduğu bilinen jan baptist van helmont'tan destek istemiştir.

boyle, aristoteles'in dört element (toprak, hava, ateş ve su) teorisini ve ayrıca paracelsus tarafından önerilen üç prensibi (tuz, kükürt ve cıva) reddetmiştir. kitabın ilk beş bölümünde klasik elementleri ve kimyasal ilkeleri tartıştıktan sonra, altıncı bölümde boyle, kimyasal elementi modern konsepte daha yakın bir halde şu şekilde tanımlamaktadır:
şimdi, elementler ile, en açık konuşan kimyacıların ilkeleriyle yaptıkları gibi, belirli ilkel ve basit veya tamamen karışmamış cisimleri kastediyorum; başka herhangi bir cisimden veya birbirinden yapılmayan, mükemmel karışım olarak adlandırılan tüm bu cisimlerin malzemesi olan cisimler hemen birleştirilir ve nihayetinde çözülürler.
ancak boyle, bilinen herhangi bir maddi maddenin bu tür "mükemmel şekilde karışmamış cisimlere" tekabül ettiğini reddetmiştir. onun görüşüne göre, bilinen tüm malzemeler, hatta altın, gümüş, kurşun, kükürt ve karbon gibi maddeler bile bileşiktir.

etkisi 
e. j. dijksterhuis'e göre, "şüpheci kimyager aristoteles'in dört element doktrininin ve paracelsus'un üç principia teorisinin ortaya çıkmasından sonra yavaş yavaş kullanım dışı kalmaktadır."

kitabın etkisi nicholas brady'nin ode to st. cecilia adlı eserinde "sarsıcı tohumlar"a yaptığı göndermede görülmektedir. (henry purcell tarafından 1691'de, daniel bernoulli'nin kinetik teorisinden çok önce kurulmuştur):

orijinali:
soul of the world! inspir'd by thee,
the jarring seeds of matter did agree,
thou didst the scatter'd atoms bind,
which, by thy laws of true proportion join'd,
made up of various parts one perfect harmony.

çevirisi:

dünyanın ruhu!

senden ilham alarak,

maddenin sarsıcı tohumları kabul etti,

sen yaptın dağınık atomları bağladın,

gerçek orantı kanunlarınla birleşti,

çeşitli parçalardan oluşan mükemmel bir uyum.

bilim felsefecisi thomas kuhn, bilim tarihi yazımı konusundaki görüşlerini tartışırken, bilimsel devrimlerin yapısı adlı kitabının on birinci bölümünde şüpheci kimyager'e atıfta bulunmaktadır.

kültürel kaynaklar 
şüpheci kimyager'e quicksilver romanında atıfta bulunulmaktadır

ek bağlantılar 

1661 baskısının taranması,  archive.org 
 gutenberg projesi'nde kitabın transkripsiyonu 
 geriye dönüp bakıldığında: şüpheci kimyager  alawrence principe tarafından nature'da yayınlanan makale, january 5, 2011

kaynakça

1660'lar kitapları
kimya kitapları
1660'larda bilim