Kükreyen Yirmiler

kükreyen yirmiler batı toplumunda müzik, moda ve kültürde 1920'lerin on yılını ifade eder. bu ekonomik refah dönemi özellikle berlin, buenos aires, chicago, londra, los angeles, meksiko, new york, paris ve sydney gibi büyük şehirlerde öne çıkmıştır. fransa'da on yıl, dönemin sosyal, sanatsal ve kültürel dinamizmini vurgulamak için "années folles" veya "çılgın yıllar" olarak anıldı. bu süre zarfında caz müziği ve dans popüler hale gelmiş, moda kadınlar için flapper görünümünün ortaya çıkışına tanık olmuş ve art deco zirveye ulaşmıştır.

kükreyen yirmiler, geleneklerden bir kopuşa ve modernlikle ilişkili genel bir yenilik hissine tanık oldu. otomobiller, hareketli resimler ve radyo gibi teknolojiler nüfusun büyük bir kısmına modernliği getirdi. aynı zamanda, günlük yaşamda ve mimaride pratiklik resmi gösterişlere tercih edilmeye başlandı. bu dönem caz çağı olarak da bilinir.

on yıl aynı zamanda otomobil, telefon, film, radyo ve elektrikli aletlerin geliştirilmesi ve yaygın kullanımı gibi ulaşım ve iletişim teknolojisinde önemli ilerlemelere sahne oldu. havacılık da gelişen bir endüstri haline geldi. ekonomik ve endüstriyel büyüme hızlıydı ve tüketici talebi artarak yaşam tarzı ve kültürde yeni trendlere yol açtı. medya ünlülere, özellikle de spor kahramanlarına ve film yıldızlarına odaklanırken, şehirler kendi takımlarını tutuyor, yeni saray gibi sinemaları ve devasa spor stadyumlarını dolduruyordu. birçok büyük demokratik devlet de kadınlara oy hakkı tanıdı.

ancak on yılın sonunda ekonomik refah azalmaya başladı.wall street, washington'a olan savaş borçlarını ödemek zorunda olan ülkelere tazminat ödemek için kullanılan parayla almanya'ya büyük yatırımlar yaptı. on yılın ortalarında refah yaygınlaşırken, on yılın ikinci yarısı özellikle almanya'da "altın yirmiler" olarak bilinir. on yıl hızla sona yaklaşıyordu. yatırımlara rağmen, almanya'nın birleşik krallık, fransa ve diğer müttefik güçlere i. dünya savaşı tazminatı ödemeye artık gücü yetmiyordu ve abd'yi, adını bankacı ve daha sonra 30. başkan yardımcısı' charles g. dawes'dan alan dawes planı'nı başlatmaya zorladı.1929'daki wall street çöküşü dönemi sona erdirirken, büyük buhran dünya çapında yıllarca süren zorluklar getirdi.

ekonomi 

kükreyen yirmiler, i. dünya savaşı'ndan çıkılması, inşaat sektöründeki patlama ve kuzey amerika ve avrupa ile avustralya gibi birkaç diğer gelişmiş ülkede otomobil ve elektrik gibi tüketim mallarının hızlı büyümesi sayesinde ekonomik büyüme ve yaygın refahın yaşandığı bir on yıldı. amerika birleşik devletleri ekonomisi savaş zamanı ekonomisinden barış zamanı ekonomisine başarılı bir geçiş yapmış, patlama yaşamış ve avrupa'da da bir patlama yaşanması için kredi sağlamıştır.

seri üretim gibi yeni ürün ve teknolojiler, teknolojiyi orta sınıf için uygun fiyatlı hale getirdi. 1920'lerde otomotiv, film, radyo ve kimya endüstrisi yükselişe geçti.

ford motor company, 1927 yılında 15 milyon adet sattıktan sonra ford model t modelini durdurdu ve yerine ford model a modelini getirdi. otomobil parçaları detroit, michigan yakınlarındaki ontario'da üretiliyordu. otomotiv endüstrisinin ekonominin diğer kesimleri üzerindeki etkisi yaygındı; çelik üretimi, otoyol inşası, moteller, servis istasyonları, araba bayilikleri ve kentsel çekirdeğin dışında yeni konutlar gibi endüstrileri başlattı.

radyo ilk kitlesel yayın aracı oldu. radyolar pahalıydı, ancak eğlence tarzları devrim niteliğindeydi. radyo reklamcılığı kitlesel pazarlama için bir platform haline geldi. radyonun ekonomik önemi, bu dönemden beri topluma hakim olan kitle kültürüne yol açtı.

sinema patladı ve eski vodvil tiyatro türünü neredeyse sona erdiren yeni bir eğlence biçimi üretti. film izlemek ucuz ve erişilebilirdi; kalabalıklar şehir merkezindeki yeni sinema saraylarına ve mahalle tiyatrolarına akın etti. sinema, amerika birleşik devletleri'nin ve dünyanın bütünleşmesinde önemli bir rol oynadı. 1923'te mucit lee de forest phonofilm'de sesli bir dizi kısa film yayınladı. bu arada, mucit theodore case movietone ses sistemi'ni geliştirdi ve haklarını film stüdyosu fox film'e sattı. 1926 yılında vitaphone ses sistemi tanıtıldı. don juan (1926) adlı uzun metrajlı film, vitaphone ses sistemini senkronize bir müzik ve ses efektleriyle kullanan ilk uzun metrajlı filmdi, ancak konuşulan diyalog yoktu. 1928 yılında famous players-lasky (daha sonra paramount pictures olarak bilinecek), first national pictures, metro-goldwyn-mayer ve universal studios film stüdyoları, üretim tesislerinin ve sinema salonlarının sesli filme dönüştürülmesi için electrical research products inc. (erpi) ile bir anlaşma imzaladı. başlangıçta, erpi tarafından kablolanan tüm sinema salonları vitaphone uyumlu hale getirildi; çoğu movietone makaralarını da yansıtacak şekilde donatıldı.

1920'lerde birçok mucit televizyon üzerinde çalışmaya başladı, ancak programlar i̇kinci dünya savaşı arifesine kadar halka ulaşmadı ve 1940'ların sonlarından önce çok az insan televizyon gördü.

temmuz 1928'de john logie baird, verici ve alıcı uçlarda, her biri farklı bir ana renkte filtreye sahip üç spiral açıklığa sahip tarama diskleri ve alıcı uçta, aydınlatmalarını değiştirmek için bir komütatör ile üç ışık kaynağı kullanarak dünyanın ilk renkli iletimini gösterdi. 1927'de baird, londra ve glasgow arasındaki  telefon hattı üzerinden uzun mesafeli bir televizyon sinyali iletti; baird dünyanın ilk uzun mesafeli televizyon görüntülerini glasgow merkez i̇stasyonu'ndaki central hotel'e aktardı.

çiftçilik ve kömür madenciliği gibi bazı sektörler durgunlaştı.

toplum 
1920'lerde toplum birçok önemli değişim ve gelişmeye sahne oldu. bunların en önemlilerinden biri, kadınlara oy hakkı olarak bilinen seçme hakkının genişletilmesiydi. amerika birleşik devletleri, kanada, büyük britanya ve çoğu büyük avrupa ülkesi de dahil olmak üzere dünya çapında birçok ülke 1917-1921 yılları arasında kadınların oy kullanma haklarını genişletti. bu durum seçmen sayısını artırmış ve politikacıların barış, kamu sağlığı, eğitim ve çocukların durumu gibi kadınları ilgilendiren konulara daha fazla odaklanmasına yol açmıştır. kadınların oy hakkı 

1920'lerin bir diğer önemli gelişmesi de i. dünya savaşı'ndan sonra hayal kırıklığına uğramış ve dünyaya şüpheyle yaklaşan bir grup genç insan olan "kayıp kuşak "ın ortaya çıkmasıydı. bu grup esas olarak o dönemde paris'te yaşayan ernest hemingway, f. scott fitzgerald ve gertrude stein gibi amerikalı edebiyatçılardan oluşuyordu. dönemin materyalizmine ve bireyciliğine karşı duydukları kızgınlığı ifade eden romanlar ve kısa öyküler yazdılar. kayıp kuşak

bazı amerikalılar toplumda gözlemledikleri ikiyüzlülük ve açgözlülüğü hicvetmeye başladıkça 1920'ler sosyal eleştirinin yükselişine de tanık oldu. sinclair lewis, ortabatılıların sıkıcı ve cahil yaşamlarını ve genç neslin ikiyüzlülüğünü hicveden main street ve babbitt gibi romanlarıyla dönemin en popüler sosyal eleştirmenlerinden biriydi. dönemin diğer önemli sosyal eleştirmenleri arasında sherwood anderson, edith wharton ve h. l. mencken sayılabilir. (sosyal eleştiri)

art deco, 1920'lerde baskın tasarım ve mimari tarzıydı. avrupa'da ortaya çıkan bu tarz, 1920'lerin ortalarında batı avrupa'nın geri kalanına ve kuzey amerika'ya yayıldı. new york'taki chrysler binası gibi binalar, genellikle doğadan esinlenen saf ve geometrik formlarla karakterize edilen bu stili örneklemiştir.

buna karşılık, 1920'lerde kuzey amerika'da resim, dışavurumculuğun ve daha sonra sürrealizmin popüler olduğu avrupa'dan farklı bir yönde gelişti. sinema da on yıl boyunca, filmlerde ses ve rengin kullanılmaya başlanmasıyla birlikte hızla gelişti  (pre-code hollywoo))

dans kulüpleri 1920'lerde inanılmaz derecede popüler hale geldi ve popülerlikleri 1920'lerin sonları ile 1930'ların başlarında zirveye ulaştı. bu dönemde dans müziği tüm popüler müzik türlerine hakim olmuş, klasik parçalar ve operetler bile popüler dans melodilerine dönüştürülmüştür. cotton club]] ve savoy ballroom gibi birçok eğlence mekânı her ırktan insanı kendine çekmiş ve dans tarzlarının gelişmesinde kilit rol oynamıştır. on yılın en popüler dansları foxtrot, vals ve amerikan tangosu idi. bununla birlikte, breakaway ve charleston gibi çeşitli eksantrik yenilik dansları da geliştirildi ve popüler hale geldi. sonunda lindy hop 1927'de baskın sosyal dans olarak çarliston'un yerini aldı.

dans çılgınlığının popüler müzik üzerinde büyük bir etkisi oldu; fokstrot, tango ve vals olarak adlandırılan birçok kayıt yapıldı ve nick lucas, adelaide hall ve paul whiteman gibi ünlü kayıt ve radyo sanatçılarının yetişmesine yol açtı.

moda açısından 1920'ler kadınlar için bol, dökümlü kıyafetlerin dönemiydi. elbiseler bütün gün, her gün giyilirdi ve düşük bel ya da kalçanın etrafında bir kuşak ya da kemerle birlikte düşük bir bele ve ayak bileğinden dize kadar herhangi bir yere sarkan bir eteğe sahipti. beyaz yakalı işlerde çalışan erkekler genellikle günlük kıyafet olarak iş takımları giyerlerdi. kısa saç stilleri ve modaya karşı daha özgür bir tutumla karakterize edilen flapper modası da bu on yıl boyunca kadınlar arasında popüler hale geldi.

sigmund freud tarafından geliştirilen bir çalışma ve tedavi alanı olan psikanaliz, beşeri bilimler ve sanat alanlarındaki avangart düşünce üzerinde önemli bir etkiye sahip olmuştur. freud'un bilinçdışı zihin ve bastırma kavramı, çocuksu cinselliğin rolü ve serbest çağrışım ve rüya analizinin yorumlayıcı yöntemleri gibi teori ve teknikleri bu alanda etkili olmuştur. psikanalizin gelişimindeki diğer önemli isimler arasında alfred adler, karen horney ve helene deutsch sayılabilir. özellikle adler, nevrotik bireylerin saldırganlık yoluyla aşırı telafi ettikleri fikrini vurgulamış ve fikirleri amerikan toplumunda bireysel uyum ve adaptasyona yapılan vurguda etkili olmuştur.

müttefiklerin i. dünya savaşı'ndaki zaferi, sadece müttefik ülkelerde değil, aynı zamanda almanya'da, doğu avrupa'nın yeni devletlerinde ve japonya'da da liberalizm'in zaferini işaret ediyor gibi duruyordu. almanya'nın tipik özelliği olan otoriter militarizm yenilmiş ve gözden düşmüştü. tarihçi martin blinkhorn, liberal temaların "kültürel çoğulculuk, dini ve etnik hoşgörü, ulusal kendi kaderini tayin hakkı, serbest piyasa ekonomisi, temsili ve sorumlu hükümet, serbest ticaret, sendikacılık ve uluslararası anlaşmazlıkların yeni bir organ olan milletler cemiyeti aracılığıyla barışçıl bir şekilde çözülmesi" açısından yükseldiğini savunuyordu. ancak, 1917 gibi erken bir tarihte, ortaya çıkmakta olan liberal düzene, rus devrimi'nden ilham alan yeni komünist hareket tarafından meydan okunuyordu. komünist isyanlar her yerde geri püskürtüldü, ancak rusya'da başarılı oldular.

weimar almanya kültürü 

weimar kültürü, 1918'den adolf hitler'in 1933'te iktidara gelişine kadar weimar cumhuriyeti döneminde almanya'da sanat ve bilimin gelişmesiydi.1920'lerin berlin'i weimar kültürünün en hareketli merkeziydi. almanya'nın bir parçası olmamasına rağmen, almanca konuşulan avusturya ve özellikle viyana, genellikle weimar kültürünün bir parçası olarak kabul edilir. bauhaus 1919'dan 1933'e kadar faaliyet gösteren, zanaat ve güzel sanatları birleştiren bir alman sanat okuluydu. sanat, zanaat ve teknolojiyi birleştirme hedefi, özellikle mimaride olmak üzere dünya çapında etkili oldu.

almanya ve özellikle berlin, birçok alandan entelektüeller, sanatçılar ve yenilikçiler için verimli bir zemindi. sosyal ortam kaotikti ve siyaset tutkuluydu. alman üniversite fakülteleri 1918'de yahudi akademisyenlere evrensel olarak açık hale geldi. üniversite fakültelerindeki önde gelen yahudi entelektüeller arasında fizikçi albert einstein; sosyologlar karl mannheim, erich fromm, theodor adorno, max horkheimer ve herbert marcuse; filozoflar ernst cassirer ve edmund husserl; seksolog magnus hirschfeld; siyaset teorisyenleri arthur rosenberg ve gustav meyer; ve diğerleri vardı. weimar cumhuriyeti döneminde dokuz alman vatandaşı nobel ödülüne layık görüldü; bunlardan beşi yahudi bilim adamıydı ve ikisi tıp alanındaydı.

ayrıca, genç almanların geleneksel iş rutinlerinden kurtulma arayışında olduğu bu dönemde spor ve insan vücudu önemli bir odak noktası haline geldi.

bir dönemin sonu

kara salı 

dow jones borsası endüstri endeksi haftalarca yukarı yönlü hareketini sürdürmüş ve artan spekülatif faaliyetlerle birleşince 1928'den 1929'a kadar süren boğa piyasasının sonsuza kadar süreceği yanılsamasına yol açmıştı. 29 ekim 1929'da, black tuesday olarak da bilinen, wall street'teki hisse senedi fiyatları çöktü. amerika birleşik devletleri'ndeki olaylar, 1930'lar boyunca dünya çapında milyonlarca insanı işsiz bırakan ve daha sonra büyük buhran olarak adlandırılan dünya çapındaki bunalım'a eklendi.

i̇çki yasağının kaldırılması 
birleşik devletler anayasası'nın on sekizinci değişikliği'ni yürürlükten kaldıran 21. değişiklik, 20 şubat 1933 tarihinde önerildi. alkolü yasallaştırma tercihi eyaletlere bırakıldı ve birçok eyalet bu fırsatı hızla değerlendirerek alkole izin verdi. yasak, 5 aralık 1933 tarihinde değişikliğin onaylanmasıyla resmen sona erdi. on sekizinci değişiklik, alkol satışının yasaklanmasının yoksulluğu ve diğer toplumsal sorunları iyileştireceğini savunan temperance hareketinin onlarca yıllık çabalarının bir ürünüydü.

ayrıca bakınız 

 1920-1921 buhranı
 savaşlar arası dönem, dünya çapında

kaynakça 

ekonomik mucizeler
1920'lerde ekonomi
kükreyen yirmiler
webarşiv şablonu wayback bağlantıları