Çin ekonomik reformu

çin ekonomik reformu (, harfi harfine "reform ve açılma"), çin'de deng şiaoping önderliğiyle çin komünist partisindeki reformist kesimlerin aralık 1978'de başlattığı ve "çin değerleri ile sosyalizm" olarak anılan ekonomik reform programına ilişkindir.

19. yüzyıl öncesinde çin dünyanın en büyük ve en gelişmiş ekonomilerinden birine sahipti. 18. yüzyılda adam smith, çin'in uzun zamandan beri dünyanın en zengin, yani en bereketli, en çalışkan, en müreffeh ve en şehirleşmiş ülkelerinden biri olduğunu ileri sürdü. ekonomik büyüme 16. yüzyıldan itibaren durmaya başladı ve 1930'larda kısa süreli bir toparlamanın dışında 19. yüzyılda ve 20. yüzyılın büyük bir kısmında mutlak anlamda geriledi.

pazar ilkelerini getiren ekonomik reformlar 1978'de başlamış ve iki aşamada gerçekleşmiştir. i̇lk aşama kapsamında 1970'lerin sonlarında ve 1980'lerin başında tarım dekollektifleştirildi, ülke yabancı yatırıma açıldı ve girişimcilerin işletmeye başlamasına izin verildi. bununla birlikte, çoğu sanayi hâlâ devlet mülkiyetinde kaldı. 1980'lerin sonlarında ve 1990'larda reformun ikinci aşaması, bankacılık ve petrol gibi sektörlerde devlet tekelleri kalmış olmasına rağmen, devlete ait sanayinin özelleştirilmesi ve kontrat yapması ve fiyat kontrollerinin, korumacı politikaların ve düzenlemelerin kaldırılmasını içeriyordu. özel sektör, 2005 yılına kadar çin'de gayri safi yurt içi hasılanın yüzde 70'ini oluşturan olağanüstü bir büyüme kaydetti. 1978'den 2013'e kadar benzeri görülmemiş bir büyüme gerçekleşti; ekonomi yılda% 9.5 arttı. muhafazakâr hu-vın yönetimi, bazı reformları geri çevirerek 2005 sonrasında ekonomiyi daha fazla denetledi ve kontrol etti.

çin'deki ekonomik politikaların başarısı ve bunları uygulama şekilleri çin toplumunda muazzam değişikliklerle sonuçlanmıştır. büyük ölçekli hükûmet planlama programlarının piyasa özellikleriyle birleştirilmesi yoksulluğu asgariye indirirken, gelirler ve gelir eşitsizlikleri arttı ve yeni solun öncülük ettiği tepkilere yol açtı. akademik çevrelerde çin'deki "çift yönlü" ekonominin başarısının nedeni tartışılmakta ve hem doğu bloku ile rusya'da sosyalizmi reform etme çabalarıyla hem de diğer gelişmekte olan ülke ekonomilerinin büyümesiyle karşılaştırılmıştır.

reformların seyri

reformların başlangıcı 
eylül 1976'da mao zedong öldü ve ekim ayında hua guofeng, ye jianying ve wang dongxing ile birlikte dörtlü çete'yi tutuklayarak kültür devrimi'ne son verdi. hua'nın kültür devrimi dönemi ekonomi politikalarından kopuşu, deng şiaoping'in 1975 reform ajandasıyla tutarlıydı. hua, ulusal ekonomik kalkınmayı en yüksek öncelikli sorun yaptı ve "üretici güçlerin özgürleşmesi"nin sağlanması gereğini vurguladı. "sovyet tarzı büyük sanayileşmeyi kapitalist dünyaya açılmayla birleştirdi". onun liderliğinde çin, ilk özel ekonomik bölgesini açtı ve doğrudan yabancı yatırımı çekmek için büyük çabalar başlattı.

"boluan fanzheng" döneminde, özellikle deng ve reformcu müttefiklerinin aralık 1978'de hua guofeng'in yerine en önemli lider olarak deng ile iktidara gelmesinden sonra, ekonomik reformlar ciddi şekilde başladı. deng iktidara geldiğinde, seçkinler arasında ekonomik reformlar için yaygın bir destek vardı. de facto (fiili) lider olarak deng'in politikaları, parti muhafazakarlarının muhalefetiyle karşılaştı ancak ülkenin zenginliğini artırmada son derece başarılı oldu.

1979–1984

1979'da deng şiaoping, "dört modernizasyon" hedefini vurguladı ve ayrıca "xiaokang" veya "orta derecede müreffeh toplum" fikrini önerdi. lee kuan yew'in singapur'da ekonomik başarı yaratmada başarıları, çin'deki komünist liderlik üzerinde derin bir etkisi vardı. çin'deki liderler özellikle deng xiaoping döneminde, onun ekonomik büyüme, girişimcilik ve muhalefeti ince bir şekilde bastırma politikalarını taklit etmek için büyük çaba sarf ettiler. yıllar içinde, 22.000'den fazla çinli yetkili, yöntemleri incelemek üzere singapur'a gönderildi.

deng'in ilk reformları, çin komünist partisi tarafından uzun süredir yanlış yönetilen bir sektör olan tarımda başladı. 1970'lerin sonlarında, gıda kaynakları ve üretim o kadar yetersiz hale geldi ki, hükümet yetkilileri çin'in büyük i̇leri atılım sırasında on milyonlarca insanı öldüren kıtlıklar olan "1959 felaketini" tekrarlamak üzere olduğu konusunda uyarıda bulunuyordu. deng, tarımı kollektiflikten uzaklaştırarak ve halk komünlerinin topraklarını özel parsellere bölen hanehalkı sorumluluk sistemini vurgulayarak yanıt verdi. yeni politikaya göre köylüler, mahsullerinin sözleşmeli bir kısmını hükümete sattıkları sürece toprakları üzerinde resmi kontrol uygulayabiliyorlardı. bu hareket, 1975 ile 1985 yılları arasında tarımsal üretimi yüzde 25 artırarak, ekonominin diğer bölümlerinin özelleştirilmesi için bir emsal oluşturdu. deng'in teşvik ettiği reformların aşağıdan yukarıya yaklaşımı, sovyetler birliği'ndeki perestroyka'nın yukarıdan aşağıya yaklaşımının aksine, çin'in ekonomik geçişinin başarısına katkıda bulunan önemli bir faktör olarak görülür.

verimliliği artırmak için kentsel sanayide de reformlar uygulandı. (devlete ait işletme reformu 1979) devlete ait sanayilerin plan kotasının üzerindeki herhangi bir üretimi satmasına izin verilen ve malların hem plan hem de piyasa fiyatlarından satılarak vatandaşların maocu dönemin kıtlıklardan kaçınmasına olanak tanıyan ikili bir fiyat sistemi getirildi. ayrıca 1980'lerde endüstriyel sorumluluk sisteminin benimsenmesi, bireylerin veya grupların işletmeyi sözleşme ile yönetmesine izin vererek devlete ait işletmelerin gelişimini daha da teşvik eder. komünistlerin iktidara gelmesinden bu yana ilk kez özel işletmelerin faaliyet göstermesine izin verildi ve yavaş yavaş endüstriyel üretimin daha büyük bir yüzdesini oluşturmaya başladılar. fiyat esnekliği de artırılarak hizmet sektörü genişletildi.

aynı zamanda aralık 1978'de deng, çin'de iş kurmak isteyen yabancı işletmelere kapı açmak için açık kapı politikası adlı yeni bir politikayı ilan etti. kuomintang döneminden bu yana ilk kez ülke yabancı yatırıma açıldı. deng, yabancı yatırım için, ekonomik büyümeyi engelleyen bürokratik düzenlemelerden ve müdahalelerden nispeten bağımsız olan, shenzhen, zhuhai ve xiamen dahil olmak üzere bir dizi özel ekonomik bölge yarattı. bu bölgeler, ulusal ekonomi için büyümenin motorları haline geldi. 31 ocak 1979'da shenzhen'in shekou sanayi bölgesi kuruldu ve çin'de "açılan" ilk deneysel alan oldu.

temmuz 1979'da çin, çin ve yabancı yatırımın kullanıldığı ortak girişim yasasını kabul etti. bu yasa, amerika birleşik devletleri gibi gelişmiş ülkelerden yabancı teknoloji ve sermayenin çekilmesine ve emilmesine yardımcı olmada etkili oldu, çin'in bu tür ülkelere ihracatını kolaylaştırdı ve böylece çin'in müteakip hızlı ekonomik büyümesine katkıda bulundu.[

yuan geng'in önderliğinde, "shekou modeli" yavaş yavaş oluşturuldu ve ünlü sloganı vakit nakittir, verimlilik hayattır ve daha sonra çin'in diğer bölgelerine geniş çapta yayıldı. ocak 1984'te deng şiaoping, shenzhen ve zhuhai'ye ilk teftiş gezisini yaptı ve "shenzhen hızını" ve özel ekonomi bölgelerinin başarısını övdü.

deng şiaoping'in yanı sıra reformların gerçekleştirilmesine yardımcı olan önemli üst düzey reformcular arasında o zamanki çkp genel sekreteri hu yaobang ve ardından çin başbakanı zhao ziyang yer alır. deng'in reformlarını destekleyen diğer liderler arasında xi zhongxun (şi cinping'in babası), wan li, hu qili ve diğerleri yer alır. diğer bir etkili lider chen yun idi ve bazıları tarafından reformlar konusunda daha muhafazakar bir ideolojiye sahip olan deng'den sonra çin'deki en güçlü ikinci kişi olarak görülüyordu. deng şiaoping, modern çin'in ekonomik reformlarının mimarı olarak kabul edilse de chen, planlama ve inşasının ayrıntılarına daha doğrudan dahil oldu ve deng'in birçok reformuna karşı çıkan güce liderlik etti. i̇ki taraf, chen 1995'te ölene kadar reformların genel yönü konusunda mücadele etti. chen'in fikirlerinin önemli bir özelliği, genel bir plan kapsamında kaynakları tahsis etmek için piyasayı kullanmaktı. 1980'lerin başındaki bazı reformlar, aslında, chen'in 1950'lerin ortalarında ana hatlarını çizdiği bir programın uygulanmasıydı. chen buna "kuş kafesi ekonomisi (鸟笼经济/鳥籠經濟)" adını verdi. chen'e göre, "kafes plandır ve büyük ya da küçük olabilir. ancak kuş [ekonomi] kafes içinde istediği gibi uçmakta özgürdür." chen ve li xiannian dahil olmak üzere diğer bazı muhafazakar liderler, deng'in savunduğu önde gelen özel ekonomik bölge olan shenzhen'i hiç ziyaret etmediler.

1984–1993

bu dönemde deng şiaoping'in politikaları ilk reformların ötesinde devam etti. özel işletmeler üzerindeki kontroller ve devlet müdahalesi, özellikle 1985'te fiyat kontrollerinin gevşetildiği ve hanehalkı sorumluluk sisteminin kurulduğu tarım-gıda sektöründe azalmaya devam etti. bunların yanında artık devlet işletmelerinin sürdürülemez hale gelen küçük ölçekli özelleştirmeleri vardı. kayda değer bir gelişme, devlet kontrolünün ademi merkezileştirilmesiydi ve yerel eyalet liderlerini ekonomik büyümeyi artırmanın ve devlet sektörünü özelleştirmenin yollarını denemeye bıraktı. kasaba ve köy işletmeleri, nominal olarak yerel yönetimlere ait olan ancak fiilen özel şirketler, devlet sektörü pahasına pazar payı kazanmaya başladı. çin'deki ilk anonim ticari banka olan yuan geng'in yardımıyla china merchants bank ve çin'deki ilk anonim sigorta şirketi ping an insurance, shekou'da kuruldu. 

mayıs 1984'te çin'de şanghay, guangzhou ve tientsin dahil on dört kıyı kenti "açık kıyı kentleri (沿海开放城市)" olarak adlandırıldı.

bu dönemdeki önemli bir ekonomik tartışma, fiyat liberalizasyonu yaklaşımı ve çin'in şok terapisi ile uyumlu bir yaklaşım mı - ani fiyat liberalizasyonu - yoksa daha kademeli bir yaklaşım mı benimsemesi gerektiği ile ilgiliydi. ancak 1986'da ikinci yaklaşım galip geldi. "fiyat reformu şokunu uygulamanın öngörülemeyen riskleri ve faydaları hakkındaki belirsizliği hakkında çeşitli, otoriter uyarılarla karşı karşıya kalınca," başbakan zhao ziyang ve liderler nihayetinde şok fiyat reformunu reddettiler. zhao, ekonomik reformdaki temel kaygının işletmelere enerji vermek olduğu iddiasını kabul etmişti. yazın sonlarına gelindiğinde, "eşgüdümlü kapsamlı reform paketi" başlığı altında başlayan şey, kısmi vergi ve mali reformun yanı sıra çelik fiyatında bir ayarlamaya (fiyatın her ikisi de önemli olmasına ve sembolik ağırlık taşımasına rağmen) kadar hafifletildi. radikal fiyat reformu 1988'de yeniden odak noktası haline geldi ve bu sefer enflasyon sarmalına yol açtı (1940'lardan beri ilk kez böyle olmuştu) ve ayrıca yerel protestoları, banka tasfiyelerini ve panik satın almayı içeren bir tepki yarattı. çin liderliği 1988 sonbaharında bu fiyat serbestleştirme planlarını durdurdu ve bunların yerine kemer sıkmaya, fiyat reformuna ve tasarrufa odaklandı.

yolsuzluk ve artan enflasyon hoşnutsuzluğu artırdı ve 1989 tiananmen meydanı protestolarına ve katliamına neden oldu. bu olaydan sonra birkaç önemli reformcuyu deviren ve deng'in birçok reformunu tersine çevirmekle tehdit eden muhafazakar bir tepki oluştu. 1988 ve 1989 olayları, birçok reformist yetkilinin hapse atılmasına veya sürgüne gönderilmesine yol açtı. ancak deng reformlarının arkasında durdu ve 1992'de güney turunda reformlara devam edilmesi gerektiğini teyit etti. onun teşvikiyle, 40 yıl önce mao tarafından kapatılan şanghay menkul kıymetler borsası kasım 1990'da yeniden açıldı ve aralık 1990'da shenzhen menkul kıymetler borsası da kuruldu.

deng'in yaklaşımının aksine, chen yun liderliğindeki muhafazakar yaşlılar, çok fazla bırakınız yapsınlar piyasa ekonomisi ile ekonominin kilit alanları üzerinde devlet kontrolünü sürdürme arasında bir denge kurmaya çağırdı. chen yun, hükümet bürokrasisindeki özel çıkar gruplarının çıkarlarına zarar verecek politikaları önleyerek ekonominin korunmasına yardımcı oldu.

bu dönemde ekonomi hızla büyümesine rağmen verimsiz devlet sektöründe ekonomik sıkıntılar arttı. ağır kayıplar devlet gelirleriyle telafi edilmek zorundaydı ve ekonomi üzerinde yük oluşturuyordu. 

enflasyon 1985, 1988 ve 1992'de sorunlu hale geldi. 

özelleştirmeler 1992'den sonra hızlanmaya başladı ve özel sektör gsyi̇h'nın yüzdesi olarak büyüdü. çin hükümeti, önce devlet sektörünün bir "tamamlayıcısı" (1988) ve ardından sosyalist piyasa ekonomisinin "önemli bir bileşeni" (1999) olarak özel ekonominin tanınmasını yavaş yavaş büyüttü.

1993–2005 
 
1990'larda deng, birçok radikal reformun gerçekleştirilmesine izin verdi. 1993'te ulusal halk kongresi dönüm noktası niteliğindeki şirketler yasasını kabul etti. kamu iktisadi teşekküllerinde devletin sadece bir yatırımcı ve hisse senedi ve varlık denetleyicisi olduğunu belirtir. şirketler kanunu uyarınca, bu tür işletmelerdeki özel ve yabancı yatırım oranı %49'un altında olmalıdır. kanun, devlet şirketlerinin iflas durumunda iflas ilan etmesine de izin verdi.

başlangıçta chen, deng'i destekledi, bir çinli nesli daha zengin yapan etkili reformların çoğunu gerçekleştirdi ve uyguladı. ancak daha sonra chen, özel sektörün evcilleştirilemez hale gelmesini önlemek için devletin hala piyasada aktif bir demir el müdahalesine ihtiyacı olduğunu fark etti. chen'in deng'in sonraki ekonomik reformlarına yönelik eleştirisi, komünist parti içinde geniş ölçüde etkili oldu ve deng'den sonra çin liderlerinin politikalarına yansıdı. chen'in teorileri jiang zemin ve hu cintao'nun piyasanın işleyişine sınırlar koymak için devlet gücünü kullanma ve kapitalizmin serbest piyasadan faydalanmada zorlananlara verebileceği zarara aracılık etme çabalarını destekledi. chen'in çkp'yi bir "iktidar partisi" olarak anlaması, jiang zemin'in üç temsil'inde partinin rolünün yeniden tanımlanmasının merkezinde yer alıyordu. 2005 yılında, chen'in yüzüncü doğum yıldönümü münasebetiyle, parti basını birkaç hafta boyunca chen'in çkp tarihine, teorisine ve pratiğine katkılarının tartışıldığı bir sempozyumun tutanaklarını yayınladı.

deng 1997'de ölmesine rağmen reformlar, chen yun'un reformları sabit tutma ve devleti hala kilit alanlarda görevde tutma tavsiyesine uyan ateşli reformcular olan kendi seçtiği halefleri jiang zemin ve ju rongci yönetiminde  devam etti. 

1997 ve 1998'de, birkaç büyük tekel dışında tüm devlet teşebbüslerinin tasfiye edildiği ve varlıklarının özel yatırımcılara satıldığı büyük ölçekli özelleştirme yapıldı. 

2001 ve 2004 yılları arasında devlete ait işletmelerin oranı yüzde 48 azaldı. aynı dönemde jiang ve zhu gümrük vergisini, ticaret engellerini ve düzenlemeleri de azalttı; bankacılık sisteminde reform yaptı; mao dönemi sosyal refah sisteminin çoğunu ortadan kaldırdı; çin ordusunu (pla) askeri işletmelerden tasfiye etmeye zorladı; enflasyonu düşürdü; ve dünya ticaret örgütü'ne katıldı. bu hamleler bazı gruplarda, özellikle de özelleştirilen devlet işletmelerinin işten çıkarılan işçilerinde hoşnutsuzluğa yol açtı.

yerli özel sektör ilk olarak 2005 yılında gsyi̇h'nın %50'sini aştı ve o zamandan beri daha da genişledi. yine 2005'te çin asya'nın en büyük ekonomisi olarak japonya'yı geçmeyi başardı. ancak petrol ve bankacılık gibi bazı devlet tekelleri hâlâ varlığını sürdürüyordu.

2005–2012
hu cintao ve muhafazakar hu-wen yönetimi, 2005 yılında deng şiaoping'in bazı reformlarını tersine çevirmeye başladı. gözlemciler, hükümetin daha eşitlikçi ve popülist politikalar benimsediğine dikkat çeker. sağlık sektörü üzerindeki sübvansiyonları ve kontrolü artırdı, özelleştirmeyi durdurdu, ve emlak fiyatlarının üç katına çıktığı abd tarzı bir emlak balonunun oluşmasına yol açan gevşek para politikası benimsedi. ayrıcalıklı devlet sektörü yeni yönetimle büyük yabancı şirketlerle rekabet edebilecek büyük "milli şampiyonların" yükselişini destekleyen hükümet yatırımının birincil müşterisiydi. çin nihayet 2010'da japonya'nın ekonomisini geride bıraktı.

2012–2020 
parti genel sekreteri şi cinping ve yönetimindeki çkp çok sayıda reform arayışındaydı. bunlardan bazıları devletin ve özel şirketlerin üzerindeki kontrolünü arttırdı. en az 288 firma komünist partinin kurumsal yönetimde daha fazla etkisi olmasına ve parti çizgisini yansıtmasına imkan vermek için kurumsal sözleşmelerini değiştirdi. bu eğilim aynı zamanda, geleneksel olarak parti bağlantılarını önemsizmiş gibi gösteren ancak "daha önce yalnızca grup düzeyinde var olan parti komitelerini resmi olarak kurmak için tüzükleri yeniden yazan" hong kong'da kayıtlı firmaları da içerir. diğer boyutlarda, ray dalio'ya göre, şi dönemine ekonomik açılım, daha çok pazar odaklı karar verme ve kötü yönetilen kamu iktisadi teşebbüslerine desteğin kesilmesi damgasını vurdu.

2020–günümüze

21 temmuz 2020'de çin komünist partisi genel sekreteri şi cinping, pekin'deki girişimci forumunda bir grup kamu ve özel sektör liderine bir konuşma yaptı. şi, "yurtiçi iç sirkülasyonun ana gövde olduğu ve yurtiçi ve uluslararası ikili sirkülasyonlar birbirini karşılıklı olarak desteklediği yeni bir gelişme modelini yavaş yavaş oluşturulması gerektiğinin" altını çizdi. 

o zamandan beri "iç sirkülasyon" çin'de sıcak bir kelime oldu. bazı çinliler "iç sirkülasyon" vurgusunun 1960'lardaki inzivaya çekilmeye ve çin ekonomik reformunun sona ermesine işaret ettiğinden endişelenmektedir.

eylül 2020'de çkp, bölgesel sanayi ve ticaret federasyonlarında (fic) daha fazla parti komitesi kurarak ve fic ile çkp arasında özel bir irtibat kurarak özel sektördeki birleşik cephe çalışmalarını güçlendireceğini duyurdu.

şi cinping döneminin çeşitli yüksek teknoloji sektörlerinde hakimiyetini artırmayı ve abd hakimiyetini yerinden etmeyi amaçlayan made in china 2025 ve china standards 2035 adlı iki kampanya doğrultusunda oldukça farklı ekonomik hedefleri vardı. bu, ticaret politikalarının daha saldırgan izlenmesinin yanı sıra, çin'in ticaret kurallarının yazılmasında daha aktif bir rol almaya doğru ilerlediğini gören bir bakış açısıyla uyumludur. 

şi cinping ve çin komünist partisi, "komünist partinin istenmeyen ekonomik ve sosyal unsurlar olarak gördüğü unsurlarla mücadele etmek" için birçok reform yaptı. reformlar arasında kripto para birimi madenciliği ve ticaretinin yasaklanması, kâr amacı güden eğitimin yasaklanması, ve halka arzların (ipo)  yasaklanması ve yeni yetme çinli milyarderlerin sahip olduğu büyük firmaların büyümesinin engellenmesi vardır.

reformların etkileri

ekonomik performans

otuz yıllık reformdan sonra çin ekonomisi dünyanın en büyük patlamalarından birini yaşadı. tarım ve hafif sanayi büyük ölçüde özelleştirilmişken, devlet bazı ağır sanayiler üzerindeki kontrolünü hâlâ elinde tutmaktadır. finans, telekomünikasyon, petrol ve ekonominin diğer önemli sektörlerinde devlet mülkiyetinin hakimiyetine rağmen, özel girişimciler daha önce kamu teşebbüsüne ayrılan sektörlere doğru artmaya devam etmektedir. fiyatlar da serbestleştirildi.

reformdan bu yana çin'in ekonomik büyümesi çok hızlı oldu ve doğu asya kaplan'larını geçti. deng şiaoping'in reformlarının başlangıcından bu yana çin'in gsyi̇h'sı on kat arttı. 
toplam faktör verimliliğindeki (tfv) artış en önemli faktördü ve 1957-1978 dönemindeki maocu politikaların zirvesi olan %13,2'lik düşüşle karşılaştırıldığında verimlilik gsyi̇h artışının %40,1'ini oluşturdu. 1978–2005 dönemi için, çin'in kişi başına gsyi̇h'sı abd'nin kişi başına gsyi̇h'sının %2,7'sinden %15,7'sine ve hindistan'ın kişi başına gsyi̇h'sının %53,7'sinden %188,5'ine yükseldi. kişi başına düşen gelir yılda %6,6 büyüdü. ortalama ücretler 1978 ile 2005 arasında altı kat artarken, mutlak yoksulluk nüfusun %41'inden 1978'den 2001'e %5'e düştü. bazı akademisyenler ekonominin büyük sektörlerinin hesaba katılmaması nedeniyle çin'in ekonomik büyümesinin olduğundan az gösterildiğine inanır.

dünya büyümesi üzerindeki etki
çin, dünya çapında ve bölgesel büyümede lokomotif olarak görülmektedir. çin'in talebindeki dalgalanmalar çin, japonya ve tayvan'ın hong kong özel i̇dari bölge(öi̇b)'lerindeki ihracat büyümesinin sırasıyla yüzde 50, yüzde 44 ve 66'sını oluşturur ve çin'in doğu asya'nın geri kalanıyla olan ticaret açığı, japonya ve güneydoğu asya ekonomilerinin canlanmasına yardımcı oldu. asyalı liderler, çin'in ekonomik büyümesini "tüm asya için bir büyüme motoru" olarak görmektedir.

eşitsizlik üzerindeki etki

ekonomik reformlar çin'de önemli ekonomik büyümeye neden olsa da eşitsizliğin artmasına neden oldu ve çinli yeni sol fraksiyonunun reformları, geri püskürtme girişimi ve tepkiyle sonuçlandı. çin'in kentsel kesimlerinde yoksulluğu fiilen ortadan kaldıran ve kırsal bölgelerde yoksulluğu büyük ölçüde azaltan hızlı ekonomik büyümeye ve çin'deki herkesin yaşam standartlarının reform öncesi döneme kıyasla büyük ölçüde artmış olmasına rağmen çin'in gini katsayısı, arjantin ve meksika gibi bazı latin amerika ülkelerinin yanı sıra amerika birleşik devletleri ile karşılaştırılabilir şekilde 0,45'in üzerinde olduğu tahmin edilmektedir.

artan eşitsizlik, çin'deki refah devleti sisteminin kademeli olarak geri çekilmesine ve kıyı bölgeleri ile iç kesimler arasındaki farklılıklara bağlanır, ikincisi daha büyük kamu sektörünce yüklenir. bazı batılı akademisyenler eşitsizliği gidermek için refah devletini canlandırmanın ve yeniden dağıtan bir gelir vergisi sistemi kurmanın gerekli olduğunu öne sürerken, bazı çinli iktisatçılar devlet tekellerini özelleştirmenin ve gelirleri nüfusa dağıtmanın eşitsizliği azaltabileceğini öne sürdüler.

belirli sektörlerdeki reformlar

tarım

reform öncesi dönemde, çin'in tarımsal performansı son derece zayıftı ve gıda kıtlığı vardı. deng şiaoping'in ev sorumluluk sistemini uygulamaya koymasının ardından kullanılan arazi alanındaki azalmaya rağmen tarımsal üretim, reform öncesi dönemdeki %2,7'ye kıyasla yılda %8,2 arttı. gıda fiyatları yaklaşık %50 düşerken tarımsal gelirler arttı.

zhao ziyang anılarında, ev sözleşme sistemini takip eden yıllarda, "serbest bırakılan enerji ... herkesin hayal edebileceğinin ötesinde büyülüydü. çözülemez olduğu düşünülen bir sorun, sadece bir anda kendi kendine çözüldü. birkaç yıl sonra ... 1984'e gelindiğinde, çiftçilerin aslında satabileceklerinden daha fazla tahılları vardı. eyalet tahıl ambarları, yıllık satın alma programından dolmuştu."

temel dönüşüm, ekonominin yalnızca pirinç ve tahıl yetiştirmek yerine nakit mahsulleri (pamuk gibi) giderek daha çok benimsemesiydi. sebze ve et üretimi o kadar arttı ki, çin'in tarımsal üretimi her iki yılda bir kaliforniya'nın sebze endüstrisinin eşdeğerini artırıyordu. sektördeki büyüme 1984'ten sonra yavaşladı, tarım gsyi̇h'nın %40'ından %16'sına düştü; ancak, tarımsal üretkenlikteki artışlar, işçilerin sanayi ve hizmetlerde çalışmak üzere serbest bırakılmasına izin verirken, aynı zamanda tarımsal üretimi de artırdı. tarımdaki ticaret de serbestleştirildi ve çin, önceki kıtlıklarının aksine, gıda ihracatçısı oldu.

sanayi
reform öncesi dönemde, sanayi büyük ölçüde durgundu ve sosyalist sistem kalite ve verimlilikte iyileştirmeler için çok az teşvik veriyordu. i̇kili fiyat sisteminin getirilmesi ve işletme yöneticileri için daha fazla özerkliğin getirilmesiyle, üretkenlik 1980'lerin başında büyük ölçüde arttı. yerel hükümete ve genellikle fiilen özel şirketlere ait olan yabancı işletmeler ve yeni kurulan kasaba ve köy i̇şletmeleri, devlete ait işletmelerle başarılı bir şekilde rekabet etti. 1990'lara gelindiğinde büyük ölçekli özelleştirmeler, hem kasaba ve köy i̇şletmeleri'nin hem de kamu iktisadi teşebbüslerinin pazar payını azaltırken, özel sektörün pazar payını artırdı. devlet sektörünün sanayi üretimindeki payı 1980'de %81'den 2005'te %15'e düştü. yabancı sermaye, çin sanayisinin çoğuna hükmeder ve önemli bir rol oynar.

1978'de neredeyse bir endüstriyel durgunluktan çin, artık dünyanın en büyük beton, çelik, gemi ve tekstil üreticisidir ve dünyanın en büyük otomobil pazarına sahiptir. çin'in çelik üretimi 1980 ile 2000 arasında dört katına çıktı ve 2000'den 2006'ya kadar 128,5 milyon tondan 418,8 milyon tona yükseldi, bu da küresel üretimin üçte biridir. bazı çinli çelik firmalarında işgücü verimliliği batılı firmaların verimliliğini aşmaktadır. 1975'ten 1992'ye kadar çin'in otomobil üretimi 139.800'den 1.1 milyona, 2008'de ise 9,35 milyona yükseldi. tekstil gibi hafif endüstriler, azalan hükümet müdahalesi nedeniyle daha da büyük bir artış gördü. çin tekstil ihracatı 1980'de dünya ihracatının %4,6'sından 2005'te %24,1'e yükseldi. tekstil üretimi aynı dönemde 18 kat arttı.

üretimdeki bu artış, büyük ölçüde giriş engellerinin kaldırılmasının ve artan rekabetin sonucudur; 1980'de 377.300 olan sanayi firmalarının sayısı 1990 ve 1996'da yaklaşık 8 milyona çıktı; yıllık satışları 5 milyon rmb'nin altında olan işletmeleri hariç tutan 2004 ekonomik sayımında 1,33 milyon imalat firması sayıldı ve jiangsu ve zhejiang, 1980 için ülke toplamından daha fazla firma bildirdi. diğer doğu asya endüstriyel büyüme ataklarıyla karşılaştırıldığında, çin'in endüstriyel performansı japonya'nınkini aştı ancak güney kore ve tayvan ekonomilerinin gerisinde kaldı.

ticaret ve yabancı yatırım

bazı akademisyenler, çin'in ekonominin hemen hemen her sektöründe yabancı mallardan kaynaklanan rekabetle, diğer büyük ve kalabalık uluslar arasında alışılmadık derecede yüksek bir açıklığı koruduğunu iddia etmektedir. yabancı yatırım, özellikle ağır sanayide kalite, bilgi ve standartların büyük ölçüde artmasına yardımcı oldu. çin'in deneyimi, küreselleşmenin yoksul ülkeler için refahı büyük ölçüde artırdığı iddiasını desteklemektedir. reform dönemi boyunca, hükümet gümrük vergilerini (tarifeleri) ve diğer ticaret engellerini indirdi ve genel tarife oranı %56'dan %15'e düştü. 2001 yılına gelindiğinde, ithalatın %40'ından azı tarifelere tabiydi ve ithalatın yalnızca yüzde 9'u lisans ve ithalat kotalarına tabiydi. reform başlangıç döneminde bile korumacı politikalar genellikle kaçakçılıkla atlatıldı. çin, dtö'ye katıldığında, diğer gelişmekte olan ülkelerden çok daha sert koşulları kabul etti. ticaret, aynı dönemde gsyi̇h'nın %10'unun altından gsyi̇h'nın %64'üne yükseldi. çin, en açık büyük ülke olarak kabul edilir; 2005 yılına kadar, çin'in sanayi ürünleri üzerindeki ortalama yasal gümrük vergiisi %8,9'du. bu ortalama arjantin için %30,9, brezilya için %27,0, hindistan için %32,4 ve endonezya için %36,9 idi.

çin'in ticaret fazlası abd'deki bazıları tarafından amerikan işlerini tehdit ediyor olarak görülmektedir. 2000'li yıllarda bush yönetimi, çin mallarının ithalatını sınırlamak için gümrük vergileri ve kotalar gibi korumacı politikalar izledi. bazı akademisyenler, çin'in artan ticaret fazlasının, yeni bir olay olmadığını, daha gelişmiş asya ülkelerindeki sanayilerin çin'e taşınmasının sonucu olduğunu iddia etmektedirler. çin'in, üreticilerin 2002'den beri ihracat için katma değer vergisi (kdv) ödemekten kaçınmasına ve para biriminin değerinin düşmesine izin veren ticaret politikası, aşırı gelişmiş bir ihracat sektörü ve genel olarak ekonominin bozulmasıyla sonuçlanarak gelecekteki büyümeyi engelleyebilecek bir sonuçtur.

deng'in yönetinde yükselişi üzerine yabancı yatırım da serbestleştirildi. 1980'lerin başında vergi ve düzenlemelerden muaf tutarak yabancı sermayeyi çekmek için özel ekonomik bölgeler (öeb'ler) kuruldu. bu deney başarılı oldu ve öeb'ler tüm çin kıyılarını kapsayacak şekilde genişletildi. 1989 öğrenci protestolarından sonra doğrudan yabancı yatırım kısa bir süreliğine düşmesine rağmen, 2004'te yeniden 160 milyar'a yükseldi.

hizmetler

1990'larda finans sektörü liberalleştirildi. çin dünya ticaret örgütü'ne (dtö) katıldıktan sonra, hizmet sektörü önemli ölçüde serbestleştirildi ve yabancı yatırıma izin verildi; perakende, toptan satış ve dağıtım üzerindeki kısıtlamalar sona erdi. bankacılık, finansal hizmetler, sigorta ve telekomünikasyon da yabancı yatırıma açıldı.

çin'in bankacılık sektörüne, büyük ölçüde verimsiz ve tekelci olan dört büyük devlet bankası hakimdir. çin'in en büyük bankası icbc, dünyanın en büyük bankasıdır. verimsiz devlet yönetimi nedeniyle finans sektörü, genel olarak ekonomi üzerinde bir engel olarak görülür. çoğunlukla yerel yönetimlere ve kar amacı gütmeyen kamu iktisadi teşebbüslerine siyasi amaçlarla, özellikle de işsizliği düşük tutma siyasi hedefiyle verilen takipteki krediler, mali sistem ve ekonomi üzerinde büyük bir yüktür ve 2000 yılına kadar gsyi̇h'nın %22'sini aşmış ve hükümetin bu bankaların yeniden sermayelendirilmesi nedeniyle 2006'da %6,3'e düşmüştür.

2006 yılında, toplam geri ödenmemiş kredilerin miktarının 160 milyar $ olduğu tahmin ediliyordu. gözlemciler, bu sorunu çözmek için bankacılık sisteminin özelleştirilmesini tavsiye etmektedir ki bu, dört banka borsada işlem gördüğünde kısmen gerçekleştirilen bir hareketti. çin'in mali piyasaları olan şanghay menkul kıymetler borsası ve shenzhen menkul kıymetler borsası gsyi̇h'nın yalnızca %11'ini oluşturduklarından sermaye artırmada nispeten etkisizdirler.

bankaların zayıflığı nedeniyle firmalar sermayelerinin çoğunu 1980'ler ve 1990'larda geliştirilen, büyük ölçüde yeraltı işletmeleri ve özel bankalardan oluşan, kayıt dışı, standart dışı bir finans sektörü aracılığıyla toplar. i̇ç finansman başarılı firmaların faaliyetlerini finanse etmek için kullandıkları en önemli yöntemdir.

1980'lere gelindiğinde, deng tarafından teşvik edilen modernizasyon hedeflerine ulaşmada reklamcılığın rolüne büyük önem verildi. eski maoist eşitlikçilik ideallerine hâlâ sözde bağlılık gösteriliyordu ancak bu tüketiciliğin artmasını engellemedi.

kamu maliyesi
reform öncesi dönemde hükümet, tıpkı sovyetler birliği gibi, devlete ait işletmelerinin kârlarıyla finanse ediliyordu. kamu sektörünün önemi ve kârlılığı düştükçe hükümet gelirleri, özellikle pekin'deki merkezi hükümetin gelirleri önemli ölçüde düştü ve hükümet, karışık bir envanter vergileri sistemine bel bağladı. hükümet gelirleri, gsyi̇h'nın %35'inden gsyi̇h'nın %11'ine düştü, devlete ait işletmelerden elde edilen gelir hariç, merkezi hükümetin bütçesi gsyi̇h'nın sadece %3'üydü. vergi sistemi 1994 yılında, envanter vergilerinin tüm imalat, onarım ve montaj faaliyetlerinde %17'lik tek bir kdv ve 11 üründe özel tüketim vergisi olarak birleştirildiğinde kdv, devlet gelirlerinin yarısını oluşturan ana gelir kaynağı olmasıyla yeniden düzenlendi. 1994 reformu, merkezi hükümetin gelir payını da artırarak gsyi̇h'nın %9'una çıkardı.

ayrıca bakınız 
 çin ekonomisi
 deng şiaoping teorisi

literatür

kaynakça 

çin ekonomisi
çin'in ekonomi tarihi
i̇nkılaplar
ekonomik mucizeler