Kabil'in Düşüşü (2021)

kabil'in düşüşü, afganistan'ın başkenti kabil'in 15 ağustos 2021 tarihinde taliban güçleri tarafından ele geçirilmesidir. mayıs 2021'de afgan hükûmetine karşı başlatılan askeri saldırının sonucudur. şehrin ele geçirilmesinin ardından saatler sonra afganistan cumhurbaşkanı eşref gani ülkeden kaçtı. abd birliklerinin ülkeden çekilmesinin ardından afganistan'ın vilayet başkentlerinin çoğu, 29 şubat 2020'den itibaren art arda düştü.

abd istihbarat değerlendirmelerine göre, güvenlik durumunun hızla kötüleşmesine rağmen, kabil'in amerikan kuvvetlerinin afganistan'dan çekilmesini takiben aylar veya haftalar içinde düşeceği temmuz ayı sonlarında tahmin ediliyordu.

taliban heyeti ile afgan yetkililer arasında müzakereler sürüyor. taliban tarafından barışçıl bir iktidar geçişi talep edildi ve hükûmet buna uymaya hazır olduğunu açıkladı. afganistan hükûmeti, iktidarın geçici hükûmet olarak devredilmesini tercih ederken, taliban iktidarı doğrudan üstlenmeyi istiyor. bazı nato güçleri, ülkelerinin vatandaşlarının ve ülkeden kaçmak isteyen afganların tahliyesi için güvenliği sağlıyor.

14 ağustos ve 31 ağustos 2021 tarihleri ​​arasında (abd ordusu afganistan'dan çekilmesini tamamlayınca), abd ve koalisyon ortakları, kabil'deki hamid karzai uluslararası havalimanı'ndan hava yoluyla 123.000'den fazla insanı afganistan'dan tahliye etti; abd ordusu ve onun nato ortakları, havaalanı ve hava sahasının güvenliğini sağladı. tahliye edilenler arasında yabancı diplomatik personel ve askeri personel, yabancı siviller, afgan müttefikleri ve gazeteciler ve insan hakları aktivistleri gibi savunmasız afganlar da vardı. hava ikmali, abd askeri tarihindeki en büyük savaş dışı tahliye göreviydi ve abd askeri personeli, 18 günlük görev boyunca 79.000 sivili havalimanından geçirip afganistan'ın dışına çıkardı. tahliye edilenler arasında yaklaşık 6.000 amerikalı vardı.

abd'nin çekilmesinin ardından, yaklaşık bin abd vatandaşı ve abd veya diğer vizelere sahip afganlar, taliban tarafından mahsur kaldı. i̇ki hafta sonra, dışişleri bakanı antony blinken "birkaç bin" abd vatandaşı ve yüz abd vatandaşı olduğunu söyledi.

i̇şgal sonrası

16 ağustos'ta, iş yerlerinin kapatıldığı ve afgan ulusal ordusu güvenlik kontrol noktalarının insansız olduğu, havaalanına gidenler hariç, şehrin sokaklarının çoğu terk edilmişti. ancak taliban savaşçıları, kabil'in önemli yerlerinde bayraklarını ve silahlarını teşhir ederken ve selfie çekerken görüntülendiler. taliban askerlerinin de kapı kapı dolaşıp afgan hükûmet çalışanlarını ve insan hakları aktivistlerini aradıkları görüldü. düşüşten sonraki günlerde bazı sakinler, taliban'ın kadınların erkek bir vasi olmadan evlerinden çıkma yasağını yeniden getirdiğini ve şehirde kadınlar tarafından işletilen birçok işletmenin kapatıldığını bildirdi. yerel televizyon istasyonları yabancı yayınları ve eğlence yayınlarını sansürlemeye başlarken, devlete ait yayıncılar taliban açıklamaları ve i̇slami vaazlar dışında neredeyse tüm yayınları durdurdu. taliban ayrıca kadın gazetecileri görevlerinden almaya başladı.

17 ağustos'ta taliban, kabil'de ilk resmi basın toplantısını gerçekleştirdi ve sözcü zabihullah mücahid, taliban'ın "öngörülen istişarelerden sonra abd dahil uluslararası toplumu afganistan'da kimsenin zarar görmeyeceğini temin etmek istediklerini" söyleyerek, "çok yakında tamamlanacak, güçlü bir i̇slami ve kapsayıcı hükûmetin oluşumuna tanık olacağız" dedi. 21 ağustos'ta, taliban'ın kurucu ortağı ve siyasi lideri abdul ghani baradar, taliban'ın ülkenin nasıl yönetileceği konusunda iç müzakerelere başlamasıyla on yıldan fazla bir süredir ilk kez kabil'e geldi.

18 ağustos akşamı birleşik arap emirlikleri dışişleri ve uluslararası i̇şbirliği bakanlığı, gani'yi insani gerekçelerle bae'ye kabul ettiğini duyurdu. 19 ağustos'ta ghani, kaçarken yanında büyük miktarda para taşıdığı ve afganistan'a geri dönmek için pazarlık yaptığı yönündeki haberleri yalanlayan bir video yayınladı.
diğer hükûmet yetkilileri, askeri veya taliban karşıtı yetkililer de hindistan, pakistan, tacikistan ve özbekistan'a kaçtılar.

düşüşü takip eden günlerde, amerikan devlet kurumları, taliban rejiminin bu web sitelerini sivilleri misilleme amacıyla tespit etmek ve hedef almak için kullanabileceği korkusuyla, web sitelerinden afgan sivilleri içeren kamuya açık makaleleri ve görüntüleri silmeye başladı. amerikan hükûmeti ayrıca, taliban'ın fonlara erişimini engellemek için merkez afgan bankası da afganistan bankası'na ait 9,5 milyar dolar değerindeki varlıkları donduracağını duyurdu. uluslararası para fonu ayrıca, taliban'ın özel çekme haklarına erişimini engelleyeceğini açıkladı.

western union ve moneygram da afganistan'daki mali hizmetlerini askıya aldı.

facebook ve youtube dahil olmak üzere birçok sosyal medya şirketi, platformlarından taliban içeriğini yasaklamaya devam edeceklerini duyurdu. facebook ayrıca, taliban'ın bilgilerini not etmesini önlemek için afganların hesaplarını kilitlemelerine izin veren bir özelliği devreye soktu. taliban bu tür yasakları kınadı ve bunun onların ifade özgürlüğünü ihlal ettiğini savundu. düşüşten sonraki günlerde, grubu yasaklamayan birkaç sosyal medya şirketinden biri olan twitter'da taliban yanlısı yeni hesapların oluşturulmasında bir artış olduğu bildirildi.

mülteciler

birkaç yorumcu, kabil ve i̇slam cumhuriyeti'nin düşüşünden sonra taliban'dan kaçan mültecilerde bir artış beklediklerini ve birkaç batılı hükûmet ise, düşüşü takip eden günlerde bir dizi mülteciyi kabul etme planlarını açıkladı. kabil'in ele geçirilmesinden sonra, abd için çalışan 300.000'den fazla afgan sivil, taliban'ın misilleme riskiyle karşı karşıya kaldı.

bazı ülkeler, büyükelçilik muhafızları olarak çalışan afganlara, bu muhafızların çoğu teknik olarak müteahhit olarak istihdam edildiğinden sığınma vermeyi reddetti. 19 ağustos'ta, birleşik krallık, kabil büyükelçiliği'nin 125 muhafızına telefonla, abd büyükelçiliğinde tahliye edilen muhafızların aksine, gardaworld adlı bir müteahhit tarafından istihdam edildikleri için artık işleri olmadığı ve birleşik krallık koruması için uygun olmadıkları söylendi. finlandiya dışişleri bakanı pekka haavisto, finlandiya büyükelçiliği korumalarının "alt taşeronların taşeronları" olduğunu ve tahliye listelerine alınamayacaklarını belirtti. avustralya hükûmeti başlangıçta aynı şeyi büyükelçilik muhafızları için açıklamıştı, ancak bir gün sonra geri adım attı ve onlara vize verdi.

kaynakça

taliban tarafından düzenlenen saldırılar
2021'de çatışmalar
2020'lerde darbeler ve darbe teşebbüsleri