Nuride Ateşi Gadirova

nuride ateşi gadirova azeri yazar, çevirmen, tarihçi ve arkeologdur.

yaşamı 
22  ağustos 1965 tarihinde, azerbaycan’ın oğuz i̇lçesine bağlı haçmaz köyünde doğdu. 1995 yılından beri almanya’nın başkenti berlin kentinde yaşamaktadır.6 diploma sahibi, 20 kitap yazarı, 7 yabancı dil, 300-den fazla uluslararası bilimsel, kültürel makallerin yazarıdır.

fikrî ve edebî kişiliği 
nuride ateşi,  9 yaşında şiir yazmaya başlamış,  ilk şiiri 1993 yılında  “edebiyat” gazetesinde yayınlanmıştır . günümüz azerbaycan şiirine getirdi kadın duyarlığı, dünyaya ve çevresine eleştirel bakış belli çevrelerce hazmedilmediği için  10 yıl şiirlerinin yayınlanmasına sovyetler birliği dönemi azerbaycan’ında izin verilmemiştir. şaire kendisi için “ateşi” mahlasını seçmiş, bundan sonraki şiirlerini bu mahlas altında yazmak zorunda kalmıştır. azerbaycan’ın tanınmış bestecisi faik süceddinov, nuride ateşi’nin şiirlerindeki sözlere besteler yapmıştır. yine azerbaycan’ın   ünlü ses sanatçılarından i̇lhame guliyeva,  şairenin  “neylersen” adlı şiirinden bestelenen   şarkıyı  seslendirmiş ve bu  azerbaycan ezgisi, azerbaycan’da, türkiye’de ve i̇ran’da çok beğeni toplayarak  dillerde  dolaşmıştır . şairenin şiirlerinden   birçok bestecinin bestelediği yüze yakın azerbaycan  şarkıları üretilmiş, bu şarkılar azerbaycan’ın en popüler sanatçılarından brillant dadaşova, semed semedov,  almas elesgerova,  zöhre abudullayeva,  zaur rzayev ve daha birçok  sanatçı tarafından  seslendirilmiştir .

1982-1984 yılları arasında  bakü medeni maarif teknikomu’nu (bakı humanitar kollec) üstün not diploması ile bitirmiş, 1984-1989 yılları arasında ise  e. hüseyinzade adına azerbaycan devlet-medeniyet ve i̇ncesenet üniversitesi’nin  “medeniyyetşinaslık” fakültesinde öğrenim görmüştür. şaire bundan başka  1995 yılına kadar da  bakü´deki  azerbaycan devlet güzel sanatlar müzesi’ nde çalışmıştır .

1995 yılında  almanya’nın başkenti berlin kentin´e taşınan nuride ateşi, kendisini bir sanatçı gibi, özellikle de şiir dünyasının bir şairesi olarak geliştirmeyi başardı . alman şiirine, kafkas coğrafyasının sıcaklığını, doğu edebiyatının klasik gizemini ve arı -duru özgün görüşlerini getirdi . nuride ateşi sanatçılık kimliği ve etkinliklerinin yanında, moderatör olarak da birçok televizyon ve radyoda kültür -sanat programları yaparak kitlelere iletti. 1996 ve 1997 yıllarında, berlin td-1 alman -türk televizyonunda, "berlin 'den asya 'ya köprü" ve "sevgi dünyası " adlı programları başlattı. aynı zamanda programların moderasyonluğu görevini de üstlendi. 1997 yılından 2005 yılına kadar, berlin hitit yayınevi 'nde çalıştı.

nuride  gadirova  ateşi, akademik  çalışmalarının  ve bilimsel  araştırmalarının  yanında, gazetecilik mesleğini  de yıllardır  sürdürmektedir. o aynı zamanda azerbaycan 'da yayınlanan birçok gazeteye (ayna/ zerkalo) de makaleler ve çeşitli konularda  yazılar yazmaktadır.

nuride ateşi’nin edebi yaratıcılığı, epik şiir,  çeviri ve toplumsal  alanları kapsamaktadır. o’nun şiirlerindeki sözlere, alman, türk ve azerbaycan bestecilerinin besteledikleri yüze yakın şarkı, birçok ülkede tanınmakta ve sevilerek dinlenmektedir . şiirleri, i̇ngilizceye, fransızcaya, farsçaya ve rusçaya  çevrilerek  bu ülkelerde çeşitle basın ve yayın organlarında yayınlanmıştır . şaire’nin etkinlikleri arasında çevirmenlik de vardır . 1996-2004 yılları arasında, berlin’in “hitit” yayınlarında  alman ve türk dillerinin  çevirmeni olarak çalışan nuride ateşi, alman şairlerinin şiirlerini de tercüme ederek, onları “orijinalden tercümeler” adlı kitabında toplamış,  azerbaycan şair ve yazarlarının  çeşitli eserlerini de almanca’ya çevirmiştir. 2003 yılında azerbaycan 'da yayınlanan "yaşanmamış kadınlık "adlı kitabı, edebiyat dünyasında olağanüstü yankı yarattı . 2008 yılında  alman şairi  jan veinard ile birlikte, “pervane ve şam: azerbaycan’ın  min i̇llik mehebbet poeziyası” adlı antolojisinde, azerbaycan’ın nizami, fizuli, nesimi, mehseti ve birçok klasik şairlerinin eserlerini almancaya çevirerek, almanya’nın ünlü  “mattes & setz”  yayın organında yayınlamıştır . “altın kalem” ödülünü de kazanan nuride  gadirova -ateşi,  ayrıca 20 kitabın da yazarıdır. şaire 2011 yılından  pen  (uluslararası yazarlar  merkezi) in de üyesi bulunmaktadır . şaire’nin şimdiye kadar  edebi ve kafkas tarihine, uygarlığına ve arkeolojisine ait  almanya ve azerbaycan’da (azerbaycan, türk, rus i̇ngiliz, ve alman dillerinde) 20 edebi  publisistik ve bilimsel kitabı, 300 den fazla makalesi, yayınlanmış, eserleri almanya’nın  dresden ve leipzig kentleriyle azerbaycan devlet arşivi, ahundov adına  devlet kütüphanesi’nde katalog haline getirilmiştir.

nuride gadirova ateşi aynı zamanda "kafkas amazonu" lakabı ile de tanınmaktadır .

bilimsel araştırmalar 
nuride gadirova-ateşi, 2003 yılında moskova medeniyet ve i̇ncesenet üniversitesi’nde, “almanya’nın toplumsal yapısında bedensel yönden hasta çocukların rehabilitasyonu konusunda pedagoji alanında doktorluğa adaylık eğitimini tamamlamıştır (phd)  .  2005-2011 yılları arasında  mehemmed  esed  bey’in (kurban seid) incelemeleriyle uğraşmış, o’nun arşiv belgelerini  almanya, avusturya,  fransa, i̇talya,  i̇sviçre, gürcüstan  v.b. ülkelerden toplayarak,  bu belgelerin ilk kez yayınlanmasını sağlamıştır (esed bey, yüzyılın şiirleri, nurlan, bakü-2007). bundan sonra uzmanlık alanını arkeoloji bilimine yöneltmiş, azerbaycan milli bilimler akademisi'nde, arkeoloji ve  etnoğrafya enstitüsü doktorandı olarak  “azerbaycan savaş tarihinde kadının rolü” konusunda doktorluk  tezi üzerinde çalışmaya başlamıştır. (2011-2016). 2013 yılında azerbaycan milli bilimler akademisi'nde (anas)  tarih  enstitüsü’nde devlet  komisyonu  tarafından  uzmanlık değişim sınavı  5 puanla (en yüksek) değerlendirilmiş ve tarihçi olarak resmi uzmanlık unvanı onaylanmıştır. 2015 yılından azerbaycan hazar üniversitesi doçenti, 2015 yılında berlin’de kafkas tetkikatlar  enstitüsü’nün direktörlüğü görevini üstlenmiştir. arkeolojik araştırmalarına kafkas amazonlarının araştırılması ile başlayan araştırmacı, şimdi hocalı-gedebey  kültürünün  araştırılması ile  meşguldür. o,  kafkas ve avrupa muzelerinde kafkas arkeolojik koleksiyonlarını rusya, almanya, fransa ve  avusturya müzelerinde toplamış,  araştırmış, kafkas arkeolojisinin araştırma tarihini ve tarihşinaslığını araştırarak, arşiv belgeleri ve yeni ortaya çıkardığı  koleksiyonlar temelinde 3 monografi ve bir ders kitabı yazmıştır. 2016 yılında nuride ateşi- gadirova azerbaycan milli bilimler akademisi'nde (anas) arkeoloji ve etnografya enstitüsü'ndeki ilkin savunmasını büyük bir başarı ile sonuçlasa da, eski sovyet arkeologlarının ve bir sıra milletçi arkeologların yanlışlıklarını  tankit ettigine göre savunmasına azerbaycanda izn verilmedi . nuride ateşi, 9 ekim 2018'de fransa'daki lyon lumire 2 üniversitesi'nde arkeoloji üzerine  tezini (kafkasya'nın son tunç- erken demir çağı hocali gedebey kültürü bağlamında: yayılma alanı ve krolonojisi üzerine öneriler.) savunarak avrupa bilimindeki en yüksek diploma olan "l'habilitation à diriger des recherches" diploması aldı. i̇lmi danışmanı prof. doktor michèle casanova oldu.

kitaplar 

 sensiz yaşıyorum sen ola-ola. kitab p8latası, bakı 1995.
 neylersin bana gören. hitit  berlin 1995.
 karabağımız-karabağrımız. hitit, berlin 1996.
 avından kaçan avcı.(türk dilində). hitit, berlin 1997.
 jäger auf der flucht vor seiner beute (alman dilinde), wagemann, berlin 2002.
 yaşanmamış kadınlık tehsil, bakı 2003.
 şimdi ben varım! hitit, berlin 2004.
 schreie erstickter gefühle (alman dilində). hitit, berlin 2006.
 orijinaldan tercümeler. nurlan, bakı 2006.
 gəl günaha batalım. nurlan, bakı 2006.
 tenha savaşçı (hayat və yaradıcılığı haqqında). hitit-verlag, berlin 2005.
 kampf um berg-karabach (deutsch - sachbuch) gencevi institut für aserbaidschanische kultur berlin 2007
 esed bey -yüzyılın sırları. nurlan, bakı 2007.
 pervane və şam. azerbaycanın bin yıllık muhabbet tarihi. mattes& setz, berlin 2008 15. feuertochter(od qızı). şerlər. k.fişer nəşriyyatı. aachen 2009.
 kafkas amazonları. amea. almaniya 2011.
 azerbaycan hocalı-gedebey medeniyetinin kolleksiyonları  avrupa müzelerinde. (son tunc- erkən demir dövrü) “elm ve tehsil”, bakı, 2015
 avrupa müzelerinde kafkas arkoloji kolleksiyonları.ol” npkt, bakı, 2016
 история археологии кавказа: археологические и теоретические исследования" ("kafkaz arkeolojisinin tarihi: arkeoloji və nezeri tatkikatlar) hazar universiteti nəşriyyatı, 2017, bakı.
 hocalı-gedebey kültür´ünün  maddi irsi: i̇lk kompleks yayın´ı və tehlil´i. azpoliqraf,bakı,2019.

dış bağlantılar 
 resmî web sitesi

kaynakça 

1965 doğumlular
azeri sanatçılar
yaşayan insanlar
azeri çevirmenler
azeri tarihçiler
azeri arkeologlar
21. yüzyıl azeri yazarları