Julia Robinson

julia hall bowman robinson (8 aralık 1919 - 30 temmuz 1985), hesaplanabilirlik teorisi ve hesaplama karmaşıklığı teorisi alanlarına -özellikle karar problemlerine olan katkılarından ötürü tanınan amerikalı bir matematikçiydi. hilbert'in 10. problemi üzerine çalışması (şimdi matiyasevich teoremi veya mrdp teoremi olarak bilinir) nihai çözümünde çok önemli bir rol oynadı. robinson bir 1983 macarthur üyesiydi.

i̇lk yılları 
robinson, ralph bowers bowman ve helen (hall) bowman'ın kızı olarak st. louis, missouri'de doğdu. annesi evlenmeden önce okul öğretmeniyken babasının bir makine teçhizatı şirketi vardı. robinson 2 yaşındayken annesi öldü ve babası yeniden evlendi. ablası matematiksel konuları popülerleştirmeyi amaçlayan bir kişi (mathematical popularizer) ve biyografi yazarı constance reid ve küçük kız kardeşi billie comstock'tur.

dokuz yaşındayken, kısa süre sonra romatizmal ateş olan kızıl hastalığı teşhisi kondu. bu onun iki yıllık okulu kaçırmasına neden oldu. tekrar iyileştiğinde, emekli bir ilkokul öğretmeni tarafından özel ders aldı. sadece bir yılda beşinci, altıncı, yedinci ve sekizinci yıl müfredatını tamamlayabildi. san diego lisesi'ne gitti ve ortalamanın birkaç puan altında 98 puan alan bir iq testi aldı. yine de julia, lisede matematik ve fizik alanında ileri düzey dersler alan tek kız öğrenci olarak öne çıktı. liseden bilimde genel olarak üstün olduğu için bausch-lomb ödülüyle mezun oldu.

robinson, 1936'da 16 yaşında san diego eyalet üniversitesi'ne girdi. san diego eyalet üniversitesi'ndeki matematik müfredatından memnun olmadığından, 1939'da kaliforniya üniversitesi, berkeley'e son yılı için transfer oldu. uc berkeley'e nakledilmeden önce babası mali güvensizlikler nedeniyle 1937'de intihar etti. berkeley'de ilk yılında beş matematik dersi aldı; bunlardan biri raphael m. robinson tarafından verilen sayı teorisi dersiydi. b. a. derecesini 1940'ta aldı ve daha sonra 1941'de raphael ile evlendi.

matematiğe katkıları 
robinson mezun olduktan sonra berkeley'de yüksek lisans çalışmalarına devam etti. robinson, lisansüstü öğrencisi olarak matematik bölümü'nde öğretim asistanı olarak ve daha sonra berkeley i̇statistik laboratuvarı'nda jerzy neyman tarafından istatistik laboratuvarı asistanı olarak çalıştı ve burada yaptığı çalışmalar, "tam sıralı analiz üzerine bir not (a note on exact sequential analysis)" başlıklı ilk yayınlanmış makalesi ile sonuçlandı.

robinson doktora derecesini 1948 yılında alfred tarski tarafından "aritmetikte tanımlanabilirlik ve karar problemleri (definability and decision problems in arithmetic)" üzerine bir tez ile aldı. doktora tezi, rasyonel sayılar teorisinin, temel sayı teorisinin rasyonel terimler açısından tanımlanabileceğini göstererek, bir karar verilemez problem olduğunu gösterdi. (temel sayı teorisinin gödel'in ilk eksiklik teoremi tarafından kararlaştırılamaz olduğu zaten biliniyordu.)

aşağıda tezinden bir alıntı yer almaktadır:

hilbert'in onuncu problemi 
hilbert'in onuncu problemi, bir diophantine denkleminin tam sayılarda herhangi bir çözümü olup olmadığını belirlemek için bir algoritma ister. robinson, 1948'de rand corporation'da iken bu problem için yöntemler araştırmaya başladı. üs alma için diophantine gösterimi ve pell denklemini kullanma yöntemi ile ilgili çalışmaları 1950'de j. r. hipotezine (robinson'un adını verdi) yol açtı. bu hipotezi kanıtlamak, nihai çözümün merkezinde yer alacaktır. araştırma yayınları, martin davis, hilary putnam ve yuri matiyasevich ile işbirliğine yol açacaktı.

robinson, 1950'de ilk olarak, urbana-champaign'deki illinois üniversitesi'nde öğretim görevlisi olan martin davis'le tanıştı ve bu, sıralanabilirlik özelliğine sahip tüm kümelerin diophantine olduğunu göstermeye çalışıyordu, ancak robinson'un birkaç özel küme -asal sayıları ve 2'nin kuvvetlerini içeren- diophantine idi. robinson ve davis, 1959'da işbirliğine başladılar ve daha sonra hilary putnam ile birleştiler, daha sonra "goldilocks" denkleminin çözümlerinin hilbert'in onuncu probleminin anahtarı olduğunu gösterdiler.

1970 yılında problem olumsuz olarak çözüldü; yani böyle bir algoritmanın var olamayacağını gösterdiler. robinson 1970'ler boyunca, matiyasevich ile çözümlerinin sonuçlarından biri üzerinde çalışmaya devam etti.

çözüm ilk yayınlandığında, yazarlar  tespit etti. robinson ve matiyasevich'in ortak çalışması, 9 bilinmeyene daha fazla indirgeme sağlayacaktır.

oyun teorisi 
robinson, 1940'ların sonlarında santa monica'daki rand corporation'da oyun teorisini araştırmak için yaklaşık bir yıl geçirdi. 1949 tarihli teknik raporu, "hamilton oyunuyla ilgili (gezici satıcı problemi)" , "gezgin satıcı problemi" ifadesini kullanan ilk yayındır. kısa bir süre sonra 1951'de "bir oyunu çözmenin yinelemeli bir yöntemi (an iterative method of solving a game)" adlı bir makale yayınladı. makalesinde, hayali oyun dinamiklerinin iki oyunculu sıfır toplamlı oyunlarda karma strateji nash dengesine yakınsadığını kanıtladı. bu, george w. brown tarafından rand corporation'da bir ödül problemi olarak ortaya atıldı.

uc berkeley'de profesörlüğü 
1941'de raphael m. robinson ile evlendikten sonra robinson'un berkeley'deki matematik bölümü'nde öğretmenlik yapmasına izin verilmedi, çünkü aile üyelerinin aynı bölümde birlikte çalışmasını engelleyen bir kural vardı. robinson daha sonra matematik öğretmek istemesine rağmen istatistik bölümünde kaldı. raphael 1973'te emekli olmasına rağmen, 1976'ya kadar, bölüm ulusal bilimler akademisi'ne aday olduğunu duyduktan sonra berkeley'de tam zamanlı bir profesörlük teklifi aldı.

onurlandırılması 
robinson, hilbert'in onuncu problemini çözdükten sonra, saunders mac lane onu ulusal bilimler akademisi'ne aday gösterdi. alfred tarski ve jerzy neyman da ulusal bilimler akademisi'ne çalışmasının neden bu kadar önemli olduğunu ve matematiğe nasıl büyük katkı sağladığını açıklamak için washington d.c.'ye uçtular. 1975'te ulusal bilimler akademisi'ne seçilen ilk kadın matematikçiydi.

robinson, amerikan matematik derneği'nin ilk kadın başkanı seçildi. otobiyografisinde belirtilen adaylığı kabul etmesi zaman aldı:

robinson, 1982'de matematikte kadınlar derneği aracılığıyla noether ödülüne layık görüldü ve aritmetikte fonksiyonel denklemler (functional equations in arithmetic) adlı bir konferans dizisi yaptı. bu süre zarfında ona 60.000 $'lık macarthur burs ödülü de verildi. 1985'te amerikan sanat ve bilim akademisi'ne üye oldu.

politik çalışmaları 
1950'lerde robinson yerel demokrat parti faaliyetlerinde aktifti. alan cranston'ın ilk siyasi ofisi olan eyalet kontrolörü için koştuğunda contra costa county'deki kampanya yöneticisiydi.

robinson aynı zamanda adlai stevenson’un başkanlık kampanyaları için gönüllü oldu.

ölümü ve mirası 
1984 yılında robinson'a lösemi teşhisi kondu ve 30 temmuz 1985'te oakland, kaliforniya'da öldü.

2013'te amerikan matematik enstitüsü'nün ve 2007–2013 matematik bilimleri araştırma enstitüsü'nün sponsorluğunu yaptığı julia robinson matematik festivali, onun onuruna adlandırıldı.

george csicsery, 7 ocak 2008'de san diego'daki joint mathematics meeting'de galası yapılan julia robinson and hilbert's tenth problem adlı robinson hakkında bir saatlik bir belgesel hazırladı ve yönetti. amerikan matematik derneği bildirileri (notices of the american mathematical society) bir film eleştirisi ve yönetmenle bir röportaj yayınladı. college mathematics journal da bir film eleştirisi yayınladı.

notlar

kaynakça

dış bağlantılar 
 
 
 
 
 

1919 doğumlular
1985 yılında ölenler
20. yüzyıl amerikalı matematikçileri
amerikalı mantıkçılar
amerikan bilim ve sanat akademisi üyeleri
kadın matematikçiler
kaliforniya üniversitesi, berkeley'de öğrenim görenler
kaliforniya'da kanserden ölenler
lösemiden ölenler
macarthur fellows
oyun teorisyenleri
sayı teorisyenleri
st. louis, missouri doğumlu bilim insanları
ulusal bilimler akademisi üyeleri
amerikan matematik topluluğu başkanları