Şahan Arzruni

şahan arzruni veya şahan ardzruni () türkiye ermenisi klasik piyanist, etnomüzikolog, akademisyen, besteci, yazar ve plak yapımcısı.

i̇lk yılları ve eğitimi 
şahan arzruni, 8 haziran 1943 tarihinde stepan jirayr arzruni ve maryam kalpak'ın oğulları olarak türkiye'nin i̇stanbul şehrinde doğdu. arzruni soyadı eski ermeni soylularına ait olan ve van gölü çevresinde yaşamış olan antik artsruni hanedanlığı'ndan gelmektedir. teyzesi bestekâr sirvart kalpakyan karamanuk, arzruni'yi dört yaşında piyano çalmaya teşvik etti ve beş yaşında kamuoyu önünde çalmaya başladı. i̇lk ve orta öğrenimini esayan ermeni okulu'nda, liseyi ise 1961 yılında getronagan ermeni lisesi'nde tamamladı. şimdiki adı i̇stanbul üniversitesi devlet konservatuvarı olan i̇stanbul belediye konservatuarından mezun oldu ve burada ferdi ştatzer ile piyano, raşit abed ile de armoni çalıştı.

1964 yılında henüz 21 yaşında iken calouste gulbenkian vakfı'nın bursu ile müzik, drama ve dans alanlarında lisans ve yüksek lisans düzeyinde eğitim veren juilliard okulu'nda okumak için abd'nin new york şehrine taşındı. okulda piyano dalında sascha gorodnitzki, salon müziğinde felix galimir, piyano edebiyatında joseph bloch ve kompozisyonda ise hall overton'dan eğitim aldı. 1967'de bachelor of science derecesinde, 1968 yılında ise yüksek lisans derecesi ile mezun oldu. arzruni ayrıca çin müziği dalında new york üniversitesi'nde doktora çalışmaları yürüttü.

kariyeri 
amerika birleşik devletleri'ndeki etnik farkındalıktan ilham alan arzruni, ermeni mirasının müzikal köklerini sürekli araştırmakla meşgul oldu. geleneksel ermeni müziğini araştırdı ve ermeni piyano müziğinin üç diskli bir antolojisini kaydetti, ayrıca sekiz diskli enstrümantal ve vokal ermeni müziğinin ortak yapımcılığını yaptı. harvard üniversitesi, columbia üniversitesi ve ann arbor'daki michigan üniversitesi gibi kurumlar için bildiriler sundu ve sempozyumlar düzenledi. şahan arzruni, new grove müzik ve müzisyenler sözlüğü ve ortaçağ sözlüğü gibi çeşitli ansiklopedi sözlükleri ve akademik dergiler için makale ve yazılar kaleme aldı. bir steinway & sons sanatçısı olarak, metropolitan sanat müzesinin tarihi enstrüman koleksiyonunun yüzüncü yıl kutlamalarının açılışı için 1869 üretimi steinway piyanosunda performans sergilemeye davet edildi. ayrıca beş yıl boyunca new york belediye yayın sisteminde piyano çalmanın didaktiği ile ilgili konuları ele alan bir radyo programına ev sahipliği yaptı. 2001'de, washington dc'de abd kongre kütüphanesi'nin daveti üzerine ermeni litürjik ilahileri üzerine bir konferans verdi. şahan arzruni, 1960'ların sonlarından itibaren victor borge'nin konserlerinde sahne aldı ve borge ile birlikte, franz liszt'in i̇kinci macar rapsodisi'nin düet piyanosu için borge'nin klasik komedi düzenlemesini seslendirdiği 1980 royal variety show command performance'da yer aldı.

arzruni the tonight show starring johnny carson, the mike douglas show ve bir dizi pbs özel programı dahil olmak üzere televizyon ve radyo yayınlarında yer aldı ve bbc de dahil olmak üzere avrupa radyo ağları için kayıt yaptı. beyaz saray'da sahne aldı ve birleşik krallık, danimarka, i̇sveç ve i̇zlanda'da konser performansları sergiledi. aram haçaturyan'ın 2003 yılındaki yüzüncü doğum günü vesilesiyle, ermenistan kültür bakanlığı'nın diasporadaki tam yetkili temsilcisi olarak atandı. 2007'de i̇stanbul ermeni ulusal hastanesi'nin 175. kuruluş yıldönümünü kutlamak için kendisinden bu vesileyle kültürel etkinlikler üretmesi istendi. 2010 yılında, türkiye cumhuriyeti dışişleri bakanlığı ile yapılan bir düzenlemeyle, akdamar kutsal haç ermeni kilisesi'nde yapılacak olan ayinin açılışı arifesinde van yüzüncü yıl üniversitesi'nde bir program da dahil olmak üzere bir dizi konser verdi. 2008 yılında ermenistan'daki erivan komitas devlet konservatuarı tarafından "fahri profesörlük" unvanı aldı. 2012 yılında harbiye cemal reşit rey konser salonunda keman virtüözü cihat aşkın ile birlikte gomidas vartabed, ahmet adnan saygun, hasan ferit alnar, aram haçaturyan, sergey aslamazyan ve yüksel koptagel gibi sanatçıların eserlerini yorumladı ve birlikte konser verdi.

2016 yılında serj sarkisyan tarafından ermenistan'ın en yüksek kültür ödülü olan cumhurbaşkanlığı movses khorenatsi madalyasına layık görüldü. 2017'de ve 2019'da ermenistan'ın çeşitli illerini ve dağlık karabağ cumhuriyeti'ni ziyaret ederek genç müzisyenlere koçluk yaptı ve resitaller verdi. şahan arzruni, covid-19 pandemisi sırasında ermenistan'a maddi yardımda bulunmak için çevrimiçi olarak "birlikte ermenistan için" adlı bir dizi mini konserin küratörlüğünü yaptı.

şahan arzruni; new world records, composers recordings, musical heritage society, hearts of space, varèse sarabande, good music ve kalan müzik gibi birçok plak şirketi için beste kaydetti. aslen i̇stanbul ermenileri'nden olan arzruni, ekim 2020'de türkiye'nin new york başkonsolosluğu'na türk vatandaşlığına yeniden alınma başvurusunda bulundu.

diskografi 

 alan hovhaness: seçilmiş piyano kompozisyonları (2019, kalan) 
 hommage: erken dönem ermeni bestecilerin piyano eserleri (2014, kalan) 
 gomidas komitas: piyano için komple eserler (2011, kalan)
 edvard mirzoyan: torunum için şiir ve albümlerim (2004, charents edebiyat ve sanat müzesi, erivan)
 çocukluk anıları (2001, new world records)
 frédéric chopin midnight (1995, good music)
 alan hovhaness: vizyoner manzaralar (1991, hearts of space) 
 louise talma: üç bagatelle, kaleydoskopik varyasyonlar (1987,composers recordings, inc.)
 ermeni piyano müziği antolojisi / 3 lps (1979, musical heritage society)
 jerome moross: piyano düeti ve yaylılar için sonat (1979, varèse sarabande records)
 joseph haydn: complete sonatas with violin (1977, musical heritage society)
 toccatas (1974, musical heritage society)
 béla bartók: çocuklar i̇çin (1974, musical heritage society)
 dmitri kabalevsky: çocuk parçaları (1973, musical heritage society)
 aram haçaturyan: çocukların albümü i & ii (1972, musical heritage society)

yapımcı olarak 
 küçük asya'daki ermeni besteciler (2008, kalan)
 sirvart kalpakyan karamanuk: aşk hatıraları / 2 cds (2005, charents edebiyat ve sanat müzesi)
 sirvart kalpakyan karamanuk: çocukların şarkıları (2003, charents edebiyat ve sanat müzesi) 
 sirvart kalpakyan karamanuk: koro müziği (2001, albany records)
 makar yekmalyan: i̇lahi ayin (2002, amerika ermeni kilisesi piskoposluğu [doğu])
 nikol galanderyan: çocukların şarkıları (2001, ermeni yardım fonu)
 koharik gazarosyan: anı albümü (1997, özel)
 ermeni müziği üzerine bir araştırma / 8 lps – eş-yapımcı (1987, positively armenian)
 gomidas vartabed: yüzüncü yıl albümü / 2 lps – artistic director (1970, komitas yüzüncü yıl komitesi)

kaynakça 

1943 doğumlular
yaşayan insanlar
i̇stanbul doğumlu besteciler
i̇stanbul üniversitesi devlet konservatuvarında öğrenim görenler
amerika birleşik devletleri'ndeki türk göçmenler
ermeni asıllı türk müzisyenler
etnomüzikologlar