Konjenital hastalıklar

konjenital hastalıklar kümesi içerisinde yer alan agenezis (aplazi), displazi, malformasyon ya da deformasyon niteliğindeki morfolojik bozuklukların bir bölümünde, hastanın yaşama yetisinin olmadığı görülür. çoğu sendromların temelini konjenital malformasyonlar ve bunların neden olduğu klinik bulgular oluşturur.

 agenezis (agenesis) ya da aplazi (aplasia), bir dokunun ya da organın konjenital eksikliğidir.
 displazi (dysplasia) bir dokunun ya da organın yapısal bozuklukları olduğunu niteler.
 malformasyon, bir dokunun ya da organın konjenital biçim bozukluğudur.
 deformasyon, bir dokunun ya da organın edinsel kökenli anatomik biçim bozukluklarını niteler.
 hipoplazi (hypoplasia), bir dokunun ya da organın konjenital olarak küçük kalmasıdır.
 atrofi (atrophia), doğumsal olarak normal olan bir dokunun ya da organın sonradan küçülmesidir.

konuyla ilgili çalışmaların bir bölümünde malformasyon ile deformasyon ve hipoplazi ile atrofi kavramları karıştırılmakta, birbirlerinin yerine kullanılmaktadır.

sağlık bilimlerindeki tanımlamalar arasında sıkça kullanılan kavramların amaçlarından biri de saptanan patolojinin edinsel ya da doğumsal niteliğini açıklamaya yöneliktir: edinsel ya da kalıtsal.

 edinsel (kazanılmış) olguların büyük bölümü çevresel faktörlerin neden olduğu patolojilerdir.
 doğumsal (konjenital) hastalıkların büyük bir bölümünün arka planında genetik köken yer alır; bu grup içindeki olgular “kalıtsal hastalıklar” olarak nitelendirilmektedir.
 doğumda ve doğumu izleyen yıllar içinde belirti vermeyen kimi patolojiler kalıtsal kökenli olabilir.

sınıflandırma 
konjenital hastalıkların 3 türü vardır;

1. non-genetik konjenital hastalıklar (malformasyonlar)

    1.1. i̇nfeksiyon hastalıklarından kökenli malformasyonlar (torch)

1.2. annenin gebelikteki sorunlarından kökenli malformasyonlar

1.3. kimyasal maddelerden kökenli malformasyonlar

1.4. fiziksel etkilerin neden olduğu malformasyonlar

2. genetik kökenli hastalıklar (kromozom anomalileri, gen mutasyonları)

3. multifaktöryel nedenli hastalıklar (çevresel faktörler+multipl gen mutasyonları)

bulgular

1. non-genetik konjenital hastalıklar (malformasyonlar)

1.1. i̇nfeksiyon hastalıklarından kökenli malformasyonlar (torch) 
non-genetik konjenital hastalıklar (malformasyonlar) kümesinin bir elemanıdır. gebe annenin bebeğinde konjenital anomalilere yol açan 4 önemli konjenital infeksiyon hastalığı bilinmektedir. torch nitelemesi hastalığa neden olan etkenleri baş harflerinden türetilmiştir:

 toksoplazma 
 rubella
 cmv
 herpes simpleks
 zika virüsü (bu gruba son birkaç yıl içinde girmiştir)

benzer malformasyonlara neden olabilen öteki infeksiyonlar: sifilis, hepatit b, kabakulak, gonore, parvovirüs, varicella, hiv (aids)

malformasyonlar-sekeller:

 gelişme geriliği
 mikrosefali
 beyinde kalsifikasyon odakları
 zeka geriliği
 i̇şitme kaybı
 hepatosplenomegali
 kanama/pıhtılaşma sorunları
 kalp anomalileri
 göz anomalileri
 neden olan etkene özgü infeksiyon hastalığı bulguları

1.2. annenin gebelikteki sorunlarından kökenli malformasyonlarcohen mm jr. malformations of the craniofacial region: evolutionary, embryonic, genetic, and clinical perspectives. american journal of medical genetics (seminars in medical genetics), 115:245–268, 2002 
neden olabilen faktörler:

 diabetes mellitus
 fenilketonüri
 hipertermi
 madde bağımlılığı (tütün, alkol, eroin, kokain, esrar)

patolojiler ve malformasyonlar:

 abruptio placentae
 prematüre doğum
 fötal alkol sendromu (fas)
 diabetes mellitus
 gelişme gerilikleri
 yüz ve kulak malformasyonları
 dişlerde boyanma ve erken çürümeler
 i̇skelet anomalileri (omurga, alt ekstremite)
 kalp anomalileri
 mikrosefali 
 santral sinir sistemi anomalileri
 beyin kanaması
 nöral tüp anomalileri
 öğrenme güçlükleri
 zeka geriliği

1.3. kimyasal maddelerden kökenli malformasyonlar 
neden olabilen maddeler:

 madde bağımlılığı (tütün, alkol, eroin, kokain, esrar)
 antikonvülsan ilaçlar
 lityum
 folat/b12 eksikliği
 tetrasiklin

patolojiler ve malformasyonlar:

 fötal alkol sendromu (fas)
 öğrenme güçlükleri
 gelişme ve zeka geriliği
 kalp anomalileri
 yüz ve kulak malformasyonları
 dişlerde boyanma ve erken çürümeler
 abruptio placentae
 prematüre doğum
 beyin kanaması
 nöral tüp anomalileri

1.4. fiziksel etkilerin neden olduğu malformasyonlar 
neden olabilen etki:

 radyasyon

patolojiler ve malformasyonlar:

 dişlerde mine ve dentin kusurları
 mikrosefali 
 zeka geriliği

2. genetik kökenli hastalıklar (kromozom anomalileri, gen mutasyonları) 
gen mutasyonları, canlı organizmanın bütünlüğü, morfolojisi ve işlevleri üzerinde irreversibl olumsuz etkileri olan olgulardır. karsinojenler, radyasyon, çevre kirliliği, virüsler gibi çevresel faktörler gen mutasyonlarının önemli nedenleridir. bir başka neden ise, dna replikasyonunda rastlantısal olarak gerçekleşen çarpıklıklardır. kromozom anomalileri ve gen mutasyonları, günümüze dek belirlenmiş olan sendromların büyük bölümünün ana nedenleridir.

 gen mutasyonuyla birlikte esansiyel proteinlerin işlevleri de değişir.
 gen mutasyonları edinsel ya da kalıtsaldır. edinsel mutasyonlarda çevresel faktörler etkindir.
 kalıtsal mutasyonlar ise ebeveynlerin bir sonraki kuşağa kromozomları ve dna’ları ile aktardıkları mutasyonlardır.
 gen mutasyonu ile dna dizilimi bozulur, genin niteliği değişir. böylece, canlı organizmanın genom yapısı da değişir. bu tür gen mutasyonlarının ilk aşaması, dişi yumurtasındaki ya da spermdeki dna’larda oluşan mutasyonlardır; bu gibi olgularda, anne ya da babada genetik hastalıkla ilgili bulgu görülmez. ailesel ya da kalıtsal hastalık tablosu, gen mutasyonuyla dünyaya gelen bebek ile başlar ve ondan sonraki kuşaklara da aktarılır. bu aşamadan sonra “kalıtsal bir sendrom ya da hastalık” tablosu oluşur.
 doğumdan sonraki gen mutasyonlarının çok büyük bir bölümü tümörlerin önemli bir nedenidir.

i̇nsan organizmasındaki patolojilerin bir bölümü çevresel olumsuzluklardan etkilenen genetik faktörlerin neden olduğu sonuçlardır. çevresel etkilerle oluşan malformasyonlarla sıkça karşılaşırız: dudak-damak yarıkları, nöral tüp defektleri, konjenital kalça çıkığı. çevresel faktörlerden etkilenen genlerdeki mutasyonlara bağlı patolojiler kalıtsal nitelik kazanabilirler.

3. multifaktöryel nedenli hastalıklar (çevresel faktörler + multipl gen mutasyonları) 
multifaktöryel nedenli patolojilerin başlıcaları şunlardır:

 doğumsal defektler (yarık damak, kalça çıkığı, nöral tüp defektleri)
 kanserler (dna zararları ve gen mutasyonları)
 diabetes mellitus
 hipertansiyon
 hiperlipidemi
 alzheimer hastalığı
 psikozlar (şizofreni, bipolar bozukluk)
 artropatiler
 osteoporoz
 deri hastalıkları (psöriazis, ekzema)
  alerji ve astma
 otoimmun hastalıklar

gen mutasyonlarına neden olabilen çevresel faktörler:

 çevre kirliliği (kanserojen maddeler)
 alkol
 tütün
 madde kullanımı (esrar, eroin, kokain, amfetamin)
 beslenme (toksik etkili katkı maddeleri)
 yaşam biçimi
 i̇laçlar
 i̇nfeksiyonlar

kaynakça

dış bağlantılar 
 https://www.maksillofasiyalsendromlar.org/ 
 https://www.omim.org/
 https://rarediseases.org/ 

genetik
kalıtımsal kanserler
sendromlar