Sosyolojik Tahayyül

sosyolojik tahayyül, amerikalı sosyolog c. wright mills'in oxford university press tarafından yayınlanan 1959 tarihli bir kitabıdır. i̇çinde, benlik ve toplum arasındaki ilişkinin anlaşılabileceği araçlar olan sosyolojik tahayyül fikrini geliştirir.

mills, sosyoloji ve sosyologların ana görevini, bireylerin belirli sosyal çevreleri ("sosyal çevre" olarak da bilinir) ile karşılaştıkları daha geniş sosyal ve tarihsel güçler arasındaki bağlantıları bulmak (ve ifade etmek) olarak gördü. bu yaklaşım, sosyolojiye yönelik yapısal işlevselci yaklaşıma meydan okur çünkü daha geniş sosyal yapıyla ilişkili olarak birey için yeni habitatlar açar. daha geniş sosyal yapıyı yeniden üretmenin bireysel işlevi, birçok olası rolden yalnızca biridir fakat kesinlikle en önemlisi değildir. mills ayrıca, modern toplumların yaratılması ve sürdürülmesiyle ayrılmaz bir şekilde bağlantılı olduğuna inandığı atalet (ilgisizlik) tehlikesi hakkında da yazdı. bu, onu, modern toplumlarda  yaygın olarak anlaşılan "bireysellik" anlamında bireylerin var olup olmadığını sorgulamaya yöneltti (mills, 1959, 7-12).

the sociological imagination'ı yazarken mills, toplumsal gerçekliğin iki farklı, soyut kavramını, "birey" ve "toplum"u uzlaştırmaya çalıştı ve böylece en temel terimlerinden bazılarını tanımlaması ve öncülleri hakkında açık sözlü olması için baskın sosyolojik söyleme meydan okudu. tanımlarının arkasındadır. uzlaşma ve meydan okuma projesine "büyük teori" ve "soyut ampirizm" eleştirileriyle başladı ve bunların günün mevcut sosyolojisindeki kullanımlarını özetledi ve eleştirdi.

1998'de uluslararası sosyoloji derneği, çalışmayı 20. yüzyılın en önemli ikinci sosyoloji kitabı olarak listeledi.

büyük teori 
i̇kinci bölümde mills, parsons sosyolojisini eleştiriyor gibi görünüyor. burada talcott parsons tarafından yazılan the social system'e doğrudan hitap ediyor .

the social system'da parsons, toplum yapısının doğasını ve bireylerin sosyalleşmesi yoluyla bir kültürün yaratılmasını ve sürdürülmesini anlatır. mills, sosyolojideki bu eğilimi çeşitli gerekçelerle eleştiriyor. daha heterojen bir toplum biçimini savunurken, toplumsal birliğin gerçekte ne ölçüde mümkün olduğunu sorgular. (mills, 1959, 26-30).

toplumsal düzen 
mills, parson'ın sosyal düzen formülasyonunu, özellikle de sosyal düzenin gerçekten bir bütün olarak görülebileceği fikrini eleştiriyor. her bireyin basitçe toplumla tam olarak bütünleşemeyeceğini ve onun tüm kültürel biçimlerini içselleştiremeyeceğini yazıyor. dahası, bu tür bir tahakküm, gücün ve sosyal tabakalaşmanın daha fazla yayılması olarak görülebilir.

brewer (2004) , the sociological imagination'ı mills'in güç ve sosyal tabakalaşma üzerine diğer çalışmalarının bir uzantısı olarak görür; power elite ve beyaz yaka . mills'e göre, büyük teorisyenlerin değer yönelimi dediği şey, gerçekte bir tahakküm biçimi olabilir ve dolayısıyla basitçe bir meşrulaştırma biçimi olabilir (mills, 1959, 33-36).

sosyal teorinin rolü 
yazar parson' unsosyolojisini, toplumun tarihsel ve bağlamsal doğası ne olursa olsun gözlem olmaksızın anlaşılabileceğini saf bir soyutlama biçimi olarak kuramlaştırma yeteneği konusunda da eleştiriyor.

yazar, toplumun ve  kültürel sembollerinin kendi kaderini tayin edemeyeceğini ve bireylere ve onların bilinçlerine atıfta bulunulmadan türetilemeyeceğini savunuyor. mills, parsons'a göre tüm gücün toplum tarafından dayatılan bir inançlar sistemine dayandığını yazar. burada parsons'ı tarihsel ve toplumsal değişim ve çeşitlilik vizyonundan dolayı eleştiriyor.

böylece, bir toplumsal düzenin gözlem olmaksızın türetilebileceği araçları eleştiriyor (mills, 1959, 46-48).

soyutlanmış ampirizm 
üçüncü bölümde mills, o dönemde verilerin kavranmasında ve metodolojik araçların kullanılmasında apaçık gördüğü sosyal araştırmanın ampirik yöntemlerini eleştirir.

bu ii. i̇kinci dünya savaşı'ndan sonra geliştirilen büyük sosyal araştırmalara bir tepki olarak görülebilir. bu, mills'in abd hükûmeti tarafından yürütülen ve desteklenen araştırmaları eleştirmiş olabileceği brewer'a yönelik bir eleştiri olarak görülebilir.

bu itibarla mills, soyutlanmış ampirizm olarak adlandırdığı şeyin özelliği olarak gördüğü metodolojik engellemeyi eleştiriyor. bunda sosyolojiyi bir disiplin olarak değil metodolojik bir araç olarak gören paul f. lazarsfeld'in çalışmalarını eleştirirken görülebilir (mills, 1959, 55-59).

sosyal araştırmalarda böyle bir problemin, insan davranışını sosyal bir bağlam olmaksızın birey düzeyinde açıklayan “psikolojiye” yönelik bir eğilim olabileceğini savunur. bunun teoriden sapmalara yol açabileceğini savunuyor. daha sonra sosyal araştırmayla bağlantılı olarak çevresel inşadan ve teori ile araştırmanın nasıl ilişkili olduğundan bahsediyor (mills, 1959, 65-68).

i̇nsan çeşitliliği 
yedinci bölümde mills, sosyoloji vizyonu olduğu düşünülen şeyi ortaya koyuyor. o, bireylerin sosyal çevrelerini daha geniş topluma referansla inşa ettikleri gerçekliğin sosyal, biyografik ve tarihsel versiyonlarını bütünleştirme ihtiyacından bahseder

toplumun doğasının tarihsel gerçeklikle sürekli olduğunu savunur. bunu yaparken mills, teorik çerçevelerin ampirik yeterliliğinin önemini yazar. ayrıca birleşik bir sosyal bilimler kavramı hakkında da yazıyor. bunun bilinçli bir çaba olmadığına, disiplinlerin içinden geliştiği ve disiplinler arasındaki ayrımların giderek akışkanlaştığı tarihsel problem temelli söylemlerin bir sonucu olduğuna inanıyor (mills, 1959, 136-140). böylece mills, kendi sosyal bilimler anlayışına (140-142) problem temelli bir yaklaşım olduğuna inandığı şeyi ortaya koyar.

akıl ve özgürlük üzerine

dördüncü çağ'da sosyal bilimcilere çağrı 
mills  "akıl ve özgürlük üzerine"yi sosyolojik tahayyülün iki yönüyle (tarih ve biyografi) sosyal bilimciyle ilişkisiyle açar. mills, sosyal bilimcilerin bu tarihsel ana özgü özgürlük durumunu daha iyi anlamak için bireyin dertlerini ve toplumun sorunlarını ele alma zamanının geldiğini ileri sürer. mills'e göre, kişisel sıkıntıların toplumsal yapıyla ilişkisini anlamak, sosyal bilimcinin görevidir.

mills ayrıca okuyucuyu kitabı yazdığı belirli tarihsel  ana veya mills'in dördüncü çağ dediği şeye yerleştirir. mills'e göre, "bugün her yerde insanlar nerede olduklarını, nereye gidebileceklerini ve tarih olarak şimdiki zamanla ve eğer mümkünse görev olarak gelecekle ne yapabileceklerini bilmek istiyorlar" (165). liberalizm ve sosyalizmle ilişkilendirilen eski anlayış biçimleri bu yeni dönemde yetersiz kaldığından, kendimizi ve toplumu daha iyi anlayabilmek için gerçekliği anlamanın yeni yollarını geliştirmek gerekmektedir. önceki dönemin aydınlanma vaatleri başarısız oldu; artan akılcılık, toplumu özgürlüğe yaklaştırmak yerine ondan uzaklaştırır.

mutlu robot ve özgürlük 
mills, bürokrasiler gibi oldukça rasyonelleştirilmiş organizasyonların toplumda çoğaldığını açıklıyor; ama bireyin kullandığı şekliyle akıl,  akıl yürütmek için zamanı ya da araçları olmayan insandan gelmez. mills akıl ve akıl arasında ayrım yapar. akıl veya eleştirel ve dönüşlü düşünmeyi içeren şey, bir bireyi özgürlüğe yaklaştırabilir. öte yandan, organizasyon ve verimlilikle ilişkilendirilen akılcılık, aklın yokluğuna ve özgürlüğün yok olmasına yol açar. bu farklılığa rağmen, akılcılık genellikle özgürlükle ilişkilendirilir.

mills'in anladığı şekliyle toplumdaki daha fazla rasyonalite, "akıl yürütme kapasitesi ve iradesi" kaybolana kadar birey için hayatın her yönünün rasyonalize edilmesiyle sonuçlanır; bu aynı zamanda onun özgür bir insan olarak hareket etme şansını ve kapasitesini de etkiler. " (170). bu, toplumdaki bireylerin akılsız veya umutsuz olduğu anlamına gelmez. mills determinizmi önermez. mills'in anlayışına göre, toplumdaki "ortalama" birey "gerçek bir özgürlük potansiyeline" sahip olduğundan, özgürlük tamamen yok değildir. bireyler toplumun rasyonelleşmesine uyum sağlamıştır. mills, bireyin özerkliğine ve toplumsal yapıları değiştirme potansiyeline inanıyordu.

aklını kullanmayan ve toplumsal konumunu pasif bir şekilde kabul eden birey, mills'in "mutlu robot" dediği şeydir ve bu bireyde birey, kendisine ve topluma tamamen yabancılaşmıştır. mills,  bireylerin bu tam akılcılık ve yabancılaşma durumunu isteyerek ve mutlu bir şekilde kabul edip etmeyeceklerini soruyor. bu hemen endişe vericidir, çünkü neşeli bir robot demokratik bir toplumun "karşısıdır"; neşeli robot, toplumun değerlerine  bir tehdit olarak "nihai bir özgürlük meselesidir" (175). mills'e göre sosyal bilimciler, bu çağdaki özgürlük durumunu anlamak için toplumsal yapıyı sosyolojik tasavvur yoluyla incelemelidir. mills, "sosyolojik i̇mgelem"in bu bölümünü sosyal bilimcilere hitaben bitiriyor: sosyal bilimlerin vaadi, bireysel ıstırabı ve sosyal meseleleri analiz etmek, sadece sosyal özgürlüğü değerlendirmek değili onu geliştirmektir.

kaynakça

dış bağlantılar 
 c.wright mills, entelektüel zanaatkarlık üzerine sosyolojik hayal gücüne ek 
 c. wright mills, sosyolojik hayal gücünden entelektüel zanaatkarlık üzerine

sosyoloji
sosyoloji kitapları
sosyoloji teorileri
siyaset bilimi teorileri