Olimpias

olympias (, , y. mö 375–316), epir kralı i. neoptolemus'un en büyük kızı, epir kralı i. aleksander'in kız kardeşi, makedonya kralı ii. filip'in dördüncü karısı ve i̇skender'in annesidir. i̇skender'in hayatında son derece etkili oldu ve i̇skender'in fetihleri sırasında makedonya'nın fiili lideri olarak tanındı. oğlunun ölümünden sonra, i̇skender'in oğlu iv. aleksander adına savaştı ve adea eurydice'i başarıyla mağlup etti. sonunda cassander tarafından mağlup edildikten sonra, orduları onu idam etmeyi reddetti ve sonunda onun hayatını sona erdirmek için olympias'ın daha önce öldürdüğü aile üyelerini çağırmak zorunda kaldı. ms 1. yüzyıl biyografi yazarı plutarhos'a göre, o, dionysos'un şehvet düşkünü yılana tapan kültünün dindar bir üyesiydi ve onun yatağında yılanlarla yattığını öne sürer.

kökeni 
olympias, epirus'ta antik yunan kabilesi olan molossianların kralı i. neoptolemus'un en büyük kızı ve i. aleksandr'ın kız kardeşiydi. ailesi, akhilleus'un oğlu neoptolemos'un soyundan geldiğini iddia eden epirus'un saygın bir ailesi olan aeacidae'a bağlıydı. görünüşe göre, plutarhos'ın moralia adlı eserinde bahsettiği gibi, başlangıçta ismi polyxena idi, bilinmeyen bir gizem kültüne başlamasının bir parçası olarak ii. filip ile evlenmeden önce myrtale olarak değiştirdi.

olympias adı, onun tanıdığı dört ismin üçüncüsüydü. muhtemelen bunu, haberi i̇skender'in doğumuyla aynı zamana denk gelen mö 356 olimpiyat oyunlarında filip'in zaferinin bir kabulü olarak kabul etti (plut. alexander 3.8). sonunda, mö 317'de eurydice'ye karşı kazandığı zaferin ardından olympias'a eklenen bir sıfat olan stratonice adını aldı.

makedonya kraliçesi 
i. neoptolemus mö 360 yılında ölünce moloss tahtına kardeşi arymbas geçti. mö 358'de arymbas, makedonya'nın yeni kralı ii. filip ile bir antlaşma yaptı ve molosyalılar makedonların müttefiki oldular. i̇ttifak, mö 357'de arymbas'ın yeğeni olympias ve filip arasındaki diplomatik bir evlilikle pekiştirildi. olympias'ı makedonya'nın kraliçe eşi ve filip'i kral yaptı. her ikisi de semadirek adasındaki büyük tanrıların kutsal alanı'ndaki kabeiroi'nin gizemlerine inisiye edildiğinde, evlilikleri büyük ölçüde politik olmasına rağmen, filip'in olympias'a aşık olduğu iddia edildi.

bir yıl sonra, mö 356'da filip'in yarış atı olimpiyat oyunları'nı kazandı; bu zafer için o zamanlar myrtale olarak bilinen karısı olympias adını aldı. aynı yılın yazında olympias ilk çocuğu i̇skender'i doğurdu. antik yunanistan'da insanlar, büyük bir adamın doğumuna alametlerin eşlik ettiğine inanıyorlardı. plutarhos'ın anlattığı gibi, evliliklerinin tamamlanmasından önceki gece olympias, rahmine bir yıldırım düştüğünü ve büyük bir ateş yakıldığını, alevlerinin etrafa dağıldığını ve sonra söndüğünü gördü. evlendikten sonra filip, aslan figürü olan bir alet ile karısının rahmine bir mühür koyduğunu hayal etti. aristander'in yorumu, olympias'ın doğası gereği cesur olan ve aslan benzeri bir erkek çocuğa hamile olduğuydu. filip ve olympias'ın ayrıca makedonya ve epirus arasındaki diplomatik bağları ilerletmek için amcası i. aleksander ile evlenen kleopatra adında bir kızları vardı.

birincil kaynaklara göre, filip'in hovardalığı ve olympias'ın hırsı ve kıskançlığı nedeniyle evlilikleri çok fırtınalıydı ve bu da artan yabancılaşmaya yol açtı. mö 337'de filip tarafından eurydice adı verilen attalos'un yeğeni olan asil bir makedon kadın olan kleopatra ile filip evlendiğinde işler daha da çalkantılı hale geldi. evlendikten sonra bir toplantıda attalus, i̇skender'in makedon tahtına olan iddiasının meşruiyetini tehdit ettiğinde, filip'in bunu savunamaması, filip, olympias ve i̇skender arasında büyük gerilimlere neden oldu. olympias, i̇skender ile birlikte epirus'ta gönüllü sürgüne gitti ve o sırada kral olan kardeşi i. aleksander'in molossian sarayında kaldı.

mö 336'da filip, olympias'ın kızı kleopatra'ya evlilik teklifinde bulunarak epirus'lu i. aleksander ile bağlarını güçlendirdi; bu, olympias'ı artık erkek kardeşinin desteğine güvenemeyeceği için daha fazla tecrit etmesine neden olan bir gerçekti. ancak filip, düğüne katılırken kişisel koruması olan somatophylakes üyesi pausanias tarafından öldürüldü ve makedonya'ya dönen olympias'ın suikastını desteklediğinden şüphelenildi.

i̇skender'in hükümdarlığı ve diadochi savaşı 
bazı eski tarih anlatımlarına göre olympias'ın emir verdiğine ya da suç ortağı olduğuna inanılan ii. filip'in ölümünden sonra, olympias'ın i̇skender'in haklı makedonya krallığı konumunu güvence altına almak için eurydice ve çocuğunun infazını denetlemekle de uğraştığı iddia edilir. i̇skender'in seferleri sırasında düzenli olarak onunla yazıştı. oğlunun mısır'da babasının filip değil zeus olduğu iddiasını desteklemiş olabilir. olympias ve i̇skender arasındaki ilişki samimiydi, ancak oğlu onu siyasetten uzak tutmaya çalıştı. ancak, makedonya'da büyük bir nüfuza sahipti ve krallığın naibi antipatros'un başına bela oldu. mö 330'da epirus'a döndü ve kardeşi i. aleksander'ın güney i̇talya'daki bir sefer sırasında ölmesi nedeniyle epirote eyaletindeki kuzeni aeacides'in naibi olarak hizmet etti.

büyük i̇skender'in mö 323'te babil'de ölümünden sonra karısı roksana, iv. aleksander adındaki oğlunu dünyaya getirdi. iv. aleksander ve i̇skender'in engelli olabilecek üvey kardeşi iii. filip arrhidaeus ile birlikte, antipatros'un kızı nicaea ile evlenerek konumunu güçlendirmeye çalışan perdikkas'ın naipliğine tabi tutuldular. aynı zamanda, olympias perdikkas'a onun ve filip'in kızı kleopatra'nın naibi olmasını teklif etti. perdikkas'ın kleopatra'yı seçmesi, diğer birkaç diadohoi ile ittifak kuran antipatros'u kızdırdı, perdikkas'ı devirip kendisini naip ilan etti, ancak yıl içinde öldü.

polyperchon, mö 319'da antipatros'un yerine naip olmayı başardı, ancak antipatros'un oğlu cassander, ii. filip'in oğlu iii. filip arrhidaeus'u kral yaptı ve polyperchon'u makedonya'dan çıkmaya zorladı. daha önce olympia'nın himayesine bırakılmış olan roksana ve oğlu iv. aleksander'ı yanına alarak epirus'a kaçtı. başlangıçta olympias bu çatışmaya karışmamıştı, ancak kısa süre sonra cassander'ın yönetimi durumunda torununun tacı kaybedeceğini fark etti ve mö 317'de polyperchon ile ittifak kurdu. makedon askerleri onun dönüşünü desteklediler ve polyperchon ve olympias'ın aeacides hanedanıyla birleşik orduları, cassander'ı iktidardan uzaklaştırmak için makedonya'yı işgal etti.

iii. filip'in karısı adea eurydice'nin ordusunu kendi safına geçmeye ikna ederek savaşı kazanan olympias, mö 317 ekim'inde ikisini yakalayıp idam etti. ayrıca cassander'ın erkek kardeşini ve onun yüzlerce yandaşını da ele geçirdi. cassander kısa süre sonra pydna'daki olympia'yı ablukaya aldı ve kuşattı. teslim şartlarından biri olympias'ın hayatının bağışlanmasıydı, ancak cassander onu idam etmeye karar verdi, sadece geçici olarak roksana ve iv. aleksander 'ın hayatlarını kurtardı (daha sonra birkaç yıl sonra mö 309'da idam edildiler). pydna kalesi düştüğünde, cassander olympias'ın öldürülmesini emretti, ancak askerler büyük i̇skender'in annesine zarar vermeyi reddetti. sonunda, birçok kurbanının aileleri, aynı zamanda cenaze törenini reddettiği söylenen cassander'ın onayı ile onu taşlayarak öldürdüler.

popüler kültürde 
 olympias, richard burton'ın i̇skender ve fredric march'ın filip olarak rol aldığı tarihi bir destan olan 1956 tarihli büyük i̇skender filminde fransız aktris danielle darrieux tarafından canlandırıldı.
 olympias, maurice druon'un 1960 tanrı i̇skender romanında yer alır.
 olympias, naomi mitchison'ın genç büyük i̇skender (1960) filmindeki bir karakterdir.
 olympias, edison marshall'ın fatih (1962) filminde görünür.
 olympias, aubrey menen'in kadın komplosu (1965) kitabında bir karakterdir.
 olympias, mary renault'nun beğenilen i̇skender üçlemesi'nin üç romanından, cennetten ateş (1969), persli çocuk (1972) ve cenaze oyunları (1981)  kitaplarında önemli bir karakterdir.
 olympias, michael a. dimitri'nin 1993 tarihli neoptolemusun kızı adlı romanının konusudur.
 olympias, valerio massimo manfredi'nin 2001 tarihli i̇skender: bir rüyanın çocuğu adlı romanında bir karakterdir.
 angelina jolie, colin farrell'ın i̇skender ve val kilmer'in filip rolüyle birlikte oynadığı oliver stone'un 2004 filmi i̇skender'de olympias olarak rol aldı.
 olympias, nicholas nicastro'nun küller i̇mparatorluğu: büyük i̇skenderin romanı (2004) filminde belirir.
 olympias, steven pressfield'ın i̇skender'in birinci tekil şahıs ağzından anlattığı savaşın erdemleri: büyük i̇skender'in bir romanı (2005) adlı kitabında bir karakterdir.
 olympias, judith tarr'ın 2008 yılında yazdığı güneşi getirin (büyük i̇skender #2) adlı romanının konusudur.
 olympias, christian cameron'ın savaşın tanrısı (2012) adlı i̇skender'in kurgusal biyografisinde yer alır.
 olympias ayrıca sameksha tarafından canlandırılan hint dizisi porus'ta da yer alıyor.
 olympias (önceki adı myrtale olarak anılır) jeanne reames'in aslanla dans (2019) ikilisinde yer alır.
 olympias aynı zamanda hitoshi iwaaki'nin “historie” adlı mangasındaki makedonya kraliçesinin adıdır.

ayrıca bakınız 
alkimachos of pydna
olympias, reconstruction of greek trireme.

kaynakça 
özel

konuyla ilgili yayınlar 
birincil kaynaklar
plutarhos, alexander, parallel lives, online at perseus project.

genel

dış bağlantılar 

i̇skender
ii. filip (makedonya kralı)
mö 316 yılında ölenler
mö 4. yüzyılda idam edilmiş kişiler
mö 4. yüzyılda yunanlar
mö 370'lerde doğanlar