Nakam

nakam (), türkçe: i̇ntikam 1945'te holokost sırasında altı milyon yahudi'nin öldürülmesinin intikamını almak için almanları ve nazileri öldürmeye çalışan yaklaşık elli kişiden oluşan holokost'tan sağ kurtulan bir gruptu. abba kovner liderliğindeki grup, ayrım gözetmeksizin "ulus için bir ulus" şeklinde altı milyon alman'ı öldürmeye çalıştı.  kovner, çok sayıda alman'ı öldürmek için su şebekelerini zehirlemek amacıyla büyük miktarlarda zehir temin etmek için filistin'e gitti ve takipçileri nürnberg'in su sistemine sızdı. ancak kovner, avrupa'ya döndüğünde i̇ngilizler tarafından tutuklandı ve zehri denize atmak zorunda kaldı.

bu başarısızlığın ardından, grubun geri kalanı dikkatlerini abd tarafından tutulan alman savaş esirlerini hedef alan "b planı" na çevirdi. yerel olarak arsenik elde ettiler ve esir kamplarını besleyen fırınlara sızdılar. komplocular, nürnberg'deki konsum-genossenschaftsbäckerei'de (tüketici kooperatifi fırını) 3.000 somun ekmeğe zehir sürdüler somun ekmeği yiyen langwasser toplama kampında 2.000'den fazla alman savaş esirini zehirlendi ancak hiç kimse ölmedi. gruba bilinen hiçbir ölüm atfedilmez. bazıları tarafından nakam'ın bir "terör örgütü" olduğu düşünülse de,  alman savcılar "olağandışı koşullar" nedeniyle iki üyesine karşı açılan davayı reddetti.

arka plan 
holokost sırasında, nazi almanyası, müttefikleri ve işbirlikçileri, toplu katliamlar ve gazla öldürme gibi çeşitli yöntemlerle yaklaşık altı milyon yahudiyi  öldürdü.  tüm ailelerini ve topluluklarını kaybeden kurtulanların çoğu, normal bir hayata dönmeyi hayal etmekte zorlandı. nazi savaş suçlularına veya tüm alman halkına karşı intikam alma arzusu yaygındı.  1942'nin sonlarından itibaren, holokost haberleri filistin'e ulaştığında, yahudi gazeteleri intikam çağrılarıyla doluydu. varşova gettosu ayaklanmasının liderlerinden biri olan yitzhak zuckerman daha sonra "intikam takıntısı olmayan bir yahudi tanımadığını" iddia etti. bununla birlikte, hayatta kalanların çok azı bu fanteziler üzerinde hareket etti, bunun yerine hayatlarını ve topluluklarını yeniden inşa etmeye ve ölenleri anmaya odaklandı. i̇srailli tarihçi dina porat, holokost'tan sağ kurtulan yaklaşık 200 veya 250 kişinin şiddetli intikam almaya çalıştığını tahmin ediyor ki bunların önemli bir kısmı nakam'dı.  mossad tarafından gerçekleştirilen suikastlar da dahil olmak üzere, bu operasyonlar 1.000 ila 1.500 kadar insanın hayatına mal oldu.

oluşumu 
1945'te abba kovner, ponary katliamı ve majdanek'teki imha kampını ziyaret ettikten ve romanya'daki auschwitz'den sağ kurtulanlarla tanıştıktan sonra intikam almaya karar verdi. o, çoğu eski yahudi partizanlar, ancak sovyetler birliği'ne kaçmış olan birkaç kişi de dahil olmak üzere holokost'tan sağ kurtulan yaklaşık 50 kişi ile plan yaptı. gizli yaşama ve mücadeleci yeteneklerinden dolayı işe alınan  çoğu kişi yirmili yaşlarının başındaydı  genel olarak nakam ("i̇ntikam") olarak bilinen kuruluş, aynı zamanda דם ישראל נוטר (dam yisrael noter, "i̇srail'in kanı intikamını alır") kısaltması olan i̇branice ין (din, "yargı") adını kullandı. 

grubun üyeleri, nazi almanya'sının yenilgisinin yahudilerin başka bir holokost düzeyindeki soykırımdan korundukları anlamına gelmediğine inanıyordu. kovner, altı milyon alman'ı öldüren orantılı bir intikamın, yahudilerin düşmanlarına yaptıklarının yanlarına kar kalmayacalarını öğretmenin tek yolu olduğuna inanıyordu: "eylem şok edici olmalı. almanlar, auschwitz'den sonra normale geri dönüşün olmayacağını bilmeli"  hayatta kalanlara göre, kovner'ın "hipnotize edici" hitabı hissettikleri duygulara sözler koydu. grubun üyeleri, zamanın yasalarının holokost gibi aşırı bir olayı yeterince cezalandıramayacağına ve dünyanın tam manevi iflasının ancak yıkıcı cezalandırıcı şiddet ile iyileştirilebileceğine inanıyordu.

grubun liderleri iki plan oluşturdu: çok sayıda alman'ı öldürmek için plan a ve birleşik devletler savaş esiri kamplarında tutulan birkaç bin ss esirini zehirlemek için plan b.  kovner'ın grubu romanya'dan i̇talya'ya gitti ve burada kovner, aliyah bet'i ( filistin mandası'na yasadışı göç) örgütlenmesine yardım etmesini isteyen yahudi tugay askerlerinden sıcak bir karşılama aldı. kovner, intikam almaya hazır olduğu için onu reddetti.  nakam bir yeraltı hücreleri ağı geliştirdi ve hemen para toplamaya, alman altyapısına sızmaya ve zehiri güvence altına almaya koyuldu. grup, bir hashomer hatzair elçisinden büyük miktarda alman sahte i̇ngiliz parası aldı, spekülatörleri katkıda bulunmaya zorladı ve ayrıca yahudi tugayı'ndaki sempatizanlardan biraz para aldı.

plan a (nürnberg'de planlı toplu zehirleme) 
"maim mendele" adlı polonyalı bir yerinden edilmiş kişi joseph harmatz, nürnberg'deki belediye su kaynağına sızmaya çalıştı; nakam, şehri nazi partisinin kalesi olduğu için hedef aldı. harmatz, müttefiklerin bombalamasıyla şehrin büyük kısmının yıkılmasının neden olduğu konut sıkıntısı nedeniyle komplocuların kiralayabileceği oda bulmakta zorlandı. rüşvet kullanarak, akıcı almanca konuşan kraków'dan bir mühendis olan willek schwerzreich'i (wilek shinar) belediye su şirketinde bir pozisyona yerleştirmeyi başardı.  schwarzreich, su sisteminin planını ve ana su vanasının kontrolünü  ve mümkün olan en fazla sayıda alman'ı öldürmek için zehirin nereye sokulması gerektiğini çizdi.  paris'te  içeren bir nakam hücresinin sorumlu olan vitka kempner, kovner gelecekteki eşi ve eski yoldaşı  reichman'ın david ben-gurion ile almanya'daki bir dp kampına yaptığı gezi sırasında konuştuğu, ancak ikincisinin holokost'tan intikam almak yerine i̇srail'in bağımsızlığı için çalışmayı tercih ettiği bildirildi. 

zehir elde etmek işi kovnere düştü.  filistin'e ulaştıktan sonra kovner, mossad lealiyah bet tarafından bir apartman dairesinde üç gün tutuldu ve mossad şefi shaul meirov tarafından şahsen sorguya çekildi.  kovner, cinayeti yishuv ile ilişkilendirmemesi karşılığında daha küçük bir intikam operasyonu için kendisine zehir vermeye ikna etme umuduyla haganah şefleri moshe sneh ve israel celile ile görüştü. 

eylül ayında kovner, avrupa'da nakam'a zehir bulmada başarılı olamadığını ve bu nedenle eski bir vilna gettosu isyanı olan yitzhak ratner'ı işe almaları ve plan b'ye odaklanmaları gerektiğini bildirdi.  kovner sonunda ephraim ile tanıştı. ve kudüs i̇brani üniversitesi'nde kimyager olan aharon katzir, haganah'ın bir üyesi olan öğrencilerinden biri aracılığıyla. katzir kardeşler, kovner'ın intikam planına sempati duydular ve i̇brani üniversitesi kimyasal deposu başkanını ona zehir vermeye ikna ettiler.  olaydan on yıllar sonra kovner, plan b'yi, kendisini katzir kardeşlere yönlendiren o zamanki dünya siyonist örgütü başkanı chaim weizmann'a sunduğunu iddia etti. ancak biyografi yazarına göre, kovner weizmann ile hiç tanışmadı şubat veya mart 1946'da weizmann daha önce ülke dışındaydı. 

kovner, birkaç gecikmeden sonra aralık 1945'te, izinden dönen bir yahudi tugay askeri olduğunu belirten sahte belgeler ve diş macunu tüpleri ve zehir dolu kutularda saklanmış altın bir spor çantasıyla mısır'ın i̇skenderiye kentine gitti.  fransa'nın toulon kentine giden bir gemiye bindikten kısa bir süre sonra, kovner'ın adı, diğer üç kişiyle birlikte genel seslendirme sisteminden çağrıldı. kovner, arkadaşı yitzik rosenkranz'a spor kıyafeti paris'teki kempner'e götürmesini söyledi ve ardından zehrin yarısını denize attı. bundan sonra teslim oldu ve i̇ngiliz polisi tarafından tutuklandı.  nakam üyeleri daha sonra kovner'ın haganah tarafından ihanete uğradığını iddia etti, ancak porat, aliyah bet'in şüpheli bir organizatörü olarak tutuklanmış olmasının daha muhtemel olduğunu yazıyor. i̇ngilizce bilmeyen ve yahudi tugayı eğitimine katılmayan kovner, nakam hakkında sorgulanmadı; mısır ve filistin'deki hapishanelerde iki ay kaldıktan sonra serbest bırakıldı. nakam ile ilişkisi o sırada sona erdi.

plan b (ss mahkumlarının toplu zehirlenmesi) 
kovner gereken zehir miktarını güvence altına almayı başaramadığı için, nuremberg hücresi 1946'nın ilk aylarında ss mahkumlarını kesin olarak zehirlemeye karar verdi.  nakam eylem gruplarının çoğu emredildiği gibi dağıldı ve üyeleri ülkeyi terk etti ama liderler, gelecekte a planını uygulamak için yeniden faaliyete geçiceklerine söz verdiler. nürnberg ve dachau'daki hücreler, yakınlardaki büyük abd savaş esirleri kampları nedeniyle aktif kaldı.  yitzhak ratner, yerel olarak zehir elde etmek için gruba dahil edildi. ekim 1945'te paris'teki nakam karargahında bir laboratuvar kurdu ve burada etkileri geciktirecek tatsız, kokusuz bir zehir bulmak için çeşitli formülasyonları denedi. ratner sonunda arsenik, tutkal ve diğer katkı maddelerinin bir karışımını formüle etti. bunlar ekmek somunlarının üzerine boyanabilir. kediler üzerinde yapılan testler, karışımın ölümcüllüğünü kanıtladı.  zehir elde etti almanya'ya götürdü.

nakam, başta eski ss subayları veya önde gelen naziler olmak üzere 12.000 ila 15.000 mahkumun abd tarafından hapsedildiği nuremberg (eski adıyla stalag xiii-d) yakınlarındaki langwasser toplama kampına odaklandı.  başlangıçta, biri şoför, diğeri ambar işçisi olmak üzere iki nakam üyesi kamp tarafından işe alındı.  langwasser için ekmek, nürnberg'deki tek bir fırından, konsum-genossenschaftsbäckerei'den (tüketici kooperatifi fırını) yapılıyordu. birkaç nazi toplama kampından kurtulan leipke distel, kanada'daki bir amcasının fırınında çalışmak için vize bekleyen, yerinden edilmiş polonyalı bir kişi olarak kendini tanıttı. yöneticiye ücretsiz olarak çalışıp çalışamayacağını sordu ve sonunda kendisine sigara, alkol ve çikolata ile rüşvet verdikten sonra fırın deposuna erişim sağlamış oldu. nakam ajanları, saldırılarını alman mahkumlarla nasıl sınırlayacaklarını ve amerikan gardiyanlarına zarar vermekten nasıl kaçınacaklarını tartışmak için her gece fürth'te kiralık bir odada buluştu. harmatz, işçilerden birkaçını kamptaki büro görevlilerine yerleştirdiğinde, pazar günleri siyah ekmeğin yalnızca alman mahkumlar tarafından yeneceğini, çünkü amerikan gardiyanlara özel olarak beyaz ekmek verildiğini keşfettiler. bu nedenle saldırıyı cumartesi gecesi gerçekleştirmeye karar verdiler. 

varşova gettosu ayaklanması emektarı simcha rotem öncülüğünde, dachau yakınlarındaki bir hapishane kampı ve onu tedarik eden fırın için de benzer hazırlıklar yapıldı. rotem, fırında çalışan polonyalılarla arkadaş olduktan sonra müdürü sarhoş etti, anahtarların kopyalarını çıkardı ve ayılmadan önce geri verdi. planlanan saldırıdan birkaç gün önce reichman, amerika birleşik devletleri ordusu'ndaki bir yahudi istihbarat subayından iki ajanın polis tarafından arandığına dair bir ihbar aldı. 11 nisan 1946'da dachau planı durduruldu. reichman, bir saldırının başarısızlığının abd'nin hapishane kamplarındaki güvenlik önlemlerini artırarak ikinci bir saldırıyı önleyeceğinden korkuyordu. 

bu zamana kadar, altı nakam üyesi nürnberg'deki konsum -genossenschaftsbäckerei'de çalıştı. yiyecek hırsızlığını önlemeyi amaçlayan sıkı güvenliği alt üst ederek, arseniği birkaç gün içinde içeri soktular zehri yağmurlukların altına sakladılar ve döşeme tahtalarının altına sakladılar.  13 nisan cumartesi günü, fırın çalışanları, nakam görevlilerini çevirdiler ve üçünün fırına girmesini engellediler. sonuç olarak, distel ve iki suç ortağı, başlangıçta planlandığı gibi 14.000 somun yerine yalnızca 3.000 somun ekmeği zehirlemek için zamana sahipti. somunları zehir ile boyadıktan sonra, auschwitz'den kurtulan yehuda maimon'un yardımıyla çekoslovakya'ya kaçtılar ve i̇talya üzerinden güney fransa'ya gittiler.  

23 nisan 1946'da the new york times, 207'si hastaneye kaldırılan ve ağır hasta olan 2.283 alman savaş esirinin zehirlenerek hastalandığını bildirdi. ancak operasyon sonuçta hiçbir ölüme neden olmadı.  ulusal arşivler ve kayıtlar i̇daresi'ne bilgi edinme özgürlüğü talebiyle alınan belgelere göre, fırında bulunan arsenik miktarı yaklaşık 60.000 kişiyi öldürmeye yetiyordu. zehirlemenin neden başarısız olduğu bilinmemektedir. muhtemelen ya zehri çok ince yaydıklarından ya da mahkumların ekmeğin zehirli olduğunu fark edip fazla yemediklerinden şüphelenilmektedir.

sonrası ve miras 

yaklaşık 30 eski nakam ajanı, 23 haziran 1946'da biriya gemisine bindi ve i̇ngiliz yetkililer tarafından kısa süreli gözaltına alındıktan sonra temmuz ayı sonunda filistine geldiler. kovner ve diğer yahudiler tarafından sıcak karşılandılar.  kovner ve üyelerin çoğu intikam süresinin geçtiğini düşünmesine rağmen, bolek ben-ya'akov liderliğindeki küçük bir grup, göreve devam etmek için avrupa'ya döndü.  diğer dokuz nakam ajanı 1947 baharında ayrıldı ve ertesi yıl i̇şçi partisi siyasetçisi abba hushi'nin yardımlarıyla avrupa'ya döndü. 

i̇ntikamcı gruplar, hem lojistik hem de finansal olarak artan zorluklarla karşılaştı ve 1949'da federal almanya cumhuriyeti'nin kurulması, yasadışı operasyonları daha da zorlaştırdı. üyelerin çoğu, kendilerini geçindirmek için suç dolu bir hayata yöneldi ve ardından eski fransız direniş üyelerinin yardımıyla alman hapishanelerinden kaçmaya çalıştı. çoğu 1950 ile 1952 arasında i̇srail'e döndü. ben-ya'akov bir röportajda intikam almaya çalışmasaydı "aynada kendine bakamayacağını" ve intikam almadığına hala derin bir şekilde pişman olduğunu" söyledi.  i̇srail'e geldikten sonra, eski nakam üyeleri onlarca yıldır deneyimleri hakkında konuşmayı reddettiler, meseleyi ancak 1980'lerde tartışmaya başladılar.

kaynakça 

toplu cezalandırmalar
kimyasal savaş
nürnberg tarihi
i̇ntikam
nazi avcıları
kb1 i̇branice kaynakları (he)
i̇ncelenmemiş çeviri içeren sayfalar