Starlink

starlink amerikan uydu şirketi spacex tarafından uydu interneti erişimi sağlamak üzere inşa edilmiş bir uydu internet kümesidir. takımyıldızı, yer istasyonları ile birlikte çalışacak ve seri olarak üretilen binlerce küçük uydudan oluşacak. spacex firması ayrıca bazı uydularını keşifler ve bilim amaçlı kullanmakla birlikte bazı uydularını ise ordulara satmayı da planlamaktadır.

2020 yılı eylül ayı itibarıyla spacex 775 uyduyu konuşlandırdı. ayrıca yine bu aydan itibaren her iki haftada bir gerçekleştirilecek fırlatmalarda, fırlatma başına 60'tan fazla uydunun yerleştirilmesi planlanmaktadır. toplamda ise 2020'lerin ortalarında 12.000 uydu konuşlandırılarak, ardından toplam uydu sayısının 42.000'e çıkarılması planlanmaktadır. i̇lk 12.000 uydunun üç yörünge üzerinde bulunması planlanmaktadır: üç yörüngenin ilki yerden 550 km yükseklikte ve toplam 1.600 uydunun bulunduğu bir yörünge, ardından 1.550 km irtifada yaklaşık 2.800 ku- ve ka-band spektrum uydularının bulunduğu başka ikinci bir yörünge ile 340 km yükseklikte yaklaşık 7.500 v-band uydularının yerleştirilmesi şeklindedir. uyduların ticari olarak kullanılmasına ise 2020 yılında başlanabileceği öngörülmektedir.

gerçekleştirilecek bu girişimle beraber, binlerce uydunun 340 ila 1.550 km arasındaki yörüngeye yerleştirilecek olmasının gök bilimi üzerinde olası etkilerinin olabileceği ve uzun vadede uzay çöplüğü oluşacağı endişelerine yol açmıştır.

uydu takımyıldızın tasarlanması, inşa edilmesi ve konuşlandırılması için on yıllık sürenin gerektiği, projenin toplam maliyetinin ise mayıs 2018’de spacex’e 10 milyar abd dolarına mâl olacağı tahmin ediliyordu. ürünün geliştirilmesine 2015 yılında başlandı ve 2018 yılı şubat ayında ilk iki prototip uydu deney uçuşu ile denendi. i̇kinci test uyduları seti ve ilk büyük çaplı konuşlandırma ise 60 adet küçük uydu barındırıyordu ve bu uçuş 24 mayıs 2019 (utc) tarihinde gerçekleştirildi. starlink araştırma, geliştirme, üretim ve yörünge kontrol operasyonlarının tamamı redmond, washington'da bulunan spacex uydu geliştirme tesislerinde yapılmaktadır.

tarihçe

2015–2019 
spacex haberleşme ağı haberleri ilk olarak ocak 2015'te kamuya açıklandı. açıklamalarda tüm ana taşıyıcı (backhaul) iletişim trafiğinin %50'sini taşımaya yetecek bant genişliğini destekleyebilecek bir yetenekte olduğu ve yoğun şehirlerde yerel internet trafiğinin %10'una kadar olan kısmı karşılayabileceği belirtiliyordu. ceo elon musk açıklamalarında, projenin düşük maliyetli küresel geniş bant internet yetenekleri için önemli bir talebi karşılayacağını ifade etmiştir.

açıklanan yeni iletişim ağının geliştirilmesi için spacex uydu geliştirme tesisinin redmond'daki açılışı spacex tarafından ocak 2015'te ortaklarıyla birlikte duyuruldu. bu dönemde seattle bölge ofisi 60 mühendis ve daha sonraki birkaç yıl içinde yaklaşık 1.000 kadar kişiyi işe almayı planlıyordu. şirket 2016 yılı sonuna kadar 2.800 m² kiraladığı alanda çalıştı ve ocak 2017'de yine redmond'da bulunan 3.800 m² olan ikinci tesisi aldı. ağustos 2018'de spacex, ar-ge'ye ek olarak uydu üretimini desteklemek amacıyla redmond ridge corporate center'da daha büyük bir üçüncü binaya geçerek seattle bölgesindeki tüm operasyonlarını birleştirdi.

temmuz 2016'da spacex irvine, kaliforniya'da (orange county) tasarım çalışmaları için 740 m² büyüklüğünde bir yere yerleşti. spacex yeni yerleştiği irvine ofisinde çalışacak uydu programlama için sinyal işleme, rfic ve asic geliştiricileri aradığını duyurdu.

spacex'in iletişim uydusu ağı fikri ocak 2015'te resmen ilan edilmiş ve washington eyaletinin redmond kasabasında uydu geliştirme tesisi kurulmuştur. proje, aynı yıldızın altında adlı kitaptan esinlenilerek starlink olarak adlandırılmış ve 2017'de tescillenmiştir. mayıs 2018'de toplam geliştirme ve yapım maliyetinin 10 milyar $ olarak beklendiği açıklanmıştır.

nisan 2019'da fcc, spacex'e yaklaşık 12.000 uydunun yörüngeye yerleştirilmesi için izin vermiştir. 24 mayıs 2019 tarihinde 60 uydu bir falcon 9 fırlatma aracı ile yörüngeye gönderilmiştir.

starship projesinin tamamlanmasıyla her kalkışta 400 uyduyu yerleştirmeyi planlamaktadır.

2020-günümüz 
mart 2020 yılında yayınlanan habere göre günde 6 uydu üretebilmektedir.

aralık 2021 tarihine kadar 11 sefer yapılacak ve 660 uydu daha yerleştirilmiş olacak.

26 mayıs 2021 tarihi itibarıyla gönderilen uydularla 1. faz tamamlanmıştır. i̇kinci faz uydu gönderimleri 570 km (350 mil) yüksekliğinde 70° eğimle yerleştirilmesi ön görülmektedir.

türkiye'de starlink 
2024 yılında türkiye'de faaliyet göstermeye hazırlanan starlink, 2023 yılında btk'ya lisans başvurusu yaptı. özellikle iletişimin büyük kesintiye uğradığı 2023 kahramanmaraş depremleri sürecinde musk tarafından türkiye'ye starlink sağlanabileceğini açıklansa da türksat kapasitelerinin yeterli olduğu söylenmiş, i̇letişim bakanı fahrettin altun tarafından uydu kapasitesinin yeterli olduğu söylenerek "böyle bir acil durumda, twitter için platformdaki dezenformasyon ve yanlış bilgilendirme çabalarına özel dikkat gösterilmesi kritiktir." uyarısında bulunulmuştur.

i̇lan edilmiş erişilebilirlik durumu 
uyduların anlık pozisyonları satellitemap.space 

elon musk, 2021 yılı sonuna doğru beta programının tamamlanacağını ve tüm ülkelerde kullanılabilecek hale geleceğini bildirdi. şu an beta programına kayıtlı kullanıcılar sabit belirledikleri bölgelerde hizmet alabiliyordu. bu durumla beraber kullanıcılar hizmeti diledikleri yerden almaya devam edebilecekler.

herhangi bir devlet üzerinde uydu hizmetleri sunmak için, yerel yasal düzenleyicilerinin, itu düzenlemeleri ve uluslararası anlaşmalar, iniş haklarını tanımlayarak yetkilendirmeye sunmaları gerekmektedir. spacex starlink ağı yaklaşık 60 derecenin altındaki enlemlerde neredeyse küresel erişime sahip olsa da, kırsal ve yetersiz hizmet alan alanlara geniş bant hizmetleri bugüne kadar yalnızca birkaç ülkede hizmete sunabilmiştir. spacex ayrıca, starlink hizmetini ülkelerin hızlı tepkileri, ticari ve ekonomik değerlendirmesiyle sıralamaktadır. örneğin, spacex resmi olarak haziran 2020'de kanada için yetki talep etti, kanada düzenleyici otorite kasım 2020'de onayladı ve spacex iki ay sonra, ocak 2021'de hizmete girdi.

yer i̇stasyonları 
yer istasyonları uyduların internet ana omurgasına bağlanmasını sağlayan birimlerdir. yer istasyonu kurulum teknik kriterleri ve izinleri yerel kanunlar çerçevesinde, ilgili ülkenin telekomünikasyon denetim kurumları tarafından belirlenerek yetkilendirilmektedir.

teknoloji

uydu revizyonları

microsat 
microsat-1a ve microsat-1b olarak 625 km (388 mi) irtifada ve 86.4 derece eğimde olacak şekilde yerleştirildi. panaromik resim ve video görüntüleme kameraları ile donatıldı. iridium-next projesi dahilinde kullanılacakken, yer testleri için kullanıldılar.

tintin 
i̇lk olarak 2015 yılında anons edildi, ancak 2018 yılında ilk testlere başlanabildi. 22 şubat 2018 tarihinde tintin a ve tintin b adlarıyla falcon9 (f9) aracıyla yörüngeye yerleştirildi. tintin a ve tintin b 514 km yüksekliğe yerleştirildi. bu başarının ardından, spacex kasım 2018'de 1600 uydudan oluşan 550 km (340 mi) irtifa projesini duyurdu.

v0.9 (test) 
test amaçlı 60 adet uydudan oluşan parti mayıs 2019 yılında yörüngeye oturdu. temel özellikleri:

 düz panel tasarımlı, çoklu anten ve tek dizi güneş paneli,
 ağırlığı: 227 kg (500 lb),
 yörünge operasyonları için kripton kullanan hall-effect iticiler,
 hassas işaretlemeli yıldız izleyici navigasyon sistemi,
 amerikan savunma bakalığı veritabanıyla eşgüdümlü otomatik enkaz çarpışma önleme sistemi,
 550 km (340 mi) irtifa,
 görev bitiminde dünya atmosferinde %95'i yok olacak şekilde tasarlandı.

v1.0 (mevcut operasyon uyduları) 
mevcut aktif operasyonel sayısı: 1075 adet

starlink projesine ait operasyonel uydular kasım 2019 itibarıyla fırlatılmaya başlandı. temel özellikleri:

 görev bitiminde dünya atmasferinde tamamı yok olacak şekilde tasarlandı,
 ka-bandı eklendi,
 ağırlığı: 260 kg (570 lb),
 i̇lk uydular, özel bir kaplama ile ışık yansımaları için özel bir kaplama kullanıldı. ancak dengesiz ısınma ve ir yansıtıcılığı sebebiyle vazgeçildi
 güncel uydularda ise özel bir güneşlik eklenerek ışık kirliliği engellenmiş

v1.0 laser iletişimli (mevcut operasyonel uyduları) 
mevcut aktif operasyonel sayısı: 10 adet

 24 ocak 2021 tarihli uçuş ile 10 adet uydu kutup bölgesine yerleştirildi. yer istasyonuna ihitiyaç duymaksızın kendileri arasında iletişim kurabilmektedir.
 spacex tarafından v0.9 olarak tanımlanan, uydular arası iletişim için lazerlerle v1.0'ın değiştirilmiş tasarımı

v1.5 (mevcut operasyonel uyduları) 

 i̇lk uydu 14 eylül 2021 tarihinde laser donanımlı 51 adet uydu fırlatılarak gerçekleştirildi.

v2.0 (planlanıyor) 

 2021 yılı içerisinde üretimleri yapılmaya başlandı. i̇lk uydular 2022 yılı içerisinde fırlatılması planlanmaktadır.
 starlink v2.0 uyduları önceki nesile göre daha yüksek kapasite sunacakları beklenmektedir.

i̇lgili haberler 

 2019 yılında avrupa uzay ajansı denetimindeki dünya gözlem uydusu, starlink 44 ile çarpışmadan kaçınmak için manevra yaptı. bu manevra, esa tarafından yapılan ilk çarpışma önleme manevrasıydı .
 ekim 2020'de "better than nothing beta " (hiçyoktan iyi olan beta) adlandırılan test internet erişim programı başvuruları başladı. beta erişim, ayda 99 usd fiyatıyla sunuldu.
 yörüngeye yerleştirilmiş olan uyduların harita üzerinde canlı takibi satellitemap.space  sitesinden gözlenebilir.
 starlink ve oneweb ilk kez çarpışmayı önleme manevrası yaptılar.  hesaplanan çarpışma olasılığı %1.3'tü. olasılık oneweb'in 36 uydusunun rusya'dan fırlatılmasını izleyen 5 gün sonunda oluştu.

dış bağlantılar

kaynakça 

uydu interneti
i̇nternet servis sağlayıcıları
telekomünikasyon
spacex