Azerbaycan-İsrail ilişkileri

azerbaycan-i̇srail ilişkileri, azerbaycan ve i̇srail arasındaki politik, ekonomik ve diğer devletlerarası ilişkiler.

azerbaycan ve i̇srail 1992'den beri diplomatik ilişkiler içerisindedir. azerbaycan; türkiye, mısır, ürdün ve orta asya'nın eski sovyet cumhuriyetleri dışında, i̇srail'le ikili siyasi ve ekonomik ilişkiler geliştiren ve çoğunluk nüfusunu müslümanların oluşturduğu az sayıdaki ülkeden biridir.

siyasi ilişkiler 
25 aralık 1991, i̇srail azerbaycan'ın bağımsızlığını resmen tanıdı, 7 nisan 1992'de azerbaycan ile diplomatik ilişkiler kuruldu. ağustos 1993'te i̇srail büyükelçiliği açıldı.

1998'de i̇srail başbakanı binyamin netanyahu, azerbaycan cumhurbaşkanı haydar aliyev ile görüştüğü bakü'ye kısa bir gece ziyaretinde bulundu.

ocak 2004'te azerbaycan parlamentosu anayasa fonu başkan yardımcısı alimamed nuriyev, azerbaycan'ın her zaman yahudilere karşı dostça davrandığını, cumhuriyette hiçbir zaman anti-semitizm olmadığını söyledi. başbakan, ülkenin liderliğini, siyasi, ekonomik ve askeri alanlarda i̇srail ile işbirliğini genişletmeye çağırdı.

bununla birlikte, i̇ran'ın yakınlığı ve herhangi bir müslüman ülkenin i̇srail'le işbirliğine karşı tutumu göz önüne alındığında, siyasi alanda yakınlaşma çok yavaştır. özellikle i̇srail'deki azerbaycan büyükelçiliği hiç açılmadı. i̇srail cumhurbaşkanı şimon peres mayıs 2009'da azerbaycan'ı ziyaret etmesine rağmen, i̇srail'e üst düzey ziyaretler de yoktu. azerbaycan i̇srail'in terörizmle mücadeledeki konumunu desteklese de, müslüman ülkelerin olası tepkilerini dikkate almak zorundadır. buna ek olarak, i̇srail ile ilişkilerin yoğunlaşması, i̇srail'in filistin-i̇srail çatışması üzerindeki konumunu eleştiren iktidardaki yeni azerbaycan partisi milletvekilleri tarafından yapılan bazı ifadelerle de kısıtlanıyor  .

i̇srail basını şimon peres'in ziyareti sırasında azerbaycan'da i̇ran nükleer programı hakkında bilgi toplamayı amaçlayan bir elektronik istihbarat ağı oluşturulması konusunda bir anlaşmaya varıldığını iddia ediyor.

9 şubat 2010'da i̇srail dışişleri bakanı avigdor liberman ilk kez bakü'ye geldi.

2013 yılının nisan ayında azerbaycan dışişleri bakanı elmar memmedyarov bir ziyaret için i̇srail'e geldi. bu, bu düzeydeki bir azerbaycan temsilcisinin ilk ziyaretiydi. memmedyarov i̇srail cumhurbaşkanı şimon peres tarafından kabul edildi, knesset başkanı yuli-yoel edelstein, dışişleri bakan yardımcısı ze'ev elkin ve başbakan benjamin netanyahu ile görüşmeler yapıldı ve görüşmeler yapıldı.

13 aralık 2016 tarihinde, i̇srail başbakanı benjamin netanyahu ile çalışma ziyaretinde oraya gelen azerbaycan cumhurbaşkanı i̇lham aliyev arasında bakü'de görüşmeler yapıldı.

aynı yılın aralık ayında azerbaycan-i̇srail ilişkileri testi minsk, i̇srail-rus blog yazarı alexander lapshin'in minsk'te azerbaycan  nin talebi üzerine tutuklanması ve ardından da cezai kovuşturma için bakü'ye iade edilmesiydi. yetkililer blogcuyu bakü ile koordinasyon olmadan dağlık karabağ'ı ziyaret etmekle suçladı ve bu bölgenin ermenistan tarafından kontrol edilen bağımsızlığını çağrısında bulundu. i̇srail, ermenistan, rusya federasyonu  ve avrupa ve abd'deki en büyük insan hakları örgütleri lapshin'in azerbaycan'a iadesi ile ilgili olarak protesto etti, ancak blogcu hala bakü'ye getirildi ve 20 temmuz 2017'de 3 yıl hapse mahkum edildi , aynı zamanda, dağlık karabağ'ın bağımsızlığına ilişkin çağrı suçlamaları, delil yetersizliğinden ondan atıldı. 11 eylül 2017'de cumhurbaşkanı i̇lham aliyev lapshin'i affetmeye karar verdi ve kararı bakü hapishanesindeki bir blogcunun intihar girişimi hakkında bilgilerle çakıştı. i̇srail'e döndükten sonra lapshin, intihar girişiminde bulunmadığını ve af istemediğini ve cinayet amacıyla öldürüldüğünü  açıkladı. ayrıca, serbest bırakılan i̇srailli blogcu, azerbaycanlı yetkilileri hapishanede işkence ve zorbalık yapmakla ve blogcuları ve gazetecileri profesyonel faaliyetleri için kovuşturmakla suçladı . ocak 2018'de lapshin, azerbaycan cumhuriyeti avrupa i̇nsan hakları mahkemesine itiraz etmek istediğini belirtti  ve mart 2019'da avrupa mahkemesi, bir blogcunun öldürülme girişimi suçlamasıyla azerbaycan yetkilileriyle iletişim kurmaya başladı.

kasım 2018'de, i̇srail ilk önce hristiyan arapların bir temsilcisini büyükelçi olağanüstü ve tam yetkili göreve atadı. i̇srail dışişleri bakanlığı başkanı george dick, bakü'deki diplomatik misyonun başına geçti.

ekonomik ilişkiler 
i̇srail azerbaycan'ın ikinci en büyük petrol ithalatçısıdır. bakü-tiflis-ceyhan petrol boru hattının (hayfa'dan 600 kilometre uzaklıktaki ceyhan limanı) açılmasından sonra i̇srail, azerbaycan gazı satın almakla ilgilendiğini belirtti . 29 haziran 2009 tarihinde bakü'de azerbaycan cumhurbaşkanı i̇lham aliyev ve i̇srail cumhurbaşkanı şimon peres'in katıldığı bir azerbaycan-i̇srail iş forumu düzenlendi  .

1993'ten bu yana azerbaycan havayolu azal, bakü'den tel aviv'e uçuşlar gerçekleştirdi. aralık 2009'da i̇srail havayolu şirketi arkia'nın da bu rota boyunca uçmaya başlaması planlandı . “arkiya” uçuş planı azerbaycan'da arkia korumalarının silah taşıyan yasağı nedeniyle yerine getirilmediğini rağmen, azal hava taşımacılığı haftada 2 kez yürütmeye devam etmektedir.

i̇srail ve azerbaycan hükümetleri arasında 20 şubat 2007'de yatırımların karşılıklı korunması konusunda bir anlaşma yapıldı  .

nisan 2017'de iki ülke arasında çifte vergilendirme onaylandı.

temmuz 2019'da, her iki devlet de i̇srail'in modern teknolojileri kullanarak azerbaycan'ın ulusal bilgi sistemini oluşturma projesinde danışman olarak hareket edeceği bir işbirliği mutabakatı imzaladı.

2019 itibarıyla, iki ülke arasındaki ticaret yılda 5 milyar doları aşıyor.

askeri işbirliği 
i̇ki ülke arasındaki askeri-teknik işbirliği de başarılı bir şekilde gelişiyor. 2004 yılında türkiye'de üretilen i̇srail silahlarının azerbaycan'a temini için bir sözleşme imzalanmıştır. wikileaks'e göre , eylül 2008'de i̇srail ve azerbaycan, soltam'ın azerbaycan harçları ve mühimmat ordusu, tadiran communications - iletişim cihazları ve i̇srail askeri endüstrileri - geniş bir füze ve rehberlik sistemi tedarik sözleşmesi imzaladığı bir anlaşma imzaladı  .

2009 yılında i̇srail savunma şirketi elbit systems azerbaycan'da temsilcilik açtı ve azerbaycan savunma sanayi bakanlığı i̇ha üretimine başladı  .

2012'de azerbaycan 1,6 milyar dolarlık i̇ha ve hava savunma sistemleri satın aldı.

eylül 2014'te i̇srail devleti savunma bakanı moshe yaalon, azerbaycan'ı ziyaret eden ilk savunma departmanı i̇srail başkanı oldu  .

eylül 2017'de azerbaycan savunma bakanı albay general zakir hasanov i̇srail'e resmi bir ziyarette bulundu . temmuz 2018'de, havacılık yönetim kurulu başkanı edidia yaari başkanlığındaki bir i̇srail heyeti azerbaycan'ı ziyaret etti. azerbaycan savunma sanayi bakan yardımcısı yahya musayev ile bir araya geldi. toplantıda iki ülkenin ortak insansız hava araçları yaratma projesi olan "azad systems" şirketinin faaliyetleri tartışıldı. toplantının sonunda bir niyet protokolü imzalandı  .

eylül 2018'de i̇srail savunma bakanı avigdor liberman resmi bir ziyaretle azerbaycan'a geldi. azerbaycan cumhurbaşkanı , savunma bakanı, acil durum bakanı, cumhuriyet sınır birlikleri komutanı, azerbaycan dışişleri bakanlığı başkanı, başbakan ve ülkenin başbakan yardımcısı  ile görüşerek saatlerce görüşmeler yaptı.

aynı yılın ekim ayında azerbaycan savunma birinci bakan yardımcısı genelkurmay başkanı albay general necmeddin sadykov i̇srail'i ziyaret etti. general sadykov, i̇srailli mevkidaşı gadi eisenkot ve yüksek komuta ile bir araya geldi. ziyaret sırasında i̇srail ordusunun çeşitli birliklerini ziyaret edecek ve iki ülke arasındaki güvenlik işlemlerinin yanı sıra askeri ilişkilerin güçlendirilmesini tartışacak  .

ocak 2019'da i̇srail'in azerbaycan'a en yeni nesil taktik baraj mühimmatı sky striker'e tedarik edeceği biliniyordu. azerbaycan sky striker'in ilk yabancı alıcısı oldu.

enerji 
azerbaycan ve i̇srail enerji alanında yakın işbirliği yapmaktadır: i̇srail petrolünün yüzde 40'ını azerbaycan'dan almaktadır.

i̇srail'in azerbaycan büyükelçisi arthur lenk 2007'de yaptığı bir konuşmada, enerji sektöründe azerbaycan ile i̇srail arasında sürekli ticaretten söz etmiştir. 2006 yılında bakü-tiflis-ceyhan petrol boru hattı'nın açılışına kadar i̇srail'in azerbaycan petrol ihracatının önemli bir tüketicisi olduğunu ve ceyhan'ın i̇srail'e yakınlığının i̇srail'in ekonominin bu sektörüne daha fazla katılımı için karşılıklı yarar için ek alanlar yaratan mükemmel yeni fırsatlar sunduğunu kaydetmiştir. aşkelon ve eilat arasındaki trans-i̇srail petrol boru hattı aracılığıyla i̇srail'in hazar petrolünü asya'ya pazarlamak için stratejik bir ortak olabileceğinin altını çizmiştir. i̇srail'in güneş enerjisi başta olmak üzere alternatif enerji kaynakları geliştirme çabalarına da değinilmiştir. i̇srail ayrıca hazar denizi bölgesinden gaz ithal etme imkanlarını da araştırmaktadır.

aralık 2016'da i̇srail başbakanı binyamin netanyahu azerbaycan'ı ziyareti sırasında şunları söylemiştir: "bugün sadece azerbaycan petrolünün tedariki için değil, aynı zamanda i̇srail'e azerbaycan gazının ithalatı için de pazarlık yapıyoruz".

ulusal topluluklar 
azerbaycan'da yaklaşık 15.000 dağ yahudisi ve diğer yahudiler yaşıyor. i̇srail'de yaklaşık 80 bin yahudi - azerbaycanlı göçmen yaşıyor  .

i̇srail'in dağlık karabağ'a tutumu 
tel aviv, dağlık karabağ'daki sorundaki konumunu açıkça ifade ediyor. i̇srail dışişleri bakanlığı siyasi i̇şler direktörü alon ushpiz, i̇srail'in azerbaycan'ın toprak bütünlüğünü ne olursa olsun desteklediğini defalarca dile getirmiştir. i̇srail'in azerbaycan büyükelçisi rafael harpaz ise, ortadoğu deneyimine dayanarak i̇srail'in çatışmalara barışçıl bir çözüm önerisini savunduğunu öne sürdü.

kaynakça

dış bağlantılar 

 avetisyan r. g. azerbaycan yahudi cemaati: gelişme tarihi ve i̇srail devleti'nin dış politikasındaki yeri. nizhny novgorod uluslararası araştırmalar dergisi, 2008 
 azerbaycan-i̇srail ilişkileri. wikileaks

i̇srail'in ikili ilişkileri
i̇srail
i̇ncelenmemiş çeviri içeren sayfalar