Laramidya

laramidya, batı i̇ç denizyolunun kuzey amerika kıtasını ikiye böldüğü geç kretase döneminde (99.6-66 milyon yıl önce) var olan bir ada kıtasıydı. mesozoyik çağda laramidya, appalachia'dan doğuda batı i̇ç deniz yolu ile ayrılan bir ada kara kütlesiydi. deniz yolu sonunda daraldı, dakotalar boyunca bölündü ve meksika körfezi ile hudson körfezi'ne doğru çekildi. kütleler birleşerek kuzey amerika kıtasını oluşturdu.

laramidya, adını laramid orojenezinden almıştır. ad, 1996 yılında j. david archibald tarafından icat edildi.

coğrafya 
laramidya, günümüz alaska'sından meksika'ya kadar uzanıyordu. bölge dinozor fosilleri açısından oldukça zengindir. tyrannosaurlar, dromaeosauridler, troodontidler, hadrosaurlar, ceratopsianlar (kosmoceratops ve utahceratops  dahil), pachycephalosaurlar ve titanosaur sauropodlar, bu kara kütlesinde yaşayan dinozor gruplarından bazılarıdır. kretase'nin son 15 milyon yılında kara kütlesi üzerinde güçlü bir enlemsel iklim değişimi vardı ve bu, dinozor faunasının bölgesel taşralılığını yönlendirmeye yardımcı oldu.

yayılım 
alaska'dan coahuila'ya kadar olan bölgede omurgalı fosilleri bulunmuştur.

fauna 

geç kretase'nin turoniyen çağından paleosen'in başlarına kadar laramidya, appalachia'dan doğuya doğru ayrılmıştır. sonuç olarak, fauna o zaman içinde her kara kütlesinde farklı şekilde evrimleşti. jeolojik koşullar, laramidya'daki fosillerin korunması için genellikle elverişliydi ve bu, amerika birleşik devletleri'nin batısını dünyanın en verimli fosil bölgelerinden biri haline getirdi. kretase'deki apalaş biyoçeşitliliği hakkında daha az şey biliniyor çünkü bugün bölgede çok az fosilli yatak var ve appalachia'daki fosil yataklarının yarısı pleistosen buzul çağında yok edildi. bununla birlikte, henüz keşfedilmemiş fosil yatakları, eski appalachian kıtasının bölgelerinde bulunabilir.

kretase döneminde kuzey amerika'nın batısında baskın teropodlar, avlarından et koparmak için yapılmış orantılı olarak büyük kafaları olan devasa yırtıcı dinozorlar olan tiranozorlardı. laramidya'da tyrannosaurus rex, nanuqsaurus hoglundi, daspletosaurus, teratophoneus gibi tyrannosaurinae teropodları ve albertosaurus ve gorgosaurus gibi albertosaurinae teropodları vardı ve hepsi aynı tyrannosauridae familyasına dahildi ve hepsi çağdaş değildi. tiranozorların bedenleri, orantılı olarak küçük kolların tersine, devasa kafalar ve bacaklar sergiliyordu. bu ailede sergilenen dişler, demiryolu çivisi boyutundalardır ve avlara büyük zarar vermeye yardımcı olabilirlerdi.

kuzey amerika dinozorlarının bir başka yaygın grubu, sözde "ördek gagalı" dinozorlar olan hadrosaurlardı. fosil kayıtları, laramidya'da şaşırtıcı çeşitlilikte hadrosaur formları gösteriyor.

cinslerdeki diğer farklılıklar, ada kara kütleleri arasında görülür. sauropodlar görünüşe göre appalachia'da yok olduktan sonra kretase döneminde laramidya'da dolaştılar. nodosaurların, yine de, appalachia'da daha bol olduğu görünüyor. nodosaurlar, batılı akrabalarının dev sopa kuyruğundan yoksun, büyük, otçul zırhlı dinozorlardı. geç kretase döneminde laramidya'da kıttılar, yalnızca edmontonia ve panoplosaurus gibi özel formlarda bulunurken, appalachia'da nodosaurlar gelişiyorlardı.

kaynakça 

batı amerika birleşik devletleri
alberta jeolojisi
tarihsel kıtalar
kuzey amerika jeolojisi