Rus İç Savaşı'nda Müttefiklerin müdahalesi

rus i̇ç savaşı'nda müttefiklerin müdahalesi, 1918 yılında rus i̇ç savaşı sırasında başlatılan çok uluslu bir askerî harekâttır. ana hedefler, çekoslovak lejyonuna yardım etmek, rus limanlarındaki mühimmat ve silah tedarikini sağlamak ve doğu cephesini yeniden kurmaktı.

müttefiklerin müdahalesi öncesindeki gelişmeler

bolşevik ekim devrimi

rusya'nın i. dünya savaşı'ndan çekilişi

çekoslovak lejyonu 

1914 yılında avusturya-macaristan i̇mparatorluğu'na karşı savaşmak üzere rus çarı ii. nikolay'ın izniyle kurulan çekoslovak lejyonu, i. dünya savaşı boyunca katılımlarla büyümüş ve güçlü bir kolordu durumuna gelmişti. brest litovsk barış antlaşması sonrasında almanya ve avustırya-macaristan'a karşı savaşmaya devam etmek amacıydaydılar. bolşevikler lejyonun ülke dışına çıkması kaydıyla buna izin verir ve fransa'da savaşmasını onaylarlar. ancak rusya'nın avrupa'daki limanları güven altında olmadığından birliklerin sibirya üzerinden aktarılıp, büyük okyanus kıyısındaki vladivostok limanından abd'ye buradan da avrupa'ya geçirilmesi öngörülür.  i̇leride çekoslovakya'nın ilk cumhurbaşkanı olacak olan tomáš garrigue masaryk lejyon komutanlarına, geçecekleri rus topraklarındaki karışıklıklara ve iç siyaseti ilgilendiren olaylara karışmamaları talimatını verir. fakat trans sibirya demiryolu hattı boyunca çek ve slovaklar doğu'ya giderken, brest litovsk antlaşması hükümleri gereğince alman, avusturyalı ve macar savaş esirleri de batı'ya, yani cephelere gidiyorlardı. bu da iki taraf arasında sürtüşmelere neden oluyordu.

müttefiklerin kaygıları

savaşlar

kuzey rusya 

kuzey rusya seferi, başmelek seferi veya murman yayılımı olarak da adlandırılan bu müdahalede, i̇tilaf devletleri beyaz ordu'ya destek verdi. müdahaleye katılarak asker çıkaran devletler birleşik krallık, avustralya, amerika birleşik devletleri, kanada ve fransa idi. i̇ngiltere ve fransa'nın talebiyle 5.000 asker gönderen abd'nin müdahalesi kutup ayısı seferi adıyla anıldı.

harekât mağlubiyetle sonuçlandığı sırada, i̇tilaf devletleri, bolshie ozerki savaşında bolşeviklere karşı başarılı sonuçlar aldılar ve bolşeviklerin rusya'dan çekilmelerine izin verdiler. ancak, haziran 1918 ile mart 1920 arasında süren mücadeleler sonucunda kazanan bolşevikler oldu.

abd kuvvetleri rusya'dan çekildikten yıllar sonra abd başkanı warren g. harding kutup ayısı seferi'nin bir hata olduğunu açıklayarak ve kendisinden önceki yönetimi suçlamıştır.

kuzeybatı rusya 

28 kasım 1918 – 4 kasım 1919 tarihleri arasında savaşa müdahil olan birleşik krallık, baltık denizi'ne güçlü bir donanma gönderir. baltık ülkelerinin bağımsızlığı alanında başarılı olsa da birleşik krallık'ın desteği beyaz ordu'nun petrograd'ı elinde tutması için yeterli olmadı.

güney rusya ve ukrayna 
kırım, ukrayna, don, kuban ve kafkaslardaki savaşlar rus i̇ç savaşı'nın güney cephesini oluşturur.

besarabya 
1917 yılının aralık ayında romanya, fransa'nın desteğiyle, besarabya'yı işgal etti.

sibirya 

çekoslovak lejyonu vladivostok yolunda zaten sürtüşmeler yaşamaktaydı. silahlı biçimde ülkede yol alınmasından rahatsız olan lev troçki'nin lejyonun silahlandırılması emri vermesi de lejyonun silahsızlandırmayı sağlamadı. mayıs 1918'de ayaklanan çekoslovak lejyonu, trans sibirya demiryolu hattı boyunca bolşeviklerin egemen oldukları yerlerde doğrudan bolşeviklerle savaşmaya başladılar. o dönemde sibirya'da kızıl ordu henüz güçlenmemişti. bu bölgelerde iktidarı beyaz orduya vererek yollarına devam ettiler. vladivostok’a kadar tren yolu üzerindeki bütün önemli şehirleri ele geçirmeyi başarıyorlardı. çok sayıda silah, mühimmat ve ekipman da ele geçiren çekoslovak lejyonu güçlenerek ilerliyordu.. bu gelişmeler, bolşevik karşıtı muhalif gruplara yaradı ve sibirya'da çeşitli yerlerde bolşevik karşıtı hareketler gelişmeye başladılar..

daha sonra kızılordu'nun güçlenmesiyle çekoslovak lejyonu yenilgiler almaya başladı ve yine tren hattı boyunca vladivostok yönüne doğru çekilmek zorunda kaldı. lejyon tren hattının sonunda vladivostok'u da bolşeviklerden aldı. vladivostok'un el değiştirmesi, rus i̇ç savaşının yarattığı iktidar boşluğundan yaralanan i̇tilaf devletleri'nin rus topraklarına asker çıkartmasını kolaylaştırdı. abd, i̇ngiltere, fransa ve japonya bölgeye yoğun şekilde asker çıkartıp, bolşeviklere karşı beyaz ordu'nun yanında savaşmaya başladılar. yabancı askerlerin rusya'ya birlik çıkartma tarihleri ve ilk dönemde asker sayıları şöyledir:
 haziran 1918, i̇ngiltere 600 asker
 nisan 1918, japonya, 500 asker
 haziran 1918, abd, 500 asker
 mayıs 1918, i̇ngiltere, 50 asker
 haziran 1918, fransa

çekoslovak lejyonunun avrupa'ya gönderilmesi projesi özellikle i. dünya savaşının beklenmedik biçimde erken olarak kasım ayında sona ermesiyle anlamsızlaştı. bir yandan bölgedeki kargaşa yoğunlaşırken, bir yandan da bölgede öteden beri sömürge oluşturma isteğinde olan japonya doğrudan bolşeviklere karşı savaşta aktifliğini arttırır. eylül 1918 tarihinde vladivostok ve civarında büyük bir askeri yığınak oluşturulmuştur:
 japonya: 70.000 asker
 abd: 5.000 asker
 i̇talya: 1.400 asker
 i̇ngiltere: 829 asker
 fransa: 107 vietnam askeri

beyaz ordu ile kızılordu arasındaki savaş şiddetlenirken japonya'nın emrindeki kazak komutan grigori semyonov'un yaptığı katliamlar da tepki çekmektedir.

temmuz 1920 tarihinde diğer i̇tilaf devletleri'nin çekilmesine rağmen japon geri çekilişi 1922 yılının ekim ayını bulmuştur.

kafkasya 

1917 yılı içinde mezopotamya ve diğer batı cephelerinden lionel dunsterville'in kumandası altındaki 1000 kadar i̇ngiliz, avustralyalı, yeni zelandalı ve kanadalı askeerden oluşan birliğin bakü'ye intikal ettirilmesi planlandı. hedef, bakü petrollerinin ele geçirilmesiydi. i̇ran'ın bender enzeli şehrinde 3000 kadar bolşevik ilerleyişlerini geciktirse de, birlik gemiyle bakü'ye ulaşmayı başardı.

26 ağustos - 14 eylül 1918 tarihleri arasında gerçekleşen bakü muharebesi sonucunda osmanlı ve azerbaycan birlikleri i̇tilaf devletleri destekli beyaz ordu'yu yenerek şehri ele geçirdi. azerbaycan demokratik cumhuriyeti, gürcistan demokratik cumhuriyeti, ermenistan demokratik cumhuriyeti ve ardından transkafkasya demokratik federatif cumhuriyeti deneyimleri yaşandı. fakat bolşevikler aşamalı olarak bölgeye egemen oldular ve nisan 1920 ile şubat 1921 tarihleri arasında azerbaycan sovyet sosyalist cumhuriyeti, ermenistan sovyet sosyalist cumhuriyeti ve gürcistan sovyet sosyalist cumhuriyeti'nin kurulmasını sağladılar.

trans hazar savaşı 
savaş, general malleson'un temmuz 1918 tarihinde trans hazar demiryolu'nun batı ucundan taşkent sovyet bolşeviklerini deviren aşkabad i̇cra komitesi'ne destek vermesiyle başladı.

16 ocak 1919'da gerçekleşen son muharebeden sonra 21 ocak tarihinde i̇ngiliz hükûmeti kuvvetlerini geri çekmeye karar verdi. 5 nisan'da son askerler i̇ran'a intikal ettirildiler.

müttefiklerin çekilmeleri

notlar

kaynakça

konuyla ilgili yayınlar 
 
 
 
 
 
 long, john w. "american intervention in russia: the north russian expedition, 1918–19." diplomatic history 6.1 (1982): 45–68.
 
 moore, perry. stamping out the virus: allied intervention in the russian civil war 1918–1920 (2002)
 richard, carl j. "'the shadow of a plan': the rationale behind wilson's 1918 siberian intervention." historian 49.1 (1986): 64–84. historiography
 silverlight, john. the victors' dilemma: allied intervention in the russian civil war, 1917–1920 (1970)
 
 unterberger, betty miller. "woodrow wilson and the bolsheviks: the “acid test” of soviet–american relations." diplomatic history 11.2 (1987): 71–90.

dış bağlantılar 

 

rus i̇ç savaşı
amerika birleşik devletleri'nin savaşları
birleşik krallık'ın savaşları
fransa'nın savaşları
fransa-sovyetler birliği ilişkileri‎
avustralya'nın savaşları
avusturya'nın savaşları
avusturya-sovyetler birliği ilişkileri‎
japonya'nın savaşları
japonya-sovyetler birliği ilişkileri
çin'in savaşları
çin-sovyetler birliği ilişkileri‎
çekoslovakya'nın savaşları
çekoslovakya-sovyetler birliği ilişkileri‎
romanya'nın savaşları
romanya-sovyetler birliği ilişkileri‎
sırbistan'ın savaşları
yunanistan'ın savaşları
büyük romanya
i. dünya savaşı cepheleri
woodrow wilson'ın başkanlığı
warren g. harding'in başkanlığı