Şinzo Abe suikastı

8 temmuz 2022'de, japonya'nın eski başbakanı ve temsilciler meclisi üyesi olan shinzō abe, nara prefektörü'ndeki nara şehrindeki yamato-saidaiji i̇stasyonu'nun yakınlarında gerçekleşen bir siyasi etkinlikte konuşurken öldürüldü. yaklaşık saat 11.30'da (utc+09.00), liberal demokrat parti adayı için bir kampanya konuşması yaparken abe, ev yapımı bir ateşli silahla yakın mesafeden sırtından vuruldu. şüpheli tetsuya yamagami olay yerinde yakalandı. abe, tıbbi helikopterle nara tıp üniversitesi hastanesi'ne götürüldü. ancak beş buçuk saat sonra 17.03'te öldüğü açıklandı.

birçok ülkeden liderler, abe'nin ölümünün şokunu ve üzüntüsünü dile getirirken başarılarını övdü.

arka plan

abe'nin ailesi ve birleşme kilisesi arasındaki ilişki 
shinzō abe'nin yanı sıra babası shintaro abe ve büyükbabası nobusuke kishi, sun myung moon tarafından kurulan ve güney kore merkezli tartışmalı yeni bir dini hareket olan birleşme kilisesi ile uzun süredir bağları vardı. kilise, nobusuke'nin 1950'lerin sonundaki görev süresinden bu yana liberal demokrat parti'den (ldp) destek almasıyla biliniyordu, ancak bu bağlantılar japon gazeteciler tarafından büyük ölçüde göz ardı edildi. 2006 yılında, başbakan olarak ilk döneminde, abe ve birkaç kabine bakanı, kiliseye bağlı bir sivil toplum kuruluşu olan evrensel barış federasyonu'na (upf) tebrik telgrafları gönderdi. suikasttan on ay önce, eylül 2021'de abe, eski abd başkanı donald trump ve diğer yabancı devlet adamlarının katıldığı bir upf mitinginin parçası olarak beş dakikalık bir konuşma yayınladı.

abe'nin programı 
shinzō abe'nin başlangıçta 8 temmuz 2022'de nagano prefektörlüğü'nde yaklaşan üst meclis seçimlerinde liberal demokrat parti (ldp) adayı olan sanshirō matsuyama'yı desteklemek için bir konuşma yapması planlanmıştı. 6 temmuz 2022'de japon gazeteleri matsuyama ile ilgili çeşitli suistimal ve yolsuzluk iddialarını bildirdi. bunun üzerine etkinlik ertesi gün aniden iptal edildi, onun yerine nara prefektörlüğü'ndeki benzer bir etkinlik planlandı; burada abe, şehrin seçim bölgesini takip eden başka bir ldp adayı olan meclis üyesi kei satō'yu desteklemek için bir konuşma yapacaktı. nara prefektörlüğü'ndeki ldp şubesi, bu programın genel olarak halk tarafından bilinmediğini belirtti, ancak nhk, bu olayın twitter'da ve sesli kamyonla geniş çapta duyurulduğunu bildirdi.

8 temmuz 2022'de yerel saatle 11.10 civarında satō, nara'daki yamato-saidaiji i̇stasyonu'nun kuzey çıkışına yakın bir yerde bir konuşma başlattı. 9 dakika sonra abe geldi ve konuşmasına 11.29 sularında başladı. seyirciler de konuşmaları kaldırımlardan dinliyorlardı.

zaman çizelgesi

suikast anı 

abe konuşmasını yaparken, fail olduğu iddia edilen kişi, güvenlik olmasına rağmen kendisine birkaç metre yakın mesafeden yaklaşmayı başardı. saat 11.30 civarında abe, çift namlulu bir av tüfeğine benzeyen ev yapımı bir silah ile sırtından iki kez vuruldu ve yere yığıldı. silahtan ateşlenen saçmaların abe'nin kalbine kadar gittiği belirtildi. tüm bunlar olurken abe'nin güvenlikleri de saldırganı gözaltına aldı.

abe vurulduktan hemen sonra bilinci açık haldeydi. kısa bir süre sonra, boynunun sağ tarafında bir yara ve sol göğsünün altında iç kanaması varken acil durum helikopteri ile yerel bir hastaneye nakledildi ve kashihara'daki nara tıp üniversitesi hastanesi'ne geldiğinde muhtemelen kalp durması nedeniyle hayati belirtilerinin olmadığı bildirildi. saat 14.45'te başbakan fumio kishida basın toplantısı düzenleyerek, abe'nin durumunun kritik olduğunu ve "doktorların [yapabilecekleri] her şeyi yaptığını" ifade etti.

abe'nin vurulduktan yaklaşık beş buçuk saat sonra 17.03'te hastanede öldüğü açıklandı. abe'nin ölümünün ardından hastanede doktor olan hidetada fukushima, 100 ünite kanın dört saat boyunca nakledilmesine rağmen, abe'nin ölüm nedeninin kan kaybı olduğunu belirtti.

sonrası 

başbakanlık binasında bir kriz yönetim merkezi kuruldu. seçim kampanyası için yamagata prefektörlüğü'nde bulunan başbakan fumio kishida, tokyo'ya dönmek için tüm programlarını iptal etti. kabine baş sekreteri hirokazu matsuno'ya göre, yaklaşan g20 zirvesi için endonezya'da bulunan dışişleri bakanı yoshimasa hayashi hariç, görevdeki kabinenin diğer tüm üyeleri tokyo'ya geri çağrıldı.

nhk general tv ve beş büyük japon ticari tv ağından dördü, günün geri kalanında canlı haber yayını yapmak için planlanan tüm programları iptal etti veya erteledi. anime serisi teppen—!!!'in ikinci bölümü bir suikast planı içerdiği için iptal edildi.

çoğu siyasi lider, saldırıdan sonra 8 temmuz'da tüm kampanya etkinliklerini iptal etti. bir gün sonra, önde gelen parti liderlerinin şiddetin demokratik süreci bozmasına izin vermeyeceklerine söz vermeleriyle birlikte kampanyalar yeniden başladı.

saldırının ardından başbakan fumio kishida, japonya'daki kabine bakanları ve üst düzey politikacılar için artırılmış güvenlik sağlanması talimatı verdi.

ziyaretler 

akşam 21.00 civarında. eski başbakan yoshihide suga hastaneyi ziyaret etti. adli otopsiye tabi tutulan abe'nin cenazesi, 9 temmuz günü saat 05.55'te eşi akie abe ile birlikte hastaneden çıkarıldı. cenazeyi taşıyan araca beş araba daha eşlik etti, bunlardan birine eski savunma bakanı tomomi inada bindi. araçlar 13.35'te abe'nin tokyo'daki evine vardılar ve ldp politika araştırma konseyi başkanı sanae takaichi, ldp genel konseyi başkanı tatsuo fukuda ve abe ile dostluğu bulunan fujisankei i̇letişim grubu başkanı hisashi hieda tarafından karşılandı. i̇lerleyen vakitlerde, kishida başsağlığı dileklerini iletmek için ziyaret etti ve eski başbakanlar yoshirō mori ve junichirō koizumi, hiroyuki hosoda (temsilciler meclisi başkanı), akiko santō (konsey meclisi başkanı), toshihiro nikai (ldp eski genel sekreteri) ,kōichi hagiuda (abe'nin yakın yardımcısı ve ekonomi, ticaret ve sanayi bakanı), tetsuo saito (komeito politikacısı ve toprak, altyapı, ulaştırma ve turizm bakanı) ve yuriko koike (tokyo valisi) de başsağlığı dilemek için abe'nin evini ziyaret etti.

uyanış töreni 
11 temmuz günü öğleden sonra, abe'nin naaşı tabutla tokyo'nun minato semtindeki shiba parkı'ndaki zōjō-ji tapınağı'na taşındı. ldp'ye göre cenazeye 2500'den fazla kişi katıldı.

cenaze töreni 

abe için 12 temmuz'da zōjō-ji tapınağı'nda bir cenaze töreni düzenlendi. cenaze, abe'nin ailesi ve ldp'den kişilerin katılımıyla sınırlıydı. cenazenin ardından, abe'nin tabutu, geçit törenini kaldırımlardan izleyen büyük kalabalıklarla birlikte nagatachō bölgesinden taşındı. tabut, özel bir yakma işlemi için shinagawa semtindeki kirigaya cenaze salonuna götürülmeden önce, başbakan'ın resmi ofisi olan millî diyet binası olan liberal demokratik salon binasına da uğradı.

cenazeden sonra bir veda töreni planlandı. konumun hem yamaguchi prefektörlüğü'ndeki yamaguchi 4. bölgesinde hem de tokyo içinde olması planlanıyor.

suikasttan altı gün sonra, 14 temmuz 2022'de, kishida kabinesi resmî olarak abe'nin 27 eylül'de nippon budokan'da bir devlet cenaze töreninin düzenlenmesine karar verdi. tüm törenin maliyeti, doğal afetler gibi acil durumlar için tasarlanan "yıllık acil durum fonundan" çekilen ulusal sandıktan karşılanacaktı. kabine, mecliste uzlaşma aramadan kararı aldı, ancak karar kesinleştikten sonra muhalif milletvekilleri ikna edilmeye çalışıldı. kishida, abe'nin japonya'nın en uzun süre görev yapan başbakanı olmasının yanı sıra içişleri ve dış politikadaki başarılarını gerekçe göstererek devlet cenazesinin ertelenmesi konusunda ısrar etti. öte yandan, kishida, yoshida'nın devlet cenazesine benzer şekilde, hükûmetin yalnızca yalvaracağını, ancak devlet cenazesi sırasında halkı abe'nin yasını tutması için görevlendirmeyeceğini yineledi.

savaş sonrası japon lideri shigeru yoshida için 1967'de düzenlenen ve 18 milyon yen vergi parasına mal olan bir devlet cenazesinin bir örneği vardı. devlet cenaze töreni, savaş sonrası diğer japon liderler için ortaklaşa düzenlenen, bakanlar kurulu ve ldp tarafından ödenen son cenaze törenlerinden kesin bir moladır.

katılımcılar 
kishida'nın abe'nin cenaze törenini düzenleme kararlılığı, medya tarafından abe'nin mirasını yurtiçinde ve yurtdışında devralma isteğini iletmek için bir "cenaze diplomasisi" (japonca: 弔問外交) olarak tanımlandı. ancak, ii. elizabeth'in 19 eylül'de, abe'nin devlet cenazesinden bir hafta önce düzenlenen devlet cenaze töreniyle karşılaştırıldığında, medya, abe'nin cenazesine katılan yabancı devlet adamlarının daha az etkili olduğuna ve çoğunlukla eski devlet başkanlarından oluştuğuna ve görevdeki hiçbir g7 liderinin katılmadığına dikkat çekti. nippon tv, ii. elizabeth'in cenazesine katılan birçok liderin, bu kadar kısa bir süre içinde iki ardışık yurtdışı gezisi yapmanın uygun olup olmadığından emin olmadığını açıklayan kimliği belirsiz bir hükûmet yetkilisine atıfta bulundu. davetleri alan ancak sonradan geri çevirenler arasında barack obama donald trump, joe biden, angela merkel, ve emmanuel macron bulunuyordu. justin trudeau, cenaze töreninden üç gün önce, kategori 4 tropikal bir kasırga olan fiona kasırgası'nın karayipler ve atlantik kanada'da ciddi hasara yol açması nedeniyle programını iptal etti.

şüpheli 
nara'da yaşayan 41 yaşındaki bir erkek olan tetsuya yamagami (japonca: 山上徹也), olay yerinde nara valiliği polisi tarafından cinayete teşebbüs şüphesiyle tutuklandı ve nara nishi karakoluna transfer edildi. yakalanma anında sakin olduğu ve kaçma girişiminde bulunmadığı belirtildi. saldırganın herhangi bir sabıkasının olmadığı da açıklandı.

mie prefektörlüğü'nde doğan yamagami, ağustos 2002'de japon deniz öz savunma kuvvetleri'ne katıldı ve kure deniz üssü'ne gitti ve js matsuyuki'ye atandı. yamagami, ağustos 2005'te jmsdf'den, önde gelen denizci rütbesiyle bir quartermaster olarak emekli oldu. jmsdf'deki görev süresi boyunca yılda bir kez ateşli silah eğitimi aldı. yamagami, mayıs 2022'de "kendini iyi hissetmediğini" iddia ettikten sonra işten ayrılmadan önce, kyoto prefektörlüğü'ndeki bir depoda forklift operatörü olarak çalıştı ve burada "sessiz" olarak tanımlandı. yamagami, 2020 sonbaharından mayıs 2022'de ayrılana kadar kansai bölgesindeki bir üretici için çalıştı. tutuklandıktan sonra yamagami, müfettişlere abe'yi sevmediğini ve onu öldürmeyi planladığını söyledi. yamagami ayrıca "belirli bir dini gruba" karşı kin beslediğini ve abe'yi "dini grup ile abe'nin bağlantılı olduğuna" inandığı için vurduğunu iddia etti. nara valiliği polisi, "dini grubun" ne olduğu konusunda ayrıntı vermeyi reddetti. yamagami, "abe'in siyasi inançlarına karşı kin beslemediğini" iddia etti. yamagami polise, abe'nin web sitesinde nara'yı ziyareti sırasında abe'nin programını takip ettiğini söyledi. yamagami ayrıca "birkaç ay" için bir saldırı planladığını ve abe'yi öldürmek için bir silah yaptığını iddia etti.

nara valiliği polisi, abe'nin ölmesinin ardından yamagami'nin evini ararken kullandığı silaha benzer birkaç olası patlayıcı cihaz ve el yapımı silah keşfetti. bunlar daha sonra delil olarak ele geçirildi ve yakındaki sakinler tahliye edildikten sonra bomba imha görevlileri tarafından alındı. yamagami'nin tarama geçmişinde bomba yapımı ve silah üretimiyle ilgili web siteleri de keşfedildi.

yanlış haberler 
suikastın ardından, birkaç medya kuruluşu video oyunu geliştiricisi hideo kojima'yı suikastçı tetsuya yamagami olarak medyada gösterdi. 4chan ve twitter'da troll amaçlı yapılan bu haberler, aşırı sağ fransız politikacı damien rieu ve yunan haber kuruluşu ant1 tarafından gerçekmiş gibi yayınlandı. olayın ardından, kojima'nın şirketi kojima productions, söylentiyi işleyenlere karşı yasal işlem yapma tehdidinde bulundu.

kaynakça 

shinzō abe
japonya'daki suikastlar
2022'de japonya
2022'de suçlar
temmuz 2022'de olaylar
nara
kişilere göre ölüm