William Wollaston

william wollaston (; 26 mart 165929 ekim 1724), bir okul öğretmeni, i̇ngiltere kilisesi rahibi, latince, yunanca ve i̇branice bilgini, ilahiyatçı ve önemli bir aydınlanma dönemi i̇ngiliz filozofudur. bugün, ölümünden iki yıl önce tamamladığı bir kitap olan doğanın dini tasvir edildi (the religion of nature delineated) ile anılmaktadır. kapalı bir yaşam sürdü, ancak on sekizinci yüzyıl felsefesi ve doğal din kavramı açısından locke, berkeley ve hume gibi i̇ngiliz aydınlanma filozofları ile aynı sırada yer almaktadır.

wollaston'ın çalışması iki önemli entelektüel ekolün gelişimine katkıda bulundu: i̇ngiliz deizmi ve amerika birleşik devletleri bağımsızlık bildirgesi'nde yer alan bir ifade olan amerikan pratik i̇dealizmi olan "mutluluk arayışı"nın ahlaki felsefesi.

hayat 
wollaston, 26 mart 1659'da staffordshire'daki coton clanford'da doğdu. staffordshire'da köklü bir ailede doğdu ve kendisi meclis üyesi ve londra belediye başkanı sir john wollaston ile uzaktan akrabaydı. ancak ailesi varlıklı değildi. on yaşında, staffordshire, shenstone'da yeni açılan bir latin okulunda okula başladı ve haziran 1674'te 15 yaşında sidney  college, cambridge'e kabul edilene kadar ülke çapında ücretsiz okullarda eğitime devam etti. yazılarından, diller ve edebiyatta "son derece bilgili" bir bilim insanı olduğu açıktır.

wollaston, cambridge'deki son yılında, on the design of the book of ecclesiastes, or the unreasonableness of men's restless contention for the present enjoyments, represented in an english poem (london, 1691) adlı bir kitap yayımladı. görünüşe göre kendi çalışmasından utanan wollaston, onu neredeyse anında önledi.

eylül 1681'de cambridge'den ayrıldıktan sonra, birmingham'daki king edward's school'da usta yardımcısı oldu ve kutsal emirler aldı. bu sırada, 1684'ten itibaren moseley'deki st mary's kilisesi'nin 16841686 yılları arasında daimi küratörü oldu.

1688'de shenton'lu kuzeni william wollaston ona bir servet ve finborough malikanesi, suffolk ve shenton hall'un eski haline döndürülmesi ve leicestershire dahil olmak üzere aile mülkleri bıraktı, ve aynı yılın kasım ayında londra'ya yerleşti. wollaston oradayken şehri nadiren terk ederek ve herhangi bir kamu istihdamını kabul etmeyi reddederek kendisini özel öğrenim ve felsefe çalışmalarına adadı. emekliliğinde the religion of nature delineated'ı (1722) özel bir baskı olarak yayımladı. dil, felsefe, din ve tarih üzerine kapsamlı yazılar yazdı ancak hayatının son birkaç yılında sağlığı kötüleşince el yazmalarının çoğunu ateşe verdi ve kendisini tatmin edecek şekilde asla tamamlayamayacağını hissetmeye başladı.

wollaston, hayatı boyunca hassas bir sağlık sorunu yaşadı. the religion of nature delineated'ı bitirdikten hemen sonra bir kazada kolunu kırdı ve 29 ekim 1724'teki ölümüne kadar gücü azaldı ve hastalıkları arttı. cesedi, karısının yanına gömüldüğü suffolk'taki great finborough'ya taşındı.

doğanın dini tasvir edildi

argüman 
the religion of nature delineated, vahyedilmiş dine başvurmadan bir ahlak sistemi yaratma girişimiydi. ahlaki kötülüğün gerçek bir önermenin pratikte reddi ve ahlaki iyinin onun onaylanması olduğu teorisinin özgünlüğünü iddia etti, rasyonalist bir etik yaratmak için matematiği kullanmaya yönelik bu girişimin "hiçbir yerde rastlanmayan bir şey" olduğunu yazdı. wollaston, dini gerçeklerin öklid kadar açık, yaradılışı düşünen herkes için açık olduğuna inanıyordu. newton, fiziksel dünyanın matematiksel bir modelinden doğa yasalarını çıkarmıştı; benzer şekilde wollaston, ahlaki dünyanın matematiksel bir modeliyle ahlaki yasalar çıkarmaya çalışıyordu.

etki 
yalnızca ilk birkaç yılda 1800'den önce 15 baskıyla 10.000'den fazla kopya satıldı. 1750 yılındaki 8. baskıya yazarın biyografisi eklenmiştir.

wollaston'ın vahiy içermeyen bir doğal din fikri, i̇ngiltere'de deizm olarak bilinen harekete kısaca ilham verdi ve yeniden canlandırdı. bugün bazıları onu bir "hristiyan deist" olarak kabul ederken, diğerleri "william wollaston'ın az çok ortodoks hristiyandan fazlası veya azı olup olmadığına dair önemli bir kanıt" olmadığını belirtiyor.

wollaston'ın fikirlerinin hem i̇skoç sağduyu gerçekçiliğini hem de faydacılığı öngördüğü iddia edilebilirse de daha sonraki felsefe okullarının savunucuları wollaston'ı eleştirdiler ve hatta bazen alay ettiler. bunlar arasında francis hutcheson, david hume, richard price ve jeremy bentham vardı.

1759'dan sonra, yüzyılın geri kalanında çalışmalarının başka bir baskısı yayımlanmadı.

benjamin franklin, kitabın 1726 baskılarından birinde mürettip olarak çalıştı ve "utanç verici olacak kadar sığ ve inandırıcı olmayan" olarak bulmasına rağmen a dissertation on liberty and necessity, pleasure and pain adlı kısa broşürü yazdı ve bulabildiği kadar kopya yaktı. deizmi reddetmesine rağmen tanrı'ya en iyi şekilde iyi işler yaparak ve diğer insanlara yardım ederek hizmet edileceğine inanarak "mutluluk arayışına" olan düşkünlüğünü sürdürdü.

amerikalı eğitimci rev. dr. samuel johnson'ın üniversite felsefe ders kitaplarını etkilemiştir. spekülasyon kadar pratiğe de odaklanması, johnson'ın elementa philosophica ders kitabını 1752'de görevlendirip yayımlayan ve ardından philadelphia koleji'nde (şimdiki penn üniversitesi) tanıtımını yapan daha olgun bir franklin'i cezbetti.

aile 
26 kasım 1689'da wollaston, catharine charlton (ö. 21 temmuz 1720) ile evlendi. birlikte on bir çocukları oldu ve dördü wollaston hayattayken öldü. bunlar şunlardır:

 en büyük oğul charlton (1729'da evlenmeden öldü)
 william, ipswich milletvekili
 francis (1694–1774) frs, üçüncü oğul 
 beşinci oğlu john, 1720'de öldü.

notlar

kaynakça

i̇leri okumalar 

 john nichols, illustrations of the literary history of the eighteenth century (1817) p. 833
 john clarke (1750): a preface containing a general account of the life, character, and writings of the author , from the 1750 edition of the religion of nature delineated.

dış bağlantılar 
 
 

atıf:

din filozofları
i̇ngiliz filozoflar
sidney sussex college cambridge'de eğitim görenler
1724 yılında ölenler
1659 doğumlular
i̇ncelenmemiş çeviri içeren sayfalar