Türkiye'nin işlediği savaş suçları

türkiye'nin işlediği savaş suçları, türk silahlı kuvvetleri tarafından işlenen savaş hukuku ihlalleridir.

tanım 
savaş suçları, 1899 ve 1907 lahey sözleşmeleri ile belirlenen savaş hukukunu ihlal eden veya cenevre sözleşmeleri, i. protokol ve ii. protokol'u ihlal eden eylemler olarak tanımlanır.

tarih

ağrı ayaklanmaları 

1926-1930 yılları arasında ağrı dağı ve civarı ile i̇ran topraklarının da dahil olduğu bir coğrafyada meydana gelen ağrı ayaklanmaları sırasında türk silahlı kuvvetleri 9. kolordusu ve 7. kolordusu tarafından savaş suçları işlendi. 12-13 temmuz 1930'da, 800 ila 1500 asker tarafından zilan deresi'ne sığınmış binlerce sivil öldürüldü. zilan katliamı olarak bilinen olayda ölen kişi sayısı cumhuriyet tarafından 15,000 olarak rapor edilirken ve "zilan deresi'nin ağzına kadar ceset dolduğu" bildirilirken berliner tageblatt aynı sayıyı 4,500 olarak bildirmiş ve 220 köyün yok edildiğini söylemiştir. yazar hesen hîşyar serdî gibi kürt kaynakları ölen kişi sayısının 47,000 olduğunu söyler. sağ kalanların bir kısmı i̇ran'a kaçıp katliamdan kurtulmayı başardı.

dersim i̇syanı 

dersim'de 1937–38 yıllarında merkezi türk hükûmetiyle bazı dersim aşiretleri arasında bölgenin hakimiyeti ile ilgili çıkan anlaşmazlıklar sonucu yaşanan dersim i̇syanı'nın bastırılması sırasında sivil halk katliamlara ve iskana maruz kaldı. dördüncü umumi müffetişlik tarafından hazırlanan rapora göre türk kuvvetleri tarafından dersim'de 13,160 sivil öldürüldü ve 11,818 sivil iskana zorlandı. dönemin türkiye cumhuriyeti başbakanı recep tayyip erdoğan, 23 kasım 2011 günü yaptığı konuşmada dersim'de 13,806 kişinin öldürüldüğünü ifade etti. kürt kaynaklarına göre olaylarda 70,000 sivil öldü. bazı kaynaklar ise ölü sayısını 7,594 olarak tahmin eder. olaylar il nüfusunun azalmasına sebep oldu. nuri dersimi'ne göre, birçok isyancı, türk askerlerine teslim olduktan sonra yargısız şekilde idam edildi ve kürt evleri içlerindeki insanlarla beraber ateşe verildi. olaylar i̇smail beşikçi gibi bazı akademisyenler tarafından bir soykırım, martin van bruinessen gibi bazı akademisyenler tarafından ise bir etnosit olarak tanımlanır. mart 2011'de, bir türk mahkemesi türk hükûmetinin dersim'deki eylemlerinin sistematik olarak bir etnik gruba yönelik olmadığı için soykırım olarak nitelendirilemeyeceğine karar verdi. hukukçu yazar hüseyin aygün, isyanın açıkça kışkırtılarak çıkarıldığını, cumhuriyet dönemi ayaklanmaları içerisinde sivillere yönelik eziyetin ve kıyımın en şiddetlisine uğradığını, ardından da isyancılarla beraber aileleri ve hatta isyana iştirak etmeyenlerin eziyete ve kıyıma maruz kaldığını, binlerce sivil vatandaşın öldürülmüş ve kalan on binlercesinin de sürgün edilmiş olduğunu belirtmiştir.

zini gediği katliamı 
 erzincan'da; 6 ağustos 1938'de, dersim'deki olayların bir parçası olarak zini gediği'nde 95 köylü kurşuna dizildi ve bölge halkının bir kısmı balıkesir ve keşan'a sürüldü. öldürülenlerin aileleri, 9 eylül 2011 tarihinde erzincan cumhuriyet başsavcılığı'na toplu mezarın incelenmesi için başvuruda bulundular ancak erzincan savcısı mehmet can mıhçı, yapılan müracaata ilişkin olayın dersim'deki katliamın "asayiş sorununa ilişkin bir olay" olduğu, soykırım denemeyeceği ve zaten zamanaşımına girdiği nedeniyle 28 eylül 2011‘de takipsizlik kararı verdi.

kıbrıs harekâtı 
türkiye, kıbrıs cumhuriyeti tarafından kişilerin yerinden edilmesi, özgürlükten yoksun bırakma, kötü muamele, yaşama hakkından mahrum bırakma, etnik temizlik ve mülkten yoksun bırakma iddiası ile suçlandı. öte yandan; avrupa i̇nsan hakları mahkemesi bu iddiaların hiçbirini kanıtlayacak nitelikte bir delil bulamamış ve türkiye cumhuriyeti devletinin bu iddialardan sorumlu tutulamayacağını ifade etmiştir. bazı yazarlara göre; türkiye'nin kuzey'de yaşayan rumları güney kıbrıs'a gitmeye zorlayıp anadolu'dan türkleri bölgeye getirme politikası bir etnik temizlik örneğidir. öte yandan, türk kuvvetlerinin adaya harekatı öncesinde; bölgeden bulunan yunanistan destekli rumlar, adayı enosis'i gerçekleştirmek amacıyla da türk nüfusundan zorla arındırmaya çalışmış ve türklere karşı silahlı da olmak üzere eylemlerde bulunmuşlardır.

türkiye-pkk çatışması 
yazar david mcdowall a modern history of the kurds kitabında tsk ve köy korucularının, bölgede bulunan kürt sivillere karşı zor kullandığı ve köylülerin yaşanan çatışmalardan dolayı göç etmek zorunda kaldıkları belirtilmiştir.

kaynakça 

i̇şlediği ülkelere göre savaş suçları