1908 Osmanlı genel seçimleri

1908 osmanlı genel seçimleri, ii. abdülhamid döneminin sonunda, 23 temmuz 1908’de ii. meşrutiyet'in ilanıyla, aynı yılın kasım ve aralık aylarında mebus seçimi yapıldı. ahrar fırkası ve i̇ttihat ve terakki cemiyeti'nin katıldığı seçimlerde, i̇ttihat ve terakki çoğunluğu sağladı ve 17 aralık 1908’de (rumî takvime göre 4 kânunuevvel 1324)  3. meclisi mebusan açıldı. bu meclis, 31 mart olayı ve ii. abdülhamit'in tahttan indirilmesi sonrasında mayıs 1909’da kanuni esasi üzerinde değişiklikler yaparak padişahın ve ayan meclisinin yetkilerini daralttı, kendi yetkilerini arttırdı. 1911’de tek bir mebusluğu ilgilendiren, ancak siyasi yankıları yüksek olan bir ara seçim yapıldı.

iii. dönem meclis-i mebusanı'nda 142 türk, 60 arap, 25 arnavut, 23 rum, 12 ermeni (bunlara 4 taşnak ve 2 hınçak mensubu dahildi), 5 yahudi, 4 bulgar, 3 sırp, 2 ulah ve 1 asuri (davud yusufani efendi, musul vilayeti) mebus bulunmaktaydı. i̇deolojik altyapısı dönem içinde şekillenmeye devam edecek olan i̇ttihat ve terakki fırkası yaklaşık 60 mebusun desteğine sahipti.

osmanlı'da seçim sistemi 
osmanlı i̇mparatorluğu'nda seçimlerin yapılabilmesi 1876 kânûn-ı esâsî anayasası ile mümkün olmuştur. bu kapsamda seçimlerin yapılabilmesi için de “talimat-ı muvakkate” denilen geçici bir kanun hükmünde kararname çıkarılmıştır. bu kararnameye göre yapılan seçim sonucu belirlenen 80 müslüman ve 50 gayrimüslim milletvekilinden oluşan ilk osmanlı parlamentosu 19 mart 1877 tarihinde padişahın huzurunda ilk oturumunu yapmıştır. osmanlı i̇mparatorluğu'nda uygulanan seçim sistemi iki aşamalı bir seçim sistemidir. bu sistem türkiye cumhuriyeti'nde 1946 yılına kadar kullanılmıştır. 1908 seçimleri, yürürlükte olan iki tüzük ve bir nizamnameye göre yapılmıştır. bunlar 1876 anayasası ve 2 ağustos 1908 (20 temmuz 1324) tarihli seçim kanununun uygulanmasına ilişkin yönetmeliktir. anayasanın 65'ten 70'e kadar olan maddelerinde seçimlerle ilgili kararnameler yer aldı. böylece 65. maddede her 50.000 erkek için bir milletvekili seçileceği belirtilmiş ve 66. maddede seçimlerin gizli oyla yapılacağı vurgulanmıştır. buna ek olarak anayasa'nın 67. maddesi, bir kişinin aynı anda hem milletvekilliği hem de resmi görevde bulunamayacağını ve dolayısıyla milletvekili seçilmesi halinde resmi görevinden istifa etmesi gerektiğini söylemektedir. ordu görevlileri için de, 1912 yılında çıkarılan muvakkat kanunu ile bu kişilerin seçme ve seçilme hakkı resmi görev personelleri gibi kaldırıldı. osmanlı i̇mparatorluğu'nda seçim sancak birimine göre yapılmaktaydı. i̇ntihab-ı mebusan kanunu’nun 1. maddesine göre; her sancak bir seçim dairesi, her nahiye de bir seçim şubesiydi. seçimlerin denetimini ise bürokrasinin üst düzeyindeki kişilerden oluşan “heyet-i teftîşiye” denilen komisyonlar yapmaktaydı.

seçim kampanyası 
i̇ttihat ve terakki cemiyeti, seçimlere kadar olan sürede 6 ekim 1908 tarihli şura-yı ümmet gazetesinde “osmanlı i̇ttihat ve terakki cemiyeti siyasi programı” başlığı altında 21 maddelik seçim programı yayımlamıştır. seçim kampanyası i̇ttihat ve terakki ile osmanlı ahrar fırkası arasında geçmiştir. osmanlı ahrar fırkası seçim kampanyası, prens sabahattin tarafından fırkanın en çok destekçisi olduğu balkanlar'da yürütülmüştür. the times gazetesi seçim hakkında “çok farklı adaylar arasına ciddi bir rekabet olmasına rağmen seçimlerin iyi bir örnek teşkil ettiğini” belirtmiştir. seçim kampanyası sırasında seçim tarihine kadar iç siyasette bir takım olaylar patlak vermiştir. 7 ekim tarihinde anayasayı ve seçimleri istemeyen şeriat yanlıları, halıcılar cami müezzini kör ali önderliğinde yıldız sarayı'na yürümüştür. buna bağlı olarak taşkışla'daki 3. taburun cidde'ye gitmesi için emir çıkınca asker büyük bir hoşnutsuzluk göstermiş, 28 ekim'de ise çoğu erbaş olan 83 er ve erbaş kışla dışında silah çatmıştır. 31 ekim'de kışla dışındaki asiler remzi bey komutasındaki avcı taburları tarafından etkisiz hale getirilmişlerdir.

seçim sonuçları

selanik vilayeti'nde 
selanik vilayeti'nde i̇ttihat ve terakki cemiyeti'nden 6 mebus seçilmiştir. diğer mebuslar etnik azınlıklardan veya bağımsız mebuslardan oluşmaktadır. seçilen mebuslardan bazıları ileriki tarihlerde muhalefet partilerine katılmıştır.

i̇stanbul vilayeti'nde 
i̇stanbul vilayeti'nde i̇ttihat ve terakki cemiyeti'nden 10 mebus seçilmiştir. diğer mebuslar etnik azınlıklardan veya bağımsızlardan oluşmaktadır.

ayrıca bakınız 
 meclis-i mebûsan 3. dönem mebusları listesi
 osmanlı ahrar fırkası

kaynakça 

osmanlı i̇mparatorluğu'nda seçimler
meclis-i mebusan 3. dönem mebusları