1996 Everest Dağı felaketi

1996 everest dağı felaketi, 10 - 11 mayıs 1996'da  everest dağı'nda kar fırtınasına yakalanan 8 dağcı dağdan inerken ölünce gerçekleşti. bütün sezon boyunca 12 insan everest dağı'nın zirvesine tırmanmaya çalışırken öldü. bu felaket dünya çapında kamuoyu dikkatini çekti ve everest'e tırmanmanın ticari hale gelmesi konusunda tartışmalara neden oldu.

fırtına sırasında birçok tırmanıcı everest'te yüksek rakımlardaydı, bunların arasında rob hall'ın yönettiği adventure consultants takımı ve scott fisher'ın yönettiği mountain madness takımı da vardı. tırmanıcılar  arasından hem kuzey hem de güney boynu'nda ölenler olsa da güneydeki olaylar kamuoyunda daha çok dikkat çekti. mountain madness takımından sadece scott fisher öldü, bununla birlikte adventure consultants takımının, hall da dahil olmak üzere, dört üyesi ve hint-tibet sınır polisinin üç üyesi hayatını kaybetti.

felaketi takiben kurtulan birçok dağcı olaya ilişkin anılarını yayınlamaya başladı. gazeteci jon krakauer into thin air (gözden uzakta) adlı kitabı yayımladı. anatoli boukreev ise bu kitaptan rahatsız olup the climb (tırmanış) kitabını yayımladı.

bunlara ek olarak base camp'ten kurtarma operasyonunu koordine eden mike trueman the storms (fırtınalar) adlı kitabını yayımladı.

tırmanıcılar

adventure consultants 
adventure consultants şirketinin 1996 everest keşif grubu 8'i müşteri olmak üzere 19 kişiden oluşuyordu.

rehberler 
 rob hall (35) – keşif lideri, güney zirvesi yakınında öldü
 mike groom (37)
 andy harris (31) – (taķımdaki en genç kişi) hall' a yardım ederken güney zirvesi yakınında kayboldu

müşteriler 

 frank fischbeck (53) – daha önce bir kez everest zirvesi'ne tırmanmıştı.
 doug hansen (46) –  hall ile birlikte inerken güney zirvesinde kayboldu
 stuart hutchison (34)
 lou kasischke (53) – ''yedi zirvenin'' altısına tırmanmıştı
 jon krakauer (42) –  outsider dergisinde gazeteci, daha önce 8000 metre üstüne tırmanmamış
 yasuko namba (47) –  '' yedi zirvenin'' altısına tırmanmıştı, zamanında everest'e tırmanan en yaşlı kadındı. güney boynu'nda öldü.
 john taske (56) – takımdaki en yaşlı kişi
 beck weathers (49) – 10 yıllık tırmanma tecrübesi vardı

sherpalar 
 sardar ang dorje (26)
 arita
 chuldum
 kami
 lhakpa chhiri
 ngawang norbu
 tenzing
 lopsang

burada adı geçen şerpalar sadece zirvede ekiple birlikte olanlardır. takımdan sadece yasuko namba'nın 8000 metre üstü tırmanış deneyimi vardı.

mountain madness 
scott fisher'ın yönettiği bu ekip de  8'i müşteri olmak üzere 19 kişiden oluşuyordu.

rehberler 

 scott fischer (40) –  keşif lideri, güney tarafında öldü
 neal beidleman –
 anatoli boukreev (38) – profesyonel dağcı

müşteriler 

 martin adams (47) 
 charlotte fox (38) 
 lene gammelgaard (35)
 dale kruse (45) 
 tim madsen (33) 
 sandy hill pittman (41) –  ''yedi zirvenin'' altısını tırmanmıştı.
 pete schoening (68) – k2 dağında bir çığ sırasında tek başına 6 dağcını hayatını kurtarmıştır.
 klev schoening (38) – pete schoening'in yeğeni.

şerpalar 
 sardar lopsang jangbu sherpa (23)
 "big" pemba
 nawang dorje
 ngawang sya kya
 ngawang tendi
 ngawang topche 
 tashi tshering
 tendi

tayvan keşif grubu 
makalu gau ming ho 5 kişilik bu grubu 10 mayıs 1996'da everest'e çıkardı. 9 mayıs'ta grubun üyesi chen yu-nan lhotse yüzünden düşerek öldü.

zaman çizelgesi

zirveye ulaşırken gecikmeler 
10 mayıs 1996 gece yarısından kısa bir zaman sonra kamp iv 'den bir tırmanış denemesi başlattı daha sonra scott fisher'ın başını çektiği mountain madness ekibi ve tayvan devleti tarafından sponsorluğu yapılan bir grup onlara katıldı.

tırmanışta sürekli gecikmeler oldu ; şerpalar ve rehberler grup ''balkon''a ulaştığında ipleri sabitlememişti, bu gruba bir saate mal oldu. bu hatanın sebebi bilinmiyor. ''hillary step''e ulaşınca tırmanıcılar sabit hatların sabitlenmediğini tekrardan keşfettiler, bu da rehberler ipleri sabitlerken bir saat daha kaybettirdi. o gün zirveye 33 dağcı tırmanmaya çalıştığı için  tek sabit hatta bir yığılma vardı, hutchinson, kasischke  ve taske destek oksijenin bitmesinden korktukları için kamp iv'e geri döndüler.

saat 13.07'de destek oksijen olmadan dağa tırmanan anatoli boukreev zirveye ulaşan ilk kişi oldu. 14.00 kampa ulaşmak için karanlık çökmeden önceki son güvenli saat olmasına rağmen birçok dağcı bu saatlerde hala zirveye ulaşmamıştı.

boukreev 14.30'da zirveden inmeye başladı, zirvede geçirdiği bir buçuk saatte birçok tırmanıcıya yardımcı olmuştu - bu saatte hall, krakauer,harris, beidleman, namba  ve mountain madness ekibi zirveye ulaşmıştı. saat 15.00'a yaklaşırken krakauer durumun çok iyi görünmediğini  ve saat 15.00'da hava kararmaya ve kar yağmaya başladı.

hall'ın şerpalarından  sirdar ve diğerleri  müşterilerin inişine yardım etmek için zirvede beklediler. aşağı inerken ang dorje sherpa, müşteri doug hansen'i gördü ve aşağı inmesini söyledi fakat hansen kafasını kaldırıp yukarıyı işaret etti . hall olay yerine vardığında şerpalar müşteriyi zirveye götürmeyi teklif etti fakat hall onları aşağı yolladı ve diğer müşterilere yardım edip oksijen kutuları almalarını istedi.

scott fisher 15.45'e kadar zirveye çıkamadı, yukarıya çıktıkça daha da kötüleşiyordu - yüksek ihtimalle hape ve hace'den muzdaripti - doug hansen ve makalu gau gibiler ise  çok daha sonra zirveye çıktılar.

kar fırtınası i̇çinde i̇niş 
boukreev 17.00'da kamp iv'e ulaştığını bildirdi, boukreev'in neden müşterilerden önce indiği bilinmiyor. boukreev ise yorgun müşteriler için yedek oksijen ve sıcak çay getirmek istediğini söyledi , krakauer, boukreev'in yedek oksijen kullanmamasını sertçe eleştirdi fakat g.weston dewalt yedek oksijenin pek de bir işe yaramayacağını söyleyerek boukreev'i savundu.

kötüleşen hava  iniş yapan ekibin durumunu da kötüleştirdi. everest'in güneybatısındaki kar fırtınası  görüş mesafesini azaltıyor , sabitlenmiş ipleri gömüyor ve takımın kamp iv'ten zirveye doğru açtığı yolu yok ediyordu. fisher fırtınada ''balkon''un (8230 metre ) aşağısına inemedi ve şerpalar makalu gau'da inemez hale gelince onu fisher ile bırakarak aşağı indiler.

hall radyosu ile hansen bayıldığını fakat hala yaşadığını söyleyerek  yardım çağrısında bulundu. 17.30'da andy harris güney zirvesinden hall ve hansen'e doğru tırmanmaya başladı .  tam anlamıyla bir fırtına  vardı ve rüzgar hızı 110 km/h idi. fırtına sırasında güney boynunda yedi tane tırmanıcı kayboldu .yasuko namba, mike groom ve beck weathers artık yürüyemeyene kadar fırtınanın ortasında dolaştılar ve kangshung duvarı'nın 20 metre kadar uzağında hareketsiz kaldılar. gece yarısına doğru fırtına hafiflemiş ve görüş mesafesi 200 m'ye kadar çıkmıştı.  beidleman, groom, schoening,fox, madsen, pittman dağdaki grupla - kurtarıcıları aramak için- kaldılar, onları boukreev buldu pitmann, fox ve madsen'i güvenliğe ulaştırdı.pitmann fox ve madsen'e öncelik vermesinin sebebi öbürlerinin daha ölüme yakın görünmesi idi. anatoli boukreev, beck weathers'ı göremediği için onu kurtaramadı. bu olaylardan sonra kamp iv'deki bütün dağcılar  çok yorulmuştu bu sebeple bir daha aramaya çıkamadılar.

11 mayıs 
11 mayıs'ın erken saatlerinde hall radyo ile güney zirvesinde bulunduğunu ve hansen'in kaybolduğunu bildirdi. öğleden sonra hall radyo ile merkez kamp'tan karısını arattı ve son görüşmesini yaptı , karısından ''çok üzülmemesini ve iyi uyumasını" söyledi bir süre sonra hall uykusunda donarak öldü, cesedi 23 mayıs'ta ed viesturs tarafından bulundu. 12 mayıs'da stuart hutchinson'un yönettiği bir arama partisi beck weathers'ı ve yasuko namba'yı buldu, ikisi de soğuk ısırıklarına maruz kalmış ve halsiz bir şekildeydi. parti onları terk edip kampa geri döndü . beck weathers kendi çabaları ile kampa geri dönmesine rağmen yasuko namba orada öldü. şerpalar makalu gau ve scott fischer'ı buldular,fischer'ın durumu geri götürülemeyecek kadar ağırdı  fakat gau kurtarıldı ve  beck weathers ile birlikte bir helikopterle dağdan çıkarıldı. fischer'ın cesedi saat 19.00'da bulundu.

analiz 
felaket birçok olayın birleşmesi ile oluşmuştu  bunlar.

 aniden gelen fırtına  dağcıları hazırlıksız yakalamıştı. (8 mayıs'ta bildirilmiş olması sebebiyle graham rattcliffe bunun geçerli bir sebep olmadığını düşünüyor .)
 ''balkon'' ve ''hillary step''deki yoğunluk bir buçuk saatlik bir gecikmeye neden olmuştu.
 takım liderleri kararlaştırılan dönüş saatinden caymış ve  14.00'dan sonra da tırmanmaya devam etmiişlerdir.
 i̇ki dağcının 15.00 civarında aniden hastalanması
 birçok dağcının oksijeninin yedek oksijen stoğuna rağmen bitmesi.ı

olayın medya ve sanattaki yankıları 
 into thin air filmi jon krakauer'in aynı isimli kitabından esinlenerek çekildi ve 9 kasım  1997'de vizyona girdi.
 anatoli boukreev  climb adlı kitabını olayı kendi açısından anlatmak için ve jon krakauer'in kitabına tepki olarak yazdı.
 1998'de çekilen imax filmi de faciayı anlatır.
 joby talbot olaylardan esinlenerek ''everest'' isimli bir opera eseri yazmıştır.
 beck weathers'ın ''left for dead'' adlı kitabı bu olaydaki rolünü ve hayatta kalma mücadelesini anlatır.

kaynakça

bibliografya

dış bağlantılar 

 the website for the 2008 pbs frontline television show titled storm over everest. 
 pbs frontline: 'storm over everest' – washingtonpost.com 
 climber recounts tragedy in 'storm over everest' 
 ken kamler: medical miracle on everest – tedmed 
 pbs storm over everest : roundtable : the ethics of climbing  (with peter hackett, m.d.lincoln hall, james h. moss, j.d., and jim williams)

nepal'deki doğal afetler
everest dağı