Fethi Başağa

fethi ali abdüsselam başağa (; d. 20 ağustos 1962), kısaca fethi başağa veya fethi ali paşa olarak bilinen, şu anda libya'nın geçici başbakanı olarak görev yapan bir libyalı politikacıdır. 2018-2021 yılları arasında içişleri bakanı olarak görev yapmıştır.

10 şubat 2022'de başağa, libya temsilciler meclisi olarak bilinen doğu merkezli hükûmet tarafından başbakan olarak seçildi. ancak başbakan abdülhamid dibeybe, başağa'nın başbakan olarak atanmasını reddetti ve iktidarı ancak ulusal bir seçimden sonra devredeceğini belirtti. halife haftar ve libya ulusal ordusu, başağa'nın atanmasını memnuniyetle karşıladı.

16 mayıs 2023'te temsilciler meclisi başağa'yı görevden uzaklaştırarak görevini maliye bakanı usame hammad'a devretti.

hayatın erken dönemi ve eğitim 
başağa, 20 ağustos 1962'de libya krallığı'nın misrata şehrinde doğdu.

1984 yılında misrata'nın havacılık kolejinden mezun oldu ve ertesi yıl savaş uçaklarında uzmanlaşmış bir eğitim pilotu oldu. yaklaşık on yıl eğitimci olarak çalıştıktan sonra 1993 yılında hava kuvvetlerinden ayrıldı ve daha sonra ticari bir firma kurdu.

kendisi kuloğlu-türk kökenlidir.

askeri kariyer 
başağa, 1993 yılında libya hava kuvvetleri'nden ayrılıp ithalat-ihracat ticaretinde çalışmaya başlayana kadar hava kolejinde kaldı. 2011 libya devriminden sonra yargı komitesi kuruldu. yargı komitesi; görevdeki ve istifa eden subayları, başağa'nın üyesi olduğu misrata'daki askeri konsey adlı bir askeri komite oluşturmak üzere çağırdı.

2011 yılında enformasyon ve koordinasyon daire başkanı olarak askeri şuraya, ardından misrata askeri meclisine sözcü olarak katıldı. ulusal uzlaşma komisyonundaki danışma kuruluna katıldı. 2012'de tartışmalı misrata şura konseyinin bir üyesi olarak görev yaptı ve libya şafağı operasyonlarının destekçisi ve bu operasyonlara dahil olduğu düşünülüyor. 2013 yılında savunma bakanı pozisyonu için yarıştı.

siyasi kariyer 
başağa, 2014 yılında misrata şehri için temsilciler meclisi'ne seçilmişti. fakat misrata milletvekillerinden oluşan bir grup içinde temsilciler meclisi'ni boykot etmeye karar verdi. 2015 yılında el-vefak hükûmetinin savunma ve ulusal güvenlik konseyi başkanlığına aday gösterildi ve görevi kabul etmediği için özür diledi. 2016 yılında parlamentonun siyasi diyalog komisyonuna katıldı. ekim 2018'de umh hükûmeti, onu içişleri bakanı olarak atamaya karar verdi. başağa, daha sonra özel bir ticari şirket kurmak için hava kuvvetlerinden istifa etti.

görevinde libya için profesyonel bir polis gücü yaratmaya ve umh'nin güvendiği milis gruplarını yeniden düzenlemeye çalıştı. aslen misratalı ve eski bir savaş pilotu olarak 2014 yılında temsilciler meclisi'ne seçilmişti. ancak 2016 itibarıyla tm uluslararası alanda tanınmıyor ve başağa, i̇kinci libya i̇ç savaşı başladığından beri tm'yi boykot ediyor.

başağa, 1984 yılında misrata havacılık kolejinden mezun oldu ve on yılını savaş uçaklarında uzmanlaşmış bir eğitim pilotu olarak çalışarak geçirdi. 1993 yılında libya hava kuvvetleri'nden ayrıldı.

başağa, 2013'ten bu yana, 2013-14 libya şafak operasyonları ve 2019-20 batı libya taarruzu "öfke volkanı", luo'nun onur sel operasyonu'na karşı karşı saldırı operasyonunda yer aldı.

28 ağustos 2020'de başağa, trablus'taki protestolar nedeniyle i̇çişleri bakanlığı görevinden askıya alındı. 3 eylül 2020 tarihinde görevine iade edildi.

siyasi/milis bağlantıları ve rolü 
başağa, gazeteci fehim taştekin tarafından "misrata'daki mahcub ve halbus tugayları üzerinde nüfuz sahibi", "umh'deki [müslüman] kardeşler'in adamı" ve türkiye hükûmetiyle "güçlü bağları" olan biri olarak tanımlanıyor.

eylül 2020'de libya herald'da yazan sami zaptiya, başağa'nın umh'deki resmi başbakan fayiz es-serrac kadar veya ondan daha güçlü bir rol oynadığını söyledi.

sekülerist akile salih i̇sa ile koalisyon seçimi 
libya siyasi diyalog forumu'nun 24 aralık 2021 libya cumhurbaşkanlığı seçimlerine kadar ülkeye liderlik edecek birleşik bir yürütme otoritesini seçme prosedüründe, el-menfi listesinde başbakan olarak abdulhamid dibeybe, başkanlık konseyi üyeleri olarak ise musa el-koni ve abdallah el-lafi ile birlikte yarıştı. listeleri, laik doğu hükûmeti akile salih i̇sa ve fethi başağa'ya göre beş fazla olmak üzere 39 oy aldı. akile salih-başağa listesi amerika birleşik devletleri tarafından tercih ediliyordu. abd büyükelçisi, seçim sürecini etkilemeye yönelik herhangi bir girişimi yalanladı.

ulusal i̇stikrar hükûmeti 
10 şubat 2022'de, tm başkanı akile salih'in diğer tek aday olan halid el-baybas'ın adaylığını geri çektiğini açıklamasının ardından temsilciler meclisi, fethi başağa'yı başbakan adayı olarak seçti. ancak el-baybas yarıştan çekildiğini yalanladı. ulusal birlik hükûmeti başbakanı abdulhamid dibeybe, başağa'nın başbakan olarak atanmasını reddetti ve iktidarı ancak ulusal bir seçimden sonra devredeceğini belirtti. halife hafter ve libya ulusal ordusu, başağa'nın atanmasını memnuniyetle karşıladı.

1 mart'ta temsilciler meclisi, başağa'nın ulusal i̇stikrar hükûmeti'ne (ui̇h) güven vermek için oy kullandı. tm başkanı salih'e göre, katılan 101 üyeden 92'si yeni hükûmete oy verdi. yüksek danıştay, tm'nin "tek taraflı" adımlarını reddetti ve tm'nin yeni bir hükûmete güven verme kararını libya siyasi anlaşması'nın ihlali olarak değerlendirdi. birleşmiş milletler, tm oturumu öncesinde şeffaflık ve prosedür eksikliğine ilişkin raporlar ve yıldırma eylemleri nedeniyle oylamayla ilgili endişelerini dile getirdi.

başağa ve kabinesi 3 mart'ta tobruk'taki temsilciler meclisi merkezinde yemin ederek göreve başladı.

suikast girişimleri 
16 aralık 2019'da başağa kimliği belirsiz kişilerce düzenlenen bir suikast girişiminde vurularak yaralandı.

21 şubat 2021'de başağa, trablus'taki konvoyu üzerinde silahlı kişilerce düzenlenen bir pusuda, korumalarından birinin yaralandığı ve diğerlerinin saldırganları kovaladığı bir pusudan kurtuldu. suikasçilerden biri öldürüldü ve diğer ikisi tutuklandı.

kaynakça 

libyalı askerî personel
libya başbakanları
libyalı siyasetçiler
türk asıllı libyalılar
1962 doğumlular
yaşayan insanlar