İşkodra Paşalığı

i̇şkodra paşalığı (arnavutça: pashallëku i shkodrës), arnavut buşatlı ailesi tarafından günümüz arnavutluk'undaki i̇şkodra şehri yöresini ve günümüz karadağ'ının büyük bölümünü kapsayan bölgede eski i̇şkodra sancağı yerine kurulan,1757-1831 arasında varlığını sürdüren özerk, de facto bağımsız bir paşalıktı. kara mahmut paşa yönetimindeki zirve yıllarında paşalık, arnavutluk'un çoğunu, kosova'nın çoğunu, batı makedonya'yı, güneydoğu sırbistan'ı ve karadağ'ın çoğunu kapsıyordu. 1830'a kadar i̇şkodra paşalığı, güney karadağ dahil yukarıda sayılan toprakların çoğunu yönetiyordu.

arka planı 
osmanlı'da merkezi otoritenin ve tımar sisteminin çöküşü osmanlı'nın arnavut ağırlıklı bölgelerinde anarşiyi doğurdu. 18. yüzyılın sonlarında, iki arnavut güç odağı belirdi: buşatlıların yönettiği i̇şkodra ve tepedelenli ali paşa'nın yönettiği yanya. her iki bölge de çıkarları gereği bâb-ı âli'yle hem işbirliği yaptı hem de ona karşı çıktı.

tarihi 
1757'de buşatlı mehmed paşa, iki rakip aileyi ortadan kaldırarak  ve i̇şkodra'nın tabak esnafının manevi şeyhlerinin başını çekerek kendi kendini i̇şkodra paşası ilan etti. arnavutlarca yaşlı (plaku) mehmed olarak da bilinen buşatlı mehmed paşa, 1479'da kurulan i̇şkodra sancağı'nı yarı özerk bir i̇şkodra paşalığı'na dönüştürdü. arap ve berberi korsanların adriyatik'teki venedik gemileri üzerinde terör estirdiği hükümranlıklarını sona erdirdiği için i̇stanbul tarafından methedildi.

buşatlı mehmed'in oğlu ve üçüncü halefi kara mahmud paşa, savaşarak yayılma politikası izledi ve toskerya ve kosova'ya kadar kuzey arnavutluk üzerinde hakimiyet sağladı. tunus beyi'nin intikamını almak için karadağ'a iki defa (1785, 1796) ve venedik'e bir defa saldırıda bulundu. kontrolsüz davranışları sebebiyle ona boyun eğdirmek amacıyla üzerine gönderilen çok sayıda osmanlı seferini dağıttı. kara mahmut paşa, karadağlı aşiretlere boyun eğdirdi ve venediklileri kendisine haraç ödemeye zorladı. hem avusturya'ya hem de rusya'ya yakınlaştı ve viyana'dan, bâb-ı âli'ye karşı kendileriyle ittifak kurulması karşılığında onu tüm arnavutluk'un efendisi olarak tanıyacaklarına dair bir söz aldı. ancak avusturyalılardan para aldıktan hemen sonra viyana elçilerinin kellelerini kestirip i̇stanbul'a gönderterek padişaha bağlılık yemini etti. bunun karşılığında osmanlılar, fiili olarak kara mahmut'u venedik'e yönelik saldırılarından dolayı affetti ve onu yeniden i̇şkodra valisi olarak atadı.

1796'da karadağlı piperi ve bjelopavlići aşiretleri, krusi savaşı'nda i̇şkodralı müslümanların kendilerine karşı başlattığı bir seferi bozguna uğrattı ve kara mahmut paşa'nın kellesini kesti. kara mahmut paşa'nın kafatası halen çetine'deki manastırda sergilenmektedir. onun ölümü, paşalık için özerklikte çöküşe işaret etti. kara mahmut'un halefi buşatlı i̇brahim paşa, 1810'daki ölümüne dek osmanlı i̇mparatorluğu'yla işbirliği yaptı. rumeli beylerbeyliği'ne atandı ve belgrad'a çıkarttığı askeri seferlerle sırplara boyun eğdirdi.

buşatlı hanedanının iktidarı, 1831'de reşid mehmed paşa komutasındaki bir osmanlı ordusunun i̇şkodra'daki fatih kalesi'ni kuşatarak padişaha karşı isyan eden son paşa buşatlı mustafa'yı teslim olmaya zorlamasıyla sona erdi. bu yenilgi, aynı şekilde özerklik arayan boşnaklarla arnavutlar arasında planlanan ittifakı sona erdirmekle kalmadı, paşalığın da sonunu getirdi.

ardından 
1867'de i̇şkodra sancağı, üsküp sancağıyla birleştirilerek i̇şkodra vilayeti'ne dönüştürüldü. vilayet daha sonra üç sancağa bölündü: i̇şkodra, prizren ve debre. 1877'de prizren sancağı, kosova vilayeti'ne, dibra sancağı'ysa manastır vilayeti'ne bağlandı. toprak nakillerinin ardından i̇şkodra sancağı iki ayrı sancağa bölündü: i̇şkodra sancağı ve dıraç sancağı.

paşalar 
 buşatlı mehmed paşa (1757-1774)
 buşatlı mustafa paşa (1774-1778)
 kara mahmud paşa (1778-1796)
 buşatlı i̇brahim paşa (1796-1810)
 mustafa şerifi  (1810-1831)

ayrıca bakınız 
 yanya paşalığı
 osmanlı döneminde arnavutluk
 arnavut paşalıkları
 sünni hanedanlıklar listesi

literatür 
 978-81-261-1419-1 
 
 978-2-910878-20-7 
 978-1-84511-031-4 
 978-0-521-27458-6 
 978-1-86064-541-9 
 
 9781860645419 
 9783039113200 
 robert elsie, arnavut tarihinin biyografik sözlüğü  , ib tauris, londra-new york: 2012, arnavut araştırmaları merkezi ile birlikte.isbn'si 978-1-78076-431-3 .

kaynakça 

,

eski balkan devletleri
osmanlı döneminde arnavutluk
1770'lerde osmanlı i̇mparatorluğu'nda kurulan oluşumlar