İlk Letonya Ulusal Uyanışı

i̇lk letonya ulusal uyanışı veya i̇lk uyanış (letonca: pirmā atmoda), 1850-1880 yılları arasında letonya'daki baltık alman hakimiyetine karşı çıkan bir grup iyi eğitimli olan genç letonyalılar arasında kültürel ve ulusal bir uyanış hareketiydi. courland valiliği, modern letonya ulus devletinin temelini oluşturdu. bu, genç letonyalılar avrupa romantik milliyetçilik hareketlerinden ve çek ulusal dirilişinden etkilenmiştir. çabalarının çoğu letonyalıları eğitmek, almanları eleştirmek ve damgalamayı letonca dilinden, geleneklerinden ve kültüründen çıkarmak için harcandı. hareket, 1850'den sonra livonya valiliği'nde en yüksek eğitim yeri olan tartu üniversitesi'nde başladı ve yaklaşık 30 etnik letonyalı öğrenci katıldı. courland'dan bir öğrenci olan krišjānis valdemārs, yurt odasında kendini o zaman duyulmamış bir letonya olarak tanımlayan bir not yayınladı. çok geçmeden 10-13 kişilik bir grup onun etrafında büyüdü; alman baskısı letonyalıların durumu hakkında tartıştıkları “letonya akşamları” düzenlediler. juris alunāns ve krišjānis barons kısa süre sonra lider üye oldular. mājas viesis ve pēterburgas avīzes gazetelerini kurdular . hareket başlangıçta onu alman hakimiyetinin olduğu baltık eyaletlerine karşı bir araç olarak gören rus yetkililer tarafından desteklendi. 1868'de genç letonyalı fricis brīvzemnieks, dainas olarak bilinen letonya halk şarkılarını toplamaya başladı. çalışmalarına 1894'te ilk dainas kitabını yayınlayan ve sonunda dainas'ın babası (dainutēvs) olarak bilinen krišjānis barons tarafından devam edildi.  bir başka edebi aktivist, 13. yüzyıl livonya ryhmend günlüklerinde kırmızı-beyaz-kırmızı bayraktan söz eden öğretmen atis kronvalds'dı . bu renkler sonunda letonya'nın bayrağı oldu. kronvalds, letonyalılar arasında eğitimi teşvik etmek için yorulmadan çalıştı ve birçok yeni kelime oluşturarak letonca dilini modernize etti. 1868'de, başlangıçta, estonya mahsulü başarısızlığı mağdurlarına yardım etmek için bir yardım kuruluşu olarak, riga ve bölgelerinde letonya kültürel yaşamını organize eden riga letonya derneği kuruldu. olfdolfs alunāns liderliğindeki ilk letonya tiyatro topluluğu burada kuruldu ve letonya'da oyun yazarlığının doğmasına neden oldu. 1873 yılında, ilk letonya şarkı festivali riga'da yapıldı, bu sırada şarkıların çoğu letonya halk şarkılarıydı. orada yapılan yeni şarkılardan biri, baumaņu kārlis'in bestelediği bir şarkıydı, daha sonra letonya'nın milli marşı oldu. milliyetçiliğin büyümesinden korkan orijinal adı “tanrı, letonya'yı korusun!” rus sansürleri tarafından “tanrı, baltıkları kutsasın” olarak değiştirildi.1888'de, andrejs pumpurs tarafından yazılan ulusal destan lāčplēsis ilk olarak yayınlandı. lk uyanış, çoğunlukla iyi eğitimli sınıflar arasında kültürel bir hareketti ve letonya toplumu daha olgunlaştıkça, yeni siyasi ve bilimsel fikirlerle ilgilendikçe kısa sürede ivme kaybetti. önde gelen genç letonyalıların çoğu evlerinden uzakta erken öldü veya rusya'da çalıştı. letonyalılar ayrıca okullarda letonca kullanımının yasaklandığı bir ruslaşma dalgası yaşadılar. i̇lk uyanışı, çok daha politik olan ve sosyal demokrat parti'nin kurulmasına yol açan yeni akım (jaunā strāva) hareketi izledi. i̇lk uyanış'ın folkloğa olan ilgisi, 1920'lerde ernests brastiņš ve kārlis marovskis-bregžis tarafından yaratılan baltık neopagan hareketi dievturība tarafından sürdürüldü.

kaynakça 

19. yüzyılda letonya
letonya tarihi