İmparator Xizong

jin hanedanı'nın üçüncü imparatoru olan xizong, kişisel adı hela ve çinleştirilmiş adı wanyan dan olan bir jin lideriydi. 1119 yılında doğmuş ve 1150 yılına kadar yaklaşık 15 yıl boyunca hüküm sürmüştür. i̇ktidarı sırasında, jin hanedanı güney çin'deki han liderliğindeki song hanedanına karşı bir dizi askeri sefer başlatmıştır.

i̇lk yılları 
hela, jin hanedanının kurucusu ve ilk imparatoru olan aguda'nın (i̇mparator taizu olarak da bilinir) en büyük oğlu olan shengguo'nun (wanyan zongjun olarak da bilinir) en büyük oğluydu. annesi, ona "i̇mparatoriçe huizhao" olarak ölümünden sonra onurlandırdığı pucha bayanı (蒲察氏) idi. i̇mparator taizu 1123 yılında öldüğünde, taht kardeşi wuqimai'ye (i̇mparator taizong) devredildi. i̇mparator taizu'nun baş danışmanları olan wanyan zonghan ve wanyan xiyin, i̇mparator taizong'u 1132 yılında hela'yı varisi olarak belirlemesi konusunda ikna ettiler, bu nedenle hela, i̇mparator taizong'un ölümüyle birlikte 1135 yılında yeni imparator oldu.

güney song hanedanına karşı yapılan savaşlar 
1137 yılında i̇mparator xizong, eski bir song hanedanı yetkilisi olan liu yu (劉豫) tarafından yönetilen jin hanedanının bir vasal devleti olan qi krallığını ortadan kaldırdı. jin hanedanı güney song hanedanıyla barış müzakerelerine başladı. 1139 yılında jin ve song hanedanları bir anlaşmaya vardı ve song hanedanı, jin hanedanının vasal bir devleti olarak kabul edilmeyi kabul etti. karşılığında, jin hanedanı henan ve shaanxi eyaletlerinin kontrolünü song hanedanına geri verdi. ancak, 1140 yılında i̇mparator xizong, song hanedanına karşı savaş açmaya karar verdi ve general wanyan zongbi'ye jin kuvvetlerini önderlik etmek ve henan ile shaanxi'yi geri alma emri verdi. 1141 yılında, wanyan zongbi ve ordusu, yue fei ve han shizhong tarafından yönetilen song kuvvetleri tarafından yenildi; jin hanedanı song hanedanıyla tekrar barış müzakereleri yapmayı kabul etti.

i̇ç siyaset 
i̇mparator xizong, evlat edinme babası wanyan zonggan'ın (完顏宗幹) etkisiyle han çin kültürüne büyük bir ilgi duyuyordu, bu nedenle siyasi kurumları reform etti ve onları han çin örneklerine benzetti, aynı zamanda yetenekli han çinlilerini hükümetinde görev almalarına teşvik etti. 1136 yılında i̇mparator xizong, wanyan zonggan, wanyan zongpan (完顏宗磐) ve wanyan zonghan'ı hükümeti reform etmek ve üç departman sistemi oluşturmakla görevlendirdi.

i̇mparator xizong, önceki imparatorlardan devraldığı geleneksel bojilie (勃極烈) sistemi ortadan kaldırdı. bojilie sistemi, curçen hükümdarının genellikle kardeşleri gibi aynı kuşaktan erkek akrabalardan bir varis seçmesine izin veriyordu. ancak, kardeşi i̇mparator taizu'nun yerine geçen i̇mparator taizong, varisini oğulları arasından seçmek yerine i̇mparator xizong'u (i̇mparator taizu'nun torunu) varis olarak seçtiğinde istisna yaptı. i̇mparator taizong'un en büyük oğlu wanyan zongpan, bojilie sistemi ortadan kalktığında çok mutsuz oldu çünkü bu, imparator olma şansının olmadığı anlamına geliyordu.

1138 ve 1139 yılları arasında wanyan zongpan, iktidarı ele geçirmek ve bir isyan başlatmak için girişimde bulundu, ancak yenildi ve idam edildi. bu olaydan sonra, siyasi sahne wanyan zonghan, wanyan zonggan ve wanyan zongbi tarafından domine edildi; i̇mparator xizong'un siyasette neredeyse hiç söz hakkı yoktu. wanyan zongbi'nin 1148 yılında ölümünden sonra, i̇mparator xizong siyasete katılma fırsatı elde etti, ancak eşit i̇mparatoriçe daoping, siyasete müdahale etmeye başladı ve önemli bir etkiye sahipti. i̇mparator xizong'un iki oğlu, wanyan ji'an (完顏濟安) ve wanyan daoji (完顏道濟), sırasıyla 1143 ve 1144 yıllarında öldü. i̇mparator xizong, oğullarının kaybından dolayı derin bir depresyona girdi ve alkol bağımlılığı geliştirdi, devlet işlerini ihmal etmeye başladı. ayrıca daha şiddetli ve acımasız bir hal aldı, insanları keyfi olarak öldürmeye başladı. kurbanlarından biri, moğol lideri ve cengiz han'ın büyük dede amcası olan ambaghai idi.

i̇mparator xizong, 9 ocak 1150 tarihinde başbakan digunai ve diğer saray görevlileri tarafından gerçekleştirilen bir darbeyle devrildi ve öldürüldü.

ailesi

ebeveynleri 

 babası: jin imparatoru huizong (金徽宗)
 annesi: pucha klanından imparatoriçe huizhao

eşleri 

 i̇mparatoriçe daoping, peiman klanından olan (悼平皇后 裴滿氏, d. 1149)
 wanyan ji'an, crown prensi yingdao (英悼太子 完顏濟安, 23 mart 1142 – 13 ocak 1143), birinci oğlu.
 dai devleti prensesi (代國公主)
 wogula ile evlendi. (d.1150) (斡骨剌)
 samao (妃撒卯), i̇mparator xizong'un küçük kardeşinin dul eşi.
 worthy, klan üyesi. (賢妃)
 wanyan daoji, wei prensi (魏王 完顏道濟, d. 1144), 2. oğlu
 de, wugulungan (德妃 烏古論氏)
 jiagu klanından eş. (妃夾谷氏)
 zhang klanından eş. (妃張氏)
 peiman klanından eş. (妃裴滿氏)
 zhao klanından eş. (妃趙氏), kişisel adı jingu (金姑)
 zhao klanından eş. (妃趙氏), kişisel adı saiyue (賽月)
 zhao klanından eş. (妃趙氏), kişisel adı feiyan (飛燕), zhao yu'nun kızı (趙俁)
 zhao klanından eş. (妃趙氏), kişisel adı yuqiang (玉嬙), zhao shu'nun kızı (趙樞)
 zhao klanından eş. (妃趙氏), kişisel adı yupan (玉盤)
 zhao klanından eş. (妃趙氏), kişisel adı jinnu (金奴)
 zhao klanından eş. (妃趙氏), kişisel adı chuanzhu (串珠)
 zhao klanından eş. (妃趙氏),  kişisel adı jinyin (金印)
 zhao klanından eş. (妃趙氏),  kişisel adı tanxiang (檀香), zhao cai'nin üçüncü kızı. (趙偲)
 bilinmeyen:
 zheng prensesi (鄭國公主),
 pucha dingshou ile evlendi ve çocuğu oldu. (i̇mparatoriçe qinhuai)
 ji prensesi (鄭國公主), qinhuai i̇mparatoriçesinin evlatlık annesi (徒單公弼) annesi
 adsız prenses, tushan gongbi'nin (徒單公弼) annesi
 liang üstün prensesi (梁國大長公主)
 shen prensesi (沈國公主)
 tushan yi (徒單繹) ile evlendi

kaynakça 

 tao (1976), p. 37.
 ding yu 丁瑜; dong lihui 董丽晖 (2020). "金熙宗悼平皇后研究" [study of xizong's empress daoping]. shidai baogao 时代报告 (in chinese) (3): 121–3.
 robert hymes (2000). john stewart bowman (ed.). columbia chronologies of asian history and culture. columbia university press. p. 34. isbn 978-0-231-11004-4.
 https://en.wikipedia.org/wiki/emperor_xizong_of_jin 

1119 doğumlular
1150 yılında ölenler