Rarotonga

rarotonga, polinezya ada öbeği içerisinde, büyük okyanus'un güneyinde yer alan, kendi kendine yöneten, bağımsız bir ülke olan ancak yeni zelanda ile ilişkili devlet statüsünde olan okyanusya ada ülkesi olan cook adaları'na bağlı ada. cook adaları'nın en büyük ve en kalabalık adasıdır. ada volkanik bir ada olup, 67,39 km2 yüzölçümüne sahiptir. ada ülkesinin 17.434 olan toplam nüfusunun 13.007'si bu adada yaşamakta olup, ada ülke nüfusunun neredeyse %75'ine ev sahipliği yapmaktadır.  cook adaları'nın parlamento binaları ve uluslararası havaalanı rarotonga'dadır. ülkenin başkenti avarua, ada üzerinde bulunmaktadır.

coğrafya 
rarotonga böbrek şeklinde bir volkanik adadır,  çevrede ve  en uzun (doğu-batı) ekseninde geniştir. ada, deniz tabanından 5000 metre yükselen soyu tükenmiş bir pliyosen veya pleistosen yanardağının zirvesidir. ada, 2,3 ila 1,6 milyon yıl önce, daha sonraki bir volkanizma aşaması ise 1,4 ila 1,1 milyon yıl önce kuruldu. konumu, macdonald sıcak noktası tarafından oluşturulmuş olmakla tutarlı olmakla birlikte, yaşı çok genç ve oluşumu, kısa ömürlü bir rarotonga sıcak noktasına  veya aitutaki'deki gençleşmiş volkanizmaya atfediliyor.

adanın çekirdeği, orijinal volkanik koninin aşınmış kalıntıları olan derin vadilerle kesilmiş yoğun ormanlık tepelerden oluşur. tepeler, avatiu çayı ve takuvaine çayı da dahil olmak üzere bir dizi radyal nehir tarafından boşaltılır. te manga, 658'de m (2,140 ft) deniz seviyesinden yüksekliği, adanın en yüksek zirvesidir. daha küçük bir tepe olan ikurangi, başkente bakmaktadır.

tepeler, kumsallar, fırtına sırtı, ova bataklıkları ve alüvyon birikintilerinden oluşan alçak bir kıyı ovası ile çevrilidir. bu da 30 ila 900 metre genişliğinde bir saçak resifiyle çevrilidir. resif, maksimum 1,5 m derinliğe sahip sığdır, ve özellikle avarua, avatiu ve ngatangiia'da çok sayıda pasajı vardır. resif tepesinin ötesinde, dış resif dik bir şekilde derin sulara doğru eğimlidir. 

lagün, muri lagünü bölgesinde, güneydoğu kıyılarındaki en geniş yerindedir. bu alan dört küçük adacık veya motu içerir. kuzeyden güneye adacıklar şunlardır:

 motutapu, 
 oneroa, 
 koromiri, 
 taakoka,  0,0050)

bir başka küçük adacık olan motutoa, kuzeybatı kıyısındaki resif düzlüğünde yer almaktadır.

tarihçe 

güney cook adaları'ndaki insan varlığının en eski kanıtı, ms 1000 civarındadır. sözlü gelenek, rarotonga'nın dokuzuncu yüzyılda ata-i-te-kura, apopo-te-akatinatina ve apopo-te-ivi-roa ve tahiti'den tangi'ia nui ve samoa'dan karika gibi çeşitli gruplar tarafından yerleştirildiğini söyler. 1250. erken bir ariki olan toi'nin, adayı çevreleyen taş döşeli bir yol olan te ara nui o toi veya ara metua'yı inşa ettiği söylenir, ancak ona bitişik yerler 1530'a tarihlenir. yerel kesme kafaları yapmak için kullanılan bazalt ithal etmek için avustralya adaları, samoa ve marquesas ile ticaret teması sürdürülürken, ma'uke'de bulunan bir çanak çömlek parçası batıdaki tongatapu'ya kadar izlendi. tonga. neredeyse tüm adalıların yerleşim yüklerinin nihai kökeni güneydoğu asya'ya kadar uzanabilir: sadece tavukları, pasifik fareleri, polinezya domuzları, pasifik köpekleri ve mahsulleri değil, aynı zamanda çeşitli kertenkele ve salyangoz türleri. bu yolla rarotonga'ya ulaştığı anlaşılan türler arasında en az iki kertenkele türü ve üç deri türü de bulunmaktadır. aynı şekilde, ekinlerinin yaklaşık 30'unun nihai menşei batıdadır. 

yeni zelanda māori geleneğine göre, aotearoa'yı keşfeden kupe, rarotonga'yı ziyaret etti ve māori göç kanoları tākitimu, te arawa, tainui, mātaatua, tokomaru ve kurahaupō, aotearoa'ya giderken geçti.

fletcher christian, adayı 1789'da  ziyaret etti. ama inmedi. kaptan theodore walker adayı 1813'te endeavour gemisinde gördü. bir avrupalı tarafından kaydedilen ilk iniş, 1814'te cumberland yelkenlisine william wentworth ile kaptan philip goodenough oldu. 25 temmuz 1823'te, endeavour misyoner rahip john williams'ı taşırken rarotonga'ya döndü. bora bora'dan londra misyoner cemiyeti evangelisti papeiha, dinini öğretmek için karaya çıktı. daha sonra misyonerler izledi ve 1830'da ada hıristiyanlığa dönüştü.

1830'dan 1850'ye kadar rarotonga, balina avcıları ve ticaret gemileri için popüler bir duraktı  ve ticaret dış dünyayla başladı. misyonerler, diğer avrupalıları kötü bir etki olarak dışlamaya çalıştılar ve 1845'te rarotongan ariki, yıllık olarak arazi kiralamalarına izin verilse de, avrupalılara toprak satışını yasakladı. 1848'de yabancı yerleşimlere yönelik daha fazla yasak olmasına rağmen, avrupalı tüccarlar yerleşmeye başladı. 1865'te, fransa'nın adaları ilhak etmeyi planladığı söylentileriyle, rarotonga ariği, yeni zelanda valisi george gray'e i̇ngiliz koruması için başarısız bir dilekçe verdi. 1883'te kraliyet donanması fiilen rarotonga ariki'sini bağımsız bir hükûmet olarak tanıdı. bu zamana kadar makea takau ariki, ariki arasında en üst sıralarda yer aldı ve yeni zelanda ziyaretinde "rarotonga kraliçesi" olarak tanındı. 1888'de ada, ariki'den gelen bir dilekçeyle i̇ngiliz himayesine girdi. 1901'de yeni zelanda tarafından ilhak edildi.

portakallar, bounty isyancıları tarafından tanıtıldı ve ilhakın ardından büyük bir ihracat mahsulü haline geldi, ancak ihracat zayıf nakliye nedeniyle kesintiye uğradı. 1945'te endüstri, hükûmet tarafından yönetilen bir narenciye yeniden dikme planı ile yeniden canlandırıldı  ve 1961'de meyve suyu ihracatına izin vermek için bir konserve fabrikası açıldı. endüstri 1980'lere kadar varlığını sürdürdü, ancak yeni zelanda rogernomics'i benimseyip ayrıcalıklı pazar erişimini kaldırdıktan sonra çöktü.

1944'te fiji, tonga, samoa ve aitutaki'ye düzenli uçuşlara yol açan bir uçak pisti inşa edildi. havaalanı ve daha iyi nakliye bağlantıları, yeni zelanda'ya büyük ölçekli göçün başlangıcını gördü. 1970'lerin başında havalimanının yenilenmesiyle birlikte göç daha da arttı, ancak bu, cook adaları'ndaki başka yerlerden gelen göçlerle dengelendi. 

nisan ve mayıs 1967'deki sel, adadaki köprülere zarar verdi ve yaygın ürün kayıplarına neden olarak gıda kıtlığı riskini artırdı. o yılın aralık ayında isimsiz bir tropik kasırga yüzlerce evsiz bıraktı ve avarua'daki evleri ve ofisleri yıktıktan sonra yaygın bir yıkıma neden oldu. aralık 1976'da adanın muz mahsulünün %80'i tropikal siklon kim tarafından yok edildi. ocak 1987'de tropikal siklon sally bin kişiyi evsiz bıraktı ve avarua'daki binaların %80'ine zarar verdi.

nüfus 
rarotonga'nın nüfusu 2016 yılında 13007 idi.

ada geleneksel olarak üç aşiret bölgesine veya vakaya bölünmüştür. adanın kuzey tarafında te au o tonga (başkent avarua ), doğu ve güney tarafında takitumu ve batı tarafında puaikura bulunur. i̇dari amaçlar için beş kara bölgesine ayrılmıştır. avarua kara bölgesi vaka te au o tonga, matavera, ngatangiia ve titikaveka kara bölgeleri vaka takitumu ve arazi bölgesi arorangi vaka puaikura altında temsil edilmektedir.

2008 yılında, rarotonga'daki üç vaka konseyi kaldırıldı.

kaynakça

dış bağlantılar 

    
 i̇lçe ve köylerin tarihi 
 sss ,cookislands.travel
 rarotonga'nın orijinal tapere alt bölümü 

i̇ncelenmemiş çeviri içeren sayfalar