Estonya mitolojisi

estonya mitolojisi, estonya halkına mitolojik hikâyeler verilen isimdir. hristiyanlık öncesi ve orta çağ estonya mitolojisine ilişkin bilgiler tarihi kayıtlarda, gezginlerin anlatımlarında ve dini kayıtlarda görülür. estonya folklorunun sistematik kayıtları 19. yüzyılda başladı.

eski kroniklerde estonya mitolojisi 
1222'de livonia henry chronicle'a göre estonyalılar düşmanın ölülerini parçalayıp yakarlardı. kremasyonun, ölen kişinin öbür dünyaya yolculuğunu hızlandırdığına ve yakılan vücudun canlılar için tehlikeli olduğu düşünülen toprağa bağlı ruhlar haline gelmeyeceği düşünülüyordu.

yaz bayramı: 1578'de balthasar russow tarafından tanımlanmış mitolojik bir kavramdır..

folklorda efsanevi motifler 
en eski otantik mitlerin bazı izleri runik şarkılarda hayatta kalmış olabilir. dünyanın doğuşu ile ilgili bir şarkı vardır. şarkıya göre bir kuş üç yumurta bırakıp yavruları yerleştirmeye başlar. biri güneş olur, biri ay olur, diğeri dünya olur. diğer fin-ugor halklarının da dünyanın bir yumurtadan çıktığına dair mitleri vardır.

bu motifler yunanlar gibi tam bir hikâye olarak geçmezdi. genellikle kısa bir söyleyiş şeklinde yazılırdı. estonya runik şarkılarından bazı efsanevi motifler:

 güçlü bir meşe gökyüzüne doğru büyür, sonra kesilir ve çeşitli efsanevi nesnelere dönüştürülür 
 güneş, ay ve yıldız genç bir kızın talipleridir, sonunda kız yıldızı kabul eder.
 kurnaz bir demirci altından bir kadını döver, ancak ona bir ruh veya bir akıl veremez.
 kutsal koru, sevişen bir çift tarafından saygısızlık edildikten sonra solmaya başlar; sadece dokuz kardeşi feda etmek onu temizler
 güçlü kahramanlar korkunç dev bir öküzü öldüremez, 
 kızını öldürmek zorunda kalan bir kadın, daha sonra hava bakiresi olarak cennette yaşamaya başlar.
 bir kız bir balık bulur ve kardeşinden onu öldürmesini ister, balığın içinden bir kadın çıkar
 genç kızlar geceleri dışarı çıkarlar ve kutsal korudan (ya da ölüler diyarından) genç erkekler onlara zenginlik sunarak onları baştan çıkarırlar.
 bir göl, düşüncesiz bir kadın veya ensest bir çift tarafından saygısızlık edildiğinde başka bir yere gider

edebi mitoloji 
friedrich robert faehlmann ve friedrich reinhold kreutzwald'nın yazdığı kalevipoeg mitolojinin edebi tarafını oluşturur. faehlmann ayrıca estonya folklorunun motiflerini (efsanelerden ve halk şarkılarından), fin mitolojisi (ganander'ın mythologia fennica kitabından yararlanarak) ve klasik yunan mitolojisi ile birleştiren sekiz kurgusal mit yazdı. matthias johann eisen, halk efsanelerini inceleyen ve bunları edebi formda yeniden düzenleyen başka bir halk bilimci ve yazardı. çağdaş bilim adamlarının çoğu bu edebi eserleri otantik estonya mitolojisi olarak kabul etti.

estonyalı mitolojik ve edebi mitolojik varlıklar, tanrılar ve efsanevi kahramanlar 
 pikker (äike) - gök gürültüsü
 äiatar - dişi bir iblis, şeytanın kızı
 alevipoeg - alev'in oğlu ve kalevipoeg'in arkadaşı
 ebajalg - şeytani kasırga
 ehaema - alacakaranlığın annesi, bir ruh veya elf,
 eksitaja - insanların bir ormanda ya da bataklıkta yollarını kaybetmelerine neden olan kötü bir ruh
 haldjalar (hükümdar) - elflerin, perilerin, bir yerin, kişinin, bitkinin veya hayvanın koruyucu ruhu
 hall - sıtmanın kişileştirilmesi
 hämarik - alacakaranlığın kişileştirilmesi, güzel bir genç kız
 hännamees - yiyecek, para ve diğer dünyevi malları çalıp sahibine getiren bir iblis
 hiid - dev
 hiiela - öbür dünya, ölüler diyarı
 hiieneitsid - ölüler diyarından kızlar
 hiis - kutsal koru
 hingeliblikas - güve şeklinde bir kişinin ruhu
 hingeloom - bir böcek veya küçük bir hayvan şeklinde bir kişinin ruhu
 hoidja - koruyucu varlık
 härjapõlvlane - goblin
 ilmaneitsi, i̇lmatütar - hava kız, hava bakiresi
 ilmarine, ilmasepp - diğer şeylerin yanı sıra güneş ve ay'ı da döven efsanevi bir demirci
 ilo - bayramlarla ilişkili bir varlık
 järvevana - göldeki yaşlı adam lakaplı bir varlık
 jumal - tanrı
 jutta - kuşların kraliçesi, taara'nın kızı
 juudaline - şeytan
 kaevukoll
 kaitsja - bir koruyucu
 kalevipoeg - estonya'nın efsanevi antik kralı
 kalm - ölüler diyarının hükümdarı
 kalmuneiu - mezarın bakiresi, ölüler diyarından bir kız
 katk - vebanın kişileştirilmesi
 kaval - efendisi vanapagan'ı kandıran kötü şeytan
 kodukäija - huzursuz bir ziyaretçi hayaleti
 koerakoonlane - köpek burnu olan şeytani bir savaşçı
 koit - genç bir adam, hämarik'in ebedi sevgilisi, şafak'ın kişileştirilmesi
 koll -
 kolumats - bir öcü
 kratt - yiyecek, para ve diğer dünyevi malları çalan ve sahibine getiren bir iblis (pisuhänd, tulihänd, hännamees olarak da adlandırılır)
 kuu - ay
 kõu - gök gürültüsü, uku'nun oğlu pikker'in kardeşi
 kääbas - mezar, ölüm ruhu
 külmking - kutsal olmayan bir ölü ruhu, orman ruhlarını rahatsız ettiklerinde çocukları yer
 lapi nõid - lapland'ın cadısı
 leiger (oyuncu) - hiiumaa adasında yaşayan bir dev, "suur tõll" adlı devin küçük kardeşi
 lendva - kötü bir cadı tarafından gönderilen bir hastalık
 libahunt, sutekskäija - kurt adam
 liiva-annus veya surm - ölüm kavramı ile ilişkili varlık
 linda - kalevipoeg'in annesi
 lummutis - bir hayalet
 luupainaja - kabus kavramı ile ilişkili varlık
 maa-alune - yerin altında yaşayan ve hastalıklara neden olan bir yaratık
 maajumalad - dünya tanrıları
 maaemä - toprak ana
 majauss - yılan şeklinde bir koruyucu ruh
 mana - ölülerin varsayımsal hükümdarı
 manala - ölüler ülkesi
 manalane - ölüler diyarının sakini
 marras - ölüm ruhu, ölümün habercisi
 mereveised - deniz inekleri
 metsaema - orman annesi
 metsavana - ormanın yaşlı adamı
 metsik - bereket tanrısı
 mumm - bir hayalet
 murueide tütred - murueit'in kızları, güzel bakireler
 murueit - ölüler diyarına bağlı dişi bir orman ve toprak ruhu
 näkk - şekil değiştiren su ruhu, genellikle insan şeklinde, erkek veya dişi, bazen de hayvan olarak ortaya çıkar.
 nõid - cadı
 olevipoeg - kalevipoeg'in arkadaşı
 painaja - kabus kavramı ile ilişkili varlık
 pakane - don olayı ile ilişkili mitolojik varlık
 pardiajaja - yarı şeytani savaşçı
 peko - doğurganlık tanrısı
 peninukk - yarı şeytani savaşçı
 penn
 peremees -  bir usta
 pikne, pikker - gök gürültüsü
 piret - suur tõll'un karısı
 pisuhänd -  hazine getiren bir cin
 puuk - hazine getiren bir cin
 põrguneitsi -  cehennem bakiresi
 päike - güneş
 rongo
 rõugutaja -  çavdar mahsullerinin koruyucusu, doğum yapan kadınların ve narva şehrinin tanrıçası
 rukkihunt
 salme
 sulevipoeg - sulev'in oğlu, kalevipoeg'in arkadaşı
 suur tõll - saaremaa adası'nda yaşayan dev kahraman
 taara - doğa tanrısı, bazen yüce tanrı olarak kabul edilir
 tharapita, taarapita, tarapita - savaş tanrısı
 taevataat - gökyüzünün babası
 täht - yıldız
 tallaja - 
 tikutaja
 tõll - 
 tõnn - bir peri, doğurganlık tanrısı
 tont - hayalet
 toonela - ölüler diyarı
 tooni - ölüm tanrısı, ölülerin hükümdarı
 toor, tooru - i̇skandinav thor ile ilgili batı estonya'da bilinen bir tanrı
 tulbigas
 tulihänd, pisuhänd - uçan ev cini, zenginliği toplamaya ve korumaya yardımcı olur
 turis
 tuule-emä - anne rüzgar
 tuuleisa - baba rüzgar
 tuulispask - kasırga
 tuuslar - finlandiya'da yaşayan bir büyücü
 udres-kudres - "güneşin oğlu", halk şarkılarının kahramanı
 uku - yüce tanrı
 vanemuine - şarkıların, sanatın ve edebiyatın tanrısı
 vanapagan- şeytan
 varavedaja - yağma taşıyıcısı
 varjuline - gölge ile ilişkili varlık
 veehaldjas - suyun ruhu
 veteema - suların annesi
 vetevana - su ruhu
 vihelik
 vilbus
 virmalize - kutup işıkları
 viruskundra
hristiyan azizleri tanrılar olarak yorumladılar:
 jüri (st george) - tarım tanrısı
 laurits (st lawrence) - ateş tanrısı
 mart (st martin) - doğurganlık tanrısı
 olev (aziz olaf) - aziz olaf kilisesi'nin efsanevi kurucusu
 tõnn (st anthony) - mahsullerin ve domuzların doğurganlık tanrısı

mitolojik eşyalar ve yapılar 

 beyaz gemi (valge laev) - özgürlük getiren veya insanları daha iyi bir ülkeye götüren efsanevi gemi.
 tırnaklı şapka (küüntest kübar) - taşıyıcıyı (genellikle vanatühi) görünmez kılan şapka.
 eldivenler (kirikindad) - özellikle kilise eldivenlerinin ve denizcilerin giydiği eldivenlerinin koruyucu  sihirli güçlere sahip olduğuna inanılıyordu. eldivenler özel geometrik desenlerle ve dar kırmızı çizgilerle süslenmiştir. eldivenlerin içinde birçok fısıltı ve büyü vardır çünkü zanaatkar iplik yaparken, boyarken ve örerken şarkı söylerdi.
 kemer (kirivöö) - tüm zanaat öğeleri arasında en eskisi, büyülü desenlere sahipti, kırmızı dokuma kayışlar ve bağcıklar taşırdı.
 kutsal taşlar - son buz devri estonya'da birçok büyük taş (eratik) bıraktı. birçoğu kutsal kabul edildi ve insanlar gümüş, kan, kırmızı kurdeleler ve madeni paraları feda etmeye ve refah istemeye geldiler. çoğu zaman, taşların içinde küçük delikler vardır, muhtemelen bazıları kurbanı yerleştirmek için kullanıldı. deliklerin anlamı ve işlevi yine de tartışmalıdır, heino eelsalu'ya göre delikler takvim işlevi görüyor olabilir.
 gezen ormanlar - seyahat eden ormanlarla ilgili çoğu hikâye estonya'nın kıyı bölgelerinde bulunur.

kaynakça

dış bağlantılar 

 esthonia kahramanı,  wf kirby tarafından düzenlenen estonya masallarını topladı.
 taarapita - oeselyalıların büyük tanrısı, urmas sutrop'un bir makalesi 
 toronto üniversitesi'nden baltık folkloruna giriş

ural mitolojisi
eston mitolojisi