İç savaşlar listesi

latince bellum civile terimi ilk olarak m.ö. ikinci yüzyılın son çeyreğinde başlayan roma iç savaşlarında kullanılmıştır. i̇ngilizler iç savaş terimini ilk olarak 1651'de i̇ngiliz i̇ç savaşı'na atıfta bulunmak için kullanmışlardır. 17. yüzyıldan bu yana, terim geriye dönük ülke içinde hak iddia eden sivil kesimin başlattığı iç isyanı temsil etmektedir.

uluslararası savaş ve iç savaş terimleri genellikle 'iç savaş' ile birbirinin yerine kullanılır, ancak 'internecine savaşı', sivil güçlerin katılımından bağımsız olarak, tek bir devlet içindeki herhangi bir çatışmaya atıfta bulunmak suretiyle daha geniş bir anlamda kullanılabilir. dolayısıyla, herhangi bir ardıllık savaşı, tanımı gereği bir iç savaştır, ancak zorunlu olarak bir iç savaş değildir. 1945'ten bu yana modern jeopolitikte, 'iç savaş' aynı zamanda, tek bir ülke içindeki herhangi bir büyük ölçekli askeri çatışmaya atıfta bulunmak için de kullanılır (yani 'internecine war' genel teriminin eş anlamlısı olarak kullanılır), isyanlar veya darbeler bir iç savaştır.

geçmiş iç savaşlar

eski ve ortaçağ 
bu, bu makalede belirlenen tanımı yerine getiren devlet içi silahlı çatışmaların bir listesidir:  sivillerin bu savaşlara ne kadar katıldığı bilinmemektedir.

 roma iç savaşları (roma cumhuriyeti'nin sonlarında ve roma i̇mparatorluğu'nda, mö 100 ile ms 400 arasında çok sayıda iç savaşın bir listesi) 
 i̇lk fitne, 656–661, ali ve emeviler arasındaki ilk i̇slam "iç savaşı" 
 i̇kinci fitne c. 680/683 - c. 685/692, emeviler ve i̇bnü'l-zübeyr arasındaki ikinci i̇slam "iç savaşı" 
 yirmi yıllık anarşi, 695-717, bizans i̇mparatorluğu'nda uzamış iç istikrarsızlık dönemi 
 artabasdos ve konstantin v arasındaki i̇ç savaş, 741-743 
 üçüncü fitne, 744-752, emevî 744-748 iç savaşları ve abbâsî devrimi dahil 
 bir lushan i̇syanı, 16 aralık 755 - 17 şubat 763   
 dördüncü fitne, 809–827, abbasi iç savaşları ve diğer bölgesel çatışmalar dahil 
 12 savaş ağası anarşisi (vietnam), 944-968 
 endülüs de fitne 1009–1031 
 norveç'te iç savaş dönemi, 1130–1240 
 danimarka i̇ç savaşı (danimarka), 1131–1157  
 anarşi (i̇ngiltere), 1135–1153 
 1173-74 i̇syanı, (i̇ngiltere) 
 kral ii. baldwin ve dowager kraliçesi melisende arasındaki haçlı kudüs krallığında iç savaş (1152–1153)
 birinci baron savaşı (i̇ngiltere), 1215–1217 
 sturlungs çağı (i̇zlanda), 1220 - 1262/64 
 i̇kinci baron savaşı (i̇ngiltere), 1264–1267 
 livonya düzeni ile riga şehri ve riga başpiskoposu arasındaki livonya i̇ç savaşı, 1297-1330. 
 despenser savaşı (i̇ngiltere), 1321–22 
 i̇ngiltere'nin işgali, 1326. çaresizlik savaşı'nın devamı. 
 1321-1328 bizans i̇ç savaşı 
 1341–1347 bizans i̇ç savaşı 
 1352–1357 bizans i̇ç savaşı 
 kastilya i̇ç savaşı, 1366–1369 
 1373–1379 bizans i̇ç savaşı 
 glyndŵr rising (i̇ngiltere ve galler), 1400–1415 
 fetret devri ("osmanlı i̇nterregnumu"), 1402–1413 
 armagnac-burgonya i̇ç savaşı, 1407–1435 
 hussite savaşları (bohemya), 1420–1434 
 rusya'da büyük feodal savaş, 1425–1453 
 gül savaşları (i̇ngiltere), 1455–1485 
 warnin savaşı (japonya), 1467-1477 
 sengoku dönemi (japonya), 1467-1615   
 kastilya savaşları, 1475–1479 
 orta çağ sonrası avrupa'daki popüler isyanlar 
 alman köylüler savaşı, 1524–1525 
 kazak hanlığı'nda i̇ç savaş, 1522–1538 
 i̇ki kardeş savaşı (i̇nka i̇mparatorluğu), 1529–1532 
 count's feud (danimarka), 1534–1536

erken modern (1550-1800) 

 fransız din savaşları, 1562–1598 
 marian iç savaşı (i̇skoçya), 1568–1573 
 zebrzydowski i̇syanı (polonya – litvanya topluluğu), 1606–1609 
 shimabara i̇syanı (japonya), 1637-1638 
 üç krallık savaşı (i̇ngiltere, i̇rlanda ve i̇skoçya), 1639-1651, bir dizi iç savaşı içeriyordu: 
 bazıları iç savaş olan i̇rlanda konfederasyon savaşları. 
 i̇skoçya üç krallık savaşı'nda, bir dereceye kadar bir iç savaş, 1644-1652 
 i̇ngiliz i̇ç savaşı, 1642–1651 
 birinci i̇ngiliz i̇ç savaşı, 1642–1646 
 i̇kinci i̇ngiliz i̇ç savaşı, 1648–1649 
 üçüncü i̇ngiliz i̇ç savaşı, 1650–1651 
 acadian civil war (yeni fransa, şimdi kanada), 1640–1645 
 fronde (fransa), 1648-1653 
 lubomirski i̇syanı (polonya – litvanya topluluğu), 1665-1666 
 monmouth i̇syanı (i̇ngiltere), mayıs – temmuz 1685 
 şanlı devrim (i̇ngiltere), 1688-1689 
 i̇spanyol mirası savaşı (i̇spanyol i̇mparatorluğu), 1701–1714 
 choctaw i̇ç savaşı (kuzey amerika), 1747-1750 
 pugachev i̇syanı (rusya), 1773-1775  
 vendée'de savaş (fransa), 1793-1804; fransız devrim savaşlarının bir parçası olan kraliyetçi ve cumhuriyetçi güçler arasında 
 avustralya sınır savaşları (avustralya) 1788–1934, bazıları modern dönemde (1800 sonrası) olan yerli avustralyalılar ve beyaz yerleşimciler arasında bir dizi iç savaşı içeriyordu: 
 hawkesbury ve nepean savaşları, 1795-1816 
 bathurst savaşı, 1824 
 kara savaş, 1820'ler-1832

modern (1800–1945) 

 castle hill hükümlü isyanı, 1804 
 gutiérrez – magee keşif gezisi (texas), 1812-1813 
 arjantin i̇ç savaşları, 1814-1880 
 zulu i̇ç savaşı, 1817-1819 
 uzun sefer (texas), 1819, 1821 
 yunan i̇ç savaşı, 1824-1825 
 fredon i̇syanı (teksas), 1826-1827 
 liberal savaşlar (portekiz), 1828-1834 
 şili i̇ç savaşı, 1829-1830 
 1830 devrimleri ; çok sayıda avrupa ülkesi, 1830 
 carlist savaşları (i̇spanya), 1833-1839, 1846-1849 ve 1872-1876 
 teksas devrimi 1835-1836 
 ragamuffin savaşı (brezilya), 1835-1845 
 chimayó i̇syanı (new mexico), 1837 
 córdova i̇syanı (texas), 1838 
 uruguay i̇ç savaşı, 1839-1851 
 rio grande i̇syanı, 1840 
 yucatán i̇syanı, 1841-1848 
 ayı bayrağı i̇syanı (kaliforniya), 1846 
 sonderbund savaşı (i̇sviçre), kasım 1847 
 1848 devrimleri ; çok sayıda avrupa ülkesi, 1848-1849 
 1851 devrimi (şili) 
 taiping i̇syanı (çin), 1851-1863 
 kanama kansas (abd), 1854-1858 
 eureka i̇syanı (avustralya), 1854 
 utah savaşı (amerika birleşik devletleri), 1857-1858 
 reform savaşı (meksika), 1857-1861 
 federal savaş (venezuela), 1859-1863 
 amerikan i̇ç savaşı (abd), 1861-1865 
 avusturya-prusya savaşı (almanya), 1866 
 klang savaşı (malezya); selangor i̇ç savaşı olarak da bilinir, 1867-1874 
 boshin savaşı (japonya), 1868-1869 
 satsuma i̇syanı (japonya), 1877 
 jementah i̇ç savaşı (malezya), 1878 
 kuzey batı i̇syanı (kanada), 1885 
 park devrimi (arjantin), 1890 
 şili i̇ç savaşı, 1891 
 1893 arjantin devrimi, 1893 
 canudos savaşı (brezilya), 1896-1897 
 muz savaşları (orta amerika), 1898-1934 
 federal devrim, (bolivya), 1899 
 boksör i̇syanı (çin), 1899–1901 
 bin gün savaşı (kolombiya), 1899–1902 
 revolución libertadora (venezuela), 1901–1903 
 1905 arjantin devrimi, 1905 
 i̇ran anayasası devrimi, 1905–1911, i̇ç savaş 1908'den sonra başladı 
 meksika devrimi, 1910–1920 
 cankurtaran dönemi ; çin'deki bölgesel, taşra ve özel ordular arasındaki iç savaşlar dönemi, 1912-1928 
 rus i̇ç savaşı, 1917–1921 
 irak-kürt çatışması, 1918–2003 
 finlandiya i̇ç savaşı, 1918 
 alman devrimi, 1918-1919 
 türk kurtuluş savaşı i̇ç cephesi, ankara hükûmeti'nin i̇stanbul hükûmeti kontrolündeki milis kuvvetlerine ve isyancılara karşı mücadelesi, 1919-1922 
 i̇rlanda i̇ç savaşı, 1922–1923 
 paraguay i̇ç savaşı, 1922–1923 
 nikaragua i̇ç savaşı, 1926–1927 
 cristero savaşı (meksika), 1926–1929 
 çin i̇ç savaşı, 1927–1937, 1945–1949 
 brezilya i̇ç savaşı, 1932 
 avusturya i̇ç savaşı, şubat 1934 
 i̇spanya i̇ç savaşı, 1936–1939 
 orman kardeşleri, 1940–1941, 1944–1953 
 ii. dünya savaşı sırasında yugoslav i̇ç savaşı, 1941–1945 
 ukrayna i̇syan ordusu isyanı, 1943–1956 
 i̇kinci dünya savaşı sırasında i̇talyan i̇ç savaşı 1943–1945 
 revolución libertadora (arjantin), 1955 
 polonya'da komünizm karşıtı direniş, 1944–1947 / 1963
 1946 i̇ran krizi, 1945-1946 
 yunan i̇ç savaşı, 1946–1949 
 paraguay i̇ç savaşı, 1947 
 romanya komünizm karşıtı direniş hareketi, 1947-1962 
 zorunlu filistin'de i̇ç savaş, 1947-1948 
 kosta rika i̇ç savaşı, 1948 
 yeosu – suncheon isyanı, 1948 
 jeju i̇syanı, 1948 
 la violencia (kolombiya), 1948–1958 
 malaya olağanüstü hali malay federasyonu), 1948–1960 
 myanmar'da iç çatışma, 1948'den beri devam ediyor 
 kore savaşı, 1950–1952, 1952'den beri ateşkes 
 küba devrimi, 1953-1959 
 laos i̇ç savaşı, 1953–1975 
 birinci sudan i̇ç savaşı, 1955–1972 
 vietnam savaşı, 1955-1975 
 kongo krizi, 1960–1966 
 guatemala i̇ç savaşı, 1960–1996 
 kuzey yemen i̇ç savaşı 1962–1970 
 sarawak komünist i̇syanı (malezya), 1962–1990 
 nikaragua i̇ç savaşı, 1962–1990 
 dominik i̇ç savaşı, 1965 
 rodezya bush savaşı, 1965–1980 
 tayland'da komünist isyan (tayland), 1965-1983 
 kıbrıs i̇ç savaşı (1963-64 kıbrıs krizi) 
 kamboçya i̇ç savaşı, 1967–1975 
 nijerya i̇ç savaşı, 1967-1970 
 malezya'da komünist isyan (1968–89) 
 sorunlar (kuzey i̇rlanda), 1969-1998, aşırılık yanlısı azınlık grupları tarafından devam ettiği düşünülüyor 
 bangladeş kurtuluş savaşı (pakistan), 1971 (bununla birlikte, savaş resmi bir iç savaş değil, sadece bağımsız bangladeş devletinin varlığını desteklemeyenlerin bakış açısından.) 
 etiyopya i̇ç savaşı, 1974–1991 
 lübnan i̇ç savaşı, 1975–1990 
 mozambik i̇ç savaşı, 1975–1992 
 angola i̇ç savaşı, (1961–1974), 1976–2002 
 serbest aceh hareketi, 1976–2005 
 sovyet-afgan savaşı, içinde / da adlandırılan kısım afganistan'daki savaşı (1978-present) 24 aralık 1979 - 15 şubat 1989 (sovyet-afgan savaşı 1979-1989 yılları arasında dokuz yıl süren ve soğuk savaş parçasıydı ama öyleydi rejimin sovyetin geri çekilmesinden sonraki üç ila altı ay içinde çökmesi kaçınılmazdır) 
 kurtarıcı i̇ç savaşı (el salvador), 1979–1992 
 peru'nun teröre karşı savaşı 1980–1993 
 i̇kinci sudan i̇ç savaşı, 1983–2005 
 sri lanka i̇ç savaşı, 1983–2009 
 güney yemen i̇ç savaşı, 1986 
 afgan i̇ç savaşı (1989–1992), 15 şubat 1989 - 30 nisan 1992 sovyetler birliği'nin afganistan'dan çekildiği iç savaşın devam eden kısmı, afgan komünist hükûmetini aylar sonra mücahidlere karşı kendini savunmaya bıraktı / afganistan'da savaş olarak da bilinir (1978'den beri) 
 birinci liberya i̇ç savaşı, 1989–1996 
 ruanda i̇ç savaşı, 1990–1994 
 casamance çatışması (senegal), 1990–2006 
 gürcistan i̇ç savaşı, 1991–1993 
 sierra leone i̇ç savaşı, 1991–2002 
 yugoslav savaşları, 1991-1999  
 cezayir i̇ç savaşı, 1991–2002, çatışmalar sürüyor 
 tacikistan'da iç savaş, 1992–1997 
 afgan i̇ç savaşı (1992–1996), 30 nisan 1992 - 27 eylül 1996 afgan komünist hükûmeti mücahidlere düştüğünde farklı ideoloji, iktidar paylaşımı, belligerents ve şiddetli çatışmalarda bir artış oldu. / afganistan'da savaş olarak da adlandırılır (1978'den beri) 
 burundi i̇ç savaşı, 1993–2005 
 birinci yemen i̇ç savaşı, 1994 
 irak kürt i̇ç savaşı, 1994–1997 
 afgan i̇ç savaşı (1996–2001), 27 eylül 1996 - 7 ekim 2001 taliban, afgan başkenti kabil'i ele geçirdi ve afganistan'da (1978'den beri) savaş olarak da adlandırılan afganistan i̇slam emirliği'ni kurdu. 
 birinci kongo savaşı, 1996–1997 
 kamboçya'daki çatışmalar, 1997 
 nepal i̇ç savaşı, 1996–2006 
 arnavutluk'ta i̇syan, 1997 
 kongo cumhuriyeti i̇ç savaşı, 1997–1999 
 gine-bissau i̇ç savaşı, 1998–1999 
 i̇kinci kongo savaşı, 1998–2003 
 irak'ta ayaklanma (18 şubat 1999 - nisan 1999) 
 i̇kinci liberya i̇ç savaşı, 1999–2003 
 birinci libya i̇ç savaşı (2011) 
 suriye i̇ç savaşı (2011 - günümüz) 
 irak i̇ç savaşı (2014-2017) 
 i̇kinci libya i̇ç savaşı (2014 - günümüz) 
 i̇kinci yemen i̇ç savaşı (2015 - günümüz)

devam eden iç savaşlar 
mart 2022' den itibaren aşağıdaki iç savaşlar sürmektedir. yalnızca iç savaş tanımını karşılayan devam eden çatışmalar listelenmiştir. daha geniş kapsamlı listeler için devam eden askeri çatışmaların listesine ve aktif ayrılıkçı hareketlerin listesine bakın.
 
 /, çin iç savaşı 1927–1937, 1945–1949. ancak çin hala tayvan üzerinde hak iddia etmekte

 , i̇ç çatışma 2 nisan1948 den beri

 /, i̇srail - filistin çatışması,  1948 den beri

 , iki çatışma

 1954'ten beri kuzeydoğu hindistan'da isyan

 naxalite – maocu ayaklanma, 1967'den beri

 , papua çatışması, 1963'ten beri

 , kolombiya çatışması, 1964'ten beri

 , iki resmi çatışma

 1969'dan beri filipinler'de sivil çatışma

 filipin uyuşturucu savaşı, 2016'dan beri

 , cabinda savaşı, 1975'ten beri

 , 1978'den bu yana -pkk- ile mücadele

 , iki çatışma

 somali i̇ç savaşı, 1989'dan beri

 2009'dan beri somali'deki i̇slamcı isyan

 , 1998'den beri nijerya'da toplumsal çatışmalar

 , ituri çatışması, 1999'dan beri

 , üç çatışma

 26 şubat 2003'ten bu yana darfur'daki savaş

 sudan göçebe çatışmaları, 26 mayıs 2009'dan bu yana en az 2017'ye kadar

 5 haziran 2011'den beri güney kordofan ve mavi nil'de sudan çatışması

 , 1 mayıs 2003'ten bu yana irak i̇ç savaşı, ayrıca bkz . irak i̇ç savaşı'nda silahlı grupların listesi

 , güney tayland isyanı, 2004'ten beri

 , paraguay halk ordusu isyanı, 2005'ten beri

 , meksika uyuşturucu savaşı, 2006'dan beri

 , suriye i̇ç savaşı, 15 mart 2011'den bu yana bkz . suriye i̇ç savaşı'ndaki silahlı grupların listesi

 , mali savaşı, 16 ocak 2012'den bu yana

 , orta afrika cumhuriyeti çatışması, 10 aralık 2012'den bu yana

 , i̇kinci libya i̇ç savaşı, 16 mayıs 2014'ten beri

 , i̇kinci yemen i̇ç savaşı, 19 mart 2015'ten bu yana

 , anglophone krizi, 2017'den beri

 , cabo delgado'da isyan, 2017'den beri

 , veziristan savaşı, 2004'den beri

 tigray savaşı 4 kasım 2020' den beri

kaynakça

ayrıca
 1945'ten beri yapılmış devletlerarası savaşlar listesi

i̇ç savaşlar