I. Maximilian (Bavyera Elektörü)

i. maximilian (17 nisan 157327 eylül 1651), bazen büyük maximilian olarak anılır, wittelsbach hanedanı’nin bir üyesi olup 1597'den itibaren bavyera dükü olarak hüküm sürmüştür. hükümdarlık döneminde, aynı hanedan üyesi olan kuzeni palatina elektörü v. frederick, otuz yıl savaşları’na sebep olacak olan protestan harekatın içinde yer aldı. 1623 yılında regensburg’ta toplanan emperyal dieti’nin aldığı karar ile elektörlük maximilian’a verildi ve bu görevi 1648 yılına kadar sürdürdü. vestfalya barışı ile palatina elektörlüğü frederick'in varisine iade edilirken, maximilian bavyera elektörü oldu.

yaşamı 
i. maximilian, bavyera dükü v. william ve lorraine'li renata'nın oğlu olarak münih'te doğdu. cizvitler tarafından eğitim aldı. 1591'den itibaren yönetimde yer almaya başladı. 1595'te lorraine dükü iii. charles’ın kızı ve aynı zamanda kuzeni olan elisabeth renata (lorraine'li elizabeth) ile evlendi. babasının 1597’de görevden çekilmesi üzerine bavyera dükü oldu.

elisabeth renata ile olan evliliğinden çocuk olmadı. eşi'nın ölümünden birkaç ay sonra maximilian, 15 temmuz 1635'te viyana'da 25 yaşındaki yeğeni avusturyalı maria anna (1610-1665) ile evlendi. maria anna, kutsal roma i̇mparatoru ii. ferdinand ve maximillian'ın kız kardeşi bavyera’lı maria anna (1574-1616)’nın kızıydı. bu hızlı evlilik siyasi amaçlı değildi, daha çok veliaht sorununu çözmek için yapılmıştı. i̇lk eşinin aksine, maria anna siyasetle çok ilgiliydi. münih mahkemesinin üst düzey yetkilileri ile fikir alışverişinde bulunup kabine toplantılarına katılırdı. i̇ki oğulları oldu, ferdinand maria ve maximilian philip.

avrupa'da dönemin en yetenekli prensi olarak kabul ediliyordu. koyu bir katolik olmasına rağmen, her zaman kiliseye boyun eğmedi. sağlığı iyi olmamasına rağmen hırslı ve becerikli bir kişiliğe sahipti.

alman siyaseti ve otuz yıl savaşları 

maximilian alman siyasetine karışmadan dükalığı yönetiyordu. 1607 yılında, protestan'ların önemli bir kalesi haline gelen özgür donauwörth şehri için imparatorluk yasağı () kararı alındı. görev maximilian’a verildi. aralık 1607'de askerler şehri işgal etti ve katolik üstünlüğünü yeniden sağlamak için güçlü adımlar atıldı. bu eylemden endişe duyan bazı protestan prensler, çıkarlarını savunmak için protestan birliği'ni kurdu. buna karşılık olarak 1609'da, maximilian'ın önemli katkılarıyla katolik birliği kuruldu.

1619'da imparatorluk için aday gösterildi ancak reddetti. maximilian, bohemya'da savaşın patlak vermesinden kaynaklanan zorluklarla karşı karşıya kaldı. ekim 1619'da kutsal roma i̇mparatoru ii. ferdinand ile bir anlaşma yaptı ve büyük tavizler karşılığında kuvvetlerini imparatorun hizmetine verdi. önce mücadele alanını daraltmak için protestan birliği ile bir tarafsızlık antlaşması yaptı. masrafların teminatı için ii. ferdinand, yukarı avusturya'yı 1628'e kadar maximilian’ın kullanımına verdi. 8 kasım 1620'de tilly kontu johann tserclaes komutasındaki birlikler, prag yakınlarındaki beyaz dağ savaşı'nda aynı zamanda palatina elektörü olan bohemya kralı frederick’in güçlerini yendi.

ren palatina kontları 1356'dan beri kahyalık ofisini () ve elektör vazifesini elinde bulunduruyordu. 1623 yılında bu görevler ve palatina bölgesi resmen maximilian'a verildi.

daha sonra i̇mparatorluk kuvvetlerinin başında olan albrecht von wallenstein'ın azledilmesini sağlamaya çalışan bir oluşumun lideri oldu. 1630 yılında regensburg dieti'nde () ferdinand bu talebi kabul etmek zorunda kaldı. savaş sırasında tarafsız kalmaya çalışan maximilian, fransa kralı ile gizli fontainebleau antlaşması'nı (1631) imzaladı, ancak bunun hiçbir faydası olmadı. fransa ve i̇sveç müttefik oldu.

1632'nin başlarında i̇sveç'li gustavus adolphus dükalığa girerek münih'i işgal etti. o sıralarda wallenstein tekrar i̇mparatorluk kuvvetlerinin başına getirildi. maximilian, i̇mparator'un yardımını ancak wallenstein'ın emrine girmek şartıyla alabildi. i̇sveç ve fransız müttefiklerinin tahribatı ağır olunca, i̇sveçlilerle ve fransa kardinali richelieu ile barış görüşmesi yapmak zorunda kaldı. görüşmede, 1629 yılında imzalanan i̇ade fermanı'nda değişiklikler önerdiyse de bu çabalar sonuçsuz kaldı.

eylül 1638'de baron franz von mercy, o zamanlar kutsal roma i̇mparatorluğu'nun en büyük ikinci ordusu olan bavyera ordusuna başkomutan olarak atandı. mercy ve feldmareşal johann von werth, fransa ve i̇sveç cephelerinde başarıyla savaştılar.

mart 1647'de maximilian, fransa ve i̇sveç ile ulm ateşkesi'ni (1647) imzaladı ve i̇mparator iii. ferdinand ile ittifakından vazgeçmeye zorlandı. ancak maximilian, 14 eylül'de ateşkesi bozdu ve ferdinand ile olan ittifakına geri döndü. bunun üzerine bavyera yine yağmalandı ve ordusu mayıs 1648'de zusmarshausen savaşı'nda yenildi. vestfalya barışı ile işgal sona erdi.

bu antlaşma ile maximilian, yukarı palatina bölgesini elinde tutmaya devam etti ancak aşağı palatina bölgesini v. frederick'in oğlu ve varisi charles louis'e geri vermek zorunda kaldı. ayrıca charles louis'e elektörlük (palatina) iade edildi. ancak önemli bir saray ofisi () olan kahyalık geri verilmedi. palatina için sekizinci bir saray ofisi oluşturuldu (hazine, maliye (). böylece bavyera hem kahyalık ofisini hem de elektörlük (bavyera) unvanını korumuş oldu. bu düzenleme ile elektör sayısı yediden sekize yükseldi.

i̇dari ve kültürel faaliyetler 

maximilian, bavyera’nın mali durumunu iyileştirdi, ordusunu yeniden düzenledi ve merkantilist önlemler aldı. 1610'da, münih residansı'nın genişletilmesi ve hofgarten'in yeniden düzenlemesini emretti. schleissheim sarayı'nın orijinal binaları, 1617 ile 1623 yılları arasında heinrich schön ve hans krumpper tarafından genişletildi ve eski saray olarak adlandırıldı. maximilian, wittelsbach koleksiyonu için albrecht dürer, peter paul rubens ve başka sanatçıların çok sayıda tablosunu satın aldı. 1616'da, peter paul rubens'ten dört av tablosu sipariş etti  ve 1627 yılında nürnberg’den dürer'in dört havari tablosunu getirtti. sanatçılar arasında peter candid, friedrich sustris, hubert gerhard, hans krumpper, adrian de vries ve georg petel vardı.

hayatının sonuna doğru kendini neredeyse tamamen dine adadı. maximilian, 27 eylül 1651'de ingolstadt'ta bir hac yolculuğunda öldü. münih'teki st. michael kilisesi'ne gömüldü. 1839'da bavyera kralı i. ludwig tarafından münih'te wittelsbacherplatz meydanında anısına bir heykel dikildi .

ailesi ve çocuklar 

6 şubat 1595'te maximilian, kuzeni prenses elisabeth (1574-1635) ile nancy'de evlendi. lorraine dükü iii. charles ve fransalı claudia’nın (fransa kralı ii. henry'nin kızı) kızıydı.

15 temmuz 1635'te maximilian, kutsal roma i̇mparatoru ii. ferdinand ve bavyera'lı maria anna'nın (1574-1616) kızı olan yeğeni avusturyalı maria anna (1610-1665) ile viyana'da evlendi. i̇ki oğulları oldu:

 ferdinand maria (1636-1679) ∞ 1652 savoylu prenses henriette adelaide (1636-1676)
 maximilian philipp hieronymus, leuchtenberg dükü (1638-1705) ∞ 1668 maurita febronia de la tour d'auvergne (1652-1706)

soyağacı

bibliyografya
 dieter albrecht : maximilian i. von bayern 1573-1651, münchen (münih) 1998, . (alman akademisyenler arasında büyük beğeni toplayan en son biyografi)

kaynakça

dış bağlantılar

alman roma katolikleri
wittelsbach hanedanı
karşı reformasyon
1651 yılında ölenler
1573 doğumlular