Broadbent'in filtre modeli

broadbent'in filtre modeli, dikkatle ilgili bir erken seçme teorisi.

donald broadbent, bilişsel süreçlere mühendislik yaklaşımı benimseyen kennith craik'in bulgularından filtre modelinin geliştirilmesini temel aldı. cherry ve broadbent, seçici dikkat konusuyla ilgileniyorlardı. broadbent, bir bilgi işleme metaforu kullanarak insan dikkat işleme sistemini tanımlayan ilk kişi oldu. bu görüşe göre, broadbent, insanların sınırlı kapasiteye sahip bilgileri işlemek ve erken işlenecek bilgileri seçmek için "erken seçim" olarak adlandırılan bir dikkat görünümü önerdi.

bu sınırlı kapasite nedeniyle, bilgi işleme için seçici bir filtreye ihtiyaç vardır. broadbent, tüm uyaranların başlangıçta temel fiziksel özelliklerine göre işlendiğini belirtti. bu temel özellikler ses perdesi, renk, ses yüksekliği ve yönü içerebilir. fiziksel özelliklerin aksine broadbent, karmaşıklıklarından dolayı anlamsal özelliklerin, gelen uyaranların geçici deposuna sınırlı bir kapasite yükleyeceğine inanıyordu. bu nedenle, fiziksel özelliklere dayanarak, seçici filtre, belirli uyaranların daha fazla işlem için filtreden geçmesine izin verirken, katılımsız uyaranlar filtrelenecek ve kaybedilecektir. ayrıca, hedefe yönelik davranış, dikkatin kontrol edilmesini gerektirir; dolayısıyla bilgi işlem akışında yüksek derecede seçicilik ortaya konmaktadır. broadbent modelini geliştirirken gelen uyaranları dikkat edilen veya dikkat edilmeyen kanallara bölünmesini vurguladı. kanal seçimi dikkat yoluyla belirlenir. eğer bir kişi mevcut hedeflerine göre bir uyarana dikkat kesilmişse, gönüllü bir şekilde dikkat gösterecektir; eğer duyusal bir olay dikkatini çekerse refleksif dikkat uygulanacaktır. filtreden geçmek için seçilen bilgiler daha sonra uzun süreli bellekte saklanmadan önce kısa süreli bellek ve seçilen bilgilerin işlenmesi için kullanılabilir.

filtre teorisi, kanallara giren yoğun miktarda bilgi ile başa çıkmak için seçici bir filtrenin gerekli olduğunu varsayar; böylece bazı mesajlar, daha sonraki işlemler için filtrelenen mesajlardan kısıtlanmalı veya filtrelenmelidir. filtre teorisi erken seçim teorisini yansıtır, çünkü bazı bilgiler bilgi işlemenin çok erken bir aşamasında seçilir ve bunlara katılır.

broadbent, deneyleri sırasında dikotik dinleme testini kullandı. bu çalışma, belirli işitsel bilgilerin yanıt süreleri gibi çok sayıda psikolojik olguyu test etmek ve ayrıca bir katılımcıya sunulan dikkat edilen ve dikkat edilmeyen bilgileri test etmek için yaygın olarak kullanılmıştır. serebral baskınlığı test etmek için müdahalesiz bir yöntem olduğu için yaygın olarak kullanılmaktadır. tipik bir dikotik dinleme paradigmasında, katılımcıya her bir kulağa aynı anda farklı bir işitsel uyaran sunulan ve katılımcının dikkatinin bölündüğü bir kulaklık takılıyor. katılımcıya, kulağının birinden gelen bilgilere (dikkat edilen kanal) dikkat kesilmesi ve diğer kulağına gelen bilgileri ihmal etmesi (dikkat edilmeyen kanal) talimatı verilir. dinlemenin ardından katılımcılar dikkat edilmeyen kanaldan sunulan bilgileri hatırlayıp hatırlamadıkları konusunda test edilir.

dikotik dinleme görevleri kullanılarak yapılan ilk araştırmalarda, katılımcıların dikkat edilen kanalda doğru bilgiyi hatırlama yeteneğine ve dikkat edilmeyen kanalda zayıf hatırlamaya ilişkin deneysel sonuçlar elde edilmiştir. broadbent bu paradigmayı bölünmüş tarama deneylerinde kullandı; katılımcıların her kulağına farklı harfleri aynı anda sundu ve bunları herhangi bir sırada tekrarlamalarını istedi. önce bir kulağa sunulan harfleri, sonra diğer kulağından gelen harfleri bildirme ile sonuçlanmıştır. bu, broadbent'in filtre teorisini ve erken seçme modelini destekler, çünkü katılımcılar kulağa dayalı bilgileri filtreledi. katılımcılara daha sonra harfleri verildikleri sırayla tekrarlamaları söylendi. cevapların doğruluğu önemli ölçüde düştü, bu da broadbent'in filtre teorisini ve erken seçme modelini destekliyor çünkü kulaktan kulağa geçmek zor ve filtreye karşı çıkıyor.

broadbent modelinin modern görüşleri 
psikolojik araştırmalar broadbent'in zamanından bu yana son derece gelişmiştir. daha komplike ölçümler, geniş bir bilişsel sisteme entegre olmuş bir dikkat filtresine sahip olduğumuzu göstermektedir. bu sistem, broadbent'in orijinal bulgularındaki paralel işlemenin sınırları hakkındaki tartışmalarını telafi eder. sistemin büyük bir bileşeni ikonik bellek ve yankı belleği  diye ikiye ayrılan duyusal belleği gerektirir. yukarıda bahsi geçen iki kavram, sırasıyla görsel ve işitsel belleği temsil etmektedir ve dikkat öncesi görev yaparlar. böyle bir dikkat öncesi bellek deposunun varlığı, dikkat öncesi uyaranların seri biçimde çalışmasını mümkün kılar.  i̇konik bellek üzerine yapılan araştırmalar, görsel sistemin, uyarıcı tanınmadan önce spesifik nöronların aktive olduğunu gösteren ve broadbent'in dikkat öncesi işleme teorisini destekleyen bir görsel hiyerarşisi olduğunu bulmuştur.

ek olarak, araştırmalar, bir uyaranın fiziksel özelliklerinin dikkati yönlendirdiğini göstermiştir. bu araştırmalarda, gözlemcilerin, ilgili uyaranları ilgisiz uyaranlardan anlamsal özelliklerinden ziyade fiziksel özellikleri sayesinde doğru şekilde ayırdıkları ve seçim kanallarının fiziksel özelliklerden büyük ölçüde etkilendiği bulunmuştur. bu bulgular broadbent'in araştırmasını da desteklemektedir. modalite etkisine göre yankı belleğinin ikonik belleğe göre bir avantajı vardır. araştırmalar, konuşmanın görsel sistemden gelen girdilere göre nesnel yorumlamaya daha yatkın olduğunu göstermiştir. bu, işitsel bilgilerin önce fiziksel özellikleriyle işlendiğini ve daha sonra görsel bilgi özellikleriyle birleştirildiğini gösterir.

ayrıca, dikkatin paylaşımı hem gönüllü hem de refleksif dikkatin bir ürünüdür. hedefler ve davranışlar dikkati yönlendirir, ancak dikkat, duruma göre değişebilen belli bir güçteki dış uyaranlardan etkilenebilir. bu tür araştırma bulguları broadbent'in gönüllü dikkat mekanizmaları kavramını doğrulamaktadır.

daha yakın tarihli araştırmalar, broadbent'in modelinin dikkatin odağını değiştirmenin gerektirdiği zamanı karşılamayı ihmal ettiğini bulmuştur. broadbendt, iç ve dış uyaranların dikkat değişimlerine neden olabileceğini ayırt etmiş ama iç ve dış güdümlü dikkat kaymalarının farklı zaman aralıklarına sahip olabileceğini düşünmemiştir.  diğerleri, örneğin treisman, broadbent'in modelinin bu tür tüm bulguları açıklamadığına inanıyordu. broadbent'in doktora öğrencilerinden biri olan treisman, algısal bir nesne oluşturmak için öncelikle dikkat öncesi aşamadaki özelliklerine bakmalı ve daha sonra bunları odaklanma aşamasında bağlamalıyız diyen özellik bütünleştirme teorisini öne sürmüştür. treisman, insanların bir filtre yerine bir zayıflatıcıya sahip olduğunu ve bu zayıflatıcının mesajları fiziksel özelliklerine veya anlam gibi daha üst düzey özelliklere göre tanımladığını belirtti. treisman'ın modeline göre, dikkat edilen mesajlar algılanır, dikkat edilmeyen mesajlar ise tamamen engellenmez ama daha az algılanır. bu bulgular özellik bütünleştirme teorisine dayanır ve zayıflatma modeli broadbent'in modeliyle çelişir çünkü broadbent insanların anlamlı bağlantılar kuramayacağını belirtmiştir.

dikkat 

dikkat genellikle, bazı şeyleri göz ardı ederken, bazılarını seçme yeteneği olarak anlaşılmaktadır. dikkat kontrol edilebilir, seçici ve sınırlıdır. dış uyaranların, bilinçli farkındalık kazandıran iç temsiller oluşturmasıdır. dikkat, insanların düşüncelerine odaklanması olduğu için, uyanık olunan neredeyse her anın bir parçasıdır. seçici dikkat , ilgisiz girdi kaynaklarını ihmal ederken, hedef girdilere, düşüncelere veya eylemlere odaklanmak için bilişsel süreçleri kullanır. bu, dikkatimizi belirli uyaranlara nasıl verdiğimizin temelidir. yukarıdan aşağıya dikkat olarak da bilinen gönüllü dikkat, dikkatin üzerinde kontrol sahibi olduğumuz ve hedefe yönelik bir şekilde hareket etmemizi sağlayan yönüdür.  aksine, refleksif dikkat, mevcut dikkat odağımızı yeni bir uyarana yönlendiren dış uyaranlardan kaynaklanmaktadır, bu nedenle aşağıdan yukarıya bir etkidir. bu iki dikkat bölümü sürekli olarak dikkatin odak noktası olmak için rekabet halindedir. seçme modelleri, belirli uyaranların nasıl farkındalığımızı kazandığını teorize eder. erken seçme modelleri, uyaranların fiziksel özelliklerine dikkat ettiğimizi vurgularken, geç seçme modelleri anlamsal özelliklerin mevcut dikkat odağımızı belirleyen unsurlar olduğunu iddia eder. bu seçme modelleri, uyarıcılara ne zaman dikkat edildiğini çözmek için araştırmacılar tarafından kullanılmaktadır.

broadbent tarafından ileri sürülen erken seçme dikkat kuramı, uyaranların erken aşama sürecine katılmak için filtrelendiğini ya da seçildiğini varsaymaktadır. bir filtre, renk, perde veya uyaranların yönü gibi temel özelliklere dayanarak ilgili bilgilerin seçicisi olarak kabul edilebilir. uyaranlar gösterildikten sonra bilgiler geçici olarak dikkat öncesi deposunda tutulur. benzer özellikleri olan bilgiler filtreden geçer ve anlam için işlenebilsin diye gözetilir; ilgili olmayan dikkat filtrelenir. temel düşünce, alaka düzeyini seçmeden önce uyaranın algılanmasının gerekli olmadığını önermektedir.

broadbent, bölünmüş-açıklık tekniğini kullanarak erken seçimin kanıtını sundu. katılımcıların her bir kulağına farklı rakamlar listesi dinletildi. duydukları rakamları bildirmeleri istendiğinde, katılımcılar önce sunulan tüm rakamları önce bir kulağa, daha sonra rakamların sunulduğu sıraya bakılmaksızın ikinci kulağa rapor etme eğilimindeydiler. duydukları rakamları sunuldukları sıraya göre bildirmeleri istendiğinde doğruluk seviyesi düştü. bu çalışma, bilginin uyaranların temel özelliklerine (örneğin; dinletilen kulak) göre filtrelendiğini öne sürmüştür. katılımcılar önce bir kulaktan gelen bilgileri bildirdikten sonra ikinci kulağa sunulan rakamları bildirmek için filtreleri değiştirdiler. böylece, katılımcıların rakamları sunuldukları sıraya göre bildirmeleri gerektiğinde, onlar filtreleri sürekli olarak değiştirmek zorunda kaldılar, bu da doğruluk seviyesini etkiledi.

görsel girdiler için erken seçimin nöral temeli, retinadan görsel girilş bilgisi için görsel yol boyunca neokortekste ilk aşama olan v1 olarak da adlandırılan birincil görsel kortekste bulunabilir.--- . v1sh ile desteklenip biriken kanıtlar 1990'larda sunuldu. v1 alt-üst dikkat çekme haritasını dikkate dışsal olarak rehberlik etmesi için yarattı. böylecegörsel girdi seçimi v1 ile başladı.

geç seçme teorileri, işlemenin önceki aşamalarında olanın aksine bilginin anlam için işlendikten sonra, anlam için seçildiğini iddia eder. bu modellere göre, kasıtlı veya kasıtsız olarak tüm bilgiler gözetilir. semantik kodlama ve analiz gerçekleştirilinceye kadar bilgi girdileri eşdeğer şekilde işlenir. filtre sadece bilgi zayıflatıcı görevi görür; ilgili bilgileri yoğunlaştırır ve önemsiz olduğu düşünülen uyaranların yoğunluğunu azaltır. bu düşünce, uyaranlarla ilgili iç kararların, bilinçli farkındalık kazanmasına izin verilmeden önce verilmesi gerektiği anlamına gelir.

gray ve wedderburn broadbent gibi bölünmüş-açıklık tekniğini kullanarak geç seçmenin kanıtını sundu. bu kez, katılımcılar sol kulağında "sevgili - 7 - jane" ve sağ kulağa "9 - teyze - 6" gibi her bir kulağa sunulan sayı ve kelimelerin bir karışımını duydular ve katılımcılardan duyduklarını rapor etmeleri istendi. erken seçme teorisine göre, katılımcılar önce bir kulağa sunulan tüm öğeleri ve diğer kulağa sunulan öğeleri bildirmiş olmalıdır. ancak araştırmacılar, katılımcıların "sevgili teyze jane" ve "9 - 7 - 6" ifadelerini duyduklarını bildirdi. bu çalışma, uyaranların filtre tarafından belirlenen fiziksel özelliklere (örn. sesin geldiği yer) göre değil, anlama göre seçildiğini ileri sürdü.

broadbent'in öğrencisi anne treisman, hangi uyaranların bilinçli farkındalık kazandığına dair kararlar veren bir filtre kavramına tam olarak ikna olmamıştı. o, alternatif bir mekanizma olarak erken seçim filtresini destekleyen zayıflama teorisini önerdi. fakat, bu durumda, filtre aynı zamanda dikkat edilmeyen kanala sunulan uyaranları da zayıflatıyordu. uyaranlar bir eşik değerini geçerse, filtreden sızacak ve buna dikkat edebiliceklerdir. dikkat edilmeyen kanal bilgiye zayıf bir şekilde katıldığından, bilinçli farkındalık kazanmak için bu bilginin treisman'ın kelimelerin anlamıyla belirlendiğine inandığı bir eşiği aşması gerekir. önemli kelimeler (kişinin adı gibi) kolayca farkındalık kazanmak için düşük bir eşiğe sahip olurken, önemsiz kelimeler ("lamba" gibi) uygunsuz bir şekilde farkındalık kazanmalarını önlemek için daha yüksek bir eşiğe sahip olacaktır. bu şekilde, her kelimenin eşiği, anlamsal özelliklere dayanan bir filtreleme mekanizması olarak görev görür.

dikkatin bellek seçme modeli 
deutsch ve norman, broadbent'in yalnızca bir uyaranın fiziksel özelliklerine dayanan seçim kriterlerine tam olarak ikna olmamıştı. örneğin, kokteyl partisi etkisi, araştırmacıları fiziksel seçim özelliklerinden daha çok semantik seçim özelliklerine bakmalarını etkiledi. kokteyl partisi etkisi, dikkat edilmeyen bilgilerin kişinin dikkatini nasıl çekebileceğinin bir örneğidir. sosyal bir toplantıda bazı arkadaşlarınız ile sohbet ettiğinizi varsayalım, farklı bir sohbette adınızın geçtiğini duyduğunuzda bu durum dikkatinizi çeker. bu dikkat edilmeyen bilgi bir şekilde dikkatinizi çekti ve fiziksel özelliklerinin dışında anlamı için işlendi. deutsch ve deutsch, geç bir seçme modeli önermiş ve insanların her iki kanaldan bilgileri tanıyabileceklerini, ancak bilginin kişisel bir ilgisi yoksa, bilgilerin unutulacağını ileri sürmüşlerdir. bu nedenle, sorun algısal işleme eksikliği değildir, daha ziyade bilgi belleğe girmemiştir. norman, sadece dikkat için gerekli olanın kişisel alaka değil, aynı zamanda uyaranların gücü için de gerekli olduğunu belirtti. bu, uyarıcı niteliklerinin fiziksel özellikleri ile seçildiği erken seçme modelleri ile aynı temel ilkeyi paylaşan bellek seçme modelinin geliştirilmesini hızlandırdı. ancak, dikkat edilmiş ve dikkat edilmemiş bilgiler, filtreden semantik özellikler veya mesaj içeriği temelinde ikinci bir seçim aşamasına geçer. seçilen öğeler kısa süreli belleğe dahil edilir. bu nedenle hangi bilgilerin dikkat edileceğine karar veren filtreden ziyade ikinci seçim mekanizmasıdır.

çok modlu dikkat modeli 
ek araştırmalar hareketli bir filtre kavramını önermektedir. çok modlu dikkat teorisi, fiziksel ve anlamsal girdileri tek bir teoride birleştirir. bu modelde, dikkatin esnek olduğu ve algısal analizin farklı derinliklerine izin verdiği varsayılmaktadır. hangi özelliğin farkındalığı topladığı, kişinin o sıradaki ihtiyaçlarına bağlıdır. seçim için temel olarak fiziksel ve anlamsal özelliklerden geçiş yapmak maliyet ve fayda sağlar.  uyaran bilgisi duyusal analiz yoluyla erken bir seçme yoluyla katılacak, daha sonra karmaşıklık arttıkça, dikkatin sınırlı kapasitesini telafi ederek anlam bilimsel analiz de yapılacaktır.  erken seçme modellerinden geç seçme modele geçmek, dikkat genişliğini artırmasına rağmen, kişinin dikkatini çeken uyaranların önemini azaltır.  araştırmalar semantik seçimin fiziksel seçimden daha büyük bir dikkat kaynağı gerektirdiğini bulmuştur.

dikkat kapasitesi modeli 
daniel kahneman, seçim mekanizmalarından ziyade, bölünmesini tanımlayarak dikkati tanımlamak için farklı bir yaklaşım benimsedi. o, dikkati, enerji veya zihinsel çaba gerektiren bir kaynak olarak tanımlar. zihinsel çaba, herhangi bir zihinsel görevi yerine getirirken kullanılır  ve karmaşıklık arttıkça, bir görevi çözmek için gereken çaba da artar. kahneman, bir görevin uygun şekilde tamamlanması için yerine getirilmesi gereken üç temel koşul olduğuna inanmaktadır.  toplam dikkat kapasitesini, anlık zihinsel çabayı ve dikkat kapasitesinin uygun paylaştırma politikasını birleştirerek, bir kişi zihinsel görevlerin üstesinden gelmek için yeterli zihinsel çaba gösterecektir. anahtar bileşen, bir kaynak olarak eldeki göree yeterince dikkat ayırmaktır. kahneman, ayrıca uyarılmanın herhangi bir durumda toplam dikkat kapasitesini etkilediğini kaydetti.  buna ek olarak, onun modeli, paylaştırma politikasını etkileyen gönüllü ve dönüşlü dikkat fikirlerini içermektedir. dikkati uygun bir şekilde yönlendirmek için, kişi ilgili bilgilere dikkat etmeli ve dikkati dağıtmayı önlemek için ilgisiz bilgileri ihmal etmelidir. kahneman tarafından önerilen bu zihinsel çaba teorisi, dikkatin seçme modellerini desteklemek amacıyla dikkat paylaştırmanın etkilerine ve bağımlılıklarına genel bir bakış sunmaktadır.

kaynakça 

dikkat