Badem (Akdeniz foku)

badem veya fok badem, türkiye'de popüler olmuş dişi akdeniz fokudur.

hayatı 
badem, 1.5 aylıkken aralık 2006'da susuz ve terk edilmiş bir şekilde didim'deki bir plajda bulundu. buluğunda 115 cm ve 22 kilo olan badem'in 5 gündür süt içmediği tespit edilmişti. bulunduktan sonra foça'daki deniz canlıları rehabilitasyon merkezi'ne götürüldü. bakımı mustafa koç tarafından finanse edilen badem, mustafa koç'un kızları tarafından isimlendirildi. hollanda fok hastanesinin en tecrübeli bakıcısı badem'i tedavi etmesi için foça'ya getirildi. badem'in yaşaması için özel beslenme programı hazırlandı. i̇lk önce midesine sarkıtılan hortumla balık püresi ile beslendi, 60 günün sonunda balık kılçıkları da yemeye başladı. veteriner kontrolüyle yediklerine 8 vitamin ve antibiyotik eklendi. sonrasında tam palamut ve fileto balıkla beslenen badem, avlanma yeteneklerinin gelişmesi için havuzuna konulan canlı balıkları da yedi. sonraki dönemde yılan balıkları ve ahtapotlarla beslendi. badem, 5 ay sonra 144 cm boya ve 72 kilo ağırlığa erişti. 28 nisan 2007'de datça'da doğal hayata bırakılan badem, kendisi bırakan dalgıçları takip ederek kıyaya döndü. i̇nsanlardan çekinmeyen badem, 2007 yılının sonları ve 2018 yılında birçok kez yunan adaları, bozburun ve datça gibi ege'nin sahil kentlerinde görüntülendi. balıkçılar ve sahil restoran sahiplerinin ifadesine göre, badem günün en az 10 saati sahilde uyuyor ve geceleri balık avlamaya çıkıyordu.

başına aldığı darbeler sonucu sol gözü iltihaplanınca tedavisi için marmaris i̇lçesi karacasöğüt köyü'ndeki bir koya getirildi. 50 metre boyunda ve 5 metrelik beslenme alanına sahip bir kafeste yaşadı. bu süreçte badem'in bakımını sad üyesi ve gönüllü bakıcı i̇rfan yıldırım üstlendi. 2010 yılında mustafa koç, 75 bin lira harcayarak badem için 40 metrekare genişliğinde ve 8 metre derinliğe sahip özel ağlarla kaplanmış bir kafes yaptırdı. üç yaşına geldiğinde badem'in boyu 2 metreyi geçmiş ve ağırlığı 190 kilogram olmuştu.  7 ocak 2010 tarihinde yaban hayatına alıştığı gerekçe gösterilerek çiftleşmesi için tekrar doğaya salındı.

2011'de badem için 4 metre çapında suni mağara yapıldı.

badem, 2011 yılında gökova'da canlı balıklarla beslenerek yaşıyordu. mülki idare amirliği, canlı balıkların 'denizi kirlettiği' gerekçe göstererek badem'in beslenmesiyle ilgilenen sahil güvenlik ve datça belediyesi'ne ceza vereceklerini söyledi. bu yüzden badem ölü balıklarla beslenmeye başladı. ölü balıklarla beslendiği için 2011 yılının sonlarında ölü doğum yaptı.

badem, son olarak nisan 2012'de ula körfezi'nde görüldü. sonraki yıllarda öldürüldüğü ve yavrusunun bölgede görüntülendiği gibi haberler yapıldıysa da bu haberler doğrulanmadı.

tepkiler 
birçok kez şiddet gören badem'in sırtında sopa kırıldı, taşlandı ve ağzına börek tıkıldı.

3 nisan 2008 tarihli bir videoda, badem'in veteriner avni gök tarafından sopayla vurularak tedavi edilmeye çalışılması sosyal medyada tepki çekti.

8 haziran 2008 tarihinde kemerköy termik santrali'nde çalışan bir memur, denizde zıpkınla balık avlarken badem'i görmesi halinde badem'i zıpkınla öldürmekle tehdit etti.

saldırıları 
genellikle yazın insanları ısırdığı rapor edilen badem, 26 mayıs 2008'de bir turisti, 27 ağustos 2008'de kültür ve turizm bakanlığı kültür varlıkları ve müzeler genel müdürlüğü koruma planlaması kültür yatırım ve girişimleri teşvik daire başkanı'nı ve 19 aralık 2010'da bir kadını ısırdı.

mirası 
2012 yılında badem'in heykeli datça belediyesi tarafından elbruz denge'ye yaptırıldı. heykel, limandaki park alanına yerleştirildi.

21 ocak 2016 tarihinde hayatını kaybeden mustafa koç'un anısına mustafa koç'un bademle yan yana yüzerken tasvir eden 550 kiloluk bir heykel yaptırıldı. ağustos 2016'da bodrum açıklarındaki kara ada'nın poyraz koyu'nda su altına yerleştirilen bronz kaplama heykel, 72 günde 6.000 kişi tarafından ziyaret edildi. 8 metre derinlikteki heykelin yer aldığı koy, 30'a yakın dalış okulunun rotalarına dahil edildi.

2021 yılında nesli tükenmekte olan ulusal yaban hayatı ortaklığıyla gerçekleştirilen ‘en i̇yi avrupa pulu’ yarışmasında ptt, badem'in yer aldığı posta puluyla yarışmaya katıldı. posta pulundaki fotoğraf, 2007 yılında sad-afag koordinatörü ve doğa fotoğrafçısı cem orkun kıraç tarafından çekilmişti. i̇nternet oylamasıyla kazananı belirlenecek yarışma, 9 eylül 2021 tarihine kadar devam etmektedir.

kaynakça

dış bağlantılar 
 badem'in fotoğrafının da yer aldığı en i̇yi avrupa pulu yarışması'nın oylama sayfası 

ünlü memeliler