Altın-Emel Millî Parkı

altın-emel milli parkı (, altynemel sayabaǵy; , altyn-emel' natsional'nyy park) kazakistan'da yer alan bir milli parktır. 1996 yılında kurulmuştur. park, kapchagai gölü yakınındaki ili nehri ile akdağ sıradağları arasında yaklaşık 4600 kilometrekarelik bir alanı kaplar ve çoğunlukla çöl ve kayalık araziden oluşur.

özellikleri 

altın-emel milli parkı, kazakistan'ın i̇li nehri vadisi'nde yer almaktadır. kum çölü, dağlar ve flora dahil olmak üzere çeşitli manzaralardan oluşur. park, arkeolojik ve tarihi anıtların yanı sıra doğal bir park kompleksini korumak amacıyla 10 nisan 1996'da kuruldu. kazakistan'daki en büyük koruma alanıdır ve unesco'nun dünya mirası alanının nın bir parçasıdır.

i̇ki ana bölümden oluşur - i̇li nehri'nin ve dağın sağ kıyısına bitişik düzlük - çungarya aladağları'nın mahmuzları ve altın emel sıradağlarının büyük yamaçları. ovalarda küçük sıradağ adaları bulunmaktadır. park topraklarında, esas olarak volkanitler, permiyen ve karbonifer yatakları ile temsil edilen karbonifer yatakları (300 milyon yıllık) tanımlanmıştır ve en eski yataklar silüryen'dir. parkın dağları çoğunlukla 200 ila 400 milyon yıllık paleozoyik kayalardan oluşmaktadır.

parkın içinde yer alan beş-şatir, saco höyükleri yer almaktadır. mezar höyükleri demir çağı'na (m.ö. vii-vi. yüzyıllar) tarihlendirilmektedir ve orta asya bozkırlarının göçebeleri tarafından inşa edilmiştir. mezar höyüklerinde bulunan nesneler arasında altın kaplama ziynet eşyası, altın süslemeler ve mutfak eşyası, silahlar ve zırhlar yer almaktadır.

bölgenin diğer bir önemli özelliği aktay dağlarıdır. aktay dağlarına özel renkleri nedeniyle "ay dağları" da denir. aktay, kazakça'da "beyaz dağlar" anlamına gelmektedir. altın-emel kelimelerinin moğolcadan türkçeye kelime çevirisi: "altyn" - altın ve "emel" - eyer, "dağ geçidi" anlamına şeklinde yapılabilmektedir.

şan kumulları 
"şan kumulları" almatı millî parkı'na 300 kilometre uzaklıktadır. kumdan çıkan gürleyen ses nedeniyle bu bölgeye "şan kumulları" denir. şarkı söyleyen barçan kumulu 1,5 km uzunluğunda ve 120 m yüksekliğindedir. barçan, hilal biçimindedir, bu da onun güzelliğini benzersiz kılar. rüzgar batıdan kumları dağıtırken, bir borunun çıkardığı ses gibi bir ses çıkarır. bu fenomenin sırrı çözülebilmiş değildir, halen doğanın bir bilmecesi olarak esrarını korumaktadır, ancak bilim insanları sıcak ve kuru havalarda kumun sürtünme nedeniyle elektriklendiğini ve belirli bir ses titreşimi yarattığını varsaymaktadırlar. bir kez de olsa barçanların söylediği şarkıları dinleyenlerin bu fenomeni asla unutamadıkları rivayet edilir.

i̇klim ve ekolojik bölge 
altın-emel iklimi nemli karasal iklim, sıcak yaz (köppen iklim sınıflandırması (dfb)) iklim sınıflandırması içinde yer almaktadır. bu iklim, büyük mevsimsel sıcaklık farkları ve ılık bir yaz ile karakterizedir (en az dört ay ortalama  üzerinde geçer, ancak  üzerinde ortalama sıcaklık görülen ay yok). park, tanrı dağları etekleri kurak bozkır ekolojik bölgesinde yer almaktadır.

flora ve fauna 
park nadir ve nesli tükenmekte olan bitki ve hayvan türlerinin korunmasına hizmet etmektedir. parkın florası 69 nadir tür de dahil olmak üzere 1800 bitki türünü içerir. ayrıca, argali, moğol vahşi eşeği, pers ceylanı da dahil olmak üzere, park içindeki 56 hayvan türü nadir olarak kabul edilir. altın emel'de böcek ve balıklar hariç en az 260 farklı hayvan türü yaşamaktadır. sibirya kurbağası dahil olmak üzere nesli tükenmekte olan amfibiler ve kara leylek ve imparatorluk kartal da dahil olmak üzere nadir ve nesli tükenmekte olan kuşlar da parkta yaşamaktadır. 78 memeli türünden 11'i kazakistan'ın kırmızı kitabı'nda yer almaktadır, taş sansarı, yaban gelinciği, su samuru, manul (yaban kedisi), vahşi eşek, ceylan, argali, asya barbastelle yarasası, buhara geyiği, vaşak ve tanrı dağları boz ayısı listedeki hayvanlardır. parkta kulan (vahşi eşek), kursaklı ceylan ve przewalski atları da yaşamaktadır. flora arasında eski beyaz ve siyah saksaul, küçük ironwood koruları ve sivers elma ağaçları dikkat çekmektedir.

kosbastau vahası 
sıcak radon kaynaklı bir ağaç korusundan oluşan kosbastau vahası, batıdaki ulken-kalkan dağları ile doğusundaki katytau dağları arasındaki ovada yer almaktadır. avcı kordonun yakınında doğal bir anıt - 700 yıllık bir söğüt - büyümektedir. ağacın tam yaşı, ağaç gövdesi, kalın dalları ve köklerinin incelenmesi sırasında ortaya çıkarılmıştır. söğüt, 1960 yılında jeolojik çalışma sırasında keşfedilmiştir. anıt, altın-emel milli parkı'nın idaresinin bakımı altında, doğa koruma ve bilim kurumu statüsünde özel korunan doğal alanlar listesinde yer almaktadır.

kaynakça

dış bağlantılar 

 devlet ulusal tabiat parkı "altyn-emel"  unesco dünya mirası

almatı eyaleti coğrafyası
kazakistan'daki millî parklar
iucn kategori ii