Aziz Elmo'nun ateşi

aziz elmo'nun ateşi ya da aziz elmo ateşi, parlak plazmanın, atmosferdeki güçlü bir elektrik alanında (gök gürültülü fırtınalar tarafından üretilenler veya volkanik bir patlama tarafından oluşturulanlar gibi) keskin veya sivri bir nesneden bir korona deşarjı ile oluşturulan bir hava fenomenidir.

aziz elmo ateşi, denizcilerin koruyucu azizi olan formialı aziz erasmus'tan (ayrıca aziz elmo, aziz erasmus için kullanılan iki i̇talyan isimlerinden biridir, diğer isim aziz erasmo'dur) gelmektedir. bu fenomen bazen gök gürültülü fırtınalar sırasında denizdeki gemilerde ortaya çıktı ve adından da anlaşılacağı gibi parlayan ışık topuyla denizciler tarafından dini bir ululuk olarak kabul edildi. denizciler, aziz elmo ateşini iyi bir alâmet olarak (koruyucu azizlerinin varlığının bir işareti olarak) görmüş olabilirler.

özellikleri 

aziz elmo'nun ateşi, bazı durumlarda direkler, kuleler ve bacalar gibi uzun, sivri uçlu yapılardan ve uçak kanatlarında ateş gibi görünen parlak mavi veya mor bir parıltıdır. aziz elmo'nun ateşi yapraklarda ve çimenlerde ve hatta sığır boynuzlarının uçlarında bile görünebilir. genellikle parlamaya belirgin bir tıslama veya uğultu sesi eşlik eder. bazen yıldırım topu ile karıştırılır. sağdaki kokpit fotoğrafında, kokpit penceresinden görünen kıvılcım boşalması değil, arka plandaki mavi-mor parıltıdır. aziz elmo'nun ateşi, hava nihayet kırılıp iletken olduğunda kıvılcımdan değil, negatif elektrottan gerçekleşen bir korona boşalmasına benzer.

sebepleri 
aziz elmo'nun ateşi bir tür plazmadır. söz konusu nesnenin etrafındaki elektrik alanı, hava moleküllerinin iyonlaşmasına neden olarak düşük ışık koşullarında kolayca görülebilen soluk bir parıltı üretir. gök gürültülü fırtınalar sırasında, bulutlar ve altındaki yer arasında yüksek voltaj farkları olduğunda, aziz elmo'nun ateşine neden olabilecek koşullar mevcuttur. nemli havada bir deşarj başlatmak için yaklaşık 100 kv/m'lik yerel bir elektrik alanı gereklidir. elektrik alanın büyüklüğü büyük ölçüde nesnenin geometrisine (şekli ve boyutu) bağlıdır. keskin uçlar gerekli voltajı düşürür çünkü elektrik alanları yüksek eğriliğe sahip alanlarda daha yoğundur, bu nedenle deşarjlar bazı zamanlarda meydana gelir ve sivri uçlu nesnelerin uçlarında daha yoğundur.

dünya atmosferindeki azot ve oksijen, aziz elmo'nun ateşinin mavi veya mor ışıkla parlamasına neden olur; bu, içerdiği farklı gaz nedeniyle farklı bir renkte de olsa neon ışıkların parlamasına neden olan mekanizmaya benzer.

1751'de benjamin franklin, görünüşte aziz elmo'nun ateşine benzer şekilde, bir şimşek fırtınası sırasında ucunda sivri bir demir çubuğun yanacağını öne sürdü.

tarih ve kültürde 

 antik yunan'da, fenomenin tekli görüntüsü kelimenin tam anlamıyla "meşale" anlamına gelen helene (eski yunanca :λλννη) olarak ve ikili görüntüsü helen'in mitolojik ikiz kardeşlerinin isimleri olan castor ve polydeuces olarak adlandırıldı.
 orta çağ döneminden sonra, bazen paracelsus'un elementlerinden biri, özellikle semender veya alternatif olarak acthnici olarak adlandırılan benzer bir yaratık gibi yunan ateş unsuru ile ilişkilendirildi.
 galli denizciler fenomeni  ya da  ("kutsal ruh'un mumları" veya " aziz david'in mumları") olarak adlandırdı.
 rus denizciler fenomene yıllar boyunca defalarca tanık oldular. onlara göre bu fenomen "aya nikola" veya "petrus'un ışıkları"dır. ayrıca bazen dil karmaşasından dolayı azize helena veya aziz hermes'in ateşi olarak da adlandırılıyorlardı.
 aziz elmo'nun ateşinin osmanlı i̇mparatorluğu tarafından 1453'te i̇stanbul'un fethi sırasında görüldüğü bildiriliyor. bildirildiğine göre hipodrom'un tepesinden çıktığı görüldü. bizanslılar bunu, hristiyan tanrı'nın yakında gelip fetheden müslüman ordusunu yok edeceğinin bir işaretine bağladılar. george sphrantzes'e göre, konstantinopolis'in düşmesinden birkaç gün önce ortadan kayboldu ve bizans i̇mparatorluğu sona erdi.
 macellan'ın dünyanın etrafını ilk kez dolaşmasının anlatımları, aziz elmo'nun ateşini filonun gemilerinin etrafında güney amerika kıyılarında birçok kez gördüğüne işaret etmektedir. denizciler bunları olumlu alametler olarak gördü.
 aziz elmo'nun ateşi, kansas ve oklahoma'daki (abd) 1955 büyük ovalar kasırga salgını sırasında da görüldü.
 24 haziran 1982'de british airways 9 sayılı uçuş sırasında yaşanan olaylar arasında, hem yolcular hem de mürettebat tarafından kanatlar ve kokpit ön camı da dahil olmak üzere uçağın ön kenarları boyunca parlayan ışık yanıp sönmeleri rapor edildi. parlak ışık parlamaları, aziz elmo'nun ateşiyle benzerlikler gösterirken, deneyimlenen parıltı, kum püskürtme ekipmanı operatörleri tarafından görülenlere benzer şekilde, kül parçacıklarının uçağın ön kenarlarındaki etkisinden kaynaklanıyordu.
 aziz elmo'nun ateşi gözlendi ve optik spektrumu, ışık tayflarını incelemek için 1995 yılında amazon üzerinde bir alaska üniversitesi araştırma uçuşu sırasında kaydedildi.
 2009'da rio de janeiro-galeão'dan (gig) paris charles de gaulle havalimanı'na yapılan talihsiz air france flight 447 uçuşunun, atlantik okyanusu'na düşmeden 23 dakika önce aziz elmo'nun ateşini gözlemlediği anlaşılıyor; ancak, fenomen felakette bir faktör değildi.
 genellikle santelmo olarak kısaltılan apoy ni san elmo, filipin folklorunda kötü bir alâmet veya uçan bir ruhtur.

önemli gözlemler

jül sezar 
aziz elmo'nun ateşine ilişkin referanslar jül sezar (de bello africo, 47), yaşlı pliny (naturalis historia, kitap 2, par. 101), alcaeus frag. 34 ve antonio pigafetta'nın ferdinand macellan ile yaptığı yolculuğun günlüğü gibi eserlerde bulunabilir. aynı zamanda "corposants" veya portekizce'de "corpusants" olarak bilinen aziz elmo ateşi corpo santo ("kutsal gövde") lusiads'ta tarif edilen bir fenomendir. daha önce, xenophanes of colophon bu fenomeni işaret etmişti.

zheng he 
15. yüzyıl ise çin'in ming hanedanı'nda, amiral zheng he ve arkadaşları liujiagang ve changle yazıtlarında, hazine yolculuklarının iki kitabesinde, denizcilerin ve gemicilerin tanrıçası tianfei'nin (天妃) ilahi bir alameti olarak aziz elmo'nun ateşine atıfta bulundular.

robert burton 
robert burton anatomy of melancholy adlı kitabında aziz elmo'nun ateşi hakkında şunları yazdı: "litvanyalı dük radzivilius bu görüntüyü sancti germani sidus olarak adlandırdı ve ayrıca i̇skenderiye'den rodos'a 1582'de yelken açtığında bir fırtınada gördüğünü söyledi." bu cümle mikołaj krzysztof "yetim" radziwiłł tarafından 1582-1584'te yapılan yolculuğa atıfta bulunmaktadır.

john davis 
9 mayıs 1605'te, sör edward michelborne komutasındaki john davis'in doğu hint adaları'na ikinci yolculuğunda, tiger gemisindeki bilinmeyen bir yazar bu olayı anlatıyor; "fırtınamızın en uç noktasında, geceleyin, üst direk başımızın üzerinde, portekizlilerin corpo sancto dedikleri büyük bir mumun büyüklüğünde bir alev belirdi ve onu, ortaya çıktığında onu çok kutsal bir işaret olarak gördük, en kötü geçmişte kaldı kabul ettik. tanrı'ya şükür, bundan sonra daha iyi bir hava vardı."

william noah 
londra'da bir gümüşçü olan william noah, hükümlü nakliye gemisi  ile sidney, yeni güney galler'e giderken, 2,000 pound kurşun çalmaktan suçlu bulundu, ayrıntılı günlük günlüğünde bu tür iki gözlem kaydetti. i̇lki, cape town ile sidney arasında, güney okyanusu'ndaydı ve ikincisi, port jackson'dan yola çıktıktan bir gün sonra tasman denizi'ndeydi:

bu hava olaylarının kesin doğası kesin olmasa da, çoğunlukla aziz elmo'nun ateşinin iki gözlemiyle ilgili olarak, belki de bir miktar şimşek ve hatta gemiye doğrudan düşen bir yıldırım çarpması gibi görünüyorlar.

james braid 
20 şubat 1817'de, şiddetli bir elektrik fırtınası sırasında, lord hopetoun'un lanarkshire, leadhills'deki madenlerinde cerrah olan james braid, at sırtındayken olağanüstü bir deneyim yaşadı:

haftalar önce, bildirildiğine göre 17 ocak 1817'de, vermont ve new hampshire'da parlak bir kar fırtınası meydana geldi. aziz elmo'nun ateşi, çatıların tepelerinde, çit direklerinde ve insanların şapkalarında ve parmaklarında statik boşalmalar olarak ortaya çıktı. gök gürültülü fırtınalar merkezi new england'a hakim oldu.

charles darwin 
charles darwin, beagle gemisindeyken etkiye dikkat çekti. beagle'ın río de la plata'nın haliçine demir attığı bir gece js henslow'a yazdığı bir mektupta bu etki hakkında şunları yazdı:

richard henry dana 
two years before mast'ta richard henry dana, jr. kuzey atlantik okyanusu'nun at enlemlerinde bir cisim gördüğünü anlattı. ancak, yıldırımdan bahsediyor olabilir; daha önce de belirtildiği gibi, genellikle yıldırımlar yanlışlıkla aziz elmo'nun ateşi olarak tanımlanmış olmalıdır:

nikola tesla 
nikola tesla, 1899'da, colorado springs, colorado, amerika birleşik devletleri'ndeki laboratuvarında bir tesla bobini test ederken aziz elmo'nun ateşini ortaya çıkardı. bobinin etrafında aziz elmo'nun ateşi görülmüş ve etrafta uçarken kelebeklerin kanatlarını mavi halelerle parıldadığı aktarılmıştır.

mark heald 
6 mayıs 1937'de luftschiffbau zeppelin'in lz 129 hindenburg'unun düşmesinden bir dakika önce, princeton'dan profesör mark heald (1892–1971), aziz elmo'nun ateşinin zeplin sırtında titreştiğini gördü. donanma hava i̇stasyonunun ana kapısının dışında durarak karısı ve oğluyla birlikte zeplinin direğe yaklaşıp pruva iplerini düşürmesini izledi. bundan bir dakika sonra, heald'ın tahminine göre, ilk olarak omurga kirişinde, pruvanın kuyruğuna kadar olan uzunluğunun yaklaşık dörtte biri boyunca titreşen sönük bir "mavi alev" olduğunu fark etti. karısına "aman tanrım, bu şey alev aldı" demesi için ve karısının ona "nerede?" diye cevap vermesi için, "üst sırt boyunca" diye cevap verebileceği bir zamanı vardı - geminin kıçtan yaklaşık üçte biri kadar olduğunu tahmin ettiği bir noktadan büyük bir alevli hidrojen patlaması yaşanmadan önce.

william l. laurence 
aziz elmo'nun ateşi new york times muhabiri william l. laurence tarafından 9 ağustos 1945'te nagasaki yolunda bockscar'da olduğu sırada bildirildi .

edebiyatta 
bu fenomenin en eski referanslarından biri, alcaeus'un dioscuri veya castor ve pollux hakkındaki fragment 34a'da yer almaktadır. aynı zamanda, homerik i̇lahi 33'te, kendisiyle ilişkili homeric zamanlardan gelen dioscuri'ye atıfta bulunulur. homeros ilahisinin alcaeus parçasından önceye ait olup olmadığı bilinmemektedir.

aziz elmo'nun ateşi, brian jacques'in uçan hollandalı'nın kazazedeleri adlı romanında da bahsedilmektedir.

bu fenomen ilk olarak 1100'lerde yazılan ve 1070'lerdeki bir olayla ilgili gesta herwardi'de tanımlanmış gibi görünmektedir. bununla birlikte, aziz elmo'nun ateşinin kurgusal olarak yapılan en erken doğrudan göndermelerden biri ludovico ariosto'nun destansı şiiri orlando furioso'da (1516) bulunabilir. bir fırtına marfisa, astolfo, aquilant, grifon ve diğerlerinin gemisini üç gün boyunca cezalandırdıktan sonra 17. kantoda (1532'nin gözden geçirilmiş 19. baskısında) bulunur ve olumlu bir şekilde umutla ilişkilendirilir:

shakespeare'in the tempest (c. 1623), perde i, sahne ii'de aziz elmo'nun ateşi, prospero'nun emrine göre ariel'in neden olduğu fırtınanın kanıtı olarak görünen daha olumsuz bir ilişki kazanır:

parıltılardan ayrıca samuel taylor coleridge'in the rime of the ancient mariner kitabında "ölüm yangınları" olarak bahsedilmektedir:

18. yüzyılın sonlarında ve 19. yüzyılda edebiyat, aziz elmo'nun ateşini kötü alâmet veya ilahi yargı ile ilişkilendirdi ve bu romantizm ve gotik romanın büyüyen gelenekleri ile çakışıyordu. örneğin, ann radcliffe'in the mysteries of udolpho (1794) adlı eserinde, kalenin surlarının üzerinde bir fırtına sırasında:

yazar, jules verne'in 1864 tarihli dünya'nın merkezine yolculuk adlı romanında, yeraltındaki bir elektrik fırtınası sırasında yelken açarken meydana gelen yangını anlatır (bölüm 35, sayfa 191):

herman melville'in moby-dick romanında starbuck, 119. bölüm "mumlar"da japon denizinde bir gök gürültüsü fırtınası sırasında "korona akımlarına" dikkat çekiyor.

aziz elmo'nun ateşi, hergé'nin the adventures of tintin çizgi romanı tintin in tibet'te'de de görülüyor. tenten, kaptan haddock'un buz baltasındaki fenomeni tanımlar.

kurt vonnegut'un mezbaha no 5'inde billy pilgrim, fenomeni askerlerin kasklarında ve çatılarda görüyor. vonnegut'un the sirens of titan adlı eseri, winston niles rumfoord'un köpeği kazak, uzay tazısı'nı, krono-senklastik infundibulum'un güneş rahatsızlıkları ile birlikte etkileyen fenomeni de not ediyor.

robert aickman'ın "niemandswasser" (1975) öyküsünde, ana karakter prens albrecht von allendorf, "kendisinden yayılan parıltı nedeniyle arkadaşları tarafından elmo olarak bilinir". "elmo'da duyarlı olanın kısa sürede farkına vardığı ve onun spottname lakabını almasına yol açan ilham verici bir güç vardı."

laura ingalls wilder'ın "on the banks of plum creek" adlı eserinde aziz elmo'nun ateşi, kar fırtınalarından birinde kızlar ve anneler tarafından görülür. soba borusundan aşağı inip ma'nın örgü iğnelerini takip ederek zeminde yuvarlanma olarak tanımlandı; ama yeri yakmadı (sayfa 309-310). bununla birlikte, açıklandığı şekliyle fenomen, yıldırım topuna daha çok benziyordu.

diana gabaldon'un popüler outlander serisinin üçüncü büyük romanı voyager'da, ana karakterler aziz elmo'nun ateşini hispanyola ile georgia kıyıları arasında bir fırtınada denizde kaybolurken yaşarlar.

televizyonda 
çocuk televizyon dizisi the mysterious cities of gold'da (1982) 4. bölüm, aziz elmo'nun ateşinin macellan boğazı'nı geçerken gemiyi etkilediğini gösteriyor. bölümün sonundaki gerçek hayat görüntüleri, japon denizci fukunari imada ile yapılan bir röportajın parçalarını içeriyor ve yorumları "aziz elmo'nun ateşini hiç görmemiş olsam da kesinlikle görmek isterdim. pusulalar ve teçhizatta hasara yol açtığı için genellikle kötü bir alâmet olarak görülüyordu." şeklinde bitiriyor. tv dizisi ayrıca çizgi film sırasında aziz elmo'nun ateşini kötü bir alâmet olarak nitelendirdi. görüntüler, 1981'de kazandığı solo yat yarışının bir parçası olarak çekildi.

amerikan televizyon dizisi rawhide'da, 1959'da "mavi ateşin i̇nsanı" başlıklı bir bölümde, fırtınalı bir gecede tayfa, ölümcül bir alâmet olarak gördükleri, dümenlerinin boynuzlarında parlayan aziz elmo ateşini görürler. st. elmo'nun ateşi, cartwright mülkünde kalan hacıların aziz elmo'nun ateşi ile ilgili bir deneyimin şeytan'ın işi olduğuna inandıkları bonanza'nın 1965'teki bir bölümünde de bahsedilir.

filmde 

 moby dick'te (1956), aziz elmo'nun ateşi kaptan ahab'ın starbuck'ı öldürmesini durdurur.
 the last sunset'te (1961), haydut/kovboy brendan "bren" o'malley (kirk douglas) sürüden gelir ve kısa süre önce dul kalmış belle breckenridge'i (dorothy malone) sığırlara genel bir bakışa götürür. tüfeği kadından alırken, "orada bir şey var, beş ömür yaşayabilir ve bir daha asla göremeyebilirsiniz" diye açıklar, daha sonra seyirciye sığırların boynuzlarından çıkan mavi veya mor bir parıltıyı gösterir. "bak. aziz elmo'nun ateşi. gemiler dışında hiç görmedim." o'malley, belle'nin dediği gibi, "bunu hiçbir yerde görmedim. bu ne?" onu geri kazanmaya çalışırken, "bir yıldız düştü, parçalandı ve parıltısını her yere saçıldı." dedi.
 aziz elmo'nun ateşi'nde (1985) rob lowe'un karakteri yanlış bir şekilde fenomenin "gerçek bir şey olmadığını" iddia eder.
 batı mini dizisi <i id="mwaxk">lonesome dove'da</i> (1989-1990), bir fırtına sırasında inek sürüsüne yıldırım düşerek boynuzlarının mavi parlamasına neden olur. 
 lars von trier'in 2011 yapımı melancholia filminde fenomen, açılış sekansında ve daha sonra filmde yetim gezegen melancholia'nın bir çarpışma olayı için dünya'ya yaklaşmasıyla öne çıkar.
 robert eggers'in 2019 korku filmi the lighthouse'da, deniz feneri bekçisi thomas wake'in (willem dafoe) fenerin fresnel lensinin içinde ephraim winslow'dan (robert pattinson) sakladığı gizemli kurtuluşa atıfta bulunuyor.

müzikte 
brian eno'nun üçüncü stüdyo albümü another green world (1975), konuk king crimson gitaristi robert fripp'in (liner notlarında "wimshurst gitarı" çalmasıyla tanınan) şimşek hızında bir solo doğaçlama yaptığı "aziz elmo'nun ateşi" adlı bir şarkı içeriyor - bu, bir wimshurst yüksek voltaj jeneratöründeki iki kutup arasındaki bir elektrik yükünü taklit ediyor.

michael frank'ın "st elmo's fire" adlı şarkısı 1976'da "the art of tea" albümünde yayınlandı. şarkısı, o zamandan beri absolutely fabolous ve daha fazlası gibi sanatçılar tarafından çeşitli zamanlarda seslendirildi.

susumu hirasawa'nın aurora albümündeki ilk şarkı "stone garden" (石の庭 ishi no niwa) şu sözleri içerir:o gün gökyüzüne eridiğim zaman
aziz elmo'nun kutsal ateşi gibi yanıyorum"st. elmo'nun ateşi (hareket eden adam)" john parr tarafından kaydedilen bir şarkıdır. 7 eylül 1985'te billboard hot 100'de bir numaraya yükseldi ve iki hafta orada kaldı. joel schumacher'in 1985 yapımı st. elmo's fire filminin ana temasıydı.

ayrıca bakınız 

 deprem ışığı
 foo savaşçısı, i̇kinci dünya savaşı ufo gözlemleri
 hessdalen ışıkları
 plazma fiziği makalelerinin listesi
 mekong nehrinden yükselen naga ateş topu
 triboelektrik etki
 will-o'-the-wisp

notlar

kaynakça

dış bağlantılar 

 bir uçağın uçuş güvertesinde st. elmo'nun ateşi fotoğraflandı 
 

işık kaynakları
elektriksel olaylar
webarşiv şablonu wayback bağlantıları
i̇ncelenmemiş çeviri içeren sayfalar