İşçi Partisi (Malta)

i̇şçi partisi (maltaca: partit laburista) veya eskiden bilinen adıyla malta i̇şçi partisi (mlp), malta'da sosyal demokrat bir siyasi partidir. milliyetçi parti'nin (pn) yanı sıra, i̇şçi partisi malta'daki iki büyük çağdaş siyasi partiden biridir. mart 2013 genel seçimlerinden bu yana parti, malta temsilciler meclisi'nde çoğunluktaki parti oldu. i̇şçi partisi, avrupa sosyalistler partisi'nin bir üyesidir ve aralık 2014'e kadar sosyalist enternasyonal'in bir üyesiydi. parti, yapısına göre demokratik sosyalisttir.

parti yapısı 
parti yapıları genel konferans, ulusal yürütme lider ve lider yardımcıları, parti kongresi, parti yönetimi, parlamento grubu, meclis grubu, vilayet ve bölge idareleri, yerel komiteler ve şubelerdir.

genel konferans, büyük ölçüde partinin diğer kurucu yapılarından gelen delegelerden oluşur ve partinin en yüksek organıdır. ulusal yürütme, parti idaresi ile diğer kurucu yapıların ve koordinatörlerin seçilmiş temsilcilerini bir araya getirir. parti kongresi, partinin tüm üyelerinden oluşur ve lideri ile iki lider yardımcısını (biri parti için, diğeri parlamento işleri için) seçer ve partinin geniş politika ana hatlarını belirler. parti i̇daresi, parti lideri, lider yardımcısı ve parti yetkililerinden oluşur. parlamento grubu ve meclis üyeleri bölümü, partinin parlamentoda ve yerel meclislerde seçilmiş temsilcilerini bir araya getirir. parti coğrafi olarak yerel komitelerde (en küçük) ve ilçe ve bölgesel (en büyük) yönetimlerde organize edilir. son olarak, parti şubeleri kadınlar, gençler, yaşlılar ve adayların bölümlerinden oluşmaktadır.

medya kuruluşları 
partinin yapılarının resmi olarak bir parçası olmamasına rağmen i̇p, bir dizi medya ve iletişim kuruluşuna sahiptir. parti doğrudan haftalık pazar gazetesi kullħadd'ın sahibi ve holding şirketi one productions aracılığıyla parti, televizyon kanalı one ve radyo servisi one radio'nun sahibidir.

tarih

kuruluş, ilk yıllar ve ilk hükümet (1921-1949) 
i̇şçi partisi, 1921 yılında imperial government workers union'a bağlı işçi sendika şubelerinden biri tarafından i̇şçi odası (italian: camera del lavoro) olarak kuruldu. grup kulüpleri ve diğer kuruluşlar, papa xiii. leo'nun rerum novarum eserinin 30. yıldönümü olan 15 mart 1921'de partinin kurucu toplantısına delege göndermeye davet edildi.

albay william savona liderliğindeki parti, 1921 ve 1924'te ülkeye kendi kendini yönetme hakkı veren yeni anayasa uyarınca yapılan genel seçimlere itiraz etti. i̇şçi-anayasal ittifakı 1927 genel seçimlerini kazandı, ancak i̇şçi partisi, %13,9 oy ile yasama meclisinde üç sandalye aldı ve senatoda temsil edilmedi. strickland başbakan oldu. i̇şçi lideri savona başbakan olarak seçilemedi ve i̇şçi partisi parlamento grubunun liderliği geçici olarak albay michael dundon'a emanet edildi. partinin başkanlığı ve parlamento grubunun liderliği paul boffa tarafından o yıl ele geçirildi.

kasım 1945'te yapılan yirmi bir yaşın üzerindeki tüm erkeklerin oy kullanma hakkına sahip olduğu seçimlerde, i̇şçi partisi on sandalyeden dokuzunu kazandı. partinin seçim programı i̇şçi partisi tarihinde ilk kez dine atıfta bulunmadı. boffa hükûmeti, genel i̇şçiler sendikası tarafından desteklendi ve senatonun kaldırılması, çoğul oyların kaldırılması ve kadınlara oy kullanma hakkının getirilmesi gibi bir dizi reform gerçekleştirdi. ancak, i̇şçi milletvekilleri tersanelerde yapılan toplu işten çıkarmalar nedeniyle temmuz 1946'da görevlerinden istifa ettiler. bu arada, malta'ya özyönetim veren macmichael anayasası tanıtıldı. labour'un sonraki ekim 1947 seçimlerine katılımı genel i̇şçiler sendikası tarafından bir kez daha desteklendi. parti seçimde oyların %59,9'unu ve yasama meclisi'nin kırk sandalyesinin yirmi dördünü kazandı. paul boffa başbakan olurken, dom mintoff başbakan yardımcısı ve i̇mar bakanı oldu. i̇şçi hükûmeti malta'da ilk kez gelir vergisi ve sosyal hizmetleri tanıttı.

yeniden kurulma ve hükümete geri dönme (1949-1958) 

i̇şçi partisi 1949'da, 1921'de kurulan i̇şçi partisi'nin halefi olarak yeniden kuruldu. 1947'den bu yana i̇şçi partisi lideri ve başbakan olan paul boffa istifa etti çünkü yardımcısı dom mintoff ile bir dizi kabine krizine yol açan ciddi anlaşmazlıklar yaşadı. boffa, malta workers party'i (mwp) oluştururken mintoff, i̇şçi partisi'ni malta i̇şçi partisi olarak yeniden düzenledi. 

malta i̇şçi partisi ertesi yıl malta yasama meclisi için ilk seçimlerine itiraz etti. eski i̇şçi partisi'nin oyları mlp ve mwp arasında eşit olarak bölünmüş ve her birine on bir üye verilmiştir. bu, milliyetçi parti'nin (pn) mwp ile koalisyon halinde yaptığı bir hükûmetin kurulmasında hafif bir üstünlüğe sahip olmasına izin verdi. hükûmetin ömrü uzun sürmedi. 1951 ve 1953'te (malta'da en son koalisyon yönetimi) iki seçim daha yapıldı; bu seçimler hem kısa ömürlü pn-mwp koalisyonları hem de i̇şçi partisi'ne artan destekle beraber mwp'nin oylarının payındaki düşüşü gördü.

mwp sonunda dağıldı ve mlp ilk kez 1955'te bir hükûmet kurdu. bu yasama organında birleşik krallık ile entegrasyon konusu hâkim oldu.  sömürge karşıtı bir parti olarak hayatına başlayan parti şimdi "entegrasyon ya da kendi kaderini tayin etme" sloganıyla formülün ilk bölümüne doğru eğildi. 1956'da referandum yapıldı, ancak milliyetçi parti ve katolik kilisesi tarafından çekimserlik ve büyük muhalefet sayısı göz önüne alındığında, sonuç sonuçsuz kaldı. bu, deniz tersanesindeki bir dizi işten çıkarmayla birlikte mintoff'un istifasına ve nisan 1958'de büyük protesto çağrısına yol açtı.

muhalefet (1958-71) 
vali, 1962 yılına kadar süren doğrudan sömürge hükûmetini yeniden kurdu. bu arada, malta i̇şçi partisi'nin üçüncü dünya bağlantısızlar hareketi ve sosyalist hareketleriyle olan bağlantıları, partinin i̇ngiliz yanlısı olarak algıladığı ve entegrasyon projesinin başarısızlığının nedeni olan malta katolik kilisesi ile bir fikir ayrılığına yaşamasına yol açtı. bu, parti gazetelerini okurken, reklam yaparken ve dağıtırken bunun ölümcül bir günah sayıldığı 1961'den 1964'e kadar parti liderliğinin engellenmesine yol açtı.1962 seçimlerinde bu, partinin sandıklarda yenilmesinin yanı sıra hristiyan i̇şçi partisi'nin oluşturulmasıyla bir bölünmeye yol açtı. kilise ile barış, 1969 yılına kadar hristiyan i̇şçi partisi'nin dağıldığı zamana kadar yapılmayacaktı.  

mlp bağımsızlık müzakerelerine katıldı, ancak teklif edilenlerle aynı fikirde değildi ve 1964'te bağımsızlığa ulaşıldığında bağımsızlık kutlamalarına katılmamalarına neden oldu. parti, 1966 seçimlerinde güçlü bir kazanç sağladı; ancak bu onu görevde görmek için yeterli değildi. 

malta komünist partisi'nin kurulduğu 1969'da önemsiz bir bölünme meydana geldi. bu bölünme, malta i̇şçi partisi ile yerel katolik makamlar arasındaki ateşkes sonucu meydana geldi. komünist parti o zamandan beri sadece 1987 seçimlerine itiraz etti.

bağımsızlık sonrası mintoff hükümetleri (1971-84) 
i̇şçi partisi 1971 genel seçimini kazandı ve hemen bağımsızlık sonrası askeri ve mali anlaşmaları i̇ngiltere ile yeniden müzakere etmeye başladı. hükûmet ayrıca sosyalist tarzda millileştirme programlarını, ithalat ikame programlarını, kamu sektörünün ve refah devletinin genişlemesini üstlendi. i̇ş kanunları, maaş ödemesine cinsiyet eşitliği getirilerek gözden geçirilmiştir. medeni hukuk söz konusu olduğunda, medeni (din dışı) evlilik getirilmiş, eşcinsellik ve zina suçsuzlaştırılmıştır. muhalefet partisi ile kararlaştırılan bir anayasa reformları paketi ile malta'nın yönetim biçimi 1974'te cumhuriyet oldu.

i̇şçi partisi 1976 seçimlerinde göreve başladı. 1981'de parti, muhalefetteki milliyetçi parti salt çoğunluğun üzerinde 4000'den fazla oy almasına rağmen, meclis çoğunluğunu elinde tutmayı başardı. milliyetçi milletvekillerinin seçim sonucunu kabul etmeyi reddetmeleri ve yasama organının ilk yıllarında mecliste yer almayı reddetmeleri durumunda ciddi bir siyasi kriz yaşandı. başbakan dom mintoff bu eylemi "sapkın" olarak nitelendirdi, ancak bu tartışmalı seçim sonuçlarıyla herhangi bir parlamenter demokraside nadir bir eylem değildi. o, parlamento grubuna yeni seçimlerin yapılmasını önerdi, ancak parlamenter grubunun çoğu üyesi teklifini reddetti.  parti liderliğini seçimlerden önce bile bırakmayı düşünen mintoff,  1984 yılında gönüllü olarak başbakan ve parti lideri görevinden istifa etmiştir (parlamento koltuğunu sürdürmesine rağmen). aynı yıl yapılan bir parti genel konferansı, parti lideri olarak tartışmasız davranacak karmenu mifsud bonnici'yi atadı.

mintoff sonrası dönem (1984-92) 

mifsud bonnici yılları, siyasi gerilimler ve şiddet ile karakterize edildi. anayasa değişiklikleri oyları kullanıldığında ve ocak 1987'de yürürlüğe girdiğinde bu çıkmaz bozuldu ve bu da oyların salt çoğunluğuna sahip olan partiye, parlamentonun idaresinin verileceğini garanti etti. bu, o yıldan sonra milliyetçi parti'nin hükûmete geri dönüşüne zemin hazırladı.

i̇şçi partisi, 1992'de bir sonraki seçimlerde çok kötü performans göstererek yaklaşık 13.000 oy kaybetti. mifsud bonnici, kötüleşen sağlık nedeniyle istifa etti ve 26 mart'ta i̇şçi partisi, alfred sant'i yeni liderleri olarak seçti.

sant liderliği ve modernizasyonu (1992-2008) 
parti liderliği seçimlerini kazanan ve ardından partiyi modernleştiren sant, 1996'da sandıkta zafer elde etti. sant liderliğinde parti birkaç değişiklik yaptı. parti, cottonera'daki eski macina yerine hamrun'da yeni i̇şçi partisi genel merkezi'ni açtı. parti ayrıca, radyo ve televizyon kanallarına sahip olan ilk malta siyasi partisi olarak medyada dev adımlar attı.

sant, 26 ekim'de milliyetçi parti'den 8.000'den fazla oy alarak 1996 seçimlerini rahatça kazanmayı başardı. parlamentodaki gerekli ilave koltukları temin eden 1987 anayasa değişiklikleri, 1987'de aynı zamanda kullanılmış olmasına rağmen ikinci kez kullanılmalıydı. aynı değişikliğin 2008 yılında üçüncü kez kullanılması gerekiyordu.

ancak, sorun büyümüştü. mintoff, (mlp içinde) bilinen nedenlerden ötürü, i̇şçi partisi'nin parlamentodaki tek sandalye farkla çoğunluğu için parlamentoda sorunlar yaratmaya başladı. 1998 yazında, i̇şçi partisi, mintoff'un parlamento grubuna geri dönmesi nedeniyle önerilen cottonera sahil projesi sonucunda bölünerek koltuk kaybetti. bu, başbakan sant tarafından hükûmetine olan bir güvensizlik oyu olarak kabul edildi ve o zamanki cumhurbaşkanına, sonuç olarak artık meclis çoğunluğuna sahip olmadığını bildirdi. cumhurbaşkanı çeşitli vesilelerle başbakan alfred sant'den yaratılan siyasi kriz için bir çözüm bulmaya çalışmasını istedi, ancak tüm girişimler işe yaramazsa, sant ve hükûmetinin istifasını ve erken seçim çağrısını kabul etmekten başka seçeneği yoktu, seçim 5 eylül 1998'de yapıldı. i̇şçi partisi 13.000 oy farkıyla mağlup edildi.

muhalefete geri dönerek, ab üyeliğine karşı başarısız bir kampanya yürüttü ve 'hayir' kampanyası 8 mart'ta malta'nın avrupa birliği'ne girmesi için yapılan referandumu kaybetti (sant zafer kazanmasına rağmen) ve bir ay sonra 14 nisan 2003'te yapılan genel seçimlerde bir kez daha 12.000 oy farkla tekrar yenildi. sant istifa etti, ancak parti liderliği için tekrar aday oldu ve oyların %65'inden fazlasıyla tekrar parti lideri seçildi.

haziran 2004'te parti, avrupa parlamentosu için ilk beş maltalı milletvekilinin seçilmesi için yapılan seçimlerde oyların nispi çoğunluğunu elde etmeyi başardı. parti 3 adayını seçti: joseph muscat (daha sonra glenn bedingfield ile değiştirildi), john attard montalto ve louis grech.

2008'de i̇şçi partisi 2008 genel seçimlerinde oyların %48,79'unu alarak üst üste üçüncü kez seçimleri kaybetti. bu seçimde milliyetçi parti'ye sadece 1,580 oy farkı veya %0,5 oranında kaybetti. seçim kaybının ardından sant, 10 mart 2008 tarihinde i̇şçi partisi liderliğinden etti.

muscat liderliği (2008-2020) 

yeni liderin seçilmesinin ilk turu 5 haziran 2008'de yapıldı. beş üye bu seçimin adayları olarak itiraz etti: george abela (eski bir lider yardımcısı), evarist bartolo (bir milletvekili ve eski bakan), marie louise coleiro preca (bir milletvekili ve eski parti genel sekreteri), michael falzon (milletvekili ve parti genel başkan yardımcısı) ve joseph muscat (avrupa parlamentosu milletvekili). i̇lk turda hiçbir aday %50 + 1 oy alamadı. bu yüzden 6 haziran'da en çok oy alan iki aday olan george abela ve joseph muscat arasında yeni bir seçim yapılması gerekiyordu. muscat, toplam oyların %66,36'sını alarak i̇şçi partisi genel başkanlığına seçildi. meclis'te de seçildi ve 1 ekim'de muhalefet lideri olarak atandı.

kasım 2008'de yapılan olağanüstü genel konferans sırasında, partinin resmi adının eski i̇ngilizce adı malta labour party yerine partit laburista olacağına karar verildi. meşale sembolü korunmasına rağmen, önceki amblem değiştirildi.

haziran 2009'da parti, avrupa parlamentosu seçimlerinde oyların yüzde 55'ini alarak sosyalist ve demokratların i̇lerici i̇ttifakı ile 3 avrupa parlamentosu milletvekili seçti. bu sonuç lizbon antlaşması yürürlüğe girdiğinde ve malta'ya tahsis edilen koltuk sayısı beşten altıya çıkınca bu, dördüncü avrupa parlamentosu milletvekilliği almalarına yol açtı. 

muscat, 9 mart'ta milliyetçi parti'yi 35.000'den fazla oy farkıyla geçerek 2013 seçimlerini rahatça kazanmayı başardı. i̇şçi partisi oyların %55'ini kazandı.

2014 avrupa parlamentosu seçimlerinde i̇şçi partisi 34.000 oy (%53) çoğunlukta kaldı, ancak milliyetçi parti, adayı therese comodini cachia'nın dördüncü sandalyesini kaybetti.

2015 yılında parti, üyelik aidatlarını ödemediği için sosyalist enternasyonal'den çıkarıldı.

2017 yılında, joseph muscat genel seçim sırasında yeniden seçildi, i̇şçi partisi oy sayımının başlamasından sadece bir saat sonra üst üste ikinci kez net bir ezici zafer kazanacak gibi görünüyordu.

muscat liderliğinde malta'nın bütçe açığı ortadan kalktı, işsizlik tarihi en düşük seviyelere düştü, ve benzeri görülmemiş bir ekonomik büyüme dönemi yaşandı. bununla birlikte muscat, siyasi oportünizmle suçlanan, siyasi spektrumun her iki tarafındaki rakamlar; meritokrasi ve çevre hakkındaki sözleri ve yolsuzluk iddialarıyla eleştirildi. 1 aralık 2019 tarihinde, muscat, yolsuzlukla mücadele eden gazeteci ve hükûmet eleştirmeni daphne caruana galizia'nın öldürülmesinden kaynaklanan 2019 malta protestoları nedeniyle 12 ocak 2020'ten sonra yürürlüğe gireceği istifasını açıkladı. muscat soruşturmayı engellemekle suçlandı. robert abela, partinin izlediği önceki politikalarla süreklilik vadederek onun yerine lider olarak seçildi. parti, muscat'ın istifası sırasında mecliste çoğunluğa sahip olduğu için, abela hemen başbakan olacaktı.

seçim tarihi

temsilciler meclisi seçimleri

avrupa parlamentosu seçimleri

parti liderliği

i̇şçi partisi liderleri 

†teknik olarak i̇şçi partisi lideri olmasına rağmen, onlar sadece görevdeki liderin istifası nedeniyle bu rolü üstlendiler ve göreve seçilerek gelmediler.

1920'den bu yana malta temsilciler meclisi'nde i̇şçi partisi başkan yardımcıları 

 p. bugelli, 1920-1925.
 michael dundon, 1925-1929. 
 dom mintoff, 1947-1949. 
 joseph flores, 1949-1955. 
 ġużè ellul mercer, 1955-1961. 
 anton buttigieg, 1961-1976. 
 agatha barbara, 1976-1981.
 wistin abela, 1981-1982. 
 karmenu mifsud bonnici, 1982-1984. 
 guze cassar, 1984-1987. 
 joseph brincat,1987-1992. 
 george william vella, 1992-2003. 
 charles mangion, 2003-2008.
 angelo farrugia, 2008-2012. 
 louis grech, 2012-2017. 
 chris fearne, 2017 - günümüz.

1976'dan bu yana i̇şçi partisi işlerden sorumlu başkan yardımcıları 

 joseph brincat, 1976-1980. 
 karmenu mifsud bonnici, 1980-1983. 
 güzel cassar, 1983-1987. 
 joe debono grech, 1987-1992. 
 george abela, 1992-1998. 
 joseph brincat, 1998-2003. 
 michael falzon, 2003-2008. 
 toni abela, 2008-2016. 
 konrad mizzi, 2016. 
 chris cardona, 2016 - günümüz.

ayrıca bakınız 
 enterdi 
 avrupa parlementosu 
 malta başbakanı

kaynakça

dış bağlantılar 

 

i̇şçi partileri
1921'de kurulan siyasi partiler
avrupa sosyalistler partisi üyeleri
sosyal demokrat partiler
i̇ncelenmemiş çeviri içeren sayfalar
malta'da siyaset
malta'daki siyasi partiler