Robinson Kemeri

robinson kemeri, bir zamanlar tapınak tepesi'nin güneybatı köşesinde duran, alışılmışın dışında geniş bir taş kemerin taşıdığı abidevî merdivenin adıdır. mö 1. yüzyılın sonunda hirodes tarafından başlatılan i̇kinci tapınağın genişletilmesi çalışmaları kapsamında inşa edilmiştir. son bulgulara göre ölümünden 20 yıl sonrasına kadar tamamlanmamış olduğuna işaret etmektedir. büyük taş açıklığı, tapınak tepesi'nin istinat duvarları ile birlikte inşa edilmiştir. antik kudüs'ün aşağı pazar bölgesinden ve tyropoeon caddesi üzerinden dağın kordonundaki kraliyet stoa kompleksine olan ulaşımı sağlamıştır. üst geçit, tamamlanmasından yaklaşık 10-20 yıl sonra, ilk yahudi-romalı isyanı sırasında yıkıldı.

kemer adını, 1838'de kalıntılarını tespit eden i̇ncil bilgini edward robinson'dan almıştır. robinson, bulgularını, josephus'un yahudilerin eski eserleri ve yahudi savaşı'nda açıklanan bir köprüyle bağlantısını çizdiği, kendisini tanımlayıcı çalışmalarından biri olan "filistin'deki i̇ncil araştırmaları"'nda yayınladı. yayınında çizdiği köprüyle kudüs surları'nın varlığını göstermesi ile surların antikliğinin ispatlandığı sonucunu oluşturmaktadır. 20. yüzyılın ikinci yarısında yapılan kazılar, yapıların hem amacını hem de birbiriyle olan bağlantılarını ortaya çıkarmıştır. bugün, antik üst geçit kompleksinden kalan kısımları kudüs arkeoloji parkı içinde görülebilir. kudüs'ün ağlama duvarı'nın  ibadet alanına bitişik olması sebebiyle bazı gruplar tarafından duvarın bir kısmı ibadet yeri olarak kullanılmaktadır.

tarihçe 
robinson kemeri, kral hirodes'in m.ö. 20-19 yıllarında ilan ettiği i̇kinci tapınağın yenilenmesi ve genişletilmesinin kapsamında inşa edilmiştir. i̇kinci tapınak döneminde önemli bir trafik arteri olan tyropoeon vadisi caddesini tapınak tepesi platformunun güney ucundaki kraliyet stoası'na bağlayacak şekilde inşa edilmiştir.

tapınak alanı, büyük antik kavşağına bitişiktir. karşısında, tapınağın ana huldah kapıları'na bakan büyük halk meydanı uzanır. tyropoeon caddesinin kendisi dükkânlarla kaplıydı ve şehrin aşağı pazarının bir parçasını oluşturuyordu. kraliyet tarafından kullanılan sütunlu giriş, çeşitli ticari ve yasal işlevlere hizmet eden bir bazilika kompleksi olan kraliyet stoa, tapınak platformunun tepesinden kavşağa doğru bakmaktaydı. stoa tapınak kordon boyunun üzerinde durmasına rağmen, hirodes tarafından eklenen bir genişleme üzerine inşa edilmiştir. bu nedenle, o zamanlar bazıları tarafından kutsal olarak kabul edilmedi ve sıradan faaliyetler için kullanılmasına izin verildi. bu binaya giden ve bu binadan gelen yoğun kamu trafiği, yaklaşık olarak modern dört şeritli bir otoban genişliğini oluşturmaktaydı.

bir zamanlar üst geçidin tepesinde bulunan bir kapıya ait kalıntılar ortaya çıkarılmıştır. buradan yola çıkılarak geçidin genişliğinin  olduğu hesaplanmıştır. günümüze ulaşan az sayıdaki kapı kalıntısı göz önüne alındığında, birden fazla kapı olup olmadığı netlik kazanmamıştır. bu aşamada kraliyet stoa kompleksine açılan tek bir kapı, çifte kapı ya da üçlü bir kapı olabilir. sitin batı duvarı boyunca uzanan dört kapıdan biriydi.

modern arkeologların geleneksel görüşü, bu dört kapının (örneğin 1, 2, 3 ve 4) soldan sağa sayılmasını, batı toplumlarında sayılacağı gibi, robinson'un kemerini üst üste dördüncü ve sonuncu yaparak, soldan sağa saymaktır. ancak ortaya çıkan soru, numaralı nesneleri sayarken sağdan sola saymaya alışkın olan bir i̇brani olan josephus'un, bu kapının aslında batı tarafındaki tapınak tepesi muhafazasına açılan kapıların tanımında belirtilen ilk kapı olması gerekip gerekmediğidir. 
mişna'ya (middot 1:3) göre, m.s. 189'da haham yahuda prensi tarafından alınan ve derlenen sözlü öğretilerin bir özeti, tapınak tepesi'nin batı tarafındaki sadece bir kapı gerçekten kullanılıyordu ve "içeri girip çıkmak için hizmet ediyordu", yani kiponus kapısı. diğer kapılar muhtemelen daha önce mühürlenmişti. i̇srailli arkeolog benjamin mazar, i̇kinci tapınak'ın çöküşü sırasında tapınak tepesi muhafazasının batı cephesindeki kullanışlı tek kapının barclay kapısı (mughrabi kapısı olarak bilinir) olduğunu ve robinson kemeri'nin solunda yer aldığını tahmin ediyordu. buna kiponus kapısı dendiğini söylüyor. muhalif olan diğerleri, kiponus kapısı'nın şu anda zincir kapının olduğu yerde olabileceğini öne sürdüler, çünkü bu kapının hemen altında bir zamanlar tapınak tepesi'ne giden ve şu anda wilson kemeri olarak bilinen şeyle desteklenen bir köprü vardı. warren kapısı da bir zamanlar tapınak tepesi'ne giriş olarak hizmet vermiştir, gizli geçit günümüzde bir sarnıç olarak kullanılıyor ve tapınak tepesi'nin mevcut yüzey seviyesinin 115 metre (377 ft) altında yer alıyordu.

josephus'un, tapınak tepesi'nin batı duvarına inşa edilen kapılardan, bu kapılardan birine de yükselen ve aynı köprünün, pompey döneminde, haşmonayim hanedanı zamanında isyancılar tarafından kırılmış bir köprü olduğunu, büyük olasılıkla hizmet dışı bırakılan bir kapıya giden köprülerden biri olduğunu belirtmesi tekil bir öneme sahiptir. josephus ayrıca antonia kalesi'nden tapınak tepesi'ne açılan ve normalde halk tarafından kullanılmayan başka bir kapıdan da söz eder. roma ordusunun bu kapıdan tapınak çevresine girmesinden korkarak, yahudi-roma savaşları sırasında antonia'ya bağlanan tapınak revakları yıkıldı.

i̇nşası 
kemer, tapınak tepesi'nin doğu desteğini oluşturan devasa batı istinat duvarının bir parçası olarak inşa edilmiştir. voussoir, bir diş deseni üretmek için kesilmiş bir dizi impost bloğundan kaynaklanır. diş hekimlerinin inşaat sırasında kullanılan kereste formlarını desteklemek için kullanılan bir sistemin parçası olarak kullanıldığını öne süren bazı teoriler olmuştur. bununla birlikte, bu o dönemde bölgede kullanılan yaygın bir dekoratif unsurdu ve arkeologlar, bu sınırlı orman bölgesinde, kemerin inşa edildiği formu desteklemek için pahalı kütüklerden ziyade paketlenmiş toprağın kullanılmasının çok daha muhtemel olduğunu belirtmişlerdir.

kemer tamamlandığında  yüksekliğinde ve  genişlikteydi. yedi ek kemer boyunca uzanan basamaklı caddenin uzunluğu  fazlaydı. robinson kemeri, tapınak tepesi'nin istinat duvarının güneybatı köşesinin  kuzeyinde, bir zamanlar tapınak tepesi'nin batı duvarı boyunca uzanan antik tyropoeon caddesinin yaklaşık  yukarısında yükseliyordu. kemer, klasik antik çağın en büyük taş kemer yapılarından biriydi.

hirodes'un i̇kinci tapınağı yenilemesi mö 1. yüzyılın sonlarında başlatılmış olsa da, kemerin yakınındaki caddenin altındaki kazılar, m.s. 1. yüzyılda yaygın olan tipte üç kandil ve ms 17-18 yılında yahudiye'nin roma savcısı valerius gratus'un bastırdığı 17  sikke ortaya çıkarılmıştır. bu da ağlama duvarı'nın kemeri ve yakın bölümlerinin söz konusu tarihten sonra inşa edildiği sonucuna varılmıştır.

tahrip edilişi 
robinson kemeri'nin tahrip edilişi, m.s. 70'te roma'nın kudüs'ü yağmalamasıyla ilgili olaylar sırasında meydana geldi. geleneksel olarak, tapınak tepesi muhafazasını tahrip eden ve sonunda tüm şehri ateşe veren roma lejyonları suçlandı. daha yakın zamanlarda, bu, tapınak tepesi'nin kontrolünü ele geçiren ve düşmeden önce onu güçlendiren zealot gruplarına atfedildi. bunlardan bazıları, şehrin romalılar tarafından ihlal edilmesinden sonra bir ay boyunca kudüs'ün yukarı şehri'nde kalmaya devam etti. üst geçidi ve kuzeydeki wilson kemeri'ndeki viyadüğü yıkarak, savunucular, kuşatma kuvvetleri için tapınak platformuna erişimi çok daha zor hale getirdiler.

arkeologlar, tapınak tepesi'nin güneyinde kalan kemerin üzerinde vespasianus ve titus adlarının yazıldığı merdiven korkuluğunu ortaya çıkardılar. buradan kemerin ms 79 yılından daha geç bir tarihte yıkılmış olabileceği sonucuna varılmıştır.

i̇branice yazıtlar 
robinson kemeri'nin altında yer alan i̇şaya taşı, kısmen veya biraz hatalı bir alıntı ile oyulmuş i̇branice i̇saiah 66:14'dan alıntıya (veya yazıta) sahiptir.

i̇şaya'dan alıntılanan satırın doğrusu "...senin kemiklerin" olarak algılanabilir. bu şekliyle de çeşitli yorumlara yol açmıştır ve bazı kesimler bunun yahudilerin umut dönemine yazıldığına dair spekülasyonlar yapmıştır. bir diğer yorumda da, yakındaki mezarlarla bağlantılı olabileceği söylenmiştir. yazıt geçici olarak 4.-8. yüzyıla tarihlendirilse de, bu aralığın 11. yüzyıla kadar uzanma ihtimaline de yer verilmiştir.

yeniden keşif ve kazılar 
kemerin doğu kaynağının, bir sıra impost blok ve üç kat kemerden oluşan dört taş sırası günümüze kadar gelebilmiştir. bu kalıntı ilk olarak 1838'de i̇ncil bilgini edward robinson tarafından tanımlandığı için onun adını taşımaktadır. o zaman, herhangi bir kazıdan önce, kemerin kalıntıları zemin seviyesindeydi. antik sokak seviyesi, tapınak tepesi'ndeki yapıların yıkımından kaynaklanan enkazlarla gömülmüş ve daha sonra yüzyıllar boyunca tyropoeon vadisi'ne dökülen dolgu ile yeraltında uzanıyordu. robinson, tapınak yerleşkesini batıdaki sırtta bulunan yukarı şehirle bağlayan bir köprünün doğu kenarını tespit ettiğine inanıyordu. charles warren, 1867-1870 yılları arasındaki araştırmaları sırasında, duvarın 13 metre (43 ft) batısında büyük bir iskelenin ve kemerin kalıntılarının varlığına dikkat çekti. warren, bunun vadiyi kapsayan bir köprüyü destekleyen kemer desteklerinden biri olduğunu var sayıyordu. daha sonra düzenli aralıklarla batıya doğru yedi kuyudan oluşan bir dizi kazdı, ancak ek iskelelere dair hiçbir kanıt bulamadı.

eşitlikçi dua sitesi 
kemerin tapınak tepesi'nin batı duvarı boyunca, buna karşın ağlama duvarı meydanı'ndan uzakta yer alması, i̇srail hükümeti'ni bu alanın alternatif, ortodoks olmayan ayinler için kullanılmasına izin vermeye yöneltmiştir. 2003 yılında  i̇srail yüksek mahkemesi  kadınların meydanda tevrat okumasına ya da geleneksel dua örtüsü takmasına izin vermezken, i̇srail hükûmetine robinson kemeri'nin bulunduğu alanı bu tür faaliyetlere ev sahipliği yapacak şekilde hazırlama talimatı verdi.

ağustos 2004'te açılan site o tarihten beri reform ve muhafazakâr grupların yanı sıra duvarın kadınları aktivistleri gibi diğer hareketlerin faaliyetlerine de ev sahipliği yapmıştır.

bu durum bölgenin hakotel hamasorti ("masorti duvarı" ya da "geleneksel duvar", ortodoks olan kotel hamaravi'nin ("batı duvarı") aksine ortodoksluk kadar katı olmayan geleneksel yahudi gözlemi anlamına gelmektedir) olarak adlandırılmasına sebep olmuştur.

ayrıca bakınız 
 kudüs tapınağı

kaynakça 
dipnotlar

kullanılan kaynaklar

dış bağlantılar 
 
 kudüs arkeoloji parkı 

antik kudüs tarihi
tapınak tepesi
herodian krallığında kurulan oluşumlar