Fahrüddevle

ebu'l-hasan ali ibn el-hasan (), daha çok fahrüddevle ("hanedanlığın gururu") lakabıyla bilinir  (ölümü ekim veya kasım 997) cibal (976–980, 984–997), hemedan (984–997) ve gürgan ve taberistan'ın (984–997) büveyhî emiriydi. rüknüddevle'nın ikinci oğluydu.

erken dönem hayatı 
fahrüddevle 952'de doğdu; rüknüdevle ile makan ibn kaki'nin kuzeni deylemli firuzan asilzadesi al-hasan ibn al-fairuzan'ın kızının oğludur. ebu'l-hasan, 975 yılında "fahrüddevle" unvanını aldı.

i̇ktidara yükselme ve görevden alınması 
976 yılının ocak ayında rüknüdevle, fars'ta hüküm süren en büyük oğlu adudüddevle ile bir araya geldi. adudüddevle, rüknüddevle'nin ölümü üzerine fahrüddevle'nin rey'in hükümdarı yapılması talebine rıza gösterirken, hemedan üçüncü oğlu muayyadüddevle'ya bir söz karşılığında gidecekti. içlerinden biri onu kıdemli amir olarak tanıyacaktı. sadece sekiz ay sonra rüknüddevle öldü ve fahrüddevle rey'de onun yerini aldı ve kısa süre sonra kuzeni ali ibn kama'yı idam ettirdi.

fahrüddevle'nın saltanatı, adudüddevle'nin onun üzerindeki otoritesini reddetme girişimleriyle kısaldı. bağdat'ta hüküm süren ve adudüddevle'nın düşmanı olan kuzeni i̇zzüddevle ile ittifak kurdu. birincisi, 978'de adudüddevle tarafından mağlup edildiğinde, fahrüddevle, ziyârî prensi kabûs ile ittifak kurdu ve samanîlerden destek istedi. adudüddevle'nin müttefiki muayyadüddevle, kıdemli emir tarafından fakhr al-dawla'nın gücünü ortadan kaldırması için görevlendirildi. fahrüddevle'nin bölgesine yürüdü ve ikincisini ziyaridlere kaçmaya zorladı. muayyadüddevle, hem fahrüddevle hem de kabus'un samanî horasan'a sığınmasına neden olarak seferine devam etti. muayyadüddevle daha sonra rey'i adudüddevle'nin astı olarak yönetti.

dönüşü 
983'te adudüddevle ve 984'te muayyadüddevle'nin ölümleri, fahrüddevle'ya mirasını geri alma şansı verdi. muayyadüddevle'nin veziri sahib ibn 'abbad, gürgan'da bir ordu toplantısı düzenledi ve onu merhum efendisinin halefi olarak fahrüddevle'yı kabul etmeye ikna etti. hâlâ horasan'da bulunan fahrüddevle, emir ilan edildiği gürgan'a gitti. bu ikinci yükseliş, 980'de kovulmadan önce sahip olduğundan daha fazla toprağa sahip olmasıyla sonuçlandı. rey'e ek olarak, artık muayyadüddevle'nın hemedan'daki topraklarının yanı sıra eski ziyarî toprakları olan gürgan ve taberistan'ı kontrol ediyordu. shâhanshâh unvanını alarak sahib ibn 'abbad'ı veziri yaptı ve kabûs'u eski topraklarına geri getirmeme tavsiyesine uydu.

fahrüddevle, adudüddevle'nin ölümünü takip eden yıllarda sırasıyla huzistan ve basra'nın hükümdarları olan taj al-dawla ve diyâdevle tarafından kıdemli emir olarak tanınmayı başardı. bununla birlikte, bu diplomatik başarının pek bir önemi yoktu, çünkü iki prens nispeten küçüktü ve fars'ta hüküm süren şerefdevle onları eyaletlerinden kovduğunda rey'e sığınmak zorunda kaldılar. aynı zamanda fahrüddevle, türk asi taş'ı o vilayetin valiliğini geri alma girişimlerinde destekleyerek samanî horasan'da bir yer edinmeye çalıştı. ancak bu destek ona yardımcı olmadı, çünkü 987 sonunda yenilip gürgan'a kaçmak zorunda kaldı. fahrüddevle, onu taş'ın 988'de öldüğü gürgan valisi yaptı.

987'de fars ve irak'ı birleştiren şerefdevle, 988'de ölmüş ve imparatorluğunu kardeşi baha' ed-dawla'ya bırakmıştı. başka bir kardeş, samsam al-dawla, baha' al-dawla'yı bu bölgelerden mahrum bırakarak fars, kerman ve huzistan'ı ele geçirdi. fahrüddevle, irak'ı fars'tan ayırmak amacıyla huzistan'ı işgal ederek rekabetlerinden yararlanmaya çalıştı. bu eylem, engebeli arazi ve iklim nedeniyle başarısız oldu ve ancak iki kardeşi ona karşı birleştirmeyi başardı.

ancak samsam al-dawla ve şerefdevle sonunda birbirlerine karşı düşmanlıklarını sürdürdükleri için bu tehdit uzun sürmedi. sadece birkaç yıl sonra samsam al-dawla, giderek zayıflayan konumunu güvence altına almak için şerefdevle'yı kıdemli emir olarak tanıdı. bu, şerefdevle'nın gücünün doruğuna işaret ediyordu; kendi topraklarına ek olarak artık fars, kerman, huzistan ve umman'ı yöneten samsam al-dawla üzerinde yetkiye sahipti.

horasan seferi ve ölümü 
artık tüm büveyhî i̇ran'ın hükümdarı fahrüddevle, veziri sahib ibn 'abbad'ın desteğiyle horasan'ı samanîlerden ele geçirmek için bir sefer başlatmaya karar verdi. 994 veya 995'te eyaleti işgal etti, ancak sonunda başarısız oldu. gazneli hükümdarı sebük tegin'in oğlu mahmud gaznevî'nin samanoğulları tarafından horasan valisi olarak atanması, gaznelilerin savunucuları desteklemesine neden oldu. fahrüddevle, büyük ordusuna rağmen geri çekilmek zorunda kaldı.

995'te sahib ibn 'abbad öldü. vezir, fahrüddevle'nın büveyhî i̇ran üzerindeki hakimiyetini sürdürmede önemli bir rol oynamıştı ve kaybı talihsiz oldu. 997'de fahrüddevle'nin kendisi öldü. rey'de onun yerine en büyük oğlu mecdüddevle, hemedan'da ise küçük oğlu shams al-dawla onun yerini aldı. fahrüddevle'nın eşi seyyide şirin, genç olmaları nedeniyle naipliği devraldı. fahrüddevle'nın ölümü, büveyhîlerin kuzey i̇ran'daki düşüşünün başlangıcı oldu; kısa bir süre sonra kabûs, ziyarî yönetimini gürgan ve tabaristan'a geri getirmeyi başardı.

kaynakça 
özel

genel
 
 
 
 

10. yüzyılda i̇ranlılar
997 yılında ölenler
952 doğumlular
büveyhoğulları emirleri