Meksika sineması

meksika sineması, 19. yüzyılın sonlarına ve 20. yüzyılın başlarına uzanmaktadır. yeni aracın birkaç meraklısı özellikle meksika devrimi gibi tarihsel olayları belgelediler ve son dönemlerde keşfedilen birkaç film yaptılar. meksika sinemasının altın çağı boyunca meksika, latin amerika film endüstrisine hakimdi.

guadalajara uluslararası film festivali, en prestijli latin amerika film festivalidir ve meksika'nın guadalajara kentinde her yıl düzenlenmektedir. meksika, cannes film festivali'nde iki kez en yüksek başarıyı elde etti. 1946'da maría candelaria ile grand prix du festival international du film ve 1961'de ise viridiana ile palme d'or kazanarak diğer latin amerika uluslarından daha fazla ödül almış oldu.

sessiz filmler (1896-1929)

film tarihçisi jim mora'nın verdiği bilgiye göre, ilk "hareketli film", 1895'te thomas edison'un kinetoskopu kullanılarak izlendi. bir yıl sonra, sinematografik projektörü auguste lumière ülkeye getirdi. meksika'nın ilk film kuyrukları, başkentteki sinema salonlarında, the card players, arrival of a train ve the magic hat gibi uluslararası bir dakikalık filmleri görmek için gelen seyircilerle ortaya çıktı. meksika'daki "sessiz film" endüstrisi birçok film üretti ancak, 1920'lere kadar olan filmlerin birçoğu kayboldu ve iyi arşivlenmedi.

i̇lk film yapımının tarihi genellikle salvador toscano barragán'la ilişkilendirilmektedir. toscano 1898'de don juan tenorio adıyla ülkenin ilk konulu filmini yaptı. meksika devrimi sırasında, toscano savaşın birkaç videosunu çekti ve kızı bunları, 1950'de uzun metrajlı film hâline getirdi. diğer kısa filmler fransız film yapımcıları tarafından yapılmış ya da onlardan etkilenmiştir.

1906 yılına gelindiğinde mexico city'deki sinema popülerliğine uyum sağlamak için 16 sinema salonu açıldı. carpas veya çadır şovları, 1911'de, alt sınıf vatandaşların haydutlarla ilgili mizah ve tiyatro oyunları oynayacağı yerler olarak popüler oldu ve bu yerler, istekli oyuncuların eğitim yeri oldu. 1908'de ortaya çıkan siyasi filmler, günümüz şartlarına göre propaganda olarak görülebilmektedir. devrim sırasında meksikalıların sinemadaki heyecanını tetikleyen önemli savaşlar filme alındı ve yayımlandı.

20. yüzyılın başında sinemanın yaşadığı popülerlik büyümeye devam etti ve 1911 yılına kadar bir önceki yıla göre on dört film evi kuruldu. bu dönemde alva kardeşlerin revolución orozquista (1912) adlı yapımında belgesel teknikler hakimdi. film, general huerta ve lider pascual orozco arasındaki savaş sırasında asi ve federal güçlerin kamplarında çekildi. bununla birlikte, bu dönemde sinemanın nispeten ilerlemesine rağmen madero'nun ahlaki ve paternalist ideolojisi, sansür yoluyla alt sınıfları ahlaksızlıktan kurtarma kampanyasına götürdü. bu nedenle eylül ayının sonlarında ve ekim 1911'in başında belediye meclisi üyeleri, fuarcıların ücretlerini ödeyeceği ek film evi müfettişleri atadı. ayrıca eğlence komisyonu başkanı, sansürün uygulanmasını önerdi fakat şubat 1913'te victoriano huerta'nın darbesi, yasanın sansürü önledi. huerta'nın iktidarı kısa olmasına rağmen sinema, bu dönemde sansürün daha da yerleşmesi ve belgesel filmlerden eğlence filmlerine geçiş gibi önemli değişiklikler yaşadı. alva kardeşlerin aniversario del fallecimineto de la suegra de enhart yapımı, meksika görüntü yönetmenlerinin amacındaki değişikliğin göstergesidir. sansüre ilişkin olarak huerta hükûmeti yaklaşık haziran 1913'te ahlâki ve politik bir sansür kararı getirdi. bu kararname, el aguila y la serpientenin gösterimi sırasında ekranda muhafazakâr askerlerin öldürülmesinden birkaç gün sonra verildi.

film içeriğindeki sınırlamalar ve silahlı çatışmalara katılan tarafların radikalleşmesinin bir sonucu olarak kameramanlar ve yapımcılar, ürettikleri filmlerle görüşlerini sunmaya başladı. örneğin, zapatista'lara karşı adam kayırıcılık sangre hermana (1914) filminde gösterildi. bu dönemin sinematik yapımları, kurmacaya dayalı melodramlar olan i̇talyanlar tarzı film d'artı yansıtmıştır. la luz (1917) filmi, piero fosco'nun il fuocosunun bir intihali olarak görülmesine rağmen, bu stili benimsemeye teşebbüs eden ilk filmdir.

1 ekim 1919'da sansür ortaya çıktı. ölümsüzlük eylemlerini gösteren ya da suçluya sempati uyandıran filmler yasaklandı. 1917'de eski varyete yıldızı mimí derba, 1917 ve 1923 yılları arasında önemli filmler gerçekleştiren azteca stüdyoları'nı kurdu. bu filmlerin en başarılısı en de defensa propia (1921) oldu.

1920'li yıllarda, hala çok kararsız olan siyasi iklim ve amerikan film endüstrisinin yeniden doğuşu göz önüne alındığında çok az film üretildi. ünlü meksikalı film yıldızı abd'ye taşındı. ramón novarro, dolores del río ve lupe vélez gibi yıldızlar, 1920'ler ve 1930'lardaki önemli hollywood filmlerinin başlıca yıldızları oldu. diğer meksikalı yıldızlar, hollywood filmlerinin i̇spanyolca versiyonlarında yer aldı.

altın çağ (1930-1960) 

1930'larda barış ve bir dereceye kadar siyasi istikrar sağlandıktan sonra film endüstrisi meksika'ya yerleşti ve yeni teknikle henüz deneysel olan birkaç film yapıldı. hollywood'un latin amerika için i̇spanyolca dil filmleri yaratma girişiminde bulunması, çoğunlukla farklı etnik kökenlerden gelen hispanik aktörlerin meksikalılara yabancı aksanlar sergilemesi nedeniyle başarısız oldu. 1930'lu yıllarda sovyet yönetmeni sergey ayzenştayn'ın ülkeye ziyarette bulundu ve bu ziyaret, emilio fernandez ve kameraman gabriel figueroa gibi yönetmenlere ilham verdi ve meksika yapımı filmlerin sayısı arttı ve gelişti. 1930'larda meksika film endüstrisi, la mujer del puerto (1934), fred zinnemann'ın redesi (1934), janitzio (1934), dos monjes (1934), allá en el rancho grande (1936), vámonos con pancho villa (1936) ve la zandunga gibi filmlerle önemli başarı elde etti.

1940'lı yıllar boyunca endüstri oldukça gelişti. aktörler ve yönetmenler, popüler simgeler haline geldi ve hatta meksika yaşamının çeşitli alanlarında politik etkisi olan figürler oldular. meksika, 1940'ların çoğunda latin amerika'daki film pazarında abd film endüstrisiyle rekabet halinde olmadan hakim durumdaydı. ii. dünya savaşı sırasında meksika'daki film üretimi üç katına çıktı. arjantin ve i̇spanya'da faşist hükûmetlerin iktidarda olması meksika film endüstrisini 1940 yılında dünyanın en büyük i̇spanyol dili film yapımcısı haline getirdi. meksika hükûmetinin gerici olmasına rağmen hollywood filmlerinde sıklıkla görülen görünümün aksine, gerçek meksika kimliğini ifade etmeye yardımcı olacak filmlerin üretimini teşvik etti.

meksika sinemasının altın çağı 1940'lı yıllarda ve sonrasında gerçekleşti. bu dönemde en tanınmış oyuncu, cantinflas olarak da bilinen mario moreno'dur. 1940 yılında ahí está el detalle filmi cantinflas'ı ünlü yaptı ve "meksikalı charlie chaplin" olarak tanınmaya başlandı. filmleri i̇spanya ve latin amerika'da her yerde bulunmuş ve birçok çağdaş aktörü etkilemiştir. 1940'ların sonunda tin-tan olarak bilinen germán valdés'in ortaya çıkması oyuncunun popülerliğini azaltmadı.

meksika sinemasında meksikalı aktrisler de yer aldı. sara garcia, "meksika'nın büyükanesi"ydi. kariyeri 1910'da sessiz filmlerle başladı, tiyatroya taşındı ve sonunda 1937'de no basta ser madre filmiyle ün elde etti. drama oyuncusu dolores del río, 1930'larda hollywood kariyerinden sonra ve emilio fernandez'in yönettiği birkaç filmdeki rolüyle tanınmaya başladı. "la doña" olarak bilinen maría félix, 1943'te doña bárbara filmindeki rolünden sonra büyük bir yıldız hâline geldi. avrupa ülkelerinde popülerlik kazandı.

1943'te meksika endüstrisi, yetmiş film üretti ve böylece i̇spanyolca konuşan ülkeler içinde en çok film yapan ülke oldu. 1943 yılında yönetmen emilio fernandez'in iki önemli filmi flor silvestre (1942) ve maría candelaria (1944) idi; her iki film de hollywood'un ünlü aktrislerinden dolores del río oynadı. filmler, yönetmen ve uluslararası alanda oldukça övülen görüntü yönetmeni gabriel figueroa için birer başarıydı. özellikle maría candelaria filmiyle cannes film festivali'nda en büyük ödülü kazanıldı.. fernández'in diğer ünlü filmleri arasında la perla (1945), enamorada (1946), abd-meksika yapımı the fugitive (1947), john ford ile yönetti), río escondido (1947), la malquerida (1949) ve pueblerina (1949) yer almaktadır.

1948'da nosotros los pobres, ustedes los ricos ve pepe el toro üçlemesi, meksika sinemasının ilk üçlemesi oldu. filmlerde meksika'nın ikonları olan pedro infante ev evita muñoz "chachita" yer alırken filmleri ismael rodríguez yönetti.

1940'ların ortasında i̇spanyol yönetmen juan orol, küba ve meksika dansçılarıyla film yapımına başladı. bu sinematografik tür "rumberas filmi" olarak adlandırıldı ve latin amerika izleyicileri arasında çok popüler oldu. bu egzotik türün yıldızları maría antonieta pons, meche barba, ninón sevilla, amalia aguilar ve rosa carmina'ydı.

bu yıllardaki temalar, çoğunlukla geleneksel komediler ya da dramalar olmasına rağmen 19. yüzyıl diktatörü porfirio díaz'tan meksika toplumunun her alanına değindi.
 1960'lardan 1980'lere 

1960'lı ve 1970'li yıllarda, profesyonel güreşçi el santo ile birlikte birçok kült korku ve aksiyon filmi üretildi. luis buñuel son meksika filmlerini yayımladı: el ángel sonar (1962) ve simón del desierto (1965). 1960'ların sonunda ve 1970'lerin başında ünlü meksikalı genç yönetmenlerin eseri gelişti:  arturo ripstein (el castillo de la pureza-1972; el lugar sin límites-1977), luis alcoriza (tarahumara-1965; fé, esperanza y caridad-1973), felipe cazals (las poquianchis-1976-; el apando -1976-), jorge fons (los cachorros -1973-; rojo amanecer -1989-), paul leduc (reed, mexico insurgente -1972-; frida, naturaleza viva), alejandro jodorowski (el topo -1972- ; santa sangre -1989-), şili'li miguel littin (letters from marusia -1976-), jaime humberto hermosillo (la pasión según berenice-1972-; doña herlinda y su hijo -1984-) ve diğerleri. filmleri, önemli uluslararası film festivallerinde meksika'yı temsil etti. john huston gibi amerikalı yönetmenler volkanın altında (1984) gibi abd-meksika yapımı i̇spanyolca-i̇ngilizce filmler yaptı.

şimdi videocine olarak bilinen televicine, 1979'da televisa'yı kuran aileden gelen emilio azcárraga milmo tarafından kuruldu. şirket, meksika'daki sinema filmlerinin en büyük yapımcısı ve dağıtıcısı oldu ve günümüzde de bu durumu devam ettirmektedir. 1961 çıkışlı animas trujano, yabancı dilde en i̇yi film akademi ödülü'ne ve altın küre ödülleri'nde en i̇yi yabancı dilde film altın küre ödülü'ne aday gösterildi. 1965 filmi always further on 1965 cannes film festival'inde fipresci kazandı. film, aynı zamanda 38. akademi ödülleri'nde  yabancı dilde en i̇yi film için meksika adayı olarak gösterildi ancak aday olarak kabul edilmedi.. bu dönemde  1960 filmi macario, 1962 filmi the pearl of tlayucan, 1975 filmi letters from marusia gibi filmler yabancı dilde en i̇yi film akademi ödülü'ne aday oldu.
 nuevo cine mexicano 
meksika sineması, hükûmetin endüstriye destek olması ve devlet tarafından desteklenen filmler yapılmasıyla 1990'larda yeni meksika sineması (nuevo cine mexicano) ortaya çıkana kadar 1960'lı ve 70'li yıllar boyunca sıkıntı çekti. 1990'lı yıllardan günümüze uzanan dönem, nuevo cine mexicano (yeni meksika sineması) dönemi olarak adlandırılmaktadır. i̇lk olarak arturo ripstein, alfonso arau, alfonso cuarón ve maría novaro tarafından kaliteli filmler yapıldı. solo con tu pareja (1991), como agua para chocolate (like water for chocolate) (1992), cronos (1992), el callejón de los milagros (1995), profundo carmesí (1996), sexo, pudor y lágrimas (1999), la otra conquista (2000) ve la misma luna (2006) gibi filmler çekildi.

günümüzdeyse alejandro gonzález iñárritu'nun paramparça aşklar köpekler'i, alfonso cuarón'un ananı da!'sı, carlos carrera'nın günah'ı, roberto sneider'ın arráncame la vida'sı; ve biutiful (2010) (iñarritu, yönetmenliğini yaptı), hidalgo: la historia jamás contada (2010), instructions not included (2013), cantinflas (2014) ile 1975 meksikan korku filmi más negro que la noche (blacker than night'') (2014) çalışmaları meksika sinemasının en güncel filmleridir.

meksikalı sinema kişilikleri

oyuncular 

 elena sánchez valenzuela- i̇lk meksikalı film yıldızı
 mimí derba
 lupita tovar
 emma roldán
 sofía álvarez
 dolores camarillo
 andrea palma
 domingo soler
 stella inda
 juan orol
 maría luisa zea
 josé mojica
 amparo arozamena
 esther fernández
 anita blanch
 pedro armendáriz
 tito guízar
 carlos lópez moctezuma
 rené cardona
 cantinflas
 arturo de córdova
 joaquín pardavé
 lupe vélez
 jorge negrete
 gloria marín
 mapy cortés
 ángel garasa
 emilio fernández
 isabela corona
 sara garcía
 emilio tuero
 ramón novarro
 maría elena marqués
 fernando soler
 leticia palma
 julián soler
 miguel inclán
 antonio badú
 maría félix
 maría antonieta pons
 lupe mayorga
 tito junco
 andres soler
 dolores del río – i̇lk meksikalı uluslararası yıldız
 ricardo montalbán
 delia magaña
 gilbert roland
 katy jurado – i̇lk meksikalı akademi ödülü adayı
 rita macedo
 carmen montejo
 pedro infante
 anthony quinn – i̇lk meksikalı akademi ödülü sahibi
 eva "chachita" muñoz

 emilia guiú
 roberto cañedo
 víctor junco
 lupe mayorga (aka lillian molieri)
 luis aguilar
 meche barba
 ernesto alonso
 rosario granados
 tin tan
 marga lópez
 prudencia grifell
 columba domínguez
 rafael banquells
 elsa aguirre
 david silva
 amalia aguilar
 rosita fornés
 fannie kauffman "vitola"
 fernando fernández
 miroslava
 ninón sevilla
 alma rosa aguirre
 libertad lamarque
 joaquín cordero
 marquita rivera
 rosa carmina
 marcelo chávez
 blanca estela pavón
 amelia wilhemy
 rita montaner
 fernando soto "mantequilla"
 rosita quintana
 lilia prado
 "tongolele"
 arturo martínez
 martha roth
 maría eugenia llamas "la tucita"
 rodolfo acosta
 su muy key
 silvia derbéz
 rebeca iturbide
 roberto cobo
 silvia pinal
 anabelle gutiérrez
 chula prieto
 jorge mistral
 ramón gay
 adalberto martínez
 arturo soto rangel
 maría victoria
 rubén rojo
 linda christian
 ariadne welter
 lilia del valle
 miguel torrúco
 antonio espino "clavillazo"

 enrique rambal
 ana bertha lepe
 evangelina elizondo
 sara montiel
 eulalio gonzález "piporro"
 irasema dilián
 antonio aguilar
 ana luisa peluffo
 maricruz olivier
 lucy gallardo
 germán robles
 christiane martell
 jaime fernández
 lorena velázquez
 elsa cárdenas
 francisco rabal
 ignacio lópez tarso
 pilar pellicer
 kitty de hoyos
 angélica maría
 pina pellicer
 aurora clavel
 teresa velázquez
 julio alemán
 isela vega
 rodolfo guzmán huerta "el santo"
 alejandro muñoz moreno "blue demon"
 aaron rodríguez arellano "mil máscaras"
 claudio brook
 fanny cano
 julissa
 mauricio garcés
 julio aldama
 lucha villa
 david reynoso
 enrique guzmán
 enrique álvarez félix
 jacqueline andere
 alberto vázquez
 eric del castillo
 césar costa
 ana martín
 milton rodríguez
 andres garcía
 meche carreño
 elizabeth campbell
 enrique rocha
 valentín trujillo
 barbara angely
 angélica maría
 amadee chabot
 july furlong
 jorge rivero
 lupita ferrer
 maría rojo
 ofelia medina
 carlos bracho
 carmen salinas
 verónica castro

 héctor suárez
 helena rojo
 pedro armendáriz jr.
 delia casanova
 mario almada
 sasha montenegro
 diana bracho
 josé alonso
 lucía méndez
 patricia reyes spíndola
 lyn may
 héctor bonilla
 alma delfina
 salvador sánchez
 manuel ojeda
 jose carlos ruíz
 tina romero
 elpidia carrillo
 gonzálo vega
 rebeca silva
 rafael inclán
 blanca guerra
 julieta rossen
 rosa gloria chagoyán
 margarita sanz
 angélica aragón
 lumi cavazos
 arcelia ramírez
 zaide silvia gutiérrez
 daniel giménez cacho
 bruno bichir
 demián bichir
 salma hayek – meksika-akademi ödülü adayı
 vanessa bauche
 veronica falcon
 susana zabaleta
 adriana barraza
 jesús ochoa
 roberto sosa
 julio bracho ii
 cecilia suárez
 damián alcázar
 gael garcía bernal
 ana de la reguera
 bárbara mori
 diego luna
 ximena ayala
 martha higareda
 alfonso herrera
 ana claudia talancón
 sandra echeverría
 luis roberto guzmán
 adrián alonso
 eduardo arroyuelo
 eduardo verástegui
 kate del castillo
 kuno becker
 luis fernando pena
 lupita nyong'o

yönetmenler 

 luis alcoriza
 césar a. amigó
 luis buñuel
 eduardo barraza
 arcady boytler
 julio bracho
 juan bustillo oro
 rené cardona
 rené cardona jr.
 salvador carrasco
 carlos carrera
 armando casas
 felipe cazals
 miguel contreras torres
 alberto cortés
 rafael corkidi
 alan coton
 alfonso cuarón
 carlos cuarón
 guillermo del toro
 gonzalo de la torre
 miguel m. delgado
 agustín p. delgado
 josé díaz morales
 fernando eimbcke
 emilio ("el indio") fernández
 fernando de fuentes
 jorge fons
 alejandro galindo
 roberto gavaldón
 everardo gonzález
 rogelio a. gonzález
 servando gonzález
 alejandro gonzález iñárritu
 alberto gout
 alfredo gurrola
 jaime humberto hermosillo

 julián hernández
 mario hernández
 carlos hernández vázquez
 antonino isordia
 alejandro jodorowsky
 leopoldo laborde
 paul leduc
 rodrigo plá
 eva lópez sánchez
 fernando méndez
 miguel morayta
 mauro mueller
 maria novaro
 juan orol
 matilde landeta
 miguel a. reina
 gabriel retes
 carlos reygadas
 juan antonio de la riva
 arturo ripstein
 carolina rivas
 ismael rodriguez
 julio bracho
 carlos salces
 antonio serrano
 ninon sevilla
 guita schiffer
 gilberto martínez solares
 alejandro springall
 erik stahl
 carlos enrique taboada
 josé antonio torres
 salvador toscano
 alfredo zacarías
 miguel zacarías
 hector falcon villa

sinematograf
 gabriel figueroa
 alex phillips
 alex phillips jr.
 henner hofmann
 guillermo navarro
 rodrigo prieto
 emmanuel lubezki

besteciler
 gonzalo curiel
 manuel esperón
 joaquín gutiérrez heras
 agustín lara
 mario lavista
 raúl lavista

kaynakça