Mihály Károlyi hükûmeti

mihály károlyi hükümeti, 31 ekim 1918'de yıldızpatı devrimi'nin ardından mihály károlyi liderliğinde kurulan hükümettir. károlyis'in eski sistemin liderlerini ve "gereksiz" savaşı tüm sorunların nedeni olarak adlandırdığı sokaktaki kışkırtıcı konuşmasından sonra, bir grup asker ile macar ulusal konseyi'ne yeminli askeri birlikler budapeşte'nin kamu binalarını işgal etti. fanatikler eski başbakan istván tisza'yı saat 17.00 civarında öldürürken, devrimciler hükümdar adına arşidük józsef károlyi'yi başbakan olarak atadı. kasım ayının başında károlyi, hükümdarın yemininden muafiyet talep etti ve yemini esnasında ulusal konsey için "halk hükümeti" olarak ifade etti. kral károly'nin kasım ayında istifasını takiben, birkaç yüz kişiye yayılan ve geçici yasama yetkisi kullanan macar ulusal konseyi, 16 kasım'da cumhuriyeti (halk cumhuriyeti) ilan etti ve ardından 11 ocak 1919'da károlyi'yi geçici cumhurbaşkanı olarak seçti. başbakanlık, berinkey hükümeti kurulana kadar (19 ocak) dénes berinkey tarafından devralındı.

i̇ç politika

yeni oy hakkı yasası temelinde, károlyi ve berinkey hükümetleri tarafından sunulan ve ulusal konsey tarafından kabul edilen kırktan fazla halk yasası ve yaklaşık dört yüz kararname arasında, herhangi bir dilde okuyup yazabilen 21 yaşın üzerindeki tüm erkekler ve 24 yaşın üzerindeki kadınlara oy hakkı verildi. yeni yasaya göre yapılacak genel seçimler nisan 1919 olarak belirlendi.

basın özgürlüğü, örgütlenme ve toplanma özgürlüğü kanunla güvence altına alındı. savaş, yaygın yoksulluk ve enflasyon nedeniyle çöküşün eşiğindeki bir ekonomi bağlamında sosyal reformlar başlatıldı. reformlar; işsizlik yardımları, vergi borçlarının kaldırılması, 14 yaşın altındaki çocukların çalıştırılmasının yasaklanması, ücretlerin yükseltilmesi, terhis edilen askerlere sembolik kıdem tazminatı verilmesi, sekiz saatlik işgününü uygulamaya koyulması ve sosyal güvenliğin genişletmesini içeriyordu. 15 şubat 1919'da, büyük toprak sahipleri, katolik kilisesi ve sosyal demokratların çeşitli önerileri arasındaki hararetli tartışmalardan sonra, küçük çiftçi yanlısı istván nagyatádi szabó tarafından hazırlanan ve toprağın kamulaştırılmasını sağlayan toprak yasası kabul edildi. tazminat karşılığında 500 dönümden büyük özel mülkler ve 200 dönümden büyük kilise mülkleri ve bir aileyi geçindirmeye uygun küçük ve orta ölçekli mülklere bölündüğünü duyurdu. ancak, 23 şubat 1919'da kapalna'daki mülkünün alt bölümünü yalnızca károlyi'nin kendisi başlattı.

károlyi rejimi hükümetleri, demokratik sistemin yanı sıra iç düzeni sağlamlaştırmaya da çalıştılar, ancak devletin bulunduğu durum iç açıcı değildi; keyfi toprak dağıtımları, köylü isyanları ve yaygın yağma. şubat 1919'da hükümet, yeni kurulan iki aşırılık yanlısı örgüte karşı polis gücüyle harekete geçti: diktatör sağcı hükümeti ve tarihi sınırların silahlı olarak korunmasını talep eden gyula gömbös liderliğindeki macar ulusal savunma derneği'ni (move) feshetti. béla kun da dahil olmak üzere macaristan komünist partisi'nin otuz iki lideri, 20 şubat 1919'da vurulmayla sonuçlanan işçi gösterisinin ardından hapse atıldı.

milliyetçilik ve askeri politika
károlyi'nin yeni, burjuva demokratik hükümeti, savaş yenilgisinin ve monarşinin çöküşünün sonuçlarıyla, i̇tilaf devletleri arasında uzun süredir ilan edilen dostluk politikası ve milliyetlerin eşit hakları temelinde başa çıkmaya çalıştı. bununla birlikte, macaristan'dan ayrılmak isteyen milliyetler, milliyetler bakanı jászi oszkár tarafından önerilen federalleşmeyi (doğu i̇sviçre kavramını) reddettiler ve muzaffer i̇tilaf güçlerinin desteğiyle sırp, romanya ve çeko-slovak kuvvetleri, belgrad askeri sözleşmesini ihlal ederek, güney bölgesi, transilvanya ve yaylaları işgal etti.

subayları büyük ölçüde károlyi karşıtı olan ordunun alayların sadece dörtte birinde macar askerlerinin oranı %75'in üzerindeydi, dolayısıyla mevcut ordu diğer milletlere karşı sınırları savunmak için uygun değildi. bu nedenle, savaş bakanlığı tarafından 8 kasım'da yayınlanan silahsızlanma kararnamesi, yeni macar ordusunun oluşumuna da atıfta bulundu. károlyi hükümetinin ilk savaş bakanı olarak ortak ordunun silahsızlandırılmasını hızlandıran béla linder, ünlü açıklamasını dile getirdi: "artık bir orduya ihtiyacımız yok! bir daha asker görmek istemiyorum!" ancak üçüncü halefi vilmos böhm ve savaş devlet bakanı aurél stromfeld orduyu yeniden düzenlemeye başladı ve ayrıca askere alma emri verdi, ancak bu yavaş ve duraksayarak ilerledi. fransız gözlemcilere göre, aralık ayı sonunda macar birliklerinin askeri açıdan "değeri yoktu".

károlyi hükümeti askerleri kendi taraflarına çekmek için erlerin maaşını günde 4 krona çıkardı. yüzbaşılara kadar olan subayların maaşlarına %100, normal subayların maaşlarına ise %75 zam yapıldı.

károlyi (pasifist ve wilsoncu siyasetinin ruhuna uygun olarak) askeri direnişin macaristan'ın savaşı sona erdiren barış konferansındaki şansını zedeleyeceğinden korkuyordu: her ne kadar sözleşmenin ihlali nedeniyle i̇tilaf devletleri defalarca protesto edildiyse de károlyi i̇tilaf devletlerinin iyi niyetine ve amerikan başkanı thomas woodrow wilson tarafından açıklanan etnik sınırlar ilkesine güvenerek ve kullanılabilir ve sadık bir ordunun yokluğunda, sınırların silahlı olarak korunması için talimat vermedi. 24 aralık 1918'de romanya'nın cluj'u işgalinden sonra bu politika geçersiz olmaya başladı ve yeni bir ordu kurma kavramı üzerine bakanlar kurulu'ndaki tartışmada, şubat ayında károlyi şunları söyledi: "hukuka ve gerçeğe dayalı olarak var olma koşullarımızı yeniden kazanmak için elimizde silahlarla hazır olmak istiyoruz." yine 2 mart 1919'da szatmár'da székely birliklerine şunları söyledi: "mutlaka zaruret halinde bu ülkeyi silahlarla bile özgürleştireceğiz. bizimle macaristan'ın parçalanması anlamına gelen bir barış imzalamak isterlerse, o zaman bu barışı imzalamayacağım."

kaynakça
1920'lerde macaristan
macaristan krallığı (1920-1946)
20. yüzyılda macaristan