Arthur Tedder

arthur william tedder, 1. tedder baronu (11 temmuz 1890 – 3 haziran 1967), ii. dünya savaşı sırasında britanya kraliyet hava kuvvetleri (raf) mareşali olan  i̇skoç asıllı i̇ngiliz asker.

i̇lk yılları 
glasgow'un kuzeyinde, campsie fells'deki glenguin distillery'de (şimdi glengoyne'de) sir arthur john tedder ve emily charlotte tedder'in (evlilik öncesi soyadı bryson) oğlu olarak doğdu. 1909 yılında cambridge üniversitesi'ne girdi. 1913'te mezun oldu.

askeri kariyeri 
1912 yazını berlin'de okuyarak geçirdi. yeni bir akademik yılın başlamasıyla birlikte, kendisini diplomat olarak kariyerine hazırlamak için son yıl magdalene'ye döndü. üniversiteden sonra, sömürge servisine bir öğrenci olarak katıldı ve şubat 1914'te britanya'ya gitti ve fiji yönetiminde görev yaptı. fiji'de istediği sömürge yaşantısını bulamadı.

i. dünya savaşı 
14 ekim 1914 tarihinde dorset alayında teğmen oldu ve aralık ayında i̇ngiltere'ye döndü. dorset sahilindeki wyke regis'teki bir yedek birime gönderildi ve burada şubat ayında dizinden ağır yaralandı. yaralanmasından sonra savaşlara katılamadı. kısa bir süre calais'deki bir kampta görev yapmasına rağmen sınıf değiştirip kraliyet hava kolordusu'na geçmeye çalıştı.

ocak 1916'da kraliyet hava kolordusu'na kabul edildi ve 1. havacılık okulu'na katılması istendi. 21 mart 1916 tarihinde yüzbaşı rütbesine terfi etti. nisan ayında uçmayı öğrendiği ve kanatlarını kazandığı 3. havacılık okulu'na gitti. haziran 1916'da, bristol scout c'yi batı cephesinde uçuran 25. filo'da pilot olarak görev yaptı. 9 ağustos 1916'da 25. filo'da bir uçuş komutanı olarak atandığı için ek sorumluluklar aldı. 1917'nin ilk günlerinde binbaşı rütbesine terfi etti ve 70. filo rfc komutanlığı görevine atandı. batı cephesinde kaldı ve yeni filosuna sopwith 1½ strutter takıldı. 26 mayıs 1917'de i̇talya gümüş askeri cesaret madalyası ile ödüllendirildi.

25 haziran 1917 tarihinde rfc shawbury'de 67. filo komutanlığına atandı ve ertesi yıl mısır'daki seyir ve bombalama okulu'nun komutanlığına başladı. kısa süre sonra 24 haziran 1918 tarihinde, mısır merkezli 38. hava tümeni komutanlığına atandı. 23 temmuz 1918'de geçici olarak yarbay rütbesine terfi etti (2 nisan 1919 tarihinde asıl olarak yarbay rütbesine terfi etti).

mayıs 1919'da zamanının en büyük raf bombardıman uçağı olan handley page v/1500'le donatılmış olan bircham newton'daki 274. filo'nun komutası verildi. 1 ağustos 1919'da yeni kraliyet hava kuvvetleri (raf)'da kalıcı bir komisyon kabul etti. şubat 1920'de adı 207. filo olarak değiştirilen ve dh9a bombardıman uçaklarıyla donatılmış olan filosuyla, çanakkale krizi sırasında kısa bir süre 1922-23 yıllarında türkiye'ye gönderildi. 1923 sonlarında ve 1924 ilkbaharında rn staff college'a gitti.

i̇ki savaş arası 
1 ocak 1924 tarihinde kanat komutanlığına terfi etti. ocak 1927'de havacılık bakanlığı eğitim müdürlüğü'ndeki hava personeline katılmadan önce eylül 1924'te raf digby ve raf 2. uçuş eğitim okulu komutanlığı'nda istasyon komutanı oldu. 1928'de i̇mparatorluk savunma koleji'ne girdi ve ocak 1929'da raf koleji'nde komutan yardımcısı oldu. 1 ocak 1931 tarihinde grup komutanı rütbesine terfi ettirildi, ocak 1932'de komutan olarak raf eastchurch hava silahlandırma okulu'na gitti. 4 nisan 1934'te havacılık bakanlığı eğitim müdürü oldu, 1 temmuz 1934'te hava komodoru rütbesine terfi etti.

kasım 1936'da raf uzakdoğu kuvvetleri hava muhafız komutanı (aoc) olarak atanarak burma'dan hong kong ve borneo'ya kadar olan raf birimlerini yönetti.1 şubat 1937'de banyo nişanı verildi. 1 temmuz 1937'de hava yardımcı mareşal rütbesine terfi etti ve temmuz 1938'de havacılık bakanlığı araştırma genel müdürü oldu.

ii. dünya savaşı 

1939'da savaş patlak verdiğinde, birimi yeni oluşturulan uçak üretim bakanlığı'na transfer edildi ancak bakan lord beaverbrook ve dolayısıyla başbakan winston churchill ile iyi bir çalışma ilişkisi kuramadı ve 29 kasım 1940'ta hava yardımcı mareşal rütbesiyle, raf orta doğu komutan vekili oldu.

1 haziran 1941'de geçici hava mareşal rütbesiyle (nisan 1942'de asıl rütbeyi aldı) raf ortadoğu komutanlığı görevine atandı. churchill'in görev için ilk tercihi olmamasına rağmen göreve atandı. raf ortadoğu komutanı olarak, mayıs 1941'de girit'in boşaltılması ve 1941 sonlarında kuzey afrika'da crusader harekâtı da dahil olmak üzere akdeniz ve kuzey afrika'daki hava harekâtlarına komuta etti. 30 haziran 1942'de orta doğu'daki hizmetlerinden dolayı gönderilen emirler nedeniyle 1942 yılbaşı şereflerinde kıyafet şövalyesi unvanı verildi ve 3 temmuz 1942 tarihinde geçici olarak hava mareşali rütbesine terfi ettirildi.

batı çölü'ndeki hava kolunun oluşumunu ve daha da önemlisi, el alameyn'in belirleyici savaşında müttefiklerin zaferinin anahtarı olan son derece etkin bir kuvvet haline getiren daha etkili, operasyonel ve idari politikaların geliştirilmesini denetledi. ekim 1942. bombacı taktiklerinden birisi "tedder halısı" olarak bilinirdi. orta doğu'daki hizmetlerinden ötürü 27 kasım 1942 tarihinde büyük haç banyo şövalyesi unvanı verildi.

şubat 1943'te, abd başkomutanı dwight d. eisenhower (cephe komutanı) altında hizmet veren akdeniz hava komutanlığı komutasını aldı ve bu görevinde müttefikler'in sicilya ve i̇talya'yı istilasının planlanmasında görev aldı.

27 ağustos 1943 tarihinde abd liyakat nişanı ve 1 ekim 1943'te büyük haç polonia restituta nişanı ile taltif edildi. aralık 1943'te genişletilmiş bir hava kuvvetleri grubu olan akdeniz müttefik hava kuvvetleri komutanı oldu.

ocak 1944'te overlord harekâtı -yani fransa'nın işgali-planlanmaya başlandığında, general eisenhower'ın altındaki shaef'de başkomutan yardımcısı olarak atandı. bununla birlikte, i̇ngiliz general bernard montgomery'ye karşı bir antipati geliştirdi ve normandiya'daki zor savaş sırasında ve daha sonra montgomery'nin performansını eleştirenlerden biriydi ve montgomery'nin komutadan çıkarılmasını savundu. savaşın son yılında ardenler taarruzu sırasında batı cephesi'nin baskı altına girmesine üzerine yardım istemek için sovyetler birliği'ne gönderildi. mayıs 1945'te general eisenhower adına almanların şartsız teslim olduğu anlaşmayı imzaladı. 6 haziran 1945 tarihinde asil olarak hava mareşal rütbesine terfi etti. sovyetler birliği tarafından 28 ağustos 1945 tarihinde 1. sınıf kutuzov nişanı verildi. 12 eylül 1945'te kraliyet hava kuvvetleri mareşali rütbesine terfi etti.

savaş sonrası 
1 ocak 1946 tarihinde charles portal'dan kraliyet hava kuvvetleri komutanlığı'nı devraldı. bu görevinde hizmetten ayrılan birçok havacının karşısında işe alımı savundu, savaş komutanlığı'nın gücünü ikiye katladı ve 1948'de berlin hava köprüsü için düzenlemeler yaptı. 14 haziran 1946 tarihinde abd ordusu üstün hizmet madalyası ile taltif edildi. 1947'de daha sonra savaşta hava gücü olarak yayınlanan lees knowles konferansını sundu.

son yılları 
mayıs 1951'de emekliye ayrılmadan önce ocak 1950'de washington'da i̇ngiliz ortak hizmetler misyonu başkanlığına atandı. 1951'de dundee'deki kraliyet üniversite eğitim komisyonu'na başkanlık davetini kabul etti ve sonuç olarak st. andrews üniversitesi'nde bir kolej olan queen's college, dundee'nin kurulmasını sağladı. oğlu john daha sonra hem dundee üniversitesi'nde (queen's college) hem de st. andrews'de profesör oldu.

kraliyet deniz kuvvetleri tarihi hakkında oldukça değerli bir makale yazmış ve savaş anılarını da yazmıştı. kasım 1950'de cambridge üniversitesi şansölyesi seçildi. 1954-1960 yılları arasında standard motor company'nin yönetim kurulu başkanı ve bbc guvernörler kurulu başkan vekilliği görevlerinde bulundu. daha sonraki yıllarında parkinson hastalığı arttı ve 3 haziran 1967 tarihinde surrey'deki banstead'deki evinde öldü.

külleri londra'daki aziz clement danes, yani raf kilisesinde gömüldü. adı westminster abbey'deki bir anıtta görülebilir.

kaynakça 

1890 doğumlular
stirling doğumlular
1967 yılında ölenler
i̇skoç asıllı i̇ngilizler
kraliyet hava kuvvetleri personeli
i. dünya savaşı'nda britanyalı askerî personel
ii. dünya savaşı'nda britanyalı askerî personel
overlord harekâtı'nda kişiler
britanyalı mareşaller
20. yüzyıl britanyalı yazarları
légion d'honneur büyük haç nişanı sahipleri
banyo nişanı sahipleri
parkinson hastalığı olan kişiler
i̇skoç pilotlar