Oktay Güvemli

oktay güvemli, muhasebe tarihinde öncü bilim insanı, yazar ve akademisyendir. muhasebe ve finans tarihi vakfı'nın kurucusudur. yurt dışında birçok kongre ve konferansa katılan prof. güvemli, 2008 yılında i̇stanbul’da 12. dünya muhasebe tarihçileri kongresi’ni (12.wcah) organize etti ve başkanlığını yaptı. 2007’de edirne’de, 2010 ve 2013 yıllarında i̇stanbul’da, balkanlar ve orta doğu ülkeleri muhasebe ve muhasebe tarihi konferanslarını (bmac) organize etti ve başkanlığını yaptı.

hayatı 
oktay güvemli, 1935 yılında ordu’nun ilçesi olan fatsa'da doğdu. i̇lkokul ve ortaokul eğitimini ordu’nun ilçelerinde tamamladıktan sonra, 17 yaşında 1953 yılında lise eğitimi için i̇stanbul’ a geldi. 1956 yılında i̇stanbul sultanahmet ticaret lisesi’nden, 1960 yılında da ankara i̇ktisadi ve ticari i̇limler akademisi’nden mezun oldu. 1961 yılında i̇stanbul üniversitesi i̇şletme fakültesi'ne bağlı i̇şletme i̇ktisadi enstitüsü’nde lisans eğitimini tamamladı. ege üniversitesi’nde doktorasını yaparken, aynı zamanda özel kesimde birçok kurumda yöneticilik faaliyetlerini devam ettirmiştir. 1963-73 yılları arasında sınai yatırım bankası’nda mali tahlil uzmanlığı, 1973-76 yıllarında da koç holding’de üst düzey yöneticilik yapmıştır. 1981-82 yıllarında i̇stanbul sanayi odasında genel sekreterliği görevinde bulundu.

1982-1992 yılları arasında yatırım danışmanlığı yaptı. 1989 yılından itibaren de yeminli mali müşavir olarak çalışmalarını sürdürdü. güvemli, bir yandan akademik alanda çalışmalar yaparken, öte yandan akademik hayatın dışında da aktif çalışmalarda bulunmuştur.

akademik kariyeri 
güvemli, 1974’de i̇stanbul i̇ktisadi ve ticari i̇limler akademisi’nde doçent olmuş, 1981 yılında da profesörlük unvanını almıştır. akademik hayatının 1980’li yıllarında yatırım projeleri ve değerlendirilmesi konusu türkiye’ye uyarlamış ve bu alanda birçok eser yayınlamıştır. 1990’lı yıllara gelindiğinde, türkiye’ de henüz bahsi geçmemiş ve daha sonraki yıllarda, adından çokça söz edilecek yeni bir çalışma alanı ortaya çıkarmıştır: muhasebe tarihi.

muhasebe tarihi denildiği zaman bahsedilmesinin gerekli olduğunu düşündüğümüz bir isim akla gelmektedir. i̇smail otar. i̇smail hoca türkiye'nin ilk muhasebe tarihçisidir. türkiye’de ilk çalışmaları başlatan isim olmuştur.  fars kültürüne dayalı muhasebe tarihi ile meşgul olmakta idi. fakat çalışmalarını tamamlayamadan 2005 yılında ölmüştür.

güvemli, muhasebe tarihi ile tanışmasını şu şekilde aktarmaktadır: ‘ 1994 yılında, bugünkü çift yanlı kayıt yöntemine kitaplarında yer veren pacioli’ nin kitabının 500.yılı kutlanıyordu. bütün ülkeler 500.yılı kutlamalarına çok önem veriyordu. bu kutlamalarla ile birlikte, her ülke kendi muhasebe tarihi ile ilgili araştırmalar yapmaya başladı. biz de bu şekilde yola çıktık ve bugüne kadar geldik.’güvemli, bu anlamda ki çalışmalarını daha bilimsel hale getirmek için ‘türk devletleri muhasebe tarihi’ serisini yazmaya başladı. 4 ciltten oluşan bu seriyi, 1994-2000 yılları arasında yayınladı. i̇lk cilt, osmanlı öncesi türklerin kayıt kültürü, ikinci ve üçüncü cilt osmanlı’nın tanzimata kadar olan muhasebe eğitimi, muhasebe düzeni ve batı ülkeleri ile olan gelişmeleri incelemektedir. 4.cilt ise, yirminci yüz yılı ve türkiye cumhuriyeti’ndeki muhasebe düzenini ve eğitimini anlatmaktadır.

oktay güvemli, muhasebe tarihi ile yakından ilgilenmeye başladıkça, kendi tabiri ile, ilginç muhasebe kayıt kültürü ile karşılaşmıştır. araştırmalarını daha da derinleştirmiş, yakın muhasebe tarihinden ziyade, türk devletleri’nden araştırmalarına başlamıştır. yaptığımız söyleşi de türk devletleri ile ilgili birçok konuya değinmiştir. bunlardan biri, prohititlerin kayıt kültürü. m.ö 2000-1500 yılları arasında kil tabletlerdeki ticari alış veriş ve bu hesaplaşmaların kaydı tutulmuş idi. bu örneklerin çok daha fazlalaştığını gören güvemli, muhasebe tarihi ile ilgili olan çalışmalarını önemli ölçüde arttırmış ve bu amaçla dünya kongreleri düzenlemeye ve dünya muhasebeciler kongreleri’ne katılmaya başlamıştır.

muhasebe tarihi alanında yapmış olduğu çalışmalar 
güvemli, ilk muhasebe tarihi bildirisini 2000 yılında madrid’de 8. dünya muhasebe tarihçileri kongresi’nde vermiştir. bu kongrenin önemini şu şekilde anlatmaktadır ‘ dört ciltlik muhasebe tarihi serisini bitirmiştim. ve bu serinin bizler için önemli bir katkısı vardı. bizler zengin kayıt kültürümüzü tanımanın yanı sıra, avrupa’nın çift yanlı kayıt kültürünü de zaten kullandığımız için tanıma fırsatımız oldu. fakat bu kongre, bizim kendi muhasebe kültürümüzü tanıtmak açısından önem arz ediyordu. bu düşünce doğrultusunda, osmanlı muhasebe düzenini anlatan bir bildiri yazdım ve sunumumu gerçekleştirdim.’

osmanlılar’da yapılan her işlemin kayıt altına alınması, hiçbir belgenin gereksiz olarak görülmemesi ve disiplin altında yıllar boyunca çalışılması, güvemli’nin dikkatini çekmiştir. arşivlerde çok sayıda muhasebe defteri ve muhasebe dokümanının olması, çalışmaların derinliğini ve önemini arttırmıştır. oktay güvemli’nin osmanlı dönemindeki kayıt kültüründen hayranlıkla bahsetmesi, muhasebe tarihi alanında neden bu kadar üzerinde durduğunu bir nebze de olsa açıklamaktadır.

muhasebe tarihimizi tüm dünya ülkelerine tanıtmak amacı ile çok fazla sayıda kongre ve konferanslara katılmış, bu kongrelerin bazısında başkanlık yapmıştır.  asıl amacına 2008 yılında i̇stanbul’ da yapılan 12. dünya muhasebe tarihçileri kongresi’nde ulaşmıştır. bu büyük kongreden önce, 2006 yılında yapılmış olan 10. dünya muhasebe eğitimcileri kongresi ve 17. dünya muhasebecileri kongresi’nde yapılacak olan kongrenin alt zemini oluşturulmuştur. bu amaçlar doğrultusunda tanıtım çalışmaları yapılmakta ve eksiklikler giderilmekte idi. bu kongrelerin asıl önemi ise, i̇lk defa bir orta doğu ülkesinde yapılmış olmasından ileri gelmektedir.  kongreye birçok ülkeden katılımlar olmuş, yerli ve yabancı bildiriler sunulmuş, yakın dostluklar kurulmuş ve bu sayede muhasebe tarihi açısından önem arz edecek olan 12.dünya muhasebe tarihçileri kongresi’ne davet etme olanakları doğmuştur.

12. dünya muhasebe tarihçileri kongresi 20-24 temmuz 2008 yılında i̇stanbul'da yapılmıştır. kongre 239 bildiri ile gerçekleşmiş olup, 88’ i türkiye’den, 151’i yabancılardan gelmektedir. türkiye dahil 55 ülke kongreye katılmıştır. kongreye katılan kişi sayısı 650 kişiyi geçmiştir. 88 bildiri ile türk akademisyenlerin kongreye katılması, bu alana duyulan ilginin arttığının somut bir göstergesidir.

güvemli, organize etmiş olduğu 12.dünya muhasebe tarihçileri kongresi’nden bahsederken, aslında bu başarının tesadüfi olmadığını, bunun için uzun yıllar alt yapı oluşturulmaya çalışıldığını ifade eder. bu amaçla üç yıl boyunca ülke ülke gezildiği, yurt dışında sayısı azımsanamayacak bildiriler sunulduğu,  gidilen her kongrede tanıtım standları açtıklarını ifade etmektedir.

12. dünya muhasebe tarihçileri kongresi’nde açılış konuşmasını yapmış, kongrenin ve muhasebe tarihinin neden önemli olduğunu, bu alanla ilgilenenlere ifade etmiştir. konuşma metninden alınan şu kesit bu önemi açıkça ortaya koymaktadır:

“muhasebe kayıtları, dünyanın en eski kültür hazinelerinden birisidir. i̇nsanlığın en önemli hazineleri arasında yer alan bu bilgiler dünyanın beş kıtasına dağılmış durumdadır.  ancak, dünyaya yayılmış bu muhasebe kültürünün tam olarak ortaya çıkarıldığını, insanlığın bu büyük hazinesinin, insanlığın yararına sunulduğunu söylemek güçtür. dünyanın bu büyük hazinesinin, insanlığın yararına sunulabilmesi için, yapılacak olanlardan birisi de muhasebe tarihi ile ilgili uluslararası aktivitelerin, dünyanın her tarafına yaygınlaştırılması olduğunu takdirlerinize sunmak isterim.”

12.dünya muhasebe tarihçileri kongresi, türk muhasebe dünyasının geçmişi işe tanışmasına öncülük etmiş, kayıt kültürümüzde hazine niteliği taşıyan arşivler gün yüzüne çıkarılmıştır. osmanlı arşivi katkıda bulunmuş, kültür ve turizm bakanlığı desteklerini esirgememişlerdir. bu amaç doğrultusunda kataloglar hazırlanmış, sergi açılışı yapılmıştır. sergi de eski hesap makineleri, özel para koleksiyonları, tarihi özellik taşıyan materyaller, defterdarlıklardan toplanan dokümanlar ve belgeler büyük ilgi görmüştür.

oktay güvemli, sadece kongrelere katılmakla veya bildiri hazırlamakla yetinmemiştir. amacı doğrultusunda hareket ederek, uluslararası arenada önem arz eden "uluslararası muhasebeciler federasyonu (ifac)"  kuruluşunda ülkemizi temsil etmektedir. ifac, dünya kongrelerini yönlendiren ve muhasebe dünyasının en büyük kuruluşudur. ifac, güçlü ve sürdürülebilir organizasyonlar, piyasalar ve ekonomilerin gelişimine katkı sağlayarak kamu yararına hizmet eder. finansal raporlamanın şeffaflığını, hesap verebilirliğini savunur, muhasebe mesleğinin gelişimine yardım eder ve muhasebecilerin önemini ve değerini, küresel finansal altyapıya iletir.

kurmuş olduğu dernek ve vakıflar 

i̇stanbul kongresi’nden bahsederken kongrenin başından sonuna kadar desteğini esirgemeyen bir dernekten söz etmek gerekir. muhasebe ve finansman öğretim üyeleri derneği (mufad). 1998 yılında oktay güvemli tarafından kurulmuştur. kurulmasında ki amaç, akademisyenlerin sesi olmak, yaptıkları çalışmaları birlikte organize etmek ve dolayısıyla da ilişkileri güçlendirmektir. 2011 yılına kadar dergi fiziki olarak çıkarılmış, 2011 yılından sonra elektronik ortamda çıkarılmaya başlanmıştır. dernek, birçok ulusal ve uluslararası kongrelerde sorumluluk üstlenmiştir.

güvemli, kongreler dışında farklı başarılara imza atmış, türk akademisyenlere öncülük etmiş ve adından çokça söz ettirmiştir. bu başarılarından bir tanesi 1994-1998 yılları arasında, muhasebe öğretim üyeleri bilim ve dayanışma vakfı (mödav) yayın organı olarak "bülten" dergisini çıkarmıştır. daha sonra dünyada kendi alanında altıncı dergi olan muhasebe ve finans tarihi araştırmaları dergisi'ni çıkarmıştır. bu derginin yayını halen devam etmektedir.

burada bahsedilmesi gereken bir diğer önemli kuruluş olan "muhasebe ve finans tarihi vakfı (muftav)"dır. vakıf, 2011 yılında güvemli tarafından, muhasebe ve finans tarihi biliminin gelişmesine katkı sağlanması, araştırmaların ve çalışmaların etkin bir şekilde yapılması amaçlanarak kurulmuştur. bu amaç doğrultusunda zengin bir kütüphane oluşturulmuştur. vakfı ziyaret ettiğinizde, 15 bin civarında kitap ve dokümanın oluşturduğu kütüphane dikkat çekmektedir. ve kütüphanede bulunan eserlerin birçoğu tarihi nitelik taşımaktadır. vakıf, araştırmalarını yapacak olan akademisyenlere, akademisyen adaylarına ve araştırmacılara kapısını her daim açık tutmaktadır.

sayın güvemli bu vakıftan bahsederken şu ifadeleri kullanmıştır: "bu vakfı kurarken edindiğim amaç, muhasebe tarihini bilimsel veriler ışığında incelemek, bu doğrultuda çalışmalar yapacak olan arkadaşlarımıza hizmet verebilmek ve nihayetinde benden sonra bu alanın devam etmesini sağlayacak kalıcı ve sürekli bir eser bırakabilmek"muftav ziyareti sırasında dikkatinizi çeken birkaç noktaya değinmekte yarar var. zengin kütüphanesinin yanı sıra, tarihi nitelik arz eden belgelerin ve materyallerin oluşturduğu bir müze kurulmuştur. müze de, 1904 yıllarından günümüze kadar gelmiş olan hesap makineleri, sultan abdulaziz döneminde düzenlenmiş olan maaş bordrosu, 1920’ li yıllarda oluşturulmuş olan senetler, borç senetleri gibi çokça önemli evraklar sergilenmektedir.

vakıfta, atatürk ile ilgili bir kitaplığın oluşturulması dikkatten kaçmamakta ve belleten dergisine ait koleksiyon sergilenmektedir. geçmişten günümüze kadar muhasebe ve finans dünyasında emeği geçen akademisyenler unutulmamış ve onlar için özel bir köşe hazırlanmıştır. güvemli, sahip olduğu yayın haklarını muftav derneğine devretmiştir.

eserleri 

 prof. dr. oktay güvemli: sanayi i̇şletme sermayesi ve analizi, kurulmuş matbaası,  l973. i̇stanbul
 prof. dr. oktay güvemli: i̇şletmelerde kısa ve uzun süreli planlama 1. baskı, günay matbaası,1981, i̇stanbul.
 prof. dr. oktay güvemli – i̇şletmelerde kısa ve uzun süreli planlama, genişletilmiş 2. baskı, teknik yayınevi,1990,i̇stanbul.
 prof. dr. oktay güvemli: mali tablolar tahlili, 1. baskı i̇i̇ti̇a maliye ve muhasebe yüksek okulu sayı 5, fatih yayınevi xv,1977, i̇stanbul.
 prof. dr. oktay güvemli: uygulamalı mali tablolar tahlili, 3. baskı xvi çağlayan kitabevi 1981,i̇stanbul.
 prof. dr. oktay güvemli: i̇şletmelerde nakit planlanması iv, çağlayan kitabevi 1977, i̇stanbul.
 prof. dr. oktay güvemli: yatırım projelerinin düzenlenmesi ve değerlendirilmesi, 1 baskı viii, 1979, i̇stanbul.
 prof. dr. oktay güvemli: yatırım projelerinin düzenlenmesi ve değerlendirilmesi genişletilmiş 2.baskı, erenler matbaası viii,1985, i̇stanbul.
 prof. dr. oktay güvemli yatırım projelerinin düzenlenmesi ve değerlendirilmesi, genişletilmiş 3. baskı, erenler matbaası, xiv i985,
 prof. dr. oktay güvemli: yatırım projelerinin düzenlenmesi ve değerlendirilmesi, genişletilmiş ve gözden geçirilmiş 4. baskı, bilim ve teknik yayınevi xvi,1990,  i̇stanbul
 prof. dr. oktay güvemli: yatırım projelerinin düzenlenmesi ve değerlendirilmesi ve i̇zlenmesi, genişletilmiş ve gözden geçirilmiş 6. baskı, avcıol basım yayın, xvi,1997, i̇stanbul.
 prof. dr. oktay güvemli yatırım projelerinin düzenlenmesi değerlendirilmesi ve izlenmesi, gözden geçirilmiş, 7.baskı, atlas yayınevi,2002,i̇stanbul.
 prof. dr. oktay güvemli: i̇şletmelerde finans yönetimi, cilt1. özden kardeşler matbaası, xvi,1984, i̇stanbul.
 prof. dr. oktay güvemli: amortismanlar ve uygulanmaları, 1. baskı, çağlayan kitabevi, xvi,1989 i̇stanbul.
 prof. dr. oktay güvemli: amortismanlar, yeniden değerleme ve uygulamaları genişletilmiş 2. baskı, proje danış yayını, xvi,1998, i̇stanbul.
 prof. dr. oktay güvemli: kurumlar topluluğunun muhasebe, finansman, vergi ve ticaret hukuku açısından yönetimi, m. ü. nihat sayar, eğitim vakfı yayını, no 451- 684,xvi, 1993, i̇stanbul.
 prof. dr. oktay güvemli: -tercüme- luca pacioli ve muhasebenin 500. yılı, i̇stanbul, yeminli mali müşavirler odası yayını, ,viii, 1994, i̇stanbul.
 prof. dr. oktay güvemli: türk devletleri muhasebe tarihi, osmanlı i̇mparatorluğuna kadar, cilt1, avcıol basım yayın xii,1995, i̇stanbul.
 prof. dr. oktay güvemli: türk devletleri muhasebe tarihi, osmanlı i̇mparatorluğuna kadar. cilt 1, 2. baskı, i̇stanbul ymm odası yayını, xii- 2000, i̇stanbul.
 prof. dr. oktay güvemli: türk devletleri muhasebe tarihi osmanlı i̇mparatorluğu tanzimat'a kadar, cilt 2, 2. baskı, avcıol basım yayın, xi,1998, i̇stanbul.
 prof. dr. oktay güvemli: türk devletleri muhasebe tarihi, osmanlı i̇mparatorluğu tanzimata kadar, cilt 2, 2. baskı, i̇stanbul ymm odası yayını, ix,1998, i̇stanbul.
 prof. dr. oktay güvemli: türk devletleri muhasebe tarihi, osmanlı imparatorluğu tanzimattan cumhuriyete kadar, cilt 3, i̇stanbul ymm odası yayını, xvi,2000, i̇stanbul.
 prof dr. oktay güvemli: türk devletleri muhasebe tarihi, cumhuriyet dönemi, xx yüzyıl, cilt 4, proje danış yayını, xvi,2001, i̇stanbul.
 prof dr. oktay güvemli: türkiyede xx. yüzyılda muhasebe eğitimi, avcıol basım yayın,2001, i̇stanbul.
 prof dr. oktay güvemli: i̇ktisadi ve ticari i̇limler akademileri tarihi, proje danış yayını, xlll,2003, i̇stanbul.
 prof dr. oktay güvemli: mali tabloların evrimi, avcıol basım yayın xv, 2007, i̇stanbul.
 prof dr. oktay güvemli: muhasebe tarihinde dünyanın en büyük kongresini nasıl yaptık- anılar- 2000-2013, 2013, i̇stanbul.
 prof dr. oktay güvemli, nurgül reçber, mustafa i̇me, yatırım projelerinin düzenlenmesi, değerlendirilmesi ve i̇zlenmesi, yenilenmiş 5. baskı, m.ü. nihat sayar vakfı yayını, no 493-696, xvi,1994,
 prof dr.oktay güvemli, ümit gücenme; cengiz toraman, barış sipahi, aylin arsoy, muhasebe i̇le i̇lgili dünya kongreleri ve türkiye muhasebe kongre ve sempozyumları, i̇ngilizce türkçe basım, i̇stanbul smmm odası yayını, no 67, xv, 2006, i̇stanbul.
 abdullah el mazanderani, tercüme: i̇smail otar,editörler : prof.dr. oktay güvemli, cengiz toraman, risalei felekiye- kitab-us sayakat, i̇ngilizce, türkçe, farsça, i̇stanbul smmm yayını, i̇stanbul 2012.
 editör: batuhan güvemli: 13. world congress of accounting historians, papers of turkish delegation, martı matbaası, 2012, istanbul.
 editör: prof dr: oktay güvemli türk muhasebe ve denetim düşüncesinin son 150 yılı,1850-2012.bildiriler, i̇stanbul ymm odası yayını, viii, 2013, i̇stanbul.
 editör: batuhan güvemli, iii. international conference on luca pacioli in accounting history-iii balkans and middle east countries conference on accounting and accounting history, june 19-22, 2013, i̇stanbul. conference proceedings, vol i, and iii, page 3010, kamu gözetimi kurumu yayını, 2013, ankara.
 prof. dr. oktay güvemli, cengiz toraman, batuhan güvemli: osmanlı i̇mparatorluğunda, devlet muhasebesi, anadolu muhasebe kayıt kültürü, kamu gözetimi kurumu, yayını, xix,2014, ankara.
 prof dr: oktay güvemli: cengiz toraman, batuhan güvemli: state accounting in the ottoman  empire- anatolian accounting recording culture- published by kamu gözetimi. kurumu, pages xix, 2015,
 güvemli, o., güvemli, b. (2016). mali tabloların dinamik tahlili. i̇stanbul serbest muhasebeci mali müşavirler odası yayınları. i̇stanbul.  
 güvemli, o., güvemli, b., & aslan, m. (2019). bilanço hesapları ile i̇lgili muhasebe terimleri. cumhuriyet birikimi - muhasebe terimleri ansiklopedisi (s. 9–61). ankara: t.c. sayıştay başkanlığı.
 güvemli, o., oran, j., güvemli, b., & aslan, m. (2019). westernization period in the history of middle east accounting: late ottoman and republic period (1839-2011 ad). history of middle east accounting (3000 bc - 2000 ad)(vol. 3, s. 665–929). ankara: t.c. sayıştay başkanlığı.

kaynakça

dış bağlantılar 
 oktay güvemli muhasebe ve finans vakfı

muhasebe
i̇stanbul üniversitesi i̇şletme fakültesinde öğrenim görenler