Malûmat (gazete)

malûmat gazetesi ya da malûmat mecmuası, mehmed  fuad  ile  artin  asaduryan’ın  birlikte  48 sayı çıkarıp kapattıktan sonra mehmet tahir tarafından alınarak devam ettirilen ve yayın hayatının birinci yılından sonra  servet-i fünun topluluğunu birleştirecek hareketler yaratan dergi.

tarihçe

mehmed fuad'ın çıkarttığı gazete 
9 -10  şubat  1309 (22 şubat 1894) tarihinde yayın hayatına başladı. yazı işleri mehmed fuad’ın, idari konular artin’in sorumluluğundaydı. muallim  feyzî, hüseyin  dâniş  ve  müstecabîzâde  i̇smet  bey  gibi eski tarzda şiirler yazan şairlerin yanı sıra, başta tevfik fikret olmak üzere  i̇smail safâ, süleyman nazif, hüseyin sîret, abdullah  cevdet  gibi  genç  isimler de yer almaktaydı.

mehmed tahir'in çıkarttığı gazete 
hicri 11  mayıs  1311-  7 ağustos   1319   (23   mayıs   1895-20   ağustos   1903)   tarihleri   arasında i̇stanbul’da, 19 cilt halinde 423 sayı çıkmış ve haftalık yayımlanmıştır. derginin yayımı düzenlilik arz eder ancak bazen yirmi gün ve hatta iki aya yakın yayımlanmadığı da olur.

mecmua, o dönem bütün osmanlı coğrafyasına yayılır. kıbrıs, ege, akdeniz ve ege adaları, kuzey afrika ve mısır'dan yazılar gönderilmiştir.

biçimsel özellikleri ve kadrosu 

malumat, devrin  diğer  mecmualarından  farklı  olarak  resim  ve fotoğrafa bolca yer veriyordu. bu özelliği dolayısıyla “musavver  malûmat”  adıyla  da  tanınacaktı. derginin görselleri, dönemin ünlü ressamları ve fotoğrafçıları sayılan abdullah efendi ve ressam vefiyadis tarafından hazırlanmış olup  dönemin  paşaları,  kasaba,  şehir,  rıhtım,  iskele,  okul,  cami,  gemi,  savaş  topları  bazen  tarihi mekânlar bazen de şehirlerde yer alan önemli devlet dairelerinin diğer unsurlar ile ilgili birçok fotoğraf bulunmaktadır. fotoğrafın kime ya da nereye ait olduğu, fotoğrafın hemen altında türkçe, arapça ve fransızca olarak açıklanmıştır.
ön  kapağın  dış  yüzünde;  en  üstte  mecmuanın  sayısı,  cilt  numarası, hicri ve rûmi çıkış tarihleri bulunur. kapağın üst kısmında iri harflerle özel bir yazı tarzıyla yazılmış malûmat klişesi, onun altında da fransızca  “i̇llustration turque  malumat”    ibaresi  yer  almaktadır.  kapağın  sol  üst  köşesinde, malûmat  klişesinin  solunda  abone şartları,  sağ  tarafında  derginin  matbaa  ve idarehanesinin  adresi  yer  alır: "matbaa ve idarehanesi: babıali caddesinde elli iki numaralı dairedir. umur-ı idare ve tahririyeye müteallik mevadd için gazetenin müdür ve muharriri mehmet tahir bey’e müracaat olunur."bunların  altında  sol tarafta “direction  et administration  52  avenue  de  la  s.  porte”    sağ  tarafta  da  “directeur  et redacteur tahir bey”  ibaresi bulunur. malûmat klişesinin altında ise şu ibare bulunur: "devlet  ve  memleket  menâfiine  hizmet  eder  ve  haftada  bir  defa perşembe günleri musavver olarak neşrolunur." 

ayrıca aynı yüzde  yayım tarihi ve sayısı, basım yeri ve idarehanesi, ücreti ve editörü gibi dergiye ait bilgiler şu şekilde belirtilir: "şerait-i i̇ştira: matbaadan alınmak şartıyla dersaadet için seneliği bir, altı aylığı yarım osmanlı lirasıdır. vilayet-i şahane için seneliği yüz elli, altı aylığı seksen kuruştur. memalik-i ecnebiye için seneliği otuz altı, altı aylığı on sekiz franktır. i̇ran ve rusya için seneliği on iki rubledir.”  malumat’ın 59. nüshasından  sonra illustration  turque  malumat  ibaresinin  hemen  üstünde  şu ifade konmuştur: “ümmet-i  celîle-i  islâmiye  ve  millet-i  necîbe-i  osmaniye’nin  her  veçhile  menâfi‘ne  hâdim  âsâr-ı  kalemiyeye  sahâif  malûmat  her  zaman  küşâdedir”.

derginin ilk sayısında çıkış amacı şu şekilde açıklanmıştır: "hukuk, iktisat, ahlâk, din, eğitim, pedagoji, biyoloji, ziraat, askerlik, ticaret, maarif, tıp, tarih, mûsiki, coğrafya, kimya, astronomi, elektrik,fotoğrafçılık, dil, edebiyat, kadın, aşk, aile ve diplomasi gibi pek çok alanda yerli ve yabancı bütün faaliyetlerden okuyucular haberdar edilecek; edebî sahada tanınmış yerli ve yabancı yazarların eserleri ve şahsiyetleri tanıtılacak, ayrıca dünyada ne olup bittiğine dair son haberler verilecek; yeni buluşlarla önemli siyasî olaylar da belli bir bakış açısından değerlendirilecektir. dergideki “i̇cmâl-i edebî” sütununda ise bir hafta boyunca gerek osmanlı, gerekse avrupa basın ve edebiyat çevrelerinde görülen dikkate değer gelişmeler duyurulacaktır."

servet-i fünûn hareketinin doğmasına sebep olacak “abes-muktebes” tartışmasını başlatan hasan âsaf adlı gencin “burhân-ı kudret” adlı manzumesi ma’lûmât’ta yayımlanmıştır. ayrıca servet-i fünûn topluluğunun dağılmasına yakın bir zamanda, ali  ekrem’in servet-i  fünûn’a  gönderdiği  bir  yazısında topluluğu eleştirmesi üzerine tevfik fikret bu yazıdaki eleştiri kısımlarını keserek yayımlayacak ve bu olay üzerine ali ekrem yazının tamamını malûmat’ta verip burada basılmasını sağlayacaktır.

bölümleri 
başlıklar, koyu harflerle büyük puntolarla dizilmiştir. kimi bölümlerin başlıklarında ise farklı stiller denenmiştir. bu farklılıklar da büyük ve koyu harflerle belirginleştirilmiştir. gazetenin genellikle ilave kısmında yer alan “i̇htar-ı  mahsûsa” kısımları kuyucunun dikkatini çekmek için işaret parmağını uzatmış koyu şekilde hazırlanmış el figürüyle belirtilmiştir. birçok giriş yazısında da dönemin  padişahı  ii. abdülhamid’in ismi büyük puntolarla ve farklı bir stille yazılmıştır. bunun  yanı  sıra malûmat  okuyucudan gelen  mektuplara itina  göstermiş, bunları gazetede yayımlamış ve  birçoğuna yine gazetede teşekkür etmiştir.

kısm-ı nisâ 
kadınların  bir toplumda  nasıl  davranması  gerektiğinden, kadınların  güzellik  için  neler  yaptıklarından ve elbise modellerinden, günün modalarından bahseder.

ulum ve fünun 
bu bölüm hemen hemen her sayıda bulunan nadir bölümlerden olup tıp, astronomi, sanat, felsefe, fizik, kimya, ahlak, dil bilimi ve estetik gibi konularda yazılar yazılmıştır.

teracim-i ahval 
osmanlı devleti‟nin ileri gelenleri, paşaları, askerleri, diplomatları gibi kişilerin detaylı biyografileri ele alınmıştır.

edebiyat 
bu başlık yazı çeşitliliği bakımından diğer bölümlerden farklı olmakla birlikte, yeni tarz şiirlere, tercüme eserlere, fransız ve rus edebiyatından çeviri şiir ve yazılara, lisan ve imla konularının tartışıldığı yazılara da yer vermiştir. gazetede yer alan şiirler daha çok gazel, bunun dışında kıta, şarkı, türkü, nazire manzum şiirler  ve  müfredlerdir. makalelerin büyük çoğunluğu imla ile ilgilidir. bu makalelerde dönemin  imlası  üzerine  birçok  değerlendirme  yapılmış, pek  çok  kişinin  imlayı  yanlışkullanması  ve  bu  durumun  düzeltilmesi  üzerine  fikirler  beyan  edilmiştir.

resimlerimiz 
fotoğraflarına yer verilen kişiler, yerler, binalar hakkında bilgi verilir.

fünun-u askeriyye 
zamanın savaş taktikleri, silah yapımı, top dökümü, istihkamlar, türk askerlik tarihi, silah ve ordulara dair teknik bilgileri verilmiştir. muhtar paşa bu sütunda, yalu muhârebesi, top  fabrikaları  ve  zamân-ı  hâzır  topları, zamân-ı  hâzır-ı  kılâ, ve i̇stihkâmâtı, serî  ateşli  sahrâ  topları, eski  osmanlılarda  top  dökme sanatı, avrupa‟da  erkân-ı  harblik ve osmanlı  bahriye  topçuluğunun i̇malatı isimleriyle birbirinden bağımsız makaleler ele almıştır.

tıp
bu başlıkta tıp, eczacılık, baytarlık gibi konularda bilgiler verilmiştir.

edebiyat-ı askeriyye 
askerlerin hayatlarına yer verilen bu bölümde muhtar paşa, bibliyografya  yahut  i̇lm-i ahvâl-i kütüb denilen i̇lmin ehemmiyet-i fevkalâdesi hakkında bir i̇ki söz ve bibliyografya-yı askerî-i osmanî külliyatı adlı makalelerini yayımlamıştır.

gazetenin asıl ve önemli başlıkları bunlar olmakla birlikte “müteferrika”, “malûmat-ı nafia ve mütenevvia”, “evrak ve mekatip”, “mevadd-ı adliye”, “ziraat”, “kısm-i farisi”, “i̇caml-i edebi”, “i̇lm-i ahlak”, “fünun-ı bahriyye” gibi birçok başlık bulunmaktadır. bu başlıklar ilk sayfalarda yer alırken son sayfalara genellikle bilmeceler, bulmacalar, kadınların okuyabileceği aşk, ayrılık konulu tercüme roman ya da tiyatrolar konulmuştur. son sayfalarda verilen bilmece ve bulmacaların cevapları ertesi nüshalarda verilip, bazen de bu bilmece ve bulmacaların cevaplarını bilenlerin ve çözenlerin isim listeleri ve kazandıkları ödüller mecmuanın sayfalarında yer almıştır. malûmat‟ın “i̇lave-i malûmat” kısmı daha çok aboneliğe yönelik, okuyucuya duyurular yapılan bölümdür. genellikle yayın politikasına dair yazılar yer alan bu bölümde ihtarlar, duyurular, reklamlar, bilmeceler gibi yazılar bulunmaktadır. gazetenin  ilan  kısmında  tüm  nüshalarda  “muhâberât-ı  alenî”  bölümü yer  almaktadır. bu  bölümde  okuyucuya  gündelik  hayatla  ilgili  bilgiler verilmiştir.

kaynakça 
  
__i̇çi̇ndeki̇lerzorunlu__

yayımı sona eren türkiye gazeteleri