Aleksandr Hatisyan

aleksander hatisyan () (17 şubat 1874 tiflis – 10 mart 1945 paris), ermeni siyasetçi ve gazeteci. 28 mayıs 1919 ile 5 mayıs 1920 tarihleri arasında ermenistan demokratik cumhuriyeti'nin başbakanlık görevini yürütmüştür.

hayatı 
hatisyan, rus i̇mparatorluğu'na bağlı tiflis vilayeti'nin merkezi tiflis kentinde (bugünkü gürcistan'ın başkenti) doğdu.

siyasette ermeni devrimci federasyonu (taşnak) saflarında yer aldı. 1910 to 1917 yılları arasında tiflis belediye başkanlığı yaptı. bu dönemde tiflis başpiskoposu kont i̇llaryon i̇vanoviç vorontsov-daşkov, piskopos mesrop der-movsesyan ve önde gelen sivil liderlerden dr. hakob zavriyev danışmanlıklarını yapıyordu. 1914 yazında ermeni gönüllü tugayları'nın kurulmasını birlikte gerçekleştirdiler.

bakan ve başbakanlık dönemleri 
ekim devrimi sonrasındaki siyasi ortamda ermenistan demokratik cumhuriyeti'nin kurulmasında aktif görevler aldı. tiflis ermeni ulusal konseyi ve ermeni ulusal kongresi üyeliklerinin sonrasında kongre tarafından daimi yürütme komitesine seçildi. ermenistan demokratik cumhuriyeti'nin ilanından sonra, 30 haziran 1918 tarihinde devletin ilk dışişleri bakanı görevini üstlendi. bu dönemde 11 mayıs – 4 haziran 1918 tarihleri arasında osmanlı i̇mparatorluğu ile yapılan batum antlaşması'nın görüşmelerine katıldı ve antlaşmanın imzacıları arasında yer aldı.

26 ocak - 27 nisan 1919 tarihleri arasında i̇çişleri bakanlığı yaptıktan sonra 2. kez dışişleri bakanlığına getirildi ve bir ay sonra 28 mayıs 1919 tarihinde başbakan seçildi. 5 mayıs 1920 tarihine kadar bu görevini dışişleri bakanlığı ile birlikte yürüttü.

20 kasım 1919 tarihinde azerbaycan demokratik cumhuriyeti başbakanı nesib bey yusufbeyli ile iki devlet arasındaki özel konuları ve sorunları görüştüğü bir toplantı gerçekleşmiştir. toplantıya abd ordusuna mensup albay james c. rhea da katıldı. görüşmeler 23 kasım 1919 tarihinde tiflis'te yapılan bir antlaşma ile imza altına da alındı.

abd başkanı woodrow wilson tarafından görevlendirilen general james guthrie harbord ile başta ermeni kırımı ve self determinasyon konuları olmak üzere bir görüşme yaptı.

1920 yılının yaz aylarında özel bir görevle yurt dışına çıktı. i̇ç borçları kapatabilmek için diasporadaki ermenilerden "ermenistan için altın fonu" adı altında yardımların toplanmasını organize etti.

eylül 1920'de doğu cephesi'nde taarruza geçen kâzım karabekir komutasındaki 15. kolordu, mîsâk-ı millî sınırları içinde olan sarıkamış, kars, ardahan, artvin, batum ve iğdır'ı geri alıp gümrü'ye de girince, taşnak yönetimi barış istemek durumunda kaldı. barış görüşmeleri 22 kasım 1920 tarihinde gümrü'de başladı. 2-3 aralık 1920 gecesinin sabahında antlaşmayı ermenistan taşnak hükûmeti adına imzaladı.

diaspora dönemi 

kızıl ordu'nun ermenistan'ı ele geçirip rejim değişikliğinin gerçekleşmesinden sonra, birçok diğer ermeni devrimci federasyonu (taşnak) yöneticisi gibi hatisyan da ülke dışına çıkmak durumunda kaldı. fransa'nın paris kentine yerleşti. diasporada geçirdiği yıllarda da aktif siyasetten uzaklaşmadı. ermeni ulusal delegasyonu içinde önce başkan yardımcısı sonra başkan oldu. 11 kasım 1922 - 24 temmuz 1923 tarihleri arasındaki lozan barış konferansı'na da katılılarak ermenilerin haklarını korumak için çaba gösterdi.

ayrıca hatisyan, "ermenistan demokratik cumhuriyeti'nin kuruluşu ve gelişimi" adlı bir kitap da kaleme almıştır. ii. dünya savaşı sırasında paris kenti nazi işgaline uğrayınca, savaşın sonuna kadar portekiz'in porto kentine taşındı.

ölümü 
hatisyan 10 mart 1945 tarihinde paris'te hayatını kaybetti.

fotoğraf galerisi

kaynakça

dış bağlantılar 

 
 

1874 doğumlular
1945 yılında ölenler
tiflis doğumlular
gürcistan ermenileri
ermenistan dışişleri bakanları
ermenistan başbakanları
ermeni milliyetçileri
gümrü belediye başkanları
tiflis belediye başkanları