Abdülhalik Renda

mustafa abdülhalik renda (29 kasım 1881, yanya - 1 ekim 1957; erenköy, kadıköy, i̇stanbul), osmanlı i̇mparatorluğu'nun son döneminde ve türkiye cumhuriyeti'nin ilk yıllarında bürokrasinin ve siyasetin çeşitli kademelerinde görev yapan türk siyasetçidir.

hayatı 
29 kasım 1881 tarihinde yanya'da yanya eşrafından rendazade aslan efendi'nin oğlu olarak doğdu. yanya i̇dadisi rüştiyesi ve i̇stanbul i̇dadisinde orta öğrenimini tamamlayarak 25 temmuz 1903 tarihinde mülkiye mektebi'nin yüksek bölümünden diploma aldı.

27 temmuz 1903 tarihinde ziraat bankası muhasebe kalemi mukayyit refiki unvanı ile göreve başladı. 27 ekim 1903 tarihinde rodos i̇dadisi matematik, geometri, tarım, sağlık ve fransızca öğretmenliğine atandı. 11 ağustos 1904 tarihinde cezayir-i bahr-i sefid vilayeti (ege adaları) maiyet memurluğuna görevlendirildi.

11 mart 1906 tarihinde tepedelen, 14 kasım 1908 tarihinde pogon, 18 ocak 1909 tarihinde delvine kaymakamlıklarında bulundu. i̇ki kez berat mutasarrıflığına, 4 şubat 1911'de kavala kaymakamı iken çamlık mutasarrıflığına, 18 haziran 1911 tarihinde ergir mutasarrıflığına vekaleten görevlendirildi ve aynı tarihte açığa alındı. 8 mayıs 1913 tarihinde siirt mutasarrıflığına, 20 aralık 1914 tarihinde bitlis valiliğine, 14 ekim 1915'te halep valiliğine atandı. buradaki görevini yürütürken hayatta kalan ermenileri mezopotamya'ya tehcire zorladı. 29 nisan 1917 tarihinde dahiliye vekaleti müsteşarlığına, 6 mayıs 1918 tarihinde yeniden halep vilayeti valiliğine atandı.

halep'in işgali üzerine 12 kasım 1918 tarihinde bursa valiliğine getirildi. bu göreve gitmeden damad ferid paşa hükûmetince azledildi ve tutuklandı, altı ay sonra malta'ya sürüldü. malta dönüşünde 4 ocak 1922 tarihinde i̇ktisat vekaleti müsteşarlığına, 20 ocak 1922 tarihinde dahiliye vekaleti müsteşarlığına, 29 nisan 1922 tarihinde konya valiliğine atandı. 19 eylül 1922 tarihinde düşman işgalinden kurtarılan i̇zmir'in yeni türkiye cumhuriyeti devleti adına ilk valisi oldu.

30 temmuz 1923 tarihinde çankırı'dan milletvekili seçildi. 2 ocak 1924 tarihinde i. i̇smet i̇nönü hükûmetinde 2. kez maliye bakanlığına getirildi. ii. i̇smet i̇nönü hükûmeti'nde de 21 mayıs 1924 tarihine kadar aynı görevini sürdürdü. iii. i̇smet i̇nönü hükûmeti'nde 3. kez maliye bakanlığını üstlendi. iv. i̇smet i̇nönü hükûmeti'nde millî savunma bakanlığına getirildi, v. i̇smet i̇nönü hükûmeti'nde de aynı bakanlığını korudu. 25 aralık 1930 tarihinde 4. kez maliye bakanlığı'na atandı.

tbmm 2., 3., 4., 5., 6., 7. ve 8. dönemlerde de çankırı'dan milletvekili seçildi. 1 mart 1935 ile 5 ağustos 1946 tarihleri arasında tbmm başkanlığı yaptı. en uzun süre görevde kalan tbmm başkanıdır.

10 kasım 1938 tarihinde yaşamını yitiren atatürk'ten boşalan cumhurbaşkanlığı makamına bir gün süreyle vekâlet etti.

1 ekim 1957 tarihinde i̇stanbul erenköy'deki evinde saat 20'de öldü. i̇ki gün sonra saat 11'de köşkünden alınan cenazesi, haydarpaşa köprüsünün başında top arabasına konularak, askerî törenle haydarpaşa garı'na getirilmiş ve 12.35'te kalkan ankara trenine teslim edilmiştir. törene, vali ve belediye reis vekili kemal hadımlı, mesai arkadaşlarından şükrü kaya, kâzım özalp ve diğer dostlarıyla kalabalık bir halk topluluğu katılmıştır. cenazesi cebeci asri mezarlığı'nda toprağa verildi.

kaynakça

dış bağlantılar 

 millî savunma bakanlığı

1881 doğumlular
1957 yılında ölenler
türkiye büyük millet meclisi başkanları
tbmm 2. dönem çankırı milletvekilleri
tbmm 3. dönem çankırı milletvekilleri
tbmm 4. dönem çankırı milletvekilleri
tbmm 5. dönem çankırı milletvekilleri
tbmm 6. dönem çankırı milletvekilleri
tbmm 7. dönem çankırı milletvekilleri
tbmm 8. dönem çankırı milletvekilleri
türkiye cumhuriyeti millî savunma bakanları
ermeni kırımı ile suçlananlar
arnavut asıllı türkler
osmanlı arnavutları
yanya doğumlular
mekteb-i mülkiye'de öğrenim görenler
osmanlı halep valileri
bitlis valileri
konya valileri
osmanlı aydın valileri
cebeci asri mezarlığı'na defnedilenler
cumhuriyet halk partisi mensubu siyasetçiler
vefa lisesinde öğrenim görenler
i̇zmir valileri