Kuzey Kore tarihi

kuzey kore tarihi, 1945'te ii. dünya savaşı'nın sona ermesiyle başlamıştır. japonya'nın teslim olması, kore'nin 38. paralelde bölünmesine yol açtı; kuzeyi sovyetler birliği ve güneyi amerika birleşik devletleri yönetimine girdi. sovyetler birliği ve amerika birleşik devletleri ülkeyi birleştirmenin bir yolu üzerinde anlaşamadılar ve 1948'de iki ayrı hükûmet kurdular: sovyet yanlısı kore demokratik halk cumhuriyeti ve amerika yanlısı kore cumhuriyeti. i̇ki devlet de tüm kore'nin meşru hükûmeti olduklarını iddia etmektedir.

1950'de kore savaşı patlak verdi. çok fazla yıkımın ardından savaş bir çıkmazla sona erdi. 38. paraleldeki sınırın yerini kore tarafsız bölgesi aldı. i̇ki taraf arasındaki gerginlik savaştan sonra da devam etti. enkazdan çıkan kuzey kore, sanayileşmiş bir komuta ekonomisi inşa etti.

kim i̇l-sung, 1994'te ölünceye kadar kuzey kore'yi yönetti. yaygın bir kişi kültü geliştirdi ve ülkeyi juche (kendi kendine yeterlilik) ilkesine uygun olarak bağımsız bir rotaya yönlendirdi. ancak doğal afetler ve 1991'de sovyet bloku'nun çökmesiyle kuzey kore ciddi bir ekonomik krize girdi. kim i̇l-sung'un oğlu kim jong-il onun yerini aldı ve 2011'de torunu kim jong-un da onun yerine geçti.

bölünmeden önce 
1910'dan 1945'te ii. dünya savaşı'nın sonuna kadar kore, japon egemenliği altındaydı. korelilerin çoğu geçimlik tarımla uğraşan köylülerdi. 1930'larda japonya, kore'nin kuzeyinde ve komşu mançurya'da madenler, hidroelektrik barajlar, çelik fabrikaları ve diğer üretim tesisleri inşa etmeye başladı. kore endüstriyel işçi sınıfı hızla genişledi ve birçok koreli mançurya'da çalışmaya gitti. sonuç olarak, kore'nin ağır sanayisinin %65'i kuzeyde bulunuyordu, ancak engebeli arazi nedeniyle tarımının yalnızca %37'si kuzeydeydi.

kuzey kore, modern batılı fikirlere çok az maruz kaldı. kısmi bir istisna, dinin nüfuzuydu. 19. yüzyılın sonlarında misyonerlerin gelişiyle, kore'nin kuzeybatısı ve özellikle pyongyang, hristiyanlığın kalesi olmuştu. sonuç olarak pyongyang, "doğu'nun kudüs'ü" olarak adlandırılmıştı.

dağlık iç kesimlerde ve mançurya'da japon imparatorluk yetkililerini taciz eden bir kore gerilla hareketi ortaya çıktı. en önde gelen gerilla liderlerinden biri kim i̇l-sung'du.

kore'nin bölünmesi (1945–1950) 

kasım 1943'teki tahran konferansı'nda ve şubat 1945'teki yalta konferansı'nda sovyetler birliği, avrupa'daki zaferden sonraki üç ay içinde pasifik cephesi'nde müttefiklerine katılma sözü verdi. söz verildiği gibi almanya'nın teslim olmasından üç ay sonra, 8 ağustos 1945'te sovyetler birliği japonya'ya savaş ilan etti. sovyet birlikleri hızla ilerledi ve abd hükûmeti tüm kore'yi işgal edeceklerinden endişe duymaya başladı. 10 ağustos'ta abd hükûmeti, kuzeydeki bir sovyet işgal bölgesi ile güneydeki bir abd işgal bölgesi arasındaki ayrım çizgisi olarak 38. paraleli önermeye karar verdi. paralel, başkent seul'ü amerikan kontrolü altına alacağı için seçildi. amerikalıları şaşırtacak şekilde, sovyetler birliği bölüşmeyi hemen kabul etti. anlaşma, japonya'nın teslim olması için hazırlanan 1 no'lu genel emir'e (17 ağustos 1945'te onaylandı) dahil edildi. bölünme, amerikan bölgesine on altı milyon koreli ve sovyet bölgesine dokuz milyon koreli yerleştirdi.

sovyet kuvvetleri 14 ağustos'ta kore'ye çıkarma yapmaya başladı ve hızla kuzeydoğuyu ele geçirdi ve 16 ağustos'ta wonsan'ı ele geçirdiler. 24 ağustos'ta kızıl ordu pyongyang'a ulaştı. abd kuvvetleri 8 eylül'e kadar güneye varmadı.

ağustos ayında, eylül'de kore halk cumhuriyeti'ni kuran kore bağımsızlığını hazırlama komitesi'ne bağlı olarak kore'de halk komiteleri türedi. sovyet birlikleri pyongyang'a girdiğinde, orada emektar hristiyan milliyetçi cho man-sik liderliğinde kurulmuş yerel bir halk komitesi buldular. amerikalı ortaklarının aksine, sovyet yetkilileri halk komitelerini tanıdı ve onlarla birlikte çalıştı. bazı kaynaklara göre cho man-sik, sovyet hükûmetinin kuzey kore'ye liderlik etmesi için ilk tercihiydi.

19 eylül'de kim i̇l-sung ve 66 diğer koreli kızıl ordu subayı wonsan'a geldi. 1930'larda mançurya'da japonlarla savaşmışlardı ama sscb'de yaşamışlar ve 1941'den beri kızıl ordu'da eğitim görmüşlerdi. 14 ekim'de sovyet yetkilileri, kim'i kuzey kore halkına bir gerilla kahramanı olarak tanıttı.

aralık 1945'te moskova konferansı'nda sovyetler birliği, bağımsızlığa giden yolda abd'nin kore üzerinde beş yıla kadar vesayet etme teklifini kabul etti. korelilerin çoğu derhal bağımsızlık talep etti, ancak kim ve diğer komünistler, sovyet hükûmetinin baskısı altında vesayetçiliği desteklediler. cho man-sik, 4 ocak 1946'da halka açık bir toplantıda teklife karşı çıktı ve ev hapsine alındı. 8 şubat 1946'da halk komiteleri, komünistlerin hakim olduğu geçici halk komiteleri olarak yeniden düzenlendi. yeni rejim, toprağın yeniden dağıtılması, endüstrinin kamulaştırılması, iş hukuku reformu ve kadınlar için eşitlik gibi halkçı politikaları uygulamaya koydu.

bu arada, mevcut komünist gruplar, kim i̇l-sung'un liderliğinde bir parti haline geldi. 18 aralık 1945'te yerel komünist parti komiteleri, kuzey kore komünist partisi çatısı altında birleştirildi. ağustos 1946'da bu parti, kuzey kore i̇şçi partisi'ni oluşturmak için yeni halk partisi ile birleşti. aralık ayında i̇şçi partisi liderliğindeki bir halk cephesi, kuzey'deki seçimlere hakim oldu. 1949'da kuzey kore i̇şçi partisi, güneydeki muadili ile birleşerek kore i̇şçi partisi oldu ve kim parti başkanı oldu.

1946'da bir dizi kapsamlı yasa, kuzey kore'yi sovyet tarzı komünist çizgiler üzerinde dönüştürdü. "i̇şleyene toprak" reformu, toprak sahibi sınıfın gücünü etkili bir şekilde kırarak, tarım arazisinin büyük kısmını yoksul ve topraksız köylü nüfusa yeniden dağıttı. bunu “i̇ş kanunu”, “cinsel eşitlik kanunu” ve “sanayi, ulaştırma, haberleşme ve bankaların devletleştirilmesi kanunu” izledi.

kim, japonlara ve daha sonra milliyetçi çin birliklerine karşı savaşlarda savaş deneyimi kazanmış bir gerilla kadrosu ve eski askerlerden oluşan, komünistlerle uyumlu kore halk ordusu'nu (kho) kurdu. onların saflarından, sovyet danışmanlarını ve teçhizatını kullanan kim, sızma taktikleri ve gerilla savaşında yetenekli büyük bir ordu kurdu. kore savaşı'nın patlak vermesinden önce josef stalin, kho'nu modern orta boyutlu tanklar, kamyonlar, toplar ve hafif silahlarla donattı. kim ayrıca, ilk başta eski sovyet pervaneli avcı ve saldırı uçaklarıyla donatılmış bir hava kuvveti kurdu. daha sonra kuzey koreli pilot adayları gizli üslerde mig-15 jet uçaklarında eğitim almaları için sovyetler birliği ve çin'e gönderildi.

kore demokratik halk cumhuriyeti'nin kuruluşu 

sovyetler birliği ile kore'nin geleceğine ilişkin müzakereler ilerleme kaydedemeyince, abd konuyu eylül 1947'de birleşmiş milletler'e taşıdı. yanıt olarak bm, kore'de seçimler yapmak üzere birleşmiş milletler kore geçici komisyonu'nu kurdu. sovyetler birliği, bu harekete karşı çıktı. sovyet işbirliğinin olmayacağı anlaşılınca, yalnızca güneyde bm gözetiminde seçimler yapılmasına karar verildi. nisan 1948'de kuzey ve güney'den örgütlerin katıldığı bir konferans pyongyang'da toplandı, ancak konferans hiçbir sonuç vermedi. güneyli siyasetçiler kim gu ve kim kyu-sik konferansa katıldılar ve güney'deki seçimleri boykot ettiler. her ikisine de ölümlerinden sonra kuzey kore tarafından ulusal yeniden birleşme ödülü verildi. 10 mayıs 1948'de güney kore'de seçimler yapıldı ve 15 ağustos'ta kore cumhuriyeti resmen kuruldu. kuzey kore'de de paralel bir süreç yaşandı. ağustos 1948'de yeni bir yüksek halk meclisi seçildi ve 3 eylül'de yeni bir anayasa ilan edildi. kim'in başbakanlığında kore demokratik halk cumhuriyeti (kdhc), 9 eylül'de ilan edildi. 12 aralık 1948'de birleşmiş milletler genel kurulu, bmkgk'nin raporunu kabul etti ve kore cumhuriyeti'nin "kore'deki tek yasal hükümet" olduğunu ilan etti.

1949'da kuzey kore tam teşekküllü bir komünist devletti. tüm partiler ve kitle örgütleri, görünüşte bir halk cephesi olan ancak gerçekte komünistlerin hakim olduğu anavatanın yeniden birleşmesi için demokratik cephe'ye katıldı. hükûmet, kısmen sovyet sistemini temel alan ve siyasi gücün kore i̇şçi partisi'nin (ki̇p) tekelinde olduğu bir siyasi sistem kurmak için hızla harekete geçti.

kore savaşı (1950–1953) 

güney'deki syngman rhee hükûmetinin amerikan askeri desteğiyle sağlamlaştırılması ve ekim 1948'deki ayaklanmanın bastırılması, kuzey kore'nin güney'deki bir devrimin kore'yi yeniden birleştirebileceğine dair umutlarını sona erdirdi ve 1949'un başlarından itibaren kim i̇l-sung, ülkeyi zorla yeniden birleştirmek amacıyla bir askeri sefer için sovyet ve çin desteği aradı. abd kuvvetlerinin çoğunun haziran 1949'da güney kore'den çekilmesi, güney hükûmetini yalnızca zayıf ve deneyimsiz bir güney kore ordusu ile bıraktı. rejim ayrıca sadakati belirsiz bir halkla uğraşmak zorunda kaldı. buna karşın kuzey kore ordusu, sovyetler birliği'nin ii. dünya savaşı dönemi teçhizatından yararlanmıştı ve ya japon karşıtı gerillalar olarak ya da çin komünistlerinin yanında savaşmış deneyimli gazilerden oluşan bir çekirdeğe sahipti. 1949 ve 1950'de kim, yeniden birleşme savaşına destek toplamak için güney koreli komünist lider pak hon-yong ile moskova'ya gitti.

başlangıçta josef stalin, kim i̇l-sung'un güney'i işgal etme izni taleplerini reddetti, ancak 1949'un sonlarında komünistlerin çin'deki zaferi ve sovyet nükleer silahlarının geliştirilmesi, kim'in önerisini yeniden gözden geçirmesine neden oldu. ocak 1950'de mao zedong'un çin halk cumhuriyeti'nin kim'e asker ve diğer destekleri göndereceğini belirtmesinin ardından, stalin işgali onayladı. sovyetler, operasyonu planlarken kuzey korelilere yardım eden danışmanlar ve bazı birimleri eğitmek için sovyet askeri eğitmenleri şeklinde sınırlı destek sağladı. bununla birlikte, en başından beri stalin, sovyetler birliği'nin kore konusunda abd ile doğrudan bir çatışmadan kaçınacağını ve büyük bir askeri kriz durumunda bile kara kuvvetleri göndermeyeceğini açıkça belirtti. kore yarımadasında iki rakip rejim arasında bir iç savaş için her şey hazırdı.

savaşın başlamasından bir yıldan fazla bir süre önce iki taraf 38. paralel boyunca, özellikle batı kıyısındaki ongjin bölgesinde bir dizi kanlı çatışmaya girmişti. 25 haziran 1950'de, güney kore'nin ongjin'e yaptığı bir saldırıya yanıt verdiklerini iddia eden kuzey kuvvetleri, paralel boyunca bir saldırı başlattı. sürpriz saldırı ve askeri üstünlüğün birleşimi sayesinde, kuzey kuvvetleri hızla başkent seul'ü ele geçirerek syngman rhee ve hükûmetini kaçmaya zorladı. temmuz ortasına kadar kuzey kore birlikleri, güney kore ve müttefik amerikan birimlerini alt etti ve onları güneydoğu güney kore'de pusan çevresi olarak bilinen bir savunma hattına geri dönmeye zorladı. güney kore'deki kısa süreli işgal sırasında kdhc rejimi, sanayinin millileştirilmesini, toprak reformunu ve halk komitelerinin yeniden kurulmasını içeren radikal bir toplumsal değişim başlattı. esir alınan amerikalı general william f. dean'e göre, "sivil tavır coşku ile pasif kabullenme arasında değişiyor gibiydi".

birleşmiş milletler, kuzey kore'nin eylemlerini kınadı ve güney kore'yi savunmak için amerika liderliğindeki bir müdahale gücünü onayladı. eylül ayında bm güçleri i̇nçon'a çıktı ve seul'ü geri aldı. general douglas macarthur liderliğindeki bm güçleri kuzeye ilerleyerek çin sınırına ulaştı. bruce cumings'e göre, kuzey kore kuvvetleri bozguna uğratılmadı, ancak dağlık iç bölgelere ve komşu mançurya'ya stratejik bir geri çekilme yapmayı başardı. kim i̇l-sung'un hükûmeti kendisini chagang eyaleti'ndeki bir mevzide yeniden kurdu. kasım ayı sonlarında çin kuvvetleri savaşa girdi ve bm güçlerini geri püskürterek aralık 1950'de pyongyang'ı ve ocak 1951'de seul'ü geri aldı. amerikalı tarihçi bruce cumings'e göre kore halk ordusu bu karşı saldırıda çin ordusu ile eşit rol oynadı. bm güçleri seul'ü geri almayı başardı, ancak savaş esasen sonraki iki yıl boyunca kanlı bir çıkmaza dönüştü. amerikan bombardımanı, yerleşim yerlerine karşı napalm kullanımını ve yıkıcı sellere neden olan baraj ve bentlerin yıkılmasını içeriyordu. çin ve kuzey kore, abd'nin biyolojik silah kullandığını iddia etti. bombardıman sonucunda, kuzey kore'deki hemen hemen her önemli bina ve altyapının çoğu yıkıldı. kuzey koreliler yer altına evler, okullar, hastaneler ve fabrikalar inşa ederek bombardımana karşılık verdi. 1953'teki ekonomik çıktı, 1949'a kıyasla %75-90 oranında düşmüştü.

bombardıman devam ederken, temmuz 1951'de ateşkes görüşmeleri başlamıştı. kuzey kore'nin baş müzakerecisi general nam i̇l'di. panmunjom ateşkes anlaşması 27 temmuz 1953'te imzalandı. antlaşmadan sonra günümüzde de halen devam eden ateşkes başladı, ancak hiçbir zaman bir barış antlaşması imzalanmadı ve çatışmalar daha düşük bir çapta devam etti.

savaş sonrası yeniden inşaat (1953–1970'ler)

i̇ç siyaset 

kim, kuzey'de yavaş yavaş gücünü pekiştirmeye başladı. bu zamana kadar, kuzey kore siyasetine hakim olan dört grup vardı: çin'den dönenlerden oluşan yan'an grubu; sscb'den gelen etnik koreliler olan "sovyet koreliler"; pak hon-yong liderliğindeki yerli koreli komünistler; ve 1930'larda japonya'ya karşı gerilla eylemleri yürüten kim'in kapsan grubu.

30 ağustos 1953'te i̇şçi partisi merkez komitesi genel kurulu açıldığında choe chang-ik, kim'i partinin ve devletin gücünü kendi elinde toplamakla suçlayan ve halk arasındaki yaygın açlığı görmezden gelen sanayileşme konusundaki parti çizgisini eleştiren bir konuşma yaptı. kim, rejimi ılımlılaştırma sözü vererek kendisine yönelik bu eleştiriyi etkisiz hale getirdi, ancak verdiği bu söz asla tutulmadı. merkez komite'deki çoğunluk, kim'in desteklenmesi ve ayrıca choe ve pak hon-yong'un merkez komite'den ihraç edilmesi lehinde oy kullandı. kim'in muhaliflerinden 11 tanesi göstermelik bir duruşmada mahkûm edildi. muhaliflerin hepsinin idam edildiğine inanılıyor. bunu, güney kore kökenli üyelerin sınır dışı edilmesiyle ki̇p'de büyük bir tasfiye izledi.

parti başkan yardımcısı ve kdhc dışişleri bakanı pak hon-yong, savaş sırasında güney halkının kuzey kore'yi desteklemesini sağlamasındaki başarısızlığı nedeniyle suçlandı, 1953'te görevinden alındı ve 1955'te göstermelik bir duruşmanın ardından idam edildi.

1956'daki parti kongresi, partinin geçirdiği dönüşümü gösterdi. diğer grupların çoğu üyesi nüfuz sahibi konumlarını kaybetmişti. delegelerin yarısından fazlası 1950'den sonra katılmıştı, çoğu 40 yaşın altındaydı ve çoğunun sınırlı örgün eğitimi vardı.

şubat 1956'da sovyet lideri nikita kruşçev, stalin'i kapsamlı bir şekilde kınadı ve bu, tüm komünist dünyaya şok dalgaları gönderdi. bundan cesaret alan kuzey kore'deki parti liderliği üyeleri, kim'in diktatör liderliğini, kişi kültünü ve stalinist ekonomi politikalarını eleştirmeye başladı. sonuç olarak kim, onları ağustos grubu olayında tasfiye etti. 1960'a gelindiğinde, 1956'daki merkez komitesi üyelerinin yüzde 70'i artık siyasette değildi.

kim i̇l-sung, başlangıçta sovyetler tarafından 1955'te moskova'ya yaptığı bir ziyarette stalinizm'i ve o zamanda bile muazzam bir şekilde büyüyen bir kişi kültünü uygulamakla eleştirilmişti. yan'an grubunun bir üyesi olan kuzey kore'nin sscb büyükelçisi li sangjo, bir gazetede kim'in resminin üzerini karalamanın bile suç haline geldiğini ve onun komünist panteonda marx, lenin, mao ve stalin seviyesine yükseltildiğini bildirdi. ayrıca kim'i, çin halk gönüllülerinin yardımını tamamen görmezden gelerek, onun gerilla grubunun kore'yi japonlardan tek başına kurtarmış gibi göstermek için tarihi yeniden yazmakla suçladı. ayrıca li, tarımsal kollektifleştirme sürecinde köylülerin tahılına zorla el konulduğunu ve bunun "en az 300 intihara" yol açtığını ve neredeyse tüm önemli siyasi kararları ve atamaları kim'in kendisinin yaptığını belirtti. li, 30.000'den fazla kişinin kim i̇l-sung'un portresini yeterli kalitede kağıda basmamak veya kolileri sarmak için resminin bulunduğu gazeteleri kullanmak kadar önemsiz nedenlerle tamamen haksız ve keyfi nedenlerle cezaevinde olduğunu bildirdi. tahıl müsaderesi ve vergi toplama da şiddet, dayak ve hapis ile zorla gerçekleştiriliyordu.

1968'in sonlarında, kim chang-bong (ulusal güvenlik bakanı), huh bong-hak (güney i̇stihbaratı bölümü şefi) ve lee young-ho (kdhc donanması başkomutanı) gibi kuzey kore'nin juche ideolojisinin bilinen askeri muhalifleri, geçmişte japon karşıtı gerilla savaşçıları olarak bilinmelerine rağmen, parti karşıtı/karşı-devrimci unsurlar olarak tasfiye edildi.

kim'in kişi kültü stalinizm üzerine kuruldu ve rejimi, başlangıçta stalin'i yüce lider olarak kabul etti. ancak 1953'te stalin'in ölümünden sonra "büyük lider" veya "suryong"un kim olduğu ilan edildi. kişi kültü büyüdükçe, juche doktrini marksizm-leninizm'in yerini almaya başladı. aynı zamanda kült kim'den fazlasını kapsayarak, kim'in ailesini de devrimci bir kan bağına dahil etti. 1972'de, kim i̇l-sung'un doğum gününü kutlamak için kim'in 22 metrelik bir bronz heykeli de dahil olmak üzere mansu tepesi büyük anıtı açıldı.

uluslararası ilişkiler 

çin'deki mao gibi, kim i̇l-sung da kruşçev'in stalin'i eleştirisini kabul etmeyi reddetti ve rejimini stalinist normlara göre modellemeye devam etti. aynı zamanda, juche konseptinde somutlaştığı şekliyle kore bağımsızlığını giderek daha fazla vurguladı. kim, 1965'te aleksey kosıgin'e kendisinin kimsenin kuklası olmadığını ve "kuzey kore'nin... en saf marksizmi uyguladıklarını ve hem çin karışımlarını hem de sbkp'nin hatalarını yanlış olarak kınadıklarını" anlattı.

çin ile ilişkiler kore savaşı sırasında kötüleşti. mao zedong, kim'i bu "aptalca savaşı" başlatmakla ve iktidardan uzaklaştırılması gereken beceriksiz bir askeri komutan olmakla eleştirdi. hko komutanı peng dehuai, kim'in savaş yürütme becerilerini eşit derecede küçümsüyordu.

bazı analizlere göre, kim i̇l-sung'un iktidarda kalması kısmi olarak sovyetlerin dikkatlerini o sonbaharda 1956 macar ayaklanması'na çevrimiş olmasından kaynaklanıyordu. sovyetler ve çinliler, kim'in yerli muhaliflerinin kaçınılmaz tasfiyesini veya tek kişilik bir stalinist otokrasiye doğru hareketini durduramadılar ve her iki ülkeyle ilişkiler, sovyet yanlısı korelilerin ortadan kaldırılması ve rejimin japonlardan kurtuluşta veya 1950-1953 savaşında çin'in yardımını kabul etmeyi reddetmesinden dolayı kötüleşti.

kuzey ve güney arasındaki gerilimler, 1960'ların sonlarında kore tampon bölgesi çatışması olarak bilinen bir dizi düşük seviyeli silahlı çatışmayla tırmandı. 1966'da kim, "güneyin kurtuluşunun" "ulusal görev" olduğunu ilan etti. 1968'de kuzey koreli komandolar, güney kore devlet başkanı park chung-hee'ye suikast düzenlemek için başarısız bir girişim olan mavi ev baskını'nı başlattı. kısa bir süre sonra abd casus gemisi pueblo, kuzey kore donanması tarafından ele geçirildi. mürettebat, geminin uluslararası sularda olduğuna dair amerikan protestolarına rağmen yıl boyunca esir tutuldu ve nihayet aralık ayında resmi bir abd özürünün yayınlanmasının ardından serbest bırakıldı. nisan 1969'da bir kuzey kore savaş uçağı bir ec-121 uçağını düşürerek gemideki 31 mürettebatın hepsini öldürdü. nixon yönetimi, abd'nin vietnam savaşı'na yoğun bir şekilde katıldığı ve kore'deki durum tırmanırsa oraya yönlendirecek askeri olmadığı için hiçbir şekilde tepki veremedi. ancak pueblo'nun ele geçirilmesi ve ec-121'in vurularak düşürülmesi, sovyetler birliği asya'da ikinci bir büyük savaşın çıkmasını istemediği için moskova'da iyi karşılanmadı. çin'in uss pueblo krizine tepkisi daha az net idi.

1964'te kruşçev'in yerine sovyet lideri olarak leonid brejnev'in geçmesinin ardından gelen sovyet yardımının teşvikiyle kuzey kore, sscb ile bağlarını güçlendirdi. kim, çin'in kültür devrimi'ni "inanılmaz bir aptallık" olarak kınadı. buna karşılık, çin'in kızıl muhafızları onu "şişman bir revizyonist" olduğunu söyleyerek eleştirdi.

1972'de pyongyang ile seul arasında ilk resmi zirve toplantısı yapıldı, ancak temkinli görüşmeler ilişkide kalıcı bir değişikliğe yol açmadı.

30 nisan 1975'te güney vietnam'ın kuzey vietnamlılara yenilmesiyle kim i̇l-sung, abd'nin zayıflığını gösterdiğini ve kore'nin kendi rejimi altında yeniden birleşmesinin mümkün olduğunu hissetti. kim, güney kore'yi tekrar işgal etme planı için siyasi ve askeri destek alma umuduyla mayıs 1975'te  pekin'i ziyaret etti, ancak mao zedong bunu reddetti. kamuya açık destek beyanlarına rağmen mao, kim'e özel olarak kültür devrimi'nin çin genelinde devam eden etkileri ve mao'nun yakın zamanda abd ile diplomatik ilişkileri yeniden kurmaya karar vermesi nedeniyle kuzey kore'ye yardım edemeyeceğini söyledi.

bu arada kuzey kore, 1975'te bağlantısızlar hareketi'ne katılarak bağımsız yönelimini vurguladı. juche'yi gelişmekte olan ülkelerin takip etmesi için bir model olarak tanıttı. orta afrika cumhuriyeti'nde bokassa, ekvator ginesi'nde macías nguema, uganda'da idi amin, kamboçya'da pol pot, libya'da kaddafi ve romanya'da çavuşesku rejimleriyle güçlü bağlar geliştirdi.

ekonomik gelişme 

savaştan sonra ülkenin yeniden inşası kapsamlı çin ve sovyet yardımı ile devam etti. japon sanayisinde deneyime sahip koreliler de önemli bir rol oynadı. ülkenin toprakları, 1953 ile 1958 yılları arasında kolektifleştirildi. birçok toprak sahibi daha önceki reformlarla ya da savaş sırasında ortadan kaldırılmıştı.

savaştan toparlanma, 1954-55'te büyük bir kıtlık nedeniyle yavaşladı. yerel yetkililer, hasadın büyüklüğünü %50-70 oranında abartmıştı. merkezi hükûmet de payına düşeni aldıktan sonra birçok köylü açlıkla yüzleşti; yaklaşık 800.000 kişi öldü. ayrıca kolektifleştirmeye karşı çıkıldı; birçok çiftçi hayvanlarını kolektif çiftliğe teslim etmek yerine öldürdü.

1950'lerde kore i̇şçi partisi içinde kalkınma tartışmaları yaşanmış olsa da kuzey kore, savaş sonrası tüm komünist devletler gibi, tüketim mallarının üretimini ihmal ederek ağır sanayiye, devlet altyapısına ve orduya büyük yatırımlar yaptı.

i̇lk üç yıllık plan (1954–1956), juche veya kendi kendine yeterlilik kavramını tanıttı. birinci beş yıllık plan (1957-1961) tarımın kolektifleştirilmesini sağlamlaştırdı ve kitlesel seferberlikler başlattı: chollima hareketi, tarımda chongsan-ni sistemi ve sanayide taean çalışma sistemi. chollima hareketi, çin'in büyük i̇leri atılımından etkilendi, ancak çin'dekinin aksine feci sonuçları olmadı. sanayi, 1959'da tamamen kamulaştırıldı. 1966'da tarımsal gelir vergisi kaldırıldı.

kuzey kore'de, sivil ve askeri ekonomilere eşit önem verilerek ülke bir yarı savaş durumuna getirilmişti. bu, 1962 parti genel kurulu'nda bu "bir elde silah, diğerinde orak ve çekiç!" sloganıyla ifade edildi. 1966'daki özel bir parti konferansında, askeri yığınağa karşı çıkan liderlik üyeleri görevden alındı.

kuzey kore, savaşın bıraktığı kalıntılar üzerinde sanayileşmiş bir komuta ekonomisi inşa etmişti. rejim, güçlü ticari ilişkiler geliştirme umuduyla üçüncü dünya'ya uzandı. o zamanlar bir küba hükûmet bakanı olan che guevara, 1960 yılında kuzey kore'yi ziyaret etti ve bunun küba'nın takip etmesi gereken bir model olduğunu ilan etti. 1965'te i̇ngiliz iktisatçı joan robinson, kuzey kore'nin ekonomik gelişimini bir "mucize" olarak nitelendirdi. 1970'lerin sonlarında, kuzey kore'nin kişi başına düşen gsyi̇h'nın güney kore'ninkine eşit olduğu tahmin ediliyordu. 1968'de, tedarik güvenilir olmasa da tüm evlerde elektrik vardı. 1972'ye kadar 5 ila 16 yaş arasındaki tüm çocuklar okullu edilmişti ve 200'den fazla üniversite ve özel kolej kurulmuştu. 1980'lerin başında, nüfusun %60-70'i kentleşmişti.

kim i̇l-sung'un sonraki yılları (1970'ler–1994) 

1970'lerde kuzey kore ekonomisindeki genişleme ve yaşam standartlarındaki yükseliş sona erdi. yabancı sermaye ödünç alma ve askeri sanayiye büyük yatırımlar yapma kararı da buna eşlik etti. kuzey kore'nin çin ve sovyetler birliği'nden gelen yardıma olan bağımlılığını azaltma arzusu, 1960'ların ikinci yarısından itibaren askerî gücün genişlemesi çabalarına yol açtı. hükûmet, bu tür harcamaların dış borçlanma ve kuzey kore madenlerinin uluslararası pazarda artan satışları ile karşılanabileceğine inanıyordu. kuzey kore, madencilik endüstrilerine büyük yatırımlar yaptı ve yurt dışından büyük miktarda maden çıkarma altyapısı satın aldı. ayrıca gelişmiş kapitalist dünyadan petrokimya, tekstil, beton, çelik, kağıt hamuru ve kağıt üretim tesisleri satın aldı. bu, kuzey kore'ye dünyanın en büyük çimento fabrikasını sağlayacak olan bir japon-danimarka girişimini de içeriyordu. ancak, 1973 petrol krizinin ardından kuzey kore'nin madenlerinin birçoğunun uluslararası fiyatları düştü, bu durum ülkeyi büyük borçlarla ve bu borçları ödeyemez ve halka artık yüksek bir yaşam standardı sağlayamaz durumda bıraktı. kuzey kore 1974'te temerrüde düşmeye başladı ve 1985'te neredeyse tüm geri ödemelerini durdurdu. sonuç olarak, kuzey kore yabancı teknoloji için ödeme yapamayacak hale geldi.

1970'lerin ortalarından sonlarına kadar, güney kore de dahil olmak üzere kapitalist dünyanın bazı bölgeleri, kuzey kore'nin stalinist madencilik ve çelik üretimi ekonomisinin aksine, bilgisayar, elektronik ve diğer ileri teknolojilere dayalı yeni endüstriler yaratıyordu. kentsel alanlara göç durdu.

ekim 1980'de kim jong-il, altıncı parti kongresi'nde kim i̇l-sung'un halefi olarak ilan edildi. 1972'de kim jong-il, juche fikri üzerine kitabının yayınlanmasıyla önde gelen bir teorisyen haline geldi  ve 1974'te babasının halefi olduğu resmen onaylandı.

1983'te kuzey kore, burma'yı ziyaret ederken güney kore devlet başkanı chun doo-hwan'a karşı başarısız bir suikast girişimi olan yangon saldırısını gerçekleştirdi. tarafsız topraklara yapılan bu saldırı, birçok üçüncü dünya ülkesini kuzey kore ile diplomatik bağlarını yeniden gözden geçirmeye yöneltti.

1984'te kim, sovyet lideri konstantin çernenko ile tanıştığı büyük bir sscb turu sırasında moskova'yı ziyaret etti. kim ayrıca doğu almanya, çekoslovakya, polonya, macaristan, romanya, bulgaristan ve yugoslavya'ya halka açık ziyaretlerde bulundu. sovyetlerin kuzey kore ekonomisine katılımı, ikili ticaretin 2,8 milyar abd doları ile zirve yaptığı 1988 yılına kadar arttı. 1986'da kim, yeni gelen sovyet lideri mihail gorbaçov ile moskova'da bir araya geldi ve bir destek sözü aldı.

1987'de seul olimpiyatları öncesinde kore hava yolları uçuş 858'e yapılan bombalı saldırı, abd hükûmetinin kuzey kore'yi terörist ülkeler listesine koymasına yol açtı.

ortaya çıkan ekonomik sorunlara rağmen rejim, juche kulesi, nampo barajı ve ryugyong oteli gibi prestijli projelere büyük yatırımlar yaptı. 1989'da, 1988 seul olimpiyatlarına bir yanıt olarak pyongyang'da 13. dünya gençlik ve öğrenci festivali düzenlendi. aslında anıtlarda, müzelerde ve etkinliklerde ifade edildiği şekliyle rejim ve kişi kültüyle ilişkilendirilen gösteriş, ekonomik gerilemede bir faktör olarak görüldü.

ancak, gorbaçov'un reformları ve diplomatik girişimleri, 1979'da başlayan çin ekonomik reformları ve 1989'dan 1991'e kadar doğu bloku'nun çöküşü kuzey kore'nin yalnızlığını artırdı. pyongyang'daki liderlik, doğu bloku komünist hükûmetlerinin çöküşünün juche politikasının doğruluğunu gösterdiğini ilan ederek yanıt verdi.

1991'de sovyetler birliği'nin çöküşü, kuzey kore'yi ana ekonomik yardım kaynağından mahrum etti ve çin'i izole edilmiş rejimin tek büyük müttefiki olarak bıraktı. sovyet yardımı kesilince, kuzey kore ekonomisi serbest düşüşe geçti. 1990'ların başlarında kim jong-il, aralık 1991'de kore halk ordusu yüksek komutanı ve 1993'te ulusal savunma komisyonu başkanı olarak atanmasıyla birlikte devleti yönetmeye ilişkin günlük faaliyetlerin çoğunu zaten yürütüyordu. bu arada, kuzey kore'nin nükleer silah arayışı üzerine uluslararası gerilim yükseliyordu. eski abd başkanı jimmy carter, haziran 1994'te pyongyang'a yaptığı ziyarette kim ile görüştü ve krizi çözdüğünü ilan ederek geri döndü.

kim jong-il dönemi (1994–2011) 
kim i̇l-sung, 8 temmuz 1994'te ani bir kalp krizinden öldü. kim i̇l-sung'un son yıllarındaki siyaset, kim jong-il döneminin başlangıcındaki siyasete benzemekteydi.

1990 kadar erken bir tarihten başlayarak, ekonomi keskin bir düşüşe girdi. 1990'dan 1995'e kadar, sübvansiyonlu sovyet petrolünün kaybının özellikle sert bir şekilde hissedilmesiyle, dış ticaret yarı yarıya azaldı. kriz, 1995'te ekinleri ve altyapıyı tahrip eden ve 1998'e kadar süren kıtlığa yol açan yaygın sel baskınlarıyla doruk noktasına ulaştı. aynı zamanda, rejime karşı çok az önemli iç muhalefet var gibi görünüyordu. kıtlık nedeniyle çin'e kaçan kuzey korelilerin büyük bir kısmı, anavatanlarıyla gurur duymalarının yanı sıra hükûmete de önemli destek gösterdi. bu insanların çoğunun yeterli parayı kazandıktan sonra kuzey kore'ye döndüğü bildirildi.

eylül 1998'de kim i̇l-sung, cumhurbaşkanlığı makamı kaldırılarak "cumhuriyet'in ebedi başkanı" ilan edildi. ashley j. tellis ve michael wills'e göre bu değişiklik, kuzey kore'nin benzersiz bir özelliği olan liderlere ölümlerinden sonra "yasal" iktidar unvanları veren, kim i̇l-sung'u çevreleyen kişi kültüne dayanan teokratik bir devlet olmasının bir göstergesiydi. daha önce başkan'a ait olan görev ve yetkiler üç yetkili arasında paylaştırılmıştı: hükümet başkanı, kuzey kore başbakanı; yüksek halk meclisi başkanı, devlet başkanı, yüksek halk meclisi başkanlığı başkanı; ve ordunun başı, ulusal savunma komisyonu başkanı ve kore halk ordusu başkomutanı. gücünü, 90'lı yılların başında kho yüksek komutanlığı ve usk başkanlığı'na yükselmesiyle babası hayattayken bile esasen kontrol ettiği militarist mevkileri aracılığıyla kullanan kim jong-il, gücünü övmesi ve yükseltmesi için orduya ağırlık verdi. buna ek olarak, 1990'ların başında küresel komünizmin çöküşü ve devam eden ekonomik kriz ve kitlesel kıtlığın ardından, kuzey kore kendisini çok belirsiz bir uluslararası konumda buldu. bu anlamda songun, toplumun diğer kesimleri pahasına kuzey kore ordusunun gücünü artırmaya yönelik saldırgan, tehditkar bir hareket olarak algılanıyor.

1998'de hükûmet "songun" veya "önce ordu" adlı yeni bir politika duyurdu. özünde songun siyaseti, askeri işlere ve kore halk ordusu'nun inşaat ve geliştirmede ana güç olmasını sağlamaya büyük öncelik veriyor.

1998'de seçilmesinden sonra, güney kore devlet başkanı kim dae-jung, günışığı politikası kapsamında iki kore arasındaki gerilimi aktif olarak azaltmaya çalıştı. george w. bush'un 2000 yılında amerika birleşik devletleri başkanı olarak seçilmesinden sonra kuzey kore, nükleer programı konusunda yenilenmiş bir baskıyla karşı karşıya kaldı.

9 ekim 2006'da kuzey kore, başarılı bir şekilde yeraltında bir nükleer bomba patlattığını açıkladı.  ek olarak, kuzey kore kıtalararası balistik füzeler geliştiriyordu.

13 şubat 2007'de kuzey kore; güney kore, abd, rusya, çin ve japonya ile birlikte enerji ve ekonomik yardım karşılığında kuzey kore'nin yongbyon nükleer reaktörünü kapatmasını öngören bir anlaşma imzaladı. ancak 2009'da kuzey kore, nükleer deneme programına devam etti.

2010'da güney kore donanmasına ait cheonan gemisinin iddiaya göre bir kuzey kore torpidosu tarafından batırılması ve kuzey kore'nin yeonpyeong adası'nı bombalaması, kuzey ve güney arasındaki gerilimi tırmandırdı.

kim jong-un dönemi (2011-günümüz) 

kim jong-il 17 aralık 2011'de  öldü ve yerine oğlu kim jong-un geçti. 2013'ün sonlarında, kim jong-un'un amcası jang sung-taek tutuklandı ve bir duruşmanın ardından idam edildi. güney kore istihbaratına göre, kim iktidara geldikten sonra yaklaşık 300 kişiyi tasfiye etmiş olabilir. 2014 yılında birleşmiş milletler soruşturma komisyonu kim jong-un hükûmetini insanlığa karşı suç işlemekle suçladı.

2015 yılında kuzey kore, pyongyang standart saatini (utc+08.30) benimsedi ve japon i̇mparatorluğu'nun kore'yi ilhakından beri uygulanan japonya standart saati (utc+9.00)'ni terk etti. kuzey kore, bu değişiklik ile güney kore'den ayrı bir saat dilimini kullanmaya başladı. 2016 yılında, 1980'den beri düzenlenmiş ilk parti kongresi olan kore i̇şçi partisi 7. kongresi pyongyang'da düzenlendi.

30 ekim 2015'te kore i̇şçi partisi merkez komitesi politbürosu, kore merkezi haber ajansı aracılığıyla i̇şçi partisi 7. kongresi'nin mayıs 2016'nın başlarında toplamaya karar verdiğini duyurdu. mayıs 2016'da kuzey kore, 35 yılı aşkın bir süredir türünün ilk toplantısı olan ki̇p yedinci kongresi'ni düzenledi. 5 yıllık ulusal ekonomik kalkınma stratejisi ortaya konularak, 24 yıl sonra ilk kez orta vadeli ekonomik kalkınma planı açıklandı.

2017'de kuzey kore, amerika birleşik devletleri'nde herhangi bir yeri vurma kabiliyetine sahip olan bir kıtalararası balistik füze olan hwasong-15'i test etti. o sırada kuzey kore'nin nükleer cephaneliğine ilişkin tahminler, muhtemelen hidrojen bombaları da dahil olmak üzere 15 ila 60 bomba arasında değişiyordu.

şubat 2018'de kuzey kore, güney kore'deki kış olimpiyatları'na kim jong-un'un kız kardeşi kim yo-jong ve halk meclisi başkanı kim yong-nam başkanlığındaki benzeri görülmemiş üst düzey bir heyet gönderdi ve güney kore başkanı moon jae-in'i kuzey'i ziyaret etmeye davet etti. nisan ayında iki koreli lider ortak güvenlik bölgesi'nde bir araya gelerek hükûmetlerinin nükleer silahlardan arındırılmış bir kore yarımadası için çalışacaklarını ve iki devlet arasında barışı resmileştireceklerini duyurdular. kuzey kore, güney kore ile yeniden aynı zaman dilimine geçmek için pyongyang saatinde bir değişiklik yapılacağını duyurdu. bu değişiklik mayıs 2018'de yürürlüğe girdi.

12 haziran 2018'de kim, singapur'daki bir zirvede amerikan başkanı donald trump ile bir araya geldi ve barış ve nükleer silahlardan arınma taahhüdünü yine teyit eden bir bildirge imzaladı. trump, güney kore ile askeri tatbikatları durduracağını açıkladı ve amerikan birliklerinin tamamen geri çekebileceğini de ima etti. eylül ayında güney kore devlet başkanı moon jae-in, kim ile bir zirve için pyongyang'ı ziyaret etti. şubat 2019'da hanoi'de, kim ve trump arasındaki ikinci bir zirve anlaşma olmadan başarısızlıkla sona erdi. 30 haziran 2019'da trump, moon ve kim, kore tarafsız bölgesi'nde bir araya geldi. abd ve kuzey kore müzakere heyetleri arasında ekim ayında stockholm'de başlayan görüşmeler bir gün sonra başarısız oldu.

ocak 2020'den itibaren kuzey kore hükûmeti, karantinalar ve seyahat kısıtlamaları dahil olmak üzere covid-19 salgınının yayılmasını engellemek için kapsamlı önlemler aldı. nisan ayında, abd merkezli analist web sitesi 38 north, bunun başarılı göründüğünü söyledi.

ocak 2021'in başlarında düzenlenen kore i̇şçi partisi 8. kongresi, daha önce 2012'de kim jong-il'e "ebediyen" verilen bir unvan olan kore i̇şçi partisi başkanlığı'nın işlevlerini geri getirdi, ve makama kim jong-un'u seçti.

ayrıca bakınız 

 asya tarihi
 doğu asya tarihi
 kore tarihi
 kore milliyetçi tarihçiliği
 yüce lider (kuzey kore unvanı)
 kuzey kore siyaseti
 tarihöncesi kore
 kuzey kore devrimi'nde kadınlar

kaynakça

alakalı kitaplar 

 
 
 cumings, bruce, et al.. inventing the axis of evil. the new press. 2004. isbn 1-56584-904-3
 
 
 
 
 –– (2020)  “trouble brewing: the north korean famine of 1954–1955 and soviet attitudes toward north korea.”  journal of cold war studies 22:2 (spring 2020) pp:3–25. online
 o'hanlon, michael; mochizuki, mike. crisis on the korean peninsula. mcgraw-hill. 2003. isbn 0-07-143155-1

dış bağlantılar 

 
 speak out about human rights in north korea (the asian wall street journal'da yayınlanan i̇nsan hakları i̇zleme örgütü'nden bir yorum, 16 nisan 2004) 
 on north korea's streets, pink and tangerine buses , christian science monitor, 2 haziran 2005 
 the north korea international documentation project  (kdhc tarihine ilişkin birincil kaynak belgeler) 
 time line of north korean history  
  

kuzey kore tarihi
i̇ncelenmemiş çeviri içeren sayfalar