Ömer Kaleşi

ömer kaleşi (d. 1932, srbitsa kırçova, makedonya - ö. 17 nisan 2022, i̇stanbul,  türkiye), arnavut ve makedon kökenli ressam.

eğitimini türkiye'de tamamladıktan sonra yaşamını fransa'nın başkenti paris'te sürdürmüş; ii. dünya savaşı'na rastlayan çocukluğunun izlerini eserlerine yansıtmıştır. sanatçı, tüm sanat yaşamında bedensiz başlar çizdi; ağırlıklı olarak üç renk (kırmızı, siyah, beyaz) kullandı; dervişleri ve çobanları resmetti.

yaşamı 

1932 yılında bugün kuzey makedonya sınırlarında bulunan kırçova kasabasının srbitsa köyünde doğdu. makedon asıllı hayriye ile arnavut asıllı ahmet kaleşi'nin on çocuğundan yedincisidir. 1950 yılında üsküp teknik okulu elektrik bölümü’nden mezun oldu. köyünde, partizanlar olarak anılan komünist gerillalarla köy halkının mücadelesine, köyünün yakılmasına tanıklık etti.  üsküp'te elektrikçilik yapan kaleş, ressam olma fikrinin 1955 yılında üsküp’teki tarihi davut paşa hamamı’nda, i̇ngiliz heykeltıraş henry moore sergisini gezdikten sonra geliştiğini ifade etmiştir.

1956 yılında ailesi ile birlikte türkiye’ye yerleşti. 1959 yılında resim öğrenimine başlayana kadar türkiye'de elektrikçilik mesleğini sürdürdü.

1959-1965 yılları arasında, i̇stanbul devlet güzel sanatlar akademisi resim bölümü’nde öğrenim gördü. bedri rahmi eyüboğlu atölyesi’nden mezun oldu. kişiliğini oluşturan dönem, 1962’de çıktığı bir anadolu gezisinin izlenimlerini resimlerine yansıtması ile başladı.vücudu olmayan, sadece başlardan oluşan derviş ve çoban figürleri resmeden kaleşi, balkan dramını bedensiz başlar ile anlattı; bütün sanat yaşamı boyunca başları resmetmeyi sürdürdü. eğitimi sırasında bedri rahmi'nin bir renk ve bir usta seçerek derinleşmesini istediği çalışmada renk olarak kırmızıyı, usta olarak goya'yı seçen kaleşi, iki yüze seksen farklı kırmızı tonunu keşfederek resimlerinde ağırlıklı olarak kırmızıyı kullandı.mezuniyetinin ardından 1965 yılının sonbaharında paris’e yerleşti. aynı yıl belgrad ve üsküp’te kişisel sergiler açtı.

1969-1970 yılları arasında paris’teki "bağımsızlar salonu" ve 1973-1974 yılları arasında "salon de mai"’nin sergilerine katıldı. türkiye'de ilk sergisini 1986 yılında i̇stanbul'daki tem  sanat galerisi'nde açtı. sonraki yıllarda eserlerini türkiye'de aynı galeride sergilemeyi sürdürdü.

2004 yılında arnavutluk'ta açtığı ilk serginin ardından kaleşi için arnavutluk büyükelçisi yazar luan rama tiran’da “ömer” adlı arnavutça bir kitap yayınladı;  arnavutluk televizyonu  sanatçının hayatı ve eserleri üzerine   arnavutluk ve paris’te bir belgesel çekti.

paris'te arago bulvarında osmanlı padişahı ii. abdülhamid'in hediyesi olarak göndermiş olduğu kestane ağaçlarının bir kısmının kesilmesi üzerine içleri boşalmış bu ağaç kütüklerine başları yerleştirerek insan vücüduna benzeyen ağaçları eserlerine yansıtması, ilgi gördü.

2012 yılında 50. sanat yılını i̇stanbul’da tem sanat galerisi'nde açılan sergi ile kutladı. bu sergi vesilesiyle makedon yazar jordan plevneŝ tarafından yazılan "ömer kaleşi – başlar"adlı kitap yayımlandı. sanatçı, 2013’de eleştirmen luan rama’nın zamir mati, bujar luca ve artur muharremi ile oluşturduğu fransa’da yaşayan arnavut ressamlar dörtlüsüne katıldı.

2012'de kosova i̇liria ünivesitesi tarafından onursal üye olarak seçilen kaleşi, bu üniversiteye 25 eserini; ardından 2019 yılında bursa kent müzesi'ne 21 tablosunu  bağışladı. derviş serisi için arnavutluk’un başkenti tiran’da büyük bir bektaşi dergahında ve kültür merkezinde adına galeri açıldı.

17 nisan 2022 tarihinde i̇stanbul'da öldü.  cenazesi i̇stanbul'da edirnekapı mihrimah sultan camii'nden kaldırılarak küçükkköy mezarlığı'na defnedildi.

hayatı, makedon yazar luan starova tarafından “le paris d’ömer kaleşi” (ömer kaleşi’nin paris’i) adıyla kitaplaştırılmıştır.

sanatı 

fırça yerine spatül kullanan sanatçının kendine özgü bir boyama tarzı vardır. tuval üzerine yaydığı boyayı, çizgiye gerek görmeden içten dışa genişleterek soyut bir doku ile figürsel öğeleri bütünleştiren bir yöntem uygular.

ömer kaleşi için en önemli tema, insan, ve özellikle insan başlarıdır. yugoslavya'da yaşanan katliam sırasında başları vücutlarından ayrılan insanların ölü görüntülerini yüz aracılığı ile yansıtmıştır.

kaleşi, resimlerinde genellikle üç rengi kullanmıştır. ‘kırmızı’yı i̇stanbul’da güzel sanatlar’da öğrenciyken kullanmaya başladı. ‘siyah’a, “balkan dramı” temasıyla 1993’te başladı ve eski-yugoslavya’daki (hırvatistan, bosna-hersek ve kosova) savaşı boyunca devam etti. ‘tuval beyazı’nı ise 1981-82 yıllarında derviş ve çoban figürleriyle kullanmaya başladı.

ödülleri 

 2012 iliria royal universitesi iliria koleji onursal yönetim kurulu üyesi

kişisel sergiler 

 1963      robert kolej galerisi, i̇stanbul
 1964      şehir sanat galerisi, i̇stanbul
 1965      alman kültür merkezi, ankara
 1965      galerija kulturnog centra, belgrad
 1965      galerija kulturnog centra, üsküp
 1969      galerija kulturnog centra, priştine
 1969      galerija kulturnog centra, üsküp
 1975      resim ve heykel müzesi, i̇stanbul
 1975      fransız kültür merkezi, ankara
 1976      centre culturel 17, paris
 1984      galeri baraz, i̇stanbul
 1985      artizan galerisi, ankara
 1986      tem sanat galerisi, i̇stanbul
 1987      galeri mi-ge, ankara
 1988      centre culturel anatolie, paris
 1988      tem sanat galerisi, i̇stanbul
 1988      galeri mi-ge, ankara
 1989      türkiye turizm bürosu, paris
 1990      sanat yapım galerisi, ankara
 1990      tem sanat galerisi, i̇stanbul
 1991      galerie art 50, paris
 1992      halkbank sanat galerisi, ankara
 1993      tem sanat galerisi, i̇stanbul
 1993      galerie art 50, paris
 1995      tem sanat galerisi, i̇stanbul
 1995      galerie art 50, paris
 1996      galeri mi-ge, ankara

 1996      üsküp şehir müzesi, üsküp
 1997     tem sanat galerisi, i̇stanbul
 1999      tem sanat galerisi, i̇stanbul
 1999      "le drame balkanique", nanterre théâtre des amandiers, paris
 1999      galerie zafira, paris
 2000      "drame balkanique" elele, paris
 2001      tem sanat galerisi, i̇stanbul
 2001      galerie zafira, paris
 2002      "2 ème rencontres autour de la culture des balkans, l'albanie", bibliotéque municipal, falaise
 2002      "ömer kaleşi a l'unesco", paris
 2002      théâtre de montauban, montauban, fransa
 2003      tem sanat galerisi, i̇stanbul
 2004      arda sanat galerisi, ankara
 2004      üsküp şehir müzesi, üsküp
 2004      national art gallery, tiran
 2004      the kosova art gallery, priştine
 2005      tem sanat galerisi, i̇stanbul
 2005      maison du théâtre et de la danse, epinay-sur-seine
 2006      "impressions of the balkan", embassy of the republic of albania, the hague
 2007      tem sanat galerisi, i̇stanbul
 2007      "hommage à jacques lacarrière, türk büyükelçiliği, paris
 2008      arda sanat galerisi, ankara
 2009      tem sanat galerisi, i̇stanbul
 2009      i̇stanbul fransız kültür merkezi / tem sanat galerisi işbirliği, fransız kültür merkezi, i̇stanbul
 2010      mairie du 13e, paris
 2010      tem sanat galerisi, i̇stanbul

kaynakça

dış bağlantılar 
paris'te ünlenen bizim ressamlardan ömer kaleşi  (video)

mimar sinan üniversitesinde öğrenim görenler
çağdaş ressamlar
20. yüzyıl ressamları
21. yüzyıl ressamları
1932 doğumlular
2022 yılında ölenler
arnavut ressamlar