Masoud Jafari Jozani

masoud jafari jozani  ( farsça: مسعود جعفری جوزانی; farsça okunuşu; [mæsʔuːd dʒæfæɾiː dʒozɒːniː] d.9 kasım 1948)  i̇ranlı bir film yönetmeni, senarist ve yapımcıdır. fajr uluslararası film festivali'nde en iyi kısa film dalında ödül almıştır.  rüzgârın gözü, jafari jozani'nin yönetmenliğini ve senaristliğini yaptığı en önemli eserlerinden biridir. in the wind's eye adlı tv dizisi, i̇ran devrimi'nden (1979) bu yana abd'de çekilen ilk i̇ran filmi ve 12 milyon dolarlık bütçesiyle i̇ran tarihinin en pahalı filmlerinden biriydi.

i̇ran sinemasının kalıcı yüzü jozani , ilk filmi frosty roads ile i̇ran devrim sonrası sinemasını uluslararası festivallerle tanıştıran bir öncü.  berlin uluslararası film festivali, montreal dünya film festivali, hawaii uluslararası film festivali ve hong kong uluslararası film festivali de dahil olmak üzere birçok uluslararası film festivaline katıldığı 1987 ve 1988 yıllarında doğu ve batı sineması arasında bir köprü olarak tanındı.  jozani, amerika birleşik devletleri'nde sinema ve grafik dersleri veriyor (ömür boyu öğretmenlik lisansına sahip), i̇ran üniversitelerinde ders veriyor ve jozan film enstitüsü'nü yönetiyor.

erken dönem hayatı ve eğitimi 
masoud jafari jozani 9 aralık 1948'de pehlevi i̇ran'ının hamadan eyaletinin malayer şehrinde doğdu.

jozani, san francisco devlet üniversitesi'nden sinema alanında yüksek lisans derecesi aldı (1977). sinema kariyerine senaryo yazarı ve kısa film yönetmeni olarak başladı.

kariyeri

1980-1984: televizyon ve animasyona giriş

towards freedom ( özgürlüğe doğru) (1980) 
jozani'nin özgürlüğe doğru belgeseli i̇ran'ın ilk siyasi belgeseli olarak kabul edilir. 10 şubat 1980'de i̇ran i̇slam cumhuriyeti yayınları tarafından gösterilmiştir. masoud jafari jozani irib'in animasyon bölümünü kurdu ve animasyon filmleri üretti.

1984: sinema kariyerine başlangıç

speak to me (konuş benimle)  (1984) 
jozani, 1984 yılında çocuk ve genç yetişkinlerin entelektüel gelişimi enstitüsü'nün yapımcılığını üstlendiği speak to me adlı kısa filmle 3. fecr uluslararası film festivali'nde en iyi kısa film dalında onursal diploma almayı başardı.

frosty roads (ayazlı yollar)  (1984) 

1984 yılında jafari jozani ilk uzun metrajlı filmini doğduğu yerde çekti.  frosty roads, devrimin ilk on yılının en çok satan filmlerinden biriydi ve içeriği kadar görsel yapısıyla da çok değerli bir yapıttı. bu filmin tek profesyonel ve tanınmış oyuncusu ali nassirian'dı. bu film hamid cebeli, turaj mansuri, mahmud clari, alireza raisian ve şapur pouramin'in profesyonel film endüstrisine girmelerinin yolunu açtı.

the stone lion (taştan aslan) (1987) 
taş aslan [fa] (farsça: شیر سنگی (فیلم), romanize edilmiştir: shir sangi), beşinci fajr uluslararası film festivali'nde en i̇yi senaryo dalında kristal simorgh ödülünü kazanan, gelenek ve modernite arasındaki bir yüzleşmenin hikâyesidir. bir i̇ngiliz'in öldürülmesi, başrollerini ezzatolah entezami ve ali nassirian'ın paylaştığı iki bakhtiari lideri arasında ölümcül bir çatışma yaratır ve jozani'nin en önemli ve en dayanıklı eseri haline gelir.  ayrıca 1988 yılında 11. montreal dünya film festivali (kanada) gibi birçok uluslararası festivale katıldı ve takdir edildi.

eye of the hurricane (kasırganın gözü ) (1989) 

bir sonraki filmi, taş aslan'dan daha büyük bir prodüksiyona sahip olan eye of the hurricane'di. yine i̇kinci dünya savaşı sırasında i̇ran'daki yabancıların varlığına dair ilgi çekici bir hikâyeydi.

maturity (olgunluk) (1999) 
1992-2002 yılları arasındaki kültürel gelişmelerden sonra, olgunluk filmini çekerek gençlerin sorunlarına eğildi ve 18. fajr uluslararası film festivali'nde ödül aldı.

2002-2012: i̇ran tarihinin en pahalı tv dizisinin çekimi

in the wind's eye ( rüzgarın gözünde)  (2008) 

2002-2012 yılları arasında irib tv1'de yayınlanan, mirza kuçik han'ın ayaklanmasından i̇ran-irak savaşı'na kadar i̇ran'ın hikayesini anlatan ve televizyonda mutlaka izlenmesi gereken bir program olan rüzgarın gözünde (her biri 50 dakikalık 44 bölümlük bir dizi) adlı tv dizisini yazıp yönetti. senaryo masoud jafari jozani tarafından iki yılda yazılmıştır.

in the wind's eye adlı bu tarihi dizi üç tarihi dönemi anlatıyordu: birincisi kaçar i̇ran'ının sonu ve pehlevi hanedanlığının başlangıcı, ikincisi i̇kinci dünya savaşı ve devrimden sonraki özel bir dönem olan hürremşehr savaşı sonrası. bu dizinin 10'dan fazla şehir ve ilde 480 lokasyonda çekilmesi en büyük televizyon prodüksiyonlarından biriydi.

2015: sinemaya dönüş

iran burger (2015) 
jozani'nin tek komedi filmi olan i̇ran burger, yerel ve folklorik bir atmosferin yardımıyla, durum komedisi türünde yazılmış bir senaryo ile yüksek gişe yapan, eğlenceli ve saygın bir film haline getirildi.

behind the wall of silence (suskunluk duvarının ardında) (2017) 
aids'e odaklanan ve halk örgütlerinin yardımıyla çekilen diğer filmi sessizlik duvarının ardında ise 61. kadın konferansı (csw) tarafından davet edildi, 'in 20 mart 2017 tarihinde abd'nin new york kentindeki birleşmiş milletler genel merkezi'nde hiv/aids'ten muzdarip anne ve çocuklara destek amacıyla sivil toplum kuruluşları (stk) ve insan merkezli kurumlarda düzenlenen toplantıda ana karakterlerin katılımıyla gösterilmesi gerekirken, abd başkanı donald trump'ın ayrımcı ve ırkçı bir kararla bu filmin oyuncularına birleşmiş milletler'e gitmeleri ve ana bm konferansına katılmaları için vize vermemesi nedeniyle iptal edildi.

paradise of criminals (suçlular cenneti) (2020) 
2020 yılında, petrol endüstrisinin millileştirilmesi olaylarını da ele alan paradise of criminals filmini çekmeye başladı.

tamamlanmamış projeler 
masoud jafari jozani'nin kafası hâlâ fikirlerle ve harika i̇ranlı karakterlerle dolu. her ne kadar üç senaryosu olsa da: ya'qub ibn al-layth, pourya-ye vali ve cyrus the great yapımın ilk aşamalarını geçmelerine rağmen, çeşitli nedenlerden dolayı tamamlanamadılar

filmler

baskerville 
senaryo, tebriz'deki american memorial school'da amerikalı bir öğretmen olan ve i̇ran meşrutiyet devrimi sırasında tebriz kuşatmasını yarma girişimi sırasında öldürülen howard baskerville'in hayatına dayanıyor. masoud jafari jozani bu senaryoyu 1995 yılında yazdı ve hozeh honari aynı yıl satın aldı. daha sonra 1998 yılında mesud caferi cozani ve şehriyar rohani tarafından hozeh honari'den satın alındı ve ebtekar yayıncılık tarafından yayınlandı.

sonraki yıllarda mesud caferi cozani, baskerville filminin i̇ran'da çekilmesi için amerikalı ve kanadalı film stüdyolarıyla anlaşmalar imzaladı. yine de, ortak bir zemin arayan dernekle imzalanan ve kültür ve i̇slami rehberlik bakanlığı'ndan filmin yapımı için resmi izin bile alan en son anlaşma dışında, her biri bir nedenle başarısız oldu. amerikan le figaro gazetesine göre, amerikalı bir yapımcı brad pitt'i howard baskerville olarak kullanmaya karar verdi; ancak her ne sebeple olursa olsun film hiçbir zaman yapılmadı. son olarak, amerika birleşik devletleri ve kanada'daki amerikan ve i̇ran senaristler derneği, baskerville senaryolarını masoud jafari jozani ve mohammad mehdi dadgoo adına tescil ettirdi.

2005 yılında masoud jafari jozani, amerika birleşik devletleri'nde yaşayan i̇ranlı bir film yapımcısının baskerville filmini çekmek üzere türkiye'ye gelmeyi planladığını öğrendi. jozani medyaya tepki göstererek i̇ran ve abd'de sanat eserlerini çaldığı gerekçesiyle dava açtığını duyurdu.

2010 yılında massoud jafari jozani, amerika birleşik devletleri'nde film çekme lisansı aldıktan sonra baskerville adlı tv dizisini yapmaya karar verdi. i̇ranlı ve amerikalı şirketlerin finansal desteğiyle bu diziyi çekmeye çalıştı, ancak başarılı olamadı.

cyrus the great 
masoud jafari jozani, araştırmacı fathullah jafari jozani ve abdul karim younesi ile birlikte büyük kiros'un yaşam öyküsünden uyarlama senaryo tarzında büyük kiros'un senaryosunu yazdı.

kiros karakteri tarihi ve ulusal duruş açısından son derece önemlidir. yine de tarih ve kültürden yoksun büyük güçler i̇ran'ın dünyadaki konumunu inkar etmeye çalışmaktadır, bu nedenle bu projenin inşası gündemdeydi.

yapımcılardan ali moallem, masoud jafari jozani'yi yönetmen olarak tanıttı. ali moallem'in ölümünden sonra masoud jafari jozani senaryoyu yatırımcılara teslim etti. bundan önce proje masraflarını kendi sermayesiyle karşıladı. proje yabancı yatırımcılarla bir sözleşme imzalandıktan sonra başladı ancak bazı nedenlerden dolayı durdu.

televizyon dizileri

khawaja nasir al-din al-tusi 
masoud jafari jozani, simafilm için rüzgarın gözünde dizisinden sonra nasir al-din al-tusi hakkında bir tv dizisi yapacaktı. ancak ne yazık ki khawaja nasir al-din al-tusi çekilemedi.

pourya-ye vali 
masoud jafari jozani, beş sezonluk (50 dakikalık 52 bölüm) bir tv dizisi pourya-ye vali'nin senaryosunu yazdı. bu dizinin sözleşmesi 2013 yılında i̇ran i̇slam cumhuriyeti yayıncılığı tarafından imzalanmış olmasına rağmen, irib yönetimindeki bir değişiklik nedeniyle üretilmedi ve son olarak anapana yayıncılık tarafından yayınlandı.

bu yazının araştırmacıları olan fathollah jafari jozani ve doktor abdulkarim yunesi, aralarında jami' al-tawarikh, tarikh-i jahangushay ve the cambridge history of iran'ın da bulunduğu 30'dan fazla kitabı kullandılar.

daha çok pouryā-ye vali olarak bilinen pahlavān mahmoud'un hayat hikâyesi 1219 yılında moğolların i̇ran'a saldırmasıyla başlar. 1270 ve 1283 yılları arasında i̇ranlı imalatçılar moğol hükümdarları tarafından köle muamelesi görür ve onlar için silah üretmeye zorlanırlar.  kendileri ve aileleri için vergilerini ödeyemeyen kırsal tebaa satılır. bu süre zarfında pouria-ye vali, zurkhaneh olarak bilinen geleneksel spor salonlarını organize  ve inşa ederek liberalleri ve savaşçıları bir araya getirmeyi başarır.

bu senaryonun diğer tarihi karakterleri arasında saadi şirazi, ubeyd zakani, nasirüddin tusi, raşidüddin hemedani ve güreş şampiyonu file hamedani'yi sayabiliriz.

ya'qub ibn al-layth 
masoud jafari jozani ve farabi sinema vakfı, ya'qub ibn al-layth için sözleşme imzaladı. a'qub ibn al-layth'ın sistan'daki saffarid hanedanının kurucusu ve onun şövalyeliği, sade yaşamı ve i̇ran halkını birleştirmede tarihteki rolü hakkındaki senaryosu.

ya'kub ibn el-leys el-saffar, rüstem'in hikâyelerinden etkilenen, etrafında toplanan küçük bir grup genç ayyâr'ın yardımıyla yoksul ve ezilen insanlara yardım etmeye karar veren ve sistan halkının gözünde efsanevi bir şampiyon haline gelen genç bir ayyâr'dı. senaryo home video'da yayınlanacaktır.

jafari jozani bir röportajında bu konuya değinmiştir:

"ne yazık ki çocuklarımız robin hood'u ya'gub al-layth'tan daha iyi tanıyor, oysa o i̇ran'da eyyâr-i ve fütüvvet'i kuran ve gençlere daha iyi bir yaşamın nasıl mümkün olduğunu öğreten tarihi şahsiyetlerden biridir."

filmografi

kısa filmler 

 1976 – remember the flight (5 dk.)
 1977 – caged (6 dk. kil animasyonu)
 1978 – conception (20 dk, claymation, 1978 öğrenci akademisi ödülü'nü kazandı, abd'de kqed (p.b.s) ve i̇ran i̇slam cumhuriyeti yayınlarında oynadı)
 1979 – towards freedom (100 dk. belgesel, i̇ran televizyonunda yayınlandı)
 1984 – escape, mesnevi-ye-man'avi'ye dayanmaktadır. (i̇ranlı şair rumi'nin kitabı, 16 dakika, claymation, i̇ran i̇slam cumhuriyeti yayınları için)
 1984 – broken image,  escape, mesnevi-ye-man'avi'ye dayanmaktadır.(i̇ranlı şair rumi'nin kitabı, 25 dk. claymation, i̇ran i̇slam cumhuriyeti yayınları için)
 1985 – speak to me (çocuk ve genç yetişkinlerin entelektüel gelişimi enstitüsü için 30 dk.)

uzun metrajlı filmler 

 1985 – frosty roads (yönetmen)
 1986 –  the stone lion  (yazar , yönetmen)
 1989 – eye of the hurricane (yazar , yönetmen)
 1991 – shadow of imagination (yazar , yönetmenr)
 1992 – a man and a bear (yazar , yönetmen)
 1992 – once upon a time, cinema (yapımcı)
 1994 – heart and dagger (yazar , yönetmen)
 1999 – puberty (yazar , yönetmen)
 2001 – her eyes (yazar , yönetmen)
 2015 – iran burger (yazar , yönetmen)
 2017 – behind the wall of silence (yazar , yönetmen)
 2021 – the wheels and feet of the runner (doküdrama / yapımcı)

televizyon dizileri 
2009 – 2010 – in the wind's eye (yazar, yönetmen)  irib tv1

senaryolar 
tür:

ödüller ve onurlar 

 frosty roads, 1986 yılında dördüncü fajr uluslararası film festivali'nde en i̇yi film dalında jüri özel ödülü'nü kazanmıştır.
 frosty roads was a winner of the tablet for appreciation of masoud jafari jozani as the best director from the first cultural–artistic village – 1987 
 taş aslan, 5. fajr uluslararası film festivali'nde en iyi senaryo dalında kristal simurg ödülünü kazandı - 1987
 masoud jafari jozani'nin yaşam boyu sanatsal başarıları için kristal simorgh ve 26. fajr uluslararası film festivali - 2008'de kendisini kutluyor
 masoud jafari jozani, 8. i̇ran'ın kalıcı yüzleri konferansı - 2010'da seçildi
 i̇ran cumhurbaşkanı mesud caferi cozani, i̇ran'ın i̇kinci dünya savaşı sırasındaki işgaline ilişkin beş ciltlik belgelerin açılışını yaptı - 2011
 masoud jafari jozani'ye ilk uluslararası kish film festivali'nde altın heykel takdim edildi - 2011
 rüzgârın gözünde (televizyon dizisi), resim dünyası'nın 12. sinema-televizyon şenlikleri - 2012'de en i̇yi televizyon yönetmenliği dalında hafızlık ödülünü kazandı
 yönetmenlik alanında ilk sınıf rozetini ve sinema yönetmenliği alanında doktorasını aldı - 2015
 masoud jafari jozani, i̇ranlı-amerikalı doktorlar akademisi tarafından birçok sanatsal ve kültürel başarısı için takdir edildi - 2016
 su elçisi - 2016
 masoud jafari jozani hindistan'da düzenlenen 11. delhi uluslararası sanat festivali'nde (diaf) i̇ran sanat elçisiydi - 2017
 masoud jafari jozani, i̇ran'daki ilk malayer kalkınma konferansı'nda kutlandı - 2018
 in the wind's eye (televizyon dizisi) 14. uluslararası moghavemat festivali'nde en i̇yi televizyon yönetmenliği ve en i̇yi tv dizisi ödüllerini kazandı - 2019
 unesco-i̇ran ulusal komisyonu ve i̇ran 2. bölge i̇nsan hakları komisyonu uluslararası danışmanı tarafından özel takdirname - 2019
 buhara dergisi beşeri bilimler düşünürleri evi'nde mesud caferi jozani gecesi düzenledi - 2019
 birinci arman bartar ulusal hediye festivali - 2018'de turkuaz simurg heykeli ve kültür ve i̇slami i̇rşat bakan yardımcısı doktor mohammad soltanifar'ın anı plaketi'nin sahibi
 üçüncü ulusal sağlık filmleri festivali'nden teşekkür belgesi ve heykel - 2018
 birinci ulusal i̇ran film yapımcıları birliği'nde ilk abureyhan heykeli'ni kazandı - 2020

ulusal ve uluslararası festivaller değerlendirmesi 

 dördüncü uluslararası çocuk ve genç yetişkin filmleri uluslararası sinema yarışması başkanı - 1989
 yedinci fajr uluslararası film festivali'nde i̇ran sineması yarışması jüri üyesi - 1989
 onuncu fajr uluslararası film festivali'nde i̇ran sineması yarışması jüri üyesi - 1992
 14'üncü fajr uluslararası film festivali'nde kısa film jüri üyesi - 1996
 kutsal savunma 6. uluslararası film festivali'nde uluslararası film jüri üyesi - 1997
 13'üncü uluslararası çocuk ve genç yetişkin filmleri yarışması'nda i̇ran sineması jüri üyesi - 1999
 khaneh sineması beşinci kutlama jüri üyesi - 2002
 26'ncı fajr uluslararası film festivali'nde i̇ran sineması jüri üyesi - 2008
 28'inci fajr uluslararası film festivali'nde i̇ran sineması jüri üyesi - 2010
 bulgaristan'da "varna" uluslararası film festivali jüri üyesi - 2013
 sri lanka uluslararası film festivali (saarc) jüri üyesi - 2016
 çin'de düzenlenen ilk şanghay i̇şbirliği örgütü "şi̇ö" uluslararası film festivali jüri üyesi - 2019
 15'inci direniş uluslararası film festivali ulusal sinema yarışması jüri üyesi - 2019

uluslararası övgü ve eleştiriler

los angeles times,amerikan gazetesi 
los angeles times gazetesi muhabirlerinden kevin thomas, los angeles times'ın 12 temmuz 1996 tarihli sayısında yayınlanan "iran's 'man, a bear' finds humor, heart" başlıklı makalesinde masoud jafari jozani'nin yönettiği a man and a bear filmi hakkında şunları  yazdı:

"masoud jafari jozani'nin "bir adam, bir ayı "sı, garip bir başlangıcı geride bıraktıktan sonra, günümüz i̇ran'ındaki otoriterlik ve zorluklar üzerine cesur bir hiciv alegorisi olarak ortaya çıkıyor."

"yine de, açık sözlülüğünün yanı sıra, "bir adam, bir ayı" aynı zamanda sıcak, sevimli ve çoğu zaman çok komik bir film."

the guardian, i̇ngiliz gazete 
ben walters 1 eylül 2009 tarihinde the guardian'da "1979'dan bu yana abd'de çekilen ilk i̇ran filmi başlıyor" başlıklı bir haber yayınladı:

i̇slam devrimi'nden bu yana abd'de çekilen ilk i̇ran filminin yapımına başlanıyor. usta sinemacı masoud jafari jozani'nin yöneteceği in the wind's eye'ın 12 milyon dolarla (7.3 milyon £) bir i̇ran filmi için şimdiye kadarki en yüksek bütçeye sahip olduğu da bildiriliyor.

variety, amerikan gazetesi 
dünya sinemasının en eski ve prestijli dergisi variety, 8 eylül 2009 tarihli "açık kapı politikası: l.a. i̇ran ekibini cezbediyor" başlıklı haberinde rüzgarın gözünde dizisinin yapımını incelemiş ve haberinin başında şu ifadelere yer vermiştir:

amerikan halkı, i̇ran'da 12 haziran'da yapılan seçimlerin sonuçlarına itiraz eden kitlesel gösterileri bastıran çevik kuvvet polislerinin görüntülerine kilitlenmişken, iki ülke arasındaki duvarda bir çatlak belirdi. şaşırtıcı bir şekilde, i̇ranlı yönetmen masoud jafari jozani, oyuncu kadrosu ve ekibinin abd'ye seyahat etmesi ve film çekmesi için vize almayı başardı - 1979 i̇slam devrimi'nden bu yana bunu başaran ilk i̇ran yapımı.

indiewire 
film endüstrisi ve eleştiri sitesi indiewire, in the wind's eye dizisinin yapımıyla ilgili olarak "jafari projesi 1979'daki i̇slam devrimi'nden bu yana abd'de çekilen ilk i̇ran yapımı" başlıklı bir haber yayınladı.

yapımı dört yıl süren ve kısa bir süre önce i̇ran televizyonlarında yayınlanmaya başlayan 52 saatlik epik televizyon dizisi "dar chashme bad "e dayanan "in the wind's eye" adlı uzun metrajlı filmin yapımına los angeles'ta başlandı. 1920'den 1981'e kadar üç kuşak i̇ranlıyı konu alan ve toplam bütçesi 12 milyon dolar olan proje, bu ülkenin film endüstrisi tarihindeki en uzun soluklu ve en pahalı yapım olacak. aynı zamanda 1979'daki devrimden bu yana abd'de çekilen ilk i̇ran yapımı. usta sinemacı masoud jafari jozani, dizinin her bölümünü yazıp yönetmesinin yanı sıra i̇ran'da sinemalarda gösterime girecek olan uzun metrajlı filmin senaryosunu da kaleme aldı.

the national, bae gazetesi 
amerika birleşik devletleri'nden bir muhabir olan james reinl, 14 eylül 2009 tarihli national gazetesinde rüzgarın gözünde filminin çekimine izin verilmesiyle ilgili olarak "i̇ran film kameraları abd'de" başlıklı bir haber kaleme aldı:

washington ve tahran, i̇ran'ın şüpheli nükleer silah programı konusunda diplomatik bir dans sergilerken, bir grup i̇ranlı film yapımcısı, ezeli düşmanlar arasındaki ilişkilerin görünürdeki çözülmesinden faydalandı. i̇ranlı yönetmen masoud jafari jozani, amerika birleşik devletleri'ne girmek ve bir film çekmek için bir düzine vize aldı. kaliforniya'da in the wind's eye filmini çeken jozani, "bu bir yıl önce duyulmamış bir şeydi" dedi. i̇ranlı ekibini 1979'daki i̇slam devrimi'nden bu yana abd'ye giriş izni alan ilk film yapımcıları grubu olarak tanımladı.

kaynakça 

en i̇yi senaryo kristal simurg ödülü sahipleri
yaşayan insanlar
1948 doğumlular
san francisco eyalet üniversitesinde öğrenim görenler
i̇ranlı film yapımcıları
i̇ranlı film yönetmenleri