Eski İsrail hukuku

eski i̇srail hukuk sistemi tarihsel süreç dikkate alındığında birinci dönem i̇srail hukuku ve ikinci dönem i̇srail hukuku olarak incelenebilir.

i̇lk dönem 

eski i̇srail hukuku ilk olarak yahudilik, hristiyanlık ve müslümanlıkta kutsal olarak kabul edilen şehir olan, kudüs’ün miladi takvime göre 70 yılında romalılar eliyle yıkılmasıyla başlamıştır. bu dönemde hukuksal anlamda kaynaklar, tanrı tarafından musa’ya gönderilmiş olan yahudilerin mukaddes kitap olarak adlandırmış olduğu tevrat’ın içerisinden bazı bölümler ile yine bu kitabın, okurları tarafından yıllarca ağızdan ağza anlatılarak geçmiş kimi sözlerdir.

romalılar tarafından kudüs’ün, bozulması, yıkılması, ilerleyen süreçte yahudilerin öldürülmesi, sağ kalanların sürgünlere yollanması gibi pek çok neden i̇srail hukukunun yok olmasına sebep olamamıştır.

i̇kinci dönem 

bu gelişmelerden yüz yıl kadar sonra, yahuda hakaduş isimli servetli ve nüfuzlu bir yahudi din adamı tarafından, yahudi okulları olarak bilinen taberiye okulları tekrar faaliyete geçirilmiştir. otuz yıllık dönem sonunda, yahudi sözlü şeriatı olarak bilinen, mişna kitabı derlenmiştir. sonraları yahudi din adamları tarafından talmud  adıyla ikinci bir kaynak kitap daha düzenlenir. yahudilerin düzensiz oluşları, yaşadıkları toplumlardaki kanunlara uyup uymamakta serbest olmalarına rağmen, mişna ve talmud gibi yazılı kaynaklar günümüze kadar ulaşmayı başarmıştır.

mişna ve talmud ilk zamanlardan 19. yüzyıla kadar yalnızca din ve mezhep işlerine bakanların dışında başka kimsenin erişemeyeceği bir kaynak iken, 19. yüzyılda fransızca diline tercüme edilmiş ve bu sayede avrupa’da hemen herkes tarafından okunabilen ve ulaşılabilen kaynaklar halini almıştır.

ceza hukuku 

eski i̇srail hukukundaki kimi cezalar genel olarak şöyledir:

kişisel olarak kin tutma ile alınacak olan intikam tamamen yasaklanmış, toplum adına kanunen cezalandırılma ilkesi konulmuştur.

katil olan kişinin öldürülmemesini sağlamak için ödenen diyet (kan parası) yasaklanmıştır.

i̇şlenilen suçun şahsiliği ilkesi benimsenmiş, suçlu kişinin yakınlarının cezalandırılması yasaklanmıştır.

güneş, ay ile birlikte semavi başka bir varlığa tapmak idam sebebi olarak belirtilmiştir.

yahova’dan başkası adına kurban kesen ile tanrının adına söven kişilerin öldürüleceği belirtilmiştir.

evli veya nişanlıların zinasının cezası recm'dir. (taşlayarak öldürme) evlenen kız eğer bakire değilse yine recm edilerek öldürülür.

medeni hukuk 

tevrat’da kesin bir ifadeyle belirtilmiş bir nikah birlikteliği yoktur. fakat tevrat’ta yakub laban’ın kızı olan rahel’i yedi yıl çalıştırdıktan sonra almıştır. bunun gibi tevrat’taki kimi örneklerde kadınlar ile olan evlilik birlikteliğinin, kadını satın alma şeklinde gerçekleştiği görülmektedir. yine tevrat’ta kızı kaçırarak evlenmeye de izin verilmiştir. eski i̇srail medeni hukukunda evlenen kıza babası tarafından bir çeyiz hazırlanıp verilmesi de adettendir. evlilik birlikteliğinin sonlandırılması ise tamamen erkeğin elindedir. erkek boşamak istediği kadının eline kendisini boşadığı anlamına gelen ‘boş kağıdı’ verir. esirlerin içerisinden cariye almak serbesttir. eğer ki cariye erkek tarafından terk edilirse, cariye ‘hür’ (özgür) sayılır.

kölelik 

eski i̇srail hukukunda köleler iki zümreden oluşur. bunlardan birincisi olan i̇brani soyundan olan köleler, çok borç altına girip, borçlarını ödeyemedikleri ve fakirlikten hayatlarını idame ettiremez hale geldikleri için, kendilerini satanlardır. bu zümredeki köleler eğer borçlarını öderlerse ‘hür’ (özgür) olabilirler. i̇kinci zümredeki köleler ise i̇brani olmayan kölelerdir. bu köleler ne yaparlarsa yapsınlar ömürleri boyunca köle olarak yaşarlar. efendiler köleyi uslandırabilir (dövebilir), ama öldüremezler. döverken sakat kalan köle artık ‘hür’ sayılır.

miras 

tevrat’a göre erkek evlat var ise kız evlatların mirasa varis olmaları mümkün değildir. hem oğul hem de kız evlat yok ise, bu durumda ölen kişiden kalan miras hakkı sırayla kardeşlere, amcalara ve yakınlık duruma göre diğer akrabalara  geçer.

mahkeme ve dava 

eski i̇srail hukukunda i̇spat her zaman için olaylara tanıklık eden şahitler ile olur. şahidin olmadığı bazı durumlarda sanık şahıs yemin ederek beraat eder. dava mevzu bahis olan uyuşmazlıklar, anlaşmazlıklar ve diğer meselelerin davaları hakimler tarafından görülür. bu hakimler, şehirlerin kapılarına meclis kuran ihtiyarlardır.

verilen hükümler, icra ile haczedilir. un öğütülen el değirmeni ve elbise haczedilemez.

kaynakça 

i̇srail
tevrat
yahudilik
kudüs'te din
kudüs
talmud