Kizikos Deniz Muharebesi

kizikos deniz muharebesi, mö 410 yılı mayıs veya haziran aylarında peloponez savaşı sırasında gerçekleşmiştir. muharebe sırasında alkibiadis, thrasybulus ve theramenes komutasındaki bir atina filosu, mindarus komutasındaki bir sparta filosunu bozguna uğrattı ve yok etti. zafer, atina'nın ertesi yıl boyunca çanakkale boğazı'ndaki bir dizi şehir üzerindeki kontrolünü geri kazanmasına izin verdi. yenilgilerinin ardından spartalılar, atinalıların reddettiği bir barış teklifi yaptılar.

arka plan 
atina, sicilya seferinden sonra zayıflamıştı ve çanakkale boğazı üzerindeki hakimiyeti, artık sparta'nın arkasındaki pers desteğiyle gevşemişti. kizikos 411 yazında atina'dan isyan etti, ancak cynosema muharebesi'nden sonra atina filosu tarafından geri alındı.

atina'nın mö 411'de abidos'ta kazandığı zaferin ardından, spartalı amiral mindarus, takviye için sparta'ya gönderildi ve yeni bir saldırı planlamak için pers satrapı pharnabazus ile çalışmaya başladı. bu arada atinalılar, hazinelerinin tükenmesi yüzünden herhangi bir büyük operasyon yapamıyorlardı be nedenle zaferlerinin devamını getiremediler. böylece mö 410 baharında mindarus en az 60 gemilik bir filo inşa etti ve pharnabazus'un birliklerinin desteğiyle kizikos şehrini aldı. çanakkale boğazı'ndaki atina filosu, üstün sparta kuvvetinden kaçınmak ve alkibiadis, theramenes ve thrasybulus'un altında yeniden bir araya gelmek için sestos'taki üssünden kardiya'ya çekildi. chaereas komutasındaki bir kara birliklerinin de dahil olduğu konsolide atina filosu, mindarus'a meydan okumak için hellespont'a doğru yola çıktı.

karşı kuvvetlerin komuta yapısı ve güçleri 
pharnabazus, önemli bir süvari kuvveti de dahil olmak üzere satraplığında büyük pers kara kuvvetlerini kontrol etti. mindarus, peloponez filosuna komuta etti. diodoros, mindarus'un peloponez'den ve başka yerlerden (sicilya'daki siraküza kadar uzaklardan gelen kuvvetler vardı) en az 80 gemi topladığını, ancak ksenofon (üstün kaynak) 60 gemisi olduğunu söyler. her halükarda, peloponnesoslular deniz savaşında atinalı hasımları kadar yetkin değillerdi.

alkibiadis, kıdemli general olarak, birleşik atina filosunun komutanıydı, theramenes ve thrasybulus da onun astıydı. alkibiadis, sisam'da atina donanması tarafından seçilen demokratlar tarafından desteklendi. theramenes, atina'daki oligarşik '5.000' tarafından atanmıştı. donald kagan, alkibiadis'in tüm filosunun komutanı ve cynossema ve abidos'un galibi olarak thrasybulus'un muhtemelen kizikos'ta stratejik komutaya sahip olduğunu, alkibiadis'in ise sadece kendi filosunun komutasında olduğunu belirterek alkibiadis'in en yüksek komutanlığına itiraz eder. cornelius nepos'un belirttiği gibi: "peloponnesos savaşı'nda thrasybulus, alkibiadis olmadan birçok zafer kazandı; ikincisi, birincisi olmadan hiçbir şey başaramadı, ancak o, doğanın bir armağanı ile tüm itibarı kazandı." yine de generaller, bu aşamada, yakın işbirliği içindeydiler. peloponnesoslular, atina donanmalarının konsolidasyonundan ve sayılarındaki artıştan habersizdiler. atina filosunun 86 trirem olduğu tahmin ediliyor.

muharebe 
atina kuvveti çanakkale boğazı'na girdi ve sayılarını gizlemek için abidos'taki sparta üssünü geceleyin geçerek kizikos'un hemen kuzeybatısındaki proikonesos adası (günümüzde marmara adası) bir üs kurdu. ertesi gün, kizikos yakınlarında chaereas'ın kuvvetini karaya çıkardılar. atina filosu daha sonra bölündü, alkibiadis komutasındaki 20 gemi kizikos'a doğru ilerlerken, thrasybulus ve theramenes komutasındaki ana atina filosu geride pusuya yattı. mindarus, çok daha düşük görünen bir güce saldırma fırsatını görerek, tüm gücüyle onlara doğru yola çıktı. alkibiadis'in kuvveti kaçtı ve mindarus'un gemileri kovaladı. ancak her iki kuvvet de limandan iyice çıkınca alkibiadis mindarus'a döndü ve thrasybulus ve theramenes güçleriyle birlikte onun geri çekilmesini kesmek için ortaya çıktılar. tuzağı gören mindarus, açık bir yöne, pharnabazus'un askerleriyle birlikte bulunduğu şehrin güneyindeki bir kumsala doğru kaçtı. sparta filosu geri çekilrken kayıplara uğradı ve hemen arkalarında atinalılar ile birlikte kıyıya ulaştı.

alkibiadis'in birlikleri, atina takibine liderlik ederek karaya çıktı ve spartan gemilerini çengelli kancalarla denize geri çekmeye çalıştı. ancak pharnabazus komutasındaki pers birlikleri kıyıdaki savaşa girdiler ve sayıca az olan ve rakiplerine karşı daha sağlam zeminde savaşan atinalıları denize sürmeye başladılar. bunu gören thrasybulus, bir oyalama olarak kuvvetini indirdi ve theramenes'e birliklerini chaereas'ınkilerle birleştirmesini ve savaşa katılmasını emretti. bir süre için, thrasybulus ve alkibiadis, üstün güçler tarafından geri püskürtüldü, ancak theramenes ve chaereas'ın gelişi durumu tersine çevirdi; spartalılar ve persler yenildi ve mindarus öldürüldü. tüm sparta gemileri, geri çekilirken gemilerini yakan siraküza müttefiklerinin gemileri dışında ele geçirildi.

neticesi 
bu dramatik zaferin ardından atinalılar, çanakkale boğazı'nın suları üzerinde tam kontrole sahip oldular. ertesi gün savaşmadan teslim olan kizikos'u aldılar. kyzikos yakınlarında mahsur kalan spartalı birliklerden ele geçirilen bir mektupta “gemiler gitti. mindarus öldü. adamlar açlıktan ölüyor. ne yapacağımızı bilmiyoruz." yazıyordu. donanmalarının harap olmasıyla moralleri bozulan spartalılar, barışı sağlamak için atina'ya bir elçi gönderdiler; atinalılar bunu reddettiler.

atina'da, 411'den beri hüküm süren oligarşik hükûmet, savaşın ardından birkaç ay içinde restore edilmiş bir demokrasiye yol açtı. çanakkale boğazı'ndaki güçlere katılmak için thrasyllus komutasındaki bir sefer gücü hazırlandı. bununla birlikte, bu kuvvet, savaştan bir yıldan fazla bir süre sonra ayrılmadı ve atinalılar sonunda bizantion'u yeniden ele geçirmelerine ve halkidon'dan haraç toplamaya devam etmelerine rağmen, kizikos'un onlara sağladığı avantajı hiçbir zaman tam anlamıyla bastırmadılar. bu büyük ölçüde mali yetersizliğin bir sonucuydu; zaferden sonra bile, atina hazinesi büyük çaplı saldırı operasyonlarını desteklemekte zorlanıyordu. bu arada, pers fonlarıyla spartalılar filolarını hızla yeniden inşa ettiler ve atina'nın avantajını baltalamaya devam edeceklerdi. atina, savaşta arginusae'da yalnızca bir deniz muharebesi daha kazanacaktı ve mö 405'te aegospotami'daki yenilgileri savaşı sona erdirecekti. kizikos, atinalılar için dramatik bir zafer olmasına rağmen, spartalılar, 6 yıl sonra atina ve müttefiklerinin teslim olmasıyla, sonunda güçlerini geri kazanmayı ve savaşı kendi lehlerine sonlandırmayı başardılar.

kaynakça

konuyla ilgili yayınlar 
diodorus siculus, library 
kagan, donald. the peloponnesian war (penguin books, 2003) 

mö 410'larda çatışmalar
misya

ahameniş i̇mparatorluğu'nun muharebeleri
peloponez savaşı'nda deniz muharebeleri