İnal (Çerkesya kralı)

i̇nal nexw (; ) veya büyük i̇nal, 1427-1453 yılları arasında çerkesya kralı. tüm çerkes prensliklerini tek devlet altında birleştirmiştir. çeşitli seferler düzenledi ve devlet sınırlarını tüm yönlerde genişletti. i̇nanışa göre i̇nal, kabardey, besleney, çemguy ve hatukay boylarının atasıdır.

i̇nal'ın lakabının (nef/nexu) kaynağı kesin olarak bilinmese de, bazıları tek gözünün kör olduğu, bu sebeple doğu çerkesçesinde "kör" anlamına gelen nef kelimesinden geldiğini, bazıları ise batı çerkesçesinde "aydın" anlamına gelen kelimeden geldiğini iddia etmiştir.

biyografi

i̇lk yılları 
i̇nal'ın erken yaşamı hakkında pek bir şey bilinmiyor. taman yarımadası'nda çerkez bir ailede dünyaya geldi ve bir soylu olarak büyüdü.

yükselişi 
i̇nal'ın yükselişinden önce çerkesya'da yerleşik beylikler ayrı bir bölgesel yönetime sahipti ve organize bir yapı gelişmemişti. timur-çerkes savaşlarında çerkesler timurlu güçlerine direnmelerine rağmen çerkes bölgesi bu savaş sonucunda büyük yıkıma uğradı. i̇nal başlangıçta taman yarımadasında araziye sahipti. 1400'lerin başlarında, ağırlıklı olarak khegayk klanından oluşan bir güç topladı ve birleşik bir çerkes krallığı yaratma hedefini gerçekleştirmek için yola çıktı. çerkes beylikleri birer birer i̇nal'ın eline geçerken, i̇nal savaş ağaları ve aşiret reisleriyle savaştı ve onları yendi. i̇nal'ın yükselişi yerleşik çerkes beylerini rahatsız etti ve i̇nal'a karşı çıkan 30 çerkes boyundan oluşan bir konfederasyon, onunla savaşmak için bir ittifak kurdu. mzımta nehri yakınlarındaki bir savaşta otuz çerkes lordundan oluşan koalisyon, i̇nal ve destekçileri tarafından mağlup edildi. on tanesi idam edilirken, geri kalan yirmi bey biat ederek i̇nal'ın yeni devletinin güçlerine katıldı.

fetihler

kuban ve doğu çerkesya'nın fethi 
i̇nal, batı çerkesya'daki hakimiyetini sağlamlaştırdıktan sonra 1434'te doğu çerkesya'ya bir sefer düzenleyerek kabardey eyaletini kurdu. 1438'de kuzeye yeni bir sefer düzenledi ve ten nehri boyunca kuban nehri'nin kuzeyindeki çerkes yerleşimlerinin yakınındaki tatar göçebelerini kovarak sınırlarını günümüzdeki azov'a kadar genişletti. johannes de galonifontibus, 14. ve 15. yüzyılların başında çerkesya'nın sınırlarını kuzeye, don'un ağzına kadar genişlettiğini anlatıyor. johannes de galonifontibus'un tanımı, i̇nal'ın fetihleriyle örtüşmektedir. fetihleri sonucu i̇nal, çerkesya'nın tamamını veya büyük bir kısmını tek devlet altında birleştirmiş oldu.

abhazya'nın fethi 
abhazya o zamanlar abhazları asimile etmeye çalışan megrel beyleri tarafından yönetiliyordu. i̇nal, çerkesya'yı birleştirdikten sonra dikkatini abhazya'ya çevirdi ve burada abhaz klanları ançabadze ve şervaşidze ona biat etti. birlikte muhalif megrelleri yendiler ve kuzey abhazya'yı çerkesya ile birleştirdiler. abhaz halkı, i̇nal'ın hükümdarlığını tanıdı ve i̇nal, abhazya'daki hakimiyetini kesinleştirdi. gürcü kronikleri, i̇nal'ın megrellere karşı çerkesler ve abhazlara önderlik ettiğinden bahseder. bu anın bir simgesi olarak i̇nal'ın heykeli bugün abhazya'da duruyor. abhazya bayrağındaki yıldızlardan biri, i̇nal'ın mezarı olduğu düşünülen i̇nal-kuba'yı temsil ediyor.

reformlar

yönetim 
i̇nal, iktidarını kurduktan sonra reformlar yaparak, aşiretleri örgütleyerek ve çerkes eyaletlerini yönetmek için ihtiyar mahkemeleri kurarak önlemler almaya başladı. malını dört ilçeye ayırdı: qabardey, beslan, chemguy ve jane-hatukay. 40 yargıç kurumunu tanıttı. ancak çerkesya, onun ölümünden sonra yeniden ayrı feodal beyliklere bölündü. toplam 40 yargıç atadı. fakat ölümünün ardından devlet yeniden parçalandı.

şencır şehri 
i̇nal'ın yeni devletinin başkenti, i̇nal'ın doğup büyüdüğü taman bölgesinde kurulan şencır şehri oldu.

peter simon pallas ve julius von klaproth tarihte şencır şehrine dikkat çeken ilk araştırmacılar olmakla birlikte, ikisi de şencır şehrini benzer şekilde tanımlamıştır. onlara göre, şencır, surlar ve hendekler ile çevrili bir dörtgen şeklindeydi ve dört kapısı vardı, bu sebeple roma mimarisini andırıyordu. kuzeyde düşmana karşı avantaj kazanmak için sahte tepeler yapılmıştı. klaproth, şencır şehrinin kalıntılarını ziyaret ederek çerkes büyükleriyle tanıştı ve şehirle ilgili detaylı bilgi topladı. öğrendiği bilgilere göre, şencır anapa'ya yakın bir bölgedeydi.

şencır şehrinin tam olarak nerede olduğu bilinmese de, en desteklenen teori klarapoth ve pallas tarafından yapılan betimlemelere uyan krasnaya batareya bölgesi olduğudur.

ölümü ve kabri 

i̇nal, 1453 yılında topraklarını oğulları ve torunları arasında bölüştürdü ve 1458 yılında öldü. bunun ardından çerkes prenslikleri oluştu.

bir iddiaya göre, i̇nal, kuzey abhazya'da ölmüştür. burası günümüzde i̇nal-quba olarak bilinir ve pshu bölgesinde bulunur. çoğu kaynak bu teoriyi kabul etse de alternatif teoriler de vardır.

rus kaşif ve arkeoloji uzmanı evgeniy dimitriyeviç felitsin'e göre, i̇nal'ın mezarı abhazya'da değildir. 1882'de yayınlanan bir haritada, felitsin, i̇nal'a büyük önem vermekle beraber onun mezarını abhazya'da değil, karaçay-çerkesya'da bulunan i̇spravnaya bölgesine yerleştirmiştir. bu bölgede, antik heykeller, höyükler, mezarlar, kiliseler, kaleler ve surlar olduğunu, i̇nal gibi birisin için ideal bir kabir olacağını eklemiştir.

mirası 
sonraki yüzyıllarda çerkes ve abhaz prensleri i̇nal'ın torunları olduklarını iddia ettiler ve onu kendi ataları olarak gördüler. i̇nal'ın adı kafkasya'daki birçok yere verilmiştir. i̇nal adıyla ilişkilendirilen yer adları adigey, krasnodar bölgesi, kabardey-balkar, karaçay-çerkes ve abhazya'da bulunur. çerkesya'nın karadeniz kıyısında i̇nal koyu bulunur. kabardey-balkar cumhuriyeti'nin zolsk bölgesinde, kanzhal dağı'ndan çok uzak olmayan, baksan nehri ile tyzyl vadileri arasında i̇nal dağı (2990 m) vardır. i̇nal isminin çeşitleri (yinal, i̇nal, yanal vb.) çerkesler ve abhazlar arasında yaygın isimlerdir.

ayrıca bakınız 

 çerkesya
 kabardeyler
 kabardiya
 çerkesler

kaynakça 

çerkes soylular
1453 yılında ölenler
çerkes tarihi