4,2 binyıl olayı

4,2 binyıl olayı, gö kuruma olayı. holosen döneminin en şiddetli iklim olaylarından biridir.holosen çağındaki mevcut meghaliyen döneminin başlangıcı olarak tanımlanır.

mö 2200 yüzyıldan başlayıp,  mö 22. yüzyıl boyunca sürmüştür. mısır'daki eski krallığın, mezopotamya'daki akad i̇mparatorluğunun ve yangtze nehri'nin aşağısındaki liangzhu kültürünün çöküşüne neden olduğu hipotezi ortaya atılmıştır. kuraklık aynı zamanda i̇ndus vadisindeki medeniyetin çöküşünü de başlatmış olabilir;medeniyetteki nüfusun bir kısmı, arzu ettikleri habitata doğru hareket  etmiş ve hint-avrupa dillerini konuşan insanlar hindistan’a ve güney asya'ya doğru ilerlemişlerdir.

bazı bilim adamları, olayın küresel bir kuraklık olmadığına ve net bir zaman çizelgesinde gerçekleşmediğine dair kanıtları öne sürerek bu sonuca katılmamıştırlar.

kanıtlar 

kuzey afrika, orta doğu, kızıldeniz, arap yarımadası, hindistan yarımadası ve  orta kıta kuzey amerika'da şimdiki zamandan yaklaşık 4,2 bin yıl önce yoğun bir kuraklık dönemi kaydedildi. bu dönemde buzullar, batı kanada’nın sıradağları boyunca ilerledi. i̇talya’daki sarkıt mağaraları, klimanjaro dağındaki ( tanzanya) buz tabakası ve and dağlarındaki (güney amerika) buzullar bunların kanıtıdır. yaklaşık 4100 yıl önce mezopotamya'da kuraklığın başlangıcı, kuzey atlantik'te bond olayı olarak bilinen bir soğuma olayı ile aynı zamana denk gelmiştir. bu örneklerin coğrafi çeşitliliğine rağmen, kuzey avrupa’da 4,2 bin yıllık döneme ait kanıtlar belirsizdir ve bu da olayın kökenlerinin ve etkilerinin mekânsal olarak karmaşık olduğunu göstermektedir.

2018 yılında uluslararası stratigrafi komisyonu, holosen dönemini üç döneme (grönlandiyen, nortgripiyen ve meghaliyen ) ayırdı  ve yaklaşık m.ö. 2250’den itibaren geç holosen meghaliyen evresi/ yaşı olarak belirlendi. küresel sınır stratotip bölümü ve noktası, hindistan'ın kuzeydoğusundaki meghalaya kentinde mawmluh mağarası oluşumudur. küresel yardımcı stratotip, kanada'daki logan dağı'ndan bir buz çekirdeğidir. bununla birlikte, olay küresel bir kuraklık olmadığı ve net bir zaman dilimi içinde gerçekleştiği için bu bölünmenin gerekçesi tartışılıyor.tucson'daki arizona üniversitesi'nde bir paleoklimatolog olan jessica tierney, yeni bölümlemenin savunucularının yanlışlıkla "diğer kuraklıkların ve ıslak dönemlerin kanıtlarını, bazen olaydan yüzyıllarca uzakta topladıklarını" belirtiyor.

etkileri

i̇ber yarımadası 
i̇ber yarımadası'nda mö 2200'den sonraki dönemde motilla tipi yerleşimlerin inşasının, bu bölgeyi etkileyen şiddetli kuraklaşmanın bir sonucu olduğuna inanılmaktadır.

i̇spanya, la mancha'da ilk paleohidrojeolojik disiplinler arası araştırmayı bildiren mejías ve arkadaşlarına göre,yakın zamanda yapılan araştırmalar, la mancha'daki bronz çağı'na ait "motilla" bölgelerinin i̇ber yarımadası'ndaki en eski yeraltı suyu toplama sistemi olabileceğini gösteriyor…  bunlar, i̇klimsel olay 4,2 bp sırasında şiddetli ve uzun süreli kuraklık nedeniyle çevresel stres zamanında inşa edildi.yazarların analizi, jeolojik substrat ile motillaların uzamsal dağılımı arasındaki ilişkiyi doğrulamıştır.

antik mısır 
mö 2150’de mısır, bir kıtlıktan sonra eski krallığın merkezi hükümetinin çöküşünü etkilemiş olabilecek bir dizi olağanüstü düşük nil seliyle sarsıldı.

arap yarımadası 
basra körfezi bölgesinde, yerleşim düzeni, çanak çömlek tarzında ve mezarlarda ani bir değişiklik olmuştur. mö 22. yüzyılındaki kuraklık umm al nar kültürünün sonunu ve wadi suq kültürünün değişmesini işaret etmiştir.

mezopotamya 
mezopotamya’nın kuraklaşması, kuzey atlantik’te meydana gelen daha soğuk deniz yüzeyi sıcaklıklarının başlangıcıyla ilgili olabilir (bond olayı 3). modern araçsal kayıtların analiziyle, mezopotamya su arzında meydana gelen büyük (%50) yıllık düşüşlerin, kutup altı kuzeybatı atlantik deniz yüzeyinin sıcaklıklarının anormal derecede soğuk olduğu döneme denk geldiği tespit edilmiştir. dicle ve fırat nehirlerinin kaynakları, yüksekliğin neden olduğu akdeniz kış yağışlarıyla beslenir.

mö 2300’deki akad i̇mparatorluğu, bağımsız toplumları tek bir devlete (ilki mö 3100 civarında eski mısır) dahil eden ikinci medeniyetti. devletin çöküşünün, yüzyıllar süren geniş bir kuraklıktan etkilendiği iddia edilmiştir. arkeolojik kanıtlar, kuzey mezopotamya’nın tarımsal ovalarının yaygın biçimde terk edildiğini ve mö 2170 civarında güney mezopotamya’ya mülteci akınının olduğunu belgelemektedir. güneye göç akınlarını engellemek için mezopotamya’nın ortasına 180 km uzunluğunda “amoritlerin kovucu” adlı bir duvar inşa edildi. mö 2150 civarında, başlangıçta zagros dağları’nda yaşayan gutian halkı, morali bozuk akad ordusunu yendi, akad’ı aldı ve mö 2115 civarında akad’ı yok etti. yakın doğu’daki yaygın tarımsal değişim, mö 3. bin yılın sonunda görülmektedir.

kuzey düzlüklerinin daha küçük yerleşik nüfus tarafından yeniden yerleşimi, çöküşten üç yüzyıl sonra, mö 1900 civarında gerçekleşti.

umman’daki mercan fosilleri üzerine yapılan bir çalışmada, yaklaşık 4200 yıl önce, uzun süren şamal mevsimlerinin, sulanan tarlada tuzlanmaya yol açtığını ve mahsul üretiminde meydana gelen dramatik bir düşüşün, yaygın bir kıtlığı tetiklediğini ve sonunda antik akad i̇mparatorluğunun çöküşünü tetiklediğini kanıtlıyor.

güney ve orta asya 
mö 2. binyılında, avrasya steplerinde ve güney asya’da yaygın bir kuraklaşma meydana geldi. bozkırlarda bitki örtüsü değişmiştir bu sebeple daha yüksek hareketlilik ve göçebe sığır yetiştiriciliğine geçiş olmuştur. su kıtlığı güney asya’yı da güçlü bir şekilde etkiledi:bu sefer ekolojik nedenlerden dolayı büyük bir karışıklık oldu. yağmurların uzun süreli yağmaması, geniş alanlarda şiddetli su kıtlığına neden olarak güney orta asya, afganistan, i̇ran ve hindistan’da yerleşik kentsel kültürlerin çökmesine ve büyük ölçekli göçleri tetiklemesine neden oldu. kaçınılmaz olarak, yeni gelenler kent sonrası kültürlerle birleşmeye ve onlara hakim olmaya başladı.i̇ndus vadisi uygarlığı’nın kent merkezleri, batıdaki komşu bölgeleri etkileyen iklim değişikliğinin aynısı nedeniyle terk edilmiş ve yerini farklı yerel kültürlere bırakmıştır. 2016 itibarıyla, birçok bilim insanı, i̇ndus uygarlığının çöküşüne, kuraklığın ve mısır ve mezopotamya ile yapılan ticaretteki düşüşün neden olduğuna inanıyorlardı.ghaggar-hakra nehir sistemi yağmurla besleniyordu  ve su kaynağı musonlara bağlıydı. i̇ndus vadisi’nin iklimi, musonun modern genel zayıflaması ile ilişkili olan mö 1800’den bu yana önemli ölçüde daha serin ve daha kuru hale geldi. ghaggar-hakra nehri’nin himalayaların eteklerine doğru çekilmesiyle birlikte kuraklığın artması, düzensiz ve daha az kapsamlı sellere yol açmıştır ve bu yüzden su baskınlarıyla yapılan tarımı daha az sürdürülebilir hale getirmiştir. kuraklık, medeniyetin ölümüne neden olacak ve nüfusu doğuya doğru dağıtacak kadar su kaynağını azaltmıştır.

çin 
kuraklık, mö 3.binyılın sonlarında orta çin çevresindeki neolitik kültürlerin çökmesine neden olmuş olabilir. aynı zamanda, sarı nehir’in orta kesimlerinde efsanevi büyük yu figürüyle ilgili bir dizi olağanüstü sel görülmüştür.yishu nehri havzasında gelişen longshan kültürü, pirinç üretimini ciddi şekilde azaltan ve popülasyonda önemli bir azalmaya bu sebepten daha az arkeolojik alana yol açan bir soğutmadan etkilenmiştir. mö 2000 yıllarında longshan kültürü, daha az ve az sofistike seramik ve bronz eserleri olan yueshi kültürü tarafından yerinden edilmiştir.

ayrıca bakınız 

 8.2 binyıl olayı
 i̇klim değişikliği 
 büyük sel (çin) (mö 2300–2200 civarı)
 geç tunç çağı çöküşü (mö 1200-1150 civarı)

kaynakça

notlar 

kuraklıklar
mö 22. yüzyıl
antik yakın doğu
antik mısır
akad i̇mparatorluğu