Çitaklar

çitaklar (bulgarca, makedonca: читаци çitatsi), bulgaristan, kuzey makedonya ve kosova'ya yerli olan, ancak balkan göçleri neticesinde türkiye'ye kitlesel olarak göç etmiş güney slav kökenli müslüman bir halktır.

çitak tanımının etimolojisi 
balkanlarda yaşayan bir kısım yerli halka “çitak” adı verilmiştir. en yaygın teoriye göre çitaklar, diğer yerli hristiyan unsurlardan ayırt edilebilmek için evlerinin çitlerini kireçle beyaza boyarmışlar. bu nedenden dolayı “çiti-ak” anlamına gelen “çitak” ismiyle anılmaya başlanmıştırlar.

kosova çitakları 
kosova'da yaşayan çitaklar, osmanlı zamanında i̇slamiyeti kabul etmiş güney slav kökenli etnik sırplardır. kosova'nın yukarı morava vadisinde yaşıyorlar ve anadilleri olan sırpça'nın yanı sıra arnavutça da konuşuyorlar.

kuzey makedonya çitakları 
kuzey makedonya'da yaşayan çitaklar, osmanlı döneminde i̇slamiyeti kabul etmiş güney slav kökenli etnik makedonlardır. kuzey makedonya'da yaşayan çitakların bir grubu kuzey makedonya'nın doğusundaki aktaş (plaçkovitsa) dağının güneyi ile vardar nehri'nin doğusundaki bölgenin arasında bulunan ovalarda yaşıyorlar ve türkçe konuşuyorlar. i̇kinci grubu ise kuzey makedonya'nın batısındaki kırçova ve polog bölgelerinde yaşıyor ve anadilleri olan makedonca'nın yanı sıra arnavutça da konuşuyorlar.

bulgaristan çitakları 
bulgaristan'da yaşayan çitaklar, osmanlı zamanında i̇slam'a geçmiş güney slav kökenli etnik bulgarlardır. kuzeydoğu bulgaristan'ın gerlova ve karnobat bölgelerinde yaşıyorlar ve türkçe konuşuyorlar.

anadolu çitakları 
çitak sözcüğü özellikle bolu seben ve  kıbrıscıklı kimseler ile, ankara kızılcahamam, çubuk ve geçmişte kızılcahamam'a bağlı çay (bugünkü çamlıdere) köylerinden olan kimselere verilen isimdir.

geçmişte yabanâbad olarak anılan kızılcahamam ve çevre köylerinin oğuz türklerinin değişik boyları malazgirt  sonrasında selçuklu hanedanı beraberin de yerleşen peçenek, kayı, yüreğil, kıpçak, çiğiller ile çitakların da bu çevreye yerleştiği rivayet edilir.

genel bir görüşe göre çitakların bolu seben ve  kıbrıscık, ankara kızılcahamam, çubuk ve kızılcahamam'a bağlı çay'a (bugünkü çamlıdere) 1402 ankara savaşı sonrası yıldırım beyazıd'ın balkanlar'dan getirttiği çitak askerlerin bölge'de kalarak yerleştikleri varsayılmaktadır günümüzde bu yörelerde çıtak kavramı ankara savaşı ile balkanlar'dan gelerek bölge'de yerleşen çitaklardan çok bölge'deki kışlak, dağlık alanlarda bulunan türk halkını kapsamaya evrilmiştir.

bir başka görüşe ise göre çitak denilenler peçenek-kuman soyundandırlar, balkanlar'daki çıtaklar ise slav ve çeşitli balkan halklarıyla kaynaşmış türk asıllı topluluklardır.

bir başka görüşe göre ise çitaklar'ın bir balkan halkı olan çitaklar ile hiçbir alakaları yoktur.

anadolu'da ve trakya'da çitak kelime anlamı

 “dağda yaşayan ve odun satarak geçinen (kimse)”: kütahya, çayırlı haymana, çubuk, polatlı –ankara, ereğli, akait, akşehir-konya, çorlu-tekirdağ
 “köylü”ː i̇stanbul, konya, edirne.
 “kaba adam”ː *i̇negöl –bursa, göğenç, zıvarık–konya. 
 “yabancı, göçmen”ː balıkesir, bursa, kastamonu. 
 “erkek hizmetçi”ː konya, edirne.

çitak-pomak-torbeş bağlantısı 
tıpkı çitaklar gibi güney slav kökenli olan pomaklar ve torbeşler stratejik öneme sahip olan dağlık bölgelerin yerli sakinleridir ve diğer güney slav dilli bulgarlar ve makedonlar tarafından çevrili yaşadıklarından dolayı osmanlı zamanında i̇slamiyeti kabul etmelerine rağmen anadillerini muhafaza edebilmişlerdir.

osmanlıların ana geçitlerindeki ovalık bölgelerde dindaşları olan türklerin ve ya arnavutların arasında yaşayan müslüman slavlar ise bulgaristan ve kuzey makedonya'nın belirli kesimlerinde yaşayan bir kısım çitaklarda söz konusu olduğu gibi anadillerini terkedip türkçeyi veya arnavutçayı benimsemeye başlamışlardır.

dobruca çitakları 
evliya çelebi'nin eseri seyahatnâme'de nakledildiğine göre, 17. yüzyılda, dobruca'da çitaklar denilen, orta boylu ve sağlam yapılı insanların yaşadığı, bunların tatar, ulah ve bulgar’ların karışımından geldiğini, çıtak hanımlarının çok utangaç ve namuslu olduğunu yazmıştır.

kaynakça 

torbeşler
pomaklar