Çoha

çoha (  ya da  ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ), ayrıca çerkeska olarak bilinir, geleneksel olarak kafkasya halklarının giydiği yüksek boyunlu yün kabandır. genellikle bir erkek giysisi olan çoha, 2020'de gürcistan'ın maddi olmayan kültürel mirasları listesine seçilmiştir.

tarihi 

çoha, 9. yüzyıldan 1920'lere kadar gürcüler arasında  yaygın olarak giyilmiştir. gürcistan'da halen daha milli gurur sembolü kabul edilen çoha, gürcü erkekler tarafından düğünlerde ve resmi görevlerde sıklıkla giyilmektedir. gürcülerin bin yıl boyunca giydiği çoha, sovyet yönetimi sırasında nadiren giyilmiştir. bununla beraber birçok gürcü, sovyet işgaline karşı direnişi simgelediğini düşündüğü için günümüzde çoha giymektedir.

eski gürcistan cumhurbaşkanı miheil saakaşvili, yurtdışında çalışan üst düzey gürcü yetkililere resmi toplantılarda çoha başta olmak üzere geleneksel gürcü giysilerini giymelerini istemiştir.

türleri 

bugüne kadar giyilmiş dört tür çoha vardır: kartli-kaheti çohası (doğu gürcistan'da giyilir), hevsureti çohası (gürcistan'ın mtsheta -mtianeti eyaletinde giyilir), acara çohası (acara ve guria gibi batı gürcistan eyaletlerinde giyilir. ayrıca eskiden lazların yaşadığı bölgelerde de giyilirdi) ve kafkasya'nın her yerinden giyilen standart kafkas çohası. acara çohası dışındaki çohalar 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarında halen daha kullanılmaktaydı.

kafkas çohasının kökeni, gürcistan'ın dağlık kafkasya bölgesine dayanmaktadır..çoha kelimesi gürcüceye farsçadan geçmiştir. bu giysi giyilmeye başlandığı zamanlarda  talavari olarak adlandırılıyordu, ancak pers istilalarıyla beraber farsçada "kumaştan yapılmış kıyafet" anlamına gelen çoha kelimesi yaygınlaşmıştır. ruslar ve ukraynalılar, bu kıyafete "çerkesya'dan" anlamına gelen cherkeska adını vermiştir. zamanla kuban kazakları da bu kıyafeti giymeye başlamıştır. çerkes dillerinde, bu kıyafete 'binici kıyafeti' anlamına gelen shwakh-tsia denmektedir. ayrıca kısaca tsia (kumaştan) ve tfa (size uyan kıyafet) sözcükleri de bu kıyafeti tanımlamak için kullanılmaktadır.

gürcistan'da siyah çoha, seçkin generaller, savaş kahramanları ve ünlü şairlere verilen çohosani nişanı sahipleri tarafından giyilir.

kalın kumaştan dikilen çohaların alt kısmı parlaktır. kafkasya'nın bazı bölgelerinde kadın çohaları da vardır.

hevsureti çohası 

hevsureti çohası, büyük kafkas dağları'na sınırı bulunan hevsureti bölgesinde giyilirdi. hevsureti çohası, orta çağda giyilmiş çohalara en yakın çoha türü olarak kabul edilir. yamuk şekilli olan hevsureti çohaları genellikle kısadır. çohanın ön tarafı süslemelerle bezenmiş, bele uzanan yan kesimlerde ise yırtmaçlar vardır. hevsureti çohası haç ve ikonalardan oluşan zengin süslemelere sahiptir.

kartli-kaheti çohası 

kartli-kaheti çohası, hevsureti çohasından daha uzundur ve göğüs bölgesinde üçgenimsi boşluklar bulunmaktadır. bu boşluklardan arhaluhi adı verilen iç bez gözükmektedir. göğüs boşluklarının her iki tarafında da gazyrs (yerel olarak masri denir) bulunmaktadır. kıyafetin alt kısmının yanlarında yırtmaçlar vardır. bu çoha türü kemer kullanmadan giyilebilir. genellikle siyah, koyu kırmızı veya mavi olan kartli-kaheti çohasının kolları uzundur.

resmi toplantı ve müzik performanslarında en çok tercih edilen çoha türüdür.

standart kafkas çohası 
standart kafkas çohası, kartl-kaheti çohasına benzemektedir. çoğu durumda, gövde bölümünde farklı süslemeler yer almaktadır. bu tür çohalar, gümüş parçalarla süslenmiş siyah deri kemerlerle giyilir. genellikle kartl-kaheti çohasının daha uzun bir versiyonudur.

standart kafkas çohası genellikle siyah, gri, beyaz, mavi, kırmızı veya kahverengi kumaştan yapılır. azeri halk müziği türü olan muğam sanatçıları da bu  çoha türünü giymektedir. geleneksel olarak giyen kişinin yaşına bağlı olarak çohanın rengi de değişiklik gösterir.

standart kafkas çohası, genellikle hancali hançeri, çohanın altına giyilen akhalukhi tişörtü, kabalahi ve nabdis kudi (kürkten yapışmış uzun şapka) ile beraber giyilir.

kaynakça 

azerbaycan'da giyim
askerî üniformalar
kafkasya kültürü
farsça deyişler
kb1 rusça kaynakları (ru)
kb1 rusça alfabesini kullanan kaynaklar (ru)
gürcistan'da giyim