Javier Milei

javier gerardo milei (d. 22 ekim 1970), arjantinli bir siyasetçi ve ekonomisttir. milei, aralık 2021'den bu yana buenos aires'te arjantin temsilciler meclisi'nde ulusal milletvekili olarak görev yapmakta ve liderliğini yaptığı la libertad avanza'yı temsil etmektedir. milei aynı zamanda 2023 arjantin genel seçimlerinde victoria villarruel ile birlikte başkan adayıdır. milei, ağustos 2023 arjantin ön seçimlerinde önemli bir zafer elde etti, en çok oy alan aday olarak ortaya çıkması, seçimlerin büyük ölçüde altüst olmasına yol açtı.

milei siyasi olarak çeşitli şekillerde aşırı sağcı, aşırı muhafazakâr ve sağ liberteryen olarak tanımlanmıştır. kendisini minarşist ya da liberal-liberteryen olarak tanımlasa da anarko-kapitalizm felsefesini benimsemektedir. ekonomik konularda avusturya okulu'na yakın duruyor ve arjantin'in bir vergi cehennemi olduğunu iddia ediyor. dengeli bir bütçeye ulaşmak için hükümet harcamalarının hızla azaltılmasını savunuyor. düzenli olarak çıktığı televizyon programlarında cristina fernández de kirchner, mauricio macri ve alberto fernández yönetimlerini eleştirerek yaygın bir tanınırlık kazandı ve bu yönetimlerin aşırı harcamalarını ve mali uyum eksikliklerini endişe kaynağı olarak gösterdi. kürtaj gibi sosyal konularda milei, 2020'de kürtajı yasallaştıran yasaya karşı olduğunu ifade etti ve hamileliğin gönüllü olarak sonlandırılması yasa tasarısı hakkında bir referandum yapılmasını önerdi; radikal bir muhafazakâr olarak nitelendiriliyor.

milei'nin siyasi pozisyonları tartışma ve kafa karışıklığına yol açmıştır. tecavüz vakalarında kürtaja karşı çıkması, okullarda kapsamlı cinsel eğitim verilmesini reddetmesi, covid-19 aşılarına şüpheyle yaklaşması, bireysel silahlanmayı desteklemesi, organ ticaretini yasallaştırması, aşırı sağcı kültürel marksizm komplo teorisini desteklemesi ve iklim değişikliği inkârcılığı tartışmalara yol açmıştır. bu tartışmalar ve radikal muhafazakar ekonomik ve sosyal politikaları nedeniyle, ön seçimlerdeki zaferi bir altüst oluş olarak değerlendirildi, ve aşırı sağcı bir popülist olarak nitelendirilmesine yol açtı. daha muhafazakâr duruşunun aksine, uyuşturucunun yasallaştırılmasını önermiş ve eşcinsel evliliğe desteği ve cinsiyet kimliğinini savunmuştur.

i̇lk yılları 
milei 22 ekim 1970 tarihinde buenos aires'te doğdu. annesi alicia ev hanımıydı, i̇talyan kökenliydi, babası norberto ise bir otobüs şoförüydü ve daha sonra otobüs şoförlüğü sektörünü yöneten bir iş adamı oldu. milei, villa devoto mahallesinde büyümüştür. cardenal copello lisesine gitti ve daha sonra sáenz peña, buenos aires'e taşındı. gençliğinin sonlarında ve yetişkinliğinin başlarında, 1989 yılına kadar chacarita juniors takımında kalecilik yaptı.

milei, arjantin ekonomi bakanı josé alfredo martínez de hoz'un ekonomi yönetiminin ülkeyi hiperenflasyona sürüklemesinin ardından 18 yaşında futbolu bırakıp ekonomi alanında kariyer yapmaya karar verdiğini belirtti. çocukluğuyla ilgili olarak, anne ve babasının çocukken kendisini dövdüğünü ve sözlü tacizde bulunduğunu, bunun da on yıl boyunca onlarla konuşmamasına neden olduğunu söyledi. ayrıca çoğunlukla rolling stones coverları çalan everest grubunda da şarkı söyledi.

eğitim ve i̇ş 

milei, özel belgrano üniversitesi'nden ekonomi lisans diploması almış ve ekonomik ve sosyal kalkınma enstitüsü ve özel torcuato di tella üniversitesi'nden iki kez yüksek lisans yapmıştır. máxima afjp'de (özel bir emeklilik şirketi) baş ekonomist, estudio broda'da (bir finansal danışmanlık şirketi) baş ekonomist ve uluslararası yatırım anlaşmazlıkları çözüm merkezi'nde hükümet danışmanı oldu. ayrıca new york'taki hsbc ofisinde kıdemli ekonomist olarak görev yapmıştır. milei, birçok ulusal ve uluslararası kamu kuruluşunda baş ekonomist olarak görev yapmıştır. 2012 yılından bu yana ulusal bir düşünce kuruluşu olan fundación acordar'da ekonomik çalışmalar bölümünü yönetmektedir. aynı zamanda b20, uluslararası ticaret odası ekonomi politikaları grubu (g20'nin danışmanı) ve dünya ekonomik forumu üyesidir. ekonomik büyüme konusunda uzmandır ve arjantin üniversitelerinde ve yurtdışında çeşitli ekonomi konularında dersler vermiştir. dokuz kitap yazmıştır, ve ellinin üzerinde akademik makale yazmıştır. geçmişte corporación américa adlı özel şirkette çalışmış ve burada on beş yıl boyunca eduardo eurnekian'ın baş ekonomisti ve mali danışmanı olarak görev yapmıştır.

milei, yirmi bir yılı aşkın bir süredir makroekonomi, büyüme ekonomisi, mikroekonomi ve ekonomistler için matematik profesörü olarak görev yapmaktadır. ben bernanke'yi new york federal rezerv bankası'nın en büyük başkanı olarak gördüğü için 2016'dan beri avusturya okulu'nun kavramlarını parasalcılık kavramlarıyla bütünleştirmeye çalışıyor. akademik çalışmalarının yanı sıra, radyo sunuculuğu yaparak iletişim ve medya sektöründe önde gelen ve etkili bir kişilik haline gelmiştir; ejes tarafından 2018 yılında yapılan bir sıralamaya göre, fausto spotorno ve damián di pace'nin önünde, toplam 235 röportaj ve 193.347 saniye ile televizyonda en çok röportaj yapılan ekonomist olmuştur. demoliendo mitos ("mitleri yıkmak") adlı kendi radyo programına ev sahipliği yapmaktadır, alberdili ekonomist ve işadamı gustavo lazzari ile alberdili avukat pablo torres barthe ve sağ-liberteryen siyaset bilimci maría zaldívar gibi şahsiyetler düzenli olarak yer almaktadır. kendisi tartışmalı ve eksantrik bir ekonomist olarak tanımlanmaktadır. 2021 yılında radyo programı intihal ile suçlandı; ludwig von mises, murray rothbard, friedrich hayek ve walter block gibi avusturya okulu'nun ana yazarlarından intihal yapmakla suçlandı. bu iddiaları reddederek şöyle dedi: "bu hiç mantıklı değil."

bir iktisatçı olarak milei, görüşlerini açıklamak için yazılarında sıklıkla matematiksel formüller ve çizelgeler kullanmaktadır; bu yaklaşım bazı avusturya okulu iktisatçılarının eleştirilerine neden olmuştur, zira heterodoks iktisadın bir parçası olarak kabul edilen avusturya okulu, iktisadı bir sosyal bilim olarak görmekte ve genellikle iktisatta matematik kullanımına şüpheyle yaklaşmaktadır. arjantinli ana akım ekonomistler de milei'nin ekonomik çalışmalarını ve sunumunu eleştirmiş, kavramlarını kafa karıştırıcı olarak nitelendirmiş ve kullandığı formüllerin doğru olmadığını savunmuş; özellikle de arjantin merkez bankası'nın lağvedilmesi ve dolarizasyon önerilerini eleştirmişlerdir. milei, dolarizasyona yönelik eleştirileri "geçişkenlik koşulunu" anlamadıklarını söyleyerek reddetti. mart 2018'de andrés aisian, milei'nin dolarizasyon önerisini ve itibari para birimini "sahte para" olarak nitelendirmesini reddetti. aisian, milei'nin itibari paranın ahlaki değerini ilk keşfinin ahlaki değeriyle karıştırdığını savundu ve milei'nin altın standardına ve metalizme dönüş önerisini "ekonomik saçmalık" olarak nitelendirdi. nisan 2023'te torcuato di tella üniversitesi ekonomisti constantino hevia, "biraz kazırsanız, milei'nin insanlardan çok daha az ekonomi bildiğini fark edersiniz ... milei, bağırışlar ve tam olarak anlamadığı teknik terimlerle boğuluyor. dolayısıyla, herkesi cahil bırakmaya çalışarak ve sözde bilimsel bir söylem kullanarak halkın kafasını karıştırıyor ve bir teknisyen ya da kendi deyimiyle matematiksel ekonomist olarak figürü büyüyor. gerçek şu ki milei teknik açıdan zayıf. notlarındaki örnek çok açık." "milei'nin yetersiz matematiksel hazırlığı ve büyük egosu, teknik olarak yanlış olan saçma sapan şeyler söylemesine neden oluyor" sonucuna varmıştır.

kariyer

ulusal milletvekilliğine yükseliş 
milei, siyasi kariyeri boyunca çeşitli tartışmalara karışmıştır. kasım 2017'de, buenos aires üniversitesi ekonomi okulu'na atıfta bulunarak "arjantin'in ekonomistlerinin ana üreticisinin marksist bir endoktrinasyon merkezi" olduğunu ve bunun da "keynesyen zalimlerin her yerde çoğalmasına" yol açtığını söyleyerek tartışmalara neden oldu. şubat 2017'de, arjantin toplumunda cavallo'nun olumsuz imajı nedeniyle hala tartışmalı bir seçim olan ülkenin en iyi ekonomi bakanı olarak domingo cavallo adını vererek daha fazla tartışma yarattı.

milei, 26 haziran 2018 tarihinde salta eyaletinin metán kentinde düzenlenen bir konferans sırasında, ideolojik görüşlerini totaliter olarak eleştiren gazeteci teresita frías'a "eşek" diye hitap etmiştir. özür dilemeyi reddettiği için cinsiyete dayalı şiddet uygulamakla suçlandı ve yerel bir mahkeme psikolojik muayene yapılmasını zorunlu kıldı. aile ve toplumsal cinsiyet hakimi carmelo paz, yasal işlem tehdidi altında, metan şehri sınırları içinde panelist veya konuşmacı olarak halka açık toplantılara katılmasını yasakladı. 2018 yılında claudio rico ve diego sucalesca ile birlikte el consultorio de milei adlı oyunda ilk oyunculuk deneyimini yaşadı. arjantin haber dergisi noticias, 2019 yılında onu arjantin'in en etkili kişilerinden biri olarak seçti. 2020 yılında alberto fernández liderliğindeki hükümete karşı yapılan protestoların lehinde konuştu.

milei 2020 yılında, kendisini "farklı siyasi partilerden oluşan ve biz arjantinlilerin 1900'lü yılların başında olduğumuz gibi gelişen bir ülke olmaya geri dönmek için ihtiyaç duyduğumuz ekonomik, siyasi, kültürel ve sosyal kalkışa katkıda bulunan liberal politikaları teşvik etmek için oluşturulan, tüm sosyal koşullardan kadın ve erkekleri bir araya getiren, toplayan ve onlara hitap eden bir hükümet ittifakı" olarak tanımlayan avanza libertad'a (özgürlük gelişimine) katıldı.

milei'nin söylemi, 1998-2002 arjantin büyük buhranını ve 2001 hiperenflasyon krizini çocukken yaşamış ve 2020'lerde ekonomik durgunlukla karşı karşıya olan 30 yaş altı seçmenler için çekiciydi. mart 2023'e gelindiğinde, kamuoyu yoklamaları arjantinlilerin %17'sinin kendisine başkan olarak oy vereceğini ve siyasi koalisyonunun arjantin kongresi'nde üçüncü parlamenter güç olacağını gösteriyordu. destekçileri arasında kirchnerizm'e oy veren ancak şimdi ekonomik fikirlerini desteklemeseler bile protesto oyu olarak milei'ye oy verecek olanlar da var.

milei, temmuz 2021'de arjantin temsilciler meclisi üyesi olmak için yürüttüğü başarılı seçim kampanyası sırasında, herhangi bir vergi artışını veya yeni vergileri desteklememe sözü verdi. la libertad avanza (özgürlük gelişimi) koalisyonunu kurdu, bu koalisyon arjantin'deki ön seçimlerde %13.66 oyla üçüncü sırada yer aldı. arjantin'in 2021 meclis seçimlerinde oyların yüzde 17'si ile üçüncü sırada yer aldı ve milei'nin aşırı sağcı koalisyonu arjantin kongresine girdi. en iyi performansı ülkenin en kalabalık ikinci ve üçüncü bölgeleri olan cordoba ve santa fe'de gösterdiler; ayrıca kuzey tucuman, salta, la rioja ve san juan'daki peronist kalelerde ve kirchnerizmin beşiği olarak kabul edilen patagonya'daki santa cruz'da da iyi performans gösterdiler.

"kuzulara yol göstermeye değil, aslanları uyandırmaya geldim" sloganıyla yola çıkan milei, "hiç çalışmamış, işe yaramaz, asalak siyasetçilerden" oluştuğunu söylediği siyasi kastı kınadı. siyasi görüşlerini tv, radyo ve youtube'da tanıtmasını da içeren iletişim yöntemleri nedeniyle özellikle gençler tarafından desteklendi. milletvekili olarak göreve başladıktan sonra milei, kampanya vaatlerinden birini yerine getirerek maaşını her ay rastgele bir kişiye çekilişle vererek "parayı vatandaşlara geri vermeyi" amaçladı. bu aylık çekiliş herkese açıktır. milei daha sonra la libertad avanza bünyesinde adaylıkların satıldığı iddiasıyla soruşturma geçirdi.

2023 başkanlık kampanyası 
liberteryen parti üyesi olan milei, la libertad avanza'nın bir parçası olarak arjantin başkanlığına adaydır. aday arkadaşı victoria villarruel'dir. enflasyonun mayıs 2023'te %100'ün üzerine çıkmasıyla anketlerdeki konumu yükselmiştir. milei, 2023 arjantin ön seçimleri kampanyası sırasında, ateşli silahların ve insan organlarının serbestçe satışına izin vereceğini söylemesinin ardından tartışmalara yol açmış, ayrıca kadın düşmanı olarak değerlendirilen yorumları nedeniyle eleştirilmişti. ayrıca, arjantin'de 2020 yılında onaylanan kürtajın yasallaştırılmasını (gebeliğin gönüllü olarak sonlandırılması yasa tasarısı) iptal etmeyi planlıyor ve suç olmaktan çıkarılmasına karşı çıkıyor. ağustos 2023'te alejandro fantino ile yaptığı bir röportajda, bir referandum yapılmasını önermiş ve şöyle demiştir: "bir şeyin yasal olması onun meşru olduğu anlamına gelmez. ben buna (gebeliğin i̇steğe bağlı ve yasal olarak sonlandırılması yasa tasarısı) karşıyım çünkü yaşam hakkına aykırı. ... en azından bir referandum düzenlerdim. ve sonuç benim lehime çıkarsa yasayı iptal ederdim. ama bırakın arjantinliler seçsin. bakalım arjantinliler anne karnındaki savunmasız bir insanın öldürülmesine inanacaklar mı?"

yaklaşan 2023 arjantin genel seçimlerinden iki ay önce yapılan ağustos 2023 ön seçimlerinde milei, 2010'larda ülkeye hakim olan geleneksel peronizm-kircherizm ve macrizm'in önünde, oyların %30'unu alarak önde gelen başkan adayı olarak ortaya çıktı. arjantin'de 2023 genel seçimleri için yapılan kamuoyu yoklamaları, union for the homeland (anavatan için birlik)'ten sergio massa'nın ön seçimlerde aday olarak en fazla oyu alacağını öngörürken, juntos por el cambio (değişim için birlikte)'nin genel olarak en fazla oy alan koalisyon olması bekleniyordu; milei'nin oy oranı %20 civarındaydı ancak %30'a ulaştı ve dışarıdan bir aday olarak görüldü. böylece 1916 arjantin genel seçimlerinden bu yana ilk kez aşırı sağcı bir aday ön seçimleri kazanmış oldu. demokratik kalite araştırma merkezi'nden siyasi analist facundo cruz'a göre bu, protesto oylarının bir sonucuydu. cruz, milei'ye verilen oyların "geçmiş ve şimdiki son iki hükümete karşı vatandaşların hoşnutsuzluğunu kanalize ettiğini" söyledi.

radikal ekonomi politikaları nedeniyle, arjantin pesosu ön seçimleri kazanmasının bir sonucu olarak düşerken, resmi dolar kuru %20 arttı ve arjantin merkez bankası faiz oranlarını yükseltti. ön seçimlerde gösterdiği güçlü performansın bir sonucu olarak milei genel seçimlerin favorisi olarak görülüyor. analistler bu durumun daha yüksek enflasyon ve döviz baskısına yol açabileceğini belirtiyor. eurasia group analisti ve latin amerika araştırmacısı luciano sigalov'a göre, milei başkanlığı kazanırsa, savunduğu radikal piyasa yanlısı reformları geçirmek için kongre'de gerekli çoğunluğa sahip olamayacağından yönetilebilirlik sorunlarıyla karşı karşıya kalacak ve peronist ve sosyal hareketlerin sokak direnişi ve protestosuyla sonuçlanabilir. sigalov şunları söyledi: "milei'nin olası zaferi ve radikal politika programından kaynaklanan riskler enflasyon ve döviz kurları üzerinde daha fazla baskı yaratacaktır. ekonomik koşulların kötüleşmesi milei'nin işine yarayacak, zira krizin tırmanmasından [rakip] siyasetçileri sorumlu tutuyor." jpmorgan'a göre milei'nin kazanması kesin değil ve kaotik bir sonuç öngörüyor; ön seçimlere katılımın tarihsel olarak düşük olduğunu ve genel seçimlere katılımın ortalamanın üzerinde olmasının massa'nın vatan için birlik ve patricia bullrich'in değişim için birlikte gibi geleneksel partilere yarayacağını belirtiyor.

kitap 

 lecturas de economía en tiempos de kirchnerismo (i̇ngilizce: kirchnerism zamanlarında ekonomik okumalar, 2014),
 política económica contrarreloj (i̇ngilizce: zamana karşı ekonomik politika, 2014),
 el retorno al sendero de la decadencia arjantin (i̇ngilizce: arjantinli çöküşün yoluna dönüş, 2015),
 maquinita, infleta y devaluta (i̇ngilizce: money printer, inflation and devaluation, 2016), diego giacomini ile birlikte.isbn 9789873677441
 otra vez sopa: maquinita, infleta y devaluta: ensayos de economía monetaria para el caso argentino (i̇ngilizce: soup again: para yazıcısı, enflasyon ve devalüasyon: arjantin örneği için parasal ekonomi denemeleri, 2017), diego giacomini ile.isbn 9789876278140
 keynesiana menüsü deseni. keynes, friedman ve avusturya escuela üçlüsü. (i̇ngilizce: keynesçi yalanın maskesini düşürmek. keynes, friedman ve avusturya okulu'nun zaferi. 2018),
 özgürlük, özgürlük, özgürlük . (i̇ngilizce: liberty, liberty, liberty, 2019), diego giacomini ile.isbn 9789505567393
 pandemiler. büyük durgunluk, enflasyon ve küresel kriz dönemlerindeki ekonomi . (i̇ngilizce: pandenomics: mega resesyon, enflasyon ve küresel kriz zamanlarında yaklaşan ekonomi, 2020)
 özgürlük odası . (i̇ngilizce: the path of the liberteryen, 2022)

seçilmiş akademik makaleler 

 (2004)'reel döviz kuru hedefleme. trilema monetario veya control de capitales? la política fiscal', revista de economía y estadística, universidad nacional de córdoba, facultad de ciencias económicas, instituto de economía y finanzas, cilt. 0(2), s. 63-87, ocak.
 (2014) 'de los picapiedras a los supersónicos: maravillas del progreso tecnológico con convergencia', revista actualidad económica, universidad nacional de córdoba, facultad de ciencias económicas, instituto de economía y finanzas, cilt. 0(83), s. 5-18.
 (2017) 'ensayos monetarios para economías abiertas: el caso argentino' (diego giacomini ile), revista actualidad económica, universidad nacional de córdoba, facultad de ciencias económicas, instituto de economía y finanzas, cilt. 0(91), s. 5-24.

kaynakça 

liberteryen ekonomistler
arjantinli yazarlar
anarko-kapitalistler
arjantinli antikomünistler
çokkültürlülük eleştirmenleri
ca chacarita juniors futbolcuları
arjantinli roma katolikleri
arjantinli iş insanları
arjantinli ekonomistler
yaşayan insanlar
1970 doğumlular