Rákóczi Bağımsızlık Savaşı

rákóczi bağımsızlık savaşı (1703–11), habsburgların macaristan üzerindeki egemenliğini sona erdirmeye yönelik ilk önemli girişimdi. savaş, bir grup soylu, zengin ve üst düzey aydın tarafından yürütüldü ve ii. francis rákóczi tarafından yönetildi ve istifa eden askerler ve köylüler soyluların yanında savaştı. ayaklanma başarısız oldu ve szatmár antlaşması ile sona erdi; ancak macar soyluları macar çıkarlarını kısmen karşılamayı başardı.

altyapı 
1699'da karlofça antlaşması ile osmanlı i̇mparatorluğu, 1526'dan sonra ortaçağ macaristan krallığı'ndan fethedilen bazı toprakları üzerindeki iddialarının neredeyse tamamından vazgeçti. asalet, habsburg yönetimine karşıydı, çünkü daha önce osmanlılar tarafından ellerinden alınan topraklar, yalnızca mülk sahibi olma haklarını kanıtlayabilen ve değerinin %10'unu habsburglara ödeyebilenlere iade edildi. bunu yapmazlarsa, mülk i̇mparatorluğun alacaklılarına gitti. köylü sınıfı, uzun savaşların üzerlerine getirdiği zorluklar nedeniyle i̇mparatorluğa sırt çevirdi. 1697 yılında, bir anti-habsburg ayaklanması tokaj bastırıldı. ancak saray ve soylular arasındaki ilişkiler kötüleşiyordu ve yeni habsburg hükümdarları köylülere o kadar kötü davrandılar ki sonunda bazı insanlar türk yönetimine geri dönmek istediler.

ayaklanma 

uluslararası ilişkiler, macaristan'a kendilerini habsburglardan kurtarma fırsatı verdi. imre tökeli, 1678'de genç bir asilzade tarafından yönetilen fransa'nın habsburg karşıtı isyancılarının yardımıyla, imre thököly i̇mparatorluğa karşı yükseldi. thököly, kuzey macaristan'ın çoğunu işgal etti. 1681'de osmanlılar ona yardım etmek için katıldı ve tökeli, sultan iv. mehmed tarafından yukarı macaristan kralı olarak tanındı. ancak osmanlılar 1683'te viyana savaşını kaybedince, tökeli, osmanlı desteğini kaybetti ve sonunda 1685'te yenildi. osmanlılarla ittifakı batı avrupa'nın macaristan'a yönelik olumlu algısını değiştirmiş ve hıristiyanlığın kalesi olarak görülmek yerine ülke artık düşman ülke olarak görülmüş,  sonucunda macaristan işgal edilmiştir. i̇şgal edilen macaristan ise "osmanlılardan kurtarılan topraklar" yerine "yeni kazanılan topraklar" olarak örgütlendi.

liderlik 
francis ii rákóczi (hungarian   rákóczi ferenc) eski bir soylu ailenin oğluydu ve macaristan krallığı'nın en zengin toprak sahiplerinden biriydi . 1694'ten itibaren comitatus sarossiensis'in (macarca sáros'ta) kontuydu (comes perpetuus). transilvanya'nın seçilmiş yönetici prensi francis i rákóczi ve 1676'da ilona zrínyi'de doğdu. babası rákóczi daha bebekken öldü ve annesi 1682'de imre tökeli ile evlendi. tökeli yenildikten sonra, zrínyi munkács kalesini (bugün ukrayna'da mukacheve) üç yıl boyunca elinde tuttu, ancak sonunda teslim olmaya zorlandı. karlofça antlaşması'ndan sonra, üvey babası ve annesi sürgüne gönderildiğinde, rákóczi viyana'da habsburg gözetiminde kalmıştı.

tökeli'nin köylü ordusunun kalıntıları,, rákóczi ailesinin mülkünün bir parçası olan günümüz macaristan'ının kuzey doğusundaki hegyalja bölgesinde yeni bir ayaklanma başlattı. tokaj, sárospatak ve sátoraljaújhely kalelerini ele geçirdiler ve rákóczi'den liderleri olmasını istediler, ancak o, küçük bir köylü isyanı gibi görünen şeyin başına geçmeye hevesli değildi. hemen viyana'ya döndü ve adını temize çıkarmak için elinden geleni yaptı. rákóczi daha sonra ujhorod (bugünkü ужгород (uzhhorod), ukrayna'da) mülkünde kendisinin yanında bulunan kont miklós bercsényi ile arkadaş oldu. bercsényi yüksek eğitimli bir adamdı, krallığın en zengin üçüncü adamıydı (rákóczi ve simon forgách'tan sonra) ve macar aristokrasisinin çoğuyla akrabaydı.

bağımsızlık için savaş 
habsburg hanedanı yok olma eşiğindeyken, fransa, avusturya hegemonyasına karşı savaşında müttefikler arıyordu. sonuç olarak, rákóczi ile temas kurdular ve macaristan'ın bağımsızlık davasını üstlenirse destek sözü verdiler. avusturyalı bir casus bu yazışmayı ele geçirdi ve i̇mparatorun dikkatine sundu. bunun doğrudan bir sonucu olarak, rákóczi 18 nisan 1700'de tutuklandı ve wiener neustadt (viyana'nın güneyinde) kalesine hapsedildi. tıpkı büyükbabası péter zrínyi'nin durumunda olduğu gibi, francis için olası tek cezanın ölüm olduğu ön duruşmalar sırasında ortaya çıktı. hamile eşi amelia ve hapishane komutanının yardımıyla rákóczi kaçmayı ve polonya'ya gitmeyi başardı. burada tekrar bercsényi ile bir araya geldi ve birlikte fransız kraliyeti ile yeniden temasa geçtiler.

üç yıl sonra, i̇spanya veraset savaşı, macaristan krallığı'ndaki avusturya kuvvetlerinin büyük bir bölümünün ülkeyi geçici olarak terk etmesine neden oldu. durumdan yararlanan kuruc güçleri munkács'ta yeni bir ayaklanma başlattı ve rákóczi'den buna önderlik etmesi istendi. o da enerjisini bir ulusal kurtuluş savaşına yatırmaya karar verdi ve talebi kabul etti. 15 haziran 1703  günü, 3000 silahlı kendisine katılantamás esze komutasındaki grupla polonya'da lawoczne 'de (bugünkü  lavochne,  ukrayna'da bir köy) buluştu. bercsényi de fransız fonları ve 600 polonyalı paralı askerle geldi.

macar soylularının çoğu, rákóczi'nin ayaklanmasını desteklemedi, çünkü onun bir jacquerie'den, bir köylü isyanından başka bir şey olmadığını düşündüler. rákóczi'nin szabolcs i̇lçesinin soylularına yaptığı ünlü çağrısı boşuna gibi görünüyordu. hajdús'u (özgür köylü savaşçıları) güçlerine katılmaya ikna etmeyi başardı, bu nedenle güçleri, eylül 1703'ün sonlarında tuna'nın doğusunda ve kuzeyinde macaristan krallığı'nın çoğunu kontrol etti. kısa bir süre sonra transdanubia'yı fethederek devam etti.

avusturyalılar birkaç cephede rákóczi ile savaşmak zorunda kaldıklarından, kendilerini onunla müzakerelere girmek zorunda hissettiler. bununla birlikte, avusturya ve i̇ngiliz kuvvetlerinin 13 ağustos 1704'te blenheim muharebesi'ndae birleşik bir fransız-bavyera ordusuna karşı kazandığı zafer, yalnızca i̇spanya veraset savaşı'nda bir avantaj sağlamakla kalmadı, aynı zamanda rákóczi'nin kuvvetlerinin fransız kuvvetleriyle-bavyeralı müttefikleri ile birleşmesini de engelledi.

bu, rákóczi'yi zor bir askeri ve mali duruma soktu. fransız desteği giderek azaldı ve zaten kazanılmış toprakları işgal etmek için daha büyük bir orduya ihtiyaç vardı. bu arada, mevcut orduya silah ve yiyecek sağlamak onun imkanlarının ötesindeydi. bu sorunu, insanlar gümüş sikkelere alışkın olduğu için macaristan'da kolayca kabul edilmeyen bakır bazlı yeni bir madeni para yaratarak çözmeye çalıştı. bununla birlikte, rákóczi bir süre askeri avantajını korumayı başardı - ancak 1706'dan sonra ordusu geri çekilmek zorunda kaldı.

macar diyetinin eylül 1705'te szécsény (nógrád i̇lçesi ) yakınlarında düzenlenen (6 piskopos, 36 aristokrat ve 25 ilçenin alt soylularının yaklaşık 1000 temsilcisinden oluşan) bir toplantısı, prens - macaristan krallığı konfedere mülklerinden, 24 üyeli bir senato tarafından desteklenecek şekilde rákóczi'yi "fejedelem"- (hükümdar) olarak seçti. rákóczi ve senato, barış görüşmeleri de dahil olmak üzere dışişlerinin yürütülmesinden ortak sorumluluk aldı.

i̇ngiltere ve hollanda'nın cesaretlendirmesiyle , 27 ekim 1705'te kuruç liderleri ile i̇mparator arasında barış görüşmeleri yeniden başladı. ancak askeri operasyonlar devam etti ve her iki taraf da stratejilerini askeri duruma göre değiştirdi. 13 aralık'ta jános bottyán liderliğindeki kuruc kuvvetleri avusturyalıları szentgotthárd'da yendi. ancak bağımsızlık konusunda engellerden biri transilvanya üzerindeki egemenlikti - iki taraf da bundan vazgeçmeye hazır değildi. rákóczi'nin fransızlarla önerdiği anlaşma durduruldu, bu yüzden sadece bir bağımsızlık ilanının çeşitli güçlerin onunla müzakere etmesini kabul edilebilir kılacağına ikna oldu. 1706'da karısı (5 yıldır görmediği, oğulları józsef ve györgy ile birlikte) ve kız kardeşi barış elçisi olarak gönderildi, ancak rákóczi i̇mparator adına çabalarını reddetti.

rákóczi'nin tavsiyesi üzerine ve bercsényi'nin desteğiyle, ónod'da (borsod i̇lçesi ) düzenlenen bir başka diyet toplantısı, 13 haziran 1707'de habsburg hanedanı'nın macar tahtından indirildiğini ilan etti. ancak ne bu kanun ne de parasal enflasyonu önlemek için çıkarılan bakır para başarılı olmadı. louis xiv, macarları müttefiksiz bırakarak prens rákóczi ile anlaşmalara girmeyi reddetti. geriye rus çarlığı ile ittifak olasılığı kaldı, ancak bu da gerçekleşmedi.

trenčín muharebesi'nde (macarca trencsén, alman trentschin, latince trentsinium, comitatus trentsiniensis, bugün slovakya'da ), 3 ağustos 1708'de rákóczi'nin atı tökezledi ve yere düştü, bu da onu bayılttı. kuruc güçleri onun öldüğünü sanıp kaçtı. bu yenilgi ayaklanma için ölümcül oldu. çok sayıda kuruç lideri, merhamet umarak imparatora bağlılıklarını aktardı. rákóczi'nin kuvvetleri munkács ve szabolcs county çevresindeki alanla sınırlı hale geldi. i̇mparatorun isyancılarla müzakere etmekle görevli elçisi olan jános pálffy'nin sözlerine güvenmeyen prens, 21 şubat 1711'de macaristan krallığı'ndan ayrılıp polonya'ya  gitti.

sırp katılımı ve diğer kraliyetçiler 
sırplar (büyük sırp göçleri sırasında macaristan'ın güney sınırlarına yerleşmiş ve avusturyalılar tarafından korunmuştur) savaşın başlangıcından beri i̇mparator'un yanında savaşmışlardır. avusturya ordusunda hafif süvari olarak ve vergi tahsildarı olarak kullanıldılar. sekiz yıllık savaş sırasında büyük macar ovası ve transdanubia'daki macar köyleri ve kasabaları sırplar tarafından yakılıp soyuldu, bácska'da ise sırp köyleri yakıldı. ancak, habsburg'lara karşı rakóczi'nin yanında savaşan bazı sırplar vardı - semlak'ın sınır muhafızları. kuruc sırp birliklerinin lideri senta'dan frontier kaptan obrad laliç oldu  .

hırvatistan da habsburg monarşisini destekledi, böylece hırvat ordusu ve habsburg birlikleri hırvatistan'ın kuruç işgalini engelledi. hırvat ve sırp güçleri transdanubia ve yukarı macaristan'da savaştı. transilvanya saksonları da 1703'te kendilerini rákóczi'den uzaklaştırdılar. avusturyalı general rabutin transilvanya'da kaybetmesine rağmen, sakson kasabalarının ve köylülerinin habsburg ordusuna sığındığı saksonya'ya çekildi. hırvatistan genelinde kuruç ve habsburg-sakson ordusu arasında çatışmalar yaşandı.

danimarka yardımı 
danimarka krallığı her yıl süvari ve piyade alayları sağlıyordu . habsburg ordusu bu danimarka alaylarını macaristan'a yerleştirdi ve danimarka askerleri habsburg ordusuyla birlikte macarlara (kuruclar) ve müttefiklerine karşı savaştı. danimarka kuvvetleri doğu macaristan ve transilvanya'da (zsibó muharebesi) savaştı .

kuruç ordusunda paralı askerler ve azınlıklar 
1703'te rusin azınlığı hemen ayaklanmaya katıldı, ancak bundan önce 1690 ve 1702 arasında rusinler, avusturya askerlerine karşı macarları destekledi. ayrıca tüm slovaklar boyunca çatışma sırasında rákóczi için savaştı. kuruç ordusunda slovak komutanlar vardı ve birkaç kuruç kuvveti tamamen slovak idi. transilvanya'nın oy hakkının verilmesinden sonra rumen azınlık, kuruçlarla toplu halde durdu ve rumen kuruç güçlerini destekledi. sonunda, wallachia ve moldavia'dan birkaç yüz paralı asker rákóczi'nin ordusunda savaştı.

polonya'dan çok sayıda polonyalı gönüllü ve paralı asker geldi, ayrıca birçok asker ukraynalı ve lipka tatar'dı, kuruçları desteklediler. rákóczi birkaç kez polonya'dan yardım istedi ve daha fazla polonyalı asker toplamaya çalıştı. macar topraklarında alman spiš saxons ve bazı alman grupları (habsburg ordusundan dönenler dahil) rákóczi'nin savaşına katıldı. alman paralı askerleri tarafından desteklendiler. kuruç ordusunda görev yapan çok sayıda alman ve slovak olduğundan, kuruç ordusu hem slovakça hem de almanca dillerinde emir ve sözleri kullandı.

murska sobota, lendava ve szentgotthárd ilçelerinden macar slovenleri, sloven köylerinde birkaç kez yağma yaptığı için habsburg askerlerine karşı steiermark kuvvetleri yanında savaşa katıldı.

birkaç yüz i̇sveçli asker macaristan'daki poltava, benderi ve polonya muharebesi'nden kaçmışlardı. 1710'da rákóczi, morali bozuk i̇sveçlileri  kuruç ordusuna kabul etti. macar-polonya-i̇sveç-fransız ordusu romhány muharebesi'nde avusturyalılara karşı zafere yakındı, ancak rákóczi'nin kuvvetlerinin sonuncusu avusturya karşı saldırısı sırasında ezildi.

rákóczi'nin ordusunda bulgarlar, litvanyalılar, kırım tatarları ve osmanlılar da vardı .

kaynakça 

articles containing hungarian-language text
fransa'nın savaşları
danimarka'nın savaşları
bağımsızlık savaşları
macaristan'ın savaşları
1708'de çatışmalar
1704'te çatışmalar
avusturya'nın savaşları
i̇ncelenmemiş çeviri içeren sayfalar