Asger Aaboe

asger hartvig aaboe (26 nisan 1922 - 19 ocak 2007), antik babil astronomisi tarihine katkılarıyla tanınan bir bilim tarihçisi ve matematikçiydi. babil astronomi çalışmalarında, babillilerin hesaplama şemalarını nasıl tasarladıklarını anlamak için modern matematik açısından analizlerin ötesine geçti.

hayatı 
asger aaboe'nin babası, ailesi aarhus şehir merkezinin kuzeyinde, aarhus körfezinin kıyısında yer alan küçük bir köy olan egaa'dan gelen danimarka ordusunda bir subaydı. hem aaboe hem de egaa'daki "aa" "dere" anlamına gelir:

1884'ten 1896'ya kadar yunan matematiksel ve astronomik klasiklerinin ustaca baskılarını üreten j. l. heiberg'in müdürlük yaptığı ünlü bir okul olan kopenhag'daki ostre borgerdyd skole'ye gitti. aaboe 1940'ta mezun oldu ve kopenhag üniversitesi'ne girdi.

aynı yılın başlarında, 9 nisan'da almanya danimarka'yı işgal etmişti. bununla birlikte, danimarka makamlarının işbirlikçi tutumunun bir sonucu olarak, danimarka kurumları nispeten normal şekilde işlemeye devam etti. 1943 yazında almanya'ya karşı düşmanlık arttı ve danimarka hükûmeti feshedildi.

aaboe, kopenhag üniversitesi'nde özellikle matematik hocası harald bohr'dan etkilenerek üniversitede matematik, astronomi, fizik ve kimya okudu. 1947'de kopenhag'dan candidatus magisterii ile mezun oldu. özellikle arşimet eserlerinde antik çağda alanların ve hacimlerin belirlenmesi (the determination of areas and volumes in antiquity, especially in the works of archimedes) adlı tezini sundu. 1948'de amerika birleşik devletleri'ne gitti ve burada st. louis'deki washington üniversitesi'nde misafir öğretim üyeliğine atandı.

daha sonra 1948'de aaboe, matematik alanında adjunkt olarak atandığı birkerod statsskole'de bir pozisyon almak için danimarka'ya döndü. boston yakınlarındaki tufts üniversitesi'nde matematik öğretim görevlisi olarak abd'ye göç ettiği 1952 yılına kadar orada kaldı. aslında aaboe atandığında, kurum 1954'te adını tufts üniversitesi olarak değiştiren tufts koleji olarak biliniyordu.

aaboe matematik tarihine olan ilgisini sürdürdü ve 1954'te al-kashi'nin sin 1°'nin belirlenmesi için yineleme yöntemini yayınladı. tufts'ta eğitmenliğe devam etmenin yanı sıra, 1955'te providence, rhode island'daki brown üniversitesi'nde doktora öğrencisi olarak kaydoldu. aaboe'nun doktora programına kaydolması için iyi bir nedeni vardı. brown üniversitesi'nde matematik tarihi bölümü'ndeki tek yüksek lisans öğrencisi olmasına rağmen, 1947'den beri brown üniversitesi'nde matematik tarihi profesörü olan ünlü matematik tarihçisi otto neugebauer'in öğrencisi oldu. steele bu konuda yazmıştır:

1957'de brown üniversitesi'nden bilim tarihi alanında doktora derecesi aldı ve burada otto neugebauer ile birlikte "babil gezegen teorileri üzerine (on babylonian planetary theories)" adlı bir tez yazdı. neugebauer'in ilgileri göz önüne alındığında, aaboe'nin 1957'de sunduğu doktora tezinin başlığının on babyionian planetary theories olduğunu öğrenmek şaşırtıcı olmayacaktır.

şimdi neugebauer, brown üniversitesi'ndeki zamanından beri aaboe'nun üzerinde etkisi olan tek kişi değildi. asurolog abraham sachs da brown'daydı ve babil matematik metinleri üzerinde neugebauer ile birlikte çalıştı. sachs, babil astronomisine ilgi duymaya başlamıştı ve londra'daki british museum'da tutulan yüzlerce astronomik çivi yazısı tablete erişim elde etmişti:

aaboe 1959'da tufts'ta doçentliğe terfi etti, ardından iki yıl sonra 1961'de yale üniversitesi bilim ve tıp tarihi bölümü'ne katıldı, 1962'de hem bu bölümde hem de yale matematik bölümü'nde doçent oldu. 1967'de her iki bölümde de profesörlüğe yükseldi ve on yıl sonra üçüncü bir yale bölümünde, yani yakın doğu dilleri ve edebiyatları bölümü'nde profesör oldu. 1968'den 1971'e kadar başkan olarak görev yaptı ve 1992'de emekli olana kadar aktif kariyerine bu profesörlük pozisyonlarında devam etti. yale'de doktora öğrencileri arasında alice slotsky ve noel swerdlow da vardı.

1975'te danimarka kraliyet bilimler ve edebiyat akademisi'ne seçildi, 1970'ten 1980'e kadar connecticut sanat ve bilim akademisi'nin başkanı olarak görev yaptı ve diğer birçok bilimsel topluluğun bir üyesiydi.

aaboe, 14 temmuz 1950'de joan armstrong ile evlendi. bu evlilikten dört çocuğu oldu: kirsten aaboe, erik harris aaboe, anne aaboe, niels peter aaboe. aaboe'nun karısı joan 1990'da öldü ve aaboe iki yıl sonra emekli oldu. steele şöyle yazar:

2006 yılında izabela zbikowska ile evlendi ve kısa bir hastalıktan sonra ertesi yılın ocak ayında evinde öldü.

çalışmaları 
şimdi aaboe'nun bazı yayınlarına bakalım. 1963'te episiklik çeşitliliğin yunan kalitatif gezegen modeli üzerine (on a greek qualitative planetary model of the epicyclic variety) adlı eserini  yayınladı. o. schmidt bir incelemede şunu yazıyor:

1964'te matematiğin erken dönemlerinden bölümler (episodes from the early history of mathematics) kitabını yazdı. steele şöyle yazar:

bazı selevkos matematik tabloları (some seleucid mathematical tables)’nda (genişletilmiş karşılıklılar ve normal sayıların kareleri) (1965) aaboe, üçü daha önce yayınlanmamış olan sekiz matematiksel çivi yazısı tablete bakar. aynı yıl, abraham sachs'ın bulduğu metinlere dayanarak yeni varsayımlar yapan babil astronomisinde dönem ilişkileri kitabını yayınladı. ertesi yıl, british museum'da tutulan on dört metne dayanan, geç-babil dönemine ait karakteristik gezegen fenomenlerinin bazı tarihsiz hesaplanmış boylam listeleri başlıklı makaleyi yayınladı. bu metin kaynağı aynı zamanda geç babil döneminden (1968) bazı ay yardımcı tablolarına ve ilgili metinlere yol açarken, ertesi yıl uruk'tan yayınlanan iki atipik çarpım tablosu daha önce yayınlanmamış bir makaleyi ve neugebauer tarafından yanlış tanımlanmış bir makaleyi inceledi. mö 319 için hesaplanmış yeni uydular listesinde. mö 316'ya kadar babil'den: b.m. 40094 (1969) british museum'da üç yıllık bir süre boyunca her ay güneş ve ayın birleşme anını veren çivi yazılı bir tabletin çevirisiyle fotoğraflar verdi. i̇lgisi esas olarak erken tarihindedir. hayatı boyunca bu konularda makaleler yayınlamaya devam etti.

2001'de aaboe, erken matematik tarihinden 1964 bölümlerine eşlik eden astronominin erken tarihinden bölümler (episodes from the early history of astronomy) adlı eseri yayınladı. j p britton bir incelemede şöyle yazıyor:

bazı yayınları 
 erken matematik tarihinden bölümler (episodes from the early history of mathematics), new york: random house, 1964.
 "antik çağda bilimsel astronomi (scientific astronomy in antiquity)", philosophical transactions of the royal society of london, a.276, (1974: 21-42).
 "mezopotamya matematiği, astronomi ve astroloji (mesopotamian mathematics, astronomy, and astrology)", the cambridge ancient history (2. bas.), cilt. iii, kısım 2, bölüm. 28b, cambridge: cambridge university press, 1991,
 astronominin erken tarihinden bölümler (episodes from the early history of astronomy), new york: springer, 2001, .

notlar

kaynakça 
 
 
 
 
 

matematik tarihçileri
bilim tarihçileri
2007 yılında ölenler
1922 doğumlular
amerika birleşik devletleri'ndeki danimarkalı gurbetçiler