Torii

torii kapısı (japonca: 鳥 居, [to.ɾi.i]) en çok şinto tapınaklarının girişinde veya içinde bulunan geleneksel bir japon kapısıdır ve sembolik olarak dünyadan kutsal aleme geçişi ifade eder.

girişte bir toriinin varlığı genellikle şinto tapınaklarını tanımlamanın en basit yoludur.

japonya'da torii kapılarının ilk ortaya çıkışı, güvenilir bir şekilde en azından heian ortası dönemine işaret edilebilir; 922'de yazılmış bir metinde bahsedilmiştir. mevcut en eski taş torii 12. yüzyılda inşa edilmiştir ve yamagata vilayetindeki bir hachiman tapınağına aittir. mevcut en eski ahşap torii, 1535'te inşa edilen yamanashi vilayetindeki kubō hachiman mabedi'nde bulunan bir ryōbu torii'dir.

torii kapıları geleneksel olarak ahşap veya taştan yapılmışlardır, ancak günümüzde betonarme, bakır, paslanmaz çelik veya diğer malzemelerden de yapılabilir. genellikle ya boyanmamış ya da siyah üst lento ile boyanmış vermilyondurlar. inari mabedlerinde tipik olarak birçok torii bulunur, çünkü iş dünyasında başarılı olanlar genellikle i̇nari'ye, doğurganlığın ve endüstrinin kami'sine (şintoizm'de tanrı) minnettarlıkla bir torii bağışlar. kyoto'daki fushimi inari-taisha'da her biri bağışçının adını taşıyan bu tür binlerce torii var.

etimoloji 

torii, hintçe torana kelimesinden türetilmiş olabilir. hint terimi bir geçidi belirtirken, japonca karakterler "kuş tüneği" olarak tercüme edilebilir.

kullanımlar 

bir toriinin işlevi, kutsal bir alana girişi işaretlemektir. bu nedenle, bir şinto tapınağına (sandō) giden yol hemen hemen her zaman bir veya daha fazla tori tarafından kesilir, bu nedenle şinto tapınaklarını bir budist tapınağından ayırmanın en kolay yolu budur. sandō birden fazla toriinin altından geçerse, dış tarafına ichi no torii (一 の 鳥 居, birinci torii) denir. tapınağa daha yakın olan aşağıdakilere genellikle sırasıyla ni no torii (二 の 鳥 居, ikinci torii) ve san no torii (三 の 鳥 居, üçüncü torii) denir. tapınağın çekirdeği olan iç kutsal alana (kutsal) yaklaştıkça artan kutsallık seviyelerini temsil etmek için tapınağın daha ilerisinde başka toriiler bulunabilir. ayrıca, şinto tapınakları ile japon i̇mparatorluk ailesi arasındaki güçlü ilişki nedeniyle, bir torii de her i̇mparatorun mezarının önünde duruyor.

geçmişte torii budist tapınaklarının girişinde de kullanılmış olmalı. bugün bile, 593 yılında shōtoku taishi tarafından kurulan ve dünyanın (ve ülkenin) en eski devlet yapımı budist tapınağı olan osaka'nın girişlerinden birinin üzerinde duran bir toriiye sahip. (orijinal ahşap torii 1294'te yakıldı ve daha sonra taştan biri ile değiştirildi.)

pek çok budist tapınağı vesayet kamilerine ("chinjusha") adanmış bir veya daha fazla şinto tapınağı içerir ve bu durumda bir torii tapınağın girişini işaretler. benzaiten, hem şinto hem de budizmin unsurlarını birleştiren hint ilahiliği sarasvati'den türetilmiş bir senkretik tanrıçadır. tanrıçanın kendisi bazen kafasında bir torii ile tasvir edilir. son olarak, meiji dönemine (1868-1912) kadar, torii rutin olarak budist sutraları taşıyan plaklarla süslenirdi.

torii, bazen dini olmayan bağlamlarda japonya'nın bir sembolü olarak da kullanılır. örneğin, deniz piyadeleri güvenlik kuvvetleri alayı ve 187. piyade alayı, 101.hava i̇ndirme tümeni ve japonya'daki diğer abd kuvvetlerinin sembolüdür.

kökenleri 

toriinin kökenleri bilinmemektedir ve konu hakkında birkaç farklı teori vardır. asya'da sembolik kapıların kullanımı yaygın olduğu için (bu tür yapılar örneğin hindistan, çin, tayland, kore ile nicobarese ve shompen köylerinde bulunabilir) tarihçiler bunların ithal bir gelenek olabileceğine inanıyorlar.

örneğin hindistan'da, orta hindistan'daki sanchi manastırındaki torana kapılarından doğmuş olabilirler. bu teoriye göre torana, shingon budizmin kurucusu kūkai tarafından benimsendi ve onu homa töreni için kullanılan kutsal alanı sınırlamak için kullandı. hipotez, iki kapı arasındaki yapı ve isim benzerliklerinden dolayı 19. ve 20. yüzyıllarda ortaya çıktı. ancak dilsel ve tarihsel itirazlar ortaya çıktı ve henüz bir sonuca varılamadı.

bangkok, tayland'da, sao ching cha adlı bir brahmin yapısı, bir toriiye çok benziyor. bununla birlikte işlevsel olarak salıncak olarak kullanıldığı için çok farklıdır. törenler sırasında brahmin'ler sallanarak sütunlardan birine yerleştirilmiş bir torba bozuk parayı almaya çalışır.

torii kelimesinin çeşitli geçici etimolojileri mevcuttur. bunlardan birine göre, isim tōri-iru (通 り 入 る, geç ve gir) teriminden türemiştir.

başka bir hipotez ise kapı başlangıçta bir tür kuş tümseği idi. bu, üzerinde bir veya daha fazla tahta kuşun oturduğu kutuplar olan kore sotdae (솟대) gibi asya'daki kuş tüneklerinin dini kullanımına dayanmaktadır. genellikle köylerin girişinde gruplar halinde jangseung denilen totem direkleriyle birlikte bulunurlar, kötü ruhları uzaklaştıran ve köylülere iyi şanslar getiren tılsımlardır. çin, moğolistan ve sibirya'daki diğer şamanist kültürlerde de sotdae'ye benzer biçim ve işlevde "kuş tünekleri" vardır. torii gibi görünmemelerine ve farklı bir işleve hizmet etmelerine rağmen, bu "kuş tünekleri" birkaç asya kültüründeki kuşların nasıl büyü veya ruhsal özelliklere sahip olduklarına inandığını gösterir.

sotdae'ye çok benzeyen ahşap kuş figürlerini desteklediğine inanılan direkler, tahta kuşlarla birlikte bulunmuştur ve bazı tarihçiler tarafından bir şekilde bugünün toriisine dönüştüğüne inanılmaktadır. şaşırtıcı bir şekilde, hem kore'de hem de japonya'da tek kutuplar tanrıları temsil eder (japonya örneğinde kami) ve hashira (柱, kutup) kami'nin karşılığıdır.

japonya'da kuşlar da uzun zamandır ölülerle bağlantılıdır, bu onun bazı tarih öncesi cenaze törenleri ile bağlantılı olarak doğduğu anlamına gelebilir. örneğin, kojiki ve nihon shoki gibi eski japon metinleri yamato takeru'nun ölümünden sonra nasıl beyaz bir kuşa dönüştüğünden ve bu şekilde kendi cenazesi için bir yer seçtiğinden bahseder. bu nedenle, türbesine daha sonra shiratori misasagi (白鳥 陵, beyaz kuş mezarı) adı verildi. daha sonraki birçok metin de ölü ruhlar ve beyaz kuşlar arasında bir miktar ilişki olduğunu gösterir, bu diğer kültürlerde de yaygın olan japonlar gibi şamanik bir bağlantıdır. kuşları ölülerle ilişkilendiren yayoi ve kofun dönemlerine ait kuş motifleri de çeşitli arkeolojik sit alanlarında bulunmuştur.

tarzlar 
yapısal olarak, en basit olanı shime torii veya chūren torii'dir (注 連 鳥 居). muhtemelen en eski torii türlerinden biri, aralarına shimenawa adı verilen kutsal bir ip bağlanmış iki direkten oluşur.

diğer tüm toriiler iki aileye bölünebilir, shinmei ailesi (神明 系) ve myōjin ailesi (明 神 系). i̇lkinin torii'nin sadece düz kısımları vardır, ikincinin hem düz hem de kavisli kısımları vardır.

shinmei ailesi 
shinmei torii ve çeşitleri düz üst lentolarla karakterize edilir.fotoğraf galerisi

shinmei torii 
shinmei torii (神明 鳥 居), yalnızca bir lento (kasagi) ve bir bağ kirişi (nuki) ile birleşen iki sütundan (hashira) oluşur. en basit haliyle, dört öğenin tümü yuvarlatılmıştır ve sütunların eğimi yoktur. en eski torii tarzı olduğuna inanılıyor.

ise torii 
伊 勢 鳥 居 (ise torii) (yukarıdaki resme bakın) sadece mie eyaletindeki ise tapınağındaki i̇ç tapınak ve dış tapınakta bulunan kapılardır. bu nedenle, ise grand shrine'ın resmi japon adı olan jingū'dan jingū torii olarak da adlandırılırlar.

i̇ki çeşit var. en yaygın olanı shinmei torii'ye son derece benzerdir, ancak sütunları içe doğru hafif bir eğime sahiptir ve nuki'si takozlarla (kusabi) yerinde tutulur. kasagi kesit olarak beşgendir (aşağıdaki galerideki resme bakınız). kasagının uçları biraz daha kalındır ve yukarı doğru bir eğim izlenimi verir.

i̇kinci tip birincisine benzer, ancak beşgen kasağı altında ikincil, dikdörtgen bir lento (shimaki) vardır.

bu ve shinmei torii tarzı, en eski ve en prestijli olarak kabul edildiğinden, şinto eyaleti zamanında 20. yüzyılın başlarında daha popüler olmaya başladı.

kasuga torii 
kasuga torii (春日 鳥 居) düz üst lentoları olan bir myōjin toriidir (yukarıdaki şekle bakınız). tarz, adını kasuga-taisha'nın ichi-no-torii'sinden (一 の 鳥 居) veya ana toriiden alır.

sütunlar bir eğime sahiptir ve hafifçe sivriltilmiştir. nuki çıkıntı yapar ve her iki taraftan sürülen kusabi tarafından yerinde tutulur.

hachiman torii 
bir kasuga torii ile hemen hemen aynıdır (yukarıdaki şekle bakınız).

kashima torii 
kashima torii (鹿島 鳥 居) (yukarıdaki resme bakın), kusabi ve çıkıntılı bir nuki ile korobisiz bir shinmei torii'dir. adını ibaraki eyaletindeki kashima tapınağı'ndan alıyor.

kuroki torii 
kuroki torii (黒 木 鳥 居), kabartılmamış ahşaptan yapılmış bir shinmei torii'dir. bu tür torii, üç yıllık aralıklarla değiştirmeyi gerektirdiğinden, nadir hale geliyor. en kötü şöhretli örnek kyoto'daki nonomiya mabedi'dir. ancak tapınak şimdi, ahşap görünümünü taklit eden sentetik malzemeden yapılmış bir torii kullanıyor.

shiromaruta torii 
shiromaruta torii (白 丸 太 鳥 居) veya shiroki torii (白木 鳥 居), kabuğunun kaldırıldığı kütüklerle yapılan bir shinmei torii'dir. bu tür torii, tüm japonya i̇mparatorlarının mezarlarında bulunur.

mihashira torii 
mihashira torii veya mitsubashira torii (三 柱 鳥 居, üç sütunlu torii, ayrıca 三角 鳥 居 sankaku torii) (yukarıdaki resme bakın) üç ayrı toriiden oluştuğu görülen bir torii türüdür (galeriye bakınız). bazıları tarafından, kutsal üçlü'nü temsil etmek için ilk japon hristiyanları tarafından inşa edildiği düşünülmektedir.

myōjin ailesi 
myōjin torii ve çeşitleri eğimli lentolarla karakterize edilir.fotoğraf galerisi

myōjin torii 
en yaygın torii stili olan myōjin torii (明 神鳥 居) kavisli üst lentolarla (kasagi ve shimaki) karakterize edilir. her ikisi de biraz yukarı doğru eğimlidir. kusabi mevcut. bir myōjin torii ahşap, taş, beton veya diğer malzemelerden yapılabilir ve kırmızı veya boyasız olabilir.

nakayama torii 
adını okayama eyaletindeki nakayama jinja'dan alan nakayama torii (中山 鳥 居) stili temelde bir myōjin toriidir, ancak nuki sütunlardan çıkıntı yapmaz ve iki üst lento tarafından yapılan eğri normalden daha çok vurgulanır. (tarza adını veren nakayama mabedi'ndeki torii 9 m boyunda ve 1791'de dikildi.)

daiwa / inari torii 
daiwa veya inari torii (大 輪 鳥 居 ・ 稲 荷 鳥 居) (yukarıdaki resme bakın), iki sütunun tepesinde daiwa adı verilen iki halkaya sahip bir myōjin torii'dir. "inari torii" adı, vermilion daiwa torii'nin inari mabedlerinde yaygın olma eğiliminde olmasından kaynaklanmaktadır, ancak ünlü fushimi inari mabedi'nde bile tüm toriiler bu tarzda değildir. bu tarz ilk olarak geç heian döneminde ortaya çıktı.

sannō torii 
sannō torii (山 王 鳥 居) , iki üst lento üzerinde bir kalkan ile myōjin torii'dir. bu tarzın en iyi örneği biwa gölü yakınlarındaki hiyoshi mabedi'nde bulunur.

miwa torii 
ayrıca sankō torii (三光 鳥 居, üç hafif torii), mitsutorii (三 鳥 居, üçlü torii) veya komochi torii (子 持 ち 鳥 居, çocuklu torii) olarak da adlandırılır (yukarıdaki şekle bakın), miwa torii (三輪 鳥 居) üç myōjin'den oluşur sütunların eğimi olmadan torii. kapılı veya kapısız olarak bulunabilir.

ryōbu torii 
ayrıca yotsuashi torii (四脚 鳥 居, dört ayaklı torii), gongen torii (権 現 鳥 居) veya chigobashira torii (稚 児 柱 鳥 居) olarak da adlandırılan ryōbu torii (両 部 鳥 居), sütunlarının her iki tarafında da güçlendirilmiş bir daiwa torii'dir. i̇sim, shingon budizmi içindeki bir düşünce akımı olan ryōbu shint with ile olan uzun süreli ilişkisinden kaynaklanmaktadır. itsukushima'da sudan yükselen ünlü torii bir ryōbu torii'dir ve tapınak aynı zamanda bir shingon budist tapınağıydı, öyle ki hala bir pagodası var.

hizen torii 
hizen torii (肥 前 鳥 居), yuvarlak bir kasagi ve aşağıya doğru genişleyen sütunlara sahip alışılmadık bir torii türüdür.

fotoğraf galerisi

kaynakça 

japon mimarisi
dini semboller
şinto mimarisi
şintoizm
kapılar