Nótt

nótt (, "gece"), i̇skandinav mitolojisinde gece teşhisi olan tanrıça. nótt jötunn narfi ve nór'un kızı, thor'un büyükannesidir. yggdrasill ağacının altındaki vadilerde doğmuştur. hayvanı, alfödr'in nott ve dagr'a verdiği atlardan biri olan hrímfaxi'dir. anonim eski norsça şiirlerin 13. yüzyıldaki derlemesi niteliğindeki manzum edda ve 13. yüzyılda yazılan nesir eddada nótt, narfi'nin kızı olarak geçer ve hrímfaxi (nótt'un atı) ile ilişkilendirilir. nesir eddada nótt'un evlilikleri ve soyağacından bahsedilir. nótt; ilki naglfari, ikincisi annar, üçüncüsü ise dellingr ile olmak üzere her birinden bir çocuğu olan üç evlilik yapmıştır. bir özel isim olan nótt kelimesi, eski norsça edebiyatında da geçer.

tasvirler

manzum edda 
manzum eddadaki "vafþrúðnismál" şiirinin 24. kıtasında, kendisini "gagnráðr" olarak gizlemiş olan odin, jötunn vafþrúðnir'e gündüz ve gecenin kaynağını sorar. vafþrúðnir'in 25. kıtadaki cevabı şu şekildedir:
delling denir, dag'ın (gündüzün) babasına,
ancak nótt (gece), nör'den doğmuştur;
yeni ve küçülen ayı yarattı, cömert tanrılar,
insanlara zamanı söyleyebilme adına.

"vafþrúðnismál"ın 14. kıtası, at hrímfaxi'nin "cömert tanrılara geceyi getirdiği"ni ve her sabah geminden düşen köpüğün, vadiye düşen çiyi oluşturduğunu söyler. "alvíssmál" şiirinin 29. kıtasında thor, nórr'un doğduğu dokuz dünyanın her birinde gecenin nasıl adlandırıldığını cüce alviss'e sorar. alvíss, gecenin insanlık tarafından "gece", tanrılar tarafından "karanlık", güçler tarafından "maskeleyici", jötunn tarafından "aydınlıksız", elfler tarafından "uyku keyfi", cüceler tarafından ise "rüya tanrıçası" olarak adlandırdığını söyler.

"sigrdrífumál"da kahraman sigurd, uyku lanetinden uyandırdığı valkür sigrdrifa'ya adını sorar. bal şarabı dolu boynuzdan yapılmış kadehle sigurd'a "hafıza içeceği" ikram eden sigrdrifa, ardından bir kafir duası eder. bu duanın ilk kısmında, "dagr'ın oğulları" ile "nótt'un kızı"ndan bahsedilir:

gündüze selam olsun! gündüzün oğullarına selam olsun!
geceye ve kızına selam olsun!
sakin gözlerle bize dikkatle bakın
ve bize zaferimizi verin.

æsir'e selam olsun! asyniur'a selam olsun!
cömert yeryüzüne selam olsun!
kelimeleri ve irfanı, soylu iki şeyi verin bize,
ve şifalı elleri, yaşadığımız müddetçe!

nesir edda 
nesir eddanın "gylfaginning" kısmında nótt, tekrar kişileştirilmiştir. 10. bölümde, yüksek'lerin tahtında oturan figür nótt'un, jötunheimr'den "norfi veya narfi" adında bir jötunnun kızı olduğunu belirtir. "kara ve esmer" bir kadın olarak tanımlanan nótt, üç evlilik yapmıştır. i̇lk evliliği naglfari iledir ve bu evlilikten auðr adında bir oğulları olur. annar ile olan ikinci evliliğinden jörð adlı kızı dünyaya gelir. tanrı dellingr ile olan üçüncü evlilikten ise, ihtişamı ve adaleti açısından "babasının halkına çeken" dagr adlı bir erkek çocuğu doğar. nótt ile dagr'ı alarak her ikisine de birer at arabası ile at veren odin, ikiliyi göğe yerleştirir. gün boyunca dünya çevresinde turlayan nótt ile dagr, gece ve gündüzün birbiri ardına gelmesine yol açarlar. dagr'ın önünde ilerleyen nótt'un atı hrímfaxi'nin ağzındaki köpükler ise dünyaya düşer.

araştırmacı haukur thorgeirsson, "gylfaginning"in dört el yazmasında nótt, jörð, dagr ve dellingr arasındaki aile ilişkilerine ilişkin ifadelerin farklılıklarına dikkat çeker. el yazmasına bağlı olarak jörð ya da nátt'tan biri, dagr'ın annesi ve dellingr'in eşidir. thorgeirsson, "en eski el yazması olan u, dellingr'in karısı ve dagr'ın annesi olarak jǫrð'yo gösterirken diğer el yazmaları r, w ve t ise dellingr'in karısı ve dagr'ın annesi rolüne nótt'u koyduğu"nu ve "u'daki anlatımın, u'nun yazarı ya da u'dan önceki metinde; r, w ve t'dekine benzer bir kısaltma esnasında yapılan bir hata sonucu ortaya çıktığı"nı ifade ederek "bu hatanın, i̇zlanda şiir geleneğinde kendine yer bulduğu" sonucuna varır.

nesir eddanın "skáldskaparmál" kısmında, "nótt'un kızı" da dahil olmak üzere jörð'e birçok atıfta bulunulur. 58. bölümde "hrímfaxi ya da fiorsvartnir'in geceyi getirdiği" belirtilir. 64. bölümde ise "alvíssmál"daki ilgili kısma bir atıfta bulunularak "nótt", zamanı için kullanılan kelimelerden biri olarak gösterilir.

ayrıca bakınız 

 gece tanrıları listesi

kaynakça 
 notlar

 dipnotlar

 kullanılan kaynaklar

konuyla ilgili yayınlar

dış bağlantılar 
 

odin
i̇skandinav mitolojisi kahramanları
i̇skandinav mitolojisi
gece tanrıçaları