Muhammed Abdulhay Kurbanali

muhammed abdulhay kurbanali (başkurtça: мөхәмәтғәбделхәй ҡорбанғәлиев, rusça: мухамме́д-габдулха́й курбангали́ев, japonca: ムハンマド・ガブドゥルハイ・クルバンガリー, 1889—1972)  rus i̇mparatorluğu, japon i̇mparatorluğu, ve sovyetler birliği’nde yaşamış, başkurt dini lider siyasetçi ve eğitimci.

muhammed abdulhay kurbanali 1889 yılında rus i̇mparatorluğunun orenburg guberniyası’na bağlı chelyabinsk eyaletinin mediak köyünde doğdu. burası şimdi çelyabinsk oblastının argayaşi iline  bağlıdır.

muhammed abdulhay kurbanali’nin babası gabidullah kurbangaliev , bölgede tanınan , ticaret, ziraat ve din işleriyle uğraşan kurbangaliev  ailesine mensuptu. gabdulkhakim kurbangaliev 1883 yılından beri imam hatibi olduğu mediak köyü camiinin yanına masraflarını kendi karşılayarak bir medrese kurdu ve bu medresede ders vermeye başladı.

muhammed abdulhay kurbanali  doğduğu köyde, babasının kurduğu medresede okuduktan sonra troitsk'teki "rasulia" medresesinde devam etti.  köyündeki medresede dersler verdi. 1916 da sankt-peterburg’daki müslümanların lideri oldu.  1917 şubat devriminden sonra,  babasıyla birlikte başkurdistan ulusal kurtuluş hareketine katıldı.  20-27 temmuz 1917'de orenburg'da gerçekleşen i başkurt kongresi'ne ve aynı yılın 22-29 ağustos'ta ufa'da gerçekleşen ii başkurt kongresi'ne katıldı.  8-20 aralık 1917'de i̇rimbur'da gerçekleşen iii başkurt kongresi'ne katıldı.  başkurdistan ulusal kurtuluş hareketi yenilgiye uğradıktan, bölgeye kızıl ordu hakim olduktan, babası ve kardeşi  gabdul-aval tutuklanarak sterlitamak hapishanesinde kurşuna dizildikten sonra, 2000 başkurt aile ile birlikte mançurya’ya göç etti. burada imamlık ve müderrislik yaptı.  1922 tarihinde güney mançurya demiryolunda çalıştı.

1924 yılında japonya’ya göç etti. tokyo’da bir müslüman cemaati kurdu ve lideri oldu. 1927'de japonyada müslümanlar için bir okul açtı. aynı yıl  tokyo matbaa-yi i̇slâmiye(tokyo kaikyō insatsusho) adıyla bir matbaa kurdu. bu matbaada basılan kitaplar öncelikle japonya'nın değişik şehirlerindeki türk - tatar okullarında kullanıldı. 1928'de tüm japon müslümanları kongresi'ni topladı. i̇slam’ı yaymak için japonya'nın çeşitli şehirlerine seyahatler yaptı.  12 haziran 1934'te japonya'da ilk kez basılan kur'an onun matbaasında basıldı.

koreli ve mançuryalı işadamlarıyla ilişkiler geliştirdi ve japon askeri liderlerle yakın kişisel ilişkiler kurdu.  ayrıca dini ve sosyal faaliyetlerini desteklemek için japonyadan maddi destek aldı. 12 mayıs 1938'de tokyo camii'ni açtı ve bu caminin ilk imamı oldu. japon müslüman göçmen topluluğu uluslararası siyasete karıştı ve etnik vatanlarını komünist yönetimden kurtarmak için japonya'nın güneydoğu asya'ya genişlemesini destekledi. muhammed kurbanali, japonya'da i̇slam'ın diğer dinlerle eşitliğini savundu .  1939'da japonya başbakanı hiranuma kiichirō , japonya'da i̇slam'ın budizm ve hristiyanlık kadar önemli olduğunu ilan etti .

1938'de japon hükümeti kurbangaliev'i çin'in  dalian şehrinde gönderdi. çin'de kızlarıyla birlikte yaşadı. 1945 yılında, i̇kinci dünya savaşı sona erdiğinde, muhammed kurbangaliyev halkın i̇çişleri komiserliği (sovyet gizli polisi) tarafından tutuklandı ve "ihanet" suçundan 10 yıl hapis cezasına çarptırıldı. 1955 yılına kadar vladimir merkez hapishanesinde tutuldu.  serbest bırakıldıktan sonra memleketine döndü. molla olarak görev yaptığı çelyabinsk'teki köyünde  küçük kız kardeşiyle birlikte yaşadı. 1972 yılının ağustos ayında tamamen yoksulluk içinde öldü.  çelyabinsk'teki terk edilmiş bir müslüman mezarlığına gömüldü.

kaynakça

1889 doğumlular
1972 yılında ölenler
sovyet müslümanlar