Lalakaon Muharebesi

lalakaon muharebesi (yunanca: μάχη τοῦ λαλακάοντος) veya poson veya porson (yunanca: μάχη τοῦ πό (ρ) σωνος), bizans i̇mparatorluğu ile paphlagonia'da (modern kuzey türkiye) işgalci bir arap ordusu arasında 863'te yapıldı. bizans ordusuna i̇mparator iii. mihail'in () dayısı petronas önderlik ediyordu, ancak arap kaynaklar da i̇mparator mihail'in varlığından söz ediyor. araplara melitene (malatya) emiri ömer bin abdullah () önderlik ediyordu.

ömer bin abdullah, işgaline karşı ilk bizans direnişini aşarak karadeniz'e ulaştı. bizanslılar daha sonra güçlerini lalakaon nehri yakınında arap ordusunu çevreleyerek seferber ettiler. bizans zaferi ve emirin sahada ölümüyle sonuçlanan sonraki savaşı, sınır boyunca başarılı bir bizans karşı saldırısı izledi. bizans zaferleri belirleyiciydi; bizans sınır bölgelerine yönelik ana tehditler ortadan kaldırıldı ve doğu'da bizans egemenliği dönemi (10. yüzyılda fetihlerle doruğa ulaşan) başladı.

bizans başarısının başka bir sonucu vardı: doğu sınırındaki sürekli arap baskısından kurtulmak, bizans hükûmetinin avrupa'daki meselelere, özellikle de komşu bulgaristan'daki meselelere odaklanmasına izin verdi. bulgarlar, bizans hristiyanlığını kabul etmeleri ve bizans kültürel alanına girmeleri için baskı altına alındı.

arka plan 
7. yüzyılın hızlı müslüman fetihlerinden sonra, bizans i̇mparatorluğu, küçük asya, balkanların güney kıyıları ve i̇talya'nın bazı bölgeleri ile sınırlandırıldı. bizans, halifeliğin en büyük kâfir düşmanı olarak kaldığı için, küçük asya'ya arap akınları 8. ve 9. yüzyıllar boyunca devam etti. neredeyse her yıl arap sınır bölgesindeki üslerden başlatılan bu seferler, sonunda müslüman cihadının (kutsal savaş) bir parçası olarak yarı-ritüel bir karakter kazandı.

bizanslılar genellikle 7-9. yüzyıllarda savunmada idiler ve 838'de hüküm süren amorian hanedanı'nın memleketi amorion'un yağmalanması gibi bazı feci yenilgilere uğradılar. abbasi halifeliğinin 842'den sonra gücünün azalması ve doğu bizans hududunda yarı bağımsız emirliklerin yükselişiyle bizanslılar kendilerini giderek daha fazla iddia edebildiler.

850'lerde bizans i̇mparatorluğuna yönelik en önemli tehditler ömer bin abdullah komutasındaki melitene (malatya) emirliğiydi; ali ibn yahya ("ermeni ali") yönetimindeki tarsus emirliği; kalikala emirliği (theodosiopolis, modern erzurum) ve karbeas liderliğindeki tephrike paulicianları. özellikle meliten, bizans için büyük bir tehditti; aladağlar'ın batı tarafındaki konumu, anadolu platosuna doğrudan erişim sağlıyordu. bu emirliklerin oluşturduğu tehdidin bir göstergesi, bizanslılar için bir annus horribilis yapmak için birleştiklerinde 860 yılında geldi. ömer ve karbeas, küçük asya'nın derinliklerine baskın düzenleyerek önemli bir ganimetle geri döndüler. bunu kısa bir süre sonra ali komutasındaki tarsus güçlerinin bir başka baskını ile takip etti. son olarak, suriye'den gelen bir deniz saldırısı, kibirreoton thema donanmasının başkenti antalya'yı yağmaladışar.

863 arap işgali 

ömer, 863 yazında, kapadokya'ya başarılı bir baskın yapmak için abbasi generali ja'far ibn dinar al-khayyat (muhtemelen tarsus valisi) ile güçlerini birleştirerek tekrar saldırdı. araplar, tuvana'ya yaklaşana kadar kilikya kapılarını geçerek bizans topraklarına girdiler. tars ordusu eve döndü, ancak ömer küçük asya'ya baskı yapmak için ja'far'ın iznini aldı. ömer'in kuvvetleri, emirliğinin gücünün büyük bir kısmıydı, ancak boyutları bilinmiyor; dönemin müslüman tarihçi yakubî, ömer'in emrinde 8.000 adamı olduğunu, ancak bizans tarihçileri i̇osif genesios ve oi meta theofanin'un arap ordusunu 40.000 kişiye şişirdiğini yazıyor. bizanstolog john haldon'a göre, önceki sayı gerçeğe daha yakındı; haldon, birleşik arap güçlerinin 15.000-20.000 erkek olduğunu tahmin ediyor. açıkça kanıtlanmasa da karbeas yönetiminde bir paulician birliğinin de mevcut olması muhtemeldir.

i̇mparator iii. mihail, arap akınına karşı koymak için ordusunu topladı ve arap kaynaklarında nenizi'nin kuzeyindeki malakopi yakınlarındaki bir yayla olan marj al-usquf ("papazın çayırı") olarak bilinen bir bölgede savaşta karşılaştı. savaş kanlıydı ve her iki tarafta da ağır kayıplar verildi; i̇ranlı tarihçi taberî'ye göre, ömer'in ordusundan yalnızca bin bin hayatta kaldı. yine de araplar bizanslılardan kaçarak kuzeye akınlarına armeniakon theması'na devam ederek karadeniz'e ulaşıp liman kenti amisos'u yağmaladılar. bizans tarihçileri, denizin ilerleyişini engellediği için öfkelenen ömer'in ona kırbaçlanmasını emrettiğini bildirdi; modern bilim adamları bu açıklamanın büyük olasılıkla pers savaşları sırasında serhas hakkında benzer bir hikâyeden ilham aldığını düşünüyor.

muharebe 
mihail, amisos'un düşüşünü öğrendiğinde, dayısı domestikos tōn scholōn petronas ve bukellarion theması stratēgosu nasar altında devasa bir kuvvetin toplanmasını emretti. taberî'ye göre imparator bu güçlere bizzat komuta ediyordu ancak bu, bizans kaynakları tarafından desteklenmiyor. tarihçilerin sonraki makedon hanedanlığı döneminde yazdıkları mihail'e karşı önyargı göz önüne alındığında, ihmal kasıtlı olabilir.

i̇mparatorluğun dört bir yanından toplanan bizans orduları, araplar üzerinde üç yönden birleştiler: armeniakon, bukellarion, koloneia ve paflagonya'nın karadeniz themalarından oluşan kuvvetlerden oluşan bir kuzey ordusu; anatolikon, opsikion ve kappadokia themalarından ve seleukia ve harsianon kleisuralarından (sınır bölgeleri) bir güney kuvveti (muhtemelen papazın çayırı'cda savaşan ve o zamandan beri arap ordusunu gölgede bırakan); ve makedonya, trakya ve thrakesion themalarından askerler ve başkentten imparatorluk tagmataları ile petronas komutasındaki bir batılı güç.

bu birbirinden çok uzak güçleri koordine etmenin zorluğuna rağmen, bizans orduları 2 eylül'de bir araya geldi ve lalakaon nehri yakınında poson (πόσων) veya porson (πόρσων) olarak bilinen bir yerde ömer'in küçük ordusunu kuşattı. nehrin ve savaş alanının kesin konumu belirlenemedi, ancak çoğu bilim insanı, amisos'un yaklaşık  güneydoğusundaki kızılırmak yakınında olduklarını kabul ediyor. bizans ordularının yaklaşmasıyla, emire ve adamlarına açık olan tek kaçış yolu, stratejik olarak konumlanmış bir tepenin hâkimiyetindeydi. gece boyunca her iki taraf da işgal etmeye çalıştı, ancak bizanslılar galip geldi. ertesi gün ömer, bir atılım girişimi için tüm gücünü batıya (petronas'ın bulunduğu yere) attı. bizanslılar, diğer iki bizans ordusuna arap ordusunun açıkta kalan arka ve yan taraflarına yaklaşmaları ve saldırmaları için zaman vererek sağlam durdu. bozulma tamamlandı ve arap ordusunun (ve ömer'in) çoğu savaşa öldü. kayıplar arasında paulician lideri karbeas da olabilir; savaşa katılımı belirsiz olmasına rağmen, o yıl öldüğü kaydedildi.

sadece emirin küçük bir kuvveti yöneten oğlu, savaş alanından kaçarak güneye harsianon sınır bölgesine doğru kaçtı. harsianon kleisourarchēs machairas tarafından takip edildi ve birçok adamıyla birlikte mağlup edilip esir alındı.

sonrası 

bizanslılar zaferden yararlanmak için hızla hareket ettiler; bir bizans ordusu, arapların kontrolündeki ermenistan'ı işgal etti ve ekim veya kasım aylarında emir ali ibn yahya'yı yenip öldürdü. böylelikle bizanslılar, tek bir sefer sezonunda doğu sınırlarındaki en tehlikeli üç rakibi ortadan kaldırdılar. bu başarılar belirleyiciydi ve melitene'nin gücünü kalıcı olarak yok etti. lalakaon'daki bizans zaferi, bölgedeki stratejik dengeyi değiştirdi ve bizans'ın doğu'daki asırlık taarruzunun başlangıcı oldu.

bu zaferlerin önemi o dönemde gözden kaçmadı. bizanslılar onları 25 yıl önce amorium'un yağmalanmasının intikamı olarak selamladılar, muzaffer generallere konstantinopolis'e zafer giriş hakkı verildi ve özel kutlamalar ve ayinler düzenlendi. petronas magistros unvanını aldı ve harsianon kleisurası tam bir thema statüsüne yükseltildi. taberî, ömer ve ali'nin ölüm haberlerinin - "i̇slam'ın güçlü savunucuları, hizmet ettikleri sınır bölgelerinde muazzam övgüler elde eden büyük cesur adamlar" - bağdat ve diğer şehirlerde kederin doruğa çıkmasına neden olduğunu bildirdi. isyan ve yağmacılıkta. kutsal savaş için özel bağışlar ve gönüllüler sınırda toplanmaya başlasa da, abbasi halifeliğinde devam eden iç karışıklık nedeniyle "merkezi yetkililer o günlerde bizanslılara karşı askeri güç göndermeye hazır değildi".

doğu tehdidinin ortadan kaldırılması ve bizans güveninin artması, batı'da bulgar hükümdarı i. boris'in (), papa ve alman louis () ile müzakerelerde bulunduğu batıda fırsatlar yarattı. kendisinin ve halkının hristiyanlığa. roma'nın dini etkisinin konstantinopolis'in eşiğindeki potansiyel genişlemesi, bizans hükûmeti tarafından hoş görülemedi. muzaffer doğu orduları avrupa'ya nakledildi ve 864'te bulgaristan'ı işgal etti; bu, yöneticisini bunun yerine bizans misyonerlerini kabul etmeye ikna eden bir askeri güç gösterisi. boris vaftiz edildi - bizans imparatorunun şerefine mihail adını alarak - bulgaristan'ın hristiyanlaşması ve ulusunun bizans'tan etkilenen doğu hristiyan dünyasına girmesi başladı.

kahramanca şiir üzerindeki etkisi 
fransız bizansçı henri grégoire'a göre, lalakaon savaşı'nda doruğa çıkan bizans'ın araplara karşı kazandığı başarılar, hayatta kalan en eski akritik (kahramanca) şiirlerden birine ilham verdi: armouris'in şarkısı. grégoire'a göre, adını taşıyan kahraman (genç bizans savaşçısı armouris) i̇mparator iii. mihail'den esinlenmiştir. digenis akritas çevresindeki bizans destansı döngüsündeki bir savaş, aynı adı taşıyan kahraman malakopeia yakınlarındaki bir arap ordusunu çevrelediği için lalakaon'daki olayları da hatırlatıyor. arapça ve daha sonra türkçe battal gazi destanının bölümlerinde ve binbir gece masalları'nın bölümlerinde de güçlü etkiler bulunabilir.

kaynakça 
özel

genel

863
860'larda bizans
860'larda çatışmalar
9. yüzyılda abbâsîler
orta çağ'da anadolu'da muharebeler
arap-bizans savaşlarında muharebeler

pavlusçuluk