RNA virüsleri

genetik materyali rna (ribonükleik asit) olan virüslere rna virüsü denir. nükleik asitleri genellikle tek iplikçikli rna (tirna) yapısındadır ancak çift iplikçikli olanlar da mevcuttur (çirna). önemli insan hastalıklarına neden olan rna virüslerine örnekler: ebola virüsü, sars, nezle, grip, hepatit c, batı nil virüsü, çocuk felci ve kızamık.

uavtk sınıflandırmasındaki rna virüs aileleri, baltimor sınıflandırmasında grup iii, grup iv ve grup v'in altında yer almaktadırlar, genetik materyal olarak rna barındıran ancak replikasyonda aracı olarak dna kullanan virüsler (retrovirüs) ise grup vi'da yer alırlar.

retrovirüsler haricindeki tüm rna virüslere ribovirüs de denilmektedir.

karakteristikleri

tek iplikçikli rna virüsleri ve rna yönelimi 
tek iplikçikli rna virüsleri genom yönelimlerine (polarite) göre de alt gruplara ayrılırlar, bunlar pozitif yönelimli, negatif yönelimli ya da çift yönelimli (ambises) olabilmektedirler. pozitif yönelimli rna, mrna'ya benzer ve bu nedenle konak hücre ribozomları tarafından doğrudan okunabilir. negatif yönelimli rna ise mrna'nın tamamlayıcısıdır, konak hücre ribozomlarının okuyabilmesi için rna polimeraz enzimi tarafından pozitif iplikçiğe dönüştürülmesi gerekir. pozitif yönelimli rna'ya enfektif rna'da denmektedir. ambisens rna virüsleri, pozitif iplikçikli genlere çevirmek dışında negatif yönelimli rna virüslerine benzerler.

çift iplikçikli rna virüsleri 

çift iplikçikli rna virüsleri, virüslerin çok geniş konak aralığına sahip (insan, hayvan, bitki, mantar ve bakteri),  genom segment sayısı birden onikiye kadar değişebilen ve virion organizasyonu (t-sayısı, kapsid katmanları ya da taretleri) farklı bir grubunu temsil eder. bu grubun içinde rotavirüsler de dahil olmak üzere önemli birçok patojen virüsler yer almaktadır.

tek iplikçikli ters transkripsiyonlu rna virüsleri 
bu grupta retrovirüsler yer alır. bu virüslerin genomları diploit yapıdadır (tek iplikçikten iki adet barındırır). relikasyonda rna ters transkripsiyon (rna'ya bağımlı dna polimeraz) enzimi vasıtasıyla dna'ya dönüştürülür. bu dna konak hücre genomuna entegre olabilmektedir (profaj).

mutasyon oranları 
rna virüslerinin mutasyon oranları dna virüslerine oranla çok daha fazladır, bunun nedeni dna polimeraz enziminin hata düzeltme kabiliyetinin olmasıdır. bu durum rna virüslerine karşı etkili aşı geliştirme çabalarını zorlaştrmaktadır. retrovirüsler yüksek mutasyon oranlarına sahip olmalarının yanı sıra, aracı dna ile konak genomuna entegre olabilmektedirler (ve böylece konak dna'sının hata düzeltme sisteminden faydalanırlar). bazı rna virüslerinde replikasyon döngüsünü etkileyecek mutasyonlar tolere edilemez. örneğin, hepatit c virüsü genomunun kor proteinlerini kodlayan bölgeleri yüksek oranda korunur, çünkü bu kısım dahili ribozom giriş sahasını kapsayan rna yapısını içerir.

grup iii—çirna virüsleri 
on bir aile, belirlenmemiş cinsler ve türlerin tanımlandığı bir gruptur.
 aile amalgaviridae
 aile birnaviridae
 aile chrysoviridae
 aile cystoviridae
 aile endornaviridae
 aile hypoviridae
 aile megabirnaviridae
 aile partitiviridae
 aile picobirnaviridae
 aile reoviridae—rotavirus dahil
 aile totiviridae
 aile quadriviridae
 belirlenmemiş türler:
 botrytis porri rna virus 1
 circulifer tenellus virus 1
 cucurbit yellows associated virus
 sclerotinia sclerotiorum debilitation-associated virus
 spissistilus festinus virus 1

grup iv—pozitif yönelimli tirna virüsleri 
bu grup altında üç takım ve 33 aile tanımlanmıştır. bunun yanında sınıflandırılmamış türler ve cinsler de bulunmaktadır.
 takım nidovirales
 aile arteriviridae
 aile koronavirüsler — koronavirüs, mers, sars ve 2019-ncov dahil
 aile mesoniviridae
 aile roniviridae
 takım picornavirales
 aile dicistroviridae
 aile iflaviridae
 aile marnaviridae
 aile picornaviridae—poliovirus, rhinovirus (nezle virüsü), hepatitis a virüsü dahil
 aile secoviridae, comovirinae alt ailesi dahil
 cins bacillariornavirus
 cins dicipivirus
 cins labyrnavirus
 cins sequiviridae
 tür kelp fly virus
 takım tymovirales
 aile alphaflexiviridae
 aile betaflexiviridae
 aile gammaflexiviridae
 aile tymoviridae
 belirlenmemiş:
 aile alphatetraviridae
 aile alvernaviridae
 aile astroviridae
 aile barnaviridae
 aile benyviridae
 aile bromoviridae
 aile caliciviridae — norwalk virüsü dahil
 aile carmotetraviridae
 aile closteroviridae
 aile flaviviridae — sarıhumma virüsü, batı nil virüsü, hepatit c virüsü, deng humması virüsü, zika virüsü dahil
 aile fusariviridae
 aile hepeviridae
 aile leviviridae
 aile luteoviridae — arpa sarı bodur virüsü dahil
 aile narnaviridae
 aile nodaviridae
 aile permutotetraviridae
 aile potyviridae
 aile togaviridae — kızamıkçık virüsü, ross nehri virüsü, sindbis virüsü, chikungunya virüsü dahil
 aile tombusviridae
 aile virgaviridae
 belirlenmemiş cinsler:
 cins blunervirus
 cins cilevirus
 cins higrevirus
 cins idaeovirus
 cins negevirus
 cins ourmiavirus
 cins polemovirus
 cins sobemovirus
 belirlenmemiş türler:
 acyrthosiphon pisum virus
 blueberry necrotic ring blotch virus
 chara australis virus
 extra small virus
 jingmen tick virus
 le blanc virus
 nylanderia fulva virus 1
 orsay virus
 plasmopara halstedii virus
 rosellinia necatrix fusarivirus 1
 santeuil virus
 solenopsis invicta virus 2
 solenopsis invicta virus 3
 uydu virüsler
 chronic bee paralysis associated satellite virus

grup v—negatif yönelimli tirna virüsleri 
bu grup altında bir takım ve 8 ailetanımlanmıştır. ayrıca belirlenmemiş cinsler ve türler de bulunmaktadır.
 takım mononegavirales
 aile bornaviridae—borna disease virus
 aile filoviridae—includes ebola virus, marburg virus
 aile paramyxoviridae—includes measles virus, mumps virus, nipah virus, hendra virus, rsv and ndv
 aile rhabdoviridae—includes rabies virus
 aile nyamiviridae—includes nyavirus
 belirlenmemiş aileler:
 aile arenaviridae—includes lassa virus
 aile bunyaviridae—includes hantavirus, crimean-congo hemorrhagic fever
 aile ophioviridae
 aile orthomyxoviridae—includes influenza viruses
 belirlenmemiş cinsler:
 cins deltavirus—includes hepatitis d virus
 cins dichorhavirus
 cins emaravirus
 cins nyavirus—includes nyamanini and midway viruses
 cins tenuivirus
 cins varicosavirus
 belirlenmemiş türler:
 sclerotinia sclerotiorum negative-stranded rna virus 1
source:

notlar 
mantar virüslerinin çoğunluğu çirna virüsleridir. +rna virüslerinin az bir kısmı tanımlanmıştır. i̇nsanlarda hastalık yapan sarmal rna virüsleri aynı zamanda zarflıdır.

ayrıca bakınız 
 virüs sınıflandırması
 positive/negative-sense
 retrovirüs
 dna virüsleri
 viroid

kaynakça

dış bağlantılar 
 
 animal viruses