2021 Kazakistan parlamento seçimleri

mazhilis'in üyelerini seçmek için 10 ocak 2021'de kazakistan'da parlamento seçimleri yapıldı. pek çok uluslararası gözlemci, o dönemden bu yana yapılan seçimlerin hiçbirinin özgür ya da adil olmadığını düşünmesine rağmen, bu, kazakistan'ın bağımsızlığından bu yana 8. yasama seçimiydi. 2021 yerel seçimlerine denk geldi.

bu seçim, kasım cömert tokayev başkanlığında yapılan ilk seçim oldu. nur otan partisinin mevcut meclis başkanı nurlan nigmatulin seçimleri tekrar kazandı.

arka plan

tokayev'in başkanlığı ve reformları 

2016 yasama seçimlerinin ardından, iktidardaki nur otan partisi mazhilis'teki istikrarlı kontrolünü sürdürdü. nazarbayev'in 20 mart 2019'daki istifasının ve 9 haziran 2019'da yapılan erken cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ardından, 12 haziran'daki göreve yeni seçilen cumhurbaşkanı kasım cömert tokayev, nazarbayev'in ülkenin kalkınma ve sosyal ve ekonomik reformlara yönelik politikalarını sürdürme sözü verdi. görevden istifa etmesine rağmen, nazarbayev halen "elbasy" ("ulusun lideri") unvanını elinde bulundurmakta, ömür boyu kazakistan güvenlik konseyi başkanı olarak kalmaktadır ve nur otan genel başkanı ve anayasa konseyi üyesidir. en büyük kızı dariga nazarbayeva, cumhurbaşkanından sonra ülkede ardıllığın ikinci sırası olan senato başkanı olarak görev yaptı. pek çok analist, tokayev'in başkanlığını geçici olarak, iktidarın nazarbayeva'ya geçişine zemin hazırlayacağını değerlendirdi.

tokayev, cumhurbaşkanlığı süresince, resmi onay gerektiren hükümleri hariç tutan, siyasi partilerde kaydedilecek gerekli üye sayısının azaltılması, iftira gibi suçların kaldırılması ve nefret söylemi gibi çok sayıda reform önerdi. yasanın mayıs 2020'de uyarlanmasının ardından, yeni değiştirilen kurallar, kazak olmayan vatandaşların protestoları organize etmesini ve bunlara katılmasını yasaklayan, halk toplantılarının ise yalnızca belirlenmiş yerlerde yapılması gibi şeyleri içeriyordu.

covid-19 pandemisi 
nisan 2020'de yapılma olasılığını duyurmak için tokayev ile olası bir erken yasama seçimleri hakkında birçok görüşme ortaya çıktı. bununla birlikte, mart 2020'de kazakistan'da ülke çapında kısıtlamalar ve karantina önlemleriyle sonuçlanan covid-19 salgınının ardından, kazak yetkilileri virüsün yayılmasını kontrol altına almak zorunda kaldıkça erken seçim fikri bir kenara bırakıldı. tokayev, hükûmete, devlet emekli maaşlarını ve sosyal yardım ödemelerini %10 artırmak, küçük işletmeler için daha fazla vergi indirimi sağlamak ve sübvansiyon harcamalarını artırmak gibi belirli mali paketleri uygulama talimatı verdi. ayrıca gıda ürünleri ve diğer temel ihtiyaçları içeren kitler ile kişi başına aylık 42.500₸ ücret talep etti. 11 mayıs 2020'de kazakistan, olağanüstü hâlini sona erdirerek bölgelerinin kısıtlamalarını yavaşça kaldırmasına izin verdi. ancak covid-19 vakalarının artmasının ardından tokayev, 29 haziran 2020'de 5 temmuz 2020'den itibaren yürürlüğe giren ikinci bir kısıtlamayı duyurdu. dönem boyunca, kazakistan'daki çin büyükelçiliği, covid-19'dan daha ölümcül olduğunu iddia ederek "bilinmeyen bir zatürre"nin ülke çapında yayıldığını duyurdu. kazak sağlık bakanlığı, belirtilmemiş pnömoni vakasının semptomlara dayalı covid-19 teşhisi olduğunu, ancak dünya sağlık örgütü (dsö) kılavuzlarının izlediği laboratuvar testleriyle doğrulanmadığını belirterek bu iddiaları reddetti. dsö, 10 temmuz 2020'de düzenlediği basın brifinginde, belirtilmemiş zatürre vakalarının büyük olasılıkla teşhis edilmemiş covid-19 vakaları olduğuna inandığını ifade etti. kazakistan'daki kısıtlamalar başlangıçta 19 temmuz'da sona ermişti, ancak iki kez uzatıldı ve sonunda 19 ağustos 2020'de kaldırıldı. yetkililerin yardım çabalarına rağmen, pandemi süresince kazakistan'ın gsyi̇h'si %1.8 oranında küçüldü ve işsizlik oranı %5'e ulaştı. toplam işsiz ve cesareti kırılmış işçi sayısı %10.8'e eşittir. mart ayında çıkarılan aylık teşvik maaşı, almatı ve astana gibi şehirlerde yaşamanın maliyetini karşılamaya yetmediği için eleştirildi.

yolsuzluk skandalları

utemuratov davası 
the wall street journal 1 aralık 2020'de, i̇ngiltere ve galler i̇ş mahkemelerinin, bta bank tarafından yapılan bir anlaşmada eski cumhurbaşkanı nursultan nazarbayev'in yardımcısı olarak görev yapmış bulat utemuratov'la ilişkili bir burger king imtiyazı, yarım düzine ülkede çeşitli bankalardaki nakit ve lüks otellerdeki hisseler dahil olmak üzere 5 bilyon dolarlık varlığın dondurulmasını emrettiğini yazdı. sürgündeki eski kazak bankacı ve şu anda fransa'da ikamet eden politikacı muhtar ablyazov, banka tarafından da dava açılan iddiaları yalanlayarak, utemuratov'un "siyasi ağır siklet ve iktidar mücadelesinde rakip" olarak ulusal güvenlik kurulu başkanı ve eski başbakan kerim mesimov'un itibarını sarsma planı olarak nitelendirdi.

utemuratov ve bta bank temsilcileri arasında, bankanın iddiasını geri çekmeyi üstlendiği gizli bir anlaşmanın imzalanmasıyla sonuçlanan görüşmeler gerçekleşti. anlaşmaya göre, i̇ngiliz mahkemesi 9 aralık'ta utemuratov'un varlıkları üzerindeki kısıtlayıcı tedbirleri kaldırdı.

kulibayev'in kara para aklaması 
3 aralık'ta financial times, nazarbayev'in damadı timur kulibayev'in orta asya'dan çin'e doğal gaz boru hattının inşası ile ilgili gizli bir projede on milyonlarca dolar aldığı iddia edilen bir rapor yayınladı. raporda, kulibayev'in moskova merkezli etk'nin gizli bir programda 53 milyon dolar aldığını ve kârın bir kısmının kulibayev'in şirketine aklandığını gören sözleşmeler düzenlediği belirtildi.

aklama iddialarına cevaben 8 aralık'ta kulibayev'in bu raporları reddettiği ve bu iddiaları araştırması için kazakistan başsavcılığını çağırdığı bildirildi.

nazarbayev ailesine ait gayrimenkul varlıkları 
22 aralık'ta, özgür avrupa radyosu'nun kazakça servisi olan radio azattyq, nazarbayev'in akrabalarının cannes ve plaza hotel'de lüks bir yamaç villasına ve plaza hotel'e bakan, kardeşi bolat ve eski eşi olarak sahip olduğu gayrimenkul varlıkları hakkında bir araştırma yayınladı. new york'taki central park ve i̇spanya'daki costa brava, nazarbayev'in kendisinin ziyaret ettiği bildirilen damadı timur kulibayev'e ait lüks okyanus kıyısındaki mülk ve dariga nazarbayeva ve oğlu nurali tarafından birleşik krallık'ta birkaç gayrimenkul var. i̇ngiliz ulusal suç ajansı tarafından nisan 2020'de yüksek adalet divanı tarafından reddedilene kadar gayrimenkuller, yasadışı para kaynaklarından satın alınmakla suçlandı. gayrimenkullerin toplam tutarının 785 milyon dolar olduğu tahmin ediliyordu.

kazakistan'ın bütünlüğüne ilişkin tartışmalar 
10 aralık 2020'de, pervıy kanal programı sırasında, devlet duması eğitim ve bilim komitesi başkanı ve önde gelen sovyet politikacı vyaçeslav molotov'un torunu vyaçeslav nikonov, günümüz kazakistan'ının büyük bir kısmının ıssız olduğunu iddia ederek tartışmalı bir açıklama yaptı. özellikle ülkenin kuzey kesimi ve toprakları rusya ve sovyetler birliği'nden "büyük bir hediye" idi. sonuç olarak nikonov, kendisini cahil olmakla ve kendi etrafında bir yaygara çıkarmaya çalışmakla suçlayan kazak kullanıcılardan sosyal medyada büyük bir tepki aldı. kazakistan dışişleri bakanlığı, nikonov'un rusya büyükelçisi aleksander komarov'a gönderdiği bir mektupta, "bazı rus siyasetçilerin kazakistan ile ilgili olarak giderek artan sıklıkta kışkırtıcı ithamlarının devletlerimizin dostane ilişkilerine ciddi şekilde zarar verdiği" uyarısında bulundu. bakanlık, rus siyasetçilerinin tartışmalı açıklamalarını önlemek için rusya'yı tedbir almaya çağırdı. 12 aralık'ta nikonov, telegram kanalında "kazakistan cumhuriyeti'nin sınırları haline gelen kazak ssc'nin sınırları belirlenirken kazakistan'ın çıkarlarının tam olarak gözetildiğine inanıyorum" sözleriyle ilgili olarak kamuoyuna özür diledi. ancak ertesi gün 13 aralık'ta belarusinfo youtube kanalından rus milliyetçisi ve devlet duması milletvekili yevgeny fyodorov, nikonov'un iddialarını destekleyerek kazakistan'ın ülke topraklarına atıfta bulunduğu "hediye için minnettar olması gerektiğini" ve "rusya'dan gelen armağanlar" olarak kabul etmezse topraklarını iade etmelidir dedi. eski cumhurbaşkanı nursultan nazarbayev, 15 aralık bağımsızlık günü münasebetiyle yaptığı konuşmada, toprak iddialarına yanıt olarak, kazaklar'ın “altay'dan atırau'a ve alatau'dan arka'ya kadar geniş bir vadide yaşayan cesur ataların torunları olduğunu söyledi. kazak dışişleri bakanı muhtar tleuberdi, 23 aralık'ta nikonov ve fyodorov'un açıklamalarını "saçmalık" olarak nitelendirerek reddetti ve tartışmanın "rusya federasyonu'nun resmi tutumu ile uyuşmadığını" kaydetti. kazakistan'ın rusya ile ortak ilişkileri olduğunu ve uluslararası hukuka dayalı ilişkiler geliştirmeye devam edeceğini sözlerine ekledi.

5 ocak 2021'de devlet gazetesi olan egemen qazaqstan'da cumhurbaşkanı kasım cömert tokayev, "atalarımızdan miras kalan kutsal toprağımız bizim ana servetimizdir. dışarıdan hiç kimse bu geniş toprakları kazaklara vermedi" diye yazdı. kazak topraklarının asla yabancılar tarafından satılmayacağını veya kiralanmayacağını da sözlerine ekledi.

seçim sistemi 
107 sandalyeli mazhilis, nispi temsil sistemi ile ülke çapındaki tek bir seçim bölgesinden seçilen 98 üyeden ve cumhurbaşkanı tarafından seçilen bir organ olan halk meclisi tarafından seçilen dokuz sandalyeden oluşur. doğrudan seçilen sandalyeler, %7'lik bir seçim barajı kullanılarak seçilir ve en büyük kalan yöntemi kullanılarak tahsis edilir. tarafların eşit miktarda oy oranı varsa, ilk kayıtlı olan tarafa koltuk verilir. yalnızca bir parti barajı aşarsa, ikinci en yüksek oyu alan partiye en az iki sandalye verilir.

prosedür 

2021 meclis seçimlerinde kazakistan, ülkenin seçim sistemi ve prosedürlerinin demokratikleştirilmesi ve şeffaflığının artırılmasına yönelik bir dizi önlem getirdi. bu tedbirler arasında bir parlamento muhalefetinin yasama mecburiyeti, seçim partisi listelerinde zorunlu %30 kadın ve genç kotası, siyasi partilerin kurulmasına yönelik düzenlemelerin ve kısıtlamaların hafifletilmesi yer alıyor. siyasi partiler için seçim barajı iki kez 40.000 parti üyesinden 20.000 parti üyesine düşürüldü.

cumhurbaşkanı tokayev, 21 ekim 2020'de 10 ocak 2021'de yapılacak olan yasama seçimleri için kararname belirleme tarihini imzaladı ve parlamentonun yapısının "ülkedeki sosyal ve ekonomik reformlar için kaliteli yasal destek" üzerine odaklanacağını belirtti.

uzaktan oylama imkanı 
sağlık bakanı aleksey tsoy, 14 ekim 2020'de verdiği bir brifingde, ülkedeki covid-19 salgını nedeniyle yaklaşan parlamento seçimlerinin çevrimiçi yapılması olasılığını dışladı ve "sağlık bakanlığı güvenlikten sorumludur. seçimlerde epidemiyolojik durumu sürdürmek ve seçimlerin güvenliğini sağlamak için alınan tüm tedbirleri göz önünde bulunduracağız." dedi. tsoi'nin yaptığı açıklamalardan kısa bir süre sonra, ülkede çeşitli manipülasyon ve ihlallere fırsat yaratacak olan oylamanın gizliliğini garanti etmediği için eleştirilen uzaktan oylamaya karşı bir imza kampanyası başlatıldı.

22 ekim'de merkez seçim komisyonu (osk) başkanı berik imashev, seçimlerin internet üzerinden yapılmayacağını açıklayarak, mevcut yasanın uzaktan oylama imkânı sağlamadığını ve bunun yerine katı sağlık kuralları çerçevesinde yapılacağını kaydetti.

partiler 

merkez seçim komisyonu (osk), mazhilis adaylarının 10 kasım 2020'de başlayıp 30 kasım yerel saat 18.00'de sona ereceğini duyurdu. osk, seçime katılmak isteyen tüm kayıtlı partilerin parti listesi ve protokolden alıntılar ile listeye dahil olan kişilerin muvafakatlarını sunmalarını şart koştu. 10 aralık 2020 18.00 itibarıyla osk, yarışan taraflardan toplam 312 adayın tamamını kaydetti. mazhilis milletvekilleri için kazakistan halk meclisi adayları, meclis konseyi tarafından 11-21 aralık tarihleri ​​arasında aday gösterilecek ve kayıtlar 21-26 aralık tarihleri ​​arasında yapılacak.

seçim öncesi kompozisyon 
kasım 2020 itibarıyla, kazakistan'da üçü mazhilis'te temsil edilen toplam 6 kayıtlı parti bulunmaktadır.

yarışan partiler 
beş siyasi parti, parti listelerini merkez seçim komisyonu'na (osk) sundu. bunlar arasında nur otan, kazakistan halk partisi (eski kazakistan komünist halk partisi), ak yol, auyl halk demokratik yurtsever partisi ve adal (eski birlik partisi) yer alıyor. tüm kayıtsız muhalefet hareketleri ve kayıtlı bir muhalefet partisi (ulusal sosyal demokrat parti), yalnızca hükûmet yanlısı partilerin katılımını bırakarak seçimleri boykot edeceklerini açıkladı.

sandıkta sıraya göre görünen partilerin listesi:

kampanya 
merkez seçim komisyonu (osk) yönergelerine göre, kampanya çalışmaları 10 aralık 2020 yerel saatle 18.00'de başladı. kampanya dönemi boyunca, yarışan tüm siyasi parti ve adaylar mitingler, yürüyüşler, gösteriler ve diğer seçim öncesi etkinlikleri düzenleyip düzenleyebilir ve bir etkinlik yapılmadan on gün önce osk'ye bildirmek zorundadır. partilerin yürüttüğü kampanya, 10 ocak 2021 yerel saatle 24.00'te sona erecek ve ardından seçim 07.00-20.00 arasında yapılacak oylama ile yapılacak.

nur otan

birinciller 
4 haziran 2020'de nur otan partisi genel başkanı nursultan nazarbayev, başlangıçta 30 mart-16 mayıs tarihleri arasında planlanan ön seçimleri açık ve siyasi bir rekabet girişimi olarak 17 ağustos-3 ekim 2020 tarihleri arasında parti içinde yapılacağını açıkladı. kapalı bir ön seçim 1-3 ekim tarihleri ​​arasında yüz yüze ve internet üzerinden gerçekleşti. ancak, oylamanın yapıldığı web sitesinde yaşanan teknik sorunlar nedeniyle, ön seçim bir gün uzatıldı. partiye göre ön seçimlere yaklaşık 10.000 aday katıldı ve oylamaya 662.687 kişi katılarak toplam %84 katılım sağlandı.

nur otan, 18 kasım 2020'de 267 başvurudan 78'inin gizli elektronik oylama ile seçildiğini gösteren birincil sonuçlarını açıkladı. ön seçimlere katılan 9 aday yeni parti üyesi, 5 görevli mazhilis milletvekili, adayların üçte biri kadın, 12 aday 35 yaşın altında. kazanan adayların yaş ortalaması 47 olarak tahmin edildi. adayların %20'si, %24.5'i ekonomist, %11.5'i avukat ve 6 diplomalı adaydan oluşan küçük ve orta ölçekli işletmelerde çalışmaktadır.

20. olağanüstü kongre 
nur otan'ın 25 kasım 2020 tarihinde düzenlenen 20. olağanüstü kongresi'nde parti genel başkanı nursultan nazarbayev kongrede yaptığı konuşmada, "nur otan'ın somut amel partisi olduğunu kanıtladık. pandemi sırasında birgemiz vakfı 2 milyondan fazla kişiye yardım sağlamıştır. parti için sıradan insanların çıkarları önce gelir." dedi. nur otan, 77'si birinci olan 126 kişilik parti listesini sundu. listedeki adaylardan biri nazarbayev'in kızı dariga nazarbayeva'ydı ve burada 2020 mayıs'ında beklenmedik bir şekilde senato başkanı olarak görevden alındıktan sonra ilk kez kamuoyuna çıktı. nur otan'ın birinci başkan yardımcısı ve almatı'nın eski belediye başkanı bauyrjan baibek, partinin kampanya genel merkezinin başına getirildi.

program 
nur otan'ın beş yıllık programı “değişim yolu: herkes i̇çin i̇nsana yakışır bir yaşam” olağanüstü kongrede sunuldu. program, ülke vatandaşlarının yaşam kalitesini iyileştirmeye, sosyal adalete ve yolsuzlukla mücadele etmek için sorumlu bir dinleme devleti oluşturmaya odaklanıyor.

ak yol 
ak yol demokrat parti yaklaşan seçimlere katılacağını açıkladı. parti, adil ve açık seçimler için çağrıda bulundu.

20 kasım 2020'de ak yol 16. olağanüstü kongresini astana'da gerçekleştirdi ve burada parti başkanı azat peruaşev, kazakistan'daki covid-19 salgınının bürokrasi ve yolsuzluk, sosyal adaletsizlik ve zengin ile yoksul arasındaki uçurumu nasıl getirdiğini anlattı. ülkede sert değişikliklere ihtiyaç olduğunu ifade etti ve aynı zamanda daha fazla değişikliğin belarus, kırgızistan ve ukrayna'da olduğu gibi bir krize yol açabileceği konusunda uyardı. peruashev ayrıca, "yasadışı bir iktidarı ele geçirme" olarak nitelendirdiği sandık merkezlerinde seçim sahtekarlığı yapan kişilerin cezalandırılması çağrısında bulundu. parti manifestosunda, kazakistan'ı başkanlık sisteminden parlamenter cumhuriyete geçirmeyi desteklediğini duyurdu ve ipotekler, tüketim malları, kobi̇'ler ve en çok risk altında olan kişiler için kredi faiz oranlarını sınırlamayı ve bir yasa kabul etmeyi önerdi. ak yol, yarışacak mazhilis için 38 adaylık parti listesini sundu.

halk partisi 
kazakistan komünist halk partisi (qkhp) facebook'ta, "küresel kriz sırasında ekonominin ve sosyal alanın istikrarını koruyacak ve kazakistan vatandaşlarının refahını sağlayacak sosyal adalete ulaşma konusundaki hazırlığı ve güveni hakkında bir açıklama yaptı." parti, 15. olağanüstü kongresini 11 kasım 2020'de nur-sultan'da gerçekleştirdi ve burada kazakistan halk partisi (qhp) olarak yeniden adlandırıldı. parlamento lideri aiqyn qongyrov, partinin genel başkanlığına seçildi. qhp'nin yeniden adlandırılması, liderlikteki değişikliği desteklemesine rağmen, eski onursal sekreter ve kıdemli üye vladislav kosarev dışında diğer tüm delegeler tarafından onaylandı. parti kongrede, her aileye bir ev inşa etmeleri için 20 dönüm arazi verilmesi fikrini de önerdi.

qhp, mazhilis için 125 aday listesini 23 kasım 2020 tarihinde, partinin bütçe harcamaları ve kaynakların tahsisi üzerinde kamu kontrolünü, ülkenin stratejik endüstrilerinin kamulaştırılmasını, geleneksel korumayı savunarak genel nüfusun çıkarlarını ifade ettiği 16. olağan kongrede sundu. parti ayrıca mazhilis'te parlamento çoğunluğu olma hedefini de özetledi. qhp parti listesindeki adaylardan biri, nur otan parti üyesi ve mangystau bölgesi özel i̇zleme grubu başkanı rimma ötesbaeva idi ve bölgesel mäslihat'ta sandalye için teklif veriyordu. ötesbaeva facebook sayfasında qhp üyesi olmadığını ve partiye katılmayı hiç düşünmediğini yazdı. qhp başkanı aiqyn qongyrov'dan parti listesinden ve iddia edilen üyelikten çıkarılmasını istedi. qhp'nin parti listesi, 11 adayın rızasının olmaması ve birinin teklifini geri çekmesi nedeniyle sadece 113 aday ile kaydedildi.

auyl 
auyl halkın demokratik yurtsever partisi genel başkanı i̇li bektayev, partilerin hazırlık süresinin uzaması nedeniyle kampanya yapmasına avantaj sağlayan seçim tarihini memnuniyetle karşıladı. 17 kasım 2020'de düzenlenen 18. olağanüstü auyl kongresi'nde parti, kırsal alanlara yönelik siyasi sorunları gündeme getirmek için parlamento'ya girme niyetini açıkladı. kongrede konuşan bektayev, “seçim programımızda yıllık %2 ödeme ile tarımsal üreticilere uzun vadeli bir kredi sistemi oluşturmayı öneriyoruz. böylesi bir destekle tarımsal üretimi artırmanın mümkün olduğuna inanıyoruz." dedi. auyl ayrıca 18 yaşın altındaki tüm çocuklara aylık ücretli sosyal yardım çağrısı yaptı. kongre'deki parti, mazhilis için 19 kişiden oluşan milletvekillerinin listesini açıkladı.

ulusal sosyal demokrat parti 
18 eylül 2020'de ulusal sosyal demokrat parti (jsdp) genel başkan yardımcısı aidar alibayev partinin seçimleri boykot etmeyeceğini söyledi. partinin oyların en az %30'unu alması gerektiğini vurguladı. ekim 2020'de jsdp genel başkanı ashat rahymjanov partiyi seçimlere katılmaya çağırdı. oradan, seçim sistemini orantılı temsilden karma üyeli veya çoğunlukçu temsile değiştirme olasılığını önerdi.

ancak 27 kasım 2020'de partinin olağanüstü kongresinde jsdp, başkan ashat rahymjanov'a göre "mevcut duruma karşı tavır göstermek" amacıyla seçim mevzuatında yapılan değişikliklerin kabul edilmesine rağmen ülkedeki durumun değişmemesi nedeniyle yaklaşan seçimleri boykot etme kararını açıkladı.

adal 
seçim tarihinin belirlenmesinden kısa bir süre sonra birlik, "seçimlerin kanunla onaylanan süreler içinde yapılması önemlidir" diyerek hareketi destekledi. 5 kasım 2020'de siyasi konsey toplantısında parti, adal (dürüstlük) olarak yeniden adlandırıldığını duyurdu.

19 kasım 2020'de adal, manifestosunu ve kamuya mal olmuş kişiler, gazeteciler, ekolojistler, tarım sektörü temsilcileri ve sosyal projelerin yazarları olan 20 rakip mazhilis milletvekili adayının onaylanmış listesini açıkladı.

kayıtsız partiler ve hareketler

protesto ve boykot çağrıları 
bazı kayıtsız partiler, protesto ve boykot çağrısında bulundu. kazakistan'ın demokratik seçimi (qdt) ve koshe partisi tarafından desteklenen insan hakları aktivistleri tarafından 31 ekim 2020'de almatı'daki walikhanov meydanı'nda siyasi reformlar ve siyasi zulümlerin sona erdirilmesi talebiyle onaylı bir miting düzenlendi. kazakistan'ın kayıtsız demokrat partisi (qdp), hükûmetin seçimlere katılmak için diğer partileri kaydetmesini talep ederek ülke çapında yasal tek kişilik grev protestoları düzenledi. parti, 14 kasım 2020'de almatı'da seçimlerde boykot, siyasi tutuklulara özgürlük ve yabancılar için arazi satışları için bir moratoryum çağrısı yapan yetkili bir gösteri düzenledi.

16 aralık 2020 bağımsızlık günü'nde oyan, qazaqstan ve kazakistan demokratik partisi aktivistleri tarafından almatı'da onaysız protestolar düzenlendi. cumhuriyet meydanı'nda toplanan göstericiler "asla 1986 ve 2011'i unutma", "16 aralık'ta yaşıyor, 10 ocak'ta oylar alınacak", "kazakistan'ın yenilenmesi gerekiyor!" ve tüm siyasi tutukluların serbest bırakılmasını, adil seçimler ve tüm muhalefet partilerinin kayıt altına alınmasını talep etti. kazak polisi, astana meydanı'na yürümelerini önlemek için protestocuları çevreleyerek ve gruplara ayırarak duruma cevap verdi. hiçbir tutuklama yapılmadı ve protestocular, bildirildiğine göre kolluk kuvvetleri tarafından üç saat sonra dağıtıldılar.

muhalefet hareketi halyq biligi (halkın yönetimi) 22 aralık 2020'de düzenlediği basın toplantısında kazak yetkililerden yarışa herhangi bir alternatif siyasi gücün katılmasını engelleyen yasayı gerekçe göstererek yaklaşan parlamento seçimlerini ertelemelerini talep etti. hareket temsilcileri, tüm kazakistan vatandaşlarını, talepleri kazak hükûmeti tarafından seçimleri meşruiyetten çıkarmak için karşılanmazsa, sandıkları boykot etmeye çağırdı.

elektronik oylama 
seçimlerin duyurulmasından önce, kazak aktivistler arasında aleksey navalni'nin ilham veren akıllı oylama taktiğini iktidardaki nur otan partisinden oy almak için kullanma olasılığı konusunda görüşmeler başladı. "akıllı oylama" savunucuları, seçmenlere muhalefetteki ulusal sosyal demokrat parti'ye (jsdp) oy vermelerini tavsiye ederek, hükûmete muhalefet şeklindeki duruşunun hiçbir önemi olmadığına dikkat çekti.

kazakistan'ın demokratik seçimi (qdt) lideri muhtar ablyazov, "akıllı oylama" lehinde konuştu. 17 kasım 2020'de, destekçilerini, sandık sayımı sırasında meydana gelebilecek seçim ihlallerinin kanıtlarını göstermenin bir yolu olarak hükûmetin kontrolünde olmakla suçladığı jsdp'ye oy vermeye ve nur otan'ın muhtemelen %50'den fazlasını elde etmesini engellemeye çağırdı. oylama, belarus ve kırgızistan'da olduğu gibi ülkede de kitlesel protestolara yol açıyor ve jsdp'yi "hileli" parti olarak ortaya koyuyor. duyurunun ardından sosyal medyada kazak vatandaşlarının parti temsilcileri tarafından jsdp'ye katılmalarına izin verildiğini ve sindirildiğini gösteren çok sayıda video paylaşıldı. jsdp başkanı ashat rahymjanov, ablyazov'un hareketini "provokasyon" olarak nitelendirdi. partinin seçimlerden çekildiğini açıklamasının ardından ablyazov, jsdp'nin kararının nazarbayev'in emriyle yürütülmesi ile suçlandı ve halkı ak yol'a oy vermeye çağırdı. buna karşılık, ak yol, ablyazov'un niyetleri nedeniyle partinin saflarını yükselttiği iddialarını önlemek için seçimler sonrasına kadar yeni üye kabul etmeyi bıraktı.

dikkat çekenler

baskı ve siyasal şiddet 
ekim ortasından kasım ayına kadar, medeni haklar, seçim izleme, çevre sorunları ve ifade özgürlüğüyle ilgilenen en az 13 insan hakları sivil toplum kuruluşu (stk), grupları vergi kaçırmakla suçlayan kazak makamlarının siyasi baskısıyla karşı karşıya kaldı. kazakistan hükûmeti, stk'lara 555.600 tenge (1300 $) para cezası ödemelerini ve faaliyetlerini durdurmalarını emretti.

bir hükûmet eleştirmeni olarak tanınan kazak sivil aktivist ve tarih profesörü esengazy quandyq, almatı'da saat 02.00 civarında arabasının ateşe verilmesi üzerine siyasal şiddetten şikayet etti. quandyq, kazak makamlarını seçimlerle ilgili olarak eleştirdiği son çevrimiçi makaleler nedeniyle kundakçılıktan şüphelenmişti.

nur-sultan siber güvenlik eğitimi 
5 aralık 2020 tarihinde dijital kalkınma, i̇novasyon ve havacılık sanayii bakanlığı, siber saldırıları önlemeye yönelik "siber güvenlik nur-sultan-2020" eğitimi nedeniyle kazakistan vatandaşlarını yabancı internet sitelerine erişimde yaşanabilecek olası sorunlar konusunda uyardı. bakanlık, internet kullanıcılarının sorunlarından kaçınmak için, halkı bilgisayarlara ve telefonlara kazak hükûmetinin bir kullanıcı tarafından yapılan tüm proxy sunucusuna müdahale etmesine izin verecek devlet tarafından verilen bir sertifika yüklemeye çağırdı. siber tatbikat 6 aralık'ta başladığında birçok astana sakini google, youtube, facebook ve netflix gibi sitelere erişememekten şikayet etti. beeline, tele2 ve kcell gibi kazak internet servis sağlayıcıları, vatandaşları web siteleri ve sms mesajları aracılığıyla yeniden yönlendirerek bir sertifika yüklemeleri talimatını verdi. kazakistan hükûmeti, tatbikatın seçim günü ilan edilmeden önce planlandığını iddia ederek eğitimin yaklaşan seçimler nedeniyle yapıldığı yönündeki suçlamaları reddetti.

gözlem 

22 ekim 2020'de, merkez seçim komisyonu (osk), dışişleri bakanlığı'nın agi̇t parlamenterler meclisi, bdt yürütme komitesi, kgaö ve diğerleri de dahil olmak üzere 11 uluslararası kuruluşa davet göndermesiyle uluslararası gözlem enstitüsü'nün açıldığını duyurdu. osk, ikili ilişkileri aracılığıyla yabancı ülkelerin 25 seçim organına davet göndermeyi planlıyor.

4 aralık 2020'de osk, seçim gözlemcileri hakkında bir kararname çıkardı ve onları canlı yayın sandıklarının yanı sıra ayrılmamış yerlerde fotoğraf ve videoların kullanılmasını kısıtladı. osk tarafından yapılan bu hareket, bağımsız gözlemcileri sandıklardan men etme girişimi ve anayasa hukukuna aykırı olarak eleştirildi. birçok yerel grup, gerekli evrakları sunmadıkları ve çok büyük miktarda belge istendikleri iddiasıyla gözlemci kayıtlarının reddedilmesinden şikayetçi oldu. sonuç olarak, gruplar osk aleyhine kazakistan yüksek mahkemesi'ne dava açarak duruşmaları kabul etmedi.

5 ocak 2021 itibarıyla, ülkede osk tarafından akredite edilmiş, 322'si bu 10 uluslararası organizasyondan olmak üzere toplam 398 gözlemci vardı:

 bağımsız devletler topluluğu yürütme kurulu - 179
 bdt parlamentolar arası meclisi - 48
 agi̇t demokratik kurumlar ve i̇nsan hakları ofisi - 42
 şanghay i̇şbirliği örgütü - 15
 agi̇t parlamenter asamblesi - 9
 türk dili konuşan ülkeler parlamenter asamblesi - 9
 türk keneşi - 7
 kgaö parlamenter asamblesi -7
 i̇slam i̇şbirliği teşkilatı - 4
 ab kazakistan delegasyonu - 2

ürdün, kırgızistan, maldivler, moldova, türkiye, azerbaycan, ermenistan, endonezya, özbekistan, rusya, romanya, hindistan, filipinler, macaristan, i̇spanya, norveç, fransa, i̇sviçre, polonya, çekya, i̇talya, estonya, ukrayna, almanya, belçika, filistin, birleşik krallık, moğolistan, i̇sveç, kanada ve finlandiya'dan ülkelerinden 76 yabancı gözlemci görevlendirildi.

agi̇t 
8 aralık 2020'de agi̇t demokratik kurumlar ve i̇nsan hakları ofisi (odihr), büyükelçi jarosław domański liderliğinde bir sınırlı seçim gözlem misyonu (leom) açtı. misyon, astana merkezli 11 uzmandan oluşan bir ekipten oluşuyor. 15 aralık'tan itibaren 24 kişinin uzun süreli gözlemcileri görevlendirildi.

agi̇t misyonu 23 aralık 2020'de yayınladığı ara raporunda, "nur otan’ın kampanyası şu anda düşük anahtar olsa da daha görünür görünüyor. ülke çapındaki tüm taraflardan az sayıda reklam panosu var; afişler ve malzeme dağıtımı azdır. "raporda ayrıca," internetin kapatılmasına ve web sitelerinin engellenmesine rağmen çevrimiçi haber ve görüşlerin çoğulculuğu için artan bir alana "ihtiyaç duyulduğuna da dikkat çekildi."

tartışmalar 
30 aralık 2020'de khabar'da parti liderleri ve temsilciler arasında televizyonda yayınlanan tartışmalar gerçekleşti. katılımcılara konuşmaları ve sorulan soruları yanıtlamaları için bir buçuk dakika verildi. konuşmacıların birbirlerine iki soru sormalarına ve birbirlerine cevap vermeleri için iki cevap vermelerine izin verildi. i̇kinci turda ülkede sosyal refah konusu ele alınırken, üçüncü turda münazara aşamasındaki konuşmacılar seçmenlere seslendi. katılımcılar, toprak ilişkileri, ekonomik kalkınma, gıda güvenliği, sosyal konular ve tarımsal-sanayi kompleksiyle ilgili sorunları dile getirdiler.

anketler 
ülke çapında yapılan anketler, iktidardaki nur otan'ın ekim 2020'ye göre biraz azalan %75-77 civarında önemli bir farkla olduğunu gösterdi. auyl halkın demokratik yurtsever partisi ikinci sırada başladı ancak sonunda düştü ve ak yol tarafından ele geçirildi. bazıları, adal partisinin diğer partilerin aksine sosyal medyadaki devasa kampanyası nedeniyle sandıklarda hafife alındığını ve onu ak yol için olası bir rakip haline getirdiğini iddia etti.

çıkış anketleri

yönetim 

ülkenin doğu kesiminde 8.141 sandıkta 12 bölgeden oluşan almatı saati'nde ilk yapılan oylama ile yerel saat 07.00'de açıldı, oylama bir saat sonra atırau, batı kazakistan, mangistav ve aktöbe'de başladı. kazakistan vatandaşlarına mazhilis milletvekillerini seçmek için mavi, bölgesel meclis üyeleri için pembe ve şehir ve ilçe meclis üyeleri için soluk yeşil olmak üzere üç farklı renkli kağıt oy pusulası verildi. yerel saatle 20.00'ye kadar, ülkedeki toplam 10.060 sandık merkezinin tamamı oylama sonuçlandırılarak kapatıldı.

sonuçlar

meclis

bölgelere göre 
kazakistan'ın ülke açısından önem taşıyan 3 şehri (almatı, astana ve çimkent) dahil olmak üzere 16 bölgesine dayalı parti listelerine göre oylamaların ön sonuçları:

haritalar

sonrası

protestolar 
seçim günü kazakistan'ın pek çok şehrinde onaylanmamış protestolar gerçekleşti. öğle saatlerinde kazakistan demokratik partisi ve oyan, polis tarafından 7 saat boyunca bir kordon içinde çevrildikleri cumhuriyet meydanı yakınlarında toplandılar. donma sıcaklıklarının bir sonucu olarak, bir protestocu hastalandı. şehirde gösterilerin yapıldığı bölgelerde internet yavaşlığı bildirildi. başkent astana'da düzinelerce protestocu tutuklandı ve birkaç eylemci zorla evlerinden alıkonuldu. aktöbe, oral ve çimkent'te de gözaltılar oldu.

cumhurbaşkanı kasım cömert tokayev duruma tepki olarak göstericilere karşı herhangi bir baskıcı önlem alınmayacağını belirterek, "ortaya çıktığı üzere dünyanın tüm ülkelerinde protesto duyguları var. polise gelince, onlar kesinlikle yasalara uygun hareket edecekler." dedi. i̇çişleri bakan yardımcısı arystangani zapparov, gözaltına alınanların hiçbirinin suçlanmadan serbest bırakıldığını söyledi.

7. mazhilis'in açılış oturumu 

mazhilis'in yeni oturumu 15 ocak 2021'de 99 milletvekilinin katılımıyla gerçekleştirildi. askar mamin, seçimlerin ardından 10 ocak'ta anayasa gereği istifa ettikten sonra tokayev tarafından başbakanlık görevine yeniden atandı. mamin'in adaylığı, başbakan için oylarını geri çeken kazakistan halk partisi (qhp) ve ak yol milletvekilleri dışında 78 mazhilis milletvekili tarafından onaylandı. qhp başkanı aiqyn qongyrov, mamin'in hükûmetini ülkedeki bir dizi ekonomik soruna yol açan covid-19 salgınına verdiği tepkiden ötürü eleştirirken, 13 ocak'ın başlarında milletvekili irina smirnova qhp parti kongresinde kendi başbakan adaylığını önerdi. tokayev, mamin'e oybirliğiyle destek verilmemesine yanıt olarak, "yoksunluğun devlet başkanının ifade ettiği tavırla çelişmeyen bir tutum" olduğunu belirtti.

nurlan nigmatulin, seçilen iki yeni başkan yardımcısı balaim kesebaeva ve pavel kazantsev ile birlikte milletvekillerinin oybirliğiyle mazhilis başkanı seçildi.

uluslararası tepkiler 

  - devlet duma başkanı vyacheslav volodin, mazhilis başkanı nurlan nigmatulin'i "seçimlerde gözlemci olan devlet duma milletvekillerinin değerlendirmesine dayanarak, oylamanın açık ve rekabetçi olduğunu" söyleyerek tebrik etti.

kaynakça 

kazakistan'da seçimler
2021'de kazakistan