Elizabeth Holmes

elizabeth anne holmes (d. 3 şubat 1984), amerikalı girişimci ve dolandırıcıdır. kurduğu ve ceo'su olduğu sağlık teknolojisi şirketi theranos, sadece parmak ucundan iğneyle alınan az miktarda bir kan ile çalışan bir kan testi kiti geliştirdiklerini ve kan testinde devrim yaptıklarını iddia ediyordu. düzenlediği bu küçük iğne aslında çalışmıyordu. ama holmes çalıştığını idda ediyordu.bu verileri siemens' in büyük makinelerinde alınan kanlar inceliyordu.   bu testlerin şirketin geliştirdiği küçük otomatik cihazları kullanarak çok hızlı bir şekilde gerçekleştirilebileceği söylemiyle şirket değer kazandı ancak iddiaların asılsız olduğunun ortaya çıkmasıyla şirket kapatıldı ve holmes hakkında dolandırıcılık davası açıldı.

forbes, 2015 yılında holmes'u, şirketinin 9 milyar dolarlık değerlemesi temelinde amerika'nın en genç ve kendi servetini kendisi yaratmış en zengin kadın milyarder olarak ilan etmişti. ertesi yıllarda, theranos'un iddialarıyla ilgili olası sahtekarlıkların açığa çıkmasının ardından forbes, holmes'un net servetine ilişkin yayınlanmış tahminini sıfıra revize etti ve fortune, onu "dünyanın en çok hayal kırıklığına uğratan liderleri" listesine ekledi.

theranos'un düşüşü, 2015 yılında, bir dizi gazetecilik ve düzenleyici soruşturmanın, şirketin teknoloji iddiaları ve holmes'un yatırımcıları ve hükûmeti yanlış yönlendirip yönlendirmediğine ilişkin şüpheleri ortaya çıkardığı zaman başladı. 2018'de abd menkul kıymetler ve borsa komisyonu, theranos ve holmes'u, şirketin kan testi teknolojisinin doğruluğu konusunda yanlış veya abartılı iddialarla yatırımcıları "büyük sahtekarlık" ile aldatmakla suçladı; holmes, 500.000 dolarlık bir para cezası ödeyerek ve hisseleri şirkete iade ederek, theranos'taki oy kontrolünden feragat etti ve on yıl boyunca bir kamu şirketinin memuru veya yöneticisi olarak görev yapmaktan men edildi. haziran 2018 yılında bir federal büyük jüri, holmes ve eski theranos baş işletme görevlisi zanlı ramesh "sunny" balwani'yi kan testlerini yanlış sonuçlarla tüketicilere dağıtmak için dokuz elektronik dolandırıcılık ve iki komplo suçlaması üzerine suçladı. i̇lk duruşma ekim 2020'de başlaması bekleniyordu. i̇lk duruşma 26 ağustos 2021 tarihinde görüldü.

theranos'un güvenilirliği kısmen holmes'un kişisel bağlantılarının ve henry kissinger, george shultz, james mattis ve betsy devos gibi etkili kişilerin desteğini alma becerisinin bir etkisi olarak yorumlandı. holmes, işletme müdürü ramesh balwani ile ilişki içindeydi ve theranos'un ölümünden sonra otel varisi billy evans ile evlendi.

holmes'un kariyeri, şirketinin yükselişi ve dağılması, wall street journal muhabiri john carreyrou'nun bad blood: secrets and lies in a silicon valley startup adlı kitabının ve hbo'nun the inventor: out for blood in silicon valley belgesel filminin konusudur.

yaşamı 
elizabeth holmes, washington, dc'de doğdu. babası christian rasmus holmes iv, bir enerji şirketi olan enron'da başkan yardımcısıydı ve ardından usaid, epa ve ustda gibi devlet kurumlarında yönetici pozisyonlarında bulundu. annesi, noel anne (daoust), kongre komitesi çalışanı olarak çalıştı.

holmes, houston'daki st. john's school'a gitti. lise yıllarında bilgisayar programcılığı ile ilgilendi ve ilk işine çin üniversitelerine c ++ derleyicileri satarak başladı. ailesi evde mandarin çincesi dersi ayarlamıştı ve lisenin ortasında iken holmes, stanford üniversitesi'nin yaz dönemi mandarin programına katıldı. holmes 2002 yılında kimya mühendisliği okuduğu stanford'a gitti ve mühendislik okulu'nda öğrenci araştırmacı ve laboratuvar asistanı olarak çalıştı.

holmes, birinci sınıfın bitiminden sonra singapur genom enstitüsü'nde bir laboratuvarda çalıştı ve şırıngalarla kan örnekleri toplayarak şiddetli akut solunum sendromu için test yaptı. i̇lk patent başvurusunu 2003 yılında giyilebilir bir ilaç taşıma bandı üzerine yaptı. mart 2004'te stanford mühendislik okulu'ndan ayrıldı ve eğitim parasını bir tüketici sağlık teknolojisi şirketi için tohum fonu olarak kullandı.

theranos

kuruluş 
holmes, "sağlık hizmetlerini demokratikleştirmek" için kaliforniya, palo alto'da real-time cures şirketini kurdu. holmes, iğnelerden korkmasını bir motivasyon olarak tanımladı ve sadece az miktarda kan kullanarak kan testleri yapmaya çalıştı. holmes, stanford'daki tıp profesörü phyllis gardner'e "parmağın ucundan elde edilen birkaç damlacıktan büyük miktarda veri toplama" fikrini başlangıçta ortaya attığında, gardner, "senin fikrinin işe yarayacağını sanmıyorum" diye yanıt vererek holmes'un yapılabileceğini iddia ettiği şeyi yapmanın imkansız olduğunu açıkladı. diğer birkaç uzman tıp profesörü de holmes'a aynı şeyi söyledi. bununla birlikte holmes, pes etmedi ve mühendislik okulu'ndaki danışmanı ve dekanı channing robertson'ın, fikrini desteklemesini sağladı.

2003 yılında, holmes şirketinin adını theranos (bir "terapi" ve "teşhis" portmanı) olarak değiştirdi. robertson, şirketin ilk yönetim kurulu üyesi oldu ve holmes'u risk sermayedarlarıyla tanıştırdı.

holmes, apple'ın kurucusu steve jobs'un hayranıydı ve jobs gibi sık sık siyah boğazlı kazak giyerek tarzını kasten kopyaladı. holmes, annesinin ona gençken siyah boğazlı kazak giydirdiğini iddia etse de, onu jobs'un ünlü issey miyake balıkçı yakalarıyla 2007'de bir çalışanı tanıştırdı. halkın önünde göründüğü çoğu zaman, derin bir bariton sesiyle konuşsa da, daha sonra eski bir theranos çalışanı, işe yeni başladığında onu karşılamak için yirmili yaşlarındaki tipik bir kadının sesini kullandığını söyledi. (s. 97) moira gunn ile 2005 yılında yaptığı bir röportajda holmes, daha sonra yapıcağı konuşmalarından çok daha yüksek (kalın) bir sesle konuştu. bu arada ailesi, bariton sesinin gerçek olduğunu iddia etti.

finansman ve genişleme 
aralık 2004'te holmes, firmayı finanse etmek için 6 milyon dolar topladı. 2010'un sonunda, theranos'un risk sermayesi 92 milyon dolardan fazlaydı. temmuz 2011'de holmes, eski dışişleri bakanı george shultz ile tanıştı. i̇ki saatlik bir toplantının ardından theranos yönetim kuruluna katıldı. holmes, önümüzdeki üç yıl içinde "abd şirket tarihinin en ünlü yönetim kurulu"nu oluşturmasıyla tanındı.

holmes, şirketin walgreens ile mağaza içi kan örneği toplama merkezleri başlatmak için ortaklık kurduğunu duyurduğu 2013 yılı eylül ayına kadar, theranos'u basın bültenleri veya bir şirket web sitesi olmaksızın "gizli modda" yönetti. holmes, fortune, forbes, t: the new york times style magazine ve inc.'in kapaklarında göründüğü 2014'te medyanın ilgisi arttı. forbes, holmes'u dünyanın en genç kendi servetini kendisi yaratan kadın milyarderi olarak tanıttı ve 2014'te forbes 400'de 110. sırada yer aldı. theranos 9 milyar dolar değerindeydi ve 400 milyon dolardan fazla risk sermayesi topladı. 2014 yılı sonunda, adı 18 abd patentinde ve 66 yabancı patentte yer aldı. holmes, 2015 yılında theranos teknolojisini kullanmak için cleveland clinic, capital bluecross ve amerihealth caritas ile anlaşmalar yaptı.

düşüşü 
the wall street journal'dan john carreyrou, edison kan testi cihazının şüpheli göründüğünü düşünen bir tıp uzmanından bir ipucu aldıktan sonra theranos hakkında aylarca süren gizli bir soruşturma başlattı. carreyrou, eski çalışanlarla, muhbirleriyle, konuştu ve şirket belgelerini aldı. holmes soruşturmayı öğrendiğinde, carreyrou'nun yayınlamasını durdurmak için avukatı david boies aracılığıyla hem journal'a hem de ihbarcılara karşı yasal ve mali tehditler içeren bir kampanya başlattı.

ekim 2015'te, boies'un yasal tehditlerine ve güçlü silah taktiklerine rağmen, carreyrou, edison cihazının nasıl yanlış sonuçlar verdiğini detaylandıran ve şirketin testlerinin çoğu için diğer üreticiler tarafından üretilen ticari olarak mevcut makineleri kullandığını ortaya çıkaran bir "bomba makale"  yayınladı. carreyrou, holmes'u bir dizi makalesinde ifşa etmeye devam etti ve 2018'de, theranos'la ilgili araştırmasını detaylandıran bad blood: secrets and lies in a sillicon valley startup adlı bir kitap yayınladı.

holmes, journal'ı "tabloid" olarak nitelendirerek tüm iddiaları reddetti ve şirketin testlerinin doğruluğu hakkında veri yayınlayacağına söz verdi. makalenin yayınlandığı akşam cnbc'nin mad money kanalına çıktı. cramer, "makale oldukça acımasızdı" dedi ve holmes, "bir şeyleri değiştirmeye çalıştığınızda olan budur, önce deli olduğunuzu düşünürler, sonra sizinle kavga ederler ve sonra aniden dünyayı değiştirirsiniz." açıklamasında bulundu.

ocak 2016'da medicare ve medicaid hizmetleri merkezleri (cms), newark, california laboratuvarının personel yeterliliği, prosedürleri ve ekipmanıyla ilgili düzensizlikleri ortaya çıkardıktan sonra theranos'a bir uyarı mektubu gönderdi. cms düzenleyicileri, şirketin mart 2016'da kaliforniya laboratuvarındaki sorunları çözmemesinin ardından holmes'un bir laboratuvar sahibi olması veya işletmesi için iki yıllık bir yasak getirmesini önerdiler. holmes, today show'da "yıkıldığını söyleyerek, bu sorunları daha hızlı yakalayıp düzeltemedik" ve laboratuvarın yeni bir bilimsel ve tıbbi danışma kurulunun yardımıyla yeniden inşa edileceğini söyledi.

temmuz 2016'da cms, holmes'un iki yıllık bir süre boyunca bir kan testi hizmetine sahip olmasını, çalıştırmasını veya yönetmesini resmi olarak yasakladı. theranos, bu karara abd sağlık ve i̇nsan hizmetleri bakanlığı temyiz kuruluna itiraz etti. kısa bir süre sonra walgreens, theranos ile ilişkisini sonlandırdı ve mağaza içi kan toplama merkezlerini kapattı. fda ayrıca şirkete, temel icatlarından biri olan kapiler tüp nanotainer cihazını kullanmayı bırakmasını emretti.

2017 yılında, arizona eyaleti, theranos'a karşı, şirketin arizonalılara 1.5 milyon kan testi sattığını ve bu testlerle ilgili önemli gerçekleri gizlediğini veya yanlış beyan ettiğini iddia ederek dava açtı. nisan 2017'de şirket, testlerin bedelini tüketicilere iade etmeyi ve toplam 4,65 milyon dolar olmak üzere 225 bin dolar medeni para cezası ve avukatlık ücreti ödemeyi kabul ederek davayı sonuçlandırdı. devam etmekte olan diğer eylemler arasında abd menkul kıymetler ve borsa komisyonu ve abd kuzey kaliforniya bölgesi avukat bürosu tarafından yapılan hukuki ve cezai soruşturmalar, belirtilmemiş bir fbi soruşturması ve iki dolandırıcılık davası bulunmaktadır. holmes bu davalara karşı yanlış bir şey yaptığını reddetti.

16 mayıs 2017'de, theranos hissedarlarının yaklaşık yüzde 99'u, imtiyazlı hisse senetleri karşılığında mevcut ve olası tüm davaları reddetmek için şirketle bir anlaşmaya vardı. holmes, katılımcı olmayan hissedarların hisse değerindeki herhangi bir seyreltmeyi dengelemek için öz sermayesinin bir kısmını serbest bıraktı.

14 mart 2018'de holmes, bir sec davası açtı. dolandırıcılık suçlamaları, şirketin teknolojisinin abd savunma bakanlığı tarafından savaş durumlarında kullanıldığına dair yanlış iddiasını içeriyordu. şirket, 2014 yılında 100 milyon dolarlık bir gelir akışına sahip olduğunu iddia ettiğinde de yalan söyledi. o yıl şirket yalnızca 100.000 dolar kazandı. holmes'un anlaşmasının şartları, theranos'un oy kontrolünden vazgeçmeyi, halka açık bir şirkette 10 yıl boyunca bir memur pozisyonunda bulunma yasağını ve 500.000 dolarlık para cezasını içeriyordu.

2015 yılında zirvede olan theranos'un 800'den fazla çalışanı vardı. ekim 2016'da 340 personeli ve ocak 2017'de ek 155 çalışanı işten çıkardı. nisan 2018'de theranos, california eyaleti'ne bir uyari yasası bildirimi göndererek 105 çalışanı kalıcı olarak işten çıkarma planlarını duyurdu ve iki düzineden az çalışanı bıraktı. kalan çalışanların çoğu ağustos 2018'de işten çıkarıldı. 5 eylül 2018'de şirket, kalan nakit ve varlıkları alacaklılarına dağıtılacak şekilde resmi olarak tasfiye sürecine başladığını duyurdu.

ceza suçlamaları 
15 haziran 2018'de, san francisco'daki abd avukat bürosu tarafından iki yıldan uzun süren bir soruşturmanın ardından, federal bir büyük jüri, holmes ile eski theranos operasyon direktörü ve başkanı ramesh "sunny" balwani'yi dokuz defa dolandırıcılık ve iki defa dolandırıcılık girişimi ile suçladı. her ikisi de suçsuz olduğunu iddia etti. savcılar, holmes ve balwani'nin biri yatırımcıları dolandırmak, diğeri de doktorları ve hastaları dolandırmak için olmak üzere iki suç işlediğini iddia ediyor. i̇ddianame yayınlandıktan sonra holmes, theranos'un ceo'su görevinden istifa etti ancak şirketin yönetim kurulu başkanı olarak kaldı.

davanın, us v. holmes, 18-cr-00258, amerika birleşik devletleri kaliforniya kuzey bölgesi bölge mahkemesin'de 27 ekim 2020'de başlaması bekleniyordu ama ilk duruşma 26 ağustos 2021 tarihinde yapıldı. holmes, suçlu bulunduğu takdirde 20 yıla kadar hapis cezasına çarptırılabilir.

haziran 2019'da bloomberg news, holmes ve balwani'nin theranos'un düşüşünden medyayı sorumlu tutmaya yönelik olası bir savunma stratejisini araştırdıklarını ve gazeteci john carreyrou'nun haberlerinin the wall street journal'a sansasyonel bir hikâye yazmak için hükûmet düzenleme kurumları üzerinde aşırı etkiye neden olup olmadığını araştırdıklarını bildirdi.

ekim 2019'da the mercury news, holmes'un toplu dava hukuk ekibi cooley llp'nin mahkemeye kendisini temsil etmeyi bırakmak istediklerini ve hizmetleri için bir yıldır ödeme yapılmadığını bildirdi. "bayan holmes'un mevcut mali durumu göz önüne alındığında, cooley'nin bayan holmes'un baş danışmanı olarak hizmetleri karşılığında ödeme yapılacağına dair hiçbir beklentisi yoktur.."  kasım 2019'da the recorder, hukuk davasını denetleyen kıdemli bölge yargıcı h. russel holland'ın cooley'in çekilmesine izin vereceğini belirttiğini bildirdi.

şubat 2020'de holmes'un savunması, federal bir mahkemeden kendisi ve sanık balwani'ye yönelik tüm suçlamaları düşürmesini istedi. bir federal yargıç, suçlamaları inceledi ve bazı suçlamaların düşürülmesi gerektiğine karar verdi: theranos kan testleri sağlık sigorta şirketleri tarafından ödendiği için, hastalar herhangi bir paradan veya maldan mahrum bırakılmadı. savcıların bu nedenle doktorların ve hastaların dolandırıcılık mağduru olduğunu iddia etmelerine izin verilmeyecektir. ancak hakim 11 elektronik dolandırıcılık suçlamasında bir değişikliğe gitmedi.

4 şubat 2022 tarihinde jüri tarafından dört defa elektronik dolandırıcılık yapmaktan suçlu olduğu kabul edildi.

tanıtıcı etkinlikler 
holmes, meksika'da kan testlerini iyileştirmek için haziran 2015'te carlos slim helú ile ortaklık kurdu. ekim 2015'te #ironsisters'ın bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik kariyerlerinde kadınlara yardımcı olacağını duyurdu. 2015 yılında, theranos cihazının doğruluğunu ve etkinliğini yanlış ifade ederken, insanların sigorta veya sağlık hizmeti sağlayıcısı onayı gerektirmeden laboratuvar testleri almasına ve ödemesine izin vermek için arizona'da bir yasanın hazırlanmasına ve geçirilmesine yardımcı oldu.

bağlantılar 
theranos'un yönetim kurulu ve yatırımcıları arasında pek çok etkili isim vardı. holmes'un ilk büyük yatırımcısı tim draper - silikon vadisi girişim kapitalisti ve holmes'un çocukluk arkadaşı jesse draper'ın babası - theranos olacak şirket için ilk konuşmasını duyduktan sonra holmes'a 1 milyon dolarlık bir çek kesti. theranos'un büyük yatırımcı havuzu zamanla genişledi rupert murdoch, walton ailesi, betsy devos dahil devos ailesi, cox enterprises cox ailesi ve carlos slim helú. bu yatırımcıların her biri, theranos katlandığında on ila yüz milyon dolar kaybetti.

holmes'un ilk yönetim kurulu üyelerinden biri george shultz'du. shultz'un erken katılımı holmes'un işe alma çabalarına yardımcı olurken, 12 üyeli theranos yönetim kurulu sonunda şunları içeriyordu: eski bir dışişleri bakanı olan henry kissinger; eski bir savunma bakanı olan william perry; gelecekte bir savunma bakanı olacak james mattis; emekli bir abd donanması amirali olan gary roughead; eski bir abd senatörü (r-tn) olan bill frist; eski bir abd senatörü (d-ga) olan sam nunn; ve eski ceo'lar wells fargo'dan, dick kovacevich ve bechtel'den riley bechtel.

tanınma 
theranos'un çöküşünden önce holmes geniş bir beğeni topladı. 2015 yılında harvard medical school board of fellows üyeliğine atandı ve time dergisinin dünyanın en etkili i̇nsanları arasında yer aldı. holmes, forbes'tan 30 yaş altı yapıcı ödülü'nü aldı ve 2015'in en güçlü kadınlar listesinde yer aldı. ayrıca glamour tarafından yılın kadını seçildi ve pepperdine üniversitesi'nden onursal i̇nsani mektuplar doktoru derecesi aldı. holmes, 2015 horatio alger ödülü'ne layık görüldü ve onu tarihindeki en genç alıcı haline getirdi. o, ayrıca daha önce yılın fortune  işinsanı seçilmiş ve "40 yaş altı 40" listesin de yer almıştı.

theranos'un ticari uygulamalarıyla ilgili birkaç gazetecilik ve cezai soruşturma ve hukuk davasının ardından, menkul kıymetler ve borsa komisyonu tarafından "büyük dolandırıcılık" ile suçlandı. fortune, 2016 yılında holmes'u dünyanın en hayal kırıklığına uğratan liderlerinden biri olarak seçti.

kişisel hayatı 

mart 2018 anlaşmasından önce holmes, theranos'ta %50 hisseye sahipti. forbes, onu 2015'te 4,5 milyar dolarlık net serveti ile "amerika'nın kendi servetini kendisi yaratmış en zengin kadını" diye nitelendirdi. haziran 2016'da forbes, theranos için 800 milyon dolarlık güncellenmiş bir değerleme yayınladı, bu da holmes'un hissesini esasen değersiz hale getirdi; çünkü diğer yatırımcılar imtiyazlı hisselere sahipti ve sadece adi hisse senedine sahip olan holmes'tan önce ödeme alacaklardı. holmes'un, egzersiz seçenekleriyle bağlantılı olarak theranos'a 25 milyon dolar borçlu olduğu bildirildi. anlaşmadan herhangi bir şirket parası almadı ve borçla ilişkili olanlar da dahil olmak üzere hisselerinin hiçbirini satmadı.

holmes, hindistan'a ve ardından abd'ye göç eden pakistan doğumlu bir hindu olan teknoloji girişimcisi ramesh "sunny" balwani ile romantik bir ilişki içindeydi. onunla 2002 yılında 18 yaşında, hâlâ okuldayken tanıştı; ondan 19 yaş büyüktü ve o sırada başka bir kadınla evliydi. balwani karısını 2002'de  boşadı ve 2003'te holmes ile romantik bir ilişki kurdu, aynı zamanda holmes'un üniversiteden ayrıldığı sene ve çift 2005 civarında bir daireye taşındı. balwani 2009 yılına kadar şirkete resmi olarak katılmamış olsa da, işletme müdürü olarak o zamandan önce holmes'a perde arkasında danışmanlık yapıyordu. holmes ve balwani, şirketi "gizlilik ve korku" kurumsal kültürü içinde birlikte yönetti. soruşturmaların ardından 2016 yılında theranos'tan ayrıldı. ayrılışının koşulları belirsizdir; holmes onu kovduğunu belirtirken, balwani kendi rızasıyla ayrıldığını belirtir.

holmes, 2019'un başlarında evans hotel group'un 27 yaşındaki varisi william "billy" evans ile nişanlandı. 2019'un ortalarında holmes ve evans özel bir törenle evlendi. çiftin oğulları temmuz 2021'de dünyaya geldi.

medya ve popüler kültürde 
holmes, bir dizi medya çalışmasında yer aldı.

mayıs 2018'de yazar john carreyrou'n, bad blood: secrets and lies in a silicon valley startup adlı kitabı büyük beğeni topladı. jennifer lawrence, holmes rolünde, yazar ve yönetmen adam mckay ile kitaptan uyarlanan bir film geliştirme aşamasındadır.

ocak 2019'da abc news, nightline ve rebecca jarvis, holmes hikâyesi hakkında the dropout adlı bir podcast ve belgesel yayınladı. elizabeth holmes gibi önemli figürlerin röportajlarını ve ifade kayıtlarını içerir; sunny balwani; christian holmes (elizabeth'in erkek kardeşi); tyler shultz (theranos ihbarcı ve yönetim kurulu üyesi george shultz'un torunu); theranos yönetim kurulu üyeleri bill frist, gary roughead, robert kovacevich; ve diğerleri. balwani'yi temsil eden avukat jeff coopersmith ile de bir röportaj var.

18 mart 2019'da hbo, ilk olarak 24 ocak 2019'da sundance film festivali'nde gösterilen iki saatlik bir belgesel olan the inventor: out for blood in silicon valley belgeselinin prömiyerini yaptı. holmes'un theranos'un son yıllarında yaptığı iddiaları, vaatleri ve nihayetinde şirketin birçok yanlışın ağırlığı altında nasıl çöktüğünü anlatıyor. belgesel, holmes ve balwani'nin birden fazla suçtan yargılanmasıyla 2018'de sona eriyor.

kaynakça

daha fazla

dış bağlantılar 

 american masters: the women's list. pbs. september 25, 2015.
 
 
 elizabeth holmes: lab testing reinvented. archived from the original on august 16, 2018.
 makers: women who make america – elizabeth holmes at archive.today (archived september 6, 2015)
 the theranos deception. cbs (60 minutes). may 20, 2018.

1984 doğumlular
stanford üniversitesinde öğrenim görenler
yaşayan insanlar
amerikalı kadın icra kurulu başkanları
macaristan yahudisi asıllı amerikalılar
danimarka asıllı amerikalılar
amerikalı şirket kurucuları
21. yüzyıl amerikalı iş insanları
i̇ncelenmemiş çeviri içeren sayfalar