Kutuy Hatun

kutuy hatun, i̇lhanlılar devletiinin kurucusu hülaku han'ın eşi ve 1284'ten 1284'e kadar i̇lhanlılar devletini yöneten ahmed teküder han'ın annesiydi. oğlunun hükümdarlığı döneminde devlet işlerinde önemli söz sahibi olmuştur. karabağlar külliyesinin bir bölümü onun anısına dikilmiştir.

hayatı 
baba tarafından kongrat boyuna, anne tarafından cengiz han'ın soyuna mensuptur. annesi cengiz han'ın torunuydu. i̇nancı gereği nasturi bir hıristiyandı. hülâgû han, guyuk hatun'un ölümünden sonra onunla evlendi. hülâgû han'ın moğolistan'daki akrabalarının i̇lhanlılar devletine gelişinin ikinci dalgasında hülâgû han'a gelmiştir. kutuy hatun, 1265 yılında kocası hülâgû han'ı karşılamaya giderken hülâgû han ölmüştür. bu bilgi kendisine hulaku han'ın halefi abaka han tarafından bedahşan'dayken (modern tacikistan) verildi. i̇lhanlılar devleti topraklarına ulaştıktan sonra abaka han tarafından karşılandı. kocasından uzun yaşadığı için moğol geleneklerine göre abaka han ile evlendi.

1282'de abaka han'ın ölümünden sonra iki siyasi grup iktidar için savaşmaya başladı. her iki grup da hülâgû han'ın eski eşleri tarafından yönetildi ve kendi oğullarını tahta çıkarmayı amaçlıyordu. bir gruba mangu teymur'u destekleyen ölcey hatun, diğer gruba ise teküder'i destekleyen kutuy hatunliderlik etti. hülâgû han'ın ailesinin büyük bir kısmı teküder'i destekledi. mücadelenin belirleyici anında mangu teymur öldü ve böylece teküder'in taht iddiasını güçlendirdi. ahmed teküder 6 mayıs 1282'de tahta çıktı.

teküder bir müslümandı ve bu nedenle tahta çıktıktan sonra ahmed adını aldı. kendisini i̇slam'ın koruyucusu ilan ederek mısır memlük sultanlığı hükümdarı kalavu'nun meşruiyetini aşındırmaya çalıştı. bu sırada kalavun, levant bölgesini ele geçirmeye çalışan moğollarla barış yapmaya çalışıyordu. teküder devlet işleriyle pek ilgilenmezdi ve bu nedenle devlet işlerinin çoğu annesi kutuy hatun ve onun emiri asık tarafından yürütülürdü. kutuy hatun bu sırada yabancı diplomatları kabul etti ve memluk sultanlığı'na yönelik stratejilerin belirlenmesinde yer aldı. ahmet teküder, devlet işlerinde nihai kararı vermeden önce annesine danışır ve ancakbundan sonra son sözü söylerdi.

ancak teküder, eski moğol grubu olarak adlandırılan nasturi hristiyan ve budist  moğol seçkinleri arasındaki popülaritesini yavaş yavaş kaybetti. abaka han'ın oğlu ve teküder'in yeğeni argun artık daha çok sevilmeye başlandı. devlet işlerine karışmakla tehdit eden yüce moğol hanı kubilay han'a teküder'i şikayette bulundular ve onlara kızan teküder, doğu nasturi kilisesi'ni suçladı ve patrik iii yahballah'ı hapse attı. iii yahballah'ın hayatı bir nasturi olan kutuy hatun tarafından kurtarıldı. argun, daha önce teküder'i destekleyen gongurtay'ın desteğini alarak taht için önemli bir ilerleme kaydetti. konkurtay daha önce mangu teymur ve annesi ölcey hatun'nu destekleyen gruptandı. yanıt olarak tekudar, konkurtay'ı ainag ile değiştirdi ve hem konkurtay'ın hem de argu'nun tutuklanmasını emretti. argun'un ordusu 4 mayıs 1284'te kazvin yakınlarındaki ağhoca denilen yerde bozguna uğradı ve teslim oldu. argun, alinag tarafından esir tutulurken teküder, argun'un kaderini belirlemek için annesinin fikrini almak için zaman harcadı. ancak askeri nedenlerle bir saray darbesi gerçekleşti ve 4 temmuz'da argun serbest bırakıldı. teküder, 10 ağustos'ta kendi ordusu tarafından öldürüldü. argun ertesi gün tahta çıktı.

bundan sonra kutuy hatun, argun'a karşı bir mücadele düzenlemeye çalışsa da karaunas, argun'un emriyle onun yerine saldırıp onları soydu.

ayrıca bakınız 
 i̇lhanlılar
 hülâgû
 ahmed teküder

notlar

kaynakça

kaynak 
 
 
 
 

i̇lhanlılar'da kişiler
i̇lhanlılar hanları
i̇lhanlılar
moğol i̇mparatorluğu
moğol i̇mparatorluğu'nda kişiler