İntramüsküler enjeksiyon

i̇ntramüsküler enjeksiyon veya kas içi enjeksiyon, herhangi bir sıvının vücuda kas üzerinden enjeksiyonudur. tıp ve sağlıkta ilaçların parenteral uygulanmasına yönelik çeşitli yöntemlerden biridir. kas içi enjeksiyon özellikle i̇ntradermal enjeksiyon yani deri içi enjeksiyona oranla kan damarlarının daha büyük ve daha fazla sayıda olması ve daha hızlı emilim sağlaması nedeniyle tercih edilebilmektedir. 

kas içi enjeksiyonlar için sıklıkla kullanılan bölgeler arasında deltoid ve kalça kası bulunmaktadır. bebeklerde ise uyluğun vastus lateralis kası kas içi enjeksiyon için yaygın olarak kullanılır. enjeksiyonun uygulanmasından önce enjekte edilecek bölge temizlenmeli ardından enjeksiyon uygulanacak kişinin rahatsızlığını azaltmak için hızlı, dar bir hareketle uygulanmalıdır. kas içine enjekte edilecek hacim, enjeksiyon bölgesine bağlı olarak genellikle 2-5 mililitre ile sınırlıdır. enjeksiyon bölgesi seçilirken özellikle kişinin enfeksiyon belirtileri olan bölgesi veya kas atrofisi olan bir bölge seçilmemelidir. ayrıca kas hastalığı veya pıhtılaşma sorunu olan kişilere kas içi enjeksiyon uygulanmamalıdır. 

kas içi enjeksiyon sonrasında genellikle enjeksiyon bölgesi ve çevresinde ağrı, kızarıklık, şişlik veya iltihaplanma oluşmaktadır. bu tarz yan etkiler hafif olmaktadır ve genellikle birkaç gün içinde geçmektedir. ancak nadiren de olsa kas içi enjeksiyon sonrasında kişilerde enjekte bölgenin etrafındaki sinirler zarar görebilir ve bu hastanın ağır ağrı ve felç kalma durumuna yol açabilmektedir. uygun tekniklerin uygulanmaması kas içi enjeksiyon sonrasında apse ve kangren gibi sorunlara yol açabilir.

uygulanma 
i̇laçların vücuda aktarılması sırasında kas içi enjeksiyon yaygın olarak kullanılır. i̇lacın kas içi enjeksiyon ile uygulanması sonucunda ilaç genellikle kan dolaşımınca hızlıca emilir. i̇laç, zaman içinde meydana gelen kastan hala emilmesi gerektiğinden %100 biyoyararlanılabilir olarak kabul edilmeyebilir.kas içi enjeksiyon, i̇ntravenöz tedaviden daha az invaziftir ve ayrıca enjeksiyon alanı (kas ve damar) çok daha büyük olduğundan genellikle daha az zaman alır. kas içine uygulanan ilaçlar aynı zamanda depo enjeksiyonları olarak da uygulanabilir, böylece ilacın daha uzun bir süre boyunca yavaş ve sürekli salınmasını sağlar. kas içi enjeksiyonun dezavantajları genellikle teknik ve beceriye bağlı olsa bile ağrı, kaygı veya korku (özellikle çocuklarda) ve ayakta tedavide kullanımını sınırlayan bir takım zorluklar içermektedir.

aşılar, özellikle i̇naktif aşılar, sıklıkla kas içi enjeksiyon yolu ile uygulanır. ancak kas içine enjekte edilen her aşıya karşılık, ilaç veya başka tedavi amacıyla 20 enjeksiyon yapıldığı tahmin edilmektedir. bunlar, antibiyotikler, antikor gibi ilaçları ve testosteron ve medroksiprogesteron gibi hormonsalları içerebilir. eğer şiddetli alerjik reaksiyon veya anafilaksi gerçekleşmesi durumunda, kişi adrenalini kas içine kendi kendine uygulamak için bir epinefrin otoenjektörü kullanabilir.

riskler ve komplikasyonlar 

enjeksiyon sırasında derinin delinmesi gerektiğinden, enjeksiyondan önce enjekte bölge ve çevresinde herhangi bir bakteri varsa enfeksiyon kapma riski bulunmaktadır. enjeksiyonun hazırlanmasında ve enjeksiyon bölgesinin uygulamadan önce sterilize edilmesinde uygun aseptik teknik kullanılarak bu risk en aza indirilir. kas içi enjeksiyon sonrasında enjeksiyon edilen ilacın türü ve miktarı kişide apse veya kangrene neden olabilmektedir. enjeksiyon sırasında bir sinire veya kan damarına yanlışlıkla vurulursa sinir veya damar yaralanması riski de vardır. ayrıca enjeksiyon için tek kullanımlık veya sterilize edilmiş ekipman kullanılmazsa, iğne batması yaralanması adı verilen sorun ve bunun sonucunda bulaşıcı hastalık bulaşma riski vardır.

bölge bazlı komplikasyonlar 
deltoid bölgesine enjeksiyon yapılması durumunda radyal sinir ve aksiller sinirlerde kasti olmayan hasara neden olabilir. ayrıca nadiren de olsa enjeksiyon düzgün yapılmadığında omuz fonksiyon bozukluğu sorununa neden olabilir. deltoid  bölgesi nezdinde en sık görülen komplikasyonlar enjekte bölge ve çevresinde ağrı, kızarıklık ve iltihaplanmadır. bunlar sıklıkla hafiftir ve birkaç gün içinde geçmektedir.

dorsogluteal enjeksiyon bölgesi, daha yüksek cilt ve doku travması, kas fibrozu veya kontraktürü, hematom, sinir felci, felç ve apseler ve kangren gibi enfeksiyon riski ile ilişkilidir. ayrıca, gluteal kas içine enjeksiyon, siyatik sinire zarar verme riski oluşturur ve bu da ateş ağrısına veya yanma hissine neden olabilir. siyatik sinir hasarı, bir kişinin ayağını etkilenen tarafta ve sinir tarafından kontrol edilen vücudun diğer kısımlarında hareket ettirme yeteneğini de etkileyebilir. siyatik sinire verilen hasar, bunun yerine ventrogluteal bölge kullanılarak ve enjeksiyon için uygun bir iğne boyutu ve uzunluğu seçilerek önlenebilir.

uygulanma tekniği 

kas içi enjeksiyon, vücuttaki birden fazla bölgeye uygulanabilmektedir. yaygın olarak deltoid, kalça kası, rektus femoris ve vastus lateralis kasları tercih edilir. zedelenmiş, hassas, kırmızı, şişmiş, iltihaplı ve yaralı bölgeler enjeksiyon için uygun bulunmayan bölgelerdir.ayrıca ilaç ve miktarı seçilecek spesifik kası belirlemektedir. 

enjeksiyona başlamadan önce bölge antimikrobiyal ile temizlenir ve kuruması beklenir. ardından cilde dik olacak şekilde 72 ile 90 derece arasında bir açıyla hızlı bir hareketle gerçekleştirilir. enjekte eden kişi, ilacı yavaşça enjekte etmek için pistonu bastırırken bir eliyle de iğneyi sabitleyecektir. ayrıca ilacın hızlı enjekte edilmesi hastada daha fazla rahatsızlığa neden olmaktadır. i̇laç veya sıvı enjekte edildikten sonra i̇ğne, takıldığı açıyla geri çekilir. bunun sonucunda bir kanama meydana gelirse gazlı bezle hafif baskı uygulanabilir. enjeksiyondan sonra kaslara basınç uygulanması veya hafif masaj yapılması ağrı riskini azaltabilir.

aspirasyon 

kanın bir kan damarına enjekte edilmesini dışlamak için aspire edilmesi, cdc, kanada halk sağlığı kurumu veya norveç halk sağlığı enstitüsü tarafından önerilmemektedir, çünkü enjeksiyon bölgeleri büyük kan damarları içermez ve aspirasyon daha fazla ağrıya neden olur.

danimarka sağlık kurumu tarafından, nadir görülen leke pıhtılaşması ve kanama riskini araştırmak amacıyla bir süreliğine covid-19 aşıları için aspirasyon önerildi, ancak şuan böyle bir öneri bulunmamaktadır.

z-track yöntemi 
z-track yöntemi, ilacın deri altı dokuda takip edilmesini önleyen, ilacın kasta mühürlenmesini ve ilaçtan kaynaklanan tahrişin en aza indirilmesini sağlayan bir im enjeksiyonu uygulama yöntemidir. z-track tekniği kullanılarak, enjeksiyondan önce deri enjeksiyon bölgesinden yanal olarak çekilir; daha sonra ilaç enjekte edilir, iğne çekilir ve cilt serbest bırakılır. üstteki dokunun yeri değiştirilebiliyorsa bu yöntem kullanılabilir.

enjeksiyon bölgesi 
deltoid kasına enjeksiyon uygulanması durumunda, genellikle 2 ml'ye eşit veya daha az olan küçük hacimli enjeksiyonlar kullanılır. kas içi aşıların çoğu bu bölge için uygundur. deltoid kasının küçük bir alan olmasından kaynaklı, tekrarlanan enjeksiyonlar bu bölgeye önerilmez, çünkü bu enjeksiyonların birbirinden ayrılmasını zorlaştırır. deltoid bölge, akromiyon işleminin alt kenarının yerini belirleyerek ve tabanı akromiyon işleminde ve orta noktası koltuk altı ile aynı hizada olacak şekilde baş aşağı üçgen oluşturan bölgeye enjekte edilerek bulunur.deltoid kasına genellikle 1 inç uzunluğa sahip bir iğne kullanılarak yapılır, ancak genç insanlar veya çok zayıf yaşlı insanlar için 5⁄8 inç bir iğnede kullanılabilir. 

kalça kası olarakta bilinen ventrogluteal bölgesine enjeksiyon uygulanması sırasında ise, 1 ml'den daha büyük hacimli enjeksiyonun uygulanmasını gerektiren enjeksiyonlar ve tahriş edici, viskoz veya yağlı olduğu bilinen ilaçlar için kullanılır. ayrıca narkotik ilaçlar, antibiyotik, sakinleştirici ve antiemetiklerin uygulanmasında bu bölge tercih edilir. bu bölge asis ile iliak kanatı tarafından oluşturulan bir üçgen içinde el yardımı ile bulunur. ventrogluteal bölgesi, deltoid kasına ve benzerine yapılan enjeksiyona göre daha az ağrı oluşturmaktadır.

vastus lateralis kası, 7 aydan küçük bebekler ve yürüyemeyen veya düşük kas tonusu kaybı olan kişiler için enjeksiyon yapılırken kullanılır. bölge, dokuz kare oluşturmak için ön uyluğun dikey ve yatay olarak üçte birine bölünmesiyle bulunur; enjeksiyon ise dış orta kareye uygulanır.bu bölge aynı zamanda vastus lateralis kasının konumuna karşılık gelen dış uylukta kullanılan epinefrin otoenjektörleri için olağan uygulama alanıdır.

dorsogluteal bölgesi, ana kan damarlarına ve sinirlere yakın konumu ve aynı zamanda tutarsız yağ dokusu derinliğine sahip olması nedeniyle rutin olarak kullanılmayan bir bölgedir. bu bölgeye yapılan birçok enjeksiyon, kas içine doğru şekilde uygulanabilecek kadar derinin altına yeterince nüfuz etmez.mevcut kanıta dayalı uygulamalar bu bölgenin kullanılmamasını tavsiye etse de, çoğu sağlık hizmeti sağlayıcısı, genellikle alternatif enjeksiyon bölgeleri hakkında bilgi eksikliği nedeniyle hala bu bölgeyi kullanıyor.bu bölge kalçanın çapraz şekil verilerek dörde bölünmesi ve enjeksiyonun üst dış kadrandan yapılmasıyla bulunur. bu bölgede kazara intravenöz uygulama olasılığının yüksek olması nedeniyle, enjeksiyondan önce şırınganın aspirasyonunun tavsiye edildiği tek intramüsküler enjeksiyon bölgesi burasıdır. bununla birlikte, herhangi bir kas içi enjeksiyon için güncelliğini yitirdiğini düşünen hastalık kontrol ve korunma merkezleri tarafından aspirasyon önerilmemektedir.

veterinerlikte 
hayvanlarda kas içi enjeksiyon için yaygın olarak kullanılan bölgeler arasında quadriceps femoris, lumbodorsal kasları ve triseps kasları bulunur.

ayrıca bakınız 

 subkütan enjeksiyon
 i̇ntradermal enjeksiyon
 i̇ntravenöz tedavi

kaynakça 

kas sistemi
dozaj formları
tıbbî tedaviler
enjeksiyon ve intravenöz tedavi