Türkiye'de iklim değişikliği

türkiye'de iklim değişikliği, türkiye iklimindeki değişiklikleri, bu değişikliklerin etkilerini ve ülkenin bu değişikliklere nasıl uyum sağladığını kapsamaktadır. türkiye'nin yıllık sıcaklıklarının yanı sıra en yüksek sıcaklıkları da yükselmektedir. 2020 yılı, türkiye'de kayda geçmiş en sıcak üçüncü yıldı. türkiye, iklim değişikliğinden büyük ölçüde etkilenecek olmakla beraber, şimdiden sert hava koşullarıyla karşı karşıya kalmaktadır. bu durumun başlıca tehlikeleri kuraklık ve sıcak hava dalgalarıdır. türkiye'nin mevcut sera gazı emisyonları, küresel toplamının yaklaşık %1'ine karşılık gelmektedir ve kömüre yoğun bir şekilde devlet desteği yapılması, türkiye'nin enerji politikası kapsamındadır. türkiye, paris anlaşması'nı aralık 2015 yılında imzalamıştır. 4 kasım 2016 tarihinde yürürlüğe giren anlaşma, türkiye tarafından ancak 6 ekim 2021 tarihinde onaylandı. çevre ve şehircilik bakanlığı, türkiye'nin iklim değişikliğine uyum sağlamasını koordine etmektedir. nehir havzasındaki su kaynakları ve tarım için iklim değişikliğine uyumu, tarım ve orman bakanlığı tarafından planlanmıştır.

sera gazı emisyonları 

kömür, kamyonlar ve inekler, türkiye'nin beş yüz milyon tonluk yıllık sera gazı emisyonunun (bir kısmı metan, büyük çoğunluğu karbondioksittir) neredeyse yarısını oluşturmaktadır ve bu emisyonlar türkiye'deki iklim değişikliğinin sebepleri arasındadır.

türkiye'de enerji üretiminin üçte biri kömür yakıtlı enerji santralleri tarafından karşılanmaktadır. ülkede atmosfere salınan karbondioksitin büyük bölümü ülkenin kömürlü termik santralleri kaynaklıdır. benzin ve dizel yakıtlı araçlar, türkiye'de yüksek düzeyde karbondioksit yayan bir başka kaynaktır. kömür ve petrolden sonra en çok kirleten üçüncü yakıt, türkiye'deki doğalgaz enerji santrallerinde, evlerde ve iş yerlerinde yakılan doğalgazdır. türkiye'de fosil yakıt tüketimi ve co2 salınımında geçmişe oranla daha hızlı bir artış olması beklenmektedir.

ülkedeki metan emisyonlarının büyük bölümü hayvancılık kaynaklıdır; türkiye'de tarım kaynaklı sera gazı emisyonlarının yarısına inekler sebep olmaktadır.

türkiye, ormanları yoluyla emisyonlarının beşte birini yeniden absorbe etmektedir. hükûmet yeniden ağaçlandırmayı, elektrikli araç üretimini ve düşük karbonlu elektrik üretimini desteklemekle beraber 2053'e kadar net sıfır karbon emisyonu hedeflemektedir. türkiye'nin iklim ve enerji politikaları değişmediği sürece, yüksek düzeyde karbondioksit emisyonuna yol açan çimento ve elektrik üretim sektörleri karbon vergisi ödemek zorunda kalabilir.

doğal çevre üzerindeki etkileri 

tunç çağı'nda 2 önemli iklim değişikliği dönemi vardı. i̇klim değişikliği ve politika çalışmaları boğaziçi üniversitesi merkezi yönetim kurulu üyesi prof. dr. murat türkeş'e göre, türkiye'de insan kaynaklı iklim değişikliği 1970'lerde başlamıştır.

sıcaklık ve hava değişiklikleri 

2020 itibarıyla, rekordaki en sıcak yıl 2010, daha sonra 2018 ve daha sonra 2020 idi. 2011 ulusal i̇klim değişikliği eylem planı'ndaki iklim değişikliği senaryosu, yıllık ortalama sıcaklıktaki artışın 2.5 °c ila 4 °c olacağını tahmin etti ve 2021'de tarım ve orman bakan yardımcısı, bu süre ile yüzyılın sonu arasında 1 ila 2 derece arasında olacağını söyledi. türkiye'nin diğer birçok ülkeden daha ciddi şekilde etkileneceği tahmin edilmektedir, ancak etkiler ülkenin bölgelerine göre önemli ölçüde değişmektedir, yaz aylarında güney ve batı bölgeleri için en büyük sıcaklık artışları tahmin edilmektedir. en kötü durum, 2100 yılına kadar sıcaklıkta 7 derecelik bir artıştır.

hava daha aşırı hale geliyor ve mayıs 2020'de ülkenin birçok yerinde rekor yüksek sıcaklıklar vardı. 21. yüzyılda sıcaklıkların ortalama 2-3 °c artacağı ve yağışların önemli ölçüde azalacağı tahmin edilmektedir. bununla birlikte, kuzeyde yağışlar artabilir ve yağışların karla yer değiştirmesi nedeniyle daha fazla sel olacağı tahmin edilmektedir. mevsimsel olarak, kışın daha fazla yağış olabilir, ancak ilkbahar ve sonbaharda %50 daha az olabilir.

i̇klim değişikliği nedeniyle türkiye'de orman yangınları arttı ve rüzgar hızının marmara bölgesi genelinde artması bekleniyor.

i̇klim değişikliğinin bir sonucu olarak ortaya çıkabilecek bir başka etki de ani yağışlara bağlı sellerdir. kuraklık, sivrisinek kaynaklı hastalıklar riski taşır.

kentsel ısı dalgaları (özellikle güney ve doğuda), kuraklık, fırtınalar, ve sel, artabilir.

deniz seviyesinin yükselmesi 
tektonik yükselme, samsun ve alanya arasındaki deniz seviyesinin yükselmesini azaltırken, birkaç büyük nehir deltası azalmıştır. deniz seviyesinin 1 metre yükselmesi riski taşıyan bölgelerde 200 binden fazla insan yaşamaktadır. i̇stanbul deniz seviyesinin yükselmesi riski altındadır, örneğin kadıköy metro i̇stasyonu sel tehdidi altındadır.

su kaynakları 
türkiye zaten "su fakiri" bir ülkedir, çünkü kişi başına düşen su miktarı yılda yaklaşık 1.500m³'tür: nüfus artışı ve iklim değişikliği nedeniyle ülkenin 2070'lere kadar" su kıtlığı " (1.000 m3'ten az) olması muhtemeldir. kuzey nehir havzalarındaki su kaynakları için çok az değişiklik olduğu, ancak güney nehir havzalarında önemli bir azalma olduğu tahmin edilmektedir. türkiye'nin merkezinde konya için su fakiri olduğu tahmin ediliyor.

bir gram sığır eti üretmek için 122 litre su gerekir (yumurtalardan aynı miktarda protein için 29 litre ve bitkilerden 19 litre ile karşılaştırıldığında), ancak iklim değişikliği türkiye'de kuraklığa neden olsa da, buzağılar sübvanse edilir.

azaltım
türkiye'nin 2018 yılında yürürlüğe giren enerji verimliliği yasası, verimliliğe yaklaşık 11 milyar abd doları taahhüt ediyor ve emisyonları önemli ölçüde sınırlayabilir. bununla birlikte, 2019 itibarıyla, enerji verimliliği politikaları henüz ölçülebilir hedeflere ve önlemlere çevrilmemiştir. avrupa i̇mar ve kalkınma bankası (ebrd) enerji verimliliğine yatırım yapmaktadır. 2015 yılında i̇stanbul’da i̇slam i̇klim değişikliği beyannamesi  yayıldı.

sağlık etkileri 

2015 yılında sağlık bakanlığı tarafından yayınlanan "i̇kli̇m deği̇şi̇kli̇ği̇ni̇n sağlik üzeri̇ne olumsuz etki̇leri̇ni̇n azaltilmasi ulusal programi ve eylem plani"  türkiye için önemli bir dönüm noktasıdır. şu an türkiye'de iklim ve sağlık ilişkisini ele alan diğer üç yayın prof.e.didem evci kiraz tarafından hazırlanmış olan,  sayfasında yer alan  "i̇kli̇m deği̇şi̇kli̇ği̇ni̇n i̇nsan sağliğina etki̇leri̇",tüba tarafından hazırlanan, sayfasında yer alan "türkiye'de i̇klim değişimi ve halk sağlığı raporu" ve ayşen özmen'in  i̇klim değişikliğinin i̇nsan sağlığı üzerine etkileri üzerine yaptığı sistematik literatür incelemesi şeklinde yapılan tez çalışmasıdır.

olası çözümler ve alınabilecek önlemler

resmi kurumlar 
birleşmiş milletler nezdinde çevre ve şehircilik bakanlığı i̇klim değişliği ulusal odak noktası olarak tanınmıştır.
2001 yılında başbakanlığın 2001/2 sayılı genelgesi ile kurulan i̇klim değişikliği koordinasyon kurulu (i̇dkk), 2013 yılında i̇klim değişikliği ve hava yönetimi koordinasyon kurulu (i̇dhykk) adıyla yeniden düzenlenmiştir.

gelecekteki olası etkileri 

bu senaryolara göre yapılan bilgisayar destekli simülasyon çalışmaları yapılmaktadır. hi̇dp (ipcc) a2 senaryosu baz alınarak yapılan bir çalışmada türkiye'de 2071-2100 yılları arasındaki ortalama sıcaklıklar 1961-1990 yıllarının ortalamasına göre iç bölgelerde 5-6 oc, kıyı bölgelerinde ise 4-5 oc artış olacağı öngörülmüştür. bu derecede büyük bir artış ekolojik dengeleri oldukça olumsuz yönde etkiyebilecektir.

türkiye cumhuriyeti çevre, şehircilik ve i̇klim değişikliği bakanlığınin i̇klim değişikliği ve hava yönetimi koordinasyon kurulu ulusal seragazı emisyon envanter sistemi yapar. paris anlaşması imzalandı ve ekim 2021'de onaylandı.

notlar

kaynakça

ayrıca bakınız 
 2021 türkiye orman yangınları
 2021 batı karadeniz sel felaketi

dış bağlantılar 
 i̇klim değişikliği mgm 
 i̇klim değişikliğinin su kaynaklarına etkisi projesi 
 türkiye’de yenilenebilir enerjiyle sanayi gelişimi, ticaret firsatlari ve inovasyon 
 türkiye’de yenilenebilir enerjiyle beceri ve i̇stihdam gelişimi elektrik sektörünü karbonsuzlaştırmanın yan faydalarının analizi 
 sabancı üniversitesi:türki̇ye’de i̇kli̇m deği̇şi̇kli̇ği̇ 
 boğaziçi üniversitesi i̇klim değişikliği ve politikaları uygulama ve araştırma merkezi (iklimbu) 
 i̇klimadaleti.org 
 climate volunteers 
 350 türkiye 
 greenpeace 
 türkiye 2050 i̇klim politikası diyaloğu projesi tepav
 bbc 
 i̇klim için kampanyacılık rehberi 
 türkiye - country climate and development report - world bank 

türkiye'de iklim değişikliği
türkiye iklimi