Musevi terörizmi

musevi terörizmi, musevilik içindeki aşırılık yanlıları tarafından işlenen dini terörizmdir.

tarihçe

1. yüzyılda musevi fanatizmi 
mark burgess'e (bir savunma enformasyon merkezi araştırma analisti) göre, zelotlar adlı 1. yüzyılda var olan yahudi siyasi ve dini hareketi, yahudiler tarafından terörizmin kullanımının ilk örneklerinden biriydi. yahudiye halkını roma i̇mparatorluğu'na karşı isyana teşvik etmeye ve onları i̇srail'den silah zoruyla kovmaya çalıştılar. i̇branicesi kanai olan "zelot" terimi, tanrı'ya kendini adamış olan anlamına gelir. bunların en aşırı gruplarına sicarii adı verildi. sicariiler, romalılara karşı şiddetli gizli taktikler kullandı. pelerinlerinin altında, adlarını aldıkları sicae isimli küçük hançerler gizlediler. halk toplantılarında, özellikle tapınak tepesi'ne yapılan hac ziyareti sırasında, düşmanlarını (romalılar veya roma sempatizanları, herodyanlar) bıçakladılar, eylemden sonra fark edilmemek için de kalabalığa karışarak gösterişli bir şekilde ağıt yaktılar. talmud'da verilen bir anlatıda sicariiler, halkın barış müzakereleri etmesi yerine roma kuşatmasına karşı savaşmak zorunda kalması için şehrin yiyecek arzını yok etti. sicariiler ayrıca yahudi yerleşimlerine baskın düzenledi ve mürted ve işbirlikçi olarak gördükleri diğer yahudileri öldürdü.

1948'den beri 
i̇srail'de musevi terörizmi 1950'lerde birkaç yıldır vardı ve i̇srail arap nüfusuna değil, i̇srail-yahudi iç hedeflerine yönelikti. daha sonra, musevi yeraltı'nın açığa çıktığı 1980'lere kadar uzun bir ara verildi. fiyat etiketi saldırıları olgusu 2008 civarında başladı. bunlar, aşırılık yanlısı yerleşimci yahudi i̇srailliler tarafından işlenen ve genellikle mülkün yok edilmesini veya nefret dolu duvar yazılarını içeren, özellikle araplar, hristiyanlar, laik i̇srailliler ve i̇srail askerleriyle bağlantılı mülkleri hedef alan nefret suçlarıdır. i̇sim, saldırının hükûmetin yerleşimcilerden aldığı yerleşimler için bir "fiyat" ve filistinliler tarafından yapılan saldırıların intikamı olduğu iddiasıyla saldırının olduğu yere karalanmış "fiyat etiketi" kelimesinden türetildi.

araştırmacılar ami pedahzur ve arie perliger, batı demokrasilerindeki musevi teröristler ile cihat ağları arasında benzerlikler olduğunu öne sürdüler: çoğunluğun değerlerinden yabancılaşma ve izolasyon, kendi toplumları için varoluşsal bir tehdit olarak gördükleri ana akım kültür; ve siyasi, bölgesel ve milliyetçi hedeflere de ulaşmaya çalıştığı için (örneğin camp david anlaşmalarının bozulması) ideolojilerinin yalnızca "dini" olmadığı. bununla birlikte, bu musevi gruplarının daha yenileri, laik olanlar pahasına eylemleri için dini motifleri vurgulama eğilimindeydiler. modern i̇srail'deki musevi terörizmi örneğinde, ağların çoğu izole edilmiş, homojen topluluklarda yaşayan dindar siyonistlerden ve haredi yahudilerden oluşuyor. bununla birlikte, cihat ağlarının aksine, musevi teröristler, baruch goldstein dışında toplu ölümlü saldırılara girişmediler.

şin bet, i̇srail hükûmetinin musevi dinî kanunları olan halaha'ya dayalı bir yahudi devletinin yaratılmasını isteyen yahudi aşırılık yanlılarının dini aşırılıkçılığına karşı çok hoşgörülü olduğundan şikayet etti. haaretz şöyle diyor: "şin bet, mahkemelerin, özellikle kendilerini batı şeria'dan uzaklaştıran veya hareketlerini kısıtlayan yasaklama emirlerini ihlal edenlere karşı uygulamada çok yumuşak olduğundan şikayet etti. şin bet, musevi teröristlere karşı sınırlı idari gözaltı kullanımı çağrısında bulunan savunma bakanı moşe ya'alon'un tutumunu destekliyor."  dini terörist grupları takip eden i̇srail ajansları, onların "anarşist" ve "antisiyonist" olduklarını, i̇srail hükûmetini devirmek ve halaha'ya (musevi şeriatı) göre işleyen yeni bir i̇srail "krallığı" yaratmak için motive olduklarını söylüyorlar. temmuz 2015 saldırılarından bir hafta sonra, musevi terör zanlıları için idari gözaltı onaylandı.

terörist gruplar 
aşağıdaki gruplar i̇srail'de dini terör örgütleri olarak kabul edilmiştir (kuruluş yılına göre kronolojik sırayla):

 brit hakanaim (i̇branice: בְּרִית הַקַנַאִים) i̇srail'de 1950 ve 1953 yılları arasında ülkedeki yaygın laikleşme eğilimine karşı faaliyet gösteren radikal bir dini yahudi yeraltı örgütüydü. hareketin nihai amacı, i̇srail devleti'nde yahudi dini yasasını dayatmak ve bir halaha devleti kurmaktı.
 i̇srail krallığı örgütü (i̇branice:: מלכות ישראל, malchut yisrael), ya da tzrifin yeraltı, 1950'lerde i̇srail'de aktifti. grup, sscb ve çekoslovakya'nın diplomatik tesislerine saldırılar düzenledi ve zaman zaman kudüs sınırında konuşlanmış ürdün birliklerine ateş açtı. mayıs 1953'te i̇srail eğitim bakanlığı'nı bombalamaya çalışırken yakalanan grubun üyeleri, kuzey afrikalı yahudi göçmenlerin laikleşmesini 'dindar musevilerin yaşam biçimine doğrudan bir saldırı' ve 'i̇srail'deki ultra-ortodoks topluluğa varoluşsal bir tehdit' olarak gördükleri için eylemde bulunduklarını savundular.
 guş emunim yeraltı (1979–1984): i̇srail'deki guş emunim siyasi hareketinin üyeleri tarafından kurulmuştur. bu grup en çok iki eylemiyle tanınır: birincisi, 2 haziran 1980'de batı şeria şehirlerinin belediye başkanlarına yönelik bombalı saldırılar ve ikincisi, tapınak tepesi'nin camilerini havaya uçurmak için terk edilmiş bir plandır. grubun davasında ceza heyetine başkanlık eden yargıç zvi cohen, "tüm sanıklar tarafından paylaşılmayan" üç nedeni olduğunu belirtti. "tapınak tepesi komplosunun da kalbinde yer alan ilk neden, dinîdir."
 keshet (kvutza shelo titpasher, 1981–1989): tel aviv'deki bir siyonist karşıtı haredi grubu, can kaybı olmadan mülkleri bombalamaya odaklandı. tel aviv bölge polisi komutanı yigal marcus, grubu terörist bir grup değil, bir suçlu çetesi olarak gördüğünü söyledi.
 kach, i̇srail'de yasaklanmış bir aşırı sağcı parti (resmi olarak 1971-1994 arası kayıtlı) ve yine yasaklanan alt grubu kahane chai (1991-1994). günümzde, her iki grup da i̇srail, kanada, avrupa birliği ve amerika birleşik devlerleri tarafından terör örgütü olarak tanımlanmıştır. grupların, 100'den az kişiden oluşan, örtüşen bir "çekirdeğe" sahip olduğuna inanılıyor. kahane tarafından kurulan amerika'daki yahudi savunma birliği (jdl) de terörist olarak kabul ediliyor. fbi istatistikleri, 1980'den 1985'e kadar abd'de jdl üyeleri tarafından 15 terör saldırısı girişiminde bulunulduğunu gösteriyor. fbi'dan mary doran, jdl'yi 2004 kongre ifadesinde "yasaklı bir terörist grup" olarak tanımladı. ulusal terör ve terörizme müdahale çalışmaları konsorsiyumu, jdl'nin ilk yirmi yıllık faaliyeti sırasında onun "aktif bir terör örgütü" olduğunu belirtiyor.
 teröre karşı terör (i̇branice: terror neged terror, "tnt"), 1975-1984 yılları arasında aktif olan, filistinli hedeflere karşı çeşitli saldırıları üstlenmiş olan radikal bir yahudi militan örgütüydü. grup, haham meir kahane'nin kach örgütü tarafından kurulmuş ve adını kahane'nin arap terörizminin musevi terörü ile karşılanması gerektiği teorisinden almıştır.
 sicarii, 1989'da kurulan ve solcu musevi siyasetçilere karşı kundaklama ve duvar yazısı saldırıları düzenleyen bir i̇srailli terörist grup. filistin kurtuluş örgütü ile herhangi bir yakınlaşma sürecine karşı çıktılar.
 "bat ayin yeraltı" veya bat ayin grubu. 2002'de bat ayin ve hebron'dan dört kişi, doğu kudüs'teki bir filistinli kız okulu olan abu tor okulu'nun önünde patlayıcılarla dolu bir treyler ile tutuklandı. adamlardan üçü bombalamaya teşebbüsten suçlu bulundu.
 lehava (kur. 2005), toplumun nasıl görünmesi gerektiğine dair görüşlerini terör yoluyla uygulamaya çalışan aşırı dindar bir azınlık olarak anıldı. ocak 2015'te kanal 2, savunma bakanı moşe ya'alon'un lehava'yı terör örgütü olarak sınıflandırmaya hazırlanıyor olabileceğini bildirdi. ya'alon'un şin bet ve savunma bakanlığı'na sınıflandırma için gerekli kanıtları toplamasını emrettiği bildirildi. eski adalet bakanı tzipi livni, ya'alon'un asimilasyon karşıtı grup lehava'yı terör örgütü ilan etme hamlesinin aylar önce yapılması gerektiğini belirtti. "bu örgüt nefret, ırkçılık ve milliyetçilik üzerinden çalışıyor ve amacı içimizde şiddeti tırmandırmak" dedi. i̇srail demokrasi enstitüsü'nde (idi) bir sosyolog ve anketör olan tamar hermann, hükûmetin lehava'ya karşı eyleminin ancak "sol eğilimli i̇srailliler ve medya yorumcuları" tarafından aylarca süren dilekçelerin ardından geldiğini bildiriyor. i̇srailli haham binyamin lau, "lehava bir dini terör saltanatı uygulamak istiyor" uyarısında bulundu.
 sikrikim (ilk olarak 2005'te ortaya çıktı), esasen kudüs'teki i̇srailli ultra-ortodoks mahalleleri meah shearim ve ramat beit shemesh'te yerleşik radikal bir ultra-ortodoks musevi grubu. siyonizm karşıtı grubun yaklaşık 100 aktivist üyesi olduğu düşünülüyor. sikrikim, ortodoks yahudi kurumlarına ve taleplerini yerine getirmeyen kişilere karşı işledikleri şiddet eylemleriyle uluslararası ilgi gördü. neturei karta ile uzak bir bağları vardır.
 "i̇syan" terör grubu: musevi "i̇syan" terör grubunun üyeleri, laik i̇srail devleti'nin var olma hakkının olmadığını iddia ediyor; i̇srail'de bir yahudi krallığı kurmayı ve ayrılmayı reddederlerse arapların öldürüleceğini umuyorlar. şin bet, "i̇syan" grubunun ideolojisinin ekim 2013'te, geçici olarak idari gözaltına alınan haham meir kahane'nin torunu meir ettinger de dahil olmak üzere kıdemli "tepe gençliği" tarafından şekillendirilmeye başladığını söylüyor. duma saldırısından önce, grup üyeleri filistinlilere veya hristiyan kiliselerine yönelik 11 kundaklama saldırısı gerçekleştirmişti. duma saldırıları nedeniyle 23 üyesi gözaltına alındı.

bireysel terörist saldırılar 
musevilerin birkaç şiddet eylemi terörizm olarak tanımlandı ve dini sebeplere atfedildi. aşağıdakiler en dikkate değer olanlardır:

 amerika doğumlu i̇srailli bir doktor olan baruch goldstein, 1994 yılında el halil şehrinde i̇brahim camii katliamı'nı gerçekleştirdi ve (atababalar mağarası içinde bulunan) i̇brahim camii'nin içinde 29 müslüman ibadetçiyi vurarak öldürdü, 125 kişiyi de yaraladı. goldstein, hayatta kalanlar tarafından öldürüldü. 
 yigal amir'in 4 kasım 1995'te yitzhak rabin'e yönelik suikastı, dini bir motivasyona sahip bir terör eylemi olarak tanımlanmıştır. amir'in "tek başına ve tanrı'nın emirlerine göre hareket ettiğini" söylediği aktarıldı ve "eğer tanıdığım birkaç haham tarafından rabin'e karşı yapılan halahaca bir din rodef hükmü olmasaydı, benim için öldürmek çok zor olurdu." halahaya yönelik eğitim almış eski bir muharip asker olan amir, başbakanı öldürme kararının, militan hahamların, böyle bir suikastın halah'ın din rodef kararı ("takipçinin kararı") tarafından haklı çıkarılacağı yönündeki görüşlerinden etkilendiğini belirtti. bu musevi dini kavramı, rabin'in din rodef olarak nitelendirilmesinin çoğu haham tarafından bir sapkınlık olarak reddedilmesine rağmen, o kişi "takip ediyorsa", yani derhal sizin veya başka bir kişinin hayatını almaya teşebbüs ediyorsa, bir kişinin derhal idam edilmesine izin verir. amir'e göre, filistin yönetiminin batı şeria'da genişlemesine izin vermek böyle bir tehlikeyi temsil ediyordu.amir, kahanizm'den büyük ölçüde etkilenen radikal eyal hareketiyle ilişkilendirildi.
 haredi bir yahudi olan yishai shlisel, 30 haziran 2005'te kudüs'teki bir gey onur yürüyüşünde üç yürüyüşçüyü bıçakladı. shlisel, "tanrı adına" hareket ettiğini iddia etti. cinayete teşebbüsle suçlandı.
 eden natan-zada, 4 ağustos 2005'te dört i̇srailli arap sivili öldürdü. eylemleri zamanın başbakanı ariel şaron tarafından "kana susamış bir yahudi teröristin kınanması gereken bir eylemi" olarak kınandı ve yazar ami pedahzur onun motivasyonlarını dini olarak nitelendirdi.
 amerika doğumlu i̇srailli yaakov teitel, 2009'da tel aviv'de lgbt örgütü aguda'nın merkezine yapılan silahlı saldırının ardından saldırıyı öven afişler astığı için tutuklandı. teitel merkeze yönelik saldırıyı itiraf etmesine rağmen, i̇srail polisi saldırıda kendisinin rolü olmadığını belirledi. 2009'da teitel tutuklandı ve solcu entelektüel zeev sternhell'e yönelik bir boru bombası saldırısı, 1997'de bir filistinli taksi şoförü ve bir batı şerialı çobanın öldürülmesi ve ariel'de "mesiyanik yahudi" bir ailenin evine bubi tuzaklı bir paket göndermek gibi birçok iç terör eylemiyle suçlandı. evine yapılan bir arama sonucu silahlar ve patlayıcı yapımında kullanılan malzemeler bulundu. 16 ocak 2013'te teitel iki cinayet, iki cinayete teşebbüs ve diğer bazı suçlamalardan hüküm giydi.
 muhammed ebu khdeir'in kaçırılması ve öldürülmesi, öldürülen üç i̇srailli gencin cenazesinden bir gün sonra, 2 temmuz 2014 sabahı erken saatlerde meydana geldi. 16 yaşındaki filistinli khdeir, i̇srailli yerleşimciler tarafından doğu kudüs'te bir caddede zorla arabaya bindirildi. yosef ben-david ve iki reşit olmayan kişi, eylem nedeniyle tutuklandı. otopsiden elde edilen ilk sonuçlar, khdeir'in dövüldüğünü ve hala hayattayken yakıldığını gösterdi. bir levye ile defalarca dövüldü, her darbede yahudi terör kurbanlarının isimlerinin söylenmesi eşlik etti. khdeir, i̇srail tarafından terör kurbanı olarak tanındı, ve böylece aileye tazminat hakkı verildi. cinayetler, 2014 i̇srail-gazze çatışmasında düşmanlıkların başlamasına katkıda bulundu.
 yishai shlisel, hapisten çıktıktan üç hafta sonra, 30 temmuz 2015'te kudüs eşcinsel onur yürüyüşünde altı yürüyüşçüyü tekrar bıçakladı ve yaraladı. kurbanlardan biri olan 16 yaşındaki shira banki, 2 ağustos 2015'te hadassah hastanesi'nde aldığı yaralardan dolayı öldü. kısa bir süre sonra, başbakan netanyahu taziyelerini iletti ve "katil ile yasaların izin verdiği kadar ilgileneceğiz" dedi.
 duma kundaklama saldırısı: 31 temmuz 2015'te, i̇srail başbakanı benjamin netanyahu'nun "terörist" bir eylem olarak adlandırdığı olayda, filistinlilere ait iki evin maskeli saldırganlar tarafından ateşe verilmesi, bir bebeğin ani ölümüne ve diğer aile üyelerinin yaralanmasına yol açtı. failler, harap edilmiş evlere i̇branice "i̇ntikam!", "yaşasın mesih!" veya chabad-lubavitch hareketinin mesihçi kanadının sloganı olan "yechi hamelech hamashiach" yazan grafitiler yazdı. hareket, 1994'te ölen bir haham olan menachem mendel schneerson'un "mesih olduğuna ve eski krallığı yeniden inşa etmek ve dünyayı kurtarmak için geri döneceğine" inanıyor. i̇ddianamede belirtildiği üzere gerekçe, genç i̇srailli malachi rosenfeld'in yaklaşık bir ay önce duma yakınlarında filistinliler tarafından öldürülmesinin intikamıydı. 8 ağustos'ta ali dawabsha'nın babası saad dawabsha, saldırıda aldığı yanıklardan dolayı öldü. amiram ben-uliel, "terör eylemi" kapsamında cinayet ve kundakçılıktan suçlu bulundu ve itirafta bulunarak savunma anlaşması yapan bir çocuk, terör örgütü üyeliği ve cinayetlerin planlanmasında yer almaktan suçlu bulundu; ikisi de hapis cezasına çarptırıldı.

ayrıca bakınız 

 hristiyan terörizmi
 i̇slamcı terörizm
 i̇srailli yerleşimci şiddeti
 yahudi askeri tarihi
 dini şiddet
 safran terörü
 i̇srail'de terörizm
 siyonist siyasi şiddeti

kaynakça

kaynak kitaplar 

 juergensmeyer, mark (2003). terror in the mind of god: the global rise of religious violence. university of california press
 pedahzur, ami; perliger, arie (2009). jewish terrorism in israel. columbia university press
 sprinzak, ehud (1999). brother against brother: violence and extremism in israeli politics from altalena to the rabin assassination. simon and schuster
 stern, jessica (2003). terror in the name of god: why religious militants kill. harpercollins

dinî terörizm
yahudilik ve şiddet