James David Forbes

james david forbes  (1809–1868) ısı iletimi ve sismoloji üzerinde yoğun olarak çalışan bir i̇skoç fizikçi ve buzulbilimci. forbes, 1833'ten 1859'a kadar united college of st andrews'un müdürü olana kadarsonra hayatının büyük bir bölümünü üniversiteyi bitirdiği ve profesörlük yaptığı edinburgh'da geçirdi.

1842'de ters sarkaçlı bir sismometre icat etti.

hayatı ve çalışmaları 
forbes, 20 nisan 1809'da edinburgh'daki 86 george caddesi'nde, monymusk ve pitsligo'dan (1773-1828) 7. baronet sir william forbes ve invermay'dan williamina belches'in dördüncü oğlu olarak dünyaya geldi. kardeşleri, fettercairn ve pitsligo'dan avukat ve tarımcı sir john stuart hepburn forbes ve bankacı charles forbes'dir.

1825'te edinburgh üniversitesi'ne girdi ve kısa süre sonra edinburgh philosophical journal'a "δ" imzası altında isimsiz olarak yayınladığı makalelerle katkıda bulunmaya başladı. on dokuz yaşında royal society of edinburgh üyesi oldu ve 1832'de royal society of london'a seçildi. bu sırada, onu bilimde orijinal bir araştırma yapmaya teşvik eden sir david brewster ile yazışmalarına devam ederk bir yıl sonra, sir john leslie'nin ardından edinburgh üniversitesi'nde doğa felsefesi profesörü olarak atandı. 1860 yılına kadar vazgeçmediği bu görev süresi boyunca, yalnızca aktif ve verimli bir öğretmen olmasının haricinde üniversitenin iç koşullarını iyileştirmek için çok şey yaptı. 1859'da birleşik st andrews koleji'nde müdür brewster'ın halefi olarak atandı ve 1868'de clifton'da hayatını kaybedene kadar bu pozisyonda kaldı.

forbes, bilimsel bir araştırmacı olarak, ısı ve buzullar üzerine yaptığı araştırmalarıyla tanınmaktadır. 1836 ile 1844 arasında turmalinin kızılötesi termal radyasyonu, iletilen ışına eğimli bir ince mika plaka demetinden geçirerek ve bir yığının çoğalan yüzeylerinden yansıtarak polarize ettiğini gösterdiği dört "isı üzerine araştırmalar" serisi polarizasyon açısına yerleştirilmiş mika plakaları ve ayrıca kaya tuzu eşkenar dörtgenlerindeki iki iç yansıma ile dairesel polarizasyonu trans''' roy. sos. ed.'da yayınlandı . çalışmaları ona 1838'de kraliyet cemiyeti'nin rumford madalyasını kazandırdı ve 1843'te "atmosferin şeffaflığı ve i̇çinden geçen güneş işınlarının sönme yasaları" konulu bir makalesiyle kraliyet madalyası'na.sahip oldu.

1839 yılında i̇skoçya'da comrie yakınlarındaki bir dizi depreme yanıt olarak, depremler için daha iyi tespit yöntemleri üretmek amacıyla birleşik krallık'ta bir komite kuruldu. bunun komtenin sonucunda ilk olarak 1842 senesinde david milne-home tarafından bir raporda sunulan forbes tarafından ilk modern sismometrelerden birisinin üretilmesi sağlandı. bu sismometre, sarkacın üzerindeki kağıda yerleştirilmiş bir kalem kullanılarak sismik aktivite ölçümlerini kaydeden ters bir sarkaçtı. milne'nin raporlarına göre sağlanan tasarımlar etkili olmamıştır.

forbes, 1846 yılında, edinburgh yakınlarındaki farklı derinliklerde ve farklı topraklarda dünyanın sıcaklığı üzerine deneyler yapmaya başladı. ömrünün sonuna doğru, demir çubuklarda ısı iletimi yasalarına ilişkin deneysel araştırmalarla uğraşmış ve demirin ısıl iletkenliğinin sıcaklık artışıyla azaldığını göstermek son çalışması olmuştur.

1840'ta british association'ın glasgow toplantısında louis agassiz ile tanıştığında dikkatini buzulların akışı sorununa yöneltti ve sonraki yıllarda bernhard studer'ın teorilerinden özellikle etkilendiği i̇sviçre'ye ve daha doğru veri elde etmek amacıyla norveç'e de bazı ziyaretlerde bulundu.. gözlemleri onu, bir buzulun kusurlu bir sıvı veya parçalarının karşılıklı basıncıyla belirli bir eğimdeki yokuşlardan aşağı itilen viskoz bir cisim olduğu görüşüne götürdü ve tyndall ve diğerleriyle hem öncelik hem de diğerleriyle bazı tartışmalara girmesine sebep oldu.  bu tartışmada forbes'un kayda değer bir savunucusu john ruskin'di ve tesadüfen 1844'te alpler'de yaptıkları bir çalışma gezisi sırasında tanışmışlardı.

bu keşif gezileri sırasında çeşitli yüksekliklerde suyun kaynama noktasının birçok ölçümünü yaptı.  1857'de yayınlanan bu veri seti, istatistiklerde genellikle forbes'in verileri olarak bilinir ve faydası şu şekildedir:

 bağımlı ve bağımsız bir değişken arasındaki eğrisel bir ilişkinin, gözlemlenen fiziksel fenomenin bilgisi ile nasıl doğrusal bir modele dönüştürülebileceğini gösterir.
 artıklar, ham verilerin görsel incelemesinde belirgin olmayan bir aykırı değer gösterdiğinden, doğrusal regresyonda kalıntı analizinin önemini vurgular.

forbes ayrıca jeolojiyle de ilgilenirdi ve pirenelerin kaplıcaları, vivarais'in ( ardèche ) sönmüş volkanları, cuchullin ve eildon tepelerinin jeolojisi vb. hakkında anılar yayınladı. yaklaşık 150 bilimsel makaleye ek olarak, savoy alpleri ve pennine zincirinin diğer parçaları, buzulların olayları üzerine gözlemler (1843); norveç ve buzulları (1853); buzullar teorisi üzerine ara sıra makaleler (1859); mont blanc ve monte rosa turu (1855) ve aynı zamanda encyclopædia britannica'nın sekizinci baskısında yayınlanan "matematik ve fizik biliminin i̇lerlemesi üzerine tez" in yazarıydı (1852).

yeni zelanda'daki forbes nehri ve forbes buzulları, mont blanc masifindeki glacier de saleina ve glacier du tour arasındaki aiguille forbes gibi onun adını almıştır.

james david forbes, john campbell shairp ve forbes'un öğrencisi peter guthrie tait'in ortak yazdığı forbes tarafından yazılan kişisel mektupların bir derlemesi olan " james david forbes'in yaşamı ve mektupları" (1873) çalışmasında görüldüğü üzere dindanr bir hristiyandır.

31 aralık 1868'de öldü ve edinburgh'daki dean mezarlığı'na defnedilmiştir. mezar, basit ama büyük gri granit bir kelt haçı ile işaretlenmiştir ve yuvarlaklığın hemen batısındaki ana yolun güney tarafında yer almaktadır. eşi alicia wauchope (1824–1885) aynı yere defnedilmiştir. kuzenleri, i̇skoç piskoposluk kilisesi liderleri alexander penrose forbes ve george hay forbes idi. oğlu george forbes da bilim insanı olmuştur.

 seçilmiş yayınlar 

 
 
 
 

 kaynakça 

 daha fazla okuma 

 
 professor forbes and his biographers'', by john tyndall (1873)

dış bağlantılar 

 
 picturdes and texts of travels through the alps of savoy and other parts of the pennine chain by james david forbes can be found in the database viatimages.
 papers of james david forbes  , university of st andrews.

i̇skoç hristiyanlar
i̇skoç jeologlar
19. yüzyılda i̇skoçlar
royal medal sahipleri
royal society üyeleri
royal society of edinburgh üyeleri
i̇skoç mucitler
i̇skoç fizikçiler
edinburgh üniversitesi öğretim üyeleri
edinburgh üniversitesinde öğrenim görenler
1868 yılında ölenler
1809 doğumlular
i̇ngiliz sismologlar
i̇ngiliz buzul bilimciler
edinburgh'da defnedilenler
i̇ncelenmemiş çeviri içeren sayfalar
rumford madalyası sahipleri