Kadın yumurtalık rezervi

yumurtalık rezervi, yumurtalığın sağlıklı ve başarılı bir hamilelikle sonuçlanan döllenme yeteneğine sahip yumurta hücrelerini sağlama kapasitesini belirlemek için kullanılan bir terimdir. i̇lerlemiş anne yaşıyla birlikte, olası bir hamilelik için başarılı bir şekilde alınabilen yumurta hücresi sayısı azalır ve bu, yaş ile kadın doğurganlığı arasındaki ters korelasyonda önemli bir faktör oluşturur.

tek tek kadınların yumurtalık rezervini değerlendirmek için bilinen bir yöntem olmamakla birlikte, yumurtalık rezervinin dolaylı olarak belirlenmesi kısırlığın tedavisinde önemlidir.

kuruluş 
yumurtalık, genellikle kadının üreme yaşamı boyunca bir yumurta bankası olarak düşünülür. i̇nsan yumurtalığı, bir primordiyal folikül popülasyonu içerir. döllenmeden 18-22 hafta sonra, dişi yumurtalık en yüksek folikül sayısını içerir (ortalama vakada yaklaşık 300.000, ancak bireysel pik popülasyonları 35.000 ila 2.5 milyon arasında değişir  ).

başlangıçtaki yumurtalık rezervinin boyutu genetikten büyük ölçüde etkilenir. ayrıca, doğum öncesi gelişim sırasında yüksek androjen seviyeleri, yumurtalık rezervinin erken kurulması üzerinde olumsuz bir etkiye sahiptir.

yumurtalık rezervi 6 aylık fetuslarda maksimum değerdedir. bu zamandan sonra bir sentez ve farklılaşma olmadığı için bu miktar sadece azalıyor. çocuk doğmadan önce çok büyük bir düşüş var, bu havuz 8 milyondan fazla potansiyel oositten 2 milyona düşüyor. dramatik bir düşüşün olduğu oosit miktarı,  30 yaşına gelene kadar kademeli olarak azalmaya devam eder.

bir kadın doğduğunda yaklaşık 1 ila 2 milyon oosit vardır. bunlardan 400.000 oosit ergenlik aşamasına ulaşacak ve sadece 400'ü olgunlaşma ve yumurtlamayı artıracaktır. başka bir deyişle bir kadın üreme yaşamı boyunca ortalama 400 defa regl olacaktır. geri kalanı, folikülün parçalanmasına yol açan doğal bir apoptotik(kendi kendini yok etme) süreç olan atreziye ulaşır.

azalma 
her adet döngüsünde bir yumurta hücresi yumurtlama ile salınır. ek olarak, olgunlaşmaya doğru toplanan kalan foliküller atreziye uğrayarak kaybedilir. üreme yıllarında çok az yumurta hücresi yenilenir. bununla birlikte, adet döngüsündeki bu kayıp, ayda yalnızca yaklaşık 10 yumurta hücresine karşılık gelir, dolayısıyla yaşam boyu gerçek yumurta hücresi kaybının yalnızca küçük bir kısmını oluşturur.

yaşla birlikte yumurtalık rezervindeki azalmaya katkıda bulunan diğer bir mekanizma, brca1, mre11, rad51 ve atm gibi homolog rekombinasyon yoluyla dna onarımında yer alan proteinlerin gen ekspresyonunun azalması gibi görünmektedir. brca1 ve atm'nin aracılık ettiği dna çift sarmal kırılmalarının homolog rekombinasyonel onarımı, insan ve diğer türlerin oositlerinde yaşla birlikte zayıflar. brca1 mutasyonları olan kadınların yumurtalık rezervleri daha düşüktür ve bu mutasyonları olmayan kadınlara göre daha erken menopoz yaşarlar. diğer rezervin azaldığı etkenleride belirtmek gerekir ise;

 viral enfeksiyonlar ( tekrarlayan gribal enfeksiyonlar, nezle dahil)
 ooforitis (yumurtalık iltihabı)
 i̇ntraabdominal enflamatuar süreçler (apandisit, kolesistit, ibh, intraabdominal abse, ...)
 endometriozis, endometrioma
 sineşiler (yapışıklıklar)
 alt genital sistem enfeksiyonları (kronik pid, kronik vajinal enfeksiyonlar,...)
 pelvik konjesyon sendromu
 ovarian drilling
 geçirilmiş over cerrahisi
 over dokusundan kist çıkarılması (kistektomi)
 persiste ovarian kistler.

değerlendirme 
35 yaş ve üzeri olup da 6 aydır gebelik girişimi başarısız olan kadınlara yumurtalık rezervi testi yaptırılmalıdır. bu yumurtalık rezervini değerlendirmek için en sık kullanılan test 3. gün fsh testidir . bu kan testi, döngünün 3. gününde fsh seviyesini belirler. döngünün 3. günü seçilir çünkü bu zamanda östrojen seviyesinin düşük olması beklenir, bu kritik bir özelliktir, çünkü fsh seviyeleri negatif bir geri bildirime tabidir. bu nedenle, herhangi bir fsh belirlemesinin, fsh düzeyinin östrojen düzeyi düşükken çekildiğini belirtmek için karşılık gelen estradiol düzeyini içermesi gerekir. nadir adet gören bir hastada fsh seviyesi ve östrojen seviyesi rastgele ölçülebilir ve östrojen seviyesi düşükse geçerlidir. genel olarak, üreme potansiyeli olan kadınlarda fsh düzeylerinin 10 miu /ml'nin altında olması beklenir (10-15 miu/ml seviyeleri sınırda kabul edilir), ancak döndürülen kesin sayılar, belirli bir laboratuvarda kullanılan testin türüne bağlı olacaktır.

fsh ve daha yakın zamanda i̇nhibin b'nin yumurtalık rezervi ile bir miktar korelasyonu olduğu gösterilmiş olsa da, anti-mullerian hormon veya amh'nin daha yararlı biyokimyasal test olduğu artık iyice kanıtlanmıştır. özellikle, 7.14-25 pmol/l arasındaki bir amh seviyesi, normal bir yumurtalık tepkisini gösterir. buna karşılık, 7.14 pmol/l'nin altındaki bir amh seviyesi ve 25 pmol/l'nin üzerindeki bir amh seviyesi, sırasıyla düşük yumurtalık tepkisini ve yüksek yumurtalık tepkisini gösterir. bununla birlikte, kadın doğurganlığını tehlikeye atan polikistik over sendromlu kadınlarda yüksek seviyeler mevcut olabilir ve bu nedenle antral folikül sayısını saymak için amh ve transvajinal ultrason kombinasyonu, muhtemelen yumurtalık rezervini ve gelecekteki doğurganlığı değerlendirmenin en iyi yoludur. bu kombinasyona bazen biyolojik vücut saati testi denir.

bir klomifen yükleme testi, bu yaklaşımın bir varyasyonudur.

diğer bir yaklaşım ise jinekolojik ultrasonografi ile yumurtalıkların incelenmesi ve yumurta hücrelerinin tükendiği yumurtalıkların daha küçük olma eğiliminde olduğundan büyüklüklerinin belirlenmesi  ve sonografi ile görülebilen antral foliküllerin sayısının incelenmesidir.

çıkarımlar 
yumurtalık rezervi zayıf olan kadınların infertilite tedavisi ile gebe kalma olasılığı düşüktür. ayrıca tedavi seçenekleri için zayıf yumurtalık rezervi ve folikül uyarıcı hormona bakın.

ayrıca bakınız 

 dna hasarı (doğal olarak meydana gelir)
 folikülojenez
 mayoz
 oogenez
 yumurtalık

kaynakça 

memelilerde üreme
jinekoloji