Baas Partisi (Suriye ağırlıklı hizip)

arap sosyalist baas partisi (; baas, "diriliş" anlamına gelir) suriye yanlısı baas hareketi olarak da anılan, arap dünyasında şubeleri olan neo-baasçı bir siyasi partidir. parti, şubat 1966'da baas partisindeki bölünmeden çıktı ve suriye'de hükûmeti yönetmektedir. 1970-2000 yılları arasında partiye suriye devlet başkanı hafız esad başkanlık etti. 2018'e kadar liderlik, oğlu beşşar esad (suriye bölgesel örgütünün başkanı) ve abdullah el-ahmar (pan-arap ulusal örgütünün başkanı) arasında paylaşıldı. 2017 yılında ulusal ve bölgesel komutanlıkların yeniden birleştirilmesinin ardından beşşar esad merkez komutanlığı genel sekreteri oldu. partinin suriye kolu, suriye liderliğindeki baas partisi içindeki en büyük organizasyondur.

liderlik

genel sekreter 
hafız el-esad, 1970'te partinin suriye bölge komutanlığı sekreteri ve 1970'in sonlarında ulusal komutanlığın genel sekreteri oldu. hafız esad, ölü olmasına rağmen, ulusal komutanlığın resmi genel sekreteriydi. beşşar esad, 2000 yılında babasının ölümünden sonra suriye'deki partinin bölge sekreteri oldu.

abdullah el-ahmar 1971 yılından 2018 yılına kadar ulusal komutanlık genel sekreter yardımcısı olarak görev yapmıştır. beşşar esad 2017 yılında ulusal konsey genel sekreterliğine seçildi. hilal hilal 2018 yılından bu yana merkez komutanlığı genel sekreter yardımcılığı görevini yürütmektedir.

 nureddin el-attasi (1966-1970)
 hafız el-esad (12 eylül 1971 - 10 haziran 2000)
 abdullah el-ahmar (geçici olarak 10 haziran 2000 - 14 mayıs 2017)
beşşar esad (18 mayıs 2017 - günümüz)

ulusal konsey 
arap sosyalist baas partisinin 14. konferansı'nda, kuruluşundan bu yana partinin önde gelen organı olan ulusal komutanlık lağvedildi ve yerine ulusal konsey kuruldu. ulusal konseyin arap sosyalist baas partisinin bölgesel şubelerinin bölgesel sekreterlerinden oluşmasına karar verildi.

ulusal kongreler 
not: 1– 8. ulusal kongreler için, 1966 öncesi birleşik baas partisi tarafından düzenlenen ulusal kongrelere bakınız.

 9. ulusal kongre (25-29 eylül 1966)
 9. olağanüstü ulusal kongre (eylül 1967)
 10. ulusal parti kongresi (ekim 1968)
 10. olağanüstü ulusal kongre (ekim-kasım 1970)
 11. ulusal kongre (ağustos 1971)
 12.ulusal kongre (temmuz 1975)
 13. ulusal kongre (27 temmuz - 2 ağustos 1980)
 14. ulusal kongre (15-21 mayıs 2017)

organizasyon 
partinin 1963'te şam'da yapılan ulusal kongresi aşırı sol bir duruşu savundu; partiyi sosyalist devrimin ve sosyalist bir toplum inşa etmenin aracı olarak ilan etti. ekonomik üretimin işçiler tarafından kontrol edilmesi ve tarım arazilerinin kolektifleştirilmesi gibi temel marksist programlar benimsendi. parti, eflak ve bitar'ın bölünmeden önceki liderliklerine kadar uzanan bir politika olan leninist çizgide örgütlenmiştir. partinin en yüksek organı parti kongresidir. kongre bir genel sekreter ve bir ulusal komutanlık seçer. ulusal komutanlık altında partinin faaliyet gösterdiği her eyalet için bir bölgesel komutanlık bulunmaktadır. bölgeler şubelere, şubeler de bölümlere ayrılır. bir şube iki ya da daha fazla bölümden oluşur. bir bölüm üç ila yedi hücreden oluşur. her hücrenin üç ila yedi üyesi vardır.

teorik olarak partinin ulusal komutanlığı tüm arap ulusu için embriyonik bir hükümettir. bu organ, yarısı suriyeli olmak üzere 21 üyeden oluşmaktadır. pratikte ise suriye bölgesel komutanlığı parti içindeki en güçlü kurumdur. suriye bölgesel komutanlığı suriye'deki gerçek siyasi liderliktir; ulusal komutanlığın gücü gerçek olmaktan çok sembolik hale gelmiştir. ulusal komutanlık koltuğu, suriyeli siyasetçilere aktif siyasi hayattan emekli olduklarında verilen onursal bir makam haline geldi. hafız esad'ın ulusal komutanlık toplantılarına katılacak zamanı nadiren oluyordu. bunun yerine parti i̇şlerinden sorumlu başkan yardımcısı züheyir maşarka ya da abdülhalim haddam'ı ulusal komutanlık toplantılarında kendisini temsil etmesi için görevlendirdi. teorik olarak ulusal komutanlık, arap dünyası genelinde tebliğ faaliyetlerinde bulunabilir, yeni bölgesel komutanlıkları kurabilir ve zayıf bölgesel komutanlıkları destekleyebilirdi ancak suriyeli politika yapıcılar bu kapasiteyi kısıtladılar.

bölgelere göre şubeler

irak 

parti irak'ta bazen solcu baas ya da kutr el-irak olarak da bilinmekteydi. partinin irak'taki önde gelen üyeleri arasında mahmud el-şeyh radhi, fevzi mutlak er-ravi ve dr. mahmud şamsa bulunmaktadır. parti saddam hüseyin yönetimine karşı çıkmış ve onun tarafından hedef alınan ilk gruplardan biri olmuştur. parti, hükümetinin baskısı nedeniyle yüzlerce kadrosunu kaybetti. radhi 1970'li yıllarda suriye'de bulunuyordu.

parti saddam hükümetini "faşist" olarak nitelendirdi. i̇ran-irak savaşı 1980'de patlak verdiğinde parti, irak komünist partisi, kürdistan yurtseverler birliği ve kürt sosyalist partisi ile birlikte irak yurtsever ve demokratik cephesinin oluşumunda yer aldı. cephe, saddam'ı devirmeye yemin etti. (suriye, irak-i̇ran savaşı'nda i̇ran'ı desteklemişti).

1980'lerde parti irak i̇slam yüksek konseyi ile işbirliği yapmaya başladı. parti 1989 yılında şam'da iraklı muhalif grupların ilk genel konferansını düzenledi. ayrıca 1991'de beyrut'ta iraklı muhalif grupların konferansına katıldı. 1999 yılında radhi, birleşik krallık'ta kalıyordu. parti, irak ulusal güçler koalisyonu'nu oluşturan üç ana gruptan (irak komünist partisi ve i̇slami davet partisi ile birlikte) biriydi. koalisyon, saddam hüseyin'in yanı sıra abd'nin askeri müdahalesine de karşıydı. irak'ın 2003'teki işgali öncesinde parti, abd'nin sürgündeki iraklı muhaliflerin örgütlenmesine karışmasını açıkça kınadı.

saddam yönetiminin düşmesinin ardından, baas'tan arındırma yasasının parti için de geçerli olup olmadığı konusunda kafa karışıklığı ortaya çıktı. radhi 2008 yılında partinin irak içinde faaliyet göstermesine ve uzlaşma sürecine katılmasına izin verilmesini talep etti. buna karşılık irak hükümeti, saddam döneminde muhalefet konferanslarına katılmış olması nedeniyle kutr el-irak'ı saddam'ın baasından farklı gördüklerini açıkladı. irak'taki bölgesel örgüt 2009 itibarıyla halen suriye'de bulunmaktadır.

londra'da bulunan radhi 2018 yılında bağdat'ı ziyaret etmiş ve uzlaşma görüşmeleri sırasında cumhurbaşkanı fuad masum ile bir araya gelmiştir.

ürdün 

arap baas i̇lerici partisi yasal olarak ilk kez 1993 yılında tescil edildi. küçük bir şubedir ve bir wikileaks belgesine göre, "çok az sayıda taraftar" a sahiptir. şube, küçük boyutuna rağmen, lideri fuad dabbur aracılığıyla ürdün medyasında iyi bir iz elde edebilmektedir. dabbur'un dış politika hakkındaki ateşli açıklamaları basında sık sık alıntılanmaktadır. parti, irak yanlısı arap sosyalist baas partisinden daha az bilinmektedir. suriye ağırlıklı baas partisinin ürdün'deki parti koludur. fuad dabbur, şubenin bölgesel sekreteridir. partinin 200'den az üyesi olduğuna inanılmaktadır.

 bölge sekreterleri
 mahmud maytih
 fuad dabbur

lübnan 

lübnan şubesi, baas partisi'nin bölündüğü 1966'da kuruldu. lübnan i̇ç savaşı sırasında partinin esad taburu adında silahlı bir milis birliği vardı. parti, konfesyonist devleti ortadan kaldırmak için kamal canbolat'ın i̇lerici sosyalist partisi ile güçlerini birleştirdi. ulusal demokratik hareket, partinin katıldığı ulusal demokratik cephe tarafından değiştirildi. parti, lübnan'da i̇srail güçlerine karşı direniş örgütledi. temmuz 1987'de birleşme ve kurtuluş cephesinin kurulmasında yer aldı.

2009 parlamento seçimlerinde parti, 8 mart i̇ttifakının bir parçası olarak iki sandalye kazandı. partinin milletvekilleri asım kanso ve kasım haşim'di. suriye başbakanı vail nadir el-halki, suriye'nin lübnan'ı işgal etmesine, komplo ve saldırılara rağmen suriye yönetimini desteklediklerini ve esad'a sadık kaldıklarını belirterek lübnan bölgesel şube liderliğini övdü. 2021 yılından bu yana partinin mevcut lideri ali hicazi'dir. parti, 2022 parlamento seçimlerinde bir sandalye kazandı.

moritanya 

moritanya'da 1981 yılında gizli bir suriye kolu kurulmuştur. parti 20 eylül 1994 tarihinde arap milliyetçileri ve moritanya'daki gizli bir baas partisi derneğinin üyeleri tarafından kurulmuştur. parti 19 kasım ve 3 aralık 2006 seçimlerinde bir sandalye kazanmıştır. parti 2013 seçimlerinde koltuğunu kaybetmiştir. en son 2018 yılında yapılan seçimlerde parti oyların sadece %0,31'ini almıştır.

2013 yılı itibarıyla parti mahfuz veled el-azizi tarafından yönetilmektedir. parti, suriye i̇ç savaşı boyunca suriye hükümetini güçlü bir şekilde desteklemiştir.

filistin 

filistinli samir el-attari 1970'lerde ulusal komutanlığın bir üyesiydi. 1970 yılına kadar es-saike, cedid'in kontrolü altında kalmıştır. 2011'de suriye i̇ç savaşı'nın patlak vermesinin ardından es-saike, suriye baas hükümetini desteklemek için silahlandı ve güney şam taarruzu (nisan-mayıs 2018) gibi çok sayıda askeri operasyona katıldı.

 es-saike liderleri
 züheyir muhsin (1971-1979; aynı zamanda ulusal komutanlığın bir üyesiydi)
 i̇sam el-kadı (1979-2006)
 ferhan ebu el-hayca (2007-2018)
 muhammed keys (2018-günümüz)

 bölge sekreterleri
 ferhan ebu el-hayca (? -?)

sudan 

1980'lerde partiye arap sosyalist baas partisi - sudan örgütü adı verildi (irak yanlısı arap sosyalist baas partisi - sudan bölgesi olarak adlandırılan partiden farklıdır). parti 1986 seçimlerine i̇lerici ulusal cephe'nin bir parçası olarak katıldı.

parti, üçüncü bölgesel kongresini 5-6 şubat 2009'da hartum'da gerçekleştirdi. kongrede 23 üyeli bir merkez komitesi, 11 üyeli bir bölge komutanlığı ve bir bölge sekreteri (el-ticani mustafa yasin) seçildi. kongrede, partinin milli cephe oluşturmak adına ulusal kongre partisi ile işbirliği arayışında olduğu belirtildi. parti, güney sudan'ın bağımsızlığına şiddetle karşı çıktı.

2010 yılında arap sosyalist hareketi genel sekreteri ahmed el-ahmed'in sudan bölgesel liderliğinin bir üyesi olduğu bildirildi.

 bölge sekreterleri
 el-ticani mustafa yasin

suriye 

parti sloganı olan "birlik, özgürlük, sosyalizm" suriye arap cumhuriyeti anayasasında yer almaktadır. anayasanın sekizinci maddesine göre "baas partisi toplumda ve devlette önde gelen taraftır. halk kitlelerinin kaynaklarını birleştirme ve onları arap ulusunun hedeflerinin hizmetine sunmaya çalışan ulusal i̇lerici cepheye önderlik etmektedir." anayasa 1973'te kabul edildi. suriye arap cumhuriyeti anayasasına göre cumhurbaşkanı adayını partinin bölge komutanlığı aday gösterir. anayasa açıkça cumhurbaşkanının partinin lideri olması gerektiğini söylemiyor, ancak ulusal i̇lerici cephe (ui̇c) tüzüğü suriye arap cumhuriyeti başkanı ve parti sekreterinin aynı zamanda ui̇c'nin başkanı olduğunu belirtiyor.

parti, 1963'ten beri suriye parlamentosuna hakimdir. parti ulusal i̇lerici cepheye liderlik etmekte ve bu anayasa uyarınca yapılan tüm seçimlerde cephe için ayrılan 167 parlamento sandalyesinin çoğunluğunu elde etmiştir. 2003 parlamento seçimlerinde parti 135 sandalyeyi elde etti. 2000'lerin ortalarında, suriye'deki parti üyeliğinin 800.000 olduğu tahmin ediliyordu. suriye'deki kilit parti yayın organları el-baas ve et-tevra'dır. partinin entelektüellere ve varlıklı elitlere odaklanması nedeniyle, kentli işçiler ve kırsal kesimdeki çiftçiler gibi ekonomik olarak daha zayıf kesimlerin desteğini kazanamadı. sonuç olarak, destek tabanı büyük ölçüde şam'ın varlıklı tüccar sınıfları ve kuzey-batı sahilindeki nusayri aşiretlerle sınırlı kaldı.

suriye bölge komutanlığı 21 üyeye sahiptir. 1987 itibarıyla suriye bölge komutanlığı, suriye arap cumhuriyeti'nin üç başkan yardımcısı, başbakan, savunma bakanı, silahlı kuvvetler genelkurmay başkanı, parlamento başkanı, halep ve hama parti sekreterleri, sendikalar, ekonomi ve yüksek öğrenimden sorumlu parti bürolarının başkanlarınden oluşuyor.

yedinci suriye bölgesel parti kongresi ocak 1980'de yapıldı. kongre, bölge komutanlığı ile yerel şubeler arasında aracılık organı olarak görev yapacak yeni bir merkez komite kurdu. merkez komitesinin 75 üyesi vardı. sekizinci bölge kongresi, merkez komitesini 95 üyeye genişletme kararı aldı. merkez komitesi, daha önce bölge kongre delegeleri tarafından yapılan bölge komutanlığını seçmekle görevlendirildi. merkez komitesi, kongre oturumda olmadığı zamanlarda bölgesel kongreyi temsil eder.

partinin suriye'de 19 şubesi var: 13 vilayetin her birinde bir: şam'da bir, halep'te bir ve dört üniversitenin her birinde bir. çoğu durumda, bir vilayetin valisi, polis şefi, belediye başkanı ve diğer yerel yetkililer şube komutanlığını oluşturur, ancak şube komutanlığı sekreteri ve diğer yürütme pozisyonları partinin tamamıyla doldurulur. 

suriye bölgesel parti kongresi dört yılda bir düzenleniyor. kesin bir şekilde planlanmış bir mesele olsa da, bölgesel kongre güncel olaylar hakkında gerçek tartışmalar için bir mekan olmuştur. yolsuzluğa ve ekonomik durgunluğa yönelik eleştiriler 1985 bölgesel kongresinde samimi de olsa dile getirildi. bu kongreye 771 şube delegesi katıldı.

parti, suriye silahlı kuvvetleri içerisinde paralel bir yapıya sahiptir. askeri sektör bölge komutanlığında temsil edildiği ve bölgesel kongrelere delegeler gönderdiği için askeri ve sivil sektörler yalnızca bölgesel düzeyde buluşmaktadır. askeri sektör, tabur düzeyinde faaliyet gösteren şubelere ayrılmıştır. bir askeri parti şubesinin başkanına tevcihi ("rehber") denir.

partinin 1980'de kurulmuş bir teftiş ve kontrol komitesi vardır. parti güvenlik yasası, parti içindeki "sapmaları" ve partiye yönelik saldırıları suç sayarak 1979'da kabul edildi.

partinin kitle örgütlerindeki çalışmaları koordine etmek için üç bürosu vardır: halk örgütleri bürosu (halk ordusu milislerini, devrimci gençlik birliği, öğrenci birliği ve suriyeli kadınlar genel birliğini koordine eden); i̇şçi bürosu (genel sendikalar federasyonunu koordine eden) ve köylü bürosu (köylüler federasyonunu koordine eder). çocuklar, ilkokullu erkek ve kız çocukları için bir organizasyon olan öncülere katılır. öncüler, silahlı kuvvetler tarafından işletilen paramiliter yaz kamplarına katılır. 1970'lerin ortasında parti, köylülerin köylüler federasyonuna taşınması için kitlesel bir kampanya yürüttü.

partinin, yüksek siyaset enstitüsü (şam üniversitesinin yüksek lisans okulu) dahil olmak üzere kendi siyasi eğitim sistemi vardır.

abdülhalim haddam, 2005 ortalarında ulusal komuta ve merkez komite üyeliğinden istifa etti.

tunus 
tunus'ta şam merkezli baas partisine bağlı resmi bir yapı bulunmamaktadır. tunus'taki baasçıların çoğu baas hareketinin ya da daha solcu ve radikal arap ve demokratik öncü partisinin üyeleri olarak iraklı fraksiyonu desteklemektedirler. sadece muhammed salah hermassi (şam merkezli ulusal komutanın bir üyesi) liderliğindeki az sayıda militan tarihsel olarak şam ile bağlantılıdır.

yemen 

yemen'de baasçılık 1950'lerde ortaya çıktı. parti 1990 yılına kadar yeraltında çalıştı. 31 aralık 1995'te arap sosyalist baas partisi - yemen bölgesi olarak resmi tescil aldı (diğer grubun ulusal arap sosyalist baas partisi olarak kaydolması gerekti). yemen'deki partinin bölge sekreteri muhammed ez-zübeyir'dir. parti 1993 parlamento seçimlerinde yedi sandalye kazandı. 1997 ve 2003 parlamento seçimlerinde parti iki sandalye kazandı. 2003'te parti ulusal oyların %0,66'sını aldı. parti, 1999 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde ali abdullah salih'i destekledi.

abdullah el-ahmar, 2006 yılında 4. yemen baas bölgesel kongresi'nde bir merkez parti delegasyonunu yönetti.

aralık 2008'de, parti ve ulusal arap sosyalist baas partisi, siyasi faaliyetlerini koordine etmeyi kabul etti.

kasım 2010'da, yemen'deki partinin en önemli liderlerinden biri olan ali ahmed nasır el-dahab öldü. 1993'ten beri bölge komutanlığı sekreter yardımcısı ve parlamento üyesiydi.

mart 2013'te, bölgenin kadınlar bölümü başkanı linda muhammed, yemen yönetiminin beşar esad ve suriye baas'ına verdiği sürekli desteği protesto etmek için partiden ayrıldı.

 bölge sekreterleri
 bilinmiyor
 mahmud abdülvahab abdulhamid (? -?)
 muhammed ez-zübeyir (? - günümüz)

 bölge sekreter yardımcısı
 ali ahmed nasır el-dahab (1993 - 30 kasım 2010)
 ahmed haydar (? -?)

kaynakça

dış bağlantılar 
 baas partisi'nin suriye kanadı 

irak'taki sosyalist partiler
1966'da kurulan siyasi partiler
tek parti rejimlerinde iktidar olmuş siyasi partiler
orta doğu tarihi
i̇ncelenmemiş çeviri içeren sayfalar
baasçı partiler
baas partisi
suriye'de arap milliyetçiliği