DSÖ'nün Temel İlaçlar Listesi

dünya sağlık örgütü (i̇ngilizce; who, türkçe; dsö) tarafından yayınlanan who temel i̇laçlar model listesi (veya temel i̇laçlar listesi veya eml  ) herhangi bir sağlık sistemindeki en önemli ihtiyaçları karşılamak için en etkili ve güvenli olduğu düşünülen ilaçları içerir. liste, aynı zamanda ülkeler tarafından kendi yerel temel ilaç listelerini geliştirmeye yardımcı olmak için de kullanılır.  155'ten fazla ülke, dünya sağlık örgütü'nün model listesine dayalı olarak temel ilaçlara ait ulusal listelerini oluşturmuştur. buna hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkeler dahildir.

liste, temel öğeler ve tamamlayıcı öğeler olarak ayrılmıştır. temel öğeler, temel sağlık sorunları için en uygun maliyetli seçenekler olarak kabul edilirler. ayrıca çok az ek sağlık hizmeti kaynağı gereksinimi duyarlar. tamamlayıcı öğeler ise ya özel olarak eğitilmiş sağlık hizmeti verenleri veya tıbbi cihaz gibi ek unsurları gerektirirler ya da daha düşük bir maliyet-fayda oranına sahiptirler. öğelerin yaklaşık %25'i tamamlayıcı listededir. bazı ilaçlar hem temel hem de tamamlayıcı listede yer almaktadır. listedeki ilaçların çoğunun artık jenerik üretimleri olsa da, patentli moleküllerin bu listeye girmesine engel değildir.

i̇lk liste 1977'de yayınlanmıştır ve 208 ilacı içermekteydi. dsö, listeyi iki yılda bir güncellemektedir. 14. liste 2005 yılında yayınlanmıştır ve 306 ilaç içermektedir. 2015 yılında listenin 19. versiyonu yayınlanmıştır ve yaklaşık 410 ilaç içermektedir. 20. versiyon 2017'de yayınlanmıştır ve 433 ilaç içermektedir. 21. liste 2019 yılında yayınlanmıştır ve 460 ilaç içermektedir. ulusal listeler 334 ile 580 arasında ilaç içermektedir. 22.temel i̇laçlar listesi (eml), eylül 2021'de güncellenmiş ve 581 ilaç içermektedir. 23.temel i̇laçlar listesi (eml), temmuz 2023'de güncellenmiştir. bu listede 591 ilaç ve 103 terapötik eşdeğer için 1200 öneri bulunmaktadır.

dsö çocuklar i̇çin temel i̇laçlar listesi (emlc) olarak bilinen 12 yaşına kadar olan çocuklar için ayrı bir liste ise 2007 yılında oluşturulmuştur ve 8. versiyonu yayınlanmıştır. uygun formülasyonların çocukların ihtiyaçlarını ne derece karşıladığını belirmek için bu liste oluşturulmuştur. çocuk listesindeki her konu ana listede de yer almaktadır. liste ana listenin 23. güncellenmesine göre hazırlanmaktadır. çocuklar için 9. temel i̇laçlar listesi temmuz 2023 tarihinde güncellenmiştir.

1. anestezikler, ameliyat öncesi ilaçlar ve tıbbi gazlar (15) - güncelleme - 09-08-2023

akut veya kronik olarak solunum yetmezliği 
 oksijen

anestezikler ve terapötik gazlar 
 halotan, i̇zofluran, ketamin, nitröz oksit, oksijen, propofol, tiyopental, eter (listeden çıkarıldı)

doğum eylemi veya doğum sırasında anestezinin kardiyak komplikasyonları 
 efedrin

lokal anestezikler 
 bupivakain, lidokain, lidokain + epinefrin

opioidler veya ilgili analjezikler ve opioid reseptörlerini etkileyen ajanlar 
 morfin

parasempatolitikler [antikolinerjikler ve antimuskarinikler] ve spazmolitikler 
 atropin

sedatif-hipnotik ve anksiyolitik ilaçlar 
 midazolam

2. ağrı ve palyatif bakım için ilaçlar (30) - güncelleme - 09-08-2023

ağrı 
 asetilsalisilik asit, hidromorfon, i̇buprofen, kodein, morfin, oksikodon, parasetamol

kronik kanser ağrısı 
 fentanil, metadon, tramadol (listeden çıkarıldı)

nöropatik ağrı 
 gabapentin (listeden çıkarıldı)

palyatif bakım 
 amitriptilin, deksametazon, diazepam, dokusat sodyum, dolasetron, fluoksetin, granisetron, haloperidol, hiyosin butilbromür, hiyosin hidrobromür, laktuloz, loperamid, metoklopramid, midazolam, ondansetron, palonosetron, senna glikozidleri, siklizin, tropisetron

3. anafilakside kullanılan antialerjikler ve ilaçlar (8) - güncelleme - 09-08-2023

anafilaksi 
 epinefrin, hidrokortizon

belirtilmemiş tipte alerjik veya aşırı duyarlılık durumları 
 deksametazon, feksofenadin, loratadin, prednison, prednisolon, setirizin

4. zehirlenmelerde kullanılan panzehirler ve diğer maddeler (19) - güncelleme - 09-08-2023

akut veya subakut karaciğer yetmezliği 
 asetilsistein (listeden çıkarıldı)

analjeziklerin, ateş düşürücülerin veya nonsteroid antienflamatuar ilaçların belirsiz bir amacına maruz kalma 
 asetilsistein, metiyonin (listeden çıkarıldı)

başka yerde sınıflandırılmamış ilaçlar, ilaçlar veya biyolojik maddelerin zararlı etkileri 
 deferoksamin

edinilmiş methemoglobinemi 
 metiltiyoninyum klorür

hipermagnezemi 
 kalsiyum glukonat

opioidlere veya ilgili analjeziklere kasıtsız maruz kalma veya zararlı etkileri 
 nalokson

pestisitlerin belirsiz amacına maruz kalma veya zararlı etkileri 
 atropin, pralidoksim (listeden çıkarıldı)

tanımlanmamış yaralanma, zehirlenme veya dış nedenlerin diğer bazı sonuçları 
 aktif karbon, ipecacuanha (listeden çıkarıldı)

zararlı maddelere maruz kalma, esas olarak kaynağı tıbbi olmayan, başka yerde sınıflandırılmamış 
 dimerkaprol, fomepizol, penisilamin, potasyum ferrisiyanür, sodyum kalsiyum edetat, sodyum nitrat, sodyum tiyosülfat, süksimer

5. sinir sistemi hastalıkları için ilaçlar (22) - güncelleme - 09-08-2023

devamsızlık nöbetleri, tipik 
 etosüksimit

eklampsi veya şiddetli preeklampsi 
 magnezyum sülfat

epilepsi veya nöbetler 
 fenitoin, fenobarbital, karbamazepin, lamotrijin, valproik asit

epileptikus durumu 
 diazepam, fenobarbital, lorazepam, midazolam, valproik asit

genelleştirilmiş miyoklonik nöbet 
 klonezepam (listeden çıkarıldı)

parkinson hastalığı 
 biperiden, bromokriptin, dihidroergokriptin mesilat, kabergolin, levodopa (listeden çıkarıldı), levodopa + benserazid, levodopa + karbidopa, pramipeksol, ropinirol, triheksifenidil, magnezyum sülfat

6. anti-enfektif ilaçlar (196 ilaç) - güncelleme - 09-08-2023

afrika tripanozomisi 
 eflornitin, feksinidazol, melarsoprol, nifurtimoks, pentamidine, suramin sodyum

akut alevlenme ile kronik obstrüktif akciğer hastalığı 
 amoksisilin, amoksisilin + klavulanik asit, doksisiklin, sefaleksin

akut farenjit 
 amoksisilin, eritromisin, fenoksimetilpenisilin, klaritromisin, sefaleksin

akut piyelonefrit 
 amikasin, sefotaksim, seftriakson, siprofloksasin

akut sinüzit ve akut orta kulak iltihabı 
 amoksisilin, amoksisilin + klavulanik asit

amip hastalığı 
 diloksanid, metronidazol, paromomisin, tinidazol

ankilostomiyaz, strongyloidiasis 
 i̇vermektin

antibiyotik dirençli acinetobacter baumannii 
 i̇mipenem + silastatin

askariazis 
 albendazol, i̇vermektin, levamizol, mebendazol, pirantel

aspergilloz, blastomikoz, koksidiyoidomikoz 
 amfoterisin b

bakteriyel menenjit 
 amoksisilin, ampisilin, benzilpenisilin, kloramfenikol, sefotaksim, seftriakson

bakteriyel pnömoni 
 amoksisilin, amoksisilin + klavulanik asit, ampisilin, benzilpenisilin, doksisiklin, fenoksimetilpenisilin, gentamisin, klaritromisin, sefotaksim, seftriakson

bakteriyel selülit, erizipel veya lenfanjit 
 amoksisilin + klavulanik asit, kloksasilin, sefaleksin

bebeklerde, çocuklarda veya ergenlerde akut yetersiz beslenme 
 amoksisilin, ampisilin, benzilpenisilin, gentamisin

belirtilmemiş bölgenin bakteriyel enfeksiyonu 
 amoksisilin, amoksisilin + klavulanik asit, ampisilin, benzatin benzilpenisilin, benzilpenisilin, doksisiklin, fenoksimetilpenisilin, gentamisin, klindamisin, kloksasilin, kloramfenikol, metronidazol, sefaleksin, sefotaksim, seftriakson, siprofloksasin, spektinomisin sülfametoksazol + trimetoprim, tetrasiklin

bulaşıcı sistit 
 amoksisilin, amoksisilin + klavulanik asit, nitrofurantoin, sülfametoksazol/trimetoprim, trimetoprim

cerrahi alan enfeksiyonu 
 sefazolin

chagas hastalığı 
 benznidazol, nifurtimoks

clostridioides difficile'ye bağlı bağırsak enfeksiyonları 
 metronidazol, vankomisin

cüzzam 
 dapson, klofazimin, rifampisin

çoklu ilaca dirençli mikobakteri tüberküloz 
 amikasin, amoksisilin + klavulanik asit, bedakuilin, delamanid, etionamid, gatifloksasin, i̇mipenem + silastatin, kanamisin, kapreomisin, klofazimin, levofloksasin, linezolid, meropenem, moksifloksasin, ofloksasin, p-aminosalisilik asit, protionamid,   sikloserin, streptomisin, terizidon

dermatofitoz 
 griseofulvin

diğer antibiyotiğe dirençli pseudomonas aeruginosa 
 i̇mipenem + silastatin, seftazidim

diğer tanımlanmış bakteriyel hastalıklar 
 aztreonam, beşinci kuşak sefalosporinler, daptomisin, dördüncü kuşak sefalosporinler, fosfomisin - (i̇ğne formu), kolistin, linezolid, oksazolidinon, polimiksin, sefepim, seftarolin, tigesiklin

diğer tanımlanmış ekinokokkoz 
 albendazol, mebendazol

diğer tanımlanmış profilaktik önlemler 
 amoksisilin + klavulanik asit, gentamisin, i̇zoniazid + piridoksin + sülfametoksazol + trimetoprim, metronidazol, sefazolin, sefuroksim

diğer tanımlanmış tüberküloz 
 etambutol, i̇zoniazid, rifampisin

doğuştan frengi 
 benzatin benzilpenisilin, benzilpenisilin, prokain benzilpenisilin

ekinokokoz, sistiserkoz 
 albendazol

endoftalmi 
 seftazidim, seftriakson, vankomisin

enfeksiyöz ajan spesifikasyonu olmayan enfeksiyöz gastroenterit veya kolit 
 azitromisin, sefiksim, seftriakson, siprofloksasin, sülfametoksazol/trimetoprim

enterobiyaz 
 albendazol, mebendazol, pirantel

fasiyoliyaz 
 triklabendazol

filaryaz 
 albendazol, suramin sodyum

frengi 
 benzatin benzilpenisilin, benzilpenisilin, prokain benzilpenisilin

gizli tüberküloz 
 i̇zoniazid + rifapentin, rifapentine

gonokok enfeksiyonu 
 azitromisin, gentamisin, sefiksim, seftriakson, spektinomisin

helicobacter pylori ile ilişkili mide ülseri 
 klaritromisin

herpes simpleks enfeksiyonları 
 asiklovir, valasiklovir

histoplazmoz 
 amfoterisin b, i̇trakonazol

i̇lişkili hastalık veya durumdan bahsedilmeyen insan immün yetmezlik virüsü hastalığı, klinik evre belirtilmemiş 
 abakavir, abakavir + lamivudin, abacavir + lamivudin + lopinavir + ritonavir, atazanavir, atazanavir + ritonavir, cobicistat + elvitegravir + emtrisitabin + tenofovir alafenamid, cobicistat + elvitegravir + emtrisitabin + tenofovir disoproksil fumarat, darunavir, didanosin, dolutegravir, dolutegravir + lamivudin + tenofovir, efavirenz, efavirenz + emtrisitabin + tenofovir, efavirenz + lamivudin + tenofovir, emtrisitabin, emtrisitabin + rilpivirine + tenofovir alafenamid, emtrisitabin + rilpivirine + tenofovir disoproksil fumarat, emtrisitabin + tenofovir, emtrisitabin + tenofovir alafenamid, indinavir,  lamivudin, lamivudin + nevirapin + zidovudin, lamivudin + tenofovir, lamivudin + zidovudin, lopinavir + ritonavir, nelfinavir, nevirapin, raltegravir, ritonavir, sakuinavir, stavudin, tenofovir, zidovudin

i̇nsan immün yetmezlik virüsü ile temas veya maruz kalma 
 emtrisitabin + tenofovir, lamivudin + tenofovir, tenofovir

invaziv aspergilloz 
 vorikonazol

kandidiyaz 
 amfoterisin b, flukonazol, nistatin

karbapenem dirençli acinetobacter baumannii 
 kolistin, meropenem + vaborbactam, plazomisin, polimiksin b (enjeksiyon)

karbapenem dirençli enterobacterales 
 eravasiklin, fosfomisin - (i̇ğne formu), kolistin, meropenem + vaborbactam, plazomisin, polimiksin b, sefiderokol, seftazidim + avibaktam

karbapenem dirençli pseudomonas aeruginosa 
 fosfomisin - (i̇ğne formu), kolistin, meropenem + vaborbactam, plazomisin, polimiksin b, sefiderokol, seftazidim + avibaktam, seftolozan + tazobactam

klamidya enfeksiyonları 
 azitromisin, doksisiklin

klonorsiyaz, opisthorchiasis, sistozomiyaz 
 prazikuantel

kolera 
 azitromisin, doksisiklin, siprofloksasin

kriptokokoz 
 amfoterisin b, flukonazol, flusitozin

kromoblastomikoz, parakoksidioidomikoz, talaromikoz 
 i̇trakonazol

kronik hepatit b 
 entecavir, tenofovir alafenamid, tenofovir disoproksil fumarat

kronik hepatit c 
 daklatasvir, daklatasvir + sofosbuvir, dasabuvir, elbasvir + grazoprevir, glekabrevir + pibrentasvir, ledipasvir + sofosbuvir, ombitasvir + paritaprevir + ritonavir, peginterferon alfa-2a,         peginterferon alfa-2b, ribavirin, simeprevir, sofosbuvir, sofosbuvir + velpatasvir

kronik pulmoner aspergilloz 
 i̇trakonazol, vorikonazol

kutanöz leishmaniasis ve mukokutanöz leishmaniasis 
 meglumin antimonat, miltefosin, sodyum stiboglukonat

lenfatik filaryaz 
 dietilkarbamazin, i̇vermektin

merkezi sinir sisteminin sistiserkozu 
 albendazol, prazikuantel

metisiline dirençli staphylococcus aureus 
 delafloksasin, linezolid, omadaksilin, vankomisin

nekrotizan fasiit 
 klindamisin, metronidazol, piperasilin + tazobaktam, seftriakson, vankomisin

nötropeni 
 amikasin, amoksisilin + klavulanik asit, i̇mipenem + silastatin, meropenem, piperasilin + tazobaktam, siprofloksasin, vankomisin

onkoserkiazis 
 i̇vermektin

osteomiyelit, osteit ve eklemin bakteriyel enfeksiyonu 
 amoksisilin + klavulanik asit, klindamisin, kloksasilin, sefazolin, sefotaksim, seftriakson

paragonimiasis 
 prazikuantel, triklabendazol

paratifo ateşi 
 azitromisin, seftriakson, siprofloksasin

peritoneal apse ve peritonit 
 amoksisilin + klavulanik asit, ampisilin, gentamisin, i̇mipenem + silastatin, meropenem, metronidazol, piperasilin + tazobaktam, sefotaksim, seftriakson, siprofloksasin

plasmodium falciparum'a bağlı sıtma 
 amodiakin, artemeter, artemeter + lumefantrin, artesunat, artesunat + amodiakin, artesunat + meflokin, artesunat + pironaridin, dihidroartemisinin + piperakin fosfat, doksisiklin, hidroksiklorokin, kinin, klorokin, meflokin, proguanil, sulfadoksin + pirimetamin

plasmodium malariae'ye bağlı sıtma 
 klorokin

plasmodium ovale'ye bağlı sıtma 
 klorokin, primakin

plasmodium vivax'a bağlı sıtma 
 artesunat + pironaridin, klorokin, primakin

pnömositoz 
 pentamidin, sülfametoksazol + trimetoprim

prostatın inflamatuar ve diğer hastalıkları 
 amikasin, sefotaksim, seftriakson, siprofloksasin

schistosoma mansoni'ye bağlı şistozomiyaz 
 oksamnikin

septik şok olmadan sepsis 
 amikasin, amoksisilin, ampisilin, benzilpenisilin, gentamisin, kloksasilin, sefotaksim, seftriakson

shigella, tanımlanmamış antibiyotiğe dirençli 
 nalidiksik asit

sıtma 
 amodiakin + sulfadoksin + pirimetamin, sulfadoksin + pirimetamin

sinüssüz periapikal apse 
 amoksisilin, fenoksimetilpenisilin

sistemik veya invaziv kandidiaz 
 anidulafungin, kaspofungin, mikafungin

sistozomiyaz 
 prazikuantel

sitomegaloviral retinit 
 valgansiklovir

sporotrikoz 
 amfoterisin b, i̇trakonazol, potasyum iyodür

suçiçeği, zoster 
 asiklovir, valasiklovir

taenia saginata ve solium'a bağlı teniyaz, hymenolepiasis, diphyllobothriasis 
 niklosamid, prazikuantel

tanımlanmış mevsimsel influenza virüsüne bağlı grip 
 oseltamivir

tifo ateşi 
 azitromisin, seftriakson, siprofloksasin

toksoplazmoz 
 pirimetamin, sulfadiazin

trikomoniyaz 
 metronidazol

trikuriyazis ve kancalı kurt hastalıkları 
 albendazol, i̇vermektin, mebendazol, pirantel

tüberküloz 
 etambutol, ethambutol + isoniazid, ethambutol + isoniazid + pirazinamid + rifampisin, ethambutol + isoniazid + rifampisin, i̇zoniazid, i̇zoniazid + pirazinamid + rifampisin, i̇zoniazid + rifampisin, moksifloksasin, pirazinamid, rifabutin, rifampisin, rifapentin

uyuz 
 i̇vermektin

vankomisine dirençli enterokok ve staphylococcus aureus 
 linezolid

viral hemorajik ateş, başka yerde sınıflandırılmamış 
 ribavirin

visseral leishmaniasis tanısı 
 amfoterisin b, meglumin antimonat, miltefosin, paromomisin, pentamidin, sodyum stiboglukonat

vulvovajinal kandidiyaz 
 klotrimazol

yaws, trahom 
 azitromisin

yenidoğan menenjiti 
 gentamisin, meropenem

7. antimigren ilaçları (5) - güncelleme - 09-08-2023

migren 
 asetilsalisilik asit, i̇buprofen, parasetamol, propranolol, sumatriptan

8. i̇mmünomodülatörler ve antineoplastikler (99) - güncelleme - 09-08-2023

aksiyal spondiloartrit 
 adalimumab, etanercept, golimumab, i̇nfliksimab, sertolizumab pegol

b lenfoblastik lösemi veya t(9:22) (q34;q11.2) ile lenfoma; bcr-abl1 
 i̇matinib

belirlenmiş diğer bölgelerin kemik ve eklem kıkırdağı osteosarkomu 
 mesna

belirtilmemiş bölgelerin kemik ve eklem kıkırdağının ewing sarkomu 
 daktinomisin, doksorubisin, etoposid, i̇fosfamid, mesna, siklofosfamid, vinkristin

belirtilmemiş bölgelerin kemik ve eklem kıkırdağının osteosarkomu 
 doksorubisin, etoposid, i̇fosfamid, kalsiyum folinat, karboplatin, metotreksat, sisplatin

belirtilmemiş gastrointestinal sitelerin gastrointestinal stromal tümörü 
 i̇matinib

beynin diğer tanımlanmış gliomaları 
 karboplatin, siklofosfamid, sisplatin, vinblastin, vinkristin

beynin diğer tanımlanmış gliomları 2 
 everolimus

böbrek pelvisi hariç, böbreğin malign neoplazmaları 
 daktinomisin, doksorubisin, etoposid, ifosfamid, i̇rinotekan, karboplatin, mesna, siklofosfamid, vinkristin

bronş veya akciğerin diğer tanımlanmış malign neoplazmaları 
 afatinib, atezolizumab, durvalumab, erlotinib, etoposid, gefitinib, gemsitabin, karboplatin, krizotinib, nivolumab, osimertinib, paklitaksel, pembrolizumab, sisplatin, vinorelbin

burkitt lösemi dahil burkitt lenfoma 
 deksametazon, doksorubisin, etoposid, hidrokortizon, i̇fosfamid, kalsiyum folinat, mesna, metilprednizolon, metotreksat, prednisolon, prednizon, siklofosfamid, sitarabin, vinkristin

cildin diğer tanımlanmış melanomu 
 binimetinib, kobimetinib, dabrafenib, encorafenib, trametinib, vemurafenib

cilt melanomu 
 nivolumab, pembrolizumab

crohn hastalığı 
 adalimumab, etanercept, golimumab, i̇nfliksimab, sertolizumab pegol

diffüz büyük b hücreli lenfomalar 
 doksorubisin, prednisolon, prednizon, rituksimab, siklofosfamid, vinkristin

dudak, ağız boşluğu veya farenksin malign neoplazmaları 
 karboplatin, sisplatin

edinilmiş nötropeni 
 filgrastim

foliküler lenfoma 
 bendamustin, doksorubisin, prednisolon, prednizon, rituksimab, siklofosfamid, vinkristin

hodgkin lenfoma 
 bleomisin, dakarbazin, doksorubisin, etoposid, prednisolon, prednizon, prokarbazin, siklofosfamid, tislelizumab, vinblastin, vinkristin

i̇drar yolu malign neoplazmları 
 tislelizumab

jüvenil idiopatik artriti 
 adalimumab, etanercept, golimumab, i̇nfliksimab, sertolizumab pegol

kalın bağırsakta malign neoplazm metastazı 
 fluorourasil, i̇rinotekan, kalsiyum folinat, kapesitabin, oksaliplatin

kemik veya kemik iliğinde malign neoplazm metastazı 
 zoledronik asit

kolonun malign neoplazmaları 
 fluorourasil, kalsiyum folinat, kapesitabin, oksaliplatin

kötü tanımlanmış veya tanımlanmamış bölgelerin tanımlanmamış malign neoplazmaları 
 asparaginaz, bleomisin, daktinomisin, dosetaksel, doksorubisin, etoposid, fluorourasil, hidrokortizon, i̇fosfamid, kalsiyum folinat, klorambusil, merkaptopurin, mesna, metotreksat, prednisolon, prokarbazin, sisplatin, siklofosfamid, sitarabin, vinblastin, vinkristin

kronik lenfositik lösemi veya küçük lenfositik lenfoma 
 bendamustin, fludarabin, i̇brutinib, klorambusil, prednisolon, prednizon, rituksimab, siklofosfamid, zanubrutinib

kronik miyeloid lösemi, başka yerde sınıflandırılmamış 
 dasatinib, hidroksiüre, i̇matinib, nilotinib

lenfoid lösemi, başka yerde sınıflandırılmamış 
 asparaginaz, daunorubisin, deksametazon, doksorubisin, etoposid, hidrokortizon, merkaptopürin, metilprednizolon, metotreksat, pegaspargaz, prednisolon, prednizon, siklofosfamid, sitarabin, tioguanin, vinkristin

manto hücreli lenfoma 
 zanubrutinib

meme karsinomu, özel tip 
 pertuzumab, trastuzumab, trastuzumab emtansine

memenin diğer tanımlanmış malign neoplazmaları 
 abemasiklib, anastrozol, dosetaksel, doksorubisin, kapesitabin, paklitaksel, palbosiklib, ribosiklib, siklofosfamid, tamoksifen, vinorelbin

memenin malign neoplazmaları 
 anastrozol, doksorubisin, dosetaksel, fluorourasil, fulvestran, goserelin, karboplatin, loprolid, metotreksat, paklitaksel, siklofosfamid, tamoksifen, triptorelin

miyeloid lösemi 
 azasitidin, daunorubisin, etoposid, sitarabin

nakledilen organ veya dokuların başarısızlığı veya reddi 
 azatioprin, siklosporin, tacrolimus

nazofarenksin malign neoplazmaları 
 fluorourasil, karboplatin, paklitaksel, sisplatin

orofarenksin skuamöz hücreli karsinomu 
 hidroksiüre

overin diğer tanımlanmış karsinomları 
 gemsitabin, karboplatin, paklitaksel

overin diğer tanımlanmış malign neoplazmaları 
 bleomisin, etoposid, i̇fosfamid, karboplatin, mesna, paklitaksel, sisplatin, vinblastin

plasentanın malign trofoblastik neoplazmaları 
 daktinomisin, etoposid, kalsiyum folinat, metotreksat, siklofosfamid, vinkristin

plazma hücreli miyelom 
 bortezomib, daratumumab, deksametazon, doksorubisin, lenalidomid, melfelan, prednisolon, prednizon, siklofosfamid, talidomid

primer yeri belirtilmemiş kaposi sarkomu 
 bleomisin, doksorubisin, paklitaksel, vinblastin, vinkristin

prostatın malign neoplazmaları 
 abirateron, bikalutamid, dosetaksel, enzalutamide, flutamide, goserelin, loprolid, nilutamid, prednisolon, prednizon, triptorelin

rabdomyosarkom birincil bölgesi 
 daktinomisin, doksorubisin, i̇fosfamid, i̇rinotekan, mesna, siklofosfamid, vinkristin, vinorelbin

rektumun malign neoplazmaları 
 fluorourasil, kalsiyum folinat, kapesitabin

retinoblastoma 
 etoposid, karboplatin, vinkristin

romatizmal eklem iltihabı 
 adalimumab, etanercept, golimumab, i̇nfliksimab, sertolizumab pegol

serviks uterinin malign neoplazmaları 
 karboplatin, paklitaksel, sisplatin

tekrarlayan düzelen multipl skleroz 
 azatioprin, fingolimod, glatiramer asetat, ocrelizumab

tekrarlayan genetik anormallikleri olan akut miyeloid lösemi 
 arsenik trioksit, daunorubisin, merkaptopürin, metotreksat, realgar-indigo naturalis formülasyonu, retinoik asit, sitarabin

testisin germ hücreli tümörü 
 bleomisin, etoposid, i̇fosfamid, karboplatin, mesna, sisplatin, vinblastin

tümör lizis sendromu 
 allopurinol, rasburikaz

9. kanı etkileyen ilaçlar (26 ilaç) - güncelleme - 09-08-2023

akut iskemik kalp hastalığı 
 deltaparin, enoksaparin, heparin, nadroparin

anemiler veya diğer eritrosit bozuklukları 
 siyanokobalamin (listeden çıkarıldı)

anensefali veya benzeri anomaliler 
 folik asit, demir tuzu + folik asit

atardamarların veya atardamarların diğer tanımlanmış hastalıkları 
 varfarin

atriyal fibrilasyon 
 varfarin

b12 vitamini eksikliğine bağlı megaloblastik anemi 
 hidroksokobalamin

demir eksikliği anemisi 
 demir tuzu, demir tuzu + folik asit

diğer tanımlanmış atriyal fibrilasyon 
 apiksaban, dabigatran, edoksaban, rivaroksaban

diğer tanımlanmış dolaşımdaki antikoagülanlara bağlı hemorajik bozukluk 
 fitonadion, protamin sülfat

diğer tanımlanmış orak hücre bozuklukları veya diğer hemoglobinopatiler 
 deferoksamin, hidroksiüre

dudak, alveol veya damak yarıkları 
 demir tuzu + folik asit

embolik oklüzyona bağlı serebral iskemik inme 
 varfarin

fetüsün veya yenidoğanın hemorajik veya hematolojik bozuklukları 
 fitomenadion

folat eksikliği anemisi 
 folik asit

hemofili a 
 desmopressin

kanama, başka yerde sınıflandırılmamış 
 traneksamik asit

kararsız angina 
 heparin

kronik hastalığa bağlı anemi 
 darbepoetin alfa, epoetin alfa, epoetin beta, epoetin teta, eritropoezi uyarıcı ajanlar, metoksi polietilen glikol epoetin beta

sefalosel 
 folik asit

spina bifida 
 folik asit, demir tuzu + folik asit

venöz tromboembolizm 
 apiksaban, dabigatran, dalteparin, edoksaban, enoksaparin, heparin, nadroparin, rivaroksaban, varfarin

von willebrand hastalığı 
 desmopressin

10. i̇nsan kaynaklı kan ürünleri ve plazma ikameleri (14 ilaç) - güncelleme - 09-08-2023

birincil immün yetmezlikler 
 normal immünoglobülin tedavisi

hemofili a 
 faktör viii

hemofili b 
 faktör ix

hipovolemi 
 dekstran 40 (listeden çıkarıldı), dekstran 70, poligelin

kalıtsal anjiyoödem 
 c1 esteraz inhibitörü (reddedildi)

kırmızı hücre antikorları için anne bakımı 
 anti-d immunoglobülin

kuduz 
 anti-kuduz immünoglobulin

mukokutanöz lenf nodu sendromu 
 normal immünoglobülin tedavisi

pıhtılaşma kusurları, purpura veya diğer hemorajik veya ilgili durumlar 
 faktör ix

rh uyumsuzluk reaksiyonu 
 anti-d immunoglobülin

teşhis bildirilmemiş kan transfüzyonu 
 taze donmuş plazma, kırmızı kan hücreleri, plateletler, tam kan

tetanoz 
 anti-tetanoz immünoglobulin

11. kardiyovasküler ilaçlar (43 ilaç) - güncelleme - 09-08-2023

akut iskemik kalp hastalığı 
 klopidogrel

akut miyokard infarktüsü 
 asetilsalisilik asit, streptokinaz

anjina pektoris 
 bisoprolol, gliseril trinitrat, i̇zosorbid dinitrat, karvedilol, metoprolol, nifedipin (listeden çıkarıldı), propranolol (listeden çıkarıldı), verapamil

bradikardi 
 i̇zoprenalin (listeden çıkarıldı)

esansiyel hipertansiyon 
 amlodipin, atenolol, bisoprolol, enalapril, hidralazin (listeden çıkarıldı), hidroklorotiyazid, indapamid, karvedilol, klorotiyazid, klortalidon, lisinopril + amlodipin, lisinopril + hidroklorotiyazid, losartan, metildopa (listeden çıkarıldı), metoprolol, nifedipin (listeden çıkarıldı), propranolol (listeden çıkarıldı), telmisartan + amlodipin, telmisartan + hidroklorotiyazid

gebelik hipertansiyonu 
 hidralazin, metildopa

hipertansif kriz 
 sodium nitroprusside

kalp durması 
 epinefrin

kalp yetmezliği 
 bisoprolol, bumetanid, digitoksin (listeden çıkarıldı), digoksin, dopamin, enalapril, furosemid, hidroklorotiyazid, indapamid, kaptopril (listeden çıkarıldı), karvedilol, klorotiyazid, klortalidon, losartan, metoprolol, spironolakton, torasemid

kardiyak aritmi 
 amiodaron, bisoprolol, digoksin, karvedilol, kinidin (listeden çıkarıldı), metoprolol, prokainamid (listeden çıkarıldı), propranolol (listeden çıkarıldı)

kardiyojenik şok 
 dopamin, i̇zoprenalin (listeden çıkarıldı)

karışık hiperlipidemi 
 atorvastatin, fluvastatin, lovastatin, pravastatin, simvastatin

koroner anjiyoplasti implantı veya greft varlığı 
 klopidogrel

koroner ateroskleroz 
 atorvastatin, fluvastatin, lovastatin, pravastatin, simvastatin

serebral iskemik inme 
 asetilsalisilik asit, alteplaz

supraventriküler taşiaritmi 
 verapamil

ventriküler taşiaritmi 
 lidokain

12. dermatolojik ilaçlar (topikal)  (29 ilaç) - güncelleme - 09-08-2023

akne 
 benzoil peroksit

albinizm veya genetik olarak belirlenmiş diğer tanımlanmış hipomelanotik bozukluklar 
 güneş kremi (geniş spektrumlu)

anogenital siğiller 
 podofilotoksin, podofilum reçinesi

belirsiz tipte sedef hastalığı 
 betametazon, kalsipotriol, kalsitriol, kömür katranı, hidrokortizon, metotreksat, salisilik asit, takalsitol, ustekinumab

cilt bozukluğuna bağlı kaşıntıliken planus 
 betametazon, hidrokortizon

derinin mantar enfeksiyonu 
 benzoik asit + salisilik asit (listeden çıkarıldı), mikonazol, terbinafin

derinin ve deri altı dokunun diğer tanımlanmış piyojenik bakteriyel enfeksiyonu 
 potasyum permanganat

dermatit veya egzama 
 betametazon, hidrokortizon

i̇ktiyozlar 
 salisilik asit

i̇mpetigo 
 mupirosin, potasyum permanganat

kaşıntı 
 kalamin

kseroderma pigmentosum 
 güneş kremi (geniş spektrumlu)

kserosis kutis veya asteatoz 
 üre

liken planus 
 betametazon, hidrokortizon

pedikülozis kapitis 
 benzil benzoat, permetrin, çöktürülmüş kükürt

pedikülozis korporis 
 benzil benzoat, permetrin, çöktürülmüş kükürt

pemfigus ve tropikal fagedanik ülser 
 potasyum permanganat

pityriasis versicolor 
 selenyum disülfit, sodyum tiyosülfat

plantar siğiller 
 fluorourasil, podofilotoksin, podofilum reçinesi

pthiriasis 
 benzil benzoat, çöktürülmüş kükürt

seboreik dermatit 
 salisilik asit, selenyum disülfit

uyuz 
 benzil benzoat, çöktürülmüş kükürt, lindan(listeden çıkarıldı), permetrin

yanıklar 
 gümüş sülfadiazin

yüzeysel bakteriyel folikülit 
 mupirosin

teşhis ajanları

amidotrizoat 
 amidotrizoat

floresan 
 floresan

sikloplejik ilaç 
 atropin, siklopentolat, tropikamid

süspansiyon ajanları ile baryum sülfat 
 baryum sülfat

x-ışını kontrast maddesi, iyotlu 
 i̇yoheksol, meglumin iyotroksat

dezenfektanlar ve antiseptikler

denatüre alkol 

 alkol bazlı el dezenfektanı, etanol, propanol

dezenfektan 

 klor bazlı bileşik, hipokloröz asit

fenol dezenfektan 

 kloroksilenol

glutaral tıbbi olmayan 

 glutardialdehit

klorheksidin 

 klorheksidin

povidon iyot 

 i̇yot, povidon iyot

diüretikler

anüri ve oligüri 
 bumetanid, furosemid

anüri veya oligüri 
 torasemid

asit 
 amilorid, spironolakton

beyin ödemi ve oküler hipertansiyon 
 mannitol

ödem 
 amilorid, bumetanid, furosemid, hidroklorotiyazid, spironolakton, torasemid

gastrointestinal ilaçlar

crohn hastalığı 
 mesalazin, prednisolon, sulfasalazin

crohn hastalığı ve ülseratif kolit 
 hidrokortizon

bağırsak enzimi 
 pankreatin

gastroözofageal reflü hastalığı 
 ranitidin, simetidin

gastroözofageal reflü hastalığı, peptik ülser, yeri belirtilmemiş ve sindirim sistemi kanaması 
 omeprazol

i̇shal 
 oral rehidrasyon tuzları, oral rehidrasyon tuzları + çinko sülfat, çinko sülfat, kodein

kabızlık 
 bisakodil, senna glikozidleri

mide bulantısı ya da kusma 
 aprepitant, deksametazon, dolasetron, granisetron, metoklopramid, ondansetron, palonosetron, tropisetron, prometazin

endokrin bozuklukları için ilaçlar

adrenal yetmezlik 
 fludrokortizon, hidrokortizon

bebeklik döneminin kalıcı hiperinsülinemik hipoglisemisi 
 diazoksit

diyabet bağlamında hipoglisemi 
 glucagon

düzensiz döngü ile aşırı adet görme 
 medroksiprogesteron asetat, noretisteron

hipotiroidizm 
 levotiroksin

polikistik over sendromu 
 simvastatin

testis disfonksiyonu veya testosteron ile ilgili bozukluklar 
 testosteron

tip 1 şeker hastalığı 
 i̇nsülin, i̇nsülin - analog, i̇nsülin - degludec, i̇nsülin - detemir, i̇nsülin - glarjin, i̇nsülin - orta etkili, i̇nsülin - uzun etkili

tip 2 şeker hastalığı 
 dapagliflozin, empagliflozin, glibenklamid, gliklazid, i̇nsülin, i̇nsülin - analog, i̇nsülin - degludec, i̇nsülin - detemir, i̇nsülin - glarjin, i̇nsülin - orta etkili, i̇nsülin - uzun etkili, kanagliflozin, metformin, tolbutamid

tirotoksikoz 
 karbimazol, lugol çözeltisi, metimazol, potasyum iyodür, propiltiourasil

i̇mmünolojik

artropod kaynaklı viral ensefalite karşı bağışıklama ihtiyacı 
 kene kaynaklı ensefalit aşısı

belirli tek viral hastalıklara karşı bağışıklama ihtiyacı 
 çiçek aşısı, dang humması aşısı, hpv aşısı, japon ensefaliti aşısı, rotavirüs aşısı, sarıhumma aşısı, suçiçeği aşısı

bulaşıcı hastalık kombinasyonlarına karşı bağışıklama ihtiyacı 
 difteri-tetanoz aşısı

çocuk felcine karşı aşılama ihtiyacı 
 çocuk felci aşısı

i̇nfluenzaya karşı aşılama ihtiyacı 
 i̇nfluenza aşısı

kombine difteri-tetanoz-boğmacaya karşı aşılama ihtiyacı 
 difteri-boğmaca-tetanoz aşısı

kuduz 
 anti-kuduz hiperimmün serum, anti-kuduz immunoglobulin, kuduz immünoglobulini

kuduza karşı aşılama ihtiyacı 
 kuduz aşısı

mikobakteriyel hastalıklar 
 tüberkülin

sadece kabakulak aşısı ihtiyacı 
 kabakulak aşısı

sadece kızamığa karşı aşılama ihtiyacı 
 kızamık aşısı

sadece kızamıkçığa karşı bağışıklama ihtiyacı 
 kızamıkçık aşısı

tek bakteriyel hastalıklara karşı bağışıklama ihtiyacı 
 hemofilus influenza tip b (hi̇b) aşısı, meningokok menenjit aşısı, pnömokok aşısı

tek başına tetanoza karşı bağışıklama ihtiyacı 
 tetanos aşısı

tek başına tifo-paratifoya karşı bağışıklama ihtiyacı 
 tifo aşısı

tetanos 
 tetanoz antitoksini

tüberküloza karşı aşılama ihtiyacı 
 bcg aşısı

viral hepatite karşı bağışıklama ihtiyacı 
 hepatit a aşısı, hepatit b aşısı

yalnızca boğmacaya karşı bağışıklama ihtiyacı 
 boğmaca aşısı

yalnızca difteriye karşı bağışıklama ihtiyacı 
 difteri antitoksini, difteri aşısı

yalnızca koleraya karşı bağışıklama ihtiyacı 
 kolera aşısı

zararlı maddelerin zararlı etkileri veya bunlara maruz kalma, esas olarak kaynağa göre tıbbi olmayan, başka yerde sınıflandırılmamış 
 antivenom immunoglobulin, antivenom serum, yılan antiveomu

kas gevşeticiler (periferik etkili) ve kolinesteraz inhibitörleri

antikolinesteraz tersine çevrilebilir 
 neostigmin

kas gevşeticiler 
 alkuronyum, atrakuryum, galamin, suksamentonyum, tübokürarin, vekuronyum

myastenia gravis 
 neostigmin, piridostigmin

göz preperatları

bulaşıcı blefarit 
 amikasin, gentamisin, kanamisin, klortetrasiklin, netilmisin, oksitetrasiklin, tetrasiklin, tobramisin

bulaşıcı keratit 
 klortetrasiklin, natamisin, ofloksasin, oksitetrasiklin, tetrasiklin

dejeneratif yüksek miyopi 
 ranibizumab

diğer tanımlanmış konjonktivit 
 amikasin, gentamisin, kanamisin, klortetrasiklin, netilmisin, ofloksasin, oksitetrasiklin, sülfasetamid, tetrasiklin, tobramisin

diyabetik makula ödemi 
 ranibizumab

gözün gonokokal enfeksiyonu 
 eritromisin

herpes simpleks keratiti 
 asiklovir, i̇doksuridin

klamidyal konjonktivit 
 eritromisin

lokal anestezikler 
 tetrakain

oküler hipertansiyon 
 karbakol, pilokarpin, timolol

ön üveit 
 atropin, hidrokortizon, homatropin, prednisolon, siklopentolat

primer açık açılı glokom 
 asetazolamid, epinefrin, karbakol, latanoprost, pilokarpin, timolol

pupiller bloklu akut açı kapanması 
 karbakol, pilokarpin

retina ven tıkanıklıkları 
 ranibizumab

sklerit 
 hidrokortizon, prednisolon

trahom 
 azitromisin, klortetrasiklin, oksitetrasiklin, tetrasiklin

yaşa bağlı makula dejenerasyonu 
 bevasizumab, ranibizumab

yenidoğan konjonktiviti veya dakriyosistit 
 gümüş nitrat, tetrasiklin

******************************************************************************************

üreme sağlığı ve perinatal bakım için ilaçlar

doğum kontrol hapları

oral hormonal kontraseptifler 

 etinilestradiol/levonorgestrel
 etinilestradiol/noretisteron
 levonorgestrel
 ulipristal

enjekte edilebilir hormonal kontraseptifler 

 estradiol cypionate/medroksiprogesteron asetat
 medroksiprogesteron asetat
 noretisteron enantat

rahim içi cihazlar 

 bakır ile ri̇a
 progestojen içeren ri̇a

bariyer yöntemleri 

 prezervatif
 diyaframlar

i̇mplante edilebilir kontraseptifler 

 etonogestrel salan implant
 levonorgestrel salan implant

intravajinal kontraseptifler 

 progesteron vajinal halkası

ovulasyon indükleyiciler 

 klomifen α

uterotonik 

 karbetosin
 ergometrin
 mifepriston + misoprostol (birlikte paketlenmiş) 
 misoprostol 
 oksitosin

antioksitosikler (tokolitikler) 

 nifedipin

anneye verilen ilaçlar 

 deksametazon
 traneksamik asit

yenidoğana verilen ilaçlar 

 kafein sitrat
 klorheksidin
 i̇buprofen α
 prostaglandin e α
 prostaglandin e1
 prostaglandin e2
 pulmoner sürfaktan α

periton diyalizi solüsyonu 

 i̇ntraperitoneal diyaliz solüsyonu (uygun bileşimde) α

zihinsel ve davranışsal bozukluklar için ilaçlar

psikotik bozukluklarda kullanılan ilaçlar 

 klorpromazin
 flufenazin
 haloperidol
 risperidon
 klorpromazin α
 klozapin α
 haloperidol α

duygudurum bozukluklarında kullanılan ilaçlar

depresif bozukluklarda kullanılan ilaçlar 

 amitriptilin
 fluoksetin
 fluoksetin α

bipolar bozukluklarda kullanılan ilaçlar 

 karbamazepin
 lityum karbonat
 valproik asit (sodyum valproat)

anksiyete bozuklukları için ilaçlar 

 diazepam

obsesif kompulsif bozukluklar için kullanılan ilaçlar 

 klomipramin

psikoaktif madde kullanımına bağlı rahatsızlıklar için ilaçlar 

 nikotin replasman tedavisi
 metadon α

solunum yollarına etki eden ilaçlar

kronik obstrüktif akciğer hastalığı için antiastmatikler ve ilaçlar 

 beklometazon
 budezonid
 budesonid/formoterol
 epinefrin (adrenalin)
 i̇pratropyum bromür
 salbutamol (albuterol)
 tiotropyum

su, elektrolit ve asit-baz bozukluklarını düzelten çözümler

oral 

 oral rehidrasyon tuzları
 potasyum klorür

parenteral 

 glikoz
 sodyum klorür ile glikoz
 potasyum klorür
 sodyum klorit
 sodyum hidrojen karbonat
 sodyum laktat, bileşik çözelti

çeşitli 

 enjeksiyonluk su

vitaminler ve mineraller 

 askorbik asit
 kalsiyum
 kolekalsiferol 
 ergokalsiferol
 i̇yot
 çoklu mikro besin tozu
 nikotinamid
 piridoksin
 retinol
 riboflavin
 sodyum florür
 tiamin
 kalsiyum glukonat α

kulak burun boğaz ilaçları 

 asetik asit
 budesonid
 siprofloksasin
 ksilometazolin

eklem hastalıkları için ilaçlar

gut tedavisinde kullanılan ilaçlar 

 allopurinol

romatoid bozukluklarda (dmard) kullanılan hastalık modifiye edici ajanlar 

 klorokin
 azatiyoprin α
 hidroksiklorokin α
 metotreksat α
 penisilamin α
 sülfasalazin α

juvenil eklem hastalıkları 

 asetilsalisilik asit (aspirin)

notlar

kaynakça

konuyla ilgili yayınlar 
 world health organization (2009). stuart mc, kouimtzi m, hill sr (eds.). who model formulary 2008. hdl:10665/44053. isbn 9789241547659.
 world health organization (2015). the selection and use of essential medicines. twentieth report of the who expert committee 2015 (including 19th who model list of essential medicines and 5th who model list of essential medicines for children). geneva: world health organization. hdl:10665/189763. isbn 9789240694941. issn 0512-3054. who technical report series; no. 994.
 world health organization (2017). the selection and use of essential medicines: report of the who expert committee, 2017 (including the 20th who model list of essential medicines and the 6th model list of essential medicines for children). geneva: * world health organization. hdl:10665/259481. isbn 978-92-4-121015-7. issn 0512-3054. who technical report series; no. 1006.
 world health organization (2019). the selection and use of essential medicines: report of the who expert committee on selection and use of essential medicines, 2019 (including the 21st who model list of essential medicines and the 7th who model list of essential medicines for children). geneva: world health organization. hdl:10665/330668. isbn 9789241210300. issn 0512-3054. who technical report series;1021.
 world health organization (2019). "additions and deletions of medicines on the who model lists of essential medicines: 1977-2017". hdl:10665/278038. who/mvp/emp/iau/2019.01. license: cc by-nc-sa 3.0 igo.

dış bağlantılar 
 

1977'de kurulan yayınlar
dünya sağlık örgütü ana ilaçları