Birleşmiş Milletler Bölgesel Grupları

birleşmiş milletler bölgesel grupları, birleşmiş milletler'e üye devletlerin jeopolitik sınıflandırmasıdır. i̇lk yıllarda bm üye ülkeleri gayriresmî olarak 5 coğrafi bölgeye ayrıldı. genel kurul komiteleri için görev dağılımını paylaşmanın bir yolu olarak başlayan bu gayriresmî sınıflandırma, çok daha geniş roller üstlenmiştir. birçok bm organı coğrafi temsil temelinde özgülenmiştir. genel sekreterlik ve genel kurul başkanlığı da dahil olmak üzere üst düzey liderlik pozisyonları bölge grupları arasından dönüşümlü olarak seçilir. gruplar ayrıca somut politikayı eşgüdümler ve müzakereler ve oylama için ortak cepheler oluştururlar.

tarih

milletler cemiyeti 
delegelerin coğrafi dağılımı milletler cemiyeti'nde de belirlendi. cemiyet sistemi altında, milletler cemiyeti'ndeki sandalyelerin dağıtımına ilişkin seçim tabloları oluşturmak üzere bir adaylık komitesi oluşturuldu. sandalye sayısı sürekli değiştiği için bu zor bir işti. ancak 1926'dan 1933'e kadar cemiyet'teki daimi olmayan sandalyeler, aşağıdaki hatlarla dağıtıldığında gayriresmî bir bölge sistemi ortaya çıktı:

 latin amerika ülkeleri için 3
 i̇skandinav devletleri için 1
 küçük antant için 1 (çekoslovakya, romanya, yugoslavya) 
 i̇ngiliz milletler topluluğu için 1
 uzak doğu ülkeleri için 1
 i̇spanya ve polonya için 1

birleşmiş milletler 
birleşmiş milletler tüzüğü hazırlandığı sırada, yeni kuruluşun organlarının konumlarının coğrafi olarak eşit dağılımı fikri, taslağın önceliklerinden biriydi. abd'nin tavsiyesi üzerine birleşmiş milletler'in ilk genel komitesi aşağıdakilerden oluşuyordu:
 birleşmiş milletler güvenlik konseyi beş daimi üyesi (amerika birleşik devletleri, birleşik krallık, çin halk cumhuriyeti, fransa, sscb-rusya)
 3 latin amerika devleti
 2 i̇ngiliz milletler topluluğu üyesi
 2 doğu avrupa devleti
 1 batı avrupa devleti
 1 orta doğu devleti
bu dağılım, birleşmiş milletler organlarına koltuk özgülenmesi için bölgesel gruplar kurulmasının örneklemesi oldu. örneğin güvenlik konseyi'nde yapılan ilk seçimlerde benzer bir plan uygulandı ve aşağıdaki hatlarda sandalye dağılımı yapıldı:
 güvenlik konseyi'nin beş daimi üyesi
 2 latin amerika devleti
 1 i̇ngiliz milletler topluluğu üyesi devlet
 1 doğu avrupa devleti
 1 batı avrupa devleti
 1 orta doğu devleti
benzer dağılım planı ekonomik ve sosyal konseyi seçimlerinde de uygulanmış, "orta doğu devletleri" yerine "yakın doğu devletleri" tanımı kullanılmıştır.

ancak bu düzenlemeler resmi değildi. amerika ile sovyetler arasında imzalanan ve birleşmiş milletler'deki koltuk dağılımına ilişkin anlaşmaya dayanıyordu.

reform 
dekolonizasyon dalgasının ardından, birleşmiş milletler'e afrika ve asya-pasifik'ten birçok yeni katılım oldu. 1955'te bandung konferansı'ndan sonra bu yeni devletler arasında bir yardım hareketi doğdu. ve bu devletler daha fazla ve daha etkin temsil için birleşmiş milletler'e baskı yapmaya başladı. bu durum 12 aralık 1957'de 1192(xii) sayılı kararın kabul edilmesi ile sonuçlandı ve genel kurul'daki koltukların dağılımı ile ilgili resmi bir model oluşturuldu.

bunu 17 aralık 1963'teki 1990(xviii) ve 1991(xviii) kararları izledi. bu kararlar genel kurul'daki koltukların dağılımını daha da özetlemekle beraber; aynı zamanda koltukların ekonomik ve sosyal komite ile güvenlik konseyi'nde coğrafi olarak nasıl dağıtılacağını da belirledi. kararlar bölgeleri şu şekilde sıraladı:

 afrika ve asya ülkeleri
 latin amerika ülkeleri
 doğu avrupa ülkeleri
 batı avrupa ve diğer devletler

20 aralık 1971'deki 2847(xxvi) sayılı karar ekonomik ve sosyal komite için mevcut olan dağılımı resmi hale getirmiştir. aynı zamanda afrika ve asya ülkeleri afrika ve asya olmak üzere iki ayrı bölgeye ayrıldı.
son olarak, 19 aralık 1978 tarihinde 33/138 sayılı karar genel kurul tarafından kabul edilmiştir. bu karar genel kurul başkanlığının ve başkan yardımcılarının ve yedi komitenin başkanlığının eşit coğrafi dağılımını kural haline getirdi.

günümüz 
bölgesel gruplandırma sistemindeki son büyük değişiklik, 2011 yılında gelişen pasifik ada devletleri'nin artan rolünü tanımak için asya grubu'nun asya-pasifik ya da  asya ve pasifik olarak yeniden adlandırılmasıdır.

 2019 itibarıyla hiçbir bölgesel gruba üye olmayan tek birleşmiş milletler üyesi kiribati'dir.

bölgesel gruplar

afrika grubu 
afrika grubu, 54 üye ile birleşmiş milletler'in en kalabalık bölgesel grubudur. topraklarının tamamı afrika kıtasındadır.

afrika grubu'nun güvenlik konseyi'nde daimi olmayan üç sandalyesi vardır. grubun ayrıca birleşmiş milletler ekonomik ve sosyal konseyi'nde 14, birleşmiş milletler i̇nsan hakları konseyi'nde 13 sandalyesi bulunmaktadır. grup, rotasyon ile seçilen birleşmiş milletler genel kurulu başkanlığı'na 4 ve 9 ile biten yıllarda sahiptir. 2019'da nijerya'dan tijjani muhammad-bande seçilmiştir.

afrika grubu üye devletleri aşağıdaki gibidir:

 cezayir 
 angola 
 benin 
 botsvana 
 burkina faso 
 burundi 
 yeşil burun adaları 
 kamerun 
 orta afrika cumhuriyeti 
 çad 
 komorlar 
 kongo 
 fildişi sahili 
 kongo dc 
 cibuti 
 mısır 
 ekvator ginesi 
 eritre 
 etiyopya 
 esvatini 
 gabon 
 gabon 
 gana 
 gine 
 gine-bissau 
 kenya
 lesotho 
 liberya 
 libya 
 madagaskar 
 malavi 
 mali 
 moritanya 
 mauritius 
 fas 
 mozambik 
 namibya 
 nijer 
 nijerya
 ruanda 
 são tomé ve príncipe 
 senegal 
 seyşeller 
 sierra leone 
 somali 
 güney afrika 
 güney sudan 
 sudan 
 togo 
 tunus 
 uganda 
 tanzanya 
 zambiya 
 zimbabve

asya ve pasifik grubu 
asya ve pasifik'teki gelişmekte olan küçük ada devletleri grubu (eski adıyla asya grubu), ya da asya-pasifik grubu, 55 üye devlet ile bm'nin %27,5'ine sahiptir. bu sayı asya ve pasifik grubu'nu afrika grubundan sonra üye sayısına göre 2. büyük ülke yapar. birkaç ülke hariç tüm asya ve okyanusya kıtalarını kapsar.

azerbaycan, ermenistan, gürcistan ve rusya doğu avrupa grubu'nda yer alırken, avustralya, yeni zelanda ve i̇srail batı avrupa ve diğer devletler grubu'nda yer alır. güney kıbrıs cumhuriyeti, avrupa birliği üyesi olup asya ve pasifik grubu üyesi olan tek ülkedir. ayrıca, türkiye asya ve pasifik grubu toplantılarına katılır ama oylamada batı avrupa ve diğer devletler grubu'nda yer alır.

asya-pasifik, birleşmiş milletler güvenlik konseyi'nde üç sandalyeye sahiptir: çin'in kalıcı üyeliği ve daimi olmayan iki sandalye. grup ayrıca ekonomik ve sosyal konseyi'nde 11, i̇nsan hakları konseyi'nde 13 sandalyeye sahiptir. grup, rotasyon ile seçilen birleşmiş milletler genel kurulu başkanlığı'na 1 ve 6 ile biten yıllarda sahiptir. 2016'da fiji'den peter thomson seçilmiştir.

asya ve pasifik grubu üyesi devletler:

 afganistan 
 bahreyn 
 bangladeş 
 bhutan 
 brunei 
 kamboçya 
 çin 
 güney kıbrıs cumhuriyeti 
 kuzey kore 
 fiji 
 hindistan 
 endonezya 
 i̇ran 
 irak 
 japonya 
 ürdün 
 kazakistan 
 kuveyt 
 kırgızistan 
 laos 
 lübnan 
 malezya 
 maldivler 
 marshall adaları 
 mikronezya 
 moğolistan 
 myanmar 
 nauru 
 nepal 
 umman 
 pakistan 
 palau 
 papua yeni gine 
 filipinler 
 katar 
 güney kore 
 samoa 
 suudi arabistan 
 singapur 
 solomon adaları 
 sri lanka 
 filistin 
 suriye
 tacikistan 
 tayland 
 doğu timor 
 tonga 
 türkiye 
 türkmenistan 
 tuvalu 
 birleşik arap emirlikleri 
 özbekistan 
 vanuatu 
 vietnam 
 yemen

batı avrupa ve diğer devletler grubu 

batı avrupa ve diğer devletler grubu, 28 üye devlet ile nüfus bakımından birleşmiş milletler'in %18'ini oluşturmaktadır. toprakları birçok kıtaya yayılsa da çoğunlukla batı avrupa ve kuzey amerika'dan oluşur. buna ek olarak amerika birleşik devletleri hiçbir gruba üye olmadığı için gözlemci görevinde katılır.

abd dahil, birleşmiş milletler güvenlik konseyi'inde beş sandalyeye sahiptir; amerika birleşik devletleri, birleşik krallık ve fransa'nın kalıcı üyeliği ve daimi olmayan iki sandalye. grubun ayrıca birleşmiş milletler ekonomik ve sosyal konseyi'nde 13, birleşmiş milletler i̇nsan hakları konseyi'nde 7 sandalyeye sahiptir. grup, rotasyon ile seçilen birleşmiş milletler genel kurulu başkanlığı'na 0 ve 5 ile biten yıllarda sahiptir. 2020'de türkiye'den volkan bozkır seçilmiştir.

batı avrupa ve diğer devletler grubu üyesi devletler:

 andorra 
 avustralya 
 avusturya 
 belçika 
 kanada 
 danimarka 
 finlandiya 
 fransa 
 almanya 
 yunanistan 
 i̇zlanda 
 i̇rlanda 
 i̇srail 
 i̇talya 
 lihtenştayn 
 lüksemburg 
 malta 
 monako 
 hollanda 
 yeni zelanda 
 norveç 
 portekiz 
 san marino 
 i̇spanya 
 i̇sveç 
 i̇sviçre 
 türkiye 
 birleşik krallık

doğu avrupa grubu 
doğu avrupa grubu 23 üye ile birleşmiş milletler'in üye bakımından en küçük grubudur. doğu avrupa'nın tamamı güneydoğu avrupa-orta avrupa'yı kapsar.

doğu avrupa grubu, birleşmiş milletler güvenlik konseyi'nde iki sandalyeye sahiptir; rusya'nın kalıcı üyeliği ve daimi olmayan bir sandalye. grup ayrıca birleşmiş milletler ekonomik ve sosyal konseyi'nde ve birleşmiş milletler i̇nsan hakları konseyi'nde 6 sandalyeye sahiptir. grup, rotasyon ile seçilen birleşmiş milletler genel kurulu başkanlığı'na 2 ve 7 ile biten yıllarda sahiptir. 2017'de slovakya'dan miroslav lajčák seçilmiştir.

doğu avrupa grubu üyesi devletler: 

 arnavutluk 
 ermenistan 
 azerbaycan 
 belarus 
 bosna hersek 
 bulgaristan 
 hırvatistan 
 çekya 
 estonya 
 gürcistan 
 macaristan 
 letonya 
 litvanya 
 karadağ 
 kuzey makedonya 
 polonya 
 moldova 
 romanya 
 rusya 
 sırbistan 
 slovakya 
 slovenya 
 ukrayna

latin amerika ve karayipler grubu 
latin amerika ve karayipler grubu, 33 üye devlet ile birleşmiş milletler'in %17'sini oluşturmaktadır. avrupa devletlerine bağlı topraklar ve adalar hariç tüm latin amerika, orta amerika ve meksika'yı kapsar.

latin amerika ve karayipler grubu, birleşmiş milletler güvenlik konseyi'nde her ikisi de daimi olmayan iki sandalyesi vardır. grup ayrıca, birleşmiş milletler ekonomik ve sosyal konseyi'nde 10, birleşmiş milletler i̇nsan hakları konseyi'nde 8 sandalyeye sahiptir. grup, rotasyon ile seçilen birleşmiş milletler genel kurulu başkanlığı'na 3 ve 8 ile biten yıllarda sahiptir. 2018'de ekvador'dan maria fernando espinosa seçilmiştir.

latin amerika ve karayipler grubu üyesi devletler:

 antigua ve barbuda 
 arjantin 
 bahamalar 
 barbados 
 belize 
 bolivya 
 brezilya 
 şile 
 kolombiya 
 kosta rika 
 küba 
 dominika 
 dominik cumhuriyeti 
 ekvador 
 el salvador 
 grenada 
 guatemala 
 guyana 
 haiti 
 honduras 
 jamaika 
 meksika 
 nikaragua 
 panama 
 paraguay 
 peru 
 saint kitts ve nevis 
 saint lucia 
 saint vincent ve grenadinler 
 surinam 
 trinidad ve tobago 
 uruguay 
 venezuela

özel durumlar

amerika birleşik devletleri 
amerika birleşik devletleri, gönüllü olarak hiçbir grubun üyesi olmamayı seçer ve gözlemci olarak batı avrupa ve diğer devletler grubuna katılır. ancak, genel kurul seçimlerinde aday çıkardığında batı avrupa ve diğer devletler grubu üyesi olduğu varsayılır.

filistin 
filistin, 2 nisan 1986'dan beri gözlemci olarak asya ve pasifik grubu üyesidir.

güney kıbrıs 
avrupa birliği üyesi olan güney kıbrıs cumhuriyeti, ne batı avrupa ve diğer devletler grubu üyesi ne de doğu avrupa grubu üyesi değildir. coğrafi konumu ve rusya ile olan tarihsel bağı nedeniyle iki avrupa grubu arasında tarafsız kalmaya karar verdi ve asya ve pasifik grubunun üyesi oldu.

i̇srail 
i̇srail coğrafi olarak asya'da ancak 2000 yılında batı avrupa ve diğer devletler grubuna gözlemci olarak katıldı. 2014'te daimi üye oldu.

kiribati 
2017 yılına kadar coğrafi olarak okyanusya'da olmasına rağmen kiribati, hiçbir bölgesel grubun üyesi olmamıştır. ve birleşmiş milletler üyeliğine rağmen kalıcı bir temsilci seçmemiştir.

türkiye 
türkiye, hem batı avrupa ve diğer devletler grubu üyesi hem de asya ve pasifik grubuna üyesidir. ancak seçimlerde batı avrupa ve diğer devletler grubu üyesi sayılır.

vatikan 
vatikan gözlemci olarak batı avrupa ve diğer devletler grubuna katılır.

galeri

kaynakça 

birleşmiş milletler