Taşkent Hakimliği

taşkent hakimliği  orta asya'da, günümüzde özbekistan'ın  taşkent ili'nin yanı sıra kazakistan'ın türkistan eyaleti'ni oluşturan bağımsız bir devletti . 1784 yılında yunus hoca ve 1808 yılında kokand hanlığı tarafından işgal edildikten sonra ykılmıştır. ülkenin başkenti taşkent'tir .

tarihi 
özbekistan’ın kuzey doğusunda sır derya’nın sağ kollarından çirçik nehri’nin suladığı 
vahada kurulan taşkent, günümüzde özbekistan’ın yönetim merkezidir. tarih boyunca 
önemli ticaret yollarının kesişme noktasında bulunan taşkent, haliyle her cazibe merkezi 
gibi çatışmaların, savaşların ve mücadelelerin hayli fazla yaşandığı bir bölge oldu.
arap kaynaklarında bölgenin adının şaş, yani “büyük verimli bir bölge, cengâver 
halk” şeklinde geçmesi, tarihsel bağlamda türkistan şehirleri arasında taşkent’in nasıl 
konumlandırıldığının da göstergesiydi. şehrin bulunduğu bölgeye verilen en eski ad çaç olup 
çin kaynaklarında çö-çi, çö-şi veya şi şeklinde geçmekteydi. ancak şehrin günümüzdeki adıyla anılması en erken xi. yüzyıla dayanmaktaydı. bunun yanı sıra taşkent’in terken 
olarak anıldığı da bilinmekteydi. nihayetinde mevcut kullanımının yaygınlık kazanması xvi.yüzyıla denk gelmekteydi. taşkent’te bulunan çok sayıda akarsuyun kanallar ile birbirine 
bağlanması şehirde ekili biçili alanın düzenli sulanmasını sağlamaktaydı. dolayısıyla şehir önemli bir ticari merkez haline gelmişti.
 
xviii. yüzyılın başlarında türkistan coğrafyasının kadim şehri taşkent, moğol (kalmuk) 
ve kazaklar arasında hâkimiyet mücadelelerine sahne oldu. bu minvalde şehir 1598-1723 
yılları arası kazakların, 1723-1747 yılları arasında ise kalmukların hâkimiyetine girdi. 1747 
yılında kalmuklar adına şehri yöneten özbek hakim bey taşkent’te bağımsızlığını ilan etmiş, 
ancak bu şehir devlet süreci iki yıl sürebildi. taşkent bir müddet sonra çin nüfuzu altına 
girmiş, yerel yönetimler zaman zaman bu boyunduruktan kurtulsa da bağımsızlık yolunda 
verilen mücadelede birlik sağlanamadığından başarılı olunamadı. öyle ki şehir her birinin kendi yöneticisi olduğu dört ana bölgeye ayrıldı.bu bölgeler sırasıyla şeyhantahur, kaffal eş şaşi (sibzar), şeyh zeynüddin (kökçe) ve zengiata (beşağaç) idi. bu dört büyük yönetim merkezi içerisinde 42 küçük mahalleye ayrılan şehri çevreleyen bir sur ve 12 kapısı vardı.
 
taşkent bulunduğu konum itibarıyla buhara ve hokand gibi önemli güç merkezlerinin kavşağında yer almaktaydı. ayrıca şehir moğolistan, çin ve rusya gibi devletlerin de ilgi 
odağındaydı. dolayısıyla stratejik bakımdan mühim bir yer tutan taşkent’in buhara ve hokand hanlığı arasında yedi kez el değiştirmesi de bu durumu kanıtlar niteliktedir. bu nedenle 
taşkent tarih boyunca hem bu türden güç mücadelelerinin tam ortasında yer almış hem de 
kendi meşruluğunu ispatlama mücadelesi vermiştir. ayrıca zikredildiği üzere kendi içerisinde 
birbirinden ayrı güç odaklarının yönetimi ele geçirme mücadelesi şehri dışardan gelecek 
saldırılara karşı savunmasız bırakmıştır. ancak kısa süre de olsa 1784 yılında şeyhantahur 
bölgesi hâkimi yunus hoca’nın (1780-1800) diğer üç mahalli yöneticiye karşı üstünlük 
sağlaması taşkent’in bağımsızlık kazanmasını sağlamıştır. taşkent’in bağımsızlık elde 
etmesinin nedenleri arasında civarda bulunan hanlıkların kendi aralarında mücadele etmesi 
ve bu sebeple taşkent üzerindeki baskıların azalması da vardır. bu dönemi iyi değerlendiren 
taşkent hanı yunus hoca’nın başarılı bir siyaset yürütmesi, şehrin diğer hanlıklara bağlı 
olmadan kendi ilişkilerini kurmasını sağlamıştır.

kaynakça 

 
asya'daki eski monarşiler
orta asya tarihindeki eski devletler
tarihteki türk devletleri
özbekistan tarihi