Süleyman bin Surad

süleyman bin surad el-khuza'i (; ö. ocak 685), i̇slam peygamberi muhammed'in torunu hüseyin'nin ölümünün intikamını almak için i̇kinci fitne sırasında tevvâbîn hareketine liderlik eden kufeli ve ali yanlısı bir liderdir. i̇lk fitne sırasında dördüncü halife ali'nin yanında savaşlara katılmıştı, ancak bazen onun kararlarını onaylamamıştır. i. muâviye'nin ölümünden sonra, ali'nin oğlu hüseyin'i isyana çağıran kûfelilerin en önde geleniydi. hüseyin'in 680'de kerbelâ olayı'nda hüseyin'i desteklemeyi başaramadığı ölümünden sonra, i̇bn surad ve kufe'nin diğer bazı ali destekçileri, onun ölümünün intikamını almak için kendilerini feda ettiler.

erken dönem 
kaynakların çoğu, onun i̇slam peygamberi muhammed'in bir sahabesi olduğunu iddia etse de, bazı kaynaklar onun ikinci nesil müslümanlardan (tâbiîn) biri olduğunu belirtir. muhammed'in yaşar olan ismini süleyman olarak değiştirdiği söyleniyor. kufe'nin ilk ali destekçilerinden biriydi. cemel muharebesi'ne (kasım 656) katılımı tartışmalı olsa da, ali'nin piyadelerinin sağ kanadına komuta ettiği sıffin muharebesi'nde (temmuz 657) halife ali ile birlikte savaşmıştı. ali, rakibi i. muâviye ordusunun tahkim önerisine yanıt olarak destekçilerinin baskısı altında görüşmeyi kabul ettiğinde, i̇bn surad karara şiddetle karşı çıktı. ali'nin ocak 661'de ölümünün ardından en büyük oğlu hasan bin ali halife seçildi, ancak kısa bir süre sonra muaviye lehine tahttan çekildi. i̇bn surad, hasan'ın kararını eleştirdi. arap tarihçi belâzürî'nin bir raporuna göre, hasan'ın tahttan çekilmesinden iki yıl sonra, i̇bn surad liderliğindeki ali yanlısı kufan, hasan'a 40.000 askerlik destek teklif etti ve onu muâviye'ye karşı savaşı yeniden başlatması için cesaretlendirdi, ancak hasan teklifi reddetti. hasan 670 yılında öldüğünde süleyman, hasan'ın küçük kardeşi hüseyin'i muaviye'ye isyan etmesi için ikna etmeye çalıştı, ancak başarısız oldu.

tevvâbîn hareketi 

mu'awiya'nın nisan 680'de ölümünden sonra, oğlu ve aday halefi i. yezîd halife oldu. hasan çoktan ölmüşken, i̇bn surad ve kufe'nin diğer önde gelen ali yanlıları, hasan'ın küçük kardeşi hüseyin'i yezid'e karşı isyana yönlendirmeye çağırdılar, ancak sonra ona yardım edemediler. hüseyin, 10 ekim 680'de kerbelâ olayı'nda emevî güçleri tarafından birkaçı  olan küçük mürit grubuyla birlikte öldürüldü.

hüseyin'in ölümü, hüseyin'in ölümünden kendilerini sorumlu gören kufe'nin üst düzey ali yandaşlarında derin bir suçluluk duygusu uyandırdı. i̇çlerinden beş kıdemli, i̇bn surad'ın evinde bir araya geldi ve günahlarını kefaret etmek için emevilerle savaşmaya karar verdi, dolayısıyla tevvâbîn (tövbe edenler) terimi doğdu. i̇bn surad hareketin komutanı ilan edildi. kufe, emevi valisi ubeydullah bin ziyâd'ın güçlü kontrolü altında olduğu için tevvâbîn hareketi bir süre gizli kaldı. yine de, kısa süre sonra yüz kişiyi daha takip ettiler. her cuma, i̇bn surad'ın evinde toplanırlardı ve onlara şöyle hitap ederdi:

yezid kasım 683'te öldü ve emevi otoritesi her yerde çöktü. irak halkı i̇bn ziyad'ı kovdu ve mekke merkezli karşı halife abdullah bin zübeyr'i tanıdı. i̇bnü'l-zübeyr, abdullah bin yezîd'i kufe valisi olarak atadı. i̇bn yezid'in tevvâbîn'e karşı sempatik tavrı, onlara açık bir şekilde gelme fırsatı verdi. aynı zamanda, bir başka ali yanlısı olan muhtar es-sekafî de hüseyin'in ölümüne misilleme yapılmasını ve hüseyin'in üvey kardeşi muhammed bin hanefiyye adına bir ali halifeliğinin kurulmasını savunuyordu. bu, ikisi arasında aşağıdakiler için rekabete yol açtı. muhtar, i̇bn surad'ın zayıf ve yaşlı olduğu, liderlik ve savaş konularında deneyimsiz olduğu konusunda i̇bn surad'ın takipçilerini uyardı. muhtar'ın çabalarına rağmen i̇bn surad, takipçilerinin çoğunu elinde tutmayı başardı. takipçilerinden bazıları, hüseyin'in öldürülmesine de karışan kufe'nin aşiret ileri gelenlerini cezalandırma eğilimindeydiler, ancak i̇bn surad, asıl suçluların emevîler olduğunu ve nüfuzlu aşiret reislerine karşı çıkmanın akıllıca olmadığını ileri sürerek bu fikri reddetti. i̇bn surad'ın ordusuna yaklaşık 16.000 kûfeli erkek katıldı. ayrıca medain ve basra'daki ali sempatizanlarından da destek aldı.

aynülverde muharebesi 
i̇bn surad ve takipçileri 15 kasım 684'te kufe'den ayrıldı ve şehrin dışında kamp kurdu. sadece 4.000 kişi vardı ve el-mada'in veya basra'dan kimse yoktu. tevvâbîn, üç gün bekledikten sonra kerbela'ya doğru yola çıktı. askerleri, basra ve medain'den yoldaşlarını beklemek istese de, i̇bn surad daha fazla gecikmeyi reddetti. hüseyin'in mezarı başında bir gün yas tuttular. şimdiye kadar 1000 adam daha ayrılmıştı. sayılarının azalmasına aldırış etmeyen i̇bn surad, bu türlerin saflarından ayrılmalarının iyi olduğunu haykırdı ve arkadaşlarına yürümelerini emretti. fırat boyunca yol aldılar ve suriye sınırındaki aynülverde'de i̇bn ziyad komutasındaki emevi ordusuyla karşılaştılar. savaş 4 ocak 685'te başladı. i̇lk gün bir miktar avantaj elde eden tevvâbîn, suriyelilerin sayısal üstünlüğü nedeniyle kaybetmeye başladı. savaşın üçüncü ve belirleyici gününde i̇bn surad bir ok atışı ile öldürüldü. en kıdemli beş liderinden dördü de dahil olmak üzere tevvâbîn'in çoğu öldürüldü. hayatta kalanlar geri çekildiler ve muhtar'ın isyanına katıldılar.

kaynakça 

7. yüzyılda araplar
685 yılında ölenler
kb1 almanca kaynakları (de)