Kition

kition (antik yunanca: κιτιον, kition; latince: citium; mısırca: kꜣṯꜣj; fenikece: 𐤊𐤕  veya 𐤊𐤕𐤉) kıbrıs'ın güney kıyısında (bugünkü larnaka'da), kıbrıs'ın on şehir krallığından biri olan bir fenike ve antik yunan şehir krallığıydı. kathari alanının kazı çukuruna en yakın levhadaki metne göre (2013 itibarıyla), truva savaşından sonra yunan (akha) yerleşimciler tarafından mö 13. yüzyılda kurulmuştur.

en ünlü ve muhtemelen tek bilinen sakini, mö 334'te citium'da doğan ve yaklaşık mö 300'den itibaren atina'da ders verdiği stoacı felsefe okulunun kurucusu olan citiumlu zeno'dur.

i̇sim 
citium (citium), antik yunanca kition (κιτιον) isminin latinceleştirilmiş halidir. bu isimler fenike dilindeki 𐤊𐤕𐤉 (kty, okunuşu kitiya) isminden gelmektedir.

tarihçesi 
şehir krallığı ilk olarak mö 13. yüzyılda truva savaşından sonra yunan (akha) yerleşimciler tarafından kurulmuştur.

mikenler bölgeye ilk olarak bakır çıkarma amacıyla yerleşmiş, ancak yerleşim iki yüzyıl sonra dönemin sürekli kargaşası ve kaygısı nedeniyle ortadan kalkmıştır.

mö 1200 ile mö 1000 yılları arasında ortaya çıkan yeni kültürel unsurlar (kişisel eşyalar, çanak çömlek, yeni mimari formlar ve fikirler), kition'un ilk yunan kolonistleri olan akhaların gelişinden sonraki önemli siyasi değişikliklerin göstergesidir.

mö 12. yüzyılın başlarında şehir daha büyük ölçekte yeniden inşa edilmiş; kerpiç sur duvarının yerini kiklopik bir duvar almıştır. mö 1000 civarında kentin dini bölümü terk edilmiş, ancak mezarlarda bulunan buluntulara göre diğer alanlarda yaşam devam etmiş gibi görünmektedir.

edebi kanıtlar, mö 10. yüzyılın başında tirya egemenliği altında olan kition'da da erken bir fenike varlığına işaret etmektedir. sur'dan geldiği düşünülen bazı fenikeli tüccarlar bölgeyi kolonileştirmiş ve kition'un siyasi etkisini genişletmiştir. mö 850'lerden sonra [kathari'deki] kutsal alanlar fenikeliler tarafından yeniden inşa edilmiş ve kullanılmıştır."

krallık mö 570'ten 545'e kadar mısır egemenliği altındaydı. mö 545'ten itibaren kıbrıs'ı persler yönetmiştir. şehrin kralları mö 500'den itibaren fenike metinlerinde ve sikkeler üzerindeki yazıtlarda isimleriyle anılmaktadır.

marguerite yon, edebi metinlerin ve yazıtların klasik dönemde kition'un komşusu salamis ile birlikte başlıca yerel güçlerden biri olduğunu gösterdiğini iddia etmektedir. mö 499'da kıbrıs krallıkları (kition dahil) i̇yonya'nın perslere karşı isyanına katıldı.

kıbrıs'taki pers egemenliği mö 332 yılında sona ermiştir.

i. ptolemaios mö 312 yılında kıbrıs'ı fethetti ve kition'un fenike kralı poumyathon'u öldürüp tapınakları yaktı. kısa bir süre sonra kıbrıs şehir krallıkları feshedildi ve kition'un fenike hanedanı ortadan kaldırıldı. bu olayların ardından bölge dini karakterini kaybetmiştir.

ancak pire'de kurulan kitionlu bir ticaret kolonisi o kadar gelişmişti ki, mö 233'te astarte'ye adanmış bir tapınak inşa etmek için izin istediler ve aldılar".

kıbrıs, mö 58 yılında roma tarafından ilhak edilmiştir.

ms 76 yılında ve ertesi yıl şiddetli depremler şehri vurmuştur, ancak şehir roma döneminde refah içinde görünmektedir. septimius severus döneminde roma'dan kition'a bir curator civitatis, yani şehrin mali yöneticisi gönderilmiştir.

ms 322 ve 342 depremleri "sadece kition'un değil, salamis ve pafos'un da yıkılmasına neden olmuştur".

kition arkeolojik alanları 
kition ilk olarak 1929 yılında i̇sveç kıbrıs arkeolojik keşif heyeti tarafından (einar gjerstad başkanlığında) sistematik olarak kazılmıştır.

kathari bölgesi yakınlarında arkeoloji çalışmaları devam ediyor. herkül'ün işlerini gösteren 20 metre uzunluğundaki muhteşem bir roma mozaiği 2016 yılında bir hamam binasında keşfedilmişti. mozaik, kyriakou matsi caddesi altında bir kanalizasyon temizlenirken bulundu ve müzeye nakledilmesi bekleniyor.

kathari bölgesi (diğer adıyla alan ii) 

bu alan bamboula alanının yaklaşık 500 metre kuzeyinde yer almakta ve bazen "kition alanı ii" olarak da anılmaktadır. eski eserler dairesi (vassos karageorghis başkanlığında) 1959 yılında başladığı kazıları 1981 yılına kadar sürdürmüştür.

kazılarda mö 13. yüzyıldan kalma bir savunma duvarının bir kısmı ve kiklopik duvarlar da dahil olmak üzere beş tapınağın kalıntıları ortaya çıkarılmıştır. en büyük tapınağın (yatay) boyutları 35 m'ye 22 m'dir ve kesme taş bloklar kullanılarak inşa edilmiştir. tapınak (2) mö 1200 civarında yeniden inşa edilmiştir. tapınağın (1) güney duvarının ön cephesinde geç tunç çağı'na ait gemi grafitileri bulunmaktadır.

bamboula sitesi 

alan larnaka müzesi'nin yaklaşık 50 metre kuzeyinde yer almaktadır. 1845 yılında sargon steli, şu anda louvre müzesi'nde bulunan yaldızlı gümüş bir plaketle birlikte burada bulunmuştur.

bir i̇ngiliz keşif heyeti ilk olarak 1913 yılında bölgeyi kazmıştır.

lyon üniversitesi'nden bir fransız ekip 1976 yılında kazılara başlamıştır. bamboula limanının yanındaki surlar boyunca mö onuncu yüzyıla tarihlenen yerleşim izleri bulunmuştur. bölgede ayrıca bir astarte kutsal alanı ve bir melkart kutsal alanı bulunmaktadır. en eski kutsal alan mö 9. yüzyılda inşa edilmiştir.

1987 yılında mö 5. yüzyılda savaş gemileri için inşa edilen fenike limanı keşfedilmiştir. son aşamasında, 6 metre genişliğinde ve yaklaşık 38 ila 39 metre uzunluğunda, kiremit çatılar altında triremelerin kuruması için çekildiği gemi yollarına sahip gemi barakalarından (altı tanesi kaydedilmiştir) oluşuyordu.

kition'daki diğer arkeolojik alanlar 
kition'da vangelis mezarı, godham'ın mezarı, phaneromeni ve turabi tekke mezarı olmak üzere beş adet inşa edilmiş mezar -hipogeum bu tür mezarlar için kullanılan bir diğer isimdir- keşfedilmiştir. on dokuzuncu yüzyılın sonlarında turabi tekkesi mezarlığında fenike yazısıyla yazılmış iki önemli stel bulunmuştur. bunlar şu anda british museum'un koleksiyonundadır.

kition alanı i, mimari ve taşınabilir buluntulara göre "fenike öncesi döneme ait batı [şehir] duvarına yakın bir yerleşim alanı" gibi görünmektedir. "kition alanı iii" ve "-iv" kition'daki diğer arkeolojik alanların isimleridir.

şehir surlarındaki "höyük kapısı" phaneromeni mezarı'nın kuzeybatısında yer almaktaydı.

bir de akropolis vardı.

nekropolis 
sophocles hadjisavvas, "kition nekropolünün kıbrıs adasında en kapsamlı şekilde araştırılmış mezarlık alanı olduğunu" söylemiştir. "[kition'un] nekropolü ayios prodromos ve agios ioannis "pervolia" ve "mnemata" bölgesinden (kuzey nekropolü) ayios georghios kontos ve chrysosotiros kilisesine (soteros mahallesi) (batı nekropolü) kadar uzanmaktadır." "kition nekropolünün bir kısmı agios prodromos'un bulunduğu yerde kurtarma çalışmalarına konu olmuştur".

mnemata sitesi

i̇smin diğer kullanımları 

bir spor kulübü kition adını kullanmaktadır - aek kition.

ayrıca bakınız 

 şehir devleti
 kıbrıs'ın on şehir krallığı
 kıbrıs tarihi
 kittim
 lefkarit mezarı
 gemi barakası
 citium'lu zeno

kaynakça

bibliyografi 

 .

dış bağlantılar 

 kition krallığı limanı    archived
 fotoğraflar: kition kathari'nin antik harabeleri 
 storymap (s. fourrier, a. rabot): kition, larnaka

şehir devletleri
tunç çağı'nda kıbrıs
miken uygarlığı
kıbrıs cumhuriyeti'ndeki arkeolojik sitler