Guy Fawkes maskesi

guy fawkes maskesi, barut komplosu olarak bilinen grubun en ünlü üyesi guy fawkes'un stilize edilmiş bir tasviridir. söz konusu komplo 5 kasım 1605 tarihinde i̇ngiltere lordlar kamarası'nı katolik bir yönetim kurmak amacıyla havaya uçurma planıdır. maskenin kökleri bu komplonun kutlamaları maiyetinde olan guy fawkes gecesi kutlamalarına dayanmaktadır.

bu stilize tasvir abartılı bir gülümseme ve kırmızı yanaklar, uçlarından yukarı kalkık bıyıklar ve ince dikey sakal betimlemesidir. ressam david lloyd tarafından tasarlanmıştır. 1982 ve 2006 yıllarında gösterime giren v for vendetta filmlerinde büyük bir komplonun ana unsuru olarak kullanıldıktan sonra büyük protestolarda görülmeye başlanmıştır. i̇nternet forumlarında ortaya tekrar çıktıktan kısa süre sonra ünlü internet aktivisti grup anonymous'un sembolü hâline gelmiştir. ayrıca türkiye'de gezi parkı protestoları ve dünya çapında birçok hükûmet karşıtı protestolarda sıkça kullanılmıştır.

kökenleri 

1864 basımı chambers book of days'de: "1605 yılında yaşanan barut komplosu önceleri popüler olmayan kişilerin kuklaları yakılarak anıldı. 18. yüzyılın sonlarına doğru guy fawkes maskesi takılmış garip kuklalar ile dilenen çocuklar rapor edilmeye başlandı ve 5 kasım kademeli olarak guy fawkes gecesi olarak bilinmeye başladı, buna rağmen bugün çoğu kimse bu geceyi "şenlik gecesi" olarak bilmektedir" yazmaktaydı.

1847 yılında yayınlanan "korkudan ölenlere dair notlar" da iki yaşındaki bir çocuğun ölümü guy fawkes maskesi giyen bir kişiyi görüp korkmasına atfedildi.

20. yüzyılda büyük britanya'da çok sayıda karton guy fawkes maskesi sonbaharda satıldı ya da çizgi romanlarla birlikte dağıtıldı. ancak 1980'lere gelindiğinde guy fawkes gecesi giderek yerini cadılar bayramı'na bırakarak popülaritesi azalmaya başladı.

1958 yılında kuzey avustralya parlamentosunda görüşülen ceza kanunu değişiklik tasarısının görüşmelerinde affedilebilir suçlara örnek olarak avustralya'da gece maske ile dolaşmak yasak olmasına rağmen, guy fawkes gecesi'nde maske takmak örnek olarak verildi. emniyet müdürü j.j. brady "bir aralar guy fawkes gecesi'nde maske takmak gelenekseldi. yani ben emniyet müdürü olarak bu gece birisi guy fawkes maskesi takarken yakalanırsa onu beklendiği gibi mazur görürüm" dedi.

1982 yılında başlayan çizgi roman serisi v for vendetta distopik gelecek i̇ngiltere'sinde otoriter hükûmeti devirmeye çalışan bir kanunsuzun hikâyesini temel almaktaydı. ana karakteri guy fawkes maskesi takmaktaydı. 2006 yılında çekilen film uyarlamasında binlerce kişi bu maske ile parlamentoya yürürken gösterildi.

hikâyeyi geliştirirken ressam david lloyd el yazısıyla: "neden biz onu dirilmiş bir guy fawkes olarak betimlemiyoruz. kâğıttan bir maske, bir pelerin ve konik şapka? çok tuhaf görünürdü ve ona yıllardır hak ettiği guy fawkes imajını verirdi. her 5 kasım günü yanak kızartmamalıyız, parlamentoyu havaya uçurma teşebbüsünü kutlamalıyız!" yazan bir not bırakmıştır. yazar alan moore, lloyd'un fikri hakkında "bütün olası sahneler gözümün önünde bir anda canlandı ve hepsi guy fawkes maskesinin arkasında birleşti" şeklinde yorum yaptı.

protestocular tarafından benimsenmesi

arka plan 
2006 yılında v for vendetta adlı filmde bıyıklı guy fawkes maskesinin kullanılması, politikacılar, bankalar ve finansal kuruluşlara karşı protesto gösterileri yapan gruplar arasında hızlı bir şekilde yayılmasına sebep oldu. maskeler göstericilerin kimliklerini ve yüzlerini gizlemenin yanında ortak amaçlarını paylaştıklarını göstermelerine de yardımcı oluyordu.

maske ayrıca kısa zamanda bir internet fenomeni hâline geldi. youtube, 4chan gibi sosyal paylaşım sitelerinde sıkça kullanıldı.

anonymous 

maske 2008 yılında church of scientology isimli kiliseye karşı düzenlenen project chanology isimli protestolarda anonymus tarafından kullanıldı. grup, youtube'u bir videoyu silmeye zorlaması sebebiyle suçladığı church of scientology'ye karşı çeşitli protestolar düzenledi. scientology karşıtı insanları fotoğraflamak kilise üyelerinin uyguladığı yaygın yöntem olduğundan protestocular yüzlerini saklamak zorunda kaldılar. guy fawkes maskesi de bu amaçla protestolar boyunca sıkça kullanıldı.

protestolar devam ederken gittikçe daha fazla protestocu guy fawkes maskesi kullanmaya başladı, bu da maskenin anonymous'un sembolü hâline gelmesine sebep oldu. grup daha sonra otoriteye karşı yaptığı daha geniş protestolarda da guy fawkes maskesini sıkça kullandı.

popüler protestolardaki yaygın kullanımı 
23 mayıs 2009'da i̇ngiliz başbakanını aşırı harcamalarından dolayı protesto eden maskeli protestocular sahte bir barut fıçısını parlamento kapısına atarak tepkilerini gösterdi.

2011 wisconsin protestolarında, "wall street'i i̇şgal et" eyleminde ve devam eden işgal eylemlerinde maske sıkça kullanıldı ve uluslararası alanda bir isyan sembolü olarak yerini aldı. ocak 2011'de julian assange, "londra borsası'nı i̇şgal et" isimli eyleminde bu maskeyi taktı ancak polisin isteği ile bu maskeyi çıkartmak zorunda kaldı.

ocak 2012'de guy fawkes maskeleri, polonya'da acta sözleşmesine imza atılmasına karşı yapılan gösterilerde kullanıldı.

10 temmuz 2012'de, hindistan'ın mumbai kentinde 100 kişilik anonymous üyesi ve üniversite öğrencisi grup, azad meydanı'nda toplandı ve tamamen siyah giyinip guy fawkes maskesi takarak hindistan hükûmeti'nin uyguladığı internet engellemelerine karşı yürüdü.

maske, arap baharı'nın bir parçası olan bahreyn protestoları'nda da kullanıldı ancak şubat ayında yasaklandı, birkaç ay sonra diğer bir körfez ülkesi olan birleşik arap emirlikleri de aynı kararı verdi. bahreyn sanayi bakanı, maskenin yasaklanmasını ülkenin ulusal güvenliği ile ilişkilendirdi. bu kararlar "amerika'nın sesi" adlı programda "alışılmadık" olarak nitelendirildi ve ülkelerin süregelen ayaklanmayı bastırmak için uyguladıkları bir politika olarak görüldü. ancak i̇ngiltere merkezli insan hakları aktivisti ve the independent gazetesinden samuel muston, yasağın etkilerini küçümsedi. the manama voice protestolarda maske kullanımının yasak getirildikten sonra arttığını rapor etti.

2012 yılında tayland'daki hükûmet karşıtı protestolarda, türkiye'de gezi parkı protestoları'nda kullanıldı. ayrıca brezilya ve 2013'te mısır protestolarında kullanıldı.

mayıs 2013'te suudi arabistan, maskenin ithalatını yasakladı ve yakalandığı takdirde el konulacağını bildirdi. i̇slami i̇şler bakanlığı maskenin "i̇syancıların ve isyanın sembolü" olduğunu açıkladı, imamları ve aileleri gençleri kaosa teşvik ederek kaosun yayılmasına sebep olabileceği konusunda uyardı. 22 eylül 2013'te suudi arabistan ulusal günü'nden bir gün önce suudi dinî polisi guy fawkes maskesi takmayı yasakladı.

kanada'da maskenin yasa dışı gösteri ve ayaklanmalarda takılması yasaklandı ve 10 yıl hapis cezası getirildi.

satış ve telif hakları 
2011 time gazetesine göre, protestocular maskenin amazon.com adlı alışveriş sitesinde en çok satan ürün olmasını sağladı, yılda binlerce maske satıldı. dünyanın en büyük medya kuruluşlarından time warner maskenin telif haklarına sahip olup satılan bütün lisanslı maskelerden pay almaktadır.

ayrıca bakınız 
 maske karşıtı yasalar

kaynakça

2008 tanıtımları
guy fawkes
maskeler