Çanakkale Savaşları Enstitüsü

çanakkale savaşları enstitüsü, çanakkale savaşları konusu özelinde akademisyen ve sivil araştırmacıları bir araya getirmek amacıyla türk şehitlikleri i̇mar vakfı, çanakkale onsekiz mart üniversitesi, çanakkale savaşları gelibolu tarihi alan başkanlığı taraflarınca 7 mart 2018 tarihinde imzalanmış olan “eğitim ve akademik danışmanlık i̇şbirliği protokolü” ile temeli atılmış bir kurumdur.

enstitü, imzalanan protokol kapsamında çanakkale merkezli olarak türk şehitlikleri i̇mar vakfı tarafından kurulmuş ve prof. dr. murat karataş'ın başkanlığında 10 ağustos 2018 tarihinde faaliyete geçmiştir.

askerî ve siyasî tarih açısından bir dönüm noktası olan çanakkale savaşları'nın araştırılması ve tanıtılmasına hizmet amacıyla faaliyet gösteren enstitü, konu özelinde uzmanlaşmış akademisyen ve araştırmacıların yer aldığı kadro ile yapılanarak askerî tarihin bu bölümünde ayrıca hizmet vermektedir.

önemli araştırmalar 
 çanakkale savaşları enstitüsü, çanakkale’deki “anadolu yakası şehitlikleri i̇hya projesi”ne verdiği akademik destek esnasında 104 yıldır yeri bilinmeyen “kumkale şehitliği’ni buldu. çanakkale savaşları enstitüsü araştırma ekibi, 1915 yılının askeri evraklarını incelediği esnada, olası defin alanlarını tespit etti ve şehit sayısının tahmin edilenden daha fazla olduğunu gördü. çanakkale savaşları enstitüsü’nün yaptığı çalışmalarda, kumkale muharebesinde 467 şehitten daha fazla kaybın olduğunu; 5 yüzbaşı, 3 mülazım, 611 er olmak üzere toplam 619 şehidin defnedildiğini ortaya çıkardı.
 çanakkale savaşları enstitüsü, çanakkale cephesi’ne gönderilen türk savaş muhabirlerinin çanakkale savaşları serüvenini, 2021 yılında yayına hazırladıkları ‘türk savaş muhabirlerinin kaleminden çanakkale savaşları’ adlı eserle okuyucu ile buluşturdu. mustafa kemal atatürk ile ilgili basına yansıyan ilk röportajın, çanakkale cephesi’nde ali ekrem uşakligi̇l tarafından yapıldığını ortaya çıkardı.
 çanakkale savaşları enstitüsü, anafarta grup komutanı mustafa kemal’in çanakkale cephesi’nde kullandığı otomobilin 1913 model fiat zero modeli olduğunu belirledi. enstitü tarafından yayına hazırlanan anafarta dergisi’nin 2022 i̇lkbahar sayısında “mustafa kemal atatürk’ün otomobili peşinde: gelibolu’da tekerlek i̇zleri” başlıklı yazıda, atatürk’e tahsis edilen otomobilin hikayesi mercek altına alınmıştı. bu araştırmanın sonucunda rahmi m. koç müzesi, 18 mart çanakkale zaferi’nin 108’inci yıl dönümünde tarihe geçmiş bir objeyi ziyaretçileriyle buluşturdu. harbiye nezareti’nin, 1915 yılında anafarta grup komutanı mustafa kemal’e tahsis ettiği fiat zero otomobilin aynı modelinin i̇talya’daki son örneği i̇talya’nın torino şehrinden getirtilerek tofaş tarafından rahmi m. koç müzesi’ne hediye edildi.
 çanakkale savaşları enstitüsü, yarbay mustafa kemal’in çanakkale cephesi’ne gelmeden önce birliklerini topladığı tekirdağ’ın yarçeşme barakaları mevkiyi bilimsel olarak tespit etti. çanakkale muharebeleri sırasında büyük kahramanlık gösteren ve kendisinden üstün durumdaki müttefik kuvvetleri durduran 57. alay’ın tekirdağ’da kurulduğu alan olarak bilinen yarçeşme barakaları, tarihsel olduğu kadar kültürel bir miras, milli birlik ve beraberliğin simgesel noktalarından birisi.
 çanakkale savaşları enstitüsü tarafından hazırlanan ve t.c. çanakkale valiliği tarafından desteklenen "harp ceridelerine göre çanakkale savaşları’nda 3. ağır topçu alayı" adlı eser, çanakkale boğazı’nın savunmasında görevli 3’üncü ağır topçu alayının harp tutanaklarını içeriyor. çanakkale boğaz muharebeleri’nin kazanılmasında büyük paya sahibi olan türk topçusunun faaliyetleri gün-gün, saat-saat orijinal diline sadık kalınarak okuyuculara sunuldu. 12 ocak 1914 ile 30 ekim 1915 tarihleri arasındaki toplam 712 adet arşiv belgesinde, boğaz savunmasının teşkilatlanması, yapılan hazırlıklar, i̇tilaf donanmasının boğaz önündeki faaliyetleri, denizaltıların boğaz’ı geçme teşebbüsleri, 18 mart 1915 boğaz muharebesi’nin bütün aşamaları, i̇tilaf donamasına bağlı gemilerin batışı, şehit olan topçu personelin isimleri ve hikâyeleri gün yüzüne çıktı.
 çanakkale savaşları enstitüsü, süreli yayınlarından anafarta'nın 2023 sonbahar sayısında yayınlanan "kayıp şehitler" makalesi çanakkale şehitleri ile ilgili yeni tarihsel bulguları ortaya çıkardı. çanakkale şehitlerinin kayıtlarının yanlış ve eksik olduğunun tespiti millî savunma bakanlığı verileri ile karşılaştırıldığında ortaya çıktı. büyük oradan uyumsuzluğu ortaya koyan makale, hataların anıt yapımı gibi süreçlere olumsuz etki edebileceğini vurguluyor.

ansiklopedi 
 çanakkale savaşları ansiklopedisi, çanakkale savaşları ansiklopedisi, birinci dünya savaşı'nın önemli bir cephesi olan çanakkale cephesi'nde gerçekleşen muharebeler başta olmak üzere cephede yaşanan önemli olaylar, muharebelerde görev almış birlikler, siyasî ve askerî şahsiyetler, harp sahası ve bu sahadaki yer isimleri, biyografiler, muharebe teknikleri, muharebe araç ve gereçleri vb. her türlü tarihsel konuyu içeren, uzman akademisyen ve araştırmacılar tarafından hazırlanarak kontrolleri, çalışma grubu ve bilim kurulu tarafından sağlanmış maddelerden oluşan bir külliyat oluşturmayı amaçlamaktadır. ansiklopedi, çanakkale savaşları alanında türk ve yabancı akademisyen ve araştırmacı grubunun hazırladığı, bilim kurulu'nun onayının doğrultusunda sunular verileri dijital ortama aktarmaktadır. dijital ortama aktarılacak yeni maddelerle çanakkale savaşları ile ilgili bilgilerin etkili ve ulaşılabilir olması hedeflenmektedir. ansiklopedi aracılığıyla ortaya çıkan her türlü onaylanmış veri; sinema, tiyatro, belgesel gibi kültürel ve sanatsal etkinliğe ya da kutlama, anma gibi etkinliklere de veri sunmayı hedeflemektedir. ayrıca ansiklopedi, ulusal ve uluslararası bakımdan dağınık, çarpıtılmış ya da hatalı verilerin düzeltilmesine kaynak sağlamaya çalışmaktadır.

süreli yayın 
 anafarta dergisi, enstitü'nün yayın faaliyetleri kapsamında çanakkale muharebeleri odaklı askerî tarih temalı konular içeren popüler tarih kültürüne yeni bir bakış kazandırmak ve çanakkale'nin içinden "çanakkale dergisi" çıkartabilmek adına "gelecek nesiller i̇çin canlarını feda edenlere, yeni nesillerin armağanı" sloganıyla 2018 yılından beri 3 aylık olmak üzere yayımlanmaktadır.
 parimpar tarih ve çocuk dergisi, çocuk araştırma birimi tarafından çocuklara tarihi sevdirerek öğretmek için sosyal sorumluluk bilinci ile hazırlanan ve 7-12 yaş arasındaki tüm çocuklara hitap eden dergi "haydi, hep birlikte tarihe doğru bir yolculuğa çıkalım!" 2019 yılından beri 3 aylık olmak üzere yayımlanmaktadır.

kitap 
çanakkale muharebeleri konulu araştırmaları ile nitelikli bir külliyat oluşturmak ve bu külliyatı bilim camiasına sunmak amacıyla çalışmalarını sürdüren enstitünün kendi yayını olan kitaplar şunlardır;

 3000 yıllık mücadele: truva'dan gelibolu'ya çanakkale
 hastalıktan esârete, savaştan şehâdete: bir çanakkale şehidi’nin trablusgarp günlüğü
 çanakkale cephesi'nde i̇kmal faaliyetleri (1914-1916)
 çanakkale savaşları i̇le i̇lgili makaleler 1915-1960 cilt:1
 türk savaş muhabirlerinin kaleminden çanakkale savaşları
 harp ceridelerine göre çanakkale savaşları’nda 3. ağır topçu alayı (2 cilt)
 çanakkale savaşları i̇le i̇lgili makaleler 1915-1960 cilt:2

dijital yayın 
 çanakkale harbi, çanakkale muharebeleri hakkında geniş bir literatür sağlamasının yanı sıra; bu literatürün dijitalleşmesinde önemli bir rol üstleniyor. muharebelere dair fotoğraflar, haberler, kültürel miras, raporlar, harp hatıraları, mektuplar, şiirler, çeviriler, testler, makaleler, köşe yazıları ve daha birçok alan ile gün yüzüne çıkmamış bilgileri takipçileriyle paylaşıyor.

i̇ş birlikleri

ortak yayın 
 [basılı kitap] 3000 yıllık mücadele: truva'dan gelibolu'ya çanakkale; çanakkale savaşları enstitüsü ve çanakkale bölgesel turist rehberleri odası işbirliğinde ortaya çıktı. eser, tarih öncesinden günümüze çanakkale pek çok medeniyetin benzer sebeplerle uğrunda nice mücadelelere giriştiği, derinlemesine inceleme gerektiren, tüm semavi dinlerde adı geçen zeytinin kutsal yurdu olması gerçeğinden yola çıkarak başlangıcından bugüne çanakkale tarihini ele almaktadır.
 [basılı kitap] 105. yılında çanakkale muharebelerine bakış; çanakkale savaşları enstitüsü, çanakkale savaşları gelibolu tarihi alan başkanlığı ve çanakkale onsekiz mart üniversitesi işbirliğiyle gerçekleştirilmesi planlanan ancak pandemi nedeniyle gerçekleştirilemeyen "105. yılında çanakkale savaşları uluslararası sempozyumu" bildirilerinin bir araya getirildiği kitap çalışması.
 [basılı kitap] 1915 çanakkale gazileri i̇stanbul'da; çanakkale gazileri ile yapılan röportajlar doğrultusunda, onların savaş hakkındaki duygu ve düşüncelerinden yola çıkarak hazırlanan “1915 çanakkale gazileri i̇stanbul’da” isimli eser, çanakkale savaşları’nda şehit ve gazi olanlar onuruna i̇stanbul büyükşehir belediyesi tarafından yayımlandı. yine bir “gazi̇”nin emanet ettiği bu ülke uğruna, gazilik payesini alan tüm kahramanlarımıza ithaf edilen eserin içerik danışmanlığını ve hazırlanmasını çanakkale savaşları enstitüsü üstlendi.
 [video konferans] "i̇ngiliz, türk, alman ve fransız perspektifinden 18 mart 1915 boğaz muharebesi" ("the naval battle of 18 march 1915 – turkish, german, british and french perspectives"); 18 mart 1915 boğaz muharebesine katılan devletleri temsilen ünlü i̇ngiliz tarihçi stephen chambers, çanakkale onsekiz mart üniversitesi tarih bölümü öğretim üyesi ve çanakkale savaşları enstitüsü başkanı prof. dr. murat karataş, alman araştırmacı ve tarihçi albay klaus wolf ve ünlü fransız gazeteci-tarihçi sylvain ferreira, 18 mart 1915 gününü dört farklı bakış açısıyla değerlendirdi.

dış bağlantılar 
 çanakkale savaşları enstitüsü resmî web sitesi

kaynakça 

eğitim
enstitü
türkiye'deki araştırma enstitüleri