İslam'da cinsiyet rolleri

i̇slam'da cinsiyet rolleri kutsal yazılara, kültürel geleneklere ve içtihatlara dayanmaktadır.

i̇slam'ın kutsal kitabı kuran, kadın ve erkeğin ruhen eşit olduğunu belirtmektedir. kuran şöyle der:

ancak bu eşitlik anlayışı, müslüman kökenli kurumlarda pek çok yasaya yansımamıştır.

kuran, kadınlar için cinsiyet rollerini belirtmez, ancak i̇slami uygulama belirtir. bunun nedeni kısmen, erkeklere ve kadınlara zaman zaman farklı haklar ve kültürel beklentilerin tahsis edilmesidir. hadis sahih buhari (9:89:252), bir erkeğin "ailesinin koruyucusu" olmasının, kadının ise "kocasının evinin ve çocuklarının koruyucusu"  olmasının beklendiğini belirtir.

bazı müslüman ülkelerde, kadınların belirli hakları kullanması yasal olarak kısıtlanmıştır.

geleneksel cinsiyet rolleri 
kültürel gelenekler genellikle cinsiyet rollerini, hakim kültürel normları ve kuran'ın ve diğer i̇slami metinlerin yorumlanmasını etkiler.

aile 
bazı reformist ve feminist akademisyenler, vesayet kavramının müslüman toplumlarda belirli cinsiyet rollerinin temelini oluşturduğunu iddia etmektedir. kadınlardan genellikle aile ortamında kalarak itaatkar eşler ve anneler olmaları beklenir. bu arada, erkeklerin ailelerinin koruyucusu ve bakıcısı olması bekleniyor. ancak müslüman âlimlerin çoğu, kadının kocasına hizmet etmekle, ev işi yapmakla, evdeki herhangi bir işi yapmakla yükümlü olmadığı konusunda hemfikirdir. şeriata göre, kadının kocasından izin alması halinde dışarı çıkıp çalışması caiz görülmüştür. karşılıklı rıza yoksa dışarı çıkıp çalışması caiz değildir. i̇slam'ın yükseliş dönemine kadar, geleneksel cinsiyet rolleri olarak kabul edilen kadınların belirli eylem ve davranışlarının beklenmesi gerektiğine dair birçok fikir vardı. kadınlar erkeklerden aşağı görülüyordu ve kadınların erkeklere davranması ve saygı duyması gerekiyordu. daha önceki zamanlarda, kadınlar evin hizmetçisi olarak görülüyordu ve kendilerine bakacak kadar güçlü olmadıkları için onları koruması için kocalarına güveniyorlardı.

1950'ler ve 1960'larda mısır müslüman kardeşler'in önde gelen üyelerinden seyyid kutub'a göre, kuran "eşler arasındaki anlaşmazlık ve sürtüşmeleri önlemek için erkeğe aile yapısı üzerinde 'vesayet' veya 'üstünlük' hakkı verir. bu sistemin en büyük sebebi, allah'ın insana hem 'vasilik' için gerekli nitelik ve becerileri vermesi, hem de onu yapının bakımını sağlamakla görevlendirmesidir." kutub'un ideolojileri bugün hala radikal i̇slamcılar için etkili, ayman zevahiri gibi önde gelen ortadoğu liderlerini ve usame bin ladin gibi teröristleri etkiliyor.

i̇slam kültüründe kadın ve erkeğin oynadığı roller eşit derecede önemlidir. i̇slami açıdan bakıldığında cinsiyet rolleri kuran'a dayanmaktadır ve ailenin dinamik yapısını vurgulamaktadır. herhangi bir sosyo-kültürel grupta olduğu gibi cinsiyet rolleri, belirli bir grubun muhafazakar veya liberal doğasına bağlı olarak değişir.

kuran'da kadın ve erkek için ayrıntılı roller bulunmamakla birlikte her cinsiyetin aile alanına eşit derecede önemli katkılar sağladığı güçlü bir şekilde ima edilmektedir.

kuran'da 4. sure, 34. ayette, aile geçimini sağlamaları nedeniyle "erkekler kadınların geçimini sağlayanlardır"  ifade edilmektedir. soylu bir "kocanın sorumluluklarının, onu karısına ve çocuklarına bakma, evladına eğitim verme, eşine karşı nazik ve özenli olma ve akrabalarına karşı iyi olma" yükümlü olduğu ima edilmektedir. bu değerler i̇slam tarihi boyunca oldukça tutarlı kalmıştır. kadınların erkeklere güvendikleri ve güvenmeleri gerektiği kültürel olarak anlaşılmaktadır. bu, kısıtlayıcı bir güven olarak değil, kadınları kamusal alanların sıkıntı ve rahatsızlıklarından korumaya yönelik bir düzenleme olarak görülüyor. bu ideoloji yüzünden, kadınlar geleneksel olarak hanehalkına maddi olarak katkıda bulunmaz ve erkekleri geçimini sağlayan tek kişi olarak bırakır.

kadının evdeki rolü, erkeğinkinden farklı olmakla birlikte, i̇slam kültüründe de büyük bir değer ve öneme sahiptir. eski zamanlarda, çok küçük yaşlardan itibaren, kızlar geleneksel olarak harem adı verilen evin kadınlar bölümünde büyüdüler. harem, evin ve ailenin kadın üyelerinin yaşadığı bölümdü. normalde evin efendisi, oğulları ve belki de bir doktor dışında tüm erkeklere yasaktı. burada genç kızlar ev içi faaliyetlerle tanıştırıldı ve i̇slami kanunlar ve değerler öğretildi.

giyim-kuşam 
kuran'ın birçok pasajı, hem erkekler hem de kadınlar için kabul edilebilir kıyafet standartlarıyla ilgilidir. sure 24, 30-31. ayetler şöyle der:

"mü'min erkeklere söyle, gözlerini sakınsınlar ve sakınsınlar. bu onlar için daha temizdir. allah onların yaptıklarından haberdardır. mü'min kadınlara da söyle, gözlerini sakınsınlar, sakınsınlar ve ancak ziynetlerini göstersinler. [kuran'da açıklanan yakın akrabalık (yani mahremler)] dışında başörtülerini yakalarının üzerine çekmeleri ve zinetlerini açığa çıkarmamaları..."

i̇ran'da, i̇slami kıyafet kurallarını çiğnemek veya karşı cins gibi giyinmek, hapisle sonuçlanan bir suçtur.

dua ve i̇badet 
cuma namazı için müslümanların cemaatleri geleneklere göre erkekleri, kadınları ve çocukları ayrı gruplara ayırır. diğer günlerde kadınlar ve çocuklar evde dua ederler. erkeklerin günde beş vakit namazı en yakın camide kılmaları bekleniyor. muhammed, özellikle müslüman kadınların camilere gitmesine ve erkeklerin arkasında namaz kılmasına izin verdi. muhammed, "evleri onlar için daha hayırlı olsa bile, hanımlarınızın camiye gitmelerine engel olmayın" buyurmuş, bu da kadınların evde kalmaları tavsiye edilmiştir. "kadının evinde kıldığı namaz, avlusunda kıldığı namazdan, yatak odasında kıldığı namaz, evinde kıldığı namazdan daha hayırlıdır." (ebu davud tarafından es-sünen'de rivayet edilmiştir, baab maa jaa'afe khuroj al-nisa' ilaa'l-mesjid. ayrıca bkz. saheeh al-jaami', no. 3833).

kadın sünneti 
araştırmalar, özellikle mali, moritanya, gine ve mısır'da kadın sünnetinin dini bir gereklilik olduğuna dair yaygın bir inanç olduğunu göstermiştir. gruenbaum, uygulayıcıların din, gelenek ve iffet arasında ayrım yapamayacaklarını ve bunun da verileri yorumlamayı zorlaştırdığını savundu. fgm'nin kuzeydoğu afrika'daki kökenleri i̇slam öncesidir, ancak bu dinin kadın iffeti ve inzivaya odaklanması nedeniyle uygulama i̇slam ile ilişkilendirilmiştir. kur'an'da bundan söz edilmiyor. birkaç daʻīf (zayıf) hadiste (muhammed'e atfedilen sözler) asil olarak övülür, ancak sünni i̇slam'ın şafii versiyonu tarafından zorunlu görülmesine rağmen gerekli değildir. 2007'de kahire'deki el-ezher i̇slami araştırmalar yüksek konseyi, fgm'nin "temel i̇slam hukukunda veya kısmi hükümlerinde hiçbir temeli olmadığına" karar verdi.

cinsellik 
i̇slami metinlerde tartışıldığı şekliyle cinsellik, genellikle heteroseksüel evlilik bağlamıyla sınırlıdır ve her durumda tevazu ve iffet şiddetle teşvik edilir. evlilik öncesi seks ve aynı cinsiyetten seks yasaktır ve anne için tıbbi risklerin olduğu durumlar dışında kürtaj kesinlikle önerilmez. abdessamad dialmy'nin işaret ettiği gibi, i̇slam'da cinsellik genellikle erkek cinselliğine karşı kadın cinselliği, evliliğe karşı evlilik öncesi cinselliğe karşı evlilik dışı cinselliğe ve heteroseksüelliğe karşı eşcinselliğe göre ayrılır.

kadın ve erkek cinselliği 
i̇slami gelenek, hem erkeklerin hem de kadınların cinsel arzularını tanır. kecia ali'ye göre, "klasik metinler, eşlerin kocaları için cinsel olarak erişilebilir kalma görevlerini vurgularken kadının tatmininin önemine dikkat çekerken ... çağdaş yazarlar, kadın zevkinin önemini kanıtlamaya çalışarak evliliklerindeki kadınların cinsel haklarına odaklanır. cinsiyetin üremeden ayrılmasını ve kadın orgazmının önemini vurgulayarak." klasik yazarlar, bakımları altındaki kadınların iffet ve iffetini korumak gerektiğinden, erkek vesayetinin önemini de vurgulamaktadır.

heteroseksüellik ve homoseksüellik

heteroseksüellik 
i̇slam, bir erkek ve bir kadın arasındaki heteroseksüel ilişkiyi (evli veya evliliksiz kadın köle) kabul edilebilir tek ilişki olarak kabul eder. bu geleneksel ilişki içinde, yukarıda bahsedildiği gibi, erkeğe cinsel haklarını ifade etmesi için kadına olduğundan daha fazla alan tanınır. üç tür heteroseksüel ilişki vardır: evlilik öncesi, evlilik ve evlilik dışı.

evlilik, evlilik öncesi ve evlilik dışı seks 
evlilik öncesi seks genel olarak hoş karşılanmaz. ancak i̇slam hukukunda erkeklerin ve kadınların kendilerini temiz, yani bakire tutmaları ve sadece eşleriyle evlendikten sonra cinsel ilişkiye girmeleri konusunda katı düzenlemeler vardır. erkeklere ve kadınlara, yalnızca cinsel arzuların tatmini için ayrım gözetmeyen cinsel ilişkilere girmekten kaçınmaları tavsiye edilir. evlilik, cinsel ilişkiye girmenin tek kabul edilebilir yoludur, bunun dışındaki herhangi bir ilişki, i̇slam'ın en büyük günahlarından biri olan "zina" olarak kabul edilir.

i̇slami evlilik uygulamalarında erkek, evliliğin esaslarından biri olan mahr olarak bilinen karısına başlık parası/çeyiz verir. diğer esaslar, iki şahidin ve gelinin 'velisi'nin veya koruyucusunun bulunmasıdır. sadak, veli ve şehidâin (çeyiz veren, veli ve şahitler) olmaksızın nikah sahih sayılmaz. başlık parası, geline kendisininmiş gibi verilen sabit miktarda para, mücevher veya mülktür. bir müslüman nikahı genellikle camide bir imam önünde gerçekleştirilir, burada her iki tarafın velileri onlar adına (özellikle kadınınki) görünür ve evlilik sadaka ödendikten sonra ilan edilir. taraflardan herhangi biri tarafından imzalanması gereken bir sözleşme değildir.

homoseksüellik 
kur'an ve hadislere dayanan geleneksel i̇slami düşünce okulları, aynı cinsten cinsiyeti cezalandırılabilir bir günah olarak kabul eder. i̇slam dünyasının çoğunda eşcinsellik yasal değildir ve afganistan, i̇ran, moritanya, nijerya, suudi arabistan, somali, sudan, birleşik arap emirlikleri ve yemen'de eşcinsel eylemler ölümle cezalandırılır. çoğunluğu müslüman olan ülkelerin çoğu, arnavutluk ve sierra leone dışında, lgbt hakları hareketlerine karşı çıkmaya devam ediyor. arnavutluk, türkiye, bahreyn, ürdün ve mali'de eşcinsel ilişki yasaldır ve arnavutluk ve mozambik'te (ikincisi müslüman azınlık ülkesidir) eşcinsel evliliğin yasallaştırılmasına ilişkin bazı tartışmalar vardır..

kaynakça 

i̇slam'da kadın hakları
i̇slam kültürü
cinsiyet rolleri
i̇slam'da kadın
cinsiyet ve i̇slam