Altmetriler



altmetriler neyi ölçmeye çalışır?  

 etki
 dikkat çekme
 i̇lgi görme
 alaka düzeyi
 yayılım
 yankı
 popülarite
 paylaşılma
 konuşulma
 bahsedilme
 etkileşim
 erişim
 kullanım
 görünürlük

altmetrik ölçevlere i̇htiyaç duyulmasının nedenleri? 

 akademik yayınların dijital dünyada bıraktıkları izlerin takip ve analizi 
 geleneksel ölçevlerin bir noktada bilimsel ürünlerin etkisini ölçmede yetersiz kalması, atıfın bağlamının ve amacının yok sayılarak sadece niceliğe önem verilmesi 
 akademianın en ilgili ve anlamlı bilgiye ulaşırken zorlanması  ve eski usul olarak nitelendirilen atıf sayısına, dergi etki faktörüne ve h-indeksine güvenerek filtreleme yapması 
 tek bir ölçeve bağlı kalmayan yeni bir yaklaşım arayışı
 geleneksel bibliyometrik ölçevlerin statik formüllerine değişebilen dinamik formül yapıları ile destek vermek
 hacmi günden güne artan bilimsel yayınların dijital ortamlardaki etkisini, hızlı ve doğru bir şekilde ölçmek 
 yayınların akademi dünyası dışındaki etkilerinin görmezden gelinmesi 
 araştırmaların, dijital ortamlarda kitleler üzerinde bıraktığı etkisini ölçmek 
 “pure reader”ların, makaleler hakkındaki daha önce ölçülemeyen görüşlerini öğrenmek 
 “uyuyan güzel” olarak geçen ve yıllar sonra keşfedilip atıf alan makalelerin görünür olmasına katkı sağlayabilmek 
 disiplin, dergi, ana dil veya zaman gibi dezavantajlı durumlarda yayınlara adil bir yayılım ortamı sunmak

altmetrilerin tanımı 
altmetriler (altmetrics), topladıkları nicel (tweet sayısı vb.) ve nitel (tweet içeriği vb.) verilerle çevrimiçi yaşam döngüsüne sahip bilimsel ürün türleri ve akademik yayın süreçleri için etkiyi, dikkati veya ilgiyi ölçmeye çalışan araçlardır. geleneksel atıf ölçevlerine karşı değil, birer alternatif olarak üretilmiş ve adını da (alternative metrics/alt-metrics) buradan alarak doğmuştur . altmetrileri; atıf analizi, dergi etki faktörü, yazar h-indeksi gibi geleneksel ölçevlerden ayıran en önemli iki nokta:

 verileri oluşturan kitlenin kullanıcı profili yapısının çeşitli olması
 nicel verilerin yanında bu veriyi destekleyen nitel verileri kullanıcılara sunması

altmetrilerin öne çıkan özellikleri  

 erişim, etkileşim, kullanım istatistiklerini vermesi
 nicel verileri nitel verilerle desteklemesi
 sanal etkinin gerçek hayata yansıması
 hız ve dinamizm odaklı olması
 farklı yayın türleri için fırsat eşitliği sunması
 altmetriler tek başlarına tüm hikâyeyi anlatamaz
 altmetriler de atıf tabanlı ölçevler gibi manipülasyon potansiyeline sahiptir
 yeni olana temkinli yaklaşma dezavantajına sahip olması

altmetrilerin veri kaynakları  

 haber ve ana akım medya kaynakları (news and mainstream media)
 kamu politikası belgeleri (public policy documents)
 patentler
 blog sayfaları
 wikipedia maddeleri
 akran değerlendirmeleri (publons, pubpeer, f1000research vb.)
 akademik soru cevap forumları (reddit, q&a vb.)
 sosyal ağlar (twitter, facebook, youtube vb.)
 referans yönetim araçları (mendeley, crossref vb.) ve
 kullanıcı istatistikleri (görüntüleme, indirme, tıklama sayısı vb.) altmetrilerin veri kaynaklarını (altmetrics data sources) oluşturmaktadır.

altmetrik araçlar 
sciencecard, papercritic, webometric analyst, snowball metrics ve crowdometer

readermeter ve datacite (2010) 

altmetric.com (2011) 

impactstory (2011) | rozet sistemi 

plumx metrics (2012) | “allmetrics” 

kudos (2013) | araştırmacıların linkedin’i 

plos alm (article level metrics) 

crossref event data (crossref, 2021)

altmetrilerin gelişimi 

 altmetrics manifesto 
 niso alternative assessment metrics project 
 2013-2014 | potansiyel standardizasyon alanlarının belirlenmesi
 2014-2016 | alternatif değerlendirme ölçütleri için özel tanımların geliştirilmesi, belirli yayın türleri için uygun ölçevler ve hesaplama metodolojileri için tanımlar belirlenmesi, veri kaynakları/sağlayıcıları (data sources/data providers) aracılığıyla veri kalitesini (data quality) artırmak için stratejilerin geliştirilmesi, bilimsel iletişimde kalıcı tanımlayıcıların (örn. doi) kullanımının teşviki, kolaylaştırılması ve altmetrilerin ana kullanım sebeplerinin farklı paydaş grupları için nasıl geçerli ve değerli olduğuna dair açıklamalar
 leiden manifesto for research metrics | bibliyometrik ölçevler için temel 10 ilke 
 the state of altmetrics | derleyici bir ufuk raporunda başlıca altmetrilerin etik kullanımı, altmetrilerin gelişimi için makine öğrenme yöntemleri, hastalıkların yayılmasını tespit etmek için sensör mekanizması olarak altmetrilerden yararlanma, araştırmacıların altmetrileri kullanma olasılığını artıran sebepler ve altmetrilerin geleceğine yönelik tahminler

altmetrilere kavramsal bakış 

 i̇lk etapta enformetri ve webometrinin bir alt alanı olarak kabul edilmesi 
 bazı çalışmalarda , cronin ve weaver  tarafından altmetrileri tanımlamak için önerilen “influmetrics” isminin, “altmetrics” isminden daha iyi olduğu iddiası
 nihai ismine, priem ve diğerlerinin  manifestosunda tüm dünyaya adlarını ve amaçlarını açıklayıp “alt-metrics” adıyla anılarak kavuşması. “kimse her şeyi okuyamaz” şeklinde başlayan manifestoda, bilimsel literatürü anlamlandırmak için daha sınırlı ve geleneksel yöntemlere güvenildiği fakat bu yöntemlerin artık yetersiz kaldığının vurgulanması
 cronin  tarafından, “bir bilim insanının zaman içindeki düşüncesine ve araştırmasına atfedilebilecek tüm etkileri yakalamak için bir dizi ölçüm” olarak tanımlanması
 sosyal ağların yükselişi ve bilim insanları tarafından benimsenmesi ile üretilen bilimsel araştırmaların etkisini ölçmek için sosyal web metrikleri olarak nitelendirilmesi 
 bilimsel çıktıların geniş etkisiyle ilgilenen paydaşlar için altmetriler, bir yayına dair erişimi, sosyal alaka düzeyini ve belirli bir topluluktan gelen ilgiyi hesaplayarak etki hakkında fikir verebilmekte 
 genel anlamda bilimsel çalışmalarla ilgili birçok dijital göstergenin toplanmasını kapsayan şemsiye bir terim. akademik yayınları değerlendirme süreçlerinde tamamlayıcı birer unsur olarak başvurulan, nicel ve nitel veri sunan yeni nesil bibliyometrik ölçevler

altmetri literatürünün gelişimi 

 altmetrinin kavramsal tanımı 
 geleneksel ölçevler ile altmetrileri kıyaslama  ve aralarındaki olumlu/olumsuz ilişkiyi ortaya çıkarma 
 bütüncül bir yaklaşım izlenmesinin gerektiği sonucuna varılan bazı çalışmalar 
 bilimin asıl ihtiyacı olan günümüz dijital dünyasındaki “etki”sinin ölçülmesine, bu süreçte rol oynayan aktörler arasındaki örtük ilişkilerin ortaya çıkarılmasına ve bunun alt boyutlarına odaklanan araştırmalar 
 araçların yıllar içerisinde çeşitlenmesi, geliştirilmesi, güçlenmesi, güvenilirliğinin artması ile altmetrilerin kabul görmeye, iş süreçlerinde kullanılmaya başlanması 
 altmetrilerin güvenilirliğini veya doğruluğunu sorgulayan çalışmalar 
 bu araçların kabiliyetlerinin geliştirilmesine ve uygulamada nasıl yer bulacağına öneri getiren, buna yönelik standartlar geliştiren çalışmalar

altmetrilerin paydaşları ve kullanım alanları

kütüphaneci 

 araştırmaların görüntülenme ve indirilme gibi kullanım verilerini kurumsal arşiv yapısına ekleyerek, araştırmacıların çalışmalarını depolamaları için teşvikte bulunmak
 kurumun/yazarın bilimsel çıktılarının performansını ortaya koymak
 kurumun/yazarın akademik çıktılarının bilimsel ve toplumsal etkilerine ilişkin farkındalıklarını artırmak
 kullanıma bakarak kurumun hangi dergilere ve içeriğe abone olması gerektiğine karar vermek
 etki raporu hizmeti sunarak hem akademisyenlere hem de üniversite yönetimine terfi ve görev süresi konusunda destek vermek
 araştırmacılara, çalışmalarına gösterilen ilgiyi sunarak erişimi geliştirmek için olası kolay yollar hakkında tavsiyelerde bulunmak

araştırma yöneticisi (research administrator) 

 kurumun başarılarını diğer paydaşlara göstermek
 araştırma çıktılarının başarılarını göstererek araştırmacıları, rekabetçi finansman başvurusunda bulunmaları için desteklemek
 kurumun bilimsel çıktılarının performansını ve başarısını ölçmek
 kurumsal araştırmaların yatırım getirisini tahmin etmek ve belirlemek
 fakültelerin/bölümlerin performanslarını ve başarılarını karşılaştırmak
 hibe başvurularında ve projelerde diğer kurumlardaki potansiyel işbirliklerini belirlemek

i̇şe alım komite üyesi (ember of a hiring committee) 

 potansiyel işe alım süreçlerinde kurumu en iyi şekilde temsil etmek
 potansiyel adayları, altmetrik verilerden yararlanarak geniş açıyla değerlendirmek
 i̇şe alınacak yeni yetenekleri belirlemek

fon sağlayıcı kuruluş üyesi 

 finansman için başvuran araştırmacıların önceki başarılarını değerlendirmek
 finanse edilen araştırmaların daha geniş etkilerini (dikkat çekme, etkileşim ve erişim) değerlendirmek
 araştırma alanına yatırım yapmaya karar verirken kamu yararına ve ihtiyacına yönelik eğilimleri veya yeni ve yükselen konuları belirleyebilmek
 kurumun fon yatırım getirilerini diğer paydaşlara gösterebilmek

akademisyen/araştırmacı 

 araştırma portföyüne altmetrik göstergeleri de dâhil ederek araştırma çıktılarının erişimini, etkileşimini ve etkisini değerlendirmek
 akran araştırmacıların bilimsel çıktılarını erişim, etkileşim ve etki açısından değerlendirmek
 fon sağlayıcılardan, bölüm başkanlarından ve araştırma yöneticilerinden gelen raporlama isteklerine/direktiflerine uymak
 akademik çalışmaların ilgili kitlelere maksimum düzeyde sergilenmesini sağlayacak bir dergide yayımlanması için dergi seçimi yapmak
 çalışma alanındaki önemli, ilginç veya etkili araştırmaları keşfetmek
 potansiyel işbirlikçileri ve araştırmalar arasındaki bağlantıları belirlemek
 araştırmanın hangi ortamlarda tartışıldığını keşfetmek ve sohbete katılma potansiyeli yakalamak

yayıncı/editör 

 dergide yayımlanan araştırmaların erişimini, etkileşimini ve etkisini göstermek
 odaklanılacak temalar/konular hakkında editoryal kararlar alırken, altmetrik verilerin değerlendirilmesinden elde edilen içgörüleri kullanmak
 araştırmalarıyla ilgili altmetrik verileri (dikkat çekme oranı, skor sayısı, nitel bahsetme içerikleri) sağlayarak yazarları, dergide yayın yapmaları için teşvik etmek
 gelecekteki yayınlarda hangi araştırma alanlarının hedefleneceğine karar verebilmek için halkın ilgilendiği genel eğilimleri belirlemek

medya görevlisi, basın ve halkla ilişkiler görevlisi veya gazeteci 

 erişimi ve etkileşimi en üst düzeye çıkarmak için kurumda üretilen araştırmaları tanıtmak
 kurumun/yayıncının araştırma çıktılarıyla ilgili basın kampanyalarının başarılı olup olmadığını belirlemek
 kurumun/yayıncının araştırmalarının görünür olmasını artırmanın yollarını keşfetmek
 ele alınacak popüler veya haber değeri taşıyan makaleleri ve konuları belirlemek

i̇çerik platformu sağlayıcısı (content platform provider) 

 okuyuculara akademik çalışmalarla ilgili konuşmaları göstererek ilginç, yararlı veya kendileriyle alakalı olan çalışmayı bulmalarına yardımcı olmak
 yazarların araştırmalarıyla ilgili tüm dikkat çekme oranlarını, skor sayılarını, nitel bahsetme içeriklerini (mention contents) bütüncül olarak görmelerine ve analizi etmelerine yardımcı olmak

altmetrilerin geleceği 
yeni çıkan bibliyometrik ölçevler eskileri yıkmayı değil, eskilerin eksikliklerini tamamlayarak geliştirmeyi veya yeni koşullara uyum sağlayarak bilimsel iletişimin ve bibliyometrinin karanlık bir noktasını aydınlatmayı hedeflemektedirler. bilimsel ürünler değerlendirilirken hiçbir ölçev tek başına yeterli bulunmamalı ve bütüncül bir yaklaşım izlenerek birden çok ölçevin potaya girdiği çok katmanlı bir inceleme ve analiz esas alınmalıdır . altmetrilerin geleceğine dair önemli kavramlar :

 açık ölçevler (open metrics)
 açık veri (open data)
 veri etiği (data ethics)
 veri kalitesi (data quality)
 veri doğruluğu (data accuracy)
 veri madenciliği (data mining)
 makine öğrenme (machine learning)
 i̇çerik analizi (content analysis)
 sosyal ağ analizi (social network analysis)
 bilim iletişimi (science communication)

kaynakça 

bibliyometri