Peter Delyan

petar delyan (hükümdarlığı 1040–1041) (, yunanca: πέτρος δελεάνος), bazen ii. peter (петър ii) olarak anılır, 1040 yazında bulgaristan theması'nda bizans yönetimine karşı bir ayaklanmanın lideridir. o zamanlar bulgaristan themasında yer alan belgrad'da samuil'in torunu olarak bulgaristan çarı ilan edildi. orijinal adı basitçe delyan olabilirdi, bu durumda tahta çıktığında 970 yılında ölen aziz i̇mparator i. petr'ı (petăr i) anısına petar ii adını aldı. doğumunun kesin yılı kesin olarak tespit edilememektedir, ancak 11. yüzyılın başlarında, muhtemelen 1000 ile 1014 arasında gerçekleştiğine inanılmaktadır. aynı şekilde ölüm yılı da 1041 olarak tahmin edilmektedir.

kökeni 
kökeni belli değildir. çar gavril radomir'in oğlu ve çar samuil'in torunu olduğunu iddia etmiştir, ancak aynı zamanda ayaklanmanın lideri olarak bulgaristan çarı ilan edilmesini haklı çıkarmak için samuel'in torunu olduğunu iddia eden yerel ahaliden biri de olabilir.

radomir'in oğlu olarak delyan 
onun aslında radomir'in oğlu olduğuna inananlar, radomir'in macaristan kralı i. istván'ın (996/997) kız kardeşi marguerite ile olan evliliğinden doğduğunu düşünmektedirler. peter'ın annesi, gavril radomir'in tahta çıkmasından önce hamileyken samuil'in sarayından atılmıştı, ancak delyan'ın sonraki kariyeri göz önüne alındığında, muhtemelen bulgaristan'da doğmuş ve babasıyla birlikte kalmıştır.

i̇van vladislav'ın 1015'te gavril radomir'i öldürmesi ve 1018'de bizans i̇mparatorluğu'nun bulgaristan'ı fethinden sonra delyan, konstantinopolis'e esir alındı ve kimliği belirsiz bir bizans aristokrasisinin hizmetkarı oldu. daha sonra kaçtı ve annesinin ülkesi olan macaristan'a gitti ve buradan bulgaristan'a döndü ve bizans hükümetinin madeni parayla vergi koymasından duyduğu hoşnutsuzluktan yararlanarak bizans yönetimine karşı bir isyan çıkardı.

yerel bir bulgar olarak delyan 
onun samuil'in torunu olduğu teorisine karşı çıkanlar ve sadece yerel bir bulgar olduğuna inananlar, onun bizans i̇mparatorluğu ile macaristan arasında kraliyet kanından bir prens olarak katıldığında ulaştığı ilk sınır kasabası ve asil kandan prens olduğu için değil, sadece isyancıların ele geçirdiği ilk önemli şehir olduğu için belgrad'da çar ilan edildiğini iddia etmektedirler.

ayrıca, 1015 yılında kuzeni gavril radomir'i (delyan'ın sözde babası) ve o zamanki karısı maria'yı tahtı ele geçirmek için öldüren i̇van vladislav'ın radomir'in oğlunu ve varsa varislerini tahtını güvence altına almak için öldürmemesinin pek olası olmadığını iddia ediyorlar. vladimir'in bulgar çarı olarak konumuna bir tehdit oluşturması nedeniyle, samuil'in damadı (kızı theodora-kosara ile evli) olan sırp duklja prensi jovan vladimir'in idam edilmesini de emrettiği bilinmektedir.

ayaklanma 

peter delyan, 1040 yazında bulgaristan theması'nda bizans i̇mparatorluğu'na karşı çıkan bir ayaklanmanın lideriydi. ayaklanmanın iki ana sebep vardı:

 ohri bulgar başpiskoposunun yunanca konuşan bir bizanslı ile değiştirilmesi (1037) ve helenleşme sürecinin başlangıcı
 bizans hükümeti tarafından yerel halka madeni para ile ödenecek vergi konulması

ayaklanma yayıldı ve isyancılar çok hızlı bir şekilde pomoravlje'nin kuzey kesiminin kontrolünü ele geçirdi ve belgrad'ı kurtardı. delyan orada bulgaristan imparatoru (çar) ilan edildi ve direniş liderleri tarafından bir kalkanın üzerine yükseltildikten sonra ii. petar adını aldı. samuil'in torunu olarak meşru ilan edilmişti. macaristan krallığı'ndan biraz destek görmesi muhtemeldir.

ii. peter delyan, niš ve üsküp'ü aldı, önce dyrrhachium bölgesinde bir isyana öncülük etmiş olan bir tihomir'in şahsında başka bir potansiyel lideri seçti ve sonra ortadan kaldırdı. bundan sonra petar ii (veya peter), bizans i̇mparatoru iv. mihail'in kaldığı selanik'e yürüdü. mağlup, kaçtı ve hazinesini belirli bir michael ivač'a bıraktı. muhtemelen çar samuil komutasındaki bir general olan ivač'ın oğlu olan ikincisi, hazinenin büyük kısmını derhal şehrin dışındaki peter'a devretti. selanik bizans'ın elinde kaldı, ancak makedonya, dyrrachium ve kuzey yunanistan'ın diğer bölgeleri ii. petar'ın güçleri tarafından alındı. bu, epir ve arnavutluk'ta bizans yönetimine karşı daha fazla slav isyanına ilham verdi.

petar ii delyan'ın başarıları, kuzeni alusian'ın araya girmesiyle sona erdi. babası i̇van vladislav'ın 1015'te peter'ın babası gavril radomir'i öldürdüğü alusian, gözden düştüğü bizans sarayından görünürde bir asker kaçağı olarak ii. petar'ın saflarına katıldı. alusian, kendisine selanik'e saldırması için bir ordu veren ii. peter tarafından karşılandı. ancak kuşatma bizanslılar tarafından kaldırıldı ve ordu yenildi. alusian zar zor kurtuldu ve ostrovo'ya döndü.

1041'de bir gece yemek sırasında delyan sarhoşken alusian burnunu kesti ve mutfak bıçağıyla kör etti. alusian, bulgaristanlı samuel'in kanından olduğu için, askerleri tarafından ii. petar'ın yerine hızla imparator ilan edildi, ancak bizanslılara sığınmak için komplo kurdu. bulgar ve bizans birlikleri savaşa hazırlanırken, alusian düşmana kaçtı ve mallarının ve topraklarının kendisine iade edildiği konstantinopolis'e yöneldi ve yüksek saray magistros rütbesi ile ödüllendirildi.

bu arada petar ii delyan, kör olmasına rağmen bulgar kuvvetlerinin komutasını yeniden devraldı, ancak bizans i̇mparatoru iv. mihail durumdan yararlanmaya karar verdi ve onlara karşı ilerledi. belirsiz bir ostrovo savaşında bizanslılar bulgar birliklerini yendi ve petar ii delyan yakalandı ve belki de idam edileceği konstantinopolis'e götürüldü. bazı efsanelere göre daha sonra balkan dağları'ndaki i̇skar boğazı'ndaki bir manastıra sürgün edilmiş ve burada ölmüştür.

i̇skandinav destanları, vareg muhafızlarının bir üyesi olarak savaş alanında ii. peter'ı öldürdüğü iddia edilen geleceğin norveç kralı harald hardrada'nın katılımına atıfta bulunur. bu gelenek sözde "bulgar apocryphal chronicle" adlı kısa ve öz bir referansla desteklenebilir. her iki durumda da ii. peter delyan 1041'de ölmüş olabilir.

soy ağacı

hatırası 
güney shetland adaları, antarktika'daki smith adası'ndaki delyan noktası, adını peter delyan'dan almıştır.

ayrıca bakınız 
 bulgarlar
 bulgaristan tarihi
 güney slavları

kaynakça 

peter delyan ayaklanması
bizans-bulgar savaşlarında bulgarlar
cometopuli hanedanı
ortodoks hükümdarlar
bulgar prensler
bizanslı isyancılar
1041 yılında ölenler
11. yüzyılda doğanlar