Ziya Rızkı

ziya rızkı (25 aralık 1919, limasol - 27 ekim 1994, londra), kıbrıslı türk siyasetçi, türk mukavemet teşkilatı (tmt) idarecisi, bürokrat ve spor adamı. çeşitli kazalarda i̇ş bulma ve çalışma dairelerinde üst düzey yöneticiliğe yükselen rızkı, bununla beraber yürüttüğü spor hayatında, kurucuları arasında bulunduğu limasol türk spor kulübünün başkanlığını yıllarca yaptı ve doğan türk birliğinin kuruluşunda rol oynadı. kuruluşundan 1970'e dek tmt'nin limasol serdarı olan rızkı, 1974'te kıbrıs harekâtı sonrası güneyde kalan limasol türk halkına önderlik etti. 1970-1976 arasınnda parlamentoda yer aldı; 1977'de toplumcu kurtuluş partisinin ilk kadroları arasında bulundu ve kıbrıs türk toplumunda sosyal demokrasi fikrinin yayılmasına önayak olan şahsiyetler arasında yer aldı. 1976-1985 yılları arasında girne belediye başkanlığı yaptı; 1981 devlet başkanlığı seçimlerinde rauf denktaş'a karşı aday olarak toplumda o tarihe dek denktaş'a karşı görülmüş en güçlü adaylığı sergiledi. 1985-1994 yıllarında tekrar mecliste yer aldı.

i̇lk yılları, çalışma ve spor hayatı 
25 aralık 1919'da limasol'da fadile ve mehmet hulusi rızkı çiftinin çocuğu olarak doğan ziya rızkı, ilk ve ortaokulu bu şehirde tamamladıktan sonra limasol yüksek ticaret lisesinde üç yıllık eğitim gördü. sonrasında modern language school'u bitirdi.

henüz limasol'da bir türk kulübü yokken futbol hayatına başlayan rızkı, ael takımından teklif alsa da bunu milliyetçi düşünceleri nedeniyle kabul etmedi. 1938'de limasol türk spor kulübünün kurucularından ve ilk sporcularından oldu. 1942'de kulübün genel sekreterliğine, 1948'de başkanlığına getirildi. limasol türk spor kulübünün, doğan güneş spor kulübüyle birleşip doğan türk birliği kulübünü oluşturmasında rol oynadı. sonraları başkanlığı doğan güneş kökenli i̇smail karagözlü'ye bıraktı. kıbrıs türk sporuna yöneticiliğin yanı sıra antrenör ve hakem olarak da katkı koyan rızkı'ya, spora katkılarından ötürü kıbrıs türk spor yazarları derneği tarafından 1987'de spor üstün hizmet ödülü verildi.

1940-1950 arası britanya savaş bakanlığı görevlisi olarak çalıştı. buradaki görevi, askerî işlerde tercümanlık yapmaktı. on yıllık görevi boyunca limasol, lefkoşa, dikelya, larnaka ve polemitya'da çalışmalar yaptı. 1950'de limasol i̇ş bulma dairesinde, müdür yardımcısı pozisyonuyla çalışmaya başladı. 1953-57 yıllarında limasol i̇ş bulma dairesi müdürülüğü yaptı. 1957-63 yılları arası önce baf, sonra limasol'da çalışma dairesi müdürlüğü yaptı. 1957'de kurulan sosyal sigortaların kuruluşunda etkin rol oynadı.

mücahitlik ve siyasi kariyer 
türk mukavemet teşkilatının (tmt) 1958'de kuruluşunun ardından limasol'da ilk yemin eden kişi olan rızkı, 1970'e dek tmt'nin limasol serdarlığı görevini yürüttü. 1970'te kıbrıs cumhuriyeti temsilciler meclisine, limasol bölgesinden ayhan halit acarkan, mustafa çağatay ve ekrem avcıoğlu ile birlikte dört kişilik bir "yeşiller" grubu oluşturarak girdi. karşısında ramadan cemil gibi isimler yer aldı. bu seçimde hitabetiyle halkın takdirini cezbeden rızkı, halkın %50'sinin fazlasından tercih oyu aldı. grubundaki diğer üç kişiyle beraber limasol milletvekili olarak seçildi. 1974'te kıbrıs harekâtı sonrası, limasollu türklerin çoğunluğuyla beraber ağrotur'daki i̇ngiliz üssüne sığındı. burada altı ay kadar happy valley ve paramal kamplarda kalan limasol türk halkı için liderlik rolü üstlendi, oluşturulan yedi koordinasyon biriminin başkanlığını yaptı. rızkı'nın başkanlığındaki birimlerin girişimleriyle, 12-27 ocak 1975 arasında buradaki türkler uçaklarla türkiye'nin akdeniz bölgesi'ndeki illere taşındılar; sonrasında 1-10 şubat 1975 günlerinde gazimağusa limanı üstünden kuzey kıbrıs'a getirildiler.

bunun ardından kıbrıs türk federe devleti'nin kurucu meclisinde de limasol milletvekili olarak yer alan rızkı, 1976'da muhalefet kanadını tercih etti ve halkçı parti üyesi oldu. 1976'da, limasolluların göçmen olarak yerleştirildiği girne'nin belediye başkanlığına seçildi. 1977'de toplumcu kurtuluş partisine (tkp) geçti. bu partinin ilk kadroları arasında yer alan rızkı, alpay durduran, burhan nalbantoğlu, mustafa akıncı, i̇smail bozkurt, kemal aktunç, arif hasan tahsin gibi isimlerle birlikte sosyal demokrasi düşüncesinin kıbrıs türk toplumunda yayılmasında fikir önderlerinden oldu. sonraki dönem tekrar girne belediye başkanlığına seçilen rızkı, bu görevi 1985'e dek yürüttü.

rızkı, 1981 devlet başkanlığı seçiminde rauf denktaş'a karşı tkp'den aday oldu. bu tarihe dek denktaş'ın karşısına çıkan en iddialı aday olarak kabul edilir; bununla birlikte %30,53 oy alarak seçimi kaybetti. bu sonuçta türkiye'deki askerî yönetimin müdahalesinin bulunduğuna dair iddialar mevcuttur. 1985 ve 1990 seçimlerinde tkp'den girne milletvekili seçilen rızkı, tkp'nin 1990 seçimlerinden sonra meclisi boykot etmesi nedeniyle aktif bir parlamenter olarak görev yapmadı.

mustarip olduğu bir hastalıktan dolayı 1994'te londra'da öldü. hatırasını yaşatmak için girne'deki hürriyet caddesi'in adı ziya rızkı caddesi olarak değiştirildi; 1995'te ziya rızkı vakfı kuruldu.

konuyla ilgili yayınlar

kaynakça 

1919 doğumlular
1994 yılında ölenler
limasol doğumlular
kktc cumhuriyet meclisi 1. dönem girne milletvekilleri
kktc cumhuriyet meclisi 2. dönem girne milletvekilleri
toplumcu kurtuluş partisi mensubu siyasetçiler
türk mukavemet teşkilatı mensubu kişiler