Henry George

henry george (2 eylül 1839 - 29 ekim 1897), amerikalı bir ekonomist, siyasetçi, filozof ve gazetecidir. yazıları 19. yüzyıl amerika'sında son derece popülerdi ve i̇lerici dönem'in reform hareketlerini ateşledi. i̇nsanların kendi ürettikleri değere sahip olmaları gerektiği, ancak toprağın ekonomik değerinin (doğal kaynaklar dahil) toplumun tüm üyelerine eşit olarak ait olması gerektiği inancı olan georgizm olarak bilinen ekonomik felsefeye ilham verdi. george, arazi değerleri üzerindeki tek bir verginin daha üretken ve adil bir toplum yaratacağını ünlü bir şekilde savundu.

en ünlü eseri olan i̇lerleme ve yoksulluk (1879), dünya çapında milyonlarca kopya sattı. eserinde, ekonomik ve teknolojik ilerlemenin ortasında artan eşitsizlik ve yoksulluğun paradoksunu, sanayileşmiş ekonomilerin döngüsel doğasıyla birlikte iş döngüsünü ve bunlara bir çare olarak arazi değeri vergisi ve diğer tekel karşıtı reformlar gibi rant yakalamanın kullanımına değinmiştir. george'un diğer çalışmaları, serbest ticareti, gizli oylamayı ve kamu mülkiyetini savundu.

george uzun yıllar gazetecilik yaptı ve yazılarının ve konuşmalarının popülaritesi onu 1886'da new york belediye başkanı olarak seçilmeye yöneltti. 1886'da birleşik i̇şçi partisi adayı ve 1897'de jefferson demokrasi partisi adayı olarak sırasıyla yüzde 31 ve yüzde 4 oy aldı ve ilk yarışı eski new york eyalet meclisi'ndeki azınlık lideri theodore roosevelt'in önünde bitirdi. i̇kinci kampanyası sırasında öldü ve ölümünden sonra fikirleri, örgütler ve siyasi liderler tarafından kamuoyuna iletildi.

20. yüzyılın ortalarında çalışma ekonomisti ve gazeteci george soule, henry george'un açık ara "en ünlü amerikan ekonomi yazarı" ve "dünya çapında muhtemelen ekonomi üzerine şimdiye kadar yazılmış diğer tüm çalışmalardan daha fazla tirajı olan bir kitabın yazarı" olduğunu yazdı.

kişisel hayatı 
george, philadelphia'daki alt-orta sınıf bir ailede doğdu. richard sh george ve catharine pratt george'un (kızlık soyadı vallance) on çocuğundan ikincisidir. babası dini metinler yayımcısı ve dindar bir psikopostu ve george'u, philadelphia'daki piskoposluk akademisi'ne gönderdi. george, dini yetiştirilme tarzından rahatsız oldu ve akademiden mezun olmadan ayrıldı. babasını bir öğretmen tutmaya ikna etti ve franklin enstitüsündeki derslere katıldı. resmi eğitimi 14 yaşında sona erdi ve nisan 1885'te, henüz 15 yaşındayken, melbourne ve kalküta'ya gitmek üzere hindoo ile denize açıldı. 1858'de kendini batı amerika'da buldu ve kısaca altın aramayı düşündü, ancak bunun yerine aynı yıl san francisco'da dizgici olarak çalışmaya başladı.

george kaliforniya'da iken, avusturalyalı annie corsina fox'a aşık oldu. 12 ekim 1860'ta on yedinci doğum gününde tanıştılar. annie yetimdi ve amcasının yanında kalmaktaydı. amcası, yoksullaşan george'nin, yeğeni ile evlenmesine karşı çıktı. ancak çift, ona meydan okuyarak kaçtı ve 3 aralık 1861'de henry, ödünç alınmış bir takım elbise giyerek, annie ise sadece bir paket kitap getirerek evlendi.

çift, mutlu bir evlilik sürdü ve evlilikten doğan dört çocukları oldu. 3 kasım 1862'de annie, gelecekteki bir birleşik devletler temsilcisi olan henry george jr.'ı (1862–1916) doğurdu. üç yıl sonra, geleceğin heykeltıraşı richard f. george'un (1865–1912) doğduğu zamanda bile aile açlıktan ölmek üzereydi. çiftin diğer iki çocuğu kızdı. i̇lki, daha sonra jennie george atkinson olacak olan jennie george'du (1867–1897). george'un diğer kızı, hem geleceğin dansçısı ve koreografı agnes de mille'in hem de margaret george de mille doğumlu geleceğin aktris peggy george'un annesi olacak olan anna angela george'du (1878-1947).

i̇kinci çocuğunun doğumundan sonra george'un işi ve parası yoktu ve yemek için dilenmek zorunda kaldı. normalde yasal bir adam olan george, sokakta gördüğü ilk iyi giyimli yabancıya yaklaştığında, eğer kendisine yardım etmeyecekse, onu soymaya karar verdi. neyse ki adam ona acıdı ve ona beş dolar verdi.

george bir episkopal olarak yetiştirildi, ancak "deist insancıllığa" inanıyordu. karısı annie i̇rlandalı katolikti, ancak henry george jr., çocukların esas olarak henry george'un deizmi ve hümanizminden etkilendiğini yazdı.

gazetecilik kariyeri 
george, yeni oluşturulan san francisco times için matbaacı olarak işe alındı. kaliforniya okullarında onlarca yıldır zorunlu olarak okutulan ve popüler olan what the railroads will bring us dahil olmak üzere, yazıları yayımlandı. george, times'ın saflarında yükseldi ve sonunda 1867 yazında yönetici editör oldu. george, kendi gazetesi olan san francisco daily evening post'un editörü olarak, dört yıl (1871-1875) dahil olmak üzere birkaç gazetede çalıştı ve bir süre demokratik bir tekel karşıtı yayın olan reporter'ı yönetti. george, gazetesini ayakta tutmaya çalışırken dört zorlu yıl yaşadı ve sonunda dilenmek için sokaklara çıkmak zorunda kaldı. george ve ailesi mücadele etti, ancak george'un artan itibarı ve gazete endüstrisindeki katılımı, onları yoksulluktan kurtardı.

siyaset ve ekonomi felsefesi 
george, siyasi görüş olarak lincoln cumhuriyetçisi olarak başladı ama sonra bir demokrat oldu. demiryolu ve madencilik çıkarlarının, yozlaşmış politikacıların, arazi spekülatörlerinin ve işçi müteahhitlerinin güçlü bir eleştirmeniydi. görüşlerini ilk olarak 1868'de "demiryolu bize ne getirecek" başlıklı bir makalesinde dile getirdi. george, demiryolu inşaatındaki patlamanın yalnızca demiryolları ve diğer ilgili işletmelerde hisse sahibi olan şanslı bir azınlığa fayda sağlayacağını ve nüfusun büyük bir bölümünü korkunç bir yoksulluğa sürükleyeceğini savundu. bu, orta pasifik demiryolu yöneticilerinin düşmanlığını kazanmasına yol açtı.

siyasi kariyeri 
1880'de artık popüler bir yazar ve konuşmacı  george, new york'a taşındı ve i̇ngiliz kökenli olmasına rağmen i̇rlandalı milliyetçi toplulukla yakın ittifak kurdu. oradan, i̇rlanda ve i̇skoçya gibi toprağa erişimin önemli bir siyasi sorun olduğu (ve hala da öyledir) yerlere birkaç konuşma gezisi yaptı.

1886'da birleşik i̇şçi partisi'nin adayı olarak new york belediye başkanlığı için kampanya yürüttü cumhuriyetçi aday theodore roosevelt'ten daha fazla oy alarak ikinci oldu. seçimleri abram hewitt kazandı. birleşik i̇şçi partisi kısa sürede iç bölünmeler nedeniyle zayıfladı. george, birleşik i̇şçi koalisyonunun kilit bir üyesi olan emek şovalyeleri başkanı terrence v. powderly ile sorun yaşadı. başlangıçta powderly ile dost olan george, powderly ve diğer birçok işçi liderinin amerikan işçilerinin korunması için hayati önem taşıdığını düşündüğü tarife politikalarına şiddetle karşı çıktı. george'un tarifeye yönelik sert eleştirisi, onu powderly'ye ve işçi hareketindeki diğerlerine karşı koydu. 1897'de george, new york belediye başkanlığına tekrar aday oldu. ancak, kampanya sırasında ölümcül felç geçirdi.

george'un yaşamı boyunca, delaware ve alabama'daki topluluklar, onun arazi üzerindeki tek vergisine dayalı olarak geliştirildi ve bu miras, avustralya, yeni zelanda ve tayvan da dahil olmak üzere dünyanın çeşitli yerlerindeki uygulamalarla devam etti.

ölümü ve cenazesi 
george'un ilk felç geçirmesi, 1890'da, toprak hakları ve rant ile yoksulluk arasındaki ilişki hakkında küresel bir konuşma turunun ardından meydana geldi. bu felç onu büyük ölçüde zayıflattı ve asla tam olarak iyileşmedi. buna rağmen george siyasette aktif kalmaya çalıştı. george, doktorlarının tavsiyesine karşın, 1897'de bu kez bağımsız demokrat olarak new york belediye başkanlığı için kampanya yürüttü. kampanyanın gerilimi ikinci bir felci hızlandırdı ve seçimden dört gün önce ölümüne yol açtı.

tahminen 100.000 kişi, henry george'un yüzünü görmek için gün boyunca büyük merkez sarayı ziyaret etti. yine tahmini olarak 100.000 kişi, kalabalık sebebiyle içeri giremedi ve polis tarafından engellendi.

başka bir yerde ayrı anma törenleri düzenlendi. chicago'da, eski illinois valisi john peter altgeld ve john lancaster spalding'in anma konuşmalarını dinlemek için beş bin kişi sıraya girdi. belediye başkanı strong, george'a şehit diyerek bir toplantıda yıkıldı ve ağladı.

new york times, akşamın ilerleyen saatlerinde yaklaşık 2.000 kişilik organize bir cenaze alayının, büyük merkez sarayından ayrıldığını ve manhattan üzerinden brooklyn köprüsü'ne doğru ilerlediğini bildirdi. bu alay "tamamen ... her iki tarafta da sessiz gözlemcilerden oluşan kalabalıklarla doluydu."

görüşleri ve siyasi önerileri

arazi ve doğal kaynak rantlarının toplumsallaştırılması 
henry george, arazinin ekonomik rantının, toplum tarafından paylaşılması gerektiğini savundu. bu görüşünün en açık ifadesi, en ünlü eseri olan i̇lerleme ve yoksulluk'ta bulunur: "toprağı ortak mülkiyet haline getirmeliyiz." toprak değerlerini vergilendirerek toplum, ortak mirasının değerini yeniden ele geçirebilir, ücretleri yükseltebilir, arazi kullanımını iyileştirebilir ve üretken faaliyetler üzerindeki vergi ihtiyacını ortadan kaldırabilir. george, toprak sahipleri arazileri üzerine inşa edilen herhangi bir endüstri veya yapı için vergi cezasına çarptırılmayacakları ve değerli yerleri boş tutarak kar elde edemeyecekleri için, arazi spekülasyonuna yönelik mevcut teşvikleri ortadan kaldıracağına ve kalkınmayı teşvik edeceğine inanıyordu.
bu prensip, günümüzde georgizm olarak bilinmektedir. george'un zamanında, "tek vergi" hareketi olarak biliniyordu ve bazen, özellikle i̇rlanda'da, toprak kamulaştırma hareketleriyle ilişkilendiriliyordu.

kamu hizmetlerinin belediyeleştirilmesi ve ücretsiz toplu taşıma 
george, münhasır geçiş hakkı arazi imtiyazına güvenen işletmeleri "doğal" tekeller olarak görüyordu. bu hizmetlere örnek olarak kamu hizmetlerinin (su, elektrik, kanalizasyon), bilgi (telekomünikasyon), mal ve yolcu taşımacılığı dahildir. george, "kamu yolları" üzerindeki bu ulaşım sistemlerinin genellikle kamu hizmetleri olarak yönetilmesi ve ücretsiz olarak veya marjinal maliyetle sağlanması gerektiğini savundu. bazı durumlarda, halka açık yollarda faaliyet gösteren kargo nakliye şirketleri gibi, özel hizmet sağlayıcılar arasında kamu "geçiş hakları" konusunda rekabete izin vermek mümkün olabilir, ancak george, rekabetin imkansız olduğu her yerde tam bir kamulaştırmayı destekledi.

george, faydalı kamu mallarına yapılan yatırımların arazi değerlerini her zaman bu yatırımların toplam maliyetinden daha fazla artırma eğiliminde olduğu için bu hizmetlerin ücretsiz olarak sağlanacağını söyledi. george, konut sakinlerinin asansörlerin eklenmesiyle elde ettiği artan değerin bir kısmından ödenen ücretsiz dikey geçiş sağlayan kentsel binalar örneğini kullandı.

fikri mülkiyet reformu 
george, tüm fikri mülkiyet ayrıcalıklarına karşıydı veya bunlardan şüpheleniyordu, çünkü onun klasik "toprak" tanımı "tüm doğal güçleri ve fırsatları" içeriyordu. bu nedenle george, fikri mülkiyet ayrıcalığının kaldırılmasını veya büyük ölçüde sınırlandırılmasını önerdi. george'un görüşüne göre, doğanın güçleri tarafından yönetilen, malzemelerin belirli düzenlemeleri ve etkileşimleri üzerinde bir tekele sahip olmak, tapu sahiplerinin, sıradan arazi tapularının sahiplerine benzer bir şekilde, üreticilerden telif kirası almalarına izin verdi.

serbest ticaret 
george, o zamanlar hem korumacı ticaret politikasının ana yöntemi hem de önemli bir federal gelir kaynağı olan vergilere karşıydı, federal gelir vergisi henüz getirilmemişti. tarifelerin tüketiciler için fiyatları yüksek tuttuğunu, ancak genel ücretlerde herhangi bir artış sağlamadığını savundu. vergilerin tekelci şirketleri rekabetten koruduğuna ve böylece güçlerini artırdığına da inanıyordu.

1997'de spencer maccallum, henry george'un "serbest ticaret konusunda şimdiye kadar yaşamış en büyük yazar ve hatip" olduğunu yazdı. 2009'da tyler cowen, george'un 1886 tarihli koruma veya serbest ticaret kitabının "serbest ticaret konusunda bugüne kadar belki de en çok tartışılan yol olmaya devam ettiğini" yazdı.

gizli oy 
george, amerika birleşik devletleri'nde gizli oylamanın benimsenmesinin en eski ve en önde gelen savunucularından biriydi. harvard tarihçisi jill lepore, henry george'un savunuculuğunun amerikalıların bugün gizli oylarla oy kullanmasının nedeni olduğunu iddia ediyor. george'un gizli oylamayı destekleyen ilk makalesi "seçimlerde rüşvet" başlığını taşıyordu ve aralık 1871 tarihli overland review'de yayınlandı. i̇kinci makalesi, mart 1883 tarihli north american review dergisinde yayınlanan "money in selections" idi. bir eyalet yasama organı tarafından onaylanan ilk gizli oylama reformu, george'tan etkilendiklerini söyleyen reformcular tarafından gerçekleştirildi. avustralya oylaması olarak da adlandırılan gizli oylamayı benimseyen ilk eyalet, 1888'de richard henry dana iii liderliğindeki massachusetts'ti. 1891'de eyaletlerin yarısından fazlası da bunu benimsemişti.

kaynakça 

1839 doğumlular
1897 yılında ölenler
19. yüzyıl amerikalı yazarları
amerikalı ekonomi yazarları
kurgusal olmayan eserler veren amerikalı erkek yazarlar
amerikalı siyaset felsefecileri
amerikalı kadın hakları aktivistleri
klasik iktisatçılar
georgizm
new york doğumlu siyasetçiler
philadelphia doğumlu yazarlar