Károly Khuen-Héderváry

kont károly khuen-héderváry de hédervár (doğum adı károly khuen de belás) (23 mayıs 1849, gräfenberg - 16 şubat 1918, budapeşte), macar siyasetçi. khuen-héderváry, avrupa'da avusturya-macaristan i̇mparatorluğu'nun bir parçası olan macaristan krallığı'nda 1903 yılında kısa bir süre ve 1910 ile 1912 yılları arasında olmak üzere iki dönem başbakanlık makamında bulunmuştur. khuen-héderváry 1883 ile 1903 yılları arasında hırvat banı olarak görev yapmıştır.

hayatı 
macar soylusu babası antal khuen (1817–1886) ile annesi angelika izdenczi'nin (1823–1894) yedi çocuklarından en büyüğü olarak gräfenberg'de dünyaya gelen khuen-héderváry, zagreb'te büyüdükten sonra lisans eğitimini zagreb üniversitesi'nde hukuk bilimi üzerine almıştır. 1875 yılından bu yana üyesi olduğu liberal parti'nin temsilcisi olarak reichstag'da vekil olarak yer almaya başlayan khuen-héderváry, özel hayatında da slavonya'da sahip olduğu geniş toprakları ile ilgilenmiştir. i̇lerleyen süreçte ilk olarak yönetimine dahil olduğu raab komitatı'nın 1882 yılından itibaren komitat başkanı olarak görev almıştır.

hırvatistan banusu dönemi 
başbakan kálmán tisza kuzeni olarak bizzat tisza tarafından 4 aralık 1883 tarihinde hırvatistan banusu olarak atanmıştır. bu görevini 27 haziran 1903 yılına kadar yirmi yıl boyunca sürdüren khuen-héderváry, görev süresi boyunca özerk hırvatistan'ın macarlar için büyük bir sorun teşkil etmemesi için gayret göstermiştir. yönetimi sırasında macar ulusal sembollerinin kullanımını hırvat ulusal sembolleri ile birlikte kullanılması için yaygınlaştırmış ve yine bu görevde bulunduğu süre içerisinde macarcayı bölgenin resmi dillerinden biri haline getirmiştir. banus olarak gösterdiği faaliyetler her ne kadar hırvatlar tarafından kabul görmese de, katolik kilise ile sırp azınlığın gösterdiği destekler ile sabor'da uygulamalarını geçirme başarısını gösterebilmiştir. macar yanlısı siyasetinin haricinde otoriter ve baskıcı bir yönetim şekli nedeniyle 1902 yılında milliyetçi hırvatlar tarafından başlatılan şiddet gösterileri sonucunda görevinden ayrılmak zorunda kalan khuen-héderváry, dönemin başbakanı ile görevleri değiştirerek başbakanlık makamına gelmiştir.

başbakanlık dönemi 
27 haziran 1903 tarihinde kral tarafından başbakan olarak atanan khuen-héderváry, önceli kálmán széll'in liberal tutumunun aksine radikal yönü ile ön plana çıkmıştır. ancak göreve geldikten kısa bir süre sonra avusturya ile imzalanan 1867 avusturya-macaristan antlaşması çerçevesinde dönüşümlü başbakanlık modeli nedeniyle görevini yeğeni istván tisza devretmek durumunda kalmıştır.

başbakanlık görevinin ardından 3 mart 1904 tarihinde tisza hükûmetine bakan olarak atanan khuen-héderváry, 31 ocak 1905 tarihine kadar macar bakanlar ile viyana sarayları arasındaki sürekli bağlantıyı sağlamakla görevlendirilmiştir.

17 ocak 1910 tarihinde ikinci bir dönem için yeniden başbakan olarak atanan khuen-héderváry, ilk dönemindeki kısa sürede başbakanlıktan ayrılma sürecini yeniden yaşamamak adına daha ihtiyatlı ve radikal kararlardan uzak bir şekilde yürütme çabasına girmiştir.  bu döneminde de tisza taraftarlarının ağırlıklı olduğu bir hükûmet ile birlikte çalışan khuen-héderváry, yürürlüğe koymak istediği belli yasaları ve reformların tisza tarafından kabul görmemesi, avusturya-macaristan ortak ordusu ile avusturya donanmasının finansmanı ile ilgili yaşanan tartışmalar ve gösteriler neticesinde 22 nisan 1912 tarihinde görevinden istifa etmek durumunda kalmıştır.

khuen-héderváry ikinci başbakanlık dönemini yürüttüğü bir süreçte, şubat 1910'da tisza ile birlikte ulusal çalışma partisi kurmuş, söz konusu partinin 1913 ile 1918 tarihleri arasında partinin genel başkanlık görevini yürütmüştür. 1917 yılında kısa bir dönem macaristan mortgage kredi bankası (macarca:magyar jelzálog hitelbank) başkanlığını da gerçekleştirmiştir.

16 şubat 1918 tarihinde 68 yaşında budapeşte'de ölmüştür.

unvan ve ödüller 
 danışma meclisi üyesi (1883)
 golden fleece nişanı (1891)
 macar aziz stephen nişanı (1910)

galeri

kaynakça

konuyla ilgili yayınlar 

 hungary: governments and politics 1848–2000 (ed. mária ormos – béla k. király). columbia university press, new york, 2001. sayfa 132

1849 doğumlular
1918 yılında ölenler
macaristan başbakanları
hırvat banları
macaristan hırvat işleri bakanları