Allah (Ay tanrısı)

allahın (i̇slam'da tanrı'nın adı) tarihsel olarak i̇slam öncesi arabistan'da [[arap putu
|ay tanrısı]] olarak tapınılan bir tanrı olduğu varsayımı, 20. yüzyılın başlarında ortaya atıldı. i̇slam öncesi araplar kâbe'de 360 tane puta (tanrıya) tapıyordu; bunlardan en güçlüsü ve yükseğe koydukları tanrı, bu görüşe göre allah'a eşdeğer olan ay tanrısı hubal idi. 

bu düşünce ilk olarak 1901'de kazı bilimci hugo winckler tarafından i̇slam öncesi allah'ı, bir ay tanrısı olarak adlandırdığı hubal olarak bilinen başka bir i̇slam öncesi arap tanrısıyla özdeşleştirdiğinde ortaya atıldı. daha yeni bilim adamları, kısmen kurgu olduğu için ama aynı zamanda hubal'ın nabatî kökeninin güney arap inançlarının bağlamını geçersiz kılacağına inandıkları için bu görüşü geri çevirdiler.

dilbilimciler genelde "allah" sözcüğünün "al-i̇lah"tan türediğini düşünürler. zamanla "al-i̇lah" birleşik olarak "allah" biçiminde söylenmeye başlanmış ve arabistan'da tek tanrıcılığın gelişimine koşut olarak sözcüğe daha soyut anlamlar yüklenmiştir. i̇slam'ın türklerde yayılmasından sonra, allah adı türkçeye arapçadan geçmiştir.

kanıtlar

köken 
allah kelimesi i̇slam'dan önce gelir. arthur jeffrey'in belirttiği gibi:

19. yüzyıl bilgini julius wellhausen de allah (el-ilah, tanrı) kavramını, mekke'nin yerel tanrılarından kaynaklanan bir "soyutlama biçimi" olarak gördü.

tanrı için kullanılan i̇branice sözcükler arasında el ve eloah bulunur. profesör alfred guillaume, al-ilah teriminin sonuç olarak ilahiyat için genel bir terim olarak kullanılan sami kökünden türediğini belirtiyor.

guillaume, bazı bilim adamlarının "tanrı" sıfatının ilk olarak bir ay tanrısı unvanı olarak kullanıldığını savunduklarını, ancak bunun i̇ngilizce "tanrı" kelimesinin kökenleriyle aynı anlamda tamamen "antikacı" olduğunu savundu:

"allah" sözcüğü arabistan'da arapça konuşan hristiyanlar ve yahudiler tarafından da kullanılmaktadır. hanif olarak bilinen müslüman öncesi arap tektanrıcıları tarafından da kullanılmıştır.

ay takvimi 
ay, ramazan tarihini belirlemek için bir ay i̇slami takviminin kullanılması nedeniyle i̇slam'da önemli bir rol oynar. hilal, babil takviminde olduğu gibi i̇slam aylarının başlangıcını ve bitişini tanımlar. hilalin ortaya çıkış zamanını kesin olarak belirleme ihtiyacı, müslüman bilginlerin astronomi incelemesi için teşviklerden biriydi. kur'an, ayın kendisinin bir tanrı değil, tanrı'nın bir işareti olduğunu vurgular.

arap tanrısı hubal 
i̇slam'dan önce kabe, yerel halk tarafından ilahi güce sahip olduğu düşünülen tanrı hubal'ı temsil eden bir heykel içeriyordu. sav, müslümanlıktaki allah görüşünün kökenleri ve i̇slam öncesi arabistan'ın on dokuzuncu yüzyıla kadar uzanan çok tanrıcılığına ilişkin tarihsel seküler araştırmalara dayanmaktadır. bu araştırmalar, "allah" sözcüğünün kökeni, evrimi ve hubal'ın mitolojik kimliği ile ilgilidir.

bilimsel görüşler 
julius wellhausen, kâbe'nin allah'ın evi olduğu, ancak içindeki en önemli putun hubal'ınki olduğu temelinden hareketle, hubal'ı allah'ın eski bir adı olarak kabul etti.

hubal'ın bir ay tanrısı olduğu iddiası, yirminci yüzyılın başlarından kalma alman bilgin hugo winckler'den gelmektedir. david leeming, mircea eliade gibi o'nu bir savaşçı ve yağmur tanrısı olarak tanımlar.

daha yeni yazarlar, hubal'ın nebati kökenlerini, zaten allah ile ilişkilendirilmiş olabileceği tapınağa ithal edilen bir figür olarak vurgulamaktadır. patricia crone, "eğer hubal ve allah bir ve özdeş tanrı olsaydı, hubal allah'ın bir sıfatı olarak hayatta kalmalıydı, ki öyle olmadı. ayrıca, insanların birinden diğerine vazgeçmelerinin istendiği söylentiler de olmazdı” diyor.

ayrıca, allah'ın herhangi bir simgeleşmiş temsili veya putunun olup olmadığı bilinmemektedir.

hristiyan yanlıları 
robert morey'nin ortadoğu arkeolojisinde ay-tanrısı allah adlı kitabı, al-uzzâ'nın köken olarak bir ay tanrısı olduğunu iddia ettiği hubal ile aynı olduğunu iddia ediyor. bu öğreti, "allah'ın oğlu olmadı" ve "küçük gelin" adlı yavru risalelerinde tekrarlanır. 1996 yılında janet parshall radyo yayınlarında, müslümanların bir ay tanrısına taptıklarını iddia etti. pat robertson 2003'te, "mücadele, allah olarak bilinen mekke'nin ay tanrısı hubal'ın mı üstün, yoksa i̇ncil'in yahudi-hristiyan yehova tanrısı mı, yüce mi?" demişti.

ancak çeşitli kaynaklardan yapılan son araştırmalar, morey'in kullandığı "delil"in, hazor'daki bir kazı alanından çıkarılan ve "allah" ile hiçbir bağlantısı olmayan heykele ait olduğunu kanıtladı. aslında, i̇ncil bilgini ve misyon stratejisti rick brown bu yaklaşıma açıkça karşı çıkıyor.

allah'ın bir putperest tanrısı olduğunu savlayanlar, özellikle de ay tanrısı, savlarını çoğu zaman, birçok caminin tepelerini süsleyen ve i̇slam'ın bir simgesi olarak yaygın olarak kullanılan hilal simgesine dayandırırlar. aslında, i̇slam'ın gelişinden önce orta doğu'da birçok "tanrı" ve puta tapıldığı doğrudur, ancak ay tanrısının adı allah değil, sîn idi ve i̇slam'ın doğum yeri olan arabistan'da pek popüler değildi. mekke'deki en belirgin put hubal adlı bir tanrıydı ve onun bir ay tanrısı olduğuyla ilgili hiçbir kanıt yok. bazen filistin'deki hazor'da bir ay tanrısı tapınağı olduğu iddia edilir. bu, hilal benzeri bir kolye takan tapınan bir kişinin oradaki temsiline dayanmaktadır. bununla birlikte, kolyenin bir ay tanrısını simgelediği ettiği açık değildir ve her halükarda burası bir arap dini yeri değil, mö 1250 civarında yeşu tarafından yıkılan eski bir kenan bölgesidir. ... eski araplar yüzlerce puta tapıyorsa, kuşkusuz ay tanrısı sîn de buna dahildi, çünkü i̇braniler bile güneşe, aya ve yıldızlara tapmaya eğilimliydiler ancak araplar arasında herhangi bir biçimde aya tapınmanın öne çıktığına veya hilalin bir ay tanrısının simgesi olarak kullanıldığına ve kesinlikle allah'ın ay tanrısının adı olmadığına dair kesin bir kanıt yoktur.

i̇slami gelenek 
8. yüzyıl arap tarihçisi hişam i̇bn al-kalbi'nin putlar kitabı'nda hubal, altın eli olan bir insan figürü olarak tanımlanır (heykelden kopan orijinal elin yerine altın el takılmış). hubel'in kehanet için kullanılan yedi oku vardı.

hubal'ın ay ile ilişkili olup olmamasına bakılmaksızın, hem muhammed hem de düşmanları, hubal ve allah'ı farklı tanrılar olarak tanımladılar, onların destekçileri bedir savaşı'nda karşıt taraflarda savaştı. i̇bn hişam, mağlup edilen i̇slam karşıtı ordunun lideri ebu süfyan ibn harb'ın bir sonraki savaşlarında zafer kazanmak için hubal'ı destek için çağırdığını kaydeder.

ayrıca bakınız 
 antik sami dini
 arap mitolojisi
 el (tanrı)
 elohim
 sin (mitoloji)

kaynakça 

dinde yalan haber
sözde tarih
ay tanrıları
amerika birleşik devletleri'nde evanjelikalizm
allah
1901 tanıtımları
i̇ncelenmemiş çeviri içeren sayfalar