Zehir Davası

zehir davası (l'affaire des poisons) kral xiv. louis döneminde fransa’da yaşanan büyük bir cinayet skandalıydı. 1677 ve 1682 yılları arasında, aristokrasinin bir dizi önde gelen üyesi zehirleme ve cadılık ile suçlandı. skandal kralın iç çemberine girdi. 36 kişinin infaz edilmesine yol açtı.

bağlam ve kökeni 
madame de brinvilliers, 1666’da sevgilisi ordu kaptanı godin de sainte-croix ile birlikte babası antonine dreux d’aubray ve iki kardeşi antoine d’aubray ve françois d’aubray’ı zehirleme suçu ile komplo kurbanı olmuştur. diğer bir deyişle mülküne el konulmuştur. hastanelere yaptığı ziyaretlerde fakirleri zehirlediğine dair söylentiler de vardı. suçlandıktan sonra kaçtı fakat liège'de tutuklandı.

madame de brinvilliers işkence gördükten sonra suçunu itiraf etti ve ölüm cezasına çarptırıldı. 17 temmuz’da su tedavisi denen bir işkence gördü (on altı litre su içmeye zorlandı) başı kesildi ve vücudu kazıkta yakıldı. suç ortağı olduğu iddia edilen sainte-croix, 1672'de doğal nedenlerden öldüğü için suçlamada bulunmadı

bu önemli duruşma söylentilere yol açtı ve diğer gizemli ölümlere dikkat çekti. kral xiv. louis’de dahil olmak üzere önde gelen soylular zehirlenebileceklerinden endişe duydular.

çıkarımlar ve soruşturma 
olay, magdelaine de la grange'nin sahtecilik ve cinayet suçlamasıyla tutuklanmasının ardından, şubat 1677'de başladı. la grange, önemli diğer suçlar hakkında bilgi sahibi olduğunu iddia ederek, louvois'li marquis françois michel le tellier'e başvurdu. louvois, diğer şeylerin yanı sıra; paris polisinin şefi olan gabriel nicolas de la reynie'ye, zehirleyicileri ortadan kaldırmasını söyleyen krala rapor verdi. la reynie, kralı sakinleştirmeye çalıştı. potansiyel zehirleyicilerin soruşturması ardı sıra büyücülük, cinayet ve daha fazlası suçlamalarına yol açtı.

yetkililer, sadece kehanetler, seanslar ve afrodizyaklar değil, aynı zamanda "miras tozları" (zehir için bir örtmece) sattığından şüphelenilen bir dizi falcı ve simyacıyı topladı. bazıları işkence altında itiraf etti ve yetkililere, kraliyet mahkemesinde eşlerinden veya rakiplerinden kurtulmak için zehir satın aldığı iddia edilen müşterilerinin listelerini verdi.

en ünlü vaka, zehirleyici marie bosse tarafından suçlandıktan sonra 1679'da tutuklanan ebe catherine deshayes monvoisin veya la voisin'di. la voisin birkaç önemli saraylıyı tanıyordu. bunlar arasında soissons kontesi olimpia mancini, kız kardeşi, bouillon düşesi, françois henri de montmorency, lüksemburg düşesi ve en önemlisi kralın metresi madam de montespan vardı.

sarhoşken sorgulanan la voisin, montespan'ın afrodizyak satın aldığını ve kralın rakip aşıklar üzerindeki iyiliğini kazanmak ve korumak için onunla black massgerçekleştirdiğini iddia etti. étienne guibourg adlı bir rahip ile çalışıyordu. i̇tiraflarının ötesinde hiçbir kanıt yoktu, ancak daha sonra bu insanları kötü bir üne kavuşturdu. eleanor herman, "krallarla seks" adlı kitabında, polise "bebek kemikleri" hakkında rapor verdiğini ve la voisin'in bahçesinde 2.500 bebeğin kalıntılarını ortaya çıkardığını iddia ediyor. bununla birlikte, anne somerset, “zehir olayı” adlı kitabında bunu tartışıyor ve bahçenin insan kalıntıları için aranmadığını iddia ediyor.

ayrıca skandala, önde gelen soylu bir ailenin en yaşlısı olan eustache dauger de cavoye de dahil oldu. cavoye, good friday gününü black mass ile kutlamayı seçtiğinden ailesi tarafından mirastan mahrum edildi. mirastan mahrum kaldıktan sonra, miras tozları ve afrodizyaklar üzerine kârlı bir ticaretin kapılarını açtı. 1678'de louis'in resmi soruşturmasının aniden sona ermesi üzerine gizemli bir şekilde ortadan kayboldu. adı nedeniyle, bir zamanlar demir maskeli adam olduğundan şüphelenildi. ancak, bu teori yalanlandı, çünkü 1679'da ailesi tarafından saint-lazare hapishanesinde hapsedildiği biliniyor.

duruşmanın sonu 
la voisin, büyücülük ve zehirlenme nedeniyle ölüm cezasına çarptırıldı ve 22 şubat 1680'de kazıkta yakıldı. mareşal montmorency-bouteville kısaca 1680'de hapsedildi, ancak daha sonra serbest bırakıldı ve muhafızların kaptanı oldu. bakan jean-baptiste colbert olayları örtbas etmeye yardım etti.

de la reyniere-zehirlenme ve büyücülük davalarını yargılamak için özel mahkeme chambre ardente'yi ("burning court") kurdu. kraliyet mahkemesinde soylular ve saraylarla ilgili birçok dava da dahil olmak üzere bir dizi davayı araştırdı. yıllar geçtikçe, mahkeme 34 kişiyi zehirlenme veya büyücülük nedeniyle ölüme mahkum etti. i̇kisi işkence altında öldü ve birkaç saraylı sürgüne gönderildi. mahkeme 1682'de kaldırıldı, çünkü kral böyle bir skandalın öğrenilmesini göze alamadı. polis şefi reynie buna "suçlarının büyüklüğünün güvencelerini kanıtladığını" söyledi.

sonuç 
skandalın ve ardından gelen zulümlerin belki de en önemli etkisi soissons kontesi'nin fransa'dan sınır dışı edilmesiydi. oğlu fransa'da kaldı, ancak annesinin gündeme gelme rezaletinin, askeri bir kariyer yapmaktan fiilen yasaklandığı için kişisel hırslarını gerçekleştirmesini engellediğini gördü. sonunda, kral xiv. louis'e karşı derin bir kin besleyerek fransa'yı terk edecek ve fransa'nın yeminli düşmanları habsburg'ların hizmetine girecekti. savoy prensi eugene ya da prinz eugene, zamanla, çağın en büyük generallerinden biri ve louis'in avrupa'daki üstünlük kurma teklifinin başarısızlığının ardındaki faktörlerden biri olarak bilinecekti.

zehir olayında kınamak 
zehir olayı 442 şüpheliyi içeriyordu: 367 tutuklama emri çıkarıldı, bunların 218'i gerçekleştirildi. mahkumlardan 36'sı idam edildi, 5’i̇ kadırga ve 23'ü sürgüne mahkum edildi. buna işkence veya intihar sonucu ölenler dahil değildir. buna ek olarak, birçok sanık asla yargılanmadı, ancak adalet sisteminin dışına yerleştirildi ve lettre de cachet tarafından ömür boyu hapsedildi.

lettre de cachet tarafından müebbet hapis cezasına çarptırılan insanlardan altı kadın chateau de villefranche'de hapsedildi; chateau de salces'te 18 erkek; belle-ile-en-mer'de 12 kadın; chateau de besançon'da on erkek; st andre de salins'te 14 kadın; ve fort de bains'de beş kadın.

profesyoneller 
bu, zehir olayına profesyonel olarak suç faaliyetlerine dahil olan kişileri listeler. cezaları isimlerinden ve rollerinden sonra anılır.

benzer olaylar 
ekim 1702 yılında marie-anne de la ville, la voisin'e benzer yeni bir örgüt kurduğu için tutuklandı. zehir davası yüzünden mahkemeye çıkarılmadı fakat lettre de cachet'e çıkarıldı.

kurguda 
la voisin and the affair of the poisons adlı örgütün organizasyonu judith merkle riley : the oracle glass (1994) adlı bir romanda tasvir edilmiştir.

the affair of the poisons, fransız-kanada dizisi versailles'ın ikinci sezonunda başroldedir. dizi, saraylıların toz ve iksirlerle sarhoş olduğunu gösteriyor; madame de montespan bile zehirlenmelerde önemli bir role sahip olarak tasvir ediliyor. kurgulamada la voisin, agathe karakterine dönüştürüldü.

kaynakça

metin 

 978-0-271-02915-3 
 0-312-33017-0 
 978-2-262-00806-2 
 0-7221-6245-6 
  cilt iv 1663–1678, v 1678–1679 vi 1679–1681 vii 1681.
 guibourg ve lavoisin'in bastille deneme kayıtlarından alıntılar  (fransızca ve i̇ngilizce çevirisi)

kurgu 

 
 

komplo
cadılık
1680'lerde fransa
1670'lerde fransa