Teoforik isimler

teoforik isim (,theophoros, anlamı "bir tanrı adını taşıyan isim") , antik dönemde ilgili tanrının korunmasına girmek için konulurdu.

teofor terimi yunanca "tanrı" anlamına gelen "theos" kelimesi ile, "desteklemek, taraftarı olmak" anlamlarına gelen "phore" kelimesinin birleştirilmesiyle oluşturulmuştur.

teoforik isimlere eski çağlarda en çok mezopotamya ve yakın doğu'daki diğer bölgelerde rastlanılmaktaydı. kökenleri i̇lk çağa belki de tarih öncesi devirlere dayanan bu isimler günümüzde hala mevcudiyetini sürdürmektedir. arapça abdullah (allah'ın kölesi) , samed (allah'ın 99 adından birisi; kimseye muhtaç olmayan) gibi isimler buna örnek olarak gösterilebilir.

klasik teoforik isimler 

 demetrius ve türevleri " demeter'in takipçisi" anlamına gelir. 
 dennis, latince dionysius ve türevleri " dionysos " anlamına gelir. 
 martin, savaş tanrısı mars'ın türevlerinden birisi olarak kullanılmıştır. 
 klasik tanrıların bazı isimleri bazen kişisel isimler olarak verilir. en yaygın olanı diana ve diane gibi varyantlarıdır; diğerleri minerva, afrodit, venüs, isis veya juno'dur.  
 papa ii. ioannes, başa geçtiğinde mercurius olan adını i̇oannes olarak değiştirmişti.

teoforik hristiyan isimleri 

 amadeus : (latin) "tanrı'nın sevgilisi" 
 bogdan : (slav) "tanrısal" 
 bogomil : (slav) "tanrı katında saygın" 
 bozhidar : (slav) "tanrı'nın armağanı" 
 hristiyan : (yunanca) "mesih'e iman edenler" 
 christopher : (yunanca) "mesih'i taşıyanlar". 
 deodatus / deusdedit : (latin) "tanrı tarafından bahşedilen" 
 dorotheus / dorothea : (yunanca) "tanrı'ya sunulan" 
 fürchtgott : (cermen) "tanrı korkusu" 
 gottfried : (cermen) "tanrı'nın barışı" 
 gottlieb : (cermen) "tanrı'nın sevgisi" 
 philothea / philothei / philotheos : (yunanca) "tanrı'nın sevgilisi" 
 shenouda : (kıpti) "tanrı'nın oğlu" 
 theodore / theodora : (yunanca) "tanrı'nın armağanı" 
 theodosius / theodosia, theodotos / theodotē ve dositheus / dosithea: (yunanca) "tanrı'nın bahşettiği" 
 theodotus: (yunanca): "tanrı tarafından bahşedilen" 
 theophilus : (yunanca) "tanrıyı seven kişi" 
 theophanes / theophania, tiffany : (yunanca) "tanrı'nın tezahürü" 
 theophrastus : (yunanca) "tanrısal konuşma" 
 theaetetus : (yunanca) "tanrı'ya yalan söyleyen" 
 timothy / timotheus : (yunanca) "tanrı'yı onurlandıran kişi"

hristiyanlarca saygı duyulan bazı azizlerin de çok tanrılı inançlardan gelen teoforik isimleri vardır. (saint dionysius, saint mercurius, saint saturninus, saint hermes, tours saint martin , selanik aziz demetrius gibi).

cermen teoforik isimler 

 os, "tanrı" 
 oslac 
 oswald 
 oswin 
 gök gürültüsü tanrısı thor 
 thorstein "thor'un taşı"  
 thorkel "thor'un zanaatı"  
 thorulf "thor'un kurdu" 
 thordis 
 thora 
 ing, freyr için kullanılmış olan isimlerden birisi ("lord" anlamına gelen bir sıfat) 
 ingrid 
 ingeborg 
 inger 
 ingunn

cermen panteonunun baş tanrısı odin'e atıfta bulunan isimlere erken dönemde pek rastlanmaz. kurt anlamına gelen "wulf" sözcüğü kimi ismin sonuna eklendiğinde zamanla bu "wod" ismine dönüşmüş olabilir. (förstemann 1856)

hinduizm 
hinduizmin takipçisi olan insanlar tarafından bazı isimler tanrı ya da tanrıçaları onurlandırmak için konulurlar. bir isim çoğu zaman birden fazla ilaha referansta bulunabilir.

i̇lah isimlerinin yeni doğan bebeklere konulması pek alışılageldik bir durum değildir. şiva, krişna, ganeş, durga, radha ve sita isimleri insanların çocuklarına koydukları ilah isimleridir. bunların haricinde teoforik isimlere pek rastlanmaz.

i̇slâm 
i̇slam dininde tanrı (allah) tek ilah olsa da 99 ismi olduğuna inanılır. çocuklara allah adı yalın bir şekilde konulmaz. aşağıda olduğu gibi ön eklerle kullanılır.

 abdullah : "allah'ın kulu" 
 ubeydullah: "allah'ın kulu"

bunun dışında allah'ın diğer 99 ismi yalın olarak kullanılabilir.

 cebbâr: "kudret ve azamet sahibi."
 gaffâr: "çok mağfiret eden."
 rezzâk: "rızkını veren."
 basîr: "her şeyi en iyi gören."

yahudilik 
kitab-ı mukaddes'te, özellikle de eski ahit'te çok sayıda i̇branice teoforik isim görülür.

 güçlü, kuvvetli anlamına gelen ve kenanlılarca baal'ın babası olarak tapınılan tanrı el'e atıfta bulunulan isimler. 
 yahve ya da yahova'ya atıfta bulunan isimler. 
 levanten tanrılarına atıfta bulunan isimler.

mevcut inançlar önemini ve takipçisini kaybedip yahudilik ve daha yeni pagan inançlar ortaya çıkınca bu isimler varlığını yitirdi hatta kimisi de değiştirildi. örneğin baal isminin yerini utanç verici anlamına gelen bosheth aldı. i̇lk kez kral saul zamanında popülerlik kazanmaya başlayan yahova adının kullanımına pek rastlanılmamaktaydı.

el 
kenanlılar başta olmak üzere levanten bölgesinde tapınılmakta olan bir baş tanrıydı. semavi dinlerde özellikle melek isimlerinde ve bunun yanında bazı peygamber isimlerinde bu ilahın kalıntılarına rastlamak mümkündür.

 ariel : "el'in aslanı" 
 daniel : "el yargılar" veya "el'in adaleti" 
 elias / elijah: "el, yahovadır" (?) 
 elişa : "el kurtuluştur" 
 elizabeth / isabel : i̇branice elisheba = "el yemin ediyor" veya "el bolluktur " 
 emmanuel / immanuel : "el bizimle" 
 hezekiel : "el güçlenecek" 
 cebrail : "el benim gücümdür" 
 i̇smail : "el işitir" 
 i̇srail : "el ile hüküm süren" 
 joel : "el i̇lahtır" 
 lemuel : "el'e adanmış / adanmış" 
 michael : "el kimdir?" 
 nathaniel : "el'in verdiği" veya "el'in armağanı" 
 raphael : "el iyileştirir" 
 samuel : "el'in adı" 
 uriel : "el benim ışığımdır"

yahova 
i̇srailli tanrı yhwh'nın adı (yahova, yahve veya yah şeklinde kullanılabilir) i̇lk tapınak dönemi'nin birçok teoforik isimde bir önek veya sonek olarak görünür. örneğin, yirme-yahu (yeremya ), yesha-yahu (yeşaya ), netan-yah, yedid-yah, adoni-yah, nekhem-yah, yeho-natan (jonathan), yeho-chanan (john), yeho-shua (yeşu ), yeho-tzedek, zekharya (zekeriya ).

 elijah / elias : "ymwh ilahımdır" 
 hizkiya : "yhwh güçleniyor" 
 yeşaya : "yhwh kurtuluştur" 
 jedediah : " yhwh'nin arkadaşı" 
 jeremy / jeremiah : "yhwh yükselecek" 
 i̇sa / yeshua : "yhwh kurtaracak" 
 joel heller : "yhwh ilahtır" 
 john : "yhwh tarafından süslendi" 
 jonathan : "yhwh verdi" 
 joseph : "yhwh artacak" 
 josiah : "yhwh tarafından iyileştirildi" 
 matthew : "yhwh hediyesi" 
 micah : "kim yhwh gibi?" 
 nehemya : "yhwh rahatlık verir" 
 obadiah : " yhwh'nin hizmetkarı" 
 tobias : "yhwh'nın iyiliği" 
 uriah : "yhwh alevi" 
 uzziah : "yhwh benim gücümdür" 
 zachary / zechariah : "yhwh hatırladı" 
 zephaniah : "yhwh tarafından gizlenmiş"

bununla birlikte, yahuda (y e hūda h) adı bir örnek değildir. yahuda adı, "övgü" anlamına gelen yadah = yud-dalet-hey kök kelimesinden gelir. yud harfi de i̇branice'de bir önek zamiridir, bu nedenle yud veya yud-hey ile başlayan her ad veya kelime teoforik değildir.

diğer tanrılara atıfta bulunulan isimler 

 yerubbaalın 
 abijam : "babam yam " 
 nebukadnetsar (babil dilinde, nabu -kudurri-usur'da) 
 ishbaal : " baal'ın adamı". 
 mark : " mars'a adanmış". 
 jezebel : " baal'e şan".

kaynakça

dış bağlantılar 

 beate pongratz-leisten, devrimci tektanrıcılık eisenbrauns kavramını yeniden düşünüyor 2011 
 yunanca kişisel i̇simler sözlüğü 
 ogden goelet, "musa'nın mısır adı" 
 müslümanlar muhammed i̇smini ne zaman kullanabilirler?: artı, neden i̇ngilizce konuşanlar çocuklarına i̇sa adını vermiyor?

dinî davranış ve deneyim
onomastik
adlar
yunanca deyişler
tanrı adını kapsayan isimler
i̇brahimî dinler
pagan
mezopotamya mitolojisi