Ulmus glabra

ulmus glabra (), i̇rlanda'dan doğuya doğru urallara ve güneydeki kuzey kutup dairesi'nden yunanistan'daki mora dağlarına kadar avrupa karaağaç türlerinin en geniş yelpazesinden oluşmaktadır. ayrıca i̇ran'da da yetişir. büyük ve yaprak döken bir ağaç olan ulmus glabra; esasen 1.500 m'ye kadar olan yüksekliklerde büyüyen, nemli toprakları ve yüksek nemli yerleri tercih eden bir dağ karaağacı türüdür. ağaç i̇skandinavya'da salt ormanlar oluşturabilir ve norveç'te beiarn'da 67° k enlemine kadar kuzeyde bulunur.

genel özellikleri 
yoğun bir tacı olan görkemli ağacın, en alttaki dalları biraz sarkıktır. 40 m'ye kadar yükselir, yaklaşık 20 m'ye kadar genişliğe ulaşır. kabuk uzun süre pürüzsüz kalır, ancak daha sonra sığ oluklar geliştirir. genç dallar grimsi-kahverengi, beyazımsı tüylü, daha sonra gridir. i̇ri yapraklar asimetrik, çok pürüzlü ve koyu yeşildir. alt tarafları açık yeşil ve tüylüdür. sonbaharda sarıya dönerler. yaprağın asimetrik ayağı, karaağaç yapraklarının bir özelliği olan kısa sapın bir tarafını kaplar. kahverengimsi-mor çiçekler, yaprakların ortaya çıkmasından önce ortaya çıkar. meyveler, kanatlı fındıkçıklar, rüzgarla yayılır.

iucn kırmızı listesi 
ulmus glabra, tüm avrupa'da ve batı asya'da bulunan, yaygın bir dağılıma sahip bir karaağaçtır. türlerin ülke düzeyinde değişen derecelerde tehdit altında olduğu ve ölüme yol açan hollanda karaağaç hastalığının neden olduğu nüfus azalması nedeniyle avrupa genelinde hassas olarak kabul edilir. popülasyon büyüklüğü ve hastalığın etkisi, tüm tür dağılımı boyunca bilinmemektedir ve batı asya popülasyonları için bilgi ciddi şekilde eksiktir. tür, küresel ölçekte veri yetersiz olarak kabul edilir. bu türün dünya çapında tehdit altında olduğunu doğru bir şekilde sınıflandırmak ve etkili koruma eylemi sağlamak için ulmus glabra'ın geçmiş, şimdiki ve gelecekteki nüfus düşüşü hakkında bilgi toplanması gerekir.

coğrafi dağılım bilgileri 
ulmus glabra ağırlıklı olarak kıta avrupası ve adalarında bulunur. aynı zamanda kafkasya, batı asya ve rusya'nın bazı bölgelerinde de görülmektedir. bu tür, 12.000.000 km2'nin üzerinde büyük, tahmini bir yayılış alanına sahiptir. türün yükseklik aralığı bilinmemektedir.

bulunduğu ülkeler: arnavutluk, andora, ermenistan, avusturya, azerbaycan, belarus, belçika, bosna hersek, bulgaristan, hırvatistan, çekya, danimarka, estonya, finlandiya, fransa, gürcistan, almanya, yunanistan, macaristan, i̇ran, i̇rlanda, i̇talya, letonya, litvanya, karadağ, hollanda, kuzey makedonya, norveç, polonya, romanya, rusya federasyonu, sırbistan, slovenya, i̇spanya, i̇sveç, i̇sviçre, suriye, türkiye, ukrayna ve birleşik krallık.

nüfus bilgileri 
avrupa'da ulmus glabra popülasyonları azalmaktadır. bu, norveç, i̇spanya ve i̇sveç'ten yapılan ülke değerlendirmelerinden ve avrupa karaağaçlarının %10-40'ının hollanda karaağaç hastalığı nedeniyle kaybedildiğini tahmin eden gibbs'ten (1978) bilinmektedir. norveç'te u. glabra popülasyonunun son 30 yılda %10 oranında azaldığı tahmin edilmektedir (norsk kırmızı listesi). i̇sveç'te nüfusun hollanda karaağaç hastalığı nedeniyle 2025 yılına kadar %90 oranında azalması bekleniyor. i̇ber yarımadası da hastalıktan ciddi şekilde etkileniyor, orta i̇spanya'da nüfus neredeyse tükenmiş ve valensiya'da hala sadece 200 birey vardır.  avrupa'daki diğer ülkeler için nüfus rakamları bilinmemektedir ve daha fazla araştırma gerektirmektedir.

türler içinde asya yayılış popülasyonu bilinmemektedir ve daha fazla bilgiye ihtiyaç vardır. bu popülasyonların geçmiş, şimdiki ve gelecekteki düşüşüne ilişkin veriler de bilinmemektedir ve araştırma gerektirmektedir.

habitat ve ekoloji bilgileri 
ulmus glabra 30 m yüksekliğe kadar büyüyebilir ve uzun bir ömre sahip olabilir. bu tür nemli, besleyici toprakları tercih eder ve sıklıkla su yollarının yanında bulunur. populus spp., salix spp. ve alnus  ile birlikte büyüdüğü avrupa ormanlarının önemli bir parçasıydı ulmus glabra, güveler ve tırtıllar da dahil olmak üzere birçok fauna için önemli bir ev ve sığınak sağlar.

şubat-mart ayları arasında çiçek açar ve tohumlar mayıs-haziran ayları arasında olgunlaşır. tür hermafrodittir (hem erkek hem de dişi organlara sahiptir) ve rüzgar tarafından tozlanır.
hafif (kumlu), orta (tınlı) ve ağır (killi) topraklar, iyi drene edilmiş toprakları tercih eder ve ağır killi topraklarda da yetişebilir. uygun ph; asit, nötr ve bazik (alkali) topraklardır. yarı gölgede (hafif ormanlık) veya gölgesiz büyüyebilir. nemli toprağı tercih eder. bitki deniz maruziyetini tolere edebilir. atmosferik kirliliği tolere edebilir.

tehdit bilgileri 
bu tür tarihsel olarak hollanda karaağaç hastalığı (ophistoma ulmi) tarafından tehdit edilmiştir ve halen ophistoma novo-ulmi hastalık türü tarafından tehdit edilmektedir. hastalık karaağaç böcekleri tarafından yayılır ve u. glabra dirençten yoksundur. bu, hastalığın ulaştığı u. glabra sayısında ciddi kayıplara neden oldu. bu patojene bağlı kayıp, aşağıdakiler dahil olmak üzere avrupa genelinde kaydedilmiştir; norveç, i̇sveç ve finlandiya. bu tehdidin türlerin tamamı üzerindeki etkisi bilinmemektedir.

norveç'te tür, acer pseudoplatanus'un rekabeti ve ayrıca geyik popülasyonlarının neden olduğu zarar nedeniyle tehdit altındadır. i̇kincisinin yeni fidelerin büyümesini engelleyebileceği kaydedildi. finlandiya'da tür, kentleşme nedeniyle habitat kaybı tehdidi altındadır. ulmus pumila ile hibridizasyon tehdidi de vardır. tür dağılımının geri kalanından gelen tehditler henüz belgelenmemiştir, ancak dağılımı boyunca habitat kaybından etkilenmesi muhtemeldir.

kullanım ve ticaret bilgileri 
bu türün kerestesi güçlü, dayanıklı ve suya dayanıklıdır, tekne, tekne parçaları, mobilya, ahşap su boruları, döşeme tahtaları ve tabut yapımında kullanılır. bu türün birçok çeşidi park ve bahçelerde yetiştirilmiş ve dikilmiştir. i̇ran'da bu tür endüstriyel ormanların önemli bir parçasıdır. tür, toprak stabilizasyonu ve nehir havzasının koruması sağlamak için yetiştirilir.

yapraklar çiğ veya pişirilerek yenir. özellikle çok genç değilse biraz acı olabilir ve müsli bir dokuya sahip olabilirler. karışık salataya güzel bir katkı sağlarlar. oluştuktan hemen sonra kullanılan olgunlaşmamış meyveler çiğ olarak yenebilir.. ağızda ferahlık hissi ve nefeste hoş bir koku bırakan aromatik, sıra dışı bir tat bırakır. yaklaşık %34.4 protein, %28.2 yağ, %17 karbonhidrat içerirler. meyve yaklaşık 2,5 cm uzunluğundadır. i̇ç kabuk müsilajlıdır. i̇ç kabuk genellikle kurutulur, toz haline getirilir ve daha sonra çorbalarda vb. koyulaştırıcı olarak kullanılır veya ekmek yaparken tahıllarla karıştırılır.

koruma işlemleri bilgileri 
ulmus glabra, 91 global ex situ koleksiyonda kayıtlıdır.
bu tür için birçok ülke düzeyinde değerlendirme gerçekleştirilmiştir ve burada aşağıdaki şekilde sınıflandırılmıştır:
i̇sveç'te kritik tehlike altında
arnavutluk'ta savunmasız
finlandiya'da savunmasız
norveç'te tehdit altında (biyoçeşitlilik bilgileri 2015)
i̇sviçre'de en az endişe
estonya'da en az endişe
tür ayrıca bölgesel ölçekte şu şekilde değerlendirilmiştir:
endülüs'te tehlikede
valencia'da hassas
avrupa'da savunmasız (a2be+3be+4be)
avrupa orman genetik kaynakları programı, bu türün genetik çeşitliliğini korumak için kılavuzlar yayınladı. i̇spanya'da madrid, valencia, castilla la mancha ve murcia'da korunmaktadır. hollanda karaağaç hastalığının asya dağılımındaki türler üzerindeki etkisini anlamak için bir araştırma ihtiyacı vardır. şu anda, avrupa çapında korunması gereken 'fenotipik olarak dikkate değer' türlerin seçimi gibi birçok koruma çabası yürütülmektedir. tür aynı zamanda klonal bankalar, dondurarak saklama şemaları ve hollanda karaağaç hastalığına karşı tür kaybına yanıt olarak tohum bankaları içinde yer alır. bu tür aynı zamanda avrupa orman genetik kaynak programında ve noble wood network'te (collin 1999-2001) öncelikli bir türdür. koruma çabalarının, daha fazla risk altında olan ve genellikle popülasyonların geri kalanından daha genetik olarak daha çeşitli olan marjinal popülasyonlara yönelik olması önemlidir. tür, ulmus glabra ve ulmus laevis ormanlarında ab habitat direktifi, ek 1 kod g1 kapsamında korunmaktadır.

kültivarlar 
ulmus glabra 'pendula'
ulmus glabra 'camperdownii'

kaynakça 

avrupa ağaçları
glabra
türkiye'deki odunsu taksonlar