Devlet Duması (Rus İmparatorluğu)

devlet duması (rusça: госуда́рственная ду́ма) veya i̇mparatorluk duması, sankt-peterburg'daki taurida sarayı'nda toplantılarını düzenleyen, rus i̇mparatorluğu'nun son dönemindeki yasama meclisinin bir parçası olan alt meclis. 27 nisan 1906 ile şubat 1917 tarihleri arasında i̇mparatorluğun çöküşü arasında dört kez toplandı. birinci ve i̇kinci duma daha demokratikti ve haleflerinden daha fazla sayıda ulusal unsurları temsil ediyordu. üçüncü duma, eşraflar, toprak sahipleri ve işadamlarının hâkimiyetindeydi. dördüncü duma beş oturum düzenledi; 2 mart 1917'ye kadar varlığını sürdürdü ve 6 ekim 1917'de resmen feshedildi.

tarihi 

6 ağustos 1905'te, 1905 rus devrimi'nin baskısı altına giren sergey vitte, (rus-japon savaşı'ndan sonra japonya ile barış görüşmelerini yönetmek üzere ii. nikolay tarafından atandı) başlangıçta tamamen danışma organı olduğu düşünülen duma'nın toplanması hakkında bir bildiri yayınladı. sonraki ekim manifestosu'nda çar, daha fazla sivil özgürlükler getirmeyi, yeni bir "devlet duması"na geniş katılım sağlamayı ve duma'ya yasama ve gözetim yetkileri vermeyi vadetti. devlet duması, parlamentonun alt meclisi, rus i̇mparatorluğu devlet konseyi ise üst meclis olacaktı.

bununla birlikte, ii. nikolay otokratik gücünü korumaya kararlıydı. 23 nisan 1906'da çar, kendisine "yüce otokrat" unvanını veren temel yasayı çıkardı. duma'nın onayı olmadan hiçbir yasa yapılamasa da, duma, soyluların hakim olduğu devlet konseyi'nin (yarısı doğrudan çar tarafından atanacak olan) onayı olmadan yasaları geçiremezdi ve çar'ın kendisi bir veto hakkına sahipti. yasalar, bakanların duma tarafından atanamayacağını ve sorumlu olmadıklarını öngörerek, yürütme düzeyinde sorumlu hükûmeti reddetti. dahası, çar, duma'yı feshetme ve istediği zaman yeni seçimler ilan etme gücüne sahipti; 87. madde, kararnamelerle geçici (olağanüstü hal) yasaları geçirmesine izin verdi. tüm bu yetkiler ve ayrıcalıklar, pratikte rusya hükûmeti'nin resmi olmayan mutlak bir monarşi olmaya devam etmesini sağladı. bu bağlamda ilk duma dört gün sonra 27 nisan 1906'da açıldı.

i̇lk duma 

i̇lk duma, 1905 devriminden sonra 27 nisan 1906'da açıldı ve ii. nikolay tarafından ekim manifestosu'nda belirtildiği gibi yaklaşık 500 milletvekili ile kuruldu; sosyalist devrimci parti gibi çoğu radikal sol partinin seçimleri boykot etmesi, ılımlı anayasal demokratların (kadetler) en çok milletvekili (yaklaşık 180) çıkarmasına sebep oldu. i̇kinci olarak en fazla sayıya sahip olan grup ise, biraz daha radikal solculardan oluşan yaklaşık 100 milletvekili çıkaran trudoviklerin ittifakıydı. her iki grubun da sağında, ekimciler de dahil olmak üzere bir dizi küçük parti vardı. birlikte yaklaşık 45 civarında milletvekilleri vardı. çoğunlukla köylü gruplarından olan diğer milletvekilleri bağlantısızdı.

kadetler, nispeten ılımlı siyasi duruşları nedeniyle sürekli olarak seçmen çekebilen tek siyasi partiydi. kadetler, özellikle şehirli nüfusun dikkatini çekti, bunun yerine diğer partilere bağlı olan kırsal toplulukların dikkatini çekmeyi başaramadı.

duma, 8 temmuz 1906'ya kadar 73 gün boyunca pek başarılı olamadı. çar ve sadık başbakanı i̇van goremykin, duma'yı kontrol altında tutmaya hevesliydi ve iktidarı paylaşma konusunda isteksizdi; öte yandan duma, seçim reformu ve en önemlisi toprak reformu dahil olmak üzere reformların sürdürülmesini istiyordu. moskova üniversitesi hukuk profesörü sergey muromtsev, başkan seçildi. lev urusov ünlü bir konuşma yaptı. bu liberalizmden korkan çar, söylendiğine göre "duma'ya lanet olsun, her şey vitte'nin işi" diyerek duma'yı feshetti. aynı gün pyotr stolypin yeni başbakan olarak seçildi.

pavel milyukov ve çoğu liberal kadetler partisinden olan yaklaşık 200 milletvekili, hayal kırıklığı içinde, ileriye dönük olarak neler yapılabileceğini tartışmak için, o zamanlar rus finlandiyası'nın bir parçası olan vyborg'a kaçtılar. oradan, sivil itaatsizlik çağrısı yapan vyborg manifestosu'nu yayınladılar. bu manifesto büyük ölçüde göz ardı edildi ve bu durum tutuklanmalarıyla ve kadetlerin parti bürolarının kapatılmasıyla sonuçlandı.

i̇kinci duma 

i̇kinci duma (20 şubat 1907'den 3 haziran 1907'ye kadar) 103 gün sürdü. yeni üyelerden biri, ekim manifestosu'na şiddetle karşı çıkan vladimir purişkeviç'ti. bolşevikler ve menşevikler (yani, rusya sosyal demokrat i̇şçi partisi'nin her iki fraksiyonu) ve sosyalist devrimciler, duma'daki seçimleri boykot etme politikalarını terk ettiler ve sonuç olarak bir dizi sandalye kazandılar. kadetler (bu noktada en ılımlı ve merkezci parti), kendilerinden daha radikal partilerin seçimlere girmelerinden dolayı yarı yarıya sandalye kaybına uğradılar.

1 haziran 1907'de, başbakan pyotr stolipin, sosyal demokratları silahlı bir ayaklanma hazırlamakla suçladı ve duma'nın 55 sosyal demokratının duma oturumlarından çıkarılmasını ve 16'sının milletvekili dokunulmazlığının kaldırılmasını talep etti. bu ültimatom duma tarafından reddedilince, 3 haziran'da bir fermanla (emperyal kararname) duma feshedildi ve bu olay haziran 1907 darbesi olarak anıldı.

çar, bu sorunlara rağmen devlet duması'ndan kurtulmak istemiyordu. bunun yerine, olağanüstü yetkileri kullanan stolipin ve çar, seçim yasasını değiştirdi ve toprak sahiplerinin ve şehirli mülk sahiplerinin oylarına daha büyük bir seçim değeri verdiler ve "yanlış yönlendirilmekle" suçladıkları köylülerin oylarına daha az değer verdiler ve bu süreçte kendi çıkardıkları temel yasalarını çiğnediler.

üçüncü duma 
seçim yasasında yapılan değişiklikle duma'da (7 kasım 1907 - 9 haziran 1912) eşraf, toprak sahipleri ve işadamları çoğunluğu sağlandı. rus olmayan bölgelerden gelen milletvekili sayısı büyük ölçüde azaldı. sistem, ideal olmasa da, hükûmet ile duma arasındaki işbirliğini kolaylaştırdı; sonuç olarak, duma tam beş yıl sürdü ve 200 yasa ve 2500 yasa tasarısını oylamayı başardı. daha çok asillerden oluşması nedeniyle, üçüncü duma, birincisi gibi, "lordlar ve dalkavuklar duması" veya "usta'nın duması" olarak da adlandırıldı. ekimciler partisi, tüm milletvekillerinin yaklaşık üçte biri ile en büyüğüydü. daha az radikal ve daha muhafazakar olan bu duma, yeni seçim sisteminin her zaman çar'ın üzerlerinde büyük miktarda etkiye sahip olacağı toprak sahipleri tarafından kontrol edilen bir duma üreteceğini ve bunun da ilk iki dumanın aksine çar'a tam olarak boyun eğeceğini açıkça ortaya koydu.

duma, yasalaşma açısından, rusya'nın askeri kapasitelerinde, stolipin'in toprak reformu planlarında ve temel sosyal refah önlemlerinde bir iyileşmeyi destekledi. nikolay'ın nefret ettiği kara kaptanlarının gücü sürekli olarak azaldı. bununla birlikte, finlandiya'nın özerkliği ve ruslaştırma sorunu gibi konularda, i̇mparatorluğun dağılmasından korkarak daha gerici yasaları da destekledi. i̇kinci dumanın dağılmasından bu yana, i̇mparatorluğun çok büyük bir bölümü ya sıkıyönetim altındaydı ya da kuşatma halinin daha hafif biçimlerinden biriydi. örneğin, çeşitli zamanlarda ve çeşitli yerlerde, ikinci duma'nın dağılmasına, ilk duma başkanı muromtsev'in cenazesinde ve leo tolstoy'un cenazesinde, fanatik [sağcı] keşiş sergey trufanov'a veya kötü şöhretli ajan provokatör yevno azef'e atıfta bulunmak yasaklandı. stolipin, eylül 1911'de suikasta kurban gitti ve yerine maliye bakanı vladimir kokovtsov geçti. duma, kont kokovtsov'un bütçeyi düzenli olarak dengelemesine ve hatta üretken amaçlar için harcamasına izin verdi.

dördüncü duma 

eylül/ekim'de seçilen 15 kasım 1912 - 6 ekim 1917 tarihleri arasında görev yapan dördüncü duma da sınırlı siyasi etkiye sahipti. rus wikipedia'ya göre ilk oturum 15 kasım 1912'den 25 haziran 1913'e ve ikinci oturum 15 ekim 1913'ten 14 haziran 1914'e kadar yapıldı. 1 temmuz 1914'te çar, duma'nın yalnızca bir danışma organı haline getirilmesi gerektiğini öne sürdü, ancak temmuz krizi sırasında 26 temmuz 1914'te olağanüstü bir oturum düzenlendi. üçüncü oturum 27-29 ocak 1915 arasında, dördüncüsü 19 temmuz 1915 ile 3 eylül arasında, beşincisi 9 şubat ile 20 haziran 1916 arasında ve altıncı oturum 1 kasım-16 aralık 1916 arasında toplandı. tartışmalarına ne zaman devam edeceklerini tam olarak kimse bilmiyordu. son oturum hiç açılmamış gibi görünüyor, ancak 27 şubat 1917'de kapatıldı.

bir trudovik olan aleksandr kerenski'de gelecek vadeden bir yeni üye vardı, aynı zamanda gizli polis için çifte ajan olan bir bolşevik olan roman malinovsky de vardı. mart 1913'te, duma başkanı aleksander guçkov liderliğindeki ekimciler, cilysler iddialarını araştırmak için grigori rasputin hakkında bir soruşturma başlattılar. ekimcilerin lider partisi kendisini üç farklı bölüme ayırdı.

savaşın arifesinde hükûmet ve duma kararsız güreşçiler gibi birbirlerinin etrafında dolanıyorlardı, iki taraf da kesin bir hamle yapamıyordu. savaş, siyasi partileri daha işbirlikçi hale getirdi ve pratikte tek bir parti haline geldiler. çar, mogilev'de cepheye gideceğini açıkladığında, rasputin'in çariçe aleksandra üzerindeki etkisinin artacağından korkan i̇lerici blok kuruldu.

duma, 76 yaşındaki i̇van goremikin'in yerine boris stürmer'in başbakan olarak getirilmesinden sonra ve rasputin'den bahsetmemek şartıyla 9 şubat 1916'da toplandı. stürmer konuşmasını yaptığında milletvekilleri hayal kırıklığına uğradı. savaş nedeniyle anayasa reformlarının zamanı olmadığını söyledi. çar, hayatında ilk kez taurida sarayı'nı ziyaret etti ve bu da yeni başbakan hakkında olumsuz ifade kullanmayı neredeyse imkansız hale getirdi.

1 kasım 1916'da duma yeniden toplandı ve boris stürmer yönetimindeki hükûmet, şubat ayından beri toplanmayan devlet dumasında pavel milyukov tarafından saldırıya uğradı. konuşmasında "kara kuvvetler"den bahsetti ve ünlü "bu aptallık mı yoksa ihanet mi?" sorusuyla birçok hükûmet başarısızlığını vurguladı. kerenski bakanları "kiralık katiller" ve "korkaklar" olarak nitelendirdi ve onların "aşağılık grigori rasputin tarafından yönlendirildiklerini" söyledi. stürmer ve protopopov boşuna duma'nın feshini istedi. stürmer'in istifası, duma'ya bir taviz gibi görünüyordu. i̇van grigoroviç ve dmitry şuvayev, duma'da rus halkına, donanmasına ve orduya güven duyduklarını ilan ederek savaşın kazanılabileceğini ifade ettiler.

parlamentoda liberal olan ekimciler ve kadetler için rasputin ve onun otokrasiye ve mutlak monarşiye verdiği destek, ana engellerden biriydi. politikacılar hükûmeti duma'nın kontrolüne almaya çalıştı. "okhrana'ya göre 1916'nın sonunda liberal duma projesinin gereksiz olduğu ve geriye kalan tek iki seçeneğin baskı veya toplumsal devrim olduğu açıktı."

19 kasım günü  kara yüzler'in kurucularından biri olan vladimir purişkeviç, duma'da bir konuşma yaptı. monarşinin "bakanlık birdirbiri" dediği şey yüzünden itibarını yitirdiğini ilan etti.

2 aralık'ta trepov, hükûmet programını okumak için duma'daki kürsüye çıktı. milletvekilleri "kahrolsun bakanlar! kahrolsun protopopov!" diyerek başbakan'ın konuşmasına izin verilmedi ve üç kez kürsüden ayrılmak zorunda kaldı. trepov, çar'ı kontrol etme girişiminde bulunan duma'yı tamamen kapatmakla tehdit etti. çar, kabinesi, aleksandra ve rasputin, duma'nın 12 veya 19 ocak, 1 veya 14 şubat'ta ne zaman açılacağını veya hiçbir zaman açılmayacağını tartıştılar. rasputin, duma'yı şubat ayına kadar kapalı tutmayı önerdi; aleksandra ve protopopov onu destekledi. 16 aralık cuma günü milyukov, duma'da "belki 9 ocak'a, belki şubat'a kadar görevden alınacağız" dedi, ancak akşam duma, önceki gün hazırlanan bir kararname ile 12 ocak'a kadar kapalı kaldı.

şubat devrimi 22 şubat'ta çar cepheye gittiğinde başladı ve putilov atölyelerinde grevler patlak verdi. 23 şubat'ta, st. petersburg'daki kadınlar greve katılarak kadınlara oy hakkı verilmesi, rus gıda kıtlığının sona erdirilmesi ve i. dünya savaşı'nın sona ermesini talep ettiler. 25 şubat'ta sokaklarda toplanmak kesinlikle yasak olsa da, yaklaşık 250.000 kişi oradaydı. çar, petrograd askeri bölgesinin deneyimsiz ve son derece kararsız komutanı sergey semyonoviç habalov'a ayaklanmayı zorla bastırmasını emretti. 27'sinde duma delegeleri, majesteleri'nden duma'yı nisan ayına kadar ertelemeye karar verdiğine dair bir emir aldı ve duma'nın hiçbir yasal yetkisi kalmadı. duma itaat etmeyi reddetti ve özel bir toplantıyla toplandı. buchanan'a göre: "duma'yı şimdiki gibi bir anda kullanmak bir çılgınlık eylemiydi." delegeler, devlet dumasının geçici komitesini kurmaya karar verdiler. geçici komite, tüm eski bakanların ve üst düzey yetkililerin tutuklanmasını emretti. tauride sarayı kalabalık ve askerler tarafından işgal edildi. rusya bakanlar konseyi, akşam marinsky sarayı'nda son toplantısını yaptı ve telefon görüşmeleri kesildiğinde çar'a istifasını resmen sundu. yakında bir grup duma üyesi geçici komiteyi kurdu. guçkov, vasili şulgin ile birlikte çarı tahttan çekilmeye ikna etmek için pskov yakınlarındaki ordu karargahına gitti. komite, georgi lvov yönetiminde geçici hükümeti kurdu çar tarafından atanan bakanları görevden aldı ve bakanlıkları ve diğer hükûmet kurumlarını devralmaları için komiserler gönderdi.

2 mart 1917'de geçici hükûmet duma'nın yeniden toplanmamasına karar verdi. resmi olarak duma, rusya kurucu meclisi seçimlerinin hazırlanmasına bağlı olarak geçici hükûmet tarafından dağıtıldığı 6 ekim 1917'ye kadar vardı.

i̇mparatorluk duması'ndaki milletvekili sandalyeleri

kaynakça 

rus i̇mparatorluğu hükûmeti