Beyaz Terör (Macaristan)

macaristan'daki beyaz terör (macarca: fehér terror), karşı devrimci askerler tarafından macaristan'ın kısa ömürlü sovyet cumhuriyetinin ve kızıl terör'ün destekçilerini yok etmek için yürütülen iki yıllık bir baskıcı şiddet dönemiydi (1919-1921). on binlerce kişi yargılanmadan hapsedildi ve 1.000 kadar insan öldürüldü; kurbanların çoğu yahudiydi.

arka plan 
i. dünya savaşı'nın sonunda, macar devletinin siyasi yapılanması hızlı ve köklü bir değişime zorlandı. macaristan'ın güçlü bir üyesi olduğu avusturya-macaristan i̇mparatorluğu çöktü. muzaffer i̇tilaf güçleri, macaristan'ın etnik olarak karışık sınır bölgelerini bölmek ve onları sırp, hırvat ve sloven krallığı, çekoslovakya ve romanya arasında paylaştırmak için adımlar attı - bu çabalar, macaristan'ın yüzölçümünün üçte ikisini ve etnik macarların yaşadığı toprakların üçte birini kaybetmesiyle sonuçlandı. bu kayıplar, savaş sonrası sosyoekonomik çalkantılarla birlikte birçok macar arasında derin aşağılanma ve içerleme duygularına yol açtı.

bu değişken atmosferde, ülkenin tek bir istikrarlı hükümet kurma çabaları başarısız oldu. mart 1919'da sosyal demokrat-komünist koalisyondan görevi devralan bir komünist hükümeti, macaristan sovyet cumhuriyeti'ni kurdu. béla kun liderliğindeki macaristan komünist partisi, hükümetin görünüşte sosyal demokrat-komünist koalisyon tarafından yönetilmesine rağmen cumhuriyette en fazla etkiye sahipti. kun'un hükümeti dört aydan az sürdü ve sonunda rumen işgaliyle sona erdi. bu dönemde artan siyasi gerilim ve baskı, kızıl terör olarak bilinen olayda tutuklamalara ve infazlara yol açtı. bu da hükümete desteğin azalmasına neden oldu. macaristan, slovakya ve transilvanya'yı elinde tutmaya çalıştı, ancak rumen birlikleri macaristan'ı işgal etti ve sonunda ağustos 1919'da budapeşte'ye ulaştı. i̇şgalin sonucu olarak kun da dahil olmak üzere çoğu macar komünist sürgüne gitti.

birinci aşama (1919) 
ülkenin güneyinde macar sovyet cumhuriyeti'nin yerine alternatif bir hükümet kuruldu. bu yeni hükümetin silahlı kanadı olan "ulusal ordu"nun başında, bir zamanlar avusturya-macaristan donanması amirali miklós horthy vardı.

horthy'nin çağrısına cevap veren subaylar arasında kızıl terör'e misilleme olarak bir zulüm kampanyası başlatan aşırı milliyetçi askerler de vardı; komünist destekçileri ortadan kaldırmak ve halkı yeni düzene itaat etmeye korkutmak istiyorlardı.

pogromlar ve toplu katliamlar, mihály horthy komutasındaki "ulusal ordu" birimleri tarafından gerçekleştirildi; paramiliter örgütler de özellikle "macar uyanışı" sırasında cinayetler işledi.

genel olarak "beyaz muhafızlar" olarak bilinen bu birimler bir cinayet, işkence ve aşağılama kampanyası yürüttü. komünist bağlılığından şüphelenilen kişilerin yerinde infazları yaygındı; bu kurbanlar, başkalarına bir uyarı olması için genellikle halka açık yerlerde asıldı. ancak beyaz muhafızların kimin devletin düşmanı olduğuna ilişkin tanımı genişti. ayrıca, komünist hükümetin liderlerinin çoğu  yahudi olduğu için devrimden genel olarak suçlanan yahudiler çok sık bir şekilde olmak üzere, köylüleri ve liberalleri de avladılar.

birlik komutanlarının en kötü şöhretlisi, taburu düşmanlarına karşı sadist şiddet uygulayan pál prónay idi. diğerleri arasında, çabalarını kecskémet kasabası çevresindeki ovaya odaklayan gyula ostenburg-moravek, anton lehár ve iván héjjas vardı. bu müfrezeler ulusal ordu'nun bir parçasıydı, ancak komutanlarına fanatik bir sadakatle kişisel taburlar olarak işlev görme eğilimindeydiler. zulümleri arasında işkence, tecavüz, yerinde infaz ve halka teşhir için cesetlere saygısızlık yer alıyordu.

beyaz terör'den en çok etkilenen yerler, horthy'nin siófok'taki karargahının daha geniş alanı olan transtuna bölgeleri ile kecskémet ve orgovány'de uluslararası dikkatleri üzerine çeken toplu katliamların işlendiği tuna ile tisa nehirleri arasındaki ovalar oldu.

i̇kinci aşama (1919 sonrası) 
ulusal ordu kasım 1919'da budapeşte'yi işgal etti ve dört ay sonra horthy, yeni kurulan macaristan krallığı'nın naibi oldu. ancak gerici birlikler, seferlerini durdurmak yerine genişlettiler ve neredeyse iki yıl daha hedeflerini terörize etmeye devam ettiler; siyasi amaçlı şiddet, kin cinayetlerine ve kar amaçlı adam kaçırmalara dönüştü. beyaz muhafız subayları kendi aralarında iktidar için yarışmaya başladılar ve birbirlerinin suikastlerini planladılar. horthy'nin biyografisini yazan thomas l. sakmyster, 1919'da beyaz muhafız subayları kırsal kesim boyunca etrafı yakıp yıkarken horthy'nin başka tarafa baktığı sonucuna vardı.

beyaz terör'ün sonu 
1920'de terör, gözle görülür biçimde hafifledi. 1921'de pál prónay, beyaz terör ile ilgili suçlardan yargılandı. habsburg kralı i. karl'ı macaristan tahtına geri getirmek için başarısız bir girişime katıldıktan sonra prónay'ın taburu dağıtıldı.

prónay taburunun dağılmasına rağmen, sonraki yıllarda saldırılar ara sıra devam etti.

ayrıca bakınız 

 kızıl terör (macaristan)
 macaristan'daki devrimler ve müdahaleler (1918–1920)

kaynakça

alakalı eserler 

 gerwarth, robert. "the central european counter-revolution: paramilitary violence in germany, austria and hungary after the great war." (orta avrupa karşı devrimi: büyük savaştan sonra almanya, avusturya ve macaristan'da paramiliter şiddet.) past & present 200.1 (2008): 175–209. çevrimiçi

beyaz terör
1917-23 devrimleri
macaristan'da antisemitizm
siyasi ve kültürel tasfiyeler
macaristan'da antikomünizm
1921'de macaristan
1920'de macaristan
1919'da macaristan