Armen Alchian

armen albert alchian (; 12 nisan 191419 şubat 2013), amerikalı ekonomist. neredeyse tüm kariyerini california üniversitesi, los angeles'ta (ucla) geçirdi. önemli bir mikro iktisat teorisyeni, yeni kurumsal iktisadın kurucularından biri olarak bilinir ve mülkiyet hakları üzerine yaptığı çalışmalarla geniş çapta kabul görmektedir.

hayat ve eğitim 
armen albert alchian, 12 nisan 1914'te california, fresno'da ermeni-amerikalı bir anne babanın çocuğu olarak dünyaya geldi. babası alexander h. alchian (1884–1979), osmanlı i̇mparatorluğu döneminde erzurum'da doğdu ve 1901'de abd'ye göç etti, annesi lily normart (1889–1976), ebeveynleri fresno'daki ermeni göçmen olan bir ailede doğdu. anne babası, san joaquin vadisi'ne yerleşen ilk ermeniler arasındaydı ve o, fresno'da doğan ilk ermeniydi.   ailesi 1909'da evlendi  ve armen'in robert haig alchian (1917–1995) adında küçük bir erkek kardeşi vardı.   babası bir müzisyen ve kuyumcu olarak çalışıyordu ve ailenin "mütevazı geliri" vardı.  başlangıçta "yoğun ayrımcılığa maruz kalan" ermeni topluluğu içinde büyüdü. kendisinin hayatının erken dönemlerinde ermeni karşıtı ayrımcılığa maruz kaldığı bildirildi.  michael intriligator tarafından "ermeni adam smith" olarak adlandırılan alchian, kariyeri boyunca ermeni asıllı tek önde gelen amerikalı iktisatçıydı.

alchian, akademik ve atletik olarak mükemmel olduğu fresno lisesi'ne gitti. i̇lk olarak 1932'de fresno eyalet koleji'ne kaydoldu ve 1934'te stanford üniversitesi'ne transfer oldu ve 1936'da lisans derecesini aldı.   felsefe doktorasını aldı. "genel ücret yapısındaki değişikliklerin etkileri"(the effects of changes in the general wage structure), yazmış olduğu tezin adıdır. anthony j. culyer  kenneth arrow'un alchian'ın "stanford'un sahip olduğu en parlak ekonomi öğrencisi" olduğunu söylediğini aktardı.

kariyer 
alchian, stanford'da öğretim görevlisi olarak çalıştı (1937–40),  ve ardından 1940–41'de ulusal ekonomik araştırma bürosu ve harvard üniversitesi'nde ve 1942'de oregon üniversitesi'nde eğitmen olarak çalıştı.  1942 ile 1946 yılları arasında ordu hava kuvvetleri'nde istatistikçi olarak hizmet vermeye devam etti. 

alchian, 1946'da los angeles california üniversitesi'nde ekonomi bölümü'ne katıldı. başlangıçta yardımcı doçent (1952'ye kadar), ardından doçent (1958'e kadar) ve sonunda 1958'de profesör oldu. 1984'te ucla'dan emekli oldu ve fahri ekonomi profesörü seçildi. 2007 yılına kadar kampüs ofisini kapatmadı.

alchian, sınıfta sokratik yöntemi benimsedi ve geleneksel ders verme yönteminden hoşlanmadı.  1960'ların sonlarında kısaca bir meslektaş olan james m. buchanan, alchian'ı tanıdığı "en iyi karatahta ekonomisti" olarak sınıflandırdı. 2006'da ucla ekonomi bölümü başkanı john riley, alchian'ın "ucla'daki modern ekonomi bölümünün babası olduğunu ve onun geleceğini belirlediğini" belirtti.  william r. allen, alchian'ın bölümdeki varlığı ve liderliği nedeniyle bölümün "altın çağının" 1950'den 1980'e kadar olduğunu belirtti.

alchian ayrıca 1946 ile 1964 yılları arasında rand corporation ile ilişkiliydi ve ticari firmalara danışmanlık yaptı.  rand'da düzenlemenin gizli maliyetleri üzerine yaptığı çalışmayla hatırlanmaktadır. alchian, rand'da istihdam edilen ilk ekonomistti ve " ronald coase, gary becker ve diğerleri gibi birçok chicago yiğitinin rand'dan kazançlı danışmanlıklar aldığı kanal haline geldi."  alchian ayrıca, başlangıçta rochester üniversitesi'ne bağlı olan ve "hukuk bilim adamlarına ve yargıçlara ekonomik teoriye ilişkin içgörü" sağlayan hukuk ve ekonomi merkezi'nde yaklaşık 20 yıl yer aldı. timothy muris, alchian'ın "avukatlara ekonomi öğretmede mükemmel olmadığını" belirtti.

araştırma 
uygulamalı bir ekonomist olan alchian, robert higgs tarafından uygulamalı fiyat teorisinin ustası olarak tanımlanmıştır.  alchian özellikle chicago ekolünden neoklasik bir iktisatçıydı. alchian, harold demsetz ile birlikte alternatif olarak los angeles okulu olarak bilinen "ucla geleneğinin"   kurucusu olarak kabul edilir.  read şöyle açıklıyor: "onlarınki, chicago'nun serbest piyasaya verdiği önem, harvard'ın kurumsal çalışma geleneği ve hem rand corporation'ın hem de hoover enstitüsü'nün entelektüel olarak katkıda bulunduğu stratejik atılımıyla bazı benzerlikler paylaşan bir okul." 

alchian ayrıca avusturya okulu'ndan , özellikle ludwig von mises ve friedrich hayek'in fikirlerinden etkilenmiştir. mises'in human action kitabından (1949) etkilendi. alchian, hayek ile 1978'de bir röportaj yaptı, bu sırada alchian ona özellikle "ekonomi ve bilgi" (1937) ve "bilginin toplumda kullanımı" (1945) adlı iki makalesinden etkilendiğini söyledi. alchian da çağdaş avusturya okulu iktisatçılarını etkilemiştir.

alchian, james m. buchanan ve ronald coase ile birlikte "eski" ve "yeni" chicago okulu arasında bir köprü görevi gördü.  boettke ve candela, bu üç iktisatçının iktisatta şu dalları kurduğunu iddia ediyor: yeni kurumsal i̇ktisat, hukuk ve i̇ktisat ve mülkiyet hakları iktisadı.  gerçekten de alchian, yeni kurumsal ekonomi'nin kurucularından biri olarak kabul edilir.  robert higgs'e göre alchian, coase dışında "yeni kurumsal ekonomi olarak bilinen şeyin yaratılmasında ve geliştirilmesinde son yarım asır en büyük etkiye sahipti."

alchian'ın katkısının büyük bir kısmı mülkiyet haklarındadır. henderson, alchian'ın mülkiyet haklarının ekonomik analizi üzerinde en etkili olduğunu savundu ve bu konudaki çalışmasını şu şekilde özetledi: "bana kuralları söyle, ben de sana sonuçların ne olduğunu söyleyeyim."  alchian, "özünde ekonomi, kaynaklar üzerindeki mülkiyet haklarının incelenmesidir" dedi. peter boettke, 2015 yılında alchian'ın "mülkiyet haklarının ekonomik performansın belirlenmesinde oynadığı önemli rolü ekonomi mesleğine yeniden getirmesi gereken" mülkiyet hakları ekonomisi "olarak adlandırılan şeyin kurucusu olarak tanındığını kaydetti."

alchian, 1954'te rand'da çalışırken, o zamanlar yapımı gizli olan hidrojen bombalarının geliştirilmesinde ne tür yakıt malzemesi kullanıldığını anlamak için ilk olay çalışmasını yürüttü. kamuya açık finansal veriler aracılığıyla lityumu füzyon yakıtı olarak başarıyla tanımladı. ancak belge, ulusal güvenliğe tehdit olarak görüldüğü için toplatıldı ve imha edildi.

kayda değer yayınları 
alchian üretken değildi ve pek çok kitap ve makale yazmadı.   ancak, yayımlanan birkaç eseri geniş çapta alıntılanmıştır.   yazma stili matematiksel formaliteden yoksundur ve basit nesiriyle bilinir. harold demsetz, çalışmalarının "matematikle büyük ölçüde düzenli" olduğunu belirtti.  henderson, onun net yazısını övdü ve alchian'ın "kendi neslinin denklemlerle değil, esas olarak kelimelerle iletişim kuran son ekonomistlerinden biri" olduğuna dikkat çekti.  susan l. woodward'a göre, "bize bilinen dünyada yeni bir yere bakmayı öğretmeyen resmi modellere ihtiyacı olmadığı gibi, süslü ekonometriye dayanan bulgulara da sabrı yoktu."

1964'te alchian ve william r. allen, iki başlık altında altı baskıdan geçmiş etkili bir genel ders kitabı olan university economics'in ortak yazarlarıdır. 1969 yılında exchange and production adıyla çıktı. eserlerinden oluşan koleksiyon ilk olarak 1977'de liberty fund tarafından 18 ana makalesini içeren economic forces at work adıyla yayınlandı.  2006'da liberty fund , armen a. alchian'ın toplu eserlerini iki cilt halinde yayımladı.

en önemli makaleleri şunlardır:

 uncertainty, evolution, and economic theory (" belirsizlik, evrim ve ekonomik teori") (1950): alchian'ın dikkat çeken ilk önemli makalesidir. "i̇ktisat literatürüne en önemli katkılardan" biri olarak adlandırılan  makale, "fiyat sisteminin, ekonomik aktörlerin güdülerinden bağımsız olarak etkin davranışların hayatta kaldığı darwinci bir mekanizma olduğu fikrine öncülük etmiştir. karl brunner'a göre, alchian "rasyonel, karı maksimize eden veya herhangi bir amaca yönelik davranışın yokluğunda bile ekonomik sistemin kaynak kullanım kalıplarının rasyonel bir sıralamasını ürettiğini gösteriyor. james m. buchanan, bunu "gerçekten yenilikçi bir kaliteye" sahip "yeni ufuklar açan" bir makale olarak tanımladı. 
 "reliability of progress curves in airframe production" ("gövde üretiminde i̇lerleme eğrilerinin güvenilirliği" (1963)) , rand corporation için 1949'da tamamlandı, ancak askeri olarak sınıflandırılmış verilere dayandığından 14 yıl sonrasına kadar yayımlanmadı. öncü bir çalışma olan  linda argote ve dennis epple, örgütsel öğrenme eğrisine olan ilgiyi artırdığını belirtirken, hubbard bunun "öğrenme eğrilerinin ilk ampirik araştırması olarak kabul edildiğini - birçok endüstrinin önemli bir özelliği olduğunu" belirtti. 
 "information costs, pricing and resource unemployment" (1969): alchian, bunun en iyi makalesi olduğunu düşündü. 
 "production, information costs, and economic organization" (1972)։  alchian'ın en çok alıntı yapılan makalesi, "modern firma teorisini tanıtmasıyla tanınır, makale, işi başkalarını yapmaya bırakırken kaytarmak gibi ekip üretimiyle ilgili sorunların örgütsel düzenlemeleri nasıl etkilediğine baktı  "artık ekip üretimi ve vurguladıkları teşvikler konularına odaklanan mevcut organizasyon teorisinin çoğunun temeli haline geldi."  thomas n. hubbard, "bildiğimiz şekliyle alanın gelişimini hızlandıran, organizasyon ekonomisindeki en etkili makale olabileceğini" savunuyor.  2011'de american economic review'de 1911-2011 yılları arasında yayınlanan en iyi 20 makaleden biri seçildi. aslında, american economic review'un  100 yıllık mevcudiyetinde yayınlanan tüm makaleler arasında en çok alıntı yapılanı ve 1970 ile 2006 ortası arasında genel olarak en çok alıntı yapılan 12. ekonomi makalesidir.

görüşleri 
alchian, klasik bir liberal  ve özgürlükçü olarak tanımlandı. laissez-faire ekonomisini  ve serbest piyasa bireyciliğini savundu. mont pelerin derneği'nin bir üyesiydi. axel leijonhufvud, alchian'ın hükümetin yetkilerini kullanarak dünyayı iyileştireceklerini iddia eden insanlara ve aynı zamanda hükümeti ortadan kaldırmaya çağıranlara şüpheyle yaklaştığını savundu. 

alchian, "özgüven, bağımsızlık, sorumluluk, bütünlük ve güven"i kapitalizmin ilke ve kuralları olarak sıralamış ve bunların sosyalizme/komünizme aykırı olduğunu savunmuştur. alchian, keynesçiliğin "teşvikleri tamamen ihmal ettiğine" inanıyordu. alchian, milton friedman'ın  bir arkadaşıydı ve friedman sık sık ondan alıntı yapmıştır: "bu hayatta en emin olabileceğiniz tek şey, herkesin bir başkasının parasını kendisininkinden daha özgürce harcayacağıdır." 

1960'larda alchian, doğu bloku iktisatçılarına "piyasaların sizin düşündüğünüz gibi çalışması için daha fazla özel mülkiyet hakkı getirmeleri gerektiğini", aksi takdirde pazar tahsisinin "sapık veya eksik" görüneceğini söyledi. david riesman, friedman ve hayek gibi alchian'ın da "evrimden kapitalizme, kapitalizmden meliorizme uzanan nedensel ilişkiler konusunda kendinden emin" olduğunu belirtti. sol görüşlü bir yorumcu, alchian'ı, kapitalizmin bireyler arasında herhangi bir önemli güç ilişkisinin olmamasıyla karakterize edildiği fikrini şiddetle savunan "ultra-liberal" bir iktisatçı olarak tanımladı. alchian, görünüşe göre neo-darwinizm'den etkilenmişti. o, friedman gibi, "piyasa ekonomisinin doğal olduğunu kanıtlamak için darwinizm'e başvurdu. alchian, asgari ücret yasalarını eleştiriyordu.

alchian, "ekonomi dergilerindeki materyalin %95'inin yanlış veya alakasız olduğunu" iddia etti.

kişisel hayatı ve ölümü 
alchian, los angeles, mar vista'da yaşıyordu. 1940'ta stanford'da tanıştığı bir ilkokul öğretmeni olan  pauline (kızlık soyadı crouse, 1916–2017) ile evlendi.  i̇ki çocukları olmuştur: arline ann hoel (d. 1943)  ve allen alexander alchian (d. 1947). 

alchian, "hevesli bir bilgisayar kullanıcısı" ve e-postayı erken benimseyenlerden biriydi.

kişilik 
william r. allen, alchian'ı "neredeyse her zaman yumuşak dilli, saldırgan olmayan ve görünüşte kafası karışmış" olarak tanımladı ve "hırslı kendini tanıtmaktan ve kişisel imparatorluk kurmaktan kaçındığını" belirtti.  daniel benjamin onu "temelde nazik, utangaç, şefkatli ve alçakgönüllü" olarak tanımladı.  william f. sharpe, alchian'ın "kişisel olarak nazik ve geleneksel" olduğunu ancak "açıkça eksantrik bir ekonomi teorisyeni" olduğunu yazdı.  deirdre mccloskey, alchian'ı "nezaket ruhu" olarak tanımladı. "armen alchian ile ekonomi hakkında konuşmak, pablo picasso ile resim hakkında konuşmak gibidir" ve ekonomisinin "yaşam deneyiminden geldiğini" yazdı. tom g. palmer, alchian'ı "ayık bir bilim adamı, ancak o kadar da karizmatik değil" olarak yazdı. susan l. woodward onu "sıcak ve duygusal bir insan" olarak tanımladı.

golf 
alchian ömür boyu golfçü  ve rancho park golf sahası'nın düzenli ziyaretçisiydi. ekonomist arkadaşı george stigler ile sık sık golf oynardı. spora büyük hayranlık duydu ve 1977'de the wall street journal için golfün "sadece bir spor olmadığını" savunduğu bir fikir yazısı yazdı. o, temel insan ruhunun bir faaliyeti, bir yaşam tarzı, bir davranışı, bir tezahürüdür. golfün etiği, ilkeleri, kuralları ve oyun prosedürleri tamamen kapitalisttir. sosyalizme aykırıdırlar. golf, özgüven, bağımsızlık, sorumluluk, bütünlük ve güven gerektirir." başkan gerald ford tarafından " enflasyonu şimdi kırbaçlayın " çağrısında bulunan bir konferansa katılmaktansa evde kalıp golf oynamayı tercih ett, çünkü bu "washington'da söylenebilecek her şeyden daha verimli" olurdu.

son yıllar ve ölüm 
alchian, hayatının son altı yılında nörodejeneratif bir hastalıktan muzdaripti.  alchian, 19 şubat 2013 tarihinde 98 yaşında los angeles'taki evinde  uykusunda  doğal sebeplerden öldü.

tanınma ve miras 

abd'deki yaklaşık 300 ekonomi profesörünün 2011 yılında yaptığı bir ankette alchian, 60 yaşından büyük yaşayan favori ekonomistler arasında 17. sırada yer aldı. robert fogel ve gordon tullock ile aynı puanları aldı.  1984'te friedrich hayek, alchian ve george stigler'ı "gerçekten genç olmayanlar arasında" favori iktisatçıları olarak adlandırdı.  william r. allen, onu "yirminci yüzyılın ikinci yarısının mükemmel ekonomik analistlerinden ve öğretmenlerinden biri" olarak tanımladı.  walter e. williams ve donald j. boudreaux, onu yirminci yüzyılın en iyi iktisatçılarından biri ve muhtemelen en büyük mikro iktisat teorisyeni olarak tanımlamaktadır.

nobel ödülü tartışması 
alchian hiçbir zaman nobel ödülü almadı, ancak hayek, harry markowitz,  michael intriligator,  william r. allen,  david r. henderson, donald j. boudreaux, gibi sayısız ekonomist hak ettiğine inanmaktadır. hayek, 1975'te henderson'a şunları söyledi: "çalışmaları önemli olduğu için nobel ödülünü hak eden ancak çok çalışmadıkları için ödülü alamayacak iki ekonomist var: ronald coase ve armen alchian." allen, alchian'ı 1986'da nobel ödülü'ne aday gösterdi ve onu "gösterişten yoksun olması nedeniyle meslekten olmayanlar ve hatta bazı sözde profesyoneller tarafından kolayca gözden kaçırılan bir dev" olarak nitelendirdi. mesleği ve kullanışlılığına benzersiz bir şekilde katkıda bulundu." otuz yıldır alchian'ın öğrencisi ve meslektaşı olan i̇sveçli iktisatçı axel leijonhufvud  1996'da "kendini tanıtmaması ve bundan uzak durması bence onu şimdiye kadar nobel ödülü almasını her şeyden daha fazla alıkoyan şeydi. vatandaşlarımın davranışlarına başka bir açıklama bulamıyorum."

etki 
birkaç nobel ödülü sahibi de dahil olmak üzere bir dizi iktisatçı alchian'dan etkilenmiştir. kenneth arrow, alchian ile "kişisel ve entelektüel olarak yakından bağlantılıydı" ve alchian'ın etkisi, arrow'un "öğrenme eğrisi" kavramını bir ekonomik büyüme modeline sokmasında çok önemli bir rol oynadı. james m. buchanan, alchian'ın ücretsiz eğitim konusundaki çalışmasından esinlenmiştir. 1956'da alchian tarafından verilen bir yüksek lisans dersini alan william f. sharpe, onu araştırma yaklaşımlarını taklit etmeye çalıştığı üç akıl hocasından biri olarak adlandırdı.  sharpe, onu "ekonomideki en zor kavramlarla tamamen yaratıcı ve yenilikçi yollarla boğuşan (genellikle çok başarılı) parlak bir zihin" olarak nitelendirdi.  alchian'ın bir lisans öğrencisi olan elinor ostrom, 1950 tarihli " belirsizlik, evrim ve ekonomik teori " makalesinde kurumsal bir teorisyen olarak "alchian'ın yaklaşımını gerçekten takdir ettiğini" belirtti. walter e. williams, onu "inatçı akıl hocalarından" biri olarak nitelendirdi.  william r. allen, alchian'ı hayatında en büyük etkiye sahip iki kişiden biri olarak adlandırdı ve ona "ağabey" dedi. john lott, akademisyen olmasından ve ucla'ya gitmesinden üniversite ekonomisinin sorumlu olduğunu belirtti. 

alchian'ın öğrencisi olan veya ondan etkilenen diğer ünlü ekonomistler arasında harold demsetz, steve hanke, henry manne, yoram barzel, david prychitko, anthony j. culyer,  ]  karl brunner,  arthur de vany, jerry jordan, douglas w. allen, axel leijonhufvud,  robert h. topel bulunmaktadır. 

hubbard, alchian'ın 1972 tarihli "üretim, bilgi maliyetleri ve ekonomik organizasyon" adlı makalesinin bengt holmström, oliver hart ve paul milgrom'un organizasyon ekonomisi alanındaki çalışmalarını etkilediğini savunmaktadır.

başarılar 

 mont pelerin society üyesi (1957) 
 uluslararası batı ekonomik birliği başkanı (1975)  
 amerikan sanat ve bilim akademisi üyesi (1978) 
 american economic association'ın seçkin üyesi (1996)  
 özel girişim eğitimi derneği tarafından adam smith ödülü (2000) 
 ekonomik i̇şler enstitüsü onursal üyesi 

 fahri doktoralar

 rochester üniversitesi (1983) 
 universidad francisco marroquín (2010) 

 onuruna

 ucla'da armen a. alchian ekonomi teorisi kürsüsü  temmuz 1997'de kuruldu.
 ermeni ekonomi derneği, 2014'ten beri armen alchian ödülü'nü vermektedir.

ayrıca bakınız 

 daron acemoğlu, ermeni asıllı bir başka önde gelen amerikalı ekonomist

notlar

kaynakça

bibliyografya 

 
 
 

kaliforniya üniversitesi, los angeles öğretim üyeleri
amerikan bilim ve sanat akademisi üyeleri
20. yüzyıl amerikalı ekonomistler
2013 yılında ölenler
1914 doğumlular
i̇ncelenmemiş çeviri içeren sayfalar