Sasani şehinşahları listesi

sasani i̇mparatorluğunun şehinşahları (orta farsça: , "i̇ranlı ve i̇ranlı olmayanların krallarının kralı") geniş bir coğrafyada hüküm sürmüşlerdir. en güçlü olduğu zaman, batıda türkiye ve rodos doğuda pakistan'a kadar uzanıyordu ve aynı zamanda modern kafkasya, yemen, birleşik arap emirlikleri, umman, mısır, i̇srail, lübnan, suriye, ürdün ve orta asya'daki bölgeleri kapsıyordu.

sasani i̇mparatorluğu, 400 yıldan daha uzun bir süre boyunca komşu baş rakibi roma-bizans i̇mparatorluğu ile birlikte dünyanın en büyük güçlerinden biri olarak kabul edildi. sasani hanedanı, bir persli olan 224 yılında i̇stahr'dan bir persli olan i. erdeşîr ile başladı ve 651'de iii. yezdicerd ile sona erdi.

purandoht'un öldüğü 631 ile iii. yezdicerd'ın tahta oturduğu 632 arası dönemde tahta geçenler için uygun tanımlamalar kafa karıştırcıdır, çünkü tahtı ele geçiren bazı hükümdarlar daha sonra sasani hanedanı'ndan diğer üyeler tarafından uzaklaştırıldı ya da tehdit edildiler. dönem, sasani i̇mparatorluğu içindeki hizipçiliğin ve bölünmenin biridir.

unvan 
sasani i̇mparatorluğu'nun kurucusu i. erdeşîr () "i̇ranlıların şehinşahı" (orta farsça: ; partça: ) unvanını kullanmıştır. erdeşîr'den hemen sonra gelen i. şâpûr () kâbe-i zerdüşt'de bulunan yazıtlarında bu unvanı kesin bir şekilde seçer. şâpûr, dört sasani ardılı için artan önem sırasında farklı unvanlar kullanır: sasan'a "lord" (xwaday) unvanı, papag'a "kral", erdeşîr'e "i̇ranlıların krallarının kralı" ve son olarak kendisine  "i̇ranlı ve i̇ranlı olmayanların krallarının kralı" ( ;  ) demiştir. "i̇ranlı ve i̇ranlı olmayanların krallarının kralı" unvanı ayrıca i. şâpûr'un, romalılara karşı aldığı zafer ve i̇ranlı olmayan toprakları sasani egemenliğine eklemesinden sonra, tek bir gümüş sikkede de görülür. unvan, sonraki tüm sasanii krallarının sikkelerinde kullanılmıştır.

şehinşah 
sasani i̇mparatorluğu'nun başı [şehinşah] (krallarının kralı) idi, ayrıca şah (kral) olarak da bilinirdi. sağlığı ve refahı her zaman önemliydi ve "ölümsüz olu" ifadesi onu cevaplarken kullanılırdı. 6. yüzyıl ve sonrası sasani sikkelerine bakıldığında, ay ve güneş fark edilir. ay ve güneşin anlamı, i̇ranlı tarihçi [touraj daryaee] kelimeleriyle "kralın dünyanın merkezinde olduğu ve güneş ve ayın onun etrafında döndüğü anlamına gelmekteydi. gerçekten, eski bir mezopotamya fikri olan dünyanın dört köşesinin kralıydı" kral, romalı, türk ve çinli gibi diğer tüm hükümdarları kendisinden aşağı görürdü. sakalı altın ile süslenirken, çok renkli kıyafetler giyer ve makyaj yaparlardı. erken sasani kralları kendilerinin kutsal soydan geldiklerine inanırlardı; kendilerini “bay" (kutsal) olarak adlandırırlardı.

kral, halkın karşısına çıktığında, bir perdenin arkasına gizlenirlerdi ve adamlarından bazıları, kalabalığı uzak tutumak ve yolunu açmak için, önünde dururdu. birisi kralın karşına çıktığında, proskynesis olarak da bilinen önünde yüzükoyun yatmak zorundaydı. kral pushtigban olarak da bilinen bir grup kraliyet muhafızı tarafından korunurdu. diğer durumlarda kral, darigan olarak bilinen bir grup saray muhafızıyla korunurdu. bu grupların her ikisi de sasani i̇mparatorluğu'nun kraliyet aileleri tarafından işe alınırdı ve kralın güvenliğinden, kralın saraylarının girişlerinin kontrol edilmesinden, krala ziyaretçilerin takdim edilmesinden, askeri emirlerin verilmesine ya da müzakerelerde yer almakla görevlendirilen hazarbed komutasındaydılar. hazarbed, bazı durumlarda kraliyet cellatı olarak hizmet ederdi. i̇ran yeni yılı nevruz sırasında ve mihragan (mitra'nın gününde), kral bir konuşma yapardı.

sasani devlet organizasyonu 

varlığı boyunca, sasani i̇mparatorluğu mutlak monarşidir. şehinşahlar, otoriterinin tepesinde yer alır, satrap ile satraplıkları yönetirdi. şehinşah, i̇mparatorluğun en yüksek otorite formuydu fakat sıklıkla satraplarının isyanları ile karşılaşırlardı. gerçekten, sasani i̇mparatorluğu'da part i̇mparatorluğu'na karşı bir satrapın isyanı ile kurulmuştu.

sasani i̇mparatorluğu, en geniş topraklarına ii. hüsrev'in 38 yıllık hükümdarlığında ulaşmıştı; en uzun hüküm süren, ii. şâpûr 70 yıl hüküm sürmüştür.

sasani kralları, kendilerini ahameniş i̇mparatorluğu'nun ardılı olarak görürlerdi ve birçok sasani krallarının amacı daha önce ahamenişlerin elinde olan tüm toprakları fethetmekti.

şehinşahları listesi 
aşağıdaki tablo sasani şehinşahları ve onlar tarafından kullanılan unvanları içerir.

sasani şehinşahları tarafından kullanılan unvanlar:

padişah, i̇mparator anlamında,
šāhān šāh, türkçede şehinşah olarak bilinir, kralların kralı anlamında,
sāhān šāh ērān ud anērān, i̇ran ve aniran'ın krallarının kralı anlamında,
šāhan šāh sākān, sakas'ın kralı anlamında.
šāh hindestān, hindistan'ın kralı anlamında.

ayrıca bakınız 
sasani hanedanı soyağacı

kaynakça 
özel

genel
 

 

 

hükümdar listeleri