Kozı Körpeç ve Bayan Sulu

qozı körpeç - bayan suluw xix yüzyılın ortalarında yazılmış xiii - xiv.yüzyıllara ait kazak lirik-destansı şiirdir. sıbanbay, bekbaw, janak ve şöje adlı şiir akınların sözlü icrası sayesinde beğeni topladı. yaklaşık 20 tür arasında janak'a ait versiyon en popüler olanıdır. en yaygın yazılı versiyonları folklor koleksiyoncuları sablukova (1831), derbisalin (1834), a. frolova (1841) ve çokan valikhanova (1856)'ya aittir. şiir, 1865'te m. putintsev tarafından rusça, daha sonra 1870'te v. radlov tarafından "türk kabilelerinin halk edebiyatı örnekleri" (rusça: образцы народной литературы тюркских племён) koleksiyonun üçüncü cildinde yer almaktadır.

kapsam 
qozı körpeç ve bayan suluw'nun trajik aşkı hakkında eski bir efsaneye göre, iki çocukluk arkadaşı sarıbay ve karabay, çocuklarını birbirleyle evlendirmeye yemin ettiler ve daha doğmadan nişanlandılar. oğlu doğmadan önce sarıbay avlanırken öldü. büyürken qozı ve bayan birbirlerini görmediler, ancak evlilik sözleşmesi onları birleştirdi ve sonunda aşık oldular. zaman geçti ve karabay planlarını değiştirdi. kızını, sürüsünü açlıktan kurtaran yerli güreşçi kodara'ya vereceğini söyledi. artık aşıkların arasında kodar gibi bir engel vardı. bu sonsuz üçgende ölen ilk kişi kuzu'dur. katilden intikam almaya üzülen bayan, kurnazlık gösterir. kodara'ya kaynak suyuyla kuyu kazarsa onunla evleneceğine söz verir. kodar çalışmaya başlar, derine iner ve bayan'ın uzun örgülerini yakalar. kız aniden saç örgülerini keser ve kodar kuyuda ölür. böylece qozı'nın intikamı alınmış olur. daha sonra bu efsanenin kadın kahramanı mezar başında hançer saplayarak kendisini öldürür.

araştırma ve çeviriler 
"qozı körpeş - bayan suluw" şiiri, pugachev liderliğindeki köylü ayaklanması hakkında bilgi toplamak için orenburg'a seyahat eden alexander puşkin'in ilgisini çekti. bu sırada şair "pugaçev i̇syanının tarihi" ve "kaptan'ın kızı" hikayesini yazdı. şiir daha sonra, metni 1837'de vestnik pushkinskoy komisyonu dergisinde yayınlanan arşivinde bulundu. beş sayfalık makalenin yazarı bilinmiyor. puşkin'in notları popüler versiyonla biraz tutarsızlık göstermektedir. uralsk'tan yerel bir tarihçi olan nikolay çesnokov, şiirin kazakça konuşan bir kazak olan yaik tarafından yazıldığına inanıyor. puşkin'in "qozı körpeş ve bayan suluw"a dayanan kendi şiirini yazmaya niyetlendiğine inanılıyor, ancak erken ölümünün buna izin vermediği düşünülüyor.

analoglar 
bazı türkçe konuşan halkların folklorunda şiirin başka versiyonları da vardır. örneğin, başkırlar arasında kujıykurpəs və mayanhılıu olarak bilinir.  barabinsk tatarları arasında "qozı körpeç" şeklinde, altay halk şiirlerinde ise "qozı erkeş" olarak bilinmektedir.

gabit musrepov'un "qozı körpeş - bayan suluw" adlı oyunu şiirden hareketle yazılmıştır ve 1954'te musrepov'un senaryosundan yola çıkarak "aşk üzerine şiir" filmi yapılmıştır.

1992 yılında ünlü kazak yönetmen ve oyuncu asanali aşimuli "qozı körpeş - bayan suluw" filmini çekmiştir.

kazakistan'da sevgililer günü 
2011 yılında kazakistan'da, sevgililer günü'ne alternatif olarak qozı körpeş ve bayan suluw'a ithafen 15 nisan önerildi.

kaynakça

edebiyat 

 kozy korpesh - bayan sulu // kazakistan. ulusal ansiklopedi . - almatı: kazak ansiklopedisi, 2005. - t. iii. - isbn 9965-9746-4-0 .

i̇ncelenmemiş çeviri içeren sayfalar
kazak edebiyatı