Seyyid Hanedanı

seyyid hanedanı, 1414-1451 yılları arasında hüküm süren hindistan'daki delhi sultanlığı'nın dördüncü hanedanıydı. tuğluk ve timurlular'ın multan valisi hızır han tarafından kuruldu. tuğluk hanedanı'nın yerini aldılar ve sultanlığı timurlular'a bağlı bir vasal devlet olarak yönettiler. 1451’de alaeddin alem şah, sultanlığı ludî hanedanı'na devretti.

kökenleri

dönemin tarihçisi yazar yahya sirhindi, târîh-i mübârek şâhî adlı eserinde hızır han'ın i̇slam peygamberi muhammed'in soyundan geldiğini bahseder. bununla birlikte yahya sirhindi, multanlı sühreverdi şeyhi seyyid celaleddin hüseyin el-buhari’nin melik süleyman’ın seyyid olduğunu ima etmesi ve hızır han’ın bir seyyidin manevi niteliklerine sahip olması sebebiyle hanedan mensuplarının kendilerini “seyyidler” diye tanıttığını kaydeder. abraham eraly  hızır han'ın atalarının, tuğluk döneminin başlarında multan bölgesine uzun zaman önce yerleşmiş bir arap ailesinin torunları olabileceği görüşündedir. ancak richard m. eaton'a göre hızır han, semerkant'a seyahat eden ve timur toplumuyla kurduğu temaslardan yararlanan  khokhar klanına  ait bir pencap reisiydi. hızır han'ın memleketi, 1414'te delhi'nin ele geçirilmesinden önce saltanat başkenti olarak da hizmet veren pencap'taki (bugünkü pakistan) fathpur'du.

tarihçe

hızır han, timur'un 1398 de delhi'yi yağmalamasının ardından  timur tarafından multan eyaletine (pencap) vali olarak atandı  lahor, dipalpur, multan ve yukarı sind'in yönetiminden sorumlu oldu. 6 haziran 1414'te delhi'yi ele geçirdi ve böylece seyyid hanedanını kurdu. timur’dan korktuğu için sultan unvanı almadı, ancak hükümdarlığını timurluların vasalı olarak rayat-i-a'lâ (yüce sancaklar) ve mesned-i-âli (en yüksek görev) unvanlarıyla sürdürdü. önce timur (), sonra oğlu şahruh () adına hüküm sürmüştür. hızır han tahta çıktığında çıkan isyanları bastırdı. pencap, uttar pradesh ve sind yeniden delhi sultanlığı'na bağlandı. delhi ordusunun büyük kısmı multan ve dipalpur'dan toplandığı için pencap, hüküm süreleri boyunca hızır han ve haleflerinin güç merkezi oldu.
hızır han'ın 20 mayıs 1421'deki ölümünden sonra yerine oğlu mübarek han geçti. mübarek han, madeni paralarına adını muizz-ud-din mübarek şah olarak yazdırdı ve babasının aksine şah unvanı kullandı. hutbede timurlu hükümdar adını kaldırdı ve sadece kendi adı okundu. yahya sirhindi tarafından yazılan târîh-i mübârek şâhî de saltanatının ayrıntılı bir açıklaması mevcuttur. mübarek şah'ın ölümünden sonra yeğeni muhammed, sultan muhammed şah adıyla tahta çıktı.
seyyidlerin son hükümdarı alaeddin alem şah, 19 nisan 1451'de delhi sultanlığı tahtından gönüllü olarak feragat edip yerini behlül han ludî'ye bıraktı. kendisi bedaun'a yerleşti ve 1478'de burada vefat etti.

 sultanlar 

 hızır han 
 
hızır han, firuz şah tuğluk'un saltanat döneminde multan valisiydi. timur hindistan'ı işgal ettiğinde, hızır han ona katıldı. timur onu multan ve lahor valisi olarak atadı. daha sonra delhi şehrini fethetti ve 1414'te seyyidlerin yönetimini başlattı. timurlular adına hüküm sürüyordu. her bakımdan bağımsız bir pozisyon üstlenemedi. bunu, hutbe'de timurlu hükümdar şahruh ve hızır han adlarının beraber okunması ile anlıyoruz. yine garip bir şekilde, saltanatı sırasında, önceki tuğluk hükümdarların adına madeni para basılmaya devam edildi. para üzerinde timurlu hükümdarın adı yazılı değildi. hızır han adıyla hiçbir sikke bilinmemektedir.

 mübarek şah 

mübarek şah, hızır han'ın oğluydu  ve 1421 yılında tahta çıkmıştır. mübarek şah, babasının timur'a olan sözde bağlılığını devam ettirmedi. adının önüne şah unvanı ekledi ve hutbede timurlu hükümdar adını kaldırdı. yerine halife'ye bağlılık gösterdi. seyyid hanedanının en yetenekli hükümdarıydı. kendisine doğru ilerleyen malva sultanlığı hükümdarı hüsameddin hûşeng şah'ı yendi ve onu saltanatının başlarında ağır haraç ödemeye zorladı. mübarek şah ayrıca khokarlar’ın lideri casrat’ın isyanını bastırdı ve kabil timurlularının birden fazla istilasını savuşturmayı başardı. 19 şubat 1434 tarihinde cuma namazı için hazırlık yaparken veziri  server-ül mülk'ün yardımı ile düzenlenen bir suikast sonucu öldürüldü.

 muhammed şah 

muhammed şah, mübarek şah'ın yeğeniydi. 1434’ten 1443’e kadar hüküm sürdü. kemal-ül mülk'ün yardımı ile amcasının intikamını aldı ve herkesi idam ettirdi. öldürülen vezir server-ül mülk'ün yerine kemal-ül mülk atandı. saltanatı birçok isyan ve komplo ile geçti. yönetimi sırasında multan lengâhlar eline geçti ve bağımsız oldu.

 alaeddin alem şah 
seyyid hanedanının son hükümdarı alaeddin alem şah  yönetimi ludi hanedanını başlatan behlül han ludî'ye devretti.

yeni şehirler ve mimari
ülkede siyasi istikrarı sağlayamamış olmalarına rağmen seyyid hükümdarları yeni şehirler kurmak için çalışmışlardır. hızır han hızırâbâd’ı ve mübarek şah, cemne (cumna) ırmağı kıyısında mübârekâbâd’ı tesis etmiştir. mübarek şah kurduğu şehri müstahkem hale getirmiş ve kendisi için bir türbe yaptırmıştır. alaeddin alem şah’ın da bedaun eyaletindeki alapur’u iskan ettiği rivayet edilmektedir.

seyyidler döneminden günümüze yalnızca makbere mimarisi olarak adlandırılan elliden fazla büyük türbe ulaşmıştır.

soyağacıseyyid hanedanı (1414-1451)'

ayrıca bakınız
 delhi sultanları
 sünni hanedanlıklar listesi
 farslaşmış toplum
 bilgram seyyidleri (saadat-e-bara)
 seyyid

kaynakça

dış kaynaklar

dış bağlantılar
encyclopædia britannica - sayyid dynasty 
coin gallery - sayyid dynasty 

 
delhi sultanlığı
15. yüzyılda hindistan'da kurulan oluşumlar
15. yüzyılda hindistan'da feshedilmiş oluşumlar
arap hanedanları