Utrigurlar

utrigurlar,  m.s. 6. yüzyılda karadeniz-hazar steplerinde yaşayan göçebe atlılardı. batılarında yer alan kutrigurlara benzerlerdi.

etimoloji 
ut(r)igur ismi, οὺτ(τ)ρίγουροι, οὺτούργουροι ve οὺτρίγου olarak kaydedilmiştir, gyula németh tarafından türkçe *otur-oğur kelimesinin seslerinin yer değiştirmesi olduğu önerilmiş ve bu genel kabul görmüştür, böylece *uturğur, "otuz oğur (kabile)" anlamına gelmektedir. lajos ligeti utur- (direnmek) önerirken, louis bazin uturkar (muzaffer fatihler), quturgur ve qudurmaq (öfkeliler) önermektedir.

kutrigur ve utrigur isimlerini güneybatı asya'da guti/quti gibi ve/veya kafkasya'da  udi/uti gibi kadim halklara bağlayan osman karatay ve yury zuev'in teorilerini destekleyecek yeterli akademik çalışma yoktur. gutilerin zagros dağları'ndaki (modern i̇ran/irak) anavatanlarından bozkırlara göç ettiklerini gösteren kanıt yoktur ve gutilerin türkçeden ziyade hint-avrupa dili konuştuklarına yaygın şekilde inanılmaktadır. büyük plinius (doğa tarihi, vi, kitap, 39) udinlerden aorsi halkıyla (bazen  utidorsi  olarak ortaklaşa) bağlantılı, hazar denizi'nin batı kıyılarında "[kafkasya] albanya ve ... udini'nin deniz kenarının yukarısında" yaşayan  aroteres ("saban") olarak bilinen sarmatlar ve i̇skitler kast/kabilesi olarak ziktermektedir. edwin g. pulleyblank'in utrigurların eski zamanlarda batı çin'de yerleşik, hint-avrupa halkı yüeçiler ile bağlantılı olabileceği yönündeki önerisi de genel olarak kabul görmemektedir.
aslında "oğur-ogur" değil "ğur-gur" şeklindedir. kelimenin kök hali böyledir.

tarih 
akraba kabileler utrigurlar ve kutrigurların kökeni muğlaktır. prokopius, "saginlerin ötesinde birçok hun kabileleri yaşardı. bu topraklara evlisia olarak adlandırılmıştı ve barbarlar deniz kıyısını ve iç bölgeyi meotida gölüne ve tanais nehrine kadar yerleşmişlerdi. orada yaşayan insanlara kimmerler denirken artık utrigurlar deniyordu. onların kuzeyinde kalabalık antalar vardı." batı kesimini kutrigurlar ve doğu'ya doğru kısmı utrigurlar olmak üzere don-azak bozkır bölgesine yerleştiler.

prokopius aynı zamanda bir soy efsanesi kaydetti, buna göre:

bu hikâye aynı zamanda utrigur hükümdarı sandal tarafından da doğrulanmıştır: "sadece bir dili konuştuğumuz değil, bizimkine benzeyen, komşularımız olan ve aynı giyinme ve yaşam tarzlarına sahip olduğumuz, aynı zamanda akrabalarımız olan, sadece farklı bir hükümdara tabii olan kabileleri (kutrigurlar) imha etmek adaletten ve nezaketten uzaktır.".

agathias (c. 579–582) şöyle yazmıştır:

kutrigurlar, bizans i̇mparatorluğu topraklarını işgal ettiler, i̇mparator i. justinianus () diplomatik ikna ve rüşvet yoluyla utrigurlar ile kutrigurları karşılıklı savaşa sürükledi. sandal liderliğinde utrigurlar, büyük kayıplar yaşayan kutrigurlara saldırdılar. prokopius, agathias ve menander'a göre, utrigurlar ile kutrigurlar birbirlerini öyle kırdılar ki geride kabile isimleri bile kalmadı. kutrigurların kalanı avarlar tarafından pannonia'ya sürülürken karadeniz steplerindeki utrigurlar, türklerin hükümdarlığında kaldılar.

en son menander protektor tarafından zikredilmişlerdir, buna göre 576 yılında boğaziçi'ne saldıran türk kuvvetleri arasında ανάγαιος (anagai, anağay) isimli bir kabile şefi liderliğinde utrigur ordusu vardır. yaklaşık 579 yılında boğaziçi onların eline geçti. aynı yıl, bizans elçisi "o zamanlar utrigurların kabilesinin şefi anagai tarafından atanmış oradaki i̇skitleri yöneten kadının" (adı " ἀκκάγας (akagas, aq-qağan idi) topraklarından geçerek türklere gitti

ayrıca bakınız 
 kutrigurlar
 onogurlar
 ön bulgarlar

notlar

kaynakça 
özel

genel
 
 
 

avrupa'daki türk halkları
kavimler göçü