Amele Taburları (Osmanlı İmparatorluğu)

osmanlı i̇mparatorluğu'nda amele taburları (, yunanca: τάγματα εργασίας, tagmata ergasias), son dönem osmanlı i̇mparatorluğu'ndaki zorla çalıştırma yöntemlerinden biri. i. dünya savaşı döneminde ortaya çıkan taburlar, osmanlı ermenisi ve osmanlı rumu askerlerin silahsızlandırılması, zorla çalıştırılması ve öldürülmesiyle ilgilidir.

genel bakış 
i. dünya savaşı sırasında osmanlı i̇mparatorluğu, ordunun lojistik organizasyonu için amele taburlarından istifade etti. i̇mparatorluğun bu dönemde seyrek bir demiryolu alt yapısı mevcuttu. hilmar kaiser'e göre taburlara alınan insan sayısı, devletin savaş ya da barış hâlinde fark etmeksizin 25.000 ile 50.000 arasında değişmekteydi. ameleler, ordunun cephede ihtiyaç duyduğu malzemeleri nakletmek ve yollar ile demiryollarında inşaat çalışmaları yapmakla görevlendirildi. amelelerin birçoğu hristiyandı: rumlar ve süryani hristiyanlarından sonra en kalabalık birlik, ermenilerden oluşuyordu.

amele taburlarında ermeniler 
ermeniler, 1908'e kadar osmanlı i̇mparatorluğu askeriyesinde hizmet vermiyordu. i̇mparatorluğun müslüman ve gayrimüslim unsurları arasındaki ayrımın sona ereceğini ilan eden jön türk devrimi'nden kısa süre sonra artık müslümanlarla eşit haklara sahip olan ermeniler, toplumun diğer parçaları gibi zorunlu askerliğe tabii tutularak orduya alındılar.

osmanlı'nın 25 şubat 1915 tarihli sarıkamış harekâtı mağlubiyetini takiben harbiye nazırı enver paşa'nın yayınladığı 8682. emir, ermenilerin osmanlı ordusuna yönelik saldırılarının ve evlerinde bomba istiflemelerinin sonucunda "ermenilerin katiyyen seyyar ordularda, seyyar veya sabit jandarmalarda veya herhangi bir silahlı kuvvet bünyesinde görev yapmayacağını" ilan etti. enver paşa, bu kararın alınma sebebinin "ermenilerin ruslarla iş birliği yapmasından duyulan endişe" olduğunu açıkladı. sarıkamış harekâtı sırasında orduda hizmet veren ermeniler, silahsızlandırıldı ve amele taburlarına alındı. osmanlı ordusu, geleneksel olarak düzenli orduya yalnızca 20-45 yaşlarındaki gayrimüslimleri aldı. daha genç (15-20) ve yaşlı (45-60) olanlar ise her zaman olduğu gibi amele taburlarında lojistik destek olarak kullanıldı. şubat ayından önce, orduya alınan bazı ermenilerden "hamal" olarak yararlanıldı. bu hamallar sonradan infaz edildi.

tasvirler 
yunan romancı elias venezis, taburların durumunu numero 31328 (το νούμερο 31328) isimli romanında tasvir etti. venezis'in anlatısına göre onun bulunduğu 3000 kişilik amele birliğinden yalnızca 23 kişi sağ çıkmıştı.

leyla neyzi, 20. yüzyılın başlarında ankara'da yaşayan bir yahudi olan yaşar paker'in günlüklerine dair bir inceleme yayınladı. paker birincisi 1919-1922 türk-yunan savaşı, ikincisi de türkiye'nin fiilen katılmadığı i̇kinci dünya savaşı sırasında olmak üzere iki kez amele taburlarına alınmıştı. paker'in günlüğüne dayanan bu çalışmada, amele taburlarının genel durumları tasvir edilmektedir.

kaynakça

konuyla ilgili yayınlar 
zürcher, erik-jan: ottoman labour battalions in world war i, in: kieser, hans-lukas / schaller, dominik j. (eds.): der völkermord an den armeniern und die shoah = the armenian genocide and the shoah, zurich 2002: chronos, pp. 187–196.

ermeni kırımı
zorunlu askerlik
türkiye'de ayrımcılık
rum kırımı
milletlere göre köleler
osmanlı i̇mparatorluğu'nun işlediği savaş suçları
osmanlı i̇mparatorluğu'nun askerî birimleri
osmanlı i̇mparatorluğu'nda hristiyanlara yönelik zulüm
osmanlı i̇mparatorluğu'nda rumlara yönelik zulüm
osmanlı i̇mparatorluğu'nda kölelik
i. dünya savaşı'nda osmanlı i̇mparatorluğu
katliamlar
ülkelerine göre zorunlu askerlik