Gerardus Cremonensis

gerardus cremonensis (y. 1114 – 1187), bilimsel kitapların arapçadan latinceye çeviren i̇talyan tercümandır. kastilya krallığı'nda toledo'da çalıştı ve toledo'daki kütüphanelerden arapça kitaplar aldı. kitaplardan bazıları orijinal olarak yunanca yazılmıştı ve o zamanlar konstantinopolis'te iyi bilinmesine rağmen, batı avrupa'da yunanca veya latince olarak mevcut değildi. gerardus cremonensis, on ikinci yüzyılda arapların ve eski yunanlıların astronomi, tıp ve diğer bilimlerdeki bilgilerini latince olarak kullanıma sunarak batı ortaçağ avrupa'sını canlandıran toledo çevirmenler okulu arasında en önemli çevirmendir. gerardus'un en ünlü çevirilerinden biri, toledo'da bulunan arapça metinlerden batlamyus'un almagest eseridir.

kafa karıştırıcı bir şekilde, arapça metni latince'ye çeviren gerardus cremonensis olarak bilinen, 12. yüzyılda astronomi ve diğer bilimsel çalışmalara odaklanan ve 13. yüzyılda aktif olan ve tıbbi çalışmalara odaklanan iki çevirmen var gibi görünmektedir.

hayatı 
gerardus, kuzey i̇talya'daki cremona'da doğdu. i̇talyan öğretmenlerinin felsefelerinden memnun olmayan gerardus, toledo'ya gitti. orada, başlangıçta bilginler arasında geleneksel olarak yüksek bir üne sahip olan, ancak kastilya'ya gitmeden önce latince çevirisi henüz bilinmeyen batlamyus'un almagest eserini okuyabilmek için arapça öğrendi. yunancadan ilk latince çeviri 1160 civarında sicilya'da yapılmıştır. gerard'ın kastilya'ya gittiği tarih hakkında detaylı bilgiye sahip olmamakla birlikte en geç 1144 yılıdır.

cordoba halifeliği'nde bir eyalet başkenti olan ve bir ilim merkezi olarak kalan toledo, 1085'te kastilya kralı vi. alfonso tarafından morolar'dan fethedildiği için gerardus gibi bir katolik için güvenli bir şekilde erişilebilirdi. toledo, yöneticileri büyük yahudi ve müslüman mahallelerini koruduğu ve ganimet şehirlerini arap ve i̇brani kültürünün önemli bir merkezi olarak koruduğu sürece çok kültürlü bir başkent olarak kaldı. toledo ile ilişkili büyük bilim adamlarından biri, gerardus'un çağdaşı olan haham abraham ibn ezra idi. bölgede mozarabik kültürü yaygındı. şehir, kütüphaneler ve el yazmalarıyla doluydu ve ortaçağ avrupa'sında bir hristiyan'ın arap dili ve kültürüyle tanışabileceği birkaç yerden biriydi.

toledo'da gerardus, hayatının geri kalanını arap bilim literatüründen latince çeviriler yapmaya adadı.

gerardus'un çevirileri 

gerardus cremonensis'anın yaklaşık 1175'de yaptığı batlamyus'un almagest eserinin arapça versiyonunun latince tercümesi rönesans'tan önce batı avrupa'da en çok bilineniydi. gerardus'un haberi olmadan, daha önce bir almagest çevirisi sicilya'da orijinal yunancadan yaklaşık 1160'da henricus aristippus'un himayesi altında çevrilmişti, ancak bu versiyon orta çağ'da gerardus'un versiyonu kadar yaygın olarak kullanılmadı. georgios trapezuntios ve ardından regiomontanus, 15. yüzyılda yunanca orijinalinden yeniden tercüme ettiler. almagest, kopernik'in teorileri tarafından gölgede bırakılıncaya kadar batı astronomisinin temelini oluşturdu.

gerardus, latin okuyucular için, o zamanlar avrupa'da şimdiye kadar görülen astronomik verilerin en doğru derlemesi olan toledo cetvellerini düzenledi. cetveller kısmen, on birinci yüzyılda cordoba'da gelişen bir matematikçi ve astronom olan zerkâlî'nin (batı'da arzachel olarak bilinir) eseriydi.

aristoteles'ten sonra i̇slami "ikinci öğretmen" olan fârâbî, yüzlerce risale yazdı. bilimler üzerine kitabı kitab lhsa al ulum, tasnif ve bilimin temel ilkelerini benzersiz ve faydalı bir şekilde ele aldı. gerardus, onu de scientiis (bilimler üzerine) olarak tercüme etti.

gerard, öklid'in geometri ve fergânî'nin (batı'da alfraganus olarak bilinir) astronominin unsurları eserlerini tercüme etti.

gerard ayrıca cebir, aritmetik ve astroloji üzerine orijinal incelemeler yazdı. astroloji metninde boylamlar hem cremona hem de toledo'dan hesaplanmıştır.

gerardus cremonensis arap dilinden 87 kitap tercüme etti, bunlar arasında orjinal yunanca batlamyus'un almagest, arşimet'in çemberin ölçümü üzerine, aristoteles'in gökler üzerine ve öklid'in geometri elemanları ile orijinal arapça hârizmî'nin cebir ve almucabala üzerine adlı eseri, câbir bin eflah'ın elementa astronomica râzî'nin (rhazes) gibi eserler yer alır. gerardus cremonensis anatomik terimlerin de yaratıcısıdır. córdoba takviminin liber anoe başlıklı latince çevirisi de gerard'a atfedilmiştir.

i̇kinci bir gerard cremonensis 

gerardus cremonensis'a atfedilen eserlerden bazıları muhtemelen on üçüncü yüzyılda çalışan ve gerard de sabloneta (sabbioneta) olarak da bilinen daha sonraki bir gerardus cremonensis'in eseridir. daha sonra gerard, astronomik metinler yerine tıbbi metinleri çevirmeye odaklandı ancak iki çevirmen anlaşılır bir şekilde birbiriyle karıştırıldı. i̇bn-i sina'nın eserlerinden yaptığı çevirilerin imparator ii. frederick'in emriyle yapıldığı söylenmektedir.

i̇kinci gerardus'a atfedilen diğer incelemeler arasında theoria veya theorica planetarum, ve i̇bn-i sina (avicenna) el-kanun fi't-tıb (canon medicinae) kitabının versiyonları - bu iyi bilinen eserin daha sonraki sayısız latince baskısının temeli - ve râzî'nin (rhazes) almansor yer alır. theoricanın gerard de sabloneta'ya atfedilmesi, el yazması kanıtlarla pek iyi desteklenmemektedir ve kesin olarak görülmemelidir.

kaynakça

kaynakça 
 
 campbell, donald (2001). arabian medicine and its influence on the middle ages. routledge. (reprint of the london, 1926 edition).  .
 haskins, charles homer.  the renaissance of the twelfth century.  cambridge: harvard univ. pr., 1927.  see especially chapter 9, "the translators from greek and arabic".
 katz, victor j. (1998). a history of mathematics: an introduction. addison wesley. .

dış bağlantılar 

orta çağ'da dilbilimciler
12. yüzyıl astronomları
arapçadan çeviri yapanlar
12. yüzyılda latince eser veren yazarlar
1187 yılında ölenler
1110'larda doğanlar
i̇ncelenmemiş çeviri içeren sayfalar