Helmut Hirsch

helmut hirsch (27 ocak 1916, stuttgart - 4 haziran 1937, berlin), alman i̇mparatorluğu'nun istikrarını bozmayı amaçlayan bir bombalama planındaki rolü nedeniyle idam edilen bir alman yahudisiydi. komplonun tam ve doğru bir açıklaması bilinmemekle birlikte, hedeflerinin nürnberg'deki (almanya) nazi partisi merkezi veya antisemitik haftalık propaganda gazetesi der stürmer'in basıldığı fabrika olduğu anlaşılmaktadır.

i̇lk yılları 
hirsch, marta neuburger hirsch ve siegfried hirsch'in iki çocuğundan büyüğüydü. 1935 yılında, nürnberg yasalarının yahudileri alman üniversitelerinden dışlamasının ardından, o zamanlar çekoslovakya'nın başkenti olan prag'a taşındı ve burada deutsche technische hochschule'ye (alman teknoloji enstitüsü) mimarlık öğrencisi olarak kaydoldu.

kara cephe 
prag'a geldikten kısa bir süre sonra hirsch, strasserizm'i savunan hitler karşıtı alman gurbetçilerden oluşan milliyetçi bir grup olan kara cephe'ye dahil oldu. akıl hocası tusk (eberhard köbel) tarafından kendisini grubun lideri otto strasser'e tanıtmaya teşvik edildi. tusk, hirsch'in de üyesi olduğu alman gençlik hareketinin (bündische jugend) bir kolu olan deutsche jungenschaft'ın lideriydi. jungenschaft'ın kendisi 1935'te yasadışı ilan edildi ve tusk londra'ya kaçarak tutuklanmaktan kurtuldu.

hirsch'in ailesi, kız kardeşi kaete gymnasium'dan (lise) mezun olduktan ve kendisi gibi bir alman üniversitesine gitmesi yasaklandıktan sonra 1936 yılında prag'da ona katıldı. o zamana kadar, ailesinden gizli tuttuğu gizli kara cephe faaliyetlerine derinlemesine karışmıştı.

20 aralık 1936'da ailesine arkadaşlarıyla kayak yapmaya gideceğini söyledikten sonra, hasta olduğunu iddia ettiği annesini ziyaret edeceği yalanıyla aldığı seyahat izniyle almanya'ya döndü. saflığından, alman yetkililerin ailesinin prag'a taşındığını bildiğini fark etmemişti. muhtemelen prag'daki alman ajanları onu birkaç aydır izliyordu, ancak çek topraklarında kaldığı sürece onu tutuklayamadılar.

hirsch'in idarecisi strasser'in sağ kolu olan ve dr. beer takma adını kullanan heinrich grunov'du. plana göre hirsch içinde patlayıcı bulunan iki bavulu nürnberg'de bir ya da iki yere yerleştirecekti. önerilen hedefler nazi parti merkezi ve der stürmer'in ofisi ya da matbaasıydı.

grunov hirsch'e prag'dan memleketi stuttgart'a gidiş-dönüş bileti almasını ama sadece nürnberg'e kadar seyahat etmesini söyledi. orada kendisine almanya'ya kaçırılmış olan iki valiz için bagaj teslim bileti verecek olan bir bağlantıyla buluşacaktı. bunun yerine, eski bir arkadaşıyla buluşmak üzere ayarladığı stuttgart'a gitti. hapishaneden ailesine yazdığı mektuplara göre, komploya olan bağlılığında tereddüt ediyordu ve arkadaşının onu bundan vazgeçireceğini umuyordu.

tutuklama ve hapis cezası 
hirsch 20 aralık akşamı geç saatlerde stuttgart'a vardı. arkadaşı planlandığı gibi onu karşılamayınca, tren istasyonunun karşısındaki hotel pelikan'a yerleşti. gestapo ajanları 21 aralık sabahının erken saatlerinde onu otel odasında tutukladı.

hirsch önce stuttgart'ta, ardından da berlin'deki plötzensee cezaevi'ne nakledildikten sonra sorgulandı. vatana ihanet için komplo kurmakla suçlandı ve tutuklandığı sırada üzerinde hiç patlayıcı olmamasına rağmen suç işleme kastıyla patlayıcı bulundurmakla itham edildi.

yargılanmayı beklerken dokuz hafta boyunca hücre hapsinde tutulmuştur. hâlâ almanya'da yaşayan ailesi ve akrabalarıyla iletişim kurmasına izin verildi. stuttgart'taki amcasına yazdığı bir mektup sansür memurları tarafından engellendi.

duruşma 
duruşmada verilen ifadeler, kara cephe'de hirsch'i ihbar eden en az bir çifte ajan olduğunu açıkça ortaya koymuştur. savcılığın bir tanığı komployu, kara cephe'nin güvenilir bir üyesi dışında kimsenin bilemeyeceği ayrıntılarla anlattı. sorgulama sırasında hirsch komploya karıştığını inkâr etmedi, ancak davasına atanan kamu avukatı komployu hiç gerçekleştirmediği için beraat etmesi gerektiğini savundu. kendisine fırsat verilmesi halinde adolf hitler'e suikast girişiminde bulunup bulunmayacağı sorulduğunda hirsch bunu yapacağını kabul etmiştir.

hitler hiçbir zaman komplonun hedefi olmamasına rağmen, hirsch'in yanıtı uluslararası basında hitler'in öldürülmesinin hirsch'in hedefi olduğuna dair söylentilere yol açtı.

hirsch suçlu bulundu ve idama mahkum edildi. arkadaşı ise beraat etti. dava süreci gizli kalmasına rağmen, karar kamuoyuna açıklandı. ailesi ancak 20 mart'ta radyoda "vatansız yahudi helmut hirsch'in" ölüme mahkum edildiğini duyduktan sonra, üç ay önce evini terk ettikten sonra ona ne olduğunu öğrendi.

merhamet için uluslararası çağrılar 
hirsch'in ailesi ve arkadaşları onun serbest bırakılması ya da en azından cezasının ömür boyu hapse çevrilmesi için bir kampanya başlattı. uluslararası kızıl haç, dostlar derneği ve uluslararası bir avukatlar birliği onun adına başvurularda bulundu. bir insan hakları örgütü, almanların onu serbest bırakması halinde norveç hükûmetini ona sığınma teklif etmeye ikna etti. milletler cemiyeti'ne başvuruldu ve dava londra'daki avam kamarası'nda gündeme getirildi.

en umut verici yollar arasında amerika birleşik devletleri'nin müdahalesi vardı. hirsch'in babası siegfried, 1914'teki evliliğinden önce yaklaşık on yıl amerika birleşik devletleri'nde yaşamıştı. almanya'ya dönmeden önce amerikan vatandaşlığına geçmişti. birinci dünya savaşı sırasında siegfried, eşi ve iki çocuğuyla birlikte almanya'nın alsace eyaletinde yaşıyordu. savaşın sonunda alsace fransa'nın bir parçası olunca aile stuttgart'a taşındı. tam olarak ne olduğu belli olmayan bürokratik bir karışıklık sonucu siegfried hirsch'in amerikan vatandaşlığı iptal edildi ve tüm aile "vatansız" kaldı. hirsch almanya'da doğmuş ve hayatının büyük bölümünde stuttgart'ta yaşamış olsa da hiçbir zaman alman vatandaşlığına sahip olmadı.

hirsch'in new york'a taşınmış olan kuzeni george neuburger, hirsch'in babasının birinci dereceden kuzeniyle evli olan amerikalı avukat irving s. ottenberg'den yardım istedi. ottenberg, siegfried'in vatandaşlığının geri verilmesi için dilekçe verdi. i̇tirazları başlangıçta reddedildi, ancak bir ay sonra karar bozuldu. 22 nisan 1937'de, babasının yeni iade edilen vatandaşlığı sayesinde helmut hirsch de amerikan topraklarına hiç ayak basmamış olmasına rağmen amerikan vatandaşı ilan edildi.

amerikan diplomasisi 
hirsch'in amerikan vatandaşı olması durumu derhal değiştirdi. berlin'deki amerikan büyükelçisi william e. dodd, dışişleri bakanı cordell hull tarafından hirsch'in lehine müdahale etmesi için görevlendirildi. dodd çabalarını günlüğüne kaydetti. bunlar arasında alman dışişleri bakanı konstantin von neurath ve hitler'in önemli yardımcılarından otto meissner ile yapılan görüşmeler de vardı.

amerikan diplomasisinin gücüne rağmen hitler, dodd'un hirsch'in hayatının bağışlanması yönündeki on birinci saat talebini reddetti. başı kesilerek infazı 4 haziran 1937 sabahı saat 6:00'da gerçekleştirildi. kız kardeşi katie sugarman (kaete hirsch), 2016 yılında amerika birleşik devletleri'ne taşınmış ve muhtemelen ailesinin kardeşi nedeniyle hemen giriş yapması nedeniyle nazi rejiminden kurtulmuş olarak ölmüştür.

ayrıca bakınız 
 adolf hitler'e yönelik suikast girişimleri

kaynakça 

1916 doğumlular
1937 yılında ölenler
i̇dam edilmiş almanlar
yahudi faşistler
yahudi direnişçiler