Mihai

i. mihai (, ; 25 ekim 1921, sinaia, romanya - 5 aralık 2017), ii. dünya savaşı sırasında romanya kralı. 20 temmuz 1927'den 8 haziran 1930'a ve daha sonra 6 eylül 1940'tan 30 aralık 1947'de görevden alınma kararına kadar hüküm sürmüştür.

doğumundan kısa bir süre sonra, mihai'ın babası prens carol, magda lupescu ile tartışmalı bir ilişki içine girmişti. 1925'te carol'ın sonunda taht hakkını bırakması ve lupescu ile birlikte paris'e taşınması için baskı yapıldı. 1927'de, büyükbabası ferdinand'ın ölümünden sonra, mihai tahta geçti.
hâlâ küçük olduğu için, amcası prens nicholas'tan oluşan bir bakanlık konseyi kuruldu; patrik miron cristea; ve yüksek mahkeme başkanı gheorghe buzdugan oldu. konseyin etkisiz kaldı ve 1930'da, carol romanya'ya döndü ve oğlunun yerine kral oldu. sonuç olarak, mihai tahtın vârisi olma yolunda vasiyete geri döndü ve alba-iulia'nın büyük voyvodası unvanını aldı.

ii. carol 1940'ta görevden alındı ve michael bir kez daha kral oldu. askeri diktatör ion antonescu liderliğindeki hükûmet uyarınca romanya, nazi almanyası ile uyumlu hale geldi.  1944'te mihai, antonescu'ya karşı bir darbeye katıldı, yerine constantin sănătescu'yu atadı ve daha sonra müttefiklerle ittifak olduğunu ilan etti. mart 1945'teki siyasi baskılar michael'ı petru groza'nın başında bulunduğu sovyet yanlısı bir hükûmet atamaya zorladı. ağustos 1945-1 ocak 1946 yılları arasında mihai, "kraliyet grevine" başladı ve başarısız bir şekilde, groza'nın komünist kontrolündeki hükûmetinin aldığı kararlarını imzalamayı reddetti. kasım ayında kuzenlerinin düğününe katıldı, gelecekteki i̇ngiltere kraliçesi ii. elizabeth ve londra'daki yunanistan prensi philip'te düğüne katıldı. kısa süre sonra, 30 aralık 1947 sabahı, groza, mihai ile görüşmek istedi ve bu görevden onu istifaya zorladı. mihai zorla sürgüne gönderildi, mülklerine el koyuldu ve vatandaşlıktan da çıkarıldı. 1948'de bourbon-parma prensesi anne ile evlendi, beş kızı oldu ve sonunda i̇sviçre'ye yerleşti.

nicolae ceaușescu'nun komünist diktatörlüğü 1989'da çöktü ve ertesi yıl mihai, romanya'ya dönmeye çalıştı ve ülkeye vardığında ayrılmaya zorlandı. 1992 yılında, mihai'ın büyük kalabalığın karşısına çıktığı paskalya için romanya'yı ziyaret etmesine izin verildi; otel camından yaptığı konuşmada bükreş'te yaklaşık bir milyon insan onu izledi. hükûmet, mihai'ın popülaritesinden rahatsız olarak, mihai'ın romanya'yı daha fazla ziyaret etmesine izin vermedi.

mihai, savaşlar öncesi dönemde yaşayan son hükümdar ya da devlet başkanıdır. genellikle i̇kinci dünya savaşı'ndan sonra hayatta kalan devlet başkanı olarak anılmasına rağmen, bulgaristan kral ii. simeon'un ve tibet'in 14. dalai lama'sının çocukluk dönemlerini görmezden gelmektedir.

çocukluğu
mihai, romanya, sinaia'daki foişor kalesi'nde, romanya'nın ii. carol'ın (daha sonra romanya'nın kraliyet prensi) ve yunanistan'dan prensesi elena'nın oğlu olarak dünyaya geldi.. o zamanlar kral i. ferdinand'ın torunun torunu olarak doğdu. babası carol, metresiyle elena "magda" lupescu'yu terk edip aralık 1925'te taht hakkını bıraktığında mihai mirasçı ilan edildi. mihai, kral ferdinand'ın temmuz 1927'de öldürülmesinin ardından romanya'nın tahtına geçti.

1930'larda ve antonescu döneminde
kasım 1939'de mihai, romanya senatosu'na katıldı, çünkü 1938 anayasası on sekiz yaşına geldiğinde kendisine bir koltuk garantisi verdi. eylül 1940'ta, başbakan mensur ion antonescu'nun alman yanlısı anti-bolşevik rejimi, mareşal'ın "anti-alman" olduğunu iddia ettiği ii. carol'a karşı bir darbe hazırladı. antonescu, anayasa'yı askıya aldı, parlamentoyu kapattı ve 18 yaşındaki michael'ı kral olarak yeniden halka sundu (anayasa 1944'te, romanya parlamentosu ise 1946'da feshedilmiş olsa da, michael daha sonra resmi bir yemin etmedi veya hükümdarlığını meclis'ten geriye dönük olarak onaylamadı).

kral mihai resmi olarak ordu'nun yüce başkanıydı ve başbakan'ı 'halkın lideri' ("conducător") olarak adlandıran tam yetkilere atayabilme hakkına sahip olsa da, gerçekte ağustos 1944'e kadar yalnızca kağıt üzerinde görevli olarak kalmaya zorlanmıştı.

mihai, adolf hitler'le iki kez olmak üzere, bir kere 1937'de bavyera'daki babasıyla ve 1941'de berlin'de annesiyle öğle yemeği yemiş, ayrıca benito mussolini ile 1941'de i̇talya'da bir araya gelip tanışmıştır.

nazi almanyasına karşı dönüşü
1944 yılında ii. dünya savaşı, mihver güçleri için kötü geçiyordu, ancak askeri diktatör başbakan mareşal ion antonescu hala romanya'yı kontrol ediyordu. ağustos 1944'e gelindiğinde, romanya'nın sovyet fethi kaçınılmaz hale gelmiş ve işgal birkaç ay içinde bekleniyordu. 23 ağustos 1944'te mihai, müttefikler arası politikacılar, bir takım ordu subayları ve silahlı komünist lider sivilleri antonescu'ya karşı bir darbe planlamasıyla birleştirdi. kral mihai, antonescu'nun kraliyet sarayı muhafızları tarafından tutuklanmasını emretti. aynı gece, kral mihai tarafından atanan başbakan general constantin sănătescu, antonescu'nun (kral'ın aksine iddia edilen talimatlarına rağmen) komünistleri tutukladığını belirtti. 1 eylül'de onu sovyetlere teslim eden yetkililerle görüştü. rumen ulusuna ve ordusuna radyo yayınında bulunan mihai, kızıl ordunun moldova cephesine girerken ateşkes istediğini söyleyerek, romanya'nın müttefikler'e olan sadakatini ilan etti, birleşik krallık, birleşik devletler ve sscb tarafından sunulan ateşkesin kabul edildiğini açıkladı; ve almanya'ya savaş ilan etti. bununla birlikte, hızlı bir sovyet işgalini ve 130.000 rumen askerinin ele geçirilmesini önleyemedi. sovyetler birliği'ne nakledilenlerin çoğunun hapishane kamplarında hayatını kaybettiği belirtildi. ülkenin nazilerle ittifakı sona ermesine rağmen darbe, kızıl ordu'nun romanya'ya ilerletilmesine yardım etti. mütareke, üç hafta sonra sovyetler tarafından neredeyse dikte edilen şartlarla 12 eylül 1944'te imzalandı. mütareke şartlarına göre romanya, sscb tarafından yenilgiyi kabul etti. medyanın, iletişimin, posta servisinin ve cephe yönetiminde sovyetler bulundu ve artık müttefik güçlerin işgali altına alındı. darbe etkili bir şekilde "teslimiyet", "koşulsuz" "teslimiyet" olarak gerçekleşti. darbenin i̇kinci dünya savaşı'nı altı ay kısaltmış olabileceği ve böylece yüz binlerce insanın hayatını kurtarabileceği öne sürüldü.

savaşın bitiminde kral mihai, [[abd başkanı harry s. truman tarafından liyakat nişanının en üst derecesini (başkomutan) aldı. ayrıca, joseph stalin tarafından sovyet zafer nişanı madalyası ile ödüllendirildi. mihai, 1989'da michał rola-žymierski'nin ölümüyle zafer nişanına sahip olan tek kişi oldu.

komünizm altında egemenlik
mart 1945'te, politik baskılar kral michael'ı petru groza'nın başında bulunduğu sovyet yanlısı bir hükûmet atamaya zorladı. mihai, önümüzdeki iki yılı aşkın bir süredir yeniden çalışıyordu. daha sonra "kraliyet grevi" olarak bilinen dönemde, kral michael, ağustos 1945 ile ocak 1946 arasında, kararlarını imzalamayı reddeden groza hükûmetine karşı çıkmada başarısız oldu. kral mihai, sovyet, i̇ngiliz ve amerikan baskılarına tepki olarak sonunda komünist hükûmete karşı muhalefetinden vazgeçti ve istifa etmekten vazgeçti.

mihai, eski mareşal antonescu'yu, "romanya halkına, nazi almanyası yararına ihanet etmek, romanya'nın almanya'ya, polonya demokratik muharebe örgütü ile işbirliğinde, siyasi muhalifleri öldürdüğü için iktidar ve siyasi boyunduruk altına alarak ihanet ettiği, sivillerin toplu olarak öldürülmesi ve barışa karşı işlediği suçlar" nedeniyle affetmedi. kral mihai muhalefet liderleri olan iuliu maniu ve bratianus'u olarak kurtarmayı başaramadı, anayasa, komünist adalet bakanı lucreţiu pătrăşcanu'nun imzasız imza atmadan bunu yapmasını engellediği için komünist siyasi davaların kurbanları oldular.

zorunlu karalama
kasım 1947'de kral mihai, kuzenlerinin prenses elizabeth'in (daha sonra i̇ngiltere kraliçesi ii. elizabeth'in) ve yunanistan ve danimarka'nın prensi philip'in düğünü için londra'ya gitti. bu vesileyle bourbon-parma'nın prensesi anne ile tanıştı ve daha sonra evlendiler.  kendi hesabına göre kral mihai, i̇ngiltere'nin romanya büyükelçisinin gizli, güçlü tavsiyesinin aksine, herhangi bir sığınma teklifini reddetti ve romanya'ya dönmeye karar verdi.

30 aralık 1947 sabahı erken saatlerde mihai, groza'nın kendisibi bükreş'e geri çağırdığında, sinaia'daki peleş kalesi'nde yeni yıl partisine hazırlanıyordu. mihai komünistlere tamamen sadık bir ordu birimi olan tudor vladimirescu şubesi'nden birliklerin bulunduğu bükreş'teki elisabeta sarayı'na geri döndü. groza ve komünist partinin patronu gheorghe gheorghiu-dej kendisini bekledi ve önceden hazırlanmış bir istifa belgesini imzalamasını istediler. telefon hattının kesildiği iddia ederek kendisine sadık askerleri çağıramadı ve groza ya da gheorghiu-dej'nin üzerine silah tutarak mihai'nin belgeyi zorla imzaladı. aynı günün ilerleyen saatlerinde, komünist egemen hükûmet monarşinin 'kalıcı' olarak kaldırılmasını ve bir halk cumhuriyeti tarafından değiştirilmesini ilan etti ve kral'ın önceden yayınlanmış radyo ilanını kendi vazgeçme metnini yayınladı. 3 ocak 1948'de michael, ülkeyi terk etmek zorunda kaldı, bir hafta sonra prenses elisabeth ve ileana tarafından takip edildi. demir perdenin ardındaki tahtını kaybeden son hükümdardı.

michael'nin anlattığına göre, groza onu silahla tehdit etmiş ve eğer kral ülkeyi terk etmezse hükûmetin 1000 öğrenciyi vuracaklarını uyarısında bulunmuşlardı. mihai, 2007'de, new york times'a verdiği röportajda olayları şöyle hatırlıyor: "şantajdılar. dediler ki, 'eğer bunu hemen imzalamazsanız, bilmem gerekeni yaparak -' cezaevinde bulunan 1000'den fazla öğrenciyi öldürmek 'zorundayız. " time'ya göre, groza, binlerce kişiyi tutuklamak ve mihai'nin ülkeyi terk edilmedikçe ortalığı bir kan götürmekle tehdit etti.

bununla birlikte, sovyet istihbarat ajansı nkvd eski başkanının otobiyografisine göre, baş özel general pavel sudoplatov, sovyet dışişleri komiseri andrey vyshinsky kişisel olarak kral mihai'ye birlikte vekâletnamesi için müzakerelerde bulunmuş, meksika'da mihai'a ödenmesi gereken bir emeklilik maaşının bir bölümünü garanti altına almışlardır. jurnalul naţional'daki birkaç makaleye göre, mihai'nin iktidardan vazgeçmesi komünist hükûmetle müzakere edildi, i̇stediği eşyalarla ülkeyi terk etmesine ve kahya muhafızlarından bazılarına bırakmasına izin verildi.

arnavut komünist lider enver hoca'nın rumen komünist liderleriyle monarşiden vazgeçmesi konusundaki görüşmelerine göre, mihai'ın silahlı olarak vazgeçmeye zorlayan groza değil, gheorghiu-dej'ti. hoca, komünist karşıtı birliklerin sarayı çevrelediğini, yine de krala sadık askeri birliklere karşı olduklarını yazdı.

mart 1948'de michael, vazgeçmesini yasadışı olduğu için kınadı ve hâlâ romanya'nın haklı kralı olduğunu iddia etti. time dergisine göre, 1948 başlarında romanya'da bıraktığı mülkler konusunda komünistlerle görüşmeler yapıyordu.

kaynakça 

1921 doğumlular
sinaia doğumlular
romanya hanedanı
romanya kralları
romanya devlet başkanları
rumen soylular
rumen antikomünistler
zafer nişanı sahipleri
santi maurizio ve lazzaro nişanı sahipleri
çocuk hükümdarlar
ii. dünya savaşı siyasi liderleri
2017 yılında ölenler