Büyük Türk İstilası

"didi turkoba" (gürcüce: დიდი თურქობა; okunuşu: “didi turkoba”), gürcü tarih yazıcılığında, kral ii. giorgi’nin hükümdarlığı döneminde (1072 -1089) selçuklular'ın öncülüğünde türk kabilelerinin gürcistan topraklarında sürekli saldırılarını ve ele geçirdikleri yerleri fetihlerini ifade eden bir terimdir. kelime kelime çevirisi “büyük türklük” olsa da bu terim “büyük türk akınları” anlamında kullanılmaktadır.

1080 yılında başlayan “didi turkoba”  adıyla anılan büyük selçuklu devleti'nin fetih akınları döneminde klarceti, şavşeti, acara, samokalako, argveti ve kartli bölgeleri ele geçirildi, selçuklu türkleri'ne karşı savaşan çok sayıda gürcü asker ölmüştür, köyler ve kentler türkler'in eline geçmiştir.

bizans'ın yenilmesi 
malazgirt savaşı’nda (1071) yenilgiye uğrayan bizans, artık büyük selçuklular'ın yeni saldırılarına karşı koyacak durumda değildi. bundan dolayı 1074’te yaptığı bir anlaşmayla doğudaki eyaletlerin çoğunu selçuklular'a bırakmak zorunda kaldı. bizans’la anlaşmaya varan büyük selçuklular bu kez saldırılarının yönünü gürcistan’a çevirdiler. i̇lk saldırıyı kars’a gerçekleştirdiler ve emir ahmed’in geniş çaplı saldırısı sonucunda kenti ele geçirdiler.

kveli kalesi savaşı
bunun ardından selçuklular ii. giorgi’nin iktidarına karşı güçlü saldırlar başlattılar. kveli kalesi’nde (kol kalesi) bulunan krala karşı bir baskın düzenlediler. bu baskını anlatan gürcü tarihçi selçuklular'ın içeriden yardım gördüğünü ve bu ani baskına gürcüler'in karşı koyma fırsatı bulamadığını belirtir. kral giorgi maiyetindekilerle birlikte önce acara, ardından abhazya bölgesine çekildi. kveli kalesi savaşı olarak bilinen 1080 tarihli baskında gürcü kraliyetinin bütün serveti büyük selçuklular'ın eline geçti. büyük selçuklu komutanı emir ahmed kazandığı zaferle yetindi ve ii. giorgi’nin peşinden gitmedi.

bu baskınla gürcistan’da "didi turkoba" olarak bilinen “büyük türk akınları” başladı. kurucu davit'in tarihçisi selçuklular'ın gürcistan’a saldırdığını, ülkenin her yerine akınlar düzenlediklerini yazmakta, şavşeti, klarceti, samtshe, acara, argveti, samokalako, çkondidi ve kartli’yi fethettiklerini yazar.

yeni saldırı
kurucu davit’in tarihçisinin anlattığına göre emir ahmed yolda bizans’a karşı sefere giden türk emirlerle karşılaştı. emir ahmed bu emirlere gürcülere karşı kazandığı bu zaferi anlattı ve ii. giorgi’nin batı gürcistan’a kaçtığını söyledi. kral davit’in tarihçisinin yazdığına göre emir ahmed yolda karşılaştığı bu emirlere bizans’a değil, büyük servete sahip gürcistan’a sefer yapmalarını tavsiye etti. bu emirler de yönünü değiştirip gürcistan’a karşı saldırıya geçtiler. bu saldırı çok geniş bir mahiyet almış ve bütün gürcistan’a yayılmıştır.

büyük akınlar
selçuklular bu akınların ardından ilk kez asisporni ile klarceti’yi ele geçirmeyi başardılar. ardından şavşeti, acara, samtshe, kartli, argveti gibi bölgeleri ele geçirdiler. bir gün içinde kutaisi kentini alıdılar. selçuklular'ın bu geniş çaplı akınları aylarca sürdü. 1080 yılındaki bu geniş çaplı akınlar selçuklular tarafından her yıl ilkbahardan kış aylarına kadar tekrarlanıyordu. ele geçirdikleri yerlerde göçmen kabileler kışa kadar kalıyor ve her şeyi yağmalıyorlardı. bu ağır şartlar karşısında ii. giorgi 1083’te i̇sfahan’da büyük selçuklu hükümdarı melikşah’ın huzuruna çıkıp aman diledi ve itaat arz edip, vergi ödemeyi kabul etti. i.melikşah

ah’a gürcistan’a yarınlara son vermeyikesmeyi ve büyük selçuk'lfethetmediği mediği hereti ile kaheti’yi ii. giobağaşladıul etti. ii. giorgi’nin kabul ettiğvergiyiaracı gürcist92 1089 yılına kadedikaldı.

büyük selçukluların yenilgisi
bu kötü gidişat üzerine ii. giorgi  1089’da 16 yaşındaki oğlu davit’e  (kurucu davit) taç giydirdi ya da soylular onu iktidarı oğluna devretmek zorunda bıraktı. genç kral, melikşah'ın 1092'deki ölümünü ve 1096’da i̇slam toprakları'na yapılan birinci haçlı seferive taht kavgalarının da etkisiyle iç karışıklıklar yaşayan büyük selçuklular'a karşı seferler başlattı. kurucu davit 1099’da büyük selçuklular'a ödenen vergiyi kesecek kadar ileri gitti.

büyük selçuklular'ın bölgesel haleflerine karşı bir dizi askeri başarı kazanan kurucu davit, 1121'de didgori'deki büyük selçuklular ile müttefiklerinin oluşturduğu müslüman ordularına karşı büyük bir askerî zafer kazandı. didgori savaşı’nın ardından gürcüler güney kafkasya ile  eski ermeni prensliklerinin olduğu bölgeleri ele geçirdi.

kaynakça

dış bağlantılar
n. n. şengeliya, "xi-xiii. yüzyıl gürcü tarihçilerine göre selçuklular"

büyük selçuklu i̇mparatorluğu'nun muharebeleri
gürcistan askerî tarihi
gürcistan tarihi
tao-klarceti
gürcistan'ın istilaları
gürcistan'ın savaşları
11. yüzyılda gürcü krallığı