Serbest oylama

serbest oylama, bir yasama organında, yasama organının üyelerinin kişisel vicdanlarına göre oy kullanmalarına izin veren bir tür oy kullanma şeklidir. bu oylama türü, siyasi partilerinin belirlediği resmi çizgi yerine, kendi inançlarına ve vicdanlarına göre oy kullanma özgürlüğü sağlar. özellikle westminster sistemi içindeki parlamento sistemlerinde, bu oylama şekli, azınlık hükümetinin oluşumu için gerekli olan güven ve kaynak sağlama sürecinde yer alan bağımsız üyelerin varlığını göstermek için de kullanılabilir. serbest oylamalar, kanada ve bazı i̇ngiliz yasama organlarında bulunurken, vicdan oylamaları avustralya ve yeni zelanda yasama organlarında kullanılmaktadır.

westminster sistemi altında, bir siyasi partiye üye olan milletvekillerinin genellikle önemli yasama çalışmalarında parti hattına uygun oy kullanmaları gereklidir; aksi takdirde parti tarafından kınama veya parti üyeliğinden çıkarma gibi yaptırımlarla karşılaşabilirler. bu parti disiplinini koruma görevi genellikle parti whip adı verilen belirli bir parti üyesine düşer. ancak, serbest oylama durumunda parti resmi bir parti çizgisi belirlemeyi reddeder ve üyeler istedikleri gibi oy kullanabilirler. parti disiplininin daha az önemli olduğu ve partiye karşı oy kullanmanın daha yaygın olduğu ülkelerde, vicdan oylamalarının önemi genellikle daha azdır.

birçok ülkede, serbest oylama oldukça nadirdir ve genellikle çok tartışmalı konular veya bir parti üyelerinin fikir ayrılığına sahip olduğu konularla ilgilidir; bu da partilerin resmi politikaları oluşturmasını zorlaştırır. genellikle serbest oylamalar, idari veya mali konular yerine dini, ahlaki veya etik konularla ilgilidir. alkol yasağı, kürtaj, homoseksüellik yasası reformu ve fuhuşun yasallığı gibi konular genellikle serbest oylamalara tabi tutulur.

bazen bir oylama bazı partiler için serbest, diğerleri için ise serbest olmayabilir. örneğin, kanada başbakanı stephen harper'ın liderliğindeki muhafazakar hükümet, kanada'nın aynı cinsiyet evlilik yasalarını yeniden tartışmaya açma önerisinde bulunduğunda, muhafazakarlar ve muhalefet partisi liberal parti, üyeleri için serbest oylama yapacaklarını açıklarken, blok québécois ve yeni demokratlar, oylamaya karşı parti disiplinini korudular.

çeşitli ülkelerde örnekler

avustralya 
serbest oylamalar, avustralya parlamentosu ve eyalet parlamentolarında cumhuriyet olma, kürtaj, ötanazi, eşcinsellik, cinsiyet ayrımcılığı, fuhuş ve yardımcı üreme gibi biyoetik konular ile kök hücre araştırmaları gibi diğer konularda yapılmıştır.

birleşik krallık 
i̇ngiltere temsilciler meclisi'nde, ölüm cezasının yeniden getirilmesi konusunda her birkaç yılda bir vicdan oylaması yapılmaktaydı. ölüm cezası 1964 yılında kaldırılmıştı (tek istisna, vatana ihanet suçuna ilişkin olarak 1998 yılında i̇nsan hakları yasası ile kaldırıldı). bu oylamalar her zaman reddedildi ve bu uygulama şu anda terk edilmiştir. i̇ngiltere'de kürtajla ilgili yasalar ise her zaman serbest oylamaya tabi olmuştur.

tony blair hükümeti tarafından önerilen köpeklerle avlanmaya yönelik yasaklar, 2001 yılından itibaren parlamento'da birkaç serbest oylama konusu oldu. her seferinde temsilciler meclisi yasağı destekledi, ancak lordlar kamarası tarafından reddedildi. 2004 yılında, lordlar ve yasağa karşı çıkan diğer muhalifleri memnun etmeye çalışan hükümet, sadece avlanmanın kısıtlanması ve lisanslanması önerdi, ancak köpeklerle avlanmayı karşı olan milletvekilleri (çoğunlukla i̇şçi partisi milletvekilleri) tam bir yasağın yürürlüğe konulmasını sağlamak için bir düzeltme önergesi geçirdi. düzeltme önergesi oylamasından saniyeler sonra, hükümet baskılara boyun eğerek yasağı 1911 ve 1949 parlamento yasaları uyarınca lordlar kamarası'ndan geçirmeyi kabul etti. yasa, kasım 2004'te kabul edildi.

bir serbest oylama ile alınan diğer kararlar arasında kalıcı yaz saati uygulamasının terk edilmesi ve televizyon kameralarının parlamento'ya getirilmesi yer alır.

amerika birleşik devletleri 
amerika birleşik devletleri'nde, partiler bireysel yasama organlarının oylamaları üzerinde nispeten az kontrol sağlar. bununla birlikte, partilerin whip'leri, büyük oylamalarda parti birliğini sağlamak için çeşitli teşvikler veya engeller sunar. en aşırı bir örnek olarak, demokrat james traficant, 2001 yılında, amerika birleşik devletleri temsilciler meclisi başkanı olarak cumhuriyetçi dennis hastert'e oy verdiğinde kıdemli üyeliğinden el çektirildi ve komite görevlerinden alındı.

ayrıca bakınız 

 parti değiştirme
 westminster sistemi
 kırbaç (siyaset)
 parti disiplini

kaynakça 

westminster modeli
oylama