Yaban öküzü

yaban öküzü (bos primigenius), asya, avrupa ve kuzey afrika'da yaşamış büyük bir vahşi sığır türüdür. nominal alt türler bos primigenius primigenius da dahil olmak üzere vahşi alt türlerin soyu tükenmiş olsa da, mevcut evcil sığırlar, yaban öküzlerinin alt türleri olarak kabul edilir. bu makalede "yaban öküzü" teriminin daha fazla tartışılması ve kullanılması, basitlik için, aksi belirtilmedikçe yalnızca soyu tükenmiş vahşi alt türlere atıfta bulunacaktır. bos primigenius primigenius, polonya'daki jaktorów ormanı'nda kaydedilen son yaban öküzlerinin öldüğü 1627 yılına kadar avrupa'da hayatta kaldı.

tarım devrimi sırasında en az iki yaban öküzü evcilleştirme olayı meydana geldi: biri zebu sığırlarına yol açan hint yaban öküzüyle (b. p. namadicus), evcil sığırlara yol açan avrasya alt türü bos p. primigenius. modern sığırların pek çok ırkı, boğalarda koyu renk, sırt boyunca açık yılan balığı şeridi, ineklerin daha açık renkli olması veya yaban öküzüne benzer bir boynuz şekli gibi yaban öküzlerinin özelliklerini paylaşır.

evrim 

pliyosen sırasında daha soğuk iklim, açık otlakların genişlemesine neden oldu ve bu da yabani sığırlar gibi büyük otlakların evrimine yol açtı. bos acutifrons, yaban öküzlerinin atası olarak öne sürülen soyu tükenmiş bir sığır türüdür.

en eski yaban öküzü kalıntıları, hindistan'da yaklaşık 2 milyon yıl öncesine tarihleniyor. hint alt türleri ilk ortaya çıkanlardı. pleyistosen sırasında türler batıya, orta doğu'ya (batı asya) ve doğuya göç etti. avrupa'ya yaklaşık 270.000 yıl önce ulaştılar. güney asya yerli sığırları veya zebu, thar çölü'nün kenarındaki hint yaban öküzlerinin soyundan gelir; zebu kuraklığa dayanıklıdır. yerli yak gayal ve bali sığırları bizonların soyundan gelmemiştir.

bos primigenius'un arkeolojik olarak doğrulanmış ve son derece iyi korunmuş bir yaban öküzü kemik örneğinden alınan ilk tam mitokondriyal genomu (16,338 baz çifti) dna dizi analizi 2010'da yayınlandı, ardından 2015'te 6.750 yıllık i̇ngiliz yaban öküzü kemiğinden izole edilen dna kullanılarak tam genom dizisi yayınlandı. bos primigenius'un tam genom dizisini kullanan daha ileri çalışmalar, aday mikrorna tarafından düzenlenen evcilleştirme genlerini tanımladı.

bir dna çalışması, modern avrupa bizonunun asıl bizonlar ve bozkır bizonu arasında tarih öncesi bir melez olarak geliştiğini ileri sürdü.

açıklama 

yaban öküzlerinin görünümü, iskelet materyalinden, tarihi betimlemelerden ve mağara resimleri, gravürler veya sigismund von herberstein'ın illüstrasyonu gibi çağdaş tasvirlerden yeniden oluşturulmuştur. charles hamilton smith'in eseri, augsburg'da bir tüccara ait olan ve 16. yüzyıla tarihlenebilecek bir resmin kopyasıdır. akademisyenler, smith'in illüstrasyonunun bir sığır/yamız öküzü melezine ya da yaban öküzü benzeri bir türe dayandığını öne sürmüşlerdir.  yaban öküzü, tarih öncesi mağara resimlerinde tasvir edilmiş ve julius caesar'ın galya savaşı, kitap 6, 28. bölüm'de anlatılmıştır.

boyut 

yaban öküzü, buzul sonrası avrupa'daki en büyük otoburlardan biriydi ve avrupa bizonuyla karşılaştırılabilirdi. bir yaban öküzün boyutunun bölgeye göre değiştiği görülüyor; avrupa'da, kuzey popülasyonları güneydekilerden ortalama olarak daha büyüktü. örneğin, holosen sırasında, danimarka ve almanya'dan yaban öküzlerinin ortalama omuz yüksekliği boğalarda 155-180 cm (61-71 inç) ve ineklerde 135-155 cm (53-61 inç) iken, afrika'da yaban öküzü popülasyonları macaristan'da 155-160 cm'ye (61-63 inç) ulaşan boğalar vardı. yaban öküzlerinin vücut kütlesi bir miktar değişkenlik göstermiş gibi görünüyor. bazı bireyler ağırlık olarak bilge ve bant ile karşılaştırılabilir, yaklaşık 700 kg'a (1,540 lb) ulaşırken, geç orta pleistosen'den gelenlerin en büyük gaur kadar, yani 1.500 kg (3.310 lb) olduğu tahmin edilmektedir (en büyük mevcut bovid). boğalar ve inekler arasındaki cinsel dimorfizm, ineklerin ortalama olarak boğalardan önemli ölçüde daha kısa olmasıyla güçlü bir şekilde ifade edildi.

kaynakça

bibliyografya 

 bunzel-drüke, m. 2001. wild horse (equus ferus boddaert, 1785 = e. przewalslii poljakov, 1881) ve aurochs (bos primigenius bojanus, 1827) için ekolojik ikameler. natur- und kulturlandschaft, höxter/jena, 4, 10 s. afkp. çevrimiçi pdf (298) kb)

konuyla ilgili yayınlar 

 heptner, vg ; nasimoviç, aa ; bannikov, ag ; hoffman, rs (1988) sovyetler birliği memelileri, cilt i, washington, dc : smithsonian enstitüsü kütüphaneleri ve ulusal bilim vakfı

dış bağlantılar 

 extinction web sitesi – yaban öküzü ( bos primigenius primigenius )
 polonya'da yaban öküzü tarihi
 

i̇nsan faaliyetleri nedeniyle nesli tükenen türler
pliosen devri çift toynaklıları
buzul çağı çift toynaklıları
1500'den sonra soyu tükenmiş memeliler
holosen devri soy tükenmeleri
soyu tükenmiş memeliler
bovinae
webarşiv şablonu wayback bağlantıları