Stephanie Kwolek

stephanie louise kwolek (31 temmuz 1923 - 18 haziran 2014), amerikalı bir kimyager ve  dupont şirketinde 40 yıldan fazla çalıştı. kevlar olarak daha iyi bilinen poli-parafenilen tereftalamid yani olağanüstü güç ve sertlik derecesine sahip bir sentetik lif ailesinden birinin icat edilmesinde en iyi bilineni kimyagerdir. kwolek, keşfinden dolayı dupont şirketinin lavoisier madalyasını olağanüstü teknik başarı ile kazandı. uzun yıllar boyunca bu  onuru alan tek kadın çalışandı. 1995 yılında ulusal mucitler hall of fame'e eklenen dördüncü kadın oldu. kwolek, ulusal medal of technology, iri başarı ödülü ve perkin madalyası gibi polimer kimyasındaki çalışmalarıyla çok sayıda ödül kazandı.

hayatının ilk yılları ve eğitimi
        

kwolek, 1923'te pennsylvania'daki new kensington'daki pittsburgh banliyösündeki göçmen leh bir ailelede dünyaya geldi. babası john kwolek, stephanie on yaşındayken öldü. stephanie’nin babası bir doğabilimcisiydi ve stephanie, çocukken doğal dünyayı keşfetmek için onunla saatlerce zaman geçirirdi. bilime olan ilgisini babası ile keşfeden stephanie modaya olan ilgisini  annesi nellie  kwolek'a  borçlu olduğunu söylemiştir. 1946'da kwolek, carnegie mellon üniversitesi'nden margaret morrison carnegie college'dan kimya alanında büyük lisans derecesi aldı. tıp fakültesine doktor olmayı planladı ve bunun için kimya ile ilgili bir alanda geçici bir işten para kazanabileceğini umdu.

dupont kariyeri

1946'da, kwolek için geleceği için bir rehber olan hale charch, dupont'un buffalo, new york tesisi  i̇kinci dünya savaşı için denizaşırı ülkelerdekilerin sayısı nedeniyle kendisine bir fırsat sundu. charch başlangıçta kwolek'e iki hafta içinde kendisiyle temasa geçeceğini söyledi ancak kwolek başka bir iş teklifine cevap vermek zorunda kaldıktan sonra daha hızlı cevap vermek istediği için charch ona hemen pozisyon teklif etti.
       
kwolek başlangıçta sadece dupont için geçici olarak çalışmayı amaçlamış olsa da işi ilginç buldu ve duakon için çalışmaya devam etmek için 1950'de delaware wilmington'a taşınıp  tıp kariyerine devam etmemeye karar verdi. kevlar'ı onuncu yılında kadar şirketle icat etti. 1959'da, aldığı  birçok ödülün birincisi olan american chemical society (acs) 'den bir yayın ödülü kazandı. kağıt, the nylon rope trick, oda sıcaklığında bir beherde naylon üretmenin bir yolunu gösterdi. hâlâ ortak bir sınıf deneyinin temelini oluşturmaktadır.

kevlar
        
dupont için çalışırken kwolek kevlar'ı icat etti. 1964 yılında benzin sıkıntısı geleceğini öngörerek şirket, lastiklerde kullanılmak üzere hafif ama güçlü bir elyaf aramaya başladı. o sırada birlikte çalıştığı polimerler, poli-p-fenilen tereftalat ve polibenzamid  çözeltide sıvı kristal oluşturdu, bu sırada o sırada 200 °c'nin (392 °f) üzerinde eriyik-bükülmesi gerekiyordu, daha zayıf ve daha az sert lifler üretti. yeni projelerinde benzersiz bir teknik ve erime yoğunlaştırma polimerizasyon işlemi bu sıcaklıkları 0 ila 40 °c (32 ve 104 °f) arasında azaltmaktır.
           
daha sonra 1993'te konuşmasında şöyle açıkladı:       
             
"çözüm olağandışı (düşük viskoziteli), bulanık, karıştır-opalesan ve ayran idi. konvansiyonel polimer çözeltileri genellikle berrak veya yarı şeffaftır ve pekmezin viskozitesine sahiptir, az ya da çok. hazırladığım solüsyon bir dağılım gibi görünüyordu, ancak ince bir gözenek filtresi ile tamamen filtrelenebilirdi. bu sıvı kristal bir çözümdü, ama o zamanlar bilmiyordum."

            
bu tür bulutlu çözelti genellikle atılır. ne var ki, kwolek çözeltisini test etmek için püskürtme memuru  teknisyen charles smullen'i ikna etti. kwolek naylon tipik olarak yeni elyaf kırılmaz olduğunu bulduğu zamana şaşkına uğradı. sadece naylondan daha güçlü değil kevlar ağırlıkça çelikten beş kat daha güçlü idi. hem amirli hem de laboratuvar direktörü keşiflerinin önemini anladı ve yeni bir polimer kimyası alanı hızla ortaya çıktı. 1971'e kadar modern kevlar tanıtıldı ve kwolek, liflerin ısı muamelesiyle daha da güçlendirilebileceğini öğrendi. çubuklar ya da kibrit çubukları gibi şekillendirilmiş polimer molekülleri oldukça çok yönlüydü bu da kevlar'a olağanüstü bir güç katıyor.

kevlar uygulamaları
           
kwolek, kevlar'ın pratik uygulamaları geliştirmeyle çok fazla uğraşmadı. kwolek ‘keşif hakkında üst düzey dupont yöneticilerine bilgi verildikten sonra  hemen farklı yönlerden çalışmak üzere bir grup atadılar "dedi. şirket kevlar patentini imzalamış olduğu için kwolek dupont ürünlerinden  karı da yoktu.
            
kevlar, tenis raketleri, kayaklar, paraşüt hatları, tekneler, uçaklar, halatlar, kablolar ve kurşun geçirmez yelekler dahil olmak üzere 200'den fazla uygulama alanında bir malzeme olarak kullanılmaktadır. otomobil lastikleri, itfaiyeci botları, hokey çubukları, kesilmeye karşı dayanıklı eldivenler ve zırhlı araçlar için de kullanılmıştır. ayrıca, bomba geçirmez malzemeler, kasırga emniyet odaları ve köprü takviyeleri gibi koruyucu yapı malzemeleri için de kullanılmaktadır. kwolek'un ölümünün haftasında, kevlar ile yapılan bir milyonuncu kurşun geçirmez yelek satıldı. kevlar aynı zamanda hücresel telefonları kurmak için de kullanılır; motorola droid razr'de bir kevlar yekparesi  var.

ödüller ve onurlar
         
kevlar'ın keşfi için kwolek 1995 yılında olağanüstü teknik başarısından dolayı dupont şirketinin lavoisier madalyasını "kevlar aramid elyaflarına yol açan sıvı kristalimsi poliamitler keşfi yapan kalıcı deneyselci ve rol modeli" olarak ödüllendirildi.
2014'teki ölüm zamanında hala bu onuru alabilecek tek kadın çalışanıydı. onun keşfi o sırada işvereni olan dupont için birkaç milyar dolarlık bir gelir yarattı, ancak doğrudan maddi olarak mali açıdan hiçbir şekilde yararlanmadı.
          
1980'de kwolek, amerikan kimyacılar enstitüsü'nden kimyasal öncü ödülü ve amerikan kimya topluluğu'ndan yaratıcı buluş ödülü aldı. 1995'te  kwolek, ulusal mucitler hall of fame'e eklendi. 1996 yılında ulusal teknoloji madalyası ve iri başarı ödülü aldı. 1997'de amerikan kimya topluluğu’ndan perkin madalyası aldı. 2003 yılında ulusal kadınlar şöhret odasına eklendi.
            
carnegie mellon üniversitesi (2001), worcester politeknik enstitüsü (1981)  ve clarkson üniversitesi (1997) tarafından onursal derecelere layık görüldü. kraliyet kimya topluluğu "i̇ngiltere dışında çalışan bir bilim adamının materyal kimyası alanına istisnai katkıları tanımak" için iki yılda bir 'stephanie l kwolek ödülü' veriyor. kwolek, kraliyet kimya topluluğu 175 faces of chemistry'da yer almaktadır.

emeklilik
         
1986'da kwolek, dupont için araştırma görevlisi olarak emekli oldu. hayatının sonuna doğru dupont'a danışanı hem ulusal araştırma konseyi hem de ulusal bilimler akademisi'nde görev aldı. araştırmacı bilim adamı olarak 40 yıl boyunca 17  veya 28 patentent aldı.
         
emekli olduktan sonra küçük çocuklara özellikle de kız çocuklarına bilim alanlarını tanıtmaya yoğun bir şekilde çaba harcadı. genellikle kimyada öğrencileri eğitirdi. nylon rope trick gibi okullarda halen kullanılmakta olan birçok sınıftaki gösteri  yazdı
         
kwolek, 18 haziran 2014'te 90 yaşında öldü.

kaynakça 

1923 doğumlular
2014 yılında ölenler
amerikalı kimyagerler