Sovyet Orta Asyası

sovyet orta asyası, orta asya'nın bir dönem sovyetler birliği tarafından kontrol edilen bölümünü ve sovyet yönetiminin kontrol sağladığı zaman aralığını ifade eder (1918-1991). orta asya sovyet sosyalist cumhuriyetleri (ssc) 1991'de bağımsızlıklarını ilan etti. bölgesel kullanım açısından, bölgenin adı rus i̇mparatorluğu sırasında kullanılan rus türkistanı ile neredeyse eş anlamlıdır. sovyet orta asyası, mevcut sınırlar 1920'lerde ve 1930'larda oluşturulmadan önce birçok bölgesel bölünmeden geçti.

i̇dari bölümler

eski bölümler

türkistan özerk sovyet sosyalist cumhuriyeti 

19. yüzyılın sonunda, rus çarları, daha sonra sovyet orta asyası'nı oluşturacak bölgenin çoğunu etkili bir şekilde yönetmekteydi. rusya, 1860'ların başlarında çin'in kuzey doğusunda kırgızistan'daki issık göl'ü, 1800'lerin ikinci yarısında türkmen, hive hanlığı ve buhara emirliği topraklarını ilhak etti.

1917 rus devrimi ve 1918-1921 rus i̇ç savaşı'ndan sonra rus i̇mparatorluğu'ndan doğan sscb, birkaç sovyet cumhuriyetinin oluşturduğu bir birlikti ancak rusya kavramı - en büyük ve baskın kurucu devletten sonra - devletin varlığı boyunca yaygın olarak kullanılmaya devam edildi. türkistan özerk sovyet sosyalist cumhuriyeti (başlangıçta türkistan sosyalist federatif cumhuriyeti) (30 nisan 1918 - 27 ekim 1924), i̇mparatorluk rusyası'nın türkistan krayı'nda kuruldu. başkenti yaklaşık 5.000.000 nüfusa sahip taşkent idi.

i̇ngiliz ve i̇ran kuvvetleri azerbaycan'daki bakü'ye ve türkmenbaşı türkmen limanına ulaşmaya çalıştı. buhara, hive, semerkant, hokand, duşanbe ve eski trans-hazar oblastı takip eden birkaç yıl içinde çeşitli bolşevik karşıtı gösterilerle karşılaşacaktı.

1924 yılında tacikistan össc (şimdiki tacikistan), türkmenistan ssc (şimdiki türkmenistan), özbekistan ssc (şimdiki özbekistan), kara kırgız özerk oblastı (şimdiki kırgızistan) ve karakalpak özerk oblastı (şimdiki karakalpakistan) olarak parçalandı.

buhara halk sovyet cumhuriyeti 

mart 1918'de genç buharalılar hareketi aktivistleri, bolşeviklere buharalıların devrime hazır olduğunu ve halkın kurtuluşunu beklediklerini bildirdi. kızıl ordu buhara önlerine kadar ilerledi ve emir'den şehri genç buharalılara teslim etmesini istedi. rus kaynaklarının bildirdiğine göre, emir bu teklife bolşevik heyetini ve buhara ve çevre bölgelerden yüzlerce rus sakinini öldürerek karşılık verdi. buharalıların çoğunluğu bir isyanı desteklemedi ve donanımsız ve disiplinsiz bolşevik ordusu taşkent'teki sovyet üssüne geri döndü.

ancak, emir sadece geçici bir zafer kazanmıştı. rusya'daki iç savaş sürerken, moskova orta asya'ya takviye gönderdi. 2 eylül 1920'de bolşevik general mihail frunze komutasındaki iyi disiplinli ve donanımlı kızıl ordu birlikleri ile şehre saldırdı. dört gün süren savaştan sonra emir kalesi (ark) yok edildi, kızıl bayrak kalan minaresi'nin tepesinde dalgalandırıldı ve emir alim han, önce doğu buhara'daki duşanbe üssüne, daha sonra afganistan'daki kâbil'e kaçmak zorunda kaldı.

tacik/müslüman köy hangir yakındaki bir bolşevik karşıtı kale, kısa bir süre sonra bağımsızlığını ilan etti ancak rus ve buhara bolşevikleri tarafından 14 günlük bir kuşatmanın ardından teslim oldu. daha sonra komünist buhara hızlı bir şekilde yeniden inşa edildi.

8 ekim 1920'de feyzullah hocayev'in yönetiminde buhara halk cumhuriyeti ilan edildi. emir'in devrilmesi, rus karşıtı bir isyan olan basmacı i̇syanı için tetikleyici görevi gördü. 1922'de cumhuriyet topraklarının çoğu buhara şehrini çevreleyen basmacılar tarafından kontrol altına alındı. josef stalin daha sonra yerel buhori halkının birçoğunu ve eski buhara sovyet halk cumhuriyeti'ndeki yerel yahudi topluluğunun çoğunu tasfiye edecek ve sürgüne gönderecekti.

i̇srail devletinin kurulmasından önce, buhara yahudileri dünyadaki en izole yahudi topluluklarından biriydi.

harezm sovyet halk cumhuriyeti ve ssc 

harezm sovyet halk cumhuriyeti, şubat 1920'de hive hanlığı'nın halefi olarak kuruldu ve 26 nisan 1920'de resmen ilan edildi. 20 ekim 1923'te harezm sovyet sosyalist cumhuriyeti'ne dönüştürüldü. orta asya'nın moskova tarafından milletlere göre yeniden düzenlenmesinin bir parçası olarak harezm shc, özbekistan ssc, türkmenistan ssc ve karakalpak özerk oblastı olarak bölündüğü 17 şubat 1925'e kadar varlığını sürdürdü.

kara kırgız özerk oblastı 

kara kırgız özerk oblastı (кара-киргизская öo), 14 ekim 1924'te rus sfsc içinde, türkistan özerk sovyet sosyalist cumhuriyeti'nin ağırlıklı kazak ve kırgız bölgelerinde kuruldu. 15 mayıs 1925'te kırgız özerk oblastı olarak yeniden adlandırıldı. 11 şubat 1926'da kırgız össc olarak yeniden düzenlendi. 5 aralık 1936'da sovyetler birliği'nin kurucu cumhuriyetlerinden biri olan kırgız ssc haline geldi.

karakalpak özerk oblastı 

karakalpak özerk oblastı, 19 şubat 1925'te etnik karakalpak topraklarını türkistan özerk sovyet sosyalist cumhuriyeti ve harezm sovyet halk cumhuriyeti'nden ayırarak kuruldu.

başlangıçta kazak özerk sovyet sosyalist cumhuriyeti içinde yer alan karakalpak özerk oblastı, 20 temmuz 1930 ile 20 mart 1932 yılları arasında rsfsc'ye bağlandı ve bu sırada karakalpak özerk sovyet sosyalist cumhuriyeti olarak ilan edildi. karakalpak össc, 5 aralık 1936'da özbekistan ssc'ye katıldı.

kazak özerk sovyet sosyalist cumhuriyeti 

kazak össc, sovyetler birliği'nin özerk bir cumhuriyetiydi. 5 aralık 1936'da kazak ssc olarak ilan edildi.

orijinal adı kırgız özerk sovyet sosyalist cumhuriyeti idi. bu össc 26 ağustos 1920'de kuruldu ve rusya sovyet federatif sosyalist cumhuriyeti'nin (rsfsc) bir parçası haline geldi.

1925 yılında kazak özerk sovyet sosyalist cumhuriyeti olarak yeniden adlandırıldı. 1929 yılında almatı (alma-ata) şehri össc'nin başkenti olarak belirlendi.

sovyet cumhuriyetleri

kazakistan 

kazakistan olarak da bilinen kazak sovyet sosyalist cumhuriyeti, 5 aralık 1936'da kuruldu. başlangıçta kırgız össc (kırgız özerk sovyet sosyalist cumhuriyeti) olarak adlandırılmıştı ve rus sfsc'nin bir parçasıydı. 15-19 nisan 1925'te kazak össc olarak yeniden adlandırıldı ve 5 aralık 1936'da ulusal sınırları doruk noktasına ulaşan sscb'nin birlik cumhuriyeti olarak kazak ssc haline geldi. 1950'lerde ve 1960'larda sovyet vatandaşlarının kazak sovyet sosyalist cumhuriyeti'nin "bakir toprakları"na yerleşmeleri istendi. göçmen akını (çoğunlukla ruslar ve ukraynalılar, aynı zamanda volga almanları ve çeçenler gibi bazı zorla göç ettirilmiş etnik azınlıklar) etnik karışıma neden oldu ve kazak olmayanların yerli nüfusu aşmasına neden oldu. akın, kazakları birçok mera alanlarından mahrum etti ve kazakların göçebe yaşam tarzını sürdürmelerini giderek zorlaştırdı. sanayi ve özellikle madencilik gelişti. rus ve avrupa kültürü kazak toplumunu etkilemeye başladı.

1924 yılında, orta asya'daki siyasi birimlerin sınırları, lenin'in milliyetler komiseri josef stalin tarafından belirlenen etnik çizgilerle değiştirildi. türkistan össc, buhara hc ve harezm hc dağıtıldı ve dağıtılan topraklar sonunda biri özbekistan sovyet sosyalist cumhuriyeti olan beş ayrı sovyet sosyalist cumhuriyete kuruldu. ertesi yıl özbekistan ssc, sovyetler birliği cumhuriyetlerinden biri haline geldi.

almatı, 1.226.000 nüfusu ile kazakistan'ın en büyük şehridir (1 ağustos 2005 itibarıyla). 2003 nüfus sayımında etnik gruplar şunlardı: kazaklar %43.6, ruslar %40.2, uygurlar %5.7, tatarlar %2.1, koreliler %1.8, ukraynalılar %1.7, almanlar %0.7.

kızılorda, 1820 yılında ak-mescit'in hokand kalesi olarak kuruldu (ak mescit, 'beyaz cami'). adı kazakça 'kırmızı merkez' anlamına gelmektedir.

uralsk/oral, 1613 yılında kazaklar tarafından kurulmuş, ural nehri'nden sonra adı oral olarak adlandırılmıştır. şehir, rus i̇ç savaşı sırasında kuşatma altına alındı. 210.600 kişilik bir nüfusa sahiptir. batı kazakistan eyaleti'nin başkentidir. etnik gruplar ruslar (%54), kazaklar (%34) ve ukraynalı ve alman topluluklardan müteşekkildir.

kırgızya 

kırgızya olarak da bilinen kırgız sovyet sosyalist cumhuriyeti (bazen kırgız olarak da yazılır), sovyetler birliği'nin on beş kurucu cumhuriyetinden biriydi. 14 ekim 1924'te rus sfsc'nin kara kırgız özerk oblastı olarak kuruldu ve 1 şubat 1926'da kırgız össc'ye (kırgız özerk sovyet sosyalist cumhuriyeti) dönüştü ve rus sfsc'nin bir parçası oldu. bugün orta asya'daki bağımsız kırgızistan devletinin temelidir. kırgız özerk sovyet sosyalist cumhuriyeti (kırgız össc), modern kazakistan ve kırgızistan topraklarında, rus sfsc içinde iki farklı ulusal varlığın adıydı.

5 aralık 1936'da sovyetler birliği'ndeki ulusal sınırlamanın son aşamalarında kırgız sovyet sosyalist cumhuriyeti olarak sscb'nin ayrı bir kurucu cumhuriyeti oldu.

bişkek 2005 yılındaki yaklaşık 900.000 nüfusu ile kırgızistan'ın ve kırgız össc'nin başkenti ve en büyük şehri idi. 1862'de rus i̇mparatorluğu yerel kaleyi yok etti ve bölgeye rus göçmenleri yerleştirmeye başladı. yıllar boyunca çarlar tarafından birçok verimli kara toprak çiftliği ve daha sonra sscb tarafından yürütülen süreç geliştirildi. 1926'da şehir yeni kurulan kırgız össc'nin başkenti oldu ve 1991'de kırgızistan'ın bağımsızlığına kadar bişkek'te doğmuş olan bolşevik kahramanı lenin'in yakın arkadaşlarından mikhail frunze'nin adına ithafen adı frunze olarak değiştirildi.

özbekistan 

özbekistan olarak da adlandırılan özbek sovyet sosyalist cumhuriyeti, 1924 yılında özbek ve kırgız sovyet sosyalist cumhuriyetlerini ayıran yeni ulusal sınırların yanı sıra fergana vadisi'nin doğu ucunda ve onu çevreleyen yamaçlarda kuruldu. bu cumhuriyet, tacik össc'nin tam teşekküllü bir cumhuriyet olan tacik ssc haline geldiği ve hucend çevresindeki alanın bir parçası haline getirildiği 1928'de birleştirildi. bu cumhuriyet, vadinin doğal çıkışını ve semerkant ve buhara'ya giden yolları kapatmış oldu ancak sovyet yönetimi sürdüğü sürece bu sınırların hiçbiri büyük önem taşımadı.

özbekistan ssc, tacikistan össc'nin eşit statüye yükseltildiği 1929 yılına kadar tacik össc'yi kapsıyordu. 1930'da özbek ssc başkenti semerkant'tan taşkent'e taşıdı. 1936'da özbek ssc, sovyetler birliği'nde ulusal sınırlamanın son aşamalarında kazak ssc'sinden alınan karakalpak össc'nin eklenmesiyle genişletildi. ii. dünya savaşı'ndan sonra kazak ssc ve özbek ssc arasında birkaç parça toprak parçası daha el değiştirdi. josef stalin'in büyük temizliği sırasında binlerce çeçen, koreli ve kırım tatarı özbek ssr'ye sürüldü.

özbekistan ssc devlet marşı, sovyetler birliği cumhuriyeti olan ve özbekistan ssc olarak bilinen özbekistan devletinin millî marşı idi.

taşkent 1920'lerde ve 1930'larda sanayileşmeye başlamıştı ancak ii. dünya savaşı sırasında, sovyetlerin sanayi şirketlerini işgalci düşman nazilerden korumak için batı rusya'dan bu bölgeye taşımasıyla büyük ölçüde arttı. rus nüfusu da bölgede çarpıcı bir şekilde arttı, savaş bölgelerinden tahliye edilenlerle birlikte şehrin nüfusu bir milyonun üzerine çıktı (rus topluluğu 1980'lerde taşkent sakinlerinin yarısından fazlasını oluşturacaktı). 26 nisan 1966'da taşkent'te bir deprem meydana geldi ve 300.000'den fazla kişi evsiz kaldı. 1991'de sovyetler birliği'nin çöküşü sırasında taşkent dördüncü büyük sovyet şehri ve bilim ve mühendislik alanlarında önemli bir öğrenim merkeziydi.

ülkenin başkenti olan taşkent oldukça zengin bir şehirdi ve 2006 yılında nüfusu 2.1 milyona çıkmıştı. şehir, bağımsızlık ilanından sonra birçok terör eyleminin hedefi haline geldi. bunlar, özbek hükûmeti tarafından afganistan merkezli taliban destekli güçlere isnat edildi.

semerkant, çin ile avrupa arasındaki ticaret yolundaki konumundan (i̇pek yolu) dolayı zenginleşmiştir ve dünyanın en eski yerleşim yerlerinden biridir. 1370 yılında, emir timur (timurlenk), semerkant'ı hindistan'dan türkiye'ye uzanan imparatorluğunun başkenti yapmaya karar verdi. özbekistan'ın ikinci büyük şehri olmasına rağmen, şehrin sakinlerinin çoğu farsça konuşan taciklerden oluşmaktadır. şehir, çin ile batı arasındaki i̇pek yolu'nun ana şehri olarak zengin bir ticaret merkezi haline geldi. timurlu hanedanı'nın semerkant'taki mimari çalışmaları, i̇slam dünyasındaki en çarpıcı anıtlardan bazılarının inşa edilmesini sağladı.

tacikistan 

tacikistan olarak da adlandırılan tacik sovyet sosyalist cumhuriyeti, 1924 yılında orta asya'da kurulan yeni devletlerden biriydi ve sovyet sosyalist cumhuriyeti statüsündeki özbekistan'dı. 1929'da tacikistan özbekistan'dan ayrıldı ve sovyet sosyalist cumhuriyeti olarak tam statüye kavuştu. duşanbe şehri afganistan sınırında önemli bir bölgesel merkez haline geldi.

tacikistan'ın hepsi kırgızistan, tacikistan ve özbekistan'ın buluştuğu fergana vadisi bölgesinde bulunan 3 anklavı bulunmaktadır. en büyüğü kırgız bölgesinde, karafşin nehri'nin sağ kıyısında, i̇sfara'nın 45 kilometre (28 mil) güneyinde yer alan vorukh'tur (95 – 130 km² / 37 - 50 milkare arasında bir alana sahip, nüfusunun 23.000 ve 29.000 arasında tahmin edilmektedir, nüfusu oluşturan bireylerin %95'i tacik ve %5'i olan kırgızlar 17 köye dağılmıştır). kırgızistan'daki bir diğer anklav, kayragach'ın kırgız tren istasyonunun yakınında yer alan küçük bir yerleşim yeridir. sonuncusu, angren'den hokand'a giden yolun kenarında, yaklaşık 15 km (9,3 mi) uzunluğunda 1 km genişliğinde, dar ve uzun bir arazi şeridi içeren özbek bölgesi ile çevrili sarvan köyü'dür. tacikistan'da yabancı anklavı yoktur.

1931'de, daha önce "duşanbe" olarak bilinen şehir "stalinabad" olarak değiştirildi (joseph stalin'in adından gelir) ancak 1961'de nikita kruşçev'in destalinizasyon girişiminin bir parçası olarak, şehir duşanbe olarak yeniden adlandırıldı. sovyetler bölgeyi pamuk ve ipek üretimi için bir merkez haline getirdi ve sovyetler birliği sınırları içinden on binlerce insanı şehre yerleştirdi. nüfus, buhara ve semerkant'ın özbek ssc'ye dahil edilmesinin ardından binlerce etnik tacik'in tacikistan'a göç etmesiyle de arttı. duşanbe'de daha sonra bir üniversite ve tacik bilimler akademisi kuruldu. duşanbe, afganistan ile sürdürülen savaş sırasında nispeten yüksek bir askeri nüfusa sahipti.

türkmenistan 

türkmenya olarak da bilinen türkmenistan sovyet sosyalist cumhuriyeti (ya da bazen türkmenistan olarak da bilinir) sovyetler birliği'nin on beş kurucu cumhuriyetinden biriydi. başlangıçta 7 ağustos 1921'de türkistan össc'nin türkmen oblastı olarak kurulmuştur. 13 mayıs 1925'te türkmen ssc'sine dönüştürüldü ve sovyetler birliği'nin ayrı bir cumhuriyeti haline geldi. bugün orta asya'daki bağımsız türkmenistan devletidir.

türkmen ssc komünist partisi, türkmen ssc'nin iktidardaki komünist partisi ve sovyetler birliği komünist partisi'nin bir parçasıydı. 1985'ten sonra, 1991'de partiyi artık bir komünist parti olmayan türkmenistan demokratik partisi olarak yeniden adlandıran saparmurat niyazov tarafından yönetildi. mevcut türkmenistan komünist partisi yasa dışıdır.

aşkabat 695.300 (2001 nüfus sayımı) nüfusa sahiptir ve öncelikle etnik rus, ermeni ve azeri azınlıklar ile birlikte birinicil türkmen nüfusuna sahiptir. i̇ran'ın ikinci büyük kenti meşhed'e 920 km uzaklıkta yer almaktadır. başlıca endüstriler pamuklu tekstil ve metal işlemedir.

merv/marı 1999 yılı nüfus sayımına göre nüfusu 123.000 olan bir antik şehirdir. i̇lginç bir bölge müzesi'ne sahiptir ve adını modern şehre veren merv antik kentinin kalıntılarının yakınında yer almaktadır. merv bölgesinin halıları bazen i̇ran halılarından daha üstün olarak kabul edilir.

milliyetçi isyanlar

hokand otonomu 

hokand, özbekistan'ın doğusunda, fergana vadisi'nin güneybatısında yer alan fergana ilinde yer alan bir şehirdir. 1999 yılında nüfusu 192.500 idi. hokand taşkent'in 228 km güneydoğusunda, andican'ın 115 km batısında, fergana'nın 88 km batısında yer almaktadır. "rüzgarlar şehri" veya bazen "yaban domuzu kenti" olarak adlandırılmıştır. 409 metre yükseklikte yer alır.

hokand, antik ticaret yollarının kavşak noktasında, biri dağların kuzeybatısından taşkent'e, diğeri hucend üzerinden fergana vadisi'ne ilerleyen iki ana yolun kavşağında yer almaktadır. coğrafi konumunun bir sonucu olarak, hokand, fergana vadisi'ndeki ana ulaşım kavşağıdır.

mihail skobelev yönetimindeki rus emperyal kuvvetleri şehri 1876'da ele geçirdi ve daha sonra rus türkistanı'nın bir parçası haline getirdi. rus i̇mparatorluğu'nun çöküşüyle geçici bir hükümet taşkent'te kontrolü sağlamaya çalıştı. bu hükûmet hızla devrildi ve yerel müslüman muhalefet güç kazandı. nisan 1918'de taşkent, türkistan özerk sovyet sosyalist cumhuriyeti'nin (türkistan össc) başkenti oldu. kısa ömürlü (1917-18) bolşevik karşıtı geçici türkistan hükümeti'nin (hokand özerkliği olarak da bilinir) başkentiydi.

alaş otonomu 

alaş otonomu (, ; ,  ) 13 aralık 1917 ve 26 ağustos 1920 tarihleri arasında, bugünkü kazakistan cumhuriyeti topraklarında bulunan bir devletti. başkenti semey (o sırada alaş-kale olarak anılır) idi.

alaş orda (, ), 13 aralık 1917 ve 26 ağustos 1920 tarihleri arasında kurulan geçici kazak hükümetinin adıdır. yönetiminde ahmet baytursun, alihan bökeyhan ve mir yakup dulatoğlu vardı.

alaş partisi, aralık 1917'de kazak halkının özerkliğini ilan etti. parti 25 üye (kazak olmayanlar için 10 pozisyon ayrılmıştı) ve 15 aday üyeden oluşmaktaydı. özel eğitim komisyonu ve silahlı kuvvetler olarak milis alayları kurdular.

basmacı i̇syanı 

1897'de demir yolu taşkent'e ulaştı ve son olarak 1906'da orenburg'dan taşkent'e uzanan bozkır boyunca avrupa rusya arasında kesintisiz bir demir yolu ağı tamamlandı. bu, türkistan'a o zamana kadar olduğundan daha fazla slav yerleşimcisinin göç etmesine yol açtı ve bu göçmenlerin hareketleri st.petersburg'daki özel olarak oluşturulmuş bir göç dairesi (переселенческое управление) tarafından denetlendi. bu, yerel yerleşimciler, kırgızlar, kazaklar ve sartlar arasında ciddi hoşnutsuzluğa neden oldu; çünkü bu yerleşimciler az bulunan toprak ve su kaynaklarını kendilerinden almaya başlamışlardı. 1916'da, yerlileri amele taburları'na alan bir karar sonucunda (daha önce askerlik hizmetinden muaf tutulmuşlardı) basmacı i̇syanı başladı. binlerce yerleşimci öldürüldü ve bu, özellikle göçebe nüfusa karşı rus misillemeleriyle karşılık buldu. kazaklar ve yeni göçmenler arasında başlayan toprak ve su rekabeti, çarlık rusyası'nın son yıllarında sömürge yönetimine karşı büyük bir kızgınlığa neden oldu, 1916 yılında en ciddi ayaklanma olan orta asya i̇syanı meydana geldi. kazaklar, ayrım gözetmeden rus ve kazak köylerine saldırdılar. rusların intikamı acımasızdı. askeri bir kuvvet 300.000 kazak'ı dağlara veya çin'e kaçmaya zorladı. ertesi yıl yaklaşık 80.000 kişi geri döndüğünde, dönenlerin çoğu çarlık güçleri tarafından katledildi. şubat devrimi'nin 1917'de gerçekleştiği tarihe kadar düzen tesis edilmemişti. taşkent sovyeti'nin bolşevikleri (tamamen rus askerleri ve demir yolu işçilerinden oluşan, müslüman üyesiz) 1918'in başlarında hokand'daki özerk cedid hükûmetine bir saldırı başlattığında, türkistan tarihinde kanlı bir sayfa açılacaktı ve gerisinde 14.000 ölü bırakacaktı. bolşeviklere karşı sürdürülen (sovyet tarihçileri tarafından 'basmacı' veya 'banditry ' olarak nitelendirilen) ve yerel halk tarafından sürdürülen direnişler 1920'lere kadar devam etti.

kengir i̇syanı 

josef stalin'in yönetimi sırasında, kazakistan'ın merkezindeki kengir nehri yakınında, kengir köyünün bitişiğinde, gulag'ın steplag bölümünde bir hapishane çalışma kampı kuruldu. aleksandr soljenitsin'in gulag takımadaları kitabında buradan bahsedilmiştir. kampın yeri jezkazgan şehrine yakındı. rus aktör oleg yankovski, şehrin yerlilerinin en ünlüsüdür. 1954'te siyasi mahkumlar, suçlular ve diğer mahkumlar tarafından bir isyanı başlatıldı.

sürgünler 
muhalif i̇slamcı ve anti-sovyet orta asyalılar afganistan, britanya hindistanı ve suudi arabistan'daki hicaz'a kaçtılar. buhara'nın son emiri muhammed alim han afganistan'a kaçtı. i̇slamcı özbek as-seyyid kasım bin abd el-jabbaar al-andijaani (السيد قاسم بن عبد الجبار الأنديجاني) fergana vadisi'nin türkistan'daki (orta asya) andican şehrinde doğdu. i̇ngiliz hindistanı'na gitti ve darul uloom deoband'da eğitim gördü ve daha sonra komünist rus yönetimine karşı tavsiyelerde bulunacağı türkistan'a döndü. daha sonra afganistan'a, sonra i̇ngiliz hindistanı'na ve daha sonra mekke ve medine'de eğitimine devam ettiği hicaz'a kaçtı ve i̇slam hakkında birkaç eser yazdı ve sovyet karşıtı faaliyetlerde bulundu.

suudi arabistan'daki sovyet yönetimindeki orta asya'dan sürülen özbekler de "türkistan" kimliğini kabul etti. bunların birçoğuna "buhari" denir. bazı suudi "özbekler" kendilerini özbek olarak değil, müslüman türkistanlılar olarak görürler. suudi arabistan'daki birçok özbek, özbekistan'daki memkeletlerinin arapça nisba'sını kabul etti, örneğin buharalılar al buhari, semerkantlılar al semerkand, taşkentliler al taşkent, andicjanlılar al andicani, hokandlılar al hokandi, türkistanlılar al türkistan.

buhari ve türkistan genel olarak tüm özbekler için kimlik iken, farklı yerlerden gelen özbekler için özel isimler fergani, marghilani, namangani ve hokandi gibi kimlikler kullanılmakta idi. hokandi, fergana'dan gelen özbekleri tanımlamak için kullanıldı.

şami domullah sovyet orta asyası'na selefiliği tanıttı.

özbekistan'daki camiler suudi merkezli özbekler tarafından finanse edildi.

suudiler, sovyetler birliği'nin çöküşünün ardından i̇slam mezheplerini özbekistan'da yaymaya çalıştılar.

suudi arabistan'ın "buharalı kardeşleri", 1990 yılından itibaren nuriddin al-buhari tarafından yönetildi.

sanayi

petrol ve gaz 
ii. dünya savaşı'ndan sonra sovyetler birliği kazakistan'ı hızla sanayileştirdi ve tüm sovyet orta asyası'nda petrol arama çalışmalarına başladı. özbekistan'da petrol, türkmenistan'da petrol ve doğalgaz bulundu. bu yakıt arzı, takip eden yıllarda bölge için paha biçilmez olacaktı.

fergana vadisi'ni oluşturan jeolojik depresyonun orta kısmı, başlangıçta 6–7 km derinlikte olarak tahmin edilen derinliklere, büyük ölçüde permiyen-triyas sınırına kadar uzanan sedimentlerle dolu blok çökmesi ile karakterizedir. çökeltilerin bazıları deniz karbonatları ve killeridir. faylar yukarı yönlü ve itme şekillidir. bu faylarla ilişkili antiklinaller, 52 küçük alanda keşfedilen petrol ve doğal gaz için yataklar oluşturur.

kazakistan'ın mangistav eyaleti 165.600 kilometrekarelik bir alana ve 316.847 nüfusa sahiptir. petrol ve gaz üreten büyük bir bölgedir. kazakistan'ın mangışlak yarımadası'ndaki aktau şehri, 1961 yılında bölgenin petrol işçilerini barındıracak küçük bir köy olarak inşa edildi. yıllar boyunca rus ve ukraynalı petrol ve kimya işçilerinin büyük bir akını gerçekleşti. mühendisler, sovyetler birliği günlerinde bölgede büyük miktarlarda ham petrol ve petrol keşfetti ve sondaj başladığında, alanın çoğu endüstri çevresinde gelişmeye başladı. aktau, kazakistan'ın hazar denizi üzerindeki tek limanıdır.

1964'ten 1991'e kadar geçen süre içinde bir şehir haline gelen aktau, askeri çalışma için bölgeye gönderilen ukraynalı şair taras şevçenko'nun (1814-1861) onuruna "shevchenko" adını aldı. ocak ayında ortalama sıcaklık −3 °c, temmuz ayında 26 °c'dir. yıllık yağış ortalaması 150 mm'dir. aktau'nun nüfusu 154.500'dür .

ulaşım 
orta asya'da bulunan kara yolu ve demir yolu altyapısının çoğu, bölgeler sovyetler birliği'ndeyken inşa edildi. bunun bir sonucu olarak, genellikle mevcut ulusal sınırlar ile uyumlu bir ağ gözlenmez. sovyetler birliği'nin dağılmasından sonra, bu altyapı çalışmaları gerileme ve bozulma ile karşı karşıya kaldı.

metalurji 

kazakistan 1970'lerin başında büyük miktarlarda kalay ve uranyum üretmeye ve rafine etmeye başlamıştı. vanadyum ve kobalt da ülkenin güneyinde bulunmaktaydı. uranyum özbekistan'da da ilk olarak 1970'lerde üretildi.

jezkazgan şehri, 1938'de zengin yerel bakır yataklarının işletilmesi ile bağlantılı olarak kuruldu. 1973'te güneydoğuda, o zamana kadar işleme için başka yerlere gönderilen bakırın dökümünü gerçekleştirmek için büyük bir madencilik ve metalurji kompleksi inşa edildi. yerel olarak çıkarılan ve işlenen diğer metal cevherleri manganez, demir ve altındır. kara-kengir nehri üzerindeki bir rezervuarın yanında yer almaktadır ve 90.000 (1999 nüfus sayımı) nüfusa sahiptir.

kentsel alanı, komşu maden kasabası satpayev'i kapsamaktadır ve 148.700 kişilik toplam nüfusunun % 55'ini kazaklar,% 30'unu ruslar oluşturmaktadır; ukraynalı, alman, çeçen ve koreliler nüfus içinde azınlıktırlar. jezkazgan'da sert karasal iklim görülür. ortalama sıcaklık temmuz ayında +24 °c (75 °f) ile ocak ayında −16 °c (3 °f) arasında değişir.

bugün kent, ana şirketi bakır konglomera üzerinde çalışan kazakhmys'in merkez ofisinin bulunduğu şehirdir. şirketin çin, rusya, fransa ve i̇ngiltere'de iştirakleri bulunmaktadır ve şirket londra borsası'nda işlem görmektedir.

çimento 
çimento, bölgenin güneyinde yer alan çimkent ve duşanbe şehirlerinde önemli bir üründür.

hidro-elektrik 
1970'lerin başlarında sovyetler hidroelektrik santrallerinin bir kısmını doğu kazakistan, kırgızistan ve tacikistan'da genel bir kalkınma stratejisinin bir parçası olarak inşa etmeye başlamışlardı. i̇li nehri ve balkaş gölü'nün sularının kazakistan için hayati bir ekonomik öneme sahip olduğu düşünülmektedir. i̇li nehri üzerinde kaptchagayskoye hidroelektrik santrali kurulmuştur ve nehir suları tarımsal sulama ve endüstriyel amaçlar için yoğun bir şekilde kullanılmaktadır.

pamuk 
sovyetler, bakir topraklar projesiyle ve 1950'lerin başlarında çöl sulaması için kullanılan ancak günümüzde kurumaya başlayan aral denizi'nin yoğun kullanımı sonrasında özbekistan'da pamuk yetiştirmeye başladı. sovyet döneminde büyük miktarda sulama kanallarının inşası, pamuk tarlalarının sulanması amacıyla da olsa, bölgede bir ekolojik katliam yaşanmasına yol açtı; nehir aral denizi'ne ulaşmadan kurumaya başladı ve bunun bir sonucu olarak aral denizi geri döndürülemez bir şekilde kurumaya başladı.

baykonur kozmodromu 
baykonur kozmodromu, soğuk savaş sırasında, 2 haziran 1955'te kazakistan'da bölgedeki birçok uzun menzilli nükleer füze üslerinden biri olarak kuruldu ancak daha sonra uzay araştırmaları için kullanılmaya başlandı.

8 haziran 2005'te rusya federasyonu konseyi, rusya ve kazakistan arasında rusya'nın kira süresini 2050 yılına kadar uzatan bir anlaşma imzaladı.

kültür, din ve etnisite 

çoğunlukla sovyet yönetiminden önce gelen ve otokton i̇ran halklarını yerinden eden bir dizi göçün ardından, sovyet orta asyası sakinlerinin çoğu kıpçak dillerini (kazaklar gibi), uygur dillerini (özbekler) veya oğuz dillerini (türkmenler) konuşmaktaydılar. bu nüfus sırasıyla göçebe ve yerleşikti. güneyde tacik ve buhara gibi yerleşik tarım ve kentsel i̇ran topluluklarının ve çin sınırında göçebe moğol kırgız topluluklarının izleri görülmekteydi.

slav topluluğu komünizm altında çok hızlı genişledi ve ruslar sonunda bölgede büyük bir etnik grup haline geldi. slav nüfusu ortodoks hıristiyanlığı takip ederken, geri kalan nüfus çoğunlukla sünni müslümanlardan oluşmaktaydı. ahıska türkleri ve volga almanları gibi çeşitli milliyetler bölgeye sürülecekti. yıllar geçtikçe etnik gruplar değişti. uralsk ve oral'da nüfus yoğunluğunda ruslar (%54) kazaklardan (%34) önde iken, almatı'da kazaklar (%43.6) ruslardan (%40.2) öndedir.

din 
bolşevikler, sscb boyunca camileri ve kiliseleri kapatmaya başladılar. bu özellikle 1930'larda yaygınlaştı ancak 1980'lerde bu uygulama tamamen terk edildi.

giysi 
özbekistan ve tacikistan'da kadınlar paranja ve faranji gibi tüm yüz ve bedenlerini örten giysi kullanırlar.

orta asya'da modern zamanlardan önce giyilen geleneksel giysi faranji idi ancak sovyet komünistleri tarafından bu giysi yasaklandı.

y haplogrupları 
kazak mitokondriyal dna çalışmalarının ara sonuçlarına göre (örnekler sadece 246 kişiden oluşmaktaydı), kazakların ana anne soyları şöyledir: d (%17,9), c (%16), g (%16), a (%3,25), f (%2,44), doğu-avrasya kökenli (%58) ve haplogrup h (%13), t (%4,07), j (%4,07), k (%4,07), u5 (%3,25), i (%0,41), v (%0,81), w (%1,63), batı avrasya kökenli (%41).

benzer bir seviyede, e. k. husnutdinova'ya göre y-dna haplogruplarının dağılımı, (örneklem büyüklüğü 331'dir): c (%25,3), j (%18,2), n (%15,2) ve r (%10,1).

mitokondriyal dna (mtdna ) kısıtlama polimorfizmi üzerine yapılan genetik çalışmalar, türkmenlerin, doğu i̇ranlı nüfuslarda, türkmenlerde ve doğu i̇ranlı nüfuslarda gözlenen yüksek erkek mongoloid genetik bileşeninin karışımından oluştuğunu ve bunun karma bir türk-i̇ran kültürü ve dili oluşturduğunu yaklaşık %20'lik frekanslarla doğruladı.

multimedya

kaynakça

dış bağlantılar 

 sovyet orta asya'nın tuhaf durumu alicia patterson vakfı muhabiri 
 keller, bill (1989). new york times, " afgan öğrenciler sovyet orta asya'da başkentte i̇syan ediyor " dedi. 
 kazak ssr marşı  youtube 
 özbek ssr marşı  youtube 
 orta asya'da sovyet dil politikası by mark dickens 
  
   
 alec rasizade.  diktatörler, i̇slamcılar, büyük güçler ve sıradan insanlar: orta asya'daki yeni 'büyük oyun'.  = uluslararası politik ve gesellschaft (bonn: f..ebert stiftung), temmuz 2002, sayı 3, sayfa 90-106. 

asya'daki eski imparatorluklar
kısa süreli sovyet cumhuriyetleri
komünist devletler
özbekistan sovyet sosyalist cumhuriyeti
kırgızistan sovyet sosyalist cumhuriyeti
tacikistan sovyet sosyalist cumhuriyeti
türkmenistan sovyet sosyalist cumhuriyeti
kazakistan sovyet sosyalist cumhuriyeti
rus i̇mparatorluğu sonrası devletler
i̇ncelenmemiş çeviri içeren sayfalar