Roma-Sasani Savaşı (421-422)

roma-sasani savaşı (421-422), doğu roma i̇mparatorluğu ile sasani i̇mparatorluğu arasında bir çatışmadır. casus belli, hristiyanların zerdüşt tapınaklarına karşı saldırılarına bir cevap olarak sasani kralı v. behram'ın hristiyanlara zulmüdür. hristiyan doğu roma i̇mparatoru ii. theodosius savaş ilan etmiş ve bazı zafer kazanmıştır fakat iki güç, status quo ante kabülü üzerine bir barış anlaşması imzaladılar.

arka plan 
421 yılında v. behram, öldürülmesinden kısa süre önce babası hükümdarlığı boyunca hristiyanların zerdüşt tapınaklarına yönelik saldırılara karşı misilleme olarak zulme başlayan i. yezdigirt'in yerine geçti ve babasının zulmüne devam etti, bu sırada birçok kişi öldü. öldürülenlerin arasında yezdigirt'in siyasi danışmanı ve önce zerdüşt sonra hristiyan olan i̇ranlı yakup'da vardı.

zulüm gören hristiyanlar, zulüm hakkında i̇mparator'a bilgi veren konstantinopolis piskopos tarafından memnuniyetle karşılandıkları roma topraklarına kaçtılar. doğu roma i̇mparatoru ii. theodosius, dindar kızkardeşi pulcheria tarafından derinden etkilenmiş ve hristiyanlıkla daha fazla ilgilenmeye başlamıştı.

roma-sassani ilişkisinde zaten biraz sürtüşme vardı. sassaniler bazı romalı altın kazıcılarını işe almıştı, ama şimdi onları geri göndermeyi reddediyordu; dahası, sassaniler roma tüccarlarının mallarına el koydular.

bu nedenlerden dolayı, sassani elçileri, kaçakların geri dönmesini talep etmek için roma sarayına ulaştığında, theodosius barışı bozmayı ve onları geri vermekten ziyade savaş ilan etmeyi seçti.

mücadele 
roma ordusunun baş komutanı ardaburius tesadüfen i̇ranlı alan kabilesinden geliyordu. ardaburius'un sefer için çok sayıda asker toplaması gerekiyordu. bu nedenle theodosius, trakya roma birlikleri doğu'ya gönderilirken eyaleti hunlardan korumak için bazı pannonia ostrogotların trakya'ya yerleşmesine izin verdi.

ardaburius, anatolius'u orada asilere katılacağı persarmenia'ya yollarken, kendisi sasani topraklarına girip arzanene'yi talan etti. sasani ordusu generali narses birliklerini ardaburius'a karşı yürüttü ve romalılar bir muharebeye girdi fakat yenilip, geri çekilmek zorunda kaldı. narses, korumasız kalan roma eyaleti mezopotamya'ya saldırmayı planladı ve oraya hareket etti fakat ardaburius düşmanın planını öngördü ve mezopotamya'ya ulaştı.

ardaburius takviye aldı ve nisibis kalesini kuşatma altına aldı. behram, ancak romalılar tarafından dağılmış olan lahmî arapları (hîre hükümdarı al-mundhir i ibn al-nu'man) ile ittifak kurdu. bu arada, hunların kralı rua, daçya ve trakya'ya saldırmış ve hatta konstantinopolis'i tehdit etmişti; aynı zamanda, büyük bir sasani ordusu nisibis'e doğru ilerledi. i̇ki cephede bir savaştan kaçınmak için, theodosius ardaburius'u geri çağırdı.

theodosiopolis kuşatması 
bir roma kilise kaynağına göre, sasaniler theodosiopolis'i binlerce asker ve hatta kuşatma makinaları (kaynak bunu helepolis olarak adlandırmıştır) ile 30 gün boyunca kuşattılar. kaynağa göre, romalılar kuşatmaya yardım etmeyi denemediler fakat havari tomas'ın ismini alan ve bir mancınık sahibi olan şehrin piskoposu eunomius, sasani ordusunun az önemli kralını öldürünce sasaniler kuşatmayı kaldırdılar.

anlatımın belirgin dini temasına rağmen, metin theodosiopolis'e başarısız sasani saldırısına tanıklık eder. ermenistan theodosiopolis'i ise bu durumda kuşatma 421 olarak tarihlendirilebilir ancak narses mezopotamya ya da osroene theodosiopolis'inde ise bu durumda kuşatma romalıların nisibis'e çekildiklerinden sonra olarak tarihlendirilebilir.

barış antlaşması 
422'de savaşı bitiren barış antlaşması magister officiorum helio tarafından müzakere edilmiştir. her şey savaştan önceki haline dönmüştür (status quo ante bellum). her iki taraf, diğer tarafın arap dönmelerini kabul etmemeyi ve topraklarında dini özgürlükleri güvence altına almayı kabul etmişlerdir.

amida'nın piskoposu acacius'un, kilisesinin altın ve gümüş tabakları, perslerin zulmüne hristiyan cömertliğin bir cevabı olarak, savaş sonrasında köle pazarında bulunan 7,000 i̇ranlı esiri satın alarak anavatanlarına özgür gönderilmesiyle için yeterli bir meblağı elde etmek için erimesiyle ilgilidir.  hikâye doğruysa gibbon, bunun barış sonucunu kolaylaştırdığını söyler.

kaynakça 
özel

genel
 stephen williams, gerard friell, the rome that did not fall: the survival of the east in the fifth century, routledge, 1999, , p. 31.
 warren t. treadgold, a history of the byzantine state and society, stanford university press, 1997, , p. 90.
 michael gaddis, there is no crime for those who have christ: religious violence in the christian roman empire, university of california press, 2005, , pgs. 196-197
the most complete account of the war is preserved in socrates scholasticus, historia ecclesiastica vii.18, but some passages are included by theodoret in his historia ecclesiastica. english translations of these sections are present in:
 michael h. dodgeon, samuel n. c. lieu, geoffrey greatrex, the roman eastern frontier and the persian wars, part 2, crc press, 2002, , p. 38-41.

420'lerde çatışmalar
din savaşları
421
421
422
5. yüzyıl
420'lerde bizans
lahmîler'in muharebeleri
5. yüzyılda i̇ran
ii. theodosius