Bizans Rumları

bizans rumları, bizans grekleri veya bizans yunanları, geç antik çağ ve orta çağ'da yunanca konuşan hristiyan romalılardır. onlar, bizans i̇mparatorluğu (doğu roma i̇mparatorluğu), konstantinopolis ve küçük asya (modern türkiye), yunan adaları, kıbrıs ve güney balkanların bazı bölgelerinin ana sakinleriydi veya en büyük azınlık ya da çoğunluğu oluşturuyorlardı, levant ve kuzey mısır'ın kıyı kent merkezlerinde de mevcutturlar. tarih boyunca, bizanslı yunanlar, kendilerini romalılar (}) olarak tanımlar, ancak modern tarihçilikte "bizanslı yunanlar" olarak adlandırılırlar.

bizans rumlarının sosyal yapısı temel olarak köylü sınıfının içeren kırsal kesim ve tarıma dayanır. bu köylüler üç çeşit yerleşim bölgesinde yaşıyorlardı: chorion veya köy, agridion veya mezra ve proasteion veya özel mülk. bizans i̇mparatorluğu döneminde meydana gelen pek çok sivil rahatsızlık, bu büyük halk kitlesine değil ama i̇mparatorluğun içindeki siyasi gruplara bağlandı. bizanslı yunanlar arasındaki askerler ilk başta kırsal köylüler arasında kurulmuştu ve yıllık olarak eğitiliyorlardı. bizans i̇mparatorluğu 11. yüzyıla girerken, ordudaki askerlerin çoğu ya silahlı askerler ya da paralı askerlerdi.

onikinci yüzyıla kadar, bizans rumlarının nüfusu içindeki eğitim batı'dakinden daha gelişmiş, özellikle ilkokul düzeyinde, bu durum nispeten yüksek okuryazarlık oranlarına neden oldu. başarı, uluslararası ticarette çok güçlü bir pozisyona sahip olan bizanslı yunan tüccarları önüne kolayca geldi. rakip i̇talyan tüccarların yarattığı zorluklara rağmen, bizans i̇mparatorluğu'nun var oluşunun ikinci yarısında kendi başlarına kaldılar. yalnızca batılı emsallerinden daha fazla özgürlüğe sahip olmakla kalmayıp, aynı zamanda papaya eşit olduğu düşünülen konstantinopolis'te bir patrik de bulundurmaları nedeniyle din adamları da, özel bir yere sahipti. bu güçlü durum zaman içinde kuruldu, bizans i̇mparatorluğu'nun başlangıcında, i̇mparator i. konstantin () hükümdarlığında nüfusun yalnızca %10'luk küçük bir kısmı hristiyandı.

latince imparatorluk idaresinin dili olmasına rağmen konstantin, başkenti konstantinopolis'e taşındığında yunancanın kullanılması zaten roma imparatorluğunun doğu bölgelerinde yaygındı. herakleios'un () hükümdarlığında, yunanca halk arasında baskın dil olup ayrıca yönetimde latincenin yerini aldı. i̇lk başta, bizans i̇mparatorluğu'nun çok milletli bir karakteri vardı, ama 7. yüzyılda i̇slam'ın yayılışı ile yunanca konuşmayan vilayetlerin kaybı sonrası imparatorluğun kalbi olan modern kıbrıs, yunanistan, türkiye ile sicilya ve güney bulgaristan, kırım ile arnavutluk’un bazı bölgelerinde yaşayan bizanslı yunanlar hâkim hâle geldi. zamanla, onlarla batı arasındaki, özellikle latin avrupa ile olan ilişki kötüleşti.

i̇lişkiler, bizans rumlarının batı'da sapkın olarak etiketlenmesine neden olan doğu ve batı kiliselerinin ayrılması ile daha da zarar gördü. sonraki yüzyılları boyunca ve özellikle frankların kralı şarlman'ın () 800'de roma'da, imparatorluk tacı giyme törenini takiben, bizans i̇mparatorluğu ve bizanslılar, batı avrupalılar tarafından roma i̇mparatorluğu'nun mirasçıları olarak değerlendirilmemiş olup onun yerine bir doğu yunan krallığının parçası olarak kabul edilmişlerdir.

bizans i̇mparatorluğu'nun gerileme döneminde, bizanslılar ve toprakları çoğunlukla osmanlı yönetimi olmak üzere dış tahakküm altına girdi. osmanlıların yunanca konuşan ortodoks tebaası için "rûm" ("romalı") ve tüm doğu ortodoks halkları için "rum milleti" ("romalı millet") tanımı hem osmanlı rumları hem de onların osmanlı yöneticiler tarafından muhafaza edilmiş ve 20. yüzyıla kadar yaşamıştır.

terminoloji 

orta çağ'ın çoğunda, bizans rumları, yunan dilinde hristiyan yunanlarla eş anlamlı hale gelen bir terim olan rhōmaîoi (ῥωμαῖοι, "romalılar", roma i̇mparatorluğu vatandaşları anlamına gelir) olarak tanımlandı. latinleştirilmiş graikoí (γραικοί, "yunanlar") terimi de kullanılırdı, 1204 dördüncü haçlı seferi'nden önce kullanımı daha az yaygındı ve resmi bizans siyasi yazışmalarında yeri yoktu. antik hellenes için bu latince terim tarafsız bir şekilde kullanılabilirken, 9. yüzyıldan itibaren batılılar tarafından antik roma mirası üzerine bizans iddialarına meydan okumak için onu bizanslar için aşağılayıcı bir egzonim yaptı, bu nedenle bizanslılar bu terimi çok az kullandılar, çoğunlukla batı ile ilgili bağlamlarda, buna örnek floransa konsili'ne ilişkin metinlerdir, batı bakış açısını sunar. hellenes antik ismi yaygın kullanımında "pagan" ile eş anlamlıdır fakat orta bizans döneminde (11. yüzyıl) bir etnik grubun adlandırılması olarak yeniden canlandırıldı.

batı'da "roma" terimi katolik kilisesi ve roma piskoposu ile bağlantılı olarak yeni bir anlam kazanırken, yunanca "romaioi" formu, doğu roma i̇mparatorluğu'nun rumları ile bağlantılı kaldı. "bizans rumları" terimi hieronymus wolf gibi sonraki tarihçiler tarafından bir egzonim olarak uygulandı; "bizans" vatandaşları kendi dillerinde kendilerini romaioi (romalılar) olarak adlandırmaya devam ettiler. batı'daki terminolojideki değişime rağmen, bizans i̇mparatorluğu'nun müslümanlar gibi doğu komşuları, örneğin kur'an'ın 30. suresinde (rum suresi) olduğu gibi bizanslılara "romalılar" demeye devam etti. "rum milleti" ("romalı millet") tanımı bizanslıların sonraki rakipleri osmanlı i̇mparatorluğu tarafından da kullanılmıştır ve onun türkçe karşılığı rum kelimesi, türkiye hükûmeti tarafından da resmi olarak olarak yunan ortodoks vatandaşlarını tanımlamak için kullanılmıştır, örneğin "roma ekümenik patrikhanesi", rum ortodoks patrikhanesi olarak isimlendirilir.

güneydoğu avrupa'nın slav halkları arasında bulgarlar ve sırplar gibi kendi dillerinde "rhomaioi" (romalılar) ismi en çok "greki" (yunanlar) olarak çevrilir. orta çağın başlarında bazı slav metinlerinde rimljani veya romei terimleri de kullanılmıştır. orta çağ bulgar kaynaklarında bizans i̇mparatorları "yunanların çarları" idi ve bizans i̇mparatorluğu "yunanların çarlığı" olarak biliniyordu. hem epir despotluğu hükümdarları hem de i̇znik i̇mparatorluğu da "yunan halkına hükmeden yunan çarları" idi.

aynı şekilde, i̇zlandalılar, varegler (vikingler) ve diğer i̇skandinavlar gibi i̇skandinav halkı arasında "rhomaioi" (romalılar) "grikkr" (yunanlar) olarak adlandırıldı. seyyahlar ve vareg muhafız gücü üyeleri tarafından norveç, i̇sveç ve hatta atina'da kalan çeşitli runik yazıları mevcuttur, yunan runik taşları ve piraeus aslanı'nda görüldüğü gibi grikkland (yunanistan) ve grikkr terimleri bizans i̇mparatorluğu'ndaki girişimlerine ve bizanslarla etkileşimlerine atıfta bulunur.

toplum 
bizans'ta toplumsal hareketlilik bilinmemekle birlikte, toplumun düzeni daha kalıcı olarak düşünülüyordu, cennet sarayına ilişkin ortalama bir insan konstantinopolis'teki imparatorluk sarayının arketipi olacaktı. bu toplum, ne dışlayıcı ne de değişmez olan çeşitli insan sınıflarını içeriyordu. en karakteristik fakirler, köylüler, askerler, öğretmenler, girişimciler ve din adamlarıydı.

fakirler 
533 tarihli bir metne göre, bir adamın eğer ihmal edilebilir olmasa da mütevazı bir miktar olan 50 altın sikkesi (aurei) yoksa "fakir" olarak adlandırıldı. bizanslılar, polis yararı için yunan sadaka kavramlarının varisleriydiler; bununla birlikte, i̇ncil'de verilen alışkanlıklarını canlandıran hristiyan kavramları ve özellikle basileios (noel baba'nın yunan eşdeğeri), nissalı gregor ve i̇oannis hrisostomos örnekleri. fakirlerin sayısı bizans i̇mparatorluğu'nun varlığı süresince yüzyıllar içinde dalgalandı, ancak inşaat projeleri ve kırsal işler için sürekli bir kas gücü kaynağı sağladılar. kavimler göçü yüzünden gelen baskınlar ve vergiden kaçınma arzusunun kırsal nüfusu şehirlere itmesinden, dördüncü yüzyılın sonları ve beşinci yüzyılın başlarında sayıları arttı.

homeros zamanlardan beri birkaç yoksulluk kategorisi vardı: ptochos (, "pasif fakir") grubu, penes (, "aktif fakir") grubundan daha düşüktü. i̇şlevleri birinci roma'nın çetesine benzeyen meşhur konstantinopolis çetesinin çoğunluğunu oluştururlardı. bununla birlikte, yoksullara atfedilen ayaklanmalar varken, sivil rahatsızlıkların çoğu, yeşiller ve maviler gibi hipodrom'un çeşitli gruplarına atfedilebilirdi. yoksullar nüfusun ihmal edilemez bir yüzdesini oluştururlardı, ancak büyük bir hastane ağı (iatreia, ) ve sadakalar ile büyük ölçüde yoksulların varlığıyla haklı görülen dini ve sosyal bir model oluşturmak için bizans hristiyan toplumunu etkilediler ve klasik toplumun hristiyan dönüşümünden doğdular.

köylüler 
köylülerin sayılarına ilişkin güvenilir rakamlar yoktur, ancak bizans rumlarının büyük çoğunluğunun kırsal ve tarım alanlarında yaşadığı yaygın olarak kabul edilmektedir. i̇mparator vi. leon'un () taktika'sında, devletin omurgası olarak tanımlanan iki meslek köylülük (geōrgikē, , "çiftçiler") ve askerliktir (stratiōtikē, ). bunun nedeni, köylülerin imparatorluğun yiyeceklerinin çoğunu üretmenin yanı sıra vergilerinin de çoğunu üretmesiydi.

köylüler çoğunlukla adı klasik kome ()  formundan modern chorio () formuna yavaşça değişmiş köylerde yaşıyordu. köylülerin baskın işleri tarım ve hayvancılık olmakla beraber yalnızca bununla sınırlı değildi. çanakkale boğazı'nın doğu kıyısında yer alan ve 173 haneden 113'ü köylü ve 60'ı kentli olarak sınıflandıran küçük bir kasaba olan lampsakos için var olan kayıtlar yardımcı faaliyetleri gösterir.

venedik'te biblioteca marcianada yer alan vergi hakkında talimat adlı çalışma kırsal kesim yerleşimini üç gruba ayırır: chorion (yunanca: χωρίον) ya da köy, agridion (greek: αγρίδιον) ya da mezra ve proasteion (greek: προάστειον) ya da özel mülk. hilandar manastırına bağışlanan aphetos köyünün 14. yüzyıldan kalma bir araştırmasına göre, ortalama bir arazi büyüklüğü sadece 3.5 modioi (0.08 ha) idi. kırsal nüfuslara uygulanan vergiler arasında kapnikon (yunanca: καπνικόν) ya da ocak vergisi, synone (yunanca: συνονή) ya da nakit ödeme ki  kapnikon  ile sıklıkla bağlantılıydı, ennomion (yunanca: εννόμιον) ya da mera vergisi ve köyün nüfusuna bağlı olup yılda 4 ile 20 altın arasında değişen aerikon (yunanca: αέρικον, "havanın" anlamına gelir) yer alır.

beslenmeleri çoğunlukla tahıl ve fasulyeden oluşuyordu ve balıkçı topluluklarda balık genellikle et yerine geçiyordu. ekmek, şarap ve zeytin, bizans beslenmesinin başlıca içeriğiydi, askerler seferler sırasında paximadion (yunanca: παξιμάδιον) adı verilen çift pişirilmiş ve kurutulmuş ekmek yerlerdi. antik çağlarda ve modern zamanlarda olduğu gibi, choraphia (yunanca: χωράφια) içerisinde en yaygın ziraat zeytinlikler ve üzüm bağlarıydı. i̇talya'dan bir ziyaretçi olan liutprando di cremona, yunan şarabını sık sık reçine (retsina) ile tatlandırıldığı için rahatsız edici bulurken, diğer batılıların çoğu yunan şaraplarına hayran kaldılar, özellikle girit ünlüydü.

hem avcılık hem de balıkçılık yaygın olsa da, köylüler çoğunlukla sürülerini ve mahsullerini korumak için avlandılar. arıcılık bizans'ta antik yunanistan'da olduğu kadar gelişmişti. tarımın yanı sıra, köylüler de el sanatlarında, mali kayıtlarda zikredildiği üzere demircilik (yunanca: χαλκεύς, chalkeus), terzilik (yunanca: ράπτης, rhaptes) ve ayakkabıcılıkda (yunanca: τζαγγάριος, tzangarios) istihdam da edilirlerdi.

 askerler 

bizans binyılında askeri bir sefer olmadan neredeyse bir yıl geçmedi. askerler modern batı toplumlarından çok daha fazla günlük yaşamın normal bir parçasıydı. örgütsel açıdan roma ve bizans askerleri arasında bir ayrım yapmak zor olsa da, sosyal profilleri açısından bunu yapmak daha kolaydır. taktika olarak bilinen askeri el kitapları helenistik ve roma geleneğini sürdürürken ve askerlerin görünüşü, gelenekleri, alışkanlıkları ve yaşamları hakkında zengin bilgiler içeriyordu.

köylülükte olduğu gibi birçok asker, sıhhiyeci ve teknisyen gibi yardımcı etkinlikler, de gerçekleştiriyorlardı. askerlik görevinin seçimi yıllık çağrılarla yıllık olarak gerçekleşir ve kış aylarında askerlik hayatının büyük bir bölümünü oluşturan askeri tatbikatlarda büyük miktar da asker katılırdı.

11. yüzyıla kadar zorunlu askerlerin çoğu kırsal alanlardan gelirken, zanaatkâr ve tüccarların askere alınması hala açık bir sorudur. o zamandan itibaren, profesyonel alım zorunlu askerliğin yerine geçti ve orduda paralı askerlerin artan kullanımı hazineyi harap etti.  10. yüzyıldan itibaren arazi mülkiyeti ile askerlik hizmetini birbirine bağlayan yasalar vardır. devlet hiçbir zaman zorunlu hizmet için arazi tahsis etmese de, askerler maaşlarını toprak mülkleri satın almak için kullanabiliyorlardı ve bazı durumlarda vergiler azaltılabiliyor veya tamamen vazgeçilebiliyordu. bununla birlikte, devletin 12. yüzyıldan itibaren askerlere tahsis ettiği, pronoiai () adı verilen bazı emlakların vergi gelirleriydi. antik çağda olduğu gibi, adının boukelaton () şeklinden paximadion şekline değişmesine rağmen, askerin temel yemeği kurutulmuş gevrek ekmek idi.

 öğretmenler 

bizans eğitimi, mö 5. yüzyıla kadar uzanan eski bir yunan eğitim geleneğinin ürünüdür. helenistik çağda şekillenen, i̇stanbul'un fethi'ne kadar kaçınılmaz değişikliklerle korunan üçlü bir eğitim sisteminden oluşuyordu. eğitim aşamaları, altı ile on yıl arasında ilkokul, on ile on altı arasında ortaokul ve yüksek öğrenimden oluşuyordu.

i̇lköğretim, bizans i̇mparatorluğu'nun varlığının çoğunluğunda, kasabalarda ve bazen de kırsal alanda yaygın olarak bulunuyordu. bu da okuryazarlığın en azından 12. yüzyıla kadar batı avrupa'dakinden çok daha yaygın olmasını sağladı. ortaöğretim büyük şehirlerle sınırlıyken, yüksek öğretim konstantinopolis'e ait bir ayrıcalıktı.

modern toplumlar gibi kitlesel okuryazarlık toplumu olmasa da, bizans toplumu son derece okuryazar bir toplumdu. robert browning, farklı dönemlere ait geniş bir bizans belgelerinden (örneğin, homilies, ekloga, vb.) elde edilen bilgilere dayanarak, kitapların lüks ögeler olmasına rağmen ve işlevsel okuryazarlığın (okuma ve yazma) yaygın olduğu, ancak büyük ölçüde şehirler ile manastırlarda sınırlı olduğu sonucuna varmıştır fakat ilköğretime erişim bizans tarihinin çoğunda hemen hemen tüm şehirde ve bazen de köylerde sağlanıyordu. batı küçük asya'da 13. yüzyıl bizans okuryazarlığına odaklanan nikolaos oikonomides, bizans toplumunun "tamamen okuryazar bir kiliseye, neredeyse tamamen okur yazar bir aristokrasiye, bazı okuryazar atlılara, nadir okur yazar köylülere ve neredeyse tamamen okuma yazma bilmeyen kadınlara" sahip olduğunu belirtir. ioannis stouraitis, i̇mparator vi. leon'un () taktika'sında, okuma yazma bilmeyen bizans tourmarches'inden bahsedilmesine dayanarak, i̇mparatorluğun nüfusunun belli bir dereceye kadar okuryazarlık yüzdesinin en fazla % 15-20 olduğunu tahmin etmektedir.

bizans'ta, ilkokul öğretmeni düşük bir sosyal konumdaydı ve esas olarak basit masal kitaplarından ders verirdi (ezop masalları sıklıkla kullanılırdı). fakat gramerci, retorikçi, aşağıdaki iki eğitim aşamasından sorumlu öğretmenlere daha fazla saygı duyuluyordu. bunlar, homeros'un i̇lyada veya odysseia gibi klasik yunanca metinlerini kullanırlardı ve zamanlarının çoğunu ayrıntılı kelime kelime açıklamalar alırdı. kitaplar nadirdi ve çok pahalıydı ve büyük olasılıkla sadece öğrencilere pasajlar dikte eden öğretmenlerin elinde bulunuyordu.

 kadınlar 

bizans toplumu kadınlar hakkında çok az kayıt bıraktığı için, onlar bizantolojide göz ardı edilme eğilimindeydi. kadınlar, yasal statülerinin bazı yönlerinde ve eğitime erişimde erkeklere göre daha yoksundular ve hareket özgürlükleri de sınırlıydı. bizanslı rum bir kadının hayatı üç aşamaya ayrılabilir: kızlık, annelik ve dulluk.

çocukluk kısa ve tehlikeliydi, hatta kızlar için erkeklerden çok daha fazla. ebeveynler bir erkek çocuğun doğumunu iki kat daha fazla kutluyordu ve hem medeni hem de dini kanunlara aykırı olmasına rağmen, kız çocuklarının öldürüldüğüne dair bazı kanıtlar (yani yol kenarında terk ve boğulma) vardır. kızlar için eğitim fırsatları azdı: normal okullara gidemezler ama evde gruplar halinde öğretmenler tarafından eğitilirlerdi. birkaç istisna dışında, eğitim okuma yazma ve i̇ncil ile sınırlıydı; aleksiad kitabı büyük bir bilgelik derinliği sergileyen prenses anna komnini (1083-1153) ve ünlü 9. yüzyıl bizans şairi ve bestecisi kassiani bunun ünlü istisnalarıdır. genç bir kızın günlük hayatının büyük bir kısmı ev ve tarım işlerinde geçer ve kendini evliliğe hazırlardı.

çoğu kız için çocukluk, ergenlik döneminin başlamasıyla sona ererdi ve bunu kısa bir süre sonra nişan ve evlilik izlerdi. evliliğin aile tarafından ayarlanması bir norm olmasına rağmen, romantik aşk evlilikleri de yok değildi. kadınların çoğu çok sayıda çocuk doğurdu, ancak çok azı bebeklik döneminde hayatta kalırdı ve sevdiklerini kaybetmenin acısı yaşamın vazgeçilmez bir parçasıydı. doğum kontrolünün ana biçimi cinsel kaçınmaydı ve gebelikten korunmanın kanıtları olsa da, esas olarak fahişeler tarafından kullanılmış gibi görünmektedir.

baskın tevazu normları nedeniyle, kadınlar elleri hariç tüm vücutlarını kaplayan giysiler giyerlerdi. yoksullar arasındaki kadınlar bazen kolsuz tunik giymelerine rağmen, çoğu kadın saçlarını bile uzun maphorion () örtüyle örtmek zorunda kalırdı. diğer yandan zengin kadınlar, kıyafetlerini zarif mücevherler ve ince ipek kumaşlar ile süslemek için hiçbir masraftan kaçınmazlardı. boşanmaya izin veren yasalar olmasına rağmen oldukça zordu. kocalar karılarını sık sık döverdi, theodore prodromos'un ptochoprodromos şiirlerinde hırpalanmış bir koca tanımlaması gibi, bunun tersi bilinmemektedir.

bizans'ta kadınların yaşam süreleri erkeklerinkinden daha düşük olmasına rağmen, doğum sırasındaki ölümler, savaşlar ve erkeklerin daha genç evlenmeleri nedeniyle kadın dulluğu oldukça yaygındı. yine de, bazı kadınlar toplumsal kısıtlamaları aşabildiler ve tüccar, zanaatkar, başrahip, eğlendiren kimse ve bilim insanı olarak çalışabildiler.

 girişimciler 

devlet yardımı almakta çekinik olan bizanslı rum tüccarların geleneksel imajı, hareketli, proaktif unsurlar olarak değişiyordu. tüccar sınıfı, özellikle de konstantinopolis sınıfı, 11. ve 12. yüzyıllarda olduğu gibi zaman zaman i̇mparatoru tehdit edebilecek kadar kendi başına bir güç haline geldi. bu, verimli kredi kullanımı ve diğer parasal yenilikler yoluyla başarıldı. tüccarlar fazla fonları daha sonraki i̇talyan commenda eşdeğeri ve belki de atası olan chreokoinonia () adı verilen finansal ürünlere yatırdı.

sonunda, bizans tüccarlarının satın alma gücü, kahire ve i̇skenderiye gibi uzaktaki pazarlarda fiyatları etkileyebilecek hale geldi. i̇mparatorlar, tüccarlara başarılarının bir yansıması olarak, senato'ya üye olma, yani kendilerini yönetici seçkinlerle bütünleşme hakkı verdiler. bu, on birinci yüzyılın sonunda, siyasi entrikalar, toprak sahibi aristokrasisine tahtı bir yüzyıl veya daha uzun süre güvence altına almasına izin verdiği zaman sona erdi. ancak bu aşamayı takiben, girişimci tüccarlar üçüncü haçlı seferi sırasında geri döndüler ve gerçek nüfuzlarını kullandılar.

bizanslı rum tüccarların tarih yazımında sıklıkla ihmal edilmelerinin nedeni, ticaret konularında eski ya da modern yunan meslektaşlarından daha az yetenekli olmaları değildir. daha ziyade, genellikle rakiplerinin, sarayın ve toprak aristokrasisinin himayesinde olan bizans tarih biçiminden kaynaklanmaktadır. nihayetinde i̇talyan rakipleri tarafından geride bırakıldıkları gerçeği, haçlı devletlerinin levant'ta aradığı ve edindiği ayrıcalıklara ve i̇talyanların baskın denizcilik şiddetine atfedilebilir.

 din adamları 
rahiplerin meslekten olmayan kişilerden açıkça ayrıldığı batı avrupa'nın aksine, doğu roma i̇mparatorluğu'nun din adamları toplumun geri kalanıyla yakın temas halinde kaldı. okurlar ve alt temsilciler, dindarlardan seçilirken ve en az yirmi yaşında olmaları beklenirdi, rahiplerin ve piskoposların en az 30 yaşında olması gerekiyordu. latin kilisesinin aksine, bizans kilisesi, törenden önce evli oldukları sürece evli rahiplere ve papazlara izin veriyordu. ancak piskoposların evlenmemiş olması gerekiyordu.

dini hiyerarşi i̇mparatorluğun idari bölümlerini yansıtırken, din adamları imparatorun hizmetkarlarından daha çok yaygındı. sezaropapizm sorunu, genellikle bizans i̇mparatorluğu ile ilişkilendirilirken, günümüzde i̇mparatorluktaki gerçek koşulların aşırı basitleştirilmesi olarak anlaşılmaktadır. beşinci yüzyıla gelindiğinde, konstantinopolis patriği, dört doğu patrik'in eşitleri arasında birinci olarak ve roma'daki papa ile eşit statü kazandı.

dini vilayetler eparchies olarak adlandırılıyordu ve kendilerine bağlı piskoposları veya episkopoi denetleyen başpiskoposlar veya metropolitler tarafından yönetiliyordu. ancak çoğu insan için, din adamlarının en tanınan yüzü olan kilise rahibi veya papa (yunanca "baba" kelimesinden gelir) idi.

 kültür 
 dil 

doğu roma i̇mparatorluğu dil ve medeniyet açısından bir yunan toplumuydu. dilbilimsel olarak, bizans veya orta çağ yunancası, helenistik (koini) ile dilin modern evreleri arasında yer almaktadır. yunanca, helenistik dönem kadar erken bir zamandan beri doğu akdeniz'in eğitimli seçkinlerinin lingua francası olmuştu; güney balkanlar'da, yunan adalarında, küçük asya'da ve güney i̇talya, karadeniz, batı asya ve kuzey afrika'nın antik ve helenistik yunan kolonilerinde doğuştan konuşulurdu. bizans milenyumunun başında koini (yunanca: κοινή), sözlü yunanca ve hristiyan yazılarının temeli olarak kalırken, attik yunanca filozofların ve hatiplerin diliydi.

hristiyanlık baskın din haline geldikçe, attik, hristiyan yazılarında kullanılmaya başlandı ve sıklıkla koini yunancasına serpildi. yine de, en azından 6. yüzyıldan 12. yüzyıla kadar, attik eğitim sisteminde yerleşik kaldı; konuşulan dilde daha fazla değişiklik erken ve orta bizans dönemleri için varsayılabilir.

bizans i̇mparatorluğu'nun nüfusu, en azından erken dönemlerinde, yunanca da dahil olmak üzere çeşitli ana dillere sahipti. bunlar latince, aramice, kıptîce ve kafkas dillerini içerirken, cyril mango da güney ve güneydoğuda iki dilliliğe dair kanıtlar gösterir. bu etkiler ve arap, kelt, cermen, türk ve slav kökenli insanların akını, orta çağ yunancasına modern yunan dilinde hayatta kalan birçok alıntı kelime sağladı. 11. yüzyıldan itibaren, yerel dilin edebi kullanımında da istikrarlı bir artış oldu.

dördüncü haçlı seferi sonrası, batı ile artan temas vardı; ve ticaretin lingua francası i̇talyanca oldu. haçlı krallıklarının bölgelerinde klasik bir eğitim (yunanca: παιδεία, paideia) sosyal statünün sine qua non olmaktan çıktı ve yerel halkın yükselişine yol açtı. bu dönemden itibaren, genellikle klasik eğitime derinlemesine dalmış kişiler tarafından yazılan, halk dilinde birçok güzel eser kaydedilmiştir. ünlü bir örnek, theodoros prodromos'a atfedilen dört ptochoprodromic şiiridir. 13. yüzyıldan 15. yüzyıla, i̇mparatorluğun son yüzyıllarında, konstantinopolis dışında yazılan ağıtlar, masallar, romanslar ve kronikler de dahil olmak üzere birçok eser ortaya çıktı, o zamana kadar, bilim adamları tarafından "bizans koini" olarak adlandırılan bir deyimle çoğu edebiyatın merkezi olmuştu.

bununla birlikte, yunanca konuşulan dünyanın antik yunan'da başlamış olan iki dillilik, osmanlı i̇mparatorluğu yönetimi altında devam etti ve 1976'ya kadar modern yunan devletinde varlığını sürdürdü, ancak koini yunanca, rum ortodoks kilisesi'nin resmi dili olarak kalmaya devam etti. ptochoprodromos'un şiirlerinde gösterildiği gibi, modern yunancanın erken bir aşaması zaten 12. yüzyılda ve muhtemelen daha önce şekillendirilmişti. yerel yunanca 20. yüzyıla kadar "romaik" ("romalı") olarak bilinmeye devam etti.

 din 

bizans i̇mparatorluğu'nun başlangıcında, i̇mparator i. konstantin () hükümdarlığında nüfusun yalnızca %10'luk küçük bir kısmı hristiyandı, çoğu şehirde ve genellikle imparatorluğun doğu kesiminde bulunuyorlardı. i̇nsanların çoğu hala eski tanrıları halka açık roma tarzı religio olarak onurlandırıyordu. hristiyanlık, teorisi ve savunuculuğu klasik kelimeye büyük ölçüde borçlu olan tam bir felsefi sistem haline geldikçe, bu değişti. buna ek olarak, konstantin, pontifex maximus olarak, eski roma pratiğine uygun tanrıya doğru cultus ya da veneratio gösterilmesinden sorumluydu. eski dinden yeniye geçiş, paganizmin sanatsal mirası hristiyan coşkusuyla tam anlamıyla parçalanmış olsa da, bazı süreklilik unsurlarını ve geçmişten kopuşu beraberinde getirdi.

hristiyanlık, bizans'a özgü birkaç olgunun gelişmesine yol açtı. yani, roma cultus mirası olan kilise ve devlet arasındaki yakın bağlantı. ayrıca, hristiyan felsefesinin yaratımı bizans rumlarının günlük yaşamlarında rehberlik ediyordu. ve son olarak, i̇ncil'in hristiyan idealleri ile klasik yunan paideia arasındaki ikilik, ancak, hristiyan biliminin ve felsefesinin büyük bir kısmı buna bağlı olduğu için göz ardı edilemezdi. bunlar bizans rum karakterini ve kendileri ile başkalarının algılarını şekillendirdi.

konstantin'in dönüşümü sırasında hristiyanlar nüfusun yalnızca % 10'unu oluşturuyordu. bu, dördüncü yüzyılın sonunda % 50'ye, beşinci yüzyılın sonunda ise % 90'a çıkacaktır. i̇mparator i. justinianus () daha sonra bir ucunda yüksek okur-yazar akademisyenleri ve diğer ucunda okuma yazma bilmeyen köylüleri kapsayan paganların geri kalanını acımasızca sildi. bu kadar hızlı bir dönüşüm, ikna olmaktan ziyade menfaatin sonucuymuş gibi görünüyor.

i̇mparatorluğun doğu'da hayatta kalması, imparatorun kilise işlerinde aktif bir rol oynamasını sağladı. bizans devleti, dini işleri organize etmenin idari ve mali teamülünü putperest dönemlerden miras aldı ve bu teamül hristiyan kilisesi'ne uygulandı. caesarea'lı eusebius'un belirlediği modeli izleyen bizanslılar, imparatoru, özellikle hristiyanlığın paganlar arasında yayılmasından ve idare ve mali işler gibi konularda dinin "dışardan görülür" sorumlusu, mesih'in temsilcisi veya elçisi olarak görüyorlardı. ancak kilise meselelerindeki imparatorluk rolü hiçbir zaman sabit, yasal olarak tanımlanmış bir sisteme dönüşmedi.

roma'nın gerilemesi ve diğer doğu patrikliklerinde yaşanan iç çekişmeler ile konstantinopolis kilisesi, 6. ve 11. yüzyıllar arasında hristiyan aleminin en zengin ve en etkili merkezi oldu. bizans i̇mparatorluğu eski halinin yalnızca bir gölgesine indirgendiğinde bile, kilise, bir kurum olarak, imparatorluk sınırları içinde ve dışında daha önce hiç olmadığı kadar etkili olmuştur. georgi ostrogorski'nin işaret ettiği gibi:

"konstantinopolis patrikliği, kafkasya, rusya ve litvanya'nın yanı sıra bizans'ın kaybettiği küçük asya ve balkanlar topraklarında bağlı metropolitler ve başpiskoposluklarda, ortodoks dünyasının merkezi olarak kaldı. kilise, bizans i̇mparatorluğu'ndaki en istikrarlı unsur olarak kaldı."

din açısından, balkanlar ve doğu-orta avrupa slavları arasında dini yaymak için devlet destekli olarak selanik'ten gönderilen iki yunan kardeş aziz kiril ve methodios'un evi olarak da bizans rum makedonya'sı da önemlidir. bu, kiril ve methodios'un i̇ncil'i slavların kendi diline çevirmek zorunda kalmasını içeriyordu ve bunun için eski kilise slavcası olarak bilinen bir alfabe icat ettiler. bu süreçte, bu, yunan kardeşlerin slav edebiyatının öncüleri ve bizans uygarlığını ve ortodoks hristiyanlığı şimdiye kadar okuma yazma bilmeyen ve pagan slavlara ilk kez tanıtanlar olarak statüsünü pekiştirdi.

 kimlik 
 kendilerini algılamaları 

modern bizans biliminde, orta çağ doğu roma kimliğine ilişkin şu anda üç ana düşünce okulu vardır:
 birincisi, büyük ölçüde modern yunan milliyetçiliğinin etkisi altında gelişen bir düşünce okulu, roma kimliğini daimi bir yunan ulusal kimliğinin orta çağ formu olarak ele alır. bu görüşe göre, eski yunanların ve roma devletinin mirasçıları olarak bizanslılar, etnik olarak yunan olduklarını bilmelerine rağmen kendilerini rhomaioi veya romalılar olarak düşünüyorlardı.
 i̇kincisi, bu alanda baskın olarak kabul edilebilecek olan "romaniti", çok etnikli bir imparatorluğun vatandaşlarının kendisini tanımlama biçimini, ortalama vatandaş romalı olarak tanımlandığı en azından 12. yüzyıla kadar kabul eder.
 üçüncüsü, bir düşünce çizgisi doğu roma kimliğinin modern öncesi ayrı bir ulusal kimlik olduğunu savunur. bizans araştırmaları alanında yerleşik fikir birliği, "bizanslıların" romalılar olarak kendilerini tanımlamalarını sorgulamaz.rhomaioi olanlardan biri olarak kabul edilmenin tanımlayıcı özellikleri, ortodoks bir hristiyan olmak ve daha da önemlisi yunanca konuşmaktı, eğer bir kişi allogenes veya hatta bir barbar olarak görülmüyorsa, doğumla edinilmesi gereken özelliklerdi. çoğunlukla hem bizanslılara hem de devletlerine yabancı olan birini tanımlamak için kullanılan terim, başlangıçta yahudi veya hristiyan olmayanları tanımlayan, ancak dini anlamını yitirmiş bir terim olan ethnikós (yunanca: ) idi. bizanslı yazarlar, genellikle diğer halklara uygulanan klasikleştirici bir çizgide, kendi halklarından i̇talya'nın orijinal sakinlerinin eski adı olan "ausones" olarak bahsettiler. çoğu tarihçi, uygarlıklarının tanımlayıcı özelliklerinin: 1) yunanca, kültür, edebiyatı ve bilimi, 2) roma hukuku ve geleneği, 3) hristiyan inancı olduğu konusunda hemfikirdir. bizans rumları kendilerini antik yunan kültürünün mirasçıları, imparatorluk roma'nın siyasi mirasçıları ve havarilerin takipçileri olarak görüyorlardı. bu nedenle, onların "romaniti" duygusu batı'daki çağdaşlarından farklıydı. edebi veya doktrinsel biçimi olan "helenik" terimini aksine "romaik" terimi kaba bir yunan diliydi. romalı olmak, yunanca konuşmaktan veya bizans topraklarında yaşamaktan ziyade çoğunlukla bir kültür ve din meselesiydi ve ırkla ilgisi yoktu. bazı bizanslılar, yunan (hellen) adını, genellikle hristiyan olan "pagan" anlamından ziyade, eski anlamıyla yunanistan topraklarında yaşayan birisinin adı olarak kullanmaya başladılar.georgios gemistous plethon ve i̇oannis argiropulos gibi bazı akademisyenler, yeniden kurulan edilen imparatorluğun eski yunan topraklarını elinde tuttuğunu ve büyük ölçüde onlardan gelen bir nüfusa sahip olduğunu fark ederek, çoğunlukla bizans politik gerileme döneminde, pagan yunan ve hristiyan roma geçmişini vurguladılar. bununla birlikte, bu tür görüşler birkaç bilgili insanın parçasıydı ve bizans hristiyanlarının çoğu onları saçma ya da tehlikeli olarak görecekti. 1204'ten sonra bizans halefi devletler çoğunlukla yunanca konuşuyorlardı, ancak o zamanın fransa ve i̇ngiltere gibi ulus devletleri değildiler. bir tür yunan ulusal bilincinden ziyade yabancı yönetimin riski ya da gerçekliği, o dönemin bizanslılarını bir araya getiren temel unsurdu. bizans seçkinleri ve sıradan insanlar, bir yabancıya andreîos rhōmaióphrōn (, kabaca "cesur bir romanlı adam") demelerine rağmen bizans seçkinleri ve sıradan insanlar, hor gördükleri yabancılara karşı algılanan kültürel üstünlüklerine dayanarak yüksek bir özgüven beslediler. her zaman kayıtsızlık veya ihmal unsuru nedeniyle yunan olmayan her şey "barbar" idi.

 resmi söylem 
resmi söylemde, "imparatorluğun tüm sakinleri imparatorun tebaasıydı ve dolayısıyla romalılardı." bu nedenle rhōmaios teriminin birincil tanımı "politik veya devletçi" idi. tam anlamıyla ve sorgusuz sualsiz bir "romalı" olmayı başarmanın en iyi yolu rum ortodoks hristiyan ile yunanca konuşan olmaktı veya  en azından birinin kamuya açık kişiliğinde. oysa bizans kilisesi ve devletinin ortodoksluk ve yunanca aracılığıyla sürdürdüğü kültürel tek biçimlilik, farklı kimlikleri silmeye yetmedi ve amaçlamadı.

 bölgesel kimlik 
çoğunlukla bir kişinin yerel (coğrafi) kimliği, bir rhōmaios kimliğinden daha ağır basabilir. xénos (yunanca: ) ve exōtikós (yunanca: ) terimleri, ister yurt dışından ister bizans i̇mparatorluğu'nun başka bir yerinden olsun, "yerel nüfusa yabancı insanları" ifade ediyordu. "bir kişi evden uzaktayken bir yabancıydı ve çoğu zaman şüpheyle muamele görüyordu. pontus'ta bir manastıra katılan batı anadolu'dan bir keşiş, 'bir yabancı olarak herkes tarafından hor görüldü ve kötü muamele gördü'. bölgesel dayanışmanın doğal sonucu bölgesel düşmanlık."

 helenizmin canlanması 
evrimsel bir bakış açısından, bizans, bir hristiyan imparatorluğu olarak ortaya çıkan, çok geçmeden doğu'nun helenleşmiş imparatorluğunu oluşturan ve bin yıllık tarihini 1453'te bir rum ortodoks devleti olarak sona erdiren çok etnikli bir imparatorluktu: ulus, neredeyse kelimenin modern anlamıyla. ayırt edici ve tarihsel olarak zengin bir edebi kültürün varlığı, "yunan" doğu ile "latin" batı arasındaki ayrımda ve dolayısıyla her ikisinin oluşumunda da çok önemliydi. özellikle sonraki dönemde yunan unsurunun baskın olduğu çok etnikli bir imparatorluktu.

avrupa'da ondokuzuncu yüzyıl milliyetçiliğinin temel ilkelerinden biri haline gelen kimlik belirleyicileri olan konuşma dili ve devlet, orta çağ yunan tarihinin biçimlendirici bir döneminde tesadüfen bir gerçeklik haline geldi. i̇mparatorluk, 7. ve 8. yüzyıllarda yunanca konuşulmayan bölgeleri kaybettikten sonra, "yunan" (ἕλλην), "pagan" anlamına gelmek için kullanılmadığında, "romalı" () ve "hristiyan" () ile eş anlamlı hale geldi, doğu roma i̇mparatorluğu'nun bir hristiyan rum vatandaşı anlamına geliyordu.

doğu akdeniz'de venedik ve ceneviz gücünün artması bağlamında, kendilerini latin batı'dan ayırma ve yunanca konuşulan topraklara meşru iddialarda bulunma arzusundan dolayı bizans seçkinleri arasında helenizm ile ilişki daha derin bir şekilde kök saldı. 12. yüzyıldan itibaren bizans'ın romalı yazarlar, kuruluş anı olarak roma başkentinin konstantin tarafından konstantinopolis'e devredildiği anı kabul ederek imparatorluğun konstantin öncesi latin geçmişinden ayrılmaya başladılar ve pagan helenler bizanslılardan farklı bir grup olarak görülmesine rağmen onların örnek oluşturan değerini yeniden değerlendirdiler. "hellene" terimi ilk kez resmi yazışmalarda "bizans" anlamına gelecek şekilde kullanılması, i̇mparator i. manuil'a () yazılan bir mektuptur. on ikinci yüzyıldan başlayarak ve özellikle 1204'ten sonra, bazı bizanslı yunan entelektüelleri, bizans uygarlığını tanımlamak için eski yunan etnik héllēn (yunanca: ) adını kullanmaya başladılar. 1204'te konstantinopolis'in haçlılar eline geçmesinden sonra, i̇znik i̇mparatorluğu'nun seçkinlerinden oluşan küçük bir grup kendini tanımlama terimi olarak helleneterimini kullandılar. örneğin, papa ix. gregorius'un yazdığı bir mektupta i̇znik imparatoru iii. i̇oannis, () büyük konstantin'den kraliyet armağanı aldığını iddia etti ve yunan halkının bilgeliğini yücelten "helenik" kökenine vurgu yaptı. helen kültürünü, bizans yönetiminin ayrılmaz bir parçası olarak, latin iddialarına meydan okuyarak sunuyordu. bu dönemde hellene terimini sistematik olarak kendi kendini tanımlama terimi olarak kullanan tek kişi olan i̇mparator theodore laskaris, () felsefe çalışmalarını teşvik ederek helen geleneğini yeniden canlandırmaya çalıştı, çünkü ona göre felsefenin "yunanları terk edip latinler arasına sığınma" tehlikesi vardı. bununla birlikte, georgios akropolitis ve yeoryos pahimeris gibi i̇znik sarayının tarihçileri için rhomaios, yazılarında i̇znik i̇mparatorlarının politikasının etkisinin izlerine rağmen, kendini tanımlamanın tek önemli terimi olarak kaldı.

paleologos hanedanı sırasında, bizanslılar konstantinopolis'i yeniden ele geçirdikten sonra, rhomaioi kendi kendini tanımlamanın bir terimi olarak yeniden egemen oldu ve yeni platoncu filozof georgios gemistous plethon'un yazılarında olduğu gibi, "irk ve kültür açısından helenleriz" şeklinde övündü ve mistra merkezli ütopik bir helen hükûmet sisteminin ardından yeniden doğmuş bir bizans i̇mparatorluğu önerdi. plethon'un etkisi altındaki i̇oannis argiropulos, i̇mparator viii. i̇oannis'a () "hellas'ın güneş kralı" olarak hitap etti ve son bizans imparatoru xi. konstantinos'u () kendini "helenlerin kralı" ilan etti. helen kimliğinin bu büyük ölçüde retorik ifadeleri çok küçük bir çemberle sınırlıydı ve insanlar üzerinde hiçbir etkisi olmadı. ancak i̇talyan rönesansı'na katılan bizans aydınları tarafından devam ettirildi.

 batı algısı 

batı'nın gözünde şarlman'ın taç giyme töreninden sonra bizanslılar roma i̇mparatorluğu'nun mirasçıları olarak kabul edilmediler. bizans, daha çok antik yunanistan'ın yozlaşmış bir devamı olarak algılandı ve sıklıkla "yunan i̇mparatorluğu" veya "yunanistan krallığı" olarak alaya alındı. bizans'ın roma mirasının ve evrensellik haklarının bu şekilde reddedilmesi, yunanlar tarafından "latinler" (latince ayin töreni için) veya "franklar" (charlemegne'nin etnik kökeni için) olarak ilk kızgınlıklara yol açacaktı.

popüler batı görüşü, anonim latince yazarı rumların cesaretlerini ve öğrenmelerini kaybettiklerini ve bu nedenle kafirlere karşı savaşa katılmadıklarını belirten translatio militiae yansıtır. başka bir pasajda, antik greklerin askeri becerilerinden ve öğrenmelerinden ötürü övülür, bu da yazarın genellikle savaşçı olmayan ve ayrılıkçı insanlar olarak görülen çağdaş bizans rumlarıyla bir tezat oluşturduğu anlamına gelir. bu yaklaşım, bizans'ın aralıksız askerî operasyonları ve sekizinci yüzyılda i̇slam'a ve i̇slam devletlerine karşı mücadelesi göz önüne alındığında modern göze garip görünse de, dış politikada diplomasi ve ticaret ile silahlı güç kullanan ve haçlıların coşkusu ile orta çağ batı'nın cehaleti ve batıl inancının aksine kültürlerinin yüksek seviye ile bizanslıların reelpolitik karmaşıklığını yansıtır. tarihçi steven runciman'ın dediği gibi:

"sert haçlı atalarımız herkesin okuyup yazdığı, çatallarla yemek yediği ve diplomasiyi savaşa tercih eden bir toplum olan konstantinopolis'i ilk görüp, onların hor gören nefretleriyle, tanıştıklarından beri, bizanslıları aşağılayarak ve adını çöküşle eş anlamlı olarak kullanmak moda olmuştur".

her iki tarafın da birbirini nasıl gördüğü konusunda bir dönüm noktası, muhtemelen 1182'de konstantinopolis'te latinlerin katledilmesidir. katliam, bebek yaşta oğlu imparator ii. aleksios'a naip olarak hüküm süren norman-frank (dolayısıyla "latin") bir prenses olan antakyalı maria'nın tahttan indirilmesinden sonra olmuştur. maria, naiplik sırasında i̇talyan tüccarlara gösterilen sert kayırmacılık nedeniyle derinden nefret edilen birisiydi, konstantinopolis vatandaşları tarafından tahttan indirilmesinin kutlamaları hızla isyan ve katliama döndü. olay ve hayatta kalanların korkunç raporları batı'da dinsel gerilimleri alevlendirdi ve bizans i̇mparatorluğu'nun en büyük ikinci şehri olan selanik'in sicilyalı ii. guglielmo tarafından misilleme olarak yağmalanmasına yol açtı. o zamanki batı görüşüne bir örnek, "yunan ulusunu", "göğüste bir yılan gibi engerek yavrusu veya gardıropta kötü bir bir fare gibi, misafirlerine kötü bir şekilde  muamele eden" olarak tanımlayan surlu william'ın yazılarıdır.

 doğu algısı 

doğuda, persler ve araplar doğu roma (bizans) rumlarını, batı roma i̇mparatorluğu'nun yıkılmasından sonra da "romalılar" (arapça: ar-rūm) olarak görmeye devam ettiler, örneğin kuran'ın 30. suresi olan rum suresi 613 yılında gerçekleşen antakya muharebesi'nde persler tarafından herakleios döneminde bizanslıların ("rum" veya "romalılar") yenilgisine atıfta bulunur ve nihai bir bizans ("roma") zaferi vadeder. bizanslıların müslüman dünyasında [doğu] romalılar olarak geleneksel olarak tanımlanması orta çağ boyunca devam etti ve fethedilen anadolu'da rum selçuklu sultanlık ("romalıların hakimi sultanlık") gibi isimlere ve 1200'lerde eski bizans konya'sında yaşamış olan persçe yazan sufi şair rumi gibi kişisel isimlere yol açtı. geç orta çağ arap coğrafyacıları, bizanslıları hala rum (romalılar) olarak gördüler, örneğin i̇bn battuta, daha sonra çökmekte olan rum'u "kültür konularında antik greklerin (yunani) soluk devamı ve halefleri" olarak gördü.

müslüman osmanlılar, bizanslı rum rakiplerinden rum, "romalılar" olarak da söz ettiler ve bu terim türkiye'de hala i̇stanbul'un yunanca konuşan yerlileri (rumlar) için resmi olarak kullanılıyor, örneğin i̇stanbul rum ortodoks patrikhanesi "roma ortodoks patrikhanesi") anadolu'daki birçok yer-adı, bizanslılar için bu türkçe kelimeden (rûm, "romalılar") türemiştir: erzurum ("romalıların arzan'ı"), rumeli ("romalıların ülkesi") ve rumiye-i suğra ("küçük roma ", amasya ve sivas bölgesi)

 bizans tarihi sonrası 

bizans i̇mparatorluğu'nun gücünün doruğunda çoğunluğunu oluşturan bizans rumları, orta çağ'da i̇mparatorluğun gerilemesi ile yavaş yavaş yabancı güçlerin egemenliğine girmiştir. arap müslüman yönetimi altına girenler, ya eski topraklarından kaçtılar ya da yeni müslüman hükümdarlara boyun eğip zimmi statüsünü aldılar. yüzyıllar boyunca arap krallıklarındaki eski bizans rumlarının hayatta kalan bu hristiyan toplulukları, antakya yunanlarına, melkanilere evrimleştiler veya bugüne kadar var olan arap hristiyan toplumlarına karıştılar.

bizans rumlarının çoğu küçük asya, güney balkanlar ve ege adalarında yaşıyordu. bu bizans rumlarının neredeyse tamamı 16. yüzyılda türk müslüman yönetimi altına girdi. birçoğu, nihayetinde modern rum ve kıbrıs devletlerinin yanı sıra yeni türk devletinin kapadokya rum ve pontus rum azınlıklarından oluşan kimliklerini korudular. bu son gruplar, anadolu'nun miras bizans grupları, 1923'te yunanistan ile türkiye arasındaki nüfus mübadelesi nedeniyle türkiye'den yunanistan'a göç etmek zorunda kaldılar. başta anadolu olmak üzere diğer bizans rumları müslüman oldular ve zamanla türkleştiler.

yaygın olarak kullanılmayan ancak 19. yüzyıla kadar akademisyenler ve batı'yla ilgili az sayıda insan tarafından kendi kendini tanımlama terimi olarak kullanılan batı terimi "graikoi" ("yunanlar") dışında, modern yunan halkı, kendilerine atıfta bulunmak için hala bizans terimleri "romaioi" veya "romioi" ("romalılar") ve modern yunancaya atıfta bulunmak için "roman" ("roma") terimini kullanıyor.

pek çok rum ortodoks nüfusu, özellikle yeni bağımsız modern yunan devletinin dışındakiler, 20. yüzyıla kadar kendilerini romioi'' (yani romalılar, bizanslılar) olarak adlandırmaya devam ettiler. 1908'de limni'de doğan ve daha sonra rutgers üniversitesi'nde bizans tarihi profesörü olan peter charanis, adanın 1912'de yunanistan tarafından osmanlılardan alınmasıyla her köye yunan askerlerinin gönderilip halka açık meydanlara yerleştiğini anlatır. ada çocuklarından bazıları yunan askerlerinin neye benzediğini görmek için koştular. askerlerden biri "neye bakıyorsunuz?" diye sordu. çocuklar, "helenlere" diye yanıtladılar. asker, "siz kendiniz helen değil misiniz?" diye sert karşılık verdi. "hayır, biz romalıyız" diye cevapladı çocuklar.

ayrıca bakınız 

anadolu
bizantoloji
türkiye-yunanistan ilişkileri
ayasofya
helenleştirme
yunanistan tarihi

etnik, dini ve siyasi oluşumlar 

bizans yahudileri
hititler
romanyot
selçuklu türkleri

kaynakça 
özel

genel

konuyla ilgili yayınlar 

 
bizans i̇mparatorluğu'nda toplum

yunanistan'da kültür
orta çağ'da yunanistan