Olmek mitolojisi

olmek halkının dini, mezoamerika'nın sosyal gelişimini ve mitolojik dünya görüşünü önemli ölçüde etkiledi. araştırmacılar, neredeyse tüm kolomb öncesi dönem kültürlerinin sonraki dinlerinde ve mitolojilerinde olmec yankılarını gördüler.

i̇lk mezoamerikan uygarlığı olmekler, mö 1200'den önceki yüzyıllarda günümüz meksika'nın güney körfez kıyısı'nda gelişti. kültür kabaca mö 400'e kadar sürdü ve bu sırada la venta'nın merkezi terk edilmişti. olmek kültürü, daha sonraki mezoamerikan kültürleri için genellikle bir "ana kültür" olarak kabul edilir.

olmek mitolojisinin kaynaklarından bazıları şunlardır:

 olmec ikonografisi ve sanatının tipolojik analizi.
 daha sonraki, daha iyi belgelenmiş kolomb öncesi kültürlerle karşılaştırma.
 amerika'nın yerli halklarının günümüz kültürleriyle karşılaştırma.

son iki teknik, olmek zamanlarından sonraki mezoamerikan kültürlerine ve günümüze uzanan bir süreklilik olduğunu varsayar. bu varsayıma süreklilik hipotezi denir. araştırmacılar, bu teknikleri kullanarak, çeşitli hayvanların özelliklerini bünyesinde barındıran birkaç ayrı tanrı ya da doğaüstülük fark ettiler.

hükümdarlar, rahipler ve şamanlar 
olmek dini faaliyetleri, hükümdarlar, tam zamanlı rahipler ve şamanların bir kombinasyonu tarafından gerçekleştirildi. yöneticiler, olmec tanrıları ya da doğaüstü varlıklarla olan bağları ile kendi yönetimleri için meşruiyet sağlayan en önemli dini figürler gibi görünmektedir. olmek arkeolojik kayıtlarında, özellikle sözde " dönüşüm figürleri " nde şamanlar için önemli kanıtlar vardır.

ayrıntılar 
olmek diniyle ilgili ayrıntılar, bir varsayım meselesidir. i̇lk araştırmacılar, dini inançların bir jaguar tanrısına odaklandığını buldular. bu görüşe 1970'lerde peter david joralemon bu bulguya itiraz etti. zamanla joralemon'un bakış açısı olmek panteonunun baskın sergisi haline geldi. bununla birlikte, olmek dininin incelenmesi henüz erken aşamadır ve olmek varlıklar veya tanrılarının herhangi bir listesi ne kesin ne de kapsamlı olabilir.

bu doğaüstü varlıkların isimleri ve kimlikleri yalnızca geçicidir ve birçoğuyla ilgili ayrıntılar yeterince bilinmemektedir. karışıklık kısmen, doğa üstü varlıkların bir ikonografik motifler kümesi olarak tanımlanmasından kaynaklanıyor. verilen herhangi bir motif, birden fazla varlık olarak görünebilir. örneğin, hem olmec ejderhası hem de kuş canavarı temsillerinde zaman zaman "alev kaşları" görülür ve las limas anıtı 1'de görülen beş doğal üstü varlıkta da yarık başı görülmektedir. bu karışıklığa ek olarak, joralemon bu tanrıların çoğunun birden çok yönü olduğunu öne sürdü.

"tanrı" teriminin kullanılmasına rağmen, bu tanrıların ve doğaüstü varlıkların hiçbiri, cinsiyeti gösterecek herhangi bir cinsel özellik göstermez.

olmek ejderhası (tanrı i) 
dünya canavarı olarak da bilinen olmek ejderhasının alevli kaşları, yumrulu bir burnu ve çatallı bir dili vardır. önden bakıldığında olmek ejderhasının çukur biçimli gözleri vardır; profilden bakıldığında gözler l şeklindedir. dişleri belirgindir ve genellikle baş aşağı u şeklinde bir dirsek olarak sunulur. kuş canavarı ile olmec ejderhası, en sık tasvir edilen doğaüstü canlılardan biridir.

mısır tanrısı (tanrı ii) 
bir başka olası doğaüstü, yarık başından filizlenen bitkiler tarafından tanımlanır. veracruz'dan oyulmuş bir kelt, yarıklarından mısır yetiştiren tanrı ii'nin veya mısır tanrısının bir temsilini gösterir ve ayrıca bu tanrıyı jaguarla ilişkili hırıltılı yüzüyle gösterir. bu tanrı nadiren tam bir vücutla da gösterilir.

yağmur ruhu ve were-jaguar (tanrı iii) 
araştırmacılar arasında yağmur ruhu ve jaguarın birbirinden farklı mı yoksa aynı mı olduğu konusunda önemli anlaşmazlıklar vardır. christopher pool, anatole pohorilenko ve miller & taube, jaguarı yağmur tanrısı ile eşitlerken, joralemon onları iki ayrı varlık olarak bulur. joralemon, olmek yağmur ruhunun "jaguar özelliklerine dayandığını", ancak bizzat jaguar olmadığını belirtir.

daha sonraki bir makalede taube, yağmur ruhu'nun mısır tanrısının tohum aşaması versiyonu olduğunu öne sürdü.

şeritli göz tanrı (tanrı iv) 
bu esrarengiz tanrı, adını yuvarlak irisi olan badem şeklindeki gözünden yüzünün yan tarafına doğru uzanan dar şeritten alır . diğer pek çok doğaüstü varlık gibi, şeritli göz tanrısı'nın da yarık bir kafası ve aşağı dönük bir ağzı vardır. diğerlerinden farklı olarak, şeritli göz tanrısı yalnızca profilinden bilinir - bu sunumlar genellikle meksika vadisi'ndeki kaseler üzerinde yoğunlaşmıştır (yukarıda da gösterildiği gibi).

taube, kendi başına ayrı bir doğaüstü olmaktan ziyade, tanrı iv'ün mısır tanrısı'nın başka bir yönü olduğunu söyler.

tüylü yılan (tanrı v) 
mezoamerika boyunca tasvir edilen tüylü yılan, ilk kez olmek zamanlarında ortaya çıksa da, olmek için önemi konusunda bazı anlaşmazlıklar vardır.

balık veya köpekbalığı canavarı (tanrı vi) 
çoğunlukla köpekbalığı dişiyle tanınan canavarın kafasında ayrıca hilal şeklinde bir göz ve küçük bir alt çene bulunur. antropomorfik balık canavarı, san lorenzo anıtı veya genç lord heykelciği gibi tam vücut formunda tasvir edildiğinde, çapraz bantlar, sırt yüzgeci ve bölünmüş kuyruk da gösterir.

alıntılar

kaynakça

amerika yerli dini
olmek mitolojisi
i̇ncelenmemiş çeviri içeren sayfalar