Seher Hüdayari

seher hüdayari veya bilinen adıyla mavi kız (d. 1990, selm - ö. 9 eylül 2019, tahran) 2 eylül 2019 tarihinde tahran'da i̇slami devrim mahkemesi önünde kendisini ateşe vermesiyle bilinen i̇ranlı kadın. bu davranışıyla futbol maçı izlemek için stadyuma girmeye çalışmasından dolayı çarptırıldığı 6 aylık cezayı protesto ediyordu. yaralanmasından bir hafta sonra öldü. hüdayari'nin kendi kendini ateşe vermesi i̇ran'da hükûmetin kadınlara yönelik kısıtlamaları hakkında çok fazla tartışma yarattı.

olay ve intihar
seher hüdayari, 1990 yılında i̇ran'ın salm, kiar i̇lçesi, chaharmahal ve bakhtiari eyaletinde bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. ailesi daha sonra tahran'da yaşadı. hüdayari, üniversiteden i̇ngilizce ve bilgisayar bilimleri dereceleriyle mezun oldu. genç bir kadın olarak futbol oyununun hayranı oldu. esteghlal f.c.'nin bir taraftarıydı. sosyal medyada tahran merkezli favori kulübü esteghlal fc'nin renklerinden sonra "mavi kız" lakabıyla tanındı.

mart 2019'da hüdayari, esteghlal ile al ain fc arasındaki afc şampiyonlar ligi maçını izlemek için azadi stadyumu'na girmeye çalıştı. i̇ran'da kadınların futbol maçlarına gitmesi 1981'den beri yasak olduğu için, fark edilmeden stadyuma girmek amacıyla erkek kılığına girdi (kadınlar voleybol maçları gibi diğer sporlara katılabilir). ancak güvenlik görevlileri hüdayari'yi fark etti ve yasağı ihlal ettiği için tutuklandı; onu naja'ya (i̇ran i̇slam cumhuriyeti'nin disiplin kuvvetleri) götürdüler. kefaletle serbest bırakılmadan önce üç gece hapiste tutuldu ve mahkemeye çıkarıldı.

uluslararası af örgütü'ne göre, seher hüdayari'ye altı ay sonra 2 eylül 2019'da stadyuma girme girişiminin bir nedenini açıklamak için tahran'daki bir devrim mahkemesine gitmesi emredildi. hüdayari, "halkın içine başörtüsü olmadan çıkarak alenen günah işlemek" ve "görevlilere hakaret" ile suçlandı. yargıç müsait olmadığı için davasında herhangi bir hüküm verilmemiş olsa da, altı ay hapis cezasına çarptırılabileceği söylenmişti. hüdayari mahkemeden ayrıldıktan sonra üzerine benzin döktü ve adliye binasının dışında kendini ateşe verdi.

bir hafta sonra, maruz kaldığı üçüncü derece yanıklar nedeniyle hastanede öldü (cilt yüzeyinin yaklaşık % 90'ı etkilenmişti). dw'ye göre, altı aylık hapis cezası o hastanedeyken onaylanmıştı.

ekim 2019'da i̇ranlı kadınların 40 yıl sonra ilk kez i̇ran'da bir futbol maçına katılmasına izin verildi. ancak 2022'de i̇ranlı kadınların dünya kupası elemeleri için stadyuma girmeleri engellendi.

tepkiler

ulusal
 i̇ran yargı sistemi sözcüsü gholam hossein ismaili, bildirildiği üzere seher hüdayari'nin mahkum edilmediğini veya 6 ay hapis cezasına çarptırılmadığını iddia etti.
 ailesine medyaya konuşmamaları söylenmeden önce devlet televizyonuna verdiği bir röportajda kız kardeşi, hüdayari'nin akıl hastalığı nedeniyle tedavi gördüğünü söylemişti. üniversitedeyken kendini öldürmeye çalıştığına dair söylentiler vardı. bu nedenle yetkililer, eğer bunu yapmayı seçmiş olsalardı, ona yöneltilen suçlamaları azaltabilirdi.
 ali karimi, i̇ranlıların "hüdayari'nin ölümünü protesto etmek için futbol maçlarını boykot etmesi" gerektiğini söyledi.

dünya çapında
 fifa, hüdayari'nin ölümüyle ilgili bir açıklama yaptı: "bu trajedinin farkındayız ve çok üzgünüz." i̇ran, 2022 fifa dünya kupası eleme maçlarına ev sahipliği yapmak üzere seçildi ve fifa, ülkenin bu uluslararası maçlara kadınların ücretsiz stadlara girişini sağlaması gerektiğini söyledi.
 uluslararası af örgütü, "seher hüdayari'nin başına gelenler yürek parçalayıcı ve i̇ranlı yetkililerin ülkedeki kadın haklarına yönelik korkunç küçümsemesinin etkisini ortaya koyuyor" dedi.
 abd dışişleri bakanlığı sözcüsü, "mavi kız seher hüdayari'nin ölümü, i̇ran halkının i̇slami rejimin en büyük kurbanları olduğunun bir başka kanıtıdır" dedi.
 12 eylül 2019'da i̇ranlı aktris saba kamali hakkında hüdayari'yi desteklemek için instagram'da yaptığı paylaşımdan sonra tutuklama emri çıkarıldı. i̇ran'ın ayrımcı yasalarına kıyasla törensel aşure olayının önemini sorgulayan hüseyin ibn ali ile hayali bir diyalog yayınlamıştı.
 france 24'e göre i̇ranlı futbol taraftarları, hüdayari'nin ölümünün ardından şok ve öfkeyle tepki gösterdi. i̇ranlılar, #banirsportsfederations'ı kullanarak i̇slami rejimin spor federasyonlarının dünya sporlarına katılmasının yasaklanması çağrısında bulundu. 
bazı yerel futbol yıldızları ve tanınmış kişiler, hüdayari'nin ölümüne basın açıklamalarıyla yanıt verdi.

film
the recess, seher hüdayari'nin hikâyesinden esinlenen bir i̇ran-i̇spanya kısa filmidir. navid nikkhah azad'ın yönettiği the recess, fiapf onaylı, oscar ve goya ödülleri eleme festivalleri de dahil olmak üzere 110'dan fazla uluslararası film festivalinde gösterildi ve 19 ödül kazandı.

ayrıca bkz.
 homa darabi
 ofsayt (2006 i̇ran filmi)
 2017–19 i̇ran'da zorunlu başörtüsü protestoları
 kadınlara karşı her türlü ayrımcılığın ortadan kaldırılmasına i̇lişkin sözleşme

kaynakça 

1990 doğumlular
2019 yılında ölenler
kendini yakarak intihar edenler
i̇ntihar eden kadınlar
2019 intiharları
i̇ran'daki tartışmalar
bf i̇stiklal