İstanköy Katliamı

i̇stanköy (kos) katliamı (i̇talyanca: eccidio di kos), ekim 1943'ün başlarında wehrmacht tarafından, o zamanlar i̇talyan işgali altındaki on i̇ki ada'dan biri olan kos'ta i̇talyan ordusu savaş esirlerine karşı işlenen bir savaş suçudur. adanın alman işgaline direndikleri için hain olarak görüldükten sonra general friedrich-wilhelm müller'in emriyle yaklaşık yüz i̇talyan subay vuruldu (oniki ada seferinin bir parçası olan i̇stanköy muharebesi olarak bilinir).

arka plan 
i̇stanköy, ada üzerindeki uzun osmanlı egemenliğine son veren 1912 i̇talyan-türk savaşı'ndan bu yana i̇talya tarafından işgal edilmişti. i̇kinci dünya savaşı sırasında i̇stanköy, antimachia yakınlarındaki bir hava üssü nedeniyle önem kazandı. i̇talya'nın müttefiklere teslim olmasını şart koşan 8 eylül 1943'teki cassibile ateşkesi, savaşın yakında sona ermesi umuduyla hem i̇talyan ordusu hem de yerel halk tarafından coşkuyla karşılandı. adadaki birkaç alman hazırlıksız yakalandı ve kolayca silahsızlandırıldı. kısa bir süre sonra, adayı olası bir alman işgaline karşı savunmada yaklaşık 4.000 i̇talyan askerine yardımcı olmak için 1.500'den fazla i̇ngiliz askeri i̇stanköy'e çıktı.

3 ekim şafağında, general friedrich-wilhelm müller liderliğindeki alman 22. hava çıkarma tümeni (o zamanlar girit'te konuşlanmıştı), hem denizden hem de havadan adanın üç farklı yerine iniş yaparak kutup ayısı operasyonunu başlattı. savaş sırasında i̇talyanlar ve i̇ngilizler arasında koordinasyon yoktu, raf hava koruması sağlayamadı ve yeterli uçaksavar topçusunun olmaması, luftwaffe'nin fliegerkorps x'in rahatsız edilmeden ağır hava bombardımanları gerçekleştirmesine izin verdi. böylece, i̇stanköy'ü savunan kara kuvvetlerinin sayısı almanlardan çok daha fazla olmasına rağmen (yaklaşık 5.500 i̇ngiliz ve i̇talyan'a karşı yaklaşık 1.000 alman), 4 ekim'de teslim oldular, i̇stanköy kentindeki neratzia kalesi'nde toplam 1.388 i̇ngiliz ve 3.145 i̇talyan yakalandı ve toplandı.

katliam 
4 ve 6 ekim tarihleri arasında, yakalanan 148 i̇talyan subay (albay felice leggio komutasındaki 10. alay, 50. piyade tümeni'ne mensup olanlar), müller tarafından emredilen bir özet yargılamaya tabi tutuldu. kral iii. vittorio emanuele'e sadık kalan ve sonuç olarak almanlara direnen tüm subayların vurulacağı sonucuna varıldı. sonunda 148 subaydan yedisi taraf değiştirerek almanlara katıldı, 28'i türkiye'ye kaçmayı başardı, 10'u hastaneye kaldırıldı ve daha sonra almanya'daki kamplara nakledildi, geri kalan 103'ü ise 4-7 ekim akşamı yakınlarda müller'in adamları tarafından tigaki tuz gölü yakınlarında vuruldu.

sonrası 
şubat 1945'te linopotis yakınlarındaki sekiz toplu mezardan 66 ceset çıkarıldı ve kos katolik mezarlığına gömüldü. 1954'te bu cesetler i̇talya'ya nakledildi ve bari'deki bir 2. dünya savaşı anıtına gömüldü. i̇stanköy'de birçok cesedin hala kayıp olmasına rağmen, 2015 yılına kadar onları bulmak için hiçbir araştırma yapılmadı. ardından, bir grup yunan ve i̇talyan gönüllü, insan kalıntıları ve kişisel eşyaları ortaya çıkaran kazılar gerçekleştirdi. kurtarılan kalıntılar, kos katolik mezarlığında mermer bir çömleğe yerleştirildi.

savaşın sona ermesinden sonra general müller, doğu prusya'da kızıl ordu tarafından yakalandı ve yunanistan'a iade edildi ve burada girit'te sivillere karşı misilleme niteliğindeki vahşet nedeniyle askeri bir mahkeme tarafından ölüm cezasına çarptırıldı (ancak kos'taki olaylar için değil). 20 mayıs 1947'de atina'da idam mangası tarafından idam edildi ve katliamın sorumluları arasında cezalandırılan tek kişi oydu.

utanç dolabı 
1994 yılında, eski ss erich priebke'nin yargılanması sırasında, kos katliamına ilişkin belgeler, roma askeri savcılık ofisinde duvara bakan ahşap bir dolapta (utanç dolabı) bulunan bir arşivde diğer birçok dosya arasında ortaya çıktı. 2003 yılında bir parlamento komisyonu tarafından yapılan soruşturmalar, ocak 1960'ta i̇talyan askeri başsavcısı gen. enrico santacroce, yaklaşık 2.000 nazi savaş suçu dosyası için dosyalama emri imzalamıştı. soğuk savaş dönemi bağlamında, askeri başsavcı, i̇talya'nın nato müttefiki almanya'nın rahatsız olacağından korkan bakanlar g. martino ve p. taviani'nin materyallerini örtbas etmesi için güçlü siyasi baskı altındaydı.

kaynakça 

toplu mezarlar
i̇stanköy
1943'teki katliamlar