Çakır Paşa

mladen stojanović  (ölümü 1885), çakır paşa (чакр-паша) olarak bilinmektedir, çoğunlukla pčinja bölgesinin osmanlı topraklarında ve kumanovo'da aktif olan bir sırp hajduk (eşkıya ve asi) lideriydi. gençliğinden beri bir haydut olan çakır paşa, 1878'de sırp-osmanlı sınırındaki muhafızlık hizmetini terk etmiştir ve sonraki yıllarda osmanlı yetkililerini öldürmek ve ayrıca yerel halkı sömürmekle ünlenmiştir. sırp-osmanlı savaşı'ndan (1876-78), kumanovo ayaklanması'ndan (1878) ve brsjak i̇syanı'ndan (1880-81) sağ çıktıktan sonra, hem osmanlı askerleri hem de jandarmadan yıllarca kaçtıktan (ve arananlar listesinden) sonra 1885'te ölmüştür. ölümünden sonra korkusuz, taş gibi soğuk ve ham bir şahsiyet olarak yerel hikâyeler, onu cesur ve kurnaz bir kahraman tutan destansı şiirler yazılmıştır.

erken dönem
stojanović, vranje (modern sırbistan) yakınlarındaki gornji stajevac'ta doğmuştur. babası stojan ve mladen'in iki erkek kardeşi, büyük stevan ve küçük anđel bulunmaktadır. meteževci'nin mahallesinde yaşamaktaydı. kardeşi stevan barış içinde yaşayan bir tarımcı iken, mladen ve anđel hajduk olmuşlardır. mladen'in daha genç yaşlarındayken osmanlı hükûmetiyle çatışmaya girdiği ve vranje'de hapsedildiği, ancak annesinin onu bir hristiyan bayram gününde serbest bırakması için yalvarmasından sonra serbest bırakıldığı söylenmektedir. takma adı çakır paşa olan mladen, 1876'dan önce pčinja bölgesinde (kozjak ve alman dağlarında) aktif bir hajduk idi.

hajduk
1876'da (savaştan önce) osmanlılar tarafından yakalanmıştır ve sırp ordusunun onu orada serbest bıraktığı (1877'de) niş kalesi'ne hapsedilmiştir; sırp-osmanlı savaşı'nda (1876-78) gönüllü olarak orduya katılmıştır. gönüllü iken veljan strnovski ve jaćim čelopečki ile arkadaş olmuştur. savaştan sonra kısa bir süre, vranje'de polis ve gardiyanlık yapmıştır, ancak bunu küçük düşürücü olarak görüp sırp-osmanlı sınırını geçerek eşkıyalığa geri dönmüştür. 1878'den sonra sınır bölgelerinde faaliyet göstermiştir.
 
çakır paşa bir süre için kardeşi anđel, toša šestoprst, peša, toma ve diğerleri de dahil olmak üzere 12 hajduk'tan oluşan bir gruba liderlik etmiştir. daha çok pčinja bölgesinin osmanlı topraklarında ve kumanovo bölgesinde faaliyet göstermiştir. nizamilere, sınır muhafızlarına, vergi tahsildarlarına, gümrük memurlarına, ağalara ve beylere saldırmıştır. çakır paşa, jusen ferov'un seymenlerini prohor pcinjski yakınlarında öldürmüştür. kumanovo ayaklanmasına (1878) katılmıştır. kumanovo ayaklanmasının bastırılmasından sonra, vranje'ye kaçan isyancılar kısa süre sonra tekrar kozjak ve almanları geçerek pcinja köylerine girmeye başlamışlardır ve burada karanlıkta türkleri ve arnavutları bekleyemişlerdir. bunu yapan önemli liderler arasında jaćim jovanović, čakr-paša, vukadin milkinski, kuzman petković ve poreče ve kičevo bölgelerinden diğerleri bulunmaktadır. çakır paşa sırbistan'a geçecek ve banjska nehrinin bahar kısmında hareket edecekti. 1880'de sırbistan'a makedonya'daki bir isyana yardım etmesi için yapılan çağrının 65 imzası arasında bulunmaktadır. brsjak i̇syanı'na (1880-81) katılmıştır.

1881 baharında, vranje'deki devet jugovića-hanında, micko krstić 13 savaşçı, arkadaş, kan kardeşi ve takipçiden oluşan bir grup toplamıştır ve sırbistan'dan ayrılmıştır. üyelerden biri çakır paşa idi. i̇lk eğitmenleri ve liderleri çerkez ilija'ydır. nisan 1881'de çerkez ilija ve micko çeteleri kriva palanka yakınlarında kuşatılmıştır. çeteler, osmanlı askerleri ve arnavutlardan oluşan bir kuvvet tarafından harap edilmiştir, çerkez ilija ve çetesinin hepsi ölmüştür, micko ve hayatta kalanlar güvenlik için kaçmıştır. kavgada, micko'nun çetesinin yarısı düşmüştür. micko ve hayatta kalanlar poreč'e giden dağları geçtiler, çakır paşa ise kozjak'ta kalmıştır.

osmanlı hükûmeti sabırsızlanınca, babıali belgrad'da protesto etmiştir. babıali'nin talebi üzerine, milan piroćanac yönetimindeki sırp hükûmeti, 1882'de onu kanun kaçağı ilan etmiştir.   çakır paşa, üç yıl boyunca sırbistan, bulgaristan ve osmanlı i̇mparatorluğu'nda eşkıyalık yaparak, sofya, konstantinopolis ve belgrad'dan tehditler ve şantajlar almıştır. 1885 sonbaharında, stari glog'dan yoldaşı toma stanković tarafından vranjska banja'nın yukarısındaki bir ormanda tıraş olurken öldürülmüştür. toma, kesilen kafayı kanıt için vranje'ye götürmüştür.

miras
çakır paşa çoğunlukla vranjska banja'nın doğusundaki vahşi doğada, örneğin crni vrh ve stari glog (samarci'nin yerinde) köylerinde tutulmaktadır. 1878'den sonra stari glog'da bir evi bulunmaktadır. üzüm bağları ve çingene bir hizmetçisi vardı. grubuyla birlikte sınırın iki yakasında da sığır satmıştır. sınırı geçmiştir ve sığırları her iki yöne yönlendirmiştir. köylülere, arkadaşlarına göre oldukça sert davranmıştır. stari glog'da avusturya-macaristan'da bir mevsimlik işçinin karısı jelena adlı bir kadını kaçırmıştır. toma'nın gelini ljubica stanković'e göre, çakır paşa toma'nın iki kadın kuzenine (ve dolayısıyla cinayeti için bir sebep) kendini zorlamıştı. çakır paşa'nın jelena ile viti bor'da daha uzun süre birlikte yaşadığı biliniyordu, ancak çocuğu yoktur. ayrıca beyaz bir kısrağa binen büyük bir süvari olarak da hatırlanmaktadır.

çakır paşa 19. yüzyılın ikinci yarısında en dikkate değer hajduklardan biri olarak belirtilmektedir. ölümünden sonra korkusuz, taş gibi soğuk ve ham bir şahsiyet olarak yerel hikâyeler ve onu cesur ve kurnaz bir kahraman tutan destansı şiirler yazılmıştır. çağdaşları onu biraz kısa boylu, sağlam ve uyumlu bir yapıya sahip, koyu renk saçlı, delici gözleri ve güçlü hareketleri olan biri olarak tanımlamışlardır.

kaynakça

araştırmalar

1896 doğumlular
1942 yılında ölenler
halk kahramanı nişanı
yugoslav partizanları üyeleri