Muizzüddevle Simâl

muizzüddevle  ebuülvan simal bin salih bin mirdās () (öl. 1062) 1042'den 1057'ye kadar ve daha sonra 1061'den ölümüne kadar halep'in mirdasoğulları hanedanı'nın emiriydi. salih bin mirdas'ın oğludur.

yaşamının ilk yılları ve uğraşı 
simal, toprakları halep bölgesini ve batı cezire'yi kapsayan mirdasoğulları hanedanını kuran beni kilab'ın en önemli emiri salih bin mirdas'ın oğluydu. diğer mirdasidler gibi simal'in de doğum yılı bilinmemektedir. halep bölgesindeki çoğu müslüman gibi kilab da i̇snâaşeriyye doktrinini savundu, ancak ne ölçüde olduğu bilinmemektedir. simal'in dinine bağlılığının bir göstergesi şii i̇slam ile ilişkili bir isim olan "ebūululwān" künyesi (çocuksanlılık) idi. salih'in 1024'te halep'i ele geçirmesinden önce, simal 1008'den beri babasının mülkiyetinde olan orta fırat'ta müstahkem bir kasaba olan er-rahba kalesinde ikamet etti, salih, halep'in eteklerinde bir aşiret kampında yaşıyordu. halep'in fethine kadar mirdasoğullarının saltanatı 1019 ve 1022'de şair i̇bn abi hasina'nın ziyaret ettiği er-rahba'daydı. her iki ziyarette, şair simal'i övdü ve onu malik (kral) olarak niteledi. i̇bn ebi hasina özellikle simal ile ilişkiliydi ve hayatının hemen hemen her olayını kaydetti, ancak bu olayların çoğu orta çağ tarihçileri tarafından kayıt altına alınmadı.

güç mücadelesi

nasr ile güç paylaşımı 
simal, fethinin ardından halep'e taşındı. salih tarafından velâzâd (seçilen halef) olarak belirlendi ve adı, salih ve mirdasoğullarının hükümdarlığını ismen kabul ettiği fatımi halifesi ez-zahir'in (hükümdarlığı 1021-1036) isimlerinin yanı sıra sikkelerin üzerine yazılmıştır. salih, fatımi komutanı anushtakin el-dizbari'nin güçleri tarafından öldürüldüğünde, ağabeyi nasr mirdasoğllarının bozgunundan kaçmayı başarırken simal, halep'te kalmış olmalıdır. daha sonra nasr ve simal, babalarının fethettiği merkezi suriye şehirlerini terk ettiler ve kuvvetlerini sırasıyla kuzey suriye ve batı cezire'ye karşılık gelen cund kinnesrin ve diyar mudar topraklarına yerleştirdiler. halep'te iktidarı paylaştılar, simal kaleyi kontrol ederken nasr şehri kontrol ediyordu. bizans i̇mparatoru iii. romanos, genç mirdasoğlulları emirlerini, emirliği fatimilerin ele geçirilmesine duyarlı olan zayıf yöneticiler olarak görmekteydi. bu nedenle, mirdasoğulları'nın barışçıl bir anlaşma müzakere etme çabalarına rağmen, mirdasoğulları'nın aleyhine hareket etmeye karar verdi. ancak, romanos komutasındaki ordu, ağustos 1030'da azez savaşı'nda nasr liderliğindeki çok daha küçük bir mirdasoğlulları kuvveti tarafından bozguna uğratıldı.

bizanslılarla olan çatışmalar sırasında simal, nasr'ın süvarilerinin dağılması ihtimaline karşı şehri ve kalesini savunmak için beni kilab savaşçılarının çoğunluğuyla birlikte halep'te kalmıştı. kardeşler bu arada sığınmaları için ailelerini aşiretlerinin halep'in kenar mahallelerindeki kamplarına göndermişlerdi. mirdasoğulları zaferinin ardından simal, ailesini şehre geri getirmek için halep'ten ayrıldı, ancak yokluğunda nasr kaleyi ele geçirdi ve halep'in tek mirdasoğlları emiri oldu. simal şehri yeniden ele geçirmeye çalıştı ve bu amaçla beni kilab'ın çoğunun desteğini aldı. büyük ihtimalle bu tehdide yanıt olarak nasr, kendisini koruması için bizans'a başvurdu ve mayıs 1031'de bizans vasallığına girdi. beni kilab'ın reisleri nihayetinde simal ve nasr arasında bir uzlaşmaya aracılık ettiler; böylelikle eski hükümdar mirdasoğlları emirliğinin er-rahba'dan itibaren yukarı mezopotamya bölümünü, nasr ise halep'ten itibaren suriye bölümünü yönetecekti.

suriye fatımi valisi ile çatışma 
1038'de nasr, suriye'nin güçlü şam valisi el dizbari ile çatışmaya girdi. el-dizbari'nin el-ukhuvana'da nasr ve simal'in babasının yenilgisi ve öldürülmesinden kaynaklanan düşmanlık, fatımi veziri el-carcarai'nin, humus'taki nasr'ın emirliğine, el-dizbari'nin hayal kırıklığına uğratacağı kadar genişlemesini tasarladığında yeniden alevlendi. görevden alınan humus fatımi valisi, el-dizbari'nin nasr'ı devirmesi için yardım çağrısında bulunarak el-dizbari'yi mirdasoğulları'na karşı bir sefer başlatmaya teşvik etti. nasr elinden geldiğince çok kilabi savaşçısını harekete geçirdi ve simal ile birlikte, aralarında çok sayıda beni tay ve beni kelb aşiretinin de bulunduğu el-dizbari'nin birlikleriyle selamiye yakınlarında karşı karşıya geldi. mirdasoğulları yenildiler ve onlar yeniden toparlanmaya çalışırken , el-dizbari humus'un kuzeyindeki hama'yı ele geçirdi. i̇ki taraf latmin yakınlarındaki tell fas'ta tekrar savaştı. savaş sırasında simal, kilabi sadıklarıyla birlikte kaçtı ve nasr ve küçük bir destekçi grubu el-dizbari tarafından mağlup edildi ve katledildi.

tarihçi süheyl zakkar'a göre, simal'in niyeti "nasr'ın kendisinden neredeyse benzer bir şekilde gasp ettiği halep'teki kendi konumunu geri getirmek" idi. yine de kardeşinin yenilgisiyle morali bozuldu ve halep'i tutacak kadar güçlü bir konumda olmadığından korktu. bu nedenle, nasr'ın karısı el-seyyide el-aleviyye binti vathab ve nasr'ın oğlu mahmud bin nasr da dahil olmak üzere ailesiyle cezire için şehirden ayrıldı. cezire'nin bedevi aşiretlerinden takviye toplamak için yola koyulduğu sırada kuzeni mukallid bin kamil'i kaleden ve kilabi akrabası halife bin cabir'i şehirden sorumlu olarak geride bıraktı. el dizbari'nin ordusu nihayetinde halep'i kuşattı ve haziran / temmuz 1038'de şehri ele geçirdi ve şehirde kalan mirdasoğulları'ndan sadıklarıyla birlikte mukallid ve halife'yi kovdu.

simal mirdasoğulları emirliği'nin mezopotamya kısmını muhafaza altına aldı, ancak el-dizbari daha sonra ele balis ve menbiç'i ele geçirdi ancak el-rahba'yı ele geçiremedi. bu arada simal, nasr'ın dul eşi ve simal'in müttefikleri banu numayr'ın prensesi seyyide el-aleviyye ile evlendi. kardeşi şabib bin vathab 1039/40'ta öldüğünde, kardeş şehirleri rakka ve rafika'yı miras aldı ve ardından onları simal'e devretti. daha sonra, halep'e olabildiğince yakın kalabilmek için rakka'yı başkenti yaptı.

halep emiri

i̇lk saltanat 
el-carcarai liderliğindeki fatımi devleti, el-dizbari'nin suriye'deki fiili bağımsızlığı ve güç dengesi nedeniyle ters düşmüştü. el-carcarai el-dizbari'yi hain olarak ilan etti. bunun sonucunda suriye'deki fatımi ordusunun çoğu onu terk etti. nihayetinde el-dizbari  halep'e gitmek üzere şam'dan ayrılmak zorunda kaldı ve bu da carcara'i'nin simal'in kendisini etkisiz hale getirmesini talep etmesine neden oldu.  ayrıca, simal resmi fatımi halifesi el-müstansır (hükümdarlığı 1036-1094) aleppo valiliði. thimal, kilabi ve diğer bedevi güçlerini rakka'dan halep'i ele geçirmek için seferber ettiğinde, dizbari ocak 1042'de öldü.   bununla birlikte, thimal ve mukallid'in birliklerinin şehre girişleri, birlikleri el- mustansir'in emrine karşı gelen fatımi garnizonu tarafından desteklenen aḥdāth (şehir milisleri) tarafından reddedildi. şimal de kilabi aşiret kampları çekildi qinnasrin, ancak birkaç gün içinde bir fırsat aḥdāth ve fatımi birlikleri şehrin denetimini ele çatışmaya girdiğinde halep'i almaya ortaya çıktı.  sonuç olarak, ahdāth, 22 şubat'ta simal'in şehre girmesine izin verdi ve fatımi birliklerini, el-dizbari'nin eski ghilmān (köle askerleri) tarafından tutulan kalenin bitişiğindeki bir sarayda barikat kurmaya zorladı). simal, sarayı hızlı bir şekilde ele geçirmeyi başardı, ancak kaleyi ancak yedi aylık bir kuşatmadan sonra ele geçirdi ve ardından el-mustansir tarafından kutlandı.

kale kuşatması sırasında simal, theodora'nın hükümdarlığını tanıması ve haraç sunması karşılığında bizans korumasını sağlamak için i̇mparatoriçe theodora'ya (hükümdarlığı 1042–1056) elçi gönderdi. theodora bu teklifi kabul etti ve simal'e magistros unvanını bahşetti, aynı zamanda el-seyyida el-aleviyye ve mirdasoğlulları hanedanı'ndan diğer altı üyeye daha düşük rütbeli emperyal unvanlar verdi. böylece simal, nasr'ın olduğu gibi bizans'ın bir vasalı oldu. zakkar'ın tahminine göre simal, fatımilerin bir noktada ona karşı geleceklerinden korkarak bizans korumasını aramaya mecbur kalmıştı. el-mustansir 1045 yılında simal'in valiliğini onaylasa da, simal ve el-mustansir arasındaki gerilim, el-dizbari tarafından halep'in kalesinde kalan 400.000 veya 600.000 dinarı fatımilere yalnızca kısmen geri verdiğinde arttı. gerilimi daha da artıran, simal'in el-mustansir'e vermesi gereken yıllık 20.000 dinar haracı kesmesiydi.

1048'de el-mustansir, halep'i fethetmek için şam ve humus'un fatımi valileri nasırüddevle bin hamdan ve cafer bin kulayd'ın liderliğindeki bir ordu ile beni kelb'den yardımcılar gönderdi. fatımi kuvveti, halep'in dışında simal'i yenmeden önce hama ve ma'arretü'n-nu'man'ı ele geçirdi ve ma'arretü'n-nu'man'ı şehir surlarının arkasına çekilmeye zorladı. 1048 sonbaharında i̇bn hamdan, şehre yakın kalmak ve askerleri için bir su kaynağına erişim sağlamak amacıyla güçlerini halep yakınlarındaki kuveyk nehri üzerinde bir köy olan şildi'deki kampa yerleştirdi. ancak, kuveyk şiddetli yağmurlar sırasında kampını sular altında bıraktığından dolayı, ağır insan ve ekipman kayıpları nedeniyle şam'a çekilmeye zorlandı. bu doğal olaylar nedeniyle, simal potansiyel bir fatımi kuşatmasından kurtuldu.

i̇bn hamdan'ın geri çekilmesinin ardından simal, mustansir'in birbirini izleyen yahudi vezirleri sadık bin yusuf al-felahi ve ebu sa'd aracılığıyla el-mustansir ile barış görüşmesi yapmaya çalıştı, ancak her ikisi de nispeten hızlı bir şekilde infaz edildi. bu arada kuzeni cefer bin kamil saldırıya geçti ve kafartab'da i̇bn kulayd'ı öldürerek mirdasoğulları'na karşı yeni bir fatımi seferinin başlamasına neden oldu. bu sefer, rıfq tarafından beni kalb ve beni cerrah'tan düzenli berberi birlikleri ve bedevi yardımcılarının disiplinsiz bir karışımını içeren 30.000 kişilik bir orduile düzenlendi. bizans imparatoru el-mustansir'i ilerlemeyi durdurması için ikna etmeye çalıştı ancak başarısız oldu; sonuç olarak suriye'nin kuzeyindeki gelişmeleri denetlemek için iki ordu göndermek zorunda kaldı. fatımiler tarafından kullanılmalarını önlemek için mukallid, ma'arretü'n-nu'man ve hama'nın tahkimatlarını yıktı. ağustos 1050'de rıfq'ın kuvvetleri simal'in kilabi birlikleri tarafından cebel cevşin'de imha edildi ve rifq yakalandı ve ölümcül bir şekilde yaralandı.

zaferinden sonra simal, daha fazla çatışmadan kaçınmaya ve fatımiler ile barışmaya çalıştı. bu amaçla, bütün savaş esirlerini serbest bıraktı ve tireli fatımi kadısı ali bin i̇yad ile arabuluculuk çalışmaları düzenledi. ali bin i̇yad, el-mustansir'i 1050'nin sonlarında el-seyyida al-aleviyye başkanlığındaki ve simal'in küçük oğlu vathab'ın da dahil olduğu bir mirdasoğulları heyetini kabul etmeye ikna etti. delegeler, halifeye iki yıllık ödenmemiş haraç olan 40.000 dinarı ödedi. el-seyyida el-aleviyye, mirdasoğulları'nın fatımilere bağlılığını ilan etti ve mustansir'i halep'e "barış ve koruma" sunması için çağırdı. el-mustansir daha sonra simal'in halep ve krallığının diğer bölgeleri üzerindeki yetkisini kabul etti.

fatımiler ile barış, simal'in emirliğinin takip eden yedi yıl boyunca istikrarına katkıda bulundu. bu süre zarfında, simal'in şeyh el-devle'si (devletin reisi) i̇bnü'l-aysar, halep'teki belediye işlerini denetledi ve simal'in bizans imparatoru ve fatımi halifesi ile ana temsilcisiydi. her iki hükümdara yıllık haraç verildi. simal, maliye politikasını ebu'l fadl i̇brahim el-anbari, ebu nasr muhammed ibn cahir ve hibatullah bin muhammed er-ra'bani er-rahbi gibi er-rahba'dan gelen vezirlere emanet etti. bianquis'e göre son ikisi “kamu maliyesinde uzmanlardı” ve diğer müslüman yöneticilere hizmet etmişlerdi. halepliler genellikle bu dönemde zenginleşti ve düşük fiyatlardan yararlandı. şehir, çoğu moğolların halep'i 1260'ta yıkmasına kadar ayakta kalan evlerde bir inşaat patlaması yaşadı.

i̇kinci saltanat 
1060'ta simal, halife tarafından yeğeni raşidüddevle mahmud'un halep'i ele geçirdiğini öğrendiğinde kahire'deydi ve sonuç olarak halife kendisine tahsis edilen kıyı vilayetlerini geri aldı. simal, halep'e dönmeye karar verdi, ancak mahmud'u kontrolü teslim etmeye gönülsüz bir şekilde buldu, bu arada bir başka mirdasoğlu, simal'in kardeşi atiye b. salih rahba'da bağımsızlığını kazanmıştı. simal ve mahmud arasındaki birkaç askeri çatışmadan sonra kilab bir uzlaşma ile geldi. mahmud, nakit ve tahıl karşılığında halep'i amcasına teslim etti. bu sayede simal, 1061'de halep'e yeniden girdi.

simal'in ikinci saltanatı bir yıldan biraz fazla sürdü. batıda, antakya ile halep arasında bizans mevzilerine karşı birkaç başarılı sefer düzenledi. 1062'nin sonunda öldü. kardeşi atiye'yi halefi olarak bırakmıştı, ancak mahmud buna itiraz etti ve mirdasoğulları arasında daha fazla çekişme ortaya çıktı.

kaynakça

bibliyografya 

 bianquis, thierry (1993). "mirdās, banū veya mirdāsids" . bosworth, ce ; van donzel, e .; heinrichs, wp & pellat, ch. (eds.). the encyclopaedia of islam, yeni baskı, cilt vii: mif – naz . leiden: ej brill. pp. 115–123. isbn bianquis, thierry bianquis, thierry
 

doğum tarihi bilinmeyenler
arap-bizans savaşlarında araplar
suriyeli şiiler
1062 yılında ölenler