Rakugo

rakugo (落語) bir tür eğlendirici sözlü japon oyunudur. hikâyeci (落語家 rakugoka) tek başına kōza (高座) denilen sahnede oturur. sadece bir yelpaze (扇子 sensu) ve küçük bir kumaş  (手拭 tenugui) kullanarak seiza stilindeki oturuşundan hiç kalkmadan uzun, karmaşık ve komik bir hikâye anlatır. hikâye genellikle iki ya da daha fazla karakterin konuşmasını içerir. karakterler arasındaki farklılıklar sadece seste ton, yükseklik değişikliğiyle ve başın hafif bir şekilde döndürülmesiyle gösterilir.

kelime kökeni 
rakugo aslen karukuchi (軽口) olarak bilinirdi. rakugoya benzer bir gösteriden söz eden en eski kanjinin tarihi 1787 ye dayanır. o zamanlar bu kanji karakterleri otoshibanashi (落し噺) olarak okunurdu.

rakugo ifadesi ilk defa meiji döneminin (1868-1912) ortalarında kullanılmaya başlandı. shōwa döneminde (1926-1989) yaygın kullanılan bir kelime oldu.

açıklama 
seyircinin ortasındaki konuşmacının amacı ses tonuyla ve sınırlı fakat belirli el kol hareketleriyle seyirciyi güldürmektir. monolog her zaman ochi (落ち) ya da sage (下げ) olarak bilinen kelime oyunu akışının aniden kesilmesiyle yapılan bir anlatı ile bitirilir. on iki çeşit ochi bilinmektedir ve zamanla  temel ochilerden zamanla daha karmaşık çeşitler ortaya çıkmıştır

rakugo zamanla çeşitli tarzlara ayrıldı. bu tarzlar shibaibanashi  (芝居噺, tiyatro konuşması), ongyokubanashi (音曲噺, müzikal konuşma), kaidanbanashi (怪談噺, hayalet konuşma) ve ninjōbanashi (人情噺, duygusal konuşma) dir. bu tarzların çoğunda orijinal rakugoda olmazsa olmaz olan ochi bulunmamaktadır.

rakugo, baruch koleji modern diller ve karşılaştırmalı edebiyat bölümü yardımcı profesörü noriko watanabe tarafından "tek bir kişinin bütün bölümleri oynadığı bir durum komedisi" olarak tanımlanmıştır.

tarih 

rakugo 9. ve 10. yüzyıllarda budist keşişler tarafından vaazlarını daha çekici yapmak amacıyla icat edilmiştir. i̇lk yazılı örnekleri  uji shūi monogatari (1213–18) hikâye koleksiyonuna kadar dayanır.

edo döneminde chonin tüccar sınıfının ortaya çıkmasından dolayı, rakugo halkın alt tabakalarında yaygın hale gelmiştir. birçok sanatçı grupları oluşturulmuş ve metin koleksiyonları bastırılmıştı. 17. yüzyıl sırasında rakugo sanatçıları günümüzde kullanılan rakugoka (落語家) terimine karşılık gelen hanashika ( 噺家, 咄家, ya da 話家 ;hikayeci) terimiyle bilinirlerdi.

17. ve 19. yüzyıllar arasında, günümüz rakugosundan önce kobanashi (小噺) olarak bilinen bir ochi ile biten kısa komik vinyetler halk arasında popülerdi. kobanashiler küçük umumi sahnelerde ya da sokaklarda sergilenirdi ve kitapçıklar halinde basılarak satılırdı.

önemli sanatçılar 

birçok sanatçı rakugonun gelişmesine katkıda bulunmuştur. bazıları sadece anlatıcıydı fakat birçoğu aynı zamanda orijinal eserler de yazmıştı.

tokugawa döneminin ünlü rakugokaları arasında 1000'den fazla hikâyeden oluşan seisuisho hikâye koleksiyonunu yazan anrakuan sakuden gibi sanatçılar vardı. edo'da (günümüzde tokyo)  shikano buzaemon kudenbanashi'yi ve içinde 39 hikâye bulunduran shika no makifude'yi yazan shikano buzaemon (1649-99) yaşamıştır. 

kyotolu tsuyu no gorobei (1643-1703) içinde birçok kelime oyunu  ve tokyo, osaka, kyoto bölgelerinin farklı aksanlarını, ünlü yazarların hayatlarından bölümler bulunduran karakuchi tsuyu ga hanashi'yi yazmıştır

rakugoka listesi

edo (tokyo) 
 kairakutei siyah ben (henry siyah)
 hayashiya sanpei ben
 hayashiya shōzō ix
 kokontei shinchō
 tatekawa danshi
 tachibanaya enzō
 reireisya bafū
 kokontei shinshō
 san'yūtei enchō
 san'yūtei enraku v
 san'yūtei enraku vi (eski san'yūtei rakutarō)
 katsura utamaru
 san'yūtei koyūza
 san'yūtei kōraku
 hayashiya kikuō (eski hayashiya kikuzō)
 shunpūtei shōta
 hayashiya konpei
 hayashiya taihei
 reireisya suzumaru (yamada takao)
 shunpūtei koasa
 shunpūtei ryūshō
 yanagiya kosan
 sanshōtei yumenosuke
 katsura yonesuke
 ryūtei chiraku
 yanagiya kosanji
 tatekawa shinosuke
 tachibanaya takezō

kamigata (osaka) 
 hayashiya somemaru iv
 katsura bunshi v 
 katsura bunshi vi 
 katsura beichō
 katsura bunchin
 shōfukutei nikaku
 tsukitei kachō
 katsura harudanji
 tsukitei happō
 shōfukutei matsunosuke
 shōfukutei shōkaku
 shijaku katsura ii
 shōfukutei tsurube
 katsura sunshine
 tsukitei hōsei

kaynakça 

japon edebiyatı
japonya'da tiyatro