Büyük Lübnan

büyük lübnan devleti (  ; ) 1 eylül 1920'de ilan edilen, mayıs 1926'da adını lübnan cumhuriyeti (, ) yapan ve modern lübnan'ın önceli olan bir devletti.

devlet, 31 ağustos 1920 tarihli 318 sayılı kararnamenin ardından 1 eylül 1920'de, 1923'te onaylanacak olan suriye ve lübnan mandası'nın önerilen şartları altında bir milletler cemiyeti mandası olarak ilan edildi. osmanlı i̇mparatorluğu 1920'de sevr antlaşması ile resmen bölündüğünde, ortadoğu'daki dört bölgesinin milletler cemiyeti mandası olması gerektiğine ve cemiyet adına geçici olarak birleşik krallık ve fransa tarafından yönetilmesine karar verildi. i̇ngilizlere filistin ve irak, fransızlara ise suriye ve lübnan üzerinde manda yetkisi verildi.

general gouraud, güney ve batı sınırındaki birkaç suriye köyünü lübnan'a ayırıp lübnan'a ve başkenti beyrut'a ekledikten sonra bugünkü sınırlarıyla devletin kurulduğunu ilan etti. yeni bölgeye fransız bayrağını lübnan sediriyle birleştiren bir bayrak verildi.

arka plan

i̇sim ve anlayış 

büyük lübnan terimi, eski osmanlı bölgeleri olan trablusşam ve sayda ile bekaa vadisi'nin dahil edilmesinin bir sonucu olarak, mevcut eski özerk bölge olan cebel-i lübnan sancağı'nın boyutunun neredeyse iki katına çıktığını ima eder. mutasarrıflık, 1861'de avrupa güçleri tarafından règlement organique hükümleri uyarınca yerel hristiyan nüfusu korumak için kurulmuştu. fransızca "le grand liban" terimi, ilk olarak 1919 paris barış konferansı'nın hazırlıkları sırasında lübnanlı aydınlar bulus nujaym ve albert naccache tarafından kullanıldı.

nujaym, büyük lübnan lehine argümanların temeli olacak 550 sayfalık bir analiz olan ve çok okunan 1908 tarihli "la question du liban" adlı eseri üzerine inşa ediyordu. çalışma, ekonomik başarı için lübnan sınırlarının önemli ölçüde genişletilmesi gerektiğini savundu. nujaym tarafından "liban de la grande époque"u temsil ettiği öne sürülen sınırlar, "ulusu sadece kaydetmek yerine tahmin eden" modern bir haritanın örneği olarak gösterilen 1860-64 fransız seferinin haritasından temel alınarak çizildi.

paris barış konferansı 

27 ekim 1919'da, maruni patriği elias peter hoayek liderliğindeki lübnan heyeti, paris barış konferansı'na bir memorandumda lübnan'ın özlemlerini sundu. bu, hristiyan cemaatinin böyle genişlemiş bir devlette açık çoğunluk olmayacağı gerçeğine rağmen, ek alanların lübnan'ın doğal kısımlarını oluşturduğunu savunarak lübnan mutasarrıflığı'nın sınırlarının önemli ölçüde genişletilmesini içeriyordu. bekaa ve akkar'daki tarım arazilerinin ilhakı arayışı, büyük kıtlık'ta lübnan dağı mutasarrıflık nüfusunun yaklaşık yarısının ölümünün ardından varoluşsal korkularla ateşlenmişti. maruni kilisesi ve laik liderler, halkına daha iyi bakabilecek bir devlet arıyorlardı. mutasarrıflık'a eklenecek alanlar arasında, tamamı beyrut vilayeti'ne ait olan beyrut, trablusşam, sayda ve sur sahil kasabaları ve bunların hinterlandı ile suriye vilayeti'nin dört ilçesi (baalbek, bekaa, raşaya ve hasbaya).

i̇lan 

barış konferansının ardından, fransızlara fransız suriye ve lübnan mandası verildi ve buna göre lübnan tanımı hâlâ fransızlar tarafından yapılacaktı. bölgenin çoğu i̇şgal edilmiş düşman toprakları yönetimi tarafından kontrol edildi, geri kalanı kısa bir süre için suriye arap krallığı tarafından kontrol edildi, ta ki suriye arap krallığı'nın temmuz 1920'deki yenilgisine kadar. belirleyici meyselun muharebesi'nin ardından lübnanlı maruniler, arap yenilgisini açıkça kutladılar.

24 ağustos 1920'de fransa başbakanı alexandre millerand, başpiskopos khoury'ye şunları yazdı: "ülkenin, benim için geri çağırdığınız bekaa üzerindeki iddiaları kabul edildi. fransız hükümetinin talimatı üzerine general gouraud, zahle'nin grand kadri oteli'nde, anti-lübnan silsilesinin ve hermon'un zirvesine kadar uzanan bölgenin lübnan'a dahil edildiğini ilan etti. bu, fransa'nın ülkenizin doğal sınırlarının güvence altına alınması için oluşturmak istediği büyük lübnan'dır."

daha sonraki tarihi 

lübnan 1943'te bağımsızlığını kazandı ve fransızlar 1946'da ülkeyi terk etti.

hükûmet 
i̇lk lübnan anayasası 23 mayıs 1926'da yürürlüğe girdi ve ardından birkaç kez değiştirildi. fransız üçüncü cumhuriyeti'nden sonra modellenmiş, bir cumhurbaşkanı ve bir bakanlar kurulu veya kabine ile temsilciler meclisi ve bir senatodan (sonunda kapatılmış olmasına rağmen) oluşan iki meclisli bir parlamento sağladı. cumhurbaşkanı, temsilciler meclisi tarafından altı yıllık bir süre için seçilecekti ve altı yıllık bir süre dolmadan yeniden seçilemeyecekti. milletvekilleri, konfesyonist çizgisinde halk tarafından seçilecekti.

bu dönemde, belli başlı siyasî görevlilerin yanı sıra kamu idaresindeki en üst rütbelileri, belli başlı mezheplerin nüfus içindeki oranlarına göre seçme geleneği güçlendi. bu nedenle, örneğin cumhurbaşkanı bir maruni hristiyan, başbakan bir sünni müslüman ve temsilciler meclisi başkanı bir şii müslüman olmalıdır. kabinede her zaman bir rum ortodoks ve bir dürzi bulunacaktı. bu uygulama, maruni cumhurbaşkanına aşırı yetki (başbakan seçme yeteneği gibi) sağlayarak mezhep gerginliğini artırdı ve lübnan ulusal kimliğinin oluşumunu engelledi. teorik olarak, temsilciler meclisi yasama işlevini yerine getirdi, ancak gerçekte yasa tasarıları yürütme tarafından hazırlandı ve neredeyse istisnasız olarak onları onaylayan temsilciler meclisi'ne sunuldu. anayasaya göre fransız yüksek komiser hala en yüksek yetkiyi kullanıyordu ve bu düzenleme, başlangıçta lübnanlı milliyetçilerin itirazlarına yol açtı. yine de, bir rum ortodoks olan charles debbas, anayasanın kabul edilmesinden üç gün sonra lübnan'ın ilk cumhurbaşkanı seçildi.

debbas'ın 1932'deki ilk döneminin sonunda, bişara el-huri ve émile eddé cumhurbaşkanlığı makamı için yarıştı ve böylece temsilciler meclisi'ni böldü. çıkmazı kırmak için bazı milletvekilleri, bakanlar kurulu başkanı ve trablusşam'ın müslüman lideri şeyh muhammed el-cisr'i uzlaşma adayı olarak önerdiler. ancak, fransız yüksek komiseri henri ponsot, 9 mayıs 1932'de anayasayı askıya aldı ve debbas'ın görev süresini bir yıl uzattı; bu şekilde müslümanın bir cumhurbaşkanı seçilmesini engelledi. ponsot'un davranışından memnun olmayan fransız makamları, ponsot'u 30 ocak 1934'te habib paşa es-saad'ı bir yıllığına (daha sonra bir yıl daha uzatıldı) cumhurbaşkanı olarak atayan kont damien de martel ile değiştirdi.

émile eddé, 30 ocak 1936'da cumhurbaşkanı seçildi. bir yıl sonra, 1926 anayasası'nı kısmen yeniden kurdu ve temsilciler meclisi seçimlerini yapmaya başladı. ancak anayasa, i̇kinci dünya savaşı'nın patlak vermesiyle eylül 1939'da fransız yüksek komiseri tarafından yeniden askıya alındı.

levant yüksek komiserleri 

1941'den sonra suriye ve lübnan genel delegesi olarak adlandırılan levant yüksek komiseri, fransız mandası altındaki suriye ve lübnan ülkelerinde fransa'yı temsil eden en yüksek rütbeli otoriteydi. ofisi beyrut, lübnan'da çam konutu'nda bulunuyordu ve şu anda orası fransa'nın lübnan büyükelçisinin resmi konutu. ofis ilk olarak henri gouraud tarafından yapıldı. jean chiappe 24 kasım 1940'ta görevde olmalıydı ama onu lübnan'a götüren uçak, sardinya yakınlarındaki cape spartivento muharebesi'ne katılan i̇talyan hava kuvvetleri tarafından yanlışlıkla vuruldu. pilot henri guillaumet, marcel reine de dahil olmak üzere mürettebatın diğer üyeleri, iki yolcu ve kabine lideri chiappe öldü. son görevli, 23 ocak 1944'te başlayan ve fransız kuvvetlerinin lübnan'dan çekilmesinden 5 ay sonra 1 eylül 1946'da görevi sona eren étienne paul-émile-marie beynet oldu.

eğitim 
fransız mandası, fransız kültürünü ve fransızcayı eğitimde destekledi. i̇ngilizce de yüksek öğrenimde yaygındı. dış temsilcilik okulları, devlet tarafından yönetilen bir sistem olmaksızın, osmanlı idaresindekinden daha yüksek standartlarda eğitim sağlayan ana eğitim kurumlarıydı.

demografi 
lübnan'ın ilk ve tek resmi dini nüfus sayımı 1932'de yapıldı ve nüfusun kabaca müslümanlar ve hristiyanlar arasında eşit olarak bölündüğü sonucuna varıldı, en büyük mezhepler maruni hıristiyanlık, sünni i̇slam ve şii i̇slam'dı.

1932 yılında büyük lübnan sınırları içinde toplam 785.542 kişi yaşıyordu.

ayrıca bakınız 
 sykes-picot anlaşması
 san remo konferansı
 lübnan dağı
 fransız suriye ve lübnan mandası
 meyselun muharebesi (1920)
 suriye-lübnan savaşı (1941)
 fransız sömürge imparatorluğu

kaynakça

bibliyografya 
  (note: see also summary here )

dış bağlantılar 
 kısa bir lübnan tarihi 
 sözlük -- lübnan 
 lübnan'ın modern tarihinde dönüm noktası tarihleri
 kongre kütüphanesi - araştırma - ülke çalışmaları - lübnan - fransız mandası 

i̇ki savaş arası dönemde kurulmuş tarihî devletler
1920'de kurulan bölgeler ve ülkeler
orta doğu tarihindeki devletler
milletler cemiyeti mandaları
fransız suriye ve lübnan mandası
i̇ncelenmemiş çeviri içeren sayfalar