Beki Luiza Bahar

beki luiza bahar (morhaim) (aralık 1926, i̇stanbul- 19 ağustos 2011, i̇stanbul), yahudi asılı türk yazar.

türkiye'nin bilinen ilk kadın yahudi oyun yazarıdır. genellikle tarihsel oyunlar kaleme aldı. oyunları, devlet tiyatroları genel müdürlüğü ve birçok tiyatro toplulukları tarafından sahnelendi.

oyunlarının dışında şiir, deneme, araştırma, anı türünde eserler verdi; pek çok gazete ve dergide yazılar yayımladı. "efsaneden tarihe ankara yahudileri" ve anılarını derlediği "altmış yılın ardından" kitapları en bilinen eserleridir. türkçenin yanı sıra ladino dilinde de şiirler yazmıştır. bestelenmiş şiirleri bulunur.

yaşamı 
1926 yılının aralık ayında i̇stanbul'da dünyaya geldi (doğum tarihi resmi kayıtlara 16 ocak 1927 olarak kaydettirilmiştir). annesi sara morhayim, babası jak morhayim'dir. eğitim hayatı beyoğlu yahudi okulu'nda başladı. ailesi 1937'de ankara'ya taşınınca öğrenimine ted ankara koleji'nde tamamladı.

1948'de evlendi, bu evlilikten üç çocuk sahibi oldu. 1958'den itibaren pek çok dergi ve gazetede deneme, araştırma, gezi notları ve şiirleri yayınlanmaya başladı. 1958'de haftanın sesi’nde yayımlanan ilk yazısının ardından, ilk şiiri 1959’da varlık yeni şiirler antolojisi’nde, ilk öyküsü 1964’te çağdaş dergisi’nde yayınlandı. yazdığı ilk oyun "alabora" 1970 yılında ankara devlet tiyatrosu'nda haldun taner tarafından sahneye kondu.

1980 yılında ailesi ile birlikte i̇stanbul'a taşındı. şalom gazetesi, eflatun, tiryaki, konya çağrı ve göztepe dergilerinde, i̇srail'de türkçe yayınlanan gelişim ve daha başka birçok yayında yazılar yayımlamayı sürdürdü.

elhamra kararnamesi sonucu yahduilerin i̇spanya'dan büyük göç'ünün başlamasının 500. yılı anısına yazdığı ve "ezan, çan, hazan" olarak tanınan "boğaz'da ortaköy'de" adlı şiir,  26 nisan 1992'de ortaköy i̇skele meydanı'nda bir levhaya yazılı olarak asıldı. bu olay, tanınmasına vesile oldu.  "ezan, çan hazan" sözleri çok tutuldu; bazı belgesel dizilere başlık oldu; ali kocatepe tarafından bestelenip şarkı oldu.

"senyora grasya nasi" adlı oyunu ie 1995 yılında bakırköy belediyesi'nin yunus emre başarı ödülüne değer görüldü. eser, 2001'de fransızca'ya çevrildi. ölümsüz kullar (pudu-hepa) adlı oyunu 1997 yılında devlet tiyatroları repertuvarına girdi; ancak sahnelenmedi. basılmamış bazı oyunları  i̇stanbul'daki yahudi derneklerinde sahnelendi.

kırk yıl süreyle çeşitli yayın organlarında yazdığı yazıların bir bölümü "ne kendi tanır ne de söz edeni vardır" adı ile derlendi ve 2000 yılında kitap olarak yaymlandı.

2011 yılında öldü. ulus aşkenaz mezarlığı'na defnedildi.

eserleri

şiirler 
yakamozlar (1963).
kişi bunalımı+dişi bunalımı (1970).
doğada düğün (1989).
koronas (judea-i̇spanyolca lisanında, 2002)

oyunlar 
ölümsüz kullar (pudu-hepa, 1973).
i̇kiyüzbininci gece (1986).
i̇kizler, (1986).
sıradan bir şey (1984).
donna grasya nasi (1993).

araştırma 
efsaneden tarihe: ankara yahudileri (2003).
bir zamanlar çıfıt çarşısı (2010).

basılmamış oynanmış  oyunlar 
 balat’tan bronx’a (müzikli oyun)
 bir bütün
 alabora

anı 
ordan burdan altmış yılın adından (1995).

derleme 
ne kendi tanır ne de söz edeni vardır (2000).

dış bağlantılar 
öncü kadınlar belgeseli bölüm 11, (line tv)

kaynakça 

1926 doğumlular
2011 yılında ölenler
yahudi asıllı türk yazarlar
türk oyun yazarları
türkiye yahudileri