Łucja Frey

łucja frey veya łucja frey-gottesman (d. 3 kasım 1889, lviv - ö. 1942 ?) polonyalı bir nöroloji doktorudur. frey sendromu onun adını taşımaktadır. avrupa'daki ilk kadın akademik nörologlardan biriydi. frey, 1942'de 53 yaşında lviv gettosu'nda holokost sırasında öldü.

hayatı 
łucja frey, 3 kasım 1889'da avusturya-macaristan i̇mparatorluğu'nun bir parçası olan lviv'de inşaat müteahhidi szymon symcha frey ve eşi dina (kızlık soyadı weinreb) mirjam moltrecht'in kızı olarak doğdu. frey ve ailesi yahudi idi. 1896-1900 yılları arasında bir hristiyan ilkokuluna devam etti. 1907 yılında fransizzek-józef ortaokulundan mezun oldu. mezun olduktan sonra profesör marian smoluchowski (1872-1917) ile matematik ve felsefe okudu. 1907-1912 yılları arasında felsefe fakültesi öğrencisiydi, ancak beş yıl sonra varşova'ya taşındı ve tıp okumaya başladı.

frey 1918-1923 yılları arasında tıp eğitimi alarak 2 haziran 1923'te tıp diplomasını aldı. çalışmaları polonya-ukrayna savaşı nedeniyle bir yıl boyunca kesintiye uğradı.

mezun olduktan sonra varşova nöroloji kliniğinde profesör kazimierz orzechowski'nin (1878-1942) kıdemli asistanı olarak çalışmalarına devam etti. 1928'in sonunda varşova'dan ayrılarak lviv'e geri döndü ve mordechai (marek) gottesman adında bir avukatla evlendi (1887'de komarno, lublin voyvodalığı / komarno – 1941?). mayıs 1929'dan itibaren lviv'deki rappaporta caddesi'nde yer alan  nöroloji kliniğinde kıdemli danışman yardımcısı olarak çalıştı. 1930'da kızı danuta'yı doğurdu.

19 eylül 1939'da polonya'nın sovyet işgali ve ardından lviv'in işgalinden sonra mark gottesman karşı devrimci faaliyetlerle suçlandı ve nkvd tarafından tutuklandı; bu noktadan sonra onun hakkında hiçbir şey bilinmiyor. 1941'de lviv'in alman işgali altında łucja frey gettosu'na yerleştirildi. zamarstynowska 112'de gettopoliklinik'te çalışmak zorunda kaldı. muhtemelen ağustos 1942'de gettonun tasfiyesi sırasında veya belzec imha kampı'na sınır dışı edildikten kısa bir süre sonra hastalarıyla birlikte öldürüldü. akrabalarından veya kendisinden bir delil bulunamadı.

hayatıyla ilgili pek çok belirsizlik çeşitli dillerde yazılmış kitaplarda vardır.  frey'in baldızı hedwa balat'ın yad vaşem ifadesine göre łucja ve marek'in 1919 doğumlu jakub adında bir oğlu vardı. bu büyük olasılıkla marek gottesman'ın ilk karısı klara philipp'den oğlu jakub gottesman olabilir. jakub, annesi klara ve üvey babası dr. michal sokaler gibi holokost'ta da öldürüldü.

tanıma 

2004 yılına kadar łucja frey'in hayatı hakkında sadece kısa biyografik makaleler vardı:  bu yayınlar, eufemiusz herman'ın polonyalı nörologlar hakkındaki klasik monografisinden parça parça ve kıt gerçekleri tekrarlıyordu. mirjam moltrecht'in biyografisinde trajik hayatıyla ilgili yeni gerçekler yayınlandı. bununla birlikte, frey'in adı genellikle birçok ders kitabı ve sözlükte ihmal edilir veya yanlış yazılır ("lucy" veye "lucie" olarak). avusturyalı hekim ve fizyolog maximilian ruppert franz von frey'in (1852-1932) doğum ve ölüm tarihleri bazen yanlışlıkla kendisine ait olarak verilmiştir.

çalışmalar 

frey'in günümüzde yaygın olarak "frey sendromu" (polonya'da "zespół łucji frey") olarak bilinen aurikülotemporal sinir sendromu hakkındaki yayını 1923'te önce polonyalı "polska gazeta lekarska" dergisinde, daha sonra da o yıl ünlü fransız dergisi "revue neurologique" de yayımlandı. bu semptomların aslında ilk tanımı değildi. frey'in öncülleri kastremsky (1740), duphenix (1757), barthez (1806), dupuy (1816), brown-sequard'dı (1849), baillarger (1853), henle (1855), berard (1855), bergounhioux (1859), rouyer (1859), botkin (1875), parkes weber (1897), new ve bozer (1922)  ve lipsztat (1922) idi. hem brown-sequard hem de henle kendi semptomlarını bildirdiler. tüm bu gözlemler, tat alımında salgılama anatomisi, patolojisi ve kesin mekanizması hakkında geniş bir açıklamaya sahip değildir. łucja frey'in "przypadek zespołu nerwu usznoskroniowego" ("le syndrome du nerf auriculo-temporal") adlı makalesi, fenomenin bu tür ilk açıklaması olarak kabul edilir. frey, bu sendromu hem sempatik hem de parasempatik innervasyon bozukluğu olarak tanıyan ilk kişiydi.

"frey sendromu" adı, 1926'da henryk higier  ve 1932'de bassoe tarafından tıp literatürüne tanıtıldı. bu sendromun daha önceki tanımlarının tanınmasında, bazen baillarger sendromu, frey-baillarger sendromu veya dupuy sendromu olarak da adlandırılır.

bu önemli eserin yanı sıra, frey omurilik dejenerasyonu, beyin sapı topoğrafya, amiyotrofik lateral skleroz, charcot eklemleri, medulla pleksus anevrizma, beyin ventriküller kist clivus tümörler, frontal lob tümörleri ve retrosplenial tümörler üzerinde bitkisel zehirlerin etkileri ile ilgili makaleler yayımladı.

bibliografi 
frey'in çalışmalarının tamamı (çoğunluğunda tek yazardır, diğerleri notla gösterilmiştir):

 przypadek podrażnienia nerwu usznoskroniowego. pamiętnik kliniczny szpitala dzieciątka jezus 8, 1-2 (1923)
 przypadek zakrzepu tętnicy móżdżkowej. pamiętnik kliniczny szpitala dzieciątka jezus 8, 24 (1923)
 przypadek zespołu bocznej ściany zatoki jamistej (zespół feix). pamiętnik kliniczny szpitala dzieciątka jezus 8, 8-9 (1923)
 przypadek zespołu nerwu usznoskroniowego. polska gazeta lekarska 41, 708-710 (1923)
 le syndrome du nerf auriculo-temporal. revue neurologique 2, 2, 97-104 (1923)
 o działaniu jadów wegetatywnych na drżenie włókienkowe w sprawach zanikowych pochodzenia rdzeniowego. medycyna doświadczalna i społeczna 5, 5-6, 379-387 (1925)
 przyczynki do nauki o topoğrafii w trzonie mózgowym. ogniska boczne i środkowe w rdzeniu przedłużonym. neurologia polska 8, 2, 124-142 (1925)
 frey ł, (1925) "przyczynki do nauki o topografii w trzonie mózgowym. ogniska w wyższych piętrach mostu varola." polska gazeta lekarska 15 335–338 (lehçe)
 przypadek chorego z guzem stoku blumenbacha. polska gazeta lekarska 14, 328 (1925)
 przypadek guza stoku blumenbacha. pamiętnik kliniczny szpitala dzieciątka jezus 9, 6-7 (1925)
 przypadek zapalenia nerwów posurowiczego. neurologia polska 8, 340-341 (1925)
 frey ł, orzechowski k. zmiany anatomiczne w chorobie charcota. neurologia polska 8, 3-4, 196-219 (1925)
 frey ł, orzechowski k. zmiany anatomiczne w chorobie charcota. księga pamiątkowa xii zjazdu lek przyr 2, 145 (1925-1926)
 o działaniu jadów wegetatywnych na drżenie włókienkowe w sprawach zanikowych pochodzneia rdzeniowego. księga pamiątkowa xii zjazdu lek przyr 2, 158 (1925-1926)
 étude anatomo-pathologique d’un cas d’anévrisme cirsoide de la moelle. revue neurologique 1, 709 (1926)
 pokaz mózgu z torbielą iii komory. warszawskie czasopismo lekarskie 14, 192 (1926)
 preparat torbieli iii-ej komory. polska gazeta lekarska 16, 312 (1926)
 przypadek cierpienia rodzinno-dziedzicznego, dotyczącego głównie kończyn dolnych. warszawskie czasopismo lekarskie 4, 193 (1926)
 przypadek myelitis. polska gazeta lekarska 50, 955 (1926)
 przypadek tętniaka splotowatego rdzenia. neurologia polska 9, 1-2, 21-30 (1926)
 przypadek tętniaka splotowatego rdzenia. nowiny psych 9, 1-2, 21-28 (1926)
 frey ł, orzechowski k. sur l’histopathologie de la maladie de charcot. revue neurologique 2, 2, 188 (1926)
 torbiel iii komory. brak objawów lejkowych przy zupełnym zniszczeniu dna iii komory. nowiny lekarskie 38, 289-292 (1926)
 przypadek tętniaka splotowatego rdzenia. neurologia polska 10, 3-4, 346-347 (1927)
 kyste du iii ventricule. destruction totale de la région infundibulaire sans signes dits hypophysiaires. revue neurologique 2, 413 (1927)
 kyste du iii ventricule. destruction totale de la région infundibulaire sans signes dits hypophysiaires. l encéphale 22, 21-26 (1927)
 paraplegia spastica heredofamiliris. neurologia polska 10, 1, 58 (1927)
 przypadek: osteoarthropatiae vertebralis tabidorum. pamiętnik kliniczny szpitala dzieciątka jezus 10, 30-32 (1927)
 frey ł, opalski a. przyczynki kliniczne do studium nad schorzeniami dziedzicznemi układu nerwowego. polska gazeta lekarska 15, 6, 277-280 (1927)
 rdzeń i preparaty drobnowidzowe z przypadku tętniaka splotowatego rdzenia. polska gazeta lekarska 22, 431 (1927)
 etude anatomo-clinique d’un cas d’anévrisme cirsoide de la moelle. pamiętnik i zjazdu anatomo-zoologicznego w warszawie 98-99 (1927)
 frey ł, orzechowski k. neurirétinite unilatérale due à une highmorite du même coté, améliorée après une ponction du sinus maxillaire. lésions pagétoides dans les os de la voûte crânienne décelées à la radiographie. revue neurologique 2, 284 (1927)
 frey ł, drozdowicz. neuroretinitis jednego oka przy zajęciu jamy highmor'a tej że strony u osobnika z czaszką pagetowską. neurologia polska 11, 2, 246-248 (1928)
 przypadek guza retrosplejalnego. neurologia polska 11, 3-4, 319-320 (1928)
 przypadek guza retrosplejalnego. polska gazeta lekarska 14, 261 (1928)
 przypadek operowanego guza śródbłonka mózgu. polska gazeta lekarska 8, 150 (1928)
 frey ł, sławiński. przypadek operowany śródbłoniaka płata czołowego. neurologia polska 11, 3-4, 312 (1928)
 przypadek: osteoarthropatiae vertebralis tabidorum. neurologia polska 11, 1, 128-130 (1928)
 przypadek sympatomatu rdzenia kręgowego. neurologia polska 11, 1, 125-127 (1928)
 przypadek śródbłoniaka płata czołowego wyłuszczonego pomyślnie. polska gazeta lekarska 20, 373-376 (1928)
 urazowe podrażnienie nerwów promieniowego i mięśniowo-skórnego z przerwaniem kilku ścięgien. neurologia polska 11, 3-4, 350-351 (1928)
 étude anatomo-clinique d’un cas d’anévrisme cirsoide de la moelle épinière. ann d anat-path 5, 971-979 (1928)

dış bağlantılar 
 lucja frey gottesman  the united states holocaust memorial museum

kaynakça 

1889 doğumlular
1942 yılında ölenler
holokost kurbanları
lviv oblastı doğumlular
polonyalı hekimler
nöroloji tarihi
nörologlar