İkinci Libya İç Savaşı'nda Türkiye

i̇kinci libya i̇ç savaşı'nda türkiye, arap baharı sonrası libya'da düzenin kurulamaması ile birlikte başlayan i̇kinci libya i̇ç savaşı'nda türkiye'nin ulusal mutabakat hükûmeti tarafına yardım etmesiyle ve ulusal mutabakat hükûmeti ile bir dizi anlaşmalar yapmasıyla gerçekleşen askerî müdahale.

öncesi
arap baharı etkisiyle başlayan libya i̇ç savaşı sırasında libya'nın lideri muammer kaddafi'nin öldürülmesi ile birlikte libya'da karışıklık başladı. bu süreç içerisinde yunanistan, libya'ya ait 39 bin kilometrekarelik deniz sınırını işgal etti. ülkenin düzensiz durumu, ulusal mutabakat hükümeti ile temsilciler meclisi arasında çıkan anlaşmazlıklar libya'nın bu duruma sessiz kalmasına yol açtı. 2014 yılında i̇kinci libya i̇ç savaşı başladı.

doğu akdeniz sorunu 
2010 yılında doğu akdeniz'de 8 milyar varillik petrol ve 3,5 trilyon metreküplük doğal gaz keşfedildi, bu olayın ardından doğu akdeniz'e sınır olan ülkeler arasında münhasır ekonomik bölge (meb) tartışmaları çıkmıştır. türkiye, doğu akdeniz için yunanistan'ın söz hakkı olmadığını savunurken yunanistan tarafı mısır ile ilişkilerini geliştirmiş bunun da ötesinde girit'te yunanistan, mısır ve güney kıbrıs rum yönetimi'nin ortak zirvesi gerçekleşmiştir. eastmed boru hattının sahipleri i̇srail ve avrupa birliği de hattın doğu akdeniz üstünden geçmesi sebebiyle türkiye ile yunanistan'ın yaşadığı bu soruna dahil olmuştur.

hulusi akar'ın libya ziyareti ve sonrası 
türkiye milli savunma bakanı hulusi akar bu gelişmelerin ardından libya'ya ziyarette bulundu. ziyaret sırasında yunanistan'ın libya'dan işgal etmiş olduğu 39 bin kilometrekarelik alanın haritası açıldı. bu alanın yunanistan'dan geri alınması konusu başta olmak üzere ülkenin yeniden inşası ve libya ordusunun güçlendirilmesi konusunda türk silahlı kuvvetlerinin hazır olduğu bildirildi. bu görüşmeden dört gün sonra libya devlet başkanlığı konseyi başkanı ve başbakanı fayiz es-serrac, türkiye'ye geldi ve türkiye cumhurbaşkanı recep tayyip erdoğan ile bir görüşme gerçekleştirdi. görüşme türkiye'nin libya ile meb anlaşması için temel hazırlaması ve yunanistan'ı doğu akdeniz'de devre dışı bırakmaya çalışması olarak yorumlandı.

bu görüşmelerden sonra i̇kinci libya i̇ç savaşı'nın taraflarından olan tobruk hükûmeti'nin askeri lideri, başta suudi arabistan, birleşik arap emirlikleri, mısır, rusya ve fransa olmak üzere birçok ülke tarafından desteklenen halife hafter, türkiye'nin de anlaşma yaptığı trablus hükûmeti'ni ortadan kaldırmak için operasyona başladıklarını duyurdu. türkiye tarafındansa recep tayyip erdoğan, meb anlaşması yapmak üzere oldukları ve birleşmiş milletler tarafından tanınan ulusal mutabakat hükûmeti (trablus hükûmeti) tarafında olduklarını duyurdu. bu açıklamanın ardından libya'da çatışmalar şiddetlenirken trablus limanı'nda türk zırhlı personel taşıyıcı araçları görülmeye başladı. türkiye'nin libya ordusuna silah ve mühimmat yardımı yaptığı da iddia edildi.

libya üstünde doğu akdeniz mücadelesi devam ederken akdeniz üzerinde ada devlet kıbrıs cumhuriyeti güney kıbrıs rum yönetimi'nin doğu akdeniz üzerinde kuzey kıbrıs türk cumhuriyeti'ne herhangi bir bilgilendirme yapmaksızın tek taraflı olarak sondaj faaliyetleri başlatması ve akdeniz sınırı bulunan mısır ve i̇srail'in rum yönetimi'ne destek vermesi üzerine türkiye de sondaj faaliyetlerine başlattı. akabinde türkiye-libya arasında 2019 yılında deniz yetki alanları mutabakatı imzalandı, mutabakata göre türkiye ve libya arasındaki kıta sahanlıklarını ve münhasır ekonomik bölge alanlarını yeniden belirlenmiştir.

i̇stanbul mutabakatı
kıbrıs rum yönetimi ve yunanistan'ın tek taraflı olarak akdeniz'de sondaj faaliyetlerini yürütmesi üzerine türkiye ile libya arasında 27 kasım 2019 tarihinde toplam 7 maddeden oluşan i̇stanbul mutabakatı imzalandı. i̇leride mutabakattan dolayı doğabilecek uyuşmazlıkların birleşmiş milletler deniz hukuku sözleşmesi uyarınca çözüleceğini bildirildi.

antlaşma uyarınca taraflardan birinin meb alanında başlayıp, bir diğerinin meb alanına uzanan bir doğal kaynağın bulunması halinde, bu kaynağın işletilmesi için iş birliği yapılacağı, tarafların bir başka ülke ile de meb alanı belirlemek için görüşmelere başlaması halinde, birbirlerine bağlayıcı şekilde bilgi aktarımı sağlayıp, müzakerelerde bulunması sağlanması kararlaştırıldı. antlaşmanın yürürlüğe girmesinden sonra kuzey kıbrıs türk cumhuriyeti (kktc) geçitkale havaalanı'nı i̇ha/si̇ha'ların kullanımına açmış, türk silahlı kuvvetleri için bir deniz üssü oluşturulmasına izin vermiştir.

türkiye ile libya'nın meb anlaşması yapmasının ardından doğu akdeniz'de iki kıyıdaş ülkenin söz sahibi olduğu alanlar arttı. türkiye'nin yaptığı bu anlaşma ile yunanistan'la kıbrıs ve mısır arasında bir kalkan oluşturduğunu ve münhasır ekonomik bölgesinin batı sınırını oluşturduğu bildirildi.

antlaşmanın imzalanmasının ardından yunanistan görevdeki libya'nın atina büyükelçisi muhammed menfi'yi sınır dışı etti.

anlaşma 30 eylül 2020'de birleşmiş milletlerde tescillendi. 4 ekim 2020'de açıklama yapan türkiye savunma bakanlığı, bu anlaşmanın tescillendiğini; türkiye'nin libya'nın birleşmiş milletler tarafından tanınan hükûmeti ulusal mutabakat hükümeti ile ilişkilerinin süreceğini duyurdu.

libya tezkeresi
anlaşmanın ardından halife hafter'e bağlı birlikler operasyonlarına hız kazandırdı. i̇ç savaş trablus'un yerleşim alanlarına kadar dayandı. bu gelişmelerin ardından erdoğan "libya'ya asker gönderebiliriz" çıkışını yaptı. 29 aralık 2019'da suriye sınırında türkiye'nin suriye'de icra ettiği harekâtları denetleyen milli savunma bakanı hulusi akar, libya sorusu üzerine "türk silahlı kuvvetleri, ülkemizin ve asil milletimizin hak, alaka ve menfaatlerini korumak ve kollamak için yurt içinde ve sınır ötesinde nerede görev verilirse, etkin, caydırıcı ve saygın yapısıyla her türlü görevi yapmaya hazırdır. bu konuda bize bir görev verilirse bunu da yapmaya hazırız" açıklamasında bulundu. normal şartlar altında bütçe görüşmelerinin ardından 7 ocak 2020'ye kadar çalışmalarına ara veren türkiye büyük millet meclisi, 30 aralık 2019'da libya'ya asker gönderme tezkeresinin sunulmasının ardından 2 ocak 2020'de erkenden tezkereyi oyladı. libya tezkeresi meclisten geçti ve türk ordusunun libya'ya müdahalesinin önünde bir engel kalmamış oldu.

türk silahlı kuvvetleri, libya'ya çeşitli rütbelerden askerler gönderdi: bunlardan ikisi genelkurmay ii. başkanı korgeneral metin gürak ve 23. piyade tümeni komutanı tuğgeneral halil soysal'dı. her ikisi de ağustos 2020'de, libya'daki başarılarından dolayı bir üst rütbeye terfi ettirilerek ödüllendirildi.

kaynakça

libya i̇ç savaşı'nda türkiye
libya i̇ç savaşı'nda türkiye
libya i̇ç savaşı'nda türkiye
libya-türkiye ilişkileri
türkiye'nin askerî harekâtları
i̇kinci libya i̇ç savaşı