Asta Nielsen

asta sofie amalie nielsen (11 eylül 1881) – 24 mayıs 1972), 1910'ların en popüler kadın başrol oyuncularından ve ilk uluslararası film yıldızlarından biri olan danimarkalı sessiz sinema oyuncusuydu.  nielsen'in 74 filminden yetmişi, die asta (asta) olarak bilinen almanya'da çekildi.

i̇ri kara gözleri, maskeye benzeyen yüzü ve çocuksu figürüyle tanınan nielsen, çoğunlukla trajik koşullar tarafından tuzağa düşürülen güçlü iradeli tutkulu kadınları canlandırdı. performanslarının erotik doğası nedeniyle, nielsen'in filmleri amerika birleşik devletleri'nde sansürlendi ve çalışmaları amerikalı izleyiciler için nispeten belirsiz kaldı. film oyunculuğunu aleni teatrallikten daha incelikli bir natüralist tarza dönüştürmesiyle tanınır. 

nielsen 1920'lerde berlin'de kendi film stüdyosunu kurdu, ancak almanya'da nazizmin yükselişinden sonra 1937'de danimarka'ya döndü. daha sonraki yıllarda özel bir figür olan nielsen, bir kolaj sanatçısı ve yazar oldu.

erken dönem hayatı 
asta sofie amalie nielsen, danimarka'nın kopenhag kentinin vesterbro semtinde, genellikle işsiz bir demirci olan jens christian nielsen (1847-1895) ve bir çamaşırcı olan ida frederikke petersen'in (1843-1912) kızı olarak doğdu. hayatı boyunca romatizmal ateşten muzdarip bir ablası johanne vardı. nielsen'in ailesi, çocukluğu boyunca babası iş ararken birkaç kez taşındı. babasının bir mısır değirmeninde ve ardından bir fabrikada çalıştığı i̇sveç'in malmö kentinde birkaç yıl yaşadılar. bu işleri kaybettikten sonra, kopenhag'ın nørrebro semtinde yaşamaya geri döndüler.  nielsen'in babası, nielsen on dört yaşındayken öldü. nielsen 18 yaşındayken, danimarka kraliyet tiyatrosu'nun oyunculuk okuluna kabul edildi. orada kaldığı süre boyunca, danimarka kraliyet aktörü peter jerndorff ile yakın çalıştı.  1901'de 21 yaşındaki nielsen hamile kaldı ve bir kızı jesta'yı doğurdu. nielsen, babasının kimliğini hiçbir zaman açıklamadı, ancak çocuğunu annesi ve ablasının yardımıyla tek başına büyütmeyi seçti.  jesta 1960'larda intihar etti.

nielsen, 1902'de tiyatro okulundan mezun oldu. sonraki üç yıl boyunca dagmar tiyatrosu'nda çalıştı, ardından 1905'ten 1907'ye kadar de otte ve peter fjelstrup şirketleri ile norveç ve i̇sveç'te gezdi. danimarka'ya döndüğünde, 1907'den 1910'a kadar det ny tiyatrosu'nda çalıştı. sürekli olarak tiyatro oyuncusu olarak çalışmasına rağmen, performansları dikkat çekici değildi.  danimarkalı tarihçi robert neiiendam, nielsen'in ekranda büyük değer taşıyan benzersiz fiziksel çekiciliğinin, sahnede derin ve düzensiz konuşan sesiyle sınırlı olduğunu yazdı. 

nielsen sinema kariyerine 1909'da, yönetmen urban gad'ın 1910 trajedisi afgrunden'de ("the abyss") rol alarak başladı. nielsen'in minimalist oyunculuk tarzı, trajik bir hayata sürüklenen saf bir genç kadını başarılı bir şekilde tasvir etmesiyle kanıtlandı. filmin "gaucho dansı" sahnesindeki bariz cinselliği, nielsen'in tanınmaya başladığı erotik kaliteyi oluşturdu. filmin başarısı nedeniyle, nielsen sahnede değil sinemada oynamaya devam etti. nielsen ve gad evlendi, ardından birlikte dört film daha yaptı. nielsen'in popülaritesinin patlaması, gad ve nielsen'i danimarka'dan almanya'ya taşınmaya itti ve burada kendisine kendi film stüdyosu ve daha fazla kazanç fırsatı sağlandı.

almanya'da nielsen, nielsen ve gad ile birlikte internationale film-vertriebs-gesellschaft'ı kuran alman yapımcı paul davidson ile bir sözleşme yaptı. şirket, tüm nielsen filmlerinin avrupa haklarını elinde tuttu ve nielsen, yalnızca 1914'te yıllık 85.000 marklık ücretle die asta (the asta) olarak bilinen "parıldayan bir uluslararası film yıldızı" oldu.

davidson, nielsen'ı film yapımlarına geçişinde belirleyici faktör olarak tanımladı:"film prodüksiyonunu düşünmüyordum. ama sonra ilk asta nielsen filmini gördüm. kısa film çağının geçtiğini anladım. ve hepsinden önemlisi, bu kadının sinema ortamındaki ilk sanatçı olduğunu anladım. asta nielsen, anında küresel bir başarı olabileceğini hissettim. union'a yılda sekiz nielsen filmi sağlayan uluslararası film satışlarıydı. ona tempelhof'ta bir stüdyo kurdum ve etrafına büyük bir prodüksiyon ekibi kurdum. bu kadın onu taşıyabilir. . . bırakın filmlerin maliyeti ne olursa olsun. asta nielsen filmlerini dünyaya getirmek için mevcut tüm araçları kullandım ve birçok yeni araç tasarladım." nielsen o zaman bir film yıldızı için en yüksek maaş olan yılda 80.000 dolara, sözleşme yaptı. nielsen, yalnızca o zamana kadar avrupa ve amerika'da ünlü olan fransız çizgi roman max linder tarafından meydan okunan ilk uluslararası film yıldızı olarak adlandırılıyor. 1911'de yapılan bir rus popülerlik anketinde nielsen, linder'in arkasında ve danimarkalı vatandaşı valdemar psilander'ın önünde dünyanın en iyi kadın film yıldızı seçildi. birinci dünya savaşı boyunca her iki tarafta da popülerliğini korudu ve 1915'te (amerika birleşik devletleri'ne girmeden önce) amerikan film tekniklerini incelemek için new york'u ziyaret etti. ancak, savaşın başında unter den linden'deki bir mafya onu bir rus zannettikten sonra almanya'dan ayrıldı.

1921'de nielsen, kendi film dağıtım şirketi asta films aracılığıyla svend gade'de yer aldı ve heinz schall hamlet'i yönetti. film, william shakespeare'in oyununun radikal bir yorumuydu ve nielsen, erkek kılığına giren bir kadın olarak hamlet rolünü oynuyordu.

imdb de dahil olmak üzere çeşitli kaynaklar, nielsen'in 1920'lerin başlarında çeşitli başlıklar taşıyan mata hari, die spionin ('the spy') filminde mata hari'yi canlandırdığını belirtiyor. ancak, filmarchiv avusturya tarafından 2010'da  yayınlanan yetkili filmografisi gibi bilimsel çalışmalar böyle bir filmden hiç bahsetmemektedir. film uzmanı ivo blom, nielsen'in filmde mata hari'yi oynama fikrinin, mata hari'nin hayat hikayesine benzer bir olay örgüsü içeren, şimdilerde kayıp olan filmi die tänzerin navarro (1922) ile olan kafa karışıklığından kaynaklandığı sonucuna varmıştır.

1925'te, gw pabst'ın yönettiği ve garbo'nun hollywood ve mgm'ye gitmesinden aylar önce greta garbo'nun başrol oynadığı alman filmi die freudlose gasse'de (the joyless street veya the street of sorrow ) rol aldı.

sesli filmlerin başlangıcına kadar alman filmlerinde çalıştı. nielsen, 1932'de sadece bir sesli uzun metrajlı film olan unmögliche liebe (dikenli taç ) yaptı. ancak sinemadaki yeni teknik gelişmeler, nielsen'in tarzına uygun olmadığı gibi, olgunluğu da genç amerikan dehalarıyla yarışamayınca ekrandan emekli oldu. bundan sonra, nielsen sadece sahnede rol aldı. nazizmin yükselişinden sonra propaganda bakanı joseph goebbels kendisine kendi stüdyosunu teklif etti. nielsen daha sonra onu filme dönmeye ikna etmeye çalışan adolf hitler ile çaya davet edildiğini ve ekrandaki varlığının politik gücünü açıkladı. etkileri anlayan nielsen, 1936'da reddetti ve almanya'yı terk etti. sanat ve siyaset üzerine makaleler ve iki ciltlik bir otobiyografi yazdığı danimarka'ya döndü.

doğal performans tarzı, film medyasının taleplerine uyum sağlaması ve teatral dramatizasyondan kaçınması nedeniyle harika bir sinema oyuncusu olarak kabul edilir. aynı zamanda, farklı sosyal tabakalardan ve farklı psikolojilerden kadınları tasvir etmekte ustaydı.

i̇kinci dünya savaşı sırasında yahudilere yardım 
i̇kinci dünya savaşı sırasında almanya'da yaşayan genç bir danimarkalı olan allan o. hagedorff'a yahudilere yardım etmesi için para sağladı. nielsen tarafından sağlanan parayı kullanan hagedorff, theresienstadt gettosu'na o kadar çok yiyecek paketi gönderdi ki, gestapo tarafından uyarıldı. diğerlerinin yanı sıra, günlük yazarı ve filolog victor klemperer'e hagedorff tarafından para teklif edildi.

i̇lişkileri ve ölümü 
nielsen'in dört uzun ilişkisi vardı ve iki kez boşandı. 1911'de kendi film stüdyosunu kurmak için almanya'ya taşınmalarının ardından 1912'de danimarkalı film yönetmeni urban gad ile evlendi. nielsen, i̇sveçli gemi yapımcısı freddy windgårdh ile evlendiğinde 1919'da boşandılar. bu evlilik daha kısa sürdü ve 1923'te boşanmayla sonuçlandı. nielsen, ortak arkadaşları georg brandes aracılığıyla tanıştığı rus aktör gregori chmara'ya aşık oldu. 1923'ten 1936'ya kadar süren uzun süreli bir nikahsız evliliğe başladılar. nielsen, 1960'ların sonlarında, kendi sanat eserleriyle uğraşarak tanıştığı danimarkalı sanat koleksiyoncusu christian theede ile bir ilişkiye başladı. 1970 yılında, 88 yaşındayken nielsen, 77 yaşındaki theede ile evlendi. nielsen ve theede'nin ileri yaşta evlenmenin mutluluğu dünya basınında kutlandı. nielsen, 25 mayıs 1972'de frederiksberg hastanesi'nde 90 yaşında öldü.

asta nielsen hakkında alıntılar

miras 

belçikalı paul van ostaijen, 1921 tarihli bezette stad (i̇şgal edilmiş şehir) koleksiyonuna, nielsen'in duyusallığına bir övgü olan dışavurumcu şiir "asta nielsen"i dahil etti.

nielsens'in evine sık sık misafir olan joachim ringelnatz, "über asta nielsen" (1928 koleksiyonu reisebriefe eines artisten için)  ve 1929'da "asta nielsen weiht einen pokal" şiirlerini yazdı.

filmografi 
 
 1910: afgrunden (the abyss) (short)
 1911:  (short, missing)
 1911:  (missing)
 1911: 
 1911:  (short)
 1911: 
 1911: 
 1911: the traitress (fragments preserved)
 1912:  (missing)
 1912:  (missing)
 1912: poor jenny (short)
 1912: the dance of death (short, fragment)
 1912:  (missing)
 1912:  (fragments preserved)
 1912:  (short)
 1912: jugend und tollheit (short, missing)
 1913:  (short, missing)
 1913: 
 1913:  (short)
 1913:  (fragments preserved)
 1913: die filmprimadonna (short, fragments preserved)
 1914: little angel
 1914: 
 1914: zapata's gang (short)
 1914: 
 1915: fräulein feldwebel (short)
 1915: 
 1915: the false asta nielsen
 1916: 
 1916:  (missing)
 1916: frontstairs and backstairs
 1916: dora brandes
 1916: the abc of love
 1916: cinderella (missing)
 1916: das versuchskaninchen (short)
 1917: the white roses (produced 1914-1915)
 1917: die brüder
 1917: 
 1918:  (produced 1916)
 1918: rose of the wilderness (produced 1916)
 1918: the eskimo baby (produced 1916)
 1918: the queen of the stock exchange (produced 1916)
 1919: so ends my song
 1919: intoxication
 1919: towards the light
 1919: according to law
 1920: the merry-go-round
 1920: helmsman holk
 1920: kurfürstendamm
 1921: hamlet: the drama of vengeance
 1921: roswolsky's mistress
 1921: wandering souls
 1922: miss julie
 1922: brigantenrache
 1922: vanina
 1922: navarro the dancer
 1923: earth spirit
 1923: downfall
 1923: i.n.r.i.
 1924: the house by the sea
 1924: joyless street
 1924: the woman in flames
 1924: athletes
 1925: hedda gabler
 1925: living buddhas (produced 1923-1924)
 1925: joyless street
 1926: the fallen
 1927: laster der menschheit
 1927: tragedy of the street
 1927: agitated women
 1927: small town sinners
 1927: that dangerous age
 1932: impossible love

notlar

dış bağlantılar 

 works by or about asta nielsen at internet archive
 fembiography 
 asta nielsen at imdb
 photographs and literature 
 

20. yüzyılda danimarkalı kadın oyuncular
danimarkalı kadın sinema oyuncuları
danimarkalı kadın tiyatro oyuncuları
1972 yılında ölenler
1881 doğumlular