Cuma orucu

cuma orucu, doğu ortodoks, katolik, lüteryen, anglikan ve metodist mezheplerde uygulanan, cuma günleri et, süt ürünlerinden ve alkolden uzak durma ya da cuma günü tüm gün oruç tutma şeklinde gerçekleştirilen bir uygulamadır. [4][5] birinci yüz yılda yazılan 12 havarinin öğretisi, hristiyanları hem çarşamba günleri (haftanın dördüncü günü) hem de cuma günleri (haftanın altıncı günü) oruç tutmaya yönlendirmiştir. çarşamba günü tutulan oruç, yahuda i̇skariot’un mesih'e ihanetini anmak için casus çarşambası gününde tutulmakla beraber cuma günü tutulan oruç kutsal cuma diye anılan i̇sa mesih’in çarmıha gerilişini anmak adına gerçekleştirilirdi. bu nedenle, yılın tüm cuma günleri tarihsel olarak hristiyan âleminin birçok yerinde perhiz, alkolden, et ve süt ürünlerinden uzak durma ve katı besin orucu tutma günü olarak kabul görmüştür. [1] ortodokslukta ise, gündoğumundan günbatımına yapılan oruca ek olarak inananların cuma günlerinde cinsel ilişkiden de uzak durmaları beklenmektedir. [8]

ortodokslukta 
ortodoks hristiyanların cuma günleri (ve çarşambaları) gün batımına dek yemek yememeleri beklenir. oruç gün batımında yenilen akşam yemeği ile sona erer ve kabuklu deniz canlılarından uzak durulur.[ buna ek olarak ortodokslar, tüm yıl boyunca çarşambaları ve cumaları büyük perhiz  günleri, doğuş bayramı (noel) ve azize bakire meryem’in göğe alınışının öncesindeki 15 gün boyunca cinsellikten uzak dururlar.

katoliklikte 
katoliklikte oruca ilişkin özel kurallar bölgesel episkoposlarca verilebilir. misalen 1966 yılında abd’de katolik episkoposları konferansı'nda belirlenen kurallara göre yaşı 14’ü geçen herkesin paskalya bayramı öncesi ve yıl boyu her cuma oruç tutmaları için ii. norm ve iv. norm kabul edildi. daha önce alt yaş sınırı 7’ydi. 1983 kanonu’nun 1252 ve 1253 sayılı kanunları da aynı kuralı ifade etmekte ve şunları eklemektedir. episkoposlar, oruç dönemi dışındaki cumalarda bir tür kefaret aktivitesi yılın her cumasında, rabbin çarmıha gerildiği gün olarak anılması sebebiyle, yerine getirilmelidir. büyük perhiz haricindeki cumalarda perhiz yapma ise hâla bu geleneği sürdürüp alternatif kefaret uygulamalarını tercih etmeyen pek çok katoliğin tercih ettiği bir uygulamadır.

çoğu episkoposluk konferansı, büyük perhiz cumalarında farklı bir kefaretin uygulanmasına izin vermemektedir. buna karşın hiçbir episkoposluk konferansı, kül çarşambası ve kutsal cuma için oruç ve perhiz uygulamalarını kaldırmamıştır.

günümüz oruç ve perhiz uygulamaları 1983 kanonu’nun 1250-1253 maddelerince düzenlenmiştir. yıl boyu tüm cuma günlerinin ve oruç zamanlarının oruç, kefaret ve tövbe günleri olduğu belirtilmiştir. tüm yetişkinler (ki yetişkinlik yaşı kanon’a göre 18’dir) kilise yasalarına göre 60. yaş günlerine kadar kül çarşambası ve kutsal cuma günleri oruç tutmakla yükümlüdürler. 14. yaş gününü dolduran herkes cuma günleri (özel bir tören veya bayram olmadığı sürece) ve kül çarşambası’nda oruç tutmakla yükümlüdür. ancak uygulamada bu yükümlülük episkopos konferansları ile uygulamadan büyük ölçüde kaldırılmıştır. kanon’un 1253. maddesine göre oruç tutma, perhiz ve kefaret için normları belirleyen otorite, yerel episkoposların katıldığı konferanslardır. kül çarşambası ve kutsal cuma günlerinde ise hem oruç tutma hem perhiz yükümlülükleri terk edilemez.

katolikler oruç günlerinde yalnızca bir tam öğün tüketebilirler. buna ek olarak iki küçük atıştırmalık da gün içinde tüketilebilir. oruç tutarken yasaklamalar yalnızca katı gıdaları tanımlar yani oruç tutanlar diledikleri kadar içecek (alkollü içkiler de dahil) tüketebilirler. sonuç olarak oruçla ilgili kilisenin kanunu yüzyıllar boyunca değişim görmüştür, çünkü meşru kilise yetkilileri tarafından değiştirilebilecek bir disiplindir.

metodizmde 
metodizm’in kurucusu john wesley’in kaleme aldığı "metodist kilisesi’nin genel kuralları" kitabında "bu toplulukta devam etme arzusu taşıyan herkesin, tanrı’nın tüm hükümlerine katılarak kurtuluş arzularını kanıtlamaya devam etmeleri beklenir. bunlar; tanrı’ya alenen tapınma, okuma veya açıklama şeklinde gerçekleştirilen i̇ncil’i yaymak, rabbin sofrası’na (komünyon) katılmak, aile ve özel dua, kutsal yazılar’i aramak, oruç veya perhiz’dir." küçük cemiyetlere buyruklar (25 aralık 1744)’a göre yılın her cuma günü oruç tutmak ve et ürünlerinden uzak durmak zorunlu tutulmuş,[10] phoebe palmer tarafından yeniden vurgulanarak metodist kilisesi’nde bir standart haline gelmiştir. metodist gelenek, takipçilerini özellikle büyük perhiz günlerinde oruç tutmaya teşvik etmektedir.

john wesley, kutsal emirler isteyenler için hem çarşamba günleri (mesih'in i̇hanetini anmak için) hem de cuma günleri (o'nun çarmıha gerilmesini ve ölümünü anmak için) oruç tutmayı talep etti.

lütercilikte 
oruç disiplini için bir el kitabı, aşağıdaki lutheran oruç kurallarını tanımlar:

 kül çarşambasında ve kutsal cuma’da gün boyunca sadece basit bir öğünleve genellikle et tüketmeden tutulan oruç.
 oruç döneminde et ürünlerinden(kanlı yiyeceklerden) kaçınma (soğuk kanlı canlılarla ikame etme, örneğin balık).
 bir yiyecek veya yiyecek grubunu tüm sene boyunca tüketmeme, özellikle besin değeri yüksek ve yağlı yiyecekleri paskalya için saklama.
 komünyon almadan ve büyük perhiz’den önce yemek yememe.
 tüm yıl boyunca bir favori etkinlikten uzak durma (örn. televizyon, sinema) ve dua etmeye, i̇ncil’e çalışmaya ve ilmihal okumaya daha çok zaman ayırma.

büyük perhiz’in cuma günleri alkol ve et ürünlerinden uzak durmak birçok lüteryen’in uyduğu bir uygulamadır; kara oruç (i̇slam’daki gibi), lüteryenler tarafından kutsal cuma’da uygulanagelmiştir.

anglikanizmde 
anglikan kilisesi, özellikle de ortak dua kitabı, genellikle cuma günleri etten uzak durmanın gerekliliğini belirtir; amerika birleşik devletleri'ndeki protestan piskoposluk kilisesi'nin 1928 tarihli ortak dua kitabı'ndaki ifadeler, "yılın tüm cuma günleri, noel günü ve epifanya veya bu bayramlar arasında araya girebilecek herhangi bir cuma haricindeki günler" olarak tanımlanır. kilise özellikle bu tür kaçınma ya da perhiz eylemleri gibi adanmışlık egzersizlerine bu günleri uygun görmüştür.

ayrıca bakınız 

 çile haftası
 büyük perhiz

kaynakça 

metodizm
katolik ruhanilik
anglikan ilahiyatı ve doktrinleri
çilecilik
hristiyan terminolojisi
kutsal hafta
oruç tutma