I. Dünya Savaşı'nın ana hatları

aşağıdaki anahat, i. dünya savaşı'na genel bir bakış ve konusal bir rehber olarak verilmiştir:

i. dünya savaşı veya birinci dünya savaşı - 28 temmuz 1914'te başlayan ve 11 kasım 1918'e kadar süren avrupa merkezli bir dünya savaşıdır. savaş, iki karşıt ittifakta bir araya gelen dünyanın tüm büyük güçlerini  kapsıyordu: i̇tilaf devletleri (britanya, fransa ve rusya'nın üçlü i̇tilafı merkezli) ve i̇ttifak devletleri (başlangıçta almanya, avusturya-macaristan ve i̇talya'nın üçlü i̇ttifakı merkezli). 60 milyonu avrupalı olmak üzere 70 milyondan fazla askeri personel, tarihin en büyük savaşlarından birinde seferber edildi. büyük ölçüde, ateş gücündeki büyük teknolojik ilerlemelere karşın hareket kabiliyetinde ve stratejilerde fazla ilerlemeler olmaması sonucu 9 milyondan fazla kişi öldürüldü. bu, dünya tarihindeki en ölümcül altıncı savaştı ve hemen ardından ilgili ülkelerde devrimler gibi çeşitli siyasi değişikliklere yol açtı.

i. dünya savaşı'nın doğası 
i. dünya savaşı, aşağıdakilerin tümü olarak tanımlanabilir:

 savaş
 topyekûn savaş
 dünya savaşı

i. dünya savaşı, ayrıca aşağıdaki savaş türlerinin de kullanımını gördü:

 hava savaşı
 zırhlı savaş
 asimetrik savaş (bazı durumlarda)
 yıpratma savaşı
 kimyasal savaş
 erken modern savaş veya modern savaş
 kara savaşı
 deniz savaşı
 denizaltı savaşı
 yoğunlaştırılmış denizaltı savaşı
 sınırsız denizaltı savaşı
 siper savaşı

i. dünya savaşı'nın nedenleri

i. dünya savaşı'na yol açan uzun vadeli etkiler 
kültürel ve stratejik faktörler:

 emperyalizm
 militarizm
 milliyetçilik
 hücum kültü – önce saldırmanın avantajına ilişkin değerlendirmeler.
 önleyici savaş

avrupa güç dengesinin istikrarsızlaştırılması:

 balkanlaşma
 avusturya ile sırbistan arasındaki gerilim
 mayıs darbesi
 domuz savaşı
 bosna krizi
 rusya ile avusturya arasındaki gerilim
 avusturya-macaristan'ın bosna'yı işgal ve ilhakı
 i. balkan savaşı
 ii. balkan savaşı
 fransa ile almanya arasındaki gerilim
 fransa-prusya savaşı (1870-1871) - güçlü ve dinamik bir almanya'nın kurulmasını sağlayarak, gücün yer değiştirmesi veya dengenin bozulması olarak görülen şeye neden oldu
 i̇ngiltere ile almanya arasındaki gerilim
 birleşik krallık ve alman i̇mparatorluğu arasındaki deniz silahlanma yarışı
 i̇talya ile avusturya arasındaki gerilim
 bosna'nın avusturya-macaristan tarafından ilhakı

i̇ttifaklar ağı:

 i. dünya savaşı diplomatik tarihi
 i̇ttifak devletleri
 i̇kili i̇ttifak (almanya ve avusturya-macaristan)
 üçlü i̇ttifak (1882) (almanya, avusturya-macaristan ve i̇talya)
 alman-osmanlı ittifak antlaşması
 i̇tilaf devletleri
 fransız-rus i̇ttifakı (1894)
 fransa ve i̇ngilizler arasında dostluk antlaşması
 1907 britanya-rusya antantı
 üçlü i̇tilaf
 belçika'nın tarafsızlığı hakkındaki 1839 londra antlaşması
 8 aralık 1912 tarihli alman i̇mparatorluk savaş konseyi

i. dünya savaşı'na yol açan kısa vadeli etkiler 

 avusturya arşidükü franz ferdinand'ın suikasti
 temmuz krizi
 i. dünya savaşı'na fransa'nın girişi
 i. dünya savaşı'na almanya'nın girişi
 i. dünya savaşı'na japonya'nın girişi
 i. dünya savaşı'na osmanlı devleti'nin girişi

i. dünya savaşı'na katılan ülkeler 
i. dünya savaşı, i̇tilaf devletleri ve i̇ttifak devletleri arasında savaşıldı.

i̇ttifak devletleri (üçlü i̇ttifak)

i̇tilaf devletleri (üçlü i̇tilaf)

ana i̇tilaf devletleri 

  fransa
  (mart 1917'ye kadar)
  rus geçici hükümeti (mart - kasım 1917)
  (kasım 1917 - mart 1918)
 
  britanya i̇mparatorluğu
 
  (mayıs 1915'ten itibaren)
 
  amerika birleşik devletleri (nisan 1917'den itibaren)

diğer i̇tilaf müttefikleri 
i̇tilaf devletleri tarafında savaşan diğer ülkeler:

 
 
  portekiz (mart 1916'dan itibaren)
  (ağustos 1916 – mayıs 1918, kasım 1918)
  (milli savunma hükümeti için kasım 1916; tüm ülke için haziran 1917'den itibaren)
  arnavutluk
  brezilya (ekim 1917'den itibaren)
  ermenistan (mayıs 1918'den itibaren)
 çekoslovakya – bkz. çekoslovak lejyonu
  finlandiya (ekim 1918'den itibaren)
  (britanya hint ordusu altında asker gönderdi)
  siyam
  (haziran 1915'ten itibaren)

savaşmayan i̇tilaf müttefikleri 
i̇ttifak devletleri'ne savaş ilan eden, ancak askeri katılımda bulunmayan devletler:

 
  (nisan 1917'den itibaren)
  (ağustos 1917'den itibaren)
  (mayıs 1918'den itibaren)
  (nisan 1917'den itibaren)
  (aralık 1917'den itibaren)
  (nisan 1918'den itibaren)
  (ağustos 1917'den itibaren)
  (temmuz 1918'den itibaren)
  (temmuz 1918'den itibaren)
  (mayıs 1918'den itibaren)
  (aralık 1917'den itibaren)
  (ekim 1917'den itibaren)
  (ekim 1917'den itibaren)

savaşın yürütülmesi 

 i̇tilaf savaş ilanları
 i. dünya savaşı sırasında i̇ngiliz propagandası
 i. dünya savaşı'nda konvoylar
 i. dünya savaşı'nda almanya'nın lüksemburg'u işgali
 roosevelt'in i. dünya savaşı gönüllüleri
 i. dünya savaşı sırasında stratejik bombardıman
 i. dünya savaşı sırasında alman stratejik bombardımanı
 avustralya'da i. dünya savaşı zorunlu askerliği
 i. dünya savaşı sırasında donanma silahlanma yarışı
 i. dünya savaşı sırasında abd donanması'nın harekatları
 i. dünya savaşı muharebeleri listesi

i. dünya savaşı cepheleri 

 hicaz-yemen cephesi
 batı cephesi
 doğu cephesi
 batı afrika cephesi
 doğu afrika cephesi
 i̇talya cephesi
 suriye-filistin cephesi
 kafkasya cephesi
 irak cephesi
 çanakkale cephesi
 i. dünya savaşı sırasında kuzey amerika'ya yapılan saldırılar

i. dünya savaşı'nın deniz seferleri 

 atlantik savaşı
 adriyatik seferi
 çanakkale'deki deniz harekatları
 almanya'nın ablukası

ülkeye göre i. dünya savaşı

i̇ttifak devletleri 

 i. dünya savaşı sırasında avusturya-macaristan
 i. dünya savaşı'nda macaristan
 i. dünya savaşı sırasında polonya
 i. dünya savaşı sırasında bulgaristan
 i. dünya savaşı sırasında almanya
 i. dünya savaşı sırasında alman doğu afrikası
 i. dünya savaşı sırasında osmanlı i̇mparatorluğu
 i. dünya savaşı sırasında aliyah ve yişuv
 i. dünya savaşı'nda ermenistan
 batı ermenistan
 osmanlı ermenileri
 ermeni aydınlarının sürgünü
 ermeni kırımı
 ermeni isyanları
 batı ermenistan yönetimi
 ermeni çeteleri
 ermeni gönüllü tugayları
 süryani katliamı
 rum kırımı
 kürt sürgünleri
 osmanlı savaş suçlularının yargılanması

i̇tilaf devletleri

ana i̇tilaf 

 i. dünya savaşı sırasında sırbistan
 i. dünya savaşı sırasında fransa
 özet
 fransız dış politikası ve i. dünya savaşı'nın patlak vermesi
 i. dünya savaşı'nda fransız ordusu
 i. dünya savaşı'nda yıkılan fransız köyleri
 i. dünya savaşı sırasında rusya
 rus devrimi (1917)
 şubat devrimi
 rus geçici hükümeti
 ekim devrimi
 i. dünya savaşı sırasında finlandiya
 finlandiya büyük dükalığı
 finlandiya bağımsızlık bildirgesi
 i. dünya savaşı sırasında ukrayna
 i. dünya savaşı sırasında britanya i̇mparatorluğu
 i. dünya savaşı sırasında birleşik krallık
 i. dünya savaşı sırasında avustralya
 i. dünya savaşı'nda hindistan
 i. dünya savaşı sırasında kanada
 i. dünya savaşı sırasında newfoundland
 i. dünya savaşı'nda yeni zelanda
 i. dünya savaşı'nda güney afrika
 güney afrika denizaşırı seferi kuvvetleri
 i. dünya savaşı'nda güney rodezya
 i. dünya savaşı sırasında hong kong
 i. dünya savaşı'nda i̇talya
 i. dünya savaşı'nda amerika birleşik devletleri

diğer i̇tilaf devletleri 

 i. dünya savaşı sırasında arnavutluk
 i. dünya savaşı sırasında brezilya
 i. dünya savaşı'nda çekoslovakya
 çekoslovak lejyonu
 i. dünya savaşı sırasında yunanistan
 i. dünya savaşı sırasında japonya
 i. dünya savaşı sırasında karadağ
 i. dünya savaşı sırasında nepal
 i. dünya savaşı sırasında portekiz
 i. dünya savaşı sırasında romanya
 i. dünya savaşı sırasında siyam
 i. dünya savaşı sırasında san marino

savaşmayan i̇tilaf devletleri 

 i. dünya savaşı sırasında andorra
 i. dünya savaşı sırasında bolivya
 i. dünya savaşı sırasında çin
 i. dünya savaşı sırasında kosta rika
 i. dünya savaşı sırasında küba
 i. dünya savaşı sırasında ekvador
 i. dünya savaşı sırasında guatemala
 i. dünya savaşı sırasında liberya
 i. dünya savaşı sırasında haiti
 i. dünya savaşı sırasında honduras
 i. dünya savaşı sırasında panama
 i. dünya savaşı sırasında peru
 i. dünya savaşı sırasında uruguay

i. dünya savaşı'nın tarafsız ülkeler üzerindeki etkisi 

 i. dünya savaşı'nda norveç
 i. dünya savaşı sırasında norveç'te casusluk
 i. dünya savaşı'nda meksika
 i̇rlanda ve i. dünya savaşı
 i. dünya savaşı'nda montserrat
 i. dünya savaşı'nda i̇spanya
 dünya savaşları sırasında i̇sviçre
 i. dünya savaşı sırasında vietnam
 afganistan - onları hindistan'da i̇ngilizlere karşı harekete geçmeye ikna etmeye çalışan bir alman diplomatik misyonu aldı
 arjantin - antlaşma yoluyla bir abd müttefiği (bkz. abc devletleri)
 butan
 şili - antlaşma yoluyla bir abd müttefiği (bkz. abc devletleri)
 kolombiya
 danimarka - her iki tarafla da ticaret yaptı.
 el salvador
 etiyopya i̇mparatorluğu - onları afrika'da i̇ngilizlere karşı harekete geçmeye ikna etmeye çalışan bir alman diplomatik misyonu aldı
 lihtenştayn - avusturya-macaristan ile gümrük ve para birliği vardı.
 lüksemburg - almanya tarafından işgal edilmesine rağmen i̇ttifak devletleri'ne asla savaş ilan etmedi.
 moğolistan
 meksika - almanya ile bir ittifakı reddetti (bkz. zimmermann telgrafı). antlaşma yoluyla bir abd müttefiği. (bkz. abc devletleri)
 hollanda - antlaşma yoluyla birleşik krallık'ın bir müttefiği. her iki tarafla da ticaret yaptı.
 norveç - birleşik krallık'a donanma yardımı verdi.
 paraguay
 i̇ran - bkz. i̇ran cephesi
 i̇spanya - antlaşma yoluyla birleşik krallık'ın bir müttefiği.
 i. dünya savaşı sırasında i̇sveç - almanya'yı mali olarak destekledi.
 i̇sviçre - i̇sviçre bir "kuşatma hali" ilan etti.
 venezuela - i̇tilaf devletleri'ne petrol tedarik etti.

i. dünya savaşı'ndaki insanlar

i. dünya savaşı liderleri 

 i. dünya savaşı'nın i̇tilaf liderleri
 i. dünya savaşı'nın i̇ttifak liderleri

i. dünya savaşı'nda askeri kuvvetler 

 kategori:i. dünya savaşı as pilotları
 kanadalı i. dünya savaşı asları listesi
 i. dünya savaşı as pilotları listesi
 i.dünya savaşı'ndaki i̇ngiliz orduları listesi
 i.dünya savaşı'ndaki i̇ngiliz kolorduları listesi
 i.dünya savaşı'ndaki i̇ngiliz tümenleri listesi
 i.dünya savaşı'ndaki hint tümenleri listesi
 avusturya-macaristan silahlı kuvvetleri
 alman i̇mparatorluk ordusu
 sırp kraliyet ordusu
 rus i̇mparatorluk ordusu
 osmanlı ordusu

i. dünya savaşı'nda teknoloji

i. dünya savaşı teçhizatı

i. dünya savaşı araçları 

 i. dünya savaşı i̇ttifak devletleri askeri uçakları listesi
 i. dünya savaşı i̇tilaf devletleri askeri uçakları listesi
 kraliyet uçak kolordusu uçakları listesi
 kraliyet deniz hava servisi uçaklarının listesi
 alman askeri uçakları listesi#1919 öncesi

i. dünya savaşı silahları 

 i. dünya savaşı i̇ngiliz ordusu üniforma ve teçhizatı
 i. dünya savaşı piyade silahları listesi

yaygın askeri ödüller

rus i̇mparatorluğu 

 aziz george haçı
 aziz george nişanı
 aziz vladimir nişanı
 aziz anna nişanı

amerika birleşik devletleri 

 onur madalyası
 gümüş yıldız
 bronz yıldız
 seçkin uçuş haçı
 hava madalyası
 i. dünya savaşı zafer madalyası
 asya-pasifik sefer madalyası
 avrupa-afrika-orta doğu sefer madalyası
 amerikan sefer madalyası

britanya i̇mparatorluğu 

 victoria haçı
 askeri haç
 askeri madalya
 hava kuvvetleri haçı, haziran 1918'den itibaren
 banyo nişanı
 britanya i̇mparatorluk nişanı
 seçkin uçuş haçı
 1914 yıldızı

fransa ve belçika 

 croix de guerre

alman i̇mparatorluğu 

 demir haç
 "mavi max" olarak da bilinen pour le mérite
 hohenzollern hanedanlık nişanı
 kızıl kartal nişanı

sırbistan krallığı 

 karađorđe'nin yıldızı nişanı

avusturya-macaristan 

 maria theresa askeri nişanı
 askeri liyakat haçı

i. dünya savaşı'nın sonu 

 selanik mütarekesi (29 eylül 1918) - bulgaristan'ın teslimiyeti
 mondros mütarekesi (30 ekim 1918) – osmanlı i̇mparatorluğu'nun teslimiyeti
 villa giusti ateşkesi (3 kasım 1918) - avusturya-macaristan'ın teslimiyeti
 11 kasım ateşkesi (11 kasım 1918) - almanya'nın teslimiyeti
 versay antlaşması (28 haziran 1919) - almanya ile barış antlaşması
 saint-germain antlaşması (10 eylül 1919) - avusturya ile barış antlaşması
 neuilly antlaşması (27 kasım 1919) - bulgaristan ile barış antlaşması
 trianon antlaşması (4 haziran 1920) - macaristan ile barış antlaşması
 sevr antlaşması (10 ağustos 1920) - osmanlı i̇mparatorluğu ile barış antlaşması

i. dünya savaşı'nın sonuçları 

 i. dünya savaşı tazminatları
 i̇ki savaş arası dönemin başlangıcı
 avusturya-macaristan i̇mparatorluğu'nun dağılışı:
 çekoslovakya
 yugoslavya
 avusturya
 macaristan
 avusturya-macaristan'ın transilvanya ve bukovina'yı romanya'ya devretmesi
 trieste ve tirol i̇lçesi'nin güney yarısının avusturya-macaristan tarafından i̇talya'ya devredilmesi
 galiçya'nın avusturya-macaristan'dan polonya'ya devredilmesi
 rus i̇mparatorluğu'nun farklı devletlere ayrılması ve daha sonra sovyetler birliği altında yeniden birleşmesi
 avrupa'da daha fazla balkanlaşma
 osmanlı topraklarının i̇tilaf devletleri tarafından bölüşülmesi, kurtuluş savaşı ve ardından lozan antlaşması'nın imzalanması, türkiye cumhuriyeti'nin ilanı
 ii. dünya savaşı
 i. dünya savaşı, dolaylı olarak ii. dünya savaşı'nın başlamasına sebep oldu

i. dünya savaşı ile ilgili medya 

 i. dünya savaşı ile ilgili kitaplar listesi
 i.dünya savaşı filmlerinin listesi
 edebiyatta i. dünya savaşı
 popüler kültürde i. dünya savaşı

kurgusal olmayan eserler 

 almanya'nın birinci dünya savaşındaki hedefleri

kurgusal eserler 

 i. dünya savaşı temelli kurgu

i. dünya savaşı'nın anması 

 i. dünya savaşı canlandırmaları
 i. dünya savaşı anıtları
 i. dünya savaşı anıtı (berwick, pensilvanya)
 i. dünya savaşı anıtı (atlantic city, new jersey)
 i. dünya savaşı anıtı (east providence, rhode adası)
 i. dünya savaşı gazileri

ayrıca bakınız 

 i. dünya savaşı kronolojisi
 i. dünya savaşı'na muhalefet
 savaşın ana hatları
 ii. dünya savaşı'nın ana hatları

notlar

kaynakça

kaynaklar 

  (almancadan çeviri)

alakalı eserler 

 bond, brian. c. l. mowat'ın "birinci dünya savaşı"nda, ed. yeni cambridge modern tarihi: cilt. xii: dünya kuvvetlerinin değişen dengesi 1898-1945 (2. baskı 1968) çevrimiçi sayfa 171–208.

dış bağlantılar 

 bbc'de tüm savaşları bitirecek savaş 
 gettysburg koleji'nde i. dünya savaşı hizmet anketleri 
 i. dünya savaşı'nın bir multimedya tarihi 
 büyük savaş'ın mirası, hollanda 
 i. dünya savaşı renkli fotoğraf koleksiyonu 
 i̇ngiliz milletler topluluğu savaş mezarları komisyonu 
 kraliyet mühendisleri müzesi kraliyet mühendisleri ve i. dünya savaşı 
 i. dünya savaşı: hatırlanan askerler washington eyalet kütüphanesi ve washington eyalet arşivleri tarafından 
 i. dünya savaşı belge arşivi wiki'si 

vikipedi ana hatları
i. dünya savaşı
kırmızı bağlantı içeren portal şablonları