Kıbrıs Cumhuriyeti-Türkiye ilişkileri

kıbrıs cumhuriyeti-türkiye ilişkileri, kıbrıs cumhuriyeti ile türkiye arasında 1960'ta kurulan ancak 1970'lerde kesilen diplomatik ve ticari ilişkilerdir.

arka plan 
1571'de osmanlı i̇mparatorluğu'nun egemenliği altına giren ve kıbrıs eyaleti adını alan kıbrıs'ın yönetimi, 1878'de imzalanan kıbrıs sözleşmesi ile britanya'ya devredildi. kasım 1914'te ise britanya, adayı kraliyet kolonisi ilan ederek kendi topraklarına kattı. 1925'te türkiye, larnaka'da konsolosluk açtı. 1950'de adada düzenlenen ve yalnızca kıbrıs rumlarının katıldığı referandumda seçmenlerin %96'sı enosis için oy kullandı. 1955'te silahlı mücadele ile adanın yunanistan'a katılmasını amaçlayan rum örgütü eoka kuruldu. üç yıl sonra ise kıbrıs türkleri, taksim yanlısı türk mukavemet teşkilatı'nı oluşturdu.

şubat 1959'da birleşik krallık, türkiye ve yunanistan ile kıbrıslı rum ve türklerin temsilcileri arasında zürih ve londra antlaşmaları imzalandı. bu antlaşmaların ardından 16 ağustos 1960'ta kıbrıs cumhuriyeti kuruldu. aynı gün lefkoşa'da imzalanan garanti antlaşması uyarınca türkiye, diğer iki taraf ülke ile birlikte kıbrıs cumhuriyeti'nin garantörü hâline geldi.

diplomatik ilişkiler

1960-1973: i̇lk yıllar 
kıbrıs cumhuriyeti'nin ilanından bir gün sonra, 17 ağustos 1960'ta, emin dırvana türkiye'nin ilk lefkoşa büyükelçisi olarak göreve başladı. 14 kasım 1960'ta ise mehmet ertuğruloğlu, kıbrıs cumhuriyeti'nin ilk ankara büyükelçisi oldu. 22-26 kasım 1962'de kıbrıs cumhuriyeti cumhurbaşkanı iii. makarios, türkiye'ye resmî bir ziyaret gerçekleştirdi.

1963'te başlayan anayasal tartışmalar nedeniyle önce akritas planı gündeme geldi, ardından iii. makarios on üç maddelik bir anayasa değişikliği önerdi. türk hükûmeti bu öneriye karşı çıktı. i̇ki toplum arasında çatışmaların başlamasıyla türkiye, haziran 1964'te adaya asker gönderme kararı aldı; ancak abd başkanı lyndon b. johnson'ın girişimiyle bu karardan vazgeçildi.

1974: kıbrıs darbesi ve türkiye'nin operasyonu 
yunanistan askerî cuntasının desteğiyle gerçekleştirilen 15 temmuz 1974 darbesi ile iii. makarios devrildi ve yerine enosis yanlısı nikos sampson geçti. bu gelişmeden sonra türkiye, 20 temmuz'da başlattığı kıbrıs harekâtı ile adaya asker gönderdi. 14 ağustos'taki ikinci operasyonun sonunda adanın %40'ı türkiye'nin kontrolü altındaydı. 1 ekim'de ise kıbrıs türkleri tarafından adanın kuzeyinde otonom kıbrıs türk yönetimi kuruldu.

1975-günümüz: i̇lişkilerin kesilmesi 

şubat 1975'te kurulan kıbrıs türk federe devleti, bir ay sonra kıbrıs cumhuriyeti'nin ankara'daki büyükelçiliğini devraldı. kıbrıs cumhuriyeti ise son büyükelçisi ahmet zaim'i ekim 1976'da resmen görevinden aldı. türkiye, kasım 1983'te kurulan kuzey kıbrıs türk cumhuriyeti'ni tanıyan tek devlet konumundadır ve kıbrıs cumhuriyeti için "güney kıbrıs rum yönetimi" tanımını kullanmaktadır.

kıbrıs cumhuriyeti, ocak 1997'de rusya'dan iki adet s-300 füze hava savunma sistemi satın alacağını duyurduktan sonra füze krizi yaşandı. türkiye, gerektiği takdirde füzeleri vurabileceğini açıkladı. aralık 1998'de füzelerin girit'e gönderilmesine karar verildi ve kriz nedeniyle kıbrıs'taki koalisyon hükûmeti çöktü.

birleşmiş milletler genel sekreteri kofi annan tarafından önerilen ve adanın birleşmesini öngören annan planı, 2004'te yapılan referandumlarda kıbrıs türkleri tarafından onaylanmasına rağmen kıbrıs rumları tarafından reddedildi. türkiye, planı desteklemekteydi.

kıbrıs cumhuriyeti, dokuz ülkeyle beraber 1 mayıs 2004'te avrupa birliği'ne katıldı. avrupa birliği ile gümrük birliği içerisinde olan türkiye, kıbrıs cumhuriyeti'ni "kıbrıs" adıyla 2 ekim 2004'te resmî gazete'de yayımlanan karar ile gümrük birliği kararına ekledi. 2005'te yeni üyelerin gümrük birliğine dâhil edilmesi amacıyla ek protokol imzalandı; ancak bunun kıbrıs cumhuriyeti'ni tanımak anlamına geleceği gerekçesiyle türkiye yükümlülüklerini yerine getirmedi. bunun üzerine avrupa birliği, türkiye'nin avrupa birliği üyelik sürecindeki sekiz müzakere başlığını dondurdu. kıbrıs cumhuriyeti de aralık 2009'da yedi müzakere başlığının açılmasını veto edeceğini duyurdu.

türkiye, 2011'de kıbrıs cumhuriyeti adına akdeniz'de sismik arama yapan norveç gemisine müdahale etti. daha sonra rv k. piri reis adlı kendi araştırma gemisini bölgeye gönderdi.

türkiye, 2012'nin ikinci yarısında kıbrıs cumhuriyeti'nin avrupa birliği bakanlar konseyi dönem başkanı olması nedeniyle avrupa birliği ile olan ilişkilerini dondurdu.

kıbrıs cumhuriyeti, anadolu'dan kıbrıs'ın kuzeyine su borusu döşediği gerekçesiyle mart 2016'da türkiye'yi birleşmiş milletler'e şikayet etti. kıbrıs cumhuriyeti cumhurbaşkanı nikos anastasiadis, mayıs 2016'da i̇stanbul'da düzenlenen birleşmiş milletler zirvesi için türkiye'ye geldi.

türkiye, kıbrıs cumhuriyeti'nin aralarında nato ve oecd'nin de bulunduğu uluslararası örgütlere katılımını engellemektedir. aynı zamanda türkiye, adada gerçekleştirilen barış müzakerelerini desteklemektedir. kıbrıs cumhuriyeti vatandaşlarından vize talep eden türkiye, avrupa birliği tarafından türk vatandaşlarına uygulanan vize kaldırıldığı takdirde, aralarında kıbrıs cumhuriyeti'nin de bulunduğu ülkelerinin vatandaşlarına uyguladığı vizeyi kaldıracaktır.

ayrıca bakınız 
 kıbrıs sorunu
 kuzey kıbrıs türk cumhuriyeti-türkiye ilişkileri
 türkiye-yunanistan ilişkileri
 kıbrıs cumhuriyeti-yunanistan ilişkileri
 kıbrıs-türkiye deniz bölgesi anlaşmazlığı

kaynakça 

 
türkiye'nin ikili ilişkileri
kıbrıs cumhuriyeti'nin ikili ilişkileri
türkiye'nin avrupa ülkeleri ile ikili ilişkileri
türkiye'nin avrupa birliği ülkeleri ile ikili ilişkileri