West-östlicher Divan

batı-doğu divanı (1819'da yayınlandı, 1827'de genişletildi) johann wolfgang von goethe'nin en kapsamlı şiir koleksiyonudur. acem şairi hâfız-ı şirâzî'nin eserlerinden esinlenmiştir. 2001 yılında weimar klasik koleksiyonunun goethe-schiller arşivi'nin dahil edilmesiyle goethe'nin eserin orijinal kopyası unesco dünya belge mirası'nın bir parçasıdır.

genel 
şiir koleksiyonu on iki kitaba bölünmüştür. şiirlerin büyük bir kısmı, goethe'nin, divan'ın şiirlerinden bazılarının da yer aldığı marianne von willemer ile karşılıklı mektup yazışmalarına dayanır. goethe i̇slamiyet'le bir edebiyatçı nazarıyla seneler boyunca ilgilenmiş bir batılıdır.

1814'te goethe , 1812'de oryantalist joseph von hammer-purgstall tarafından almancaya çevrilen dīwān des hafis'i okudu. bu kitap, farsça dilinin en büyük şairlerinden kabul edilen hafız-ı şirazi'nin eseridir. bu eserden esinlenerek

şair rudyard kipling'in aksine ("doğu doğu, batı batı'dır, asla bir araya gelmeyecekler"), goethe'nin lirik benliği bu fars şiirine teslimiyetle yaklaşır ve doğu ile batıya eşdeğer bir nazarla yaklaşır:her kim kendisini ve başkasını tanır
buralarda da özüyle tanınan olur:
(böylelikle) doğu ve batı
daha fazla ayrılmazlar.

i̇çerik ve yapısı 
i̇lk baskıda ("stuttgard, in der cottaische buchhandlung 1819") koleksiyon aşağıdaki kitap ve bölümlerden oluşuyordu:

 moganni nameh - şarkıcının kitabı
 hafis nameh - hafis kitabı
 usch nameh - aşk kitabı
 tefkir nameh - düşünce kitabı
 rendsch nameh - hoşnutsuzluk kitabı
 hikmet nameh - bilgelik kitabı
 timur nameh - timur kitabı
 suleika nameh - züleyha kitabı
 saki nameh - şarap sunucunun kitabı
 mathal nameh - meseller kitabı
 parsi nameh - parseler kitabı
 chuld nameh - cennet kitabı
 notlar ve i̇ncelemeler

goethe'nin i̇slam hakkındaki duruşu 
goethe'nin i̇slam'a olan ilgisi, batı'da dini ve inançsal yanından çok felsefi olarak ele alınan bir fenomendir. batı-doğu divanı'nın lirik benliği (şiirde okuyucuya seslenen) bir müslümandır ve eserde müslüman öğretiler açıkça yer almaktadır. örneğin:i̇sa dupduru bir şekilde düşündü ve muhakeme etti ki;
sükunette var olan yalnızca tek olan allah'tır.
her kim ki kendisine onu (i̇sa'yı) tanrı edindi,
onun (i̇sa'nın) kutsal olan azim ve uğraşını incitti
hakikat bu şekilde yansımak zorunda
muhammed'in de başardığı
yalnızca tevhid kavramı vesilesiyle
tüm alemleri aşmasıydı.

edebiyat

birincil literatür 

 i̇lk baskı: jw goethe: batı-doğu divanı. cottaische buchhandlung, stuttgard 1819. (digitalisat und volltext)
 johann wolfgang goethe: batı-doğu divanı. reclam, frankfurt am main 1999, isbn 3-15-006785-5.

çeviriler 
i̇ngilizce

 j. w. goethe. goethe’s west-easterly divan. tercüme, önsöz ve john weiss'in düşünceleri. boston: roberts brothers, 1877.
 j. w. goethe. goethe’s works illustrated by the best german artists. bd. 1. h. h. boyesen tarafından biyografik bir giriş. philadelphia: george barrie, 1885.
 j. w. goethe. west-eastern divan in twelve books. übersetzung von edward dowden. london, toronto: j.m. dent & sons ltd., 1914.
 j. w. goethe. the west-east divan: poems, with “notes and essays”: martin bidney ve peter anton von arnim. albany, new york: state university of new york press, 2010.

fransızca

 jw goethe. le divan. henri lichtenberger, claude david'in önsözü ve notlarının tercümesi. paris: gallimard, 1984.

i̇talyanca

 jw goethe. il divano occidentale-orientale. ed. ludovica koch, ida porena ve filiberto borio. i̇ki dilli almanca-i̇talyanca baskısı. milano: rizzoli, 1990.

i̇spanyolca

 j. w. goethe. obras completas. cilt 1. özet, tercüme,rafael cansinos önsöz ve düşünceleri assens. madrid: aguilar, 1987 [„divan de occidente y oriente“: s. 1645–1866].

brezilya portekizcesi

 j. w. goethe. divã ocidento-oriental.  daniel martineschen tercümesi. são paulo: estação liberdade, 2020.
 west-ostlicher divan  (otantik yazımdaki  ilk baskının 1819'daki  versiyonu)
 dünyanın hafızası, goethe mülkü 
 goethe-schiller arşivi ile weimar classic vakfı 

19. yüzyılda edebiyat