Chaim Yellin

chaim yellin (i̇branice: חיים ילין; litvanca: chaimas jelinas; 1912–1944), litvanya'nın alman işgali sırasında kovno gettosu'ndaki bir yahudi şair ve direniş hareketinin lideriydi.

biyografi 
chaim yellin, vilkija kasabasında yahudi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. ailesi eliezer yellin ve esther rivel, o sırada kasabadaki yahudilerin eğitim dili olan i̇branice konuştu. birinci dünya savaşı sırasında, litvanya yahudileri 1915'te rus ordusu genelkurmay başkanlığı'nın emriyle kovuldu ve ailesi voronezh'e sürüldü. orada ekim devrimi ve rus i̇ç savaşı'na tanık oldular. sonuç olarak, babası görüşlerini önemli ölçüde değiştirdi ve yidiş evlerinde daha fazla konuşuldu. aile 1921'de rusya'dan litvanya'ya döndü ve kovno'ya yerleşti. dönüşü üzerine babası, şehirde kültür ligi (yidiş: גע ליגע) ile birlikte çalışan bir yahudi genel kütüphanesi kurdu.

chaim yellin çok fazla okuduğu için bu durum arkadaşları tarafından "kitap kurdu" olarak bilinmesine yol açtı. okul kariyeri boyunca çevresine uyum sağlamak zorunda kaldı. voronej'de çalışmalarına rusça olarak başladı. kovno'da yidce çalışmaya başladı, ancak dördüncü sınıfta olmadığı için 1932'ye kadar i̇branice çalıştığı i̇branice spor okuluna girdi. buna ek olarak, kovno üniversitesi'ndeki i̇ktisat fakültesi çalışmaları tamamen litvancaydı. yellin, kovno'daki yahudi grupların performansları hakkında tiyatro incelemeleri yayınlamaya başladı. bu konular üzerine yazmaya yavaş yavaş sokak hayatı ve pazar, kasaba, köy ve özellikle de işçilerin zor durumu ilgili raporlar ve açıklamalar düzenledi. solcu genç yazarlar grubunun en aktif üyelerinden biriydi ve edebiyat, tiyatro, müzik ve şiir alanlarında edebi ve kültürel akşamları organize etmede aktifti.

ii. dünya savaşı 
24 haziran 1941'de sovyetler birliği'nin litvanya'yı işgalinden bir yıl sonra nazi almanyası kovno'yu işgal etti. yellin ve ailesi sovyetler birliği'ne kaçmaya çalıştı, ancak almanlar tarafından yakalandı. bir süre yollarda ve ormanlarda dolaştılar ve sonunda kovno'ya geri döndüler ve gettoya gönderildiler. oradayken, yellin "kadishon" takma adı altında gizlendi ve almanlar tarafından ele geçirilme korkusuyla görünüşünü gizledi. ekim ayına kadar, almanlar bir dizi katliam ve sürgün gerçekleştirmişlerdi ve kovno yahudi cemaatinin yarısından azı daha önce 40.000'in üzerinde kalmıştı. üç yeraltı direniş grubunun gettoda 1941 sonbaharında aktif olduğu biliniyordu. yellin, esas olarak cepheler hakkında bilgi toplamak, hareketin gazilerini rahatlatmak ve ölen savaşçıların çocuklarına yardımcı olmakla ilgilendi.

aralık 1941'de çeşitli gruplar "anti-faşist mücadele örgütü" ne katıldılar. deneyim eksikliği olmasına rağmen, yellin örgütün komutanlığına atandı. kuruluş sırasında, örgütün hedefleri tanımlandı: "gettodan vazgeçmeyeceğiz. asıl amacımız, partizan saflarında nazilere karşı açık mücadele." ifadesini kullandı. örgüt üyeleri birçok sabotaj eylemi gerçekleştirdiler, özellikle yahudilerin zorunlu çalışmaya gönderildiği iş kamplarına yönelik bu eylemleri düzenlediler.

1943'te, bağ kurma çabalarının ardından anti-faşist örgüt üyeleri litvanya yeraltı "litvanya'da faşizme karşı savaş birliği" ne katıldı ve yakın işbirliği yapmaya karar verildi. kovno çevresindeki ormanlarda partizan üssü kurmak için iki girişim vardı, ancak ikisi de başarısız oldu. eylül 1943'te yellin, paraşütçü gesia glazer ile iletişime geçmek için gettoda aldığı bir mektubun ardından vilna'ya gitti. toplantıda yellin, doğu litvanya'daki partizan üslerinden birine davet edildi ve ikisi rudniki ormanlarına gitti. üssünde, yellin hızlı bir şekilde eğitim gördüğü iki hafta geçirdi.

ölümü 
6 nisan 1944'te yellin, gizli bir alman ajanı olan bir litvanyalıyla birlikte bir görevdeydi. ajan yellin'i durdurmaya çalıştığında neler olup bittiğini anladı, bir tabanca çıkardı ve ajanı vurdu. kargaşayı duyduktan sonra, alman ve litvanya askerleri yellin'in peşinden koştu ve yellin litvanya sokaklarından geçtikten sonra arkadaşlarının evine ulaştı. memurlar tarafından eve girerken fark edildikten sonra, ikisine de tekrar ateş etti ve farklı bir yöne koştu. çok ileri gidemeyeceğini bilen almanlar takviye çağırdı. yellin cephaneden çıktığından, yakalanmadan önce intihar etmeye çalıştı. gestapo onu ölmek üzereyken buldu ve tutukladı. chaim yellin sonunda işkence gördükten ve almanlara herhangi bir bilgi vermeyi reddettikten sonra idam edildi.

ailesi 
kardeşi meir yellin (1910-2000) yazar ve mühendisdi. nazi işgali sırasında kovno gettosu'nda hapsedildi, ancak sonunda şehir sovyetler tarafından kurtarılana kadar kaçtı ve gizlendi. kovno'nun kurtarılması üzerine, holokost'tan kurtulan yahudi çocuklar için bir sığınak kurucusu oldu. litvanya'da ve daha sonra sovyet yahudi basınında litvanya'daki holokost hakkında hikayeler ve makaleler yayınladı. eserleri arasında: "partisaner von kunaser gette" (yidiş dilinde: "kovno gettosundaki partizanlar", moskova, 1948); "bir gece" (litvanca ve rusça, 1966); "ölüm kalelerinde" (litvanca, 1966).

eşi dweira yellin-kormanaite ile meir yellin'in 1940 doğumlu bir kızı esther yellin vardı. esther, moskova'daki heinrich neuhaus'un efsanevi ustalık sınıfında piyano öğrencisiydi. esther yellin günümüzde zürih, i̇sviçre'de profesyonel piyanistler için piyano öğretmeni olarak çalışıyor.

ayrıca bakınız 

 sovyetler'in litvanya'ya verdiği ültimatom 
 nazi almanyası'nın litvanya'yı işgali
 kaunas pogromu
 ona šimaitė
 antanas poška
 bronislovas paukštys

kaynakça 

litvanya yahudileri
yahudi direnişçiler
aşkenaz yahudileri
1944 yılında ölenler
1912 doğumlular
yahudi şairler