Sınıflandırılmamış dil

diğer dillerle olan genetik ilişkisi tam olarak saptanamamış dillere sınıflandırılmamış dil denir. diller, güvenilir veri eksikliğinin başta olduğu çeşitli sebeplerden sınıflandırılmamış olabilir, temaslı olduğu bir dilin kelimeleri veya morfolojisi farklı yönlere işaret ettiğinde ve hangisinin dilin ata biçimi olduğu belli olmadığında ortaya çıkan kafa karıştırıcı etki de dillerin sınıflandırılamamasında etkendir. kut dili ve cacán dili gibi bazı az bilinen soyu tükenmiş diller basitçe sınıflandırılamazlar ve bu durumun gelecekte değişmesi de çok olası değildir.

eğer önemli sayılabilecek bir belgelendirme yapılmışsa ve dilin başka dillerle ve ailerle kıyaslanmasının ardından hala o dilin başka dillerle olan genetik ilişkisi açıklanamıyorsa - avrupa'daki baskça durumundaki gibi - o dil izole dil sayılır, bu da onu tek başına bir dil ailesi yapar. bu yüzden sınıflandırılmamış bir dil, daha iyi veriler elde edildiğinde veya daha kapsamlı karşılaştırmalı araştırmalar yapıldığında belirli bir dil ailesine dahil olabilir. çok az bulgunun günümüze ulaştığı soyu tükenmiş ve sınıflandırılmamış dillerin ise kayıp belgeler veya konuşan bir nüfus keşfedilmedikçe belirsizlik içinde kalmaları daha olasıdır.

sınıflandırma zorlukları 
çad'daki mimi-d dili sınıflandırmada birçok soruna sebep olmuş dillerden biridir. sadece 1900'lerde toplanmış bir kelime listesi ile tasdiklenmiştir. i̇lk maban dili olarak tanımlanan maba diline benzerliğinden ötürü başta bir maban dili olduğu düşünülmüştü. fakat maban ailesindeki diğer diller tanımlandıkça benzerliklerin sadece maba diliyle olduğu netleşti ve mimi-d dilinin özellikle maba diliyle akraba olup diğer maban dillerine o kadar benzememesi de uzak bir olasılıktı. bu yüzden de bariz benzerliklerin bölgedeki sosyal anlamda baskın dil olan maba dilinden alıntılar olduğu düşünülüyor. bu tür alıntılar göz ardı edildiğinde mimi-d'yi sınıflandırmak için geriye daha az veri kalıyor ve kalan da özel olarak diğer hiçbir dile veya dil ailesine benzemiyor. bu yüzden mimi-d bir izole dil olabilir, belki de önerilen ama ispatlanmamış nil-sahra dil grubunun maban dilleriyle ilişili başka bir dil ailesinin bir üyesidir. daha iyi verilerle sorunu ele almak daha kolay olurdu ama hiç kimse bu dilin konuşanını bir daha bulamadı.

bir dil var olan bir dil ailesi içnde sınıflandırılamayabilir de. bir dilin açıkça bir malaya-polinezya dili olduğu görülebilir ama hangi koluna ait olduğu belli olmayabilir. bir dil ailesi, büyük ölçüde kafa karıştırıcı temas içeren birçok benzer dilden meydana geldiğinde çok sayıda dil bu sebepten sınıflandırılamayabilir. malaya-polinezya, bantu, pama-nyungan ve arawakan bu önemli sorunu içeren dil aileleri arasındadır.

sebepleriyle örnekler 
çoğu soyu tükenmiş olan sınıflandırılmamış yüzlerce dil vardır, yine de nispeten az da olsa halen konuşulan sınıflandırılmamış diller de var. aşağıdaki listede soyu tükenmiş diller bir hançer (†) ile etiketlenmiştir.

veri yokluğu 
bu diller sadece sınıflandırılmamış dil değil, sınıflandırılamayan dillerdir çünkü dilin var olan bir kaydı olsa bile bu analiz ve sınıflandırma için yeterli değildir, özellikle de şu anki soyu tükenmiş diller için.

 sentinelese (andaman adaları)  – iletişim kurulmamış bir halkın varsayılan yaşayan dili
 weyto† (etiyopya)
 nam† (çin–tibet sınırı) – veriler deşifre edilmemiş durumda
 harappan† (i̇ndus vadisi uygarlığı mö 33.–13. yüzyıl)  – veriler deşifre edilmemiş durumda
 kıbrıs-minos dili† (kıbrıs mö 15.–10. yüzyıl) – veriler deşifre edilmemiş durumda
 lullubi† (i̇ran)
 hamba† (tanzanya) 
 guale† ve yamasee† (abd)
 himarimã (brezilya) – iletişim kurulmamış bir halkın varsayılan yaşayan dili
 nagarchal† (hindistan) – dravid dili olduğu düşünüldü

veri azlığı 
veri miktarı, varsa olan yakın akrabalarını tespit etmek için yeterli olmadığından bu dillerin de çoğu sınıflandırılamazdır. diğerleri içinse belli bir dil ailesine ait olduğunu gösterecek kadar veri olabilir ama bu ailenin neresinde olduğunu göstermeyebilir veya dilin hiç yakın akrabası olmadığını gösterebilir ama onun bir izole dil olduğu sonucuna varmak için yeterli olmayabilir.

 solano† (meksika)
 cacán† (arjantin)
 kujargé (çad)
 bung (kamerun)
 luo (kamerun)
 mawa† (nijerya)
 komta† (nijerya)
 wawu† (gana or fildişi sahili?)
 okwa†? (batı afrika) 
 dima-bottego† (etiyopya)
 kwadi† (angola)
 filistince† (filistin)
 i̇berce† (i̇spanya ve güney fransa)
 limnice† (limni, yunanistan)
 minosça† (antik girit)
 eteogirit dili† (antik girit))
 hattice† (anadolu)
 kaşkaca† (anadolu, muhtemelen hattice'yle ilişkili)
 kassitçe† (irak)
 kut dili† (zagros sınırları)
 hunca† (doğu avrupa ve merkez asya)
 hiung-nu dili† (moğolistan)
 siyenpi dili† (moğolistan)
 cücence† (moğolistan)
 hitay dili† (moğolistan)

yakındaki dillerden alakasız ve çok fazla i̇ncelenmemiş 

 bangime (mali)
 jalaa† (nijerya)
 kwaza (brezilya)
 mpre† (gana)

temel kelimeleri diğer dillere benzemeyen 

 bayot (senegal)
 laal (çad)

diğer dillerle yakından i̇lişkili olmayan ve akademik fikir birliği olmayan 

 ongota (etiyopya)
 shabo (etiyopya)
 omaio (tanzanya)

varlığı şüpheli diller 

 oropom (uganda) (soyu tükenmiş, var olduysa)
 imeraguen (moritanya)
 nemadi (moritanya)
 rer bare (etiyopya) (soyu tükenmiş, var olduysa)
 wutana (nijerya) (soyu tükenmiş, var olduysa)
 truvaca (anadolu) (tasdiklenmemiş, muhtemelen bir luvice lehçesi)

brezilya'daki kukurá gibi bazı "dillerin" uydurma oldukları ortaya çıkıyor.

ayrıca bakınız 

 i̇zole dil
 dil aileleri listesi

notlar

kaynakça 

dilbilim
.