David Deutsch

david elieser deutsch frs (/dɔɪtʃ/ doytch; d. 18 mayıs 1953) oxford üniversitesi'nde çalışan bir i̇ngiliz fizikçidir. oxford üniversitesi clarendon laboratuvarı'ndaki kuantum hesaplama merkezi'nde (cqc) atom ve lazer fiziği bölümü'nde misafir profesör olarak görev yapmaktadır. kuantum turing makinesi için bir tanım formüle ederek ve bir kuantum bilgisayarda çalışmak üzere tasarlanmış bir algoritma belirleyerek kuantum hesaplama alanına öncülük etmiştir. ayrıca kuantum anahtar dağıtımı için dolaşık durumların ve bell teoreminin kullanılmasını önermiştir ve kuantum mekaniğinin birçok dünya yorumunun bir savunucusudur.

i̇lk yılları ve eğitim 
deutsch, oskar ve tikva deutsch'un oğlu olarak 18 mayıs 1953 tarihinde i̇srail'in hayfa kentinde yahudi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. david londra'da cricklewood'daki geneva house okuluna (ailesi cricklewood broadway'deki alma restoranının sahibi ve işletmecisiydi), ardından highgate'teki william ellis okuluna (o zamanlar kuzey londra'da gönüllü destekli bir okuldu) gitti ve cambridge clare college'da doğa bilimleri okudu ve matematiksel tripos'un iii. bölümünü aldı. teorik fizik doktorası için oxford'daki wolfson koleji'ne gitti ve tezini dennis sciama ve philip candelas'ın danışmanlığında eğri uzay-zamanda kuantum alan teorisi üzerine yazdı.

kariyer ve araştırma 
kuantum algoritmaları üzerine çalışmaları 1985 tarihli bir makaleyle başladı, daha sonra 1992'de richard jozsa ile birlikte genişletilerek, olası herhangi bir deterministik klasik algoritmadan katlanarak daha hızlı olan bir kuantum algoritmasının ilk örneklerinden biri olan deutsch-jozsa algoritmasını üretti. 1985 tarihli makalesinde, kuantum anahtar dağıtımı için dolaşık durumların ve bell teoreminin kullanılmasını da önerdi. 2008'de royal society üyesi (frs) olarak seçilmek için aday gösterildiğinde, katkıları şu şekilde tanımlandı:

"kuantum hesaplama teorisinin temellerini atmış ve daha sonra ilk kuantum algoritmalarının keşfi, kuantum mantık kapıları ve kuantum hesaplama ağları teorisi, ilk kuantum hata düzeltme şeması ve birkaç temel kuantum evrensellik sonucu dahil olmak üzere bu alandaki en önemli ilerlemelerin çoğunu gerçekleştirmiş veya bunlara katılmıştır. bu yeni, disiplinler arası alanda dünya çapındaki araştırma çabalarının gündemini belirlemiş, felsefi çıkarımlarını (çoklu evrenler yorumunun bir varyantı aracılığıyla) anlamada ilerleme kaydetmiş ve özellikle the fabric of reality (gerçekliğin dokusu) adlı kitabında bunu genel halk için anlaşılır hale getirmiştir."

2012'den beri, kuantum hesaplama teorisini sadece hesaplamayı değil tüm fiziksel süreçleri kapsayacak şekilde genelleştirme girişimi olan kurucu teori üzerinde çalışmaktadır. chiara marletto ile birlikte, aralık 2014'te bilginin yalnızca fiziksel sistemlerin hangi dönüşümlerinin mümkün ve hangilerinin imkansız olduğu açısından ifade edilebileceğini varsayan constructor theory of information başlıklı bir makale yayınlamıştır.

gerçekliğin dokusu 
deutsch, 1997 tarihli the fabric of reality (gerçekliğin dokusu) adlı kitabında kendi "her şey teorisi"ni detaylandırmaktadır. her şeyin parçacık fiziğine indirgenmesini değil, çok evrenli, hesaplamalı, epistemolojik ve evrimsel ilkeler arasında karşılıklı desteği amaçlamaktadır. onun her şey teorisi indirgemeci olmaktan ziyade bir şekilde ortaya çıkmacıdır. teorisinin dört kolu vardır:

 hugh everett'in kuantum fiziğine getirdiği çoklu-dünya yorumu, "dört koldan ilki ve en önemlisidir."
 karl popper'ın epistemolojisi, özellikle de anti-endüktivizmi ve bilimsel teorilerin realist (araçsal olmayan) bir yorumunu gerektirmesinin yanı sıra yanlışlanmaya direnen cesur varsayımları ciddiye alma vurgusu.
 alan turing'in hesaplama teorisi, özellikle de evrensel turing makinesinin yerini deutsch'un evrensel kuantum bilgisayarının aldığı deutsch'un turing prensibinde geliştirildiği şekliyle. ("hesaplama teorisi artık kuantum hesaplama teorisidir.")
 richard dawkins'in darwinci evrim teorisini ve modern evrim sentezini, özellikle de poppercı problem çözme (epistemolojik kol) ile bütünleşen replikatör ve mem fikirlerini geliştirmesi.

değişmezler 
2009 yılında ted'de yaptığı bir konuşmada deutsch, bilimsel açıklama için değişmezleri formüle etme kriterini açıklamıştır: "görünür değişim, yeni bilgi veya beklenmedik koşullar karşısında değişmez kalan [kamuya açık, böylece daha sonra başkaları tarafından tarihlendirilebilecek ve doğrulanabilecek] bir açıklama belirtin."

"kötü bir açıklamanın değiştirilmesi kolaydır.": dakika 11.22 

"değişmesi zor açıklamalar arayışı tüm ilerlemenin kaynağıdır": dakika 15.05 

"gerçeğin, gerçeklik hakkındaki değiştirilmesi zor iddialardan oluşması, fiziksel dünya hakkındaki en önemli gerçektir.": dakika 16.15 

gerçekliğin bilimsel açıklamasının temel bir yönü olarak değişmezlik uzun zamandır bilim felsefesinin bir parçasıydı: örneğin friedel weinert'in the scientist as philosopher (2004) adlı kitabı bu temanın 1900'lerden itibaren henri poincaré (1902), ernst cassirer (1920), max born (1949 ve 1953), paul dirac (1958), olivier costa de beauregard (1966), eugene wigner (1967), lawrence sklar (1974), michael friedman (1983), john d. norton (1992), nicholas maxwell (1993), alan cook (1994), alistair cameron crombie (1994), margaret morrison (1995), richard feynman (1997), robert nozick (2001) ve tim maudlin (2002).

sonsuzluğun başlangıcı 
deutsch'un ikinci kitabı sonsuzluğun başlangıcı: explanations that transform the world (dünyayı dönüştüren açıklamalar) 31 mart 2011 tarihinde yayımlanmıştır. bu kitapta deutsch, 17. ve 18. yüzyıllardaki avrupa aydınlanmasını, potansiyel olarak sonu gelmeyen amaçlı bilgi yaratma dizisinin başlangıcı olarak görmektedir. bilginin doğasını, memleri ve insanlarda yaratıcılığın nasıl ve neden evrimleştiğini incelemektedir.

ödüller ve onurlandırmalar 
the fabric of reality 1998'de rhone-poulenc bilim kitabı ödülüne layık görülmüştür. deutsch 1998'de fizik enstitüsü dirac ödülü'ne, 2005'te edge of computation bilim ödülü'ne layık görülmüştür. 2017'de uluslararası teorik fizik merkezi'nin (ictp) dirac madalyası'nı almıştır. deutsch, doktora danışmanı dennis sciama aracılığıyla paul dirac'a bağlanmıştır ve kendisi de dirac'ın doktora danışmanıdır. deutsch, 2008 yılında kraliyet topluluğu üyesi (frs) seçilmiştir. 2020 yılında sibernetik topluluğu onursal üyeliği ile ödüllendirilmiştir. 2018 yılında micius kuantum ödülü'nü almıştır. 2021 yılında isaac newton madalyası ve ödülü'ne layık görüldü.

22 eylül 2022'de temel fizik alanında çığır açan ödülü'ne layık görüldü (ödülü 3 kişiyle paylaştı).

kişisel yaşam 
deutsch, çocukları ciddiye almak adlı ebeveynlik ve eğitim yönteminin kurucu üyesidir. deutsch, brexit'i desteklemiş ve savunuculuğu dönemin hükûmet danışmanı dominic cummings tarafından düzenli olarak alıntılanmıştır.

kaynakça 

kuantum fizikçileri
oxford üniversitesi öğretim üyeleri
teorik fizikçiler
royal society üyeleri
yaşayan insanlar
yahudi fizikçiler
i̇srailli ateistler
yahudi ateistler
1953 doğumlular
britanyalı ateistler
britanyalı fizikçiler
britanya yahudileri
i̇srailli bilgisayar bilimcileri
i̇srailli yazarlar
i̇srailli fizikçiler
i̇srailli yahudiler