Wagner Grubu

pmc wagner (rusça: чвк вагнера) olarak da bilinen wagner grubu (rusça: группа вагнера / gruppa vagnera), bir rus paramiliter örgütüdür. çeşitli şekillerde özel bir askeri şirket, bir paralı asker ağı veya rusya devlet başkanı vladimir putin'in fiili bir özel ordusu olarak tanımlanıyor. grup, özel askeri müteahhitlerin resmi olarak yasak olduğu rusya'da yasaların ötesinde faaliyet gösteriyor. wagner grubu'nun kendisi ideolojik olarak yönlendirilmese de, wagner'in çeşitli unsurları batı tarafından neo-naziler ve aşırı sağcı aşırılık yanlıları ile ilişkilendirilmiştir.

grup, 2014'ten 2015'e kadar kendi kendini ilan eden donetsk ve luhansk halk cumhuriyetlerinin ayrılıkçı güçlerine yardım ettiği ukrayna'daki donbas'taki savaş sırasında dünya çapında üne kavuştu. suriye, libya, orta afrika cumhuriyeti ve mali'deki savaşlar, genellikle rus hükümetiyle ittifak halindeki güçlerin yanında savaşıyor. wagner ajanları konuşlandırıldıkları bölgelerde savaş suçları işlediler. suçlamalar arasında sivillere yönelik tecavüz ve soygunlar ile suçlanan kaçaklara işkence yapılması yer alıyor.

wagner grubu, rus çıkarlarını desteklemek için faaliyet gösterdiği, rusya savunma bakanlığı'ndan (mod) askeri teçhizat aldığı ve eğitim için mod kurulumlarını kullandığı için, genellikle mod'nin veya rusya'nın askeri istihbarat teşkilatının fiili bir birimi olarak kabul edilir.

wagner grubu'nun rus hükümeti tarafından belirli çatışmalarda makul inkar edilebilirliğe izin vermek ve rusya'nın dış müdahalelerinin kayıp sayısını ve mali maliyetlerini kamuoyundan gizlemek için kullanıldığı yaygın olarak tahmin ediliyor. 2022'de rusya'nın ukrayna'yı işgalinde önemli bir rol oynadı; burada, diğer faaliyetlerin yanı sıra, bildirildiğine göre ukraynalı liderlere suikast düzenlemek için konuşlandırıldı ve ön cephe çarpışması için mahkumları ve hükümlüleri geniş çapta askere aldı. aralık 2022'de pentagon'dan john kirby, wagner grubunun ukrayna'da 10.000 müteahhit ve 40.000 hükümlü dahil 50.000 savaşçısı olduğunu iddia etti. diğerleri askere alınan mahkumların sayısını 20.000'den fazla olarak belirtse de, ukrayna'da bulunan pmc'lerin toplam sayısının 20.000 olduğu tahmin ediliyor.

grubun, putin'le yakın bağları olan bir iş adamı olan yevgeny prigozhin'e ait olduğuna veya finanse edildiğine inanılıyor. prigozhin, wagner grubuyla bağlantısını yıllarca inkar ettikten sonra, eylül 2022'de paramiliter grubu 'kurduğunu' itiraf etti.

tarihçe 
wagner grubu'nun, 2010'ların başında eski gru spetsnazı yarbayı dmitri utkin tarafından kurulduğu düşünülmektedir. 2016 başlarında 1.000 kadar çalışanı olup aralık 2017 tarihi itibarıyla 6.000'den fazla çalışanı bulunmaktadır. rusya yasalarına göre özel askeri şirketlerin faaliyetleri yasak olduğundan şirket 2016 itibarıyla arjantin'de kayıtlıydı.

grubun ana yatırımcısının rusya devlet başkan vladimir putin ile yakın bağlantılara sahip bir iş insanı olan yevgeni prigojin olduğu söylenmektedir. i̇lk olarak 2014 yılında kırım krizi sırasında ortaya çıktılar ve yarımadanın kansız ve sessiz bir şekilde ilhak edilmesi sırasında rus birlikleri ile birlikte hareket etmekteydiler. kırım'ın ilhak edilmesinden sonra donbass savaşı'nda ayrılıkçı güçlere destekte bulundular. ekim 2015 tarihinde rusya'nın suriye'de başlattığı askerî harekâtın ardından suriye hükûmeti güçleri safında yer aldılar. wagner'in bu yurtdışı faaliyetlerinde gru'dan destek ve koordinasyon aldığı söylenmektedir.

2018 yılı itibarıyla grup i̇kinci libya i̇ç savaşı’nda halife hafter güçleri ile birlikte savaşmaktadır.

2016'nın başlarında wagner'in 1.000 çalışanı vardı, daha sonra bu sayı ağustos 2017'de 5.000'e , ve aralık 2017'de 6.000'e yükseldi. kuruluşun arjantin'de kayıtlı olduğu  ayrıca sankt-peterburg ve hong kong'da ofisleri olduğu iddia ediliyor.

rusya ile ilişkileri 
27 haziran 2023'te devlet başkanı putin, wagner grubu'nun harcamalarına ilişkin bir soruşturma başlatıldığını açıklarken, rus devletinin bu grubu ülkenin savunma bütçesinden ve devlet bütçesinden tamamen finanse ettiğini doğruladı. sadece mayıs 2022'den mayıs 2023'e kadar rus devleti, gruba 86.262 milyar ruble, yani yaklaşık 1 milyar dolar ödemiştir. putin geçmişte sık sık rus devleti ile "wagner" arasındaki herhangi bir bağlantıyı reddetmiş ve bunun bir "özel askeri şirket" olduğunda ısrar etmiştir.

bundan önce birçok rus ve batılı gözlemci, örgütün aslında özel bir askeri şirket olarak var olmadığına, gerçekte rusya savunma bakanlığı'nın nihayetinde rus hükümetine rapor veren örtülü bir kolu olduğuna inanıyordu. şirket, rus ordusuyla üsleri paylaşıyor, rus askeri uçaklarıyla taşınıyor ve rusya'nın askeri sağlık hizmetlerini kullanıyor. rus devletinin wagner grubu'nu pasaportlarla desteklediği de belgelenmiştir.

rusya'daki özel askeri şirketlerin yasal statüsü belirsizdir: bir yandan rus mevzuatı "yasadışı silahlı oluşumları ve paralı asker gruplarını" açıkça yasaklamaktadır, ancak aynı zamanda rus devleti rusları istihdam eden ve wagner dahil ancak bununla sınırlı olmamak üzere rusya'da faaliyet gösteren çok sayıda pmc'yi kovuşturmamaktadır. viktor ozerov bir keresinde bu yasağın "yurtdışında kayıtlı" şirketler için geçerli olmadığını ve böyle bir durumda "rusya'nın yasal olarak hiçbir şeyden sorumlu olmadığını" ima etmişti. bu muğlaklık, rus devletinin ihtiyaç duyduğu pmc'lerin faaliyetlerine seçici bir şekilde izin verirken, putin için risk yaratacak herhangi bir pmc'nin kurulmasını engellemesini ve aynı zamanda eylemleri için makul bir inkar edilebilirliği yönetmesini sağlayan bir araç olarak yorumlandı.

sonuç olarak, rusya'da bir dizi pmc faaliyet gösteriyor gibi görünmektedir ve nisan 2012'de vladimir putin, rusya başbakanı olarak devlet duması'nda yaptığı konuşmada rusya'da pmc kurma fikrini onaylamıştır. bazı askeri analistler wagner'i, rus askeri kurumuna makul inkar edilebilirlik, rusya'nın yurtdışındaki askeri operasyonları ve kayıp sayısı hakkında kamu gizliliği sağlamak gibi bazı avantajlar sunan "sözde özel" bir askeri şirket olarak tanımlamıştır. bu nedenle, wagner sözleşmelileri, rus hükümetinin onları resmi olarak kabul etmemesi nedeniyle "hayalet askerler" olarak tanımlanmıştır.

yaptırımlar 
abd hazine bakanlığı haziran 2017'de wagner grubu ve utkin'e şahsen yaptırım uyguladı. aralık 2021'de ise  avrupa birliği, wagner grubu ve onunla bağlantılı sekiz kişi ve üç kuruluşa libya, suriye, ukrayna (donbas) ve orta afrika cumhuriyeti de dahil olmak üzere faaliyet gösterdikleri bazı ülkelerde işkence ve  yargısız infazları da içeren ciddi insan hakları ihlalleri ve istikrarı bozucu faaliyetlerde bulunmaktan dolayı yaptırım uyguladı.

kaynakça 

2014'te kurulan şirketler
sankt peterburg merkezli şirketler
özel askerî şirketler
yarı askerî kuruluşlar
suriye i̇ç savaşı'ndaki askerî birim ve gruplar
donbas savaşı
donbas savaşı'nda ayrılıkçı güçler
rusya yanlısı militan gruplar
wagner grubu