Alan R. Battersby

sir alan rushton battersby (d. 4 mart 1925 - ö. 10 şubat 2018), b12 vitamininin biyosentezindeki kimyasal reaksiyon ara ürünleri ve enzimlerin reaksiyon mekanizmalarını tanımlayan i̇ngiliz organik kimyacıydı.

i̇çinde bulunduğu araştırma grubu, alkaloid biyosentezi ve enzimatik reaksiyonların stereokimyasını incelemek için radyoaktif işaretli öncül madde sentezi çalışmalarıyla adını duyurmuştur. 1984 yılında kraliyet madalyası ve 2000 yılında copley madalyası da dahil olmak üzere sayısız ödül kazanan battersby, 10 şubat 2018'de 92 yaşında iken ölmüştür.

yaşamı ve eğitimi 
alan battersby, 4 mart 1925'te, birleşik krallık'ın greater manchester kontluğu içinde bulunan leigh kasabasında, inşaatçı olan babası william battersby ve eşi hilda'nın üç çocuğundan biri olarak dünyaya gelmiştir.

11 yaşında iken, kimya öğretmeni bay evans'ın teşviki ile leigh grammar okulu'na girmiş olan battersby, 16 yaşına geldiğinde, i̇kinci dünya savaşı hala devam devam etmekte olduğu için, okulunu bırakarak british insulated callender's cables (bicc) adındaki bir kablo üreticisi ve inşaat şirketinin yerel fabrikasında çalışmaya başlamıştır. çok geçmeden bu kararının bir hata olduğu sonucuna varmış ve üniversiteye girmek için çalışmaya başlamıştır.

alan battersby, 1943 ekiminde, lisans eğitimini desteklemek için başvurduğu bursu kazanmış ve manchester üniversitesi kimya bölümü'ne geçiş yapmıştır. 1946 yılında en iyi dereceyle mezun olmuş ve o yıl mercer kimya araştırma bursu (john mercer onuruna verilmektedir) ve i̇ngiltere bilimsel ve endüstriyel araştırmalar bölümü'nden hibe almıştır. 1947'de kazandığı hibeler sayesinde, profesör dr. hal t. openshaw'ın da destekleriyle, manchester üniversitesi'ni tamamlamıştır. öğretmeni openhaw, uluslararası tanınmışlığa sahip kıdemli akademisyenlere verilen reader unvanıyla, st andrews üniversitesi'ne atandığında, battersby'ı da yanında götürerek 1949 yılında tamamlayacağı doktorasına önayak olmuştur. sonrasında burada, yardımcı öğretim görevlisi unvanını kazanan battersby, i̇ngiliz milletler topluluğu fonu bursu sayesinde amerika birleşik devletleri'nde doktora sonrası eğitimini aldıktan sonra lyman c. craig ile birlikte new york rockefeller tıbbi araştırma enstitüsü'nde, tirosidin ve gramisidin s peptit antibiyotikleri üzerinde çalışmalar yapmıştır. daha sonraları, illinois üniversitesi biyokimya bölümüne geçerek, burada herbert carter ile piruvat oksidasyon faktörü konusunda makaleler yayınlamıştır.

1949 yılında evlendiği, botanik bilimi ile uğraşan karısı margaret ruth née hart, 1997 yılında kanserden ölmüştür. battersby'ın, martin ve stephen adlı iki çocuğu vardır. emeklilik yıllarında, yürüyüş yapmaya ve avcılığa başlamış olan battersby, birçok meslektaşı ve eski öğrencileriyle de iletişim halinde kalmıştır.

kariyeri 
battersby, 1954 yılında, 8 sene boyunca görev yapacağı bristol üniversitesi'ne öğretim görevlisi olarak atanmıştır. bu dönemde, kendi doktora ve doktora sonrası öğrencileri için bir araştırma grubu (battersby grubu) da kurmuştur.

1962 yılında liverpool üniversitesi'ne kimya profesörü olarak atanmış ve 1969 yılında cambridge üniversitesi'ne geçiş yaparak burada da profesörlük yapmaya devam etmiştir. 1988 yılında, kimya alanınında oldukça prestijli bir yere sahip olan "1702 kimya kürsüsü" başkanlığına seçilmiş ve bu unvanını 1992 yılında emekli oluncaya kadar elinde tutmuştur.

araştırmaları 
battersby'ın çalışmaları, günümüze kadar, 350'den fazla makalede yayınlanmıştır. özellikle cambridge'teki araştırmalarının birçoğunu, lisansüstü ve doktora sonrası öğrencilerinin yanı sıra, jim staunton, ted mcdonald ve finian leeper gibi bölümün diğer akademik personelleri ile birlikte hazırlamıştır.

çalışmaları yürüten battersby grubu, serc, epsrc, leverhulme trust, hoffman-la roche, wolfson vakfı ve zeneca gibi kurumlar da dahil, dışarıdan gelen yardım ve hibeler sayesinde finanse edilmiştir.

alkaloidler 
alkaloid ismi, bir bitki tarafından çoğunlukla bazik azot atomları içeren, doğal olarak oluşan, amin yapısındalki kimyasal bileşik gruplarına verilmektedir. araştırmacıların oldukça ilgisini çeken çeşitli farmakolojik aktivitelere sahip bu alkaloidler, 1950'lerden önce, stereokimyalarından dolayı tam olarak tanımlanamamıştır. kimyasal kimliklerini belirlemek için genellikle kimyasal olarak bozunma veya yapı sentezi deneyleri gerekli olmuştur. alan battersby, konuyla ilgili, amip enfeksiyonlarının tedavisinde kullanılan emetin için de bu durumun geçerli olduğunu ve tanımlama için daha çok deneyin gerektiğinden tezinde söz etmiştir.

battersby, bir kristalin atomik ve moleküler yapısını incelemek için kullanılan x ışını kristalografisi yöntemi, kimyasal türleri iyonize edip oluşan iyonları, kütle/yük oranına göre sıralayan kütle spektrometrisi analitik tekniği ve atom çekirdeğinin belirli manyetik özelliklerinin kullanıldığı bir araştırma tekniği olan nükleer manyetik rezonans spektroskopisi sayesinde, bu teknikleri alkaloidler üzerinde uygulayarak, yapısal alt tiplerdeki bu malzemelerin içinde bulundukları yerde (hayvan, bitki, mantar ve bakteriler), üretilen biyosentetiğin daha kolay anlaşılmasını ve tanımlanmasını sağlamıştır.

alan battersby, 1937'de sonderhoff ve thomas tarafından, döteryumun, asetat, yağ ve steroidlerin biyosentezini araştırmak için nasıl kullanılabileceği gösterildiği zaman, bu tekniklerin alkaloid biyosentezini incelemek için de kullanılabileceğini fark etmiştir. trityum ve 14°c'yi içeren radyoaktif işaretli başlangıç materyalleri kullanarak, belirli bir organizmada birlikte bulunan çoklu alkaloitlerin oluştuğu sırayı ve düzeni belirleyebilmiştir. biyosentez, morfin, tirosin, retikülin, salutaridin, tebain, kodeinon ve kodein ile devam etmiştir. aynı zamanda, battersby grubu, gut tedavisinde kullanılan kolşisin (colchicum autumnale) gibi diğer birçok alkaloid üzerinde de çalışmalar yapmış ve bu alkaloidin, (s)-autumnaline yoluyla, fenilalanin ve tirozin amino asitlerinden türetildiğini de göstermiştir. i̇ndol alkaloidleri olan ajmalisin, korinenteal, katarantin ve vindolin biyosentezinin, öncül triptomin ve loganin içerdiğini göstermiştir. alan battersby, antimalaryal (sıtma karşıtı) ilacının indol alt yapısını paylaşmasa da, korinentealden türetildiğini söylemiştir. battersby, kininin, korinantealden kaynaklanan indol altyapısını da bu sayede göstermiştir.

yaşam pigmentlerinin biyosentezi 
alan battersby, tetrapirrolik yapısal çerçeveler üzerine inşa edilen yaşam pigmentlerinin biyosentezi üzerine yaptığı araştırmalarıyla bilinmektedir. alan battersby, kosintazın aktif bölgesinde bir spiro-pirolen ara ürününün üretildiğini ve bu mekanizmayı kanıtlamak için grubunun gerçekten enzimi inhibe ettiği gösterilen bir spiro-laktam analogu tasarlayıp sentezlemiştir.

vitamin b 12 yapısı, yapının metil grubu ve s-adenosil metiyonin, özel yöntem ve teknikler kullanılarak battersby tarafından incelenmiştir. genetiği değiştirilmiş bir pseudomonas denitrifika  kullanılmış, kobalaminin biyosentezinde yer alan genlerin sekizinin gen ifadesi bakımından aşırı fazla olduğu yine battersby tarafından açıklanmıştır.

haem doğal ürünleri 
battersby grubu, haem ile ilgili doğal ürünlerin biyosentezi üzerinde çok önemli çalışmalara imza atmış, tamamen sentetik haem a, haem d1  ve sirohidroklorini üretmişlerdir.

enzimatik reaksiyonların stereokimyası 
battersby grubu, enzim katalizinin stereokimyasını ve mekanizmasını, histidin dekarboksilaz ve tirozin dekarboksilaz gibi bir dizi enzim sistemini araştırarak, içinde trityum bulunan substratları da açıklamıştır.

ödülleri ve onur üyelikleri 
alan battersby alınan fahri doktora unvanına sahip olduğu üniversiteler arasında saint andrews üniversitesi (1977), rockefeller üniversitesi, sheffield üniversitesi (1986), watt üniversitesi (1987), bristol üniversitesi (1994) ve liverpool üniversitesi (1994) bulunmaktadır. 1988 yılında, amerikan bilim ve sanat akademisi'ne yabancı onursal üye, ve 1990 yılında, hindistan ulusal bilim akademisi'ne yabancı üye olarak seçilmiştir. 1989 yılında, "enzimatik reaksiyonlar mekanizmasının ve doğal ürünlerin, özellikle de yaşamın pigmentlerinin biyosentezinin aydınlatılmasına temel katkılarından dolayı" eth zürih'ten duilio arigoni ile birlikte wolf kimya ödülü"nü kazanmıştır. 
 corday morgan madalyası (1959) 
 tilden madalyası (1963) 
 royal society üyeliği (1966)
 hugo müller okutmanlığı (1972) 
 flintoff madalyası (1975) 
 davy madalyası (1977)  
 paul karrer altın madalyası (1977) 
 max tishler ödülü (1978) 
 natural product chemistry ödülü (1979) 
pedler ödülü (1980) 
 roger adams ödülü (1983) 
 havinga madalyası (1984) 
 longstaff ödülü (1984) 
 royal madalyası (1984)  
 royal society bakerian madalyası (1984) 
robert robinson ödülü (1986) 
 antonio feltrinelli uluslararası kimya ödülü (1986) 
 varro e. tyler seçkin okutmanlığı (1987) 
 wolf kimya ödülü  (1989) 
  arun guthikonda okutmanlığı, columbia üniversitesi (1991)
 knight bachelor (1992) 
 august wilhelm von hofmann ödülü (1992) 
 ivan levinstein okutmanlığı (1992) 
 tetrahedron ödülü (1995) 
 hans‐herloff inhoffen madalyası (1997) 
 welch kimya ödülü (2000) 
 copley madalyası (2000)  
 r. b. woodward ödülü (2004)

ayrıca bakınız 

 wolf kimya ödülü sahipleri listesi

kaynakça

konuyla ilgili yayınlar

dış bağlantılar 
 prof sir alan battersby ve b12 vitamini  st. catharine koleji videosu 
 londra ulusal portre galerisi'nde sergilenen alan battersby portreleri  
 copley madalyası sitesi

wolf kimya ödülü sahipleri
royal medal sahipleri
royal society üyeleri
amerikan bilim ve sanat akademisi üyeleri
britanyalı kimyagerler
organik kimyacılar
2018 yılında ölenler
1925 doğumlular