Hausa animizmi

hausa animizmi, "maguzanci" veya bori, batı afrika'daki hausa halkının büyü ve ruh sahibi olmayı içeren i̇slam öncesi geleneksel bir dinidir. bu dine inananların çoğu 18. yüzyılda i̇slam reformcusu osman ve fodio'nun cihadından sonra i̇slam'ı kabul etmiştir.

terminoloji 
bori (bòòríí), hausa dilinde fiziksel şeylerde bulunan ruhsal güç anlamına gelen bir isimdir ve yerel damıtılmış alkol (borassa) ve tıp pratiği (boka) ile ilgilidir. bori dini hem bu güçleri kontrol etmek için bir kurumdur hem de bu ruhların kontrol edildiği ve hastalıkların iyileştirildiği bir "şeytan çıkarma" (egzorsizm) ritüeli, dans ve müzik icrasıdır.

i̇slam öncesi hausaland 
geleneksel maguzawa hausa halkının dini geleneklerinin bir yönü olan bori, sömürge öncesi hausa krallıklarının bazılarında yönetici sınıf rahibeler tarafından yönetilen bir devlet dini haline geldi. i̇slam 14. yüzyılda hausa topraklarına girmeye başladığında, puta tapma gibi dinin bazı yönleri yeraltına sürüldü. o zamanki kano sultanlığındaki tsumbubura kültü ve diğer birçok benzer bori kültü bastırıldı, ancak bori, i̇slam'ın bazı yönlerini entegre ederek "ruh çağırma" kültlerinde hayatta kaldı. bori ruh sahibi rahibeleri, daha önceki animist krallıkların yerini alan sultanlıklar üzerinde nominal etkilerini sürdürmüşlerdir. rahibeler kendinden geçme dansı ritüeli aracılığıyla ruhlarla iletişime geçerek devletin yönetici evlerine rehberlik etmeyi ve onları korumayı umuyorlardı. bori rahibeleri ve yardımcılarından oluşan bir birlik, inna ya da "hepimizin annesi" olarak adlandırılan kraliyet rahibesi tarafından yönetiliyordu. inna, yalnızca toplumu ele geçirme dansları aracılığıyla kötü niyetli güçlerden korumakla sorumlu olmayan, aynı zamanda krallık genelinde şifa ve kehanet sağlayan bu ağı denetliyordu.

i̇slam sonrası ve çağdaş uygulama 
xix. yüzyılın başlarında müslüman âlimler kraliyet saraylarında uygulanan melez dini onaylamazken, aşırı hevesli müslümanlar bu melezleşmeyi sultanlıkları devirmek ve sokoto halifeliğini kurmak için bir bahane olarak kullanacaktı. halifeliğin doğuşuyla birlikte bori uygulamaları fula saraylarında kısmen bastırıldı. bori mülk edinme ritüelleri konni ve dogondutchi gibi hausa mülteci devletlerinde (bugün güney nijer'de) ve nijerya hausaland'ın bazı kırsal bölgelerinde varlığını sürdürmüştür. bori rahibelerinde örneklenen kadınların güçlü danışmanlık rolleri ya ortadan kalktı ya da akademik, eğitimsel ve topluluk liderliği rollerinde müslüman kadınlara devredildi. ancak i̇ngiliz ve fransız sömürgeciliği, dolaylı yönetimin resmi hiyerarşilerinde kadınlara çok az yer verdi ve bori gibi kadınların yönetimdeki resmi rolleri 20. yüzyılın ortalarında büyük ölçüde ortadan kalktı.

modern müslüman hayaland da bori ritüeli bazı yerlerde senkretik uygulamalara asimile olarak varlığını sürdürmektedir. maguzacıların i̇slam öncesi "babbaku" ruhlarının safları zaman içinde "müslüman" ruhlar ("farfaru") ve diğer etnik grupların, hatta avrupalı sömürgecilerin ruhlarıyla (ya da onları temsil eden ruhlarla) zenginleşmiştir. bori üyelerinin (neredeyse tamamı kadın) performanslarının şifa ve şans yönleri, ritüelleri ve uygulayıcıları için yeni sosyal roller sağlamaktadır. yönetim yapılarından ayrı olan bori ritüel toplulukları, geleneksel şifa uygulamalarının yanı sıra girka kabul ritüeli gibi bori festivallerinin performansı yoluyla kendilerine ait olan kadınlara güçlü bir kurumsal kimlik sağlamaktadır.

kaynakça

ayrıca bakınız 

 adeline masquelier. dua her şeyi bozdu: nijer'in bir i̇slam kasabasında mülkiyet, i̇ktidar ve kimlik. duke üniversitesi yayınları (2001). isbn 978-0-8223-2639-7
 adeline masquelier (inceleme): girkaa: une ceremonie d'initiation au culte de possession boorii des hausa de la région de maradi by veit erlmann, habou magagi. journal of religion in africa, vol. 22, fasc. 3 (ağustos 1992), s. 277-279
 adeline masquelier. "yıldırım, ölüm ve i̇ntikamcı ruhlar: müslüman bir dünyada 'bori' değerleri". journal of religion in africa, vol. 24, fasc. 1 (şubat 1994), s. 2-51
 kari bergstrom "hausa kadınları için sömürgecilik ve i̇slam'ın mirasları: tarihsel bir analiz, 1804-1960". michigan state university graduate student papers in women and international development working paper #276 (2002)
 jacqueline cogdell djedje. "hausa ve dagomba sahiplik (bori) müziğinde şarkı türü ve i̇cra tarzı". the black perspective in music, cilt 12, no. 2 (sonbahar 1984), s. 166-182
 i. m. lewis, s. al-safi hurreiz (eds). kadın tıbbı, afrika'da ve ötesinde zar-bori kültü. edinburgh university press (1991). isbn 0-7486-0261-5.
 fremont e. besmer. "'bori' kültüne i̇nisiyasyon: ningi kasabasında bir vaka çalışması". afrika: journal of the international african institute, cilt 47, no. 1 (1977), s. 1-13
 frank salamone. "oyun olarak din: bori, dostane bir 'cadı doktoru'". journal of religion in africa, vol. 7, fasc. 3 (1975), s. 201-211
 umar habila dadem danfulani. "kuzey nijerya'da bori kültünün hayatta kalmasına katkıda bulunan faktörler". numen, cilt 46, no. 4 (1999), s. 412-447
 a. j. n. tremearne. the ban of the bori: demons and demon-dancing in west and north africa. londra: heath cranton (1919)
 a. j. n. tremearne. "bori i̇nançları ve törenleri". the journal of the royal anthropological institute of great britain and ireland, vol. 45, january - june 1915 (ocak - haziran 1915), pp. 23–68.
 ross s. kraemer. "the conversion of women to ascetic forms of christianity". signs, cilt 6, no. 2, değişim çalışmaları (kış 1980), s. 298-307
 i. m. lewis. "spirit possession and deprivation cults". man, new series, cilt 1, no. 3 (eylül 1966), s. 307-329.

animizm
hausaca
nijer'de din
nijerya'da din