Kulak (köylü)

kulak (, "kulak") veya ukrayna'da kullanılan adıyla kurkuli veya azerbaycan'da kullanılan adıyla qolçomaq, rus i̇mparatorluğu'nun son yıllarında ve sovyetler birliği'nin ilk dönemlerinde varlıklı köylülere verilen ad. "yumruk" veya "yumruğu sıkı insan" anlamına gelen "kulak" kelimesi, ilk olarak 1906'daki stolipin reformu ile zenginleşen bağımsız çiftçiler için kullanıldı. kulak, ilk başta en az 3,2 hektarlık toprağı mülkiyetinde bulunduran köylüler için kullanılmıştı. 1918'de kelimenin anlamı moskova'dan gönderilen birliklere tahıl vermemek için direnen tüm köylüleri kapsayacak şekilde genişletildi. 1929-33 yılları arasında josef stalin liderliğinde gerçekleşen köylü sınıfının kolektivizasyonu girişimi çerçevesinde "komşularından birkaç inek veya beş altı dönüm arazi fazlası" olan köylüler "kulak" olarak damgalandı ve mülkiyet sahibi köylüler devrimin çekimser destekçileri olarak yaftalandı.

marksizm-leninizm ideolojisine göre kulaklar daha fakir köylülerin sınıf düşmanıydı. vladimir i̇lyiç lenin kulaklar için "kıtlıkta semiren kan emiciler, vampirler, vurguncular, halkın malını yağmalayanlar" dedi. marksizm-leninizm, şehir ve fabrikalardaki proletaryanın yanı sıra fakir köylüleri ve çiftliklerdeki emekçileri de boyunduruktan kurtaracak bir devrim yapma hedefini koymuştu. bunların yanı sıra bolşevizmin planlı ekonomisi tarım alanlarının kolektivizasyonunu gerektiriyordu; bu sanayileşmeye veya büyük ölçekli tarımsal üretime imkân tanımak için elzemdi. bunun pratikteki yansıması, kulakların topraklarının hükûmet yetkililerince şiddet yoluyla ellerinden alınması ve direnenlerin öldürülmesi oldu. kulakların bir kısmı da çalışma kamplarına (gulag) gönderildi.

köken ve tanım 
"kulak" kelimesi ilk kullanıma girdiğinde, köy ahalisinin gözünde gelirini hakkaniyetle elde etmeyen köylüler için kullanılmaktaydı. bu kullanımın arkasında o dönemde yaygın olan, haklı kazancın sadece ağır fiziksel emekle elde edilebileceği inancı vardı. tüccarlar ve tefecilerin de zenginliği bu nedenle sahtekârlıklarına bağlanıyordu; doğrudan üretimle uğraşan köylüler arasındaki yaygın inanışı "yalan yoksa satış da yok" () sözü yansıtıyordu.

"kulak" sözcüğü ilk başlarda sahtekârlığı temsil eden, son derece olumsuz bir anlam taşıyordu; bu anlam sonraları sovyet propagandasında yansıtılmıştır. 1870'lerde aleksandr nikolayeviç engelhardt, rus köylülerine ilişkin izlenimlerinde şunları yazdı:

sovyet terminolojisinde köylüler üç kategoriye bölündü: fakir köylüler olan "bednyak"lar, orta gelirli köylüler olan "serednyak"lar ve toprakları çoğu rus köylüsünden fazla olan yüksek gelirli çiftçiler, "kulak"lar. bunlara ilaveten toprak sahibi olmayan, mevsimlik işlerde çalışan bir de "batrak"lar vardı.

stolipin reformu büyük mal sahiplerinden kredi alıp bununla toprak satın alma yolunu açarak toprak sahibi yeni bir köylü sınıfı yaratmıştı. bu çiftçiler kredinin geri ödemesini çiftçilikten elde ettikleri gelirle yapacaklardı. 1912'de çiftçilerin %16'sı erkek aile üyesi başına 8 dönümden fazla toprak sahibiydi (bu rakam 1903'te %11'di; 8 dönümlük sınır orta sınıf çiftçilerle varlıklı çiftçiler arasında istatistiksel ayrım yapmak için kullanılıyordu). kırsal bölgelerdeki hanelerin yaklaşık %20'sini bu gibi çiftçiler oluşturmaktaydı; ancak piyasaya sürülen tahılın %50'si bu çiftçiler tarafından üretilmekteydi.

1917'deki rus devrimi sonrası bolşevikler sadece batraklar ve bednyakları proletaryanın gerçek müttefikleri olarak değerlendirdi. serednyaklar müttefik olmak için fazla tereddütlü ve güvenilmez olarak görüldü; kulaklarsa toprak (ve sonraları genişletilen tanıma göre hayvan) sahibi oldukları için devrim düşmanı kabul edildi.

mayıs 1929'da halk komiserleri konseyi "kulak hanesi" kavramını resmîleştiren bir kararname yayımladı. bu bağlamda aşağıdakilerden herhangi birinin karşılanması kulak olarak değerlendirilmek için yeterliydi:
 para karşılığı işçi çalıştırmak
 değirmenlik, tereyağı yapımında kullanılan makine, her türlü diğer işleme ekipmanı veya kompleks motora sahip herhangi bir alet sahibi olmak
 tarımsal ekipman veya imkânları düzenli olarak kiraya vermek
 ticaret, tefecilik, simsarlık veya "emek harcamadan gelir getiren" herhangi bir işle meşgul olmak

kulakların tasfiyesi 

1929'a dek sovyetler birliği'nin resmî politikası kulaklara karşı korku politikası yürütülmemesi ve kulakların kolektif tarıma yönlendirilmesi gerektiği yönündeydi. josef stalin buna katılmamaktaydı; "elimize kulaklara karşı iradeli bir saldırı yürütme şansı geçmiştir; dirençlerini kırıp onları sınıfça ortadan kaldırabiliriz, üretimlerinin yerine kolhozlar ve sovhozları geçirebiliriz." söyleminde bulundu.

30 ocak 1930'da politbüro kulak sınıfının tasfiyesi kararını aldı. kulaklar üç bölüme ayrıldı: ilki gulaglara, ikincisi ural dağları'nın kuzeyi ve kazakistan gibi sovyetler birliği'nin uzak bölgelerine, üçüncüsü içinde bulundukları vilayetin başka bölgelerine gönderilecekti.

kolektif çiftliklere zorla gönderilen köylülerin, hayvanlarını hükûmet yetkililerine vermeleri gerekmekteydi. çok sayıda köylü, hayvanlarını hükûmete vermektense öldürmeyi tercih etti. 1930'un ilk iki ayında milyonlarca sığır, at, domuz, koyun ve keçi köylülerce öldürüldü; etleri tüketildi veya takas edildi. 1934 sovyet parti kongresine sunulan rapora göre bu dönemde 26,6 milyon sığır, 63,4 milyon koyun kaybedildi. buna cevaben halk komiserleri konseyi "et ve süt hayvanlarının kötü niyetle öldürülmesinin" cezai yaptırıma sahip olacağını ilan etti.

kulaklara karşı yürütülen bu girişimde 4 milyondan fazla insan hedef alındı. bu süreçte 30.000 kişi vurularak öldürüldü; 2,1 milyon kişi sovyetler birliği'nin uzak ve elverişsiz yörelerine sürüldü. 2,5 milyon kadar kişiyse kendi bölgelerinde daha az verimli topraklara gönderildi. toplam ölü sayısı 530.000-600.000 kişidir. bu insanlar yolculuk sırasında, geçici süreliğine kaldıkları yerlerde ve özel yerleşimlerde hastalık ve açlıktan öldü.

kaynakça

dış kaynak 

sovyetler birliği tarihi
rusça deyişler
marksizm-leninizm
aşağılama