Mihail Pokrovski

mihail nikolayeviç pokrovski () (29 ağustos 1868 moskova, rus i̇mparatorluğu – 10 nisan 1932 moskova, sscb), sscb'li tarihçi ve devlet adamıdır. rus marksist tarihçilerinin önde gelen temsilcilerindendir.

hayatı 
mihail pokrovski 29 ağustos 1868 tarihinde, çar ailesinden gelen asalete sahip bir devlet memurunun oğlu olarak moskova'da doğdu.

i̇yi eğitim gördü. önce (lise üstü sayılabilecek) gymnasium okulunu tamamladı, ardından 19 yaşında moskova üniversitesi'nin tarih fakültesi'ne kaydoldu. burada vasili klyuçevski ve paul vinogradoff gibi çağının önemli iki yenilikçi tarih akademisyenlerinden eğitim aldı.

genç yaşta devrimci harekete katıldı. 1904'te aleksandr bogdanov tarafından yönetilmekte olan pravda gazetesine yazılar yazdı. 1905'te rusya sosyal demokrat i̇şçi partisi'ne (rsdrp) üye oldu. mesleği tarihçi olan devrimcilerin ilk katılanlarından biriydi.

bolşevik hareketi içinde daha çok bogdanov çevresinde kümelenen radikal bir fraksiyona yakın biçimde siyaset yapıyordu. vpered adlı bu yapı, bogdanov'un öncülüğünde kurulmuş ve maksim gorki, anatoli lunaçarski, grigori aleksinski, stanislav volski, martin liadov gibi önemli isimlerin yer aldığı bir fraksiyondu. vpered, karşı devrimin politik ortamında gelişti ve rsdrp içindeki siyasi kontrol, özgünlük ve fonlar yüzünden siyasi bir çekişme içindeydiler.

1905 rus devrimi'ni izleyen dönemde rusya'yı terk etmek zorunda kaldı ve 1908-17 arasında yurtdışında, özellikle fransa'da yaşadı.

bogdanov ve lunacharsky parti siyasetinden mahrum kaldıkları dönemde, 1911 yılında, eğitim ve proletarya kültürüne odaklanmaya çalışırlarken, aleksinski vpered'i geleneksel yoldan çıkarmayı amaçlayan "yasadışı" geleneğini sürdürebileceklerini düşünüyordu. pokrovski ve vyaçeslav menzhinski'nin bir araya geldiği bu yeniden yapılanan grup, proletari gazetesinin yayın kurulunun denetimini ele geçirdi ve "proleter kültür ve bilim" anlayışından ayrıldı. ancak vpered etkisini kaybetti ve sonunda 1912'de sonlandırıldı.

bu dönemde pokrovski lev troçki'ye yaklaştı. marksçı açıdan bir inceleme olan yapıtlarını (russkaya istoriya s drevneyşih vremyon (1911-12; eski çağlardan bugüne rus tarihi) ve oçerk istorii russkoy kultur (1915-18; rus kültür tarihinin ana hatları)) burada yazdı. bolşeviklerin yönetimi ele geçirmek için yürüttükleri mücadeleye katılmak üzere 1917 ekim devrimi sırasında ülkesine döndü.

1920'lerin başında lev troçki'ye karşı yürütülen kampanyada etkin rol oynadı. ardından hükûmette, rus komünist partisi'nde ve çeşitli akademik kuruluşlarda görev aldı.

1921 yılında kızıl profesörler enstitüsü'nün kurucuları arasında yer aldı ve ilk 10 yıl boyunca enstitünün rektörlüğünü yaptı. ölümünden sonra pavel yudin'in rektörlüğünde bir süre daha devam eden enstitü, 1938 yılında kapatıldı.

1929'da sscb bilimler akademisi'ne kabul edildi.

1920'lerdeki sovyet tarihçiliğinin en etkili ismi olarak kabul edilmektedir.

marksist tarihçilik ile "burjuva tarihçiliği" arasında hiçbir ortak yan olamayacağını öne süren, tarihçiyi proletaryanın ve partinin tarih cephesindeki bir neferi sayan katı anlayışlarına karşın, hep kitlelerin rolünü vurgularken önder-bireylerin rolünü gözden kaçırdığı gerekçesiyle, düşünceleri stalin tarafından marksizm ve bilim dışı olarak değerlendirildi ve ancak ölümünden yıllar sonra sovyetler birliği komünist partisi'nin (sbkp) 1961'deki xxii. kongresi'nde saygınlığı iade edildi. bu örnek, lenin ve stalin dönemleri arasındaki belirli bir farkı ve bazı eski bolşeviklerin stalinizm'e geçemeyişlerini yansıtmıştır.

rus tarihini marksist-leninist ilkelere sıkı sıkıya bağlı bir bakış açısıyla yorumlayan pokrovski, yapıtlarında sosyalist devrimin ve proletarya diktatörlüğünün marksizmin kaçınılmaz siyasal sonuçları olduğunu ve diyalektik yöntemin önemini vurgulamıştır. kitapları arasında russkaya istoriya s drevneyşih vremyon (1911-12; eski çağlardan bugüne rus tarihi) ve oçerk istorii russkoy kultur (1915-18; rus kültür tarihinin ana hatları) sayılabilir.

tarih yaklaşımı 

pokrovsky, kendi tarih yazıcılığında marksist teoriyi ve rus tarihi içindeki üst sınıfların vahşetini 1910 ile 1913 yılları arasında kaleme aldığı "eski çağlardan bugüne rus tarihi" eserinde vurgulamış ve tarihin belirleyici unsurlarının, kişilerden ziyade ekonomi ve sınıf mücadelesinin itici gücü olduğunu gösterilmiştir.

ölümü 
10 nisan 1932 tarihinde moskova'da kanser nedeniyle öldü.

ölümünün ardından 
pokrovski'nin ölümünden sonra, bireysel kahramanlar ve kötüler tarafından doldurulan yurtsever bir ulusal tarihin reddeden pokroskki'nin yaklaşımını marjinalleştirmek için çaba gösterildi. daha önce pokrovski'nin dört ciltlik en yoğunlaştırılmış formunda rus tarihi eserindeki yaklaşım sovyet tarihinde popüler idi.

mart 1934'te rus komünist partisi politbürosu, ulusal tarih ders kitapları sorununu ele aldı. genel sekreter jozef stalin, pokrovski'nin etkili olduğu ulusal tarih yazımında, aşırı derecede soyut ve şematik bir sunumun propaganda için yeterli olmadığına karar verdi. 1934 ve 1935'te onlarca bilim adamına, yeni bir standart tarih ders kitabı yazma görevi verildi. yoğun çabaya rağmen, bu yıllarda rejim için tatmin edici tek bir kitap üretilemedi.

zhdanov komisyonu stalin ile birlikte, pokrovski okulunun tarihçilerini "anti-marksist, anti-leninist, esasen tasfiyeci ve anti-bilimsel", dolayısıyla kök salmış olan zararlı fikirlerin kanalları olarak kategorize eden etkili bir bildiri yayınladı. stalin'in ölümüne kadar bu yaklaşım devam etti.

ancak sovyet lideri stalin'in ölümünden ve ardından politikalarının komünist parti tarafından reddedilmesinden sonra pokrovsky'nin eseri, sscb'deki akademik tarihçiler arasında bazı etkilere yeniden kavuştu. pokrovsky, eleştirmenleri tarafından sert bir marksist polemikçi olarak görülseler de, başkaları tarafından "propagandanın taleplerine entelektüel dürüstlüğünü feda etmeyecek, vicdansız bir bilim adamı" olarak kabul edilir ve onun belirsiz bir mirası bırakır.

eserleri 
 7 let proletarskoi diktatury (7 years of proletarian dictatorship). moscow: gosudarstvennoe izdatel'stvo, n.d. (1924).
 history of russia from the earliest times to the rise of commercial capitalism. d.s. mirsky, trans. new york: international publishers, 1931.
 brief history of russia, volume ii. d.s. mirsky, trans. new york: international publishers, 1933.
 izbrannye proizvedeniia v chetyrekh knigakh (selected works in four volumes). moscow: mysl, 1966.

konuyla ilgili yayınlar 
 david brandenberger, "politics projected into the past: what precipitated the anti-pokrovskii campaign?"  in ian d. thatcher (ed.), reinterpreting revolutionary russia: essays in honour of james d. white. houndmills, england: palgrave, 2006; pp. 202–214.
 david brandenberger, "who killed pokrovsky (the second time)? the prelude to the denunciation of the father of soviet marxist historiography, january 1936," revolutionary russia, vol. 11, no. 1 (1998), pp. 67–73.
 eissenstat, bernard w. (1969). m. n. pokrovsky and soviet historiography: some reconsiderations . slavic review 28 (4), 604-618.
 enteen, george m. (1969). soviet historians review their own past: the rehabilitation of m. n. pokrovsky . europe-asia studies 20 (3), 306-320.
 enteen, george m. (1970). pokrovsky's rehabilitation: a reply to bernard w. eissenstat . europe-asia studies 22 (2), 295-297.
 john f. barber, soviet historians in crisis, 1928-1932. london: palgrave macmillan, 1981.
 jonathan frankel, "party genealogy and the soviet historians (1920-1938)," slavic review, vol. 25, no. 4 (dec. 1966), pp. 563–603. in jstor 
 boris dmitrievich grekov, против исторической концепции м.н. покровского; сборник статей. (against the historical conceptions of m.n. pokrovsky: collection of articles). in two volumes. moscow: izdatel'stvo akademii nauk sssr, 1939-1940.
 alexandr mazour, modern russian historiography. princeton, nj: d. van nostrand company, 1958.
 m.v. nechkina, "vopros o m.n. pokrovskom v postanovleniiakh partii i pravitel'stva 1934-1938 gg." (the question of m.n. pokrovsky in the regulations of the party and government 1934-1938), istoricheskie zapiskie, no. 118 (1990), pp. 232–246.
 konstantin shteppa. russian historians and the soviet state. new brunswick, nj: rutgers university press, 1962.
 oleg dmitrievich sokolov, м.н. покровский и советская историческая наука (m.n. pokorovsky and soviet historical science). moscow: misl', 1970.
 roman szpoluk, "pokrovsky and russian history," survey, october 1964.

kaynakça

dış bağlantılar 

 soviet historiography
 world-systems theory

19. yüzyıl rus siyasetçileri
20. yüzyıl rus siyasetçileri
1868 doğumlular
1932 yılında ölenler
sovyetler birliği komünist partisi üyeleri
rusya sosyal demokrat i̇şçi partisi üyeleri
eski bolşevikler
rus i̇ç savaşı'nda kişiler
rus devrimciler
rus troçkistler
19. yüzyıl rus tarihçileri
20. yüzyıl rus tarihçileri
sscb bilimler akademisi'nin asil üyeleri
rus belediye başkanları