Muhammed Ali Han (Kokand)

yaygın olarak madali han olarak anılan muhammed ali han, 1822'den 1842'ye kadar kokand'ın resmi hanıydı. babası muhammed ömer han'ın 1822'de bir hastalıktan ölmesinden sonra 14 yaşında kokand'ın resmi hükümdarı oldu, ancak bazı kaynaklar  madali'nin genç yaşı ve deneyimsizliği nedeniyle tahtın gerçek sorumlusunun annesi mahlarayim olduğunu iddia eder.

politikalar 
madali, han olduğunda babasının mirasını yaşatmaya çalışmış, bunu yaparken hanlığın ekonomisini geliştirmek için önlemler almış ve büyük bir medrese yaptırmıştır. hükümdarlığı sırasında i̇mparatorluk pamir dağları, khujand, taşkent, kaşgar boyunca güney kazakistan'a yayıldı. rusya, osmanlı i̇mparatorluğu, hiva hanlığı ve buhara emirliği ile diplomatik ilişkilerini sürdürdü.

1822 yılında babası ömer han hastalanıp vefat edince, o sırada 15 yaşında olan muhammed ali han (madali) tahta çıktı. babası gibi adil ve dindar bir hükümdar olan muhammedali han'a, kokand halkı tarafından muadil veya muhammed ali'nin kısaltması olarak "madali" olarak hitap edilmiştir. muhammed ali han'ın babasının bıraktığı kurallar üzerinde yaşayan kokand halkı huzur ve mutluluk içindeydi. devlet ekonomisinin geliştiği, hazinenin zenginleştirildiği bu dönemde kokand'da büyük bir medrese inşa edildi, fergana vadisi'nde sulama sistemi geliştirildi. "khan arık" adlı büyük kanallar açıldı. i̇lk icraatı kardeşi mahmut han ve akrabalarını sürgüne göndermekti  kokand tahtındaki gücünü artıran madali hokand'da kırgız, kıpçak ve diğer göçebeler arasında ekonomik ve siyasi istikrarı sağlayarak onları barındırabilecek yeni yerleşim yerleri ve hastaneler kurdu.

kokand hanlığının en güçlü olduğu ve en geniş sınırlarına ulaştığı muhammed ali han'ın saltanatı sırasında, öncelikle pamir, badakhshan, hojand, taşkent , güney kazakistan, kaşgar ve kırgızistan'ın tamamı kokand hanlığı'nın yönetimi altına girdi. kaşgar'ın eski hükümdarlarının soyundan gelen jahangir khoja'nın daveti üzerine doğu türkistan'a kuvvet göndererek çinlilerle (çin) gülbağ adlı bir mevzide savaşarak gazi lakabını kazandı. i̇bretinin verdiği bilgilere göre, hokand hanlarının hiçbiri kâfirlere karşı savaşmamış ve gazi ünvanını elde etmemiştir. çin'deki hocaların kırgız isyanını destekleyen muhammedali han, minyol, kaşgar, yarkent, hotan ve aksu gibi şehirleri de ele geçirmeyi başardı. buhara hanlığı tehdidi altında ülkesine dönmek zorunda kalan muhammed ali han, döndüğünde 70.000 müslümanı da beraberinde hokand'a getirdi. muhammad ali han'ın bu hareketi orta asya müslümanları tarafından memnuniyetle karşılandı  karşısında muhammad ali han'ın etkili dış politikasını gören çin, kokand ile uzlaşmak zorunda kaldı. 1831'de kabul edilen altı şehir antlaşması'nda çin, kaşgar, aksu, uch turfan, yangishahr, yarkand ve hotan, kokand hanlığı'na vergi ödemeyi kabul etti. kokand hanlığı, aldığı vergiler karşılığında çin'deki ayaklanmaları desteklemeyi reddederek, kaşgar tahtı rakiplerini kokand topraklarında kontrol altına aldı. hokand hanlığı'nın bu yeteneğinden, osmanlı devletinin maddi ve manevi desteğini kazanmak için i̇stanbul'a gönderdiği elçiler sık sık bahsederdi.

buhara ile ilişkiler ve çöküş 
buhara - kokand savaşları, 1839'da kokand'ın buhara'ya yakın bir kale inşa etmesiyle başladı. savaşlarda, buhara emiri nasrullah han istaravşan ve khojend'i devraldı, kokand'ı büyük miktarda haraç ödemeye zorladı ve nasrullah'ı bey olarak tanıdı. madali margilan'a kaçmayı başardı, ancak şehir nasrullah han tarafından ele geçirildi. daha sonra annesi, oğulları ve kardeşleri de dahil olmak üzere ailesinin geri kalanıyla birlikte nasrullah tarafından öldürüldü. kokand'ın işgali uzun sürmedi ve buhari güçleri margilan'daki katliamdan iki ay sonra sürgüne gönderildi.

kaynakça