1850 Sonbahar Krizi

sonbahar krizi ya da kasım krizi, 1850'de almanya'da yaşanan siyasi-askeri bir çatışmadır. bir yanda alman konfederasyonunu yeniden kurmak isteyen alman devletleri ve erfurt birliğini kuran prusya, diğer yanda buna karşı çıkan avusturya vardı. bu bölünme, almanya'da neredeyse savaşa yol açtı ve sonunda prusya'nın geri çekilmesiyle önlendi.

zıtlık 1849 baharında ortaya çıktı: prusya kralı frankfurt anayasasını reddetti, ancak hemen alman devletlerine daha muhafazakar bir temelde bir alman imparatorluğu kurma teklifinde bulundu. ancak kralın gönülsüzlüğü nedeniyle bu erfurt birliğinin 1850 baharında fiilen başarısız olacağını sinyalini vermişti, ancak avusturya ve müttefikleriyle olan çatışma yıl içinde doruk noktasına ulaştı. avusturya ve bavyera, orada kuşatılmış prensi desteklemek için alman konfederasyonu adına hesse'ye yürümeyi planladı. ancak prusya'nın batı kısmını (renanyave vestfalya) doğu kısmına bağlayan askeri yollar kurhessen'den geçiyordu. prusya bu yolları askeri olarak korumak istiyordu.

kurhessen'de bir çatışma çıktıktan sonra, rus çarı iki taraf arasında arabuluculuk yaptı. savaş durumunda, prusya demokratik ayaklanmalardan korkuyordu ve ayrıca rusya, avusturya'yı destekleyecekti. bu nedenle, olomouc antlaşmasında prusya, birlik politikasından vazgeçti.

alman düalizmi

orta çağ'ın sonlarından itibaren habsburg yönetimindeki avusturya, kutsal roma i̇mparatorluğu'nun ana gücüydü. ancak en geç 18. yüzyılda kuzey almanya prusyası yükseliyordu, öyle ki iki güç arasında sözde alman düalizmi denen bir rekabet gelişti. 1815'ten sonra, alman konfederasyonu döneminde, prusya, neredeyse tüm topraklarıyla konfederasyona aitti, ancak avusturya, yalnızca ağırlıklı olarak almanca konuşulan batı kısmıyla konfederasyona aitti. konfederasyon esasen askeri bir ittifaktı ama aynı zamanda liberal, demokratik ve milliyetçi hareketleri bastırmaya da hizmet etti.

1848/1849 devrimci döneminde avusturya, ister avusturya'nın bir parçası olsun ister olmasın, bir alman ulusal devletini reddetti. bunun yerine, eski alman konfederasyonunun, muhtemelen küçük değişikliklerle, ancak ulusal bir parlamento veya ulusal yürütme olmadan, saf bir devletler konfederasyonu olarak restore edilmesini istiyordu. avusturya'nın resmi olarak mart 1849'dan bu yana maksimum hedefi, büyük avusturya, yani avusturya'nın daha önce federasyonun dışında kalan tüm bölgelerini içeren bir alman federasyonuydu.

prusya ise bu sırada prusya liderliğinde küçük almanya çözümü, yani avusturya'sız bir almanya hayal edebileceğinin sinyallerini vermişti. nisan 1849'da prusya kralı dördüncü friedrich wilhelm, liberal frankfurt i̇mparatorluk anayasasını reddetmişti, ancak hemen daha sonra erfurt birliği olarak bilinen bir birleştirme projesini önerdi. daha küçük devletler ve saksonya ve hannover krallıkları mayıs 1849'da (epifani i̇ttifakı) birleşseler de, aylar içinde iki krallık ve mayıs ayında hessen de dahil olmak üzere bazı küçük devletler plandan geri döndü.

holstein

nisan 1848'de schleswig-holstein halkı, hükümdarları danimarka kralı vii. friedrich'e karşı ayaklandı. bu schleswig-holstein ayaklanması, birkaç kez ateşkeslerle kesintiye uğrayan bir savaşa yol açtı. yine eski bundestag adına, yani alman konfederasyonu, prusya ve diğer devletler schleswig-holstein tarafında müdahale ettiler. ancak danimarka, büyük güçler büyük britanya ve rusya tarafından diplomatik olarak desteklendi.

1849'un başında, alman reich, alman konfederasyonunun halefi olarak schleswig-holstein'da bir vali hükümeti kurdu. ancak 10 temmuz 1849'dan itibaren, prusya danimarka ile ateşkes imzaladığı için schleswig-holstein halkı yalnız kaldı. ateşkese göre, vali hükümeti tarafından yalnızca holstein yönetilecekti, schleswig, danimarka kontrolündeki bir komisyonun altına girecekti. 2 temmuz 1850 berlin barışında prusya, vali hükümetinden tamamen vazgeçti: danimarka, holstein'daki askeri yönetimini yeniden tesis edecek ve gerekirse alman konfederasyonundan yardım isteyebilecekti.

kurhessen çatışması

şubat 1850'de friedrich wilhelm, aşırı muhafazakar bir hükümet başkanı olan ludwig hassenpflug'u yeniden atadı. kurhessen parlamentosu eyalet bütçesini onaylamadığı için friedrich wilhelm merkezden verilen bütçeyi iki kez feshetti (12 haziran ve 2 eylül). wilhelm daha sonra bütçeyi anayasaya aykırı bir şekilde oluşturulması için kararname çıkarttı. milletvekilleri, mahkemeler ve yetkililer bunu protesto edince wilhelm 7 eylül'de anayasaya da aykırı olarak ülkeyi savaş durumuna soktu. ancak bununla görevlendirilen korgeneral anayasal yeminine atıfta bulunarak görevinden alınmasını istedi. tüm devlet aygıtı wilhelm karşı çıktı.

wilhelm, önlemlerini federal yasaya, özellikle 28 haziran 1832 tarihli altı maddeye dayandırdı. bunlara göre, parlamento, hükümdarın federal yükümlülükleri yerine getirmesi için gerekli olan araçları reddedemezdi. bu argüman sadece altı maddenin kurhessen anayasasının ihlalini haklı gösterip göstermediği konusunda sorgulanabilir değildi: 2 nisan 1848'de federal meclis, altı madde gibi istisnai yasaları kaldırdı. kurhessen hükümeti 12 eylül'de başkent kassel'den kaçtığında, federal meclis'i viyana nihai senedi'nin 26. maddesine göre müdahale etmeye çağırdı. federal müdahale, kurhessen'deki direnişi şiddetle bastırmayı amaçlıyordu. ancak 26. madde, kuşatma altındaki bir hükümetin kendisinin anayasaya uygun davrandığını varsayıyordu.

kurhessen'deki olaylar prusya için çok büyük önem taşıyordu: prusya'nın batı kısmı (renanyave vestfalya) coğrafi olarak doğu kısmından ayrılmıştı ve önemli bağlantı yolları kurhessen'den geçiyordu. bu nedenle mayıs 1850'de kurhessen erfurt birliği'nden ayrılıp onun yerine avusturya'ya katıldığında bu prusya için çok ağır bir darbeydi. bununla birlikte birlik, kara bağlantısı olmayacak şekilde ikiye bölündü.

sonbaharda gerginliğin yükselmesi

1849 ve 1850 yılları boyunca avusturya, eski federal kanunun hala yürürlükte olduğunu gören ve federal meclis'i yeniden hareket edebilir hale getirmek isteyen bir grup alman devletini kendi etrafında toplamayı başardı. prusya ve müttefikleri ise tamamlanmamış federal meclisinin eski haklarını kullanamayacağını vurgulayarak meclisi reddettiler. bununla birlikte, temmuz 1850 berlin barışı ile prusya, danimarka'ya olası bir federal müdahaleyi kabul ettiği için federal hukuku prensipte tanımıştı. 1850'nin ilk aylarında, prusya hükümeti, anayasa taslağı onlar için hâlâ fazla liberal olduğundan, birlik projesini gönülsüzce takip etmişti.

eylül kararları ve ekim'de anlaşma

2 eylül 1850'de federal meclis, on iki eski üye devletle kendini yenilenmiş buldu ve danimarka kralının holstein dükü sıfatıyla talep ettiği holstein'a federal müdahale için yasal koşulları hazırladı. 12 ekim'de bu tür davaları görüşen bir infaz komisyonu yeniden toplandı. bu amaçla federal meclis, 21 eylül'de kurhessen'in yanında yer aldı.

prusya, federal meclis'in eylül kararlarını kendi varlığına bir tehdit olarak gördü ve bunların yasallığına itiraz etti. ayrıca kurhessen, birlik anayasasına hala bağlı. kralın danışmanı ve birliğin öncüsü joseph von radowitz, bu sırada iv. friedrich wilhelm'i birliğe geri döndürmeyi başardı; 26 eylül 1850'de radowitz, prusya dışişleri bakanı bile oldu. bu arada, prusya'nın tutumu hesse seçimlerinde direnişi teşvik etti ve 10 ekim'de neredeyse tüm memurlar, seçmen'in önlemlerini uygulamak zorunda kalmamak için ayrılmalarını istedi. ernst rudolf huber, bir yandan prusya'nın askeri disiplini her şeyin üzerinde tutması ve böylece 1849 devrimini başarılı bir şekilde ezmesi, diğer yandan kurhessen ordusunun pasif direnişinde artık kazanılmış bir çıkarı olması çelişkisine işaret ediyor.

avusturya ve en güçlü müttefikleri bavyera ve württemberg, 12 ekim'de bregenz antlaşması'nı imzaladılar. bavyera, kurhessen'deki federal müdahaleyi üstlendi; prusya ona karşı çıkarsa, sözleşmeli taraflar prusya'ya savaş ilan edecekti. antlaşma, prusya üzerinde bir savaş tehdidi etkisi yarattı. prusya başbakanı friedrich wilhelm von brandenburg ve avusturyalı mevkidaşı felix zu schwarzenberg, çatışmayı yatıştırmak için 25 ekim'de varşova'da bir araya geldi. rus baskısı altında, prusya'nın gelecekteki federal reform karşılığında politikalarından esasen vazgeçtiği bir anlaşma imzaladılar.

kasım'da kurhessen'deki etkinlikler
ancak, çatışmanın çözümü, kasım 1850'nin başında kurhessen'de meydana gelen olaylarla sorgulandı. 26 ekim'de federal meclis işgal kararı aldı ve 1 kasım'da bavyera-avusturya birlikleri kurhessen'e girdi. ancak prusya kabinesinde yeniden çıkan anlaşmazlıkta, anlaşmaya varmak isteyen bakanlar hâlâ üstündü; prusya, viyana'dan yalnızca kurhessen'deki prusya ara yollarının bozulmamasını talep etti.

ancak avusturya, prusya'nın, yolları güvence altına alması gereken kurhessen'deki birliklerini geri çekmesini talep etti. ancak bu, prusya kabinesine dayanılmaz bir küstahlık gibi göründü. iv. friedrich wilhelm, 5 kasım'da genel seferberlik emri verdi. 8 kasım'da bronnzell yakınlarında (fulda'nın güneyinde) prusya ve bavyera birlikleri arasında çatışma çıktı; ancak, memurlar müdahale etti ve daha fazla muharebe operasyonunu engelledi.

21 kasım'da kral, seferberliği haklı çıkardığı savaşçı bir konuşmayla prusya parlamentosunu açtı. üç gün sonra schwarzenberg, prusya'nın 48 saat içinde kurhessen'den tamamen çekilmesini talep eden bir ültimatom yayınladı. david e. barclay, "savaş artık kaçınılmaz görünüyordu" dedi. ancak 6 kasım'da aniden ölen kont brandenburg'un yerine başbakan olarak atanan otto theodor von manteuffel, viyana'daki avusturya elçisi aracılığıyla moravya'daki olmütz'de schwarzenberg ile bir görüşmeye ulaştı.

gerginliğin düşmesi
federal birliklere ve rusya'ya karşı savaş riskinden kaçınmak isteyen prusya, sonunda erfurt birliği'ni terk etti. radowitz, 2 kasım'da kabineden çoktan ayrılmıştı. manteuffel, olomouc antlaşmasını 29 kasım'da avusturya ile imzaladı. her iki tarafta da terhis konusunda anlaştı. 2 aralık'ta prusya kabinesi anlaşmayı onayladı. son derece muhafazakar olan manteuffel, krizden güçlenerek çıktı ve sekiz yıl boyunca başbakan olarak kaldı; prusya ile hiçbir zaman savaş istememiş olan schwarzenberg de kazanan oldu. sadece prusya hükümetindeki "radikallerden" (radowitz gibi ulusal muhafazakarlar) kurtulmak ve yüksek muhafazakarlarla çalışmak istiyordu.

avusturya, kurhessen prusya birliklerinin varlığını dolaylı olarak tanıdı. kassel, avusturya ve prusya tarafından ortaklaşa işgal edilecekti. holstein'da, 1851'in başında, bir avusturyalı ve bir prusyalı federal komiser, vali hükümetinden iktidarı devraldı ve daha sonra onu danimarka'ya devretti.

avusturya ile prusya arasında gerçek bir askeri çatışma nihayet 1866 yazında patlak verdi. prusya, 14 haziran tarihli federal kararnameyi federasyonun feshedildiğini düşünmek için bir fırsat olarak değerlendirdi. prusya-avusturya savaşı'nda avusturya, bavyera ve federal hükümete sadık diğer devletleri yendi ve sonunda kuzey almanya konfederasyonunu kurdu.

kaynakça 

alman konfederasyonu
avusturya-prusya ilişkileri