Rita Lee

rita lee jones ( 31 aralık 1947 – ö. 8 mayıs 2023), brezilyalı rock şarkıcısı, besteci ve yazar. brezilyalı grup os mutantes'in bir üyesiydi ve brezilya'da popüler bir figürdü. aynı zamanda bir hayvan hakları aktivisti ve vegandır. dünya çapında 55 milyondan fazla kayıt satmıştır. otobiyografisi olan rita lee: uma autobiografia, brezilya'da 2017'nin en çok satan biyografik yayın olmuştur.

hayatın erken dönemi ve eğitim 
rita lee, brezilya'nın são paulo kentinde, amerikalı-brezilyalı bir babanın ve konfederasyon soyundan gelen bir diş hekimi ve i̇talyan kökenli brezilyalı bir annenin çocuğu olarak dünyaya gelmiştir. ünlü piyanist magdalena tagliaferro ile klasik piyano eğitimi almıştır.

lee, fransızca eğitim veren bir okulda eğitim görmüştür. i̇spanyolca, fransızca ve i̇talyanca'nın yanı sıra ana dili portekizce ve ailesinin evde konuştuğu i̇ngilizce'yi akıcı halde konuşabiliyordu. sınıf arkadaşlarından biri olan ünlü aktris regina duarte ile üniversiteye gitmiş fakat kısa süre sonra müzik kariyerine devam etmek için okulu bırakmıştır.

kariyer 
1966'da lee, arnaldo baptista ve sérgio dias ile os mutantes grubunu kurdu. grup, 1968 ile 1972 arasında beş albüm çıkardı. o zamanlar lee, ilk iki solo çalışmasını os mutantes'in diğer üyeleriyle birlikte yapılmıştır. grup 2006 yılında reform yaptığında, yeniden bir araya gelmeyi " geriatri için ödeme yapmak için nakit kazanma" girişimi olarak nitelendirerek katılmayı reddetmiştir.

lee, diğer iki arkadaşıyla bir grup kurmuştu ve vokalde o kadar başarılıydı ki, arnaldo ve sérgio dias baptista kardeşlerle tanıştıklarında tony campelo, jet blacks, demetrius ve prini lopez gibi yıldızları desteklediler. o'seis adını ("altı" ile kelime oyunu ve brezilya caipira "hepiniz" demenin yolu) benimseyerek, hiç yayınlanmayan "o suicida" single'ını kaydettiler. grubun geri kalanı üniversiteye gittiğinde sadece üç kişi kaldılar. os mutantes adını seçerek, nana caymmi'yio zamanki kocasının "bom dia" ( gilberto gil ) bestesinde desteklediler. gil onlarla tanıştığında, os mutantes'in baianos ile aynı yolda olduğunu hemen anladı ve grup, sonraki iki yıl boyunca tropicalia kolektifinin üyeleriyle yoğun bir şekilde çalışarak hareketin ayrılmaz bir parçası haline geldi. gil, tv record'un 1967 iii festival da mpb'sinde grubu kendisine eşlik etmeye davet etti ve burada gil'in "domingo no parque" şarkısını, orkestra yöneten rogério duprat'ın da eklenmesiyle devrim niteliğindeki düzenlemeleriyle birlikte seslendirdiler. gil'in arkadaşı caetano veloso da bir rock grubuyla (são paulo grubu beat boys) performans sergiledi ve elektrikli enstrümanların yeniliği ve western pop ile garip orkestra seslerinin karıştırılması festival izleyicilerinden bazılarını rahatsız etse de, sonuçta her iki performans da beğenildi. gil ikinci ve veloso dördüncü oldu. bununla birlikte, bir yıl içinde, yeni ortaya çıkan tropicalia hareketi, hem o sırada brezilya'yı yöneten askeri cuntanın hem de tropicalistas'ın batı popuyla oynaşmasını bir satış olarak gören brezilya'nın öğrenci solunun sert muhalefetiyle karşılaştı. kısa bir süre sonra os mutantes, "o relógio" single'ını kaydetti.

1968'de os mutantes, nara leão, caetano veloso, gilberto gil, gal costa ve tom zé ile tropicália ou panis et circensis ( philips ) albümünde / manifestosunda performans sergiledi. bu aynı zamanda ilk lp'leri olan os mutantes'i kaydettikleri yıllardı. eylül 1968'de os mutantes, caetano veloso'ya tv globo'nun rio'daki üçüncü uluslararası şarkı festivali'ndeki iki ünlü performansı sırasında eşlik etti. topluluk, zorlu psychedelic müzikleri, veloso'nun korkunç kostümü ve cinsel açıdan kışkırtıcı sahne hareketleri nedeniyle ilk tur görünümlerinde seyirciler arasındaki solcu öğrencilerin protestolarıyla karşılandı. bu protestolar, 15 eylül'de yarışmanın ikinci turunda, veloso'nun yeni yazdığı psychedelic protesto şarkısı "é proibido proibir" ("yasaklamak yasaktır") seslendirdiğinde zirveye ulaştı. seyirciler arasında (tropicalismo deneyine şiddetle karşı çıkan) sol görüşlü öğrenciler, oyuncuları yüksek sesle yuhalayarak alay ederek sahneye meyve, sebze ve kağıt toplar atmışlardır. seyircilerden büyük bir grup, sahneye sırtlarını dönerek desteklemediklerini gösterdiler, lee ve grup arkadaşlarının seyircilere sırtlarını dönmelerini istedi ve veloso, öğrencilere muhafazakarlıkları için uzun bir öfkeli nutuk çekerek karşılık verdi. grup ayrıca yedinci sırayı kazanan "caminhante noturno" şarkısını da seslendirmiştir. bu yılın sonunda baianos ile rio'daki sucata gece kulübünde performans sergilemiş ve yine kendi adını taşıyan ikinci albümlerini kaydetmişlerdirr.

1969'da gil ve veloso'nun tutuklanmasının ardından os mutantes, fransa'nın cannes kentinde midem'de ve portekiz'in lizbon kentinde performans gösterdikten sonra avrupa'ya gitti. ardından brezilya'ya geri dönmüş ve brezilya'daki ilk multimedya denemesi olan o planeta dos mutantes performansını sergilediler. basçı liminha ve davulcu dinho ile "ando meio desligado" (arnaldo ve rita) ile v fic'e katıldılar.

1970 yılında lee, yapımcılığını arnaldo baptista'nın üstlendiği solo albümü build up'ı kaydetti. kısa bir süre sonra, paris'teki olympia'ya katıldılar. o dönemde, biraz sık düzenledikleri avrupa turneleri sırasında, 1971'deki jardim elétrico'da yer alan bazı parçalar dışında, hiçbir zaman tam olarak yayınlanmayan tecnicolor adlı bir lp kaydettiler. 1972'de lee, os mutantes tarafından desteklenen başka bir solo albüm kaydetti. hoje é o primeiro dia do resto da sua vida (philips). mutantes e seus cometas no país do baurets'i yayınladıktan sonra lee, arnaldo tarafından gruptan çıkarıldı. evine kapandığı bir depresyon döneminin ardından, kariyerinden vazgeçmeye karar verdi. bu zaman zarfında, onu bir solo sanatçı olarak ünlü yapacak olan eserini yazmıştır.

kişisel yaşam ve ölüm 
lee, 1968'den 1972'ye kadar mutante arnaldo baptista ile evli kalmıştır. 1976'da mpb şarkıcısı ney matogrosso, onu daha sonra evleneceği gitarist roberto de carvalho ile tanıştırdı ve bu evlilikten beto lee, joão lee ve antônio adında üç çocukları oldu.

lee, 8 mayıs 2023'teki ölümünden önce bir yıldan fazla bir süredir akciğer kanseri tedavisi görüyordu. lulu santos ve xuxa meneghel gibi brezilyalı müzisyenler ve ünlüler ve brezilya devlet başkanı luiz inácio lula da silva ve çeşitli bakanları da dahil olmak üzere politikacılar taziyeler yayınladılar. ölümünün ardından brezilya devlet başkanı luiz inacio lula da silva, lee'nin ölümü nedeniyle ülkede 3 günlük yas ilan ettiklerini duyurdu.

diskografi

os mutantes ile 

 1968: tropicália: ou panis et circenses (philips, 1968. collective album with gilberto gil, caetano veloso, tom zé, nara leão and gal costa)
 1968:  os mutantes (polydor, 1968)
 1969:  mutantes (polydor, 1969)
 1970:  a divina comédia ou ando meio desligado (polydor, 1970)
 1971:  jardim elétrico (polydor, 1971)
 1971:  tecnicolor (abandoned, released 29 years later) (universal, 2000)
 1972:  mutantes e seus cometas no país do baurets (polydor, 1972)

tutti frutti ile 

 1974: atrás do porto tem uma cidade
 1975: fruto proibido
 1976: entradas e bandeiras
 1978: babilônia

solo albümler 

 1970: build up
 1972: hoje é o primero dia do resto da sua vida (cláudio césar dias baptista talking and playing "zabumba")
 1979: rita lee
 1980: rita lee 1980
 1981: saúde
 1982: rita lee e roberto de carvalho
 1983: baila conmigo (in castilian)
 1983: bombom
 1984: rita hits (two medleys remixed compilation)
 1985: rita e roberto
 1987: flerte fatal
 1988: zona zen
 1989: dias melhores virão (soundtrack)
 1990: rita lee e roberto de carvalho
 1993: todas as mulheres do mundo
 1997: santa rita de sampa
 2000: 3001
 2000: rita releeda (remixes)
 2001: aqui, ali, em qualquer lugar (aka bossa'n beatles)
 2003: balacobaco
 2012: reza

canlı albümler 

 1975: hollywood rock (with erasmo carlos, peso & raul seixas)
 1977: refestança (with gilberto gil)
 1991: rita lee em bossa 'n' roll
 1995: a marca da zorra
 1998: acústico mtv (mtv unplugged)
 2004: mtv ao vivo (mtv live)
 2009: multishow ao vivo rita lee

single/ep'ler 

 1976: lá vou eu (ep)
 1977: "arrombou a festa" (single)
 1980: "lanca perfume"
 1983: "desculpe o auê" / "yoko ono" (single in spanish)
 2002: "rita lee novelas"

konuşulan albümler 

 1989: pedro eo lobo ( peter and the wolf'un anlatıcısı olarak konuşulan albüm)
 1996: tutu, o menino indio (anlatıcı olarak konuşulan albüm)

övgüler 

 1996: eles cantam rita lee (çeşitli sanatçılar)
 1996: aşk, lee rita (ná ozzetti tarafından)
 2007: crikka amorim tarafından pirataria-rita lee (crickka amorim tarafından)
 2015: prisioneira do amor (andreia dias tarafından)
 2015: bebeklerinizi sallayın: rita lee ( bebeklerinizi sallayın )
 2017: bebeğim, bebeğim (lulu santos tarafından)
 2020: rita lee: elektronik (jon alkalay tarafından)

dvd'ler 

 1998: acústico mtv (live) (mtv unplugged)
 2004: mtv ao vivo (mtv live)
 2006: grandes nomes: rita lee jones (original tv special from 1980)
 2007: biograffiti (box set 3 dvds)
 2009: multishow ao vivo rita lee

kitaplar 

 1986: dr.alex
 1988: dr. alex ve reis de angra
 1990: dr. alex ve amazonia
 1992: dr. alex eo oráculo de quartz
 2013: hikayeler
 2016: rita lee: uma otobiyografi
 2017: bırak
 2018: favorita
 2019: amiga ursa – uma história triste, mas com final feliz

kaynakça 

são paulo doğumlu şarkıcılar
música popular brasileira şarkıcıları
latin grammy ödülü sahipleri
feminist müzisyenler
brezilyalı roma katolikleri
i̇talyan asıllı brezilyalılar
amerika birleşik devletleri asıllı brezilyalılar
brezilyalı mezzosopranolar
brezilyalı feministler
21. yüzyıl brezilyalı kadın şarkıcıları
2023 yılında ölenler
1947 doğumlular