Ekvador-Peru Savaşı (1857-1860)

ekvador-peru savaşı 1857-1860 yılları arasında gerçekleşti. çatışma, ekvador'un i̇ngiliz alacaklılarla olan borcunu kapatmak için peru'nun üzerinde hak iddia ettiği amazon havzası arazisini satmaya teşebbüs etmesiyle başladı. ekvador hükûmetinin birkaç rakip fraksiyona bölünmesinden önce iki ülke arasındaki diplomatik ilişkiler bozulduğunda, peru hükûmeti satışın iptalini ve peru'nun sahip olduğu resmi kabulü zorlamak için ekvador limanlarının abluka altına alınmasını emretti. tartışmalı bölgeler 1859'un sonlarında, ekvador'un kontrolü guayaquil şehrinde general guillermo franco ile quito'da gabriel garcía moreno başkanlığındaki geçici bir hükûmet arasında sağlamlaştırıldı. peru devlet başkanı ramón castilla, ekim 1859'da birkaç bin askerle guayaquil'e gitti ve ocak 1860'ta general franco ile mapasingue antlaşması'nı müzakere etti. anlaşmanın imzalanması, ekvador'un peru'nun tüm taleplerine uyduğunu gösterdi ve iki ülke arasındaki toprak anlaşmazlığının geçici olarak sona erdiğini gösterdi. bununla birlikte, eylül 1860'ta, garcía moreno ve general juan josé flores komutasındaki geçici hükûmetin güçleri, guayaquil savaşı'nda franco hükûmetini yenerek ekvador'daki iç savaşı sona erdirdi. yeni hükûmet, mapasingue antlaşması'nı reddetti ve kısa bir süre sonra perulu mevkidaşı tarafından takip edildi; bu, bölgesel anlaşmazlığı yeniden açtı.

anlaşmazlık, guayaquil'e vardıktan sonra ekvador topraklarının castilla güçleri tarafından geçici olarak işgal edilmesi nedeniyle bazen 1859 ekvador-peru savaşı olarak anılır. i̇şgalden sonraki anlaşmazlık süresince iki ülkenin birlikleri arasında hiçbir çatışma olmadı, ancak castilla tarafından mapasingue antlaşması'nda taahhüt edilen perulu güçlerin bir birliği daha sonraki guayaquil savaşı'na katıldı.

olaylar

ekvador'un borç durumu 
i̇spanya'dan bağımsızlık savaşı sırasında, gran colombia hükûmeti özel avrupalı kredicileren bir dizi borç almıştı. üç devlet: venezuela, kolombiya ve ekvador, borçları kendi aralarında paylaştılar. 1837'de ekvador borcun yüzde 21,5'inin  sorumluluğunu üstlendi. 1850'lerde, latin amerika tahvillerinin sahiplerinden oluşan bir komite kendi kendine örgütlendi ve borcun ödenmesini ayarlamak için ekvador'a birkaç temsilci gönderdi. 21 eylül 1857'de, ecuadorian land company, ltd.'yi temsil eden george s. pritchett , ekvador maliye bakanı don francisco de paula icaza ile alacaklılara esmeraldas'taki çeşitli bölgelerde haklar veren bir anlaşma imzaladı; zamora nehri kıyılarında birkaç tane daha; canelos kantonunda bir milyon dönüm; ve cañar nehri yakınında 410.200 dönüm: 566.900 £ değerinde toplam 2.610.200 dönüm. ekvador'un topraklar üzerindeki egemenliği korunacak, ancak burada gerçekleştirilen tüm faaliyetler 15 yıl süreyle vergiden muaf tutulacaktı . bu, ekvador hükûmetinin topraklarının bir kısmının mülkiyetini devrederek borçları kapatmaya çalıştığı ilk sefer değildi.

peru'da arazi anlaşmasına karşı protesto 
icaza-pritchett anlaşmasıyla devredilen topraklar arasında, mülkiyeti komşu peru ile tartışmalı olan birkaç bölge vardı. o zamanlar bölgenin coğrafi bilgisinin zayıf olması nedeniyle, sömürge dönemi yönetimleri, çok sayıda real cédulas (i̇spanyol krallığı tarafından yayınlanan kraliyet kararnameleri) aracılığıyla çok az doğrulukla tanımlanan sınırlarla ayrıldı. bu gelişigüzel bölgesel tanımlar, yeni güney amerika ülkeleri arasında bir dizi sınır anlaşmazlığına yol açtı. şu anda peru'daki loreto bölgesi olan yerin kuzey yarısının mülkiyeti, iki ülke arasındaki önemli bir çekişme noktasıydı; o noktaya kadar, komşular arasındaki ilişkiler dostça ve yok arasında gidip geliyordu. 11 kasım 1857'de peru'nun ekvador mukim bakanı juan celestino cavero, ekvador dış i̇lişkiler bakanı antonio mata'ya yazdığı bir mektupta icaza-pritchett anlaşmasının imzalanmasını protesto etti. cavero sadece üç ay önce atanmıştı; quito'ya diğer şeylerin yanı sıra bölgesel anlaşmazlığı çözme göreviyle gelmişti. şimdi, anlaşmanın geçersiz ilan edilmesini istedi: satılan canelos'taki topraklar, 1802 tarihli real cédula (bölgelerin real audiencia de quito'dan peru'ya transferini emreden bir kararname) tarafından belirlenen sınıra göre peru'ya aitti. peru genel valiliği ). ayrıca, peru tarafından 1810'da benimsenen uti possidetis duruşunun yanı sıra peru'nun tartışmalı topraklarda uzun süredir yürüttüğü genel yargı ve mülkiyet eylemlerini de not etti.

mata, 30 kasım'da cavero'ya yanıt vererek, ekvador'un 1802'deki real cédula'nın toprak haklarını peru genel valiliğine devretmediği yönündeki ekvador'un görüşünü yeniden teyit ederek, uti possidetis de jure iddiasını geçersiz kıldı. bir kaynağa göre mata, 1802 tarihli gerçek cédula'nın gerçek bir i̇spanyol yasası teşkil etmediğini, çünkü hiçbir zaman santa fe genel valisi tarafından yetkilendirilmediğini, yani i̇spanyol yasalarına göre bölgelerin mülkiyetinin 1802'den önceki haliyle kaldığını savundu. peru, 1810'daki uti possidetis pozisyonunda durmaya devam etti ve davasını, kendilerini anlaşmazlıktan uzaklaştıran birleşik devletler ve büyük britanya hükûmetlerinin önüne getirdi.

1858: peru misilleme yapıyor 

nisan ve ağustos 1858 arasında iki ülke arasındaki diplomatik yazışmaların bir "kağıt savaşı" devam etti. 29 temmuz'da mata, bakan olarak görevlerini yerine getirirken sergilediği davranışa dayanarak cavero'nun sınır dışı edilmesini talep etti. 30 temmuz'da cavero, lima şansölyeliğine yazarak ekvador hükûmeti tarafından gerçekleştirilen çok sayıda ihlal olarak gördüğü ve peru'nun onuruna karşı baskı yapan şeyleri ayrıntılarıyla anlattı. aynı gün quito şansölyeliği, cavero'ya peru ile ekvador arasındaki ilişkilerin yeniden koptuğunu bildirdi; daha sonra ülkeden kovuldu. perulu görüşü, cavero'nun bölgelerin ülkelerine geri gönderilmesini sağlamak için gerekli herhangi bir şekilde haklı olduğu yönündeyken, taktikleri daha sonraki bilim adamları tarafından düşüncesiz ve kavgacı olarak adlandırıldı ve lima'dan aldığı talimatlara aykırı ve hedeflerine zararlıydı.

26 ekim 1858'de yürürlüğe giren bir yasayla peru kongresi, başkan ramón castilla'ya, gerekirse ulusal toprakları i̇ngiliz alacaklılarına satılmasına karşı güvence altına almak için ekvador'a karşı bir orduya komuta etme yetkisi verdi. ekvador limanlarının abluka altına alınması emredildi. 1 kasım 1858'de ilk peru gemisi, donanma fırkateyni bap amazonas ekvador sularına ulaştı; abluka ciddi bir şekilde 4 kasım'da başladı ve başkanlığını tuğamiral ignacio mariátegui yaptı.

1859 başları: ekvador'da liderlik mücadeleleri 
ekvador tarih kitaplarında "korkunç yıl" olarak bilinen 1859'a gelindiğinde, ülke bir liderlik krizinin eşiğine gelmişti. peru ablukası tehdidiyle karşı karşıya kalan başkan francisco robles, ulusal başkenti guayaquil'e taşıdı ve general josé maría urbina'yı onu savunmakla görevlendirdi. bu popüler olmayan hareketin ardından, bölgesel kaudillolar tarafından desteklenen bir dizi muhalefet hareketi kuruldu. 1 mayıs'ta, dr. gabriel garcía moreno, pacífico chiriboga ve jerónimo carrión (robles'ın başkan yardımcısı) tarafından entegre edilen muhafazakar bir üçlü, quito geçici hükûmetini kurdu. 6 mayıs'ta carrión, kendisini üçlü hükümdarlıktan ayırdı ve cuenca şehrinde kısa ömürlü bir hükûmet kurdu; ertesi gün robles'e sadık güçler tarafından görevden alındı.

general urvina, garcía moreno'yu ve hareketini bastırmak için derhal quito'ya doğru yola çıktı. geçici hükûmet, urvina'nın dengi değildi ve haziran'da düştü. garcía moreno, başkan castilla'nın desteğini talep ettiği peru'ya kaçtı; perulu lider, robles rejimini yıkmak için ona silah ve cephane sağladı. peruluların desteğine sahip olduğuna inanan garcía moreno, temmuz ayında peru gazetesi el comercio'nun temmuz sayısında yayınlanan bir manifestoyu kendi vatandaşlarına hitaben sunarak, toprak anlaşmazlığına rağmen peru'yu robles'a karşı müttefikleri olarak kabul etmelerini istedi. abluka eylemleri kısa bir süre sonra garcía moreno, guayas bölgesi genel komutanı ve urvinista caudillo hiyerarşisinde urvina ve robles'ten sonra üçüncü olan general guillermo franco ile görüştüğü guayaquil'e gitti. garcía moreno, robles hükûmetini reddetmelerini ve serbest seçimler ilan etmelerini önerdi. franco, kendisi de cumhurbaşkanlığına talip olmasına rağmen, garcía moreno'ya  yardım etmeyi kabul etti.

ağustos-eylül 1859: ekvador'un durumu kötüleşiyor 

31 ağustos 1859'da castilla, garcía moreno'ya olan bağlılığına ihanet etti ve franco ile guayaquil limanına yönelik ablukanın sona ermesiyle sonuçlanan bir anlaşmaya vardı. birkaç hafta sonra, peru ile cauca arasında ekvador'un kontrolünü ele geçirmek için yapılan gizli anlaşmanın sonucu olan mosquera-zelaya protokolü popayán'da imzalandı.

robles, franco'nun castilla'ya bağlı olduğu haberini aldığında anlaşmalarını reddetti ve başkenti, bu kez hükûmetin liderliğini jerónimo carrión'a devrettiği riobamba'ya taşıdı. o ve urvina iki hafta içinde ülkeyi sonsuza dek terk edeceklerdi. bu arada, mağlup olan geçici hükûmetin bir üyesi olan rafael carvajal, ekvador'u kuzey sınırından işgal etti; carvajal, bir ay içinde quito'da geçici hükûmeti yeniden kurdu. nihayet 17 eylül'de guillermo franco kendisini guayas'ın yüksek şefi ilan etti; ancak babahoyo, vinces ve daule, geçici hükûmetin yanında yer aldı. 18 eylül'de loja'da manuel carrión pinzano eyaletin askeri ve sivil şefi olarak atanan bir meclis; ertesi gün carrión pinzano, loja, el oro ve zamora'ya başkanlık eden bir federal hükûmet kuran yeni bir meclis çağırdı. 26 eylül'de cuenca, geçici hükûmete bağlılığını teyit etti.

i̇ç durumun en çalkantılı olduğu ve peru'nun ekvador kıyılarının geri kalanına uyguladığı ablukanın yürürlükteki ilk yılının sonuna yaklaştığı bir dönemde, castilla elverişli bir sınır anlaşması dayatmak için koşullardan yararlanmaya çalıştı. 20 eylül'de castilla, geçici hükûmete desteğini beyan etmek için quito'ya bir mektup yazdı; on gün sonra, bir işgal gücüne liderlik ederek callao'dan yola çıktı. peru'daki paita limanında mola verdiği sırada castilla, ekvadorlulara ablukayı ve toprak anlaşmazlığını sona erdirmek için bir anlaşma müzakere edebilecekleri tek bir hükûmet kurmalarını teklif etti.

1860: mapasingue antlaşması 

7 ocak 1860'ta peru ordusu eve dönmek için hazırlıklar yaptı; on sekiz gün sonra, 25 ocak'ta, castilla ve franco, peru birliklerinin dörde bölündüğü hacienda'dan sonra, daha çok mapasingue antlaşması olarak bilinen 1860 antlaşması'nı imzaladılar. antlaşmanın amacı, sürmekte olan bölgesel tartışmanın çözülmesiydi. i̇lk maddesinde iki ülke arasındaki ilişkilerin yeniden tesis edileceğini teyit etti. sınırlar meselesi, icaza-pritchett anlaşmasının geçersiz ilan edildiği, peru'nun uti possidetis konumunu kabul ettiği ve ekvador'a quijos ve canelos'un sahipliğini kanıtlaması için iki yıl izin verdiği 5, 6 ve 7. maddelerde belirlendi; bu süreden sonra peru'nun herhangi bir kanıt sunulmadığı takdirde topraklar üzerindeki haklar mutlak hale gelecekti. bu, ekvador'un daha önce reddettiği 1802 real cédula'nın kabulü anlamına geliyordu.

sonrası 
o sırada peru'da castilla hükûmetine karşı bir iç ayaklanma patlak veriyordu. castilla, franco'ya ekvador'un "genel hükûmeti"nin başı olarak onu destekleyeceği sözünü verdi  ve kuvvetlerine botlar, üniformalar ve 3.000 tüfek sağladı. castilla, 10 şubat'ta peru'ya yelken açtı ve bir zafer ödülü olarak mapasingue antlaşması'nı taşıyan lima'ya vardı. ekvador topraklarını peru için alma çabaları sonuçsuz kalacaktı; eylül 1860'ta guillermo franco'nun hükûmeti, guayaquil muharebesi'nde  garcía moreno ve general juan josé flores liderliğindeki quito güçlerinin geçici hükûmeti'ne yenik düştü ve ülkenin geçici hükûmet altında yeniden birleşmesinin yolunu açtı. mapasingue antlaşması, 1861'de ekvador kongresi tarafından ve daha sonra 1863'te miguel de san román hükûmeti sırasında peru kongresi tarafından, ekvador'un antlaşmaya girdiğinde merkezi bir hükûmete sahip olmadığı ve general franco, yalnızca bir partinin veya hizbin başkanıydı  ve yeni ekvador hükûmetinin anlaşmayı onaylamaması gerçeği. kongre, iki ülkenin 1858'deki casus belli statüsüne dönmesi gerektiğine karar verdi. bu nedenle, uzun anlaşmazlık peru için olumlu bir sonuç vermedi ve iki ülke arasında devam eden toprak anlaşmazlığı çözümsüz kaldı.

kaynakça

kaynakça 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

peru'nun savaşları
ekvador tarihi
güney amerika tarihi
1860'ta çatışmalar
1859'da çatışmalar
1858'de çatışmalar
1857'de çatışmalar
i̇ncelenmemiş çeviri içeren sayfalar
bilgi kutusu bulunmayan sayfalar