Amratian kültürü

amratian kültürü, ayrıca naqada i olarak da adlandırılır, mö 4000-3500 yılları arasına tarihlenen prehistorik yukarı mısır kültürüdür. amratian kültürü adını, el-badari'nin yaklaşık 120 km güneyinde olan, arkeolojik kazı alanı el-amrah'dan almaktadır.

genel bakış
i̇lk naqada dönemi, amratian kültürü, genel olarak önceki badari kültürüne benzerlikler göstermekte, devamı olarak da anılmaktadır.

naqada kültürüne ait bilgiler genellikle nekropol alanlarından gelmektedir. yaklaşık mö 3600'e tarihlenen çok sayıda yerleşim yeri kazılmış ve badari kültürüne benzer ancak gelişmiş beceri ve tekniklere sahip bir tarımsal yaşam biçimi ortaya çıkmıştır. badari kültürüyle gömme ritüelleri ve cenaze törenleri de oldukça benzerlik göstermiş, ölüler oval çukurlara gömülmüştür. yapılan kazılarda bulunan nesneler, bu dönemde yukarı mısır ve aşağı mısır arasındaki ticaretin arttığını göstermektedir.

mısırlıların atası olarak da adlandırılabilecek amratianlılar özerk köylerde yaşıyorlardı. her köyün kendine ait hayvan tanrısı vardı. her kabilenin kendisini temsil eden totemlerle bölgelere bölünmesi nom sisteminin temeleni oluşturur. amratianlılar kölelere ve mülklere sahip olmuşlardır fakat dönemde krallara ve derebeylerine herhangi dair bir işaret bulunmamaktadır. ayrıca bu dönemde uzaktaki ülkelerle de ticaret yapmışlardır. amratianlılar, etiyopya'dan ince kesici alet ve yonga aletlerin yapımında kullanmak için obsidyen ithal etmekte, obsidyen nesneler üretmekteydi. buna ek olarak; nubya'dan altın, biblos'tan sedir ağacı, paros'tan mermer ve nakşa'dan zımpara taşı ithal etmişlerdir. bu dönemde, taşları yontabildikleri gibi bakırı da işlemişlerdir fakat bunu yaparken çekiç veya eritme gibi yöntemleri kullanmamışlardır. ayrıca, papirüslerden kayıklar yapmışlardır. dönemde mö 4. binyılın ortalarında kerpiç tuğla kullanılmaya başlanmış olsa da mö 3500 sonrasına, gerzean kültürüne, kadar yaygın olarak kullanılmamıştır.

bu dönemde, sıklıkla siyah tepeli kırmızı çanak çömleğe rastlanmaktadır. bu kaplar, nil vadisinin alüvyon birikintileri olan siyah ila kırmızı renkli nil siltinden yapılmıştır. siyah tepeli çanak çömleğe ek olarak, kendine özgü birçok dikkat çekici çanak çömlek türüne sahiptir. amratian'ın en karakteristik özelliği, "beyaz çapraz çizgili" olarak bilinen stil; mat beyaz boya ile süslenmiş kırmızı cilalı çanak çömlekten oluşur. sadece granit ve bazalt gibi sert çeşitlerin değil, aynı zamanda sabuntaşı ve kaymak taşı gibi daha yumuşak çeşitlerin kullanıldığı vazolar da sık görülür.

amratian ile birlikte insan figürlerinin arttığı görülür. mö 4. binyılın ilk yarısında tanrıça ve kadın figürleri yaygınlık kazanmıştır. aynı dönemde sakallı erkek figürleri de görülebilir. naqada mezarlarında ölüye öbür yaşamda eşlik etmesi için ölen kişinin heykelcikler ile gömülmüş olduğu görülür. bunlar, uşabti figürlerinin öncüleridir. heykelcikler mezar sahibinin toplumsal statüsü hakkında da fikir verebilmektedir. bu nedenle heykelciklerin rahip, kral ya da tanrıyı temsil ettiği de söylenmektedir. bu figürlere ek olarak ölen kişi yemek, tılsımlar, silahlar, süs eşyaları, vazolar ve paletlerle gömülmüştür. dönemde, çoğu alanda toplumsal ve politik dönüşüm yaşandığı söylenebilir fakat avcı-toplayıcı gelenek varlığını korumuştur.

diğer eserler

erken kozmetik paletler 

silttaşı ilk olarak badari kültürü tarafından kozmetik paletler için kullanılmıştır. i̇lk olarak paletler, genellikle badarian ve nakada i döneminde kullanılmıştır. paletler düz, eşkenar dörtgen veya dikdörtgen şeklindeydi ve herhangi bir süslemesi bulunmuyordu.

sakallı heykelcikler 
naqada i kültürüne ait bilinen çoğu heykelcik, hayvan dişlerine oyulmuştur. heykelcikler genellikle sivri sakallıdırlar ve kafalarında bir oyuk vardır.

kronoloji

william flinders petrie
mısır keşif fonu için 1890'lı yıllarda mısırbilimci william flinders petrie üç sitte; 1894-1895'te naqada ve ballos (ya da abadiya), 1898-1899 yılında ise diospolis parva'da kazılarda bulundu. prehistorik tarihlemede hepsi önemli bir yer teşkil etse de bunların arasında en önemlisi mısır arkeolojisinde hanedan öncesi dönemin kronolojisine adını veren naqada'ydı. naqada'da yapılan kazılarda 2.000'den fazla mezarı ihtiva eden prehistorik mezarlık ortaya çıktı. mezarlarda ölen kişiye seramikler, taş aletler, kişisel aksesurlar gibi mezar eşyaları eşlik ediyordu. arkeolojik site konumundan veya insan kalıntılarından ziyade önemini veren bu eserlerdi. flinders petrie naqada, ballos ve diospolis parva'daki mezarlıkladan çıkan 900 çanak çömleğin üzerinde özel bir çalışma yürüttü ve bunu neolitik mısır için yeni bir tarihleme yöntemi ve kronoloji oluşturmak için kullandı.

flinders petrie, naqada dönemini üç alt döneme ayırdı:

 naqada i: amratian (yakınındaki mezarlık el-amrah'dan dolayı)
 naqada ii: gerzean (yakınındaki mezarlık gerzeh'den dolayı)
 naqada iii: semainean (yakınındaki mezarlık es-semaina'dan dolayı)

ayrıca bakınız

 arkeolojik kültür
 antik mısır
 naqada kültürü
 hanedan öncesi mısır

kaynakça 

mö 4. binyılda mısır
hanedan öncesi mısır
mö 4. binyılda feshedilmiş oluşumlar
mö 4. binyılda kurulan oluşumlar