Emrullah Salih

emrullah salih (darice: امرالله صالح); (d. 15 ekim 1972) 17 ağustos 2021'den beri afganistan cumhurbaşkanlığı görevini üstlenen bir afgan politikacı. ayrıca şubat 2020'den ağustos 2021'e kadar afganistan'ın 5. birinci başkan yardımcısı olarak görev yaptı ve 2018 ve 2019'da afganistan i̇çişleri bakanı olarak görev yaptı ve 2004'ten 2010'daki istifasına kadar ulusal güvenlik müdürlüğü (nds) başkanı olarak görev yaptı.

afgan istihbaratının başına geçmeden önce, ahmed şah mesud'un kuzey i̇ttifakı'nın bir üyesiydi. 1997'de, mesud tarafından kuzey i̇ttifakı'nın tacikistan'ın duşanbe kentindeki afgan büyükelçiliği içinde uluslararası sivil toplum (insani) örgütler ve istihbarat teşkilatlarıyla temasları yürütmek üzere irtibat bürosu olarak görevlendirildi. 2010'da ulusal güvenlik müdürlüğü'nden istifa ettikten sonra, basej-e milli (ulusal seferberlik) ve yeşil trend adlı demokrasi yanlısı ve taliban karşıtı bir hareket yarattı. mart 2017'de cumhurbaşkanı eşref gani tarafından güvenlik reformlarından sorumlu devlet bakanı olarak atandı. aralık 2018'de gani tarafından i̇çişleri bakanı olarak atandı, daha sonra salih'i afganistan'ın birinci başkan yardımcısı olabilmek için istifa etti ve başarılı şekilde yürütülen seçim kampanyasından sonra gani'nin yardımcısı olarak göreve getirildi.

kabil'in taliban tarafından kontrol altına alınması ve gani'nin ülkeden kaçışının ardından salih, pencşir vadisi'ne yerleşti.
burada kendisini anayasaya göre afganistan'ın geçici cumhurbaşkanı ilan etti ve ahmed mesud ve savunma bakanı bismillah khan mohammadi ile birlikte bir taliban karşıtı cephenin kurulduğunu duyurdu.

saleh, taliban'ın 6 eylül 2021'de pencşir'in çoğunun kontrolünü ele geçirmesinden kısa bir süre sonra tacikistan'a kaçtı. şu an nerede olduğu teyit edilmemiş olsa da, mevcut ateşkes, bazı medya organları tarafından direnişi sürdürmek için taktik bir geri çekilme olarak görülüyor.

salih, afganistan'da güçlü bir siyasi figür olarak sayısız suikast girişiminin hedefi oldu. kendisi, savaşçılığı, çalışkan doğası ve taliban'ın ile pakistan'ın açık sözlü eleştirmeni olarak biliniyor.

i̇lk yılları
salih, ekim 1972'de o zamanlar afganistan krallığı'na bağlı olan pencşir'de doğdu. tacik etnik grubuna mensuptur.

salih'in, o yıl kabil'in taliban'a düşmesinin ardından kendisine yönelik bir insan avı başlatıldı. hemen sonra 1996'da taliban savaşçıları tarafından işkence gören maryam isminde ablası vardı; ablası daha sonra kaçtı, salih'te ailesiyle birlikte kabil'den kaçtı ve 2016 yılına kadar yaşadı.

kariyeri

afganistan cumhurbaşkanı vekili
17 ağustos 2021'de salih, afganistan anayasası'nın birinci başkan yardımcısının başkanın yokluğunda cumhurbaşkanının görevlerini üstlenmesini şart koşan 60 ve 67. maddeleri uyarınca kendisini afganistan cumhurbaşkanı vekili ilan etti. ayrıca abd başkanı joe biden ve nato'yu da eleştirdi ve attığı bir tweet'te " @potus ile afganistan konusunda tartışmak boşuna. bırakın onu sindirsin. biz afganlar, afganistan'ın vietnam gibi olmadığını kanıtlamalıyız. abd/nato'dan farklı olarak, ruhumuzu kaybetmedik ve önümüzde muazzam fırsatlar görmüyoruz. yararsız uyarılar bitti. di̇reni̇şe katilin." başkanın yokluğunda, kaçışında, istifasında veya ölümünde fvp geçici başkan olur. şu anda ülkemdeyim ve meşru başkan benim. desteklerini ve fikir birliğini sağlamak için tüm liderlere ulaşıyorum."

19 ağustos'ta twitter, salih'in ve partisi afganistan yeşili trend'in hesaplarını yasaklarken, taliban hesapları aktif ve sınırsızdı.

6 eylül'de, taliban pencşir vadisi'nin kontrolünü tamamen ele geçirince, salih'in tacikistan'a kaçtığı bildirildi. ancak afganistan i̇slam cumhuriyeti'nin tacikistan büyükelçisi mohammad zahir aghbar, 8 eylül'de bu haberleri yalanladı. salih'in oğlu ebadullah, 10 eylül'de reuters'e, babasının kardeşi rohullah azizi'nin bir gün önce pencşir'de taliban tarafından idam edildiğini söyledi.

29 eylül'de i̇sviçre'deki afgan büyükelçiliği devrik hükümetin yetkililerinden bir açıklama yaptı, ancak kimsenin adı anılmadı ve amrullah salih liderliğindeki afganistan i̇slam cumhuriyeti sürgündeki hükümetinin demokratik olarak "tek meşru" olduğunu söyledi. ulusal direniş cephesi'ne destek verilecek afgan hükûmeti olarak hiçbir "dış güç" kabul edilmeyecektir. ayrıca afganistan i̇slam cumhuriyeti'ne bağlı tüm afgan büyükelçiliklerinin normal çalışmalarını sürdürecekleri, salih'in afganistan cumhurbaşkanlığına vekalet etmesi ile yakında yasama ve yargı faaliyetlerinin başlatılacağı belirtildi.

kaynakça

1972 doğumlular
afgan siyasetçiler
tacik asıllı afganlar
afgan bakanlar
afganistan cumhurbaşkanları