SARS salgını

şiddetli akut solunum sendromu koronavirüsünün (sars-cov veya sars-cov-1) neden olduğu 2002-2004 şiddetli akut solunum yolu sendromu (sars) salgını, 29 farklı ülke ve bölgeden 8.000'den fazla kişiyi enfekte etti ve dünya çapında yaklaşık 774 ölümle sonuçlandı.

salgın ilk olarak kasım 2002'de foshan, guangdong, çin'de tespit edildi. dünya sağlık örgütü (who) salgından şubat 2003'te haberdar edildi. mart 2003'te küresel bir uyarı yayınladı. salgının büyük kısmı yaklaşık 8 ay sürdü. dünya sağlık örgütü 5 temmuz 2003'te sars'ın kontrol altına alındığını duyurdu. fakat mayıs 2004'e kadar birkaç sars vakası daha bildirildi.

aralık 2019'da, çin'in hubei eyaletinin wuhan kentinde, sars'a neden olanla yakından ilişkili yeni bir koronavirüs türü olan sars-cov-2 keşfedildi. bu yeni tür, dünya çapında yayılan, milyonlarca insanı öldüren ve halen devam eden bir pandemiye yol açan bir hastalık olan covid-19'a neden oldu.

ülke ve bölgeye göre salgın

zaman çizelgesi

kasım 2002 
16 kasım 2002'de çin'in hong kong sınırındaki guangdong eyaletinde şiddetli akut solunum sendromu (sars) salgını başladı. i̇lk enfeksiyon vakası foshan'a kadar takip edildi.  bu ilk salgın, çiftçiler, pazar satıcıları ve şefler gibi gıda endüstrisindeki insanları etkiledi.  salgın, insanlar hastalık için tıbbi tedavi aramaya başladıktan sonra sağlık çalışanlarına da sıçradı. çin halk cumhuriyeti, 10 şubat 2003'te dünya sağlık örgütü'nü (who) bu salgın hakkında bilgilendirerek, 105'i sağlık çalışanı olmak üzere 305 vaka ve 5 ölüm bildirdi. daha sonra guangdong'daki salgının 2003 yılının şubat ayının ortalarında zirve yaptığı bildirildi. ancak bunun yanlış olduğu iddia edildi çünkü daha sonra 806 enfeksiyon vakası ve 34 ölüm bildirildi. i̇talyan doktor carlo urbani, sars'ı muhtemelen yeni ve tehlikeli derecede bulaşıcı bir viral hastalık olarak tanımlayan ilk kişiydi.

salgının başlarında, çin hükûmeti çin basınının sars hakkında haber yapmasını yasakladı, dsö'ye bildirmeyi erteledi ve başlangıçta, hastalığın ortaya çıktığına inanılan guangdong eyaleti dışındaki çinlilere bilgi vermedi. ayrıca, pekin'e seyahat eden bir dsö ekibinin birkaç hafta boyunca guangdong eyaletini ziyaret etmesine izin verilmedi. bu, nisan ayı başlarında hükûmet politikasında bir değişikliğe yol açmış gibi görünen uluslararası eleştirilerle sonuçlandı.

ocak 2003 
i̇lk süper yayılma vakası, bir balık satıcısı olan zhou zuofen, 31 ocak'ta guangzhou'daki sun yat-sen memorial hastanesi'ne giriş yaptı. burada 30 hemşire ve diğer doktorları enfekte etti. virüs kısa sürede yakındaki hastanelere de sıçradı.

şubat 2003

hong kong 
2003 yılının şubat ayında, hong kong'un belgelenen ilk sars hastası, bir aile düğününe katılmak için gelen liu jianlun'du. liu, guangzhou'daki sun yat-sen memorial hastanesi'nde görevliydi ve sars hastalarını tedavisinde görev alıyordu.

liu'nun bir sars süper yayıcısı olduğuna inanılıyor: metropol hastanesindeki diğer 23 konuk ve dokuzuncu kattan yedi kişi de dahil olmak üzere sars'a yakalandı. şubat ayı sonlarında tedavi gören liu'nun kayınbiraderi, 1 mart'ta kwong wah hastanesi'ne kaldırıldı ve 19 mart'ta öldü. hong kong vakalarının yaklaşık %80'inin liu nedeniyle olduğu tahmin edilmektedir.

vietnam 
virüs, hanoi, vietnam'a, metropole'de liu'dan ve salonun karşısında yer alan şanghay sakini çinli-amerikalı johnny chen tarafından taşındı. 26 şubat'ta fransız hanoi hastanesine kaldırılmış ve burada en az 38 personele bulaştırmıştı. dünya sağlık örgütü (who) bulaşıcı hastalık uzmanı carlo urbani, chen'i muayene eden personel arasındaydı. urbani, diğer hastane personelinin zaten hastalandığını gözlemledi, yeni ve tehlikeli bir hastalıkla karşı karşıya olduğunu fark etti. kendisi de enfekte oldu ve 29 mart'ta öldü.

kanada 
23 şubat'ta kwan sui-chu adında, aynı zamanda metropole otel'de misafir olan yaşlı bir kadın hong kong'dan kanada'nın toronto kentine döndü. daha sonra hastalığı scarborough grace hastanesi'ne yayan ve 13 mart'ta ölen oğlu tse chi kwai'yi enfekte ettikten sonra 5 mart'ta evdinde öldü.

mart 2003

singapur 
1 mart'ta, başka bir metropole konuğu olan 26 yaşındaki esther mok, hong kong'u ziyaret ettikten sonra tan tock seng hastanesine kabul edildi ve singapur'da salgın başladı. mok iyileşmesine rağmen, bazı aile üyeleri iyileşmedi.

tayvan 
tayvan'daki ilk atipik pnömoni vakaları, guangdong merkezli bir iş insanı ve karısında 14 mart'ta tespit edildi ve 17 mart'ta doğrulandı. 23 şubat'ta hong kong üzerinden tayvan'a dönmüştü ve iki gün sonra ateşi olduğunu bildirmişti. karısı onunla ilgilendikten sonra hastalandı ve ikisi de ulusal tayvan üniversite hastanesine kaldırıldı. tayvan'ın üçüncü hastalık vakası 15 mart'ta yilan hastanesinde tespit edildi. i̇lk vaka gibi, üçüncü vaka da tayvan'a varmadan önce guangdong'a gitti ve hong kong'dan geçti. üçüncü vaka teşhis edildikten kısa bir süre sonra, amerika birleşik devletleri'ndeki hastalık kontrol ve önleme merkezlerinden yetkililer, hastalığı incelemek için tayvan'a gitti. guangdong'a başka bir gezgin olan dördüncü vaka, önceki gün bir hastanede tedavi gördükten sonra 18 mart'ta chiayi'de tespit edildi. 22 mart'a kadar, tayvan'daki altı vaka, dünya sağlık örgütü'nün olası tanımına uyuyordu.

hong kong 
4 mart'ta, 11 gün önce metropole'un 9. katında bir konuğunu ziyaret eden 27 yaşındaki bir adam, hong kong'daki prince of wales hospital'a kaldırıldı. en az 99 hastane çalışanı (17 tıp öğrencisi dahil) onu tedavi ederken enfekte oldu.

25 mart'ta hong kong yetkilileri, 15 mart'ta air china 112 sefer sayılı uçuşu ile pekin'e giden bir uçakta bulunan hasta bir adamdan 9 turistin enfekte olduğunu belirtti.

27 mart'ta, hong kong eğitim ve i̇nsan gücü bürosu başkanı arthur k.c. li, eğitim kurumlarındaki tüm derslerin iptal edildiğini duyurdu. singapur eğitim bakanlığı, tüm ilkokulların, ortaokulların ve küçük kolejlerin 6 nisan 2003'e kadar kapatılacağını duyurdu. politeknikler ve üniversiteler etkilenmedi.

nisan 2003 
1 nisan'da abd hükûmeti, hong kong ve guangzhou'daki konsolosluk ofislerinde zorunlu olmayan personeli geri çağırdı. abd hükûmeti ayrıca abd vatandaşlarına bölgeye seyahat etmemeleri konusunda uyarıda bulundu.

2 nisan'da çinli tıp yetkilileri sars salgınının durumunu bildirmeye başladı. çin'in güneyindeki guangdong eyaleti 361 yeni enfeksiyon ve 9 yeni ölüm bildirerek daha önce şubat ayı sonunda bildirilen çin anakarası rakamlarını artırdı. virüs, pekin ve şanghay'da da tespit edildi. dsö ayrıca bir basın brifingi sırasında yolculara hong kong ve guangdong'dan kaçınmalarını tavsiye etti.

5 nisan'da singapur hükûmeti okulların kapatılacağını duyurdu. ortaokullar 9 nisan'da, ortaokullar 14 nisan'da, ilkokullar ve anaokulları 16 nisan'da açılacaktı.

8 nisan'da sars, kowloon'daki amoy bahçeleri yakınlarındaki aşağı ngau tau kok malikanesi'nde yayılmaya başladı.

30 nisan'da dünya sağlık örgütü toronto için sars seyahat uyarısını kaldırdı. karar, "sars'ın yayılmasını durdurmak için yerel önlemlerden memnun olduğu" için alındı.

mayıs 2003 
24 mayıs'ta toronto'da yaklaşık 20 şüpheli hastadan oluşan yeni bir grup rapor edildi. 29 mayıs'a kadar, sars salgınının potansiyel yayılmasını kontrol altına almak isteyen yetkililer tarafından 7.000'den fazla kişiye kanada'da kendilerini karantinaya almaları talimatı verildi.

tayvan'da, taipei belediye hastanesinin hope şubesinin yöneticileri ve personeli, taipei şehir hükûmeti tarafından disiplin cezasıyla karşı karşıya kaldı.

hazira 2003 
10 haziran'da ontario hükûmeti, eyalette "sars'ın son girişini ve yayılmasını araştırmak" için sars komisyonu oluşturdu.

23 haziran'da hong kong, dsö'nün 'etkilenen bölgeler' listesinden çıkarılırken toronto, pekin ve tayvan kaldı.

temmuz 2003 
2 temmuz'da kanada, dsö'nün 'enfekte alanlar' listesinden çıkarıldı.

5 temmuz'da dsö, sars salgınının tayvan'ı kapsadığını ve etkilenen bölgeler listesinden çıkardığını açıkladı. tayvan'ın listeden çıkarılması salgının sona erdiği anlamına geliyordu.

eylül 2003 
8 eylül'de singapur, singapur ulusal üniversitesi'ndeki bir sars araştırma laboratuvarında doktora sonrası çalışan bir işçinin batı nil virüsü üzerinde çalışırken hastalığa yakalandığını, ancak kısa bir süre sonra iyileştiğini duyurdu. araştırmasını yaparken iki virüsün karıştığından şüphelenildi.

aralık 2003 
10 aralık'ta tayvan'daki bir sars laboratuvarında çalışan bir araştırmacı, singapur'dan bir tıp konferansına katılmak için döndükten sonra sars ile enfekte olduğu tespit edildi; singapur'da 74 kişi karantinaya alındı, ancak hiçbiri enfekte olmadı.

ocak 2004 
5 ocak'ta çin, aralık ayında bildirilen vakanın bir sars vakası olduğunu doğruladı. filipinler, hong kong'dan yeni dönen bir kişide olası bir vaka olduğunu duyurdu. daha sonra hastanın sars değil zatürreden muzdarip olduğu belirlendi. çin'de, asya hurma misk kedileri pazarlarda itlaf edildi.

nisan 2004 
sars, pekin ve anhui eyaletinde yeniden patlak verdi. 22 nisan'da çin, 53 yaşındaki bir kadının 19 nisan'da öldüğünü açıkladı, haziran'dan bu yana ilk sars ölümü. i̇lk kez 22 nisan'da bildirilen salgında bir kişi öldü ve dokuz kişi enfekte oldu.

mayıs 2004 
1 mayıs'ta pekin'de, tümü cdc'nin pekin'deki ulusal viroloji enstitüsü'ndeki tek bir araştırma laboratuvarı olan i̇shal virüsü laboratuvarı ile ilgili iki ek teyit edilmiş sars vakası ve üç ek şüpheli vaka rapor edildi. "vakalar, cdc'nin sars virüsü üzerinde disiplinler arası araştırmaların yürütüldüğü viroloji ve ishal enstitülerinde canlı ve inaktif sars koronavirüsü kullanan deneylerle bağlantılıydı." pekin'de dördü ve anhui'de iki olmak üzere toplam vaka sayısı altıydı.

2 mayıs'ta çin, üç şüpheli vakayı gerçek sars vakaları olarak açıklayarak yakın zamanda ortaya çıkan bir salgındaki toplam vaka sayısını dokuza çıkardı. 189 kişi karantinadan serbest bırakıldı. 18 mayıs'ta, üç haftalık bir süre içinde hiçbir yeni enfeksiyon bildirilmemesinin ardından dsö, çin'de başka sars vakalarının bulunmadığını duyurdu, ancak "biyogüvenlik endişelerinin devam ettiğini" belirtti.

sonrası 
mayıs 2005'te new york times'tan jim yardley şunları yazdı:

ayrıca bakınız 

 covid-19 pandemisi

kaynakça

notlar

genel 

 cdc morbidity and mortality weekly report – sars section
 sars: an open scar 
 sars: timeline of an outbreak