2022 FIFA Dünya Kupası Finali

2022 fifa dünya kupası finali, 18 aralık 2022 tarihinde katar'ın luseyl şehrinde bulunan luseyl stadyumu'nda oynanmış 2022 fifa dünya kupası final maçıdır. maç, arjantin ve 2018 şampiyonu fransa arasında oynandı.  polonya'dan szymon marciniak'ın hakemliğini yaptığı final 88.966 taraftarın önünde gerçekleşti.

arjantin devreyi 2-0 önde kapattı, ancak fransa adına kylian mbappé'nin hat-trick'i ve arjantin adına lionel messi'nin uzatmalarda attığı golün ardından maç 3-3 berabere bitti. arjantin, ardından gelen penaltı atışlarını 4-2 kazanarak üçüncü ve 1986'dan beri ilk kez fifa dünya kupası şampiyonluğunu kazandı. oynanan bu final maçı, o zamandan beri yaygın olarak şimdiye kadarki tartışmasız en iyi fifa dünya kupası finali ve tarihin en büyük futbol maçlarından biri olarak görülüyor.

takımlar

finale giden yol

maç öncesi 

15 aralık'ta final maçının hakeminin polonyalı hakem szymon marciniak olarak, yardımcılarının ise paweł sokolnicki ve tomasz listkiewicz olarak atandığı açıklandı. marciniak, 2011'den beri fifa kokartlı hakemdir ve daha önce de 2016 avrupa futbol şampiyonası, 2018 fifa dünya kupası ve 2018 uefa süper kupası gibi turnuvalarda da görev almıştır. turnuvada daha önce grup maçlarında fransa-danimarka ve son 16 turunda arjantin-hollanda maçını da yönetmişti. marciniak ile birlikte dünya kupası finalini ilk kez polonyalı bir hakem yönetmiş oldu. 1990 fifa dünya kupası finali'nde hakem kadrosunda yer alan michał listkiewicz'den (marciniak'ın yardımcısı tomasz'ın babası) sonra ise ikinci kez polonyalı bir hakem böyle bir maçta görev almış oldu.

amerikalı hakemler ismail elfath ve kathryn nesbitt sırasıyla dördüncü hakem ve yedek yardımcı hakem olarak atandı. polonyalı diğer bir hakem tomasz kwiatkowski ise video yardımcı hakem olarak atandı. venezuelalı juan soto yardımcı video yardımcı hakemi olarak, amerikalı kyle atkins ofsayt video yardımcı hakemi olarak, meksikalı fernando guerrero ise destek video yardımcı hakemi olarak atandı. alman bastian dankert ve amerikalı corey parker yedek video yardımcı hakemi ve yedek yardımcı video yardımcı hakemi olarak atandı.

çeşitli ülkelerin devlet başkanları maçta izleyiciler arasındaydı. bunların arasında katar emiri temim bin hamed es-sani, türkiye cumhurbaşkanı recep tayyip erdoğan ve fransa cumhurbaşkanı emmanuel macron gibi isimler yer aldı. fifa başkanı gianni infantino ve konsey üyeleri de izleyiciler arasındaydı. arjantin cumhurbaşkanı alberto ángel fernández'in potansiyel siyasi tepkiler nedeniyle maça katılım sağlamadığı bildirildi. ancak arjantin futbol federasyonu başkanı claudio tapia, izleyiciler arasındaydı.

turnuvanın kapanış töreni maçın başlamasından önce porto rikolu şarkıcı ozuna ve kongolu şarkıcı maître gims'in sahne almasıyla gerçekleşti. ayrıca sahne alan diğer isimler arasında nora fatehi, balqees, rahma riad ve manal gibi isimler de yer aldı.

dünya kupası örtüsü eski şampiyon kaptanlardan iker casillas ve hint aktris deepika padukone tarafından açıldı.

arjantinli sanatçı lali espósito, "arjantin ulusal marşı"'nı okurken mısırlı mezzo-soprano farrah eldibany ise fransa millî marşı "la marseillaise"'i okudu.

stadyum 

final maçı doha şehir merkezinin yaklaşık 15 km kuzeyinde yer alan luseyl şehrindeki luseyl stadyumu'nda oynanmıştır. katar'ın 2022 fifa dünya kupası adaylığında finale ev sahipliği yapması planlandı, 15 temmuz 2020 tarihinde ise onaylandı. stadyum, altısı grup aşamasında ve diğer üçü eleme turları maçı olmak üzere dokuz dünya kupası maçına ev sahipliği yapacak şekilde tahsis edildi.

katar futbol federasyonu'na ait luseyl stadyumu, katar'ın dünya kupası'na adaylığı sürecinde inşa edildi. stadyum manica architecture tarafından desteklenen i̇ngiliz şirketler foster + partners ve populous tarafından tasarlandı. stadyumun soğutma sistemi güneş enerjisi ile sağlanırken sıfır karbon ayak izine sahip olduğu iddia ediliyor. i̇nşaat nisan 2017'de başladı ve 2020 yılında bitmesi planlandı; ancak stadyum inşaatı ertelendi ve kasım 2021'de tamamlandı. stadyum, ilk maçı olan luseyl süper kupası'na 9 eylül 2022'de planlanandan daha geç bir tarihte ev sahipliği yaptı.

maç topu 

2022 fifa dünya kupası için yarı finaller, üçüncülük maçı ve final maç topu 11 aralık 2022'de açıklandı. turnuvanın geri kalanında kullanılan adidas al rihla'nın, her ülkenin fifa dünya kupası'nı kaldırma hayaline atıfta bulunan, arapça'da "rüya" anlamına gelen adidas al-hilm adlı bir varyasyonuydu. topun teknik özellikleri aynı olsa da, rengi grup maçlarında ve önceki eleme maçlarında kullanılan al-rihla topundan farklıdır. metalik altın, bordo, kolej bordosu ve kırmızı tasarımlarla ev sahibi katar'ın renklerini simgeler. +teamgeist berlin, jo'bulani, brazuca final rio ve telstar mechta toplarından sonra final maçı için özel tasarlanan beşinci toptur.

maç

özet 

fransa, yerel saate göre 18.00'da (15.00 utc) 88.966 kişi önünde maça başladı. arjantin, 23. dakikada ousmane dembélé'nin ceza sahası içindeki müdahalesiyle yerde kalan ángel di maría ile penaltı kazandı. lionel messi'nin sağ alt köşeye attığı penaltıyı gole çevirmesiyle arjantin, 1-0 öne geçti. 36. dakikada bir karşı atak ile alexis mac allister'ın ceza sahasının sağ tarafından verdiği pasla topla buluşan di maria skoru 2-0 yaptı. fransa, ilk yarı sonuna doğru iki oyuncu değişikliği yaptı ve ilk devreyi 2-0 geride bitirdi. fransa, 80. dakikaya kadar bir gol şansı yakalayamadı. 80. dakikada randal kolo muani, nicolás otamendi'nin ceza sahası içindeki müdahalesiyle yerde kaldı ve fransa penaltı kazandı. kylian mbappé topu sol alt köşeye göndererek penaltıyı gole çevirdi ve skoru 2-1 yaptı. bu golden 97 saniye sonra marcus thuram'ın pasını sert bir vole ile gole çevirdi ve skor 2-2 oldu. uzatmalarda messi'nin ceza sahası dışından çektiği sert şut, hugo lloris tarafından kurtarıldı. normal sürede eşitlik bozulmayınca maç uzatma sürelerine kaldı. messi, 108. dakikada lautaro martínez'in sağ taraftan kurtarılan şutu sonrası dönen topla buluşarak yakın mesafeden golü buldu. fransa, 118. dakikada mbappé'nin çektiği şutun ceza sahası içinde gonzalo montiel'in koluna çarpması sonucu tekrar penaltı kazandı. topu kalenin soluna göndererek ağlarla buluşturan mbappé, 1966'da i̇ngiliz geoff hurst'tan sonra dünya kupası finallerinde hat-trick yapan ikinci futbolcu oldu. 123. dakikada ibrahima konaté'nin orta sahadan uzun pasıyla ceza sahası içinde topla buluşan kolo muani, kaleci emiliano martínez ile karşı karşıya kaldı; ancak martínez, muani'nin şutunu kurtardı. 3-3 beraberlikle biten maç seri penaltı atışlarına kaldı.

böylelikle, üçüncü kez bir dünya kupası finali penaltılara kalmış oldu. mbappé ve messi, iki tarafın ilk penaltılarını kullanan isimler oldu ve penaltıları gole çevirmeyi başardılar. i̇kinci penaltı atışlarında kingsley coman'ın kullandığı penaltı emiliano martínez tarafından kurtarılırken, paulo dybala ise başarılı oldu ve skoru 2-1 yaptı. üçüncü penaltı atışlarında fransa, aurélien tchouaméni ile yine başarısız olurken arjantin, leandro paredes ile skoru 3-1 yaptı. dördüncü penaltı atışlarında kolo muani başarılı olup fransa'yı yarışın içerisinde tuttu. arjantin tarafında 118. dakikada penaltıya sebebiyet veren montiel'in eline hatasını telafi etmek için bir fırsat geçti. montiel, bu fırsatı başarıyla değerlendirerek arjantin'in 1986'dan sonra ilk kez şampiyonluğa ulaşmasını sağladı.

detaylar

i̇statistikler

maç sonrası 

uzmanlar, yorumcular ve seyirciler maçın yoğunluğunu, stresli atmosferini ve temposunu övdü. medyada atılan gol sayısı ve messi-mbappé rekabetiyle birlikte vurgulandı ve en heyecanlı dünya kupası finallerinden biri ve tüm zamanların en iyi futbol maçlarından biri olarak kabul gördü.

arjantin, üçüncü şampiyonluğuna ulaşmasıyla fransa'yı ve uruguay'ı geride bıraktı, ve yalnızca brezilya, almanya ve i̇talya'nın arkasında kaldı. 2002'de brezilya'dan sonra dünya kupası'nı kazanan ilk güney amerikalı ve avrupalı olmayan ekip oldular. ayrıca dünya kupası'nı kazanan ilk güncel copa américa şampiyonu oldular. 2010'da i̇spanya'dan sonra ilk maçlarını kaybedip şampiyonluğa ulaşan ikinci takım oldular. çeyrek finalde hollanda'yı da penaltılarla eleyen arjantin, eleme aşamasında 2 kez penaltılarla kazanan ilk takım oldu. böylelikle kupa 10. kez güney amerika'ya gitmiş oldu. avrupalı ekipler karşısında oynanan 11 finalde 8. kez güney amerika tarafı galip geldi. fransa, 1990'da arjantin ve 1998'de brezilya'dan sonra son şampiyon unvanıyla finale çıkıp kaybeden üçüncü ekip oldu. 1994 ve 2006'dan sonra seri penaltı atışlarına kalan üçüncü final oldu. fransa, 2006'da da penaltılarda kaybetmişti. 1998 fifa dünya kupası'nda i̇talya'ya karşı kazandığı çeyrek final maçından beri hiçbir müsabakada penaltı atışlarında galip taraf olamadı. finalde atılan 6 gol ile birlikte turnuvada toplam 172 gol atıldı ve gol sayısında 1998 ve 2014'ü geride bıraktı.

fifa başkanı gianni infantino, maç sonunda futbolculara madalyalarını dağıtmak ve arjantin kaptanı lionel messi'ye kupayı takdim etmek için sahada yer aldı. infantino ile birlikte sahada katar emiri temim bin hamed es-sani, fransa cumhurbaşkanı emmanuel macron, arjantin futbol federasyonu başkanı claudio tapia, fransa futbol federasyonu başkanı noël le graët, conmebol başkanı alejandro domínguez ve uefa başkanı aleksander čeferin yer aldı. 1986'da arjantin'in şampiyon kadrosunda yer alan sergio batista ve nery pumpido, kupayı tören için sahaya çıkardı. kupa, emir ve infantino tarafından takdim edilmeden önce, emir tarafından messi'ye bir bişt giydirildi. kupa töreni, konfetiler yerine havai fişekler ve ışıklarla yapılarak önceki turnuvalardan farklı bir manzaraya sahipti.

messi, maçın adamı seçildi ve 2014'ten sonra ikinci kez turnuvanın en iyi oyuncusu olarak altın top ödülü'nü kazandı. böylece bu ödülü iki kere kazanan ilk futbolcu oldu. ayrıca attığı 7 golle turnuvanın en çok gol atan ikinci oyuncusu olarak gümüş ayakkabı ödülü'nü de kazandı. final maçıyla birlikte 26. dünya kupası maçına çıkarak lothar matthäus'un rekorunu geçti ve en çok dünya kupası maçına çıkan oyuncu oldu. messi, attığı gollerle, 1938'de györgy sárosi'den sonra bir dünya kupası turnuvasında son 16, çeyrek final, yarı final ve finalde gol atan ikinci futbolcu, grup aşaması ve tüm eleme aşaması boyuncu gol atan tek futbolcu oldu. bir önceki finalde de gol atan kylian mbappé, bu maçtaki hat-trick'i ile hurst, pelé, vavá ve zinedine zidane'ı geçerek dünya kupası finallerinde en çok gol atan futbolcu oldu. ayrıca attığı 3 golle messi'yi geçerek 8 golle turnuvanın en golcü oyuncusu olarak altın ayakkabı ödülü'nü kazandı. 2002'de brezilyalı ronaldo'dan bu yana bir dünya kupası'nda en çok gol atan futbolcu oldu ve turnuvanın en iyi ikinci futbolcusu seçilerek gümüş top ödülü'nü kazandı. arjantinli emiliano martínez, turnuvanın en iyi kalecisi seçilerek altın eldiven ödülü'nü kazandı. arjantinli enzo fernández ise 21 yaş ve altı oyunculara verilen en i̇yi genç oyuncu ödülü'nü kazandı.

arjantin'de başta başkent buenos aires ve messi'nin memleketi rosario olmak üzere ülke genelinde yoğun kutlamalar yaşandı. 20 aralık'ta oyuncuların ülkesine dönmesinden sonra yerel basına göre 4 milyon insan sokaklarda toplandı. kalabalık o kadar fazlaydı ki, futbolcular kutlama otobüsünden helikopter yarıdmıyla alındılar. 22 aralık'ta fransa futbol federasyonu, emiliano martínez hakkında maçtan sonra soyunma odasında mbappé'ye karşı alaycı hareketleri ve arjantin'deki kutlama törenine kafa kısmına mbappé'nin yüzünün yapıştırıldığı oyuncak bir bebekle çıkması gibi olaylardan sonra sportmenlik dışı davranış gerekçesiyle resmî şikayette bulundu. fransa'da paris, lyon ve nice gibi şehirler başta olmak üzere ülke genelinde tepkiler ve isyanlar görüldü. kingsley coman, randal kolo muani ve aurélien tchouaméni gibi bazı fransız futbolcular performansları nedeniyle internette taraftarlar tarafından ırkçılığa maruz kaldılar. fransız oyuncuların maruz kaldığı bu ırkçılık, 2020 avrupa futbol şampiyonası finali'nde kaçırdıkları penaltılar yüzünden i̇talya'nın şampiyon olması sonucu ırkçılığa maruz kalan i̇ngiliz futbolcular marcus rashford, jadon sancho ve bukayo saka'yı hatırlatır nitelikteydi. messi'nin instagram üzerinden kupa ile yaptığı paylaşımı, 48 saat içinde 64 milyon beğeniyi geçerek tüm sosyal medya platformlarında en çok beğeni alan gönderi oldu.

notlar

kaynakça 

final
fifa dünya kupası finalleri
arjantin millî futbol takımı maçları
fransa millî futbol takımı maçları
futbol penaltı atışları
aralık 2022'de asya'da spor etkinlikleri