Sahurca

sahur (; ), kuzey azerbaycan ve güneybatı dağıstan'da (rusya) sahurlar tarafından konuşulan bir dildir. azerbaycan'da yaklaşık 13.000, dağıstan'da yaklaşık 9.770 kişi tarafından konuşulmaktadır. sahur kelimesi, bu dili konuşanların çoğunlukta olduğu bir dağıstan köyünün adından gelmektedir.

sahur, azerice ile en yakın temas halindeki topluluklarda tehlike altında olsa da, diğer topluluklarda kuvvetlidir, bu bölgelerde önem kazanmaktadır, okullarda sahur öğrenmeye olan ilgi artmaktadır ve sahur-öğrenme materyallerinin sayısındaki artış görülmektedir. sahur, unesco'nun tehlike altındaki dünya dilleri atlası tarafından "kesinlikle tehlike altında" olarak sınıflandırılmaktadır.

sınıflandırma 
sahur, kuzeydoğu kafkas dil ailesinin lezgice grubuna aittir. sahurlar dillerini c'a'χna miz olarak adlandırmaktadır.

tarihi 
sahur'un ilk yazılı belgeleri 1895 yılına dayanmaktadır ve roderich von erckert'e atfedilmektedir. sahur dil bilgisinin ilk tanımı 1913'te adolf dirr tarafından yayınlandı.

1930'larda, edebi bir sahur formu geliştirildi. 1934'ten itibaren, dil azerbaycan ve dağıstan'daki ilkokullarda öğretildi. 1938'de azerbaycan'da edebi sahur'un kullanımı durduruldu, ancak 1989'da statüsüne yeniden kavuştu.

azerbaycan'da sahur alfabesi latin alfabesine dayanırken, dağıstan'da kiril alfabesi kullanılır . geçmişte (11. yüzyılın başlarında) arap alfabesiyle sahur yazma girişimleri olmuştur.

2008 yılında arif rüstemov sahur dilinde ilk ve günümüze kadar tek uzun metrajlı film olan kıble'ye dönmek'i yönetti.

coğrafi dağılım 
sahur çoğunlukla azerbaycan'ın zakatala ve kah rayonlarının kırsal kesimlerinde ve dağıstan'ın rutul rayonunun dağlık kısımlarında konuşulmaktadır . azerbaycan'da 15.900 (1999 nüfus sayımı) ve rusya'da 10.400 (2002 nüfus sayımı) sahur yaşamaktadır. 1989'da,%93'ü sahur'u ana dilleri olarak bildirdi.

resmi statü 
azerbaycan ve rusya'da sahur, sahur nüfuslu bölgelerdeki ilkokullarda (1-4. sınıflar) ders olarak öğretilmektedir. sahur'da gazete ve radyo yayını da mevcuttur. konuşulduğu rusya'daki dağıstan bölgesinin on iki resmi dilinden biridir. ancak, dilin azerbaycan'da resmi bir statüsü yoktur.

i̇lişkili diller 
lezgice grubunun dilleri arasında rutulca, sahur'a en yakın dil gibi görünmektedir. bu ikisinin dışında, lezgice grubunda sekiz dil daha bulunmaktadır: lezgice, tabasaranca, ağulca, budukça, kryts, hınalık dili, udince ve arçice.

fonoloji 
pek çok kuzeydoğu kafkas diline benzer şekilde, sahur karmaşık fonolojisi ve çok sayıda sesli sesbirimleriyle bilinir (7 basit, 5 faringealleştirilmiş ve 3 umlatılmış sesli harf  dahil). i̇lk derinlemesine fonolojik tanımı 1931'de nikolai trubetzkoy tarafından gerçekleştirildi.

ünsüzler 
şulze'nin sahur'un dil çalışmasına göre ünsüz harfler aşağıda gösterilmiştir. formlar, köşeli parantez içine alınmadıkça fonemiktir, bu durumda fonem olduklarından şüphelenilir ancak şu anda bunun için yeterli kanıt bulunmamaktadır. harfler bazı asimetriler gösterir, ancak palatalize, labiyalize ve faringealize fonem serileri görülür.

dil bilgisi 
sahur'un 18 dil bilgisi hali vardır ve sonek almıştır. fiiller tekil ve çoğul formlara ve 7 gramer dilek kipine sahiptir. zaman kipleri karmaşıktır. i̇lgili dillerin aksine, sahur cümleleri duyuşsal kurgu ile oluşturulabilir.

i̇sim durumu 
sahur, dil bilgisi ve yerel durumlar da dahil olmak üzere bir dizi isim durumu sergilemektedir. ergatif ve genitif durumlar, aşağıda gösterildiği gibi, baş isim sınıfıyla uyum gösterir.

 i̇nsan isimleri
 i̇nsan olmayan isimler
 baş isim abs, sınıflar i-iii
 baş isim abs, sınıflar iv
 baş isim obl

lehçeler 
sahur dilinin iki ana lehçesi sah ve gelmets'tir.

ayrıca bakınız 

 tsakhur insanları
 ek: kiril alfabesi
 kuzeydoğu kafkas dilleri
 azerbaycan dilleri

kaynakça

dış bağlantılar 

 ek: kiril alfabesi
 global sözcük i̇statistik veritabanında sahur temel sözlüğü 
 sahur resimli sözlüğü 
 sil international dil ve kültür arşivinde sahur ile ilgili kamuya açık materyaller 

rusya'daki diller
azerbaycan'daki diller
kuzeydoğu kafkas dilleri