Ian Hacking

ian macdougall hacking   (d. 18 şubat 1936 ö. 10 mayıs 2023), bilim felsefesinde uzmanlaşmış kanadalı bir filozoftur. kariyeri boyunca killam beşeri bilimler ödülü ve balzan ödülü de dahil olmak üzere çok sayıda ödül kazandı ve kanada nişanı, kanada kraliyet cemiyeti ve i̇ngiliz akademisi gibi birçok prestijli grubun üyesi oldu.

hayat 
vancouver, kanada'da doğdu, trinity college'da öğrenci olduğu britanya kolumbiyası üniversitesi'nden (1956) ve cambridge üniversitesi'nden (1958) lisans dereceleri aldı. hacking ayrıca cambridge'de (1962), ludwig wittgenstein'ın eski bir öğrencisi olan casimir lewy yönetiminde doktora derecesini aldı.

öğretmenlik kariyerine 1960 yılında princeton üniversitesi'nde öğretim görevlisi olarak başladı, yalnızca bir yıl sonra yardımcı doçent olarak virginia üniversitesi'ne geçti. 1962'den 1964'e kadar cambridge'de araştırma görevlisi olarak çalıştıktan sonra, 1964'ten 1969'a kadar mezun olduğu ubc'de önce yardımcı doçent ardından doçent olarak ders verdi. 1974'te stanford üniversitesi'ne geçmeden önce 1969'da cambridge'de öğretim görevlisi oldu. stanford'da birkaç yıl ders verdikten sonra, 1982'den 1983'e kadar almanya'nın bielefeld kentindeki disiplinlerarası araştırma merkezi'nde bir yıl geçirdi. hacking, 1983'te toronto üniversitesinde felsefe profesörlüğüne terfi etti ve 1991'de toronto üniversitesi'nin akademisyenlere verdiği en yüksek onur olan üniversite profesörü ünvanını aldı. 2000'den 2006'ya kadar, collège de france'da felsefe ve bilimsel kavramlar tarihi kürsüsü'nü yönetti. hacking, collège tarihinde kalıcı bir pozisyona seçilen ilk i̇ngilizce konuşan kişidir. collège de france'dan emekli olduktan sonra hacking, 2008'den 2010'a kadar uc santa cruz'da felsefe profesörüydü. öğretmenlik kariyerini 2011 yılında cape town üniversitesi'nde misafir öğretim üyesi olarak tamamladı.

felsefi çalışma 
thomas kuhn, imre lakatos, paul feyerabend ve diğerlerinin dahil olduğu tartışmalardan etkilenen hacking, bilim felsefesine tarihsel bir yaklaşım getirmesiyle tanınır. feyerabend'in 1975 tarihli yönteme karşı kitabının dördüncü baskısı (2010) ve kuhn'un bilimsel devrimlerin yapısı kitabının 50. yıl dönümü baskısı (2012), hacking tarafından yazılan bir giriş içerir. bazen bilim felsefesinde john dupré, nancy cartwright ve peter galison'u da içeren bir grup olan "stanford okulu"nun bir üyesi olarak tanımlanır. hacking kendisini hâlâ bir cambridge analitik filozofu olarak tanımlıyor. hacking, bilim hakkında "varlık gerçekçiliği" adı verilen bir gerçekçiliğin ana savunucusu olmuştur. bu gerçekçilik biçimi, (geleceğin) olgun bilimleri tarafından varsayılan bilimsel bilinmeyenlere yanıtlara yönelik gerçekçi bir duruşu, ancak mevcut bilimsel teorilere karşı şüpheciliği teşvik eder. hacking, bilimin deneysel ve hatta mühendislik uygulamalarına ve bunların teoriden göreceli özerkliğine dikkat çekmede de etkili oldu. bu sayede hacking, felsefi düşünceyi, kuhn ve diğerlerinin ilk tarihsel, ancak ağırlıklı olarak teori odaklı dönüşünden bir adım öteye taşıdı.

1990'dan sonra hacking, kısmen michel foucault'nun çalışmalarının etkisi altında, odak noktasını doğa bilimlerinden insan bilimlerine kaydırdı. foucault, 1975 gibi erken bir tarihte hacking'in dil felsefe i̇çin neden önemlidir? ve the emergence of probability eserlerini yazmasında etkili oldu. i̇kinci kitapta hacking, öznel veya kişisel olasılık ile uzun vadeli frekans yorumu arasındaki modern ayrılığın, erken modern çağda iki uyumsuz model olan belirsizlik ve şans modellerini içeren epistemolojik bir "kopuş" olarak ortaya çıktığını öne sürdü. tarih olarak, keskin bir kırılma fikri eleştirildi, ancak olasılığın rakip 'sıklıkçı' ve 'öznel' yorumları bugün hala varlıklarını sürdürüyor. foucault'nun bilgi sistemlerine ve iktidara yaklaşımı, hacking'in 19. yüzyılda psikiyatrik bozuklukların tarihsel değişkenliği ve istatistiksel akıl yürütmenin kurumsal rolleri üzerine çalışmasına da yansımıştır. i̇nsan bilimlerine yaklaşımını aşkın nominalizm (ayrıca dinamik nominalizm veya diyalektik gerçekçilik), yani insan dünyasının fenomenlerinin ve bunlarla ilgili kavramlarımız ve sınıflandırmalarımız arasındaki karşılıklı etkileşimlerin izini süren tarihselleştirilmiş bir nominalizm biçimi olarak adlandırır.

ruhu yeniden yazmak: çoklu kişilik ve bellek bilimleri'nde hacking, çoklu kişilik bozukluğunun tarihsel bir ontolojisini geliştirerek, insanların kendilerine sunulan eylemlerin tanımlarından nasıl oluştuğuna dair bir tartışma sağlar.

hacking çılgın gezginler'de (1998) 1890'ların sonlarında füg olarak bilinen tıbbi bir durumun etkilerinin tarihsel bir açıklamasını sağladı. "çılgın yolculuk" olarak da bilinen füg,  avrupalı erkeklerin kimliklerinin farkında olmadan yüzlerce kilometre trans halinde yürüdüğü teşhis edilebilir bir delilik türüdür.

ödüller ve konferanslar 
2002'de hacking, olağanüstü kariyer başarıları için kanada'nın en seçkin ödülü olan beşeri bilimler için ilk killam ödülü'ne layık görüldü. 2004'te kanada nişanı'na layık görüldü. hacking, 2008 ve 2009 kışları için kaliforniya üniversitesi, santa cruz'da misafir profesör olarak atandı. 25 ağustos 2009'da hacking, norveç'te sanat ve beşeri bilimler, sosyal bilimler, hukuk ve teoloji alanlarındaki akademik çalışmalara verilen bir ödül olan holberg uluslararası anma ödülü'nü kazandı. hacking, bu ödülü istatistiklerin ve olasılık teorisinin toplumu nasıl şekillendirdiği konusundaki çalışmaları nedeniyle kazandı.

2003'te sigmund h. danziger jr. beşeri bilimler anma konferansı'nı verdi ve 2010'da tilburg mantık ve bilim felsefesi merkezi'nde (tilps) rené descartes dersleri verdi. hacking ayrıca 2010 yılında university of california, berkeley'de matematik ve insan davranışındaki kaynakları ("proof, truth, hands and mind") konulu howison dersleri verdi. hacking, 2012'de bilim ve sanat için avusturya dekorasyonu ile ödüllendirildi ve 2014'te balzan ödülü'ne layık görüldü.

seçilmiş çalışmalar

kitaplar 
hacking'in çalışmaları birçok dile çevrildi. bazı eserleri şunlardır:

 i̇statistiksel çıkarımın mantığı (1965)
 olasılığın doğuşu (1975)
 dil felsefe i̇çin neden önemlidir? (1975)
 temsil ve müdahale, doğa bilimi felsefesine giriş konuları, cambridge university press, cambridge, birleşik krallık, 1983.
 şansın terbiye edilişi (1990)
 bilimsel devrimler (1990)
 ruhu yeniden yazmak: çoklu kişilik ve bellek bilimleri (1995)
 çılgın gezginler: geçici akıl hastalıklarının gerçekliği üzerine düşünceler (1998)
 neyin toplumsal i̇nşası? (1999)
 olasılık ve tümevarım mantığına giriş (2001)
 tarihsel ontoloji (2002)
 neden matematik felsefesi var? (2014)

kitaplardaki bölümler

makaleler 

 
 1979: "what is logic?", journal of philosophy 76(6), reprinted in a philosophical companion to first order logic (1993), edited by r.i.g. hughes
 
 
 
 2007: "root and branch ", the nation
 2012: "putnam's theory of natural kinds and their names is not the same as kripke's", hurly-burly 7: 129–149.

kaynakça

daha fazla okuma

dış bağlantılar 

 resmi internet sitesi
 kanada ansiklopedisinde hacking, ian 
 ian hacking arşiv belgeleri  toronto üniversitesi arşivleri ve kayıt yönetim hizmetleri'nde  tutulmaktadır.

holberg ödülü sahipleri
analitik filozoflar
british academy üyeleri
toronto üniversitesi öğretim üyeleri
trinity college'da öğrenim görenler
britanya kolumbiyası üniversitesinde öğrenim görenler
bilim felsefecileri
dil felsefecileri
collège de france öğretim üyeleri
kanadalı filozoflar
21. yüzyıl amerikalı filozofları
20. yüzyıl amerikalı filozofları
1936 doğumlular
2023 yılında ölenler