Bodoni (yazı tipi)

bodoni, ilk kez giambattista bodoni (1740–1813) tarafından on sekizinci yüzyılın sonlarında tasarlanan ve o zamandan beri sık sık yeniden canlandırılan serif yazı karakterlerine verilen addır. bodoni'nin yazı tipleri didone veya modern olarak sınıflandırılır. baskı teknolojilerinin gelişimiyle ince serifler ve daha düşey aksların olanaklı kılınması baskerville gibi yazı tiplerinin ortaya çıkmasını sağladı. ancak bodoni bu yaklaşımı daha da ileri götürdü ve hat kontrastlarını iyice arttırdı. bodoni'nin uzun bir kariyeri oldu; zaman içinde tasarımları değişti ve çeşitlendi. kariyerinin sonlarına doğru nihai tasarımları düz, braketsiz çizgiler, kalın ve ince vuruşlar arasında aşırı kontrast ve genel bir geometrik yapı ile hafif sıkıştırılmış bir yazı tipi olarak şekil aldı.

bodoni ve diğer didone fontları ilk piyasaya sürüldüklerinde rasyonel yapıları nedeniyle klasik tasarımlar olarak adlandırıldı. ancak, bu yazı tipleri, roma veya rönesans harf stillerinin güncellenmiş sürümleri değil, başlıbaşına yeni tasarımlardı. çok geçmeden "modern" serif yazı tipleri olarak adlandırılmaya başlandılar; 20. yüzyılın ortalarından beri didone tasarımları olarak da bilinirler.

bodoni'nin bazı dijital versiyonlarının, özellikle ince vuruşların küçük puntolarda çok ince olması nedeniyle, değişen kalın ve ince vuruşların neden olduğu "göz kamaşması" etkisi nedeniyle okunmasının zor olduğu söyleniyor. bu özellik başka bir didone yazı tipi olan didot'ta da kendini gösterir. sunum boyutlarında kullanılması amaçlanan optik yazı tipi boyutları metin boyutunda yazdırıldığında bu sorun daha da belli olur, zira metin boyutunda kullanıldığında ince çizgi darbeleri görülmesi zor hale gelebilir. metin boyutunda kullanılması amaçlanan bodoni sürümleri "bodoni old face" olarak adlandırılır ve 9 punto için optimize edilmiştir; aynı şekilde itc bodoni 12 (12 punto için); ve itc bodoni 6 (6 punto için) optimize edilmiştir.

massimo vignelli, "bodoni şimdiye kadar tasarlanmış en zarif yazı tiplerinden biridir" dedi. i̇ngilizce konuşulan dünyada, bodoni gibi "modern" serif tasarımları en çok başlıklarda ve sunumlarda kendine yer buldu ve  genellikle ince vuruşların net ayrıntılarını koruyan ve ortaya çıkaran yüksek parlaklığa sahip kağıt türleri üzerinde yapılan lüks dergi baskılarında kullanıldı. kıta avrupası'nda ise daha ziyade gövde metinlerinde sık kullanılır.

esin kaynakları 

bodoni, john baskerville'in  çalışmalarına hayrandı ve fransız yazı tipi dökümhaneleri pierre simon fournier ve firmin didot'un tasarımlarını ayrıntılı olarak inceledi. bu tasarımcıların çalışmalarından, özellikle de didot'tan esinlenmiş olmasına karşın, bodoni'nin basım evleri arasında dünya çapında kabul gören yazı karakterleri için kendi stilini bulduğu kuşku götürmez.

modern dünyada bodoni en çok bir yazı tipinin adı olarak bilinmesine rağmen, bodoni, parma dükü'nün himayesinde prestijli bir baskı ofisi işleten uzman bir matbaacıydı. i̇çinde bulunduğu bu koşullar yazı tipini tasarlamasına ve sergilemesine olanak tanıdı. aynı zamanda işlerini parma'da üretilen eserlerde kullanabildi. i̇nce serifler ve ince vuruşlar, düşük kaliteli baskı ekipmanlarındaki aşınma sonucu, kopmalara sebep olurdu. bu tür matbaalarda bunu önlemek için seriflerin kalın olması gerekiyordu. bu nedenle bodoni gibi baskıların ilk örnekleri yüksek bir döküm kalitesini yansıtır. aynı şekilde parma kağıdının pürüzsüz yüzeyi, ince detayların yüzeyde kalmasına izin veriyordu. bodoni ayrıca zarif bir görünümü yaratmak için hiyerarşi ve sınırlar kullanarak baskısının kompozisyonunda da özen gösteriyordu ve üretmiş olduğu bir dizi yazı tipi boyutu ona kompozisyon esnekliği sağlıyordu.

bodoni'nin modern baskıda etkili kullanımı, tüm didone tasarımlarında ortak olan bir zorluğu ortaya çıkarır. düzenli, rasyonel tasarımı ve ince vuruşları nedeniyle çok zarif görünebilirken, aynı zamanda okuyucular üzerinde bilinen bir etkisi vardır; kalın dikeyler okuyucunun dikkatini fazlasıyla çeker ve ince vuruşlu hatlara konsantre olmak güç olur. bunun sonucunda 'göz kamaştıran' bir etkiye neden olurlar ve harfleri ayırdetmek güçleşir. . bu nedenle, doğru optik boyutta yazı tipinin kullanılması, profesyonel sonuçlar elde etmek için özellikle gereklidir. metin boyutlarında kullanılacak yazı tiplerinin okunabilirliği artırmak için sunum (başlık, vb.) tasarımlarına göre daha kalın 'ince' konturlara sahip olması gerekir ve harfler arasında daha fazla boşluğa ihtiyaç duyulur. optik boyutlandırmalar, her punto boyununun ayrı ayrı düşünülmesi ve dökülmesini zorunlu kılındığı zamanlarda büyük ölçüde kendi kendine çözülen bir meseleydi, ancak pantograf, fototip ayarı ve dijital yazı tiplerinin aynı yazı tipini herhangi bir boyutta basmayı daha basit hale getirmesiyle bu sorun daha fazla hissedilir oldu; zira özellikle dijital sürümlerde, aynı font dosyasında vektörel olarak bir yazı tipinin 8 puntoda da, 50 puntoda da basılması mümkün olur. ancak 8 puntolu bir bodoni ile 20 puntolu bir bodoni arasında yapısal farklar olmalıdır. aksi halde 8 puntoda ince hatlarda kırılmalar ve kopmalar meydana gelir ve okunması zorlaşır. son yıllarda dijital yazı tipi tasarımındaki gelişmelerle bu sorunu çözmek kolaylaştı. fransız tasarımcı loïc sander, özellikle tasarımcıların bunları etkili bir şekilde nasıl kullanacaklarına aşina olmadıkları ve ticari olarak kolayca elde edilebilen yazı tiplerini kullanma eğiliminde olan ülkelerde üretilen tasarımlarda bu sorunun özellikle yaygın olabileceğini öne sürdü. parmagiano ve itc bodoni gibi profesyonel kullanım için tasarlanan modern bodoni canlandırmaları, bir dizi optik boyuta sahiptir, ancak bu, bilgisayarlarda yer alan varsayılan yazı tiplerinde daha az yaygındır.

dökümhane tipi canlandırmalar ve çeşitleri 

bodoni yazı tipinin birçok yeniden canlandırılması oldu; bunların arasında atf bodoni ve bauer bodoni daha başarılı olanlardan ikisi olarak gösterilebilir.

 atf'nin 1909'da yarattığı bodoni serisi , bodoni'nin çalışmalarının doğrudan yeniden canlandırılması olan ilk amerikan sürümüydü. tüm varyantlar, bodoni'nin orijinalinin lezzetini yakalayan morris fuller benton tarafından tasarlandı ve tasarımlarında baskı teknolojisinin sınırlarını zorlamaya çalışmak yerine okunabilirliğe ağırlık verdi. bu canlanma, "genel baskı ve tasarım uygulamaları için tarihsel bir yazı tipinin ilk doğru canlanması" olarak kabul ediliyor. bununla birlikte, bazı ayrıntılar bodoni'den çok, fransız çağdaşı firmin didot'un çalışmalarına dayanıyor görünür, örneğin eğimli değil düz bir "t" vardı.

 damon type foundry, bartlet adı altında bir bodoni yarattı.
 linotype ve intertype ayrıca, dökümhane tipi versiyonlardan biraz daha dar olan makine bileşimi için matrisler üretti.
 haas type foundry, daha sonra d. stempel ag, amsterdam type foundry ve berthold'a lisanslanan bir versiyon üretti.
 bauer type foundry versiyonu 1926'da heinrich jost tarafından çizildi. bauer versiyonu, saç çizgisi ile ana vuruş arasındaki aşırı kontrastı vurguluyor. seri, aşağıdaki ağırlıkları içeriyordu:

soğuk tip versiyonlar 

uzun yıllardır standart bir yazı tipi olduğu için bodoni, soğuk tipte (sıcak döküm yapılmadan üretilen yazı tipleri) yaygın olarak bulunabiliyordu. alphatype, autologic, berthold, compugraphic, dymo, harris, mergenthaler, mgd graphic systems ve varityper, hell ag, monotype, tamamı bodoni adı altında satılırken, graphic systems inc., brunswick ve star/photon bodonistar adıyla bu yazı tipini piyasaya sürdü.

dijital versiyonlar 
dijital canlanmalar arasında bodoni antiqua, bodoni old face, itc bodoni yetmiş i̇ki, itc bodoni six, itc bodoni twelve, bodoni mt, ltc bodoni 175, wtc our bodoni, bodoni ef, bodoni classico ve ts bodoni yer alıyor. zuzana licko'nun filosofia'sı, kimi  çevrelerce bodoni'nin yeniden canlanması olarak kabul edilir, ancak bir canlanma yerine son derece kişisel, şık ve stilize bir yan üründür. metin boyutlarında kullanılabilir olması amaçlansa da, tasarımcının kariyerinin, interletter aralığının henüz fethedilmediği erken dönemini temsil ediyor, bu nedenle öncelikle reklamcılıkta kullanım alanı buldu. özellikle dikkatlice optik olarak boyutlandırılmış bir bodoni, sumner stone'un üç boyutta (6 nokta, 12 nokta, 72 nokta) itc versiyonudur. kitap baskısı için optimize edilmiş bir diğer önemli bodoni (9 nokta), günther gerhard lange'nin berthold kütüphanesinden "bodoni old face"dir. diğer sürümlerin çoğu en iyi sunum boyutlarında kullanılır.

poster bodoni 
poster bodoni, chauncey h. griffith tarafından 1929'da tasarlanan ve öncelikli olarak posterler için oluşturulmuş bir varyanttır. ancak internette yaygın olarak ulaşılabilir olması, bu yazı tipinin birçok hatalı kullanımına neden olmuştur.

uygulamalar 

 poster bodoni mamma mia'nın posterinde kullanıldı.
 matthew carter tarafından tasarlanan, "stilson" (münhasırlık döneminde "postoni" olarak bilinirdi) olarak adlandırılan bir bodoni varyasyonu, washington post gazetesinin ana başlık yazı tipidir.
 bodoni, 1984–1998 birleşik krallık şair ödülü sahibi ted hughes'un favori yazı tipiydi.

notlar

kaynakça 

 carter, rob, ben day ve philip meggs. tipografik tasarım: biçim ve i̇letişim. john wiley & sons, inc: 1993.isbn 0-471-28430-0 .
 dodd, robin. gutenberg'den opentype'a. hartley & marks publishers, inc.: 2006.isbn 0-88179-210-1 .
 friedl, friedrich, nicholas ott ve bernard ott. tipografi: tarih boyunca tip tasarımı ve teknikleri üzerine bir ansiklopedi araştırması. black dog & leventhal publishers, inc: 1998.isbn 1-57912-023-7 .
 frey, david. x-height fonthaus'un çevrimiçi dergisi. dsgnhaus, inc. 2006.
 lawson, alexander s., anatomy of a typeface . godine: 1990.isbn 978-0-87923-333-4 .
 nesbitt, alexander the history and technique of lettering dover yayınları: 1975.isbn 0-486-20427-8

dış bağlantılar 
 libre bodoni sürümü 

serif yazı tipleri
kamu malı yazı tipleri
optik boyutlandırmalı yazı tipleri
dijital yazı tipleri