Küresel gözetleme

küresel kitle gözetimi, ulusal sınırlar boyunca tüm nüfusun kitlesel gözetimini ifade eder.

kökleri, ukusa anlaşmasının birleşik krallık ve amerika birleşik devletleri tarafından ortaklaşa kabul edildiği ve daha sonra mevcut beş göz i̇ttifakını oluşturmak için kanada, avustralya ve yeni zelanda'nın katıldığı 20. yüzyılın ortalarına kadar takip edilebilir. i̇ttifak, birkaç "üçüncü taraf" ülke ile işbirliği düzenlemeleri geliştirdi. sonunda, bu kod adı echelon (1971) olan küresel bir gözetim ağının kurulmasıyla sonuçlandı.

bununla birlikte, edward snowden'ın küresel gözetim açıklamaları 'dijital çağ'da mahremiyet hakkı' tartışmasını tetikleyene kadar, varlığı hükûmetler ve ana akım medya tarafından geniş çapta kabul edilmedi.

tarihçe 
küresel gözetlemenin kökenleri, ukusa anlaşmasının birleşik krallık ve amerika birleşik devletleri tarafından 1940'ların sonlarına doğru ortaklaşa kabul edilmesine kadar uzanır ve bu anlaşma sonunda 1971'de "echelon" isimli küresel gözetim ağı kurulmuştur.

1970 watergate olayı ve senatör frank church önderliğinde yürütülen bir soruşturma sonrasında, nsa'nın i̇ngiliz gchq ile işbirliği yaparak, jane fonda ve dr. benjamin spock gibi önde gelen vietnam savaşı karşıtı liderlerin uluslararası iletişimlerini rutin olarak dinlediği ortaya çıktı. daha sonraki süreçte, avrupa parlamentosu tarafından sürdürülen uzun bir soruşturma sonrasında, 1999 yılında "gözetim teknolojisinin geliştirilmesi ve ekonomik bilginin kötüye kullanılması riski" başlıklı bir raporda nsa'nın ekonomik casusluktaki rolü vurgulandı.

bununla birlikte, nsa'nın hem ulusal hem de uluslararası casusluğunun kapsamını ilk kez ortaya çıkaran, haziran 2013'te dahili nsa belgelerinin bir dizi ayrıntılı ifşasıydı. bunların çoğu eski bir nsa çalışanı olan edward snowden tarafından sızdırıldı. yine de, prism, xkeyscore ve tempora gibi küresel gözetim programlarından bazıları, binlerce belgenin 2013 sürümünde referans olarak alınmıştır. batı müttefikleri ve nato üyesi devletler de dahil olmak üzere dünyanın dört bir yanındaki birçok ülke, avustralya, kanada, yeni zelanda, birleşik krallık ve abd'nin "beş göz i̇ttifakı" tarafından hedef alındı. nsa direktörü keith b. alexander tarafından 26 eylül 2013 tarihinde açıklandığı üzere, nsa tüm amerikan vatandaşlarının tüm telefon kayıtlarını toplayıp saklar. verilerin çoğu, the wall street journal gazetesinin kaynağına göre, "casus teşkilatının gözetim gücünün sembolü" olarak anılan 1,5 milyar abd doları değerindeki bir mega proje olan utah veri merkezi gibi büyük depolama tesislerinde saklanıyor.

6 haziran 2013'te the guardian gazetesi, henüz bilinmeyen bir amerikalı ihbarcının bir dizi ifşasını yayınlamaya başladı. birkaç gün sonra eski cia ve eski nsa sözleşmeli sistem analisti edward snowden olduğu ortaya çıktı. snowden, iki gazeteci glenn greenwald ve laura poitras'a bir bellek vermişti. greenwald daha sonra belleğin, bazıları çok büyük ve ayrıntılı ve bazıları çok küçük olmak üzere 15.000-20.000 belge içerdiğini tahmin etti. sonraki süreçte, nsa'nın, dünyanın birçok ülkesinden bir milyardan fazla kullanıcının i̇nternet ve telefon konuşmalarını engellemesine izin veren karmaşık bir casusluk programları ağı işlettiği ortaya çıktı. çin, avrupa birliği, latin amerika, i̇ran ve pakistan ile avustralya ve yeni zelanda hakkında belirli açıklamalar yapıldı, ancak yayınlanan belgeler, programların çoğunun, neredeyse değişmez bir şekilde merkezi sunuculardan ve i̇nternet omurgalarından gelişigüzel bir şekilde toplu bilgi topladığını ortaya koyuyor.

bu programlar genellikle abd adalet bakanlığı ve fbi gibi abd kuruluşlarının yardımıyla yürütülmekle birlikte fisa değişiklik yasası gibi yasalar tarafından onaylandı ve bunlar için gerekli mahkeme emirleri gizli yabancı i̇stihbarat gözetim mahkemesi tarafından imzalandı. nsa'nın bazı programlarına doğrudan ulusal ve yabancı istihbarat ajansları, i̇ngiltere'nin gchq ve avustralya'nın asd'sinin yanı sıra verizon, telstra, google ve facebook gibi büyük özel telekomünikasyon ve i̇nternet şirketleri tarafından destekte bulunuldu.

snowden'ın nsa'nın gözetim faaliyetlerine ilişkin açıklamaları, 2000'lerin başından beri devam eden haber sızıntılarının bir devamıdır. 11 eylül 2001 saldırılarından bir yıl sonra, eski abd istihbarat yetkilisi william binney, nsa'yı abd vatandaşlarını gözetlediği için alenen eleştirmişti.

snowden'ın açıklamaları 

snowden, 2012'nin sonlarında the guardian'dan gazeteci glenn greenwald ile ilk görüşmesini yaptı. snowden tarafından yapılan toplu gözetim açıklamalarının zaman çizelgesi, 2013 yılının tamamı boyunca devam etti.

snowden tarafından 2013 yılında sızdırılan belgeler, çok çeşitli gözetim faaliyetleriyle ilgili mahkeme kararlarını, notları ve politika belgelerini içerir.

amaçlar 
eski bir nsa ajanı olan edward snowden tarafından sızdırılan belgelerin nisan 2013 özetine göre, terörizmle mücadele dışında, bu izleme programları diğer ülkelerin dış politikasını ve ekonomik istikrarını değerlendirmek ve "ticari sırları" toplamak için kullanıldı.

gazeteci glenn greenwald, ağustos 2013'ün başlarında brezilya ulusal kongresi'ne hitaben yaptığı açıklamada, abd hükûmetinin "ticaret, sanayi ve ekonomi alanlarında" diğer ülkelerle rekabet etmek için gizli gözetleme bahanesi olarak terörle mücadeleyi kullandığını ileri sürdü. aralık 2013'te brezilya hükûmetine yazdığı bir mektupta snowden, "bu programlar hiçbir zaman terörizmle ilgili değildi: bunlar ekonomik casusluk, sosyal kontrol ve diplomatik manipülasyonla ilgili. bunlar güç hakkındadırlar." ifadelerini kullandı. beyaz saray panel üyesine göre nsa herhangi bir terör saldırısını durdurmadı. ancak nsa şefi, gözetim programlarının 54 terör planını durdurduğunu açıkaldı.

reuters haber ajansının gördüğü belgelere göre, bu "sırlar" daha sonra amerikalılar hakkında cezai soruşturma başlatmalarına yardımcı olmak için ülke çapındaki yetkililere aktarıldı. daha sonra federal ajanlara, bilginin geldiği yeri "örtmek" için soruşturma yolunu "yeniden oluşturmaları" talimatı verilir.

ulusal güvenlik ajansı direktörü keith b. alexander'ın kongre tanıklığına göre, veri toplamanın amaçlarından biri, tüm telefon kayıtlarını her zaman aranabilen ve değerlendirilebilen bir yerde saklamaktır. senatör mark udall tarafından nsa'nın amacının tüm amerikalıların telefon kayıtlarını toplamak olup olmadığı sorulduğunda, alexander, "evet, tüm telefon kayıtlarını bulabileceğimiz bir kilitli kutuya koymanın ve gerektiğinde kullanmanın ülkenin çıkarına olduğuna inanıyorum." cevabını vermiştir.

kaynakça 

ulusal güvenlik
casusluk
kitlesel gözetim
ulusal güvenlik teşkilatı