Kiev Tavuğu Konuşması

kiev tavuğu konuşması, amerika birleşik devletleri başkanı george h. w. bush tarafından 1 ağustos 1991'de kiev, ukrayna'da, ukrayna'nın bağımsızlık bildirgesi'nden üç hafta önce ve aralık ayındaki bağımsızlık referandumundan dört ay önce yaptığı konuşmanın takma adıdır. ukraynalıların %92.26'sı sovyetler birliği'nden çekilme yönünde oy kullandı. sovyetler birliği, konuşmadan 145 gün sonra, kısmen ukrayna'nın zorlamasıyla çöktü. bush'un "intihara meyilli milliyetçiliğe" karşı uyarıda bulunduğu konuşma, dönemin sovyet ve doğu avrupa işlerinden sorumlu olan ve daha sonra başkan george w. bush'un dışişleri bakanı olacak olan condoleezza rice tarafından yazılmıştı. muhafazakar new york times köşe yazarı william safire, "muazzam yanlış muhakeme" ve yanlış hesaplama olarak gördüğü şeyi protesto etmek için, adını bir tabak doldurulmuş tavuk göğsünden alan "kiev tavuğu konuşması" olarak adlandırarak ukraynalı milliyetçileri ve amerikalı muhafazakarları öfkelendirdi.

arka plan
1980'lerin sonunda ve 1990'ların başında, ukrayna'da ve sovyetler birliği'nin diğer cumhuriyetlerinde bağımsızlık yanlısı duygular arttı. amerika birleşik devletleri müdahale etmeme politikası izledi. bush'un daha sonra anılarında yazdığı gibi bush, reform sürecini yönetmesi için sovyet başkanı mihail gorbaçov'a güvendi ve cumhuriyetlerdeki milliyetçileri desteklemekten kaçındı:

gidişat ne olursa olsun, süreç ne kadar uzun sürerse sürsün ve sonucu ne olursa olsun, istikrarlı ve her şeyden önce barışçıl bir değişim görmek istedim. bunun anahtarının politik olarak güçlü bir gorbaçov ve etkin çalışan bir merkezi yapı olacağına inandım. sonuç, gorbaçov'un ne yapmaya istekli olduğuna bağlıydı. cumhuriyetlerle yeni anlaşmayı (yani egemen devletler birliği antlaşmasını) uygulamakta tereddüt ederse, birliğin siyasi dağılması ülkeyi istikrarsızlaştırabilir ve hızlandırabilir. çok fazla taviz verir gibi görünürse, ciddi bir işaret olmamasına rağmen bu bir darbeye neden olabilir. sovyetler birliği içinde daha fazla şiddet olacağı ve çatışmaya çekilebileceğimiz konusunda endişelenmeye devam ettim.

30 temmuz 1991'de bush, mihail gorbaçov ile bir zirve için moskova'ya geldi. o ve barbara bush, gorbaçov ve eşi raisa ile moskova dışında bir kulübede kaldılar ve burada iki lider gayri resmi görüşmeler yaptı. bush, gorbaçov'a sovyetler birliği'nin çökmesinin amerika'nın çıkarına olmayacağını söyledi, ancak bush'un cumhuriyetçi partisi'nin katı üyeleri (en önemlisi savunma bakanı dick cheney) sovyetler birliği'nin çökmesinin hayırlı olacağı savunuyordu. gorbaçov'a, ziyaretinin bir sonraki ayağı olan 1 ağustos'ta ukrayna'ya gittiğinde bağımsızlığa karşı öğüt verici konuşma yapacağına dair güvence verdi.

ukrayna'da duygu, eski tarz komünistlerden bağımsızlık yanlısı milliyetçilere kadar bir dizi görüş arasında bölünmüş durumdaydı. ukrayna devlet başkanı leonid kravçuk, rusya devlet başkanı boris yeltsin'inkine benzer bir konum olan daha gevşek bir şekilde örgütlenmiş sovyetler birliği içinde ukrayna'nın egemenliğini destekleyen reformist bir komünistti. ancak kravçuk bush'un ziyaretinden önce "ukrayna'nın egemen, tam teşekküllü ve tam kanlı bir devlet olması gerektiğine ikna oldum" sözlerini sarf etmiştir. bush, ukrayna'da bağımsızlık yanlısı liderlerle görüşmeyi reddetti. konvoyu kiev'den geçerken, ukrayna ve amerikan bayraklarını sallayan çok sayıda insan tarafından karşılandı ve aynı zamanda "bay bush: sscb için milyarlar ukrayna için köleliktir" ve "beyaz saray komünistlerle anlaşıyor ama ukrayna'nın en büyük bağımsızlık yanlısı partisi rukh'u küçümsüyor" gibi sloganlar taşıyan protestocular tarafından karşılandı.

konuşma
konuşma, kiev'deki ukrayna parlamentosu olan ukrayna ssc yüksek sovyeti'nde yapıldı. bush, gorbaçov ile ukrayna da dahil olmak üzere dokuz cumhuriyet arasında geçen nisan ayında varılan ve daha merkezi olmayan bir sovyetler birliği kuran yeni bir birlik antlaşması'nı taahhüt eden bir anlaşmayı onayladı. anlaşmanın "cumhuriyetlerin umutsuz bir izolasyon sürecini sürdürmek yerine daha fazla özerkliği daha fazla gönüllü etkileşimle (siyasi, sosyal, kültürel, ekonomik) birleştireceği umudunu taşıdığını" söyledi. ayrıca gorbaçov'u övdü ve bunu sovyet lideri ile bağımsızlık yanlısı liderler arasında seçim yapmayı "yanlış bir seçim" olarak nitelendirdi: "adil olmak gerekirse, başkan gorbaçov şaşırtıcı şeyler başardı ve glasnost, perestroyka ve demokratikleşme politikaları özgürlük, demokrasi ve ekonomik özgürlük hedeflerine işaret ediyor."

bush, sovyetler birliği'ndeki reform politikasını şöyle açıkladı: "buraya size şunu söylemeye geldim: bu büyük ülkede demokrasi ve ekonomik reform mücadelesini destekliyoruz. moskova'da yaklaşımımızı özetledim. özgürlük, demokrasi ve ekonomik özgürlüğün peşinde koşan merkezdekileri ve cumhuriyetleri destekleyeceğiz." yalnızca uzaktaki bir tiranı yerel bir tiranla değiştirilmesi (bağımsızlık) konusunda da uyarıda bulundu: "amerikalılar, uzaktaki bir tiranlığı yerel bir despotizmle değiştirmek için bağımsızlık arayanları desteklemeyecekler. etnik nefrete dayalı intihara meyilli bir milliyetçiliği destekleyenlere yardım etmeyecekler."

daha sonra bush'un, ukraynalıları yugoslavya'da olup bitenlerden kaçınma gereği konusunda uyarmak amacıyla ekibinin hazırladığı konuşmaya "intihara meyilli milliyetçilik" ifadesini kendisinin eklediği bildirildi.

tepkiler
konuşma ukrayna parlamentosunda ayakta alkışlandı. ancak bush'un konumu ukraynalı milliyetçiler tarafından eleştirildi. rukh'un başkanı ivan drach, gazetecilere "başkan bush'un gorbaçov tarafından hipnotize edilmiş gibi göründüğünü" söyledi ve abd başkanının "cumhuriyetlerdeki demokratik hareketleri sürekli olarak küçümsediğinden" şikayet etti. drach, bush'un sovyet liderinin yanında yer almasını eleştirdi:

bush buraya gorbaçov'un elçisi olarak geldi. birçok yönden, ukrayna için devlet egemenliği konusunda kendi komünist politikacılarımızdan daha az radikal konuştu. ne de olsa burada, ukrayna'da aday olmak zorundalar ve o yapmıyor.

başka bir milliyetçi politikacı olan stepan pavluk, "bush totaliter bir devlete karşı savaştığımızı anlamıyor" diye yakındı. bush'un "özgürlük hakkında çok konuştuğunu, ancak bizim için bağımsızlık olmadan özgürlüğü tasavvur etmek neredeyse imkansız. ekonomimizi toptan çöküşten korumak için kendi gümrük hizmetimizi ve para birimimizi oluşturmalıyız" yorumunu yaptı. konuşma, sovyet cumhuriyetlerinin başka yerlerindeki milliyetçilerden de eleştiri aldı. gürcistan hükümeti, "washington, jefferson, lincoln ve diğerlerinin varisi gelip birlik antlaşması lehine propaganda yapıyor. neden kuveyt'i irak ile birlik antlaşması imzalamaya çağırmadı?"

bush'un konuşması, bu konuda pek de yalnız olmasa da, abd'de de eleştirildi; boston globe, bir başyazısında bunu "kiev'deki bush ligi" olarak adlandırdı ve bush'u "iç ulusal bir tartışmanın bir tarafında rahat olamayacak kadar derine battığı" için eleştirdi. gazete, bush'un "çok ileri gittiğini" ve "intihara meyilli milliyetçilik", "etnik nefret" ve "yerel despotizm" gibi ifadeler kullanarak tedbirsiz davrandığını savundu. 29 ağustos 1991'de william safire, new york times'taki köşe yazısında bush'un konuşmasını "kiev tavuğu" konuşması olarak etiketledi. safire daha sonra, konuşmanın bush'u "özgürlük karşıtı" gibi gösterdiğini ve abd'nin ukrayna'nın "yükselmekte olan avrupa gücü" ile ilişkilerini tehlikeye attığını söyledi.

8 şubat 1992'de the economist, konuşmanın diğer ulusların ukrayna'nın bağımsız bir devlet olmasının kaçınılmazlığını kabul etmemesinin "en aleni örneği" olduğunu söyledi. tavuk kostümlü bir adam, bush'un 1992'deki yeniden seçim kampanyası sırasında çok sayıda etkinlikte yer aldı. bush, 2004'teki konuşma hakkında yorum yaptı ve ukraynalıların "aptalca bir şey" yapmaması gerektiğini kastettiğini ve "liderleri akıllıca davranmasaydı, moskova'dan bir baskı olacağını" savundu. 2005 yılında bir basın toplantısında konuşmayla ilgili bir soruya yanıt veren condoleezza rice, geriye dönüp bakıldığında konuşmanın perspektifinde neyin yanlış olduğunu görmenin kolay olduğunu, ancak 1991'de  nükleer silahlı bir sovyetler birliği'nin barışçıl bir şekilde dağılmasının mümkün olmadığı anlayışı hakim olduğunu belirtti. muhafazakar washington examiner 2011'de bunun "bir amerikan genel müdürü tarafından yapılan en kötü konuşma olabileceğini" belirtti.

kaynakça 

amerika birleşik devletleri-ukrayna ilişkileri
1991'de uluslararası ilişkiler
george h. w. bush'un başkanlığı
sovyetler birliği'nin dağılması
1991'de sovyetler birliği
amerika birleşik devletleri-sovyetler birliği ilişkileri