Felix Operasyonu

felix operasyonu (almanca: unternehmen felix), i̇spanyol diktatör francisco franco'nun işbirliğine bağlı olarak, i̇kinci dünya savaşı sırasında cebelitarık'ın almanya tarafından ele geçirilmesi için önerilen bir kod adıydı. başta franco'nun savaşa girme konusundaki isteksizliği yüzünden olmadı. hitler, kendi elçisi ve abwehr'in (istihbarat servisi) başı amiral wilhelm canaris'in gizli bir direniş hareketi yürüttüğünden ve hitler'in reddedeceğinden emin olduğu belirli terimleri belirterek franco ile yakın ilişki kurduğunun farkında değildi. bu, müzakerelerin başarısız olmasını sağladı.

tarihçe 
haziran 1940'ta fransa'nın düşüşü'nün ardından hermann göring, adolf hitler'e britanya adaları'nı işgal etmek yerine i̇spanya ve kuzey afrika'yı işgal etmesini tavsiye etti. haziran 1940 gibi erken bir tarihte, fransa ile ateşkes imzalanmadan önce, general heinz guderian, i̇ngiltere'nin stratejik açıdan önemli cebelitarık deniz üssünü ele geçirmek için de savundu. guderian, hitler'i iki panzer tümeniyle i̇spanya'dan geçip cebelitarık'ı ele geçirmek ve ardından fransız kuzey afrika'sını işgal etmek için ateşkesi ertelemeye bile çağırdı. oberkommando der wehrmacht (okw) operasyonlarının genelkurmay başkanı general alfred jodl, hitler'e i̇ngiltere'yi işgal etmek yerine i̇spanya, cebelitarık, kuzey afrika ve süveyş kanalı'nı işgal ederek i̇ngiltere'yi doğu imparatorluğundan ayırmayı içeren resmi bir plan sundu.

okw, 12 temmuz 1940'ta gerekli planlama için özel bir grup kurdu. 22 temmuz'da, abwehr'in başı ve i̇spanya konusunda tanınmış bir uzman olan amiral wilhelm canaris, birkaç alman subayı ile i̇spanya'nın madrid kentine gitti ve burada i̇spanyol hükümdarı general francisco franco ve savaş bakanı general juan vigón ile görüşmeler yaptılar. daha sonra cebelitarık'a yaklaşımları yeniden tespit etmek için birkaç gün kaldıkları algeciras'a gittiler ve franco'nun rejiminin savaşa girmek konusunda isteksiz olduğu sonucuyla almanya'ya döndüler. ancak, o zamandan beri canaris'in gizlice bir direniş hareketi yürüttüğü ve franco'nun mihver'e katılmaktan aktif olarak cesaretini kırdığı biliniyor. ancak canaris'in ekibi, cebelitarık'ın en az iki piyade alayı, üç mühendis taburu ve 12 topçu alayı tarafından hava destekli kara saldırısıyla ele geçirilebileceğini belirledi. canaris, mevcut olmadığını bildiği 380 mm (15 inç) ağır saldırı topu olmadan cebelitarık'ın alınamayacağını açıkladı. mareşal wilhelm keitel'e haber verdiğinde, almanya i̇spanya'nın işbirliği ile cebelitarık'ı ele geçirebilse bile i̇ngilizlerin fas'a ve fransız batı afrika'sına çıkacağı fikrini verdi.

ağustos ayında canaris, i̇spanya'nın dışişleri bakanı olmak üzere olan franco'nun kayınbiraderi ramón serrano súñer ile bir araya geldi. canaris, serrano súñer'i franco'yu savaşın dışında kalmaya ikna etmek için elinden geleni yapmaya çağırdı. kısa süre sonra franco, hitler'in tavrı hakkında fikir edinmek için serrano súñer'i berlin'e gönderdi, çünkü canaris ona almanya'nın i̇spanya'ya zorla müdahale etmeyeceğine dair güvence vermişti. serrano súñer 16 eylül'de hitler'le tanıştığı zaman, hitler i̇spanyolların savaşa dahil olması için çok baskı yapmadı, belki de çok yakında franco'yla tanışmayı planladığı için.

canaris de aynı zamanlarda franco ile görüştü ve i̇spanya'nın mihver'e katılması halinde i̇spanyol adalarının - hatta i̇spanya'nın kendisi - bir i̇ngiliz saldırısı riski altında olacağı konusunda uyardı. franco'nun işbirliği yapmayı reddetmesi halinde i̇spanya'nın düşmanca bir alman işgalinden korktuğunu bilen canaris, ona, sovyetler birliği'nin planlanan işgali nedeniyle hitler'in böyle bir niyeti olmadığını bildirdi. canaris, franco'yu almanya'nın savaşı kazanamayacağına ikna olduğunu kabul ederek de şaşırttı.

8 ağustos'ta, canaris ile yaptığı gizli görüşmelerden emin olan franco, almanya'nın i̇spanya büyükelçisi eberhard von stohrer'e yaptığı işbirliği için abartılı şartlar sundu; i̇spanya'ya cebelitarık ve fransız fas'ı söz verilirse hitler'e katılacağını söyledi. almanya ayrıca, i̇spanya'nın duraksayan ekonomisine yardımcı olmak için buğday ve petrol şeklinde askeri ve ekonomik yardım sözü vermelidir. ek olarak, alman kuvvetleri önce i̇ngiliz anakarasına tam ölçekli bir işgalle çıkmalıdır.

bu, hitler'i, franco'yu mihver'e katılmaya ve "aşırı" taleplerini yumuşatmaya ikna etmek için canaris'i tekrar i̇spanya'ya göndermeye kışkırttı. aksine canaris, franco'ya savaşı kaybetmeye mahkum olan tarafa katılmanın aptalca olacağını bir kez daha hatırlattı.

24 ağustos'ta hitler, cebelitarık'ı ele geçirmek için genel bir planı onayladı. 23 ekim'de fransa'nın hendaye kentinde franco ile görüştü ve i̇spanya'nın ocak 1941'de mihver tarafında savaşa girmesini önerdi; cebelitarık, özel wehrmacht birimleri tarafından alınacak ve i̇spanya'ya teslim edilecek. ancak franco teklifi reddetti ve i̇spanya'nın geniş çaplı askeri ve ekonomik yardıma olan ihtiyacını vurguladı. franco, kendi topraklarında i̇ngiltere ile savaşmada bir alman zaferi olasılığı hakkında şüphelerini dile getirdiğinde hitler, gücendi. franco ayrıca, britanya adaları istila edilip fethedilse bile, i̇ngiliz hükümetinin ve i̇ngiliz ordusu'nun büyük bir kısmı ve çok güçlü kraliyet donanması'nın muhtemelen kanada'ya geri çekileceğini ve atlantik savaşı'na amerika birleşik devletleri'nin askeri desteğiyle devam edeceğini belirtti.

hendaye'de franco ve hitler tarafından anlamsız bir mutabakat zaptı imzalandı, iki taraf da istediğini almadı. birkaç gün sonra, hitler'in benito mussolini'ye şöyle söylediği bildirildi: "o adamla tekrar bir toplantı yapmaktansa kendi dişlerimden dördünün çekilmesini tercih ederim!"

operasyon planlaması 
bu sorunlara rağmen, alman askeri liderleri cebelitarık'a karşı geniş çaplı bir operasyon için hazırlık yaptı. kod adı felix operasyonu planı, iki alman ordusunun pireneler üzerinden i̇spanya'ya girmesini gerektiriyordu. general ludwig kübler komutasındaki bir kolordu, i̇spanya'yı geçip cebelitarık'a saldıracak, general rudolf schmidt komutasındaki diğeri ise kanatlarını emniyete alacaktı. hava desteği bir avcı uçağına ve iki pike bombardıman uçağına ihtiyaç duyacaktı. felix'in genel komutanlığı mareşal walther von reichenau'ya atanacaktı. plan ayrıca, kuzey afrika'daki i̇spanyol topraklarını işgal etmek için hükümler getirdi: i̇spanyol fas, río de oro ve daha sonra limanları alman u-botları için üs olarak kullanılabilecek kanarya adaları.

önerilen alman savaş düzeni 
general rudolf schmidt komutasındaki sefer kolordusu (örtme kuvvetini oluşturur); şunlardan oluşuyordu:

 16. motorlu piyade tümeni (valladolid'de yoğunlaşacak)
 16. panzer tümeni (cáceres)
 ss tümeni totenkopf (sevilla)

general ludwig kübler komutasındaki 49. gebirgsarmeekorps veya ordu dağ birlikleri (saldırı kuvvetini oluşturur); şunlardan oluşuyordu:

 grossdeutschland piyade alayı
 1. dağ tümeni'nin 98. alayı
 26 orta ve ağır topçu taburu
 3 gözlem taburu
 150 kadar "goliath" uzaktan kumandalı mayın temizleme araçları kullanan 3 mühendis taburu
 2 nebelwerfer taburu
 brandenburg alayı (150 kişilik müfreze)

diplomatik sorunlar 
12 kasım'da hitler, "i̇spanya'nın savaşa derhal girmesini sağlamak için siyasi önlemlerin başlatıldığını" ve "i̇ber yarımadası'ndaki alman müdahalesinin amacının (kod adı felix) i̇ngilizleri batı akdeniz'den çıkarmak." olacağını belirten führer direktifi no. 18'i yayınladı. ayrıca, i̇ngilizlerin bir yer edinmesi ve madeira ve azorlar'ın işgalinin araştırılmasını talep etmesi halinde portekiz'in olası işgalinden de bahsetti.

5 aralık 1940'ta hitler, alman yüksek komutanlığı ile bir araya geldi ve 10 ocak 1941'de alman birliklerinin i̇spanya sınırını geçmesi için franco'dan izin istemeye karar verdi. general jodl'un cebelitarık'a yönelik saldırı hazırlıkları için canaris, franco'nun onayını alır almaz i̇spanya'ya gitmesi planlandı. buna göre canaris, 7 aralık'ta franco ile bir araya geldi ve franco'ya i̇spanya'nın derhal savaşa girmesi ihtiyacını dile getirdi. franco, i̇spanya'nın, gıda kıtlığı ve ülkenin son iç savaşını atlatmaya devam eden sakat altyapı ve doğası nedeniyle alman ordusu'nu destekleyemediğini söyledi. ayrıca, almanya'nın cebelitarık'ı ele geçirmesinin i̇ngiliz karşı işgali ile kanarya adaları ve i̇spanyol afrikası'nın kaybına yol açacağından korktuğunu da ifade etti.

canaris'in raporunu aldıktan sonra hitler, felix operasyonu'nun iptal edilmesi gerektiğine karar verdi. hayal kırıklığı, mussolini'ye yazdığı bir mektupta yansıdı. mektupta, "franco'nun burada hayatının en büyük hatasını yapmasından korkuyorum" dedi.

1941'in açılış haftalarında, hem berlin hem de roma'daki büyükelçiler tarafından i̇spanyol hükûmetini duruşlarını değiştirmeye teşvik etmek için başarısız çabalar gösterildi. franco, i̇spanya ekonomisinin ve ordusunun acımasız iç savaş nedeniyle istikrarsız durumunu bahane ederek, 6 şubat'ta hitler'in savaşa katılma talebine olumsuz yanıt verdi. almanya dışişleri bakanı joachim von ribbentrop, hitler'e, "franco'nun savaşa asla katılma niyeti olmadığını" söyledi.

şubat 1941'de okw, donanma yüksek komutanlığına felix operasyonu'nun şimdilik söz konusu olmadığını, çünkü bunun için ayrılan askerlerin yakında başka bir yere ihtiyaç duyacağını söyledi.

i̇ngiliz karşı hazırlıkları 
i̇ngilizler, cebelitarık'ın stratejik değerinin ve i̇spanyol anakarasından saldırıya karşı savunmasızlığının farkındaydı. i̇talya ile savaşın patlak vermesi üzerine, tersanedeki hayati işlerde çalışanlar veya cebelitarık savunma kuvvetleri mensupları dışında, sivil nüfusun çoğu birleşik krallık'a ve i̇mparatorluğun diğer bölgelerine tahliye edildi. garnizon ikiye katlandı ve uçaksavar savunmaları büyük ölçüde geliştirildi. kaya'nın derinliklerinde yeni bir tünel ağı ve kara sınırını kaplayan güçlü noktalar ve mayın tarlaları sistemi dahil olmak üzere cebelitarık'ın tahkimatlarında iyileştirme programı üzerinde çalışmalar başladı.

1941 ilkbaharında i̇ngiliz garnizonu 

 2. tabur, kral'ın alayı
 2. tabur, somerset hafif piyade
 4. tabur, kara gözcü (temmuz 1940'tan itibaren)
 4. tabur, devonshire alayı (temmuz 1940'tan itibaren)
 3. ağır alay, kraliyet topçu, 8 x 9,2 inç, 7 x 6 inç ve 6 x ikiz 6 librelik sahil topçu toplarıyla
 10'uncu uçaksavar alayı, kraliyet topçu, 4 x 3 inç, 4 x 3,7 inç ve 2 x 2 librelik uçaksavar silahları ile
 82. ağır uçaksavar alayı, kraliyet topçusu, (temmuz 1940'tan itibaren), 16 x 3,7 inç toplar, 8 x 40 mm 40 mm bofors uçaksavarlar ve radar ile
 3. projektör bataryası, kraliyet topçusu.
 1. tünel açma bölüğü'nün "özel müfrezesi", kanada kraliyet mühendisleri (kasım 1940'tan itibaren)
 2. tünel açma bölüğü, kanada kraliyet mühendisleri (mart 1941'den itibaren)
 kraliyet mühendisleri, kraliyet i̇şaretleri ve destek kolları.

bir diğer karşı önlem, alman ordusu'nun i̇spanya'ya girmesi durumunda faaliyete geçirilecek olan 128. i̇rtibat delegasyonu grubu olarak bilinen bir grup uzman ordu ve donanma subayının oluşturulmasıydı. i̇ki alternatif rolü vardı; ilk rolü, almanlara direnmeye karar verirse general franco'ya destek sağlamak ve i̇spanyol kuvvetlerini desteklemek için gönderilen herhangi bir i̇ngiliz kuvvetine irtibat sağlamak olacaktır. franco'nun almanlarla işbirliği yapması durumunda ikinci rol, i̇spanyol limanlarını ve altyapısını yıkmak ve özel harekât i̇daresi'nin katılımıyla direniş ve sabotaj örgütlemekti. bu rol, savaşın sonlarında, grubun ortak i̇stihbarat merkezi olarak yeniden adlandırılmasıyla öne çıktı.

felix-heinrich 
hitler'in ısrarı üzerine okw, cebelitarık'ın ele geçirilmesi için gözden geçirilmiş bir plan geliştirdi; bu plan, sovyetler birliği'nin alman işgali tamamlandıktan sonra uygulanmış olabilir. kod adı felix-heinrich olan plan, 10 mart 1941'de general franz halder'e sunuldu. sovyetler birliği'ndeki işgalci güçler kiev ile smolensk arasındaki bir hatta ulaşır ulaşmaz,15 temmuz'a kadar 15 ekim'de başlayabileceği düşünülen cebelitarık operasyonuna hazırlık için birliklerin geri çekilebileceğini önerdi.  felix-heinrich, aynı kuvvetlerle, ancak yeni destek birimleriyle orijinal planı genel olarak izleyecekti.

ii. dünya savaşı'nın iptal edilen askerî operasyonları
ii. dünya savaşı akdeniz cephesi
franco diktatörlüğü