Jan Baptist van Helmont

jan baptist van helmont ( ; felemenkçe: [ˈɦɛlmɔnt] ; 12 ocak 1580 – 30 aralık 1644), brüksel doğumlu bir kimyager, fizyolog ve doktor. paracelsus'tan ve iatrokimyanın yükselişinden hemen sonraki yıllarda etkin olmuş ve " pnömatik kimyanın kurucusu" olarak kabul edilmiştir. van helmont bugün büyük ölçüde 5 yıllık söğüt ağacı deneyi, "gaz" (yunanca kaos kelimesinden) kelimesini bilim sözlüğüne sokması ve kendiliğinden oluşum konusundaki fikirleriyle tanınır.

adı ayrıca jan-baptiste van helmont, johannes baptista van helmont, johann baptista von helmont, joan baptista van helmont ve von ile van arasında geçiş yapan diğer küçük varyantlar olarak da kaynaklarda yer alır.

hayatının erken dönemi ve eğitimi 
jan baptist van helmont, 1567'de evlenen bir savcı ve brüksel meclis üyesi olan maria (van) stassaert ve christiaen van helmont'un beş çocuğunun en küçüğüydü  leuven'de eğitim gördü ve bir bilimden diğerine gidip hiçbirinde tatmin bulamayınca tıbba döndü. çalışmalarına bir süre ara verdi ve birkaç yıl boyunca i̇sviçre, i̇talya, fransa, almanya ve i̇ngiltere'yi dolaştı.

kendi ülkesine dönen van helmont, 1599'da tıp diploması aldı  1605'te büyük veba salgını sırasında antwerp'te çalıştı ve ardından 1667'de newton  tarafından gözden geçirilen de peste  (veba üzerine) adlı bir kitap yazdı. 1609'da nihayet tıp alanında doktora derecesini aldı. aynı yıl zengin ve asil bir aileden olan margaret van ranst ile evlendi. van helmont ve margaret, brüksel yakınlarındaki vilvoorde'de yaşadılar ve altı ya da yedi çocukları oldu.  karısının mirası doktorluktan erken emekli olmasını ve 30 aralık 1644'teki ölümüne kadar kimyasal deneylerle meşgul olmasını sağladı.

kimya öncüsü olarak kariyeri 

van helmont, atmosferik havada farklı gazların olduğunu ilk anlayan kişidir. ayrıca "gaz" kelimesini icat ettiği için pnömatik kimyanın kurucusu olarak kabul edilir  .

gaz kelimesini yunanca kaos (χᾰ́ος) kelimesinden türetmiştir.

kömürün yakılmasıyla açığa çıkan "gaz sylvestre"sinin (karbon dioksit), bazen mağaraların havasını solunamaz hale getiren bir gaz olan ve şıranın mayalanmasıyla üretilenle aynı olduğunu gösterdi. van helmont için hava ve su iki ilkel unsurdu. ateşin bir element olduğunu açıkça reddetti.

van helmont, mistik ve simyacı paracelsus'un bir öğrencisiydi ancak paracelsus da dahil olmak üzere çoğu çağdaş otoritelerin hatalarını küçümseyerek reddetti. öte yandan, william harvey, galileo galilei ve francis bacon gibi bilim insanları üreten deneye dayalı yeni öğrenimle meşgul oldu. van helmont dikkatli bir doğa gözlemcisiydi; deneylerinde toplanan verilerin analizi, kütlenin korunumu kavramına sahip olduğunu gösterir. bitkilerin nasıl kütle kazandığını belirlemeye çalışan ilk deneycilerden biriydi.

söğüt ağacı deneyi 
helmont'un bir söğüt ağacı üzerindeki deneyi, bitki beslenmesi ve büyümesi üzerine en eski nicel araştırmalar arasında sayıldı ve biyoloji tarihinde bir kilometre taşı olarak kabul edildi. deney ancak ölümünden sonra ortus medicinae'de (1648) yayınlandı. aynı fikir üzerine de staticis trialis'te (1450) yazan nicholas of cusa'dan ilham almış olabilir. deneyinde helmont bir söğüt ağacı yetiştirdi ve toprak miktarını, ağacın ağırlığını ve eklediği suyu ölçtü. beş yıl sonra ağaç yaklaşık 74 kilogram kazanmıştı. toprak miktarı deneyine başladığı zamankiyle neredeyse aynı olduğundan (sadece 57 gram kaybetti), ağacın ağırlığının tamamen sudan geldiği sonucuna vardı.

not listesi

kaynakça 

17. yüzyıl hekimleri
belçikalı kimyagerler
1644 yılında ölenler
1580 doğumlular