Nyon Konferansı

nyon konferansı, i̇spanya i̇ç savaşı sırasında akdeniz'deki uluslararası gemilere yapılan saldırıları ele almak üzere eylül 1937'de i̇sviçre'nin nyon kentinde düzenlenen diplomatik bir konferanstı. konferans kısmen i̇talya'nın kısıtlamasız denizaltı savaşı yürütmesi nedeniyle toplanmıştı, ancak konferansın nihai anlaşmasında i̇talya doğrudan suçlanmadı; bunun yerine saldırılar kimliği belirsiz bir organ tarafından "korsanlık" olarak adlandırıldı. i̇talya resmi olarak savaşta değildi ve herhangi bir denizaltı da kendisini tanıtmamıştı. konferans, i̇spanya i̇ç savaşı'na müdahale edilmemesini güçlendirmek üzere tasarlanmıştı. birleşik krallık ve fransa'nın öncülük ettiği konferansa bulgaristan, mısır, yunanistan, romanya, türkiye, sovyetler birliği ve yugoslavya da katıldı.

i̇lk anlaşma 14 eylül 1937'de imzalandı ve saldırgan denizaltılara karşı saldırı planlarını içeriyordu. deniz devriyeleri oluşturuldu; birleşik krallık ve fransa batı akdeniz'in büyük bölümünde ve doğunun bir kısmında devriye gezecek, diğer imzacılar ise kendi sularında devriye gezecekti. i̇talya'nın anlaşmaya katılmasına ve dilerse tiren denizi'nde devriye gezmesine izin verilecekti. üç gün sonra benzer hükümleri su üstü gemilerine uygulayan ikinci bir anlaşma imzalandı. i̇talya ve almanya anlaşmaya katılmadılar, ancak birincisi kasım ayında deniz devriyelerine başladı. müdahale etmeme komitesi ve milletler cemiyetinin eylemlerinin aksine, bu konferans denizaltı saldırılarını önlemeyi başarmıştır.

nyon "yatıştırıcılar cenneti" olarak nitelendirilmiştir. akdeniz'deki ticari gemilere yapılan saldırıların 'bilinmeyen korsanların' suçu olduğu kurgusu tamamen hoşgörüyle karşılandı. i̇spanya i̇ç savaşı'nın sonuna kadar akdeniz'deki donanma statükosu korundu: frankocular ne isterlerse aldılar, cumhuriyetçiler ise çok az şey aldılar."

i̇çerik ve organizasyon 
1936'da kurulan ve merkezi londra'da bulunan yirmi dört ülkeden oluşan müdahale etmeme komitesi, i̇spanya i̇ç savaşı'nın taraflarına silah akışını kısıtlamaya çalışmıştı. birleşik krallık için bu, almanya ve i̇talya'ya yönelik yatıştırma politikasının bir parçasını oluşturuyor ve bir tarafta i̇talya ve almanya'nın franco'nun milliyetçi koalisyonunu, diğer tarafta sovyetler birliği'nin cumhuriyetçi fraksiyonu desteklediği bir vekalet savaşının büyük bir pan-avrupa çatışmasına dönüşmesini engellemeyi amaçlıyordu. i̇ngiliz-i̇talyan ilişkilerini geliştirmeyi amaçlayan ve her iki tarafın da diğerinin akdeniz'deki haklarına saygı göstereceği bir i̇ngiliz-i̇talyan "centilmenlik anlaşması" 2 ocak 1937'de imzalanmıştı. mayıs 1937'de neville chamberlain, stanley baldwin'in yerine birleşik krallık başbakanı oldu ve almanya ve i̇talya ile doğrudan ilişki kurma yönünde yeni bir politika benimsedi. i̇ngilizler, yatıştırma yoluyla i̇talya'yı, almanya'yı terk etmeye ikna edebileceklerine inanıyorlardı.

müdahale etmeme komitesi planı uyarınca, i̇spanya limanlarına ve sınırlarına tarafsız gözlemciler yerleştirildi. planda ayrıca birleşik krallık, fransa, almanya ve i̇talya'ya devriye bölgeleri tahsis edildi ve devriyeler nisan ayında başladı. alman kruvazörü leipzig'e 15 ve 18 haziran'da yapılan saldırıların ardından almanya ve i̇talya devriyelerden çekildi. birleşik krallık ve fransa, almanya ve i̇talya'nın yerine kendi bölgelerinde devriye gezmeyi teklif ettiler, ancak ikinci güçler bu devriyelerin çok kısmi olacağına inandılar. britanya amiralliği, i̇ngiliz gemilerine yönelik saldırılara yanıt olarak dört plan önerdi ve en iyi çözüm olarak akdeniz'e önemli donanma kaynakları göndermeyi tercih etti; önceki kontrol önlemlerinden geniş ölçüde kaçınılmıştı. diğer güçlerin de şüphelendiği gibi, bu saldırıların bazılarının arkasında i̇talya vardı. resmi olarak barış içinde olmalarına rağmen i̇talyan liderliği, tartışmalarda i̇talya'dan söz edilmeksizin korsanlık kampanyası olarak adlandırılan kısıtlamasız denizaltı savaşının başlatılması emrini vermişti. bu planlar, fransa dışişleri bakanı yvon delbos tarafından önerilen bir akdeniz toplantısının temelini oluşturacaktı. bu arada, 31 ağustos'u 1 eylül'e bağlayan gece i̇talyan denizaltısı iride, valensiya körfezi ile balear adaları arasında i̇ngiliz destroyeri havock'a torpidolarla başarısız bir saldırı düzenleyerek i̇ngiliz dışişleri bakanı anthony eden'in i̇talya'ya karşı şüpheci tutumunu güçlendirdi. saldırı, roma'daki i̇ngiliz temsilcisinin i̇talyan dışişleri bakanı'nı protesto etmesine yol açtı, ancak yanıt alamadı.

o sıralar i̇spanya'da 60.000 kadar i̇talyan gönüllü faaliyet gösteriyordu ve yabancı uyrukluların ülkeden çıkarılması müdahale etmeme komitesi tarafından tartışılıyordu. i̇talya 7 ocak 1937'de i̇talyan gönüllülerin i̇spanya'da savaşmasını durduracağını açıklamış, 20 ocak'ta gönüllüler için bir moratoryum koymuş ve 25'inde de gönüllü sayısına sınırlama getirilmesini desteklemeyi kabul etmişti. i̇talya, milliyetçilere ve cumhuriyetçilere muharip haklarının verilmesini talep etmeye devam etti; böylece her ikisi de gemilerde kaçak mal arama hakkını elde edecek ve  deniz devriyelerine duyulan ihtiyaç ortadan kalkacaktı. bu talebe birleşik krallık, fransa ve sovyetler birliği karşı çıktı. i̇kinci i̇talya-habeşistan savaşı'nın ardından habeşistan üzerindeki i̇talyan egemenliğinin i̇ngiltere tarafından tanınması, ağustos 1937'deki i̇ngiliz-i̇talyan görüşmeleri sırasında önemli bir konu oldu. eden'in bu konuda chamberlain ve lordlar kamarası lideri ve etkili bir politikacı olan lord halifax ile anlaşmazlığa düşmesinin ardından, i̇talyan egemenliğini tanıyan herhangi bir anlaşma, planlanan nakliye konferansının gerçekleşmesinin sonrasına ertelendi.

5 ya da 6 eylül'de i̇ngilizler, almanya ile birlikte akdeniz'e kıyısı olan tüm taraflar için bir konferans düzenledi. konferans i̇sviçre'nin nyon kentinde yapılacaktı - cenevre'den kaçınıldı çünkü i̇talyanlar burayı milletler cemiyetinin habeş krizi'ndeki eylemleriyle ilişkilendiriyordu. birleşik krallık, fransa'nın sovyetler birliği'ni davet etme talebini kabul etti, ancak fransa'nın cumhuriyetçi i̇spanya'dan bir temsilci davet etme girişimini engelledi. portekiz davet edilmediği için şaşkınlığını dile getirdi. yeni fransız başbakanı camille chautemps, i̇spanya sorununa doğrudan müdahale edilmesine karşı çıktı. sovyetler birliği daveti kabul ederek, gemilere yapılan saldırılardan i̇talya'yı sorumlu tutmak için bu fırsatı kullanacağını belirtti. sovyet hükümeti i̇talyanları timiryazev ve blagoev adlı iki sovyet ticaret gemisini batırmakla resmen suçladı ve i̇talyanlar bu suçlamayı "saldırgan ve ofansif" olarak nitelendirdi. bu, belki de sovyetler birliği'nin i̇talya ve almanya'yı konferanstan uzaklaştırma girişimiydi. almanya, korsanlık ve konferansın ele alacağı diğer konuların nyon gibi bir konferansla değil, sadece müdahale etmeme komitesinin normal toplantılarıyla ele alınması gerektiğini belirterek daveti reddetti. birleşik krallık ve fransa bu öneriyi reddetti ve konferans için hazırlanmaya devam ettiler. kısa bir süre sonra i̇talyanlar da benzer şekilde reddetti. müdahale etmeme komitesinin, başta polonya ve portekiz olmak üzere diğer avrupalı güçleri de içerme avantajına sahip olduğu belirtildi.

hükümler 

i̇ngiliz ve fransız donanma kurmayları taslak önerilerde konvoy sistemi fikrini reddetti. i̇ngilizler, gizli denizaltı saldırılarına odaklanmanın çatışmadan kaçınmaya yardımcı olacağı teorisiyle denizaltı faaliyetlerini engellemek isterken, fransızlar su üstü gemilerinin ve uçakların da aynı derecede önemli olduğunu düşünüyordu. fransızlar, fransız gemilerinin yabancı komuta altına girme ihtimalinden hoşnut olmadıkları için çok uluslu filolar oluşturma planını protesto ettiler. 8 eylül'de i̇ngiliz kabinesinde, batı akdeniz için üç muhripten oluşan sekiz grubun kurulmasını da içeren planlar görüşüldü. fransızlarla ön görüşmeler 9 eylül'de yapıldı ve konferans, ayın 10'unda başladı. çalışmalar iki şekilde yürütüldü: i̇ngiliz ve fransızlar arasındaki tartışmalar ve tüm katılımcı tarafların resmi toplantıları. diğer ülkelerin çoğu sovyet donanmasının akdeniz'de yer almasına karşı çıktıkları için birleşik krallık ve fransa ege devriyelerini üstlenmeyi kabul etti. bu belki de şaşırtıcı bir şekilde sovyetler birliği tarafından kabul edildi.

konferans 14 eylül'de "akdeniz anlaşması"nın imzalanmasıyla sona erdi. i̇mzacı ülkeler bulgaristan, mısır, fransa, yunanistan, romanya, türkiye, birleşik krallık, sscb ve yugoslavya idi. anlaşma, 1930 yılında imzalanan londra deniz antlaşması ve 1936 yılında imzalanan i̇kinci londra deniz antlaşması'nın bir parçası olan denizaltı protokolü'ne aykırı olarak tarafsız gemilere denizaltılar tarafından yapılan saldırılara dikkat çekiyordu.

anlaşmaya göre tarafsız gemilere saldıran her denizaltı mümkünse batırılacaktı, buna yakın zamanda saldırıya uğrayan ve saldırıdan sorumlu olduğu tespit edilen denizaltılar da dahildi. fransız ve i̇ngiliz filoları malta'nın batısındaki denizlerde devriye gezecek ve şüpheli denizaltılara saldıracaktı; devriyelerin birleşik krallık ve fransa arasındaki paylaşımına hükümetleri karar verecekti. her iki ülke de akdeniz'de açık denizlerde ve imzacı ülkelerin karasularında devriye gezecekti. i̇ngilizler ihtiyaç duyulan 60 muhribin yarısından biraz fazlasını, fransızlar ise geri kalanını ve eşlik eden uçakların çoğunu sağlayacaktı. i̇talya'nın dilerse tiren denizi'ndeki devriyelere katılabileceği konusunda anlaşmaya varılmıştı. doğu akdeniz'de i̇ngiliz ve fransız gemileri çanakkale boğazı'na kadar devriye gezecek, ancak adriyatik denizi'nde devriye gezmeyecekti. bu bölgede imzacı ülkeler kendi karasularında devriye gezecek ve fransız ve i̇ngiliz devriyelerine her türlü makul yardımı sağlayacaktır. bölgenin alt bölgelere ayrılma şekli de dahil olmak üzere, bu hükümlerin gelecekte gözden geçirilmesine özellikle izin verilmişti. denizaltı faaliyetleri iki istisna dışında yasaklanacaktı: bir su üstü gemisi eşliğinde su üstünde seyahat ve belirli bölgelerde eğitim amaçlı faaliyet. hükûmetler yabancı denizaltıların kendi karasularına girmesine sadece acil tehlike gibi olağanüstü durumlarda izin verecekti. ticari gemilere de belirli rotaları takip etmeleri tavsiye edilecekti. anlaşma, i̇talya'nın da öneriye katılması önerisini tekrarladı. delbos, su üstü araçlarıyla ilgili benzer önerilerin hazırlanacağını duyurdu. anlaşma hükümleri 20 eylül'de yürürlüğe girecekti. i̇ngiliz ve fransızlar gizli i̇talyan denizaltı operasyonlarının çoktan durdurulduğunu biliyorlardı, ancak konferans anlaşmasının uygulanmasına yönelik eylemler 19/20 eylül gece yarısı başladı. anlaşmaya katılan delegeler mutluydu; the times onları kriket oyuncularına benzeterek "vuruşlarını baştan sona gözden geçiriyorlardı" dedi.

fransız ve i̇ngiliz donanma kurmayları cenevre'ye taşındı ve burada 17 eylül 1937'de ikinci bir anlaşma imzalandı. bu anlaşma denizaltı savaşını düzenleyen kuralları su üstü gemilerini de kapsayacak şekilde genişletiyordu ve aynı imzacılara sahipti. her iki anlaşmanın da resmi versiyonları fransızca ve i̇ngilizce olarak yayınlandı. bazı öneriler hayata geçirilmedi: örneğin i̇ngiliz amiral ernle chatfield, i̇spanyol tarafların bir geminin taşıdığı bayrağın doğru olduğunu doğrulayabilmesini ve böylece cumhuriyetçi gemilerin i̇ngiliz bayrağını bir kaçış aracı olarak kullanmaya devam etmesi halinde i̇ngiliz gemilerine yönelik saldırıların önlenmesini istiyordu. bu durum milliyetçilerin işine yarayacaktı ve fransızlar bu hükmün kaldırılması için ısrar ettiler. yunanistan ve türkiye, bir alman ya da i̇talyan savaş gemisine ateş açmak zorunda kalmamak için açık bir tanımlayıcı işareti olan gemilerin hariç tutulmasını istiyordu. bu reddedildi, ancak ulusların kendi karasularında tercih ettikleri emirleri vermelerine izin veren bir değişiklik yapıldı. saldıran herhangi bir uçağa ateş açılması önerisi kolaylıkla kabul edildi. su üstü gemileriyle ilgili bir başka öneri (yanlışlıkla henüz hiçbir saldırının kanıtlanmadığını belirtiyordu) fransızların talebi üzerine saldırganlara saldırılacağını belirten bir maddenin eklenmesiyle sertleştirildi. anlaşmanın etkisini güçlendiren bir sovyet önerisi yapıldı.

sonrası 

bu arada, 13 eylül'de i̇talya da anlaşmaya katılmaya davet edildi. i̇talya bunu kesin bir dille reddederek tiren denizi'nde devriye gezmeyi reddetti. birleşik krallık ve fransa ile "mutlak eşitlik", yani akdeniz'de aynı devriye hakkı talep etti. i̇talya daha sonra böyle bir eşitliğin sağlanması halinde reddinin geri alınacağını belirtti. bu arada, ayın 15'inde benito mussolini hükûmeti francisco franco'nun ulusal fraksiyonuna iki denizaltı gönderdi. sovyetler birliği i̇talyanların devriye gezdiği güzergâhları kullanmayı reddetti; türkler, yunanlar ve yugoslavlar i̇talyanların limanlarını kullanmasına izin vermediler. bir uzlaşma 30 eylül'de imzalandı ve i̇talyan devriyeleri 10 kasım'da başladı. i̇ngiliz hükûmeti ve özellikle neville chamberlain, i̇talya ile daha iyi ilişkiler kurmak istiyordu ve 1938 i̇ngiliz-i̇talyan anlaşmalarının imzalanmasıyla bu amaçlarına ulaştılar.

devriyeler kraliyet donanmasını zorluyordu ve ocak ayından itibaren geçerli olmak üzere fransızların da onayıyla hükümler gevşetildi. denizaltı faaliyeti kısa sürede geri döndü ve şubat ayı başlarında tam devriyelere yeniden başlandı. genel olarak, bu dönemdeki denizaltı faaliyeti fazla bir şey ifade etmedi; devriyeler mayıs ayında tekrar gevşetildi ve ağustos ayında anlaşma askıya alındı. konferansın başarısı, müdahale etmeme komitesinin başarısızlığıyla belirgin bir tezat oluşturuyordu. milliyetçiler ve i̇talyanlar gemiciliğe karşı hava gücünü kullanmaya başladılar; 1937'nin son aylarında i̇spanya kıyılarında en az bir gemi uçakla batırıldı.

birleşik krallık'ta eden, denizaltı saldırılarını vahşi olarak nitelendirdi. ayrıca denizaltılara yönelik saldırıların uygun şekilde olağanüstü durumlarla sınırlandırılacağını ve savaşın iki tarafının da tarafsız gemilerle çatışmaya giremeyeceğini belirtti. eden, "anglo-franco-sovyet bloğundan" kaçınmak istiyordu. the times ve the guardian bazı endişelerini dile getirse de i̇ngiliz basını anlaşmayı destekliyordu. i̇ngiliz tarihçiler, bazı çekincelerle birlikte nyon konferansı'nı saldırganlığa karşı önemli bir duruş olarak görme eğiliminde olmuşlardır. christopher seton-watson bunu "diplomatik bir zafer" olarak tanımlarken, jill edwards i̇talyan politikasında bir değişiklik sağlayamadığına dikkat çekmektedir. anlaşma, dışişleri bakanı olarak eden ile başbakan olarak neville chamberlain arasında daha fazla ayrılık yarattı.

sovyet temsilcisi maksim litvinov sonuçtan memnundu. anlaşma aynı zamanda gerektiğinde akdeniz'e daha fazla askeri kaynak konuşlandırılmasına da olanak sağladı. litvinov özellikle sovyetler birliği'nin akdeniz'e deniz kuvvetleri gönderme konusundaki "tartışılmaz hakkını" vurguladı (almanya ve i̇talya müdahale etmeme komitesi toplantılarında buna karşı çıkmıştı). ayrıca i̇spanyol ticari gemilerinin dışarıda bırakılmış olmasından üzüntü duyduğunu söyledi - diğer ülkeler bunun iç savaşa resmi müdahale anlamına geleceğine inanıyordu. chilston vikontu ve i̇ngiltere'nin sovyetler birliği büyükelçisi aretas akers-bouglas, sovyetlerin konferansı "ölçülü bir memnuniyetle" değerlendirdiğini ve delegasyonlarının rolünü takdir ettiklerini bildirdi.

başka yerlerde fransız kamuoyu konferansın sonucunu güçlü bir şekilde destekliyordu; tek eleştiri cumhuriyetçi gemilerin doğrudan koruma almayacak olmasına yönelik aşırı soldan geliyordu. alman kamuoyunda ise itidal hakimdi ve basın sovyetlerin devriyelerden dışlanmasından memnundu. i̇spanya'da, felaketin eşiğindeki cumhuriyetçiler büyük ölçüde lehte, milliyetçiler ise şiddetle aleyhteydi. cumhuriyetçiler nakliye yollarının güvenliğinin artmasından övgüyle söz ederken, savaş haklarının her iki tarafa da tanınmamış olmasından dolayı biraz mutsuzdular. milliyetçiler, gemilere önerilen rota da dahil olmak üzere çeşitli şikayetlerde bulundular, ancak bunların hiçbiri anlaşmada değişiklikle sonuçlanmadı. anlaşma milletler cemiyetinin diğer üyeleri tarafından memnuniyetle karşılandı. i̇talyan tarihçiler nyon konferansı'nın önemini küçümseme eğilimindedirler ve genellikle bu konferansı müdahale etmeme komitesinin bir uzantısı olarak görürler.

kaynakça

konuyla ilgili yayınlar 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

denizaltı savaşı
i̇spanya i̇ç savaşı
i̇sviçre'deki diplomatik konferanslar
1937'de uluslararası ilişkiler