Sex (kitap)

sex, amerikalı şarkıcı madonna tarafından 1992 yılında yayımlanmış bir kitaptır. kitaptaki fotoğraflar steven meisel studio ve fabien baron tarafından çekildi. glenn o'brien tarafından düzenlenen kitap warner books, maverick ve callaway işbirliği ile basılmıştır. kitap, erotik porno ve sado-mazoşist ilişkileri de kapsayan cinsel ilişki görüntüleri içerir ve yetişkinlere yönelik olarak hazırlanmıştır.

madonna sex kitabını, simon & schuster yayıncılık'tan judith regan'ın bir erotik fotoğraf kitabı önerisi üzerine geliştirdi. kitap, 1930'ların aktrisi dita parlo'dan esinlenilerek yaratılan "mistress dita" karakterinin ağzından yazılmıştır. kitaptaki fotoğraflar 1992 yılının ilk aylarında new york ve miami'deki otellerde, tiyatrolarda ve caddelerde çekildi. kitap, aktris isebella rossellini, rap şarkıcıları big daddy kane ve vanilla ice, model naomi campbell, eşcinsel porno yıldızı joey stefano, aktör udo kier ve sosyeteden prenses tatiana von fürnstenberg'in katılımlarını da içeriyor.

sex, medyanın yoğun ilgisini ve tepkisini çekti. yayımcıların kitabın satış potansiyeli ve ticari başarısı hakkında endişeleri vardı. 21 ekim 1992'de, madonna'nın beşinci albümü erotica'nın yayımlanmasından bir gün sonra piyasaya sürülen sex kitabı, ilk günde 150.000 adedin üzerinde satarak new york times en i̇yi satanlar listesinde zirveye yerleşti.

kitap için hayranlardan ve eleştirmenlerden gelen değerlendirmeler başlangıçta olumsuz olsa da, zaman geçtikçe daha olumlu eleştiriler gelmeye başladı. sex kitabı madonna'nın kariyerinde büyük etkiye sahip oldu.

arka plan ve gelişim 

entertainment weekly'den giselle benatar'a göre, madonna'nın kitap fikri geliştirmesine sebep olan hikâyenin iki versiyonu var. i̇lki, a league of their own filminin çekimleri sırasında erotik pornografik bir kitap yayımlama fikrinin kafasında oluştuğu şeklinde. diğeri ise simon & schuster'da şef editör olarak çalışan judith regan'ın 1991 yılının mart ayında madonna ve o dönem menajeri olan freddy demann ile buluşmak için, elinde bir erotik-foto kitabı önerisi ile los angeles'a uçtuğu şeklinde. madonna, regan'a proje ile sadece eğer başka sanatçılara sunulmadıysa ve özgün bir proje ise ilgilenebileceğini belirtti. toplantı sonunda madonna "prensip olarak" madonna'nın erotik ve seksüel fantezi kitabı adı altında bir kitap yayımlamayı kabul etti. regan'a, demann'ın kendisini arayacağı ve detaylar hakkında çalışacakları bildirildi. ancak, madonna bir daha regan ile iletişim kurmadı, regan'da sanatçının projeyi ilerletmek istemediğini düşündü. madonna'nın basın sözcüsü liz rosenberg, regan'ın böyle bir anlaşma olduğu yönündeki iddialarını hiçbir zaman doğrulamadı.

benatar'a göre, madonna sex kitabı üzerinde çalışmalara a league of their own filminin çekimleri bitmeden başladı. warner bros. records ve time warner üst düzey yöneticilerinin madonna'ya bu türde bir kitap hazırlama izni vermek yönünde çekinceleri vardı. madonna, hazırlayacağı kitabın çocuk pornografisi, hayvanlarla cinsel ilişki ve dini motifler taşımayacağını içeren bir sözleşme imzalamak zorunda kaldı. anlaşmanın imzalanmasından kısa bir süre sonra madonna, time warner ortaklığı ile bir multi-medya eğlence şirketi olan maverick'i kurdu. yapılan anlaşma gereği, maverick tarafından yayımlanacak her üründe madonna'nın tam kontrol yetkisi olacağı için, sex kitabı hakkında daha önce time warner ile yapılan sözleşme otomatikman geçersiz kılındı.

sex kitabının stilize ve sado-mazoşist görüntüsü, punk rock'tan modanın ilk çizgidışı isimlerinden guy bourdin ve helmut newton'dan oldukça esinlenmişti. brassaï'nin 1933 tarihli paris de nuit kitabındaki fotoğraflar da sex kitabındaki birçok fotoğrafa ilham kaynağı oldu. madonna kitabın oluşum sürecinde isim olarak önce x'i düşündü ancak aynı dönemde spike lee'nin malcolm x filmi için tanıtımlar başlayınca, bu fikrini değiştirdi (kitaptan üç hafta sonra gösterime çıktı). vogue dergisine şu açıklamayı yaptı: "kitabın adı x olacaktı...fakat daha sonra malcolm x filmi ile ilgili şeyler başladı. önce "kahretsin, çok güzel bir semboldü ve önce benim aklıma gelmişti" diye düşündüm. ama sonra fark ettim ki, kafa karıştırıcı olacaktım ve belki de spike lee'yi kopyaladığım düşünülecekti. ayrıca, sex de aynı derecede güçlü: evrensel, tercüme edilmesine gerek yok - ve x harfinden sadece iki harf fazla"

madonna kitabın oluşma aşamasında birinci sınıf isimlerle çalıştı ve müzik ve moda dünyasındaki arkadaşlarının yardımını aldı. sanat direktörü olarak fabien baron ile, moda fotoğrafçısı olarak steven meisel ile, editör olarak glenn o'brien ile, makyaj artisti olarak francois nars ile ve saç stilisti olarak paul cavaco ile anlaştı. madonna, kitabın bir prezervatifi andırması için oval şekilde olmasını istiyordu ancak basım ve üretimi çok pahalı olacağı için vazgeçildi. tüm fotoğraflar super 8 mm film ile çekildi. fotoğrafların çoğu new york ve miami'de çekildi. new york'daki lokasyonlar arasında hotel chelsea ve times square'de tüm dansçıları erkek olan ve kitap için çekilen foto seanslarından birinde rol alan gaiety theater bulunmaktaydı. miami'deki çekimler, madonna'nın çekimler başlamadan hemen önce kiraladığı bir evin yanı sıra çeşitli plajlarda ve sokaklarda yapıldı. kitap hazırlanırken bazı fotoğraflar çalındı fakat fbi tarafından bulundu. new york dergisine göre, kitap için ortalama 80.000 fotoğraf çekildi. kitabın basılması 15 gün sürdü. tüm üretim süreci toplam 8 ay aldı. warner bros. sex kitabının birçok basımevinden destek alındığı için çok zor üretildiğini ve kitabın kar getirmesi için en az 350.000 adet satması gerektiğini belirtti.

tasarım ve içerik 
polietilen teraflat (pet) bir mylar torbaya sarılı ve mühürlü halde satışa sunulan kitap, 128 sayfadan oluşuyor. kitabın sayfaları, ortasında "sex" yazan alüminyum kapağa spiral halkalarla tutturulmuştur.  basım için üç farklı tip kağıt kullanılmıştır. ambalajlama, maverick'in ilk ürünü olması dolayısıyla bilhassa önemliydi. madonna'nın warner book'un toplu basım sürecine güvenememesi yüzünden, ambalajlama süreci callaway editions sorumluluğuna verildi. callaway ile birlikte kitabın eş-yayıncısı olan charles melcher, genellikle "hassasiyet gerektiren, çok güzel sanat kitapları" bastıklarını ancak madonna'nın isteklerini ve taleplerini karşılamanın zor olduğunu ifade etti. madonna kitabın mühürlenmesini istiyordu, böylelikle okuyucular kitabı okumak için mührü açmak zorunda kalacaklardı. metal kapak madonna'nın fikriydi. melcher, kapak üretimi için 680.000 kg. civarında alüminyum satın aldı.

kitap "göreceğiniz ve okuyacağınız her şey bir fantezi, bir rüyadır." cümlesi ile başlar. sayfaları çevirdikçe, madonna'nın şiirleri, hikâyeleri ve denemeleri okunabilir. biyografi yazarı j. randy taraborrelli'ye göre kitabın büyük bir kısmı adeta bir porno dergisine yazılan okuyucu mektuplarını andırmaktadır. madonna kitapta güç kavramını sorgular. melcher'e göre, madonna kitapta "nazik ve kaba, yumuşak ve sert kavramları hakkında konuşmak istedi. bu kavramlar aynı zamanda kitap için kullanılan materyallerde de kendisini gösteriyor; kitabın içinde kaplanmamış, yumuşak kağıt kullanıldı, ancak kapak sert metalden yapıldı."

kitapta yer alan fotoğraflar genel olarak, bıçak, kırbaç, maske ve zincirlerin aksesuar olarak kullanıldığı, aralarında eşcinsellik ve kölelik temalarının da olduğu cinsel  sahneleri ve çıplaklık içeriyordu. fakat, cinsel ilişki fotoğrafı kullanılmamıştır. heteroseksüel ilişkileri içeren fotoğraflarda madonna ve madonna'nın o zamanlar erkek arkadaşı olan vanilla ice yer alır. madonna bu fotoğraflarda kısmen ya da tamamen çıplak gözükmektedir. kitabın oluşturulması aşamasında çalınan fotoğrafların bulunmasında rol oynayan fbi için kitabın sonunda özel bir teşekkür bulunmaktadır.

basım ve yayım 
vatikan, "ahlaken uygun olmadığı" gerekçesiyle kitabı boykot etti. hindistan gümrük yetkilileri kitabın ülkenin ahlak değerlerini olumsuz etkilediğini belirtti. hindistan'ın yerel haber ajansı press trust of india, üst düzey bir gümrük görevlisinin ağzından yazdığı haberde kitabın gümrük kuralları'nda yer alan uygunsuz eserlerin girişinin yasaklanması kapsamında inceleneceğini belirtti. abd'de lousiana eyaletinin alexandria şehrinde yaşayan kimi vatandaşlar, sex kitabının louisiana anti-müstehcenlik yasalarını çiğnediğini iddia ederek şikayet dilekçesi oluşturdular. yine, abd'de güneyli baptistler i̇ncillerinin sex kitabı ile aynı matbaa makinelerinde basılmasını istemedikleri için, rr donnelley şirketi ile işbirliğini kesme uyarısında bulundular. nashville merkezli benzer bir kuruluş, böylesine müstehcen bir kitabın basımını yaptıkları için donnelley ile imzaladıkları 2.1 milyon usd tutarındaki sözleşmeyi gözden geçireceğini belirtti. entertainment tonight'a göre madonna "erotica" şarkısının vidosundaki müstehcen görüntülerle, tasarımcı jean paul gaultier'in defilesinde göğüsler açık şekilde yürüyerek ve vanity faie dergisindeki çıplak fotoğrafları ile zaten kargaşayı önceden başlatmıştı.

madonna sex'i "amerika'yı özgürleştirmek - tüm zincirlerinden kurtarmak" için yaptığını iddia etti. spin dergisine yaptığı açıklamada "baskı altında olan bir toplumda yaşıyoruz ve ben de erotik konularla ilgileniyorum. göstermek istediğim şey: neden cinselliğimizden utanmak zorundayız?" dedi. daha sonra yaptığı açıklamalarda kitabın "korunmasız bir cinsel hayatı tevik etmediğini" belirtti. callaway arts & entertainment'tan nnicholas callaway kitabın "doğal olarak kışkırtıcı olacağını" belirtti. "kitap cinsel fantezilerin her alanına değiniyor. sonuçlarını tahmin etmek zor [fakat] sex kitabı bir "sanat eseri" olarak düşünülmeli" dedi. time warner, sex'i hedef kitleye ulaştıracaklarını, kitabın satıldığı noktalarda müşteriler tarafından incelenmesini önlemek için mylar bir çanta kaplı olarak sattıklarını ve üzerinde uyarıcı etiketler bulunduğunu belirtti.

7 ekim 1992'de chicago tribune'dan michael kilian "kendinizi hazırlayın, [...], milenyumun mega-olayı alaycı bir makale kaleme aldı tam olarak iki hafta içerisinde gerçeklecek. bu olay kasım seçimlerinden, komünizmin çökmesinden ve hatta leanza cornett'in miss america seçilmesinden çok daha mega. sokaktan gelen haberlere göre bu gerçekten hıristiyanlık dünyasında bugüne kadar yayımlanmış gerçekten en gerçekten sapkın (çarpık) kitap, yayımlanmış en sapkın olanları bile geride bırakıyor ve belki de böyle bir kitaptan beklentilerinizin de ötesinde" cümlelerini kapsayan alaycı bir yazı yazdı.

15 ekim 1992'de madonna new york'ta industria superstudio'da bir ön tanıtım partisi düzenledi. tüm davetiyeleri sex kitabında büründüğü ikinci kişiliği dita ismi ile imzaladı.

waldenbooks ve barnes&noble kitapevleri, mağaza müdürlerinin sex kitabından rencide olan müşterileri ile gerektiğinde paylaşabilmeleri için kurumsal metinler hazırladılar. (her iki açıklama da kitapevlerinin müşterilerine "farklılık ve seçim" hakkı tanıması gereğini savunuyor ve sansürün kitapevlerinin işi olmadığını belirtiyordu) birçok kitabevi, kitabın 18 yaş altındaki müşterilere satılmayacağını ve sadece kasa arkasında sergileneceğini belirttiler. kitabevi sahibi david epstein'e göre "kitabı sipariş eden birçok müşteriye göre madonna özel bir şey, ve kitap son moda bir sanat eseri [...] kitabı içindeki müstehcen resimleri için değil sanat ile ilgilendikleri için alıyorlar."

tanıtım ve erotica 

sex, 21 ekim 1992'de, madonna'nın beşinci albümü erotica'nın yayımlanmasından bir gün sonra piyasaya sürüldü. kitaba, dita in "the chelsea girl" adında bir çizgi roman ve "erotic" adlı bir tanıtıcı tekli de eşlik ediyordu. "erotic" teklisi, "erotica" şarkısının daha basit bir şekilde düzenlenmiş haliydi ve albüm versiyonunda kullanılmamış alternatif vokal kayıtlarını içeriyordu. i̇lk baskı bir milyon adet olarak olarak, beş kıtada ve beş ayrı dilde piyasaya sürüldü. satış fiyatı $50 olarak belirlendi. kitap, satıştan önce gelen ön sipariş adedi rekorunu kırdı. callaway, kitabın beklenmedik derecede ilgi gördüğünü, normalde ortalama bir sanat kitabının baskısının 5.000 ile 10.000 adet arasında değiştiğini belirtti ve bunun "bir illüstrasyon kitabının en büyük sunuluşu" olarak lanse etti.

yaratılan tartışma ortamı sayesinde madonna'nın kitabı tanıtmasına hiç gerek kalmadı. yine de nadir yaptığı tanıtım faaliyetlerinden biri, "hippi trip" modasına uygun kıyafetleri ile vogue dergisinin ekim ayı kapağında yer almak oldu. bu fotoğraflar steven meisel tarafından çekildi. 22 ekim 1992'de, mtv, "the day in madonna" adıyla özel bir program yayınladı. programda madonna'nın sex kitabı ve erotica albümü tanıtıldı, hatta kitap sokaktan geçenlere de incelemeleri için gösterildi. kitabın piyasaya çıkışını kutlamak için, new york'taki hmv music store bir madonna benzeri yarışması düzenledi ve dakikası bir dolar karşılığında insanların kitaba göz atabilecekleri bir kabin hazırladı. bu aktiviteden elde edilen gelir aids araştırmalarına finansal destek veren lifebeat organizasyonuna aktarıldı.

eleştiriler ve ticari başarı 

eleştirmenler, toplumun tutucu kesimleri, feministler ve porno karşıtı gruplar kitabın içeriğindeki açık (bazıları pornografik) fotoğraflar yüzünden kitaba olumsuz tepki verdiler. j. randy taraborrelli, madonna için yazdığı biyografide, kitabın şok etmekten öte şaşırtıcı olduğunu belirtti. kitabın içeriğini de küçümseyerek çocukça ve aceleyle hazırlanmış buldu. madonna seksüalite üzerindeki kaldırma amacında olduğunu belirtse de, yazara göre, sadece pornografik yazılar ve fotoğraflar basmak istedi ve "bir devrimci gibi değil, yaramaz bir çocuk gibi davrandı."  rolling stone'dan anthony decurtis "kitabın yarattığı en yoğun etki, insanı hissizleştirmesi" dedi. fotoğrafları "türev çalışmalar" olarak niteleyen decurtis, "madonna şok etmeyi o kadar çok istiyor ki, kitap amaçladığı arzu uyarıcı etkiyi yaratma hedefine ulaşamıyor. sex'in ana konusunun gücü, madonna ve meisel'in, edepsiz oyunları sanki devrimci bir hareketmiş gibi cesaretlerinden ötürü kendi kendilerini öven ve aptalca gelen davranışlarıyla yitip gidiyor,

hartford courant'tan roger catlin, kitaptan bazı metinlerin "alıntı yapılamayacak kadar çirkin" olduğunu söyledi. the daily beast "kitap ne sarsıcı (içinde büyük bir yıldızı barındırmasına rağmen) ne de kısmen seksi. [...] sex sadece, madonna'nın miami'deki bir pizzacıda çırılçıplak halde bir pizza dilimi ısırırken bir müşterinin şaşkınlıkla onu izlediği durumda olduğu gibi, sadece komik olduğunda ikna edici olabiliyor. bundan başka her yerde, madonna, çıplak ve ne yapacağını bilmiyor. tthe washington post gazetesinden richard harrington "sex şok edici mi? gerçekten değil. çünkü bu madonna ve her nasılsa kendisinden bunu bekler olduk. sex sıkıcı mı? şaşırtıcı ama evet." dedi.

bob guccione, jr., spin dergisinde, kitap için özellikle olumsuz bir değerlendirme yaptı:

madonna haddini aştı. kendisine izin veren her dergide göğüslerini gözümüze sokuyor. [...] sex kitabı tamamen bir soygun. seks hakkında olmamakla birlikte, sanki seksten nefret etmek üzerine. [...] kitap erotik de değil.  her şey şaşılacak derecede ruhsuz. bir doktorun ofisindeki vücut haritası ne kadar seksi ise kitap da o kadar seksi. kitap kötü bir pornografi olmak yerine, kendisini muhteşem bir sanat eseri olarak göstererek insanları kandırıyor. metinler çok iddialı ve sadece konuşan madonna olduğu için etki yaratıyor...farklı bir şekilde sunulsa ilgi çekmezdi."

tüm tartışmalara ve kitabın japonya'da piyasaya çıktıktan kısa süre sonra yasaklanmasına karşın, sex sadece abd'de ilk gününde 150.000 satarak büyük bir ticari başarı elde etti. bir hafta sonra satış adedi 500.000'i aştı. sex, bugüne kadar toplam 1.5 milyon adet satmıştır.

sosyal etki ve sonuç 
sex kitabının yayımladığı dönem, madonna'nın en karışık ve uygunsuz dönemi olarak adlandırıldı. beşinci albümü erotica'da kitap hakkındaki olumsuz eleştirilerden etkilendi. 1993 yılının mart ayında spin dergisi kitabı öven bir makale yayımladı. meksikalı iletişimbilimci nino cacun ¿y usted qué opina? isimli sabah programının bir bölümünü madonna'ya ayırdı. programın, içerisinde bir papaz da bulunan konuklarından bazıları, "bu ahlaksız şarkıcı" tarafından sergilenecek olan the girlie show world tour'un neden meksika'ya gelmesini istemedikleri hakkında görüşlerini belirttiler.

provokatif işlere imza atmaya devam eden madonna, içerisinde tamamen çıplak seks sahnelerinin de olduğu body of evidence filminde rol aldı. mart 1994'te konuk olduğu late show with david letterman'da, argo kelimeler kullandı ve iç çamaşırını letterman'a uzatarak koklamasını istedi. body of evidence filmi, erotica albümü, sex kitabı ve letterman show'da sergilediği agresif tavırlar yüzünden eleştirmenler ve hayranları madonna'nın "çok ileri gittiğini" ve kariyerinin bittiği belirten olumsuz yorumlar yaptılar. 1994 yılında piyasaya çıkan bedtime stories albümünde yer alan human nature şarkısında madonna eleştirilere "yanlış bir şey mi söyledim? ah, seks hakkında konuşamayacağımı bilmiyordum. deli olmalıyım" şeklinde cevap verdi ve ekledi "ne düşünüyordum acaba?"

true blue'nun mükemmel ikonik tanrıçası yok olmuştu. tıpkı 60'lı yılların güzellik abideleri nico, marianne faithfull ve brigitte bardot 'un ünlü olduktan sonra güzelliklerini, kendilerini sınırlayan şeyi, yok etmeye çalışmaları gibi, madonna kendi güzelliğini imha etti. birkaç kısa yıl içinde, flörtten, umutsuz cinsel gösteriye geçmek zorunda kaldı. like a prayer ile kazandığı zaferin ardından, bu sıradanlığa çarpması kötü. sarışın olmak yine onu yanlış yöne çevirdi. sanki sex kitabı ile hollywood rüyasının diğer tarafını gösteriyordu.- lucy o'brien, madonna: like an icon, 254.sayfasonradan verdiği röportajlarda madonna, "pişman olduğumu söyleyemem. hatalar yaptım ve hatalarımdan öğrendim. birçok kişi benden sex kitabını yayımladığım için pişman olduğumu söylememi bekliyor. değilim. tek problem, erotica albümümü de eş zamanlı olarak yayımlamam oldu. o albümü çok seviyorum ama gölgede kaldı." dedi. yazar andy koopmans'ın madonna adlı kitabında yazdığına göre madonna sex'i ve erotica'yı yayımlamaktan pişmanlık duydu çünkü kitap, "sonrasında yaptığı her şeyi etkiledi". 2003 yılında madonna "herhangi bir şekilde ve formatta özür dilemiyorum [...] i̇nsanların düğmelerine basmak, isyankar olmak ve kuralları esnetmek istiyordum. sex kitabında birçok ironi vardı, ve birçok konu hakkında espri yapıyordum, zaman zaman aptalca, kimi zaman ergence ve eğer bir erkek bunu yapabiliyorsa, ben de yapabilirim" dedi. bu açıklamadan bir yıl önce naomi campbell "madonna'ya bu kitabı yayımlayacak kadar cesur olduğu için saygı duyduğunu, kendisinin bunu yapamayacağını" söyledi.

kitabın yayımlandığı zamanlarda madonna'nın erkek arkadaşı olan rap şarkıcısı vanilla ice, 2009 yılında yaptığı açıklamada kitabı gördüğü anda mutsuz olduğunu söyledi. "arkadaşlarım çok iyi olduğunu söylediler ama ben şöyle düşündüm 'ben onunla çıkıyorum ve diğer tüm insanların kız arkadaşımı bu şekilde görmeleri hoş değil'[...] her şeyi berbat etti. çocukları acaba bu kitap hakkında ne düşünüyor, merak ediyorum. bu aralar çocuk kitapları yazıyor ama çocukları bu kitabı gördükleri zaman 'anne, ne düşünüyordun?' diye soracaklar'" kitapta yer alan diğer bir model, aktris isebella rossellini, out dergisine verdiği röportajda pişmanlığından bahsederek "bazı pozlar sıra dışı ve gerçekten hafızalarda yer etmiş olsalar da kitap işe yaramadı. bence kitapta az da olsa "sana nasıl özgür olunur öğreteceğim" şeklinde bir ahlaki tarz vardı ve bu beni çok rahatsız etti" dedi.

sex kitabına daha sonraları gelen tepkiler daha pozitif yöndeydi. the porning of america: the rise of porn culture, what it means, and where we go from here (2008) kitabının yazarları "kitap madonna'nın birçok işinde olduğu gibi ilginç çünkü seks kavramını baskı ve güç yönünden ele alıyor" dediler. cosmopolitan dergisinin şef editörü jane raphaely, 1996 yılında yazdığı bir makalede madonna'nın "sex'teki özgürleştirici davranışını [...] pornografinin tüm şekillerini kontrolü altına alarak sistematik bir şekilde üzerindeki gizemi kaldırmasını" takdir ettiğini belirtti.

kültürel etki 

birçok yazar, sex kitabını bir "kültürel kitap" olarak adlandırmakla beraber cesur, post-feminist ve sanat eseri olarak da değerlendirirler. the observer'dan martin amis, kitabın kültürel anlamını tartışan bir deneme yazdı. teorisyen douglas kellner'e göre sex kitabı ile birlikte madonna "pop kültürünün bir dokusu" oldu. fransız akademik yazar georges claude guilbert (madonna ile ilgili üç ayrı kitabın yazarıdır) sex kitabını tarihteki en başarılı tanıtım gösterilerinden birisi olarak tanımladı. nitel araştırma metodları el kitabı'nın yazarı russell w. belk ise kitabın başarısını pazarlama taktiğinin başarısı olarak gördüğünü belirtti. olumsuz eleştirilere rağmen, hem kitabın hem de erotica albümünün satış başarısı time warner ve madonna için 1992 yılında 500 milyon usd üzerinde gelir yarattı. yazar taraborrelli, madonna: an intimate biography adlı kitabında, madonna'nın arkadaşlarının kitabı ve davranışlarının madonna'nın kendisini dünyadan soyutlamak için yarattığı bir duvar olarak gördüklerini belirtti. madonna, kışkırttığı kitelelerden ve basından gelen yoğun ilgiden sıkılmıştı. sinirlendiği için, çoğu kimse tarafından sakıncalı olarak görülebilecek, tüm açıklamalara meydan okuyabilen bir kimliğe büründü ve taraborrelli'ye göre "savaşabilecek başka bir  yolu yoktu".

kaynakça 

1992 kitapları
erotik edebiyat