László Csatáry

lászló csatáry (5 mart 1915 - 10 ağustos 2013), macar vatandaşı ve nazi savaş suçlusuydu. 1948'de çekoslovak mahkemesi tarafından ölüme mahkûm edildi. 2012'de adı simon wiesenthal center'ın en çok aranan nazi savaş suçluları listesine eklenmiştir.

hayatı
csatáry, 1915'te mány'de doğdu. 1944'te macar kraliyet polisi idi. macaristan'ın kassa şehrinde komutan yardımcısıydı (şimdiki kösice, slovakya'da).

1948'de çekoslovakya'da ölüm cezasına çarptırıldı. 1949'da kanada'ya kaçtı. yugoslav vatandaşı olduğunu iddia etti ve bir sanat satıcısı olduğu montreal'e yerleşti. 1955'te kanada vatandaşı oldu. 1997'de kanada vatandaşlığı, federal bakanlar kurulu tarafından vatandaşlık başvurusunda bulunduğu için iptal edildi. i̇ki ay sonra ülkeyi terk etti, ancak kanada’daki savaş suçlarıyla hiçbir zaman suçlanmadı.

2012 yılında, csatáry, simon wiesenthal center tarafından eylül 2011'de alınan bir ipucuna dayanarak macaristan'ın budapeşte kentinde bulundu.

adresi, temmuz 2012'de the sun gazetesinden gelen gazeteciler tarafından ortaya çıktı. macar makamları tarafından sorgulanmak üzere 18 temmuz 2012 tarihinde gözaltına alındığı bildirildi.

30 temmuz 2012'de slovakya adalet bakanı tomáš borec, slovakya'nın csatáry'ye karşı kovuşturma yapmaya hazır olduğunu ve macaristan'dan onu iade etmesini istediğini açıkladı.

simon wiesenthal center tarafından csatáry hakkında hazırlanan bir dosyada, 1941'de 300 kişinin kassa'dan sınır dışı edilmesine yol açtığı belirtildi. ağustos 2012'de, budapeşte cumhuriyet başsavcılığı, csatáry'nin kassa'da olmadığı ve örgütlenme safhasından yoksun olduğunu söyleyerek suçlamaları reddetti. ocak 2013’te, slovak polisinin mayıs 1944’te 15.700 yahudi’nin kassa’dan sınır dışı edilmesine ilişkin diğer suçlamaları desteklediğine tanık olduğu bildirildi.

çekoslovakya 1990'da ölüm cezasını kaldırmıştı. buna göre, 28 mart 2013'te kösice'deki slovak i̇lçe mahkemesi, csatáry davasında 1948 tarihli kararı ölüm cezasından ömür boyu hapis cezasına indirdi.

savaş suçu iddianamesi
18 haziran 2013'te macar savcılar, csatáry'ye yahudileri kötüye kullandığını ve ii. dünya savaşı'nda yahudilerin auschwitz'e sınır dışı edilmesine yardım ettiğini söyleyerek savaş suçlarıyla suçladılar. budapeşte başsavcılığı sözcüsü, "i̇nsanların yasadışı yoldan infazı ve işkencesiyle suçlanıyor, (böylece) savaş suçlarının kısmen faili ve kısmen suç ortağı olmakla suçlanıyor" dedi.

ancak budapeşte yüksek mahkemesi, 8 temmuz 2013'te davalarını askıya aldı, çünkü "csatáry, 1948'de eski çekoslovakya'da yer alan suçlardan dolayı mahkûm edilmişti". mahkeme ayrıca, 1948'de ölüm cezasının macar hukuk uygulamasına nasıl uygulanabileceği ile ilgili incelemenin gerekli olduğunu da ekledi. 2014 yılında, kassa árnyékában: a csatáry-ügy bir dokumentumok tükrében (türkçe: "kösice'nin gölgesinde: belgelerin işığında csatáry örneği") başlıklı sándor verbovszki tarafından bir kitap yayınlandı. kitap, macaristan ulusal arşivi'ndeki kayıtlara dayanarak, csatáry'nin suç işlendiğinde başka bir yerde konuşlandırıldığını ve bu nedenle savaş suçlarından suçlanmaması gerektiğini belirtmiştir.

tepkiler
simon wiesenthal merkezi'nin müdürü efraim zuroff onu bulduklarını söyleyerek şunu belirtti:

csatáry ile karşılaşan yahudi kurtulanlardan yishayahu schachar şunları söyledi:

macar holokost tarihçisi ve holokost mağdurunun oğlu lászló karsai, şöyle dedi:

ölümü
csatáry, 10 ağustos 2013 tarihinde, 98 yaşında, budapeşte'deki bir hastanede zatürree nedeniyle öldü.

simon wiesenthal center'in yöneticisi efraim zuroff, csatáry'nin cezasını çekmeden ölümü yüzünden "derinden hayal kırıklığına uğradığını" belirtti.

kaynakça

1915 doğumlular
2013 yılında ölenler
zatürreden ölenler
savaş suçlarından hüküm giyen naziler
ii. dünya savaşı'ndaki macarlar
macar göçmenler
holokost