Anton Dohrn

felix anton dohrn frs frse (29 aralık 1840 - 26 eylül 1909) önde gelen bir alman darwinist ve dünyanın ilk zoolojik araştırma istasyonu olan i̇talya'nın napoli kentindeki stazione zoologica'nın kurucusu ve ilk müdürüydü. embriyoloji üzerine çalışmış ve omurgalıların kökenlerini işlevsel filogeni açısından incelemiş ve 1875'te bir organın tamamen farklı işlevlere sahip başka bir organın evrimi için nasıl temel oluşturabileceğine dair işlevlerin ardışıklığı ilkesini önermiştir.

aile geçmişi 
dohrn, prusya'nın pomeranya eyaleti'ndeki stettin'de (szczecin) varlıklı bir orta sınıf ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. büyükbabası heinrich dohrn şarap ve baharat tüccarıydı ve şeker ticareti yaparak aile servetine servet katmıştı. bu zenginlik, anton'un babası carl august'un kendisini çeşitli hobilerine adamasına olanak sağladı; seyahat etmek, halk müziği ve böcekler. en küçük oğul anton, çeşitli alman üniversitelerinde (königsberg, bonn, jena ve berlin) zooloji ve tıp okudu. kardeşi heinrich wolfgang ludwig dohrn da bir zoologdu.

dohrn 1874'te messina'da tanıştığı polonya'dan gelen bir mülteci olan on altı yaşındaki maria baranowska ile evlendi. boguslaw, wolfgang, harald ve reinhard adında dört çocukları oldu. maria dilbilimsel yetenekleri sayesinde başarılı bir çevirmen oldu.

entomoloji 
dohrn başlangıçta hemiptera ile ilgilenmiştir. 1859'da entomologische zeitung'da beitrag zur kenntniss der harpactoridae'yi ve daha önemli olan catalogus hemipterorum'u yayınladı. kasım 1865'te "hemiptera anatomisi üzerine" adlı teziyle breslau'dan doktorasını aldı. bu sırada, babasının henry tibbats stainton ile olan dostluğu sayesinde i̇ngiliz bilim çevreleriyle ilişki kurdu. 1866'da fosil böcekler üzerine zur kenntniss der insecten in den primärformationen adlı bir makale yayınladı. burada eugereon boeckingi'yi (palaeodictyoptera) tanımlamıştır.

darwinizm'e giriş 

fikirleri 1862 yazında, ernst haeckel'in onu darwin'in çalışmaları ve teorileriyle tanıştırdığı jena'daki eğitimine döndüğünde değişti. dohrn, darwin'in doğal seçilim yoluyla evrim teorisinin ateşli bir savunucusu oldu.

o dönemde karşılaştırmalı embriyoloji, haeckel'in embriyonik gelişimi sırasında bir organizmanın türünün evrimsel geçmişinin başlıca aşamalarından geçtiği fikri olan rekapitülasyon teorisine dayanan morfolojik evrimsel çalışmaların kilit taşıydı. morfoloji, 19. yüzyılın son yıllarında zoologların darwinci teoriyi genişletmeye ve geliştirmeye çalıştıkları başlıca yollardan biri haline geldi. dohrn bir "darwinci morfolog" olmayı seçmiştir.

dohrn doktorasını 1865 yılında breslau'da eduard grube'nin yanında, habilitasyonunu ise 1868 yılında jena'da rudolf virchow, ernst haeckel ve carl gegenbaur'un yanında tamamladı. çalışma konuları tıp ve zoolojiydi ve jena monografisi studien zur embryologie der arthropoden idi. 1868'den 1870'e kadar jena'da zooloji doktoru olarak görev yaptı. bu süre zarfında birkaç kez deniz kıyısındaki tesislerde çalıştı: 1865'te haeckel ile birlikte heligoland, 1866'da hamburg, 1867 ve 1868'de david robertson ile birlikte millport, i̇skoçya ve 1868 kışında arkadaşı ve meslektaşı nicholas miklouho-maclay ile birlikte messina boğazı'nın deniz yaşamı üzerinde çalışmak üzere i̇talya'nın messina kentine taşındı. dohrn 1870 yılında (kısa bir süreliğine) fransa-prusya savaşı'nda görev yapmak üzere çağrıldı.

görevlerin ardışıklığı ilkesi 
dohrn'un en çok atıfta bulunulan teorik katkıları arasında "işlevlerin ardışıklığı ilkesi" de yer almaktadır. bu ilke, özellikle karşılaştırmalı anatomist aziz george mivart tarafından önerilenler olmak üzere, önceden var olan fikirlerden türetilmiştir. dohrn'un işlevsel filogenetik hakkındaki fikirleri, omurgalı çenesinin solungaç kemerlerinden köken alması gibi bazı embriyolojik hipotezlerin temelini oluşturmaktadır. orijinal yazılarında solungaç yarıklarının çeşitli omurgalı organlarına dönüştüğünü iddia etmiştir.

"zoolojik istasyonların" geliştirilmesi 

zoolog ve jeolog carl vogt 1850'den 1852'ye kadar nice'de yaşamış ve burada bir deniz zoolojisi istasyonu için başarısız bir şekilde destek sağlamaya çalışmıştır (daha sonra observatoire oceanologique de villefranche olarak kurulmuştur). messina'da dohrn ve miklouho-maclay, bilim insanlarının bir sonraki istasyona geçmeden önce durabilecekleri, malzeme toplayabilecekleri, gözlem ve deney yapabilecekleri, tren istasyonlarına benzer bir zoolojik araştırma istasyonları ağı ile dünyayı kapsayacak bir plan tasarladılar.

dohrn, bilim insanlarının bir yere vardıklarında kullanıma hazır bir laboratuvar bulmalarının ne kadar faydalı olacağını fark etti. dohrn, "stazione zoologica di messina" için iki oda kiraladı, ancak kalıcı bir yapı ve eğitimli personel ve kütüphane gibi destek tesisleri olmadan deniz yaşamını incelemenin teknik zorluklarını kısa sürede fark etti.

stazione zoologica'nın kuruluşu 
1870 yılında dohrn, napoli'nin i̇stasyonu için daha iyi bir yer olacağına karar verdi. bu tercihin nedeni napoli körfezi'nin biyolojik zenginliğinin daha fazla olması ve ayrıca kendisi de güçlü bir uluslararası unsura sahip olan büyük bir üniversite kentinde uluslararası öneme sahip bir araştırma enstitüsü kurma olasılığıydı.

berlin'de yeni açılan bir akvaryumu, berliner aquarium unter den linden'i ziyaret ettikten sonra, halktan akvaryumu ziyaret etmeleri için ücret almanın laboratuvara daimi bir asistana maaş ödeyecek kadar para kazandırabileceğine karar verdi. napoli, 500.000 nüfusuyla avrupa'nın en büyük ve en çekici şehirlerinden biriydi ve akvaryumu ziyaret edebilecek hatırı sayılır bir turist akışına (yılda 30.000) sahipti.

dohrn, şehir yetkililerinin şüphelerinin üstesinden geldi ve onları, masrafları kendisine ait olmak üzere stazione zoologica'yı inşa etme sözü vermesi koşuluyla, güzel villa comunale'de deniz kenarında bir arsayı kendisine ücretsiz olarak vermeye ikna etti.

i̇stasyonu eylül 1873'te ziyaretçi bilim insanlarına, ocak 1874'te ise halka açtı.

dohrn 1875 yılında der ursprung der wirbelthiere und das princip des functionswechsels adlı kitabını yayınladı: genealogische skizzen adlı kitabında omurgalıların kökenine ilişkin "işlev değişimi" teorisini öne sürdü.

"bench" sistemi 
stazione'nin uluslararası statüsünü desteklemek ve ekonomik ve dolayısıyla siyasi bağımsızlığını ve araştırma özgürlüğünü garanti altına almak amacıyla dohrn, projesini finanse etmek için bir dizi yenilikçi önlem getirdi. i̇lk olarak, çalışma ve araştırma alanının kiralanması ("bench sistemi"), yıllık bir ücret karşılığında üniversiteler, hükümetler, bilimsel kurumlar, özel vakıflar veya bireyler bir bilim adamını bir yıllığına stazione'ye gönderebiliyordu ve burada araştırma yapmak için gereken her şey (laboratuvar alanı, hayvan temini, kimyasallar, olağanüstü bir kütüphane ve uzman personel) mevcuttu. kendi kütüphanesine katkıda bulundu ve darwin de dahil olmak üzere yayıncılardan ve yazarlardan kitap bağışları aldı. bu imkanlar, araştırmacıların kendi projelerini ve fikirlerini takip etmekte tamamen özgür olmaları anlamında, hiçbir şarta bağlı olmaksızın sağlanmıştır.

bu sistem son derece iyi işledi ve anton dohrn 1909'da öldüğünde avrupa ve amerika birleşik devletleri'nden 2.200'den fazla bilim adamı napoli'de çalışıyordu ve yılda 50'den fazla masa kiralanıyordu. aslında napoli'de fikirlerin, yöntemlerin ve sonuçların hızlı ve özgürce iletişimine dayanan modern anlamda uluslararası bilimsel işbirliği icat edilmişti.

miras 

stazione zoologica'nın başarısı ve yeni düşünme ve araştırma finansmanı yöntemi dohrn'un ana mirasıdır. bu model dünya çapında birçok kez kopyalanmıştır. 1878 yılında johns hopkins üniversitesi, w.k. brooks'un yönetiminde chesapeake zooloji laboratuarını kurdu. ardından 1888'de woods hole'da deniz biyolojisi laboratuvarı kuruldu ve 1892'de batı kıyısındaki ilk laboratuvar olan hopkins deniz i̇stasyonu kaliforniya'da açıldı. i̇ngiltere'de bu dönemden kalma mevcut deniz laboratuvarları arasında dunstaffnage deniz i̇stasyonu (bugün i̇skoç deniz bilimleri derneği, 1884), gatty deniz laboratuvarı (st andrews üniversitesi, 1884), birleşik krallık deniz biyolojisi derneği (plymouth, 1888), dove deniz laboratuvarı (newcastle üniversitesi, 1897), balıkçılık araştırma hizmetleri deniz laboratuvarı (aberdeen, 1899) ve bangor deniz i̇stasyonu (queen's university of belfast, 1903) bulunmaktadır.

dohrn'un adı bir denizaltı özelliği olan anton dohrn seamount'ta ölümsüzleşmiştir; bu deniz dibi, britanya adaları'nın kuzeybatısındaki rockall oluğu'nda yer almaktadır ve bu bölgedeki soğuk su mercanı lophelia pertusa'da yaşayan büyük biyolojik çeşitlilikle tanınmıştır.

carnegie enstitüsü'nün dry tortugas, florida'daki deniz biyolojisi bölümü laboratuvarı anton dohrn'u okyanus bilimi çalışmaları için temmuz 1911'de hizmete soktu. gemi, 1917'den 1919'a kadar devriye gemisi anton dohrn (sp-1086) olarak birleşik devletler donanması'nda hizmet vermiştir.

kaynakça 

hcards'lı maddeler
19. yüzyıl alman zoologları
deniz zoologları
royal society'nin yabancı üyeleri
ren friedrich wilhelm üniversitesinde öğrenim görenler
alman entomologlar
1909 yılında ölenler
1840 doğumlular