Guarani mitolojisi

guarani halkı güney amerika'nın güney-orta kesiminde, özellikle paraguay'da ve arjantin, brezilya ve bolivya'nın çevre bölgelerinde yaşar.

genel bakış 
guarani halkıyla ilgili eski mitlerin ve efsanelerin yazılı kayıtları yoktur. guarani dili, modern zamanlara kadar yazılı bir dil değildi ve bu nedenle, dini inançlarının tamamı ağızdan ağza aktarılır. bu nedenle, çeşitli tanrıların ve ilgili mitlerin ve efsanelerin açıklamaları bir yerden diğerine değişebilir ve bölgesel farklılıklar, guarani inanç sisteminde belirli bir tanrının oynadığı rolü tamamen yeniden tanımlayacak kadar aşırı olabilir.

yerli guarani halkının çoğu büyük ölçüde modern topluma asimile edilmiş ve inanç sistemleri değiştirilmiş veya hıristiyanlıkla değiştirilmiş olsa da (büyük ölçüde 16. yüzyılda cizvit misyonerlerinin çalışmalarına bağlı olarak), temel inançların birçoğu hala aktiftir.

guarani yaratılış efsanesi 
guarani yaratım efsanelerinin çoğundaki birincil figür, tüm yaratılışın yüce tanrısı tupã'dır. ay tanrıçası arasy'nin yardımıyla tupã, aregúa, paraguay bölgesinde bir tepe olarak belirtilen bir yerde dünya'ya indi ve bu konumdan, okyanus, ormanlar da dahil olmak üzere yeryüzünde bulunan her şeyi yarattı. bu noktada gökyüzüne yıldızların yerleştirildiği de söyleniyor.

erken insanlık 
tupã tarafından yaratılan orijinal insanlar, isimleri sırasıyla "halkın babası " ve "halkın annesi " anlamına gelen rupave ve sypave idi. çiftin üç oğlu ve çok sayıda, ancak belirsiz sayıda kızı vardı. oğullarından ilki, guarani halkının en bilge ve büyük peygamberi olarak kabul edilen tumé arandú idi. i̇kinci oğullarının marangatu, bir hayırsever ve cömert kişilikliydi. ayrıca halkının lideri ve kerana'nın babasıdır. üçüncü oğulları, doğuştan yalancı, hırsız ve düzenbaz olarak kabul edilen, her zaman insanların kafasını karıştırmak ve onlardan yararlanmak için her şeyi tersine çeviren japeusá idi.

rupave ve supave'in kızları arasında, dünyayı yedi efsanevi canavardan birinden kurtarmak için kendi hayatını feda ederek güçlerini (ve böylece bir bütün olarak kötülüğün gücünü) azaltan porâsý vardı.

i̇lk insanların birçoğunun ölümleri üzerine yükseldiği ve küçük tanrılar haline geldiği düşünülüyordu.

yedi efsanevi canavar 

marangatu'nun güzel kızı kerana, tau denen kötülüğün kişileştirilmesi veya ruhu tarafından ele geçirildi. i̇kisinin birlikte lanetlenen yedi oğlu vardı ve biri hariç hepsi çirkin canavarlar olarak doğdu. yedi canavar guarani mitolojisinde birincil figürler olarak kabul edilir ve daha küçük tanrıların birçoğu ve hatta orijinal insanlar bazı alanların sözlü geleneğinde unutulurken, bu yedi kişi genellikle efsanelerde korunmuştur. hatta bazılarının bazı kırsal alanlarda modern zamanlara kadar inanılıyor. tau ve kerana'nın yedi oğlu, doğum sırasına göre:

 teju jagua, mağaraların ve meyvelerin tanrısı veya ruhu
 mbói tu'ĩ, su yolları ve suda yaşayan canlıların tanrısı
 moñái, açık alanların tanrısı. porâsý'nın kurbanıyla mağlup oldu.
 jasy jatere, siesta tanrısı
 kurupi, cinsellik ve bereket tanrısı
 ao ao, tepelerin ve dağların tanrısı
 luison (veya luisõ), ölüm tanrısı ve onunla ilgili her şey

diğer tanrılar veya önemli figürler 

 angatupyry, iyinin ruhu veya kişileştirilmesi, tau'nun tersi
 pytajovái, savaş tanrısı
 pombero, yaramaz popüler bir ruh
 abaangui, ayın yaratılışı ile anılan bir tanrı; sadece uzaktaki guarani kabilelerinin bir uyarlaması olabilir
 jurupari, erkekler tarafından ibadetle sınırlı bir tanrı, genellikle brezilya'daki izole kabilelerle sınırlı
 jande jari, "büyükannemiz", bolivya'daki parapetí nehrinin ruhu
 mala visiõ, efsanenin bir versiyonuna göre, mala vision kıskançlıktan çıldırmış güzel bir kadındı, bir gece kocasını öldürdü ve cesedini tamamen kendisinin olduğuna inandığı için yakmak için yanan kömürlerle kaplayarak bir mağaraya attı. olayın yedinci gecesi şimşek, kıvılcımlar saçan kocasının cesedi, korkudan yere düşen kadının önünde durdu. o günden beri kadının kayıp ruhu fırtınalı gecelerde kanyonlardan ve tepelerden geçer, hüzünlü ve ürkütücü ağlar. mala vision, şeffaf dumanlar içinde beyaz, uzun boylu ve deforme olmuş güzel bir kadının ruhu olarak sunuluyor.
 plata yvyguy, (gömülü hazine), paraguay savaşı sırasında birçok hazine gömüldü, bu bir gelenekdi, eğer birisi kendi evinde kaybolan ve her zaman yeniden ortaya çıkan başsız beyaz bir köpek görürse, bu plata yvyguy'un altına gömüldü.
 göksel jaguar, efsanenin bir versiyonuna göre, güneş ve ay olarak bilinen göksel ikizlerin annesi, göksel jaguarlar tarafından öldürülmüştür. i̇kizler jaguarlar tarafından bir kuş annelerinin nasıl öldürüldüğünü söyleyene kadar büyütüldü. i̇kizler, hamile olan biri ve bugünün ilkel jaguarlarının annesi hariç tüm jaguarları öldürerek öfkeyle saldırdı. şimdi, jaguarlar guaraniler tarafından korkulacak vahşi bir canavardır. hayvanın bir insan yaşamının başlangıcının ve sonunun parçası olması yaygındır.

kaynakça 

 colman, narciso r. (rosicrán): ñande ypy kuéra ("nuestros antepasados"), 1929. çevrimiçi sürüm

mitoloji