Lale Bakhtiar

laleh mehree bakhtiar (doğum adı mary nell bakhtiar ; 29 temmuz 1938 - 18 ekim 2020) , i̇ranlı-amerikalı bir i̇slam ve sufi alimi, yazar, çevirmen ve psikolog. cinsiyet ayrımı gözetmeyen bir çeviri olarak yüce kuran'ı üretti. geleneksel olarak "dövmek" olarak tercüme edilen arapça "darabe" kelimesini farklı çevirerek süregelen anlayışa meydan okudu.

 erken dönem 
tahran'da amerikalı bir anne ve i̇ranlı bir babanın çocuğu olarak dünyaya gelen mary nell bakhtiar, annesiyle birlikte los angeles ve washington, d.c.'de bir hıristiyan olarak iki ablanın yanında büyüdü. washington'da sekiz yaşında katolik oldu. ancak annesi bir idaho presbiteryen'di. bakhtiar, lisans derecesini chatham college'dan tarih bölümünden aldı ve 1960 yılında mezun oldu. bakhtiar, i̇sfahan'da annesi helen'i ziyaret ederken mary nell olmaktan memnun değildi. helen, bakhtiari aşiret reisi yahya khan'ın önerisiyle 1957'de bakhtiar'a farsça "laleh" adını verdi. daha önce, cambridge, massachusetts'te, 19 yaşında, onu kişisel ve akademik olarak i̇slam'ı sürdürmeye teşvik eden i̇ranlı filozof seyyid hüseyin nasr ile tanıştı. bakhtiar, katoliklikten uzaklaştıktan sonra o zamana kadar "belirli bir mezhebe sahip olmayan bir hıristiyan" idi. 26 yaşındayken, bakhtiar'a 30 yıl boyunca akıl hocalığı yapmaya devam eden nasr'ın yanında tahran üniversitesi'nde tasavvuf ve kur'an arapçası okumak için i̇ran'a taşındı.

 kariyer 
bakhtiar, nader ardalan ile birlik duygusu, yüce kuran ve mistik arayışın sufi i̇fadeleri dahil olmak üzere i̇slam üzerine 150'den fazla kitap yazdı veya tercüme etti. aynı zamanda geleneksel psikoloji enstitüsü'nün başkanı ve kazi yayınları'nda misafir öğretim üyesiydi.

 yüce kuran 
kur'an-ı kerim tercümesi olan, "the sublime quran" 2007'de yayınlandı. bakhtiar'ın çevirisi, kadın bakış açısını benimsemeye ve birden çok anlamı olan veya bilimsel tartışma konusu olan arapça terimlere alternatif anlamlar kabul etmeye çalışır. örneğin, "inanmayanlar" veya "kafirler" gibi yaygın çevirilerden ziyade, kafirun'u "nankörler" olarak çevirir. kocaların asi eşlere nasıl davranması gerektiğine ilişkin nisa suresi 34.ayet'te, arapça daraba kelimesini "dövmek" veya "vurmak" yerine "uzaklaşmak" olarak çevirir. bakhtiar, bu çevirilerin gayrimüslimler ve müslümanlar arasındaki anlayışı geliştireceğine inanıyordu.

 kişisel hayat 
bakhtiar, 1960 yılında mezhebi olmayan bir hristiyan iken i̇ranlı  mimar kocası nader ardalan ile  evlendi; nihayet, 1964'te müslüman oldu. 1976'da  ardalan'dan boşandı ve 1988'de abd'ye döndü ve burada new mexico üniversitesi'nden eğitim psikolojisi alanında doktora yaptı. 1992'de chicago'ya taşındı ve artık ulusal sertifikalı danışmandı. 18 ekim 2020'de chicago'da miyelodisplastik sendromdan öldü.

 ailesi 
bakhtiar'ın, mani helene (farhadi), iran davar ve karim ardalan adlarında üç çocuğu oldu. sekiz torunu vardı. bakhtiar'ın kızı iran davar bir yazar, gazeteci ve bakhtiar'ın yazılı kayıtlarına dayanarak  konuşan bir yapay zeka geliştirmek için geleneksel psikoetik ve rehberlik enstitüsü ile ortaklık kuran bir girişim olan ivow'un kurucusudur.

bakhtiar'ın annesi helen jeffreys bakhtiar, 1950'lerde i̇ran'da bir halk sağlığı çalışanıydı ve göçebe bakhtiari kabilesi bir dağa onun adını vererek onu onurlandırdı.

ağabeyi, bir psikiyatrist olan ,jim olarak bilinir, jamshid bakhtiar'dı. virginia üniversitesi'nde bekçi ve oyuncuydu ve amerika futbol yazarları derneği tarafından 1957 kolej futbolu tüm amerika takımında birinci takım olarak seçildi. 

 ödüller ve tanıma 
mayıs 2016'da bakhtiar, chicago'daki mohammed webb vakfı'ndan yaşam boyu başarı ödülü'ne layık görüldü.

15 kasım 2020'de wise'nin kurucusu daisy khan tarafından, yaşam boyu başarı ödülü ile onurlandırdı.

 eleştiri 
kuzey amerika i̇slam derneği (kanada) başkanı mohammad ashraf, bakhtiar'ın akredite bir müslüman kurumunda eğitim almamış olması sebebiyle yüce kuran'ın  isna derneğinin kitabevinde satılmasına izin vermeyeceğini söyledi. "bu kadın dostu çeviri çizgiyi aşacak ve çok uzağa uçmayacak" ve "i̇slam'da kadına çok güzel bir yer verilmiştir."  yorumlarını yapmıştır.

los angeles california üniversitesi'nden (ucla) i̇slam hukuku profesörü khaled abou el fadl, "bir i̇slam alimi [olarak] değil, bir editör olarak üne sahip olduğunu"  ve üç yıllık klasik arapça eğitiminin yeterli olmadığını söyledi. ayrıca  el fadl, "sözlüklere ve diğer i̇ngilizce çevirilere dayanan bir çeviri yönteminden" rahatsızdı. bakhtiar, "eleştiriliyorum, çünkü ben bir kadınım." diyerek bu tür eleştirilere karşı çıktı. diğer bazı tanınmış mütercimlerin de i̇slam alimi sayılmadığın söyledi.

 miras 
aralık 2009'da amerikalı romancı dave eggers, oprah.com'da the sublime kuran'ı'' tavsiye etti. eggers, "daha önce metnin(kur'an- kerim) hiçbir yorumunun bana göstermediği kadar inancın güzelliğini gösterdi. ve tabii ki kitapta i̇slam'ın sosyal adalete, barışa ve daha az şanslı olanlara bağlılığını çok net bir şekilde bulacaksınız."

ürdün prensi gazi bin muhammed, bakhtiar'ın kuran yorumunu onayladı. yazar reza aslan da "i̇lk kez bir kadın kutsal yazıtla farklı bir bakış açısıyla yeniden bağlantı kurabildi, böylece mesajla çok daha tutarlı ve cinsiyet ayrımı gözetmeyen bir çeviri üretti. bu çevirideki kuran ruhu önceki herhangi bir çeviridekinden daha fazla."diyerek,  çeviriyi övdü.

katolik i̇lahiyat birliği katolik-müslüman çalışmaları başkanı scott alexander, "batı'da i̇slam araştırmalarına yaptığı katkılar, şaşırtıcı bir dizi farklı kapasitede oldu ve gerçekten anıtsal bir mirasla sonuçlandı. bir yazar olarak dr. bakhtiar, yirminci yüzyılın sonlarında ve yirmi birinci yüzyılın başlarında / on beşinci yüzyılın başlarında sufi üstadlarının ve özellikle sufi kadınlarının yazılarında mihenk taşı olarak duran bir dizi kitap yazmıştır." 

müslüman, orta doğu ve güney asya toplulukları içinde aile içi şiddete karşı çalışan kar amacı gütmeyen bir kuruluş olan yurtiçi uyum vakfı'nın i̇cra direktörü shaida khan, "...bir kadın akademisyen olarak, bilgili ve değerli bir kişi olarak kabul edilir. i̇slami edebiyat tarihi. başta aile içi şiddet mağduru kadınlar olmak üzere tüm müslüman kadınların örnek alacağı bir şahsiyettir."

kuzey amerika i̇slam cemiyeti'nin eski başkanı ve hartford seminary'de i̇slami i̇limler profesörü olan ingrid mattson, bakhtiar'ın hayatı boyunca yaptığı çalışmaları değerlendirerek, "ne sessiz bir baskı kurbanı olan, laik bir devrim tarafından kurtarılmayı bekleyen, ne de yanlış yönlendirilmiş ideoloji için özür dileyen, ancak inanç ve dürüstlüğe sahip zeki bir kadın olan müslüman bir kadının hayatını incelemekten daha hoş ne olabilir? laleh bakhtiar dikkate değer bir hayat yaşadı - ama ilişki kurabileceğimiz bir hayat çünkü onun bazı deneyimleri tipik bir amerikalıya egzotik görünse de değerleri ve ilkeleri öyle değil."

chicago loyola üniversitesi i̇slam dünyası çalışmaları programı direktörü ve i̇lahiyat bölümü profesörü marcia hermansen, "[yüce kur'an] çevirisiyle ilgili beni etkileyen şeylerden biri, onun "ana akım" müslüman toplulukta nasıl karşılandığıdır. en azından kuzey amerika'da, müslüman toplum liderlerinin kadın düşmanı yorumları tekrar etmesini daha az kabul edilebilir, hatta kabul edilemez hale getirdi."

kaynakça

dış bağlantılar 
 
 laleh knowledge lake  conversational ai based on bakhtiar's work

21. yüzyılda amerikalı kadınlar
tradisyonalizm
eski roma katolikleri
new mexico üniversitesinde öğrenim görenler
müslüman feministler
lurlar
amerika birleşik devletleri'ndeki i̇ranlı göçmenler
illinois'da kanserden ölenler
amerikalı mutasavvıflar
amerikalı çevirmenler
i̇ran'daki amerikalı gurbetçiler
2020 yılında ölenler
1938 doğumlular