Yahudiler ve Yalanları Üzerine

yahudiler ve yalanları üzerine (; modern yazımda ), alman reform lideri martin luther (1483-1546) tarafından 1543'te yazılmış 65.000 kelimelik yahudi karşıtı ve antisemitik bir incelemedir.

luther'in yahudilere karşı tutumu yaşamı boyunca farklı biçimler aldı. daha önceki döneminde, yani 1537'ye kadar ya da çok daha önce olmayan bir dönemde, yahudileri lüterciliğe (protestan hristiyanlık) dönüştürmek istedi, ancak başarısız oldu. daha sonraki döneminde yahudiler ve yalanları üzerine'yi yazdığında, yahudileri kınamış ve zulme uğramalarını istemiştir.

i̇ncelemede, yahudi sinagoglarının ve okullarının ateşe verilmesini, dua kitaplarının imha edilmesini, hahamların vaaz vermelerinin yasaklanmasını, yahudilerin evlerin yakılmasını, mal ve paralarına el konulmasını, yahudilere merhamet veya nezaket gösterilmemesini, hiçbir yasal koruma sağlanmamasını ve "bu zehirli solucanlar"ın zorunlu çalışmaya gönderilmesini veya sonsuza kadar sınır dışı edilmesini savunuyor. ayrıca, "biz, onları öldürmemekte hatalıyız" şeklinde yazarak cinayeti savunuyor gibi görünüyor.

kitabın daha sonraki antisemitik alman düşüncesinin yaratılmasında etkisi olmuş olabilir. weimar almanyası'nda nazi partisinin yükselişiyle birlikte kitap, destekçileri arasında geniş çapta popüler oldu. i̇kinci dünya savaşı sırasında, kitabın kopyaları genellikle nazi mitinglerinde görüldü ve hakim olan akademik fikir birliği, kitabın holokost'u haklı çıkarmada önemli bir etkisi olabileceği yönünde. o zamandan beri, kitap birçok lüteryen kilisesi tarafından kınandı.

i̇çerik 
martin luther incelemede yahudileri "alçak, fahişe insanlar ve tanrı'nın halkı değildirler" şeklinde tanımlar ve "soy, sünnet ve kanunla övünmeleri pislik olarak kabul edilmelidir" ifadelerini belirtir. luther, onların "şeytanın dışkısıyla dolu bir çukurun içinde domuz gibi yuvarlandıkları" ve sinagogun "iflah olmaz bir fahişe ve kötü bir sürtük" olduğunu yazdı.

i̇ncelemenin ilk on bölümünde luther, yahudiler ve yahudilik hakkındaki görüşlerini ve bunların protestanlar ve protestan hristiyanlığı ile nasıl karşılaştırıldığını uzun uzadıya açıklar. açıklamanın ardından, incelemenin 11. bölümü, protestanlara yedi iyileştirici eylem gerçekleştirmelerini tavsiye eder:

 yahudi sinagoglarını ve okullarını yakmak ve insanları bunlara karşı uyarmak
 yahudilerin hristiyanlar arasında ev sahibi olmasına izin vermeyi reddetmek
 yahudi dini yazılarını ellerinden almak
 hahamların vaaz vermesini yasaklamak
 karayollarında yahudilere hiçbir koruma sağlamamak
 tefeciliği yasaklamak ve tüm yahudilerin gümüş ve altınlarına el konulması, emanete alınması ve gerçekten din değiştiren yahudilere geri verilmesi.
 genç, güçlü yahudilere döven, balta, kürek ve iğ vermek ve ekmeklerini alın teriyle kazanmalarına izin vermek

luther'in eseri, hristiyanlığı kabul eden (hiçbir sorunu olmadığı) yahudiler ile yahudiliği uygulayan (şiddetle küstüğü) yahudiler arasında tutarlı bir şekilde ayrım yapar. bu nedenle modern terminolojide luther, ırkçı bir antisemitik bakış açısı yerine yahudi karşıtı bir antisemitik bakış açısını ifade eder.

eser özellikle, önde gelenler de dahil olmak üzere birçok ilk hristiyanın yahudi bir geçmişe sahip olduğunu kabul ediyor.

luther'in görüşlerinin evrimi

orta çağ kilisesi ve yahudiler 

luther, yaşamının başlarında, katolik kilisesi tarafından saf olmayan bir i̇ncil olduğuna inandığı şeyin ilanıyla yahudilerin hristiyanlığa dönüşmesinin engellendiğini iddia etmişti ve eğer nazikçe yahudilere sunulursa evanjelik mesaja olumlu yanıt vereceklerine inanıyordu. yahudilerin yaşamak zorunda bırakıldıkları kötü koşullardan duyduğu endişeyi dile getirdi ve i̇sa'nın bir yahudi olarak doğduğunu inkâr edenlerin sapkınlık yaptığında ısrar etti.

luther'in yahudiler hakkında bilinen ilk yorumu, 1514'te rahip spalatin'e yazdığı bir mektuptadır:

1519'da luther, 529'da i. justinianus tarafından corpus iuris civilis'te kurulan servitus judaeorum ("yahudilerin köleliği") doktrinine meydan okudu. şöyle yazdı: "saçma ilahiyatçılar yahudilere karşı nefreti savunuyorlar. ... hangi yahudi onlara uyguladığımız gaddarlığı ve düşmanlığı, onlara karşı davranışlarımızda hayvanlardan daha az hristiyanlara benzediğimizi gördüğünde aramıza girmeye razı olur?"

magnificat hakkındaki yorumunda luther, yahudiliğin eski ahit'in ilk beş kitabı olan tevrat'a yaptığı vurguyu eleştirir. "yasayı kendi güçleriyle tuttuklarını ve muhtaç ve lanetli durumlarını ondan öğrenemediklerini" belirtiyor. yine de her zaman hristiyan olabilecekleri için, i̇brahim'in soyundan gelen yahudiler için tanrı'nın lütfunun her zaman devam edeceği sonucuna varır. "biz yahudilere bu kadar gaddarca davranmamalıyız, çünkü aralarında müstakbel hristiyanlar var." der.

luther, 1523 tarihli i̇sa mesih'in bir yahudi olarak doğduğu adlı makalesinde yahudilere yapılan insanlık dışı muameleyi kınadı ve hristiyanları onlara nazik davranmaya çağırdı. luther'in hararetli arzusu, yahudilerin müjdenin açıkça ilan edildiğini duymaları ve hristiyanlığa dönmeleri yönündeydi. böylece şunları savundu:

yahudilere karşı 
ağustos 1536'da luther'in prensi, saksonya seçmeni john frederick, yahudilerin kendi krallığına yerleşmesini, ticaretle uğraşmasını veya krallığını geçmesini yasaklayan bir yetki yayınladı. alsaslı bir shtadlan, rosheim'lı haham josel, bir reformcu olan wolfgang capito'dan, prensle görüşmek için luther'e yaklaşmasını istedi, ancak luther her türlü şefaati reddetti. josel'e yanıt olarak luther, yahudileri dönüştürmek için yaptığı başarısız girişimlerine atıfta bulundu: "halkınız için elimden gelenin en iyisini yaparım, ancak [yahudi] inatçılığınıza kendi nazik eylemlerimle katkıda bulunmayacağım. yüce rabbimin yanında başka bir aracı bulmalısın." heiko oberman, bu olayın luther'in yahudilere karşı tutumunda önemli olduğuna dikkat çekiyor: "bugün bile bu ret, luther'in kariyerinde yahudilere karşı dostluktan düşmanlığa geçişteki belirleyici dönüm noktası olarak değerlendiriliyor"; yine de oberman, luther'in böyle bir "dönüm noktası"nı reddedeceğini iddia ediyor. bunun yerine, luther'in gerçek bir endişesi olan hristiyan dönüşümüne giden yollarına gereksiz engeller koymaktan kaçınmak için yahudilere "dostça" muamele edilmesi gerektiğini hissetti.

paul johnson, "luther sözlü tacizden memnun değildi. yahudi aleyhtarı broşürünü yazmadan önce bile, yahudileri 1537'de saksonya'dan kovdurdu ve 1540'larda onları birçok alman kasabasından sürdü; 1543'te seçmenin onları brandenburg'dan kovmasını sağlamaya çalıştı, ancak başarısız oldu." şeklinde yazdı.

michael berenbaum, luther'in hristiyan otoritesinin tek kaynağı olarak kitâb-ı mukaddes'e olan güveninin, i̇sa'yı mesih olarak reddetmeleri nedeniyle yahudilere karşı daha sonraki öfkesini beslediğini yazıyor. luther için kurtuluş, i̇sa'nın tanrı'nın oğlu olduğu inancına bağlıydı ve bu, yahudiliğin taraftarlarının paylaşmadığı bir inançtı. graham noble, luther'in yahudileri kendi tabiriyle, onları yok etmek değil, kurtarmak istediğini yazar. ancak onlara karşı görünürdeki makullüğünün altında kendilerine özgü hristiyanlığa geçmeleri için her zamankinden daha şiddetli talepler üreten acı bir hoşgörüsüzlük olduğunu ve onlar tövbe etmeyince onlara saldırdığını belirtir.

yayınından bu yana tarih 
i̇kinci dünya savaşı'ndan bu yana hakim olan akademik görüş, eserin reform ve holokost arasındaki yüzyıllarda almanya'nın yahudi vatandaşlarına karşı tutumu üzerinde büyük ve kalıcı bir etkide bulunduğu yönündedir. yazıldıktan dört yüz yıl sonra, naziler, nürnberg mitingleri sırasında yahudiler ve yalanları üzerine'yi sergilediler. nürnberg şehri, nazi gazetesi der stürmer'in editörü julius streicher'e - streicher'in 1937'deki incelemeyle ilk karşılaşmasını anlatan gazetenin ilk baskısını - şimdiye kadar yayınlanan en radikal antisemitik eser olarak sundu.

bu görüşe karşı, ilahiyatçı johannes wallmann, eserin almanya'da etkisinin sürekliliği olmadığını ve aslında 18. ve 19. yüzyıllarda büyük ölçüde göz ardı edildiğini yazıyor. hans hillerbrand, luther'in alman antisemitizminin gelişimindeki rolüne odaklanmanın "alman tarihinin daha büyük özelliklerini" hafife almak olduğunu savunuyor.

mayıs 1948'de yahudi karşıtı gerald l. k. smith, "hristiyan milliyetçi haçlı seferi" adı altında yayınlanan "yahudiler ve yalanları" adlı bir i̇ngilizce çeviri çıkardı.

1980'lerden bu yana, bazı lüterci kilisesi organları, luther'in yahudilerle ilgili eleştirilerini resmen kınadı ve kendilerini bu yönden ondan ayırdı. kasım 1998'de, kristallnacht'ın 60. yıldönümünde, bavyera'daki evanjelik lüterci kilisesi bir bildiri yayınladı: "martin luther'in çalışmalarına ve geleneğine borçlu olduğunu bilen lüterci kilisesi için onun yahudi karşıtı sözlerini de ciddiye alması, teolojik işlevlerini kabul etmesi ve sonuçları üzerinde düşünmesi zorunludur. lüterci teolojisindeki yahudi karşıtlığının her [ifadesinden] uzak durması gerekir."

ayrıca bakınız 
 hristiyanlık ve antisemitizm
 yahudi sorunu üzerine

kaynakça 
notlar

konuyla i̇lgili yayınlar

bainton, roland. here i stand: a life of martin luther. nashville: abingdon press, 1978. .
brecht, martin. martin luther, 3 vols. minneapolis: fortress press, 1985-1993. , , .
gavriel, mardell j. the anti-semitism of martin luther: a psychohistorical exploration. ph.d. diss., chicago school of professional psychology, 1996.
goldhagen, daniel. hitler's willing executioners. vintage, 1997. .
gritsch, eric w. martin luther's anti-semitism: against his better judgement. grand rapids, mi: william b. eerdmans publishing company, 2012. .
halpérin, jean, and arne sovik, eds. luther, lutheranism and the jews: a record of the second consultation between representatives of the international jewish committee for interreligious consultation and the lutheran world federation held in stockholm, sweden, 11–13 july 1983. geneva: lwf, 1984.
johnson, paul. a history of the jews. new york: harpercollins publishers, 1987. .
kaennel, lucie. luther était-il antisémite? (luther: was he an antisemite?). entrée libre n° 38. geneva: labor et fides, 1997. .
kaufman, thomas. lesley sharpe and jeremy noakes trans. luther's jews. oxford: oxford university press, 2017. .
kittelson, james m. luther the reformer: the story of the man and his career. minneapolis: augsburg publishing house, 1986. .
luther, martin. the jews and their lies. los angeles: christian nationalist crusade, 1948.
oberman, heiko a. the roots of anti-semitism in the age of renaissance and reformation. james i. porter, trans. philadelphia: fortress press, 1984. .
rosenberg, elliot, but were they good for the jews? (new york: birch lane press, 1997). .
roynesdal, olaf. martin luther and the jews. ph.d. diss., marquette university, 1986.
rupp, gordon. martin luther: hitler's cause or cure? in reply to peter f. wiener. london: lutterworth press, 1945.
siemon-netto, uwe. the fabricated luther: the rise and fall of the shirer myth. peter l. berger, foreword. st. louis: concordia publishing house, 1995. .
siemon-netto, uwe. "luther and the jews". the lutheran witness 123 (2004) no. 4:16–19. (pdf)
steigmann-gall, richard. the holy reich: nazi conceptions of christianity, 1919-1945. cambridge university press, 2003. .
tjernagel, neelak s. martin luther and the jewish people. milwaukee: northwestern publishing house, 1985. .
wallmann, johannes. "the reception of luther's writings on the jews from the reformation to the end of the 19th century." lutheran quarterly 1 (spring 1987) 1:72–97.
wiener, peter f. martin luther: hitler's spiritual ancestor , hutchinson & co. (publishers) ltd., 1945;

dış bağlantılar 
 bu makale, artık kamu malı olan bir yayından alınan metni içermektedir: gotthard deutsch (1901-1906). "martin luther ". singer, isidore; et al. (ed.). yahudi ansiklopedisi (1906 ed.). new york: funk & wagnalls. 
 luther'in din değiştirmiş bir yahudi olan bernhard'a mektubu (1523)  
 yahudiler ve yalanları üzerine 

protestanlık ile ilgili tartışmalar
1543 kitapları
webarşiv şablonu wayback bağlantıları
antisemitik yayınlar

de:martin luther und die juden#von den juden und ihren l.c3.bcgen .28januar 1543.29