El örgüsü çorap

el örgüsü çorap, geleneksel yöntemlerle çoğu zaman yünden veya elverişli başka malzemelerden imal edilmiş iplerle elde örülen çoraplardır.

farklı toplumlarda, özellikle türk kültüründe ve anadolu'da yünden örülen örneklerine sıklıkla rastlanmaktadır. anadolu’da bazı yörelerde erkeklerin de çorap ördükleri bilinen bir durumdur.

tanım
"el örgüsü" kavramı genel olarak pamuk, yün, tiftik veya elyaftan elde edilen ipliklerin ilmekler halinde birbiri içerisinden geçirilmesiyle oluşturulan dokuyu ifade eder. bunlardan en yaygın olanı şiş ile örmedir. sadece çorap değil eldiven, lif, bere, hırka, diz bağı, patik gibi eşyalar da tekniği bilenler tarafından kolaylıkla üretilir.

"çorap", insanlar tarafından ayaklara geçirilen, baldırın veya dizin farklı bölümlerine kadar da çıkabilen ve vücudun bu bölümlerini dış etkenlerden korumak, ayrıca giysiyi tamamlamak amacıyla kullanılan örgü giyeceklerdir.

tarihçe
çorap örücülüğünün tarihi mö. 8. yüzyıla kadar uzanmaktadır. orta asya’da gerçekleştirilen arkeolojik kazılarda mö. 7. ve 8. yüzyıllarda hun döneminden kalma pazırık kurganı'ndaki konç kısmı koçboynuzu motifleri ile süslü çoraplar bulunmuştur. ayrıca anadolu’da ilk örneklerin keçe çorap olduğu tespit edilmiştir.

kullanılan hammaddeler ve malzemeler
genellikle yün, tiftik veya pamuk  bazen de ipekten yapılmış iplik gibi malzemelerden örülmektedir. doğal boyalarla
boyanan ya da boyanmayan iplik türleri mevcuttur, günümüzde sentetik iplikler de kullanılabilmektedir. özetle hayvansal ve bitkisel lifler hammadeyi oluşturmaktadır.

örgü tekniği
araçsız örgü ve araçlı örgü olarak ikiye ayrılır. araçlı örgü ise kendi içerisinde basit aletlerle ve makine ile yapılanlar şeklinde iki yönteme sahiptir. geleneksel örme işlemi çoğunlukla şiş, tığ gibi basit araçlarla gerçekleştirilir. bunun dışında iğne, mekik ve firkete örgülerine de rastlanır.

çorabın bölümleri
el örgüsü bir çorapda; taban, topuk, burun, bileklik ve başlık bölümleri yer alır. ayrıca çorabın uzunluğuna bağlı olarak konç bulunabilir.

anadolu'da
anadolu’da rastlanan yaygın el sanatlarından birisi olan çorap örücülüğünde ortaya çıkan ürünler yöreden yöreye farklılıklar göstermektedir. üzerinde yer alan desenler, örgü tekniği ve kullanılan araçlar, kullanım amacı, renkler yöresel olarak değişebilmekte hatta çeşitlilikler ortaya çıkmaktadır.

renklerine ve niteliklerine göre ak çoraplar, kara çoraplar, alaca çoraplar, kınalı çoraplar, tüylü çoraplar ve nakışlı çoraplar olarak sınıflandırılabilirler. tek şiş, iki şiş ya da beş şişle örülen çoraplar vardır.

motifler
 bitkisel motifler: çiçek, yaprak, ağaç, meyve
 figürlü motifler: i̇nsan, hayvan veya el, ayak, göz 
 nesneli motifler: muska, kandil, küpe, ayna 
 geometrik motifler: düz, çapraz, verev, zikzak çizgiler, üçgen, kare, altıgen vb. formlar

çorapla ilgili inanışlar
çorabın teki kaybolmuşsa evdeki evli veya nişanlıların ayrılacağına yorulur. çorabın örgüsündeki olağandışı kopma ve atmalar (hele de eşlerin ikisinin de çoraplarının üzerinde yakın veya benzer yerlerde ise) evliler arasında geçimsizlik olacağına işarettir.

kaynakça
 geleneksel türk el sanatlarından çorap örücülüğü, eskişehir çifteler i̇lçesi örneği , yrd.doç.dr. esra varol, doç.dr. nilay ertürk
 kırşehir yöresi el örgüsü çorapları: günümüz örnekleri , doç.dr. hande kiliçarslan, prof. dr. filiz n. ölmez, prof. dr. sema eti̇kan, trakya üniversitesi sosyal bilimler dergisi 27, haziran 2020 cilt 22 sayı 1 (25-39), doi: 10.26468/trakyasobed.450060
 kayseri el örgü çorapları üzerine etnografik bir araştırma, doç. dr. banu hatice gürcüm, aslıhan çi̇fçi̇, akademi̇k sanat tasarim ve bi̇li̇m dergi̇si̇; 2017(yaz)
 şarkışla'da çorapçılık - emin kuzucular, sivas folkloru, 1976 (yün çorap tekniği üzerine ayrıntılı bir yazı)
 türk el sanatlarından el örgüsü çoraplar  - doç.dr. h. örcün barışta (erdem, yıl 1986, cilt 2, sayı 6, sayfa: 867 - 882, 09/09/1986, atatürk dil ve tarih yüksek kurumu yayınları)
 i̇smail öztürk, 1998, "geleneksel türk el sanatlarına giriş", ankara: ürüm yayınları.

dipnotlar

ayrıca bakınız
 hemşin çorabı
 örgü

dış bağlantılar
 ağrı yün kazak ve yün çorapları  (türkiye kültür portalı)
 hemşin çorabı - rize  (türkiye kültür portalı)

çoraplar
giyim tarihi
örgü