Nikol Paşinyan

nikol vovayi paşinyan (; d. 1 haziran 1975; i̇cevan), ermeni siyasetçi, eski gazeteci ve editör. 8 mayıs 2018'de ermenistan başbakanı olarak göreve başlamıştır.

meslek olarak gazeteci olan paşinyan, 1998 yılında kendi gazetesini kurdu, ancak iftira nedeniyle bir yıl sonra kapatıldı. daha sonra milli güvenlik bakanı olan serj sarkisyan'a karşı hakaret nedeniyle bir yıl hapis cezasına çarptırıldı. paşinyan, 1999'dan 2012'ye kadar haykakan zhamanak ("ermenistan zamanları") adlı gazeteyi yönetti. i̇lk ermenistan cumhurbaşkanı levon ter-petrosyan'ın destekçisi olarak, ikinci cumhurbaşkanı robert koçaryan, savunma bakanı serj sarkisyan ve müttefikleri olan "dağlık karabağ çetesi" olarak sık sık adlandırdığı kişilere karşı çok eleştirel bir duruş sergiledi. paşinyan ayrıca ermenistan'ın rusya ile yakın ilişkilerine eleştirel bir yaklaşım sergiledi ve bunun yerine türkiye ile daha yakın ilişkiler kurulmasını teşvik etti. 2007 parlamento seçimlerinde yönettiği siyasi parti oyların %1.3'ünü almıştı.

i̇lk yılları 

paşinyan, ysu'da tanıştığı gazeteci anna hakobyan ile evlidir. üç kızı ve bir erkek çocukları var. 2012'den beri haykakan jamanak'ın yazı işleri müdürüdür. paşinyan ve hakopyan resmi olarak evli değiller, kilise törenleri de yoktur. paşinyan, bir gün bir ermeni apostolik kilisesinde evlenmeyi umduğunu belirtti. oğulları ashot, 2018'de artsakh'da (dağlık karabağ) askeri hizmet vermeye gönüllü oldu.

paşinyan yabancı dil olarak i̇ngilizce, rusça ve fransızca bilmektedir.

paşinyan, kendisinin ve ailesinin ermeni apostolik kilisesi'nin üyeleri olduğunu söyledi. "zaman zaman kutsal eçmiadzin ana makamını ziyaret etmelisiniz. burası aynı zamanda geçmişi ve geleceği düşünmek için en uygun yerdir" dedi.

haziran 2020'de kendisinin ve tüm ailesinin covid-19'a yakalandığını ve ermenistan'daki covid-19 pandemisi sırasında başbakanlık konutu'nda kendini izole edeceğini duyurdu.

gazetecilik kariyeri 
paşinyan, 1992 yılında ysu'da gazetecilik öğrencisi olarak gazeteciliğe başladı. daha sonra dprutyun, hayastan, lragir ve molorak gibi gazetelerde çalıştı. 1998 yılında günlük gazete olan oragir ("günlük") gazetesini kurdu. bu gazete, eski eğitim bakanı ashot bleyan tarafından yönetilen nor ughi ("yeni yol") muhalefet partisi ile ilişkilendirilmiştir. 1999 yılı parlamento seçimleri sırasında oragir, i̇çişleri ve ulusal güvenlik bakanı olan serj sarkisyan'ın partisi ve artashes geghamyan tarafından, yönetilen dağlık karabağ savunma bakanı samvel babayan tarafından desteklenen sağ blok'a eleştirilerini yöneltti. seçimler sırasında oragir, seçime katılan siyasi partiler hakkında 281 makale yayınladı ve bunların sadece 11'i olumlu nitelikteydi. pozitif haberler, genel olarak gazetenin sempati duyduğu eski devlet başkanı levon ter-petrosyan'ın partisi olan ermenistan ulusal hareketi'ne yapılmaktaydı.

ağustos 1999'da paşinyan, yaklaşık 25.000 dolarlık bir iftira cezasını ödemeyi reddettiği için bir yıl hapis cezasına çarptırıldı. ayrıca, serj sarkisyan ve mahkeme tarafından suç olarak kabul edilen büyük bir ticaret şirketi olan mika-armenia'ya yönelik suçlamalarını geri çekmesi gerekti. oragir'in mülkleri el konuldu ve banka hesapları donduruldu. simon payaslian'a göre, bu durum paşinyan'ı "sovyet sonrası ermenistan'da iftira suçlamasıyla yargılanan ilk gazeteci" yaptı. paşinyan'ın mahkumiyeti, ermeni ve yabancı insan hakları aktivistleri tarafından eleştirildi. i̇nsan hakları savunucusu avetik i̇shkanyan, "1999'da oragir'e 1994'ten 1998'e kadar olan dönemde tüm ermenistan gazetelerine yöneltilen davalar kadar çok dava açıldı. bu, siyasi zulmün bir kanıtıdır." dedi. görünüşe göre yerel ve uluslararası baskı altında, i̇stinaf mahkemesi cezasını orijinal ceza çok ağır olduğu için bir yıl denetimli serbestlik cezasına indirdi.

haykakan zhamanak gazetesi 
oragir gazetesinin kapanmasının ardından paşinyan, az sayıda muhalefet partisi demokratik vatan partisi ile ilişkilendirilen haykakan zhamanak ("ermeni zamanı") gazetesinin editörü oldu. bu parti, eski milletvekili petros makeyan tarafından yönetilen ter-petrosyan'ın önderliğindeki hhsh'den ayrılan bir parti idi. paşinyan, 2012 yılında milletvekili seçildiğinde kadar bu gazetenin editörlüğünü sürdürdü. abd dışişleri bakanlığı, hem oragir'i hem de haykakan zhamanak'ı "sansasyonel siyasi skandal gazeteleri" olarak nitelendirdi. abd hükümeti tarafından finanse edilen özgür avrupa radyosu, gazeteyi "ermenistan'ın eski lideri [ter-petrosyan hükümetine] saygılı, robert kocharian ve hükümetine sert eleştirileriyle bilinen" olarak tanımladı.

23 aralık 1999'da paşinyan, kendisine yönelik olarak yerel bir işadamı tarafından yönlendirilen iddia edilen yolsuzluk suçlamalarını içeren bir makaleden dolayı öfkelendiği bildirilen onlarca kişinin bulunduğu bir "çete" tarafından darp edildi.

mart 2002'de paşinyan, ermenistan sivil havacılık ajansının başkanı hovhannes yeritsyan'a 6 kasım 2001 tarihli gazete sayısında iddia edildiği şekilde hakaret etmekle suçlandı. bu suçlamalar, hükümet yanlısı olanlar da dahil olmak üzere üç büyük parlamento grubu tarafından kınandı. dava, neden yeterli kanıt olmadığı gerekçesiyle nisan ayında savcılar tarafından düşürüldü.

22 kasım 2004'te, paşinyan'a ait bir araç, haykakan zhamanak ofisinin dışında park edilmiş bir halde patladı. patlamanın neden olduğu yangın itfaiyeciler tarafından söndürüldü. paşinyan, bu saldırının ermenistan olimpiyat komitesi'nin (aoc) başkan yardımcısı olan ve o dönemde devlet başkanı robert koçaryan'a yakın bir oligark ve milletvekili olan gagik tsarukyan tarafından gerçekleştirildiğini iddia etti. bu saldırının, atina olimpiyatları'nda ermenistan sporcularının kötü performansını eleştiren bir "hakaret içeren karikatür" nedeniyle gerçekleştirilmiş olabileceğini öne sürüldü. gazete çalışanları, aracın bir molotofkokteyli veya el yapımı bir patlayıcı cihaz tarafından vurulduğunu söyledi. polis soruşturması "arabanın batarya tellerinde bir arıza" olduğuna işaret etti. tsarukyan olaylarla bir ilişkisi olduğu iddialarını reddederek, "konumlarını yükseltmek için insanlar gereksiz şeyler söyleyebilirler" dedi.

siyasi yaşamı 
ermenistan devlet üniversitesinde gazetecilik okurken siyasi faaliyetleri nedeniyle okuldan uzaklaştırılan paşinyan'ın devamsızlığı gerekçe gösterildi. paşinyan’ın uzaklaştırma nedeninin yolsuzluk karşıtı bir makalesi nedeniyle okul yönetiminin tepkisini çektiği öne sürüldü.

2000 yılında haykakan jamanak'ın baş editörü iken, farklı insanlara karşı karalama ve iftira suçundan mahkûm edildi.
ermenistan'ın en çok satan günlük liberal gazetesi haykakan jamanak'ın editörlüğünü yaparken robert koçaryan ve serj sarkisyan hükûmetlerine karşı son derece eleştirel bir tutum içerisinde olmuştur.

paşinyan, 2008 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde levon ter-petrosyan'ı destekledi. ermenistan'ın ilk cumhurbaşkanı levon ter petrosyan'ın 2008'deki seçimi kaybetmesinden sonra sokağa dökülen halkı örgütlediği gerekçesi ile, "cinayet ve kitlesel kargaşa" suçlamasıyla arama kararı çıkarılan paşinyan, haziran 2009'da saklandığı yerden çıkarak teslim oldu ve tutuklandı.  2 yıl sonra afla serbest kaldı.

2012 yılında milletvekili seçilerek toplumsal sözleşme partisinin lideri olan paşinyan 2018'de sokağa çıkarak sarkisyan hükûmetine istifa çağrısına liderlik etti. sarkisyan, paşinyan ile görüşme kararı aldı. erivan'daki bir otelde yapılan görüşme televizyonlardan canlı yayınlandı. program sonunda ermenistan siyasetinde "karabağ klanı" olarak bilinen yapının lideri sarkisyan yayını terk etti. paşinyan'ın önceliği ermenistan'ı ekonomik darboğazdan kurtarmaktı ancak karabağ klanı, güvenlik bürokrasisinde halen etkindi ve savunma bakanı olan davit tonoyan, kafkasya'da ermeni diasporası tarafından da destek bulan gerilimi artıracak "yeni savaş, yeni topraklar" doktrinini ile 11 temmuz'da, işgal bölgesinde olmayan tovuz'a saldırdı.

16 ekim 2018'de görevinden istifa etmiştir. 9 aralık 2018'de yapılan seçimleri büyük farkla kazanmıştır.

paşinyan döneminde ermenistan, demokrasi, basın özgürlüğü ve yolsuzlukla mücadelede önemli bir gelişme kaydetti. ermenistan ekonomisi de önemli ölçüde büyüyerek sovyetler birliği sonrası dönemde en hızlı büyüyen ekonomilerden biri haline geldi.

dağlık karabağ sorunu meselesinde, paşinyan sürekli olarak “ermeni politik düşüncesine egemen olan dağlık karabağ'ın aynı sert tutumuna” bağlı kalmıştır.

2020 dağlık karabağ savaşı sonrası azerbaycan'a  karşı yaşanan yenilgi ve karabağ'dan çekilmeye yönelik ateşkes antlaşmasını imzaladığı için kendisine yönelik protestolar düzenlendi.

25 şubat ermeni muhtırası ile ordu, paşinyan ve hükûmetinin istifasını istemiştir.

25 nisan 2021'de istifasını duyurmuş ve seçimlere kadar vekaleten göreve devam edeceğini belirtmiştir. partisi, 20 haziran 2021'de yapılan seçimleri oyların yarısından fazlasını alarak kazanmıştır.

politikaları

2020 dağlık karabağ savaşı 
2020 dağlık karabağ savaşı'nın ardından, paşinyan ermenistan'ın işgal ettiği dağlık karabağ'a yakın bölgeleri fiilen azerbaycan kontrolüne geri veren ateşkes anlaşmasını imzaladı. bu, paşinyan'ı hainlikle suçlayan ve birçok önde gelen siyasi figürün istifasını isteyen protestolara neden oldu.

paşinyan hükümeti, savaş çabalarına yetersiz bir bağlılık sağladığı için eleştirildi. savaş başladıktan bir aydan fazla bir süre boyunca, ermenistan savaşa tam olarak mobilize edilmemişti. ermenistan'ın askeri doktrini, savaş durumunda ermeni kuvvetlerinin 48 saat içinde tamamen mobilize edilmesini gerektirmekteydi.

ermenistan ordusu'nun eski genelkurmay başkanı movses hakobyan, pashinyan'ı savaş için orduyu güçlendirmenin önündeki engellemekle, ermenistan ordusunun yerini gönüllü birliklerle değiştirmekle ve yeteneksiz generalleri liderlik pozisyonlarına atamakla suçladı. hakobyan, azerbaycan kuvvetlerinin ilk üç gün boyunca herhangi bir ilerleme kaydetmediğini ancak sonunda pashinyan'ın yetersiz malzeme göndermesi nedeniyle temas hattını kırdığını belirtti.

hetq gazetes, yazarı edik baghdasaryan, pashinyan hükümetini eleştirmiş ve azerbaycan birliklerinin saldırılarına rağmen savaşa hazırlık yapmamakla suçlamıştır.

28 aralık'ta ermenistan parlamento üyesi naira zohrabyan, paşinyan'ı karabağ'ı teslim eden ve ermenistan'ı ihanete uğratan bir hain olarak niteledi. ertesi gün, parlamento, zohrabyan'ı i̇nsan hakları komitesi başkanlığından azletmeyi onayladı.

2020 karabağ ateşkes anlaşmasını takip eden protestolar sırasında, ulusal güvenlik servisi (nss), pashinyan'a yönelik bir suikast girişimini engellediğini iddia etti ve bu girişim için amaçlanan silah ve patlayıcı maddelerin yasa dışı olarak temin edilip depolandığını ortaya çıkardı. i̇ddia edilen suikast girişimiyle bağlantılı olarak eski nss başkanı ve milletvekili artur vanetsyan dahil olmak üzere 4 kişi gözaltına alındı, ancak daha sonra serbest bırakıldılar.

25 şubat 2021 tarihinde ermenistan silahlı kuvvetleri genelkurmay başkanı onik gasparyan ve 40'tan fazla üst düzey subay, paşinyan'ın istifasını talep ederek pashinyan'ı kötü yönetim ve yeteneksizlikle suçladı. paşinyan tarafından bir darbe girişimi olarak nitelendirilen bu açıklama, gasparyan'ın görevden alınmasıyla sonuçlanan bir siyasi krize neden oldu.

i̇stifası ve yeniden seçilmesi 
25 nisan 2021 tarihinde paşinyan, haziran ayında yapılacak erken parlamento seçimlerine izin vermek amacıyla başbakanlık görevinden resmi olarak istifa ettiğini açıkladı. seçimlere kadar geçici başbakan olarak görev yapmaya devam etti. paşinyan'ın istifasının ardından, ermenistan yasaları gereği hükümetinin tüm üyeleri kendi istifalarını sundular.

8 haziran'daki bir konuşmasında pashinyan, muhalefet destekçilerine sert ifadelerde bulundu. i̇nsan hakları savunucusu arman tatoyan, paşinyan'ın davranışını eleştirdi ve "bu kabul edilemez retorik, insan haklarının kitlesel ihlalleriyle ilişkilendiriliyor" dedi.

paşinyan'ın partisi, 2021 seçimlerini kazandı ve tüm oyların yarısından fazlasını aldı. kocharyan'ın partisi, seçim sonuçlarını tartıştı ve paşinyan'ı seçim hileleriyle suçladı, "organize ve planlanmış sahtekarlıklara dair kanıtlar sunan seçim sandıklarından yüzlerce sinyal, güven eksikliği için ciddi bir neden olarak hizmet ediyor" dedi.

2022 yılında, nisan ve haziran ayları arasında muhalefet protestolar düzenlendi ve paşinyan'ı iktidardan indirmeyi amaçladı.

i̇deolojisi 
siyasi kariyeri boyunca paşinyan, kendisini post-ideolojik bir politikacı olarak konumlandırmıştır. 2016'da amerikan üniversitesi'nde verdiği bir konferansta pashinyan, "politik ideolojiler, meydan okumalara yerlerini bırakmıştır" demiştir. eleştirmenleri, net bir ideoloji eksikliğini onun zayıf yönü olarak göstermiştir. batılı kaynaklar, paşinyan'ı merkezci, ilerici ve liberal demokrat olarak tanımlamıştır. 2018 protestoları boyunca pashinyan ve müttefikleri, "biraz popülist retorikle sol eğilimli, yolsuz elitlere karşı çıkarak ve sosyal adaleti savunarak" bir araya gelmişlerdir. destekçilerinden olan arsen kharatyan'a göre, pashinyan liyakatçilik ve eşitlikçiliği savunmaktadır.

siyaset bilimci nerses kopalyan, paşinyan'ı emmanuel macron ile karşılaştırdı ve onu "radikal merkezci" olarak sınıflandırdı. kopalyan'a göre paşinyan, sivil toplum, kadın hakları, eğitim için sosyal finansman, kamu programlarına güçlü destek gibi politikaları desteklemektedir; aynı zamanda yasa ve düzen konusundaki "yasaların tam anlamıyla uygulanması gibi muhafazakâr politikaları, kemer sıkma temelli ekonomik politikaları ve orta sınıf işletmeler için vergi dilimlerini içermektedir. paşinyan'ın desteklediği oragir ve haykakan zhamanak gazeteleri, yabancı gözlemciler tarafından liberal olarak kabul edildi. chatham house'da bir araştırmacı olan anahit shirinyan, ilk paşinyan hükümetinin "genel duruşunun liberal olduğunu" öne sürdü. paşinyan kendisini liberal etiketiyle özdeşleştirmemiştir. 1 mayıs 2018'de ulusal meclis'teki bir konuşmasında paşinyan, "kendimi liberal olarak görmüyorum. modern dünyada, 'izm'ler eskisi gibi anlamlarını yitirdi. şimdi ki dönem, bir insanın mutluluğunu güvence altına alma dönemidir, ve artık 'izm'ler değil, insanların mutluluğu ve özgürlüğü önemlidir" şeklinde konuştu.

dış politika

türkiye ile ilişkileri 
1998 yılında pashinyan, türkiye ile daha güçlü ekonomik bağlar kurulmasını savunan bir makale yazdı ve ermenistan'da türklere karşı ırkçılık duruşunu eleştirildi: "elbette, ermenistan, batı ermenistan'ın ekonomik kalkınması açısından türkiye için en uygun ortaktır. ancak türkiye'nin ermeni-türk ilişkilerini düzeltme çabalarının hepsi boşa gitmiş ve ermenistan son sekiz yıldır anti-türk kompleksinden kurtulamamıştır."

paşinyan'ın haykakan zhamanak gazetesi, o dönemdeki cumhurbaşkanı serj sarkisyan ve türkiye cumhurbaşkanı abdullah gül'ün başlattığı normalleşme sürecini destekledi, ancak "hükümetin izlediği yolu eleştirdi." başbakan olarak paşinyan, türkiye'nin diplomatik ilişkileri kurmadan önce karabağ sorununu çözme koşulu koymasını "mantıksız" olarak nitelendirdi. paşinyan, hükümetinin ermeni kırımı'nın uluslararası olarak tanınmasına bağlı olduğunu belirtti. kasım 2018'de paşinyan, ermenistan'ın önsöz olmaksızın türkiye ile ilişkilerini normalleştirmeye hazır olduğunu tekrarladı. soykırımın tanınmasının "ermeni-türk ilişkileri meselesi olmadığını", bunun yerine "bizim için bir güvenlik meselesi ve uluslararası güvenlik meselesi olduğunu ve soykırımın tanınmasına katkıda bulunduğumuz bir soykırımın önlenmesi hareketi ve süreci olduğunu" iddia etti.

ermenistan devrimci federasyonu, paşinyan'ı "ermeni çıkarları ve insan hakları pahasına" türkiye yanlısı bir politika izlemekle eleştirmiştir.

ağustos 2021'de paşinyan'ın partisi, 31 yaşındaki ulusal meclis üyesi ruben rubinyan'ı türkiye ile normalleşme süreci için ermenistan'ın temsilcisi olarak görevlendirdi. rubinyan daha önce açıklanmayan nedenlerle iki yıl boyunca türkiye'de bulunmuştu, kişisel parlamento profili bu dönemi "bilimsel faaliyetlere katıldı" şeklinde tanımlamaktadır.

i̇ran ve amerika birleşik devletleri ile ilişkileri 
pashinyan, i̇ran'a yönelik yaptırımlara rağmen ermenistan'ın i̇ran ile ilişkilerinin sadece sürdürülmekle kalmayacağını, aynı zamanda geliştirileceğini belirtti. ayrıca, abd ile iyi ilişkilerin ermenistan için "çok önemli" olduğunu ve abd'nin "durumumuzu ve politikamızı anladığını" ifade etti.

kaynakça 

nikol paşinyan
1975 doğumlular
20. yüzyıl ermeni yazarları
21. yüzyıl ermeni yazarları
ermeni aktivistler
ermeni gazeteciler
ermeni siyasetçiler
yaşayan insanlar
ermenistan başbakanları
görev başındaki ulusal liderler