Nengrehar

nangarhar (peştuca: ولایت ننګرهار), afganistan'ın 34 vilayetinden birisidir.

vilayet, konumu ve kaynakları açısından eskiden beri ülkenin en önemli bölgelerinden birisi olmuştur. i̇kliminin güzelliği ve işlek arazileri tarih boyunca nangarhar'ı büyük güçlerin göz bebeği konumuna getirmiştir.

konum ve genel özellikler 
afganistan'ın doğusunda bulunan nangarhar bir ilim ve kültür vilayeti olmanın yanı sıra, bir ticaret merkezi olarak da dikkat çekmektedir. bulunduğu coğrafya açısından önemi gittikçe artan nangrahar, afganistan'ı pakistan'la birleşmektedir.

nangarhar'ın yönetim merkezi olan celalabad, deniz seviyesinden 600 m. yükseklikte bulunmaktadır. yüzölçümü 7614 km² ve nüfusu yaklaşık 2 milyon kişiye ulaşmaktadır. i̇lçe sayısı 23'dür. şinvari, hogyani, der-i nur, sre rod, dur baba, kama ve mohmand dere diğer önemli ilçeleri arasında yer almaktadır.

geçmiş 

nangarhar, tarihte nangar, nangara, nangarhara ve nagar isimlerle anılmıştır, bunların her biri kendisine öz anlamları vardır. sonuçta nangarhar kelimesi peştunca yani afgancanın öz kelimelerdendir. peştunlar veya afganlar bu bölge de tarihin en eski zamanlardan beri burada yaşamıştır.

nangarhar, 1910-1919 yılları arasında kral amanullah han'ın babası olan amir habibullah han hükûmetinin kışlık başkentiydi. burada dört büyük ve ünlü saray ile haremler yapılmıştır. bunlar; sirajul i̇maret, şahi bağ (harem), amir şehit bağı ve mimle bağı dır. amir şehit bağı'nda kral amanullah han'ın ve ailesinin mezarları bulunmaktadır.

celalabad şehrinin güney tarafına 8 km uzaklıkta “hada” adında bölgede budizm dininin merkezlerinden biri bulunmaktadır. burada budizm dinine mensup 15.000'den fazla büyük ve küçük heykeller mevcuttu; ancak bu eserlerin çoğu günümüzde fransa müzesinde bulunmaktadır. celalâbâd'ın hada bölgesinde eskiden büyük bir ibadethane vardı. burada budizm dini eğitim ve öğretimi veriliyordu. bu ibadethane de büyük alimlerin resimleri vardi; fahibeyni (فاهبین) bu eserlerin miladın ikinci çağına ait olduğunu söylemiştir. nangarhar, budizmin en önemli bölgelerinden sayılmaktadır. çünkü burada budistlerin izleri açık olarak görünmektedir. mesala lalpora, basaval, bihsod ve daruenta budistlerin yaşadıkları bölgelerdendir.

geçim kaynakları 
nangarhar vilayeti, doğu bölgesinin en önemli şehirlerin başında gelmekle beraber, buğday, mısır, pirinç, pamuk gibi ürünlerin yanında zeytin, portakal, muz, karpuz, şeker kamışı ve ürettiği benzeri meyve ve kuru yemişlerle kendine özgü bir öneme sahiptir.

halk 
nangarhar müslüman bir bölgedir ve genellikle bir müslüman kültüre sahiptir. ama bazı sihler gibi farklı dine mensup olanlar da vardır fakat onlar afganların etkisi altındadırlar.

nangarhar halkı genellikle sunni ve hanefidirler. afgan rus savaşı sonrasında, selefilik ve vahhabilik akımlarının da etkileri görülmeye başlandı. afganistan halkı genellikle peştunlardır ki dolayısıyla nangarhar halkının başka illerdeki kültürle pek fazla farkı yoktur.

nangarhar da farklı milliyetlerden insanlar yaşar. nüfusun %98'ini peştunlar kalanını ise tacikler, türkler, araplar, hindular ve sihler oluşturur. peştunlar üç büyük kabile halindedir. bunlar: şenvari, hogyani ve mohmand.

vilayetin ilçeleri 
vilayet, 23 alt yönetim bölgesine ayrılmaktadır:

kaynakça