Richard Stallman

richard matthew stallman (i̇nternet ortamında kullanılan kısaltması rms; d. 16 mart 1953), amerikalı özgür yazılım aktivisti, sistem uzmanı ve yazılım geliştiricisi. gnu projesi ve özgür yazılım vakfı'nın kurucusudur.

eylül 1983'te, unix-benzeri işletim sistemi oluşturmak amacıyla işletim sistemi çekirdeği (kernel) hariç bir işletim sistemi için gerekli olan tüm yazılımları içeren dev bir özgür yazılım koleksiyonu olan gnu projesini hayata geçirmiştir. 70'lerin sonu ve 80'lerin başında mit'de yapay zekâ (ai) konusunda çalışmalar yaptığı sırada mesai arkadaşlarının geliştirdikleri yazılımların kaynak kodlarını ticaret amacıyla kapatmalarına karşı isyanı bugüne kadar devam etmektedir.

stallman'a göre yazılım kodlarının gizlenmesi beraberinde birçok sorunu getirmekteydi. bunlardan en çok yaşananı, bir firma veya şahsın açık kaynak kodlu bir yazılımı alıp birkaç değişiklik yaptıktan sonra kaynak kodunu kapatarak ticari amaçla kullanmasıydı. böylesi bir döngü dünyadaki tüm geliştirilen yazılımların zamanla kapalı kaynak haline gelmesine yol açabileceği için stallman mit'deki hacker faaliyetlerini ve enerjisini, özgür yazılım savunuculuğuna yöneltmiştir. 

stallman'ın savunuculuğunu yaptığı özgür yazılım aslında dünyanın birçok başka yerinde zaten uygulanmaktaydı. university of california, berkeley'de vücuda gelen bsd bunun başta gelen örneğidir. bsd geliştirdiği yazılımları, ki aralarında tcp/ip protokol takımı gibi i̇nternet'in belkemiğini oluşturan kodlar da vardır, tamamen açık şekilde herkesin takdirine sunmaktaydı.

bsd de, stallman'ın yaşadıklarına benzer şekilde kendi geliştirdiği kodların bir başkası tarafından alınarak üstü kapatılıp ticaret amacıyla kullanılmasını yaşamıştır: at&t, sys v adı verilen unix sürümü içinde bsd'nin geliştirdiği ve tcp/ip'yı da içeren birçok kodu kullandı ve daha sonra trajikomik bir şekilde bsd'yi at&t'nin kendi telif hakkındaki yazılımları kullandığı iddiasıyla 1992'de mahkemeye verdi. ancak mahkeme at&t'nin aleyhine sonuçlandı ve bsd kendi unix sürümünü freebsd olarak serbestçe dağıtmaya başlayabildi.

stallman, açık kaynak kodlarının gizlenerek ticarileşmesinin yerine herkesin daha çok katkıda bulunabileceği bir sistem oluşturmak için copyleft bir lisans olan gpl'i (gnu genel kamu lisansı) önermiştir. gpl ile hem son kullanıcı hem de yazılım geliştiriciler açısından daha yararlı ve verimli bir yazılım ortamı amaçlanmıştır.

seçme yazılarından, çoğunlukla denemelerden, nadiren makalelerden ve röportajlardan oluşan özgür yazılım, özgür toplum başlıklı bir kitabı vardır.

donanım tekelleşmesine karşı etkileri 
özgür yazılım vakfı'nın yaygınlaştırdığı gpl gibi özgür lisanslama yöntemleri adsl modemler, wireless (wifi) cihazların ("embedded linux" gibi uygulamalar sayesinde) üst düzeyde performansı en hesaplı şekilde sunmasını sağlamıştır. bu bağlamda internet protokolü yazılımlarının (örneğin "tcp/ip stack") 90'lı yıllarda internet'in patlamasına yol açması gibi günümüzde adsl, wifi, gprs/edge/3g cihazlarının milyarlarca insan tarafından benimsenip kullanılmasının da teknolojilerin özgür şekilde geliştirilip herkese açık şekilde sunulması sayesinde gerçekleşmiş olduğundan bahsedilebilir.

özgür yazılım vakfı donanım parçalarını birbirine bağımlı kılacak şekilde üreten üreticilere karşı da harekete geçmiştir. bazı dizüstü bilgisayar üreticileri, dizüstülerin içinde kullanılan mini pci wifi kartların sadece kendileri tarafından sağlanan mini pci kartla çalışabilecek şekilde ayarlamaktaydı. mini pci standardının amacına aykırı ve yedek parça fiyatlarının yükselmesine yol açabilecek bu uygulamaya karşı fsf gerekli önlemleri almış olup, konu ile ilgili bilgilendirme yazısını kamu bilgisine sunmuştur.

kullandığı bilgisayar ve yazılım 
stallman bilgisayar olarak quanta computer üretimi lemote yeelong marka netbook kullandığını söylemektedir. bu netbookta işletim sistemi olarak bir gnu/linux sürümü olan gnewsense yüklü olup, booter olarak linux mips - pmon kullanmaktadır.

türkiye'de richard stallman 
şubat 2011 tarihlerinde yedincisi düzenlenen bilgisayar mühendisliği öğrencileri kongresi'nde bir konuşma yapmak üzere yeditepe üniversitesi bilgisayar topluluğu'nun davetlisi olarak türkiye'ye geldi. bu ziyaretinde 26 şubat 2011'de yeditepe üniversitesi'nde, 27 şubat 2011'de de ankara'da bir konuşma yapmıştır.

27 şubat 2015 ve 2 mart 2015 tarihleri arasında i̇stanbul ve ankara'da gerçekleştirilen üç etkinliğe katıldı. stallman mart 2015'te tekrar geldiği türkiye'de bu üç etkinliğin ardından ankara üniversitesi tarafından 11.si düzenlenen bilgisayar mühendisliği öğrencileri kongresi'nde de 6 mart 2015 tarihinde konuşmacı olarak yer aldı.

kaynakça

dış bağlantılar 
 
 gnu resmi web sitesi
 özgür yazılım vakfı resmi web sitesi

1953 doğumlular
manhattan doğumlular
amerikalı bilişimciler
amerikalı ateistler
yahudi asıllı amerikalılar
unix kişileri
gnu kişileri
özgür yazılım
yaşayan insanlar
i̇nternet aktivistleri