I. Aleksey (Rusya)

i. aleksey veya tam adıyla aleksey mihayloviç romanov (rusça: алексе́й миха́йлович, 19 mart 1629 - 29 ocak 1676), 1645-1676 arasında hüküm sürmüş rusya çarı. saltanatında polonya-litvanya birliği ve i̇sveç i̇mparatorluğu ile savaştı. stenka razin'in isyanını bastırdı. öldüğünde rusya sınırları yaklaşık  dönüme sahipti.

hayatı ve hükümdarlığı 

aleksey, romanov hanedanının 1613-1645 arasında hüküm süren ilk çarı i. mihail'in oğluydu. on altı yaşında tahta çıkmadan önce, eniştesi boris i̇vanoviç morozov'dan, ancak okuyup yazacak kadar, yüzeysel bir eğitim aldı. hükümdarlığının ilk yıllarında devlet işlerini morozov yönetiyordu. ama mali bunalımın ve tuz vergisinin artırılması sonucu olarak 1648'de moskova'da bir ayaklanma çıkınca, aleksey, morozov'u sürgüne göndermek zorunda kaldı.

bundan sonra prens n. i. odoyevski, patrik nikon, afanasi lavrentyeviç ordin-naşçokin, matveyev gibi danışmanlarının önerisi doğrultusunda 1649'da serfliği meşrulaştıran yasalar (sobornoye uloojeniye) çıkardı. 1654-67 arasında polonya'yla, 1656-61 arasında i̇sveç'le savaştı. ukrayna'nın dinyeper irmağının ve kiev'in doğusunda kalan kesimini (1667) aldı. ayrıca, nikon'un rus ortodoks kilisesi'nde önemli bir mezhep bölünmesine yol açan reformlarını destekledi. 1662'de kentlerde patlak veren ayaklanmayı ve 1667-71'de stenka razin önderliğindeki köylü ayaklanmasıyla doruğa ulaşan halk eylemlerini bastırdı. sakin, iyi niyetli, nazik ve aşırı dindar bir insan olan aleksey dış ticaretin gelişmesi, eğitimin ve batı avrupa kültürünün rusya'da yaygınlaşması için çalıştı. nikon'un, kilise dışı yöneticilerinden daha güçlü olduğu ikili bir iktidar sistemi kurmasını engelledi.

rus-pers savaşları 

1651'de safevi devleti birlikleri kuzey kafkasya'daki rus tahkimatlarına saldırdı. başarılı safevi saldırısı rus kalesinin yıkılmasına ve garnizonunun sınır dışı edilmesine neden oldu. 1653'te i. aleksey, ilk olarak zaporojya kazakları göndermeyi düşündü, fakat ihtilafın barışçı bir şekilde çözülmesi için pers'e bir elçi göndermeye karar verdi. 1653 ağustos'unda prens ivan lobanov-rostov ve kâhya ivan komynin astrahan'dan i̇sfahan'a gitti. şah ii. abbas, çatışmanın rızası olmadan başlatıldığını belirterek barışı kabul etti.

polonya ve i̇sveç'e karşı savaşları 

1653'te, hmelnitski ayaklanması'ndan doğan polonya'nın zayıflığı ve bozukluğu, i. aleksey'i eski rus topraklarını ilhak etmeye teşvik etti. 1 ekim 1653'te bir ulusal meclis, savaşı onaylamak ve bunu gerçekleştirmenin yollarını bulmak için nisan 1654'te ordu moskova'da bir araya getirildi, daha önceleri 1652'de patrik seçilen nikon tarafından ordu kutsanmıştı. 1654'de ruslar kesintisiz bir zafer elde etti ve smolensk'in önemli kalesi de dahil olmak üzere birçok kasaba rusların eline geçti. ukraynalı hetman bogdan hmelnitski, polonyalılardan korunmak için çar i. aleksey'e bağlılık yemini etti. kazak hetmanlığı, i. aleksey'in himayesine girdi.

1655 yazında i̇sveç kralı x. karl gustav'ın lehistan-litvanya birliği'ne ani bir istilası, polonya devleti, tufan olarak bilinen tarihi olayını yaşattı. leh kralı ii. jan kazimierz waza bir taraftan zaporojya kazakları bir taraftan i̇sveç i̇mparatorluğu ve rusya çarlığı'nın istilalarından bunalmış ve i. aleksey'le barış için müzakere etmek istemiştir. aleksey'in en küçük barış talebi litvanya büyük dükalığı'nın rus himayesine girmesiydi. ancak i. aleksey ve i̇sveç kralı, ganimetlerin dağıtılması konusunda kavga etti ve mayıs 1656'nın sonunda habsburg imparatoru ve i̇sveç'in diğer düşmanları tarafından teşvik edilerek aleksey, i̇sveç'e savaş ilan etti.

rusya çarlığı'ndan i̇sveç savaşında büyük şeyler bekleniyordu, ama pek bir şey olmadı. dorpat alındı, fakat riga kuşatmasında sayısız asker kaybetti. bu arada lehistan-litvanya birliği şimdiye kadar i̇sveç'ten çok daha tehlikeli bir düşman haline geldi ve aynı anda her ikisiyle de savaşmak imkânsız olduğu için çar ilk önce i̇sveçlilerden kurtulmaya karar verdi. 2 temmuz 1661'da barış imzalandı ve rusya aldığı yerleri geri bırakmak zorunda kaldı.

ailesi 

çar i. aleksey ilk evliliğini mariya miloslavskaya ile yaptı. yirmi bir yıllık evlilikte on üç çocuk (beş oğlu ve sekiz kızı) doğurdu ve on üçüncü doğumundan sadece haftalar sonra öldü. dört oğlu hayatta kaldı (alexei, fyodor, semyon ve ivan), ancak ölümünden sonraki altı ay içinde, tahtın 15 yaşındaki varisi alexei de dahil olmak üzere ikisi de öldü. aleksey ve maria'nın çocukları;
çareviç dmitri alekseyeviç (1648–1649); taht varisi; bebekken öldü
çesareviç yevdokiya alekseyevna (1650–1712)
çesareviç marfa alekseyevna (1652–1707)
çareviç aleksey alekseyeviç (1654–1670); taht varisi; 15 yaşında öldü
çareviç anna alexeevna (1655–1659); bebekken öldü
çesareviç sofya alekseyevna (1657–1704), rusya'nın taht naibi (1682–89); evlenmedi.
çesareviç yekaterina alekseyevna (1658–1718)
çesareviç maria alekseyevna (1660–1723)
iii. fyodor (1661–1682); babasından sonra rus çarı; varis bırakmadan öldü
çesareviç feodosia alekseyevna (1662–1713)
çareviç simon alekseyeviç (1665–1669); bebekken öldü
v. i̇van (1666–1696); kardeşi i. petro ile yönetti;
çesareviç yevdokia alexeevna (1669–1669)

aleksey, 1 şubat 1671'de nataliya kyrillovna naryshkina ile (1 eylül 1651 - 4 şubat 1694) evlendi. aleksey ve nataliya'nın çocukları;
i. petro (1672–1725), "deli petro" ve "harika petro" olarak bilinir, rus çarı.
çesareviç natalya alekseyevna (1673–1716)
çesareviç fyodora alekseyevna (1674–1677)

ayrıca bakınız
 1682 moskova ayaklanması

kaynakça

dış kaynaklar

 hosking, geoffrey, (2004). russia and the russians: a history. cambridge: harvard university press, isbn 0-674-01114-7

dış bağlantılar 

 kurat, akdes nimet (6.baskı: 2014), rusya tarihi / başlangıcından 1917'ye kadar, ankara:turk tarih kurumu, isbn 9751605504. online: 
 youtube websitesinde "romanovs: the first film.  michael i, alexis i"  televizyon dokumeter filminin çar i. mikhail ve çar ii. aleksey dönemlerini ele alan  1. kısmı.  online:   produktor:. starmedia. babich-design (rusya, 2013)

1629 doğumlular
moskova doğumlular
1676 yılında ölenler
romanov hanedanı
rusya'nın çar ve çariçeleri
moskova'da ölenler
17. yüzyıl hükümdarları
ortodoks hükümdarlar
17. yüzyılda ruslar
rusya çareviçleri