Kanlı Pazar (1905)

kanlı pazar (rusça: кровавое воскресенье), 22 ocak 1905'te (eski rus takvimine göre 9 ocak) petersburg'da işçilerin çar ii. nikolay'a bir dilekçe sunmak üzere kışlık saray'a doğru sakin ve barışçıl bir yürüyüşe geçmeleri üzerine çarın askerleri tarafından bu barışçı yürüyüşe katılan silahsız yaklaşık 100.000 işçiye toplu tüfekli acımasızca açılan ateş sonucu 1000'den fazla ölü, 2000'den fazla yaralı ile sonuçlanan tarihi olay. bu yürüyüşü papaz gapon adında bir ohranka ajanı örgütlemişti. eylemciler iş gününün 8 saate indirilmesini, asgari ücretin daha adil olmasını ve fazla mesainin kaldırılmasını istemekteydi.

nedenleri 
1904 yılında bolşevikler komitesi joseph stalin'in de katkılarıyla bakü'de büyük ve iyi örgütlenmiş bir grevi yönetti. grev başarıyla sonuçlandı ve petrol işçileriyle sanayicileri arasında rus işçi sınıfı tarihinde ilk olarak bir toplu sözleşme imzalandı. bu grev rusya'nın çeşitli bölgelerinde işçi eylemlerini hızlandırdı. bu gösterilerden korkan çarlık yönetimi, işçilerin aralarına ajanlar sokmayı başardı. bu amaçla ohranka ajanı olan gapon adlı bir papazı rus fabrika i̇şçileri adında bir örgüt kurmakla görevlendirdi. gapon zamanla bu patron sendikasında sözü geçen bir konuma da yükseldi. ocak ayının başlarında petrograd'da (şehir kurulduğu 1703 yılından 1914'e kadar petrograd olarak adlandırılmıştır, 1914 sonrası isim almanca olduğundan ve rusya içinde savaştıkları almanlara karşı tepki yüksek olduğundan st. peterburg olarak değiştirilip 1924'e kadar bu adla anıldı. 1924'te ismi leningrad ve 1990'da tekrar st. peterburg olarak değiştirildi) maden işçileri 4 günlük bir greve gittiler. papaz gabin bu grevi çar ii. nikolay lehine önemli bir eyleme dönüştürmeye karar verdi ve çar'a 21 ocak 1905'te şu mektubu gönderdi;

"efendim!

siz bakanlara inanmayınız. onlar devletin hakiki durumunu göstermeyerek sizi aldatıyorlar. halk size inanıyor. yarın saat ikide kış sarayı önünde dileklerini size arz etmeye karar verdiler... hiçbir şeyden korkmayınız. halkın karşısına çıkarak masum dilekçelerini kabul ediniz. i̇şçilerin ve arkadaşlarımın temsilcisi olarak ben, şahsınıza dokunulmayacağı hakkında teminat veriyorum.

gabon" 

böylece 22 ocak günü işçiler çar'a isteklerini arzedecek, çar da bu istekleri olumlu karşılayarak işçi hareketlerini yatıştıracaktı. kalabalık ellerinde çar'ın portreleri, gabon da elinde çar'a sunulacak ve çalışma saatlerinin 8 saat olması, fazla mesai olmaması, asgari günlük ücretin 1 ruble olması istenen dilekçe olduğu halde, ilahiler okuyup "tanrı çar'ı korusun" diye bağırarak saraya yürümeye başladılar. ama aniden askerler tarafından kalabalığın üstüne ateş açılmaya başlandı. bu olay sonucu çok sayıda kişi öldü ve yaralandı ve bu olay kanlı pazar olarak adlandırıldı. gapon'un rus gizli servisi ohranka ajanı bir provokatör olduğu anlaşılınca arkadaşı pinhas rutherbeng tarafından öldürüldü. savaşın bir diğer sebebi de rus-japon savaşında çarlık ordularının ağır bir hezimete uğramasından doğan huzursuzluk ve ekonomik sıkıntılardır. bu sıkıntıların başında birçok işyerinin ve fabrikanın kapanması ve 100.000 kişinin işsiz kalması vardır.

sonuçları 
bu olay tüm rusya'da büyük tepkilere sebep oldu. sadece o ay grevlere 450.000 işçi katıldı. kitleler kahrolsun zorbalık sloganıyla sokaklara dökülmüştü. kanlı pazar, sosyal demokrat partilerin (özellikle işçiler ve köylüler üzerindeki) etkinliği arttırdı ve çarın duma'yı toplayarak 1905 devrimi'ne yol açan olayların adeta bir kıvılcımı oldu.

kaynakça 

rus i̇mparatorluğu
rusya'daki ayaklanmalar
i̇şçi ayaklanmaları
sankt peterburg tarihi
rusya'da siyasi baskı
pazar günü
1905'te rusya
1905'te ayaklanmalar
1900'lerdeki toplu cinayetler