Ferizovik

ferizovik veya firzovik (arnavutça: ferizaj veya ferizaji; sırpça: uroševac / урошевац) kosova'nın güneyinde yer alan şehir, belediye ve il merkezi.

de facto olarak kosova’nın ferizovik ilinde; de jure olarak sırbistan’a bağlı kosova ve metohiya özerk bölgesi’nin kosovski ilinde yer alır. ayrıca de jure olarak birleşmiş milletler kosova geçici yönetim misyonu’nun yakova bölgesi’nde (district of urosevac) bulunur.

şehrin adı 
şehrin adı, osmanlı idaresi devrinde, tren hatlarının geçtiği bölgede yaşayan firuz ağa’nın ismi ile alakalıdır. firuz ağa, bölgenin ilerigelenlerinden biridir ve kurulan tren istasyonu da, kendi toprağı üzerine kurulmuştur. firuz isminin kosova’da özellikle türkler dışındaki halklarca feriz olarak telaffuz edilmesi, şehrin türkçe adının da zamanla ferizovik olarak kullanılması sonucunu doğurmuştur. şehrin ferizaj (ferizay) olan arnavutça adı da firuz isminin bir varyantıdır. sırpların şehre verdikleri ad olan “uroševac” ise, orta çağ’da bölgede hükümran olan sırp kralı stefan uroš’un adıyla alakalıdır. uroševac (uroşevats) ismi, türk egemenliğinden sonraki devirde, sırp isimlendirmesi olarak görülür. ferizoviç ve ferizovo biçimleri de şehrin bulgarca adlarındandır.

şehir için kullanılan bir diğer isim olan “tasyan” ise, fransızca “station” sözünün türkçe telaffuz edilmiş şeklidir. tasyan adı da şehir için kullanılagelmiştir.

tarih 

ferizovik şehri, 1873 yılına dek küçük bir köy durumunda olmuştur. şehrin gelişmesi osmanlı devrinin sonlarına doğru, belgrad-selanik tren hattının açılması ile beraber gerçekleşmeye başlamıştır.

1999 yılındaki 1998-1999 kosova savaşı’nda şehir ve şehirliler sırpların kontrolundaki yugoslavya ordusu (jna) tarafından büyük hasara uğratılmıştır. bu hazin sonuçlar, savaşın bitişiyle beraber şehirdeki sırp nüfusun şehirden kaçması neticesini doğurmuştur.

tarihî süreçte, şehirdeki türklerin çok büyük bölümü de, dış göçlerle şehri boşaltmıştır.

coğrafya 
ferizovik, kosova’nın güney kesiminde yer alır. şehir, priştine-üsküp ve prizren-üsküp karayolunun kesişme noktasında konumlanır.

dünyanın sayılı askerî üslerinden biri olan abd camp bondsteel askerî üssü, bu şehrin hemen yanında bulunur. üssün kuruluşu, 1999 nato müdahaleleri sonrasında oluşturulan yeni süreçle başlamıştır.

kültürel yapı 
ferizovik şehir merkezinde bulunan cami ve kilise, dinî hoşgörü örneği olarak simgeleştirilmektedir. cami, 2. dünya savaşı sırasında hasar görmüştür. sonrasında da onarılmıştır. son kosova savaşı süresinde yok edilmekten kurtulmuştur.

2004 yılında kosova çapında yaşanan ayaklanmalar sırasında ülkedeki birçok ortodoks din yapısı gibi, ferizovik ortodoks kilisesi’ne yönelik de saldırılar yapılmaya çalışılmıştır.

ekonomi 
abd şirketi “brown & root”, bondsteel üssü inşaatı sebebiyle şehirdeki en büyük işveren olmuştur. bu şirket için ferizovik’te 1500 kişi çalışmaktadır. şehrin devlete ait kurum ve kuruluşlarının 22’si özelleştirilmiştir. ticaret ve endüstri bakanlığı’nın verilerine göre, şehirde 4500’den fazla küçük ve orta ölçekli işletme bulunmaktadır. şirketlerin %11’i üretim merkezli, %43’ü hizmet sektörü merkezli ve %46’sı da ticaret merkezli yapılardır.

eğitim 
belediye sınırları içinde 30 ilköğretim okulu ve bu okullara devam eden 22.771 öğrenci bulunmaktadır. 8 ortaöğretim okulunda (lise ve meslek liseleri) 7.054 öğrenci eğitim görmektedir. öğrencilerin büyük bölümü arnavut etnisitesine dâhilken, öğrenciler içinde az sayıda aşkali, rom, goralı ve türk öğrencilere de rastlanmaktadır. ferizovik’te ayrıca, 270 öğrencili bir anaokulu da bulunmaktadır. şehirde, internet hizmetinin verildiği iki halk kütüphanesi vardır.

medya 
ferizovik’te 3 televizyon istasyonu ve 4 radyo istasyonu kayıtlıdır. bunlar rtv tema, tv liria, rtv festina, radio ferizaj e radio fortuna adlı kuruluşlardır.

demografik yapı 
şehrin nüfus oranlarına dair kesin bilgiler henüz bulunmamaktadır. son sayımlar 1991’de yapılmıştı ve bu tarihten günümüze dek ferizovik ve çevresi, birçok demografik değişiklik yaşadı. 2007 yılı belediye verileri ışığındaki tahminlere göre şehrin nüfusu 160.000-170.000 civarındadır. en büyük oran arnavutlara ait olup, bunları sırasıyla aşkali, rom, goralı, boşnak, sırp ve türk nüfusu izlemektedir.

1990’lar civarında şehrin nüfusu 80.000 dolayında iken, 1999 savaşı ile beraber çevreden ve sırbistan’ın müslüman bölgelerinden yapılan göçlerle şehir nüfusunda büyük artış yaşanmıştır. 1998-1999 savaş sürecinde şehir nüfusu 57.421 olarak kayıtlanmıştır. rakamlara göre bu nüfusun %82.1’i arnavut, %9.4’ü sırp’tır. kalan oran ise diğer halklara aittir (türk, boşnak, aşkali, rom, goran).

kaynakça 

ferizovik ili
kosova'daki şehirler