Batı Antarktika buz tabakası

batı antarktika buz tabakası (i̇ngilizce kısaltması: wais), transantarktik dağları'nın batısında uzanan ve batı antarktika'yı kaplayan antarktika kıtasal buz tabakasının bir bölümüdür.

batı antarktika buz tabakası, deniz bazlı buz tabakası olarak sınıflandırılır. ross buz sahanlığı, rønne buz sahanlığı ve amundsen denizi içine akan buzullar ile çevrilidir.

antarktika buz tabakasının hacminin yaklaşık 25,4 milyon km3 olduğu tahmin edilmektedir, batı antarktika buz tabakası ise bu hacmin yaklaşık %10'unu veya 2,2 milyon km3 içerir. buzun ağırlığı altında yatan kayaların 0.5 ile 1 kilometre arasında batmasına neden olmuştur. bu, izostatik çöküntü olarak bilinen bir süreçtir.

kendi ağırlığının kuvveti altında, buz tabakası deforme olur ve akar. buz sahile ulaştığında, ya parçalanır ya da su üzerine dışa doğru akmaya devam eder. sonuçta kıtaya yapıştırılmış büyük, yüzen bir buz sahanlığı oluşur.

buz kütlesi kaybı 
batı antarktika buz tabakası, amundsen denizi, pine adası, thwaites ve  and smith buzulları bölümlerinde kütlesinden kayıplara uğramaktadır. veriler kar yağışının azaldığını buz kaybının arttığını ortaya koymaktadır. bir ön analize göre, kaybettiği kütle ile ve yerine koyduğu kütle arasındaki fark yaklaşık %60'tır. yalnız bu üç buzulun erimesi dünya çapında deniz seviyesinin yılda yaklaşık 0,24 milimetre yükselmesine neden olmaktadır. bu eğilimin ivmesinin giderek arttığına dair kanıtlar vardır: 1996-2006 yıllarında antarktika buz kütlesi kaybında % 75 oranında bir artış olmuştur. as of november 2012 the total mass loss from the west antarctica is estimated at  mainly from the amundsen sea coast. kasım 2012 itibarıyla başta amundsen denizi kıyıları olmak üzere batı antarktika buz tabakasının toplam kütle kaybının  (118 ± 9 gt / y) olduğu tahmin edilmektedir.

potansiyel çöküş 
ocak 2006'da, i̇ngiltere'de hükûmet tarafından hazırlatılan raporda, i̇ngiliz antarktika araştırmaları başkanı chris rapley, batı antarktika buz tabakasının parçalanmaya başladığına dair uyarılar olduğundan bahsetmiştir. bu parçalanma sonucu, deniz seviyesinin yaklaşık 3.3 metre  yükselebileceği varsayımında bulunmuştur. bir başka varsayıma göre tüm batı antarktika buz tabakasının erimiş olması hâlinde, küresel deniz seviyesinin 4.8 m yükseleceği yolundadır. rapley, buz tabakanın istikrarı hakkındaki endişelerini "uyanmış bir dev olduğunu söyleyebilirim. bu gerçek bir endişedir." şeklinde belirterek hükûmetlerarası i̇klim değişikliği paneli (ipcc) raporunun revize edilmesi gerektiğini söylemiştir.

rapley, deniz seviyesinin altında ana kaya üzerindeki antarktika buz tabakasının parçalarının yeterince hızlı bir şekilde buz tahliyesine başlamasının deniz seviyesinin yükselmesine neden olacağını, bu değişimin nedenini anlamak amacıyla ne kadar buzun ne kadar zamanda kaybedileceği tahminleri üzerinde acilen durulması gerektiği, güncel bilgisayar modellerinin sürgülü buz tabakasının üzerindeki sıvı suyun etkisini içerdiğini  buz tabakasının gelecekteki davranışı hakkında muhafazakâr tahminlerden kaçınılması gerektiğini belirtmektedir.

üst düzey nasa bilim adamı ve önde gelen iklim uzmanlarından james e. hansen ise, sonuçların endişe verici olduğu ve bir levhanın dağılmaya başladığında, bu, hızlı parçalanmanın patlayarak bir devrilme noktasına ulaşabileceği görüşündedir.

abd ve i̇ngiltere'den kutup buz uzmanları 2007 yılı mart ayında batı antarktika deniz seviyesi tahmini atölye çalışması (walse) austin texas üniversitesi'nde bir araya geldiler. çalışmada, batı antarktika buz tabakasının gözlenen artış erimesini açıklayan yeni bir hipotez üzerinde tartışılmış, hava sirkülasyonu şekillerindeki değişiklikler sıcaklığın oldukça yüksek artmasına yol açtığını, antarktika kıyılarında nispeten ılık derin okyanus suyu buz tabakasının kenarında yüzen buz sahanlığındaki erimeyi attırdığı savunulmuştur. bir okyanus modeli çıkış buzulların çıkışındaki buz sahanlıklarına doğru olan rüzgârlardaki değişikliklerin, deniz tabanındaki derin çukurluklar boyunca su kanlı oluşmasına nasıl neden olabileceğini göstermiştir. sirkülasyon şekillerindeki değişikliklerin kesin nedeni bilinmemektedir, ancak derin okyanus suyunun sıcaklığındaki oldukça yüksek artışla atmosfer arasındaki bu bağlantı, insan kaynaklı iklim değişikliği nedeniyle batı antarktika buz tabakasının hızlandırılmış bir şekilde kaybına neden olabilicek bir mekanizma sağlamaktadır. batı antarktika buz tabakasının istikrarsızlık göstermeye başladığını düşündüren uydu verileri bu hipotezi destekler niteliktedir.

isınma 
batı antartktika buz tabakası son 50 yıl içinde her on yılda bir  0.1 °c ısınmıştır ve ısınma kış ve bahar aylarında etkili olmuştur. bu kısmen doğu antarktika'daki soğuma ile dengelenmiş olmasına rağmen, bu etki 1980'ler ve 1990'larla sınırlıydı. antarktika kıta genelindeki 1957'den bu yana her on yılda 0,05 °c ortalama yüzey sıcaklığı artış eğilimi olumlu ve anlamlıdır.  bu ısınmanın en güçlü olduğu yer  antarktika yarımadası'ndaki buz tabakasındadır. 2012 yılında, 1958'den bu yana buz tabakasının sıcaklık kayıtları yeniden analiz edilmiş ve batı antarktika buz tabakasının, önceki tahminlerden 2.4 °c ile neredeyse iki katı ısındığı sonucuna varılmıştır. bu nedenle bazı bilim adamları 2002'deki larsen b buz sahanlığı'da olduğu gibi batı antarktika buz tabakasının çökebileceğinden korkmaktadırlar.

ayrıca bakınız 
 doğu antarktika buz tabakası
 antarktika'daki buzulların listesi
 1850 sonrasında buzulların geri çekilmesi
 wais divide buz sondaj projesi

kaynakça

dış bağlantılar 
 crystal ball: batı antarktika'nın belirsiz geleceğiyle ilgili kehanette bulunmak için bilim adamlarının yarışı
 wais – batı anatarktika buz tabakası girişimi
 abd ulusal kar ve buz veri merkezi antarktika verileri
 batı antarktika buz tabakasının dramatik değişimi
 derin batı antarktika buz tabakasının içinde bulunduğu yapı, september 2004

buz tabakası
antarktika buz tabakaları