Açıkyazı, Ardahan

açıkyazı, ardahan ilinin merkez ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

açıkyazı köyünün eski adı alabala'dır. nitekim 1595 tarihli osmanlı mufassal defterinde alabala (الابالا) olarak geçer. 

alabala, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan artani'de yer alır. nitekim osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında gürcülerden ele geçirmiştir. köyde günümüze ulaşmış olan ve "orta kilise" anlamına gelen gürcüce "şuaeklesia" (შუაეკლესია) adı bu dönemden kalmış olmalıdır.

alabala, 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı tahrir defterine göre, gürcistan vilayeti içinde ardahan-i büzürg livasına bağlı güney nahiyesinin köylerinden biriydi. alabala-yı ulya (yukarı alabala) ve alabala-i küçük (küçük alabala) olmak üzere iki ayrı köy olarak kaydedilmişti. yukarı alabala'da 7 hristiyan hane ve küçük alabala'da 25 hristiyan hane yaşıyordu. hane reislerinin çoğu gogiça, tevdore, maharebel, çita, şaluka, matsatsa, i̇ason, potshvera, davita, pavle, şoşia, gabriel, zakaria gibi gürcü adları taşıyordu. bu yerleşmede buğday, arpa, yonca tarımı ile arıcılık yapıldığı, koyun ve domuz beslendiği bu kayıtlardan anlaşılmaktadır.

alabala, 93 harbi'nin ardından imzalanan berlin antlaşması uyarınca osmanlı devleti tarafından rusya'ya bırakıldı. rus idaresinin yukarı ve aşağı alabala (алабала) yerleşimlerini tek köy olarak kaydetmişti. 1886 nüfus tespitine göre, ardahan sancağının ardahan kazasına bağlı köyde, 75'i erkek ve 56'sı kadın olmak üzere, 16 hanede 131 kişi yaşıyordu. bir hane hariç, nüfusun tamamı türk olarak kaydedilmişti. bir hanede ise, 5'i erkek ve 2'si kadın olmak üzere 7 kürt yaşıyordu. alabala, ardahan kazasına bağlı değirmendere nahiyesinin (маркяз: merkez) 10 köyünden biriydi.

alabala, birinci dünya savaşı sonlarında ruslar bölgeden çekilmesinin ardından fiilen bağımsız gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 mayıs 1920 tarihli moskova antlaşması'yla sovyet rusya gürcistan'ı yaklaşık olarak o günkü fiili sınırları içinde tanıdı. ancak kızıl ordu'nun gürcistan'ı işgalinin ardından ankara hükümeti ile sovyet rusya arasında 16 mart 1921'de imzalanan moskova antlaşması'yla alabala köyünü de kapsayan ardahan bölgesi yeniden türkiye'ye katıldı.

alabala, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde "âla bala" (آلا بالا) adıyla kars vilayetinin ardahan kazasına merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 329 kişiden oluşuyordu. alabala türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla açıkyazı olarak değiştirildi. 1965 genel nüfus sayımında açıkyazı köyünün nüfusu 372 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 108 kişi okuma yazma biliyordu. 1992 yılında ardahan il olunca, açıkyazı köyü bu ilin merkezi ilçesinin köyü haline geldi.

açıkyazı köyünde bir kilisenin varlığı bilinmekle birlikte akıbeti hakkında bilgi yoktur. nitekim gürcü araştırmacı ve gazeteci konstantine martvileli, birinci dünya savaşı yıllarında aşağı alabala köyünde yıkık bir kilisenin bulunduğunu, bu yapıdan geriye sadece duvarlarının bazı kısımlarının kalmış olduğunu yazmıştır.

coğrafya 
köy, ardahan il merkezine 10 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

ardahan merkez belde ve köyleri