İsrail-Filistin çatışması

i̇srail-filistin çatışması, filistin ile i̇srail silahlı kuvvetleri arasında filistin topraklarında devam eden silahlı çatışmadır. başta 1897 birinci siyonist kongresi ve 1917 balfour deklarasyonu olmak üzere, filistindeki bir yahudi vatanına ilişkin iddiaların kamuoyuna duyurulması, bölgede erken gerilim yarattı. o zamanlar, yahudi göçü önemli ölçüde artmasına rağmen, bölgedeki yahudi nüfusu çok azdı. i̇ngiliz hükûmetine "filistin'de yahudi halkı için ulusal bir yuva kurulması" için bağlayıcı bir yükümlülük içeren filistin mandası'nın kurulması ardından gerilim, yahudiler ve araplar arasında çatışmaya dönüştü. erken çatışmayı çözme girişimleri, 1947 birleşmiş milletler filistin bölme planı ve daha geniş arap-i̇srail çatışmasının başlangıcı olan 1947-1949 filistin savaşıyla sonuçlandı. i̇srail-filistin süregelen durumu, 1967 altı gün savaşı'nda i̇srail'in filistin topraklarını işgal etmesiyle başladı.

uzun vadeli bir barış sürecine rağmen, i̇srailliler ve filistinliler nihai bir barış anlaşmasına varamadılar. 1993-95 oslo anlaşmalarıyla iki devletli çözüme doğru ilerleme sağlandı, ancak bugün filistinliler, gazze şeridi'nde ve batı şeria'daki 165 mıntıkada i̇srail askeri işgaline maruz kalmaya devam ediyor. dünya çapında tarihi, kültürel ve dini ilgi alanları açısından zengin bir bölgede yaşanan çatışmanın şiddeti, tarihi haklar, güvenlik sorunları ve insan haklarıyla ilgili çok sayıda uluslararası konferansa konu olmuş ve genel olarak turizmi engelleyen bir etken olmuştur. i̇srail'in yanı sıra [i̇srail'in 1948'de kurulmasından sonra] bağımsız bir filistin devletinin kurulmasını içeren iki devletli bir çözüme aracılık etmek için birçok girişimde bulunuldu. 2007'de, bir dizi ankete göre, hem i̇sraillilerin hem de filistinlilerin çoğunluğu, anlaşmazlığı çözmek için iki devletli çözümü başka herhangi bir çözüme tercih etti.

i̇srail ve filistin toplumunda, çatışma çok çeşitli görüş ve görüşler üretiyor. bu, yalnızca i̇srailliler ve filistinliler arasında değil, aynı zamanda her toplumda var olan derin ayrılıkların altını çiziyor. çatışmanın bir özelliği, neredeyse tüm süresi boyunca tanık olunan şiddetin düzeyi olmuştur. mücadele düzenli ordular, paramiliter gruplar, terör hücreleri ve bireyler tarafından yürütülüyor. her filistin tarafında da sivil nüfus çok sayıda ölümle sonuçlanan kayıplar orduyla sınırlı değil. batı şeria ve gazze şeridi'ndeki filistinlilerin ve i̇sraillilerin çoğunluğu iki devletli çözümü tercih ettiklerini ifade ettiler. karşılıklı güvensizlik ve önemli anlaşmazlıklar, karşılıklı güvensizlik gibi temel meselelerde derin. karşı tarafın nihai bir anlaşmada yükümlülüklerini yerine getirme taahhüdü hakkında şüphecilik.

şu anda doğrudan müzakere yapan iki parti, benjamin netanyahu liderliğindeki i̇srail hükûmeti ve mahmud abbas başkanlığındaki filistin kurtuluş örgütü (fkö). resmi müzakerelere amerika birleşik devletleri, rusya, avrupa birliği ve birleşmiş milletlerden oluşan özel bir elçi tarafından temsil edilen ortadoğu dörtlüsü (dörtlü) olarak bilinen uluslararası bir birlik aracılık eder. arap birliği, alternatif bir barış planı öneren bir diğer önemli aktör. arap ligi'nin kurucu üyesi mısır, tarihsel olarak kilit bir katılımcı olmuştur. 1988'de batı şeria'daki iddiasından vazgeçen ve kudüs'teki müslüman kutsal türbelerinde özel bir role sahip olan ürdün de önemli bir katılımcı oldu.

2006'dan bu yana filistin tarafı, iki büyük fraksiyon arasındaki çatışmalardan dolayı parçalandı: geleneksel olarak baskın parti olan fetih ve hamas. hamas'ın 2006'daki seçim zaferinden sonra, dörtlü, gelecekteki hükûmetin şiddete başvurmama taahhüdüne, i̇srail devleti'nin tanınmasına ve önceki anlaşmaları kabul etmesine, filistin ulusal otoritesine (pa) gelecekteki dış yardımı koşullandırdı. hamas, dörtlü'nün dış yardım programını askıya alması ve i̇srailliler tarafından ekonomik yaptırımlar uygulanmasıyla sonuçlanan bu talepleri reddetti. bir yıl sonra, haziran 2007'de hamas'ın gazze şeridi'ni ele geçirmesinin ardından, resmi olarak filistin yönetimi olarak tanınan bölge batı şeria'daki el fetih ile gazze şeridi'ndeki hamas arasında bölündü. yönetimin taraflar arasındaki bölünmesi, filistin yönetimi'nin iki partili yönetiminin etkili bir şekilde çökmesine neden olmuştu. ancak 2014 yılında hem fetih hem de hamas'tan oluşan filistin birlik hükümeti kuruldu. barış müzakerelerinin son turu temmuz 2013'te başladı ve 2014'te askıya alındı.

ayrıca bakınız 
 i̇ki devletli çözüm

i̇srail-filistin çatışması
filistin milliyetçiliği
2015'te çatışmalar
2014'te çatışmalar
1964'te çatışmalar
2000'de çatışmalar
siyonizm
2013'te çatışmalar
2007'de çatışmalar
vekâlet savaşları
i̇srail'in savaşları
din savaşları
antisiyonizm
i̇slam ile ilgili tartışmalar
i̇rredantizm
2022'de çatışmalar
2023'te çatışmalar