H ve P İbareleri

küresel uyumlaştırma sistemi (ghs = globally harmonized system of classification and labelling of chemicals) birleşmiş milletler tarafından, tehlikeli kimyasalları aynı şekilde sınıflandırılması ve etiketlenmesi için geliştirilmiş bir sistemdir. 1 haziran 2015 yılı itibarıyla sadece ghs sistemi kullanılacaktır. 
bu sistemde eski ab sınıflandırma direktiflerinde geçen r-ibarelerinin (risk phrases) yerini tehlike cümleleri/zarar ifadeleri (h-i̇fadeleri/h-i̇bareleri: hazard statements) ve s-ibarelerinin (safety phrases) yerini önlem cümleleri/önlem i̇fadeleri (p-i̇fadeleri/p-i̇bareleri: precautionary statements) alacaktır.

ghs'de kullanılan h ve p i̇barelerinin anlamları

tehlike i̇fadeleri

h200 serisi: fiziksel zarar ifadeleri ve kodları 
h200	kararsız patlayıcı.
h201	patlayıcı; kütlesel patlama zararı.
h202	patlayıcı; ciddi yansıtım zararı.
h203	patlayıcı; yangın, patlama veya yansıtım zararı.
h204	yangın veya yansıtım zararı.
h205	yangında kütlesel patlamaya yol açabilir.
h220	aşın alevlenir gaz.
h221	alevlenir gaz.
h222	aşın alevlenir aerosol.
h223	alevlenir aerosol.
h224	aşın alevlenir sıvı ve buhar.
h225	çok alevlenir sıvı ve buhar.
h226	alevlenir sıvı ve buhar.
h228	alevlenir katı.
h240	isıtma patlamaya yol açabilir.
h241	isıtma yangına veya patlamaya yol açabilir.
h242	isıtma yangına yol açabilir.
h250	hava ile temas ettiğinde ani yangınlara yol açabilir.
h251	kendiliğinden ısınır; alev alabilir.
h252	büyük miktarlarda kendiliğinden ısınır; yangına yol açabilir.
h260	su ile temas ettiğinde kendiliğinden tutuşabilen yanıcı gazlar yayar.
h261	su ile temas ettiğinde yanıcı gazlar yayar.
h270	yangına yol açabilir veya yangını şiddetlendirebilir; oksitleyici.
h271	yangına veya patlamaya yol açabilir; güçlü oksitleyici.
h272	yangını güçlendirebilir; oksitleyici.
h280	basınçlı gaz içerir; ısıtıldığında patlayabilir.
h281	soğutulmuş gaz içerir; soğuktan yanma veya yaralanmalara yol açabilir.
h290	metalleri aşındırabilir.

h300 serisi: sağlığa ilişkin zarar ifadeleri ve kodları 
h300	yutulması halinde öldürücüdür.
h301	yutulması halinde toksiktir.
h302	yutulması halinde zararlıdır.
h304	solunum yoluna nüfuzu ve yutulması halinde öldürücüdür.
h310	cilt ile teması halinde öldürücüdür.
h311	cilt ile teması halinde toksiktir.
h312	cilt ile teması halinde zararlıdır.
h314	ciddi cilt yanıklarına ve göz hasarına yol açar.
h315	cilt tahrişine yol açar.
h317	alerjik cilt reaksiyonlarına yol açar.
h318	ciddi göz hasarına yol açar.
h319	ciddi göz tahrişine yol açar.
h330	solunması halinde öldürücüdür.
h331	solunması halinde toksiktir.
h332	solunması halinde zararlıdır.
h334	solunması halinde nefes alma zorlukları, astım nöbetleri veya alerjiye yol açabilir.
h335	solunum yolu tahrişine yol açabilir.
h336	rehavete veya baş dönmesine yol açabilir.
h340	genetik hasara yol açabilir.
h341	genetik hasara yol açma şüphesi var.
h350	kansere yol açabilir.
h351	kansere yol açma şüphesi var.
h360	doğmamış çocukta hasara yol açabilir veya üremeye zarar verebilir.
h361	doğmamış çocukta hasara yol açma veya üremeye zarar verme şüphesi var.
h362	emzirilen çocuğa zarar verebilir.
h370	organlarda hasara yol açar.
h371	organlarda hasara yol açabilir.
h372	uzun süreli veya tekrarlı maruz kalma sonucu organlarda hasara yol açar.
h373	uzun süreli veya tekrarlı maruz kalma sonucu organlarda hasara yol açabilir .
h300+h310	yutulması halinde veya ciltle teması halinde öldürücüdür.
h300+h330	yutulduğunda veya solunduğunda öldürücüdür.
h310+h330	ciltle temas ettiğinde veya solunduğunda öldürücüdür.
h300+h310+h330	yutulduğunda, ciltle temas ettiğinde veya solunduğunda öldürücüdür.
h301+h311	yutulması halinde veya ciltle teması halinde toksiktir.
h301+h331	yutulduğunda veya solunduğunda toksiktir.
h311+h331	ciltle temas ettiğinde veya solunduğunda toksiktir.
h301 +h311+h331	yutulduğunda, ciltle temas ettiğinde veya solunduğunda toksiktir.
h302+h312	yutulması halinde veya ciltle teması halinde zararlıdır.
h302+h332	yutulduğunda veya solunduğunda zararlıdır.
h312+h332	ciltle temas ettiğinde veya solunduğunda zararlıdır.
h302+h312+h332	yutulduğunda, ciltle temas ettiğinde veya solunduğunda zararlıdır.
h350i̇	soluma ile kansere yol açabilir.
h360f	üremeye zarar verebilir.
h360d	doğmamış çocukta hasara yol açabilir.
h361f	üremeye zarar verme şüphesi var.
h361d	doğmamış çocukta hasara yol açma şüphesi var.
h360fd	üremeye zarar verebilir. doğmamış çocukta hasara yol açabilir.
h361fd	üremeye zarar verme şüphesi var. doğmamış çocukta hasara yol açma şüphesi var.
h360fd	üremeye zarar verebilir. doğmamış çocukta hasara yol açma şüphesi var.
h360df	doğmamış çocukta hasara yol açabilir. üremeye zarar verme şüphesi var.

h400 serisi: çevresel zarar ifadeleri ve kodları 
h400	sucul ortamda çok toksiktir.
h410	sucul ortamda uzun süre kalıcı, çok toksik etki.
h411	sucul ortamda uzun süre kalıcı, toksik etki.
h412	sucul ortamda uzun süre kalıcı, zararlı etki.
h413	sucul ortamda uzun süre kalıcı, zararlı etki yapabilir.

i̇lave zarar ifadeleri ve kodları 
avrupa birliğinde ayrıca aşağıdaki diğer h ifadeleri kullanılır.

fiziksel özellikler 
euh001	kuru haldeyken patlayıcıdır.
euh006	hava ile teması halinde ve havasız ortamda patlayıcıdır.
euh014	su ile şiddetli tepkime verir.
euh018	kullanım sırasında alevlenen/patlayan buhar-hava karışımı oluşturabilir.
euh019	patlayıcı peroksitler oluşturabilir.
euh044	kapalı ortamda ısıtıldığında patlama riski var.

sağlığa ilişkin özellikler 
euh029	su ile temasında toksik gaz çıkarır.
euh031	asitlerle temasında toksik gaz çıkarır.
euh032	asitlerle temasında çok toksik gaz çıkarır.
euh066	tekrarlı maruz kalmalarda ciltte kuruluğa ve çatlaklara neden olabilir.
euh070	gözle teması halinde toksiktir.
euh071	solunum yolunda aşınmaya yol açar.

bazı karışımlara ilişkin ilave etiket unsurları/bilgileri  
euh 201/201a	kurşun içerir. çocuklar tarafından çiğnenebilecek veya emilebilecek yüzeyler üzerinde kullanılmamalıdır.
dikkat! kurşun içerir.
euh202	siyanoakrilat. tehlikelidir. cildi ve gözleri saniyeler içinde yapıştırır. çocukların erişiminden uzak tutun.
euh203	krom (vi) içerir. alerjik reaksiyonlara neden olabilir.
euh204	i̇zosiyanat içerir. alerjik reaksiyonlara yol açabilir.
euh205	epoksi bileşenleri içerir. alerjik reaksiyonlara yol açabilir.
euh206	dikkat! diğer ürünlerle birlikte kullanmayın. tehlikeli gazlar açığa çıkarabilir (klorür).
euh207	dikkat! kadmiyum içerir. kullanım esnasında tehlikeli dumanlar ortaya çıkar. i̇malatçı tarafından sağlanan bilgilere başvurun. güvenlik talimatlarına uyun.
euh208	(hassaslaştırıcı maddenin ismi) içerir. alerjik reaksiyona yol açabilir.”
euh209/209a	kullanım esnasında çok alevlenir hale gelebilir. kullanım esnasında alevlenir hale gelebilir.
euh210	talep halinde güvenlik bilgi formu sağlanabilir.
euh401	insan sağlığına ve çevreye yönelik riskleri önlemek için, kullanma talimatlarına uyun.

önlem i̇fadeleri

p100 serisi: genel amaçlı önlem ifadeleri ve kodları 
p101	tıbbi tavsiye gerekiyorsa, ambalajı veya etiketi saklayın.
p102	çocukların erişemeyeceği yerde saklayın.
p103	kullanmadan önce etiketi okuyun.

p200 serisi: tedbir amaçlı önlem ifadeleri ve kodları 
p201	kullanmadan önce özel talimatları okuyun.
p202	bütün önlem ifadeleri okunup anlaşılmadan elleçlemeyin.
p210	isıdan/kıvılcımdan/alevden/sıcak yüzeylerden uzak tutun. - sigara içilmez.
p211	aleve veya diğer ateş kaynaklarına doğru püskürtmeyin.
p220	kıyafetlerden/.. ./yanıcı malzemelerden uzak tutun/saklayın.
p221	yanıcılarla/... karışmasını önleyici her türlü önlemi alın.
p222	hava ile temasına izin vermeyin.
p223	şiddetli tepkime ve alevlenme olasılığından dolayı, su ile herhangi olası temasından kaçının.
p230	... ile ıslak tutun.
p231	asal gaz ile elleçleyin.
p232	nemden koruyun.
p233	kabı sıkıca kapalı tutun.
p234	sadece orijinal kabında saklayın.
p235	soğuk tutun.
p240	kabı ve alıcı ekipmanı toprağa oturtun/bağlayın.
p241	patlamaya dayanıklı elektrikli/havalandırma/tutuşturucu/.../malzeme kullanın.
p242	sadece ateş almayan aletler kullanın.
p243	statik boşalmaya karşı önleyici tedbirler alın.
p244	kısma vanalarını gres ve yağdan uzak tutun.
p250	öğütme/şok/.../sürtünmeye maruz bırakmayın.
p251	basınçlı kap: kullanımdan sonra bile delmeyin veya yakmayın.
p260	tozunu/dumanını/gazını/sisini/buharını/spreyini solumayın.
p261	tozunu/dumanını/gazını/sisini/buharını/spreyini solumaktan kaçının.
p262	gözle, ciltle veya kıyafetle temas ettirmeyin.
p263	hamilelikte/anne sütü verirken temastan kaçının.
p264	elleçlemeden sonra ... ile iyice yıkayın.
p270	bu ürünü kullanırken hiçbir şey yemeyin, içmeyiniz veya sigara içmeyin.
p271	sadece dışarıda veya iyi havalandırılan bir alanda kullanın.
p272	kirlenmiş kıyafetleri işyeri dışına çıkarmayın.
p273	çevreye verilmesinden kaçının.
p280	koruyucu eldiven/koruyucu kıyafet/göz koruyucu/yüz koruyucu kullanın.
p281	kişisel koruyucu ekipman kullanın.
p282	soğuk geçirmez eldiven/yüz kalkanı/göz koruyucu kullanın.
p283	ateş/alev dayanıklı/geciktirici kıyafet giyin.
p284	solunum koruyucu giyin.
p285	yetersiz havalandırma varsa, solunum koruyucu giyin.
p231+p232	asal gazla elleçleyin. nemden koruyun.
p235+p410	soğuk saklayın. güneş ışığından koruyun.

p300 serisi: müdahale amaçlı önlem ifadeleri ve kodları 
p301	yutulması halinde:
p302	cildin üzerinde olması halinde:
p303	cildin(veya saçın) üzerinde olması halinde:
p304	solunması halinde:
p305	gözle teması halinde:
p306	giysi ile teması halinde:
p307	maruz kalınma halinde:
p308	maruz kalınma veya etkileşme halinde:
p309	maruz kalınma veya kendini kötü hissetme halinde:
p310	hemen zehi̇r merkezi̇ni̇ veya doktoru/hekimi arayın.
p311	zehi̇r merkezi̇ni̇ veya doktoru/hekimi arayın.
p312	kendinizi iyi hissetmezseniz, zehi̇r merkezi̇ni̇ veya doktoru/hekimi arayın.
p313	tıbbi tavsiye alın/doktorunuza başvurun.
p314	kendinizi iyi hissetmezseniz, tıbbi tavsiye/müdahale alınız.
p315	hemen tıbbi tavsiye/müdahale alın.
p320	özel acil müdahale gerekli (etikete bakın)
p321	özel müdahale gerekli (etikete bakın)
p322	özel önlemler (etikete bakın)
p330	ağzınızı çalkalayın.
p331	kustur mayin.
p332	cilt tahrişi oluşması halinde:
p333	cilt tahrişi veya pişik oluşması halinde:
p334	soğuk suya batırın veya ıslak bandaja sarın.
p335	ciltte kalan parçalan temizleyin.
p336	donmuş kısımları ılık su ile eritin. etkilenmiş alanı silmeyin.
p337	göz tahrişinin geçmemesi halinde:
p338	kontakt lens, varsa ve çıkarması kolaysa, çıkarın. sürekli çalkalayın.
p340	maruz kalan kişiyi açık havaya çıkarın ve rahat nefes alabileceği pozisyonda olmasını sağlayın.
p341	nefes almakta güçlük çekiyorsa, maruz kalan kişiyi açık havaya çıkarın ve rahat nefes alabileceği pozisyonda olmasını sağlayın.
p342	solunum bulgularının görülmesi halinde:
p350	bol sabun ve su ile iyice yıkayın.
p351	su ile birkaç dakika dikkatlice durulayın.
p352	bol sabun ve su ile yıkayın.
p353	cildinizi su/duş ile durulayın.
p360	kirlenmiş giysi ve cildinizi, giysilerinizi çıkarmadan önce bol su ile hemen durulayın.
p361	kirlenmiş tüm giysilerinizi hemen kaldırın/çıkarın.
p362	kirlenmiş giysilerinizi çıkarın ve yeniden kullanmadan önce yıkayın.
p363	kirlenmiş giysilerinizi yeniden kullanmadan önce yıkayın.
p370	yangın çıkması durumunda:
p371	büyük yangın ve büyük miktarlar durumunda:
p372	yangın durumunda patlama riski.
p373	yangın patlayıcılara ulaştığında, yangına müdahale etmeyi̇n.
p374	yangına makul bir mesafeden normal önlemler alarak müdahale edin.
p375	patlama riskine karşı yangına uzaktan müdahale edin.
p376	güvenli ise sızıntıyı durdurun.
p377	gaz sızıntısına bağlı yangın: sızıntı güvenli olarak durdurulmadan söndürmeyin.
p378	söndürme için ... kullanın.
p380	alanı boşaltın.
p381	güvenli ise tüm tutuşturucu kaynaklarını ortadan kaldırın.
p390	maddi hasarı önlemek için sıvı döküntüleri temizleyin.
p391	döküntüleri toplayın.
p301+p310	yutulduğunda: zehi̇r merkezi̇ni̇ veya doktoru/hekimi arayın.
p301+p312	yutulduğunda: kendinizi iyi hissetmiyorsanız zehi̇r merkezi̇ni̇ veya doktoru/hekimi arayın.
p301+p330+p331	yutulduğunda: ağzınızı durulayın. istifra etmeye çalişmayin.
p302+p334	deri̇ i̇le temas hali̇nde i̇se: soğuk suya daldırın/ıslak bezlerle sarın.
p302+p350	deri̇ i̇le temas hali̇nde i̇se: bol sabun ve su ile iyice yıkayın.
p302+p352	deri̇ i̇le temas hali̇nde i̇se: bol sabun ve su ile yıkayın.
p303+p361+p353	deri̇ (veya saç) i̇le temas hali̇nde i̇se: kirlenmiş tüm giysilerinizi hemen kaldırın/çıkartın. cildinizi su/duş ile durulayın.
p304+p340	solunduğunda: nefes alıp vermesi zorlaşmış ise, kurbanı temiz havaya çıkartın ve kolay biçimde nefes alması için rahat bir pozisyonda tutun.
p304+p341	solunduğunda: nefes alıp vermesi zorlaşmış ise, kurbanı temiz havaya çıkartın ve kolay biçimde nefes alması için rahat bir pozisyonda tutun.
p305+p351+p338	göz i̇le temasi hali̇nde: su ile birkaç dakika dikkatlice durulayın. takılı ve yapması kolaysa, kontak lensleri çıkartın. durulamaya devam edin.
p306+p360	gi̇ysi̇ i̇le temasi hali̇nde: kirlenmiş giysi ve cildinizi, giysilerinizi çıkarmadan önce bol su ile hemen durulayın.
p307+p311	maruz kalınma halinde: zehi̇r merkezi̇ni̇ veya doktoru/hekimi arayın.
p308+p313	maruz kalınma veya etkileşme halinde i̇se: tıbbi yardım/bakım alın.
p309+p311	maruz kalınma veya kendini iyi hissetmeme halinde: zehi̇r merkezi̇ni̇ veya doktoru/hekimi arayın.
p332+p313	ciltte tahriş söz konusu ise: tıbbi yardım/müdahale alın.
p333+p313	ciltte tahriş veya kaşıntı söz konusu ise: tıbbi yardım/müdahale alın.
p335+p334	parçacıkları cildinizden hafifçe temizleyin. soğuk suya daldırın/ıslak bezlerle sarın.
p337+p313	göz tahrişi kalıcı ise: tıbbi yardım/bakım alın.
p342+p311	solunum bulguları gösterirse: zehi̇r merkezi̇ni̇ veya doktoru/hekimi arayın.
p370+p376	yangın durumunda: güvenli ise sızıntıyı durdurun.
p370+p378	yangın durumunda: söndürme için ... kullanın, (uygun malzeme üretici tarafından belirtilir).
p370+p380	yangın durumunda: alanı boşaltın.
p370+p380+p375	yangın durumunda: alanı boşaltın. patlama riskine karşı yangınla uzaktan savaşın.
p371+p380+p375	büyük yangın ve büyük miktarlar durumunda: tahliye alanı. patlama riskine karşı yangına uzaktan müdahale edin.

400 serisi: depolama ile ilgili önlem ifadeleri ve kodları 
p401	... depolayın, (üretici tarafından belirtilir).
p402	kuru yerde depolayın.
p403	i̇yi havalandırılan yerde depolayın.
p404	kapalı kapta saklayın.
p405	kilit altında saklayın.
p406	aşındırıcılara karşı dayanıklı/dayanıklı bir iç astara sahip ... kapta depolayın.
p407	yığınlar/paletler arasında hava boşluğu temin edin.
p410	güneş ışığından koruyun.
p411	... °c/... °f aşmayacak sıcaklıklarda depolayın.
p412	50 °c/122 °f aşan sıcaklıklara maruz bırakmayın.
p413	... °c/... °f aşmayacak sıcaklıklarda ... kg/... lbs’den büyük kütle miktarları halinde depolayın.
p420	diğer malzemelerden uzakta depolayın.
p422	i̇çindekileri ... altında depolayın.
p402+p404	kuru alanda depolayanız. kapalı bir kapta depolayın.
p403+p233	i̇yi havalandırılmış bir alanda depolayanız. kabı sıkıca kapalı tutun.
p403+p235	i̇yi havalandırılmış bir alanda depolayan. soğuk tutun.
p410+p403	güneş ışığından koruyun. i̇yi havalandırılmış bir alanda depolayın.
p410+p412	güneş ışığından koruyun. 50 °c/122 °f aşan sıcaklıklara maruz bırakmayın.
p411+p235	... °c/... °f aşmayacak sıcaklıklarda depolayın. soğuk tutun.

500 serisi: bertaraf amaçlı önlem ifadeleri ve kodları 
p501	i̇çeriği/kabı ... bertaraf edin.
p502	geri dönüşüm/ geri kazanım için üreticinizden/tedarikçinizden bilgi talep edin.

kaynakça 
 ("ghs rev.2")
 (the "clp regulation")

dış bağlantılar 
https://web.archive.org/web/20130326021949/http://clp.immib.org.tr/web/
https://web.archive.org/web/20130522204631/http://www.kimyasallar.cevreorman.gov.tr/sources/default.asp
https://web.archive.org/web/20130306232138/http://reach.immib.org.tr/web/

küresel uyumluluk sistemi