OpenAI

openai, abd merkezli yapay zekâ araştırma şirketi. şirketin genel amacı insanlığa fayda sağlayabilecek yapay zekâ hakkında araştırma yapmaktır. 2015 yılının sonlarında san francisco'da kurulan şirket, patentlerini ve araştırmalarını halka açık hale getirerek diğer kurum ve araştırmacılarla “serbest iş birliği yapmayı” amaçlamaktadır. elon musk ve sam altman, yapay genel zekâdan kaynaklanan varoluşsal risk endişelerinden dolayı bu şirketi kurduklarını açıklamıştır.  organizasyon 2015 yılında sam altman, reid hoffman, jessica livingston, elon musk, ilya sutskever, peter thiel ve diğerleri tarafından san francisco’da kurulmuş ve toplamda 1 milyar dolar bağışta bulunulmuşlardır. musk 2018 yılında yönetim kurulundan istifa etmiş ancak bağışçı olarak kalmıştır. microsoft 2019 yılında openai lp’ye 1 milyar dolarlık bir yatırım sağlamış ve ocak 2023’te ikinci birçok yıllık yatırım sağlamıştır; bu ikinci yatırımın 10 milyar dolar olduğu bildirilmektedir. chatgpt yazılı cevap veren botun yapımı da openai’a aittir.

tarihçe

2015-2018: kar amacı gütmeyen başlangıç 
aralık 2015'te, sam altman, greg brockman, reid hoffman, jessica livingston, peter thiel, elon musk, amazon web services (aws), infosys ve yc research, openai'nin kuruluşunu duyurdular ve bu girişime 1 milyar dolardan fazla bir kaynak ayırdılar. organizasyon, patentlerini ve araştırmalarını halka açarak diğer kurumlar ve araştırmacılarla "özgürce işbirliği" yapacaklarını belirtti. openai, san francisco'nun mission district bölgesinde yer alan pioneer building'de merkezi bulunmaktadır.

wired dergisine göre, openai'nin kurucularından greg brockman, derin öğrenme hareketinin "babalarından" olan yoshua bengio ile bir araya geldi ve "alanındaki en iyi araştırmacılar" listesini çıkardı. brockman, 2015 aralık ayında ilk çalışanları olarak dokuz tanesini işe almayı başardı. 2016 yılında openai, "kar amacı güden şirketlerin seviyesinde" maaşlar ödedi, ancak facebook veya google gibi şirketlerdeki yapay zeka araştırmacılarına kıyaslanabilir maaşlar ödemedi.

(microsoft'tan peter lee, en iyi yapay zeka araştırmacısının maliyetinin en iyi nfl oyuncusu adayının maliyetini aştığını belirtti.) openai'nin potansiyeli ve misyonu, bu araştırmacıları şirkete çekti; bir google çalışanı, openai için google'dan ayrılmaya hazır olduğunu "çok güçlü insan grubu ve büyük ölçüde misyonu nedeniyle" söyledi.  brockman, "insanlığı gerçek bir yapay zekaya güvenli bir şekilde yaklaştırmak için yapabileceğim en iyi şeyin" bu olduğunu belirtti. openai araştırmacısı wojciech zaremba, kendisine sunulan piyasadaki iki veya üç kat daha yüksek olan fiyat tekliflerini reddettiğini ve yerine openai'ye katılmayı tercih ettiğini belirtti.

27 nisan 2016'da, openai, pekiştirmeli öğrenme araştırma platformu olan “openai gym” adlı herkese açık bir beta sürümünü yayınladı.

5 aralık 2016'da openai, bir yapay zeka'nın dünyadaki oyun, web sitesi ve diğer uygulamalar üzerindeki genel zekasını ölçmek ve eğitmek için kullanılan bir yazılım platformu olan universe'yi piyasaya sürdü.

2017 yılında, openai'nin işlevsel harcamalarının dörtte biri olan 7.9 milyon dolar, sadece bulut hesaplaması için harcandı. buna karşılık, deepmind'ın 2017 yılındaki toplam harcamaları 442 milyon dolar oldu. 2018 yazında, openai'nin dota 2 botlarını sadece birkaç hafta eğitmek google'dan 128.000 cpu ve 256 gpu kiralanmasını gerektirdi.

21 şubat 2018’de, musk, otonom otomobiller için tesla yapay zeka geliştirmesinde bulunmasından dolayı “gelecekteki olası bir anlaşmazlık çıkmasını” öne sürerek yönetim kurulundan istifa etti, ancak bağışçılığını devam ettirdi.

2018 itibarıyla, openai, san francisco mission bölgesi'nde, musk'un diğer bir ortak şirketi olan neuralink ile bir ofis binasını paylaşmaktadır.

2019: kâr amacına evriliş 
2019 yılında openai, kâr amacı gütmeyen bir kuruluştan "sınırlı derecede kâr amacı güden" bir kuruluşa dönüştü ve kâr, yapılan yatırımın 100 katı ile sınırlandırıldı. openai'ye göre, sınırlandırılmış kâr modeli, openai lp'nin risk sermayesi fonlarından yatırım çekmesine yasal olarak izin verir ve ayrıca, şirkette çalışanlara pay vermek yoluyla "openai'a gidiyorum ama uzun vadede bu, ailemiz açısından dezavantajlı olmayacak" diyebilmeleri amaçlanır. birçok üst düzey araştırmacı google brain, deepmind veya facebook'ta çalışmaktadır ve bu şirketler kâr amacı gütmeyen bir kuruluşun 'sunamayacağı' hisse senedi opsiyonları sunmaktadır. evrilişten önce, openai'deki üst düzey çalışanların ücretlerinin kamuya açıklanması yasal olarak gerekliydi.

şirket daha sonra çalışanlarına öz sermaye dağıttı ve microsoft ile ortaklık kurarak şirkete 1 milyar dolarlık bir yatırım paketi açıkladı. openai ayrıca teknolojilerini ticari olarak lisanslama niyetini de açıkladı. openai 1 milyar doları "beş yıl içinde ve muhtemelen çok daha hızlı" harcamayı planlıyordu.  altman, bir milyar doların bile yetersiz kalabileceğini ve laboratuvarın yapay genel zekaya ulaşmak için nihayetinde "kar amacı gütmeyen herhangi bir kuruluşun şimdiye kadar topladığından daha fazla sermayeye" ihtiyaç duyabileceğini belirtti.

kâr amacı gütmeyen bir şirketten sınırlı-kârlı bir şirkete geçiş, kâr amacı gütmeyen allen institute for ai'dan oren etzioni tarafından şüpheyle karşılandı. etzioni, üst düzey araştırmacıları kâr amacı gütmeyen bir şirkete çekmenin zor olduğunu kabul etti, ancak "kâr amacı gütmeyen bir şirketin rekabet edemeyeceği fikrine katılmıyorum" dedi ve openai ve diğerlerinin başarılı düşük bütçeli projelerine işaret etti. "eğer daha büyük ve daha iyi finansman her zaman daha iyi olsaydı, ibm hala bir numara olurdu." dedi.

bazı araştırmacılar openai lp'nin kâr amacı gütmeyen bir statüye geçmesinin openai'nin yapay zekayı "demokratikleştirme" iddialarıyla tutarsız olduğunu savunmuştur. vice news'ten bir gazeteci "genel olarak, insanlığı iyileştirmek için risk sermayedarlarına hiçbir zaman güvenemedik" diye yazmıştır.

2020'den günümüze: chatgpt, dall-e ve microsoft ile ortaklık 
2020 yılında openai, büyük internet veri kümeleri üzerinde eğitilmiş bir dil modeli olan gpt-3'ü duyurdu. gpt-3, soruların doğal dille yanıtlanmasını amaçlıyor, ancak aynı zamanda diller arasında çeviri yapabiliyor ve tutarlı bir şekilde doğaçlama metin oluşturabiliyor. ayrıca, basitçe "api" olarak adlandırılan ilişkili bir api'nin ilk ticari ürününün kalbini oluşturacağını duyurdu.

2021 yılında openai, doğal dil tanımlarından dijital görüntüler oluşturabilen bir derin öğrenme modeli olan dall-e'yi tanıttı.

aralık 2022'de openai, gpt-3.5 tabanlı yeni yapay zeka sohbet robotu chatgpt'nin ücretsiz önizlemesini başlattıktan sonra medyada geniş yer aldı. openai'ye göre, önizleme ilk beş gün içinde bir milyondan fazla kayıt aldı. reuters'in aralık 2022'de anonim kaynaklardan aktardığına göre, openai 2023 yılında 200 milyon dolar, 2024 yılında ise 1 milyar dolar gelir elde etmeyi öngörüyor.

ocak 2023 itibarıyla openai, şirketin 2021'deki değerinin iki katına çıkarak 29 milyar dolar değerinde bir fon için görüşmelerde bulunuyordu. 23 ocak 2023'te microsoft, openai'ye çok yıllı, milyarlarca dolarlık (10 milyar dolar olduğu bildirildi) yeni bir yatırım yapacağını duyurdu.

yatırımın microsoft'un openai'nin chatgpt'sini bing arama motoruna entegre etme çabalarının bir parçası olduğuna inanılıyor. google, chatgpt'nin başlatılmasının ardından, chatgpt'nin google'ın bilgi kaynağı olarak yerini tehdit edebileceğinden korkarak benzer bir yapay zeka uygulamasını (bard) duyurdu.

7 şubat 2023'te microsoft, chatgpt ile aynı temele dayanan yapay zeka teknolojisini microsoft bing, edge, microsoft 365 ve diğer ürünlerinde inşa ettiğini duyurdu.

14 mart 2023'te openai, hem bir api (bekleme listesiyle) hem de chatgpt plus'ın bir özelliği olarak gpt-4'ü yayınladı.

katılımcılar
başkan: sam altman, y combinator şirketi başkanı 
ilya sutskever, araştırma direktörü, eski bir google makine öğrenimi uzmanı
greg brockman, stripe'ın eski cto'su

projenin diğer destekçileri şunlardır:
reid hoffman, linkedin ortak kurucusu
peter thiel, paypal ortak kurucusu
jessica livingston, y combinator'un kurucu partneri

şirketler:

amazon web services, amazon.com'un cloud-servisi yan kuruluşu
infosys, bir it danışmanlık firması

grup, ocak 2016 başında dokuz araştırmacı ile başladı. wired'a göre brockman, derin öğrenme hareketinin “kurucu babalarından” biri olan yoshua bengio ile bir araya geldi ve “alandaki en iyi araştırmacıların” bir listesini çıkardı. microsofttan peter lee, en iyi yapay zeka araştırmacılarının maliyetinin en iyi nfl oyun kurucu beklentisinin maliyetini aştığını belirtti. openai şirket düzeyinde (kâr amacı gütmeyen seviyesinden ziyade) maaş öderken, şu anda yapay zeka araştırmacılarına facebook veya google ile karşılaştırılabilir maaşlar ödememektedir. bununla birlikte, sutskever google’ı bırakıp openai’ya geçmesini, “çok güçlü bir insan grubu ve büyük bir misyonu olması" şeklinde açıklamıştır. brockman, "yapmayı hayal edebileceğim en iyi şey, insanlığa gerçek yapay zeka'yı güvenli bir şekilde yaratmak" açıklamasında bulunmuştır. openai araştırmacısı wojciech zaremba, openai'ya katılmak için pazar değerinin iki ila üç katı teklif edilen "borderline crazy" tekliflerini reddettiğini belirtti.

motivleri 
stephen hawking ve stuart russell gibi bazı bilim insanları, gelişmiş yapay zeka'nın bir gün kendini sürekli artan bir oranda yeniden tasarlama yeteneğini kazanması durumunda, durdurulamaz bir "zeka patlaması"nın insanın neslinin tükenmesine yol açabileceğini düşünmüşlerdir. musk, yapay zeka'yı insanlığın "en büyük varoluşsal tehdidi" olarak nitelendirmiştir. openai'nin kurucuları onu kâr amacı gütmeden yapılandırmıştır, böylece araştırmalarını uzun vadeli olumlu bir insan etkisi yaratmaya odaklamışlardır.

openai, insani seviyedeki yapay zeka'nın topluma ne kadar fayda sağlayabileceğini anlamanın zor olduğunu ve yanlış inşa edildiğinde veya yanlış kullanıldığında topluma ne kadar zarar verebileceğini anlamanın aynı derecede zor olduğunu belirtmektedir. güvenlik araştırması'nın ertelenmesi güvenli değildir: “yapay zeka'nın şaşırtıcı geçmişi nedeniyle, insani seviyedeki yapay zeka'nın ne zaman ulaşabileceğini tahmin etmek zor.” openai, yapay zeka'nın “bireysel insanın isteklerinin bir uzantısı olması ve özgürlük ruhu içinde mümkün olduğunca geniş ve eşit bir şekilde dağıtılması gerektiğini belirtmektedir”, ve potansiyel olarak muazzam yapay zeka özellikli ürün sınıfına atıfta bulunularak: "gerçekten toplumumuzun sadece birkaç kişi tarafından bilinen otonom yapay zekalar tarafından kontrol edilmesine istekli miyiz? elbette değil.” eşbaşkan sam altman, on yıllardır sürecek olan projenin insan zekasını geçmesini beklemektedir.

infosys'in eski ceo'su vishal sikka, “insanlığın genel yararına daha fazla sonuç elde etmek için” çaba gösterileceği bu kuruluşa destek olduğunu ve openai'nin uzun zamandır elde ettikleri değerlerle çok iyi uyum sağladığını belirtmiştir. wired'dan cade metz, amazon gibi şirketlerin, çok sayıda özel veri kaynağına sahip olan google ve facebook gibi şirketlere karşı alanını düzleştirmek için açık kaynaklı yazılım ve verileri kullanma isteği ile motive olabileceğini öne sürmektedir. altman, y combinator şirketlerinin verilerini openai ile paylaşacağını belirtti.

strateji 
musk şu soruyu sormuştur: “geleceğin iyi olmasını sağlamak için yapabileceğimiz en iyi şey nedir? aralarında oturabiliriz ya da düzenleyici gözetimi teşvik edebiliriz ya da yapay zeka'yı güvenli ve insanlığa yararlı bir şekilde geliştirmeye derinden önem veren insanlarla doğru yapıya katılabiliriz. musk, “aslında (dost) yapay zeka'yı ilerletmeye çalışırken her zaman bir riskin olduğunu” kabul etmiştir; bununla birlikte, en iyi savunma “yapay zeka'ya sahip olabilecek birçok insanı güçlendirmektir. herkesin yapay zeka gücü varsa, o zaman yapay zeka süper gücüne sahip olabilecek tek bir kişi veya küçük bir birey olmayacaktır.“

musk ve altman'ın yapay zeka'nın genel zarara neden olma riskini azaltmaya çalışmasının karşı sezgisel stratejisi, herkese yapay zeka verme fikri, yapay zekanın varoluşsal riskinden endişe duyanlar arasında tartışmalıdır. filozof nick bostrom musk'un yaklaşımına kuşkuyla bakmaktadır: “dünyaya kötü şeyler yapabilen bir düğmeniz varsa, bunu herkese vermek istemezsiniz.” teknolojik tekillikle ilgili bir 2016 sohbeti sırasında altman, “tüm kaynak kodumuzu yayınlamayı planlamıyoruz” dedi. greg brockman, “şu anda hedefimiz yapılacak en iyi şeyi yapmaktır. bu biraz belirsiz.“ açıklamasında bulunmuştur.

ürünler

gym 
gym, pekiştirmeli öğrenme araştırmalarında kullanılan imagenet büyük ölçekli görsel tanıma mücadelesi'ne benzeyen, ancak bunlardan daha geniş olan ve çok çeşitli farklı ortamlara sahip, kurulumu kolay bir genel zeka testi sunmayı amaçlamaktadır. yapay zeka araştırma yayınlarında hangi ortamların tanımlandığını belirtir, böylece yayınlanan araştırmanın daha kolay bir şekilde yeniden üretilebilmesini kolaylaştırır. proje kullanıcıya basit bir arayüz sağladığını iddia etmektedir. haziran 2017'den itibaren, gym yalnızca python ile birlikte kullanılabilir. eylül 2017 itibarıyla, gym dokümantasyon sitesi sürdürülmedi ve aktif çalışma yerine github sayfasına odaklandı.

robosumo 
“robosumo” da, sanal insansı “metaöğrenme” robotlar başlangıçta nasıl yürüyecekleri konusunda bilgisizdir ve hareket etmeyi öğrenme ve rakip ajanın halka dışına itme hedefleri verilmiştir. bu öğrenme sürecinde, ajanlar değişen koşullara nasıl adapte edileceğini öğrenir; bir ajan daha sonra bu sanal ortamdan çıkarıldığında ve şiddetli rüzgarlarla yeni bir sanal ortama yerleştirildiğinde, aracı genel olarak nasıl dengeleyeceğini öğrendiğini öne sürerek dik durur. openai’den igor mordatch, ajanlar arasındaki rekabetin, bir ajanın rekabet bağlamı dışında bile çalışabilme yeteneğini artırabilecek bir zekasal “silahlanma yarışı” yaratabileceğini düşünmektedir.

tartışma oyunu 
2018'de openai, bir insan hakimin önünde oyuncak problemlerini tartışmak için makineler öğreten tartışma oyununu başlattı. amaç, böyle bir yaklaşımın yapay zeka kararlarını denetlemeye ve açıklanabilir yapay zeka geliştirmeye yardımcı olup olmadığını araştırmaktır.

openai five 
openai five, dota 2 video oyununda kullanılan beşli bot takımıdır ve bu botlar insan oyuncularına karşı tamamen yetenekli bir şekilde deneme yanılma algoritmalarıyla oynamayı öğrenir. beşli bir ekip haline gelmeden önce, ilk halka açık gösteri, international 2017'de oyuna profesyonel bir ukraynalı oyuncu olan dendi'nin canlı yayında 1'e 1 maçında bir bota kaybetmiştir. maçtan sonra cto greg brockman, botun iki hafta boyunca gerçek zamanlı olarak kendisine karşı oynayarak öğrendiğini ve öğrenme yazılımının karmaşık görevleri yerine getirebilecek yazılım oluşturma yönünde bir adım olduğunu açıkladı. botlar aylar boyunca günde yüzlerce kez kendilerine karşı oynayarak zaman içinde öğrendikleri ve düşmanı öldürmek ve kuleleri yıkmak gibi eylemler için ödüllendirildiği için sistem ile bir pekiştirmeli öğrenme şekli kullanmaktadır. haziran 2018’e kadar, botların yetenekleri beş kişilik bir ekip olarak birlikte oynanabildi ve amatör ve yarı profesyonel oyunculardan oluşan ekipleri yenebildi. uluslararası 2018’de openai five, profesyonel oyunculara karşı iki maçta oynadı. botlar her iki oyunu da kaybetmelerine rağmen, openai, dota 2'deki en iyi oyuncuların bazılarına karşı oynadıklarının gelecekteki oyunlar için algoritmalarını analiz etmelerini ve ayarlamalarını sağladığını belirterek başarılı bir girişim olduğunu belirtti.

dactyl 
dactyl, openai five'ın kullandığı pekiştirmeli öğrenme algoritması kodunu kullanarak, bir robot gölge el'i sıfırdan eğitmek için makine öğrenmesini kullanır. robot eli tamamen fiziksel olarak yanlış simülasyonda eğitilmiştir.

gpt2 
gpt2, konu ve ton cinsinden girişi ile eşleşen metin üreten bir yapay zeka sistemidir. örneğin, george orwell'in romanı 1984'ün ilk cümlesini aldığında, çin'de ortaya konan bir fütüristik kurgu üretebilir. önceki openai ürünlerinden farklı olarak, gpt2, sahte haberler yazma uygulamaları da dahil olmak üzere olası kötüye kullanım kaygılarından dolayı toplulukla paylaşılmamıştır.

gpt3 
gpt-3 (genişletilebilir öğrenme tabanlı dil modeli-3), openai tarafından geliştirilen bir dil modelidir. gpt-3, dünyanın en büyük dil modellerindendir ve 175 miliarda parametreye sahiptir. gpt-3, insan dilini anlamak ve yapılandırmak için tasarlanmıştır ve bu nedenle dil konusundaki uygulamalar için kullanılabilir.

chatgpt 
chatgpt, openai tarafından geliştirilen bir dil modelidir. chatgpt, insanların sorularına faktüel cevaplar vererek veya görevlerde yardım ederek eğitilmiştir. chatgpt, gpt-3.5 serisi bir ai modelinden türetilmiştir ve ayrıca instructgpt adlı openai dil modeline dayanmaktadır. özellikle, chatgpt insan geri bildirimlerine dayanarak eğitildiğinden, bu dil modelinin geliştirilmesi için insanlarla etkileşim kurması önemlidir. bu nedenle, openai, chatgpt'yi 30 kasım 2022 tarihinden itibaren geniş kamuoyuna açık bir demo olarak sunmaktadır.

gpt4 
gpt-4 (generative pre-trained transformer 4), openai tarafından oluşturulan çok modlu büyük bir dil modelidir. gpt serisinin dördüncüsüdür. 14 mart 2023’te yayınlanmıştır ve api aracılığıyla ve chatgpt plus kullanıcıları için kullanılabilirdir. openai, gpt-4’ün önceki sürümlerine göre daha hızlı ve verimli olduğunu belirtiyor. önceki gpt sürümlerinden farkı: daha karmaşık ve nüanslı girdileri anlayabilir. sadece metin değil, aynı zamanda görüntü ve video gibi diğer ortamları da işleyebilir. daha güvenli ve yararlı yanıtlar üretir. openai, gpt-4’ün zararlı veya yanlış bilgileri azalttığını ve kullanıcıların ihtiyaçlarına uygun yanıtlar verdiğini söylüyor.

kaynakça

amerika birleşik devletleri'ndeki araştırma enstitüleri
kaliforniya merkezli kâr amacı gütmeyen kuruluşlar
san francisco
elon musk
2015'te kaliforniya'da kurulan oluşumlar
2015'te kurulan şirketler
openai