Limburg (Hollanda ili)

limburg ili ("felemenkçe" ve "limburgca": limburg) hollanda'nın 12 ilinden en güneydoğu ucunda bulunan ildir. başkenti maastricht kentidir.

coğrafi konum 

limburg ili hollanda'nın en güneyinde bulunan ve eski "limburg kontluğu" dolayısıyla ortaya çıkan bir ildir. kuzeyinde gelderland ili, kuzey ve kuzeydoğusunda kuzey brabant ili bulunur. doğusunda almanya'nın kuzey ren-vestfalya eyaleti vardır. güneyinde ve batısının bir kısmında belçika'nın felemenkçe konuşulan flaman bölgesi'nde limburg ili ve fransızca-konuşulan valon bölgesi'nde liège ili bulunur.

haritaya bakınca limburg ilinin hollanda ülkesinin ana toprakları dışında almanya ve belçika'ya sarkan  bir uç bölgesi olduğu gayet açıkça görülmektedir. fakat son yüzyılda ortaya çıkan ekonomik ve sosyal gelişmeler ve özellikle avrupa birliği'nin kurulması  bu ilin (belçika, hollanda ve lüksenburg'dan oluşan) benelüks bölgesi ile almanya'daki büyük şehirleşmiş ruhr bölgesi arasında uluslararası, hatta küresel,  bir köprü görevi yaptığı anlaşılmaktadır. buna son yıllarda açık (ama pek istenmeyen) bir gösterge bu ilde ve özellikle ilin güney ucunda belgelenen (çok kere alışkanlık getiren maddeler ticareti ile bağlantılı) uluslararası suçların çok artmasıdır.

tarihçe 

yüzyıllar boyunca limburg ilinin stratejik konumu avrupa'daki önemli güçler tarafından ele geçirilmek istenen bir mevkii yapmıştır. limburg mevkiini ele geçirip idare edenler arasında antik romalılar, i̇spanyalı habsburglar, avusturyalı habsburglar, prusyalılar ve fransızlar gelmektedir.

elde bulunan arkeolojik delillere göre ilde yerleşen insanlar arasında güney limburg'da çok sayıda neandertal adamı bulunduğu bunların kamp kalıntılarından anlaşılmaktadır. bu yörede cilalı taş devri'nde çakmak taşı çıkartmak üzere maden ocakları açılmıştır. bu çakmak taşı ocaklarının kazılmış dehlizlerine bir örnek günümüzde turistlere açılmış olan insan yapısı mağaralar rijckholt'da  görülebilir. antik roma döneminde limburg'da yaşayanlar büyük bir kısmı romalı hayat tarzını tercih etmişlerdir ve günümüzdeki önemli limburg şehir ve kasabalar ("mosa trajectum" adı ile maastricht ve "coriovallum" adı ile heerlen) romalılar ve romalı olmayı tercih eden yerliler tarafından kurulmuştur. antik romalı şehri olan maastrich'e hristiyanlığı kabul ettiren romalı piskopos "servitius" 384'te bu şehirde ölmüştür.

batı romalı idaresi batı avrupada çöktükten sonra limburg bölgesi franklar eline geçmiştir. büyük frank kralı ve sonradan batı imparatoru olarak olan tac giydirilen  şarlman'in başşehri limburg ilinin hemen yakınında aachen  şehrinde idi. şarlman'ın kurduğu frank karolenj i̇mparatorluğu parçalandıktan sonra aynen hollanda'nın diğer yöreleri gibi kutsal roma cermen i̇mparatorluğu'na bağlı kalmıştır.

orta çağ başında günümüzdeki limburg bölgesi brabant düklüğü, gelderland düklüğü, julich düklüğü, liège prensliği ve köln prens-başpiskosluğu arasında bölünmüştür. liège prensliği'ne ait bulunan bölgede (günümüzde belçika'da olan bölgde) yüksekçe bir bataklık olan vesdre nehri kıyısında limbourg adını taşıyan bir müstahkem kale kurulmuştu. bu kale orta çağlarda limbourg düklüğü merkezi oldu ve liège şehrinden kuzeye meuse nehri kıyılarına uzanmaktaydı. fakat günümüzde limburg, hollanda  ili arazisi bu düklüğün bir parçası değildi. sonradan 19. yüzyılda bu düklüğün ismini verilmiştir. eski limbourg düklüğü arazisi ise günümüzde belçika'daki limburg (il) bölgesinde olup belçika'nın bir parçasıdır.

bu dönemde bu bölgedeki dükler, prensler ve prens-piskoposlar hukuken kutsal roma cermen i̇mparatorluğu'nun bir parçası olup i̇mparatora şahsen yeminle bağlı olmalarına rağmen çok zaman bağımsız hükümdarlar gibi bölgelerini idare etmişlerdir. bu değişik bölgeler arasından zaman zaman çıkan silahlı çatışmalara ve hatta harplere yol açmıştır. bu silahlı çatışmalar çok kere orta bölgede bulunan limburg arazisi üzerine olmuştur.

yeni çağlarda limburg'un büyük bir kısmı i̇spanya habsburglular ve onları takiben avusturya habsburglar ellerine geçmiştir. ama diğer kısımları prusya, "yedi birleşik şehir felemenk cumhuriyeti", liège prensliği'nin  idaresinde bulunmakta idi.

1673'de fransız kralı xiv. louis ordusunun başında limburg'a girerek maastricht kalesini kuşattı. bu kuşatma sırasında ölen bir fransız komutanı  charles de batz-castelmore d'artagnan sonradan alexander dumas (baba) tarafından üç silahşörler (1844) romanının kahramanı yapılmıştır.

1568-1648 döneminde süren seksen yıl savaşı içinde hollanda cumhuriyeti'nin i̇spanyol habsburg'lara karşı başkaldırıp bu devleti hollanda'da atma süreci içinde limburg çok sayıda bazıları çok şiddetli silahlı çatışmalara sahne olmuştur. 4 nisan 1574'te "mook kırı muharebesi"'nde hollanda orduları yenilip binlerce hollandalı paralı asker ve holakomutan "oranj-nassau'lu prens willem"'in iki erkek kardeşi hayatlarını kaybetmişlerdir.. bu savaşta çoğunluğu katolik mezhebine mensup olan limburg'lular i̇spanyolların tarafında, çoğunluğu kalvinist protestan olan hollandalılara karşı, savaşmışlardır.

fransa'da napolyon döneminde tüm hollanda gibi limburg ili de fransız istilasına uğramış ve fransız'ların kurduğu çeşitli devlet ve hükûmetler altında yaşamıştır. 1815'de viyana kongresi ile eski ve hollanda ve belçika'nın birleştirilmesi ile kurulan hollanda krallığı limburg yörelerinin idaresini almış ve maastricht merkezli ve adını bu şehirden alan günümüzdeki limburg ilinden çok daha büyük arazili bir il "maastricht ili" kurulmuştur. fakat ilk hollanda krallığı kralı hollandalı i. william limburg isminin kaybolmasını önlemek için bu bölgenin çoğu eski limburg kontluğu arazisi içinde olmamakla beraber yeni maastricht iline "limburg ili" ismini verdirmiştir.

1830'da çoğunluğu katolik mezhebinde olan ama felemenkçe konuşan flaman illeri, fransızca-konuşan valonya illeri ile birleşerek çoğunluğu kalvinist mezhebinde bulunan kuzey hollandalılara karşı isyan ettiler ve belçika adlı yeni bir devlet kurdular. önce  limburg ili belçika idaresini seçmişti. fakat "1839 londra antlaşması" ile büyük limburg ili ikiye bölündü. batı kısmı belçika'nın bir parçası "lüksemburg (belçika) ili" oldu. doğu kısmı ise meuse nehri üzerindeki hükümdarlık alanlarını kaybetmek istemeyen prusyalıları tatmin etmek için "almanya konfederasyonu" içinde bırakıldı> ama "limburg düklüğü" adı verilen bu özerk bölgenin hükümdarlığı şahsen hollanda kralı oldu ve bu durum 1839-1866'da döneminde devam etti.). 1867'de yapılan yeni bir "londra antlaşması (1867)" ile eskiden sadece şahsi hükümdar bağları ile hollanda'ya bağlı olan "limburg düklüğü" tüm egemenliği ile hollanda krallığı'na bağlandı. hollanda hükmü altında "limburg düklüğü" ismi  şubat 1907'ye kadar kullanıldı ve bu tarihten sonra "limburg ili" ismi kullanılmaya başlandı. bu nedenle diğer her hollanda illerinde en üst yerel idareci "kraliçe komiseri" unvanı taşımakta iken limburg ilinde "vali" unvanı taşımaktadır.

ii. dünya savaşı'nda hollanda ve limburg ili nazi almanya işgali altına girdi. nazi almanyası'nın müttefikler tarafından geri atılması süreci içinde limburg'da birçok şehir, kasaba ve köy büyük hasar ve insan zayiatı verdi. limburg ilinin mezarlıklarında sivil ölülerin ne kadar çok olduğu bu döneme ait büyük sayıda mezar taşlarından açıkça anlaşılmaktadır. bu bölgede savaşlarda ölen askerler için limburg ilinde amerikan, i̇ngiliz ve alman asker ölüleri için ayrı ayrı büyük harp mezarlıkları bulunmaktadır.

aralık 1991'de o zaman avrupa topluğu maastricht'te yaptığı toplantıda çok zaman maastricht antlaşması olarak anılan  "avrupa birliği antlaşması"nı imzalayarak {bu antlaşma ile avrupa birliği'ni kurdular.

şehirler 

limburg, hollanda ilinde başkent maastricht ve şu büyük şehirler bulunmaktadır: heerlen, roermond, sittard-geleen, vaals, valkenburg aan de geul, venlo ve weert.

belediyeler 

limburg, hollanda'da 31 belediyeler bulunmaktadır:

dil ve lehçeler 

limburg, hollanda ilinde özel "limburgca" (felemenkçe:limburgs) adı verilen bir dil de konuşulmaktadır. 1997'den itibaren limburgca avrupa birliği'nin azınlık dilleri yasasına göre resmi olarak bir dil olarak kabul edilmiştir. fakat hollanda, almanya  ve belçika hükûmetleri tarafından resmi bir devlet dili olarak kabul edilmemektedir. limburgca hollanda'nın limburg ili yanında komşu almanya ve belçika'da tahminen 1.6 milyon kişi tarafından konuşulmaktadır.

ama limburgca konuşulan bölgede hemen hemen her kasaba ve köyün kendine has limburgca aksanı bulunmakta ve bu yerel aksan ayrımının bazen lehçe ayrımına dönüştüğü bildirilmektedir.

resimler 

limburg ili, hollanda

kaynakça

ayrıca bakınız 

 maastricht

dıș bağlantılar

 i̇lin resmi websitesi   
 limburg resmi turizm enformasyon websitesi  , ,, 
 "limburgs landschap" ilde doga rezervleri websitesi 
 limburg haritalari