Bağdat Demiryolu

bağdat demiryolu (, rapor işareti: ciob) ya da konya - bağdat demiryolu, osmanlı i̇mparatorluğu'nda konya'dan bağdat'a ulaşmak üzere 1903 yılında yapımına başlanan 1597 km. uzunluğundaki demiryolu hattıdır. demiryolu hattının uzunluğu i̇stanbul - konya arasındaki osmanlı anadolu demiryolları ve diğer bağlı hatlarla beraber 3205 km.'ye ulaşmaktadır. zamanının en büyük altyapı projelerinden biri olan demiryolu hattının inşası on yıllar sürmüştür. i. dünya savaşı'nın başında bile hattın tamamlanabilmesi için 960 km. gerekmekteydi. demiryolu hattının bağdat'a uzanan kesimi ancak 1930'ların sonunda tamamlanabilmiş ve i̇stanbul'dan bağdat'a ilk tren 1940'ta yola çıkmıştır. 1940'tan irak'ın işgali'nin başladığı 2003 yılına kadar türkiye - suriye - irak arasında kesintisiz bir şekilde tren işletmeciliği yapılmıştır. irak'ın işgaliyle birlikte özellikle irak'ta tren işletmeciliği sekteye uğramıştır. 2000'li yılların sonlarında üç ülke arasında tren işletmeciliği yeniden başlamış ancak 2011'de suriye i̇ç savaşı'nın patlak vermesiyle yeniden durmuştur.

bağdat demiryolu'nun inşası ve işletilmesi, 1903'te 99 seneliğine alman sermayeli anadolu osmanlı demiryolu şirketi'ne verilmiştir. şirket, bu imtiyazı aldıktan sonra ismini bağdat demiryolu osmanlı şirketi olarak değiştirmiştir. şirket, demiryolunu bölüm bölüm yapacaktı. 1903'te demiryolunun ilk bölümü olan konya-ereğli arasındaki hattın inşasına başlamıştır.

demiryolunun (özellikle de almanya tarafından) inşa edilmesi i̇ngiltere'yi ve rusya'yı oldukça rahatsız etmişti. başlangıçta projenin i̇stanbul – ankara – sivas – diyarbakır – bağdat güzergahında inşa edilmesi planlanmıştı. ancak ruslar planlanan hattın kendi sınırlarına (o yıllarda kars, rus toprağıydı) yakın olması ve olası bir osmanlı müdahalesini kolaylaştıracağı için hattın inşa edilmesini istemiyordu. aynı şekilde i̇ngilizler de hindistan'daki sömürge varlığına ve mısır – hindistan arasındaki deniz ticaretine zarar vereceği için hattın inşa edilmesini istemiyordu. rusya'nın baskıları sonucu güzergâh i̇stanbul - eskişehir - konya - adana -  halep - bağdat olarak değiştirildi. ancak demiryolu hâlâ i̇ngiliz sömürge toprakları için bir tehlike oluşturmaktaydı. i̇ngilizler, basra körfezi'ne kadar ulaşması planlanan demiryolunu engellemek için çok uğraştı. demiryolu, osmanlı bakımından i. dünya savaşı'nın temel sebeplerinden biri oldu.

i̇stanbul'da sultanahmet meydanı'nda bulunan alman çeşmesi, bağdat demiryolu'nun yapımının alman firmalarına verilmesi üzerine alman i̇mparatoru ii. wilhelm tarafından hediye edilmiştir.

günümüzde bağdat demiryolu, türkiye, suriye ve irak arasında paylaşılmıştır. demiryolu hattının çobanbey - nusaybin arasındaki kesimi bugün türkiye - suriye sınırının büyük bir kısmını teşkil etmektedir. türkiye sınırları tarafında kalan bu kesim, suriye'nin bağımsızlığını kazanmasından sonra türkiye'nin demiryolu ağının kalanıyla bağlantısı kesilmiştir. bağlantıyı yeniden sağlamak için 1953 - 1960 yılları arasında narlı-karkamış demiryolu hattı inşa edilmiştir. günümüzde bağdat demiryolunun orijinal güzergahının i̇stanbul - konya - i̇slahiye kesimi aktif olup kalan kesimleri suriye i̇ç savaşı ve 2017'ye kadar irak i̇ç savaşı nedeniyle kapalıdır. irak iç savaşının bitmesinin ardından demiryolunun irak sınırları içinde kalan kesiminin yenileme çalışmaları devam etmektedir.

ayrıca bakınız 
 osmanlı-alman i̇lişkileri'nin gelişimi ve bağdat demiryolu'nun yapımı - dr. mustafa albayrak (odtü tarih bölümü)

kaynakça 

 
suriye'deki demiryolu hatları
irak'taki demiryolu hatları
ii. abdülhamid
20. yüzyılda kurulan demiryolu şirketleri
eski demiryolu şirketleri