Birinci Karlist Savaşı

birinci çarlist savaşı, 1833 ile 1839 yılları arasında i̇spanya'da i̇spanyol monarşisi üzerinde hakimiyet kurmak için yapılan iç savaştır.

tarihsel gelişimi
19. yüzyılın başında, i̇spanya'da siyasi durum son derece karışıktı. yarımada savaşı sırasında, cadiz cortes'te donemin dünyasında en modern ve en liberal anayasa olan 1812 i̇spanyol anayasası ilan edildi. savaştan sonra kral vii ferdinand i̇spanya'ya geri döndü (1814). cadiz cortes'te ilan edilen anayasa kralın yetkilerini azaltıyordu. bu yüzden kral valensiya'da manifesto yayımlayarak anayasayı iptal ettiğini açıkladı. böylece anayasa ile ortadan kalkan mutlak krallık, i̇spanyol engizisyonu geri geldi.

1805 yılında trafalgar muharebesi ile i̇spanyol donanmasını paramparça olmuştu. bu savaşın ardından meydana gelen yarımada savaşı ile halk artık savaştan bıkmıştı. bununla birlikte i̇spanya krallığı çöküyordu. latin amerika'daki sömürgelerde yaşayan insanlar bağımsızlık kazanmaya başlamıştı. okyanus'ta bulunan filipinler de elden çıkmıştı. bunların sonucunda krallığın kasası boşalmıştı. kral vii ferdinand ve onun kontrolündeki hükûmetler istikrarı sağlamak için yeni çözümler aradı ise başarısız olunşmuştu. bunun sonucunda krallık saygınlığını kaybetti.

liberal devrimi (1820-1823) ile iktidara gelen liberaller, ekonomik sıkıntıdan kurtulabilmek için yurt dışından para almayı çözüm olarak önerdiler.  bu amaçla paris ve londra'ya gidildi. buralarda nathan rothschild ve james rothschild'den destek alındı.

1823 yılında gerici uluslararası ittifak üyesi olan fransa'nın i̇spanya'ya müdahalesi ile vii ferdinand i̇spanya üzerinde hakimiyetini tekrar kurdu. ancak liberallerin londra ve paris'te borç için anlaştığı rothschild ailesi, vii ferdinand'da ülkedeki gelişmelerden dolayı borç vermeyi reddetti.

ancak ülkede ekonomik durum çok kötüydü. bu yüzden vii ferdinand ölümüne yakın olduğu dönemde liberal kanunları vadeden pragmatik yaptırımları ilam ederek borç verilmesini amaçlamıştır. bu sırada  vii fernando öldü. vii ferdinand'ın isabella ve luisa fernanda adında iki çocuğu vardı ve bunların ikisi de kızdı. isabella daha 3 fernanda ise 1 yaşındaydı. ancak pragmatik yaptırımları uygulanabilmesi için   i̇sabella kraliçe oldu. bunun sonucunda ülke annesi maria cristina'nın etkisi görülmeye başladı. normalde bu politika olmasaydı kanunlara göre kralın kardeşi olan carlos kral olacaktı.

i̇ç savaş
cea bermudez iktidara geldikten sonra liberal politikaları uygulayarak yerel yönetimleri artırdı. bununla birlikte mutlakıyetçiliği savunan carlos'un yanında olan muhafazakârlar baskı altına alındı. bu yapılan reformlar toplumda da bölünmeler oluşturmuş ve bundan yararlanan carlistler ayaklandılar.

savaş kronolojisi
 alsasua muharebesi (22 nisan 1834) - çarlist zafer
 alegría de álava muharebesi (27 ekim 1834) - çarlist zafer
 venta de echávarri muharebesi (28 ekim 1834) - çarlist zafer
 mendaza muharebesi (12 aralık 1834) - liberal zafer
 birinci arquijas muharebesi (15 aralık 1834) - liberal zafer
 i̇kinci arquijas muharebesi (5 şubat 1835) - çarlist zafer
 artaza muharebesi (22 nisan 1835) - çarlist zafer
 lord eliot muharebesi (27-28 nisan 1835) - i̇ngilizler'in arabuluculuğu ile anlaşma
 mendigorria muharebesi (16 temmuz  1835) - liberal zafer
 arlabán muharebesi (16-18 ocak 1836) - çarlist zafer
 terapegui muharebesi (26 nisan  1836) - liberal zafer
 villarrobledo muharebesi (20 eylül 1836) - liberal zafer
 majaceite muharebesi (23 kasım  1836) - liberal zafer
 luchana muharebesi (24 aralık  1836) - liberal zafer
 oriamendi muharebesi (16 mart 1837) - çarlist zafer
 huesca muharebesi (24 mart 1837) - liberal zafer
 los navarros villar de muharebesi (24 ağustos 1837) - çarlist zafer

kaynakça

avrupa'nın ülkeler ve halklarına göre iç savaşlar
fransa'nın savaşları
birleşik krallık'ın savaşları
portekiz'in savaşları
i̇spanya'nın savaşları
veraset savaşları
1830'larda i̇spanya
1830'larda çatışmalar