Demirci Kave Efsanesi

demirci kave efsanesi, (farsça: کاوه آهنگر (kave ahenger), kürtçe: kawayê hesinkar) i̇ran mitolojisinde acımasız yabancı hükümdar zahhāk'a isyan eden mitolojik kahramanın öyküsüdür. hikâye, fars şair firdevsî'nin en önemli eseri olan şehnâme'de yer alır. hikâyenin diğer ana karakteri olan zahhāk (farsça: ضحاک) veya azhi dahāka, zerdüştlüğün kutsal kitabı olan avesta'da ve antik dönem fars mitolojisinde yarı şeytan bir babil kralı olarak yer almıştır. firdevsî, hikâyeyi yeniden yorumlayarak bu karakteri şeytani ve tiran bir arap kral olarak betimlemiştir. hikâye, kürt mitolojisinde de yer alır.

kürtler'de nevruz bayramı'nın dayandığına inandıkları demirci kave efsanesi'nin birkaç farklı uyarlaması vardır. bunlardan birkaçı aşağıdaki gibidir:

1. uyarlama 

1. uyarlamaya göre demirci kawa efsanesi şöyledir; bundan çok eski zamanlar öncesinde, daha yeryüzünde kimsenin olmadığı dönemlerde zervan isimli tanrının iki oğlu olmuştur. birinin adı hürmüz'dür, bereket ve ışık saçan anlamına gelmektedir. diğerininki ise ehriman'dır, kötülük ve kıtlık saçan anlamındadır. ahura mazda’nın kutsadığı topraklarda hürmüz hep iyinin ve uygarlığın temsilcisi, ehriman da onun karşıtı olmuştur.

hürmüz, dünyada kendisini temsil etmesi için zerdüşt’ü gönderir ve yüreğini sevgi ile doldurur. zerdüşt ise buna karşılık oğullarını ve kızlarını hürmüz’e hediye eder. ehriman bu durumu kıskanır ve yüzyıllar boyunca sürecek olan iyilerle savaşına başlar. tüm iyilere, zerdüşt’ün soyuna ve iyiliklere medya (kuzeybatı i̇ran) coğrafyasındaki yaşamı çekilmez bir duruma getirir. ehriman bazen gökten ateşler yağdırır, bazen fırtınalar koparır ve iyiliğe ve iyilere hep zulüm eder. en sonunda da içindeki nefreti ve kötülük zehrini zalim kral dehak’ın beynine akıtır ve onu bir bela olarak i̇ran halkının üzerine salar. dehak’ın bildiği tek şey kötülük etmektir. zalim dehak halkının kanını emerken beynindeki zehir bir ura (tümör) dönüşür ve onu ölümcül bir hastalığın pençesine düşürür. dehak acılar içinde kıvranarak yataklara düşer ve hastalığına bir türlü çare bulanamaz. dönemin doktorları acılarının dinmesi ve yarasının kapanması ve hastalığının iyileşmesi için yaraya genç ve çocukların beyinlerinin sürülmesini önerirler. böylece i̇ran coğrafyasında aylarca hatta yıllarca süren bir katliam başlar; her gün zorla anne babalarından alınan iki gencin kafası kesilip beyinleri merhem olarak dehak’ın yarasına sürülür. halk çaresiz ve güçsüz düşmüştür. gençler katledilirken sıra, daha önce bu şekilde 17 oğlunu kaybetmiş olan kawa adındaki demircinin en küçük oğluna gelmiştir.

her gün gençler dehak'ın askerleri tarafından başları kesilmek üzere götürülürken kawa'nın aklına başkaldırı fikri gelir ve bu konuyu etrafında güvendiği birkaç kişiye açıklar. demirci dükkanında demirden savaş malzemeleri olarak gürz-ü kember, kér gibi araçlar yapar ve bir taraftan da başkaldırı için etrafındakileri eğitir. bu hareket yavaş yavaş yayılmaya başlar. mart ayının 20'sini 21'ine bağlayan gece zalim dehak'a karşı direniş başlar. o gece kralın sarayı direnişçiler tarafından ele geçirilir. aynı zamanda bu direniş dehak'ın egemenliğindeki bütün topraklarda devam eder. direnişçiler kendi aralarında dağlarda ateş yakarak haberleşirler. direniş bittiğinde kawa'nın halk hareketi dehak'ı ve yönetimini devirir. sevinçle dağlara koşan halk bu ateşlerin etrafında oynamaya başlar.

bir diğer söylentiye göre de kawa, 20 mart'ı 21 mart'a bağlayan gece sabaha kadar demir ocağının başında sabahlar ve oğlunu zalim dehak’ın katlinden kurtarmak için çareler düşünürken imdadına göğün yedinci katındaki iyiliğin temsilcisi hürmüz yetişir. ninova'lı kawa'nın yüreğini sevgi ve umutla doldurur ve bileğine güç, aklına ışık verir. ona zalim dehak'tan kurtuluşun yolunu öğretir. 21 mart sabahı, gün doğduğunda, kawa oğlunu kendi eliyle dehak’a teslim etmek ister ve zulmün ve kötülüğün kalesi olan dehak'ın sarayına girer. oğlunu dehak’ın huzuruna çıkarırken yanında getirdiği çekicini dehak’ın kafasına vurur. dehak’ın ölü bedeni demirci kawa’nın önüne düştüğü anda kötülüğün alevi söner. kısa sürede bütün ninowa ve bölge halkı isyan eder ve ateşler yakarak saraya yürürler. zulme karşı isyanı başlatan kawa, demir ocağında çalışırken giydiği yeşil önlüğü yırtılınca ona sarı bir yama yapar o yama da yırtılıdığında üstüne kırmızı bir yama yapar. i̇şte o günden sonra yeşil, sarı, kırmızı; isyanın bayrağının renkleri, ocağındaki ateşi ise özgürlük meşalesi olur. ninowa cayır cayır yanarken meşaleler elden ele dolaşır, dağ başlarında ateşler yakılır ve kurtuluş coşkusu günlerce devam eder. dehak’tan kurtulan halklar 21 mart’ı özgürlüğün, kurtuluşun ve halkların bayramı olarak kutlar. demirci kawa; başkaldırı kahramanı, nevruz ise; direniş ve başkaldırı günü olarak tarihe geçer.

2. uyarlama 

bir diğer kawa efsanesine göre, 2500-2600 yıl öncesinde zuhak (bazı kaynaklara göre dehak) adında asurlu çok ama çok zalim bir kralın egemenliği altında yaşayan kawa adında bir demirci vardı. bu kral tam bir canavardı ve efsaneye göre her iki omuzunda da birer yılan bulunuyordu. bu iki yılanı beslemek için her gün halktan iki çocuğu sarayına kurban olarak getirtip aşçılarına bu iki çocuğun beyinlerini yılanlarına yemek olarak verdiriyordu. aynı zamanda bu canavar kral ilkbaharın gelmesini engelliyordu. en sonunda bu zulümden bıkan ve bir şeyler yapmak isteyen armayel ve garmayel adlı iki kişi kralın sarayına aşçı olarak girmeyi başarırlar ve kralın yılanlarını beslemek için beyinleri alınarak öldürülen çocuklardan sadece birini öldürüp diğerinin gizlice saraydan kaçmasına yardımcı olurlar. böylece ellerindeki bir insan beyni ile kestikleri bir koyunun beynini karıştırarak yılanlara verirler her gün bir çocuğun kurtulmasını sağlamış olurlar. i̇şte bu kaçan kişilerin kürtlerin ataları olduğuna inanılır. kaçan çocuklar kawa adlı demirci tarafından gizlice eğitilerek bir ordu haline getirilirler. kawa'nın liderliğindeki bu ordu bir 20 mart günü zalim kralın sarayına yürüyüşe geçer ve kawa, kralı çekiç darbeleri ile öldürmeyi başarır. kawa etraftaki tüm tepelerde ateşler yakar ve yanındakilerle birlikte bu zaferi kutlarlar. böylece kürt halkı zalim kraldan kurtulmuş olur ve ertesi gün ilkbahar gelir.

ayrıca bakınız
zohak

kaynakça

i̇ç bağlantılar 
 nevruz bayramı

kürt mitolojisi
şehnâme karakterleri
pers mitolojisi