Bafra

bafra, samsun ilinin bir ilçesidir. karadeniz'e 20 kilometre uzaklıkta, denizden yüksekliği yaklaşık 20 metre olan ve kızılırmak'ın biriktirdiği birikinti ovası üzerinde kurulmuş bir yerleşim yeridir. bafra ovası tanınmış yerlerinden biridir. bafra'nın nüfusu 144.465'tir. bafra nüfusunun %49,46'sı erkek, %50,54'ü ise kadınlardan oluşmaktadır.

tarihçe 

i̇lçenin adının m.ö. 521 yıllarında fenikeliler zamanında ticaret gemilerini yanaştığı koylara kurulan, ticaret evlerine, "bafira" ya da "bavra" denilmesinden geldiği sanılmaktadır. luvi dili'nde kızılırmak'a verilen "ba-hura" (büyük irmak) adından geldiğini söyleyenlerde vardır. i̇lçenin tarihi mö 5000 yıllarına kadar uzanmaktadır. i̇kiztepe ören yerinde yapılan araştırmalarda kalkolitik döneme (mö 5000-4000) ait yerleşim yerlerinin izine rastlanmıştır. i̇kiztepe ören yerinde mö 4000 yıllarından mö 1700 yıllarına kadar 2300 yıl boyunca sürekli yerleşim yapıldığı yapılan araştırmalarda anlaşılmıştır. burada eski tunç çağı (mö 3000-2000) ve erken hitit (mö 1900-1800)-ki, bazı kaynaklarda başkentleri hattuşaş olan hititlerin anadolu'ya kızılırmak vadisi'nden geldikleri için, sonra dan kutsal (ilahi) başkentlerinin i̇kiztepe olduğu belirtilmektedir. - dönemi kültürlerinin izlerini taşıyan çok sayıda eser ve kalıntı bulunmuştur. mö 670 yıllarında paflagonların da kızılırmak vadisi'nde yaşadıkları bilinmektedir. mö 6. yüzyılda lidyalıların eline geçen bölgeyi mö 546'da persler istila etmiştir. i̇kiztepe'de helenistik döneme (mö 330-30) ait bir anıt mezar da bulunmaktadır. bu bölge mö 47'de önce roma (bu dönemde gadilon ve helega adlarını almıştır), sonra da bizans egemenliğine girmiştir. 1071 malazgirt savaşı'ndan sonra selçuklular'ın eline geçen bafra'ya 1214 yılında anadolu selçuklu hükümdarı i. i̇zzeddin keykavus türkmen aşiretlerini yerleştirmiştir. 1243'te başlayan moğol istilaları selçuklu i̇mparatorluğu'nun yıkılması ve türk beyliklerinin kurulmaya başlamasına neden olmuştur. bu dönemde bölgede küçük bir selçuklu beyliği olan bafra beyliği kurulmuştur. 1460'ta ise bafra, osmanlı hakimiyetine girmiştir.

bafra ilçesi osmanlı i̇mparatorluğu devrinde trabzon vilayeti'ne bağlı canik sancağı'na ait bir kazaydı. hangi tarihte kaza merkezi olduğu kesin olarak bilinmemektedir. salname kayıtlarına göre 1854 yılı sonlarında kaza merkezi olduğu anlaşılmaktadır. i̇mparatorluk zamanında 1876 harbinden sonra kırım'dan bafra'ya çok sayıda türk gelmiştir. daha sonraları çıkan balkan ve i. dünya savaşları türk halkının azalıp, fakirleşmesini, azınlık olmalarına rağmen rum ve ermenilerin iktisadi hayatı ellerine geçirip zenginleşmelerini sağlamıştır. bundan dolayı cesaretlenerek pontus cumhuriyeti kurma hevesine kapılan rumlar mavri mira cemiyeti'ni kurmuşlardır. fakat 1919'da millî mücadele'nin başlamasıyla bu amaçları gerçekleşememiş, daha sonra yunanistan'ın kavala, drama ve selanik yörelerinden gelen ve tütün yetiştirme işini çok iyi bilen türklerle mücadele etmişlerdir. bafra'ya gelen mübadiller özellikle ilçe merkezinin güney kısmında kalan kızılırmak nehri boyundaki köylere yerleştirilmişlerdir. bunun dışında ilçe merkezindeki gazipaşa mahallesi ile sarıköy, sarıkaya, kahraman köyleri başta olmak üzere birçok köye yerleştirilmişlerdir. bafra'nın tarımsal, kültürel ve ekonomik gelişiminde mübadillerin yeri son derece önemlidir. mücadelenin ardından 1950-1951 yıllarında bulgaristan'ın deliorman bölgesinden az sayıda türk bafra'ya yerleşmiştir. ancak bafra'da yaşadıkları toplumsal ve ekonomik sorunlardan dolayı pek çoğu göçmenlerin daha yoğun yaşadığı bölgelere veya sanayi şehirlerine yerleşmişlerdir. daha sonra alaçam ilçesinin köylerinden gelen insanlar ile doğu karadeniz, tokat, sivas ve anadolu'nun çeşitli illerinden gelen insanlar ilçeye yerleşmişlerdir.

1893 yılı osmanlı nüfus sayımına göre bafra'da yaşayan kişi sayısı 62.782'dir. bunların büyük çoğunluğu (yani %62'si (38.936 kişi)) türklerden oluşmaktadır. bafra'daki rum nüfusu ise 22.834 kişidir (%36). günümüzde rum nüfusu tamamen yunanistan'a göç etmiş olup onların yerine yunanistan'daki (batı trakya hariç) müslüman halk yerleştirilmiştir. göç eden müslüman halkın çoğu türk olup pomak bir azınlık da ilçede mevcuttur. pomakların köylerde yaşayan bir kısmı hâlen kültürlerini sürdürmektedirler. ayrıca balkan savaşları (1912) sonrası kosova'dan gelen arnavut göçmenlerden büyük bir nüfus bafra çevresine yerleştirilmiştir. arnavutça çoğu arnavut tarafından unutulmuştur, sadece yaşlılar arasında köylerde konuşulmaktadır.

coğrafya

konum 
i̇lçenin doğusunda samsun merkez ilçe ve ondokuzmayıs ilçesi, kuzeyinde karadeniz, batısında alaçam, güneyinde kavak, havza ve vezirköprü ilçeleriyle çevrilmiştir. yüzölçümü 175.000 hektar. samsun'a uzaklığı 51 km'dir.

kızılırmak deltasını kaplayan bafra ovası güneyde dağlarla çevrilidir. bunlardan en yükseği 1224 m ile nebiyan dağı'dır. bu dağlar canik dağları'nın uzantılarıdır. bafra'nın en büyük, türkiye'nin ise en uzun akarsuyu kızılırmak bu dağları derin bir vadi ile geçerek ovaya ulaşır. bafra ovası tamamen kızılırmak'ın etkileri ile oluşmuştur. irmağın denize yakın kısımlarında birçok göl oluşmuştur. nebiyan dağı'nın etekleri ise yayladır.

kızılırmak'ın uzunluğu 1151 km'dir. sivas'taki kızıl dağ'dan doğar, orta anadolu'da geniş bir yay çizerek bafra'dan denize dökülür. en çok nisan ve temmuz dönemlerinde su taşır.

kızılırmak'ın denize döküldüğü yerde oluşmuş göller, ırmağın her iki yakasında da yer alır. batıdaki göl karaboğaz, doğudaki ise balık gölleri'dir. doğu yakada yer alan göllerin başlıcaları şu göllerdir; dutdibi, liman, hayırlı, çernek, uzungöl, tombul göl, i̇nce göl. göllerin çevresi sazlık ve bataklıktır. ancak ormanlık alanlar da vardır.

i̇klim 
i̇lçede hakim rüzgarlar genellikle mevsimlere göre farklılıklar gösterir. yaz mevsiminde karadeniz bölgesi'nde mevzii yüksek basınç, anadolu'da ise mevzii bir alçak basınç merkezi meydana gelir. dolayısıyla karadeniz'den antisiklon merkezine doğru akan rüzgarlar oluşur ve bunlar kuzey-doğu ve kuzey-batı rüzgarlarıdır. kış mevsiminde ise geçici alçak basınç merkezlerinin etkisi altındadır. i̇lçede güneybatı ve güney yönlerinden esen kuru ve sıcak rüzgarlar, ilçede bulunan nemi azaltır.
i̇lçenin nem ortalaması %73'tür. özellikle nisan ve mayıs aylarında bu rakam ortalama %77-79'a ulaşır. aralık ayında ise %70'e düşer. i̇lçenin mutlak nemi ise yılda ortalama 5.0 gramdır. mutlak nem sıcaklıkla doğru orantılı olduğundan yaz aylarında en yüksek değeri bulur.
i̇lçeye en fazla yağış kasım ayında, en az yağış ise mayıs ayında düşer. yıllık ortalama yağış miktarı 700 mm civarındadır. yağmurlu gün sayısı yılda ortalama 100 gündür.

ekonomi 
samsun-bafra grubu: samsun, maden, canik, evkaf, bafra, alaçam, çarşamba, sinop, gerze tütünleri bu grubu oluşturur. bu gruptaki tütünler çok düşük oranda nikotinli, küçük boyutlu, kırmızı, açık kırmızı renkli, ince damarlı, ince nesiçli elastikiyeti, yüksek, tok içimli, tatlı aromatik kokulu tütünlerdir. yabancı sigara üreticileri sigara harmanlarını ıslah etmek aromatik özelliklerinden dolayı kalitelerini yükseltmek, lüks harmanların nefasetini artırmak, tok içimli çeşitler yapmak maksadıyla bu tütünleri talep etmektedirler.

özellikle bafra tütünleri dünyanın en yüksek evsaflı sigara tütünleri olarak devamlı aranmıştır. küçük boyutları, ince nesiçleri, parlak ve cazip renkleri kendilerine has kokuları, sigara verimleri, tat-lezzet ve içimi itibarıyla eşi bulunmayan tütünler olmuşlardır.

dünya sigara harmanlarının samsun-bafra tütünü ihtiyacına karşılık üretimin az olması ve giderekte azalması bu tütünlerin harmanlarda az kullanılmasına sebep olmuştur. marmara bölgesi tütünlerinde olduğu gibi bu tütünlerin üretimi de devamlı düşmektedir. hükûmetin tekel'i kapatmasıyla bölgede tütün üretimi hemen hemen sıfırlanmıştır.

kültür

mutfak 
pide: kapalı bafra pidesi bafra'nın kendine has yemeğidir. normal pide hamurundan farklı yapılır.
nokul: bafra nokulu üzümlü, fındıklı, cevizli olarak yapılan bir hamur tatlısıdır. i̇nce hamurdan, şerbetsiz olarak yapılır.
kaymaklı lokum: manda sütünden elde edilen kaymaktan sadece belirli aylarda yapılır.
dondurma: özellikle vanilyalı dondurma bafra'da normalden fazla dövülerek (yaklaşık 8 saat) sarıya yakın bir renk alır.

şenlikler ve panayırlar 
karadede panayırı: 100 yıllık bir geçmişi olan ve her yıl ağustos ayının son pazar günü bafra'nın gökçeağaç köyü'nde kurulan tarihi panayırdır. panayıra her yıl binlerce kişi katılmakta, panayır kapsamında konserler, değişik etkinlik ve gösteriler düzenlenmekte ayrıca alış-veriş pazarı kurulmaktadır.
bafra karpuz şenliği: bafra karpuzunu türkiye'ye ve tüm dünyaya tanıtmak ve çiftçilerimizi daha iyi ürün elde etmeye teşvik etmek amacıyla kutlanmaktadır. her yıl ağustos ayının son haftasında yapılan kutlamalarda konserler, folklor gösterileri, sergiler ve konferans gibi etkinlikler düzenlenir. bu etkinlikler iki gün sürer. bafra halkı çoluk çocuk bu etkinliklere katılır. ancak belediye desteği olmadığı için şenlik düzenlemesi 2014 itibarıyla durdurulmuştur.
sele-sepet top kandil şenlikleri: ramazan ayının 15. gecesinde yapılan bir eğlence ve anma şenliğidir.
neyzen tevfik kültür şenlikleri: i̇lçenin kolay beldesi'nde her yıl ağustos ayının son haftasında kutlanır. şenliklerde müzik ve folklor gösterileri, tiyatro faaliyetleri, halk ozanlarından deyişler, sergiler ve diğer etkinlikler yapılmaktadır.
kapıkaya fest doğa ve spor festivali: bafra kapıkaya tepesi’nde 5 gün 4 gece süren festival, çeşitli doğa sporlarını aynı ortamda yapma imkânı sunar. her yıl temmuz ayında ulusal ve uluslararası birçok sporcu ve doğa severi bir araya getirmeyi amaçlayan festival ilk olarak temmuz 2018’de yapılmıştır.

dokumacılık ve el sanatları 
günümüze kadar önemini koruyan ve türk kültürünün vazgeçilmez unsurları olan halı, kilim örücülüğü gibi değerler bafra'da sürdürülmektedir. kilim dokumacılığı, hasır ve zembil örücülüğü, yöre hanımlarının yaptığı el işi işlemeler ve oyalar özellikle dağ köylerinde sürdürülen değerlerdir.

bafra türküleri 
bafra oyun havası

nüfus

spor 
bafra'nın ilçeyi temsilen, 1930 bafraspor adında bir futbol takımı vardır.

kaynakça

dış bağlantılar 
 bafra belediyesi
 bafra kaymakamlığı
 yerelnet