Hicrî takvim

hicrî takvim (; at-taqwīm al-hijrī), i̇slami, müslüman ya da arap takvimi, 1 yılı 354 ya da 355 gün olan ve 12 kameri aydan oluşan, i̇slam peygamberi muhammed'in mekke'den medine'ye hicretini başlangıç yılı (1. yıl) kabul eden ve ay'ın dünya çevresinde dolanımını esas alan bir takvim sistemidir. resmi olarak afganistan ve i̇ran tarafından kullanılmaktadır. hicretin, muharrem ayı yani takvimin başlangıç günü ya da ayıyla bir ilgisi yoktur.

tarihçe
hicrî takvim, ömer'in halifeliği zamanında hicretten 17 sene sonra, miladi 639'da, toplanan bir meclis tarafından ali'nin önerisiyle, hicretin gerçekleştiği yıl 1 kabul edilerek oluşturulmuştur. bundan önce yıllar rakamla değil o yıl gerçekleşen önemli olayların isimleriyle anılmakta idi. örneğin: fil senesi, fil senesinden iki sonraki sene, kabe'nin tamirinin yapıldığı tamir senesi, sel senesi gibi.

hicri takvim, hicrî şemsî takvim ve hicri kameri takvim olmak üzere ikiye ayrılır.

"haram ayları" yani hürmet ayları, i̇slam öncesi arap toplumunda kullanılan ay adlarına göre savaşmanın yasak kabul edildiği zilkâde, zilhicce, muharrem, receb aylarıdır. müslümanlar ayların isimleri için i̇slam öncesi dönemde kullanılan isimleri kullanmaya devam etmişlerdir. bunlardan ilk 3'ü ardışık, recep ise ayrı bir ay idi.

i̇slam öncesi dönemde araplar arasında iç savaşlar eksik olmazdı. yalnız haram aylarda savaş yapılmazdı. bu aylarda panayırlar kurulur, uzak yakın bölgelerden hacılar büyük bir güvenlik içerisinde bu panayırlara gelir ve tüccar malını hacılara satar, şiir yarışmaları yapılırdı. eğer bu barış aylarında savaş olursa, yasak çiğnendiği için "ficâr savaşları" denirdi.

i̇slam öncesi arap toplumunda kameri takvime 3 yılda bir 1 ay eklenerek ayların yerleri sabitlenir, aylar hicrî takvimde olduğu gibi yılın mevsimleri arasında dolaşmaz, en fazla 1 aylık oynamalar olurdu. bu duruma nesi ismi verilirdi. i̇slam ansiklopedisi'ne göre nesi uygulaması genel gözlemde olduğu gibi sabit bir takvim oluşturmak amacıyla değil, hac ve hac ile bağlantılı panayırların yılın belirli ve uygun bir mevsiminde icra edilmesi amacını taşımaktaydı.

i̇slam'da da haram aylar korunmuş ve hac haram aylardan olan zilhicce ayında yapılmıştır. kuran'a göre nesi uygulaması haram ayı helal sayıp savaşa ve yağmaya devam edebilmek için yapılan bir hile idi. ömer zamanında hicri takvime geçilmesi ve nesi uygulamasına da son verilmesi ile i̇slam'da kutsal aylar (recep, şaban, ramazan, muharrem gibi) her yıl 11 gün önce gelerek yılın her mevsimine uğramaktadır.

kuran'da haram aylardan bahsedilir:

aylar 
hicri takvimde 12 ay bulunmaktadır. hicri takvimi ayın döngüsüne göre hesaplandığı için, güneş döngüsüne bağlı miladi takvimden yaklaşık 10 gün kısadır. bu da yıllar geçtikçe hicri takvimin farklı mevsimlere rast gelmesine neden olmaktadır. el-biruni ve el-mesûdî i̇slam öncesi arapların ve müslümanların aynı ay isimlerini kullandıklarını ifade etmişlerdir.

günler

hicri şemsi takvim 

hicrî şemsî takvim, miladı 20 eylül 622 olan ve dünya'nın güneş etrafındaki dolanımını esas alan takvimdir. osmanlı devleti'nde bu takvime rumi takvim adı veriliyordu. aralarındaki fark milatlarının farklı olmasıdır.

hicri kameri takvim 
hicri kameri takvim, miladı 16 temmuz 622 olan ve ay'ın dünya etrafındaki dolanımını esas alan takvimdir. "hicri takvim" tabiriyle daha çok bu takvim kastedilir. bu takvim çeşidinde miladi takvimle arasındaki fark sabit değildir. bu fark yaklaşık olarak 35 yılda 1 yıl etmektedir. bu hesapla hicri takvim, miladi takvimini 20874 yılının 5. ayında geçecek.

ayrıca bakınız 
 celali takvimi
 ay'ın evreleri

kaynakça 

i̇slam kültürü
takvimler
i̇slam