Amerika antilobu

amerika antilobu (antilocapra americana), kuzey amerika'da yaşayan bir gevişgetiren çift toynaklı türü. çatalboynuzlu antilop ya da çatalboynuzlu hayvan olarak da bilinir.

dış görünüşü ile bir antilobu andırmasına rağmen asya'da ve afrika'da yaşayan antiloplar ile akrabalığı yoktur. bu yüzden yalnız başına antilocapridae adlı ayrı bir familyaya konulur. amerika antilobu bu eski familyanın günümüzde yaşayan son temsilcisi olarak kalmıştır. son analizler ise onların daha çok zürafalarla ilişkili olduğunu göstermiştir.

özellikleri 
amerika antilobu bir ceylan büyüklüğündedir. 150 cm uzunluğa (artı 8–15 cm kuyruk), 90 cm boya ve 50–70 kg ağırlığa ulaşır. üst kısımları sarı ile kızıl kahverengi arası değişir, karın kısımları beyaz olur. beyaz tüylerini dikerek, bu şekilde birbirlerini tehlikeye karşı uyarmak için işaret verebilirler. erkeklerin boynuzları kulaklarının iki katına, 25 cm uzunluğa varır. dişilerin neredeyse hiç boynuzları olmaz. eğer boynuzları olursa da asla kulakların uzunluğunu aşmaz. her boynuzun ucu çatallanır, bir ucu köküne yakın bir yerden dışarıya doğru ve diğeri daha yukarıda içeriye yönelir. boynuzlar her sene yenilenir.

amerika antilopları çok uzun atlayabilmeleri ile de dikkati çekerler. tek bir sıçrama ile 6 metre ilerleyebilirler.

yayılım 
amerika antilobu bir zamanlar bütün kuzey amerika'da, hatta çöl ve yarı çöllerinde ve meksika'nın kuzeybatısına kadar uzanan geniş bir coğrafyaya yaygındı. kayalık dağları'nda bazen hatta 3500 m yüksekliğe kadar çıkarlar, ama genelde düz bölgelerde yaşarlar.

sınıflandırma 
amerika antilobunun sınıflandırılması uzun süre tam olarak aydınlatılamamıştır. daha en başlardan ayrı bir familyaya konulmuş olsa da, 1960'lara kadar hala sırf boynuzlugillerin bir alt familyası olduğunu savunan zoologlar olmuştur. son filogenetik araştırmalar onların en yakın yaşayan akrabalarının zürafalar olduğunu göstermiştir.

evrim tarihi 
geçmişte amerika antilobugiller familyasının kuzey amerika'da birçok türleri olmuştur. familyanın tanılan en eski üyesi erken miyosen çağında ortaya çıkan, uzun çatallı boynuzlu paracosoryx cinsi olmuştur. sonradan ortaya çıkan ramoceros cinsinde boynuzlar çengel olmuş ve çatallıdır. daha geç zamanlarda ortaya çıkan meryceros ve cosoryx cinsleri bugünkü amerika antilobuna daha çok benzemişlerdir. pliyosen çağında birçok plioceros cinsine ait kısa boyunlu, kısa ve kalın boynuzlu türler ortaya çıkmıştır. pleistosen çağında daha çevik yapılı, buzul çağına ayak uydurmuş tetrameryx ve capromeryx cinsleri ortaya çıkmıştır. bu iki cins familyanın (stockoceratini) adlı ayrı bir kolunu oluşturur. buzul çağının sonunda bütün bu türlerin soyu tükenmiş ve pleistosen çağında da çoktan var olmuş olan amerika antilobu familyanın tek temsilci olarak hayatta kalmıştır.

alt türleri 
bilimcilerin farklı görüşlerine göre 4 ya da 6 alt türü kabul edilir. bu 4 türün statüleri hala tartışılmaktadır:

 antilocapra americana americana abd ve kanada'nın çayırlarında yaygındır.
 antilocapra americana mexicana abd'nin güneybatısında bulunan yarı çöllerde ve meksika'nın sınıra yakın bölgelerinde yaygındır.
 antilocapra americana peninsularis aşağı kaliforniya'da yaşar.
 antilocapra americana sonoriensis arizona'nın güneyinde ve kuzey meksika'da yaşar.

bazı kaynaklarda antilocapra americana anteflexa ve antilocapra americana oregona alt türleri isimlerine rastlanılır. ancak bu isimler sırf antilocapra americana americana alt türü için kullanılan diğer isimlerdir.

kitaplar 
 heinrich weidinger: pronghorn, die nordamerikanische antilope. weidinger, fürth, 1995, isbn 3-00-005546-0
 john a. byers: built for speed. a year in the life of pronghorn. harvard university press, cambridge mass, 2003, isbn 0-674-01142-2
 gary turbak: pronghorn. portrait of the american antelope. northland publishing, flagstaff (arizona), 1995, isbn 0-87358-595-x

kaynakça

dış bağlantılar 
 national wildlife federation  (engl.)
 north american pronghorn foundation (organisation zum schutz und zur erforschung des gabelbocks, engl.)
 u.s. fish & wildlife service (engl.)

diğer kaynaklar

gevişgetirenler
amerika birleşik devletleri'ndeki memeliler
otobur memeliler