Fela Kuti

fela anikulapo kuti (; 15 ekim 1938 - 2 ağustos 1997), ya da kısaca fela (), nijeryalı müzisyen, albüm yapımcısı, insan hakları savunucusudur.

yaşamı 
fela, olufela olusegun oludotun ransome-kuti adıyla orta sınıf bir ailenin çocuğu olarak abeokuta, ogun eyaleti, nijerya'da doğdu. annesi funmilayo ransome-kuti, sömürgecilik anlayışına karşı çıkan feminist bir aktivistti. baba rahip israel oludotun ransome-kuti ise, "nijerya öğretmenler birliği"nin ilk başkanıdır. kardeşleri beko ransome-kuti ile olikoye ransome-kuti nijerya'nın tanınmış hekimlerinde.ndir. fela ayrıca, nobel edebiyat ödülü alan ilk afrikalı olan wole soyinka'nın kuzenidir.

1958'de tıp öğrenimini sürdürmek için cambridge üniversitesi'ne giden fela, bir süre sonra fikrini değiştirdi ve trinity college of music'e başladı. charlie parker ve miles davis'in caz müziğinden etkilenen fela, eğitimini sürdürürken afrika'nın ve siyahilerin durumunu kavrayarak, arınmış ve beyazlaşmış bir batı afrika cazı olarak tabir edilen "highlife"ı keşfetti. "koola lobitos" adıyla caz ve highlife türlerinde müzik yapan bir grup kurdu. 1960'ta 3 çocuk (femi, yeni ve sola) sahibi olacağı remilekun (remi) taylor ile evlendi. 1963'te nijerya'ya geri dönüp "koola lobitos"u tekrar kurdu ve nigerian broadcasting corporation'da radyo yapımcılığı eğitimi aldı. 1967'de gana'ya yeni müzik türleri keşfedebilme amacıyla gitti. burada geçirdiği zamanlarda fela kuti ilk kez kendi yarattğı müzik olan afrobeat ile anılmaya başlamıştır. 1969'da black power fikriyle tanışan fela, bundan sonra yapacağı müzik üzerinde çok fazla etkiye sahip olacak olan kara panter partisi'ni keşfetti. tekrar afrika'ya döndükten sonra grubunun adını africa '70 olarak değiştirdi. şarkılarındaki duygusal temaları aşk yerine toplumsal sorunlara daha çok yer vererek değiştirdi. sonra, stüdyoda müzik kaydı yapan bir kampüs ve sosyal toplanma alanı olan kalakuta cumhuriyeti'nin temellerini attı. empire hotel'de önceleri "afro-spot" sonraları ise "afrika shrine" olarak adlandırılan bir gece kulübü kuran fela, burada düzenli olarak akşamları sahne aldı. fela ayrıca, ortada yer alan ismini "kesesinde ölüm taşıyan" anlamına gelen anikulapo ismiyle değiştirdi. i̇ngilizce'yi bırakıp afrika dillerinden özellikle yoruba diliyle süslenmiş ve anglosakson dilinden türemiş pidgin diliyle şarkı söylemeye başlamasından sonra, nijerya çevresinde ve afrika'nın diğer kısımlarında da popüler olmaya başladı. bu sıralarda yoruba dini ile de ilgilenen fela'nın popülerleşmeye başlaması iktidardaki hükûmetle arasının açılmasına sebep oldu ve kalakuta cumhuriyeti üzerindeki baskılar artmaya başladı. 1977 yılında fela kuti'li africa '70 grubu, ilk albümleri olan ve nijeryalı askerleri mecaz anlamda zombivâri yöntemler kullandıklarını belirterek sert bir dille eleştiren zombie'yi piyasaya sürdü. albüm toplumda büyük ses getirirken, hükûmetten tepki aldı. kalakuta cumhuriyeti'ni ortadan kaldırmak için gerçekleştirilen ordu müdahalesi sırasında yaklaşık 1000 asker kampüse saldırdı. fela saldırıdan yaralı şekilde kurtulsa da annesi askerler tarafından pencereden aşağı atılarak öldürüldü. kalakuta cumhuriyeti kampüsü dâhilinde olan fela'nın stüdyosu, enstrümanları ve müzik kayıtları yakılarak imha edildi. fela ise olayla ilgili olarak, bir subayının müdahalesi olmasa kendisinin de öldürülebileceğini belirtti.

ölümü
3 ağustos 1997'de kuti'nin zaten önde gelen bir aids aktivisti ve eski sağlık bakanı olan kardeşi olikoye ransome-kuti,
kuti'nin aids'e bağlı komplikasyonlardan bir gün önce öldüğünü duyurdu. kuti bir aids inkarcısıydı ve dul eşi onun aids'ten ölmediğini iddia etti. en küçük oğlu seun, kuti'nin eski grubu egypt 80'in liderliğini üstlendi. 2020 itibarıyla, grup hala aktiftir ve seun kuti & egypt 80 takma adıyla müzik yayınlamaktadır.

diskografi

filmografi 
fela in concert 1981, (view)
music is the weapon 1982, stéphane tchal-gadjieff & jean jacques flori, (universal music)
fela live! fela anikulapo-kuti and the egypt ’80 band 1984, recorded live at glastonbury, england (yazoo)
femi kuti—live at the shrine 2005, recorded live at  lagos, nigeria (palm pictures)

kaynakça

dış bağlantılar 

1938 doğumlular
nijeryalı söz yazarları
nijeryalı besteciler
nijeryalı saksofoncular
pan-afrikanizm
aids'e bağlı hastalıklardan ölenler
1997 yılında ölenler