Mihail Bakunin

mihail aleksandroviç bakunin (;  – 1 temmuz 1876), tanınmış bir rus devrimci ve kolektivist anarşizm kuramcısıdır. anarşist düşünürlerin ilk kuşağının temsilcilerindendir ve anarşizmin babaları olarak anılan düşünürlerden biridir.

hayatı 

bakunin, moskova’nın kuzeybatısı'nda, torzok ve kuvşinovo arasındaki piramukhino köyündeki aristokrat bir ailenin çocuğudur. 14 yaşındayken topçuluk üniversitesinde askerî eğitim aldığı sankt-peterburg’a gitti. eğitimi 1832 yılında tamamlandı ve rusya i̇mparatorluk muhafız alayı’na düşük rütbeli bir subay olarak atandı ve minsk’e, gardinas’a, litvanya’ya (artık belarus) gönderildi. babası bakunin’in askerî veya sivil göreve devam etmesini istiyorduysa da, o 1835 yılında ikisini de terk ederek, felsefe okumayı umut ettiği moskova’ya geçti.

bakunin moskova’da eski üniversitelilerden oluşan bir grupla arkadaşlık kurdu ve ardından sistematik bir idealist felsefe çalışmasına başladı. özellikle de schelling, fichte ve hegel’e yoğunlaştı. başından beri o ve arkadaşları çalışmalarını, o dönem modern bilimin başkenti sayılan berlin’e bir seyahat yaparak tamamlamak istiyorlardı. bakunin’in âilesi bu yolculuğun masraflarını karşılamayı reddetti; ama sonunda yumuşadılar ve 1840 yılında yolculuğa çıktı.

o sıralar bakunin’in plânı üniversitede profesör olmaktı (arkadaşlarının deyimiyle “doğruluğun râhibi”). fakat daha sonra “sol hegelciler” adı verilen radikal öğrencilerle karşılaştı ve onlara katıldı. berlin’deki sosyalist harekete dâhil oldu. buradan proudhon ve george sand’le karşılaşacağı, polonyalı sürgünlerin lideriyle tanıştırılacağı paris’e geçti. paris’ten i̇sviçre’ye seyahat etti. burada bir süre kalarak sosyalist hareketlerde faâl olarak bulundu.

i̇sviçre’deyken, bakunin rusya hükûmeti tarafından rusya’ya çağrıldı ve çağrıyı reddetmesi üzerine mallarına el konuldu. 1848 yılında paris’e döndüğünde, rusya’ya karşı ateşli bir saldırı başlattı ve bu bakunin’in fransa’dan sürülmesine neden oldu. 1848’in devrimci hareketleri kendisine demokratik bir  kampanyaya katılma fırsatını verdi ve 1849 mayısındaki dresden ayaklanmasına katılması nedeniyle tutuklandı ve ölüm cezasına çarptırıldı. bununla birlikte idam hükmü ömür boyu hapse çevrildi ve rus yetkililere teslim edildi. hapsedildi ve 1855 yılında doğu sibirya’ya gönderildi.

bakunin amur bölgesine gitmek için izin talep etti ve buradan kaçmayı başararak japonya’ya, ardından da 1861 yılında amerika birleşik devletleri'nden i̇ngiltere’ye geçti. geri kalan yaşamını batı avrupa’da, özellikle de i̇sviçre’de sürgünde geçirdi. 1869 yılında sosyal demokratik birliği kurdu. bununla birlikte birinci enternasyonal’in uluslararası bir organizasyon olduğu ve yalnızca ulusal organizasyonların üyeliğe kabûl edildiği bahanesiyle bakunin’in kurduğu birlik birinci enternasyonal’e alınmadı. oluşturulduğu yıl dağılan bu birliği oluşturan çeşitli gruplar daha sonra enternasyonal’e ayrı ayrı katıldılar.

1870 yılında bakunin lyons’taki başarısız bir ayaklanmaya önderlik etti. ayaklanma daha sonra paris komünü için örnek teşkil etti. karl marx ve friedrich engels daha sonra bu komünü onayladılar ve onu proletarya diktatörlüğünün bir örneği olarak tanımladılar; bununla birlikte marx lyons’taki ayaklanmanın erken ve maceracı bir ayaklanma olduğu görüşündeydi. çünkü başarısızlıkla sonuçlanmıştı. aynı zamanda da bakunin'in önderliğinde olması böyle bir değerlendirmeyi getirebilirdi.

bakunin’in 1872’deki lahey kongresi’nde marx’ın üstün gelmesiyle enternasyonal’den tasfiye edilmesi, marksist düşüncenin devletin nihâî çözülmesinden önce kurulmasını öngördüğü işçi devleti görüşü ile bakunin’in böyle bir ara basamağa gerek olmadığına dâir görüşü arasındaki uyuşmazlığın açık bir temsili oldu. marx’ın (dehâsını kabûl ederek) yaptığı sınıf çözümlemesini ve kapitalizme ilişkin öne sürdüğü ekonomik teorilerini kabûl etmekle birlikte, devlet ve otorite hakkındaki görüşlerini de son derece âciz, yetersiz buluyordu. marx’ın küstah ve kibirli olduğunu ve yöntemlerinin komünist devrimi tehlikeye atacağını düşünüyordu. "bakunin yahudi kökenli olduğu için marx’a saldırarak anti-semitist olduğunu da açığa vurdu" diyenler de vardır. fakat ilginç olan marx'ın redaktörlüğünü yaptığı neue rheinische zeitung'da bakunin'in rus ajanı olduğunu iddia eden bir haberin ciddi imiş gibi yayınlanması ve avrupa'da tüm burjuva basınının ve bunlara hâkim yahudi kökenlilerin bu sözde haberi sık sık tekrarlamaları karşısında bakunin anti-semitist sayılabilecek ifâdeler de kullanmıştır. bu haber özellikle marx'a çok yakın utin (daha sonra çar'dan özür dilemiş ve rusya'da yaşamasına izin verilmiştir) tarafından sürekli gündemde tutulmuştur.

bakunin 1873 yılında lugano’da bir köşeye çekildi ve 13 haziran 1876’da bern’de öldü.

politik görüşleri 

bakunin hangi isim ya da biçim altında olursa olsun, tanrı da dahil olmak üzere tüm dış otorite sistemlerini reddediyordu. ölümünden sonra 1882 yılında basılan tanrı ve devlet adlı eserinde şöyle yazıyordu:

böylece doğa kanunlarının farkına her insan kendisi varır. bakunin'in akıl yürütmesi sonunda bu kanunların kendi doğasının kanunları olduğu için, bireyin bunlara uymaktan başka çaresinin olmadığı ve bu nedenle politik organizasyonların, yönetimlerin ve yasaların derhâl yok olacağı düşüncesine varır.

bakunin aynı şekilde herhangi bir imtiyazlı konumu veya sınıfı reddetmiştir. çünkü "bu ayrıcalığın acayipliğidir ve her ayrıcalıklı konum insanın kalbini ve zihnini öldürür. ayrıcalıklı insan, politik yâhut ekonomik fark etmez, zihnen ve kalben bozulmuş insandır".

bakunin'in devrimci programını gerçekleştirme yöntemleri de onun prensiplerinden daha az anlamlı değildir. bakunin’in tanımladığı gibi, bir devrimci özel bir ilgi veya duyguya izin vermeyen, din, vatanseverlik yâhut ahlâk konusunda, onu kelimenin her anlamıyla var olan toplumu altüst etme görevinden saptıracak hiçbir şüphe taşımayan, sâdık bir insan olmalıdır.

mikhail bakunin ve karl marx arasındaki anlaşmazlık, anarşizm ve marksizm arasındaki farklılığa ışık tutar: anarşistler ve marksistler aynı ortak hedefi (sosyal sınıfların ve devletin olmadığı özgür, eşit bir toplumun yaratılması) paylaşmakla birlikte, bu hedefe nasıl ulaşılacağı konusunda büyük anlaşmazlıklar yaşarlar. anarşistler sınıfsız, devletsiz topluma devlet aygıtı yoluyla değil emekçilerin özyönetim organları aracılığıyla ve proletarya diktatörlüğü gibi bir geçiş aşaması olmadan geçilmesi gerekliliğine inanırlar. anarşistlere göre iktidar yozlaştırır. marksistler böyle bir şeyin imkânsız olduğuna ve anarşistlerin çok idealist olduğuna inanırlar. devlet aygıtını yok etmeyi değil ele geçirmeyi amaçlarlar. marksistler sınıfsız ve devletsiz topluma, bir siyasal geçiş dönemi olan proletaryanın devrimci iktidarı (proletarya diktatörlüğü) ile geçileceğini öngörürler.

anti-semitizm 

bakunin’in birçok anti-semitik basmakalıp sözü tekrar ettiği bilinir. örneğin yahudiler'i şöyle tanımlar: “sömürgeci bir mezhep, asalak insanlar, yalnızca ulusal sınırların ötesinde değil, aynı zamanda tüm politik görüş farklılıklarının ötesinde sıkıca ve samimiyetle birbirine bağlanmış homurdanan tek bir parazit… yahudilerin ulusal karakterlerinin temel özelliğini oluşturan ticarî hırsları vardır” bununla birlikte samiler hakkında mı yoksa pratikteki yahudilikten mi bahsettiği açık değildir. ama bakunin’in yaşamı boyunca tüm dinleri eleştirdiği, onun zamanında hristiyanlık ve yahudiliğin avrupa’da çok baskın olduğu dikkate alınmalıdır. bakunin’in anti-semitizmi çoğunlukla olduğu gibi, yahudilerin avrupa kapitalizminin ve politikasının yönlendiricisi olduğu görüşüne dayanır. karl marx’la yaptığı bir polemiğin bir kısmını oluşturan şu sözü, bakunin’in avrupa’daki museviler'i nasıl algıladığını gösterir:

“bu yahudi dünyası bugün çoğunlukla marx’ın ve rothschild’in komutası altındadır. ben eminim ki bir taraftan rothschildler marx’ın faziletlerini takdir ediyorlar, diğer taraftan da marx rothschildler’e karşı içgüdüsel bir yakınlık ve büyük saygı besliyor. bu tuhaf görünebilir. komünizm ve yüksek finans arasında nasıl bir ortak nokta olabilir? ho ho! marx’ın komünizmi güçlü bir devlet merkeziyetçiliği istiyor ve bunun olduğu yerde – insanların emeği üzerine spekülasyonlar yapan – parazit yahudi milleti daima varoluşunun anlamını bulacaktır…” polemique contre les juifs, 1872.

kitaplar 

 tanrı ve devlet

broşürler 

 stateless socialism: anarchism  (devletsiz sosyalizm: anarşizm) 1953
 marxism, freedom, and the state  (marksizm, özgürlük ve devlet) 1950
 the paris commune and the idea of the state  (paris komünü ve devlet)  (1871)
 the immorality of the state  (1953)
 statism and anarchy (1990), cambridge university press, 
 revolutionary catechism  (1866)
 the commune, the church, and the state  (1947)
 founding of the first international  (birinci enternasyonal'in kuruluşu ) (1953)
 on rousseau  (1972)
 no gods no masters (1998) by daniel guérin, edinburgh: ak press,

i̇lgili bağlantılar 

 anarşizm
 komünizm
 enternasyonal

kaynakça

dış bağlantılar 
  mihail bakunin arşivi 

 
1814 doğumlular
1876 yılında ölenler
19. yüzyıl filozofları
rus soylular
19. yüzyıl rus yazarları
rus filozoflar
rus devrimciler
rus anarşistler
rus ateistler
ateizm aktivistleri
çağdaş filozoflar
anarşist teorisyenler
ateist filozoflar
1848 devrimleri'nde kişiler
antiteistler
özgürlükçü sosyalistler
enternasyonal
kolektivist anarşizm
ateist yazarlar
bern'de ölenler