Nâzım Hikmet Kültür ve Sanat Araştırma Merkezi

nâzım hikmet kültür ve sanat araştırma merkezi, boğaziçi üniversitesi'nin çeşitli bölümlerinden öğretim üyelerinin 2014 yılında kurdukları disiplinler arası bir  uygulama araştırma (uygar) merkezidir.

şair nâzım hikmet'in anısını yaşatmak, arşivini ve bilgi-belge merkezini oluşturmak, eserlerini çağdaş kitlelere ulaştırmak ve şairin edebiyat, sanat ve kültür tarihine yaptığı katkıları çok boyutlu bir biçimde değerlendirmek amacıyla kurulmuştur. türkiye'de bir üniversite çatısı altında kurulmuş, bir şairin adını taşıyan ilk araştırma merkezi olduğu kabul edilir.

üniversitenin türk dili edebiyatı, batı dilleri edebiyatları, çeviri bilim, tarih, modern türk tarihi atatürk enstitüsü, siyaset bilimi, sosyoloji gibi birimlerden öğretim üyelerinin yer aldığı merkez, nâzım hikmet üzerine çalışmalar yapmanın yanı sıra nâzım hikmet’ten yola çıkarak daha geniş alana yayılacak çalışmalar yapmak amacını taşır. bu misyonu,  "türkiye'nin çağdaş bir yapı kazandığı evre olarak nitelenen son iki yüzyılın kültür ve sanat birikimi üzerine özgün çalışmaları desteklemek" olarak belirtilmiştir.

merkez, bu amaçları gerçekleştirmek için edebiyat ve yakın tarih alanlarında araştırma projeleri yapılmakta, seminerler, atölyeler ve paneller düzenlenmekte; boğaziçi üniversitesi yaşam boyu eğitim merkezi işbirliğiyle ilgili alanlarda çeşitli eğitim programları gerçekleştirmektedir.

tarihçe 
merkezin açılışı, aralık 2014'te zafer toprak'ın küratörlüğünü üstlendiği  "entelektüel tarihimizde kırılma noktası: nâzım hikmet'in açlık grevi" sergisiyle gerçekleşti.  merkez'in açılış konuşmasında orhan pamuk şairin üzerinde bıraktığı ektileri şu sözlerle dile getirmiştir:

merkezin birinci yılı, 14-15 aralık 2015 tarihlerinde gerçekleşen disiplinler arası vakıtları yakalamak i̇stiyorum: dünden yarına nâzım hikmet sempozyumu ile kutlandı. i̇ki gün süren sempozyumda, nâzım hikmet’in edebiyatı, yaşadığı dönemin tarihsel, sosyal ve siyasi koşullarını nasıl sanatsal birer malzemeye dönüştürdüğü ve felsefe, sinema gibi farklı disiplinlerle olan ilişkisi yerli ve yabancı on bir üniversiteden gelen yirmi bir akademisyenin sunumları ve altı şairin katıldığı bir panelle tartışıldı.

merkezin yürüttüğü çalışmalar

günümüz şairlerinde nâzım hikmet etkisi-bir sözlü tarih projesi 
boğaziçi üniversitesi bilimsel araştırma projeleri (bap) desteği ile 2015 yılında başlatılan sözlü tarih projesinde, farklı kuşaktan şairlerle derinlemesine görüşmeler yaparak, nâzım hikmet’in şiir dünyasında bıraktığı izleri tüm yönleriyle tespit etmek amaçlandı.

görüşmelerde her şaire üç başlığa ayrılmış on beş civarında soru yöneltildi: i̇lk bölümdeki sorular şairlerin nâzım hikmet ile ilk olarak nasıl tanıştıklarını öğrenmeyi amaçlarken, ikinci bölümdekiler şairlerin eserleriyle nâzım hikmet şiiri arasındaki ilişkiyi (farklılıklar, ortak yönler vb. üzerinde) keşfetmeye yöneliktir. üçüncü bölümdeki sorular ise şairlerin, nâzım hikmet şiirinin kendi kuşakları ve diğer kuşaklar üzerindeki etkilerine dair gözlemlerini, yorumlarını ve değerlendirmelerini öğrenmeyi amaçlamaktadır.

zeynep uysal ve murat gülsoy'un "günümüz şairlerinde nâzım hikmet etkisi" başlıklı projeyi değerlendirdiği makale "şiir dünyadan i̇baret: nâzım hikmet üzerine yeni çalışmalar" kitabında yayınlandı.

nâzım’ın hikâyesi 

boğaziçi üniversitesi nâzım hikmet kültür ve sanat araştırma merkezi bünyesinde oluşturulan ve şairle ilgili yazılı, görsel ve işitsel belgeler, incelemeler ile bilgilendirme metinlerini içeren "nâzım'ın hikâyesi" başlıklı site ziyarete açıldı. merkez bu açılışı, projenin tanıtımının ardından arşiv, eğitim, tasarım ve sergi pratikleri açısından değerlendirileceği bir etkinlik eşliğinde gerçekleştirdi.

nâzım hikmet bibliyografyası 
nâzım hikmet'in türkçe eserlerini, yabancı dillere çevrilmiş eserlerini, hakkında yazılmış türkçe ve yabancı dillerdeki kitapları, makaleleri ve tezleri içeren nâzım hikmet bibliyografyası, boğaziçi üniversitesi kütüphanesi çalışanları tarafından 2013 yılında hazırlanmaya başlamış olup merkez tarafından her yıl güncellenmektedir. bu bibliyografya çalışması, boğaziçi üniversitesinden gönüllü öğrenci ekipleri tarafından sanal ortama geçirilmiştir.

okullara nâzım hikmet kitapları 
şairin telif hakkı olarak yayıncısı tarafından merkez’e iletilen nâzım hikmet eserleri, kütüphane kuran veya kitap ihtiyacı bulunan okullara talep üzerine gönderilmektedir. 2014’ten bu yana türkiye’nin dört bir tarafındaki 70’ten fazla okula 1700’ün üstünde kitap gönderilmiştir.

türkiye hikâyelerini anlatıyor 
açık radyo ve boğaziçi üniversitesi nâzım hikmet kültür ve sanat araştırma merkezi işbirliğiyle hayata geçirilen "türkiye hikâyelerini anlatıyor" projesi çerçevesinde merkez’e ulaşan dört yüz hikâye, ömer madra, güven güzeldere, murat gülsoy ve i̇lksen mavituna'dan oluşan seçici kurul tarafından değerlendirildikten sonra, seçilen yüz yirmi sekiz hikâye profesyonel bir editör grubu tarafından yayına hazır hale getirildi. daha sonra editörler ve sanatçılar tarafından seslendirilen hikâyeler, 26 ekim 2015’ten, 29 nisan 2016’ya kadar açık radyo’da hafta içi her gün 12:55-13:10 saatleri arasında yayınlandı. daha sonra can yayınları aile, aşk ve delilik, toplumsal-kültürel-etnik kimlik sorunları, yaşam ve ölüm, toplumsal ve siyasal olaylar, yardımlaşma, dostluk ve yoksulluk hikâyelerini içeren seçkiyi mayıs 2017 tarihinde kitaplaştırdı.

koleksiyonlar

leylâ erbil özel koleksiyonu 

boğaziçi üniversitesi nâzım hikmet kültür ve sanat araştırma merkezi bünyesinde yürütülen "kişisel arşivi işığında leylâ erbil’in edebi dünyası" isimli bir proje kapsamında, yazar leylâ erbil'in kişisel arşivi kataloglayarak dijital ortamda araştırmacılarla paylaşıma açmak üzere çalışma yürütmektedir. yazarın kişisel arşivinin edebiyatına nasıl bir arka plan oluşturduğunun ortaya çıkartılması ve yayımlanmış eserleri ile eserlerinin müsveddeleri, kişisel mektupları, biriktirdiği gazete, dergi kesikleri, aldığı notlar gibi kişisel arşiv malzemesi arasındaki çift taraflı ilişkinin ortaya konulmasını amaçlayan proje, leylâ erbil'in ölümünün ardından kızı fatoş erbil'in bir protokol ile yazarın arşivini  boğaziçi üniversitesi nâzım hikmet kültür ve sanat araştırma merkezi’ne bağışlamasının ardından başlamıştır. proje kapsamında 2400 belge elden geçirilip asitsiz dosya ve gömleklere yerleştirilmiş; kataloglanarak tasnif edilmiştir.

nâzım hikmet araştırma kütüphanesi 

nâzım hikmet üzerine çalışmak isteyenlere  kaynak sunmak üzere boğaziçi üniversitesi içinde 2014 yılında araştırma kütüphanesi kuruldu. 2014 yılında 64 kitap ile temeli atılan kütüphane, şairin tüm eserleri ile  hakkında türkçe ve yabancı dilde yazılmış eserleri içerir.

etkinlikler

nâzım hikmet konferansları 
merkez'de araştırmacılar ve sanatçılar tarafından şairin yapıtlarını, edebi ve düşünsel kaynaklarını, yarattığı etkiyi ve döneminin toplumsal, siyasi ve tarihsel bağlamını ele alan konferanslar veriliyor.

 buzul çağının kamburu: bir tür olarak epik ve kuvâyi milliye’nin tuhaf hikâyesi (15 ocak 2015). konuşmacı: erkan irmak
 nâzım hikmet ile don quijote: i̇ki yaratıcı asilzadenin arzu serüvenleri (6 nisan 2015). konuşmacı: mahmut temizyürek
 "vakıtları yakalamak i̇stiyorum": dünden yarına nâzım hikmet sempozyumu (14-15 aralık 2015). konuşmacılar: katerina clark, kenan sharpe, aslı takanay, jill stockwell, başak ergil, kim fortuny, saime göksu, edward timms, murat gülsoy
 rus kültür devrimi, konstrüktivizm ve nâzım hikmet (3 haziran 2016). konuşmacı: prof. dr. zafer toprak
 nâzım hikmet ve sonrası: edebiyattan mimariye türkiye’de toplumcu gerçekçiliğin i̇zleri (16 ocak 2017). konuşmacılar: olcay akyıldız, cengiz bektaş, feride çiçekoğlu, duygu köksal ve cüneyt yalaz
 arap şiirinde nâzım hikmet etkileri (20 ekim 2017). konuşmacı: mehmet hakkı suçin
 dünya şairi nâzım hikmet (23 kasım 2017). konuşmacı: nedim gürsel
 trrrrum, trrrrum, trrrrum, trak tiki tak! nâzım hikmet’in döneminde sanat (15 ocak 2018). konuşmacılar: burcu pelvanoğlu, elvan altan, özde çeliktemel-thomen, ahmet ersoy
 nâzım hikmet’le karşılaşmalar (15 ocak 2019). konuşmacılar: pelin aslan ayar, fatih altuğ, esra dicle, deniz aktan küçük, yalçın armağan, veysel öztürk
 "ben yüz çiçekten yanayım": nâzım hikmet tiyatrosunda metinler, türler, söylemler (15 ocak 2020). konuşmacı: esra dicle
 dünya edebiyatının şairi nâzım (3 haziran 2021). konuşmacılar: burcu alkan, mediha göbenli, çimen günay erkol, kenan behzat sharpe, mehmet hakkı suçin. moderatör: murat gülsoy
 nâzım hikmet şiirinde hız figürasyonları (14 ocak 2022). konuşmacı: murat narcı
 nâzım hikmet'in memleketimden i̇nsan manzaraları'nda toplumsal tipler (3 haziran 2022). konuşmacı: nilay özer
 nâzım hikmet and soviet literary anticolonialism (16 ocak 2023). konuşmacı: rossen djagalov

yazar & şair buluşmaları 

türk edebiyatının önde gelen şair ve yazarları, merkez'in söyleşi dizisine konuk olarak yazım süreçlerine dair değerli ipuçları paylaşıyor ve okurlarının sorularını cevaplıyor.

 küçük i̇skender ile elli belirsiz (11 mart 2015)
 murathan mungan (27 mayıs 2015)
 hikmet hükümenoğlu ile körburun’un ardından (26 nisan 2017)
 birhan keskin ile retrospektif (4 mayıs 2017)
 ayfer tunç ile aşıklar delidir ya da yazı tura (28 şubat 2018)
 ercan kesal ve enis rıza ile zamanın i̇zinde (23 ekim 2018)
 latife tekin ile manves city ve sürüklenme (16 nisan 2019)
 burhan sönmez ile labirent (14 mayıs 2019)
 ömer erdem ile i̇stanbul’a (19 kasım 2019)
 kemal varol ile âşıklar bayramı (19 kasım 2020)
 gonca özmen ile bile isteye (10 aralık 2020)
 birgül oğuz'la i̇stasyon & hah (18 kasım 2021)

disiplinlerarası karşılaşmalar 
sosyal ve beşeri bilimler alanlarında çalışan akademisyenler farklı disiplinlerden meslektaşları ve sanatçılar ile araştırmalarını tartışmak üzere bir araya geliyor.

 şehrin halleri: gündelik yaşamdan sanata i̇stanbul i̇mgeleri (6 mart 2015). konuşmacılar: ayfer bartu candan, ahmet ersoy, murat germen, cenk özbay, zeynep uysal 
 okudukça değişen: yazarın hayali, okurun gerçeği (1 nisan 2015). konuşmacılar: nüket esen, murat gülsoy, halim kara 
 anlatı, siyaset, temsiliyet (15 mayıs 2015). konuşmacılar: feride çiçekoğlu, birgül oğuz, zeynep dadak, güven gürkan öztan, erol köroğlu 
 türkiye hikâyelerini anlatıyor (17 haziran 2016)
 siyah endişe: bir asır sonu anlatısı olarak halit ziya uşaklıgil edebiyatı (28-29 nisan 2016)
 bedrettin: tasavvuf, kamera, i̇syan (27 mayıs 2016). konuşmacılar: cemal kafadar, nurdan arca 
 günlük hayatın yapıbozumu: kurguya gidiş-dönüş (15 ekim 2016) 
 "hiç ayrılmadım ki ben hep orada kaldım": gülten akın şiirinin peşinde (4 kasım 2016) konuşmacılar: baki ayhan t., gülseli i̇nal, saliha paker 
 kurgu nakli: disiplinlerarası bir metin deneyi (18 şubat 2017). konuşmacılar: alper canıgüz, afşin kum, murat palta 
 kadın temsili: beden ve şiddet (3 mart 2017). konuşmacılar: cemre baytok, figen şakacı, gaye boralıoğlu 
 disiplinlerarası ekolojik-etik temaslar: i̇nsanmerkezciliğin ötesinde bir arada yaşam (2017-2018) 
 arif dirlik anma toplantısı (8 şubat 2018). konuşmacılar: selçuk esenbel, halim kara, çağlar keyder, nadir özbek, zafer toprak
 miss power 8 mart dünya kadınlar günü sanatçılar toplantısı (8 mart 2018). konuşmacılar: deniz pireci, nazan azeri, merve şendil, aslı kutluay, sevim sancaktar, fazilet kendirci, esra carus, nilhan sesalan, zeyno pekünlü, neriman polat, arzu yayıntaş, sibel horada, nancy atakan, gül ilgaz, günnur özsoy, eda gecikmez, fulya çetin, raziye kubat, derya yücel, seda yavuz, nilgün yüksel, burcu pelvanoğlu 
 varlık dergisi’nin 85.yılında türkiye’de edebiyat dergiciliği (27 kasım 2018). konuşmacılar: ali ayçil, mehmet erte, murat yalçın 
 asrın sonu osmanlı kültür tarihinde servet-i fünun dergisi (27 şubat 2019). konuşmacılar: zeynep uysal, deniz aktan küçük, halim kara, veysel öztürk, mehmet fatih uslu, ahmet ersoy, murat narcı, fatma damak, ali serdar, fatih altuğ, vildan güleç, sevgin özer, yasir i̇slam kaplan, ezgi hamzaçebi, sevgi şen, serap arslan 
 yeni mecralar yeni feminizimler (8 mart 2019). konuşmacılar: hande sakarya, nehir kovar, selime büyükgöze, şefika özer, meryem selva i̇nce, hilal güler, gözde burcu narin, azra çelik, meryem selva i̇nce, burcu karakaş, çiçek tahaoğlu 
 edebiyatın kötülük çiçekleri: yazınsal temsilde kötülüğe yaklaşımlar (22 ekim 2019). konuşmacılar: gamze arslan, işıl baş, türker armaner
 çağını görebilen yazar: memet fuat (19 aralık 2019). konuşmacılar: yalçın armağan, sevengül sönmez, semih gümüş, turgay fişekçi, latife tekin, cevat çapan 
 kimin kanonu? geç osmanlı- erken cumhuriyet döneminde kadın sanatçılar (6 mart 2020). konuşmacılar: olcay akyıldız, özlem belkıs, gizem tongo, berna gençalp, burcu pelvanoğlu, seza sinanlar uslu ve sula bozis, nüket esen, hüsniye gülsev koç, neslihan cangöz, zehra toska, özlem berk albachten, esra dicle, duygu kankaytsın, esra özdoğan
 i̇nsan sonrası kuramı & sosyal bilimler (27 nisan 2022). konuşmacılar: refik anadol, güven güzeldere, merve şen, sibel yardımcı. moderatör: murat gülsoy
 küçük i̇skender sempozyumu (28 mayıs 2022). konuşmacılar: murat gülsoy, gonca özmen, altay öktem, asuman susam, gökçen ezber, zeliha b. cenkci, olcay akyıldız, akif kurtuluş, deniz durukan, kerim akbaş, nilay özer, birhan keskin. 
 unutmak, hatırlamak, kaydetmek (22 aralık 2022). konuşmacılar: sibel irzık, zeynep dadak, sidar bayram, asena günal.
 melankolinin anatomisi: psikoloji, sanat ve edebiyatta karaduygun (27 nisan 2023). konuşmacılar: i̇lker küçükparlak, gizem tongo, sema kaygusuz.

lisansüstü buluşmaları (2015-günümüz) 
lisansüstü buluşmaları’nda disiplinler arası bir etkileşim zemini sağlayarak, lisansüstü öğrencilerinin bakış açılarını güçlendireceği ve yeni işbirlikleri kuracağı zengin bir tartışma ortamı sunmak hedeflenir. bu doğrultuda amaç, tezlerin sonuçlarını tartışmaktan çok, yürütülen çalışmalar hakkında bilgi, düşünce paylaşımını ve geri bildirimleri teşvik etmek ve bu sayede araştırmacılara farklı bakış açıları kazandırmaktır.

diyaloglar 
farklı olasılıkların, varoluş biçimlerinin ve zihniyetlerin yaşam bulduğu bir edebiyatı sahiplenen iki yazar ayfer tunç ve murat gülsoy'un, insana ve yazıya dair temel meseleleri konuştuğu, az bilinen edebiyat başyapıtlarını irdelediği diyaloglar serisi 2015 yılından beri merkez etkinlikleri kapsamında edebiyatseverlerle buluşuyor.

aşiyan konuşmaları 
boğaziçi üniversitesi’nin sosyal ve beşeri bilimler alanlarında çalışmalarını sürdüren akademisyenleri, aşiyan konuşmaları dizisinde güncel projelerini anlatıyor.

 parmak hesabıyla shakespeare, melih levi
 matematik ve müzik, alp bassa
 lives in turkish: biyografinin türkçedeki dijital tarifi, ceyda elgül
 dönüp dolaşan hikâyeler, n. i̇pek hüner cora 
 denizler, balıkçı toplulukları ve mavi adalet: "okyanuslar biziz, halklar biziz!", irmak ertör
 bir servet-i fünûn yazarının romanı hayal i̇çinde, veysel öztürk
 çin milliyetçilerinin gözünden türkiye, z. hale eroğlu
 kandilli rasathanesi: osmanlı'dan günümüze bilim yolunda 150 yıl, mustafa aktar
 türkiye'nin "mobil ohal yönetimi" otoriterleşme sürecinde türkiye'de sokak siyaseti ve protesto yasakları, mert arslanalp ve deniz erkmen

eğitim programları 
boğaziçi üniversitesi öğretim üyelerinden oluşan kadrolarıyla, her dönem tarih, toplum ve edebiyat alanlarını kapsayan eğitim programları düzenleniyor.
 yemek ve ötesi: gastronomi, kültür ve tarih
 modernliğin 250 yılı: tarih, toplum ve edebiyat 
 türkiye’nin 150 yılı: tarih, toplum ve edebiyat 
 nâzım hikmet’ten gülten akın’a: modern türk şiirinin ustaları 
 yaratıcı yazarlık eğitimi 
 yaratıcı yazarlık atölyesi 
 gençler i̇çin yaratıcı yazarlık 
 yeni zamanlar sosyolojisi
 osmanlı edebiyatında kadın
 edebiyatta korku türünün kökenleri ve gelişimi

sergiler

entelektüel tarihimizde kırılma noktası: nâzım hikmet'in açlık grevi (14 aralık 2014- 15 ocak 2015) 

prof. dr. zafer toprak'ın küratörlüğünde, fatma türe, çağdaş arpaç, pelin kuş ve ferah perker'den oluşan kayıt 6 prodüksiyon ekibi tarafından hazırlanan sergi 14 aralık 2014- 15 ocak 2015 tarihlerinde boğaziçi üniversitesi güney kampüs'ündeki albert long hall binasında sanatseverlerle buluştu.

i̇nsan hakları ve entelektüel tarih açısından bir milat olan nâzım hikmet'in açlık grevi ile türkiye’de bir dizi "ilk" yaşanır. i̇lk kez bir açlık grevi ile kamuoyuna seslenilir. i̇lk kez türkiye aydını bireye dönük bir davaya sahip çıkar ve ilk kez dünya kamuoyu türkiye’de bireysel bir özgürlük sorununa odaklanır. sergi bu süreci, nâzım’ın yaşamında olduğu kadar ülke ve dünya kamuoyundaki etkilerini de belgeler, fotoğraflar ve tanıklıklar üzerinden ortaya koyuyor.

nâzım hikmet'in uluslararası kimliğini vurgulamayı amaçlayan, geniş bir hücre görünümünde tasarlanan sergi mekânının dış duvarları nâzım'ın dış dünya ile bağlantısını kurarken, hücrenin içi ise şairin dört duvar arasındaki yaratıcı ilişkiler ağını işliyor.

nâzım’ı yazanlar (17 ocak 2017) 

nâzım'ı yazanlar projesi, nâzım hikmet'in yaşamı, yapıtları ve siyasi mücadelesi hakkında kitaplar kaleme almış, şiirden müziğe, resimden sinemaya eserlerinde nâzım izini günümüze kadar taşımış isimleri bir sergi ve kitapta ilk kez bir araya getiriyor. proje, nâzım'ın şiirleri, umutları, aşkları, dostlukları ve mücadelesiyle çıkılan yolculukta birçok değerli yazar, sanatçı ve akademisyenin nâzım çalışmalarına tanıklık etme olanağı sunuyor.

nilüfer belediyesi, boğaziçi üniversitesi nâzım hikmet kültür ve sanat araştırma merkezi ve i̇ş bankası kültür yayınları ortak çalışması sonucu hayata geçirilen projenin ana iskeletini şair hakkında yazmış veya yapıtlarında ona göndermeler yapmış yaşayan yazar ve sanatçıların portre fotoğrafları oluşturuyor. fotoğrafları çekilen yazar ve sanatçıların fotoğraflar üzerine el yazılarıyla yazdıkları yazılar nâzım’ın yaşam öyküsünün ve yapıtlarının inceliklerini izleyicilere hatırlatıyor.

sanat yönetmenliğini attila durak'ın, editöryel konsept ve metin kurgusunu murat gülsoy ve zeynep uysal'ın üstlendiği proje nâzım hikmet'i geçmişten bugüne ve bugünden geleceğe taşımayı amaçlıyor. nâzım’ı farklı bir açıdan görme ve yazdıklarının dışında da algılama fırsatı sunan projenin fotoğrafları attila durak, kemal aslan ve ersin i̇leri’ye sergi ve kitap tasarımı ise abdullah yaşar’a ait. projenin ilk sergisi ise nâzım hikmet kültürevi’nde çalışmada yer alan birçok sanatçının katılımıyla açıldı.

kaynakça

dış bağlantılar 
 nâzım hikmet kültür ve sanat araştırma merkezi web sitesi 
 twitter'da nâzım hikmet kültür ve sanat araştırma merkezi  
 instagram'da nâzım hikmet kültür ve sanat araştırma merkezi
 facebook'ta nâzım hikmet kültür ve sanat araştırma merkezi
 nâzım hikmet kültür ve sanat araştırma merkezi youtube arşivi 
 günümüz şairlerinde nâzım hikmet etkisi-bir sözlü tarih projesi video serisi 
 nazımın hikayesi 

boğaziçi üniversitesi
nâzım hikmet