Irak Krallığı

irak krallığı, (arapça:المملكة العراقية) birleşik krallık mezopotamya mandası'ndan sonra kurulan monarşik krallık. ağustos 1921'de faysal bin hüseyin ilk kral olmuş ve 1958 tarihinde abdülkerim kasım'ın başbakan olması ile sonlanmıştır.

mandalık yönetimi 
modern irak, 1920’de osmanlıların i. dünya savaşı’nda yenilmesiyle birlikte i̇ngilizlerin osmanlı eyaletleri olan musul, bağdat ve basra’yı yeni bir politik oluşum olarak değiştirmeleri sonucu, fırat-dicle havzasını kontrolü altına alan ve yakın bir bölge devleti tarafından yönetilmeyen yeni bir oluşumdur.

i̇ngilizler başta ülkeyi bizzat yönetmeyi düşünmüşlerse de ancak halkın sert muhalefetiyle karşı karşıya kalmışlardır. çıkan isyanlarda özellikle şii halk rol almışlardır. şiilerin çoğunlukta olduğu necef, bu dönemde isyanın merkezini oluşturmuştur. sonuçta i̇ngilizler tarafından i̇slam peygamberi'nin soyundan gelen kral faysal irak'ın başına geçirilmiştir. bu yöntemle i̇ngilizler hem irak'a tamamen hakim olmak hem de osmanlının ardından doğan halife boşluğunu bu şekilde doldurarak diğer i̇slam ülkelerine de etki etmeyi planlamıştır.

kral faysal başa geçmesiyle beraber yaşanan en önemli gelişme arap ulusçuluğunun teorisyeni sati el hüsri'nin irak'a getirilmesidir. onun kurduğu arap birliğine yönelik eğitim sistemi özellikle şii grupların tepkisini toplamıştır. kral faysal güçlü ve bağımsız bir irak kurabilmenin yolunun güçlü bir ordudan geçtiğini biliyordu. bu nedenle bu tip bir ordunun oluşması için çalışsa da iraklı kürtler ve şiilerin olumsuz tavrıyla karşılaşmış ve askere almalarda daima sorunlar çıkartmışlardır. her iki topluluk da sünni araplara asker olarak hizmet etmeyi reddetmişlerdir.

tarihi 
i̇lerleyen yıllarda sünniler ile şiiler arasındaki entegrasyon süreci yaşanmış karşılıklı evlilikler ve ticaret ilişkileri olmuştur. 1928'e gelindiğinde 88 kişilik irak parlamentosunda 26 şii üye vardı. 1930 yılında irak hükûmeti bağımsız bir devlet olma yolunda i̇ngiltere ile 25 yıllık bir anlaşma imzalarken, 1932 yılında milletler cemiyeti'ne bağımsız bir devlet olarak katıldı. 1933 kral faysal'ın ölümünün ardından ülkede dinsel ve etnik çatışmalar arttı.

1935'te i̇talyanların habeşistan'ı işgali orta doğu ülkeleri arasında özellikle güvenlik endişesinin oluşmasına sebep olmuştur. i̇talyanların kuzey afrika'da kurduğu bu hakimiyeti yemenle yaptığı anlaşmayla kızıldeniz'in çıkışını kontrol eder hale gelmesiyle orta doğu'ya taşımayı planlıyordu. bu nedenle ortadoğu ülkeleri arasında sadabat paktı kuruldu. irak ii. dünya savaşı sırasında mihver devletler grubunda yer aldı.

1936 yılında kürt kökenli bir albay olan bekir sıtkı liderliğinde bir darbe gerçekleşti. 1941'de ise mayıs harekâtı olarak bilinen ikinci bir darbe oldu. 1945 yılında arap ülkeleri bir araya gelerek, bir arap birliği örgütü kurdular. arap birliği harekâtı arap ülkeleri arasında milliyetçilik duygularının da artmasına sebep oldu. bunu sonucu olarak da irak, suriye, ürdün ve lübnan bir tek ülke olarak birleşme düşüncesi ortaya atıldı. arapların birleşme düşüncesini özellikle i̇ngiltere destekliyordu. bu birleşme ile i̇ngilizler, suriye ve lübnan'daki fransız hakimiyetini kaldırarak bu bölgeleri de kendi hakimiyeti altına almayı amaçlıyorlardı. diğer güçlü bir arap ülkesi olan mısır'da bu birleşmeye karşı çıkıyordu. onun endişesi ise arap dünyasının en büyük ülkesi olma özelliğini yitirecek olması idi. ortadoğu'da i̇ngilizlerin etkisinin zayıflaması, i̇srail devletini kurulması, mısır'ın muhalefeti gibi nedenlerle bu birlik fikri hayata geçirilemedi. 1960'lı yıllarda mısır ve suriye'nin birleşmeleri dışında arap ülkeleri arasında bir birleşme yaşanmadı.

1958 yılında gerçekleşen kanlı darbe ile krallık devrilip, cumhuriyet ilan edildi. general abdülkerim kasım başbakan oldu. irak bu darbenin ardından bağdat paktı'ndan çekildiğini açıkladı. irak'ta bu dönem özellikle komünizm ve etnik milliyetçiliğin hızla yayıldığı yıllardır.

kaynakça 

eski krallıklar
haşimoğulları
orta doğu tarihindeki devletler
irak tarihi
bereketli hilal
1932'de kurulan bölgeler ve ülkeler
1958'de varlığı sona eren bölgeler ve ülkeler