Giuseppe Garibaldi

giuseppe garibaldi (d. 4 temmuz 1807 - ö. 2 haziran 1882), i̇talyan general, yurtsever, lider ve yazar.

i̇talya devleti'nin kurulmasına öncülük etmiştir. i̇talyanlar tarafından i̇talya'nın en büyük kahramanı ve yurtseverlerinden biri olarak kabul edilir. i̇talya'nın birleşmesindeki en önemli kişidir. avrupa ve güney amerika'daki pek çok askeri mücadeleyi yönetmiş, bu yüzden i̇ki dünyanın şövalyesi unvanı almıştır.

hayatı

gençliği 
garibaldi 1807'de nice (nizza) şehrinde doğdu. o zaman şehir i̇talyan'dı ve sardinya krallığı'na aitti. daha sonra şehir fransa'ya verildi ve günümüzde kullanılan nice ismini 1859'da aldı. şehir birleşme hediyesi olarak i̇talya' dan fransa' ya verilmiştir.

garibaldi'nin ailesi deniz taşımacılığı işi ile uğraşıyordu ve deniz hayatı için yetiştirilmişti. 1832'de tüccar denizci kaptanı belgesi aldı.

karadeniz'e gitmekte olan bir gemide çalışırken uğradığı i̇stanbul'da inerek 1828-1831 tarihleri arasında 3 yıl kadar yaşadı. günümüzde casa garibaldi i̇stanbul adıyla tanınan societá operaia i̇taliana (i̇talyan i̇şçi birliği) derneğinin kurucu başkanı oldu.

garibaldi'nin hayatını değiştiren olay nisan 1833'te taganrog, rusya'da başına geldi. portakal yüklü gemisi clorinda göletinde on gün için palamara bağlanan garibaldi sahilde denizci hanında, oneglialı giovine battista cunco ile karşılaştı. cunco i̇talyan politik bir göçmen ve la giovine italia "genç i̇talya" hareketinin gizli üyesi idi. kurucusu giuseppe mazzini, i̇talya birliğinin politik ve sosyal reformlara doğru liberal cumhuriyet ateşli savunucusuydu. garibaldi bu oluşuma katıldı ve ülkesinin avusturya hakimiyetinden bağımsızlığı için hayatı boyunca mücadele edeceğine yemin etti.

garibaldi, ekim 1833 cenevre'de mazzini'nin kendisiyle tanıştı. başlayan ilişkileri daha sonra problemli bir bir duruma gelecekti. gizli devrimci birliğine katıldı. şubat 1834'te, mazzini'nin piyemonte'deki başarılı olmayan ayaklanmasına katıldı. ceneviz mahkemesi tarafından gıyabında ölüme mahkûm oldu ve marsilya'ya kaçtı.

güney amerika maceraları 
tunus'tan sonra garibaldi brezilya'ya gitti. "rio grande do sol" (eski brezilya'nın sâo pedro do rio grande do sol bölgesi) cumhuriyeti'nin bağımsızlığı olayına açıldı. gaucho (portekizce bir terim olup güney amerika'daki "pampas"ta yani ağaçsız geniş ovalarda yaşayanları tanımlamak için kullanılır) isyancı grubuna katıldı. onlar farrapos (tatters: parça, çaput) olarak biliniyordu ve yeni olan brezilya ulus bağımsızlığına karşıydı. garibaldi bu savaş sırasında, tatter ordusunun brezilya'da "santa catarina" bölgesinde diğer bir cumhuriyet ilan etmeye çalıştığında bir kadına rastladı. anita ribeiro da silva (en iyi "anita" olarak tanınıyordu.) ekim 1839 da anita kocası manuel duarte agular'ı terk etti. rio pardo'da gemisinde garibaldi'ye katıldı. bir ay sonra sevdiği kişinin tarafında imbituba ve laguna savaşlarına katıldı.

1841'de çift montevideo'ya (uruguay) hareket etti. garibaldi orada tüccar ve okul müdürü olarak çalışıyordu. takip eden yılda evlendiler. dört çocukları oldu. monetti 1840, rosita 1843, terasita 1845 ve ricciotti 1847'de doğdular.

kadın at biniciliğinde ustalaşmış anita'nın garibaldi hakkında onun güney brezilya ve uruguay gaucho kültürüne sahip olduğunu düşündüğü söylenir.

1842'de uruguay filosu komutanlığını aldı ve arjantin diktatörü juan manuel de rosa'a karşı i̇talyan lejyonunu mevziledi. ülkenin savaşı (guerra grande)için lejyon i̇talya yas gününü temsil eden siyah bayrağı benimsedi. merkezindeki volkan, vatanındaki uyuyan, uyuşuk güçleri temsil ediyordu. uruguay'daki lejyon montevideo'da bir fabrikadan temin edilen kırmızı gömlekleri giyiyordu. fabrika gömlekleri arjantin'deki bir mezbahaya ihraç etmeyi tasarlıyordu. garibaldi ve onun takipçilerinin sembolü haline geldi. 1842 ve 1848'de garibaldi montevideo'yu, eski uruguay diktatörü manuel oribe'nin liderlik ettiği arjantin kuvvetlerine karşı savunuyordu. gerilla savaşında ustaca bir taktik belirleyerek 1846 da cerro ve sant'antonio savaşlarında iki kutlanacak zafer elde etti. her ne kadar bazı uruguay gemilerini yönettiğinde az başarı elde etmiş olduğu halde.

vatanını alın yazısı, her durumda garibaldi'yi ilgilendirmeye devam ediyordu.

1846'daki papa ix. pius'un seçimi i̇talya yurtseverleri içinde sansasyona sebep olmuştu. hem i̇talya'da hem de dışarıda. papanın başlangıç reformlarında vicenza giobetti (5 nisan 1801-26 ekim 1852) hakkında onun i̇talya'nın birliği için liderliği temin edeceği kehanetinde bulunuyordu. bu haber montevideo'ya ulaştığında garibaldi papaya bir mektup yazar.

i̇talya'ya dönüşü ve ikinci sürgün 

garibaldi i̇talya'ya 1848 devriminin karışıklığı içinde döndü. charles albert'in (carlos alberto: 2 ekim 1798-28 temmuz 1849 sardinya kralı "1831-1849") hizmetine önerildi. kral bazı liberal eğilimler gösteriyordu. fakat garibaldi'ye karşı soğuk ve güvensiz davranıyordu. piyemonte'den ters cevap aldı, o ve onun takipçileri lombardiya'ya geçtiler. onlar avusturya işgaline karşı ayaklanmışlar ve milan hükûmeti eyaletine yardım sunuyorlardı. takip eden bu yönde, başarısız i̇lk i̇talyan bağımsızlık savaşında, luino ve morazzone'deki iki küçük zaferde ordusunu yönetiyordu. novara'daki piemonte yenilgisi (23 mart 1849) izdihamından sonra garibaldi cumhuriyeti desteklemek için roma'ya hareket etti ki papalığa ait bir devlet ilan ediliyordu. fakat, luis napeleon (gelecekteki iii. napeleon) onu devirmeye tehdit etmek için bir fransız kuvveti gönderdi. manzini'nin zorlamasıyla garibaldi roma'nın savunmasının komutanlığını aldı. karısı anita onunla birlikte savaştı. tüm gayretlerine rağmen şehir 30 haziran 1849 da düştü. garibaldi ve onun kuvvetleri avusturya,fransa, i̇spanya ve napoli orduları tarafından avlanıyordu. venedik'e ulaşmak amacıyla kuzeye kaçtığında, ayaklananlar hala avusturya'nın kuşatmasına direniyordu. destansı bir yürüyüşten sonra, san marino'da kendisini hala takip eden 250 adamıyla geçici göçmenlik aldı. anita, onların beşinci bebeğini taşıyordu, geri çekilme sürecinde comacchio yakınlarında öldü.

amerika 
garibaldi sonunda, la spezia yakınındaki portovenere'ye ulaşmayı başardı. fakat piyemonte hükûmeti onu tekrar yurt dışına göç etmeye zorluyordu.

tangier'de kalmasından sonra staten island'a (new york) hareket etti. 30 temmuz 1850'de oraya vardı ve kendini açığa vurmaktan kaçınmak için sürgünde. ev sahibi, zamanının çoğunu atölyesinde mum yaparak harcadığı mucit antonio meucci idi. fakat sonuçtan memnun değildi. sonraları gemi kaptanı olarak pasifik'e çeşitli seyahatler yaptı. bunlardan en uzunu, 1851 nisanından başlayıp iki yıl süren ve peru'daki andlı kadın kahramanı manuela sâenz'i ziyaret ettiği olandı.

garibaldi new york'u son olarak kasım 1853'te terk etti.

tyne nehri kıyısında 
garibaldi 21 mart 1854'te i̇ngiltere'nin kuzey doğusunda tyne nehri ağzında ulusal gemi kaptanı olarak seyir halindeydi. gemi baltimor'dan kalkmıştı ve rıhtıma yanaşıp yükünü south shield'e (i̇ngiltere'de sahil kasabası) boşalttığında amerikan bayrağı dalgalanıyordu. garibaldi, newcastle courant civardaki yüksek rütbeli kimselerin akşam yemeği davetini reddettiğini haber yapmasına rağmen, tyne nehri kıyısında popüler bir şahsiyetti ve yörenin işçi sınıfı tarafından coşkuyla karşılanıyordu. onun bulunması hatırasına bir kılıç garibaldi'ye sunuluyordu. ondan yaklaşık olarak yarım yüzyıl sonra torunu güney afrika'da i̇ngiliz ordusun için gönüllü olarak boer savaşında çarpışırken o kılıcı taşıyordu. garibaldi 1854 nisanının sonunda oradan ayrılarak, toplamda tyne nehri kıyısında bir aydan biraz daha fazla bir süre kalmış oluyordu.

i̇kinci i̇talyan bağımsızlık savaşı 
garibaldi 1854'te i̇talya'ya yeniden döndü. ağabeyinin ölümünden kalan küçük mirası kullanarak i̇talyan caprera (kuzey sardinya) adasının yarısını satın aldı ve kendini tarıma verdi.

1859'da i̇kinci i̇talyan bağımsızlık savaşı (avusturya-sardinya savaşı olarak da bilinir) sardinya hükûmetindeki iç entrikalar ortasında patlak verdi. garibaldi tüm general atandı ve "alplerin avcıları" adlı bir birlik kurdu. bu olaydan sonra sadece sardinya piyemonte krallığının etkin biçimde başaracağını varsayarak, i̇talya'nın kurtuluşunun hakkındaki manzini'nin cumhuriyetçi fikrini terk etti.

gönüllüleri ile varese, como ve diğer yerlerde avusturyalılara karşı zaferler kazandı.

i̇talyan şehri nice'nin fransızlara elzem olan askeri yardım karşılığında teslim edilmesi garibaldi'nin canını çok sıktı.

mektupları

joseph cowen (kohen)'e yazdığı mektup

osmanlı'ya karşı balkan halklarına yazdığı ayaklanma mektubu

ölümü 

i̇talyan parlamentosuna tekrar seçilmesine rağmen sonraki yıllarının çoğunu caprera'da geçirdi.

1879'da, kiliseye ait taşınmazları yürürlükten kaldırıp düzenli bir ordu kurup, genel oy kullanma hakkını ileri sürerek "demokrasi ligi"ni kurdu. eklem iltihabı onu yatağa gitmeye zorladı. calabria ve sicilya'ya seyahatler yaptı. 1880'de, ondan evvelce üç çocuğu olan, francesca armosino ile evlendi.

ölüm döşeğinde iken yatağının zümrüt yeşili ve safir mavisi denizi görebileceği bir yere taşınmasını istedi. 2 haziran 1882'de, 75 yaşında öldü.

ayrıca bakınız 
 i̇talya'nın birleşmesi
 i̇talya tarihi
 giuseppe mazzini

kaynakça 

1807 doğumlular
1882 yılında ölenler
19. yüzyılda i̇talyan siyasetçiler

risorgimento'da kişiler
1848 devrimleri'nde kişiler
amerikan i̇ç savaşı'nda kişiler