Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti

nahçıvan özerk cumhuriyeti (), azerbaycan'a bağlı özerk bir cumhuriyet.

coğrafya ve ulaşım 
nahçıvan'ın, kuzeyi ve doğusu ermenistan ile, güneyi ve batısı da i̇ran topraklarıyla çevrilmiş olup, kuzeybatısında yer alan türkiye ile kısa bir sınırı vardır. bu sınır bölgesi türkiye tarafından dilucu olarak adlandırılmakta olup, türkiye ile nahçıvan'ı birbirine bağlayan yol dilucu'nda aras nehri üzerine inşa edilen hasret köprüsü'nden geçmektedir.

coğrafi olarak kuzeyde zengezur dağları güneyde ise aras nehri'yle sınırlanan ve azerbaycan’ın yaklaşık %6,3’ünü oluşturan nahçıvan, 5.502,73 km² yüzölçümüne sahiptir. arazi yapısı dağlık bir nitelik gösteren nahçıvan'da ovaların toplam araziye oranı % 20, ormanların oranı ise % 2 civarındadır. ovaların büyük bir bölümü tarıma elverişlidir. ülkenin zengin maden suyu, soda ve tuz kaynakları bulunmaktadır.

azerbaycan'a bağlı olmakla birlikte, bu ülkeyle fiziki bağlantısı olmayan nahçıvan, türk devletleri arasında türkiye ile kara sınırı bulunan tek toprak parçasıdır. türkiye ile nahçıvan arasında 17 km'lik bir sınır bulunmaktadır. nahçıvan şehir merkezi ile türkiye'nin iğdır şehri arasındaki uzaklık 160 km olup, iki şehir kara yolu ile birbirlerine bağlanmıştır. i̇ki ülke arasındaki ulaşım ve ticari ilişkiler dilucu sınır kapısı'ndan gerçekleştirilmektedir.

i̇ran ile culfa şehrinde kara ve demir yolu için culfa sınır kapısı bulunmaktadır. sovyet döneminden kalan, nahçıvan'ı ermenistan üzerinden azerbaycan'a bağlayan kara ve demir yolu ise, 1990'ların başlarından bu yana kullanılamamaktadır.

tarım 
nahçıvan bağımsız olduğu 1991 ile 2000 yılları arası, sovyet sisteminden serbest pazar ekonomisine geçişin sıkıntılarını yaşamıştır. sovyet zamanından kalma kolhoz ve sovhozlar 2000 yılında vatandaşlara dağıtılmıştır. sulama sistemi yenilenmiş, şahıs mülküne geçen arazilerde verim artmıştır.

tarım arazileri 1991 ile 2014 arasında 25,079 hektardan, 60,829 hektara çıkmış, artış 2,4 kat olmuştur. tahıl ekimine önem verilmiş, tahıl ekili araziler bu dönemde %55'ten, %63'e çıkmıştır. üretim 30 bin tondan, 103 bin tona, verim 2,09'dan, 2,88 ton/ha yükselmiştir. eskiden ekilen pamuk, tütün yerine ayçiçeği ve şeker pancarı ekimine başlanmıştır. sebze ekili alanlar 10 kat, patatesin alanı 25 kat artmıştır. baklagil verimleri yüksektir.

ermenistan ambargosunda yakacak yapılması ve bakımsızlıktan meyve bahçeleri %29 küçülmüş fakat 1990'da 1,73 ton/ha'lık verim, 2014'te 10,17 ton/hektara yükselmiştir.

nüfus ve idari yapı

nüfus 
1 ocak 2018 resmî verilerine göre nahçıvan özerk cumhuriyeti'nin toplam nüfusu 452,800 kişidir. nahçıvan, tarihî nahçıvan hanlığı gibi kendisine başkentlik yapan nahçıvan şehrinin adı ile anılmaktadır. 1 ocak 2013 resmî verilerine göre şehir 93.000 kişi nüfusa sahiptir.

etnik yapı 
1 ocak 2008 resmi verilerine göre nahçıvan özerk cumhuriyeti'nin nüfusu 414.900 kişidir. etnik yapı ise 01.08.2011 resmi verilerine göre 405.900 azerbaycanlı, 2.280 kürt, 517 rus, 140 ukraynalı, 91 tatar, 147 ermeni, 11 lezgi, (%0,021) ise diğer halkların temsilcileri.

i̇dari yapı 
nahçıvan'ın statüsü, 12 kasım 1995 tarihinde halk oylaması ile kabul edilen azerbaycan cumhuriyeti anayasası'nın 8. bölümünde düzenlenmiştir. buna göre; nahçıvan içişlerinde özerk, savunma ve dış politikasında ise azerbaycan'a bağlı bir statüye sahiptir. yasama organı 45 üyeli ali meclis'ten, yürütme organı ise bakanlar kurulu'ndan oluşan nahçıvan'da yargı görevi bağımsız mahkemelerde bulunmaktadır.

nahçıvan, türkiye'nin de taraf olduğu 1921 moskova ve kars antlaşmaları uyarınca özerk statüsü devam etmek kaydıyla azerbaycan'a bırakılmıştır. bu çerçevede türkiye de nahçıvan'ın statüsünün devamında dolaylı olarak bir güvence unsuru haline gelmiş ve nahçıvan'ın toprak bütünlüğünü kabul etmiştir.

nüfus dağılımı 
nahçıvan özerk cumhuriyeti, nahçıvan şehri ile buna bağlı 7 ilçeden oluşmaktadır. 1 ocak 2018 resmî verilerine göre nahçıvan şehri ile ilçelerinin nüfus dağılımı aşağıdaki gibidir:

eğitim 

nüfusunun % 28'i şehir merkezlerinde yaşayan nahçıvan'da 228 ilk ve orta öğretim okulu, 5 meslek lisesi ve 2 üniversite bulunmaktadır. üniversitelerden biri nahçıvan devlet üniversitesi (ndü) diğeri nahçıvan özel üniversitesi’dir. ndü’nün mimarlık, rus dili ve edebiyatı ile müzik bölümleri ösym üniversite tercih kılavuzunda yer almaktadır ve türkiye'den yaklaşık 250 öğrenci eğitim görmektedir. üniversitede bazı bölümler için yüksek lisans ve doktora eğitim programları mevcuttur. bölgede ayrıca, okul öncesi eğitim için resmî kreşler mevcuttur. 1999 yılı itibarıyla toplam öğrenci sayısı 80.000 olarak tespit edilmiştir.

galeri

dış bağlantılar 
 resmî site , , http://www.nakhchivan.az/portal-ru/index-ru.htm
 http://www.stat.gov.az/index.php,

kaynakça 

nahçıvan özerk cumhuriyeti
azerbaycan'ın idari bölümleri
özerk cumhuriyetler
anklavlar ve eksklavlar
1990'da kurulan bölgeler ve ülkeler
azerbaycan-ermenistan sınırı
azerbaycan-türkiye sınırı
azerbaycan-i̇ran sınırı
ağrı dağı
türk devletleri