Kum, İran

kum (farsça: قم, q'um), i̇ran'da kum eyaleti'nin yönetim ve i̇snâaşeriyye mezhebinin eğitim merkezi konumunda olan şehirdir.

kum; dünyada i̇ran i̇slam devrimi'nin temellerinin atıldığı ve başladığı kent olarak ünlenmiştir ve mollalar şehri veya ayetullahlar kenti olarak da bilinir. şiîlerce kutsal sayılan ve i̇snâaşeriyye mezhebinin on i̇ki i̇mam’ın sekizincisi i̇mâm ali er-rızâ’nın kız kardeşine ait fatıma bint musa el-kâzım türbesi de bu kenttedir. şehrin medreselerinde 30.000'e yakın molla eğitim görmektedir ki devrimi kuran ve koruyan mollaların tamamına yakını bu şehirde yetişmektedir.

kendi adını taşıyan ve önü barajla kapatıldığı için şehirden geçen kısmında su bulunmayan kum nehri kıyısında kurulu olan şehrin 2006 yılı nüfusu 957.496'dır.

konumu 
kum, başkent tahran'ın 156 km güneybatısında ve kum nehri'nin kıyısında denizden 930 metre yüksekte yerleşir.

kum şehri, 56 numaralı yol ile erak'a, 71 numaralı yol ile kaşan'a bağlanır. şehri tahran'a bağlayan otoyol 7 ise şehrin hemen doğu yakasından geçmektedir.

i̇klim

tarih 
kum isminin aslı 'kume' ismine dayanmaktadır. burada şehir kurulmadan önce bolca su kuyuları vardı. çobanlar koyunlarına hem su vermek hem de su kuyularının etrafındaki yeşilliklerde onları otlatmak için buralara gelirlerdi. uzun süre buralarda kalmak zorunda kaldıklarından, zamanla 'kume' denilen geçici çardaklar yaptılar. bunlar çoğalınca da orada bir köy oluştu. yavaş yavaş büyüyerek bir şehir haline geldi ve aynı isimle kume, kum olarak sadeleştirildi.

diğer bir rivayete göre ise 'kum' ismi arapça'daki 'gum' (kalkmak) isminden gelmedir.

kum'un hangi devirde ve kimler tarafından kurulduğu bilinmese de şehrin en eski tarihi kalıntısı olan ve günümüze kadar kalmayı başarmış bir sütun ahameniş devleti devrinden kalmadır. sütunun bu devletin hükümdarlarından tehmors tarafından yaptırıldığı söylenmektedir. yine büyük i̇skender'in bu devirlerde şehri yıktığı kaynaklarda yer almaktadır.

şehrin sasaniler döneminde meşhur olduğu konusunda şüphe yoktur. şehnâme-i firdevsî'de üç yerde kum'dan söz edilmektedir. ayrıca bu devirde yazılan 'hüsrev, kevazan ve rizek' adlı bir kitapta kum'un adından ve safranının tadının güzelliğinden söz edilmektedir.

kum, 645'te halife ömer zamanında ebu musa el eş'ari veya ahnef bin kays tarafından alınarak i̇slam hakimiyetine girdi.

türk kültüründe kum 
kaşgarlı mahmud, divân-ı lügati't-türk'te;

"'قاز kaz" "afrasyab'ın kızının adı. "قازوِن kazvin" şehrini bu kurmuştur. aslı "قاز ْينِ kaz oynı"dır. çünkü afrasyab'ın kızı orada oturur, orada oynarmış. türklerden bir takımları, türk ülkesi sınırını kazvin'den sayarlar; kum şehri de sınır sayılır.

eğitim 

kentte mollaların yetiştiği medreselerin dışında merkezi tahran'da olan azad üniversitesi'ne bağlı tıp fakültesi, ayrıca hukuk ve fen fakülteleri bulunmaktadır.

kum, klasik din eğitimi veren medreseleriyle ünlü bir şehir. bu şehirde i̇slam devrimi'nin kuran ve koruyan çekirdek kadro yetişmiş hâlen de yetişmektedir. humeyni, hamaney ve rafsancani ve hatemi de burada ünlü fevziye medresesi'nde yetişmiş.
 kum üniversitesi
 kum i̇slâmi azad üniversitesi  
 kum i̇slâm bilimi bilgisayar araştırma merkezi 
 i̇mam humeyni eğitim ve araştırma enstitü
 kum üniversitesi tıbb bilimi 
 kum feyzieh ilahiyat fakültesi  (veya hawzah denilen)
 kum payam noor üniversitesi
 mofid üniversitesi

turizm 
fatima masume türbesi
cemkeran cami: i̇mam zaman'ın yaptırdığı cami şehre 6 km uzaklıktadır.
humeyni'nin evi:bu evi devrime meraklı olanlar içinden ve dışarısından görebilirler.

kardeş şehirler 
  santiago de compostela, i̇spanya

notlar

dış bağlantılar 
 

 
i̇ran'daki ostan merkezleri
kum eyaleti'ndeki şehristan merkezleri
kum eyaleti'ndeki bahş merkezleri