Çi

çi (geleneksel çince: 氣; pinyin: qi, japonca söylenişi:ki); geleneksel çin düşünce akımlarının ve tıbbının temel kavramlarından biridir. çi'nin mevcut olan her şeyde yer alan etken veya edilgen haldeki enerjiye denir. çince karakterin iki bölümü vardır. bunlardan üstteki rüzgar, nefes, hava anlamlarına gelir. alttaki ikinci bölümü ise pirinç anlamına gelmektedir. hava ve prinç ifadeleri birleştirilerek kullanılan çi kavramı enerjinin hem yoğunlaşmış biçim almış halini hem de biçimsiz, uçuşkan halini bir arada barındırır. kainatın oluşumunu sağlayan tetikleyici güçtür aynı zamanda. kainatta kendinde çi barındırmayan hiçbir şey olamaz.

geleneksel çin tıbbı'nda çi 
geleneksel çin tıbbı kuramlarında göre bedende batı dillerinde meridyen olarak çevirilen kanallar boyunca akan, çi denilen bir hayat enerjisinden söz ederler. farklı rahatsızlık belirtilerinin çi'nin bu hareketinin engellenmesi, dengesizleşmesi ve bozulmasının bir sonucu olduğuna inanılır. geleneksel çin tıbbı farklı terapi teknikleri uygulayarak çi'nin eğer az ise miktarını yükseltmek, dengesiz ise dengeye oturtmak veya bozulduysa canlandırmakta ve böylelikle hastalıkları tedavi etmektedir. bu teknikler arasında şifalı otlar, özel diyetler, egzersizler (çigong, tai chi chuan ve savaş sanatları eğitimleri gibi), yakı, blokajları temizlemek için masaj ve akupunktur yer almaktadır.

çi'nin organlarda aktif olduğu saat dilimleri

feng shui'de çi 
feng shui denilen geleneksel çin mekân düzenleme sanatı çi'nin akışı, beş elementin, yin ve yang'ın ve diğer faktörlerin birbirleriyle ilişkisi üzerine kuruludur. mekânlardaki insan, hayvan, bitki ve eşyaların arasında bir çi akışının olduğu ve bu akışın engellenmesiyle, sağlık, enerji düzeyi, talih gibi alanlarda negatif etkilerin ortaya çıkacağı kabul edilir. eşyaların rengi, biçimleri ve mekândaki konumları uygulayıcının enerji düzeyini doğrudan etkileyecek şekilde bu akışın yavaşlaması, yönlendirilmesinde kullanılır.

savaş sanatlarında çi 
çi pek çok çin, kore ve japonya kökenli savaş sanatlarında kullanılan merkezi bir unsurdur. çi'nin geliştirilmesi savaş sanatçısına hem güç hem de uyguladığı sanatta doğal bir akış kazanmasını sağlar. japon savaş sanatlarından aikido'da ki (japonca'da çi'ye verilen ad) özellikle önemlidir.

çi'nin dan tien denilen alt karın bölgesindeki özel bir noktada depo edildiği kabul edilir. savaş sanatçısı özel nefes teknikleri ve meditasyon yöntemleriyle bu enerjiyi sanatını icra ederken kullanır. geleneksel kabulde savaş sanatlarındaki ustalık sadece teknik detaylardaki kusursuzlukla değil aynı zamanda ustanın kendi çi'sini kullanma derecesine de bağlı kabul edilir.

bazı yeni yaklaşımlar 
çi'nin günümüzde farklı şekillerde ifade edilen biyolojik işlevlere antik çinlilerin verdiği bir adlandırma olduğuna inananlar vardır. kendisi de bir çigong ve tai chi eğitmeni olan dr. yang, jwing-ming'e göre çi günümüzde biyoelektrik adıyla bilinen şeye çinlilerin verdiğin isimdir. çi̇ biyoelektrik ten farklıdır çi: metafizik geriliminin dışa yansımasıdır. biyoelektrik ise vücudun kendi iç dengesinin bir sonucu olarak oluşan; temelinde minerallerin iyonize değişimleri vardır. sağlıklı bir organizmanın biyoelektrik haritasını çıkarıp; hasta bir organizmanın biyoelektrik haritasını çıkarıp karşılaştırabilir sek tüm hastalıkların tedavisini bulabiliriz. tüm hastalıkları tedavi edebiliriz.

diğer kültürlerde benzer kavramlar 
değişik kültürlerde de çinlilerin çi diye tanımladıkları enerji şeklini tanımlamakta o kültürlerin dillerinden çeşitli kavramlar kullanılmıştır. hatta çi'nin etimolojik kökeni ile diğer kültürlerdeki benzer ifadelerin etimolojik kökenleri arasında benzerlik de bulunmaktadır, örneğin çi'nin nefesle ilişkilendirilmesine benzer şekilde ruh kelimesi de nefesle ilişkilendirilmiştir. ortadoğu dinlerinde ruh,hint dinlerinde prana, kelt ve druid mitolojisinde awen, beşeri düzeyde ifadesini bulan tanrısal/i̇lahi "nefes"tir ve hemen hemen dünyadaki her şeyin bir ruhu vardır, tıpkı evrenin her yerinde ve farklı düzeylerde çi'nin bulunuşu gibi.

 hindu dini ve felsefesi : prana, kundalini
 polinezya mitolojisi : mana
 avustralya aborijin mitolojisi : maban
 mısır dini ve mitolojisi : mısırlıların ruh kavramı/hayat gücü ka
 fin mitolojisi : sisu
 yunan mitolojisi/hristiyanlık : pneuma
 roma mitolojisi/hristiyanlık : spiritus
 yahudilik : ruah
 i̇slamiyet : ruh
 türk mitolojisi : tin
 inuit mitolojisi : inua, sila
 leni lenape mitolojisi : gitche manitou ve manetuwak
 norse mitolojisi : seid
 avrupa simya ve felsefesi : aether, ether, quintessence

kaynakça 
 a modern definition of qi

ayrıca bakınız 
 çigong
 geleneksel çin tıbbı

dış bağlantılar 
 views on qi, from several authorities on tcm
 chinastyle magazine
 qi journal
 university of colorado
 qigong association of america
 eastern medical center
 institute of integral qigong and tai chi
 journal of scientific exploration

konuyla ilgili yayınlar 
 koichi tohei : ki enerjisi, çev. selim yeniçeri, okyanus yayıncılık, i̇stanbul, 2000.
 energy medicine: the scientific basis by james l. oschman, phd, churchill livingston, 2000
 encounters with qi: exploring chinese medicine by david eisenberg, m.d., penguin, 1987.
 cross currents: the promise of electromedicine, the perils of electropollution by robert o. becker, tarcher, 1991
 the theoretical foundations of chinese medicine, manfred porkert, mit press, 1974 isbn 0-262-16058-7
 chee soo, the chinese art of t'ai chi ch'uan, thorsons (1984) isbn 0-85030-387-7.
 da liu, t'ai chi ch'uan and i ching, routledge & kegan paul, (1981) isbn 0-7100-0848-1.
 chinese physical culture: the impact on individuals msc dissertation, document effect on health of tai chi practitioners.
 ki in the arts of sex, healing and corporate body building essays examining social and psychological aspects of ki as japanese perceptions of "attention".
 ki and the powers of japan documentary script based on previous essays.

çin'de kültür
çigong