Ceyhun Atuf Kansu

ceyhun atuf kansu (7 aralık 1919, i̇stanbul - 17 mart 1978, ankara), türk yazar, şair ve doktor.

cumhuriyet’in ilk yıllarında ortaya çıkan memleket edebiyatı geleneğini bağımsız bir şekilde sürdürdü. şiirlerinde ve diğer çalışmalarında türk tarihi, anadolu’nun yurt tutulması, çocuk ve problemleri, köy ve eğitim konularını işledi.

yaşamı

i̇lk yılları ve eğitimi 
7 aralık 1919 günü bostancı'da doğdu. babası, o sırada  ortaköy‟de bir yetimhane okulunda idareci olan  nafi atuf bey, annesi eğitimci müfdale hanım'dır. ailenin ikinci çocuğu idi.  1921 kışında babası nafi atuf ve dayısı mehmet vehbi bey'in milli mücadele'ye katılmak için ankara'ya gitti. henüz bir buçuk yaşında olan ceyhun atuf, o günlerde ani bir rahatsızlık geçiren annesini kaybedine ağabeyi tuğrul atuf ile ankara'da babasının yanında büyüdü ve ulusal kurtuluş savaşına tanıklık etti.

sakarya meydan muharebesi dolayısıyla ankara boşaltılırken, ankara lisesi müdürü olan ve  öğrencilerinin başında okulu kayseri'ye taşıyan babası ile birlikte kayseri'ye gitti. 1922 yılında ailesi ile birlikte ankara'ya döndü.  1926 yılında ankara samanpazarı i̇lkokulu'na başladı, 1932 yılında necatibey i̇lkokulu'nda ilköğrenimini tamamladı. i̇lkokul beşinci sınıftayken geçirdiği kemik veremi nedeniyle altı ay kadar vücudu alçılarla kaplı olarak hiç kalkmadan yatmak zorunda kaldı.

ortaöğrenimine i̇stanbul'da i̇stiklal lisesi'nde  yatılı öğrenci olarak başladı. i̇lk öyküsü bu lisenin yıllığında yayımlandı. eğitimine 1935 yılında ankara'daki gazi lisesi'nde yatılı olarak devam etti. bu lisede arkadaşları ile filiz adında bir dergi çıkardı. şiirleri önce filiz dergisinde sonra i̇nkılapçı gençlik, ülkü, yücel, millet, i̇stanbul gibi dergilerde yayımlandı. 1938 yılında ankara gazi lisesi'nden mezun oldu.

siyasal bilgiler öğrenimi görmek istese de babasının isteği üzerine tıp öğrenimi gördü. 1938-1944 arasında  i̇stanbul üniversitesi tıp fakültesi’nde okudu. tıp öğrenimi sırasında doğa, çocuk, yurt sevgisini işlediği bir çocuk bahçesi'nde ve bağbozumu sofrası adlı ilk şiir kitaplarını yayımladı. bu iki kitaptaki şiirlerinde genellikle tabiat, çocuk ve vatan sevgisi konularını ele aldı. eminönü halkevi'nin dil-tarih-edebiyat koluna üye oldu.

tıp eğitimini tamamladıktan sonra çocuk hastalıkları alanında uzmanlaştı. ankara numune hastanesi'nde çalıştı. bir yandan da altındağ mahallesinde açtığı bir poliklinikte gecekondu mahallesi çocuklarına sağlık hizmeti götürmeye çalıştı. bu yıllarda şiirlerini çocuklar gemisi (1946) isimli kitapta topladı.

turhal yılları 
1948 yılında tokat/turhal’daki şeker fabrikasında doktor olarak çalışmaya başladı. bu sırada tanıştığı muzaffer hanım ile evlendi; bahar ve işık adını verdikleri iki çocukları oldu. 11 yıl turhal'da yaşayan kansu,  bir yandan turhal şeker fabrikası'nın çocuk doktoru olarak çalışırken, diğer yandan şiir kitapları yayımlamayı sürdürdü.  1940 kuşağı'ndan etkilenerek toplum şiire yönelen şair, anadolu'yu salt doğa itibarıyla anlatmak yerine bu makandaki insanı anlatan şiirler yazdı ülkü, millet gibi dergilerde yayımladığı şiirlerini yanık hava, haziran defteri ve yurdumdan kitaplarını yayınladı. yanık hava'daki dünyanın bütün çiçekleri adlı şiir, onun en bilinen şiirlerinden birisi oldu. kansu, şiir kitapları dışıdan çocukların sağlık problemlerine dair turhal dolaylarında çocuk bakımı (1954)  adlı bir kitap yayımladı.

ankara yılları 
1959 yılından itibaren ankara'da ankara şeker fabrikası ile şeker şirketi genel müdürlüğünde doktorluk mesleğini sürdürdü. bu dönemde ankara radyosu'nda yaptığı türk kurtuluş savaşı, mustafa kemal ve türk dili konuları üzerine konuşmalarıyla tanındı. çocuk sağlığı ile ilgili kitaplar yazmayı da sürdürdü; anneler soruyorlar (1959-1961), kasabalar ve köylerde çocuk bakımı (1961) adlı kitaplarını yayımladı.

yurdumdan (1960) isimli şiir kitabında dış dünyadaki siyasi gelişmelere paralel olarak cumhuriyet ve türk i̇nkılabı üzerine düşüncelerini dile getirdi. bu tarihten sonra çeşitli dergilerde yayımladığı şiirlerini bağımsızlık gülü (1965), sakarya meydan savaşı (1970) ve buğday kadın gül ve gökyüzü (1970) isimli kitaplarında topladı. bağımsızlık gülü kitabıyla 1965-1966 yeditepe şiir armağanı'nı, kurtuluş savaşı yıllarında yaşananların perde arkası bir destan havasıyla dile getirdiği sakarya meydan savaşı kitabıyla da 1970-1971 behçet kemal çağlar ödülü'nü aldı.

1960'taki askerî darbe sonrasında halkevleri'nin türk kültür derneği adıyla, bir dernek statüsünde faaliyete geçirilmesinden sonra bir süre bu derneğin genel başkan yardımcısı oldu ve dernek adına çıkan dernek dergisini de yönetti.  türk kültür dernekleri adının halkevleri olmasından sonra çıkan halkevleri dergisi‟nin yazı kurulunda çalıştı.

1969 yılında türk dil kurumu yönetim kurulu üyeliğine seçilen kansu,  türk dili dergisinin de yazı kurulunda yer aldı.

hayatının son dönemlerinde atatürk'ün nutuk'unu yorumlaya çalıştı ve aynı doğrultuda söylevi okurken başlıklı bir yazı dizisi hazırladı; ancak tamamlayamadı.

ölümü 
şair, 17 mart 1978 günü  kalp yetmezliği sonucu elli dokuz yaşında öldü. naaşı 19 mart 1978'de türk dil kurumu ve şeker fabrikaları genel müdürlüğü önüne getirildikten sonra cebeci asri mezarlığı'na defnedildi.

eserleri

şiirleri 
 1941: bir çocuk bahçesinde
 1944: bağbozumu sofrası
 1946: çocuklar gemisi
 1951: yanık hava
 1955: haziran defteri
 1960: yurdumdan
 1965: bağımsızlık gülü
 1970: sakarya meydan savaşı
 1970: buğday, kadın, gül ve gökyüzü
 1978: tüm şiirleri (iki cilt ölümünden sonra)
 xxxx: dünyanın bütün çiçekleri

denemeleri 
 1962: devrimcinin takvimi
 1964: ya bağımsızlık ya ölüm
 1964: köy öğretmenine mektuplar
 1965: tonguç'un kitapları
 1966: atatürkçü olmak
 1969: atatürk ve kurtuluş savaşı
 1971: balım kız dalım oğul
 1972: halk önderi atatürk
 1972: sevgi elması
 1973: cumhuriyet ağacı
 1973: cumhuriyet bayrağı altında

hekimlikle i̇lgili kitapları 
 1954: turhal dolaylarında çocuk bakımı
 1959: anneler soruyorlar
 1961: kasabalar ve köylerde çocuk bakımı

çocuk kitapları 
 i̇yi i̇nsan mehmet ali
 üvey ana

ölümünden sonra yayılanan kitaplar 
kitaplarında yer alan bütün şiirler vecihi timuroğlu tarafından iki ciltte toplandı ve türkiye i̇ş bankası kültür yayınları tarafından yayımlandı.

kitaplarına girmeyen şiir ve düz yazılarını kansu'nun ölümünden sonra muzaffer uyguner güneş salkımı (1991), bir kasabadan resimler (1992), halk albümü (1993) ismiyle bir araya getirmiştir.

uyguner ayrıca kansu'nun ilgaz dergisinde seri yazı şeklinde neşrettiği “söylevi okurken” isimli seri yazılarını, aynı doğrultuda diğer yayın organlarında kaleme aldığı yazılarıyla birlikte söylevi okurken (1996) isimli kitapta topladı.

ödülleri 
 1965: türk dil kurumu deneme ödülü, köy öğretmenine mektuplar denemesi ile.
 1966: yeditepe şiir armağanı, bağımsızlık gülü şiir kitabı ile.
 1970: behçet kemal çağlar ödülü, sakarya meydan savaşı şiir kitabı ile.

ceyhun atuf kansu şiir ödülü 

1986'dan başlayarak her yıl verilmek üzere kendi adına şiir ödülü kondu. ödül töreni, her yıl ölüm yıldönümü olan 17 mart 2022'de gerçekleşmektedir.

ayrıca bakınız
ceyhun atuf kansu şiir ödülü
 meb 100 türk edebiyatçısı

kaynakça

dış bağlantılar

ceyhun atuf kansu anısına açılan website

türk hekimler
1919 doğumlular
1978 yılında ölenler
yeditepe şiir armağanı
kalp yetmezliğinden ölenler
gazi lisesinde öğrenim görenler
i̇stanbul üniversitesi cerrahpaşa tıp fakültesinde öğrenim görenler
kadıköy doğumlular
ankara ilinde hastalıktan ölenler
türk edebiyatında toplumcu gerçekçi kişiler
20. yüzyıl türk şairleri