Na-Dene Kızılderilileri

na-dene kızılderilileri ya da na-dene halkları, na-dene dilli halklar (), kuzey amerika'da abd (alaska, washington, oregon, kaliforniya, utah, kolorado, arizona, new mexico, oklahoma, teksas), kanada (yukon, kuzeybatı toprakları, nunavut, britanya kolombiyası, alberta, saskatchewan, manitoba) ve ufak bir kısmı da meksika’da yaşayan, na-dene dilleri ailesinden dilleri konuşan, avcı ve toplayıcı, yarı göçebe, anasoylu, animist ve şamanist kızılderili halkları. toplam nüfusları yaklaşık 200.000 kişidir ve çoğunluğu atabasklar oluşturur. asya kökenli olduğu 2008 yılında edward vajda başta olmak üzere uzmanlarınca kabul edilen tek kızılderili grubudur. bunların dışındaki diğer bütün kızılderililer i̇ngilizcede amerindians olarak da adlandırılır ve dilleri amerind dilleri olarak tek grupta da toplanır.

sınıflandırma

diline göre 
tlingitler
eyak-atabasklar
eyaklar
atabasklar
kuzey atabaskları
alaska atabaskları
kanada atabaskları
pasifik atabaskları
kaliforniya atabaskları: hupalar
oregon atabaskları 
güney atabaskları: apaçiler, navaholar

kültürüne göre 
subarktik kızılderilileri: tsutinalar (sarsiler) ve nikolalar hariç kuzey atabaskları
ova kızılderilileri: tsutinalar, ova apaçileri (kiyova apaçileri), lipanlar
güneybatı kızılderilileri: ova apaçileri hariç güney atabask dillerini konuşanlar (apaçiler ile navaholar)
plato kızılderilileri: nikola atabaskları
pasifik kuzeybatısı kızılderilileri: tlingitler, eyaklar, tsetsautlar
kaliforniya kızılderilileri: pasifik atabaskları

tarih 
na-dene halklarının ve proto-atabaskların amerika'daki anayurdu (urheimat) olarak doğu alaska ya da batı yukon gibi pasifik okyanusuna akan ırmaklardan oluşan havzaya sahip kuzey bölgesi olduğu düşünülmektedir. na-dene dillerinin sibirya'daki ketçe başta olmak üzere yenisey dilleri ile akraba olduğu 2008 yılında edward vajda tarafından ortaya atılmış ve kabul görmüştür. dil verilerine göre asya'daki bir gruba bağlanan ilk ve tek kızılderili grubudur.

coğrafi dağılım 
 kanada
 yukon toprakları: tlingitler, guçinler, hanlar, kaskalar, tagişler, kuzey tuçonları, güney tuçonları, yukarı tananalar
 kuzeybatı toprakları: denesulineler, guçinler, sahtular, denetalar, tlınçonlar
 britanya kolombiyası: tlingitler, nadoten-vetsuvetenler, çilkotinler, dakeller, kaskalar, nikolalar, sekaniler, danezalar, denetalar, tagişler, tahltanlar, tsetsautlar
 alberta: denetalar, denesulineler, tsutinalar
 saskatchewan: denesulineler
 manitoba: denesulineler
 nunavut: denesulineler
 amerika birleşik devletleri
 alaska: tlingitler, eyaklar, ahtnalar, değinaklar, denağinalar, guçinler, hanlar, holikaçuklar, koyukonlar, aşağı tananalar, tanakroslar, tsetsautlar, kuskokvimler, yukarı tananalar
 washington: çilkotinler, kwalhioqua, nikolalar
 oregon: tlatskanie, applegate, galice, tututni, upper coquille, tolowa, upper umpqua
 kaliforniya: eel river, hupalar, mattole-bear river, tolowa
 utah: navaholar
 kolorado: hikarilalar, navaholar
 arizona: çirikavalar, navaholar, batı apaçileri
 new mexico: meskalerolar, çirikavalar, hikarilalar, lipanlar, navaholar
 teksas: meskalerolar, lipanlar
 oklahoma: çirikavalar, hikarilalar, ova apaçileri
 meksika
 sonora ve chihuahua: çirikavalar

kaynakça