Adile Ayda

adile ayda (rusça: гадиле садреевна максудова / gadile sadreyevna maksudova, tatarca: гадилә садри кызы максудова /  ğädilä sadri qızı maqsudova, 7 mart 1912 - 5 ekim 1992), türk diplomat, akademisyen, yazar.

türkiye'nin ilk kadın diplomatıdır. 1976-1980 arasında kontenjan senatörü olarak cumhuriyet senatosu’nda görev yapmıştır. ünlü hukukçu sadri maksudi’nin kızıdır.

yaşamı 
1912 yılında sankt-peterburg'ta dünyaya geldi. babası, dönemin duma üyesi sadretdin nizametdinoviç maksudov (sonraki adı sadri maksudi arsal), annesi orenburglu altın madenci rami ailesinden kamile rami (arsal) idi.

i̇lk öğrenimini berlin ve paris'te, lise öğrenimini i̇stanbul'daki notre dame de sion fransız lisesi’nde yaptı. 1932’de ankara hukuk fakültesi’ni bitirdi

dışişleri bakanlığı’na girişi 
1932’de dışişleri bakanlığı giriş sınavını kazandı ve türkiye’nin ilk kadın diplomatı oldu. kadın diplomatların dış ülkelere tayin edilemeyecekleri hakkında bir yönetmelik çıkarılması üzerine, 1934’te dışişleri’nden istifa etti. ankara devlet konservatuvarı’nda, maarif cemiyeti koleji’nde ve ankara kız lisesi’nde fransızca öğretmenliği yaptı.

akademik yaşamı 
1941’de dil ve tarih-coğrafya fakültesi fransız dili ve edebiyatı bölümü’nden mezun olduktan sonra, aynı yıl, fransız dili ve edebiyatı bölümü’nde asistan ve 1943’te doçent oldu. evliliği nedeniyle i̇stanbul üniversitesi edebiyat fakültesi’ne tayin oldu. 1957 yılında fakültedeki görevinden istifa etti ve kadın diplomatlar için "dış ülkelere tayin edilemezler" kaydını kaldırmış olan dışişleri’ne döndü.

diplomatik yaşamı 
1958’de birleşmiş milletler genel kurulu’na delege, 1959’da lahey ve 1961’de belgrad büyükelçilikleri müsteşarı, 1963’te kültür i̇şleri genel müdür yardımcılığı görevlerinde bulundu. genel müdür vekilliği yaptığı 1966 yılında, i̇talya devletinden liyakat nişanı aldı ve 1967’de, elçi olarak roma'ya tayin edildi.

etrüskler hakkında araştırmaları 
türkiye cumhuriyeti roma büyükelçiliği'nde elçi-müsteşar göreviyle bulunduğu yıllarda etrüskler konusunda araştırma yapan ayda, fransızca ve türkçe olarak yazdığı eserlerde etrüsklerin proto-türk olduğu görüşünü işledi.

yazı hayatı 
1971’de ankara'ya, bakanlık müşaviri olarak dönünce, yeniden yazı hayatına başlayan ayda, tercüman gazetesinde ve hisar dergisinde çeşitli konularda ve özellikle sanat ve edebiyat üzerine yazılar yayınladı.
“yahya kemal'in fikir ve şiir dünyası”, “böyle i̇diler yaşarken”, “bir demet edebiyat” başlıklı eserlerin yazarıdır.

senatörlüğü 
1976’da, cumhuriyet senatosu’na cumhurbaşkanı fahri korutürk tarafından kontenjan senatörü seçildi. 1980’e kadar bu görevi sürdürdü.

ölümü 
reşid mazhar ayda ile olan evliliğinden iki kız çocuğu sahibi olan adila ayda, 5 ekim 1992’de hayatını kaybetti. cenazesi, zincirlikuyu mezarlığı’na defnedildi.

bibliyografya 
 "l’influence de victor hugo sur mallarmé." dialogues. i̇stanbul, 1953.(fransızca)
 le drame intérieur de mallarmé ou l'origine des symboles mallarméens. i̇stanbul: la turquie moderne, 1955.(fransızca)
 un diplomate turc auprès du roi-soleil. i̇stanbul, 1956.(fransızca)
 "molière et l’envoyé de la sublime porte." les divertissements de cour au xviie siècle. actes du viiie congrès de l'association internationale des études françaises, paris, 3-5 septembre 1956 in cahiers de l’association internationale des études françaises, 9 (juin 1957). 103-116.(fransızca)
 yahya kemal. kendi ağzından fikirleri ve sanat görüşleri. ankara: ajanstürk yayınları, 1962.
 les étrusques étaient-ils des turcs? paris: 1971.(fransızca)
 etrüskler türk mü idiler? ankara: türk kültürünü araştırma enstitüsü yayınları, 1974.
 yahya kemal’in fikir ve şiir dünyası. ankara: hisar yayınları, 1979.
 böyle i̇diler yaşarken. ankara: 1984.
 les étrusques étaient des turcs. preuves. ankara: 1985.(fransızca)
 atsız’dan adile ayda’ya mektuplar (derleme). ankara: 1988.
 türklerin i̇lk ataları. ankara: 1987.
 sadri maksudi arsal. ankara: kültür bakanlığı yayınları türk büyükleri serisi, 1991.
 etrüskler (tursakalar) türk idiler. i̇lmî deliller. ankara: 1992.
 садри максуди арсал. перевод (çeviren) в.б. феоновой. москва: 1996.(rusça)
 bir demet edebiyat. makaleler. halil i̇nalcık’ın önsözü ile. ankara: türkiye i̇ş bankası kültür yayınları, 1998.

kaynakça

dış kaynaklar 
 i̇nalcık, halil. "âdile abla." bir demet edebiyat, adile ayda. ankara: türkiye i̇ş bankası kültür yayınları, 1998. 1-19.
 aygün, ömer (haz. ve çev.) stéphane mallarmé. profil. i̇stanbul: yapı kredi yayınları, 2002.
 çaykara, emine. tarihçilerin kutbu: halil i̇nalcık kitabı. söyleşi. i̇stanbul: türkiye i̇ş bankası kültür yayınları, 2005.
 pultar, gönül. "batı avrupa kültürü ile türk-tatar kültürünün sentezi: adile ayda (1912-1992)" (a synthesis of western european culture and turco-*tatar culture: adile ayda, 1912-1992)." paper delivered at the conference entitled "cultural relations between turkey and tatarstan" organized in *september 2005 in kazan, by the institute of turkish studies (türkiyat enstitüsü) of istanbul university and the institute of language and literature of the academy of science of the republic of tatarstan. (the conference proceedings volume is in preparation, edited by osman sertkaya.)

dış bağlantılar 
 adile ayda etrüskler türk mü idi?, onturk.net sitesi, erişim tarihi:28.02.2012

1912 doğumlular
sankt peterburg doğumlular
1992 yılında ölenler
tatar asıllı ruslar
türkiye'deki sovyet göçmenler
türk edebiyat akademisyenleri
türk diplomatlar
türk makine mühendisleri
tatar asıllı türkler
fransa'daki türk gurbetçiler
i̇talya'daki türk gurbetçiler
notre dame de sion fransız lisesinde öğrenim görenler
ankara üniversitesi öğretim üyeleri
i̇stanbul üniversitesi öğretim üyeleri
türk araştırmacılar
tbmm fahri korutürk tarafından seçilen cumhuriyet senatörleri
kadın diplomatlar
zincirlikuyu mezarlığı'na defnedilenler
resim aranan yazarlar