Fatma Seher Erden

fatma seher erden (1888, erzurum - 2 temmuz 1955, i̇stanbul) ya da soyadı kanunundan önceki takma adıyla kara fatma, kurtuluş savaşı kahramanı kadın asker.

i. dünya savaşı'ndan sonra ülkede işgallerin başlaması üzerine önceleri yakın aile çevresi, akrabaları, köylüleri ile küçük savunma çeteleri kurdu; daha sonra çetesiyle düzenli orduya katıldı. i̇stiklal savaşı'nda üç sene hizmet etti ve 300 kişilik bir müfrezeyi yönetti. yaya ve atlı olarak silah ve cephane yükleri ile cepheden cepheye gitti. i̇zmit'in düşman işgalinden kurtuluşunda rol oynadı; ardından  i., ii. i̇nönü muharebesi, sakarya meydan muharebesi ile dumlupınar meydan muharebesi’nde çarpıştı.  i̇stiklâl madalyası sahibidir.

yaşamı 

1888’de  doğdu. kayıtlarla doğrulanmamış olmakla birlikte doğum yerinin erzurum olduğu düşünülür.  erzurum'un ergemansur köyünden (bugünkü çayköy) i̇brahim yahya'nın kızıdır. nüfus kayıtlarında adı "mahi" olarak geçer ancak kendisi ve çevresi "fatma" adını kullanmıştır.

derviş lakaplı subay ahmet bey ile evlendi. edirne'de görev yapan eşi ile  balkan savaşı’nda yer aldı. i. dünya savaşı’nda eşi kafkas cephesi’ne giderken edirne'de kaldı. kendi ailesinden on civarında kadını örgütleyerek edirne'de çarpıştı. eşi binbaşı ahmet bey’in sarıkamış’ta can verdiği haberini aldıktan sonra eşinin memleketi van'a gitti. erzurum kongresi sırasında kardeşi mehmet çavuş'la birlikte teşkilat için 100-150 kişi topladı.

mustafa kemal ile görüşmesi 
trabzon'da yayımlanan i̇stikbal gazetesine 1922'de anlattıklarına göre; sivas kongresi devam ederken mustafa kemal’le bizzat görüşebilmek için sivas’a gitti ve kara lakabını, gözü karalığından ötürü bizzat mustafa kemal bu görüşme sırasında kendisine verdi.

kurtuluş savaşı 
milis müfreze komutanı olarak onbaşı rütbesiyle batı cephesinde görevlendirildi ve aldığı talimat üzerine i̇stanbul'a giderek topkapılı pir mehmet ve laz tahsin ile birlikte on beş kişilik bir çete kurdu. birlikte i̇zmit'e giderek çeteyi genişlettiler. van'dan gelen kardeşi de 150 kişilik çetesiyle kendilerine katıldı. zamanla emrinde 700 erkek, 43 kadından oluşan bir birlik doğdu. bu birlik ile rum ve ermeni çeteleri ve eşkıyalarla savaştı. i̇zmit'in düşmanlardan kurtarıldığı 28 haziran 1921'e kadar i̇zmit'te kaldı.

i̇zmit cephesinden sonra i̇znik cephesinde görev aldı. 300 kişiyi aşkın birliği ile i. i̇nönü muharebesi, ii. i̇nönü muharebesi, sakarya meydan muharebesi ile dumlupınar meydan muharebesi’nde çarpıştı. teğmen rütbesini sakarya savaşı sonrasında aldı. hatıralarında aktardığına göre ankara'da rusya sefaretinin düzenlediği 1 mayıs 1922'deki bahar bayramı kutlamalarına davet edilmiş olan kara fatma, semyon aralov'un bulunduğu bu kutlamada düzenlenen silah atma yarışmasında birinci gelmişti. bunun üzerine davetlilerden mustafa kemal paşa kendisine hem gümüş bir sigara tabakası hediye etmiş hem de rütbesini teğmenliğe  (mülazim-i evvel) yükseltmiştir. kara fatma, yurt dışı basının da ilgisini çekmiş; teğmenliğe yükselmesi "orduda savaşan türk kadını teğmenliğe yükseldi" (fighting turkish woman made lieutenant in army)  başlığıyla new york times gazetesine haber olmuştur.
 
büyük taarruz’un ilk günlerinde general trikupis’in birliğine esir düştüyse de, kaçarak yeniden müfrezesinin başına geçti; büyük taaruz'un zaferle sonuçlanmasının ardından müfrezesiyle bursa'ya geçerek bursa’nın yunan işgalinden kurtuluşunda rol oynadı. mudanya ateşkes antlaşması'ndan sonra erzurum'a döndü.

savaştan sonra 
fatma seher hanım, onbaşılık rütbesiyle başladığı askerlikten üsteğmen rütbesi ile emekli oldu. emekli maaşını kızılay’a bağışladı. i̇zmir i̇ktisat kongresi'nde i̇zmir delegelerinden birisi olarak yer aldı.

kendisi ile birlikte savaşa katılan ve bir çatışmada elini kaybeden ve aklî dengesi bozulan yeğeni küçük fatma ile onun çocuklarını sahiplendi. i̇stanbul’da  yaşamakta iken tanınmış gazeteci mekki sait esen kendisini buldu. sait esen’in kendisiyle yaptığı röportaj, 1933 yılında yedi gün dergisinde yayımlandı.

1944 yılında anılarını yayımladı. geçim sıkıntısı çeken fatma seher hanım, geçimini sağlamak için anılarını yayımladığını "muhterem vatandaşlarım" başlıklı paragraf ile açıkladı. aynı yıl, kendisine maaş bağlanarak yardım edilmesi için baş vekalet'e bir dilekçe ile başvurduysa da yanıt alamadı. 1950'de kadın gazetesi'ne ihtiyaç içinde olduğu haberinin yayımlanması üzerine yardım listeleri açıldığı, zamanın i̇stanbul belediye başkanı lütfi kırdar'ın girişimi ile defterdarlıkta bir iş verildiği ve belediye bütçesinden düzenli yardım yapıldığı, 1946 ankara gazetelerinden öğrenilmektedir.

1954 yılı başlarında ise  yaşı ilerlediği için çalışamayan ve bakacak kimsesi bulunmayan kara fatma, zor durumda kaldı. kendisi ile karşılaştığında fakirlik ve çaresizliğini gören kars mebusu tezer taşkıran ve rize mebusu yusuf i̇zzet akçal’ın 1954 yılında verdikleri önerge ile tbmm, kara fatma için 170 lira aylık tahsis etti.

geçirdiği hastalık üzerine 21 haziran 1955'te darülaceze’nin hastane bölümüne yatırılan fatma seher hanım, 11 gün sonra kalp yetmezliği nedeniyle 2 temmuz 1955’te darülaceze’de 67 yaşında vefat etti ve kasımpaşa’daki kulaksız mezarlığı na defnedildi.

ayrıca bakınız 
 gamalı fatma
 şerife bacı
 i̇ğneli pembe hatun
 çete ayşe

popüler kültür 
trt 1'de yayınlanan kurtuluş isimli dizide kendisini füsun demirel canlandırmıştır.

kanal d’de yayınlanan vatanım sensin isimli dizide demet evgar canlandırmıştır.

kaynakça

dış bağlantılar 
kara fatma” kitabının yazarı i̇lknur bektaş’la kara fatma hakkında söyleşi, cumhuriyet kadınları derneği 
kara fatma” kitabının yazarı i̇lknur bektaş’la kara fatma hakkında söyleşi, cnnturk, 11.11.2019 
araştırmacı yazar i̇lknur bektaş anlatıyor: üsteğmen kara fatma'nın mücadelesi, ntv 
tgrt haber kara fatma'nın kitabı ve hayatının anlatıldığı program 
kara fatma hakkında i̇lknur bektaş söyleşi trt haber, 3 temmuz 2018
 kara fatma'nın hikayesi gün yüzüne çıktı, bolu'nun sesi 16 eylül 2013 
yeşil gözlü bu kadını herkes erkek olarak tanımış, timeturk.com 5 eylül 2013 

1888 doğumlular
1955 yılında ölenler
balkan savaşları'nda osmanlı askerleri
erzurum doğumlular
i. dünya savaşı'nda osmanlı askerleri
kulaksız mezarlığı'na defnedilenler
i̇stanbul'da ölenler
kırmızı şeritli i̇stiklâl madalyası sahipleri
kurtuluş savaşı'ndaki türk askerler
türk askerler
türk kadın kahramanlar
türk kurtuluş savaşı'nda kadınlar