Filon (mühendis)

bizantiyonlu filyon, (, ) milattan önce 280 ve 220 yılları arasında yaşadığı tahmin edilen bir askerî mühendistir.

hayatı 
filyon, ömrünün çoğunu i̇skenderiye ve rodos’ta geçirmiştir; ancak romalı mimar vitruvius tarafından "bizantiyonlu filyon" olarak adlandırılmaktadır. hayatı hakkında ise kesin bilgi yoktur. sadece dönemin gezginlerinin ve bilim adamlarının yazdıkları kitaplarda adına rastlanmaktadır. ayrıca filyon’un kendi kitabında yazdıklarından da kesin olmayan bazı bilgilere ulaşılmaktadır: filyon kitabında mancınık üzerinde çalışmak için rodos’a ve i̇skenderiye’ye yaptığı yolculuklardan ve i̇skenderiye hükümdarı ile mancınığın askerî uygulamaları hakkında yaptığı tartışmadan bahseder. anlatım biçiminden filyon’un, çalışmalarının peşinde seyahat edebilecek kadar başına buyruk ve zengin bir adam olduğu izlenimi doğmaktadır. diğer taraftan, askerî konularda öğütleri dinlenen, doğru bir insan olduğu ve hayatını hükümdarlara öğüt vererek kazandığı da anlaşılmaktadır.

filyon’un çalışmaları ve buluşları 

ktesibios’un öncüsü olduğu i̇skenderiye mekanik ekolünün temsilcilerinden biri olan filyon’un mekaniğin esasları adlı 9 ciltten oluşan bir kitabı vardır:

 isagoge (εἰσαγωγή) – matematiğe giriş
 mochlica (μοχλικά) – kaldıraçlar [genel olarak mekanik üzerine]
 limenopoeica (λιμενοποιικά) – liman inşası üzerine
 belopoeica (βελοποιικά) – mancınıklar üzerine
 pneumatica (πνευματικά) – pnömatika [hava veya su basıncı ile çalıştırılan cihazlar üzerine]
 automatopoeica (αὐτοματοποιητικά) – otomatik tiyatrolar [mekanik oyuncaklar ve oyalamalar üzerine]
 parasceuastica (παρασκευαστικά) – sur ve duvarların i̇nşası
 poliorcetica (πολιορκητικά) – şehirlerin kuşatılması ve savunulması
 peri epistolon (περὶ ἐπιστολῶν) – savaş hileleri [gizli mektuplar üzerine]

bu kitap savaş sanatı üzerine yazılmış ilk kitaptır. ancak yalnızca 4, 7 ve 8. ciltler günümüze ulaşabilmiştir. hava basıncıyla çalışan (pnömatik) aygıtlardan bahsedilen 5. cildin (pnömatika) ise arapça çevirisi  süleymaniye kütüphanesi’nde bulunmaktadır.

askerî mühendis olan filyon’un çalışmalarının ve buluşlarının çoğu askerî alandadır. savaş makineleri tasarlamış olmasının yanında, savaşta üstünlük getirecek yeni fikirler de üretmiştir. sadece saldırı, savunma veya kuşatma gibi doğrudan savaşla ilgili olan konuları değil, savaş sırasındaki şehir hayatını da incelemiştir.

matematikte de adından söz ettiren filyon; delian problemi olarak da bilinen, bir küpün hacminin cetvel ve pergel kullanılarak iki katına çıkarılması problemini çözmüş ve filyon çizgisi (philon's line) olarak bilinen, bir açının bir kolundan diğerine açının iç bölgesinde bulunan belli bir noktadan geçmek kaydıyla çizilen en kısa çizgiyi tanımlamıştır.

ayrıca pnömatikada hava ve boşluk hakkında yeni fikirler öne sürmüştür. bu kuramlara dayanarak dönemin önemli sorunlarından biri olan kandillerdeki yağ seviyesini kontrol etmeyi başarmış ve kandilin uzun süre aynı parlaklıkta yanmasını sağlamıştır. yine bu kitapta sabit yağ seviyeli lambayla birlikte tanıtılan birkaç düzenek otomatik kontrol sistemlerinin dünyadaki ilk örneklerindendir.

notlar 
*.  kitabü'l-hiyeli'r-ruhaniyye ve mihanikü'l-ma / filyon el-beriti el-hakim
**.  kitabü'l-hiyel ve'l-mihanikat li'l-ma / filyon el-beriti el-hakim
***.  2 birim3 hacimli küpün bir kenarı  birim olmaldır.

kaynakça 
özel

genel
 mayr, o. (1970). the origins of feedback control, the m.i.t. pres, england
 drachmann, a. g. (1948). ktesibios, philon and heron, enjar munksgaard, copenhagen
 
 tekeli s., dorsay m., unat y. (2002). el-câmi' beyne'l-'i̇lm ve'l-'amel en-nâfi' fî eş-şınaâ'ti'l-hiyel, türk tarih kurumu basımevi, ankara
 
 
 14 şubat 2008 tarihli i̇ngilizce wikipedia maddesi
 8 ocak 2008 tarihli azerice wikipedia maddesi

antik yunan fizikçiler
antik yunan matematikçiler
antik yunan mucitler
filyon
mö 220'lerde ölenler
mö 280'lerde doğanlar
mö 3. yüzyıl yazarları
mö 3. yüzyılda yunanlar