Çelebi Kağan

li simo, çelebi kağan(çince tam unvanı: geleneksel: 乙彌泥熟俟利苾可汗 / basit.: 乙弥泥熟俟利苾可汗, wade-giles: iminishu ch'ilipi k'ohan, pinyin: yǐmíníshú qílìbié kěhàn, orta çağ çincesi: (guangyun): dʐʰĭə˥-lĭək-bʰĭĕt kʰɑ˥-ɣɑn˩˥, aslı adı: 阿史那思摩 ashina simo, çince adı: 李思摩 li simo, d. 583 - ö. 647; changan), i̇l kağan'ın babası olan yami kağan'ın kuzeni tuğluk şad (咄六設)'ın oğlu. doğu göktürklerin çin tahakkümü devri (630-681)'nde, önce tang hanedanı'nın generali ve daha sonra 639 - 644 yılları arasında doğu göktürk kağanlığı'nın kağanı.

geçici kağanlığı 

göktürk kağanı tulan kağan ile batı kanadının kağanı tarduş kağan'ın saldırısına uğrayan dönemin "tölis kağan" ("küçük kağan") yami kağan'ın 2 nisan 599 tarihinde sui hanedanına sığındığında chipei'de ikamet eden göktürk kabileleri ashina sima'yı kağan seçti. yami kağan geri döndüğünde kağanlığını iade etti.

li shimin ile tanışması 
22 eylül 624 tarihinde

tang'a geliş 

27 mart 630 tarihli yin-shan muharebesi (陰山之戰 / 阴山之战, yīnshān	 zhī zhàn)'inde i̇l kağan yenilince doğu göktürkün kabile önderleri i̇l kağan'ı terkederek tang'a teslim oldular. fakat sadece ashina simo kiele'ye sadık kalıp birlikte esir oldu. i̇mparator tai tsung, simo'nun sadakatını överek 20 nisan 630 tarihinde sağ wu-xiu büyük generalliğe  23 haziran 630 tarihinde ise huai-hua vilâyet krallığına getirdi.

i̇syan sonrası 

chieh-she-shuai'nin isyanından sonra göktürklerin sarı irmak'ın güneyinde bulunmalarının iyi omadığını dile getirenler çoğaldı. tai tsung da göktürk siyasetini değiştirmeye karar verdi. 13 ağustos 639 tarihinde tai tsung, "sarayı muhafız birliği sağ wu-wei büyük general", hua eyaleti askerî müsteşarı ve huai-hua vilâyet kralı olan li simo (aşina simo)'yu chilipi kağan olarak atadı ve kutao'nun verilmesine, çeşitli eyaletlerde oturan göktürk ve etnik azınlıkları sarı irmak'ın kuzeyine götürmesine ve orada surlar inşa ederek uzun süre sınır kalelerini muhafaza etmesine dair ferman çıkardı. ancak chilipi kağan seyantolardan korkarak kaleden çıkmak istemeyince tai tsung, sinong ("tarım bakanı") kuo sipen'i seyontolara yollayarak, göktürklerle savaşmaması talimatını verdi.

28 şubat 641 tarihinde chilipi kağan ilk defa nehri geçerek eskiden dingxiang kalesinin bulunmuş olduğu yerde çadırı kurdu. 30.000 hanelik halkı, 40.000 sağlam askeri ve 90.000 atı vardı. kağan, imparator tai tsung'a

bendeniz haddim olmadığı halde merhametiniz sayesinde kabilenin başı oldum. kabul olunursa nesillerimiz boyunca devletin bir bekçi köpeği olarak kuzey kapıyı koruyarım. eğer seyantolar istila ederse ailemin çin seddinin içine girmesine izin veriniz.

dedi. tai tsung kararnameyi çıkarıp buna izin verdi.

seyanto'nun saldırısı

birinci koguryo seferi 

birinci kogryo seferi sırasında 28 haziran 645 tarihinde koguryo'nun baekam kalesi (hangul: 백암성 hanja: 白巖城, günümüz çin halk cumhuriyeti liaoning eyaleti liaoyang şehri dengta ilinde inşa edilmiştir) civarında kurmalı yayın okuyla vuruldu. tai tsung bizzat ağızıyla emedi (zehir dışarı çıkarmak için).

ekim 1992'de çıkarılan ve günümüzde chioling müzesinde saklanan mezar yazısı na göre, 65 yaşındayken 16 nisan 647 tarihinde saat 3 - 5 arasında changan'da öldü. 18 mayıs 647 tarihinde saat 15 - 17 arasında tsi tsung'un eşi i̇mparatoriçe chansun'un mezarlığı olan chaoling'e gömüldü. daha sonra tai tsung da aynı mezarlığa gömüldü.

kaynakça 
özel

genel
 i̇senbige togan, gülnar kara, cahide baysal, çin kaynaklarında türkler eski t'ang tarihi (chiu t'ang-shu) 194a: 'türkler bölümü' (açıklamalı metin neşri), ttk, ankara, 2006 isbn 9751618967

doğu göktürk kağanları
tang hanedanı generalleri
aşina ailesi
583 doğumlular
647 yılında ölenler