Yılmaz Onay

yılmaz onay, (20 nisan 1937, gaziantep - 9 ocak 2018, muğla), türk tiyatro yönetmeni, oyun yazarı, çevirmen.

yılmaz onay, tiyatro ile öğrencilik yıllarında i̇stanbul teknik üniversitesi'nde tiyatro topluluğu ve genç oyuncular gibi amatör faaliyetler aracılığıyla tanıştı. bir dönem ankara deneme sahnesi'nde çalışıp, ilgi alanını oyunculuktan yönetmenliğe çevirdi. ankara sanat tiyatrosu'nda yönetmenlik yaptı. çağdaş sahne'nin kurulmasında yer aldı. tiyatro çalışmalarını bir süre hollanda ve almanya'da sürdürdü. 12 eylül'de sıkıyönetim mahkemeleri tarafından yargılandı, gözaltına alındı. bu dönemden sonra bir süre serbest çalışmak orunda kalan onay, yönetmen ve yazar olarak sanat hayatına devam etti. yılmaz onay, toplumcu gerçekçi tiyatro anlayışını benimsemiş ve türkiye'de epik tiyatronun öncülerinden biri olmuştu. tiyatro oyunlarının yanında, bertolt brecht'ten tercümeler yaptı, tiyatro ve çeşitli konular hakkında da kuramsal kitaplar yazdı. oyunları devlet tiyatroları'nda sahnelendi. yazılar: filmatik başlıklı romanı ve sanatçının ölümü başlıklı tiyatro oyunu trt yapımı olarak yönetmen tülay eratalay tarafından televizyona drama olarak uyarlandı.

yaşamı 

1937 yılında gaziantep'te bir ilkokul öğretmeninin oğlu olarak dünyaya geldi. 1955'te ankara'da gazi lisesi'nden mezun oldu. 1955-60 arasında i̇stanbul teknik üniversitesi'nde okurken öğrencilerin tiyatro topluluğunda ve genç oyuncular topluluğunda tiyatro ile tanıştı. 1959’da uluslararası teknik stajyer öğrenci değişimi birliği iaste bursu ile dört ay batı berlin’de kaldı. 1960’ta i̇tü’den mezun olduktan sonra bir yandan inşaat mühendisi olarak bayındırlık bakanlığı'nda çalışırken, diğer yandan da tiyatro çalışmalarına devam etti. 1961 yılında alman akademik değişim servisi daad bursuyla bir yıl için almanya'nın karlsruhe şehrinde kaldı. karlsruhe technische hochschule'de (karlsruhe teknik yüksekokulu) araştırma çalışmalarına katıldı ve bu arada duisberger gesellschaft bünyesinde i̇onesco’nun kral ölüyor oyununu sahneledi. ankara’ya dönüşünde sinema tiyatro derneği'''nde ve ardından 1972'ye dek ankara deneme sahnesi'nde çalıştı. 1971 yılında tübitak yapı araştırma enstitüsü'nde araştırma görevlisi olarak işe başladı.

1972’de ankara sanat tiyatrosu’nda bertolt brecht'in furcht und elend des dritten reiches (hitler rejiminin korku ve sefaleti) başlıklı oyununda ilk kez yönetmenlik yaptı. oyun, ankara üniversitesi siyasal bilgiler fakültesi öğrencilerine oynanırken, sıkıyönetim komutanlığı tarafından yasaklandı.

1972 yılında konuk sanatçı olarak essen ve berlin’de kaldı. türkiye'ye döndükten sonra ankara’da çağdaş sahne'nin kuruluşuna katıldı ve tiyatro çalışmalarına burada devam etti. 

arafta kalanlar ve karagöz'ün muamması başlıklı oyunlarını amsterdam'da ve sanatçının ölümü başlıklı oyununu paris’te sahneledi. bu sırada şarkılarımız ölmesin! başlıklı çocuk oyunu, 1988 yılında almanca’ya tercüme edilerek sechs verrückte und ein lied başlığıyla berlin’de theater am halleschen ufer'da sahnelendi. 1990 ve 1991 yıllarında berlin'de tiyatro çalışmaları için bulundu. 

1990’da i̇stanbul’a yerleşti ve 1993'ten itibaren devlet tiyatroları'nda yönetmen olarak çalıştı. 2002’de devlet tiyatroları’ndan emekli oldu.

yazdığı oyunlar, yurt içinde ve dışında çeşitli topluluklarca oynandı. ayrıca, 1998’de yazılar filmatik başlıklı romanı, 2006’da da sanatçının ölümü oyunu türkiye radyo televizyon kurumu tarafından televizyon filmine uyarlandı. 2008 yılında kocaeli üniversitesi tarafından önder önsal yönetmenliğinde bir tiyatro direnişçisi yılmaz onay başlığıyla hayat öyküsünü anlatan bir belgesel çekildi.
   
uluslararası pen kulübü, türkiye yazarlar sendikası, oyun yazarları ve çevirmenleri derneği, edebiyatçılar derneği ve bilim ve edebiyat eseri sahipleri meslek birliği üyesiydi.
14 nisan 2008 tarihinde yılmaz onay'ın meslek hayatındaki 50'inci yılı, türkiye yazarlar sendikası ve evrensel basım yayın tarafından düzenlenen bir törenle kutlandı.

yılmaz onay, 9 ocak 2018'de bodrum'da öldü. naaşı, yine bodrum'da gündoğan mezarlığı'na defnedildi.
 yönetmenliğini yaptığı nazım hikmet oyunları 

 2004: fatma, ali ve başkaları 2005: tartüf 59 2007: yalancı tanık 2008: i̇van i̇vanoviç var mıydı, yok muydu? 2009: yusuf ile menofis 2010: i̇nsanlık ölmedi ya 2011: demokles'in kılıcı 2012: kafatası 2013: kör padişah 2014: enayi 2015: i̇nek ödüller 
 1965: sermet çağan'ın öyle bir oyun başlıklı radyo oyunundan uyarlanan savaş oyunu, i̇stanbul uluslararası gençlik tiyatro festivali ödülü
 1966: yaşar kemal'in yer demir gök bakır başlıklı romanından nihat asyalı'nın uyarladığı oyun, festival mondial du theatre du nancy grand prix ödülü
 1972: iii. reich'in korku ve sefaleti, ankara sanat sevenler derneği en i̇yi sahneye koyucu
 1975: çimento (feodor gladkov’dan nihat asyalı uyarlaması), ankara sanat sevenler derneği reji ödülü
 1976: yusuf ile menofis ve grev var, ankara sanat sevenler derneği en i̇yi yönetmen
 1977: yusuf ile menofis, ulvi uraz ödülleri, en başarılı yönetmen
 1982: küçük adam ne oldu sana, sanat kurumu en i̇yi yönetmen
 1983: dev masalı, tobev devlet tiyatroları opera ve balesi çalışanları vakfı oyun yarışması üçüncülük ödülü
 1986: sanatçının ölümü, tobev devlet tiyatrosu opera ve balesi çalışanları vakfı oyun yarışması'nda üçüncülük

 eserleri 

 tiyatro oyunları 
 1978: i̇şçi sınıfının açık oturumu 1984: tren gidiyor 1985: bu zamlar bana karşı 1985: dev masalı 1985: şarkılarımız ölmesin 1985: karagöz'ün muamması 1985: arafta kalanlar 1986: sanatçının ölümü 1991: kara dul efsanesi 1992: kara kedi geçti 1992: hücre i̇nsanı 1993: prometheia 2009: üç kuruşluk mahalle dersleri tiyatro uyarlamaları 
 1981: küçük adam ne oldu sana, hans fallada'nın aynı adlı romanından uyarlama
 1985: sevdalı bulut,, nâzım hikmet'ten uyarlama, 
 2000: tartüf 2000, nazım hikmet'in moliere'den esinlenerek 1959 yılında yeniden yazdığı tartüf 59 isimli oyunundan uyarlama

 romanlar 
 yazılar fi̇lmati̇k, isbn 978-9756525036
 oyun değil, evrensel basım yayın, i̇stanbul 2002
 kuramsal kitaplar 
 gerçekçilik yeniden, yordam kitap, isbn 978-6055541750

 çevirileri 

 oyun çevirileri 
 bir halk düşmanı, henrik ibsen 
 mariena pineda, federico garcia lorca 
 richard waverly davası, rolf schneider
 sonuncular, maksim gorki 
 brecht dosyası, george tabori 
 troyalı kadınlar, euripides
 elektra, euripides 
 barış, aristofanes
 i̇ncil, bertolt brecht 
 baal, b.brecht
 baal (1919 yazımı), bertolt brecht
 baal (1922 yazımı), bertolt brecht
 erkek baal'in yaşam öyküsü, bertolt brecht
 gecede trampet sesleri, bertolt brecht
 düğün, bertolt brecht
 dilenci veya ölü köpek, bertolt brecht
 şeytan kovma, bertolt brecht
 karanlıkta işık, bertolt brecht
 balık avı, bertolt brecht
 ova, bertolt brecht
 vahşi ormanda, bertolt brecht
 kentlerin vahşi ormanında, bertolt brecht
 adam adamdır, 1926, bertolt brecht
 adam adamdır, 1938, bertolt brecht
 mahagonny, bertolt brecht
 mahagonny kentinin yükselişi ve düşüşü, bertolt brecht
 mezbahaların kutsal johanna'sı, bertolt brecht
 sivri kafalılar ve yuvarlak kafalılar / yuvarlak kafalılar ve sivri kafalılar, bertolt brecht
 sivri kafalılar ve yuvarlak kafalılar ya da devlet ile servet birleşmeyi sever, bertolt brecht
 yuvarlak kafalılar ve sivri kafalılar ya da devlet ile servet birleşmeyi sever, bertolt brecht
 küçük burjuvanın yedi ölümcül günahı, bertolt brecht 
 horasyalılar kuriasyalılar, bertolt brecht
 carrar ananın silahları, bertolt brecht
 iii. reich’in korku ve sefaleti, bertolt brecht
 puntila ağa ile uşağı matti, bertolt brecht
 kafkas tebeşir dairesi 1949, bertolt brecht
 kafkas tebeşir dairesi 1954, bertolt brecht
 komün günleri, bertolt brecht
 coriolanus, bertolt brecht
 1431 rhouen’da jeanne d’arc davası, bertolt brecht
 turandot ya da aklayıcılar kongresi, bertolt brecht
 catilina, henrik ibsen
 largo desolato, ağır yalnızlık, vaclav havel
 helena, euripides
 hippolütos, euripides
 lisistrata, aristofanes

 öykü çevirileri 
 öyküler, anna seghers, yarın yayınları, ankara 1983
 i̇lk adımlar, anna seghers, evrensel basım yayın, i̇stanbul 1998

 roman çevirileri 
 evlerde uyur uyanık yalanlar, botho strauss

 şiir çevirileri 
 svendborg şiirleri, bertolt brecht, isbn 9789758648269
 steffin derlemesi, bertolt brecht
 hollywood elejileri, bertolt brecht
 sürgün şiirleri, bertolt brecht
 savaş el kitabı, bertolt brecht
 alman taşlamaları (i̇kinci bölüm), bertolt brecht 
 çocuk şarkıları, bertolt brecht
 yeni çocuk şarkıları, bertolt brecht
 buckow elejileri, bertolt brecht
 bakır alımı, bertolt brecht
 i̇şçi b'nin hikayeleri, peter maiwald

 kuramsal kitap çevirileri 
 i̇şçi tiyatroları ajitprop topluluklar, a.kammrad-f.r.scheck, 
 edebiyat bilimi, gennadiy nikolayeviç pospelov, isbn 978-9757837527
 brecht'le yaşamak - çalışma günlüğü, bertolt brecht, isbn 978-9753980241
 epik tiyatro, marianne kesting, isbn 978-9757468707
 tiyatro çalışması, berliner ensemble, mitos-boyut yayınları 
 yönetmen peter stein, hazırlayan: aziz çalışlar, çeviriler: yılmaz onay, isbn  9780008758028
 komünist parti manifestosu, friedrich engels, isbn 9789757837947
 ütopyadan bilime sosyalizm, friedrich engels, isbn 978-9756106051
 antik yunan tragedyaları, joachim latacz, isbn 9786059306225
 batı diye diye, daniela dahn, isbn 9789944122078
 poetika'', aristoteles

kaynakça

dış bağlantılar 
http://www.yilmazonay.org 

bodrum'da defnedilenler
1937 doğumlular
2018 yılında ölenler
gaziantep doğumlu sanatçılar
türk oyun yazarları
türk tiyatro yönetmenleri
türk çevirmenler
türk marksistler
i̇stanbul teknik üniversitesinde öğrenim görenler
gazi lisesinde öğrenim görenler
almancadan türkçeye çeviri yapanlar
gaziantep doğumlu çevirmenler