Hasan Âli Yücel

hasan âli yücel (17 aralık 1897, i̇stanbul - 26 şubat 1961, i̇stanbul), türk felsefe öğretmeni, eski millî eğitim bakanı, köy enstitüleri'nin kurucusudur.

yaşamı 
hasan âli yücel, 17 aralık 1897'de i̇stanbul'da doğdu. baba tarafından posta nazırı göreleli hasan ali efendi'nin, anne tarafından ise japon sularında batan ertuğrul fırkateyni süvarisi deniz albay ali bey'in torunudur. babası ali rıza bey, annesi neyyire hanım'dır. 
eğitim yaşamını sırasıyla mekteb-i osmânî, vefâ i̇dâdîsi, cağaloğlu darülmuallimîn-i aliyye (yüksek öğretmen okulu) okullarında sürdürdü. i̇stanbul üniversitesi edebiyat fakültesi felsefe bölümü'nü bitirdi ve 19 aralık 1922'de öğretmenliğe başladı. 12 temmuz 1932 tarihinde türk dili tetkik cemiyeti'nin kurulmasıyla hasan âli yücel etimoloji kolu başkanlığına getirildi. 1935 yılında cumhuriyet halk partisi'nden i̇zmir milletvekili olarak meclise girdi ve art arda dört dönem milletvekilliği yaptı.

bakanlık dönemi 
28 aralık 1938'de hasan âli yücel, 2'nci celal bayar hükûmetinde millî eğitim bakanlığı'na getirildi. üniversite reformu (ankara üniversitesi fen fakültesi'nin kurulması, yüksek mühendis okulu'nun i̇tü'ye dönüştürülmesi ve ankara tıp fakültesi'nin kurulması), köy enstitüleri'nin kurulması, dünya klasiklerinin türkçeye çevrilmesi  ve ilk resmî ve telifli türkçe ansiklopedi olan i̇nönü ansiklopedisi'nin ön çalışmaları, hep onun bakanlığı döneminde gerçekleşmiştir. 1942 yılında kendisine bir suikast girişimi düzenlenmiştir.

20 mayıs 1940'ta devlet konservatuvarı'nın kurulması, türkiye'nin unesco'ya girişi onun çabaları sonucunda olmuştur. dört yıllık çabaları sonucunda 25 haziran 1946'da üniversiteler yasası çıkartılmıştır. "bu yasayla, yükseköğretim kurumlarının bakanlıkla olan "sıkı bağı" önemli ölçüde gevşetilip mevcut kuruluşlar yapısal bir bütünlüğe kavuşturularak üniversiteye organik bir karakter kazandırılmıştır. bu yasanın getirdiği bir başka sonuç ise "dışarıdan gerilim" yerine "içeriden denetim"in getirilmiş olmasıdır. ankara üniversitesi de bu yasanın sonucu olarak kurulmuştur."

oğlu şâir can yücel, babası için "hayatta ben en çok babamı sevdim" başlıklı bir şiir yazmıştır.

son yılları 

5 ağustos 1946'da 7 yıl 5 ay sürdürdüğü bakanlık görevinden istifa ettikten sonra gazetecilik görevine dönmüştür. 26 şubat 1961 tarihinde konuk olarak kaldığı tevfik sağlam'ın evinde ölmüştür. 2 mart 1961 tarihinde cebeci asrî mezarlığı'nda toprağa verilmiştir.

ölümünden sonra 
giresun'un görele ilçesinde adına "hasan âli yücel kültür merkezi" kurulmuştur. i̇stanbul üniversitesi'nin eğitim fakültesi de "hasan ali yücel eğitim fakültesi" adıyla kurulmuştur.

bazı eserleri 
 1929: sûrî ve tatbikî mantık
 1932: goethe: bir dehanın romanı
 1936: fransa'da kültür i̇şleri
 1938: türkiye'de ortaöğretim
 1947: davam
 1950: hasan âli yücel'in açtığı davalar ve neticeleri
 1952: mantık dersleri
 1956: i̇yi vatandaş i̇yi i̇nsan
 1957: edebiyat tarihimizden
 1958: i̇ngiltere mektupları
 1960: hürriyet gene hürriyet cilt 1
 1961: allah bir
 1964: hürriyet gene hürriyet cilt 2
 1970: atatürk(salih omurtak ile)
 1974: kültür üzerine düşünceler
 1990: geçtiğim günlerden
 1998: hürriyet gene hürriyet cilt 3
 1998: pazartesi konuşmaları
 1998: dinle benden

hakkında yazılan kitaplar 
 1998: mustafa çıkar, hasan âli yücel ve türk kültür reformu, ankara, i̇ş bankası kültür yayınları
 2000: şinasi sönmez, eğitimde ve siyasette hasan âli yücel, ankara, kültür bakanlığı yayınları
 2001: celâl şengör, hasan-âli yücel ve türk aydınlanması
 2007: alev coşkun, hasan âli yücel-aydınlanma devrimcisi, ankara, cumhuriyet kitapları
 2009: mehmet başaran, öğretmenim hasan âli yücel, ankara, i̇ş bankası kültür yayınları
 2021: tanıl bora, hasan âli yücel, i̇stanbul, i̇letişim yayınları

kaynakça

dış bağlantılar 
 meb'deki hasan âli yücel'in yaşamöyküsü 
 hasan âli yücel hatıra parası 
 bir kültür adamı olarak hasan ali yücel, doç. dr. azmi bilgin

 

1897 doğumlular
i̇stanbul doğumlu siyasetçiler
köy enstitüleri
1948 türkiye i̇ktisat kongresi'ne katılanlar
tbmm 5. dönem i̇zmir milletvekilleri
tbmm 6. dönem i̇zmir milletvekilleri
tbmm 7. dönem i̇zmir milletvekilleri
tbmm 8. dönem i̇zmir milletvekilleri
vefa lisesinde öğrenim görenler
tbmm dışişleri komisyonu
cumhuriyet halk partisi mensubu siyasetçiler
unesco türkiye millî komisyonu yönetim kurulu üyeleri
1961 yılında ölenler
i̇stanbul'da ölenler
cebeci asri mezarlığı'na defnedilenler
gazi lisesi müdürleri
türk sekülaristler
türk eğitimciler