Draco (roket motoru ailesi)

draco, spacex tarafından fırlatma araçlarında ve uzay kapsüllerinde kullanılmak üzere tasarlanmış olan hipergolik sıvı yakıtlı roket motoru ailesidir.  şimdiye kadar iki çeşidi üretilmiştir :  draco ve superdraco.

draco iticisi, dragon uzayaracında kullanılan küçük bir roket motorudur, 
motor ayrıca falcon 9'un yukarı aşamasında   
ve falcon heavy roketlerinde, uzay aracına uzay boşluğunda konum yönetimi (attitude control) sağlamak için kullanılmaktadır.

superdraco roket motorları küçük draco iticileriyle aynı saklanabilir (storable) (kriyojenik olmayan) yakıtı kullanmaktadır, ancak 100 kat daha fazla itki üretmektedir.
daha büyük olan super draco motorları dragon uzay aracının gelecekte  alçak dünya yörüngesine yapılacak olan mürettebatlı uçuşlarda kullanılacak olan uyarlamalarında  fırlatma kaçış sistemi (launch-escape system) kapsamında, ve ayrıca mars'a gönderilmesi önerilmiş olan red dragon robotik sondasının atmosfere giriş, alçalış ve iniş yönetiminde kullanılması planlanmaktadır.

draco
draco iticileri, monometil hidrazin yakıtı ve azot tetroksit oksitleyicisinin karışımı olan bir saklanabilir sevk-yakıtı (storable propellant) kullanarak, 400 newton (90 lbf) kadar itki üretir . draco motorunun ürettiği itki miktarı, 1960'larda apollo hizmet ve ay modülleri için geliştirilen marquardt r-4d motorunun ürettiğine benzer miktardadır ve  apoje/perije manevraları, yörünge düzeltme, ve (uzayda 3b) konum yönetimi için kullanılmaktadır.

dragon uzayaracında konum yönetimi (attitude control) ve manevra işlemleri için 18 adet draco iticisi kullanılmaktadır. bu sistem tüm eksenlerde  çifte-yedekli (dual-redundant) değildir; dönüşsel (rotational) ve konum-kaydırma (translational) işlemleri en az 7 adet itici gerektirmektedir.

falcon 9'un ikinci-aşamasında 4 adet draco iticisi tepki yönlendirme sistemi (reaction control system - rcs) olarak kullanılmaktadır.

superdraco 

 
1 şubat 2012 tarihinde, spacex   saklanabilir sevk-yakıtı (storable propellant) roket motorunun daha güçlü olan yeni bir uyarlamasını geliştirmeyi tamamladıklarını duyurmuştur, bu yeni motor superdraco olarak adlandırılmaktadır. bu yüksek-itkili hipergolik yakıtlı -rcs iticisi draco  hipergolik yakıtlı motordan yaklaşık 200 kat daha büyük olan- yeni motor; itki çıkış değerini ayarlayabilme özelliği ve aynı draco iticisinde olduğu gibi, pek çok kez yeniden başlatılabilme özelliği sağlamaktadır ve aynı paylaşılan hipergolik sevk yakıtını kullanmaktadır. asıl olarak spacex'in  dragon uzayaracının üzerindeki fırlatma i̇ptal sisteminde (las) kullanılacaktır. nasa basın bildirisine göre, motorun ateşlemeden sonra en yüksek itki miktarına ulaşması 100 ms sürmektedir. fırlatma iptal sırasında, 8 adet superdraco motorunun 5 saniye boyunca en yüksek itkide ateşleme gerçekleştirmesi beklenmektedir. motorun geliştirilmesinin finansmanı kısmi olarak nasa'nın ccdev 2 programı tarafından karşılanmıştır.

superdraco'lar hem mürettebatlı dragon aracında hem de, itkili-iniş (propulsive-landing) teknolojisinin  çeşitli yönlerinin uçuş testinde (flight test) kullanılması planlanan düşük-yükseklik için tekrar-kullanılabilir örnek (prototip) roket  olan, dragonfly roketinde kullanılacaktır. motor 73 kn (16400 lbf) itki üretebiliyor olmasına rağmen dragonfly testi sırasında motorların itkileri,aracın sağlamlığını korumak amacıyla, 68170 newton (15325 lbf) değerine kısılacaktır (daralma) .  8 adet super draco motorunun tümünün ateşlenmesi 6 mayıs 2015 tarihinde 9am est zamanında spacex mürettebatlı dragon rampa i̇ptal testi sırasında gerçekleşmiştir.

superdraco motorları birden çok defa yeniden başlatılabilme özelliğine sahiptirler, ve ayrıca itki miktarlarını kısabilme (daralma) özellikleri sayesinde dragon kapsülünün itkili dikey inişi sırasında kesin denetim sağlama özelliğine sahiptirler.

2012 itibarıyla, spacex tarafından geliştirilmiş en güçlü ikinci motor olan superdraco motoru  draco itici motorlarından yaklaşık 200 kat  daha güçlüdür. karşılaştırılacak olursa, spacex'in falcon 1 fırlatma aracının ikinci aşamasında kullanılan kestrel motorundan iki kat daha güçlüdür, ve merlin 1d motorunun itkisinin yaklaşık 1/9'una denk  itki üretebilmektedir.

superdraco iticilerinin dünyaya itkili-inişte kullanılmalarına ek olarak, ames araştırma merkezi, bilimsel araştırma amaçlı dragon-türevi mars iniş-aracının uygulanabilirliğini araştırmıştır. ön inceleme sonuçları, son yavaşlama kısmının ters-itki (retro-propulsion) için  superdraco iticisinin işlev sınırları içerisinde olduğunu göstermiştir.

ayrıca bakınız
kestrel (roket motoru)
merlin (roket motoru ailesi)
raptor (roket motoru)

kaynakça

dış bağlantılar 
 resmi spacex duyurusu ve test görseli
 çoklu draco test ateşlemeleri, beş adet draco iticisi dizisinin çeşitli aralıklarla test ateşlemeleri, spacex 2010-01-27.

uzay uçuşu
hipergolik yakıtlı roket motorları
spacex roket motorları
uzayaracı sevki