Avustralya Kraliyet Donanması

avustralya kraliyet donanması (akd), (i̇ngilizce: royal australian navy (ran) avustralya savunma kuvvetleri'nin deniz kuvvetleri bölümüdür. 1901 yılında avustralya'nın federasyonlaşması, sömürge donanmalarına ait gemi ve kaynakları kullanarak milletler topluluğu deniz kuvvetleri adıyla, ulusal olarak kurumu entegre etmiştir. başlangıçta yere savunma için tasarlanan silahlı kuvvet, 1911 yılında avustralya kraliyet donanması adını almıştır ve bölge savunmasına daha fazla hizmet etmeye başlamıştır.

i̇ngiltere kraliyet donanması, ii. dünya savaşı başlarına kadar avustralya kraliyet donanması (ran)'nı desteklemiş ve pasifik'te mavi-su donanması yeteneklerini kazanmasına yardım etmiştir. donanma daha sonra hızlı bir şekilde büyük yüzeyli gemiler ve birçok küçük savaş gemisi satın almış, yaptırmıştır. savaşın hemen ardından 10 yıllık bir süre içerisinde ran elinde bulunan az sayıdaki uçak gemilerini devreden çıkarmış ve son uçak gemisini ise 1982 yılında demontaj yapmıştır.

bugün ran'ın, görevlendirilen 51 gemisi ve 16.000'den fazla personeli bulunmaktadır. donanma günümüzde pasifik bölgesindeki en büyük ve en gelişmiş deniz kuvvetlerinden birisidir. özellikle hint okyanusu ve dünya çapında askeri kampanyalara destek vermekte ve barış operasyonlarında önemli şekilde varlığını hissettirmektedir.

tarihi 

avustralya'nın federasyonlaşmasından iki ay sonra 1901 yılının mart ayında milletler topluluğu deniz kuvvetleri adıyla kurulmuştur. 10 temmuz 1911 tarihinde ise kral v. george donanmaya "avustralya kraliyet donanması" unvanını vermiştir.

birinci dünya savaşı sırasında, ran almanya'nın güney pasifik kolonilerini yakalamakla sorumlu ve alman doğu asya filosu'na karşı avustralya sevkıyatlarını korumakla görevliydi. daha sonra savaşta, ran'ın büyük gemilerinin pek çoğu akdeniz ve kuzey denizi'nde kraliyet donanması güçlerinin bir parçası olarak göre yaptı.

1920 ve 1930'lu yılların başlarında ran'ın boyutu büyük ölçüde azaltıldı. ancak uluslararası gerginlikler artmaya devam edince ran modernize edilerek genişletilmeye başlandı. dünya savaşı'nın başlarında, akdeniz, kızıldeniz, batı afrika kıyıları, basra körfezi ve hint okyanusu'nda ran'a ait gemiler yeniden kraliyet donanması'nın parçası olarak kullanıldı. pasifik savaşı'nın patlak vermesi üzerine ve asya'da kraliyet donanması güçlerine verilen zararla birlikte ran daha bağımsız hale geldi ve amerika birleşik devletleri deniz kuvvetleri'nin bir parçası olarak görevler yaptı. savaşın sonunda ran, dünyanın en büyük beşinci donanması haline gelmişti.

dünya savaşı'nın ardından ran'ın büyüklüğü bir miktar azaldı ancak kendisine teslim edilen iki uçak gemisiyle birlikte yeni yetenekler kazandı. ran asya-pasifik bölgesinde soğuk savaş döneminde pek çok çatışmada yer aldı. ayrıca kraliyet donanması ve amerika birleşik devletleri deniz kuvvetleri ile birlikte kore, malezya ve vietnam'da görevler yaptı. soğuk savaş'ın sona ermesinin ardından ran, basra körfezi ve hint okyanusu'nda koalisyon güçlerinin bir parçası olarak yer aldı. doğu timor ve solomon adaları avustralya'nın operasyonlarında kritik unsurlar haline gelmiştir.

günümüzde ran

komuta yapısı 
ran'ın günümüzdeki stratejik komuta yapısı, yeni nesil deniz kuvvetleri değişiklikleri sırasında oluşmuştur.

ran canberra'daki donanma komutanlığı (nhq) aracılığıyla kumanda edilmektedir. komuta kademesinde en yetkili, profesyonel olarak koramiral rütbesine sahip deniz kuvvetleri başkanı'dır (cn). başkan nhq'yu savunma bakanlığı'nın verdiği kararlara uyulması ve politikaların uygulanması için alt komuta kademelerini taktiksel ve operasyonel konularda denetlemekle görevlidir.

nhq'nun iki alt komuta kademesi bulunmaktadır;

 donanma komutanlığı; avustralya filo komutanlığı (comausflt)'nı, (fcaust) olarak  adlandırılan filo komutanı yönetir. filo komutanının rütbesi tuğamiral'dir. eskiden bu kademe sancak görevlisi olarak adlandırılıyordu fakat 1988 yılında hm avustralya filo komutanı (focaf) olarak adı değiştirilmiştir. 1 şubat 2007 tarihinde komuta kademesinin adı şimdiki adıyla değiştirilmiştir. komutanlık, ortak operasyonlar için operasyonel filo kuvvetlerin hazırlanmasından ve tam olarak komuta edilmesinden sorumludur.
 deniz kuvvetleri stratejik komutanlığı; bu komutanlık ran'ın eğitim, mühendislik ve lojistik destek ihtiyaçlarını sağlayan idari personelden oluşur. 2000 yılında komutanlığın başına komodor rütbesiyle atanan deniz kuvvetleri stratejik komutanı pozisyonu, 2008 yılında tuğgeneral rütbesine çıkartılmıştır. donanma komutanlığı daha önce yedi eleman grubu kuvvetinden oluşuyordu ancak yeni nesil deniz kuvetleri değişikliğinin ardından, dört kuvvet komutanlığı olarak tekrar yapılandırılmıştır. bunlar;
 yüzey kuvvetleri; ran'ın yüzeyde savaşan savaşçılarını kapsar. (genellikle fırkateyn veya daha büyük gemilerdir.)
 denizaltı kuvvetleri; collins sınıfı denizaltılar ile faaliyet gösterirler.
 mayın harbi, hidrografi ve karakol botu kuvvetleri; bir önceki karakol botu, hidrografi ve mayın harbi ve gümrükleme dalış kuvvetleri'nin birleşmesi sonucu oluşmuştur ve toplu olarak adlandırmışlardır. bunlar ran'ın en küçük savaş gemileridir.
 donanma havacılık kuvvetleri; donanmanın hava kuvvetlerini teşkil ederler.

filo 
2011 yılı aralık ayında filo'daki deniz taşıtları; fırkateynler de dâhil olmak üzere, denizaltılar, gemiler, devriye botları ve yardımcı gemiler ile birlikte 54 adettir. ran'da bulunan gemi adlarının ve deniz üs'lerinin önekine hmas takısı eklenmektedir. bu takı majestelerinin avustralya gemisi anlamına gelmektedir.

ran filosu iki temel üs'te konuşlandırılmıştır. bunlar;
 sidney'de bulunan hmas kuttabul (deniz üssü) ve,
 perth yakınlarındaki hmas stirling'tir.

ayrıca bu üs'lere ek olarak, küçük savaş gemilerinin çoğunluğuna üç üs ev sahipliği yapmaktadır. bunlar;
 darwin'de bulunan hmas coonawarra,
 cairns'te bulunan hmas cairns (deniz üssü) ve 
 sidney'de bulunan hmas waterhen (deniz üssü)'dür.

şu andaki gemileri

ran şu anda 54 gemi ile faaliyette olup, bu gemiler sekiz sınıf ve dört ayrı gemi türünden oluşmaktadır.

görevli gemilere ek olarak, ran'da yelkenli okul gemisi  ve sivil mürettebatlı  gemisinde pek çok personel görev yapmaktadır.

filo hava birliği 

avustralya deniz kuvvetleri havacılık grubu, (gayri-resmi fleet air arm olarak bilinir.) ran'a havacılık desteği sağlar. 2011 itibarıyla fila hava birliği (faa) üç aktif filodan oluşmaktadır. anti-denizaltı savaşı ve deniz yolları güvenliğine dört helikopter ile destek vermektedir. nowra, yeni güney galler'de faaliyet gösteren en büyük ran fırkateyni içerisinde büyük amfibik savaş gemilerine büyük destek vermektedir.

temizleme dalış ekibi 

ran'da iki ana dalış ekibi ünitesi bulunmaktadır. bunlar;
 temizleme dalış ekibi 1 (auscdt one), yeni güney galler ekibidir.
 temizleme dalış ekibi 4 (auscdt four),  batı avustralya'daki ekiptir.

bu personel herhangi bir mücadele için gönderildiğinde ise temizleme dalış ekibi 3 (auscdt three) oluşturulur.

tde'lerin iki temel görevi bulunmaktadır. bunlar;
 mayınlara karşı alınacak tedbirler ve patlayıcı madde imhası ile
 taktiksel deniz işlemleridir.

gelecekteki faaliyetleri ve çalışmaları 

ran yeteneklerinin yükseltilmesi için birçok önemli devam eden proje bulunmaktadır. ancak 2010 yılı sonlarında maliyet tasarruf tedbirleri kapsamında ran'a çalışma hızlarını azaltmaları ve denizde bulundukları süreyi azaltmaları emri verildi.

ran'ın şu anda üç büyük operasyon kapsamında konuşlanmış kuvvetleri bulunmaktadır. bunlar;
 operasyon anot; solomon adaları'ndaki bölgesel yardım faaliyeti kuvveti.
 operasyon terlik; afganistan'da terörle mücadele eden uluslararası koalisyon güçlerine avustralya'ya bağlı güç olarak yardım etmek (icat). basra körfezi'nde bir gemi ile normal katkıları yürütmek.
 kararlılık operasyonu; avustralya münhasır ekonomik bölgesi içerisinde devriyelere yardımcı olmak için ran en az yedi armidale sınıfı devriye gemileri ile geniş bir alanda savaşmak için bekleme modundadır.

personel 

2011 yılı haziran ayı itibarıyla ran'da görevli 14.215 tam zamanlı personel çalışmaktadır. 161 yarı zamanlı çalışan ve 2.150 yedek personel bulunmaktadır. daimi tam zamanlı gücü ise 3.357 subay ve 10.697 ilanlı personelden oluşur. 2010 yılı haziran ayı itibarıyla daimi tam zamanlı personelin oranı, diğer personele oranla %82'dir. ayrıca donanmada %18 oranında kadınlar görev yapmaktadır. avustralya savunma kuvvetleri (adf)'nde bu oran %9,7 ve avustralya kraliyet hava kuvvetleri (raaf)'nde ise %17,8'dir. bu oranlar ile karşılaştırılığında, ran'da görevli kadınların oranı oldukça yüksektir.

şu andaki mevcut üst düzey avustralya kraliyet donanması görevlileri şunlardır:
 koramiral ray griggs, ao, csc, ran - deniz kuvvetleri şefi
 tuğamiral michael van balen, ran - deniz kuvvetleri başkan yardımcısı
 tuğamiral tim barrett, am, csc, ran - avustralya filo komutanı
 tuğamiral mark campbell, csc, ran - deniz kuvvetleri yetenek başkanı
 tuğamiral michael uzzell, am, ran - deniz kuvvetleri mühendisliği başkanı
 komodor brett brace, ran - avustralya hidrografı 
 gedikli subay martin holzberger, csc - deniz kuvvetleri gedikli subayı

ran'ın önümüzdeki on yıllık dönem içerisinde hizmete girmesi beklenen hava savaşı destroyeri gibi bir sonraki nesil savaş gemilerinde görev yapacak 700 acemi dahil, 2.000 asker ihtiyacı bulunmaktadır. ran yetenekli personel eksikliğinin üstesinden gelmek için, diğer batı donanmalarında görevli ve işinden ayrılmış denizcileri işe almaya başlamıştır.

rütbe ve üniformalar 

avustralya kraliyet donanması personeli üniformaları, ataları olan i̇ngiliz kraliyet donanması üniformalarının kesim, renk ve amblemleri ile benzerlik gösterir. ancak i̇kinci dünya savaşı'ndan sonra başlayan ve bugün de devam eden uygulama doğrultusunda tüm ran personeli üniformalarında rütbeleri omuzdan okunan giysiler giymektedir. bu bez üniforma üzerinde omuz hizasında, subaylarda ise omzun üzerinde metalik altın işlemeli şeklinde yer almaktadır.

subaylar 
avustralya kraliyet donanması subayları s-1 ile o11 arasında değişin rütbelerde bulunurlar. donanmada o-11 rütbesi bugüne kadar yalnızca fahri olarak philip mountbatten'e verilmiştir. mevcut avustralya kraliyet donanması yapılanmasında bulunan en yüksek konumda olan deniz kuvvetleri başkanı 0-9 olan koramiral rütbesindedir. 0-11 (filo amirali), 0-7 (komodor), s-1 (asteğmen), 0-4 sancak subayları, 0-5 (komutan) ve üzerindekiler üst subaylar olarak adlandırılırlar. genç subaylar ise (teğmen, komutan) olarak adlandırılır. deniz kuvvetlerinde görevli tüm personel, majesteleri avustralya kraliçesi i̇kinci elizabeth'ten bir komisyon alırlar. komisyon ayrıca savunma bakanı olan başkomutan ile avustralya genel valisi tarafından imzalanmış olur.

deniz kuvvetleri personeli jervis bay'da bulunan avustralya kraliyet deniz lisesi ve yeni güney galler canberra'da bulunan avustralya savunma kuvvetleri akademisi'nde yetiştirilmektedir.

diğer rütbelier

din görevlileri 
avustralya kraliyet donanması din görevlileri subay veya bir ran personelinin kıyafetlerini giyerler. kraliyet donanması'ndaki din görevlileri gibi rütbe yerine çapraz çapa amblemi bulunan apoletler takarlar.

kaynakça 

 
1901'de kurulan askerî birimler
kraliyet himayesinde bulunan avustralya merkezli kuruluşlar