Termometre

sıcaklıkölçer ya da termometre, (antik yunanca'dan: thermos sıcaklık ve métron ölçü; eski dilde: mizanül-harâre) sıcaklığı ölçmek için kullanılan alet.

meteorolojide celsius, fahrenheit veya kelvin gibi değişik ölçekler termometrelerde kullanılmaktadır. gündelik kullanımdaki termometrelerin çoğu, değişen sıcaklık karşısında sıvıların hacim değiştirmesi mantığına dayanır. bu cinsten en fazla kullanılan termometreler cıvalı termometrelerdir. sıcaklığın çok düşük olduğu yerlerde ise donma sıcaklığı daha düşük olan alkollü termometreler tercih edilir.

yapısı 
en çok rastlananı cıvalı termometredir. bu çok küçük kesite sahip ve üst ucu kapalı bir tüpten ibarettir. alt ucundaysa içinde cıva bulunan küresel veya silindirik bir hazne bulunur. isıtılmasıyla, cıva genişler ve tüpte yükselir. tüpün kesitinin küçük olmasından dolayı az bir hacim büyümesinde cıvanın yükselmesi oldukça fazladır.

termometre iki sabit nokta arasında kalibre edilir. bunlar suyun donma noktasıyla kaynama noktasıdır. normal atmosfer basıncında (760 mm cıva basıncı) bu iki nokta arasındaki mesafe celsius termometresinde 100 eşit parçaya bölünür. bunların her biri bir centigrad'ı (1 °c) gösterir. fahrenheit ölçüsündeyse bu 180 eşit parçaya bölünür. bunların her biriyse fahrenheit'i (1 °f) gösterir. bu ölçümde, suyun donma ve kaynama noktası sırayla 32 °f ve 212 °f olarak belirlenir. réaumur ölçümündeyse bu noktalar 0°r ve 80°r olarak isimlendirilir. ara da 80 parçaya bölünür. cıva -38.83 °c'de donduğu için çok düşük sıcaklıkların ölçümü için uygun değildir. bu tür olanlar donma noktası düşük olan renkli alkolle doldurulmuştur. ulaşılabilecek en düşük sıcaklık mutlak sıfır olup, -273,16 °c'dir. mutlak sıfırdan başlayan bir ölçü de kelvin'dir, yani -273,16 °c = 0k'dır.

isınınca genleşmeleri sıcaklıkla orantılı olan katı, sıvı, gaz maddelerden çeşitli termometreler yapılmıştır. çok yaygın olarak kullanılan sıvılı ve metal termometrelerdir.
sıvılı termometreler:
sıvılı termometrelerde genleşmeleri büyüyen ve sıcaklıkla orantılı olan sıvılar kullanılır. i̇nce cam boru içindeki sıvı; cıva ise cıvalı termometre, alkol ise alkollü termometre adını alır.
cıva -39 santigrat derecede donar, 357 santigrat derecede kaynar. cıvalı termometreler ile -39 santigrat derece ile 357 santigrat derece arasındaki sıcaklıkları ölçebiliriz. çok soğuk kış günlerinde bu termometreler kullanılmaz. bunu yerine donma sıcaklığı daha düşük olan alkollü termometreler kullanılır. çünkü alkol yaklaşık olarak-115 santigrat derecede donar. bu termometreleri kutuplarda kullanmak mümkündür. ancak kılcal boru içindeki sıvının iyi görülebilmesi için kırmızı, mavi, sarı vb. renkli boya maddeleri ile boyanması gerekir. sıvılı termometreler kullanıldıkları yerlere göre çeşitli isimler alırlar. duvar termometresi, laboratuvar termometresi ve hasta termometresi gibi.
hasta termometresi:
cıvalı bir termometredir. vücut sıcaklığını ölçmede kullanılır. 35 santigrat derece ile 42 santigrat derece arasındaki sıcaklıkları 1/10 incelikle ölçer. bu termometrelerin haznesi ile kılcal borunu birleştiği yerde bir boğum bulunur. vücut sıcaklığı ölçüldükten sonra termometre sapından tutularak sallanır. neden? yeni bir ölçmeye hazır olan termometre ağız içi ya da koltuk altına konularak vücut sıcaklığı ölçülür.
metal termometre:
cıvalı ve alkollü termometreler ile ölçülemeyen sıcaklık derecelerini ölçmek için metal termometreler kullanılır. metal termometreler ile 1600 santigrat dereceye kadar olan yüksek sıcaklıklar ölçülebilir. fabrika ve fırınlar kullanıldığı yerlerdir.

kaynakça 
 termometre - rehber ansiklopedisi

resimler 

ölçü aletleri
meteorolojik alet ve ekipmanlar