Karduya

karduya veya karduk (ermenice: կորճայք, korčayk; antik yunanca: κορδυηνή, kordyene; i̇branice: קרטיגיני), mezopotamya'nın kuzeyi ile ermenistan krallığı'nın güneybatısı; günümüzde ise türkiye'nin güneydoğusu ile irak'ın kuzeyi arasında kalan antik bir bölge.

1991'de yayınlanan encyclopaedia britannica'ya göre karduya, şırnak'ın eski adıdır. arap ve süryani kaynaklarında van gölünün güneyi bēt qardū olarak geçmektedir. burası fırat nehri ile cudi dağı arasında uzanan bir bölgedir.

köken
karduklar ile gutilerin aynı halk olduğunu iddia eden bazı tarihçiler bulunmaktadır. anabasis adlı eserinde ksenophon, hemrin dağları'nda yaşayan bu halkın, med ve saka soyundan geldiğini söylemiştir.

anabasis'te karduklar
anadolu satrabı genç kiros, ahameniş tahtını ele geçirmek için kardeşi ii. artakserkses’e karşı giriştiği cunaxa savaşı'nda hayatını kaybeder.  bunun üzerine ordunun başına geçen ksenophon geri çekilmeye karar verir.  ksenophon eve dönüş yolunda karduklarla karşılaştıklarını söylüyor. bu halkın dağlarda oturduklarını, çok savaşçı olduklarını ve krala bağımlı olmadıklarını öğreniyor.

ksenophon, kardukları barbar olarak tanımlıyor ve nasıl savaştıklarıyla ilgili şu bilgileri veriyor:

bazı yazarlar ksenophon'un anabasis eserinde geçen kardukların, kürtlerin ataları olduğu kanaatindedir.

roma kaynakları 

roma tarihçisi strabo'ya göre gordiya (γορδυηνῆ) thospitis gölü ile dicle nehri arasında kalan bölgedir ve bu bölgede sareisa, satalca, finik adlı üç şehir vardır. eski adları karduchi olan gordileri ermenistan kralı kuşatma silahları yapımında kullanmıştır. bir söylentiye göre eretrialılar persler tarafından mezopotamya'ya sürüldüğü vakit gordiler onlara kapılarını açmışlardır. ayrıca strabo, gordilerin triptolemus'un soyundan geldiğini söylemiştir.

353 yılında roma ordusu, pers i̇mparatorluğu ile girdiği savaşta çok ağır kayıplar verdiği için julianus askerî güçleri kardukların yaşadığı bölgenin kuzeyine çekildiler. yenilen taraf roma olunca karduya ve arzanene perslerin hakimiyetine girdi.

pompey ve karduya 
ii. tigran'ın şehirlerini yıkıp tigranakert'e sürdüğü yerli halk yani karduklular ona düşmanlık besliyordu. m.ö. 69 yılında karduya kralı zarbienus tigran'a karşı bir isyan başlatmayı düşünüyordu ve bu konuda roma'dan yardım istedi. i̇syan haberini alan tigran zarbienus'u öldürdü. lucullus bölgeyi alıp zarbienus adına anıt dikti. tigran'ın ardında bıraktığı ganimetleri karduk halkına sundu ve onlardan kendileriyle birleşmesini istedi.

part kralı iii. farhad, ermenistan ve pontus krallığı'nı aldıktan sonra fırat nehrine doğru gelen pompey ile bir anlaşma yapmak istedi. ancak pompey anlaşmayı reddederek karduya topraklarını geri istedi. bunun üstüne pompey general afranius'u karduya üzerine gönderdi ve bölgeyi savaşmadan ele geçirdi. partlar erbil ve adiabene'ye geri çekildi.

yahudi ve arap kaynakları
yahudi ve arap kaynaklarına göre nuh'un gemisi ermenistan'a değil karduya dağlarına oturmuştur. yahudilerin kutsal kitabı targum'a göre ağrı dağı karduya'nın içindedir. ayrıca yahudi kaynaklarında, karduya halkının kökenini, sultan süleymanın hizmetkar cinlerinin 500 güzel kadınla evlenmesiyle türediğini işaret etmektedir. aynı efsane, erken i̇slami dönemde, kürtlerin kökenine dair yapılan araştırmalarda söz edilmiştir. 

kur'an'a göre ise nuh'un gemisi cudi'ye oturmuştur. (hud suresi:44) cudi isminin kökeniyle ilgili bazı kaynaklar kürt dağı anlamına geldiğini aktarırken ismin sümer yazıtlarında gudi ve babil yazıtlarında kurti olarak geçtiği; arâmiler'in cûdî için qardu (gudi isminin âsur dönemi karşılığı) ismini kullandığı ve bunun 'kürt' kelimesinin asur dönemi karşılığı olduğu belirtilmiştir.

karduya bölgesi'nin kronolojisi 
 mö 9. yüzyıl - 595 urartu krallığı
 mö 595-550 med i̇mparatorluğu
 mö 550-331 ahameniş i̇mparatorluğu
 mö 331-301 büyük i̇skender hükümdarlığı
 mö 301-189  seleukos i̇mparatorluğu
 mö 189-90 yılları arasında bağımsızlık
 mö 90-66 ermenistan krallığı
 mö 66-27 roma cumhuriyeti
 mö 27-ms 37 roma i̇mparatorluğu
 37-47 part i̇mparatorluğu
 47-252 roma i̇mparatorluğu
 252-287 sasani i̇mparatorluğu
 287-384 roma i̇mparatorluğu
 384-428 ermenistan
 428-651 sasani i̇mparatorluğu
 müslüman devletler hakimiyeti
 1507-1508 safevi devleti
 1514 osmanlı i̇mparatorluğu

kaynakça 

asya'daki eski monarşiler
antik roma eyaletleri
ermenistan tarihi
eski etnik gruplar
11. yüzyılda varlığı sona eren bölgeler ve ülkeler‎