Tarihler Kitabı

tarihler kitabı (, yunanca: paralipomenon, παραλειπομένων) tanah'ın bir parçasıdır. masoretik metinde ketuvim'in ilk veya son kitabı olarak yer alır; ketuvim'in son kitabı olarak kullanıldığında bütün tanah'ın da son kitabı haline gelir. tarihler kitabı büyük ölçüde samuel ve krallar kitaplarındaki david hikâyeleriyle paralellik gösterir. hristiyanlıkta 1 ve 2. tarihler olmak üzere ikiye bölünmüştür; 1 & 2 samuel ve 1 & 2 krallar'dan sonra yer alır. hristiyanlıkta kitapların bu dizilişi, yunanca tercüme olan septuagint'ten baz alınarak gerçekleşmiştir.

i̇sim 

kitabın i̇branice adı divrey hayamimdir ("günlerin şeyi"); bu isim için sefer divrey ha-yamim le-malhey yehuda ve sefer divrey ha-yamim le-malhey i̇srael ("yehuda krallarının günleri kitabı" ve "i̇srail krallarının günleri kitabı") cümlelerinden esinlenilmiştir ve bu isimler krallar kitabında sıkça kullanılmaktadır. tarihler kitabının samuel ve krallar kitaplarının kaynağı olduğu düşünülmektedir çünkü bu, kayıtların tutulduğu bir çeşit günlüktü.

yunanca tercüme olan septuagint'te kullanılan isim paralipomenon ()'dur ve "dışarıda kalan veya kenara ayrılan" anlamına gelir. tarihler-ezra-nehemya teorisine göre bu kitap ezra kitabından arta kalan bilgilerdir. başka bir deyişle bu kitaplar tek bir yazar tarafından yazılıp sonradan farklı kitaplar şeklinde ayrılmıştır. şu anda bu teori her ne kadar tartışma konusuysa da asırlar boyunca uzmanlar tarafından kabul gören bir görüştü.

tarihler kitabı tesniyesel tarihin ufak tefek eklemeler yapılmış bir nevi özetidir ve önemli bir derecede ek bilgi sunmamaktadır.

jerome, latince tercümede tarihler anlamına gelen chronikon ismini verdi. kitabın vulgate'deki adı paralipomenondur.

kutsal kitaplardaki yeri 
masoretik metinde tarihler kitabı, tanah'ın üçüncü bölümü olan ketuvim'e dahil bir kitaptır. birçok basımda ezra-nehemya kitabına müteakip son kitaptır. bu sıralama orta çağ aşkenaz yazıtlarından kalmadır. ketuvim'in içindeki kitapların sırası talmud'da aktarılır, fakat bu sıralama aşkenaz sıralamasından farklı olmasına rağmen bu adı geçen kitap yine en sonda görülür. bu geleneğe göre tarihler kitabı tanah'ın son kitabının oluşturur. fakat, halep kodeksi ve leningrad kodeksi gibi tiberya bazlı yazıtlarda tarihler kitabı zebur'dan önce gelip ketuvim'in ilk kitabını oluşturur.

yahudilik'teki dizilişten anlaşıldığına göre tarihler kitabı bütün zamanların kitabın yazıldığı zamana kadar olanki olayların özeti mahiyetindedir. geniş bir zaman dilimini içeren tarihler kitabının adem'den başlamasının sebebi bu olabilir. steven tuell, tarihler kitabının son kitap oluşunun uygun olduğunu çünkü "tüm tarih boyunca tanrı'nın kendi halkıyla yaptıklarını özetlemeye çalışmakta" olduğunu belirtir.

hristiyanlıkta ise 1 ve 2. tarihler kitapları eski ahit'te krallar'dan sonra ve ezra kitabından önce gelir. bu sıralama yunan tercümesi septuagint ve latin tercümesi vulgate baz alınarak yapılmıştır.

i̇çeriksel bölüşüm 
i̇çerik açısından kitap dört bölüme ayrıştırılabilir:
 1. tarihler'in başı (1 ila 10. konular) çoğunlukla soy ağaçlarını içerir ve david'in kral olmasına mekan hazırlayan şaul hanedanlığının tanrı tarafından reddedilmesiyle son bulur.
 1. tarihlerin geri kalan kısımı (11 ila 29. konular) david'in hükümdarlık tarihini içerir.
 2. tarihlerin başı (1 ila 9. konular), david'in oğlu süleyman'ın iktidarlık tarihini aktarır.
 2. tarihlerin geri kalan kısmı (10 ila 36. konular) yehuda krallarının tarihinden başlayıp babil sürgününe kadar devam eder ve büyük kiros'un yahudileri anavatanlarına gönderilmesine izin vermesiyle son bulur.

kitap, dört yerine, yehuda ve i̇srail'e kral olan david ve süleyman'ın tarihlerini birleştirerek, üç bölüm olarak da ele alınabilir.

yazar ve kompozisyon 
bir asırı aşkın bir süre boyunca tarihler kitabının ve ezra-nehemya kitabının bir kısmının aynı yazar tarafından yazıldığına inanıldı fakat bugün uzmanlar bunun mümkün olamayacağına inanmaktadır.

tarihler kitabında son olay babil'i mö 539'da fetheden fars kral büyük kiros ile ilgilidir; bu da kitabın yazılışının en erken tarihini ortaya koyar. martin noth, kitabın mö 3. yüzyılda ve gary knoppers, kitabın mö 500 ila mö 250 yılları arasında ama büyük ihtimalle mö 325 ila mö 275 yılları arasında yazıldığına inanmaktadır.

genel açı ve tarza göre tarihler kitabı didaktik olduğu kadar tarihsel değildir. yazarın prensipteki amacı ahlaki ve dini doğruluğu sunmaktı. yazar, samuel ve krallar kitaplarındaki gibi siyasi duruma önem vermeyip tapınak servisleri gibi dini enstitüler üzerinde yoğunlaşmıştır. soyağaçları, yahudi devletinin önemli umumi kayıtlarının bir parçasıydı. tarihler kitabı, adem'den babil sürgününe kadarki 3500 yıllık kutsal tarihin özünü sunar. yazar, sürgünde eski milli kırık yaşamların parçalarını toplamıştır.

samuel, krallar ve tarihler kitaplarında kullanılan umumi soyağacı kayıtları bu kitapların aynı kaynağı kullandığını göstermektedir.

buna ilaveten, tarihler kitabının ana kaynağı tesniyesel tarihin bir parçası olan 2. samuel ve 1 ve 2. krallar kitaplarıdır, bunun yanı sıra yukarıda da belirtildiği gibi diğer umumi kayıtlar ve tevrat da kaynak olarak kullanılmıştır ve p tarafından derlenmiştir. örneğin, 1 tarihler 1-9 içindeki soyağaçları başta tevrat'tan olmak üzere yeşu kitabı gibi diğer kitaplardan alınmıştır. ayrıca tarihler kitabında zebur'dan, yeşaya, yeremya ve hezekiel kitaplarından alıntılar bulunur.

tarihler kitabı, şu anda elde bulunmayan tesniyesel tarihçilerin kullandığı çalışmaları da kullanmıştır. bunun en tipik örneği, 2 tarihler 9:29'da geçen "süleyman'ın yaptıkları"dır, ayrıca şilolu ahiya ve bilici i̇ddo gibi pek bilinmeyen peygamberlerden alıntılar da bulunur. bunların yanı sıra, ahit'in diğer yerlerinde aktarılmayan fakat tarihsel ve arkeolojik olarak ispatlanan mö 10. yüzyılda mısırlı şişak'ın seferleri (2 tarihler 12:2–4) ve hezekiya'nın mö 8. yüzyılın sonlarında asurluların saldırılarına karşı kudüs'ün su kaynaklarını hazırlayıp koruduğuyla (2 tarihler 32:2-4) ilgili bilgiler sunar.

samuel ve krallar kitaplarıyla kıyaslandığında, tarihler kitabı, diğer iki kitapta anlatılan dikkate değer bilgileri konu dışı bırakırken bazen bu diğer iki kitapta bulunmayan bazı bilgiler aktarır. genelde, aynı hikâyeleri daha bir positif açıyla anlatır. bunun nedeni, samuel ve krallar kitaplarının yahudi tarihinin yenilgiler yaşanmış karanlık döneminde yazılması, tarihler kitabının ise filistin'de yeni bir yahudi cemaati kurulmasından sonra eskiye nostalji olarak bakıldığı zamanlarda yazılmasına bağlanır. uzmanlar hala hangi kitabın, tarihler kitabının mı yoksa samuel-krallar kitaplarının mı daha güvenilir olduğu üzerinde tartışmaktadır.

tarihler'de bulunan 20 konu ve konular altındaki 24 kısımda aktarılan bilgiler ahit'in başka hiçbir yerinde bulunmamaktadır. ayrıca, david'in kahramanlarında görüldüğü gibi daha çok insanın listesi sunulup ahit sandığının kiryat-yearim'den siyon dağı'na taşınmasındaki gibi olaylar daha detaylıca aktarılmıştır. tarihler kitabında ayrıca, david gibi önemli kişilerin demeçleri, hezekiya'nın pesah mektubu gibi tefhimler bulunur.

kitapla ilgili ilginç bir konu ise, isimlerin ve deyişlerin eskiye kıyasla daha modern bir lisanla yazılmasıdır. örneğin eskiden gob olan yer için (2 samuel 21:18) daha modern isim olan gezer isminin kullanıldığı görülür (1 tarihler 20:4)

ayrıca bakınız 
 vakanüvis
 ahameniş i̇mparatorluğu
 rashi
 tanah
 ketuvim

kaynakça

bibliyografi 
richard j. coggins, 1 and 2 chronicles in dunn, james d. g. , rogerson, john william (eds), "eerdmans commentary on the bible" (eerdmans, 2003) 
avioz, michael, nathan's oracle (2 samuel 7) and its interpreters. (bern: peter lang, 2005) 
 ben zvi, ehud, history, literature, and theology in the book of chronicles. london: equinox, 2006.
japhet, sara, i and ii chronicles: a commentary (london: scm press, 1993) 
 kalimi, isaac, the reshaping of ancient israelite history in chronicles. (winona lake in: eisenbrauns, 2005) 
kelly, brian e., retribution and eschatology in chronicles. (sheffield academic press, 1996) 
 klein, ralph w., 1 chronicles: a commentary. philadelphia pa: fortress press, 2006.
 knoppers, gary n., 1 chronicles: a new translation with introduction and commentary, 2 volumes. new york ny: doubleday, 2004.
 mckenzie, steven l., 1-2 chronicles. nashville tn: abingdon, 2004.
sparks, james t., the chronicler’s genealogies: towards an understanding of 1 chronicles 1-9. (atlanta ga: society of biblical literature, 2008)

dış bağlantılar 
tercümeler
 divrei hayamim i - tarihler i (judaica press)  tercüme (rashi'nin yorumlarıyla birlikte) @ chabad.org
 divrei hayamim ii - tarihler ii (judaica press)  tercüme (rashi'nin yorumlarıyla birlikte) @ chabad.org
 1 tarihler @ biblegateway 
 2 tarihler @ biblegateway 

 
ketuvim