Hasan bin Ali

hasan bin ali bin ebu talib (4 mart 624 - 7 nisan 669), ali bin ebu talib ve fatıma’nın büyük oğulları ve muhammed'in ilk torunudur. şiâ çoğunlukla onu imâmlarının ikincisi kabul eder, çok küçük bir fırkaya göre ise ikinci imam hüseyin bin ali'dir. bununla birlikte hem sünni, hem de şiî ve alevî i̇slam anlayışında çok önemli bir yeri vardır; onun, peygamberin ehli beyt'inden olduğu konusunda herkes hemfikirdir. babası ile 37 yıl, dedesi ile ise 8 yıl birlikte bulunmuştur. soyundan gelenlere şerif denilir.

doğumu ve aile hayatı 
hasan hicret'ten 3 yıl sonra, miladi 624'te doğmuştur. babası muhammed'in amcası ebu talip'in oğlu ali, annesi ise muhammed'in kızı fatıma'dır. hasan, muhammed'in ilk torunudur, "güzel" anlamına gelen ismi muhammed tarafından verilmiştir.

hasan'ın çok sık evlenip çok sık boşandığı rivayet edilirdi. bu yüzden mıtlak yani boşayıcı lakabıyla da anılan hasan'ın 100'e yakın evlilik yaptığı rivayet edilir ve ayrıca şii alim i̇bn şehraşûb 250 veya 300 cariyesi olduğunu belirtmiştir.

i̇slam peygamberi muhammed ile olan ilişkileri 
hasan ve kardeşi hüseyin dedeleri muhammed tarafından çok seviliyorlardı, bu iddiayı destekleyen onlarca hadis bulmak mümkündür. mesela bunlardan birisi;
"hasan ve hüseyin cennet gençlerinin efendileridir." hadisidir.

peygamber muhammed'in abasının altına alarak;

"bunlar benim ehl-i beytim'dir; allah'ım, bunlardan her türlü kusuru uzaklaştır ve bunları tertemiz kıl!"
duasını ettiği dört kişiden biridir.

mübahele ayeti'nde;

"gelin çocuklarımızı ve çocuklarınızı, kadınlarımızı ve kadınlarınızı, kendimizi ve kendinizi çağıralım ve sonra beddua edip yalvaralım da allah'ın lanetini yalancıların üzerine okuyalım" âyeti gelince muhammed, ali, fatma ve hüseyin ile birlikte onu da yanına çağırmış ve şu şekilde dua etmiştir:

"ey allah’ım! bunlar benim ehlimdir."

halifeliği ve muaviye ile çatışması 

ali, kûfe'de öldürüldükten sonra; ali'nin taraftarları hasan’a bağlılık yemini (biat) ettiler. bu yemini, ali ile halifelik için çatışan ve savaşan muaviye kendi otoritesine bir tehdit olarak algıladı. derhal suriye, filistin ve lübnan'daki ordu komutanlarına savaş hazırlıklarına başlamaları için talimat verdi, diğer yandan da hasan ile anlaşmayı denedi. hasan'a halifelik iddiasından vazgeçmesini bildiren bir mektup gönderdi ve eğer vazgeçmezse, istemediği sonuçların doğacağını ve müslümanların öleceğini bildirdi. aslında muaviye için en iyisi hasan'ın halifelik hakkından vazgeçmesi olacaktı. çünkü muaviye orduları hasan'ı savaş meydanında öldürüp tüm güç muaviye'nin elinde toplansa bile, muaviye'nin halife olabilirliği tartışılmaya devam edecekti. kurnaz bir politikacı olan ve halka hoş gözükmeye çalışan muaviye için bu hiç de istenilen bir durum değildi.

hasan vazgeçmedi ve anlaşma sağlanamadı. kimi kaynaklara göre altmış bin olduğu iddia edilen muaviye'nin ordusu hasan ile savaşmak için yürüyüşe geçti. diğer yandan hasan da kırk bin kişilik ordusunu kurmuş ve savaşa hazırdı, iki ordu sabat yakınlarında karşılaştılar.

hasan savaş başlamadan önce muaviye askerlerine konuşma yaparak onlara yanlış yönde olduklarını ve muaviye'yi haksız görüyorlarsa onun tarafında bulunmamaları gerektiğini kur'an ve hadislerden örneklerle anlattı. hasan'ın teslim olacağını sanan bir kısım birlikler, hasan'a asi oldular ve ona saldırdılar. hasan yaralandıysa da, yakın korumaları bu saldırıyı püskürtmeyi başardı. ayrıca hasan'ın ordu komutanlarından ubeydullah, muaviye'nin tarafına geçti.

i̇ki ordu arasında birkaç sonuç getirmeyen çarpışma yaşandı. sonunda muaviye üstün gelemeyeceğini, üstün gelse bile birçok adamını kaybedeceğini anladı. i̇ki kureyş'li adamını hasan ve takipçileriyle anlaşsınlar diye görevlendirdi. hasan yaralanmıştı ve ordusunun içinde meydana gelen başıbozukluk yüzünden ordusuna pek güvenemiyordu. sonunda hasan ve muaviye bir yerde bir araya geldiler ve anlaştılar. buna göre:

1-kufe beytül-mali hasan'a bırakıldı (5 milyon dirhem)

2-darabcerd bölgesinin haracı hasan'a ait olacak.

3-hasan'ın babası ali lanetlenmeyecek, en azından hasan bunu duymayacaktı.

antlaşmaya göre hasan, halifeliği muaviye'ye devretti, ancak kendisinden sonra hilafeti saltanata döndürmeyecek; bunun yerine istişare ile ardılının seçilmesine izin verecekti.

antlaşmadan sonra muaviye, biat almak üzere kûfe'ye gitti. orada muaviye halka hitap ettikten sonra minbere çıkarak hasan şöyle dedi:

öldürülmesi ve son yılları 

şii kaynaklara göre muaviye hilafetinin onuncu yılında, hasan'ın varlığından iyice rahatsız olmuş ve hasan’ı öldürme fikirlerine kapılmıştır, diğer yandan da hilafeti oğlu yezid'e bırakmanın yollarını aramaktadır ve gizliden oğlu için biat almaya başlamıştır. muaviye bir yandan da, hasan'ın karısı olan eş'as bin kays kızı cude'ye, kocasını zehirlediği takdirde onu yakında halife olacak oğlu yezid’le evlendireceğini söylemiş ve bu haberle birlikte yüz bin dirhem göndermiştir. cude, babası eşas'ın da kendisini yönlendirmesiyle, hasan'ı zehirlemiştir.

sünni kaynaklara göre ise yezid bin muaviye tarafından evlendirilmek vaadiyle kandırılan eşlerinden ca'de bint eş' as b. kays tarafından zehirlendi. hasan bu zehirlemenin karşısında kırk gün ağır bir şekilde hasta yattı. hasan, hicretten 50 yıl sonra safer ayı'nda, kendisine verilen kuvvetli zehir karşısında ciğerleri parçalanmış ve ölmüştür.

defnedilmesi 
sünniler'in beşinci halifesi, şiâ'nın i̇kinci imâmı olan ve i̇mâmeti on yıl süren hasan, kardeşi ve vasisi hüseyin tarafından gusül verilip, kefenlenmiş ve isteği üzerine dedesi muhammed’in yanına gömülmek üzere cenazesi yola çıkarılmıştır.

şii kaynaklara göre bunu haber alan birinci halife ebu bekir'in kızı ve muhammedin hânımı ayşe binti ebu bekir bunu engellemiş ve muaviye tarafından atanmış medine yöneticileri askerleriyle, cenazeyi oklayarak, hasan'ın dedesi yanına gömülmesine izin vermemişlerdir.

sünni kaynaklara göre ise ebubekir'in kızı aişe izin vermiş ancak mervan bin hakem muhammed'in yanına gömülmesini engellemiştir. taraftarları ve kardeşi hüseyin, hasan'ı bâki mezarlığı’na defnetmişlerdir.

ayrıca bakınız 
 on iki halife
 i̇mam mehdi

kaynakça 

 abdülbaki gölpınarlı, nehc'ül belağa-ali,
 abdülbaki gölpınarlı, tarih boyunca islam mezhepleri ve şiilik, (1979)

|}

624 doğumlular
669 yılında ölenler
7. yüzyıl halifeleri
sünnilik
şii mezhepler
zeydilik
i̇smaililik
on i̇ki i̇mam
bâki mezarlığı'na defnedilenler
zehirlenerek ölenler