İspanyollar

i̇spanyollar (), güneybatı avrupa'nın i̇ber yarımadası'nda yer almakta olan i̇spanya'nın yerli halkına verilen isimdir. bunun yanı sıra, en büyük kısmı latin amerika'da olmak üzere dünyanın birçok bölgesinde i̇spanyol kolonizasyoncuları soyundan gelen önemli sayıda i̇spanyol yaşamaktadır.

i̇spanya'nın resmî dili olan i̇spanyolca (kastilyaca olarak da bilinir), i̇spanya'nın kuzeyindeki kastilya bölgesinin orta çağ lehçesine dayanarak oluşturulmuş standart bir dildir. ayrıca yoğun olarak konuşulan bölgesel diller de vardır. 
baskça, aranca, katalanca ve galiçyaca gibi dillerin haricinde romen dilleri de konuşulmaktadır.

tarihçe 

i̇spanya'da yaşayan ilk modern insanların 35.000-40.000 yıl önce i̇ber yarımadası'na gelen neolitik insanlar olduğu düşünülmektedir. daha yakın tarihte ise mö 3000-4000'lerde i̇beryalılar ilk olarak akdeniz kıyılarına yerleşmişlerdir. demir çağı sırasında keltler i̇spanya'ya gelmişlerdir. i̇beryalılar ile kültürel bağları olan kuzey i̇spanya yerleşiği bazı kabileler seltibaryanlar ( ) olarak adlandırılmıştır. bunlara ek olarak tatarlar olarak adlandırılan bir kabilenin de i̇spanya'nın güneybatısına yerleşmiş ve medeniyet kurmuş fenikeliler olduğu düşünülmektedir. denizci fenikeliler, yunanlar ve kartacalılar akdeniz kıyılarında yüzyıllarca ticari koloniler kurmuşlardır. kartacalılar ile romalılar arasında geçen i̇kinci pön savaşı bugünkü i̇spanya ve portekiz sınırlarında geçmiştir.

mö iv. yüzyılda fenikeliler, sonra grekler, ardından da romalıların istilasına uğrayan yerli halk arasında hristiyanlık ve latincenin yayılması, roma hakimiyeti döneminde gerçekleşmiştir. m.s. iv. yüzyıl sonlarında roma i̇mparatorluğu'nun merkezî otoritesinin zayıflamasıyla i̇spanya bu kez sueviler, vandallar, alanlar ve vizigotlar gibi barbar germen kavimlerinin istilasına uğramıştır. bunlar içinde vizigotlar, geldiklerinde 200 bin nüfusa sahip oldukları halde 468 yılında ülkenin büyük bölümünü ele geçirerek tuleytula merkez olmak üzere bir devlet kurmuşlardır.

i̇ber yarımadası'nda vizigotların yönetiminde çatışmalar yaşanıyorken endülüs emevîleri  “tarîf b. mâlik” komutasında 711 yılında bölgeyi fethetmişlerdir. yönetimdeki başarı bölge halkının 11. yüzyıla kadar müslüman kültürüne yakın olmasını sağlamıştır. 10. yüzyıla kadar halkın büyük bir kısmı müslüman ve hristiyan iken küçük bir azınlık ise yahudiliği benimsemiştir.

15. yüzyıldan itibaren i̇spanya, roman topluluklarına ev sahipliği yapmıştır. genel olarak "çingene" ( ) olarak adlandırılan bu eski ve göçebe topluluk batı asya, kuzey afrika ve avrupa'dan göç etmişlerdir.

16. yüzyılda, yeni kıtanın keşfinden sonra yaklaşık 240,000 kişilik i̇spanyol askeri, amerikan limanlarına girmiştir. sonraki yüzyılda bu sayıya 450.000 nüfus daha eklenmiştir. meksika ve peru i̇spanyolların 16. yüzyıldaki ilk sömürgeleri olmuştur. 18. ve 19. yüzyılda yaklaşık 3,5 milyon i̇spanyol, amerika kıtasına, arjantin, uruguay, meksika, brezilya, şili, venezuela ve küba'ya göç etmiştir. ayrıca venezuela, fas ve cezayir'e yüksek oranlarda göçler olmuştur.

modern göçler 

i̇spanya'nın nüfusu son yüzyıldaki göçlerle daha da renklenmiştir. 2000'den 2010'a dünyanın en yüksek kişi başına göç oranına ve abd'den sonra dünyadaki ikinci en yüksek mutlak net göç oranına sahip ülke i̇spanya'dır. nüfusun yaklaşık %10'unun göçmenler oluşturmaktadır.
özellikle avrupa, latin amerika, çin, filipinler, kuzey afrika ve batı afrika'dan göç alan ülkenin resmî araştırma örgütü ine'ye göre ise alınan göçlerin, göç eden nüfustan düşük olması sebebiyle son mevcudiyetiyle  46 milyon 152 bin 925 olan i̇spanya'daki nüfusun 2021 tarihinde 45 milyon 585 bin 574'e ineceği belirtilmiştir.

ayrıca bakınız 

 i̇spanya
 endülüs emevî devleti
 i̇spanya'daki özerk topluluklar
 i̇spanya tarihi

 i̇spanyol dilleri
 i̇spanyolca
 katalanca
 galiçyaca
 baskça
 asturyasça
 aragonca

 eski i̇spanya medeniyetleri
 romalılar
 yunanlar ve punikler (fenikeliler ve kartacalılar)
 pön 
 venedikliler
 vandallar
 vizigotlar
 berberiler
 emevîler

 i̇spanyol kökenli milletler
 i̇spanyol amerikalılar
 kanarya adaları

kaynakça 

 
latinler