Kurt adam

kurt adam, dolunay sırasında kurt gibi korkunç bir yaratığa dönüşen efsanevi insan. bir insanın bir hayvan, özellikle de kurt biçimine girebilmeye yetenekli olması, kurt adam söylencesinin çıkış kaynağı hakkında yeterli bir açıklama değildir. genellikle bir kurt tarafından ısırılma ya da belirli ayda doğma olayı diye bilinir. çok eskiden beri çeşitli kaynaklarda ve toplumlarda kurt adam öykülerine rastlanmaktadır. farklı coğrafyalarda yaşayan insan topluluklarında sadece kurt adamlık değil çeşitli insan hayvan karışımı yaratıklara da rastlanmaktadır. i̇skandinavların ayı adamları, kızılderililerin bizon adamları, afrikalıların sırtlan adamları, türklerin itbarakları ve i̇stanbul’un kedi kadınları bunlara örnektir.

kurt adamlık türkçe adındaki gibi kurt kısmı doğrudur ancak kurt adamlar sadece erkek olmak zorunda değildir, kadın da olabilirler. bir inanışa göre; yıl 170'te ilk defa orta asya'da gerçekliği kanıtlanmıştır. bir mektupta kurt adam lanetinden bahsedilir. kurt adamlar doğuştan olanlar mart ayında olduğu söylenir. mart ayında olması gerekenden 2 kere fazla dolunay vardır. 3 ile 18 günleri arasında da olay belirtilmiştir ama yazı çok net olamadığı için anlaşılamamıştır. yazıya göre bunun bir lanet değil güç olarak bildirilir. kurt adamların; gözlerinde renk değişikliği, köpek dişlerinde büyüklük ve sivrilik, doğaüstü güçler olarak tanımlanır.

i̇stanbul’un kedi kadınları, kurt adamları 

i̇stanbul’un kedi kadınlarından söz eden amerikalı romancı ve senaryo yazarı guy endore’dir. endore, kedi kadınlardan bahsettiği ilk baskısını 1934 yılında yaptığı paris’in kurt adamı adlı kitabında kurgusal bir öyküyü anlatmaktadır. 1870 yılının komün ayaklanmasında geçen öykü kurt adamlar konusunu ayrıntılı bir araştırma ile desteklemektedir.

i̇stanbul’un kedi kadınları hakkında şunları söylemektedir endore: “bir saç tokası kullanarak pirinç tanelerini yerler ve bilirler ki yaratıkların kurdukları sofrada karınlarını iyice dolduracaklardır.”

amerikalı yazar endore bir korku romanı yazıyor ve elindeki folklor malzemesini buna göre yorumluyor, kurguluyor ve abartıyor. yazar büyük bir olasılıkla kedi kadınlar diye folklorumuzda ve masallarımızda geniş bir yer tutan her kılığa giren cadılardan ve cadı kadınlardan bahsetmektedir kendi savına uygun olarak.

tarihte kurt adamlık 

antik yunanlar ve karadeniz'in kuzey kıyılarına yerleşmiş i̇skitler, bölge yerlileri neurianları sihirbaz olarak kabul ediyorlardı. bu olağanüstü büyücülerin her yıl birkaç gün için kurda dönüştüklerine inanıyorlardı. tarihin babası olarak nitelendirilen mö 5. yüzyılda yaşamış olan eski yunan herodot ise dilediklerinde kurda, dilediklerinde insana kolayca dönüşebilen bir insan türünden söz etmektedir..

bir görüşe göre yüzyıllar önce, insanlığın erken tarihlerinde kurt adam doğal olmayan bir istekle insan etine açlık duyan bir canlı türü olarak kabul edilirdi. bu insan, çeşitli büyülerin yardımıyla dilediğinde yırtıcı bir kurda dönüşmenin bir yolunu bulmuştu.

eskilerin söylediğine göre, kurda dönüşen kişi insan sesini ve insan gözlerini muhafaza eder. ancak vahşi dört ayaklı kurdun kuvvet ve kurnazlığını taşırdı. kurt adamın kim olduğunu ses ve gözlerinden tanımak mümkündü.

biçim değiştirerek kurda dönüşmek olayından, roma edebiyatında bir büyü işi olarak söz edilir. m.s. 1. yüzyılda eser vermiş vergilius, bu söylenceden söz eden ilk latin ozanıdır. bunu propertius, servius ve petronius izlemiştir. petronius, m.s. 54-68 yılları arasında neron dönemi roma'sının saray eğlence müdürüydü. satyricos adlı kitabında hiciv, macera ve fantezi dolu bir kurt adam öyküsü de vardır.

eski yunan ve roma geleneğinde bir insanın kurda dönüşmesi, bir ceza olarak simgeleniyor. böyle bir olayı m.s. 64-113 yıllarında yaşamış olan plinius şöyle anlatıyordu:
"tanrılara insan kurban etme törenlerinden birinde kurban gölün kıyısından alınır. ancak kurban kaçarak karşı kıyıya yüzdü. karaya çıktığında kurda dönüşmüştü. bundan sonraki 9 yıl boyunca yanında bir grup insanla kırlarda dolaştı. eğer bu süre içinde insan etine yaklaşmazsa yeniden insan olacaktı. nitekim kurtuldu ama hayatının 9 yılını kurt olarak yaşadı."

günahı yüzünden ceza olarak kurt adama dönüşen birinin öyküsünü de mö 43-m.s. 18 tarihleri arasında yaşamış ovidius anlatır. metamorphoses (değişimler) adlı uzun şiirinde, yaradılıştan sezar'a dek olan dönemdeki mucizevi değişimlerden söz eder.
romalı ozan ovidius, arkadya'nın mitsel, kralı lyeaon'un öyküsünü anlatır: "tanrılar tanrısı olimposlu jupiter lycaon'u denemek için kılık değiştirip onun sarayına yemeğe gider. lycaon da onun tanrı olup olmadığım anlamak için insan etinden yemek ikram eder. jupiter bunu anlayınca ceza olarak lycaon'u kurda çevirir. o da bu kimlikle sonsuza dek kalır ve çevreye korku salar."
mö 4. yüzyıl civarında eflatun ve m.s. 2. yüzyılda pausanias da hemen hemen aynı türden değişim öyküleri anlatarak aynı noktada buluşuyorlardı.

15. ve 16. yüzyıllarda kurt adama dönüşme inancı, tüm avrupa'da büyücülük ve cadılıkla aynı kefeye konuyordu. özellikle fransa ve almanya'da kurt adam olduğundan şüphe edilen biri, acımadan yakılır ya da asılırdı.

nitekim kurt adam avı dinsel duygular adına yapılırdı. büyücü ve "kurt adam mahkemeleri" bugün bile anlatılmaktadır. sözgelimi 100 yıldan daha fazla bir süre, 1520-1630 yıllarında fransa'nın yaklaşık 30.000 kurt adam olayıyla sarsıldığı bilinmektedir.

kurt adamlığa dair çeşitli örnekler 
1573'te  fransa'da dijon yakınlarındaki dole'de, gilles garnier adında bir "kurt adam" köye zarar vermek ve küçük çocukları "yemekle" suçlanmıştı. suçunu itiraf edince de kazığa geçirilerek yakılmıştı.

1598'de yine fransa'da caude  yakınlarındaki ıssız ve vahşi bir yörede birkaç fransız köylüsü, 15 yaşındaki bir erkek çocuğunun cesedini buldu. çocuk korkunç bir şekilde parçalanmıştı ve her yerinden kanlar fışkırıyordu. bir çift kurt da cesedi yiyordu. uzaktan köylüler görününce kaçıp ağaçlıkların arasında kayboldular. köylüler "kurtları" izlediler ve bir çalılığın içinde sinmiş, yarı çıplak bir adam buldular. uzun saçlıydı. bakımsız, uzun bir sakalı, sanki pençe görünümünde uzun ve kirli tırnakları vardı. aralarında pıhtılaşmış kanlar ve insan eti parçaları görülüyordu. adam, jacques rollet adında bir ruh hastasıydı. köylüler gelip de kaçmadan önce cesedi parçalıyordu. aslında ortada kurt filan yoktu. adamlar o andaki heyecanlı halleriyle bu ruh hastası adamı bir kurt adam olarak algılamış olabilirler. fakat bunu anlayabilmek olanaksızdı. ama şurası kesindi ki, rollet kendini bir kurt gibi hissediyordu. bu kuruntunun etkisi altındayken birçok insanı parçalayıp yemişti. sonuçta ölüme mahkûm edildi. fakat paris mahkemesi kararı bozdu. onu bir akıl hastanesine gönderdi. burası idam edilmeyen kurt adamların kapatıldığı bir yerdi.

20. yüzyıl 
kurt adamlara ilişkin olaylar eskisi kadar yoğun olmamakla birlikte zaman zaman bu tür olaylardan söz edilmektedir. örneğin i. dünya savaşı'ndan kısa bir süre önce üç kurt adamın ele geçirildiği öne sürülmektedir.

1925'te ise fransa'nın strazburg kenti yakınlarındaki bir köyün halkı, köyden bir çocuğun kurt adam olduğuna ilişkin tanıklık ettiler. 5 yıl sonra bourg-ia-reine'de de bir kurt adam korku saldı. pierre van peasen, 1939'da yayımladığı, bizim çağımızın günleri adlı kitabında bu olaya değiniyordu.

1946'da kuzey amerika'nın en eski kızılderili kabilelerinden biri olan navajo'lara "dört ayaklı bir katil" musallat oldu. bu garip yaratık hep dolunay zamanı ortaya çıkıyordu.

1949'da roma'da bir polis ekibi, garip davranışlı bir adamı izlemekle görevlendirildi. adam, kurt adam psikozu içindeydi. düzenli olarak her dolunay döneminde kontrolünü kaybediyor ve ürkünç bir şekilde uluyordu.

1957'de singapur'da polisler, benzeri bir olayı izlemek için görevlendirildiler. çünkü, bir yatılı kız okuluna sürekli olarak bir kurt adamın saldırdığı iddia ediliyordu. kızlardan biri bir gece, baş ucunda duran birisinin varlığını hissederek gözlerini açtı. karşısında saçları burnuna kadar düşen, uzun ve sivri dişli, korkunç görünüşlü bir adam duruyordu. fakat olayın ardındaki gizem çözülemedi.

1975'te i̇ngiliz gazeteleri, staffordshire'ın ecceshall köyünde yaşayan 17 yaşındaki bir gencin olağanüstü haberleriyle dolup taşıyordu. delikanlı, kurt adama dönüştüğü inancı içindeydi. bu zihinsel acılarına kalbine sıktığı 'gümüş bir kurşunla' son verdi. delikanlının yakınlarından biri şöyle diyordu: ölmeden çok kısa bir süre önce bana telefon etti. yüzünün ve ellerinin renk değiştirdiğini ve giderek kurt adama dönüştüğünü söyledi. az sonra sesi giderek homurtuya dönüştü."

likantropi 
seri cinayet her zaman var olmuştur. seri cinayet suçunu tarif etmek için kullanılan terminoloji, asırlarla beraber değişmiştir. dört yüz yıl önce katiller, avrupa’yı dolaşıp kurbanlarını hayvani bir hırsla öldürürlerdi. o zamanlar onlara “psikopat” ya da “cani manyak” veya “şehvet katili” denmezdi. onlara likantropi denirdi. bu ifade, iki yunanca kelimenin, lykos (kurt) ve antropos (adam) birleşmesinden oluşmuştu.

bu seri katillerin bazıları, o kadar sapkın adamlardı ki kendilerinin doğaüstü canavarla olduklarına gerçekten de inanıyorlardı. avladıkları köylüler, zaten buna kesin olarak inanıyorlardı. aynı şekilde, yetkililer de likantrofiye açıktan açığa inanıyor ve onu dönemin en önemli toplumsal sorunu olarak görüyorlardı.

1941 tarihli klasik kurt adam gibi eski filmlerde, likantropi korkunç bir lanet olarak gösterilir. lon chaney jr, bir kurt adama dönüşmekten hiç hoşlanmaz, fakat ister hoşlansın, ister hoşlanmasın, her dolunayda kılları ve pençeleri çıkıp dişleri sivrileşmeye başlar. on altıncı yüzyıl insanları, olaylara başka bir gözle bakıyorlardı. kurt adamlar, şeytanla bilerek bir anlaşmaya giren kötü adamlar olarak görülürlerdi. canavara dönmeyi kendileri istiyorlardı.

1500'lerin sonlarındaki gilles garnier adındaki fransız bir münzevinin böyle şeytani bir anlaşma yaptığı rivayet edilir. anlaşmanın karşılığında garnier, onu aç ve insan yiyen bir kurda dönüştüren kara büyü içeren bir merhem almıştı. aşağı yukarı aynı zamanlarda peter stubbe adında bir alman, güya ona kurt adam güçleri veren efsunlu bir kemere karşılık ruhunu satmıştı.

dönüşüm yöntemleri farklı olabilirdi, fakat bu iki manyak tarafından işlenen suçlar, şaşılacak derecede birbirlerine benziyordu ve aynı ölçüde mide bulandırıcıydı. kurt adam filmlerinin sahte dehşetlerinden çok daha korkutucuydu. hem garnier hem de stubbe, genelde çocukları avlayan şehvet katilleri ve yamyamlardı. garnier, iki ay içinde dört küçük kurbana saldırmış ve onları çıplak elle ve dişleriyle parçalamıştı. daha uzun bir zaman içinde stubbe, aralarında öz oğlunun da bulunduğu en az beş kurbanı öldürmüştü. söylendiğine göre stubbe, oğlunun boynunu kopardıktan sonra kafatasını parçalayıp beynini yemişti.

modern psikiyatri, ortaçağın kurt adamlığı yerine, bize “anti sosyal kişilik bozukluğu” gibi kavramlar sunmuştur. ancak bu yüzyılda bile, arada bir öyle bir katil çıkar ve suçları öylesine tüyler ürpertici olur ki bunlar doğaüstü bir canavarın işi gibi görünebilir. örneğin 1920’lerde yamyam bir katil olan albert fish, on iki yaşındaki bir kız çocuğunu kandırıp wisteria köşkü diye anılan terk edilmiş bir eve götürmüş, onu orada öldürüp parçalamış ve etlerinin bir kısmını pişirip yemişti. bu suç su yüzüne çıktığı zaman, bulvar gazeteleri bu işi yapan kişiyi tanımlayacak çarpıcı bir isim bulmak için çok düşünmüşlerdi.

buldukları diğer iğrenç adların yanı sıra, onu “wisteria kurt adamı” olarak da adlandırmışlardı.

 bu yazı a'dan z'ye seri katiller ansiklopedisi kitabının 184-185. sayfasından alınmıştır. kitap hakkında ayrıntılı bilgi için lütfen iç bağlantıyı kullanın.

türk halk kültüründe "erbörü"
erbörü, türk halk inancında kurt adama verilen isimdir. dolunayda kurda dönüşen kişi. i̇skitler, bazı olağanüstü büyücülerin her yıl birkaç gün için kurda dönüştüklerine inanıyorlardı. dişi olanları için “eşbörü” kullanılır.''

asya kültürleri 

ortak türk folkloru, kurt adam efsanelerine farklı, saygılı bir ışık tutar, çünkü orta asya türk şamanları, uzun ve çetin ayinler yaptıktan sonra gönüllü olarak insansı "kurtadam" a (kelimenin tam anlamıyla kurtadam anlamına gelir) dönüşebilirler. kurt, türk halklarının totemsel ata hayvanı olduğu için, böyle bir şekle bürünmüş her şamana saygı duyarlardı.

boris vian'in kurt adamı 
boris vian'in anlattığı, dolunay vakti insana dönüşen kurdun hikâyesi, çeşitli kurt adam hikâyelerine çok güzel bir alternatiftir.

buffy the vampire slayer'da kurt adamlar 
kurt adamlar, buffy the vampire slayer adlı dizide ilk defa phases adlı bölümde, oz’un kurt adam olduğunu keşfetmesiyle ortaya çıktı. buffy the vampire slayer dünyasında kurt adamlar sadece dolunay zamanı üç geceliğine kurda dönüşür. yaratığın insan tarafı, kurda dönüştüğünde neler olduğunu hatırlamaz. bir insanın kurt adama dönüşmesi için bir kurt adam tarafından ısırılması gerekir. oz, kuzeni geordie tarafından ısırılmıştı. sevgilisi willow ve arkadaşları oz’un kontrol edemediği ikinci benliğini öğrenince ona yardım etme kararı aldılar. o, kurda dönüştüğü üç gece boyunca kendini kütüphanedeki kafese kilitler. lover’s walk adlı bölümde oz’un, willow’un kokusunu çok uzaklardan alması kurt adam duyularına insan şeklindeyken de sahip olduğunu gösteriyor. kurt adam avcıları onları öldürmek için gümüş kurşun kullanır. buffy, phases adlı bölümde caine adında bir avcıyı avlamaya çalıştığı kurtun aslında bir insan olduğuna ikna etmeye çalışmıştı.

ayrıca bakınız 
 hipertrikoz

kaynakça 
 ramazan volkan çoban, kurtadam mitlerinin oluşumu ve türk mitolojisinde kurtadam yaklaşımları
 i̇nsan beyninin uzayın ve zamanın bilinmeyen dünyası (ansiklopedi) ekim 1985 fasikülünün (cilt: 4, sayfa: 1041) kurtadamlar efsanesi makalesi.
 i̇stanbul gizemleri, giovanni scognamillo, mart 1993 baskısı, altın kitaplar
 the werewolf of paris (paris'li kurt adam) guy endore, sphere books, londra 1974
 loups-garous et vampires (kurt adamlar ve vampirler) roland villeneuve, j’ai lu, paris 1970
 a'dan z'ye seri katiller ansiklopedisi (the a to z encyclopedia of serial killers) david everitt, harold schechter, phoenix yayınevi, ekim 2004 baskısı

dipnotlar 

 
korku filmi canavarları
efsanevi köpekgiller