Boynuzlugiller

boynuzlugiller (bovidae), gevişgetiren bir çift toynaklı familyası.

bu 140 türden oluşan büyük familya sığır, koyun, keçi, manda, bizon, antilop ve ceylan gibi insanların uzun zamandır av ve ev hayvanı olarak faydalandığı birçok türü içermektedir.

özellikler 

en büyükleri olan ve 1000 kg ağırlığa varan bizondan en ufakları olan ve 5 kg ağırlığa varan dikdike kadar familyanın tüm 140 türünün ortak özelliği boynuzlara sahip olmalarıdır: dört boynuzlu antilobun haricinde tüm boynuzlugillerin 2 adet boynuzu vardır. bazı türlerde boynuzların boyu 1,50 m'yi bulur. çoğu türde yalnızca erkeklerin boynuzları olur, dişilerin yoktur. bu boynuzlar doğrudan kafatasına bağlı kemiktendir ve etrafları boynuz dokusu ile kaplıdır. boynuzlugillerin boynuzları asla geyikgillerde ya da çatal boynuzlu antilopta olduğu gibi çatallı olmaz.

boynuzlugillerin büyük çoğunluğu açık alanlarda yaşar ama ormanlarda veya dağlık alanlarda yaşayan türler de vardır.

evrim tarihi 
evrim açısından boynuzlugiller çok genç bir familyadır. kesin olarak boynuzlugillere ait olduğu tespit edilebilmiş en eski kalıntılar, miyosen çağında yaşamış olan eotragus cinsinden kalmadır. bu hayvanlar bugünkü cephalophinae familyasına ait antiloplara benzemiş, çok küçük boynuzları olmuş ve asla bir ceylandan daha büyük olmamışlardır. daha ancak miyosen çağında şekillenmeye başlayan familyanın bugün tanıdığımız en mühim kolları pliyosen çağında gelişmiştir. miyosen çağında yalnızca avrupa, asya ve afrika'da yayılım göstermiş olan boynuzlugiller familyası pleistosen çağının buzul devrinde kuzey amerika'ya da dağılmıştır. güney amerika ve avustralya'da da hiçbir zaman yabani boynuzlugiller yaşamamıştır. günümüzde evcil boynuzlugiller dünyanın her ülkesinde bulunmaktadır.

sınıflandırma 

 myotragus balearicus cins budorcas budorcas taxicolor cins ovibos ovibos moschatus cins hemitragus hemitragus jemlahicus hemitragus jayakiri hemitragus hylocrius cins capra capra aegagrus capra ibex capra walie capra caucasica capra cylindricornis capra pyrenaica capra falconeri cins pseudois pseudois nayaur pseudois schaeferi cins ammotragus ammotragus lervia cins ovis - koyun
 ovis aries - evcil koyun
 ovis orientalis ovis orientalis anatolica - anadolu dağ koyunu, türkiye.
 ovis vignei ovis vignei cycloceros ovis vignei punjabiensis ovis vignei cycloceros ovis ammon ovis ammon hodgsonii ovis ammon polii ovis nivicola ovis nivicola nivicola ovis nivicola lydekkeri ovis nivicola alleni ovis nivicola borealis ovis dalli ovis canadensis ovis canadensis canadensis ovis canadensis sierrae ovis canadensis nelsoni)
 ovis musimonyukarıda kaynak olarak gösterilen kitabın basımı sırasında pseudoryx ve pseudonovibos cinsleri tanınmamaktaydı. bu yüzden sonradan eklenmiştir. ayrıca sayga antilobu modern bilim dikkate alınarak keçi ve ceylanların arasına konulmuşdur.

antiloplar belli bir gruba dahil değildir. boynuzlugiller familyası içerisinde birçok uzun boynuzlu, zarif yapılı, tropik türler, akrabalıkları dikkate alınmadan antilop olarak adlandırılır.

 diğer sınıflandırma yolları 
wilson'un mammal species of the world (1993) başlıklı kitabında, ceylan antilobu ilk kez keçicikler grubundan çıkarılıp peleinae adlı ayrı bir alt familyaya konulmuştur. bu tür zoologların görüşüne göre boynuzlugillerin yaşayan en ilkel türüdür. ayrıca bu kitapta çiru ve sayga keçimsilere değil ceylanımsılara ait olarak gösterilmiştir.

diğer bir sınıflandırma deneyimi gentry'nin the subfamilies and tribes of the family bovidae'' (1992) başlıklı kitabında yapılmıştır. gentry kladistik analizlerinden ve 112 türün iskelet özelliklerini araştırdıktan sonra duiker ve sığırların farklılıklarına rağmen yakın akraba olduklarını ve birlikte bovinae alt familyasına yerleştirilmeleri gerektiği sonucuna varmıştır. ayrıca impala'yı sığır antilopları'na, ceylan antilobu ile saygayıda ceylanımsılara eklemiştir.

kladistik sınıflandırma 

boynuzlugillerin kladogramı şu şekilde yapılır:

 bovidae
  |-- n.n.
  |    |-- neotraginae
  |    '-- antilopinae
  '—n.n.
       |-- n.n.
       |    |-- n.n.
       |    |    |-- n.n.
       |    |    |    |-- cephalophinae
       |    |    |    '-- n.n.
       |    |    |         |-- alcelaphinae
       |    |    |         '—aepycerotinae
       |    |    '-- n.n.
       |    |         |-- hippotraginae
       |    |         '—reduncinae
       |    '-- n.n.
       |         |-- tragelaphinae
       |         '—bovinae
       '-- caprinae

yukarıda da açıklandığı gibi birden fazla sınıflandırma yöntemi vardır. bu kladogram da bu farklı görüşlerin arasından yalnızca birini göstermektedir.

dış bağlantılar

kaynakça 

artiodactyla
john edward gray tarafından adlandırılmış taksonlar