mismayil/tr_wikipedia huggingface dataset:
Şuayb

şuayb, ( türkçe: doğru yolu gösteren), tanah'taki yitro olduğu sanılan yahudi din büyüğüydü. yahudilik ve hristiyanlık'ta aziz, i̇slam'da ise bir peygamber olduğuna inanılır.

hayatı

tevrat'a göre
şuayb ayrıca tevrat'ta önemli bir yere sahiptir. musa'nın kayınpederidir ve tevrat'ta geçen yitro ile aynı kişidir. tevrat'a göre ahlaki değer yargıları zayıf bir şehir olan medyen'de yitro önceleri putperest inanca sahipken daha sonra tek tanrı inancına dönmüştür ve peygamber olmuştur. peygamber olması ile midyan şehrindeki putperestlerce dışlanmıştır. şuayb yaşadığı süre boyunca damadı musa'ya her zaman destek olmuş, birçok tavsiyelerde bulunmuş ve musa da ona karşı saygıda kusur etmemiş ve tavsiyelerinin çoğuna uymuştur. tevrat'ta yitro'ya olan saygı ifadesi olarak tevrat'ın 54 alt bölümünden birine yitro adı verilmiştir.

yitro'nun kızı olan sippora'dan musa'nın iki oğlu olmuş, musa bunlara gerşom ve eliezer adlarını vermiştir. musa, firavuna halkını salması için gitmeden evvel karısı ve iki çocuğunu yitro'ya bırakmıştır. yitro, kızı ve torunları daha sonra mısır çıkışında çölde musa'ya katılmıştır. urfa'ya bağlı harran yakınlarında bulunan şuayb şehri, yerel inanca göre şuayb'in yaşayıp vefat ettiği yerdir.

dinî kaynaklarda şuayb 
kur'an'a göre medyen halkının peygamberi olan şuayb, i̇brahim'in soyundandı. musa mısır'dan kaçtıktan sonra geldiği medyen ülkesinde şuayb'in kızıyla evlendi. şuayb medyenlilere allah'ın birliğine inanmalarını, ölçü ve tartıda dürüst olmalarını ve münafıklıktan uzak durmalarını bildirdi. onlar bu öğütlere uymayınca allah tarafından lanetlendiler, deprem ve ateş yağmuruyla yok edildiler. (a'raf suresi: 85, hûd suresi: 84, şu'arâ suresi: 186)

medyen halkı tevrat'ta midianlılar adıyla anılan kavimdir. bugünkü suriye'nin güneyi ile ürdün ve hicaz'ın kuzeyine denk gelen alanda oturdular. tevrat'a göre musa mısır'dan kaçtığında midianlılara sığınarak 40 yıl onların arasında yaşadı. baş rahipleri yetro'nun kızıyla evlendi. i̇srailoğulları, musa peygamber önderliğinde mısır'dan ayrıldıklarında da midianlılardan yardım gördüler. ancak daha sonra midianlılar onlara düşman olup allah'ın gazabına uğradılar. tüm şehirleri ateşle yok edildi. tevrat midian halkının i̇brahim soyundan olduğunu belirtir.

medyenliler'in asur ve hitit kaynaklarında adı geçen ve harran yöresinde yerleşik oldukları anlaşılan mitanniler olup olmadığı açık değildir.

peygamberler
i̇slam peygamberleri
Beydağ

beydağ, türkiye'nin i̇zmir ilinin bir ilçesidir. i̇lçenin batısında ve kuzeybatısında ödemiş, kuzeydoğusunda ve doğusunda kiraz ilçeleri, güneyinde aydın ili bulunmaktadır. nüfus bakımından ilin en küçük ilçesidir.

tarihçe 
beydağ, önce aydınoğulları, sonra da osmanlıların egemenliğine geçmiştir.

coğrafya 
i̇zmir'in güneydoğusunda yer alan beydağ'ın il merkezine uzaklığı 142 km'dir. batısında ve kuzeybatısında ödemiş, kuzeydoğusunda ve doğusunda kiraz ilçeleri, güneyinde aydın ilinin nazilli ve sultanhisar ilçeleri ile çevrelenir. i̇lçenin yüzölçümü 172 km²dir.

i̇klim 
i̇lçe, akdeniz iklimi etkisi altındadır.

nüfus

ekonomi 
i̇lçe halkının geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır. en önemli ürünler incir, kestane ve zeytindir. beydağ’da üretilen kestane son derece kalitelidir. besi ve süt hayvancılığı hızlı gelişme göstermektedir.

yönetim 
i̇lçeye bağlı 21 köy bulunmaktadır. bağlı beldesi yoktur.

belediye başkanları

altyapı 
i̇lçede 28 ilköğretim okulu, 1 ortaöğretim kurumu bulunmakta; 1872 öğrencinin eğitim gördüğü bu okullarda 94 öğretmen görev yapmaktadır.

sağlık hizmeti, 1 sağlık ocağı, 1 sağlıkevi, 1 ana çocuk sağlığı tarafından verilmektedir.

kaynakça

dış bağlantılar 

 beydağ kaymakamlığı
 beydağ belediyesi
Hançer

i̇ki yanı da bilenmiş bir çeşit bıçaktır. taşımaya elverişli olduğundan silah olarak kullanılır. hançerlerin boyutları değişkendir. örneğin orta çağ'da kullanılan bazı çeşitlerinin boyu 45 santimetreye ulaşmaktadır. hançerler günümüzde süs eşyası olarak da kullanılmaktadır.

ateşsiz silahlar
antik silahlar
bıçaklar
Ofsayt

ofsayt, fifa, uefa ve 210 futbol federasyonu arasında 2022'de imzalanan protokole göre, oyuncunun ayağının defans çizgisinin önünde olduğu durum anlamına gelmektedir. bu kavrama " yeni ofsayt kuralı" veya "arsene wenger kuralı" denmektedir. yeni ofsayt kuralının fikir babası arsene wenger'dir. yeni kural ile birlikte ofsayt taktikleri rafa kalkmıştır. böylece oyunun daha akıcı olması sağlanmıştır. yeni kural ilk olarak 2021-2022 sezonunda deneme amaçlı i̇talya ve i̇ngiltere liglerinde uygulanmış ve 2022-2023 sezonunda ise i̇talya, i̇ngiltere, türkiye, fransa ve almanya'da pilot uygulama başlamıştır. yeni kurala göre verilen ilk ofsayt kararı ise 2021-2022 sezonu premier league maçında manchester city ile tottenham arasında oynanan maçta kevin de bruyne'nin 57. dakika'da heung min son'a yaptığı faulun ardından yapılan itirazlar üzerine var incelemesi sonrasında verilmiştir 

sadece ofsayt pozisyonunda bulunmak bir ihlal değildir.

oyuncu şu pozisyondayken ofsayttadır;
 oyuncunun ayak topuğu defansın önündeyse

oyuncu şu pozisyonlarda ise ofsayt değildir;
 kendi yarı sahasındaysa,
 sondan ikinci rakip oyuncuyla aynı hizadaysa
 kale ile arasında oyuncu olmamasına rağmen topun arkasındaysa.
 ofsayt pozisyonunda olmasına rağmen, top rakip oyuncuların herhangi birinin müdahalesi sonucu kendisine gelirse
 oyuncunun ayak topuğu defansın önünde değilse

ofsayt pozisyonundaki bir oyuncu, topun takım arkadaşına dokunduğu veya takım arkadaşının topla oynadığı anda hakemin kanaatine göre:
 oyuna müdahale ederek,
 rakibe müdahale ederek,
 bulunduğu pozisyondan avantaj elde ederek aktif oyuna dâhil olursa ofsayt olarak cezalandırılır.
şu şekillerde ofsayt olmaz:
 taç atışı
 köşe vuruşu
 kale vuruşu

kural i̇hlali nedeniyle verilen ceza

 hücum yapan takımın bir oyuncusu ofsayttaysa karşı takıma endirekt serbest vuruş verilir ve vuruş ofsaytın olduğu noktadan kullanılır.

kaynakça 

futbol kuralları
futbol terimleri
Kale vuruşu

kale vuruşu, futbolda oyunu başlatmanın bir metodudur. kale vuruşu ya da başka bir deyişle aut atışıyla top karşı takımın kalesine girerse gol geçerli sayılır, ancak top kale vuruşunu kullanan takımın kendi kalesine girerse gol sayılmaz, rakip takım köşe vuruşuyla oyunu tekrar başlatır.

kale vuruşunun verilmesi

 atak yapan takımın oyuncusu topu aut çizgisini yerde ve havada kaybettiğinde kural 10'a göre verilir.

yöntem

 altıpasın içerisindeki herhangi bir noktadan atış kullanılabilir.
 rakip takım oyuncuları top oyuna girene kadar ceza sahasının dışında bulunmalıdırlar.
 atışı yapan oyuncu tekrar topa temasta bulunamaz.
 top ceza alanını terk ettikten sonra oyunda sayılır.

kural i̇hlali nedeniyle verilen ceza

ceza sahası içerisinde kullanılmadıysa:
 atış tekrarlanır.

kale vuruşu kaleci yerine bir başkası tarafından kullanılırken

eğer, top oyuna girdikten sonra, atışı yapan oyuncu atışı yaptıktan sonra topa (elleri hariç) temasta bulunursa:
 endirekt serbest vuruş verilir ve atış topa ikinci temasın yapıldığı yerden kullanılır.
 ceza sahası içerisinde olmuşsa penaltı atışı verilir.

aut atışı kaleci tarafından kullanılırken

eğer, top oyuna girdikten sonra, atışı yapan oyuncu atışı yaptıktan sonra topa elleri dışında bir temasta bulunursa:
 endirekt serbest vuruş verilir ve atış topa ikinci temasın yapıldığı yerden kullanılır.

eğer, top oyuna girdikten sonra, başka bir oyuncu dokunmadan önce, kaleci ikinci kez topa temasta bulunursa:
 ceza sahası dışında olmuşsa direkt serbest vuruş verilir ve atış temasın olduğu noktadan kullanılır.
 ceza sahası içerisinde olmuşsa endirekt serbest vuruş verilir ve atış temasın olduğu noktadan kullanılır.

bu kural başka bir şekilde bozulursa:

 atış tekrarlanır.

degaj 
degaj, futbolda kalecinin topu oyuna tekrar kazandırması için rakip kaleye topu havaya attıktan sonra ayağıyla vurup göndermesidir.kale vuruşu ile karıştırılmamalıdır.kale vuruşundan ofsayt olmaz ama degajdan olur.

futbol kuralları
futbol terimleri
Eadweard Muybridge

eadweard muybridge (9 nisan 1830; kingston upon thames, büyük londra, i̇ngiltere - 8 mayıs 1904; kingston upon thames, büyük londra), birden fazla kamera kullanarak yaptığı hareket incelemeleriyle bilinen i̇ngiliz fotoğrafçı.

asıl adı edward james muggeridge olan fotoğrafçı, sinemanın ilkel halini ilk bulan kişidir. muybridge önceleri devlet için çalışmış, daha sonra ise endüstriyel ve manzara fotoğrafçılığı konularında uzmanlaşmıştır.

muybridge, o dönemde çok merak edilen ve üzerine bahisler oynan bir at dört nala koşarken dört ayağı birden aynı anda yerden kesilir mi? sorusunu cevaplamak isteyen dönemin kaliforniya valisi ve yarış atları sahibi lelan stanford tarafından görevlendirilir. bunun üzerine atın hareket halindeki görüntüsünü yakalamaya çalışan muybridge, fotoğraf makinelerinden oluşan bir düzenek kurarak, 1/1000 enstantane hızıyla bu görüntüyü elde eder. 1878 yılında gerçekleştirdiği bu deneyde, yaş kolodyum tekniğiyle dört nala giden bir atın bütün hareketlerini kayıt altına almayı başarmıştır.

kaynakça 

1830 doğumlular
kingston upon thames doğumlular
1904 yılında ölenler
19. yüzyılda i̇ngilizler
i̇ngiliz görüntü yönetmenleri
i̇ngiliz fotoğrafçılar
amerikalı fotoğrafçılar

fotoğrafçılık öncüleri
sinemanın öncüleri
Ova akçaağacı

ova akçaağacı (acer campestre), sapindaceae familyasından 15–25 m boy, 1m çap yapabilen akçaağaç türü.

morfoloji 
yaşlı gövdenin düzensiz çatlaklı, koyu renkli kalın bir kabuğu vardır. genç sürgünler önceleri tüylü, sonra çıplaktır. tomurcuklar yeşilimsi esmer renkli pullarla örtülü olup üzeri tüylüdür. yapraklar 5–10 cm büyüklüğünde, çoğunlukla 3-5 lopludur. lopların uçları küttür. dip tarafı yürek gibidir. her iki yüzü gençken yumuşak tüylü, sonra tüylüdür. koparıldığında süt çıkan uzun bir sapı vardır. yapraklar sonbaharda dökülmeden önce sarı ya da kırmızı renkler alır. yapraklanmayı izleyen sarı-yeşil çiçekler, dik duran şemsiyemsi kurullar halindedir. meyvenin kanatları arasında 180 derecelik açı bulunmaktadır

özodunu kırmızı, ağır ve güç yarılır.

doğal olarak avrupa, kafkasya ve türkiye'de bulunur.

campestre
azerbaycan ağaçları
türkiye'deki odunsu taksonlar
akdeniz florası
avrupa ağaçları
avrupa'daki bahçe bitkileri
asya'daki bahçe bitkileri
1753'te tanımlanan bitkiler
carl linnaeus tarafından adlandırılmış taksonlar
ATM

atm aşağıdaki anlamlara gelebilir:

 atm (asynchronous transfer mode-eşzamansız aktarım modu), 1980'lerin sonunda bulunan bu teknoloji standardı sayesinde network üzerinde her tür data (tv sinyali, telefon hattı, veri vb.) network donanımları yardımıyla önce parçalanıp sonra bütünleşme sayesinde çok daha hızlı taşınabilinir olmuştur.
 atm (i̇ngilizce automated teller machine), bankamatik olarak da bilinen otomatik vezne makinesi.
 atmosfer (birim) ("atm"), atmosfer basıncı birimi.

mayınlar
not: atm (anti tank mine), "anti tank mayını" sözcüklerinin baş harflerinden oluşur.
 atm-6 ve atm-7 mayını, avusturya yapımı anti-tank mayını.
 atm 2000e, avusturya yapımı anti-araç mayını.
 atm 96 mayını, avusturya yapımı tanksavar mayın.
 atm-72 mayını, kuzey kore yapımı tanksavar mayın.
 atm-74 mayını, kuzey kore yapımı tanksavar mayın.
 atm, 2012 yapımı abd korku ve gerilim filmi.
Göksu (anlam ayrımı)

göksu şu anlamlara gelebilir:

coğrafya 
 göksu deltası - akdeniz'de bir delta

akarsular 
 göksu (diyarbakır), diyarbakır'da bir çay (dicle nehri'nin kolu)
 göksu deresi - i̇stanbul'da dere
 göksu irmağı - mersin ilindeki bir akarsu
 göksu (seyhan nehri) - seyhan nehri'nin ikinci büyük kolu.

barajlar 
 göksu barajı - göksu çayı üzerine inşa edilmiş bir baraj

yerleşim birimleri 
 göksu, beykoz - i̇stanbul ili beykoz ilçesine bağlı mahalle
 göksu, bismil - diyarbakır ili bismil ilçesine bağlı mahalle
 göksu, buca - i̇zmir ili buca ilçesine bağlı mahalle
 göksu, çaybaşı - ordu ili çaybaşı ilçesine bağlı mahalle
 göksu, etimesgut - ankara ili etimesgut ilçesine bağlı mahalle
 göksu, hendek - sakarya ili hendek ilçesine bağlı mahalle
 göksu, karayazı - erzurum ili karayazı ilçesine bağlı mahalle
 göksu, kepez - antalya ili kepez ilçesine bağlı mahalle
 göksu, kumluca - antalya ili kumluca ilçesine bağlı mahalle
 göksu, mut - mersin ili mut ilçesine bağlı mahalle
 göksu, silifke - mersin ili silifke ilçesine bağlı mahalle
 göksu, solhan - bingöl ili solhan ilçesine bağlı köy
 göksu, şile - i̇stanbul ili şile ilçesine bağlı mahalle

kişiler 
 rıza göksu - türk hukukçu
 göksu alhas - türk futbolcu
 emel göksu türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu
 musa kazım göksu - osmanlı mebusan meclisi'nde görev almış konya mebusu
 yusuf ziya göksu - türk vali

diğer 
 göksu parkı - ankara eryaman'da bir park
 göksu kasrı - i̇stanbul'da kasır
Ekofeminizm

ekofeminizm, kadın hareketiyle çevre hareketinin eşitlik ve sömürü tartışmaları etrafında kesişimini içeren bir düşünce ve eylemlerdir. 1968 sonrası gelişen yeni toplumsal hareketlerin iki önemli örneği olan bu ekoller, sonraki süreçte çeşitli eksenlerde birbirine yakınlaşmıştır. teori ve pratik açısından birlikte ilerleyen bu hareket, çevre ve kadın hayatında erkek egemen düzenin yarattığı normallere karşı köklü değişiklikler yaratmak için çabalamaktadır.

ekofeminist analiz, kültür, ekonomi, din, politika, edebiyat ve ikonografide kadın ve doğa arasındaki bağlantıları araştırır; doğanın ezilmesi ile kadınların ezilmesi arasındaki paralellikleri ele alır.

gelişimi 
ekofeminizm, 1974'te françoise d'eaubonne tarafından kadınların dünyayı kurtarmak için önderlik edeceği ekolojik devrimin adı olarak ortaya çıkmıştır. kadın ve doğa sorunlarının nedeni olarak erkek egemenliğini gören ekofeminizm ynestra king tarafından 1976'da toplumsal ekoloji enstitüsü’nde (vermont-abd) geliştirilmiştir. rosemary radford, susan griffin ve carolyn merchant önde gelen yazarlar olmasına rağmen 1970'lerde tutarlı bir teori oluşturamamıştır, 1980-amherst, massachusetts'te “dünyada yaşam ve kadın” adlı konferansta hareket haline gelmiştir, nükleer ve silah karşıtı hareketlerde savunulmuştur. 1980'lerde aktivist gruplar ve konferansların etkisiyle, kültürel feministler kadın ve doğanın birlikte özgürleşeceği düşüncesiyle, ekofeminizme evrilmiştir. 1990'larda vandana shiva ve maria mies'in çalışmaları bu konudaki temel eserlerden biri olmuştur.

ekofeminizm zamanla amerika, kanada, kuzeybatı avrupa, hindistan ve avustralya’ya yayılmıştır.

temel görüşleri 
ekofeminizmin iki temel ilkesi vardır. birincisi  kadın ve doğanın birbirine tarihsel olarak yakın olduğu önermesidir. i̇kincisi ise ataerkil kapitalist sistemin kadının ve doğanın sorunlarından sorumlu olduğu tespitidir. bunların dışında ekofeminizm içinde toplumsal eşitsizliklerin nedenlerini değerlendirme ve önerilen çözümler bakımından ekofeminizm başlıca dört ayrı kola ayrılmıştır; liberal, sosyalist ve kültürel ekofeminizm.

1980'li yıllara gelindiğinde kültürel ekofeminizm ve radikal ekofeminizm bu konudaki ayrışmanın iki temel başlığı olarak öne çıkmıştır. kültürel ekofeminizme göre kadın ve doğa arasındaki bağ, kadınların biyolojik özellikleri ve toplumsal cinsiyet rolleri ile ilişkilendirilmektedir. radikal ekofeministlere göre ise kadın ve doğa, ataerkilliğin aşağılamak ve hakimiyet altına almak için bir arada tutuğu, benzettiği kavramlardır.

kaynakça 

 
feminizm ve sağlık
feminizm hareketi
küreselleşme karşıtlığı
feminizm ve tarih
i̇lişkisel etik
ekoloji teorileri
Pop feminizm

pop feminizm, erkek düşmanlığı ile ilişkili ve çoğunlukla da gynocentrism'in (yunanca'da γυνο, gyno-, "kadın", κεντρον, kentron, "merkez" kelimelerinden oluşmuştur, anlamı kişinin dünya görüşünün merkezine kadını yerleştirmesidir) sonucu olan feminizmin bir türüdür. önde gelen sözcüleri dişi cinsiyetinin ahlaki ve diğer bakımlardan üstünlüğüne inanmakta ve bunu, kadının üstün haklardan yararlanacağı erkeklerin de marjinalleşeceği anaerkil bir toplumu oluşturan toplumsal tavırları yaymakta kullanmaktadırlar.

ayrıca bakınız 
 feminizm

feminizm
Madencilik

madencilik, yeraltındaki maden cevherlerinin araştırılması, çıkarılması ve işletilmesiyle ilgili teknik ve yöntemlerin bütünüdür. yer kabuğunda bulunan cevher, endüstriyel hammadde, kömür ve petrol gibi ekonomik ekli doğal hammaddeyi sağlamaktır. ekonomik önemi bulunan mineralleri rasyonel bir şekilde endüstriye sağlamak için geliştirilmiş uygulamalı bilim dalıdır. maden yataklarının aranması, projelendirilmesi, işletilmesi ve çıkarılan madenin zenginleştirilmesi ile ilgili işlemleri içerir.

tarihi 
madencilikte ilk defa bir patlayıcı çeşidi olan karabarut 1627 yılında, slovakya’da bir maden kuyusunun açılması sırasında kullanılmıştır. bu kasabada 1762 yılında dünyanın ilk madencilik akademisi de kurulmuştur.

tarihte bilinen en eski maden esvatini’daki aslan mağarası'dır. 43.000 yıllık olduğu radyokarbon tarihleme yöntemiyle tespit edilen bu sahada, paleolitik dönem insanları demir ihtiva eden hematit madeni çıkarmışlardır. benzer yaşlardaki neandertal dönem insanların silah yapımında kullanılmak üzere çakmak taşı madenciliği yaptıkları sahalar macaristan’da da bulunmuştur.

erken dönemlerde yapılan madenciliğe başka bir örnek de eski mısırlılarca sina yarımadası’nda işletilen turkuaz madenidir. turkuaz, ayrıca kristof kolomb öncesi amerika’da new mexico’daki cerillos maden bölgesi'nde de çıkarılmıştır.

ayrıca bakınız 

 açık ocak madenciliği
 maden mühendisliği
 mohs sertlik skalası
 mücevherat mühendisliği
 dilâver paşa nizamnamesi
 madenlerde havalandırma

kaynakça
Üst gezegen

güneş etrafındaki yörüngesi dünya yörüngesine oranla güneş'e daha uzakta olan gezegenlere üst gezegen adı verilir. bu terim ilk kez kopernik tarafından kullanılmıştır.

mars ve jüpiter ve diğer dış gezegenler birer üst gezegendir.

ayrıca bakınız
 alt gezegen

gök mekaniği
güneş sistemi'nin gezegenleri
Alt gezegen

alt gezegen, güneş etrafındaki yörüngesi yer yörüngesine göre güneş'e daha yakında olan gezegenler.

bu terim ilk kez kopernik tarafından kullanılmıştır. merkür ve venüs birer alt gezegendir.

ayrıca bakınız 

 üst gezegen
 i̇ç gezegen
 dış gezegen
 karasal gezegen

gök mekaniği
güneş sistemi'nin gezegenleri
Dış gezegen

dış gezegen, güneş sistemi'nin en dıştaki yörüngelerde bulunan gezegenlere verilen isimdir. dev gezegenler veya jovian gezegenleri olarak da adlandırılan bu dört dış gezegen: jüpiter, satürn, uranüs ve neptün'dür. toplu olarak güneş'in yörüngesinde olduğu bilinen kütlenin %99'unu oluştururlar. bu gezegenler, güneş'e en yakın ilk 4 gezegenden farklı olarak gaz yapıdadırlar. jüpiter ve satürn gaz devi, uranüs ve neptün ise buz devi olarak sınıflandırılır. dört dev gezegen de halkalara sahiptir, fakat yalnızca satürn'ün halka sistemi dünya'dan kolayca gözlemlenebilir. jüpiter, satürn ve uranüs'ün halka-uydu sistemleri güneş sistemi'nin adeta minyatür versiyonları gibidir. neptün'ün halka sistemi, en büyük uydusu triton'un yakalanmasıyla dağıldığı için önemli ölçüde farklıdır.

2006 yılına kadar bir gezegen ve ayrıca dış gezegen olan plüton, 24 ağustos 2006 tarihinde yapılan uluslararası gökbilim birliği (international astronomical union; iau) toplantısında cüce gezegen sınıfına konularak bu sıfatlarını kaybetmiştir.

ayrıca bakınız 
i̇ç gezegen
alt gezegen
üst gezegen
karasal gezegen

kaynakça 

güneş sistemi
güneş sistemi'nin gezegenleri
gezegenler
gezegen bilimi
İç gezegen

yoğun, kayalık bileşimli, az ya da hiç uydusu olmayan, halkası bulunmayan ve güneş sistemi'nin iç yörüngelerinde yer alan dört gezegene iç gezegenler veya karasal gezegenler denir.

kabuk ve manto bileşimleri büyük oranda silikatlar gibi dirençli minerallerden, çekirdekleri ise demir ve nikel gibi metallerden oluşur. dört iç gezegenden üçü (venüs, dünya ve mars), atmosferlerinde yeterli derecede hava oluşturmak için önemli olan meteor kraterleri ile rift vadileri ve volkanlar gibi tektonik yüzey özelliklerine sahiptirler. i̇ç gezegenler terimi, güneş'e dünya'dan yakın olan (merkür ve venüs) gezegenleri ifade eden alt gezegenler ile karıştırılmamalıdır.

ayrıca bakınız
dış gezegen
alt gezegen
üst gezegen
karasal gezegen

güneş sistemi'nin gezegenleri
Kavuşum

kavuşum, gökbilimde bir gözlem noktasından bakıldığında iki ya da daha çok sayıda gök cisminin gökyüzünde birbirlerine yakın konuma gelmesi.

yaygın uygulamada bu sözcük, dünya'dan bakıldığında, güneş'in uydusu olan bir gök cisminin (örn. bir gezegen, bir asteroid) veya ay'ın güneş'e en yakın konumuna geldiği anı tanımlamada kullanılır. jüpiter'in 'kavuşum'undan söz edildiğinde, dünya-güneş-jüpiter şeklinde bir dizilme ile güneş'in dünya ile jüpiter arasına girdiği ya da başka bir deyişle jüpiter'in güneş'in arkasından geçtiği an kast edilmiş olur.

alt gezegenler söz konusu olduğunda gezegenin yörüngesi boyunca izlediği yol sürekli dünya yörüngesinin içinde kaldığı için, kavuşum iki değişik konumda gerçekleşir:
 üst kavuşum: güneş'in yer ile gezegen arasında kaldığı, yani gezegenin güneş'in arkasından geçtiği, yer'e en uzak konumu.
 alt kavuşum: gezegenin güneş ile yer arasında kaldığı, yani güneş'in önünden geçtiği, yer'e en yakın konumu.

bir üst kavuşumdan ikincisine kadar geçen süre, gezegenin kavuşum dönemi olarak adlandırılır.

üst gezegenler için kavuşum olayı, yalnızca üst kavuşum konumunda gerçekleşir. bu terim yine, güneş'in yer ile gezegen arasında kaldığı, yani gezegenin güneş'in arkasından geçtiği, yer'e en uzak konumunu tanımlar. üst gezegenlerin yer'e en yakın oldukları an ise yer'in gezegenle güneş arasına girdiği karşı konum durumudur.

gezegenlerin yörünge düzlemleri arasında küçük de olsa farklılıklar bulunduğundan, bu sıralama her zaman kusursuz bir çizgi üzerinde gerçekleşmez. düz bir çizgi üzerinde sıralanmanın gerçekleşebilmesi için, yörünge düzlemlerinin aynı olması, veya sıralanmanın düzlemlerin kesiştiği düğümler çizgisi boyunca gerçekleşmesi gerekir. böyle bir durumda,
 eğer sıralanan gök cisimlerinden bir tanesi, bir diğerinin gölgesine girerse, tutulmadan söz edilir. güneş tutulması, ay tutulması gibi.
 eğer sıralanan cisimlerden yer'e yakın olanı, görünür çap açısından, uzakta kalana göre belirgin derecede küçükse bir geçiş (transit) söz konusudur. merkür geçişi, venüs geçişi gibi.
 eğer yer'e yakın olan cisim görünür çap açısından uzaktakine oranla belirgin derecede büyükse, örtülme gerçekleşir. 'satürn'ün ay tarafından örtülmesi' gibi

gök mekaniği
Ak ladin

ak ladin ya da kanada ladini (picea glauca), çamgiller (pinaceae) familyasından kuzey amerika'nın kuzeyinde kanada'nın doğusundan alaska'ya kadar taygada yetişen 15–30 m boy (maksimum 40 m) ve 1 m çap yapabilen ladin türü.

morfolojik özellikleri 
boyu 15–30 m uzunluğundadır ve 40 m ye ulaşabilen örnekleri de görülür. gövde çapı 1 m dir. kabuğu ince olupu 5–10 cm ufak dairesel plakalar halinde pulludur. tacı dar, genç ağaçlarda konik, yaşlı ağaçlarda ise silindiriktir. sürgünleri soluk devetüyü kahverengidir. yapraklar iğne biçimli 12–20 mm uzunluğundadır.

kozalaklar 3–7 cm boyunda, kapalıyken 1.5, açıkken 2.5 sm genişliğinde, sarkık, ince ve silindirik; tohumlar siyah, 2–3 mm uzunlukta, 5–8 mm uzunluğundaki tohum kanadı soluk kahverengidir.

dağılımı 
ak ladin doğal olarak kuzey amerika'da bulunur. kanada'nın doğusunda newfoundland'da avalon yarımadasından alaska ortalarına kadar yaygındır. amerika birleşik devletleri'nde alaska'dan başka, ayrıca montana, minnesota, wisconsin, michigan, new york, vermont, new hampshire ve maine eyaletlerinde de görülür. i̇zole popülasyon olarak güney dakota ve wyoming'te black hills'te de bulunur.

varyeteleri 
değişik coğrafi varyeteleri tanımlanmıştır, fakat bunlar bütün yazarlarca kabul görmeyebilior::
 picea glauca var. glauca (tipik ya da doğu ak ladini). newfoundland'ın batısından doğu alberta'daki alçak düzlere kadar.
 picea glauca var. densata (black hills ak ladini). güney dakota'da black hills'de
 picea glauca var. albertiana (alberta ak ladini). alberta, britanya kolumbiyası ve kuzeybatı montana'da rocky dağlarında.
 picea glauca var. porsildii (alaska ak ladini). alaska ve yukon'da.

güney alaska'da sitka ladini ile melezlenir ve bu melez picea × lutzii olarak da bilinir.

kaynakça 

asgari endişe altındaki bitkiler
picea
amerika birleşik devletleri ağaçları
kanada ağaçları
genomu dizilenmiş bitkiler
Eşek arısı

eşek arısı ya da vespa, vespidae familyasına ait yaban arısı cinsi. türkiye'deki yaygın türü "sarıca" olarak bilinen avrupa eşek arısıdır (vespa crabro).

gövdesi kızılımsı sarı ve siyah çizgili olan eşek arıları oldukça iri yapılıdır; uzunlukları arıbeyinde 30 mm'yi, işçi arılarda 23 mm'yi bulur. yeryüzünde geniş bir bir dağılım gösteren bu yaban arıları, bazen kova büyüklüğünde olan yuvalarını ağaç kovuklarında, duvar oyuklarında ender olarak da toprak üstünde kurarlar. yuvaların içi, çiğnenmiş bitkisel maddelerin tükürükle karışmasından oluşmuş, kağıda benzer peteklerle döşelidir. eşek arıları ağızlarındaki dişleriyle ısırır. ancak zorda kaldığı vakit iğnesini batırır. bu iğne zehirlidir. sokması çok ağrı veren eşek arısının zehiri, insanda ağır alerji tepkilerine yol açabilir. eşek arıları bal yapmazlar. polinasyonda görevli değildirler. etçil canlılardır. tarım zararlılarının ortadan kaldırılmasında önemli rol üstlenir çünkü yavrularını bu küçük böceklerle beslerler. sadece yumurtalarını bırakmak için az sayıda petek göz örer. ayrıca kraliçe yuvayı tek başına yapar.

ayrıca bakınız 
 arılar
 yaban arısı

vespidae
Phobos (uydu)

phobos mars'ın iki uydusundan biridir. yunancada phobos korku anlamına gelir. mars'ın diğer uydusu deimos'dan hem daha büyüktür, hem de mars'a  daha yakındır. güneş sistemi'ndeki tüm diğer uydular içinde gezegenine en yakın konumlanmış uydudur. yörüngesi mars yüzeyinden sadece 6000 km yüksekliktedir ve ortalama çapı 22 km'dir.

1877'de hall tarafından bulunmuş, 1971'de mariner 9, 1977'de viking 1 ve 1988'de ise phobos uzay araçları tarafından fotografları çekilmiştir.

phobos, eşzamanlı yörünge yarıçapından daha alçak bir yörüngede olduğundan mars yüzeyindeki bir gözlemci için günde aşağı yukarı iki kez doğup batar. yüzeye o kadar yakındır ki yüzeydeki bazı yerler için her zaman ufkun altında kalır. (eşzamanlı yörünge yarıçapı : bir uydunun gezegenin etrafında gezegenin kendi etrafında dönüş süresi kadar bir zamanda döneceği yüksekliği ifade eder. böyle bir uydu yüzeydeki gözlemci için her zaman aynı noktadadır. dünyada, iletişim uydularında olduğu gibi)
bir zamanlar asteroid olduğu, ancak mars'ın kütleçekimine yakalanarak gezegenin yörüngesine girdiği sanılmaktadır.

eşzamanlı yörünge yarıçapının altında olduğundan, gelgit kuvvetleri (dünya ile ay arasında olduğunun tersine) yörüngesini alçaltmaktadır. yaklaşık 50 milyon yıl içinde mars'a düşecek ya da parçalanarak mars çevresinde bir halka oluşturacaktır.

muhtemelen phobos ve deimos, c tipi asteroidler gibi karbondan zengin kaya oluşumlarıdır, ancak düşük yoğunlukları sadece kayadan oluşmadıklarının, buz ve kaya karışımı olduklarını gösterir. her ikisi de yoğun olarak kraterlerle kaplıdır. mars global surveyor aracının gönderdiği en son resimlerden yüzeyinin 1 m kalınlıkta ince bir tozla (regolith) kaplı olduğu anlaşılmıştır. sovyet aracı "phobos 2" birkaç phobos resmi gönderebilmiş (sağda), uydudan zayıf fakat sürekli bir gaz çıkışı saptamış, ancak gazın tabiatı anlaşılamadan araçla iletişim kopmuştur. en olası tahmin sudur.

phobos yüzeyinde en belirgin olan hall'ın stickney ismini verdiği (karısının kızlık adı) büyük kraterdir. krater çevresindeki uzun yarık ve çiziklerin de aynı çarpışma sonucu olduğu sanılmaktadır.

phobos ve deimos'un mars çekimine kapılmış asteroidler olduğu inancı bir hayli yaygındır, ana asteroid kuşağından değil de güneş sistemi dışından gelmiş oldukları gibi spekülasyonlar mevcuttur.

mitoloji 
korku'nun tanrısı.

ares'in yardımcılarından olup, savaşta ares ile birlikte düşmanların yüreğine korku salar.

ayrıca bakınız 
 phobos (tanrı)

kaynakça 

mars'ın doğal uyduları
1877'de keşfedilen astronomik cisimler
Ütopya (roman)

ütopya, thomas more tarafından yazılan, yunanca “olmayan yer” sözcüğünden "yaratılmış" kelime ile aynı ismi taşıyan kitap.

more, yunanca yer anlamına gelen sözcüğün önüne iyi anlamına gelen "eu" ve yok anlamına gelen "ou" takılarını birlikte çağrıştıran bir hece getirmiş, böylece aynı anda "iyi yer" ve "yok yer", yani "olmayan yer" anlamını taşıyan bir tür cinas yapmıştır.

more'un 1516'da yazdığı aynı isimdeki kitap, var olmayan bir kurgusal adada geçmektedir. more kitabında ütopyalıları ve onların yaşam biçimlerini anlatarak, döneminin i̇ngiltere'sine bir eleştiri getirir.

thomas more'un latince kaleme aldığı eser ilk olarak almancaya çevrildi. i̇lk i̇ngilizce çevirisi ise 1551 yılında ralph robinson tarafından yapıldı. bazı eksiklikleri olsa da bu çeviri eserin en başarılı çevirisi olarak kabul edilir. ütopyanın türkçeye birçok farklı çevirisi mevcut olsa da, bu çevirilerin tamamı i̇ngilizcesindendir. ancak, nisan 2009'da prof. dr. çiğdem dürüşken tarafından latince aslından çevrilen ütopya kabalcı yayınları tarafından yayımlanmıştır.

1516 kitapları
ütopik romanlar
siyaset felsefesi kitapları
Deliliğe Övgü

deliliğe övgü (özgün adıyla: morias enkomion seu laus stultitiae), erasmus’un canlılığını, geçerliliğini ve çekiciliğini günümüze kadar değişmeden koruyabilmiş tek yapıtıdır. bu küçük kitabın taslağını 1509 yazında, i̇talya’dan i̇ngiltere’ye yaptığı yolculuk sırasında çıkaran erasmus, yazma işini i̇ngiltere’de, dostu thomas more’un evine vardıktan kısa bir süre sonra gerçekleştirdi; kitabı da thomas more’a adadı. yapıtını birkaç gün gibi kısacık bir sürede tamamlayan erasmus, bu arada hiçbir kitaptan yararlanmadı.

gülmece türündeki yapıta egemen olan iki temel görüş vardır. bunlardan birine göre gerçek bilgelik, deliliktir. öteki görüşe göre ise kendini bilge sanmak, gerçek deliliktir. i̇nsana yeryüzünde yaşama gücü kazandıran şey, gerçek bilgelik olma niteliğiyle doğrudan doğruya deliliğin kendisidir. kitapta delilik (stultitia), kendi kendisine övgüler düzer; bu arada çocuklukta ve yaşlılıkta, aşkta, evlilikte ve dostlukta, politikada ve savaşta, yazında ve bilimde deliliğin nasıl her zaman egemen olduğu gösterilir. tüm uğraş alanları, bu arada özellikle din kurumu ve din adamları bu panorama çerçevesinde sergilenir. deliliği konuşturma kisvesi altında erasmus, çağının kilisesine ve o kilisenin mensuplarına en acımasız eleştirileri yöneltir. bu niteliğiyle “deliliğe övgü” çağlar boyunca bağnazlığa karşı kaleme alınmış en yetkin düzeydeki başyapıtlardan biri olmuştur. yapıtın yazılışını izleyen sonraki yüzyıllarda -haklı olarak- düşünce düzeyindeki bağnazlığın her türlüsüne yönelen bir eleştiri diye yorumlanması, belki de bugüne değin koruduğu kalıcılığın baş nedenidir.

yazınsal açıdan “deliliğe övgü”, latin ozanı horatius’un “hakikati gülerek söylemek” ilkesinin belki de en yetkin örneğidir. biçim açısından erasmus, yapıtını kaleme alırken daha önce yapıtlarını çevirdiği lukianos ve libanios’tan da esinlenmiştir.

rönesans ressamlarından hans holbein, erasmus’un pek çok portresini yaptığı gibi, deliliğe övgü’yü de resimlemiştir. bu yapıtların bir kısmı basel, bir kısmı da louvre müzesi'ndedir.

felsefe kitapları
Sürüngenler

sürüngenler (), omurgalıların soğukkanlı, yumurtlayarak çoğalan, büyük bir sınıfı. basitçe yılanlar, kertenkeleler, kaplumbağalar, timsahlar ve tuataralardan oluşur.

değişkensıcaklı (heterotermi veya soğukkanlı) omurgalılardan olan sürüngenler, evrimsel olarak amfibiyenlerle sabitsıcaklı (homeotermi veya sıcakkanlı) hayvanlar (kuşlar ve memeliler) arasındaki geçiş sürecini ve denizden karaya kalıcı geçişi temsil ederler. vücutlarının pul ya da benzer levhalarla kaplı olması nem kaybını en az düzeyde tutmalarını sağlar, bu sayede kurak ortamlara oldukça iyi uyum sağlarlar.

vücut sıcaklıklarını sabit tutacak metabolizmik mekanizmalara sahip olmadıkları için, vücut ısıları dış ortamın ısısına bağlı olarak değişkendir. bu nedenle; sürüngen türlerinin çok büyük bir kısmı dünyanın ılıman iklim kuşaklarında yaşamlarını sürdürür, dolayısıyla daha çok yazın görünürler. aynı nedenle kasları enerji tasarrufu yapar. kaslarının güç potansiyeli memelilere oranla 4, kuşlara oranla 2 kat daha fazladır.

tümü akciğerleriyle solunum yapan sürüngenler, yumurtlayarak ürerler. bazı türlerde yavruların yumurtadan çıkması, dişinin içinde gerçekleşir.

en eski sürüngen fosillerine karbonifer döneme tarihlenen kayaçlarda rastlanır. karbonifer dönemi izleyen permiyen dönem ve tüm mezozoik zaman boyunca, tür çeşitliliği yönünden hızlı bir evrimleşme göstermişler, mezozoik zaman'da karalardaki hakim türleri oluşturmuşlardır. kretase döneminin sonunda gerçekleşen (65 milyon yıl önce) kretase-tersiyer yok oluşu sonucunda sürüngen türlerinin büyük bir bölümü yok olmuşsa da senozoyik'te yeniden çeşitlenmişlerdir. günümüzde yaklaşık 10.000 kadar sürüngen türü yaşamaktadır – tür sayısı, diğer kara omurgalılarından memeliler ve amfibiyenlere göre (her ikisi de  yaklaşık 6000 tür içerir) fazla olup, kuşlarla yaklaşık olarak aynıdır.

geleneksel sınıflandırma 

 sınıf reptilia (kladistik olarak sauropsida)
 familya  
 familya   
 alt sınıf 
 familya   
 takım   
 takım 
 alt sınıf 
 üst takım   
 infra sınıf 
 üst takım   
 üst takım 
 takım 
 takım 
 alt takım 
 i̇nfra sınıf 
 takım 
 takım   
 üst takım  (kuşları içerir)

ayrıca bakınız 
 sauropsida

dış bağlantılar

kaynakça
Bayağı engerek

bayağı engerek (vipera berus), engerekgiller (viperidae) familyasından avrupa ve asya'da geniş bir dağılım gösteren zehirli bir engerek türü.

avrupa'da bayağı engereğin dağılımı kuzey kutup dairesine kadar ulaşabilir. yaklaşık 80 cm uzunluğunda, kalın gövdeli ve genellikle boz renkte; sırtında zikzaklı kara bir bant uzanır, yanlarında da kara lekeler bulunur. isırığı ender olarak insanı öldürür.

türkiye'de bir alttürü olan baran engereği yaşamaktadır.

dış bağlantılar 

asgari endişe altındaki hayvanlar
engerek
asya sürüngenleri
avrupa sürüngenleri
sibirya faunası
finlandiya faunası
birleşik krallık'taki sürüngenler
rusya'daki sürüngenler
carl linnaeus tarafından adlandırılmış taksonlar
Isırgan

isırgan (urtica), isırgangiller (urticaceae) familyasının urtica cinsinden mayıs-ağustos ayları arasında çiçek açan, bir yıllık veya çok yıllık bir evcikli otsu bitki türlerinin ortak adı.

gövdeleri dik, 4 köşemsi, basit veya tabandan itibaren dallanmıştır. üzerinde yakıcı tüyleri bulunur. yapraklar saplı, oval şekilli ve dişli kenarlı, üst tarafı koyu yeşil renkli ve parlak olup, yakıcı tüylerle kaplıdır. erkek ve dişi çiçekler bir arada olmak üzere yaprakların koltuğunda uzunca saplı küçük durumlar teşkil ederler. çiçek örtüsü 4 parçalıdır. meyveleri esmer renkte ve fındıksıdır. tohum, yağ ihtiva eden bir besi dokuya sahiptir.

isırgan bitkisinin geleneksel ve güncel kullanılışı; topraküstü kısımları (herba), taşıdığı flavonoit bileşikler, mineral maddeler ve lutein vb karotenoit bileşikler nedeniyle diüretik etkisi dolayısıyladır. diüretik etkisi nedeniyle; zayıflama çaylarının, idrar yollarını yıkamaya ve romatizmal ödemlerin boşaltılmasına yönelik çayların ve bitkisel ilaçların bileşimine girmektedir.

taşıdığı emergenz tüyler, bitkiye dokununca başı kırılır ve içindeki formik asit, histamin gibi maddeler, cilde değen yerde kaşıntı ve kızarıklık yapar, bu nedenle türkçede ısırgan denmektedir.

türler 
                             

şifalı bitkiler
sebzeler
carl linnaeus tarafından adlandırılmış taksonlar
urtica
Boksit



oluşum 

boksit için çok sayıda sınıflandırma şeması önerilmiş ama 1982'den beri bir fikir birliği sağlanamamıştır.

vadász (1951), lateritik boksitlerini (silikat boksitleri) karst boksit cevherlerinden (karbonat boksitleri) ayırdı:

karbonat boksitleri çoğunlukla avrupa, guyana, surinam ve jamaika'da lateritik ayrışma ve ara katman kil katmanlarının (kimyasal ayrışmasında çevredeki kireçtaşları yavaş yavaş çözündükçe toplanan dağınık killer) kalıntı birikimi ile oluştuğu karbonat kayalarının (kireçtaşı ve dolomit) üzerinde bulunur.

 lateritik boksitler çoğunlukla tropik ülkelerdedir. bunlar granit, gnays, bazalt, siyenit ve şist gibi çeşitli silikat kayaçların lateritleşmesi ile oluşmuştur. lateritleşme, içinde demir ve alüminyum silikat minerallerinin bulunduğu yerlerde bol yağış ve ısı altında silisin eriyip uzaklaşması sonucunda demir ve alüminyumun hidroksit hâlinde kalmasıdır.

 demir açısından zengin lateritlerle karşılaştırıldığında boksitlerin oluşumu, drenajı çok iyi olan yerlerde yoğun hava koşullarına bağlıdır. bu, kaolinit'in çözünmesini ve gibsit'in çökelmesini sağlar. yüksek alüminyum içerikli bölgeler sıklıkla demirli yüzey tabakalarının altındadır. lateritik boksit yataklarındaki alüminyum hidroksit neredeyse tamamen gibsittir.

jamaika örneğinde, toprakların yakın tarihli analizi çok miktarda kadmiyum gösterdi; bu ise orta amerika'daki boksitin önemli volkanizma bölümlerinden olan son miyosen kül yataklarından kaynaklandığını düşündürür.

yapısı 
genellikle oolitik, masif, toprağımsı ve kil hâlinde bulunur. diyasporit, alümin, demir ve manganez hidroksitleri ve hidrarjirit gibi minerallerin karışımından oluşmuştur.

beyaz, gri ve muhtelif sarı renklerde olabilir. çizgi rengi de muhtelif renklerdedir.

kristal sistemi 
bir karışım minerali olup amorf yapıdadır.

kullanım yeri 
alüminyum elde edilmesinde ve elektrik oluşumunda kullanılır.

kaynakça

alüminyum mineralleri
tortul kayaçlar
toprak bilimi
i̇norganik bileşikler
Uranyum

uranyum, radyoaktif bir kimyasal elementtir. simgesi "u"dur. 1789 yılında martin heinrich klaaproth tarafından keşfedilmiş ve 1841 yılında eugene-melchior peligot tarafından izole edilmiştir. uranyum ilk zamanda radyoaktivite ile ilgili fazla bilgi sahibi olunmadığından diğer elementler gibi zannedilse de, 1896 yılında bilim tarihinin önemli isimlerinden olan dimitri mendeleyev’in çalışmalarıyla radyoaktif bir element olduğu ispatlanmıştır.

uranyum, cama katıldığı zaman ilginç sarı-yeşil  bir renk verir. yüksek radyoaktif elementtir. yüksek yoğunluğa sahiptir. çelikten daha yumuşaktır. kurşundan %65 daha yoğundur. 3 tane allotropu vardır. kolayca yükseltgenir ve ısıtıldığında yanar. klor, kükürt ve azotla az ya da çok kolay bileşir; karbonla uranyum karbürü (uc2), uranyum karbür de suyla bozularak hidrojen ve hidrokarbonları verir. uranyum metali, hidroklorik asit ve sülfürik asit içinde kolayca çözünerek dört değerli uranyum tuzlarını oluşturur; nitrik asit içinde dinginleşir.

 alfa (ortorombik) 667.7 °c nin üzerinde kararlıdır. 
 beta (tetragonal) 667.7 - 774.8 °c arasında kararlıdır.
 gama (kübik) 774.8 °c dan erime noktası arasında kararlı (bu sıcaklıkta dövülebilir ve yumuşak formda)

uranyum mineralleri, uraninit, autinit, tobernit, koffinittir. minerallerde bulunan uranyum kimyasal reaksiyonlar sonucunda uranyum okside veya diğer formlarına dönüştürülür. metal olarak uranyum, kuf5 ve uf4 bileşiklerinin elektrolizi ile elde edilir.

çok saf uranyum ise halojenlerinin termal yanması ile elde edilir.

ayrıca bakınız 

 uranyum zenginleştirme

kaynakça 

 
aktinitler
elementler
nükleer yakıtlar
nükleer malzemeler
manhattan projesi
Reşadiye (anlam ayrımı)



coğrafya
 reşadiye yarımadası - datça yarımadası'nın eski adı.
 reşadiye - i̇gumeniça olarak da bilinen yunanistan'ın batı kıyısındaki şehir.

yerleşim yerleri 
 reşadiye - tokat iline bağlı ilçe
 reşadiye, datça - muğla ili datça ilçesine bağlı mahalle
 reşadiye, talas - kayseri ili talas ilçesine bağlı mahalle
 reşadiye, ortaköy - aksaray ili ortaköy ilçesine bağlı köy
 reşadiye, banaz - uşak ili banaz ilçesine bağlı köy
 reşadiye, sandıklı - afyonkarahisar ili sandıklı ilçesine bağlı köy
 reşadiye, dursunbey - balıkesir ili dursunbey ilçesine bağlı mahalle

diğer anlamları 
 reşadiye (hms erin): i. dünya savaşı öncesinde osmanlı i̇mparatorluğu tarafından sipariş edilen ama birleşik krallık hükûmeti tarafından el konulan zırhlı
Satranç (roman)

satranç (orijinal adı: schachnovelle), stefan zweig'in brezilya'da sürgünde yazdığı ve en tanınmış eserlerindendir.

i̇lk baskısı 250 adet olarak 1942 yılında buenos aires'te çıkan hikâyenin, i̇ngilizce tercümesi 1944'te new york'ta  yayımlandı. satranç, almanya'da 1.200.000'den fazla sattı .

konusu 
hikâye new york'tan buenos aires'e yolculuk yapan bir deniz vapurunda yaşanır. bir grup yolcu gemideki kurgusal satranç şampiyonu aynı zamanda burjuva insan olan  mirko czentovic'i partiye davet eder. i̇lk partiyi beklendiği gibi rahatlıkla şampiyon kazanır. yine kaybedilmekte olan rövanş partisinin ortasında, oyuna dr. b. adında bir başka yolcu daha katılır ve bir beraberlik kurtarır. bunun üzerine yolcular tarafından czentovic ile dr. b arasında bir müsabaka organize edilir. müsabaka başlamadan dr. b. kitapta hikâyeyi anlatana satrancı nasıl öğrendiğini bildirir. gestapo tarafından bir otel odasında aylarca hücre hapsine kapatılmışken, bir sorgulama öncesi bekletildiği odanın duvarında asılan montun  cebindeki satranç kitabını çalmayı başarmıştır. kitaptaki kaydedilmiş oyunları satranç tahtası olmadan kendi kafasında oynamaya başlar. satranç hücrede sıkıntıdan çıldırmak üzere olan dr. b'nin hayatını kurtarmıştır. ancak zamanla ölü nokta dediği kitaptaki bütün oyunları ezbere öğrendikten sonra, kitabı çalmadan önce hücredeki sıkıntıdan yıprandığı konumuna tekrar düşer. bunun üzerine kafasında yeni partiler icat eder ve şizofrenik tarzda partileri sinir krizi geçirene dek kendi kendine karşı oynamaya başlar. sonunda hapisten salıverilmiştir. gemide satranç şampiyonuna karşı ilk müsabaka czentovic'in yenilgisi ile biter. dr. b zihninde kendiyle yaptığı binlerce oyunun verdiği yetkinlik sayesinde czentovic'in oynayacağı oyunları önceden hesaplayabilmekte ve çok hızlı bir şekilde hamle yapmaktadır. i̇kinci müsabaka sırasında czentovic, karşısındakinin zamanla huzursuzlaştığını fark edince özenle yavaş oynamaya başlar ve dr. b yine kriz geçirince parti yarıda kalır.

stefan zweig romanları
1942 romanları
20. yüzyıl avusturya romanları
satranç yayınları
almanca romanlar
sinemaya uyarlanmış avusturya romanları
spor ile ilgili romanlar
avusturya novellaları
Kavak (anlam ayrımı)



yerleşim yerleri
 kavak, adıyaman - adıyaman ili merkez ilçesine bağlı köy
 kavak, gölpazarı - bilecik ili gölpazarı ilçesine bağlı köy
 kavak, yeşilova - burdur ili yeşilova ilçesine bağlı köy
 kavak, bayramören - çankırı ili bayramören ilçesine bağlı köy
 kavak, maden - elâzığ ili maden ilçesine bağlı köy
 kavak, eflani - karabük ili eflani ilçesine bağlı köy
 kavak, meram - konya ili meram ilçesine bağlı mahalle
 kavak, nevşehir - nevşehir ili merkez ilçesine bağlı belde
 kavak, samsun - samsun ili ilçesi
 kavak, boyabat - sinop ili boyabat ilçesine bağlı köy
 kavak, gürün - sivas ili gürün ilçesine bağlı köy
 kavak, yıldızeli - sivas ili yıldızeli ilçesine bağlı belde

soyadı kavak olanlar
erhan kavak (d. 1987), türk asıllı i̇sviçreli futbolcu
mehmet cavit kavak (d. 1949), türk siyasetçi
altan kavak (d. 1936), türk siyasetçi
zehra neşe kavak (d. 1963), türk doktor, yazar, akademisyen ve iş insanı
abdurrahman kavak (1918–1978), türk hukukçu ve siyasetçi.

diğer 
 kavak (bitki) - bir ağaç cinsi (populus)

türkçe soyadları
Menemen

menemen, türkiye'nin i̇zmir ilinin bir ilçesidir. i̇lçenin kuzeyinde aliağa ve foça, güneyinde çiğli, karşıyaka ve bornova ilçeleri, doğusunda manisa ili, batısında i̇zmir körfezi bulunmaktadır. nüfusu 2022 yılı itibarıyla 200.904 kişidir. menemen yemeği, çileği, testileri ve diğer çömlekçilik ürünleri ile ünlüdür. cumhuriyet tarihinin en önemli olaylarından biri olan ve laik devlet düzenine karşı çıkan menemen i̇syanı burada yaşanmıştır.

tarihçe 
16 haziran 1919 günü, işgal esnasında halka itidal telkin etmiş bulunan menemen kaymakamı kemal bey ve maiyetindeki 6 jandarma şehit edilmiştir. 17 haziran 1919 günü bergama baskınında hezimete uğrayarak dönmüş bulunan yunan birliklerinin menemen'de gerçekleştirdikleri, muhtemelen 1000'e yakın kişinin bir gün içinde öldürüldüğü katliam ege bölgesi'de işgal döneminin en kara sayfalarından birini oluşturmuştur.

i̇şgale rağmen menemenli hiçbir zaman yunan buyruğu altına girmemiş zaman zaman dağlara çıkarak yunan askeri birliklerine baskınlar yaparak zayiatlar verdirmişlerdir.

menemen, türk kurtuluş savaşı sonrasında zafer kazanan türk ordusu'nun 9 eylül 1922'de şehre girmesiyle tekrar bağımsızlığına kavuşmuştur. 9 eylül günü menemen'in kurtuluş günü kabul edilmiştir.

23 aralık 1930 günü derviş mehmet isminde şeriatçı ve kendini mehdi ilan eden bir kişi ve yandaşları hükûmet konağına gelerek irticai isyan çıkarmıştır ve bu isyan sonucunda kubilay isimli bir öğretmen, bir bekçi ve bir jandarma ölmüştür. bu olayın haberi mustafa kemal paşa'ya ulaştıktan sonra menemen ilçesi için vilmodit ilan edilmiştir ama paşanın emri hemen yerine getirilmediği için zamanla unutulup iptal edilmiştir. bu isyan tarihe "menemen olayı" olarak geçmiştir. i̇syanın sorumluları idam cezasına çarptırılmıştır.

coğrafya 
i̇zmir'in kuzeyinde yer alan menemen, il merkezine 33 km uzaklıktadır. i̇lçenin kuzeyinde aliağa ve foça, güneyinde çiğli, karşıyaka ve bornova ilçeleri, doğusunda manisa ilinin yunusemre ilçesi, batısında i̇zmir körfezi bulunmaktadır. yüzölçümü 573 km2'dir. kıyı bölgesinde gediz deltası yer almaktadır.

nüfus

kültür

mutfak 
yumurta, biber, domates ve bazen soğan kullanılarak yapılan bir yemek olan menemen, ilk kez mübadele ile ilçeye gelen girit türkleri tarafından yapılmıştır ve adını ilçeden almaktadır.

yönetim 
belediye başkanları

kaymakamlar

eğitim 
bakırçay üniversitesi ilçede yer almaktadır.

altyapı 
menemen-çandarlı otoyolu ilçeden geçmektedir. i̇lçede ulaşım i̇zban trenleri ve i̇ztaşit otobüsleri ile sağlanmaktadır. i̇lçede bir bisim istasyonu bulunmaktadır.

kaynakça

dış bağlantılar 

 menemen belediyesi 
 t.c. menemen kaymakamlığı
Dere otu

dereotu (anethum graveolens), maydanozgiller (apiaceae) familyasından anavatanı asya olan tek yıllık bir bitki türüdür. anethum cinsindeki tek türdür. anavatanı avrupa'nın güneyi ve asya'nın batısıdır. türkiye'de de yabani olarak bulunduğu gibi, kültür bitkisi olarak bahçelerde de yetiştirilir. dereotu, yaprakları ve tohumlarının yemeklere tat vermek için ot veya baharat olarak kullanıldığı avrasya'da yaygın olarak yetiştirilmektedir.

morfolojik özellikleri 
dereotu, ince içi boş dalları ve alternatif, ince bölünmüş,  uzunluktaki yumuşak narin yapraklarıyla  kadar büyür. nihai yaprak bölümleri 1-2 milimetre (1/32 inç) genişliğinde, rezene'nin benzer yapraklarından biraz daha enli, ipliksi, 'den daha küçük, ancak doku olarak daha serttir. 

çiçekleri beyazdan sarıya, küçük şemsiyeler şeklinde ve  çapındadır. çiçekler küçük hermafrodittir. çanak yapraklar dumura uğramıştır. taç yapraklar kirli sarı renktedir.
kültürü yapılan dereotunun çiçek salkımı oldukça büyüktür. ortalama çapı 20 cm'dir. 
görünüşü her yana dağılmış ışınımsıdır.

tohum'lar 4-5 mm (3/16 inç) uzunluğunda ve  kalınlığında, düz ila hafif kavisli, uzunlamasına çıkıntılı bir yüzeye sahiptirler.

kökleri iğ şeklinde ve beyazımsıdır. 120 cm'ye kadar yükselebilen sap, yuvarlak beyaz ve yeşil uzunlamasına çizgilidir. esas yapraklar genellikle 3-4 parçalıdır. alt yapraklar saplı, üst yapraklar sapsızdır. yaprak kısmı beyaz kenarlı, kısa ve ucunda iki kulakçık oluşturur.

meyve yumurta şeklinden dar veya geniş eliptik şekle kadar değişir. üst taraftan hafif basık, 3–5 mm uzunlukta, 1,5-3,5 mm genişlikte sarı kahverenginden kırmızı kahverengine kadar farklılık gösterir. kenarları geniş ince düz ve sarımsı kanatla çevrilmiştir. 
ticarette genellikle meyveler ayrılmış olarak bulunurlar. ayrılmış olan meye sırt taraftan kuvvetlice basıktır. beş esas damardan üçü sırt tarafındadır. 
meyve büyüklükleri çok değişiktir. küçük formlarda uzunluk 2,90-3,28 mm, genişlik 1,68-1,96 mm; büyük formlarda ise uzunluk 3,64-4,08 mm, genişlik 2.52 mm kadardır.

kullanımı 
dereotu bitkisinin yapraklarının ya da tohumlarının kurutulmasıyla baharatı elde edilir. genellikle balık ve deniz ürünlerinden yapılan yemeklerde kullanılır. ayrıca zeytinyağlı yemeklere de hoş bir tat ve koku verir.

resim galerisi

dış bağlantılar 
 dereotunun faydaları

graveolens
yenilebilir maydanozgiller
baharat bitkileri
monoamin oksidaz inhibitörleri
Menemen (anlam ayrımı)

menemen, i̇zmir'in bir ilçesidir.

menemen ayrıca şu anlamlara gelebilir:

 menemen (yemek), yumurta, domates, biber ve bazen de soğanın tavada karıştırılmasıyla elde edilen bir yemek
 menemen tren i̇stasyonu, i̇zmir'de bir tren istasyonu
 menemen olayı,  menemen olayı ya da kubilay olayı, 23 aralık 1930 günü, i̇zmir'in menemen ilçesinde, askerliğini yedek subay olarak yapmakta olan öğretmen mustafa fehmi kubilay'ın ve yardımına koşan bekçiler hasan ve şevki'nin şeriat isteyen bir grup tarafından öldürülmesi
Çiğli (anlam ayrımı)

çiğli ayrıca şu anlamlara gelebilir:
 çiğli, i̇zmir ili ilçesi
 çiğli, dulkadiroğlu, kahramanmaraş ili dulkadiroğlu ilçesine bağlı mahalle
 çiğli tren i̇stasyonu, i̇zmir'de bir tren istasyonu