Himmet Partisi

himmet partisi, himmet sosyal-demokrat müslüman teşkilatı veya kısaca himmet (), azerbaycan'ın ve tüm i̇slam dünyasının ilk sosyal demokrat nitelikteki siyasi partisi. sol kanadı 1920 yılında bakü'deki komünist adalet fırkasıyla birleşerek, azerbaycan komünist partisi'ni kurdu. himmet gazetesi adında yayın organları vardı.

tarihçe

1905-1907 
1904’te gerçekleştirilen rusya sosyal demokrat i̇şçi partisi ii. kongresinde, partinin bakü komitesi ile işbirliğine giden, büyük çoğunluğu azerbaycanlı olan himmet (“i̇rade-çaba-iş birliği”) adında bir teşkilat oluşturulmuştu.  teşkilatın amacı müslüman işçileri cezbetmekti. himmet, milliyet ya da etnik köken temelinde değil, ancak bölgesel temelde parti kolu oluşturabileceğini söyleyen bolşeviklerin altın kuralına istisna teşkil eden bir örgütlenme olmuştur.

partinin ilk kurucuları mehmed emin resulzade, sultanmecid efendiyev, mir esadullah mirkasımov,mir hasan mövsumov ve memmedhasan hacınski olmuştur. daha sonra partiye meşedi azizbeyov, prokofi apresianoviç çaparidze, i̇sa bey aşurbeyov, karabey karabeyov, mammadbağır ahundov,  ahmet ağaoğlu ve neriman nerimanov gibi isimler katılmıştır.

partinin başkanlığına ilk önce mehmed emin resulzade seçilmiştir. mehmed emin resulzade'nin yönetimi sırasında, 1904-1905 yıllarında, azerbaycan'ın ilk yasa dışı komünist gazetesi olan himmet gazetesi yayımlandı. gazete ilk sayısından itibaren azerbaycan'da ve i̇ran'da sosyal demokrat örgütler kurmayı amaçlayan ajitasyon çalışması yapmaya başladı.

himmet’in rsdi̇p bağları mevcuttu. parti kâğıt üstünde rsdi̇p'nin bakü komitesi şubesi gibi görünse de, liderlerinin belli bir bölümünün bolşevik olmaması sebebiyle, örgüt rsdi̇p’den kısmen özerktir.

1907 sürgünü sonrası 
rusya’da 1905-1907 devriminin patlak vermesiyle, himmet çar rejimi tarafından bastırılır. bu dönemin ardından transkafkasya’da geriye çok az parti üyesi ve destekçisi kalır.

1917-1920 tarihleri 
himmet partisi, şubat devrimi’ni takiben, nisan 1917’de meşedi azizbeyov ve neriman nerimanov önderliğinde yeniden dirilir. neriman nerimanov başkanlığı üstlenir, partinin üst konumlarına meşedi azizbeyov, dadaş bünyatzade, möhsün i̇srafilbeyov ve hamit sultanov gibi devrimciler getirilir.

kimi kaynaklar, himmet partisi'nin bolşevik taraftarı bazı üyelerinin, mart olayları olarak da bilinen katliama, bakü sovyet güçleri tarafında katıldıklarını iddia etmekte, kimi kaynaklar ise bunun aksini iddia etmektedir.

temmuz 1917 tarihinde himmet partisi sol ve sağ kanada parçalandı. sol himmet bolşeviklerle sık işbirliğinde, sağ himmet ise menşeviklerle işbirliğindeydi.

sağ himmet 
1918'den 1920 yılına kadar, himmet partisi azerbaycan demokratik cumhuriyeti parlamentosu'nda 5 milletvekili ile himmet fraksiyonunu oluşturarak temsil edildi. daha sonra 3 milletvekilinin katılımıyla sandalye sayısı 8'e yükseldi. himmet fraksiyonu ve halkçı partisinin dahil olduğu müslüman sosyalist bloğu sosyalistler fraksiyonunu oluşturmuştur.

hem himmet fraksiyonuna hem sosyalistler fraksiyonuna başkanlığı himmet partisi üyesi samet ağa ağaoğlu yapmaktaydı.

himmet partisi üyesi ekber ağa şeyhülislamov 1. hoyski hükûmetinde tarım ve emek bakanı olmuştur.

2. yusufbeyli hükûmetinde himmet partisinin dahil olduğu sosyalistler fraksiyonu üyeleri ahmed bey pepinov emek ve tarım bakanı, camo bey hacınski ise posta ve telegraf bakanı olarak görev aldılar.

birleşme 
nisan 1918 tarihinde sol ve sağ himmet ortak konferans düzenleyerek 11 kişiden (mirza davud hüseynov, alihaydar karayev ve başkaları sol himmeti temsilen) ibaret ortak merkezi komite oluşturdu. buna rağmen yaz 1919 tarihinde sol himmet bolşeviklerin bakü komitesinin rusya komünist partisine birleşme isteğini olumlu yaklaşmış, bunun üzerine sağ himmet bütün himmet partisinden ayrıldı.

sol himmet 
sol himmet 11-12 şubat 1920 tarihinde, adalet fırkası, çiftçi partisi ve bakü bolşevikleri ile birleşerek azerbaycan komünist partisi'ni kurma kararı aldı, 11-12 şubat 1920 tarihinde azerbaycan komünist partisinin 1. kurultayı düzenlenmiş ve mirza davud hüseynovun liderliğinde birleşerek kurulma gerçekleşmiştir.

merkezi komite başkanı

ayrıca bakınız
 himmet (gazete)

kaynakça
 

rus i̇mparatorluğu'ndaki siyasi partiler
azerbaycan'daki siyasi partiler
azerbaycan'daki eski siyasi partiler
azerbaycan tarihi
rus devrimi