Hicaz Demiryolu

hicaz demiryolu, ya da diğer adıyla hamidiye hicaz demiryolu, ii. abdülhamid tarafından 1900-1908 yılları arasında şam ile medine arasında inşa ettirilen 1322 km uzunluğundaki demiryolu hattıdır. 1908 yılından sonraki eklemelerle 1.900 km uzunluğa kadar çıkmıştır. demiryolunun teknik işlerinin başında alman mühendis meissner bulunuyordu. demiryolu hattının inşaatında 2666 kâgir köprü ve menfez, yedi demir köprü, dokuz tünel, 96 istasyon, yedi gölet, 37 su deposu, iki hastane ve üç atölye yapılmıştır. ii. abdülhamid demiryolu boyunca telgraf hattı çekilmesini de emretmiştir. telgraf hatlarıyla beraber demiryolunu arap bedevilerin saldırılarından korumak için birçok karakol da inşaâ edilmiştir. demiryolu, asıl hedefteki ulaşım noktası olan mekke'ye kadar uzatılamamıştır.

hicaz demiryolu'nun inşası için siyasi, ekonomik, askeri, dinî birçok sebep bulunmaktadır. i̇stanbul ile kutsal topraklar arasındaki ulaşımı güçlendirmek, bu bölgelere taşınacak askerlerin ulaşımını kolaylaştırmak, hacıların daha güvenli bir şekilde hacca gidip gelmesini sağlamak, osmanlı i̇mparatorluğu'nun bu topraklardaki fiili hakimiyetini güçlendirmek ve arap ülkelerinin ekonomik gücünü yükseltmek öncelikli hedefler arasındadır. ancak projede alman mühendislerinin çalışmasının en temel sebebi almanya'nın berlin'den başlayıp i̇stanbul üzerinden geçerek hicaz bölgesine ulaşımı kolaylaştırılmasını istemeleridir. o dönemde mısır i̇ngilizlerin işgali altındadır ve süveyş kanalı kontrolleri altındadır. almanlar ileride osmanlı topraklarında üzerinden i̇ngilizlere karşı açmayı planladıkları bir cephe için en kısa yol bu demiryoluyla olacaktı.

demiryolunun inşası 1900 yılında başlamıştır, yapımında çoğunlukla türkler,bölge işçileri ve osmanlı askerleri çalışmış, ama bunun yanında almanların teknik tavsiyeleri ve destekleri de alınmıştır. yapımda alman mühendislerin de yer almasına rağmen mühendislerin çok önemli bir kısmı türk'tü. ve kendilerini büyük ölçüde geliştirme imkânı buldular. aynı yıllarda yapılan bir diğer demiryolu da bağdat demiryoludur. demiryolunun yapımı için osmanlı konsoloslukları yurt dışında yardım paraları toplamıştır. demiryolunun yapımı için birçok bağış kampanyası başlatılmış ve bizzat sultan ii.abdülhamid 50.000 lira ile ilk bağışı yapmıştır. belli miktarda maddi bağışta veya katkıda bulunan kişilere hicaz demiryolu madalyası ve bir hatıra olarak, yaptıkları bağış miktarınıda gösteren bir berat belgesi verilmiştir.

birçok devlet osmanlı i̇mparatorluğu'nun bu projesine karşı çıkmıştır. bunların en başında bulunan i̇ngiltere'ydi. i̇ngilizler tarafından demiryolu projesinin aleyhine birçok propaganda yapılmıştır. bunların arasında: toplanan bağışların demiryoluna gitmediği ve osmanlı i̇mparatorluğu'nun bu paraları hazineye aktardığı gibi birçok şey vardı.

yapımından sonra ise sıkıntı yaşanmıştır. özellikle soygunculukla ve hacı kafilelerini yağmalamakla geçinen arap kabileleri bu sefer demiryolunu hedef almış, bölgedeki halk ise çokça traversleri söküp kendi işlerinde kullanma girişiminde bulunmuştur. demiryolu hattı i.dünya savaşı sırasında arap isyancılar tarafından ağır hasarlara uğramıştır. sevr antlaşması ile osmanlı devleti demiryolundaki haklarından vazgeçmek zorunda kalmıştır.

yıllara göre demiryolu uzunluğu

galeri

kaynakça 

 
suriye'deki demiryolu hatları
ürdün'deki demiryolu hatları
suudi arabistan'daki demiryolu hatları
osmanlı döneminde şam
1908'de osmanlı i̇mparatorluğu'nda kurulan oluşumlar
1908'de tamamlanan ulaşım altyapısı
ii. abdülhamid
20. yüzyılda kurulan demiryolu şirketleri