Tambur

tambur, türk müziğinde yaygın olarak kullanılan telli bir sazdır.

tamburun kökeni, hangi tarihte ortaya çıktığı bilinmemektedir. sümerce "pantur"dan geldiği hakkında bilgiler mevcuttur. araplar, kelimenin "kuzunun kuyruğu" anlamına gelen "dumba-i bara"dan geldiğini söylerler. sözcük, sonraları i̇ran'da ve orta asya'da, daha çok bağlamaya benzeyen armudi gövdeli, uzun saplı çalgıların adı olarak kullanılmıştır. özellikle avrupalı gezginlerin (örn. charles fonton ve toderini), sapındaki perde bağları dolayısıyla türk müziğinin ses sistemini gözle görülür biçimde yansıttığını yazdıkları tambur, günümüzde yalnızca türkiye'de kullanılan belki de tek çalgıdır. sazı icra edenlere "tamburi" ismi verilir. farabi, "horasan tamburu"ndan bahsetmektedir. evliya çelebi xvii. yüzyılda i̇stanbul'da 500 tamburi bulunduğunu ifade ediyor. tarihte tambura; farabi'de "horasan tanburu", maragali abdulkadir'de "tanbur-ı şirvaniyan" ile "tanbura-i türki" adlarındaki çeşitleri ile değinilmiştir.

bugün kullanılan tambur ise ilk kez kantemiroğlu'nda görülmüştür. dimitri kantemir tarafından tambur, türk müziği ses sistemini ifade maksadıyla kullanılmıştır. uzun yıllar türk müziğinde rağbet edilen bir saz olan tamburda virtüöziteyi getiren tamburi cemil bey olmuştur. geliştirdiği yeni icra şekli, tamburun klasik üslubuna alternatif olmuş ve yeni bir çığır açmıştır. tamburi cemil bey, viyolonsel ve yaylı tamburu türk müziğinde ilk kez kullanmıştır. mesut cemil'in tambur üslubu babasının izlerini taşımakla birlikte birçok yönden ondan farklılık gösterir. en uygun geçkilerle bezenmiş zengin bir melodik yapı, ustaca çalış mesut cemil'de de aynen vardır. makamları tutumlu bir tavırla tanıtır, bastığı perdelerin tam hakkını vererek, aşırıya kaçmadan yaptığı zarif süslemeler ve kaydırmalar ve güzel geçkilerle çalışını zenginleştirmiştir. tamburi büyük osman bey, tamburi i̇zak, tamburi cemil bey, kadı fuat efendi, mesut cemil, refik fersan, i̇zzettin ökte, ercüment batanay, necdet yaşar, özer özel, abdi coşkun, tavır olarak örnek alınan tamburilerden bazılarıdır.

tambur perdeleri 
perdeleri için, bağırsak (katkut) veya olta misinası kullanılır. cemil bey'in zamanında tambur 42 perdeliydi. sonra arel sistemi gereğince 48 perde bağlanmaya başlandı. günümüzde ise transpozede kolaylık sağladığı iddiasıyla 65, hattâ daha fazla perdeli olabilmektedir.

tambur, sapı oldukça uzun bir sazdır (ortalama 73–84 cm). sapın üzerine bağlanan perdeler konusunda tamburi cemil bey şunları söylemektedir:

tambur mızrabı 
tamburun mızrabı kaplumbağa kabuğundan (bağa) elde edilir. oldukça sert bir maddeden yapılan mızrabın uzunluğu icracının isteği üzerine 9.5-13.5 cm. arasında değişir. esnemez bir çubuk olan mızrabın iki ucu da kullanılır. ama iki uç, farklı tınılar elde edebilmek için birbirinden biraz farklı yapılır. sağ elin baş, işaret ve orta parmakları ile tutulan mızrap, tellere geniş yüzüyle değil, diklemesine dar yüzüyle vurulur. bu vuruş, çalgının tok ses vermesini sağlar. mızrabı böyle tutulan başka çalgı yoktur.

teller 
tamburda dördü sarı ve üçü de çelik olmak üzere yedi tel vardır. bazen sekiz telli de olabilir. günümüzde genellikle sekiz telli tamburlar yapılmaktadır.

kaynakça 

telli çalgılar
azerbaycan halk müziği çalgıları
i̇ran halk müziği çalgıları
türk halk müziği çalgıları
tasavvuf müziği
orta asya müziği