Mata Hari

mata hari (d. 7 ağustos 1876, leeuwarden, hollanda - ö. 15 ekim 1917, vincennes, fransa), i. dünya savaşı yıllarında dansçı kimliği altında alman devleti için çalıştığı iddia edilen casustur.

aslen hollandalı olan mata hari'nin gerçek adı margaretha geertruida zelle'dir. mata hari ismi malay dilinde "şafağın gözü", hint dilinde "şafağın göz bebeği" anlamına gelmektedir.

fransız, i̇ngiliz, rus subay ve devlet adamlarından topladığı çok gizli askerî bilgileri kızına yazılmış masum mektuplar halinde özel diplomatik kurye ile paris'ten almanlara ulaştırmıştır. alman askerî ve denizcilik istihbarat başkanlarıyla toplantılara katıldığı madrid'den paris'e döndükten sonra 13 şubat 1917'de tutuklandı. yıllardır hakkında toplanan belgelerin en önemlisi, son madrid seyahatinde, madrid elçiliğinden alman askerî merkezine kendi kodu (h21) ile gönderdiği ve yolda ele geçirilen telgraftı. madrid dönüşü alacağı 15.000 i̇spanyol pesetası tutarındaki çek, tutuklandığı zaman mata hari'nin üzerinde bulundu. bir diğer delil ise 1915'te fransa'ya dönmesinden önce, alman gizli servisi'nden aldığı 30.000 marklık senetti. mahkemenin söz konusu paralarla ilgili suçlamasını, "hediye aldım" diyerek reddeden mata hari, kuvvetli delil bulunamamasına rağmen idama mahkûm edildi ve 15 ekim 1917'de kurşuna dizildi.

ayrıca samira efendi isimli şarkıcı "eurovision - 2021 şarkı yarışması"nda azerbaycan'ı "mata hari" adlı şarkıyla temsil etmiştir. azerbaycan'ı en büyük müzik arenasında temsil eden "mata hari" şarkısı hem azerbaycan'a hem de samira efendi'ye büyük ün kazandırdı. şarkı, eurovision şarkı yarışması'nda final aşamasına geldi. samira efendi, eurovision şarkı yarışması'nın ardından birçok uluslararası etkinlikte, avrupa festivallerinde ve diğer yarışmalarda azerbaycan'ı "mata hari" şarkısıyla yeniden temsil etti.

hayatı 
zamanın yüksek sosyetesinde söylenenlere göre mata hari, hindistan'ın güneyinde, malabar sahilinde doğmuştu. babası brahman sınıfından bir din adamı, annesi de bir rakkaseydi. kanda-swany tapınağının mahzenlerinde küçük yaşından itibaren kendisine kutsal danslar ve usuller öğretilmişti. başrakkase, mata hari'de olağanüstü yetenekler sezdiği için onu tanrı siva'nın hizmetine adamayı kararlaştırmıştı.

bütün parisliler bu efsaneye az çok inanıyordu ama mata hari'nin böyle bir iddiası yoktu. yakınlarının söylediğine göre o, 7 ağustos 1876 tarihinde hollanda'nın frizya eyaletinin merkezi olan leeuwarden'de doğmuştu. babası tanınmış tüccarlardandı; annesi de zengin, güzel ve kibar bir kadındı. margaretha'nın babasının küçük bir kasketçi dükkânı vardı. günün birinde iflas ettiğinden simsarlık yapmaya başlamıştı.

margaretha, 18 yaşına gelince leiden şehrinde öğretmen okuluna gitti. çok geçmeden okul müdürü, güzel öğrencisine âşık oldu. fakat margaretha'nın, yaşlı müdürün masallarını dinleyecek zamanı yoktu. bir süre sonra okulu bırakarak lahey'de oturan amcasının yanına gitti. burada bir subayla evlenmeyi istiyordu.

1895 yılının başlarında, gazetede kalbini çarptıran bir ilan okudu. hollanda'nın sömürgesi olan endonezya'da (hollanda hindistan'ı) görevli olan ve iznini lahey'de geçiren bir yüzbaşı evlenmek istiyordu. 

aslında ilan, bir şakadan ibaretti. yüzbaşı rudolf mac leod arkadaşlarıyla konuşurken son derece sıkıntılı bir hayat geçirdiğini söylemiş, onlar da gülerek evlenmesini tavsiye etmişti. yüzbaşının dostlarından bir gazeteci de bu evlenme ilanını uydurarak gazetesine koyuvermişti.

yüzbaşının aldığı on beş mektuptan yalnız biri dikkatini çekti. o mektubu gönderen de margaretha idi. i̇çine resmini de koymuştu. i̇lk görüşmeleri 24 mart 1895'te amsterdam'da gerçekleşti. i̇ki genç birbirlerini görür görmez âşık olmuşlardı. aynı yılın 11 temmuz'unda evlendiler. 30 ocak 1896'da norman adını verdikleri bir oğulları oldu.

1 mayıs 1897'de rudolf ile margaretha "princesse aurelia" gemisiyle cava'ya hareket ettiler. o andan itibaren mata hari'nin gerçek şahsiyetinin kavranmasını imkânsız kılan, karışık bir devre başladı. hâlbuki olaylar gayet normal seyrediyordu. marie jeanne adını verdikleri bir kızları olmuştu. fakat çok geçmeden küçük norman, zehirlenerek öldü. bu olaydan sonra çiftin hayatı cehennemi andırmaya başladı.

1902 yılında, hollanda'ya dönerek boşandılar. rudolf, greta'ya ayda 100 florin nafaka veriyordu. fakat bu para cava'da geçen mahrumiyetlerin acısını çıkarmak isteyen genç mata-hari için yeterli gelecek gibi değildi.

1903 sonlarına doğru paris'e geldi. artık kararını vermişti: hayatı aşkla dans etmekten ibaret olacaktı. 13 mart 1905'te mata hari, guimet müzesi'nde düzenlenen ve seçkin davetlilerin hazır bulunduğu bir topluluk karşısında hintlerin mukaddes danslarını canlandırdı. gösterinin sonunda vecde gelip bayılması üzerine, aslında çok takdir edilen dansı herkesi teshir etmiş (büyülemiş) oldu. hazır bulunanlar yalnız güzelliğine karşı hayran olmakla kalmayıp derin bilgisini de hayretle karşıladı.

1912 yılında fransa intikam arzusu ile kıvranıyordu. vatanseverlik bir mezhep hâline gelmişti. herkes, her yerde casuslar görür gibi oluyordu. bu bakımdan casusluk ve istihbarat işleriyle uğraşan 2. şube, mata hari'yi gözaltına alarak harbiye nezaretinde adına bir dosya açtı.

dikkatli müşahitler, mata hari'nin guimet müzesi'nde ilk dans ettiği sırada alman sefiri prens radolin'in kendisine fazla iltifatta bulunduğunu gözden kaçırmamışlardı. antonie de onun, bale üstadı casus sarocco ile sıkı fıkı olduğunu biliyordu. neuilly'deki villasında hüviyeti pek iyi anlaşılamayan bir alman subayı ile uzun süre yaşadığı da malûmdu.

2 eylül ile 2 kasım 1916 tarihleri arası, şüpheleri üzerinde toplayan bu kadının genç havacılarla düşüp kalktığı tespit edildi. fakat aleyhine en ufak bir delil elde etmek mümkün değildi. bu durumda, mata hari'nin sınır dışı edilmesi kararlaştırıldı ve yüzbaşı ladoux emri iletmekle görevlendirildi.

mara hari bu emir üzerine derin bir hayrete düşerek fransa'ya bağlı olduğunu söyledi, hatta bu iddiasını ispatlamak için çok samimi olduğu alman veliahdı ve brunsvik dukası'ndan bir hayli bilgi edinerek fransızlara aktarabileceğini ileri sürdü.

ladoux, bu teklifi derhâl kabul etti ve mata hari'nin i̇spanya'ya giderek, oradan i̇ngiltere'ye geçmesi kararlaştı.

fakat mata hari i̇ngiltere'ye ayak basınca gizli haberalma servisi onu tekrar i̇spanya'ya iade etti. anlaşılan bütün bu mizansen mata hari'ye kurulan bir tuzaktan başka bir şey değildi. sonuç çıkmayınca geri gönderildi. yalnız, mata hari'nin fransız emniyet servisleri talimatıyla brüksel'de temas kuracağı altı ajandan biri tam o günlerde almanlar tarafından yakalanarak kurşuna dizilmişti. bunun üzerine gizli haberalma servisi, fransız ikinci şubesine yazdığı bir yazıda, mata hari'yi brüksel'deki bir ajanın idamından sorumlu tutmak gerektiğini bildirdi. ancak fransızların elinde hâlâ mata hari'yi yakalamak için yeterli delil yoktu.

madrid'te de mata hari'nin davranışları şüpheyi davet etmekten geri kalmıyordu. hari, alman kara ve deniz ataşelerine metreslik ediyordu. tuhaf bir tesadüf eseri olarak tam o günlerde alman denizaltılarının batırdıkları müttefik gemilerinin tonajı da birdenbire müthiş bir yekünü buluyordu.

mata hari, 2 mayıs 1917'de, paris'e dönmeye karar verdi. onun bu kararı vicdan huzuru içinde bulunduğunu ispat edecek nitelikteydi. fakat dostları yine de ona zan altında bulunduğunu hatırlatarak, kararından vazgeçmesini tavsiye ettiler. o, bu uyarılardan hiçbirine kulak asmadı. kendini suçsuz görüyordu. neden korkacaktı?

fakat mata hari'nin paris'e hareket ettiği sıralarda madrid alman ataşemiliteri von kalle, hollanda'daki alman casusluk teşkilatı şefine bir telsiz göndererek h21 rumuzlu bir ajana paris'te comptoir national d'escompte aracılığıyla 15 bin pesetalık bir havale göndermesini bildiriyordu.

eyfel kulesi tarafından zapt edilen bu mesaj açılınca havale lehtarının mata hari olduğu hayretle görüldü ve bunun üzerine hari, 13 şubat 1917'de yakalandı. 24 temmuz 1917'de 3 numaralı divan-ı harbe verildi ve 15 ekim 1917'de kurşuna dizilerek idam edildi.

1876 doğumlular
1917 yılında ölenler
hollandalı casuslar
hollandalı dansçılar
kurşuna dizilerek idam edilmiş kişiler
malayca