Psikiyatri

psikiyatri ya da ruh hekimliği, ruhsal durumların teşhisi, korunması ve tedavisine adanmış tıbbi uzmanlık alanıdır. bunlar ruh hali, davranış, bilişsellik ve algılarla ilgili çeşitli konuları içerir.

bir kişinin ilk psikiyatrik değerlendirmesi tipik olarak bir vaka öyküsü ve ruhsal durum muayenesi ile başlar. fiziksel muayeneler ve psikolojik testler yapılabilir. bazen nörogörüntüleme veya diğer nörofizyolojik teknikler kullanılır. ruhsal bozukluklar genellikle dünya sağlık örgütü (who) tarafından düzenlenen ve kullanılan hastalıkların uluslararası sınıflaması (icd) ve amerikan psikiyatri birliği (apa) tarafından yayınlanan ve yaygın olarak kullanılan mental bozuklukların tanısal ve sayımsal el kitabı (dsm) gibi tanı kılavuzlarında listelenen klinik kavramlara göre teşhis edilir. dsm'nin beşinci baskısı (dsm-5) mayıs 2013'te yayınlanmış ve çeşitli hastalıkların daha geniş kategorilerini yeniden düzenlemiş ve güncel araştırmalarla tutarlı bilgiler/görüşler içerecek şekilde bir önceki baskıya göre genişletilmiştir.

psikiyatrik ilaç ve psikoterapi ile kombine tedavi, mevcut uygulamada en yaygın psikiyatrik tedavi şekli haline gelmiştir, ancak çağdaş uygulama, girişken toplum tedavisi, toplumu güçlendirme ve destekli istihdam gibi çok çeşitli diğer yöntemleri de içermektedir. tedavi, işlevsel bozukluğun ciddiyetine veya söz konusu bozukluğun diğer yönlerine bağlı olarak yatarak veya ayakta tedavi esasına göre uygulanabilir. yatarak tedavi gören bir hasta bir psikiyatri hastanesinde tedavi edilebilir. bir bütün olarak psikiyatri alanındaki araştırmalar epidemiyologlar, hemşireler, sosyal hizmet uzmanları, mesleki terapistler veya klinik psikologlar gibi diğer profesyonellerle birlikte disiplinler arası bir temelde yürütülür.

etimoloji 

psikiyatri terimi ilk olarak 1808 yılında alman hekim johann christian reil tarafından ortaya atılmıştır ve kelimenin tam anlamıyla 'ruhun tıbbi tedavisi' anlamına gelmektedir (grekçede psykhē 'ruh'tan psiki- 'ruh'; iāsthai 'iyileştirmek'ten gk. iātrikos 'tıbbi' kelimesinden -atri 'tıbbi tedavi'). psikiyatri alanında uzmanlaşmış bir tıp doktoruna psikiyatrist veya psikiyatr denir. (tarihsel bir bakış için bkz. psikiyatrinin zaman çizelgesi).

teori ve odak noktası 
psikiyatri, insanlardaki ruhsal bozuklukları incelemeyi, önlemeyi ve tedavi etmeyi amaçlayan, özellikle zihne odaklanan bir tıp alanını ifade eder. sosyal bağlamda dünya ile akıl hastalarının bakış açısından dünya arasında bir aracı olarak tanımlanmıştır.

psikiyatri alanında uzmanlaşan kişiler, hem sosyal hem de biyolojik bilimlere aşina olmaları gerektiği için genellikle diğer ruh sağlığı profesyonellerinden ve hekimlerden farklıdır. bu disiplin, hastanın öznel deneyimleri ve hastanın nesnel fizyolojisi tarafından sınıflandırılan farklı organların ve vücut sistemlerinin işleyişini inceler.  psikiyatri, geleneksel olarak üç genel kategoriye ayrılan zihinsel bozuklukları tedavi eder: akıl hastalıkları, ağır öğrenme güçlükleri ve kişilik bozuklukları. psikiyatrinin odak noktası zaman içinde çok az değişmiş olsa da teşhis ve tedavi süreçleri önemli ölçüde gelişmiştir ve gelişmeye devam etmektedir. 20. yüzyılın sonlarından bu yana, psikiyatri alanı daha biyolojik ve diğer tıp alanlarından kavramsal olarak daha az izole hale gelmeye devam etmiştir.

uygulama kapsamı 

psikiyatri tıp uzmanlığı nörobilim, psikoloji, tıp, biyoloji, biyokimya ve farmakoloji alanlarındaki araştırmaları kullansa da genellikle nöroloji ve psikoloji arasında bir orta yol olarak kabul edilmiştir. diğer doktorlar ve nörologlardan farklı olarak, psikiyatristler doktor-hasta ilişkisi konusunda uzmanlaşmışlardır ve psikoterapi ve diğer terapötik iletişim tekniklerinin kullanımı konusunda çeşitli derecelerde eğitim sahibidirler. psikiyatristler ayrıca hekim olmaları ve psikiyatri alanında ihtisas adı verilen mezuniyet sonrası eğitim (genellikle 4 ile 5 yıl) almaları bakımından psikologlardan ayrılırlar; lisansüstü tıp eğitimlerinin kalitesi ve kapsamı diğer tüm hekimlerinkiyle aynıdır. bu nedenle psikiyatristler hastalara danışmanlık yapabilir, ilaç yazabilir, laboratuvar testleri isteyebilir, nörogörüntüleme isteyebilir ve fizik muayeneler yapabilirler.

etik 
dünya psikiyatri birliği, psikiyatristlerin (diğer meslek etiği savunucuları gibi) davranışlarını yönetmek için bir etik kod yayınlar. i̇lk olarak 1977'de hawaii bildirgesi ile ortaya konan psikiyatrik etik kurallar, 1983 viyana güncellemesi ve 1996'daki daha geniş madrid bildirgesi ile genişletilmiştir. kurallar, örgütün 1999, 2002, 2005 ve 2011 yıllarındaki genel kurullarında daha da gözden geçirilmiştir.

dünya psikiyatri birliği kuralları, gizlilik, ölüm cezası, etnik veya kültürel ayrımcılık, ötanazi, genetik, aciz hastaların insan onuru, medya ilişkileri, organ nakli, hasta değerlendirmesi, araştırma etiği, cinsiyet seçimi, işkence ve güncel bilgi gibi konuları kapsamaktadır.

meslek, bu tür etik kurallar oluştururken, psikiyatri pratiğine ilişkin, örneğin lobotomi ve elektrokonvülsif terapi kullanımıyla ilgili bir dizi tartışmaya yanıt vermiştir.

tıp etiği normlarının dışında faaliyet gösteren itibarsız psikiyatristler arasında harry bailey, donald ewen cameron, samuel a. cartwright, henry cotton ve andrei snezhnevsky sayılabilir.

yaklaşımlar 
psikiyatrik hastalıklar birkaç farklı şekilde kavramsallaştırılabilir. biyomedikal yaklaşım belirti ve semptomları inceler ve bunları tanı kriterleri ile karşılaştırır. akıl hastalığı ise tam tersine, semptomları anlamlı bir yaşam öyküsüne dahil etmeye ve onları dış koşullara verilen tepkiler olarak çerçevelemeye çalışan bir anlatı yoluyla değerlendirilebilir. her iki yaklaşım da psikiyatri alanında önemlidir ancak ne psikiyatrik paradigmanın seçimi ne de psikopatolojinin tanımlanması konusundaki tartışmaları çözüme kavuşturmak için yeterince uzlaşmıştır. "biyopsikososyal model" kavramı, klinik bozulmanın çok faktörlü doğasının altını çizmek için sıklıkla kullanılmaktadır. ancak bu kavramda model kelimesi kesinlikle bilimsel bir şekilde kullanılmamaktadır. alternatif olarak, niall mclaren zihnin varlığının fizyolojik temelini kabul etmekte ancak bilişi, bozukluğun meydana gelebileceği indirgenemez ve bağımsız bir alan olarak tanımlamaktadır. biyobilişsel yaklaşım mentalist bir etiyoloji içerir ve biyopsikososyal görüşün doğal düalist (yani ruhani olmayan) bir revizyonunu sağlar ve avustralyalı psikiyatrist niall mclaren'in disiplini filozof thomas kuhn'un paradigmatik standartlarına uygun olarak bilimsel olgunluğa getirme çabalarını yansıtır.

bir tıp uzmanı bir hastaya tanı koyduğunda, hastayı tedavi etmek için seçebileceği çok sayıda yol vardır. genellikle psikiyatristler farklı yaklaşımların farklı yönlerini bir araya getiren bir tedavi stratejisi geliştirirler. i̇laç reçeteleri çok yaygın olarak hastalara aldıkları herhangi bir terapiyle birlikte verilmek üzere yazılır. tedavi stratejilerinin en düzenli olarak alındığı üç ana psikoterapi ayağı vardır. hümanistik psikoloji, hastanın "bütününü" perspektife koymaya çalışır; aynı zamanda kendini keşfetmeye odaklanır. davranışçılık, bilinçdışı veya bilinçaltını araştırmak yerine yalnızca gerçek ve gözlemlenebilir olaylara odaklanmayı seçen terapötik bir düşünce ekolüdür. psikanaliz ise erken çocukluk dönemi, irrasyonel dürtüler, bilinçdışı ve bilinç ile bilinçdışı akımlar arasındaki çatışma üzerine yoğunlaşır.

uygulayıcılar 

tüm hekimler ruhsal bozuklukları teşhis edebilir ve psikiyatri ilkelerini kullanarak tedavi önerebilir. psikiyatristler, psikiyatri alanında uzmanlaşmış ve ruhsal hastalıkları tedavi etmek üzere sertifikalandırılmış eğitimli hekimlerdir. ayakta, yatarak ya da her ikisini birden kullanarak tedavi edebilirler; tek başlarına ya da grup üyesi olarak çalışabilirler; serbest meslek sahibi, ortaklık üyesi ya da hükûmet, akademik, kar amacı gütmeyen ya da kar amacı güden kuruluşların çalışanı olabilirler; hastane çalışanı olabilirler; askeri personeli sivil ya da ordu mensubu olarak tedavi edebilirler ve bu ortamların herhangi birinde klinisyen, araştırmacı, öğretmen ya da bunların bir kombinasyonu olarak işlev görebilirler. psikiyatristler de psikoterapi, psikanaliz veya bilişsel davranışçı terapi uygulamak için önemli bir eğitimden geçebilseler de onları diğer ruh sağlığı uzmanlarından ayıran şey hekim olarak aldıkları eğitimdir.

yan dallar 
psikiyatri alanında, amerikan psikiyatri ve nöroloji kurulu (abpn) tarafından ek eğitim ve sertifika gerektiren birçok alt uzmanlık alanı vardır. bu alt uzmanlıklar şunları içerir:

 bağımlılık psikiyatrisi, bağımlılık tıbbı
 beyin hasarı tıbbı
 çocuk ve ergen psikiyatrisi
 klinik nörofizyoloji
 konsültasyon-liyezon psikiyatrisi
 adli psikiyatri
 geriatrik psikiyatri
 hospis ve palyatif tıp
 uyku tıbbı

abpn'nin resmi sertifika vermediği ek psikiyatri alt uzmanlık alanları şunlardır:

 biyolojik psikiyatri
 çeşitli demans türlerinde olduğu gibi bilişsel hastalıklar
 toplum psikiyatrisi
 kültürlerarası psikiyatri
 acil psikiyatri
 evrimsel psikiyatri
 küresel ruh sağlığı
 öğrenme güçlüğü
 askerî psikiyatri
 nörogelişimsel bozukluklar
 nöropsikiyatri
 sosyal psikiyatri

bağımlılık psikiyatrisi, alkol, uyuşturucu veya diğer maddelerle ilişkili bozuklukları olan bireylerin ve madde ile ilişkili ve diğer psikiyatrik bozuklukların çift tanısı olan bireylerin değerlendirilmesi ve tedavisine odaklanır. biyolojik psikiyatri, ruhsal bozuklukları sinir sisteminin biyolojik işlevi açısından anlamayı amaçlayan bir psikiyatri yaklaşımıdır. çocuk ve ergen psikiyatrisi, psikiyatrinin çocuklar, gençler ve aileleriyle çalışma konusunda uzmanlaşmış dalıdır. toplum psikiyatrisi, kapsayıcı bir halk sağlığı perspektifini yansıtan ve toplum ruh sağlığı hizmetlerinde uygulanan bir yaklaşımdır. kültürlerarası psikiyatri, ruhsal bozuklukların ve psikiyatrik hizmetlerin kültürel ve etnik bağlamıyla ilgilenen bir psikiyatri dalıdır. acil psikiyatri, psikiyatrinin acil durum ortamlarındaki klinik uygulamasıdır. adli psikiyatri, hukuki soruların yanıtlanmasına yardımcı olmak için genel olarak tıp biliminden, özel olarak da psikiyatrik bilgi ve değerlendirme yöntemlerinden yararlanır. geriatrik psikiyatri, yaşlılarda ruhsal bozuklukların incelenmesi, önlenmesi ve tedavisi ile ilgilenen bir psikiyatri dalıdır. küresel ruh sağlığı, bazı akademisyenler tarafından yeni sömürgeci, kültürel açıdan duyarsız bir proje olarak görülse de ruh sağlığının iyileştirilmesine ve dünya çapındaki tüm insanlar için ruh sağlığında eşitliğin sağlanmasına öncelik veren bir çalışma, araştırma ve uygulama alanıdır. liyezon psikiyatrisi, diğer tıp uzmanlıkları ile psikiyatri arasındaki arayüzde uzmanlaşmış psikiyatri dalıdır. askerî psikiyatri, askeri bağlamda psikiyatri ve ruhsal bozuklukların özel yönlerini kapsar. nöropsikiyatri, sinir sistemi hastalıklarına bağlı ruhsal bozukluklarla ilgilenen bir tıp dalıdır. sosyal psikiyatri, ruhsal bozukluk ve ruhsal iyilik halinin kişiler arası ve kültürel bağlamına odaklanan bir psikiyatri dalıdır.

daha büyük sağlık kuruluşlarında, psikiyatristler genellikle üst düzey yönetim rollerinde görev alırlar ve burada kuruluşun bileşenleri için ruh sağlığı hizmetlerinin verimli ve etkili bir şekilde sunulmasından sorumludurlar. örneğin, çoğu va tıp merkezindeki ruh sağlığı hizmetleri şefi genellikle bir psikiyatristtir, ancak zaman zaman psikologlar da bu pozisyon için seçilmektedir.

amerika birleşik devletleri'nde psikiyatri, ağrı tıbbı, palyatif tıp ve uyku tıbbı alanlarında ileri eğitim ve kurul sertifikası almaya hak kazanan birkaç uzmanlık alanından biridir.

araştırma 
psikiyatrik araştırmalar doğası gereği disiplinler arasıdır; ruhsal bozuklukların doğasını ve tedavisini anlamaya çalışırken sosyal, biyolojik ve psikolojik perspektifleri birleştirir. klinik ve araştırma psikiyatristleri, araştırma kurumlarında temel ve klinik psikiyatrik konular üzerinde çalışır ve dergilerde makaleler yayınlar. kurumsal inceleme kurullarının gözetimi altında, psikiyatrik klinik araştırmacılar, tanı geçerliliğini ve güvenilirliğini artırmak, yeni tedavi yöntemleri keşfetmek ve yeni zihinsel bozuklukları sınıflandırmak için nörogörüntüleme, genetik ve psikofarmakoloji gibi konuları incelerler.

klinik uygulama

tanı sistemleri 
psikiyatrik tanılar çok çeşitli ortamlarda gerçekleşir ve birçok farklı sağlık çalışanı tarafından uygulanır. bu nedenle, teşhis prosedürü bu faktörlere bağlı olarak büyük ölçüde değişebilir. bununla birlikte, tipik olarak, psikiyatrik bir tanı, zihinsel durum muayenesi ve fiziksel muayenenin yapıldığı, patolojik, psikopatolojik veya psikososyal geçmişlerin elde edildiği ve bazen nörogörüntülerin veya diğer nörofizyolojik ölçümlerin alındığı veya kişilik testlerinin veya bilişsel testlerin uygulandığı bir ayırıcı tanı prosedürünü kullanır. bazı durumlarda, diğer tıbbi hastalıkları ekarte etmek için beyin taraması kullanılabilir, ancak günümüzde tek başına beyin taramalarına güvenmek bir akıl hastalığını doğru bir şekilde teşhis edemez veya gelecekte bir akıl hastalığına yakalanma riskini söyleyemez. bazı klinisyenler teşhis sürecinde genetiği ve otomatik konuşma değerlendirmesini kullanmaya başlamıştır, ancak genel olarak bunlar araştırma konuları olmaya devam etmektedir.

tanıda mrg/fmri'nin potansiyel kullanımı 
2018 yılında amerikan psikoloji derneği, modern klinik mri/fmri'ın ruh sağlığı bozukluklarının teşhisinde kullanılıp kullanılamayacağı konusunda fikir birliğine varmak için bir inceleme başlattı. apa tarafından sunulan kriterler, tanıda kullanılan biyobelirteçlerin aşağıdaki özelliklere sahip olması gerektiğini belirtmiştir:

 "belirli bir psikiyatrik bozukluğu tespit etmek için en az %80 duyarlılığa sahip olmalıdır"
 "bu bozukluğu diğer psikiyatrik veya tıbbi bozukluklardan ayırt etmek için en az %80 özgüllüğe sahip olmalıdır"
 "güvenilir, tekrarlanabilir ve ideal olarak noninvaziv, uygulaması basit ve ucuz olmalıdır"
 "önerilen biyobelirteçler, her biri farklı bir araştırmacı ve farklı popülasyon örnekleri tarafından yapılan ve hakemli bir dergide yayınlanan 2 bağımsız çalışma ile doğrulanmalıdır"

i̇nceleme, nörogörüntüleme teşhisinin teknik olarak mümkün olmasına rağmen, mevcut olmayan spesifik biyobelirteçleri değerlendirmek için çok büyük çalışmalara ihtiyaç olduğu sonucuna varmıştır.

tanı kılavuzları 
ruh sağlığı durumlarını sınıflandırmak için kullanılan üç ana tanı kılavuzu günümüzde kullanılmaktadır. icd-10, dünya sağlık örgütü tarafından üretilmiş ve yayınlanmıştır, psikiyatrik durumlarla ilgili bir bölüm içerir ve dünya çapında kullanılmaktadır. amerikan psikiyatri birliği (apa) tarafından hazırlanan ve yayınlanan mental mental bozuklukların tanısal ve sayımsal el kitabı (dsm), öncelikle ruh sağlığı koşullarına odaklanır ve amerika birleşik devletleri'ndeki ana sınıflandırma aracıdır. şu anda gözden geçirilmiş beşinci baskısına sahiptir ve dünya çapında da kullanılmaktadır. çin psikiyatri derneği de ruhsal bozuklukların çin sınıflandırması adlı bir tanı kılavuzu hazırlamıştır.

tanı kılavuzlarının belirtilen amacı tipik olarak tekrarlanabilir ve klinik olarak kullanışlı kategoriler ve kriterler geliştirmek, etiyoloji konusunda teorik olmamakla birlikte fikir birliğini ve üzerinde anlaşılmış standartları kolaylaştırmaktır. bununla birlikte, kategoriler yine de belirli psikiyatrik teorilere ve verilere dayanmaktadır; geniş kapsamlıdır ve genellikle çok sayıda olası semptom kombinasyonu ile belirlenir ve kategorilerin çoğu semptomolojide örtüşür veya tipik olarak birlikte ortaya çıkar. başlangıçta yalnızca kullanımı konusunda eğitim almış deneyimli klinisyenler için bir rehber olarak tasarlanmış olsa da isimlendirme artık birçok ülkede klinisyenler, yöneticiler ve sigorta şirketleri tarafından yaygın olarak kullanılmaktadır.

dsm, psikiyatrik tanı kategorilerini ve kriterlerini standartlaştırdığı için övgü almıştır. aynı zamanda tartışma ve eleştirileri de üzerine çekmiştir. bazı eleştirmenler dsm'nin birkaç güçlü psikiyatristin görüşlerini yücelten bilimsel olmayan bir sistemi temsil ettiğini savunmaktadır. tanı kategorilerinin geçerliliği ve güvenilirliği; yüzeysel semptomlara dayanması; kategoriler arasında ve 'normallik'ten yapay ayrım çizgilerinin kullanılması; olası kültürel önyargılar; insan sıkıntısının ilaca bağımlı kılınması ve psikiyatristlerin uygulamaları ve ilaç endüstrisi de dahil olmak üzere mali çıkar çatışmaları; genel olarak veya belirli konularla ilgili olarak tanıların kılavuza dahil edilmesi veya kılavuzdan çıkarılmasıyla ilgili siyasi tartışmalar ve tüketici/hayatta kalan hareketi de dahil olmak üzere tanı konarak kılavuzdan en doğrudan etkilenenlerin deneyimleri ile ilgili devam eden sorunlar vardır. telif hakları sıkı bir şekilde korunan dsm'nin yayınlanması apa'ya yılda 5 milyon dolardan fazla kazandırmaktadır ve bu rakam tarihsel olarak 100 milyon doların üzerindedir.

tedavi

genel değerlendirmeler 

psikiyatrik tedavi gören bireyler genellikle hasta olarak adlandırılır, ancak tüketici, müşteri veya hizmet alıcı olarak da adlandırılabilirler. bir psikiyatri doktorunun veya diğer psikiyatri uygulayıcılarının bakımı altına çeşitli yollarla girebilirler, en yaygın iki yol kendi kendine sevk veya birincil basamak doktoru tarafından sevktir. alternatif olarak, bir kişi hastane sağlık personeli tarafından, mahkeme kararıyla, istemsiz taahhütle veya birleşik krallık ve avustralya gibi ülkelerde akıl sağlığı yasası kapsamında bölümlere ayrılarak sevk edilebilir.

bir psikiyatrist veya tıbbi sağlayıcı, psikiyatrik bir değerlendirme yoluyla kişileri zihinsel ve fiziksel durumları açısından değerlendirir. bu değerlendirme genellikle kişiyle görüşmeyi ve genellikle diğer sağlık ve sosyal bakım uzmanları, akrabalar, iş arkadaşları, kolluk kuvvetleri personeli, acil sağlık personeli ve psikiyatrik derecelendirme ölçekleri gibi diğer kaynaklardan bilgi almayı içerir. ruhsal durum muayenesi yapılır ve genellikle iddia edilen psikiyatrik sorunlara katkıda bulunabilecek diğer hastalıkları belirlemek veya dışlamak için fiziksel bir muayene yapılır. fizik muayene aynı zamanda kendine zarar verme belirtilerinin tespit edilmesine de hizmet edebilir; bu muayene, özellikle kan testleri ve tıbbi görüntüleme yapılıyorsa genellikle psikiyatrist dışında biri tarafından gerçekleştirilir.

çoğu ilaç gibi, psikiyatrik ilaçlar da hastalarda yan etkilere neden olabilir ve bazıları, tam kan sayımı, serum ilaç seviyeleri, böbrek fonksiyonu, karaciğer fonksiyonu veya tiroid fonksiyonu gibi sürekli terapötik ilaç takibi gerektirir. elektrokonvülsif tedavi (ekt) bazen ilaç tedavisine yanıt vermeyenler gibi ciddi durumlar için uygulanır. psikiyatrik ilaçların etkinliği ve yan etkileri hastadan hastaya değişebilir.

yatarak tedavi 

psikiyatrik tedaviler son birkaç on yılda değişmiştir. geçmişte, psikiyatri hastaları genellikle altı ay veya daha uzun süre hastanede kalmakta, bazı vakalarda ise yıllarca hastanede yatmaktaydı.

ortalama yatarak psikiyatrik tedavi süresi 1960'lardan bu yana önemli ölçüde azalmıştır; bu eğilim kurumsuzlaştırma olarak bilinmektedir. bugün çoğu ülkede psikiyatrik tedavi gören kişilerin ayakta tedavi görme olasılığı daha yüksektir. hastaneye yatış gerekiyorsa ortalama hastanede kalış süresi bir ile iki hafta civarındadır ve yalnızca küçük bir kısmı uzun süreli yatış almaktadır. ancak japonya'da psikiyatri hastaneleri hastaları uzun süreler boyunca tutmaya devam etmekte, hatta bazen fiziksel kısıtlamalarla haftalarca veya aylarca yataklarına bağlı tutmaktadır.

psikiyatrik yatan hastalar, psikiyatrik bakım almak üzere bir hastaneye veya kliniğe kabul edilen kişilerdir. bazıları istemsiz olarak kabul edilir, belki güvenli bir hastaneye veya bazı yargı bölgelerinde cezaevi sistemi içindeki bir tesise yatırılır. amerika birleşik devletleri ve kanada da dahil olmak üzere birçok ülkede, istemsiz kabul kriterleri yerel yargı yetkisine göre değişmektedir. bu kriterler bir akıl sağlığı sorununa sahip olmak kadar geniş ya da kendileri veya başkaları için acil bir tehlike arz etmek kadar dar olabilir. yatak mevcudiyeti genellikle zor durumdaki kamu tesislerine kabul kararlarının gerçek belirleyicisidir.

tedavi eden doktor, bu daha az kısıtlayıcı seçenekle güvenliğin tehlikeye atılmayacağını düşünürse kişiler gönüllü olarak kabul edilebilir. uzun yıllar boyunca, istemsiz tedavinin kullanımı ve hastaları tanımlarken "içgörü eksikliği" teriminin kullanımı tartışmalara neden olmuştur. uluslararası alanda ruh sağlığı yasaları önemli ölçüde farklılık göstermekle birlikte, birçok durumda, hastanın hastalığı nedeniyle hasta veya başkaları için önemli bir risk olduğu düşünüldüğünde, istemsiz psikiyatrik tedaviye izin verilmektedir. i̇stemsiz tedavi, hastanın rızası gerekmeksizin, tedavi eden doktorun tavsiyelerine dayalı olarak gerçekleştirilen tedaviyi ifade eder.

yatılı psikiyatri koğuşları güvenli (özellikle şiddet veya kendine zarar verme riski taşıdığı düşünülenler için) veya kilitli olmayan/açık olabilir. bazı koğuşlar karma cinsiyete sahipken, yatan kadın hastaları korumak için aynı cinsiyetten koğuşlar giderek daha fazla tercih edilmektedir. bir hastanenin bakımına girdikten sonra, insanlar değerlendirilir, izlenir ve genellikle doktorlar, eczacılar, psikiyatri hemşiresi uygulayıcıları, psikiyatri hemşireleri, klinik psikologlar, psikoterapistler, psikiyatrik sosyal hizmet uzmanları, mesleki terapistler ve sosyal hizmet uzmanlarından oluşan multidisipliner bir ekip tarafından ilaç ve bakım verilir. psikiyatri hastanesinde tedavi gören bir kişinin kendisine veya başkalarına zarar verme riski taşıdığı değerlendirilirse sürekli veya aralıklı olarak bire bir gözetim altında tutulabilir ve fiziksel kısıtlamalara tabi tutulabilir veya ilaç verilebilir. yatan hasta koğuşlarındaki kişilerin, refakatçi eşliğinde veya kendi başlarına belirli sürelerle izin almalarına izin verilebilir.

birçok gelişmiş ülkede, 20. yüzyılın ortalarından bu yana toplum bakımının büyümesiyle birlikte psikiyatri yataklarında büyük bir azalma olmuştur. yatılı bakım standartları, finansman seviyeleri nedeniyle bazı kamu ve özel tesislerde bir sorun olmaya devam etmektedir ve gelişmekte olan ülkelerdeki tesisler de aynı nedenle tipik olarak büyük ölçüde yetersizdir. gelişmiş ülkelerde bile kamu hastanelerindeki programlar büyük farklılıklar göstermektedir. bazıları yapılandırılmış faaliyetler ve birçok perspektiften sunulan terapiler sunarken, diğerleri sadece hastaları tedavi etmek ve izlemek için finansmana sahip olabilir. bu durum, terapötik çalışmaların azami miktarının aslında hastane ortamında gerçekleşmemesi açısından sorunlu olabilir. bu nedenle hastaneler, hastaların kendileri veya başkaları için doğrudan tehdit oluşturduğu sınırlı durumlarda ve kriz anlarında giderek daha fazla kullanılmaktadır. aktif olarak daha terapötik yaklaşımlar sunabilen psikiyatri hastanelerine alternatifler arasında rehabilitasyon merkezleri veya halk arasında kullanılan adıyla "rehab" bulunmaktadır.

ayakta tedavi 
ayakta tedavi, bir psikiyatristin muayenehanesinde veya toplum temelli bir poliklinikte konsültasyon için periyodik ziyaretleri içerir. i̇lk randevularda, bir psikiyatrist genellikle hastanın psikiyatrik değerlendirmesini yapar. takip randevuları daha sonra ilaç ayarlamaları yapmaya, potansiyel ilaç etkileşimlerini gözden geçirmeye, diğer tıbbi bozuklukların hastanın zihinsel ve duygusal işleyişi üzerindeki etkisini değerlendirmeye ve semptomların iyileşmesini ve hafiflemesini kolaylaştırmak için yapabilecekleri değişiklikler konusunda hastalara danışmanlık yapmaya odaklanır. bir psikiyatristin tedavi gören kişileri görme sıklığı, her bir kişinin durumunun türüne, ciddiyetine ve istikrarına bağlı olarak ve klinisyen ile hastanın en iyisinin ne olacağına karar vermesine bağlı olarak haftada bir ile yılda iki kez olmak üzere büyük ölçüde değişir.

bir psikiyatristin, psikofarmakolojinin de bir parçası olduğu geleneksel 50 dakikalık psikoterapi seansları sunduğu, ancak konsültasyon seanslarının çoğunun "konuşma terapisi"nden oluştuğu önceki uygulamaların aksine, psikiyatristler giderek artan bir şekilde uygulamalarını psikofarmakoloji (ilaç reçeteleme) ile sınırlandırmaktadır. bu değişim 1980'lerin başında başlamış ve 1990'lar ile 2000'lerde hız kazanmıştır. bu değişimin önemli bir nedeni, psikiyatristler tarafından sağlanan psikoterapi seansları için geri ödemeyi sınırlamaya başlayan yönetilen bakım sigorta planlarının ortaya çıkmasıydı. bunun altında yatan varsayım, psikofarmakolojinin en az psikoterapi kadar etkili olduğu ve randevu için daha az zaman gerektiğinden daha verimli bir şekilde verilebileceğiydi. uygulama kalıplarındaki bu değişim nedeniyle, psikiyatristler psikoterapiden fayda göreceğini düşündükleri hastaları sıklıkla klinik sosyal hizmet uzmanları ve psikologlar gibi diğer ruh sağlığı uzmanlarına yönlendirmektedirler.

telepsikiyatri 

telepsikiyatri veya telemental sağlık, ruh sağlığı sorunları olan kişilere uzaktan psikiyatrik bakım sağlamak için telekomünikasyon teknolojisinin (çoğunlukla videokonferans ve telefon görüşmeleri) kullanılması anlamına gelir. teletıbbın bir dalıdır.

telepsikiyatri, ruh sağlığı sorunları olan kişilerin tedavisinde etkili olabilir. kısa vadede yüz yüze bakım kadar kabul edilebilir ve etkili olabilir.

bazıları için ruh sağlığı hizmetlerine erişimi iyileştirebilir, ancak uygun bir cihaza, internete veya gerekli dijital becerilere erişimi olmayanlar için de bir engel teşkil edebilir. yoksulluk gibi internet erişiminin olmamasıyla ilişkili faktörler aynı zamanda daha yüksek ruh sağlığı sorunları riskiyle de ilişkilidir ve dijital dışlanmayı telemental sağlık hizmetlerinin önemli bir sorunu haline getirmektedir.

covid-19 pandemisi sırasında ruh sağlığı hizmetleri yüksek gelirli ülkelerde telemental sağlığa uyarlanmıştır. acil bir durumda kullanım için etkili ve kabul edilebilir olduğu kanıtlandı, ancak uzun vadeli uygulamasına ilişkin endişeler vardı.

tarih

en eski bilgiler 
ruhsal bozukluklarla ilgili bilinen en eski metinler antik hindistan'a aittir ve ayurveda metni charaka samhita'yı içerir. akıl hastalıklarını tedavi etmek için ilk hastaneler mö 3. yüzyılda hindistan'da kurulmuştur.

yunanlar da ruhsal bozukluklar hakkında ilk kitapları yazdılar. hipokrat fizyolojik anormalliklerin ruhsal bozuklukların kaynağı olabileceği teorisini ortaya atmıştır. tarihçiler, thales, platon ve aristoteles (özellikle de anima adlı eserinde) dahil olmak üzere yunan filozofların zihnin işleyişini ele aldıklarını belirtmektedir. m. 4. yüzyılın başlarında yunan hekim hipokrat, zihinsel bozuklukların doğaüstü nedenlerden ziyade fiziksel nedenleri olduğunu teorize etmiştir. mö 387'de platon, zihinsel süreçlerin gerçekleştiği yerin beyin olduğunu öne sürmüştür. mö 4. ile 5. yüzyıl yunanistan'ında hipokrat, demokritos'u ziyaret ettiğini ve onu bahçesinde hayvanları keserken bulduğunu yazmıştır. demokritos, deliliğin ve melankolinin nedenini keşfetmeye çalıştığını açıklamıştır. hipokrat onun çalışmalarını övdü. demokritos'un yanında delilik ve melankoli üzerine bir kitap vardı. mö 5. yüzyılda, özellikle psikotik özellikler taşıyan ruhsal bozuklukların doğaüstü kaynaklı olduğu düşünülüyordu ve bu görüş antik yunan ve roma'nın yanı sıra mısır'da da mevcuttu. alkmaiōn, "düşünce organının" kalp değil beyin olduğuna inanıyordu. vücuttan beyne giden duyu sinirlerini takip ederek zihinsel faaliyetin mss'den kaynaklandığını ve akıl hastalığının nedeninin beyinde bulunduğunu teorileştirdi. bu anlayışı akıl hastalıklarını ve tedavilerini sınıflandırmak için uyguladı. dini liderler ruhsal bozuklukları tedavi etmek için sıklıkla egzorsizm yöntemlerine başvurmuş, çoğu zaman da birçok kişinin zalimce ya da barbarca bulduğu yöntemleri kullanmışlardır. trepanasyon, tarih boyunca kullanılan bu yöntemlerden biriydi.

ms 6. yüzyılda lin xie, insanlardan bir elleriyle kare çizerken aynı anda diğer elleriyle daire çizmelerini istediği (görünüşte insanların dikkat dağınıklığına karşı hassasiyetini test etmek için) erken bir psikolojik deney gerçekleştirmiştir. bunun erken dönem bir psikiyatrik deney olduğu belirtilmiştir.

i̇slami altın çağ, i̇slami psikoloji ve psikiyatri alanındaki ilk çalışmaları teşvik etmiş ve birçok alim ruhsal bozukluklar hakkında yazmıştır. "razi" olarak da bilinen i̇ranlı hekim ebû bekr muhammed bin zekeriyyâ er-râzî, 9. yüzyılda psikiyatrik durumlar hakkında metinler yazmıştır. bağdat'taki bir hastanenin başhekimi olarak, aynı zamanda dünyadaki ilk bimaristanlardan birinin yöneticisiydi.

i̇lk bimaristan 9. yüzyılda bağdat'ta kuruldu ve sonraki yüzyıllarda arap dünyasında giderek karmaşıklaşan birkaç tane daha kuruldu. bazı bimaristanlar akıl hastalarının bakımına adanmış koğuşlar içeriyordu. orta çağ boyunca avrupa genelinde psikiyatri hastaneleri ve akıl hastaneleri inşa edilmiş ve genişletilmiştir. londra'daki bethlem kraliyet hastanesi gibi uzman hastaneler, 13. yüzyıldan itibaren orta çağ avrupa'sında akıl hastalıklarını tedavi etmek için inşa edilmiş, ancak yalnızca gözaltı kurumları olarak kullanılmış ve herhangi bir tedavi sağlamamıştır. bu hastane dünyanın ayakta kalan en eski psikiyatri hastanesidir.

sarı han'ın dahiliye kitabı olarak bilinen eski bir metin, beyni bilgelik ve duyuların bağlantı noktası olarak tanımlar, yin-yang dengesine dayalı kişilik teorilerini içerir ve ruhsal bozukluğu fizyolojik ve sosyal dengesizlikler açısından analiz eder. beyne odaklanan çin bilimi çing hanedanı döneminde batı eğitimli fang yizhi (1611-1671), liu zhi (1660-1730) ve wang qingren'in (1768-1831) çalışmalarıyla ilerlemiştir. wang qingren sinir sisteminin merkezi olarak beynin önemini vurgulamış, ruhsal bozuklukları beyin hastalıklarıyla ilişkilendirmiş, rüyaların, uykusuzluğun, psikozun, depresyonun ve epilepsinin nedenlerini araştırmıştır.

tıbbi uzmanlık 
bir tıp uzmanlığı olarak psikiyatrinin başlangıcı on dokuzuncu yüzyılın ortalarına tarihlense de filizlenmesi on sekizinci yüzyılın sonlarına kadar izlenebilir. 17. yüzyılın sonlarında, deliler için özel olarak işletilen akıl hastaneleri çoğalmaya ve boyut olarak genişlemeye başladı. 1713 yılında i̇ngiltere'de bu amaca yönelik olarak inşa edilen ilk akıl hastanesi olan norwich bethel hastanesi açılmıştır. 1656'da fransa kralı xiv. louis, akıl hastalığı olanlar için bir kamu hastaneleri sistemi oluşturdu, ancak i̇ngiltere'de olduğu gibi gerçek bir tedavi uygulanmadı.

aydınlanma çağı'nda akıl hastalarına yönelik tutumlar değişmeye başlamıştır. akıl hastalığı, şefkatli bir tedavi gerektiren bir hastalık olarak görülmeye başlandı. 1758 yılında i̇ngiliz doktor william battie, akıl hastalıklarının tedavisi üzerine delilik üzerine i̇nceleme adlı eserini yazdı. bu eser, özellikle muhafazakar bir rejimin barbarca gözetim altında tedavi uygulamaya devam ettiği bethlem kraliyet hastanesi'ni hedef alan bir eleştiriydi. battie, hastaların temizlik, iyi yemek, temiz hava, arkadaşlarından ve ailesinden uzak tutulmasını içeren özel bir tedavi yöntemini savunuyordu. akıl hastalığının zihnin iç işleyişinden ziyade maddi beyin ve bedenin işlev bozukluğundan kaynaklandığını savundu.

ahlaki tedavi uygulaması fransız doktor philippe pinel ve i̇ngiliz kuveykır william tuke tarafından bağımsız olarak başlatılmıştır. pinel, 1792 yılında bicêtre hastanesi'nin başhekimi oldu. hastaların hastane arazisinde serbestçe dolaşmalarına izin verildi ve sonunda karanlık zindanların yerini güneşli, iyi havalandırılan odalar aldı. pinel'in öğrencisi ve halefi jean esquirol (1772-1840), aynı prensiplerle çalışan 10 yeni akıl hastanesinin kurulmasına yardımcı olmaya devam etti.

tuke, pinel ve diğerleri fiziksel kısıtlamayı ortadan kaldırmaya çalışmış olsalar da bu yöntem 19. yüzyılda da yaygın olarak kullanılmaya devam etmiştir. i̇ngiltere'deki lincoln akıl hastanesi'nde robert gardiner hill, edward parker charlesworth'un desteğiyle "her türden" hastaya uygun bir tedavi yönteminin öncülüğünü yapmış, böylece mekanik kısıtlama ve zorlamadan vazgeçilebilmiştir. 1838'de bunu başarmıştır. 1839'da çavuş john adams ve dr. john conolly, hill'in çalışmalarından etkilendiler ve bu yöntemi o zamanlar ülkenin en büyüğü olan hanwell akıl hastanesi'nde uygulamaya başladılar.

akıl hastalarının bakımı için kurumsallaşmanın modern dönemi, 19. yüzyılın başlarında devlet öncülüğünde büyük bir çabayla başlamıştır. i̇ngiltere'de 1845 akıl hastalığı yasası, akıl hastalarının statüsünü açıkça tedavi gerektiren hastalar olarak değiştirdiği için akıl hastalarının tedavisinde önemli bir dönüm noktası olmuştur. tüm akıl hastanelerinin yazılı yönetmeliklere sahip olması ve yerleşik uzman bir hekime sahip olması gerekiyordu. 1838 yılında fransa, hem akıl hastanelerine kabulleri hem de ülke genelindeki akıl hastanesi hizmetlerini düzenlemek için bir yasa çıkardı. amerika birleşik devletleri'nde, eyalet akıl hastanelerinin kurulması, 1842'de new york'ta bir tane kurulması için çıkarılan ilk yasa ile başladı. utica devlet hastanesi 1850 civarında açılmıştır. amerika birleşik devletleri'ndeki pek çok devlet hastanesi 1850'lerde ve 1860'larda, iyileştirici etkisi olması amaçlanan bir mimari tarz olan kirkbride planı üzerine inşa edilmiştir.

yüzyılın başında, i̇ngiltere ve fransa'nın toplamında akıl hastanelerinde sadece birkaç yüz kişi bulunuyordu. bu sayı 1890'ların sonu ve 1900'lerin başında yüz binlere ulaşmıştı. ancak akıl hastalığının kurumsallaşma yoluyla iyileştirilebileceği fikri zorluklarla karşılaştı. psikiyatristler sürekli artan hasta nüfusunun baskısı altındaydı ve akıl hastaneleri yeniden gözaltı kurumlarından neredeyse ayırt edilemez hale geldi.

1800'lerin başında psikiyatri, akıl hastalığı kategorisini hastalık düzeyinde delüzyon veya mantıksızlığa ek olarak duygudurum bozukluklarını da içerecek şekilde genişleterek akıl hastalığı teşhisinde ilerlemeler kaydetmiştir. 20. yüzyıl, ruhsal bozukluklara farklı bakış açılarıyla bakan yeni bir psikiyatriyi dünyaya tanıttı. emil kraepelin'e göre, biyolojik psikiyatrinin ardındaki ilk fikirler, farklı ruhsal bozuklukların hepsinin doğada biyolojik olduğunu belirterek, yeni bir "sinir" kavramına dönüştü ve psikiyatri, nöroloji ve nöropsikiyatrinin kaba bir yaklaşımı haline geldi. sigmund freud'un öncü çalışmalarının ardından psikanalitik kuramdan kaynaklanan fikirler de psikiyatride kök salmaya başladı. psikanalitik teori psikiyatristler arasında popüler hale geldi çünkü hastaların akıl hastanelerine kapatılmak yerine özel muayenehanelerde tedavi edilmesine olanak sağlıyordu.

ancak 1970'lere gelindiğinde psikanalitik düşünce ekolü alan içinde marjinalleşmiştir. biyolojik psikiyatri bu dönemde yeniden ortaya çıkmıştır. psikofarmakoloji ve nörokimya, otto loewi'nin asetilkolinin nöromodülatör özelliklerini keşfetmesi ve böylece onu bilinen ilk nörotransmitter olarak tanımlamasıyla başlayarak psikiyatrinin ayrılmaz parçaları haline geldi. daha sonra, farklı nörotransmitterlerin davranışın düzenlenmesinde farklı ve çoklu işlevlere sahip olduğu gösterilmiştir. i̇nsan ve hayvan örneklerinin kullanıldığı nörokimya alanındaki çok çeşitli çalışmalarda, nörotransmitterlerin üretimi, geri alımı, reseptörlerin yoğunluğu ve konumlarındaki bireysel farklılıklar, belirli psikiyatrik bozukluklara yatkınlıktaki farklılıklarla ilişkilendirilmiştir. örneğin, 1952'de klorpromazinin şizofreni tedavisindeki etkinliğinin keşfi, 1948'de lityum karbonatın bipolar bozuklukta duygudurum iniş çıkışlarını dengeleme yeteneği gibi, tedavide devrim yarattı. psikoterapi hâlâ kullanılıyordu, ancak psikososyal sorunların tedavisi olarak. bu, birçok psikiyatrik bozukluğun nörokimyasal doğası fikrini kanıtladı.

psikiyatrik bozuklukların biyobelirteçlerini aramak için bir başka yaklaşım da ilk kez 1980'lerde psikiyatri için bir araç olarak kullanılan nörogörüntülemedir.

1963 yılında abd başkanı john f. kennedy, ulusal ruh sağlığı enstitüsünü devlet psikiyatri hastanelerinden taburcu edilenler için toplum ruh sağlığı merkezlerini yönetmekle görevlendiren bir yasa çıkardı. ancak daha sonra toplum ruh sağlığı merkezlerinin odak noktası, akut ancak daha az ciddi ruhsal bozukluğu olanlara psikoterapi sağlamaya kaydı. nihayetinde, hastanelerden taburcu edilen ağır akıl hastalarını aktif olarak takip ve tedavi etmek için herhangi bir düzenleme yapılmadı ve bu da akıl hastalığı olan kronik evsizlerden oluşan büyük bir nüfusun ortaya çıkmasına neden oldu.

tartışmalar ve eleştiriler 

psikiyatri kurumu, başlangıcından bu yana tartışmalara konu olmuştur.  aralarında sosyal psikiyatri, psikanaliz, psikoterapi ve eleştirel psikiyatrinin de bulunduğu akademisyenler psikiyatriye eleştiriler getirmiştir. psikiyatrinin zihin bozukluklarını ilaçlarla tedavi edilebilen beyin bozukluklarıyla karıştırdığı; ilaç kullanımının kısmen ilaç şirketlerinin lobi faaliyetlerinden kaynaklandığı ve bunun da araştırmaların çarpıtılmasına yol açtığı; "akıl hastalığı" kavramının genellikle insanların çoğunluğunun kabul etmediği inanç ve davranışlara sahip olanları etiketlemek ve kontrol etmek için kullanıldığı; ve tıbbın fikirlerinden fazlasıyla etkilenerek ruhsal sıkıntıların doğasını yanlış anlamasına neden olduğu ileri sürülmüştür. psikiyatriye alan içinden eleştiriler i̇ngiltere'deki eleştirel psikiyatri grubundan gelmektedir.

double, eleştirel psikiyatrinin çoğunun indirgemecilik karşıtı olduğunu savunmaktadır. rashed, yeni ruh sağlığı biliminin, hastalıklar için bütünleştirici ve biyopsikososyal modeller arayarak bu indirgemeci eleştirinin ötesine geçtiğini ve eleştirel psikiyatrinin çoğunun artık ortodoks psikiyatriyle birlikte var olduğunu savunuyor, ancak birçok eleştirinin ele alınmadığını belirtiyor.

anti-psikiyatri terimi 1967 yılında psikiyatrist david cooper tarafından ortaya atılmış ve daha sonra thomas szasz tarafından popüler hale getirilmiştir. antipsychiatrie kelimesi 1904 yılında almanya'da kullanılmaya başlanmıştır. anti-psikiyatri hareketinin temel önermesi, psikiyatristlerin "normal" insanları "sapkın" olarak sınıflandırmaya çalıştıkları; psikiyatrik tedavilerin sonuçta hastalara yardımcı olmaktan çok zarar verdiği; ve psikiyatrinin geçmişinde psikocerrahi gibi (şimdi tehlikeli olarak görülebilecek) tedavilerin yer aldığıdır ki bunun bir örneği de frontal lobektomidir (yaygın olarak lobotomi olarak adlandırılır). lobotomilerin kullanımı 1970'lerin sonunda büyük ölçüde ortadan kalkmıştır.

ayrıca bakınız 
 tıbbi psikoloji
 çocuk ve ergen psikiyatrisi
 antipsikiyatri

notlar

kaynakça

özel

genel

konuyla ilgili yayınlar 

 
 
 
 francis, gavin, "changing psychiatry's mind" (review of anne harrington, mind fixers: psychiatry's troubled search for the biology of mental illness, norton, 366 pp.; and nathan filer, this book will change your mind about mental health: a journey into the heartland of psychiatry, london, faber and faber, 248 pp.), the new york review of books, vol. lxviii, no. 1 (14 january 2021), pp. 26–29. "mental disorders are different [from illnesses addressed by other medical specialties].... to treat them as purely physical is to misunderstand their nature." "care [needs to be] based on distress and [cognitive, emotional, and physical] need rather than [on psychiatric] diagnos[is]", which is often uncertain, erratic, and unreplicable. (p. 29.)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

sosyal bilimler
ruhsal ve davranışsal bozukluklar
tıbbi meslekler
psikoloji dalları
davranışsal bilimler
akademik bilim dalları
psikiyatri