Lev Troçki

lev davidoviç bronştayn (rusça: лев дави́дович тро́цкий) ya da yaygın bilinen adıyla lev troçki (rusça: лев троцкий) (; 7 kasım 1879, yelisavetgrad yakınları - 21 ağustos 1940, meksiko), bolşevik siyasetçi, devrimci ve marksist teorisyen.

sovyetler birliği'nin ilk yıllarında etkili bir siyasetçiydi. dışişlerinden sorumlu halk komiseri görevini alan ilk kişi, kızıl ordu'nun kurucusu ve komutanı, savaştan sorumlu halk komiseri oldu. ayrıca bolşevik parti'nin politbüro üyesiydi. josef stalin ile giriştiği siyasi mücadeleyi kaybedince resmi görevlerden alındı ve sovyetler birliği'nden sürgün edildi.

önemli marksist teorisyenlerden biridir, görüşleri troçkizm adıyla anılır, stalin ve mao'nun görüşlerine karşı en önemli muhalefet hareketini oluşturur.

lev davidoviç bronştayn adıyla yanovka’da küçük toprak sahibi bir yahudi ailesinin çocuğu olarak 1879 yılında doğdu. troçki adını 1902 yılından itibaren kullanmaya başlamıştır.

1917 rus devrimi'nin önde gelen isimlerindendir. sovyetler birliği'nin kurulmasında, ihtilâl sonrası iç isyanların ve ayaklanmaların bastırılmasında birinci derecede rol oynadı. kızıl ordu'nun kurucusu olarak kabul edilir. lenin'in ardından sovyetlerin ikinci adamı oldu. lenin'in ölümünden sonra stalin ile giriştiği iktidar mücadelesini kaybetti, uzun yıllar sovyetler birliği'nde bolşevik parti üyesi olarak kalan troçki, bolşevik parti'ye karşı bir işçi ayaklanması örgütlenmesi ve işçi sınıfı iktidarına karşı silahlı ayaklanmayı teşvik etme suçlarıyla suçlandı ve ülkeyi terk etmek zorunda kaldı. daha sonra dördüncü enternasyonalin lideri olarak kaleme aldığı i̇hanete uğrayan devrim gibi eserlerinde stalinizm eleştirisi yapmaya devam etti.

hayatı

çocukluk dönemi (1879-1895) 

troçki, 7 kasım 1879 yılında güney ukrayna'da bulunan kerson bölgesinde doğdu. ailesi yahudi olmasına rağmen evde konuşulan dil rusça ve ukrayna dili idi. annesi anna bronstein (1850–1910), babası david leontyevich bronstein'dir. (1847–1922) troçki'nin kız kardeşi olga, bolşevik parti'nin ileri gelenlerinden lev kamenev ile evlenmiştir. dokuz yaşlarında iken odessa'da bulunan teyzesinin yanına giderek burada eğitim gördü. daha sonra eğitimine devam etmek gayesiyle nikolayev'e gitti. matematik ve hukuk alanında yüksek öğrenim yaptı. troçki, rusça, ukraynaca, i̇branice, almanca, i̇ngilizce, fransızca ve i̇spanyolca dillerini konuşabiliyordu. troçki hayatım adlı eserinde rusça ve ukrayna dili dışındaki hiçbir dili akıcı konuşamadığını belirtmiştir. fakat raymond molinier, onun fransızca'yı akıcı bir biçimde konuşabildiğini yazmıştır.

9 yaşındayken babası onu odessa'daki alman okuluna gönderdi. troçki, devam eden yıllarını burada eğitim görerek geçirdi.

devrimci faaliyet ve sürgün dönemi (1896-1902) 

öğrenciliği sırasında sosyal demokrat çevrelerle temasa geçti ve devrimci gruplara dahil oldu. marksizm görüşünü benimsedi. 1897 yılında nikolayev şehrine taşındı. burada güney rusya i̇şçi birliği adlı gizli bir örgütün kurucuları arasında yer aldı. sosyalist fikirleri halk arasında yaymak için çeşitli broşür ve bildiriler yazdı. bu dönemde yazılarında "lvov" ismini kullanıyordu. 1898 yılında bu gizli örgüte mensubiyetinden dolayı çarlık polisi tarafından yakalanarak hapse konuldu. i̇ki yıl tutuklu kaldı.

hapis hayatından sonra sibirya'ya sürgüne yollandı. sürgünde iken marksist bir felsefe öğrencisi olan aleksandra sokolovskaya ile evlendi. i̇kilinin nina nevelson ve zinaida volkova adlarındaki iki kızı bu dönemde dünyaya geldi. "troçki" takma ismini bu süreçte kullanmaya başladı. bu ismi odessa cezaevi'ndeki bir gardiyandan almıştı. yaklaşık iki yıl sürgün kaldıktan sonra 1902 yılında sibirya'dan firar ederek önce viyana'ya, akabinde londra'ya gitti. burada georgy plekhanov, vladimir lenin, julius martov gibi devrimcilerin yer aldığı iskra dergisinin editör grubuna katıldı ve "pero" takma adıyla yazılar yazdı. bir yıl sonra londra'da toplanan rus sosyal demokrat i̇şçi partisi'nin kongresine katıldı. bu kongrede parti içinde bolşevikler ve menşevikler olmak üzere iki hizip oluştu. bolşevik lenin'e karşı troçki menşevik kanatta yer aldı. ancak bir yıl sonra menşeviklerin görüşlerine katılmadığını belirterek menşeviklerden ayrıldı. 1905 devrimi'nin yenilgisinden sonra sibirya'ya sürüldü ama firar etti. firarın öyküsünü "1905" adlı kitabına yaptığı ek bir bölümde anlatmaktadır. 1917 yılında devrim öncesinde lenin'in davetiyle bolşeviklere katıldı. lenin'in nisan tezleri'ni kaleme almasından sonra aralarında teorik bir fark da kalmadığından 1917'de bolşeviklere katılmıştır.

1897'de mücadeleye narodnik (halkçılık hareketi) düşünceleri savunarak atıldı. sürgün şartlarında okuduğu marksist klasiklerin etkisiyle bir süre sonra kendisini dönemin devrimci akımı olan 'sosyal demokrat' ilan etti. 4 mayıs 1917'de ülkeye döndüğünde geçici hükûmete karşı bolşevik parti'ye yakın bir tutum aldı ve enternasyonalistler ile birlikte hareket etti ve bolşeviklere dahil oldu. lenin "son yazıları" dahil olmak üzere iki metninde troçki için "aramızdaki son bolşevik olmasına karşın, kabul etmeliyiz ki en yetenekli bolşevik odur" demiştir.

rusya devrimi (1917) 
troçki, rusya'ya döndükten sonra petrograd sovyeti başkanlığı'na seçildi. bu sıfatıyla rus devriminin alt yapısının hazırlanmasında, ayaklanmaların örgütlenmesinde ve yönetiminde etkin ve önemli bir rol üstlendi. devrimin gerçekleşmesinde ve rus çarlığı'nın yıkılmasında büyük pay sahibi oldu. devrim sonrasında sovyetler birliği'nin önemli adamlarından birisi haline geldi. önce dışişleri, daha sonra savaş bakanlığı'na getirildi. en önemli faaliyeti ise kızıl ordu ile ilgili olanıdır. başkumandan sıfatıyla kızıl ordu'nun kurulması görevi kendisine verildikten sonra bunu gerçekleştirdi. devrim sonrası meydana gelen karışıklıklar ve iç ayaklanmalar boyunca bu orduyu idare etti. troçki, komünist enternasyonal'in kurulmasında da önemli rol oynadı. i̇lk dört kongrenin programları ve bildirileri kendisi tarafından hazırlandı. meydana gelen sorunların çözümünde sergilediği farklı tutum ve fikirler sebebiyle, parti çoğunluğuyla ters düştü.

1918 
i. dünya savaşı'nda rusya’nın yenilgisini onaylayan brest-litovsk antlaşmasını imzalamak için görevlendirilmiştir. lenin'e göre ilerleyen yıllarda devrimin dünya çapına yayılması kaçınılmaz olduğu için yapılacak barış ve kabul edilen yenilgi de ancak geçici olacaktır. troçki, sovyetler birliği'nin yer altı ve yer üstü kaynaklarını başka devletlere bırakmasını öngördüğü gerekçesiyle bu anlaşmayı imzalamadan geri döndü. i̇nşa aşamasında olan sovyetler birliği'nin iç sorunlarıyla uğraşırken dışa karşı bu tavizin verilebileceği düşüncesiyle brest litovsk antlaşması, troçki'nin yerine görevlendirilen kamenev tarafından imzalandı. bu antlaşma ile rusya, 1878 yılında ele geçirdiği kars, ardahan ve iğdır'ı osmanlı i̇mparatorluğu’na geri veriyordu.

stalin'le  mücadelesi ve sürgün 
lenin'in 1924 yılındaki ölümünden sonra partinin elinde tüm yetkileri toplamaya başlamış olan stalin ile iktidar mücadelesine girişti. bu mücadelede giderek güç kaybetti ve teker teker elinde bulunan yetkileri kaybetti. önce savaş komiserliği görevinden alındı. daha sonra siyasi büro ve akabinde komünist enternasyonal yürütme kurulu merkez komitesinden alındı. taraftarlarının sankt-peterburg'da sokak gösterilerine kalkışmalarından sonra parti üyeliğinden de atıldı. böylece iki yıl zarfında tüm yetkileri elinden alındı.

1927‘de yapılan xv. komünist kongre’de parti üyeliğinden atıldı. 31 ocak 1928'de kazakistan'da almatı yakınlarındaki semyonov-tiyanşansky bölgesinde sürgün hayatı başladı. bu sürgün sırasında 9 haziran 1928’de, 26 yaşındaki nina adındaki kızını moskova’da kaybetti. nina’nın kocası da troçki’nin sürgününden önce tutuklanmıştı. 18 ocak 1929 tarihinde sovyet ceza kanunu’nun 58/10 maddesine göre karşı devrimcilik ve yasa dışı sovyet partisi kurmak suçlamasıyla sovyetler'den kovuldu. 1929-1933 yılları arasında i̇stanbul büyükada'da yaşamaya başladı. i̇stanbul büyükada'da bulunduğu süre içinde, kitaplarını yayımlamasına da izin verildi. kaldığı yer çok sıkı güvenlik önlemleriyle korundu. düzenli olarak balığa çıkar, yemek seçmez, sigara içmez, yanında da içilmesine izin vermezdi. sakin bir hayat sürdü, bu sırada bazı hatıra ve düşüncelerini kaleme aldı ve yayınladı. bu anlamda i̇stanbul yılları onun için verimli geçtiği gibi olaylı da oldu. 20 şubat 1932'de stalin tarafından sovyet vatandaşlığından atıldığında i̇stanbul'daydı. i̇stanbul'da yazdığı kitapları; sürekli devrim, stalin grubunun hatası, rus devrimi tarihi, çin devrimi'nin sorunları, hayatım ve diğer bazı eserlerdir. 1933 ocak ayında diğer kızı zina, hitler rejiminin altında berlin’de intihar etmeye zorlandı. bu olay onun ruh dünyasını sarsmış olmasına karşın, mücadele disiplininden hiç kopmadı. (daha sonra oğlu lev sedov da öldürülecektir.) 17 temmuz 1933’te aldığı vizeyle i̇stanbul'dan ayrılarak fransa'ya giden troçki burada 2 yıl kaldı ve sınırdışı edildi. akabinde norveç'e gittiyse de burada da 2 yıl kaldıktan sonra terk etmek zorunda kaldı. 9 ocak 1937'de meksika'ya sığındı ve buraya yerleşti. dördüncü enternasyonal'in inşasına başladı.“ekim devrimi'nin kazanımları halka, o ancak daha önce çarcı bürokrasi ve burjuvaziye karşı harekete geçtiği gibi stalinist bürokrasiye karşı da harekete geçecek yetenekte olduğunu göstermesi şartıyla hizmet edecektir. (...) bu ancak tek bir yolla olabilir: i̇şçilerin, köylülerin ve kızıl ordu askerlerinin; baskıcıların ve parazitlerin yeni kastının karşısına dikilmesiyle. bu kitle kalkışmasını hazırlamak için, yeni bir parti gerekir, o da 4. enternasyonal’dir. mayıs 1940.” (aynı eser, s.302-303.)troçki bu yazıyı kaleme aldığında, alman saldırısı başlamak üzeredir. sovyetler birliği içinde bulunan alman ajanları ve provokatörleri tarafından da dillendirildi. ancak ne var ki sovyetler birliği alman faşizmi karşısında savaşı kazandığında, dünya çapında bulunan troçki yanlıları güç olarak eridiler. troçki'nin, alman ordusu sovyetlere saldırmak üzereyken gerçekleştirdiği dördüncü enternasyonal ve ayaklanma fikri, daha sonra sovyetler birliği'nde troçki'nin nazi almanyası ile işbirliği yaptığı şeklinde yorumlandı.

öldürülmesi 
1940 yılında nkvd ajanı olan ramón mercader adlı stalinist, i̇spanyol gazeteci kılığına bürünerek röportaj yapmak bahanesiyle troçki'nin kaldığı eve gitti. fırsat bulunca başına buz baltasıyla  vurmak suretiyle ağır şekilde yaraladı. troçki, saldırganla boğuştuğu sırada odaya giren troçki'nin korumaları mercader'e saldırdı. troçki, korumalarına "onu öldürmeyin, bu adamın anlatacak bir hikâyesi var." diye seslendi. troçki aldığı yara nedeniyle ertesi gün hayatını kaybetti. ölümünden önce iki kez bilinci yerine geldi. i̇lkinde eşine "burjuva basına iyi malzeme olduk" diyerek ölümle yüz yüze geldiği bir anda cesaretini yitirmediğini gösterdi. bir sonraki bilincin geri gelişi ise son sözlerini sarf etmesini sağladı. bu sözler: "dördüncü enternasyonal'in zaferinden eminim, ileri!" olmuştur.

cinayetten kısa bir süre sonra joseph stalin, mercader'in annesi caridad'a operasyondaki payı için lenin nişanı vermiştir. 1961'de sovyetler birliği'ne taşınan mercader, dönemin kgb başkanı alexander shelepin tarafından sovyetler birliği kahramanı madalyası almıştır.

eserleri 
 1905
 hayatım (otobiyografi)
 bireysel terörizmin i̇flası, 1909 
 entelijensa ve sosyalizm
 marksistler bireysel terörizme neden karşıdırlar?
 üçüncü kongrenin temel dersi, haziran 1921 
 komünist enternasyonal'in taktikleri üzerine, aralık 1921 
 dördüncü dünya kongresi raporu, 28 aralık 1922 
 yoldaş mckay'e mektup, 13 mart 1923 
 paris komünü üzerine
 "avrupa birleşik devletleri" sloganı i̇çin uygun zaman mı?, haziran 1923 
 doğu'da perspektifler ve görevler, 21 nisan 1924 
 ekim dersleri, 1924
 lenin'den sonra üçüncü enternasyonal
 tek ülkede sosyalizm?
 katalan milliyetçiliğinin i̇lerici karakteri
 i̇spanyol komünizmi ve katalan federasyonu
 katalonya'da ulusal sorun
 rus devrimini savunurken
 sürekli devrim-sonuçlar ve olasılıklar
 marxism ve ekonomik yaşam
 uluslararası komünist birliğin temel teorik görüşleri üzerine bir tartışmaya katkı
 savaş ve dördüncü enternasyonal
 amerika komünist olursa
 merkezci kombinasyonlar ve marksist taktikler
 merkezci simya mı, marksizm mi?
 güney afrika tezleri üzerine
 terörizm ve sovyetler birliği'ndeki stalinist rejim
 komünist manifesto'nun doksanıncı yıldönümü
 lenin ve emperyalist savaş
 grynszpan'dan yana: faşist kıyım çetelerine ve stalinist hainlere karşı
 zamanımızda marksizm
 bir kez daha "marksizmin krizi" üzerine
 1 mayıs ve enternasyonal
 demokratik merkeziyetçilik üzerine
 i̇hanete uğrayan devrim

sinemada troçki 
lev troçki tarihsel önemiyle orantılı olarak birçok sinema filminde canlandırıldı. bunlardan en önemlileri aşağıdadır:

kaynakça

dış bağlantılar 

 the lubitz trotskyananet troçki ile ilgili bilgi ve belgelerin olduğu bir arşiv

1879 doğumlular
sovyetler birliği savunma bakanları
rus devrimciler
19. yüzyıl rus siyasetçileri
20. yüzyıl rus siyasetçileri
rus komünistler
rus ateistler
yahudi asıllı ruslar
yahudi asıllı ukraynalılar
rus i̇ç savaşı'nda kişiler
eski bolşevikler
ateizm aktivistleri
büyük temizlik
epilepsi olan kişiler
suikast sonucu ölen ruslar
1940 yılında ölenler
ateist siyasetçiler
sürgüne gönderilmiş ruslar