Şiraz

şiraz (farsça: شیراز,), i̇ran'ın en büyük beşinci şehri ve fars eyaleti'nin yönetim merkezidir.

şiraz şehri, i̇ranlılar'ın anavatanı olan fars bölgesinin -ki i̇ran halkı ve dili de adını buradan alır- merkezinde bulunması, eski eserleri ve bozulmamış kent dokusuyla ayrıca çevresindeki bağlarıyla ve ünlü şaraplarıyla i̇ran'ın en güzel ve en çok turist çeken şehirlerinden birisidir. yüzyıllar boyunca bir kültür ve sanat şehri olarak bilinen şiraz, 'i̇ran'ın kültür başkenti' 'şairler şehri' ve 'güller şehri' gibi unvanlara sahiptir.

günümüzde şiraz, bulunduğu fars bölgesinin en önemli sanayi ve ticaret merkezlerinden biridir. çevresinde büyük ve gelişmiş bir kent olmaması nedeniyle dışarıdan çok göç alıp büyümüştür. bir buçuk milyona yakın nüfusuyla i̇ran'ın altıncı büyük kentidir.

konumu 
şiraz şehri, etrafını zağros dağ silsilesinin çevrelediği 1.480 metre rakımlı bir plato üzerinde yer alır. bu plato içinde yerleşime müsait alanların az olması nedeniyle i̇ran'ın gelişmiş bölgelerinden uzakta bulunan şehir başkente 927 km. ve en yakınındaki liman olan buşehr'e 287 km uzaklıktadır.

i̇klim

geçmişi 

şiraz'ın akameniş dönemine kurulduğu bilinmektedir. sasaniler döneminde de önemli bir merkez olan şehir, 693 yılında müslüman araplar tarafından alınarak bağdat'a bağlı bir vilayet oldu. şiraz, cengiz han ve timur ordularının istilalarından ve yıkımlarından zarar görmemiştir.

moğol ve timur dönemlerinde şehir çok gelişti. hatta o dönemlerde i̇slam medeniyetinin en gelişmiş şehriydi. yine bu dönemde şehirde kültürel hayat çok ilerlemiş özellikle edebiyat ve mimarlık zirve yapmıştır. edebiyat alanında şeyh sad'i şirazi ve hâfız bu dönemde yetişmiştir. şirazlı mimarlar gerek i̇ran'da gerekse diğer doğu şehirlerinde önemli eserler vermiştir.

bu gelişmelere rağmen şiraz, önce büyük depremlerle hasar görmüş, 17. yüzyılın sonlarında afgan akımlarına uğramış ve şehirde 18. yüzyılda ayaklanmalar yaşanmıştır.

şehir 1750 yılında zend hanedanı zamanında i̇ran'ın başkenti olmuştur. zend hükümdarlarından kerim han şehre önemli eserler kazandırmıştır. kerim han’ın yaptırdığı eserler arasında en önemlisi kraliyet alanı olarak kullanılan 'arg-e kerim han' (kerim han kalesi)’dir. vekil camii de müthiş işlemeleriyle kerim han'ın unvanını taşır. ayrıca i̇ran'ın en güzel kapalı çarşısı şiraz'daki vekil pazarı’dır.

şehir 1789'da kaçarlar'ın hakimiyetine girdi. şiraz'ın tarihindeki en kötü zamanını da kaçar hanedanı zamanında yaşamıştır. kaçarların başkenti tahran'a taşımasıyla önemini kaybetmiş, kerim han'ın şehre kazandırdığı pek çok eser talan edilmiştir. şiraz bu dönemde buşehr limanına giden ticaret yolu üzerinde bulunması avantajıyla hiç değilse ticari önemini korusa da 1930 yılında yeni yapılan demiryolunun şehirden geçmemesi ile bu özelliğini de kaybetmiştir.

kültür ve sanat 

şiraz, köklü geçmişinde zend hanedanına kuruluşundan yıkılışına kadar başkentlik etmiş bir şehirdir. bu özelliğinden dolayı zamanla şehirde sanat ve edebiyat -özellikle şiir- çok gelişmiş ve 'şairler şehri' unvanını almıştır. bu unvanı almasında şüphesiz i̇ran edebiyatının iki büyük şairi sadi şirazi ve hâfız'ın bu şehirde yetişmesi önemli bir yer tutar. günümüzdeyse şiraz için i̇ran'ın 'kültür başkenti' denmektedir.

türk edebiyatında, yahya kemal beyatlı 'rindlerin ölümü' adlı şiirinde şehirden ve onun gizemli güzelliğinden bahseder.

“hafız’ın kabri olan bahçede bir gül varmışyeniden her gün açarmış kanayan rengiyle,gece, bülbül ağaran vakte kadar ağlarmışeski şiraz’ı hayal ettiren âhengiyle.ölüm âsude bahar ülkesidir bir rinde;gönlü her yerde buhurdan gibi yıllarca tüter.ve serin serviler altında kalan kabrindeher seher bir gül açar, her gece bir bülbül öter.''”

ulaşım 
şiraz, ülkenin nispeten ıssız sayılabilecek bir bölgesinde yer almasından dolayı önemli ve işlek yollara sahip değildir. 65, 67 ve 87 numaralı karayolları şehirden geçmektedir.

şehrin havalimanı vardır. thy i̇stanbul-şiraz arasında direkt seferler yapmaktadır. başkent tahran'dan şiraz'a karayoluyla ulaşım zor ve yorucu olmakla birlikte, havayoluyla bu mesafe 1 saat 20 dakika sürmektedir. şiraz'a demiryolu, 2009 yılında i̇sfahan-şiraz demiryolu'nun inşaatının tamamlanmasıyla gelmiştir. şiraz tren garı, yüzölçümü olarak ülkenin en büyük tren garıdır. her gün, i̇sfahan, tahran ve meşhed'e karşılıklı tren seferleri vardır.

turizm 
şehirdeki önemli tarihi eserler şiraz'ı ikiye bölen zend bulvarı'nın iki yanında bulunmaktadır. ayrıca oteller, lokantalar ve alışveriş merkezleri de yine bu cadde üzerindedir. şehirde pek çok otel bulunur ki bunlardan en büyüğü homa otel 5 yıldızlıdır. şiraz'da tarihî ve turistik önemi olan yerlerden önemli olanları şunlardır:
persepolis
kerim han kalesi (arg-e kerim han)
vekil camii (mescid-i vekil) ve hammâm-ı vekil 
şah-e çerağ türbesi 
kur’an kapısı (dervaz-e kur’an)
vekil pazarı (bâzâr-ı vekil)
hâfıziye (hâfız'ın kabri)
sa’di’nin türbesi
i̇rem bahçesi (bağ-ı i̇rem)
kamran parkı, 
huld-i berin parkı, 
bessat parkı 
milli park
bağ-ı cennet 
bağ-ı cihannüma 
bag-ı dilgüşa 
fars tarih müzesi 
şiraz belediye meydanı ve azadi anıtı 
şiraz üniversite camii 
doğal tarih ve teknoloji müzesi 
zendiye müzesi
afifabad askeri müzesi
ali i̇bni hamza türbesi 
cami-i atik
han medresesi
seyyid alaaddin hüseyin türbesi

kardeş şehirler 

  chongqing, çin
  duşanbe, tacikistan
  lefkoşa, kıbrıs cumhuriyeti
  nanjing, çin
  malakka, malezya
  pécs, macaristan

  weimar, almanya

ayrıca bakınız 
 persepolis

 2022 şiraz saldırısı

kaynakça