Pestisit

pestisit, zararlı organizmaları engellemek, kontrol altına almak ya da zararlarını azaltmak için kullanılan madde ya da maddelerden oluşan karışımlardır. pestisit, kimyasal bir madde, virüs ya da bakteri gibi biyolojik bir ajan, antimikrobik, dezenfektan ya da herhangi bir araç olabilir. zararlı organizmalar, insanların besin kaynaklarına, mal varlıklarına zarar veren, hastalık yayan böcekler, bitki patojenleri, yabani otlar, yumuşakçalar, kuşlar, memeliler, balıklar, solucanlar ve mikroplar olabilir. her ne kadar pestisitlerin kullanılmasının bazı yararları olsa da insanlar ve diğer hayvanlar için potansiyel toksisiteleri nedeniyle bazı sorunlar da yaratabilir. çoğu pestisit, pestleri öldürerek iş görür. sistemik bir pestisit, bitki tarafından emildikten sonra iletim demetleriyle taşınır.

çeşitleri 

 i̇nsektisit	: böcek, haşerelere karşı kullanılan ilaçlardır.
 fungusit	: funguslara (mantar) karşı kullanılan ilaçlardır.
 herbisit	: yabancı otlara karşı kullanılan ilaçlardır.
 mollusit	: yumuşakçalara karşı kullanılan ilaçlardır.
 rodentisit	: kemirgenlere karşı kullanılan ilaçlardır.
 nematisit	: nematotlara karşı kullanılan ilaçlardır.
 akarisit : akarlara karşı kullanılan ilaçlardır.

hayvan refahı açısından etkileri 
bazı hayvan refahı aktivistleri, boyut olarak küçük ve acı çekiyor oldukları tam anlamıyla ispatlanamamış olsalar da diğer hayvanlara nazaran astronomik sayılarda oldukları için böcek ıstırabını azaltmaya özel bir önem vermişlerdir. bu yüzden pest kontrol yöntemlerinin böcek ve diğer organizmaların refahı üzerindeki etkilerinin araştırılıp; en az ıstıraba sebep olan veya ıstırabı en çok azaltan yöntemlerin seçilmesi gerektiğini savunurlar.

entomolog jeffrey a. lockwood'un -kendi deyimiyle spekülatif ve çürütülmeye açık- tahminlerine göre böcek kontrol yöntemleri arasından en insancıl olanları ekim nöbeti, sanitasyon gibi kültürel mücadele yöntemleri ve (yeterince yüksek dozlarda) nörotoksinler iken en çok ıstıraba sebep olanlardan biri ise başka bir kimyasal mücadele yöntemi olan böcek büyüme düzenleyicileri (igr) dir.

pestisitlerin hayvanlar ve i̇nsanlar üzerine olumsuz etkileri 
  
bir pestisit kimyasal bir madde ya da virüs veya bakteri gibi biyolojik bir ajan olabilir. kimyasal pestisitlerin çoğu hedef organizmaya seçkin etkinlik gösteremedikleri için hedef organizma dışındaki organizmalarda da çeşitli hastalıklara yol açar hatta öldürücü olabilirler. birçok pestisit insanlar için de zararlıdır. kullanıldıkları canlıların yiyecek şeklinde insanlar tarafından kullanılmaları sonucunda insanlarda yaygın hastalıklara ve istenmeyen sıkıntılı durumlara sebep olurlar. kimyasal pestisitlerin ve etken maddelerinin akut toksik etkileri vardır. karbamatlar, organofosfatlar ve klorlanmış hidrokarbonları içeren birçok pestisit genetoksik etkiye sahiptir. tarım ile uğraşan ve pestisite maruz kalan insanlarda yapılan çalışmalarda bu bireylerde yapısal ve sayısal kromozom anomalileri ile kardeş kromatid değişiminde artmalar gözlenmiştir. 
 
pestisitlerin kronik etkisine maruz kalan tarım işçilerinde birçok genetik hasarın yanı sıra karaciğer, böbrek ve kaslarda bozukluklar görülmüştür. pestisitin canlılar üzerindeki etkisi fetal yaşamdan itibaren başlamaktadır. bu ilaçlar plasentadan fetüse geçmekte ve bunun sonucu olarak düşükler, hiperpigmente ve hiperkeratatik çocuk doğumları görülmektedir. yapılan hayvan deneylerinde ise radyoaktif olarak işaretlenip anneye verilen pestisitin 5 saat sonra plasentadan fetüse geçtiği ve fetüsün göz, sinir sistemi ve karaciğerine yerleştiği gözlenmiştir.

organofosfatlı ve karbamatlı insektisitler ise etkilerini doğrudan doğruya periferal ve merkezi sinir sistemi üzerinde göstererek canlı yaşamını tehdit etmektedir.

birçok pestisit insana, hayvanlara ve çevreye zarar vermektedir. bununla ilgili ilk çalışmalar 70'li yılların başında, unep stokholm i̇nsan çevresi konvansiyonu’nu hazırlayan süreçte göstermişlerdir. 30 yıl sonra abd, avustralya, kanada, japonya ve yeni zelanda, uluslararası baskılara boyun eğerek küresel anlaşma taslağının oluşturulmasına karar vermişlerdir.

bu çalışmalar kapsamında kok (kalıcı organik kirleticileri) olarak adlandırılan içlerinde tarımda da kullanımı yaygın olan birçok kimyasal ürün bazı özel durumlar hariç yasaklanmış ve kok özelliği taşıyan yeni kimyasallarında üretilmesi yasaklanmıştır.
bu anlaşma kapsamında; aldrin, endrin, toksafen, klordan, dieldrin, heptakol, mireks, ddt ve endüstriyel kimyasallar olan heksaklorobenzen ve pcb’ler yasaklanmış ve stokları takip altına alınmıştır. türkiye'de çok ve ark. tarafından yapılan birçok çalışmada anne sütlerinde belirli oranda bu kimyasallar bulunmuştur. kalıcı organik kirleticilerden olan organik klorlu pestisitler ise cafer turgut ve ark. tarafından yapılan birçok çalışmada tespit edilmiş ve toros dağlarında ise uzaktan taşınım tespit edilmiştir.

tarım ilaçlarının kan hücreleri üzerinde de olumsuz etkileri vardır. organofosforlu insektisitler eritrositlerin (kırmızı kan hücreleri) membran özelliklerini değiştirerek eritrosit fonksiyonun engellemektedir. diğer bazı pestisitler de eritrositlerin boyutlarının ve yüzey şekillerinin bozulmasına ve eritrosit antioksidan sistem enzimlerinin aktivitelerinin değişmesine sebep olmaktadır. pestisitlerin en önemli etkilerinden biri de asetilkolinesteraz enzimini inhibe etmeleridir. bu durumda alt beyin kökünde solunum kontrol merkezlerinin baskılanması ile canlı ölüme gider. yine pestisitlerde yapılan bir araştırmada pestisitlerin tca enzimlerinin (malat dehidrojenaz, süksinat dehidrojenaz) inhibe olmasına sebep olduğu bulunmuştur.

ayrıca bakınız 
 pestisit kirliliği

kaynakça