Elektrikli yılan balığı

elektrikli yılan balığı (electrophorus electricus), yeni dünya bıçak balıkları takımından elektrik üreten sıra dışı bir tür. bu yetenek hem avlanırken hem de savunma anında kullanılabilir. elektrikli yılan balığı güney amerika'nın kuzey doğusundaki amazonlar ve orinoco bölgelerinde, çamurlu ve oksijen bakımından fakir tatlı sularda yaşar.

elektrikli yılan balığı, adından ve görüntüsünden tahmin edildiği gibi bir yılan balığı olmayıp, yeni dünya bıçak balıkları  (gymnotiformes) takımından sayılır. asıl yılan balığı gibi silindirik uzun bir vücudu vardır. anal yüzgeci hemen hemen tüm vücut boyunca ilerler ve kuyruk ucunda son bulur. sırt- kuyruk ve karın yüzgeci mevcut değildir. boyu 2.5 metreyi bulabilirken ağırlığı 20 kg'a kadar gelebilir. geniş, oval ve yassı olan kafası heybetli bir ağız taşır. renk, griden kahverengimsi boz renge kadar uzanır. ağız boşluğundaki özel bir kan damarından oksijen alır ve ortalama her on dakikada bir su yüzeyinde hava solur.

vücudunun büyük kısmı, aslında yüksek gerilim salan kaslara dönüşmüş elektrik organları (elektroplax) ile kaplıdır. bu organlar, her biri düşük gerilim üreten çok sayıdaki elektrik üreten elementlerden oluşur. bu aynı, seri olarak bağlanmış bir pil sistemi gibi gerçekleşir. bir elektrikli yılan balığında 5.000 ile 6.000 arasındaki elektroplax, beraberce 500 voltluk bir gerilim, 500 wattlık elektrik üretebilir.

organlar, avlarını yakalamasına ve savunmaya hizmet ederler. gerilim, sadece küçük balıkları öldürürken, ayrıca bir insanı da ölümcül olarak yaralayabilecek durumdadır. alexander von humboldt'un ünlü güney amerika keşif gezisinde tasvir ettiği gibi, elektrikli yılan balığı hatta atları bile öldürebilir.

halkın, balığın çarpmasından korkusu o kadar abartılıydı ki biz ilk üç gün hiçbir şey hissetmedik. derken rehberimiz atları ve katırları suya getirdi ve avlamaya başladı. daha beş dakika geçmişti ki iki at boğuldu. 1.6 m boyundaki elektrik balığı atın karnına saldırdı ve onu çarptı. ancak zamanla eşit olmayan savaşın ateşi düştü ve tükenmiş balıklar dağıldı. birkaç dakika sonra beş büyük yılan balığımız vardı. onlarla dört saat boyunca deneyler yaptıktan sonra takip eden günlerde, kas halsizliği, eklem ağrıları ve genel iç bulantısı hissettik.

(not: humboldt burada özellikle, atların boğulduğunu vurguluyor. yılan balığının çarpması at için öldürücü olmasa da onu durgun bir suda da boğulabilecek kadar uyuşturuyor.)

elektrik çarpması balığın bulanık suda yön tayinine, kendi sınırlarını belli etmesine ve çiftleşecek partner bulmasına da hizmet eder. balık bu esnada daha zayıf ve daha yavaş impulslar üretir.

genç yılan balıkları zeminde yaşayan omurgasızları yerler. buna karşın yetişkinler, ağırlıklı olarak yemeden önce öldürdükleri balıklarla beslenirler.

elektrikli yılan balıkları, çiftleşme için partnerlerini, elektrik salınımlarının yardımıyla ararlar. bu zayıf salınımları muhtemel partner bulanık suda hisseder. çiftleşme genelde eylül ile aralık arasında yer bulur. erkekler su bitkileri ile yuva kurar, yumurtalara ve sonra da larvalara bekçilik yaparlar. bunlar, yumurtadan çıktıklarında on santimetre boyundadırlar.

dış bağlantılar 

 www.zoovienna.at

elektrikli balıklar
carl linnaeus tarafından adlandırılmış taksonlar