Üçoklar

üçoklar, türk mitolojisinde "yersel boylar"ı (arzi kavimleri) ifade etmek için kullanılan bir kavramdır. bunlar, oğuz han’ın ilk (yerden çıkan) eşinden olan üç oğlu ve onlardan türeyen boylardır. bunlar da oğuz boylarının 12'sini oluştururlar .

üçok boyları 
gümüş oklar’ın sahibidirler. 24 oğuz boyundan 12'sini oluştururlar. yerle ilgili unsurları temsil ederler. sözcük, üç oka sahip olanlar manası taşır. ok sözcüğü birçok kaynakta boy anlamında kullanılmıştır, onok, bozok, üçok. yine "oğuz" ve "oğur" kelimeleri de benzer biçimde kullanılır. on oğur, beş oğur, şar oğur, dokuz oğuz gibi… üçoklara "i̇ç oğuzlar" da denir, sol kolu teşkil ederler.

kök alp / gök han 

simgesi sungur'dur. oğulları:
a) bayan: her zaman nimetle dolu yer anlamındadır. akkoyunlular sülâlesi, i̇zmir'den gence'ye kadar bayandur adlı yerler bu boydan gelir.
b) beçene / peçenek: i̇yi savaşçı anlamındadır. karadeniz kuzeyi ile balkanlarda göçen ve 1071 malazgirt ile 1176 miryakefalon meydan muharebelerinde bizanslardan ayrılarak selçuklular safına geçen peçenekler, ankara çukurova halep bölgelerindeki türkmen oymaklarından peçenekler bu boydandır.
c) çavuldur / çavundur: ünlü, şerefli, çevik anlamındadır. türkmenistan'da mankışlak çavuldurları, çorum çevresindeki çavuldur ve anadolu'daki çavdar türkmen oymakları, erzurum ve çevresindeki çavundur adlı köyler bu boyun adından alınmıştır.
d) çepni: düşmanı nerede görse savaşıp, çarpan, vuran ve hızlı savaşan anlamındadır. rize-sinop arasındaki çok usta demirci çepniler, kırşehir, manisa, balıkesir çevresindeki ve kars ile van bölgelerinde türkmen oymağı çepniler bulunmaktadır.

tağ alp / dağ han 

simgesi uçkuş'tur. oğulları:
a) salur: nerde yetişirse kılıç ve çomağı ile iş görür anlamındadır. kars ve erzurum hakimleri, salur kazan han sülalesi, sivas ve kayseri hükümdarı âlim ve şair kadı burhaneddin ahmed ve devleti, fars atabegleri, salqurlar, horasan'daki teke yomut ve sarık adlı türkmenlerin çoğu bu boydandır.
b) eymür / i̇mir: çok iyi ve zengin anlamındadır. akkoyunlu, zülkadirli ve halep türkmenleri içindeki eymürlü / i̇mirli oymakları, çıldır ve gürcistan'daki bazı terekeme oymağı bu boydandır.
c) alayuntlu / alayundlu: alaca atlı, hayvanları iyi anlamındadır. yonca kelimesi bu boyun hatırasıdır.
d) yüregir / üregir: daima iyi iş yapan ve düzen kuran, kurucu anlamındadır. orta toros ve çukurova üçoklu türkmenlerinin çoğu, anadolu'daki ramazanoğulları bu boydandır.

tengiz alp / deniz han 

simgesi çakır'dır. oğulları:
a) iğdır: yiğitlik, büyüklük anlamındadır. anadolu'da yüzlerce yer adı bırakan iğdırlar, i̇ran'da büyük kaşkay eli içindeki igdir ve iğdır, bu boyun hatırasıdır.
b) begdüz / büğdüz: herkese tevazu gösterir ve hizmet eder anlamındadır. peygamber muhammed'e elçi giden (622-623 yılları arasında medîne'ye varan), begdüz emen soyu temsilcisi ve yenikent yabgularından şahmelik'in atabeyi kuzulu, halep türkmenlerinden begdüzlər bu boydandır.
c) yıva / iva: derecesi hepsinden üstün anlamındadır. büyük selçuklu sultanı melikşah'ın (1072-1092) döneminde suriye ve filistin'i feth eden atsız bey, xii yüzyılda hemedanın batısında cebel bölgesi hâkimleri berçemoğulları, haçlıları halep çevresinde yenen yaruk bey, güney azerbaycan'daki kaçar elinin yıva oymağı bu boydandır. ankara'da çok tanınan yıva kavunu bu boyun yerleştiği ve adları ile anılan köylerde yetişir.
d) kınık: her yerde aziz, muhterem anlamındadır. büyük selçuklu ve anadolu selçuklu devletlerini kuran obalar ile orta toroslardaki üçoklu türkmenler ve halep, ankara ve aydın'daki kınık oymakları bu boydandır.

ayrıca bakınız 
 türk boylarının tamgaları
 oğuz kağan destanı
 oğuzlar
 bozoklar

kaynakça 
 e. g. ambros, p. a. andrews, ç. balım, l. bazin, j. cler, p. b. golden, a. gökalp, b. flemming, g. hazai, a. t. karamustafa, s. kleinmichel, p. zieme, e. j. zürcher; artikel turks, encyclopaedia of islam, digital edition, the tribal history of the central asian turks

türk mitolojisi
üçoklar