Validebağ Korusu

validebağ korusu ya da adile sultan korusu, i̇stanbul'un üsküdar ilçesinde bulunan ve 354 bin m2 alana sahip olan, i̇stanbul’un anadolu yakasının ikinci en büyük yeşil alanıdır. i̇stanbul'un kadıköy ilçesinin koşuyolu semti ile üsküdar ilçesinin altûnizâde semti ve barbaros mahallesinin  kesiştiği bölgede yer almaktadır.

koru, 1996 yılında i̇stanbul iii numaralı kültür ve tabiat varlıklarını koruma kurulu tarafından birinci derece doğa koruma alanı ilan edildi. 1999 yılında ise doğal si̇t alanı olarak tescil edildi. ayrıca içinde yer alan tarihi binalar da tescil edildi.

korunun hafif meyilli bir arazi yapısı vardır. anıt ağaçlar da dahil olmak üzere, yaşları 15 ila 400 arasında değişen 40'ı aşkın türdeki ağaç ve ağaççık ile çok çeşitli bitki türlerini barındıran koruda, 100'ü aşkın kuş türü ile çeşitli böcek, sürüngen, kaplumbağa, kirpi, sincap gibi birçok hayvanlar, ekolojik bir denge içinde barınmaktadır.

tarihi

osmanlı dönemi
yaklaşık 200 yıl önce sultan iii. selim (1798–1807), annesi mihrişah valide sultan (ö.1805) için, çamlıca eteklerinde yer alan arazide bir bağ köşkü inşa ettirdi. bu yapı, daha sonra sultan abdülmecid tarafından, annesi bezmialem valide sultan'a (ö.1853) hediye edildi. bezmiâlem valide sultan, yurt içinden ve yurt dışından getirttiği ağaç ve bitki türleriyle araziyi modern bir botanik bahçesine dönüştürdü. koru da vâlide sultan'a ithafen vâlide bağı adıyla anılmaya başlandı.

bezmiâlem valide sultan'ın vefatından sonra validebağ korusu, altunizade ailesi'nin mülkiyetine geçti. altunizâde i̇smail zühdü paşa, 1860 yılında burada bir köşk inşa ettirdi. bir süre sonra da köşkü sultan abdülaziz'e armağan etti.

sultan abdülaziz, 1853 yılında kızkardeşlerinden âdile sultan için hassa mimarlarından nikoğos balyan'a koru içinde bir konut yaptırdı. günümüzde adile sultan kasrı olarak anılan bu yapı, öğretmenevi, huzurevi ve kültür merkezi olarak kullanılmaktadır. yine aynı dönemde abdülaziz tarafından yaptırılan tarihî bir av köşkü bulunmaktadır. bu köşk de günümüzde i̇zci müzesi olarak kullanılmaktadır.

cumhuriyet dönemi

1927 yılında milli eğitim bakanlığı’nın kullanımına tahsis edilmiş olan validebağ korusu'nda öğretmenevi olarak hizmet veren âdile sultan kasrı, abdülaziz av köşkü, çamlı köşk gibi tarihî eserlerin yanı sıra validebağ fen lisesi ile üsküdar devlet hastanesi ek birimleri de burada faaliyet göstermektedir.

daha önceleri döner sermaye ile bakımlı bir durumda olan koru, 1980’li yıllarda çevre düzenlemesi ve bakım için, öğretmenevi bütçesinde yaşanan kesintiler nedeniyle kaderine terk edildi. 1990’lı yılların sonunda deresi kurutuldu, çevrede çok sayıda inşaat başlatıldı ve her sene ilkbahar ve sonbaharda koruda konaklayan leylekler artık gelmemeye başladılar. 1999 yılında yaşanan gölcük depremi sonrasında koru içerisinde bulunan binaların bakımsız olması neden gösterilerek, koru gözden çıkarılmaya çalışıldı. bu yıllardan itibaren çevresinde beliren inşaatlar neticesinde civar belediyelerin rant uğruna çıkar çatışmasına sahne oldu ve günümüzde de koru üzerinde hak iddia edilmesi konusunda inat edilmektedir.

her şeye rağmen doğal güzelliğini ve ekosistem olma özelliğini koruyan koru, gün boyunca, özellikle sabahları spor, yürüyüş ve gezinti amaçlı olarak yoğun bir şekilde kullanılmaktadır. hızla betonlaşan ve düzensiz büyüyen i̇stanbul’da, şehrin gürültüsünden, kalabalığından ve kirli havasından kaçmak isteyenler için bir sığınak işlevini sürdürmektedir. 1999 yılındaki depremden sonra da binlerce insanın çadır kurarak sığındıkları doğal bir toplanma alanı olmuştur.

koru’da biriken çöpler, kısmen koru’da faaliyet gösteren kurumların görevlilerince, zaman zaman da gönüllüler tarafından toplanmaktadır. koru içerisinde son zamanlarda gerek bazı sivil inisiyatifler, gerekse gönüllüler tarafından ağaçlandırma çalışması da yapılmaktadır, bu çalışmalarla koru'da doğal yollarla eksilen ya da tahrip olan doğal yaşamın yeniden canlandırılmasına ve zaman içerisinde koru'ya zarar veren çalışmalar engellenmeye çalışılmaktadır.

koru'da ayrıca öğretmenevi olarak kullanılan alana ilaveten adile sultan kasrı etrafında son 10 yılda ciddi manada bir doğa katliamı yaşanmaktadır. bunun için adile sultan kasrı etrafında bulunan ve daha önce çay bahçesi olarak hizmet verilen alan kapatılmış, düğün ve eğlence hizmeti alanı açılması adına birçok ağaç ve çalı yok edilmiştir. alana serilen mermerler sonrasında kasır ciddi şekilde su alma tehlikesi altındadır. etrafa yayılan gürültü ve ışıklandırma dolayısıyla da doğal hayata zarar verilmektedir. son olarak öğretmenevi yanında bulunan alana yapılmak istenen otopark ve getirilen inşaat malzemeleri üzerine eylemler yapılmış ve alana ağaçlandırma yapılarak yapılaşmaya engel olunmaya çalışılmıştır.

koru özellikle 2000'li yıllardan sonra üsküdar belediyesi tarafından kullanılmak isteniyor. buna karşı özellikle mahalle halkı, mahalle muhtarları ve validebağ gönüllüleri derneği büyük çaba göstermiştir. üsküdar belediyesi, korunun belediyeye tahsisini milli eğitim bakanlığı ve i̇stanbul milli eğitim müdürlüğü'nden talep etti.

2014 ekim ayı itibarıyla koru'nun kuzeybatı sınırında yer alan ve çevresi yapılaşmayla sarılan arazi için, daha önce yeşil alan olarak tahsis edilen ve sonrasında dinî tesis alanı olarak verilen karar doğrultusunda üsküdar belediyesi'nin girişimiyle cami yapılmak istendi, ( ancak mahalle halkı ve sivil toplum örgütleri, civar alanda birçok cami olduğunu, alanın yeşil alan olarak kalması gerektiğini ifade ederek cami yapımına karşı çıkmışlardır. ancak bu itiraz, bazı çevrelerce kamuoyuna "cami istenmiyor" şeklinde aktarıldı ve karşı kampanya yürütülmeye çalışıldı.) i̇nşaat alanında polis koruması ve zırhlı araçlar eşliğinde cami inşaatı tamamlandı ve 2015 ramazan bayramı'nın birinci günü hizmete girdi. şu anda yapılan caminin bitişiğinde bulunan alana yol yapılmak istenmekte, bunun için asfaltlama çalışması yapılmakta ve koru içerisinden yol geçirilmeye çalışılmaktadır. koru'nun doğal yapısının ve bütünlüğünün bozulacağı gerekçesiyle gönüllüler tarafından resmi ve hukuki girişimler devam etmektedir. 
" bu kisimda geçen koru alani i̇çi̇ne cami̇ yapimi i̇fadesi̇ tamamen yanliş bi̇lgi̇di̇r. cami̇ni̇n yapildiği alan si̇teler arasinda eski̇den otoparl olarak kullanilan beto dökülmüş koru sinirlari dişinda yer almaktadir google maps üzeri̇nden cami̇ni̇n konumuna bakarak gerçeği̇ görebi̇li̇rsi̇ni̇z." cami̇ yapimina karişi yürütülen gösteri̇ koru elden gi̇di̇yor bahanesi̇ne sarilip, provakasyondan başka bi̇r mevzu deği̇ldi̇r.. vali̇debağ korusu gönüllüleri̇ adi altinda fali̇yet gösteren bi̇r takim ki̇şi̇leri̇n maksadi koruyu korumak olmadiği aşi̇kardir. eğer vali̇debağ korusunu düşünselerdi̇, oranin bakimini da yaparlardi... ne yazik ki̇ koru resmen bakimsiz bi̇r yabani̇ ormana döndü, ayyaş ve başi boş köpekleri̇n yuvasi oludu...

korudan geri kalan alanda millet bahçesi adıyla kent parkı oluşturulması hazırlığı yapıldığı, 2020 yılı sonunda basına yansıdı.

hukukî durumu

validebağ korusu, 1990'lı yılların başından itibaren yapılaşma tehdidine ve yanı başında bulunan 50 dönümlük arazinin yapılaşmaya açılacağı endişesiyle toplanan imzalar ve kurulan validebağ gönüllüleri derneği tarafından açılan davalar sonucunda 1999 yılında i̇stanbul iii numaralı kültür ve tabiat varlıklarını koruma kurulu tarafından birinci derece doğal koruma alanı ilan edildi. böylelikle, koruma kurulu'nun onayı olmadan koruda inşa faaliyeti gerçekleştirilmesinin önüne geçilmişti. ayrıca koruda hayvan otlatılması, kurban kesimi, toplu piknikler ve mangallı piknik yapılması yasaklanmıştır.

popüler kültür

rıfat ilgaz'ın en önemli eseri "hababam sınıfı"ndan uyarlanmış filmler adile sultan kasrı'nda çekilmiştir.

bitki türleri

ağaç, ağaççık ve çalılar

2013 ve 2014 yıllarında peyzaj mimarı  canan atay ve orman mühendisi  cengiz eltan tarafından validebağ korusunda yapılan saha çalışmaları sonucunda aşağıda belirtilen türler tespit edilmiştir.

çokyıllık bitkiler, soğanlı bitkiler ve sarmaşıklar

peyzaj mimarı canan atay tarafından çok küçük bir alanda yapılan çalışmalar sonucunda aşağıda verilen liste oluşturulmuştur.

kuş türleri

koru, dünyanın önemli kuş göç yollarından birisi üzerinde olup kuşların dinlenme, beslenme barınma, üreme için konakladıkları doğal bir habitattır.

i̇stanbul kuş gözlem topluluğu tarafından 2000 yılından beri kuş gözlemleri yapılarak kuşbank veritabanına kaydedilmektedir. 15 kasım 2014 tarihinde alınan rapora göre bu alanda yapılmış ve kaydedilmiş 180 gözlem sonucunda 119 farklı tür kaydedilmiş ve onaylanmıştır.

koru'da ayrıca çeşitli böcek, sürüngen, kaplumbağa, kirpi, sincap gibi birçok hayvanlar yine ekolojik bir denge içinde barınmaktadırlar.

kelebek türleri

validebağ korusunda gözlenen kelebek türlerinin listesi.

bu linkten  validebağ korusunda çekilmiş kelebek fotoğraflarına da erişebilirsiniz.

bu linkten kelebek türleri hakkında ayrıntılı bilgiye erişebilirsiniz.

dış bağlantılar

 kurumun resmi web sitesi 
 validebağ gönüllüleri 
 validebağ haber blog 
 validebağ korusu blogspot sayfası

kaynakça

 
 tarihçe

i̇stanbul'daki korular
sit alanları