Fuat Sezgin

fuat sezgin (24 ekim 1924, bitlis - 30 haziran 2018, i̇stanbul), türk akademisyen. i̇slam tarihi, bilim ve teknoloji tarihi alanında çalışmalarıyla tanınmaktadır.

hayatı 
24 ekim 1924’te bitlis’te doğdu. i̇stanbul üniversitesi edebiyat fakültesi şarkiyat enstitüsü’nde i̇slami bilimler ve oryantalistik alanında öncü bir yere sahip olan alman oryantalist hellmut ritter'in (1892-1971) yanında öğrenim gördü. ritter'in, modern bilimin oluşumunda özellikle 9. ve 13. yüzyıllar arasındaki endülüs ve abbasi devletlerindeki bilim adamlarının da önemli katkıları olduğunu vurgulaması üzerine bu alana yöneldi. 1950'de arap dili ve edebiyatı bölümü'nde buhari’nin kaynakları adlı doktora tezini tamamladı. bu teziyle o, hadis kaynağı olarak i̇slam kültüründe önemli bir yere sahip olan buhari'nin (810-870) bir araya getirdiği hadislerde bilinegeldiğinin aksine sözlü kaynaklara değil i̇slam’ın erken dönemine, hatta 7. yüzyıla kadar geri giden yazılı kaynaklara dayandığı tezini ortaya attı. bu tez avrupa merkezli oryantalist çevrelerde hala tartışılmaktadır. 1954 yılında i̇slam araştırmaları enstitüsü’nde doçent oldu. burada zeki velidi togan ile çalıştı.

27 mayıs 1960 askeri darbesi sırasında üniversiteden uzaklaştırılan ve 147’likler olarak bilinen akademisyenler arasındaydı. bir valizle gitmek zorunda kaldığı yurt dışında, aynı alanda çalışan oryantalistlerin kıskançlıkları ile karşı karşıya kaldığını ancak yaşadığı zorluklar karşısında asla pes etmediğini ifade etmiştir. ayrıca bu dönemde yaşadığı zorluklarla nasıl mücadele ettiğini şu sözlerle açıklamıştır: "ben şuna inanmıştım artık. tüm musibetler karşısında sadece allah'a inanacaksın, başka hiçbir şeye değil."

1961 yılında almanya’ya giden fuat sezgin, frankfurt'taki johann wolfgang goethe üniversitesi'nde önce misafir doçent olarak dersler verdi. 1965 yılında profesör oldu. oradaki bilimsel çalışmalarının ağırlık noktası arap-i̇slam kültür çevresinde tabii bilimler tarihi alanı olmuştur ve bu alanda 1965 yılında habilitasyon çalışmasını yapmıştır. henüz i̇stanbul’da iken başladığı 7./14. yüzyıldan itibaren gelişen arap-i̇slam edebiyatı tarihi çalışmasına (geschichte des arabischen schrifttums) almanya’da da devam ederek, oryantalistik çalışmaları için kaynak eser haline gelmiş ve hala aşılamamış 13 ciltlik eserinin ilk cildini 1967, son cildini ise 2000 yılında yayınladı. geschichte des arabischen schrifttums i̇slam’ın ilk döneminde uğraşılmış, dini ve tarihi edebiyattan coğrafya ve haritacılığa kadar bütün ana ve yan bilim dallarını konu edinmektedir. prof. sezgin, suudi arabistan kral faysal vakfı’nın i̇slami bilimler ödülü'nü 1978 yılında ilk alan kişidir. bu ve başka desteklerle sezgin, 1982 yılında j. w. goethe üniversitesi’ne bağlı arap-i̇slam bilimleri tarihi enstitüsü’nü ve 1983'te de buranın müzesini kurarak, direktörlüğünü üstlendi. enstitüye bağlı olarak kurduğu müzede sezgin, i̇slam kültür çevresinde müslüman bilginler tarafından yapılmış aletlerin ve bilimsel araç ve gereçlerin yazılı kaynaklara dayanarak yaptırdığı numunelerini sergilemektedir. müzede bulunan objeleri tanıtmak ve i̇slam kültür çevresindeki bilimsel gelişmeyi göstermek için hazırladığı wissenschaft und technik im islam isimli kataloğu 2003 yılında yayınladı. fransızcası da yayınlanmış olan bu kataloğun arapça, i̇ngilizce ve türkçesi de yayınlanmak üzeredir.

fuat sezgin, süryanice, i̇branice, latince, arapça ve almanca dahil 27 dili çok iyi derecede biliyordu   arap-i̇slam bilimleri enstitüsü için hazırladığı bilimsel araç ve gereçlerin benzerlerini yaptırarak, 25 mayıs 2008 tarihinde kültür ve turizm bakanlığı'na bağlı i̇stanbul i̇slam, bilim ve teknoloji müzesi'nin açılmasında öncü rol oynamıştır. prof. dr. fuat sezgin, meslektaşı dr. ursula sezgin ile evli idi. kızları hilal sezgin, almanya'da yaşayan bir gazeteci ve yazardır.

ölümü 
fuat sezgin, 30 haziran 2018'de sağlık sorunları nedeniyle tedavi gördüğü i̇stanbul'da 93 yaşında öldü. cenazesi fatih camii'nde düzenlenen cenaze namazının ardından gülhane parkı içerisindeki i̇slam bilim ve teknoloji tarihi müzesi'nin önünde ayrılan kısma defnedildi.ardındanda ailesi tarafından gülhane parkına fuat sezgin adına bir hayrat yapıldı.

ödüller 
 1978: kral faysal ödülü
 1980: frankfurt am main goethe plaketi
 1982: almanya 1. derece federal hizmet madalyası
 2001: almanya üstün hizmet madalyası
 2004: i̇ran i̇slami bilimler kitap ödülü
 2009: hessen kültür ödülü 
 2013: cumhurbaşkanlığı kültür ve sanat büyük ödülü

üyelikleri 
 arap dili akademisi (kahire)
 arap dili akademisi (şam)
 fas kraliyet akademisi (rabat)
 arap dili akademisi (bağdat)
 tüba (türkiye bilimler akademisi) şeref üyeliği

yayınları 
 60 yılı aşkın bir süredir bilim tarihi çalışmalarını yürütmekte olan prof dr. fuat sezgin’in başyapıtı olan geschichte des arabischen schrifttums (gas) isimli 13 ciltlik eserinin işlediği konular şunlardır:
 cilt 1, leiden 1967: kur’an bilimleri, hadis, tarih, fıkıh, kelam ve tasavvuf. (yaklaşık 430/1038 yılına kadar)
 cilt 2, leiden 1975: edebiyat / şiir (yaklaşık 430/1038 yılına kadar)
 cilt 3, leiden 1970: tıp, farmakoloji, zooloji, veterinerlik (yaklaşık 430/1038 yılına kadar)
 cilt 4, leiden 1971: simya, kimya, botanik, ziraat (yaklaşık 430/1038 yılına kadar)
 cilt 5, leiden 1974: matematik (yaklaşık 430/1038 yılına kadar)
 cilt 6, leiden 1978: astronomi (yaklaşık 430/1038 yılına kadar)
 cilt 7, leiden 1979: astroloji, meteoroloji ve ilgili bilimler (yaklaşık 430/1038 yılına kadar)
 cilt 8, leiden 1982: leksikografi (yaklaşık 430/1038 yılına kadar)
 cilt 9, leiden 1984: gramer (yaklaşık 430/1038 yılına kadar)
 cilt 10, frankfurt 2000: i̇slam’da matematiksel coğrafya ve haritacılık ve bu bilimlerin avrupa’da devamı
 cilt 11, frankfurt 2000: i̇slam’da matematiksel coğrafya ve haritacılık ve bu bilimlerin avrupa’da devamı
 cilt 12, frankfurt 2000: i̇slam’da matematiksel coğrafya ve haritacılık ve bu bilimlerin avrupa’da devamı, haritalar,
 1984 yılından beri yayınlanmakta olan zeitschrift für geschichte der arabisch-islamischen wissenschaften isimli dergi,
 fuat sezgin’in i̇slam bilimler tarihinde eşsiz bir yere sahip olan bir diğer çalışması ise coğrafya, avrupalı seyyahların seyahatnameleri, matematik ve astronomi, tıp, felsefe, müzik, nümizmatik, tarih yazımcılığı ve bilimler tasnifi ve diğer konularda yazılmış orijinal eserlerin tıpkıbasımlarını ve bu konuda araştırmalar yapmış olan batılı bilim adamlarının çalışmalarının yeniden basımlarını içeren seriler halinde 1300 cilt civarındaki yayınları,
 enstitü müzesi’nin objelerinin tanıtımını ve i̇slam kültür çevresindeki bilimsel geliştirmeyi göstermek için hazırladığı wissenschaft und technik im islam (i̇slam’da bilim ve teknik) adlı katalog çalışması.

kaynakça

dış bağlantılar 
 http://www.scienceinislam.com/ 
prof. dr. fuat sezgin: bir alimin ardından notlar (kitap)

1924 doğumlular
bitlis doğumlu yazarlar
2018 yılında ölenler
i̇stanbul'da ölenler
i̇stanbul'da defnedilenler
20. yüzyıl türk yazarları
21. yüzyıl türk yazarları
20. yüzyıl türk tarihçileri
21. yüzyıl türk tarihçileri
türk bilim tarihçileri
türk profesörler
i̇stanbul üniversitesi edebiyat fakültesinde öğrenim görenler
i̇stanbul üniversitesi öğretim üyeleri
frankfurt am main üniversitesi öğretim üyeleri
türkiye bilimler akademisi üyeleri
almanya federal cumhuriyeti liyakat nişanı sahipleri
uluslararası kral faysal ödülü sahipleri
147'ler
almanya'daki türk gurbetçiler
resim aranan yazarlar