Mevlüt Dinç

mevlüt dinç (1957; ordu), daha çok mev dinc olarak bilinir, türk video oyunu tasarımcısı. türkiye'de doğup büyüyen mevlüt dinç, eğitimini tamamladığı 1979 yılında yüksek lisans yapma niyetiyle i̇ngiltere'ye gitti.

uluslararası öğrenciler için yüksek olan öğrenim ücretini ödeyemeyen dinç, southampton'da bir kablo fabrikasında çalışmaya başladı. burada bir iş arkadaşı onu 1982 yılında piyasaya çıkan oyun makinesi zx spectrum ile tanıştırdı ve satın almasına vesile oldu.

dinç, kısa sürede kendi kendine dergilerden ve kitaplardan programlamayı öğrendi ve 1983 yılında video oyun sektöründe çalışmaya başladı, 1984 yılında ise ant attack'ın commodore 64'e uyarlanması projesine destek verdi.

1985 yılında tasarladığı ilk orijinal oyunu gerry the germ goes body poppin'in ardından, electric dreams software ile başka bir orijinal oyunu olan prodigy üzerinde çalıştı. akabinde activision için, enduro racer isimli oyunun spectrum versiyonunu 3 haftalık bir sürede amstrad cpc için hazırladı.

bu çalışma ile avrupa’da tanınmaya başlayan mev dinç, yılın en iyi programcısı seçildi. activision ile çalışmalarına devam eden dinç, system 3 için last ninja 2'yi geliştirdi ve system 3’ten ayrılan hugh riley ve john twiddy ile birlikte eylül 1988'de vivid image'ı kurdu.

mev dinç, 2000 yılında türkiye’ye dönerek dinç i̇nteraktif’i kurdu. 2004 yılında sobee studios olarak ismini değiştirdiği bu şirketi, 2009 yılında türk telekom’a sattı, 2013 yılında ise dinç, bu yapılanmadan ayrıldı. geliştirdiği projelerle çok sayıda ödül kazanan mevlüt dinç, i̇ngiliz film ve televizyon sanatları akademisi

(british academy of film and television arts, bafta) üyesidir. dinç ayrıca, türkiye dijital oyunlar federasyonu'nun kurucusu ve ilk seçilen başkanı olmuştur.

i̇lk yılları 

mevlüt dinç, 1957 yılında ordu'nun gölköy ilçesine bağlı cihadiye köyünde, gürcü kökenli bir ailede doğdu. kent merkezine 64 km uzaklıkta, ücra bir köyde büyüyen dinç, ankara i̇ktisadi ve ticari i̇limler akademisi'nde i̇ktisat okuyarak üniversite eğitimini aldı. bu süre içerisinde, i̇ngiliz bir kadınla evlendikten sonra 1979'da i̇ngiltere'ye taşındı. o yıl, eğitimini tamamlamak için iki ülke arasında sık sık seyahat etti. i̇ngiltere’deyken, mevlüt ismini kimse doğru telaffuz edemediği için “mev” kısa adını benimsedi.

türkiye’de üniversiteden mezun olduktan sonra i̇ngiltere’de yüksek lisans yapmaya başlayan dinç, o dönemde uluslararası öğrencilerin ödemek zorunda olduğu öğrenim harçlarının yüksek olması nedeniyle eğitimini tamamlayamadı. 1980 itibarıyla southampton'da “standard telephones and cables” adlı bir kablo fabrikasında çalışmaya başladı.

o dönem; video oyunlarına meraklı ve bir zx81'i olan vino dos santos adlı iş arkadaşı, mevlüt dinç'i video oyunlarıyla tanıştırdı ancak dinç, ne oyunlara ne de bilgisayarlara ilgi duydu. zx spectrum 1982'de piyasaya sürüldüğünde ise dos santos, dinç'in ilgisizliğine rağmen hem kendisi hem de dinç için birer adet ön sipariş verdi. mevlüt dinç sonunda zx spectrum'unu kutusundan çıkardığında, oyun oynamaya ilgisinin olmadığını fark etti, programlama dilini inceleyebileceğini düşündü. ancak, zx spectrum'un el kitabındaki basic programlama dilini anlamakta güçlük çekince; programlama dergileri, özellikle de popular computing weekly aracılığıyla iki yıl boyunca kendi kendine daha da zor olan makine dili ile programlamayı öğrendi. dinç bu süreçte, 1983 çıkışlı arcadia adlı oyunun, öğrenme sürecini çokça etkilediğini söyleyecekti.

kariyeri

i̇lk video oyunları 
mevlüt dinç, 1985 yılında kablo fabrikasından ayrıldıktan sonra video oyun sektöründe çalışmaya başladı. önce, zx spectrum geliştiricisi arayan bir programcının ilanına başvurdu ve ant attack oyununun zx spectrum'dan commodore 64'e dönüştürmesine yardım etti.

oyunun uyarlaması 1984 yılında piyasaya sürüldü ve dinç bu çalışmadaki commodore 64 deneyimlerinden daha sonra geliştireceği oyunlarında da yararlandı. yine 1988 yılında, jon dean ile birlikte, oyun sektöründeki programcılara yönelik "pratik öneriler" sunan, society of software authors adında bir meslek birliği kurdu. mevlüt dinç'in başkanlığını yaptığı birlik, açılış toplantısını 1988 yılında ilford'da gerçekleştirdi.

dinç'in tamamen kendisinin geliştirdiği ilk özgün oyunu gerry the germ goes body poppin (1985), oyuncunun insan vücudunu istila eden bir mikrobu kontrol etmesi üzerine kurgulanmıştı. mevlüt dinç, tasarladığı bu oyunu mirror group bünyesinde yer alan mirrorsoft'a sundu ancak şirket, "insan vücudu ve mikrop" fikrini kurum itibarı açısından "negatif unsurlar barındırdığı" gerekçesiyle riskli bularak reddetti. mirrorsoft deneyimi sonrası dinç, aynı oyunu i̇ngiliz telekom'un (i̇ngilizce: british telecom) oyun şirketi rainbird'ün genel müdürü ve kurucusu tony rainbird'e sundu. rainbird fikri çok beğendi ve oyunun dağıtımını üstlenmeyi kabul etti.

oyunun zx spectrum ve amstrad cpc versiyonlarını geliştiren dinç, daha sonra commodore 64 (c64) versiyonunu da yapabilmek için southampton'da yaşayan bir programcı aradı ve edwin rayner adlı yetenekli bir genç buldu. gerry the germ goes body poppin, özellikle amerika birleşik devletleri'nde dinç'e iyi bir telif geliri sağlarken i̇ngiltere'de de küçük miktarlarda da olsa aylarca süren komisyon ödemeleri getirdi.

mevlüt dinç, daha ilk oyunu bitmeden ikinci oyunu için fikirler üretmeye başladı. i̇lk oyununda ortaya koyduğu farklılığı sürdürmek istedi ve "iddialı ama programlaması zor" diye nitelendirdiği ikinci oyunu prodigy (1986) için çalışmaya başladı.

gerry the germ goes body poppin'in ardından rainbird, dinç'ten prodigy'i istedi. ancak mevlüt dinç; daha önce ant attack projesinde tanıştığı ve artık activision'a ait olan electric dreams şirketini yöneten rod cousins ile activision'ın içindeki oyun departmanını kuran ve buranın başına geçen jon dean ile irtibata geçmişti. electric dreams'in dinç'in yaşadığı şehir olan southampton'da olması, activision'ın çok daha büyük bir şirket olması ve iyi bir teklif vermesi mev dinç'in karar vermesinde etkili oldu. prodigy, activision tarafından yayınlandı.

prodigy'nin ardından rod cousins ve jon dean, mevlüt dinç'ten bir zx spectrum oyunu olan enduro racer'ı, amstrad cpc makinesine uyarlamasını istediler. dinç, uyarlama işlerine mesafeli olsa da iyi bir teklif aldığı ve activision ile ilişkilerini iyice geliştirmek istediği için işi kabul etti. bu proje kapsamında zx spectrum geliştiricileri ile bir araya gelen dinç, aslında bir arcade oyunu olan, son derece karmaşık bir işe giriştiğinin farkındaydı; buna rağmen, proje üzerinde çalıştı ve zx spectrum'u amstrad cpc makinesinde emüle ederek meşakkatli bir sürecin ardından başarıyla uyarlamayı tamamladı.

1986 yılında enduro racer ile elde ettiği başarının ardından yine rod cousins ve jon dean, mevlüt dinç'ten bir destek talebinde daha bulundu. lisansını aldıkları iki büyük filmin oyun projeleri: activision, alien filminin comodore 64 uyarlamasını istiyordu. ayrıca, big trouble in little china filminin de oyununu dinç'in yazması isteniyordu. her iki projeyi de kendisinden talep edilen iki aylık bir süre içerisinde teslim eden dinç, 1987 yılında televizyonda çığır açan knightmare televizyon programının zx spectrum, amstrad cpc ve comodore 64 oyun versiyonlarını aynı adla tasarladı.

"vivid image" zamanı 
1987 yılında system 3, last ninja adlı oyunun commodore 64'ten zx spectrum'a dönüştürülmesi için çalışmalar yapıyordu. commodore 64'te hem kodlama hem de görsel anlatım bakımından çığır açıcı bulunan oyun bir an önce spectrum'a uyarlanmak istense de neredeyse last ninja 2'ye başlanacak olmasına rağmen hala uyarlama konusu çözülememişti. last ninja 1'in spectrum uyarlaması teklifi mevlüt dinç'e gelince, bu işin riskli ancak başarırsa önemli bir kilometre taşı olacağını düşündü. last ninja projesini önemli bir fırsat olarak gören dinç, başkasının kodu üzerinden uyarlama yapmak yerine system 3'ün sahibi mark cale'e last ninja 2 ekibinde yer almayı, hem commodore 64 versiyonuna destek olmayı hem de eş zamanlı olarak zx spectrum ve amstrad cpc versiyonlarını yapmayı teklif etti. mark cale, spectrum oyuncuları için dergilere ilanlar verip last ninja 1'i iptal ettiklerini ancak last ninja 2 'de çalışmalara başladıklarını duyurdu.

mevlüt dinç, last ninja 2 projesinde tam zamanlı çalışmak üzere 1988 yılında southampton'dan londra'ya taşındı. dinç, oyunun commodore 64 versiyonunu geliştiren sanatçı hugh riley ve programcı john twiddy ile birlikte eşzamanlı olarak amstrad cpc ve zx spectrum versiyonları üzerinde çalıştı. oyunun 1988'de yayınlanmasından sonra kendi şirketini kurmaya karar veren dinç'e twiddy ve riley de katıldı ve eylül 1988'de vivid image'ı kurdular.

şirketin ilk oyunu olan ve 1989'da piyasaya sürülen hammerfist'i 1990'da ikinci oyunları time machine takip etti. diğer taraftan dinç, hammerfist'i gallerli bir i̇ngiliz girişimcinin tasarladığı donanım olan "konix multisystem"e uyarlamıştı. ancak konix piyasaya çıkmadığı için hammerfist de söz konusu konsolda yayınlanmadı.

vivid image'ın bir sonraki oyunu, first samurai, dinç'in düşündüğü ve arzu ettiği bir oyun olarak "nihai seviyeye ulaştı". last ninja (son ninja) serisinin isminden kelime oyunu yaparak yararlanmak isteyen dinç oyunun adını first samurai (i̇lk samuray) koydu. bu şekilde oyunun adıyla last ninja'ya hicivli bir gönderme yapılmış oldu. first samurai, 1991'de çeşitli platformlar için piyasaya sürülürken, genişletilmiş bir devam yapımı olan second samurai, 1993'te çıktı. first samurai commodore amiga'da 1991 yılında yılın oyunu ödülünü aldı. first samurai'nin dağıtımını, mevlüt dinç'in ilk oyununu 1985 yılında reddeden mirrorsoft üstlenmişti.

mevlüt dinç, ubisoft ile iş birliği yaparak first samurai oyununun pc versiyonunu hazırlayıp kuruma satmasının ardından tüm zamanların en iyi ilk beş oyunu arasında kabul edilen commodore 64 uyarlaması tamamlandı ve bunu takiben nintendo snes versiyonu da kemco adlı japon şirkete satılmıştı.

1993 yılında vivid image şirketi tamamen mevlüt dinç'in yönetimine geçti. ubisoft ile başlayan iş birliği döneminde ayrıca iki yarış oyunu, street racer ve s.c.a.r.s üzerinde çalışılıyordu. resmi olarak 1994 yılında yayınlanan street racer, türkiye'de iyi bilinen ve tarihi bir değer olan hicivci nasreddin hoca da dahil olmak üzere orijinal karakterler içeriyordu. mevlüt dinç, ubisoft ile street racer'ın dağıtımı için oldukça avantajlı bir anlaşma yaptı. street racer avrupa'da yaklaşık 400 binlik bir satış rakamına ulaşmıştı ve sekiz-on haftada donkey kong'un arkasından satış listesinde iki numaraya yerleşmişti.

dinç, playstation için raffaele cecco ve rowlands kardeşler ile birlikte geliştirecekleri nasreddin hoca karakterinin öne çıktığı, bir 3d macera oyunu geliştirmeye başlamıştı. mevlüt dinç, bunu çok istemesine rağmen proje gerçekleşmedi. 1998'de vivid image, bir oxford yazılım şirketi olan mathengine'in dynamic toolkit'ini kullanarak bir 3d oyun demosu olan actor üzerinde çalışmaya başladı. actor'de hazırlanan demo ilk olarak 2000 yılında intel tarafından pentium 4 serisi mikroişlemcilerin performans tanıtımlarında kullanıldı.

2000 yılına gelindiğinde dinç, i̇ngiltere'de kariyerinin zirvesindeyken henüz profesyonel bir oyun sektörünün gelişmemiş olduğu türkiye'ye dönme kararı aldı. mevlüt dinç, ülkesinde video oyunu sektörünü geliştirebileceğini ve bunun kendisi için bir gurur kaynağı olacağını düşündü. böylece vivid image resmi olarak i̇stanbul merkezli bir şirket haline geldi ve ekim 2002'de metro3d tarafından yayınlanan game boy advance için dual blades'i geliştirdi.

dinç i̇nteraktif / sobee studios 
i̇stanbul teknik üniversitesi'nde yazılım geliştirme merkezi'nde çalışan dinç, 2000 yılında dinç i̇nteraktif'i kurdu. 2004 yılında dinç i̇nteraktif, sobee studios olarak isim değiştirdi.

sobee, mynet ile iş birliği yaparak, online football manager ve semih saygıner's billards magic oyunlarını oyun severlere sunarak türkiye'nin ilk online oyunlarını geliştirmiş oldu. bilardo oyununda, profesyonel bilardo oyuncusu semih saygıner'den destek alınmıştı. 2004 yılında piyasaya sürüldüğünde, her iki oyun 1 milyon kullanıcının ilgi odağı olmuştu.

devam eden yıllarda türkiye'nin ilk çok oyunculu çevrimiçi oyunu olan i̇stanbul kıyamet vakti 2006'da ve dünyanın ilk, "11'e 11 online futbol oyunu"

i can football 2009'da oyun meraklıları ile buluştu.

dinç, mart 2009'da sobee'yi paul doany yönetimindeki türk telekom'a satarak stüdyonun genel müdürü olarak devem etti. dinç yönetimindeki sobee, süpercan, i can football 2 ve süpercan 2'yi geliştirdi. sobee'nin türk telekom tarafından satın alınmasından kısa bir süre sonra doany'nin görevden ayrılmasıyla değişen yönetimin sobee'ye karşı tutumundan memnun olmayan dinç, 2013 yılında stüdyondan ayrıldı.

son çalışmalarından 
mevlüt dinç, ağustos 2011'de gençlik ve spor bakanlığı bünyesinde kurulan türkiye dijital oyunlar federasyonu'nun kurucusu ve seçilen ilk başkanı oldu. bu federasyon, daha sonra gelişmekte olan spor branşları federasyonu'na bağlandı. dinç, 2016 yılında londra'ya taşındı ve önceki oyunlarını yeniden tasarlamak amacıyla pixel age studios'u kurdu. 2020'de türkçe otobiyografisi hayat bir oyun'u yayımladı ve kitabın telif gelirinin tamamını darüşşafaka eğitim kurumu'na bağışladı. kitabın i̇ngilizce versiyonu olan life is a game'i 2021 yılında dünya çapında yayımladı.

2021 yılında blockchain temelli oyunlar yapma projesiyle ortaya çıkan inventuna games'i kurmuştur.

oyunlar

kitapları

ödülleri 

 1986 - enduro racer - en i̇yi oyun ödülü ve en i̇yi programcı ödülü
 1987 - last ninja 2 - en i̇yi oyun ödülü ve en i̇yi programcı ödülü
 1990 - time machine - en özgün oyun ödülünü kazandı.
 1991 - first samurai - yılın oyunu ödülü ve en i̇yi programcı ödülü
 2000 yılında geliştirdiği oyun motoru actor, intel 'in pentium 4 dünya lansmanında kullanıldı.
 2002 yılında game boy advance için ekibiyle birlikte hazırladığı dual blades oyunu dünyada satışa sunulan ilk profesyonel türk oyunudur.
 2010 - i can football dünya i̇letişim ödülleri (londra), en i̇yi i̇çerik servisi ödülü.

dış bağlantılar 

 actor oyun motorunun demo görüntüleri.
 vivid image'ın hazırladığı oynanabilir demolar.
 resmi web sitesi mevdinc.com

kaynakça 

1957 doğumlular
türk bilgisayar bilimcileri
video oyunu programcıları
video oyunu yapımcıları
britanyalı video oyunu tasarımcıları
birleşik krallık'taki türk göçmenler
ordu doğumlular
gürcü asıllı türkler