Sözde Dionisius

sözde dionisius ya da aeropagiteli dionisius,  i̇.s 5. yüzyılın sonlarıyla 6. yüzyılın başlarında yazılar yazmış yeni-platoncu bir hristiyan teologu ve düşünürr.

orta doğu'da, muhtemelen suriye'de yaşamış ve eserlerinde, kendisini aziz pavlus'un izleyicisi olarak tanıtmış olan filozof, tanrı'yı bilmenin üç ayrı yolundan söz etmiştir. tanrı'nın var olan her şeyin aşkın ve fail nedeni olduğunu söyleyen sözde dionisius'a göre, tanrı evreni, kendisinde bulunan örnek ya da arketip i̇dealar aracılığıyla hiçten ve özgürce yaratmıştır. tanrı, buna ek olarak final ya da ereksel nedendir, çünkü i̇yi olan varlık, en yüksek i̇yilik olarak, iyiliği özleyen tüm varlıkları kendisine çekimler.

sözde dionisius, yaradılış konusunda, patroloji felsefenin, aziz augustinus'ta doruk noktasına çıkan platoncu ve yeni-platoncu geleneğine uygun olarak, türümden söz etmiş, hristiyanlığın yaratılış öğretisini, plotinos'un türüm öğretisiyle birleştirmiştir.

teolojisi 
hristiyanlık inancını platoncu ve neo-platoncu izleklerle yorumlama ve uzlaştırma cihetine girmiştir. ama tüm bunlardan önce plotinos'tan proklos'a bütün bir neo-platonculuk felsefesini hristiyanlık inancına aktarmasıyla bilinmektedir. dionisius'un teolojisinin ilk konusu tanrı'ya verilen sıfatlardır. o, bu konudaki incelemesinde kutsal kitap'ın tanrı'ya sıfatlar yüklemesinden hareketle, kendi kendisine o'na bu isimleri vermenin hangi anlamda meşru olduğunu soruşturur. dionisius'a göre tanrı'yı bilmenin 3 yolu vardır: biri hristiyan, diğeri platoncu ve sonuncusunu da bu ikisinin sentezi oluşturur.

dionisius insanların tanrı'ya, insanın kendinde bulunduğu özelliklerin yüklemesinin doğal bir eğilim olduğunu söylemektedir. ama doğal bir eğilim olması, bu eğilim doğru olduğu anlamına gelmemekle bilrikte dionisius'a göre tanrı'nın antropomorfik ögelerin tanrı'ya ulaşılması için temizlenmesi gerekiyor (via negativa). dionisius'un via negativada, yani negatif yolun faydası da işte burada başlamaktadır. buradaki yoldaki amaç, tanrı'yı antropomorfizmden arındırmaktır. fakat tanrı antropomorfik öğelerden arındığı zaman tanrı hakkında konuşmak da mümkün olmayacaktır. i̇şte burada dionisius, insanın anlama yetisinin bütün kavrayışlarından vazgeçmesi sonucunda, hiçbir şekilde elle tutulamaz ve gözle görülemez olan tarafından sarmalandığını ve bütünüyle bilinemez olanla birleştiğini söyler.

mistik öğretisi 
dionisius'ta başlayan mistisizm geneleğinde, i̇nsanın tanrı ile doğrudan teması ile belirlenen mistik deneyim, karanlık ve irade yoluyla tanımlanır. bu da tanrı'nın insan tarafından anlaşılamadığı ve bilinemediği zaman bile sevildiği anlamına teşkil etmektedir. tabii dionisius belirlediği pozitif yol ve negatif yoldaki ortaya çıkacak olan ateizm problemini fark etmiştir ve buna ek olarak üçüncü bir sentez yolunu icat etmiştir, bu yola da via emientiae demiştir. bu yolda tanrı'yı tamamen antropomorfik sıfatlardan ayırmaz. fakat şöyle bir durum söz konusudur ki, burada atfedilen sıfatlar insanın kendisinde bulunduğu sıfatlardan farklıdır. mesela ''tanrı merhametlidir'' diyelim, buradaki bahsedilen merhamet sıfatı, insanda bulunduğu şekilde bir merhamet olmamakla beraber, mutlak olarak en yüce ölçüde merhamettir. bu diğer sıfatlar içinde geçerlidir (iyi, bilge, kudret...).

felsefesi 
dionisius'a göre tanrı evreni kendisinde bulunan idealar aracılığıyla yaratmıştır.

dionisius kötülük problemini diğer patristik filozoflar gibi ''iyiliğin yokluğu'' olarak açıklama cihetine girmiştir: ''kötülük, şu halde, bir yoksunluk, bir kusur, zayıflık, hata; amacın, güzelliğin, anlama yetisinin, aklın ve mükemmelliğin yokluğudur.'' yani kötülüğün pozitif bir varlığı yoktur. çünkü dionisius'a göre var olan her şey, kendisinde kusur bulunmayan, yüceler yücesi olan, sonsuz iyi olan tanrı tarafından yaratılmıştır. yani bu sebeple var olan şeyler iyidir, iyi olmayan şeyler zaten var değildir, kusurdur, eksikliktir. ki ne kadar platoncu olsa dahi onun için madde kötü değildir çünkü madde de tanrı tarafından yaratılmıştır. bir eksiklik ise genel olarak tanrı'nın sorumluluğu değildir.

eserleri 
 tanrı'nın isimleri
 melekler arasındaki hiyerarşi
 mistik teolojisi
 kilisedeki hiyerarşi

kaynakça

konuyla ilgili yayınlar 
 pseudo dionysius: the complete works, 1987, paulist press, isbn 0-8091-2838-1
 vladimir lossky, the mystical theology of the eastern church, svs press, 1997. (isbn 0-913836-31-1) james clarke & co ltd, 1991. (isbn 0-227-67919-9)

dış bağlantılar 
 stanford encyclopedia of philosophy: pseudo-dionysius the areopagite (2004)
 commentary by clarence rolt (1920) on pseudo-dionysius's works (available in pdf, html, and plain text formats)
 celestial hierarchy
 mystical theology (theologica mystica)
 works (corpus areopagiticum) of pseudo-dionysius including the divine names, mystical theology, celestial hierarchy, ecclesiatial hierarchy, and letters (available in pdf, html, and text formats)
 oxford üniversitesi'nin magdalen college'indeki oxford digital library'de yer alan ve konstantinopolis'te bulunmuş 14. yüzyıla ait yunan elyazması de caelesti hierarchia'nın görselleri

kilise babaları
6. yüzyılda hristiyanlar
5. yüzyıl filozofları
6. yüzyıl filozofları
yeni platoncu filozoflar
hristiyan filozoflar
i̇sihazm
geç antik çağ
hristiyanlık ve greko-romen dünya
hristiyan mistikler
katolik mistikler
ortodoks mistikler