Nesih

nesih, neshi veya neshî, (, , ayrıca; ‏الخط النسخي‎, , "neshi-yazı"; ) özellikle osmanlılar tarafından yazmalarda kullanılan, yumuşak, köşeleri yuvarlaklaşmış, işlek bir yazı türü ve arap harflerinin, basımda ve yazma kitaplarda en çok kullanılan çeşidi olarak tanımlanır.  terim kökü "kaldırma, hükümsüz kılma" ve "kopya" anlamına gelen nesih yazı türü, osmanlı i̇mparatorluğu'nda da özellikle kitap kopyalamak için kullanılmıştır.

başlangıç 
arapça el yazıları nebatiler tarafından, bugünkü suriye'nin ḥawrān ilçesinden süryani el yazıları ve küfi (ḥīrī de denilen) mezopotamya şehri ḥīra'da türetilmiştir. arapça nesih (nasḵ), küfi yazı türünden türetilmiş. i̇slam'ın yayılmasından sonra arapça nesih özellikle yazışma ve belgeler için ve küfi ise kur'an'ın kopyalanması için ve daha sonra da taş ve madeni paraların üzerindeki yazıtlarda kullanılmıştır.

gelişim 
arap alfabesinin gelişmesi hiçbir şekilde ayırt edilmesi mümkün olmayan bir dizi aynı şekilli harflerle sonuçlanmış, ama 7. yüzyıl ikinci yarısında farklı noktalar ve diğer markalar yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. aynı zamanda, ḥaraka (çoğul. ḥarakāt: kısa a için fatḥa, kısa u için żamma ve  kısa i için kasra) denilen kısa sesli işaretler ve diğer diyakritik işaretler (tašdīd, madda, ḥamza-ye qaṭʿ, ḥamza-ye waṣl gibi) bulunmuştur. geç emevi ve erken abbasi dönemlerinde arapça yazı kullanımı mısır, kuzey afrika ve i̇ran'a kadar yayılmış ve yeni yazım türleri nesih ve küfi'den geliştirilmişti, ancak 9. yüzyıldan 10. yüzyılla geçiş döneminde, halife el-muktadır hizmetinde bir vezir olan i̇bn mukle (, ; veya abū ʿalī moḥammad b. ʿalī fārsī) ve onun kardeşi ebu abdullah hasan (), farklı biçemlerin yayılmasına bir son vermek için girişimde bulundular. onlar on dört yazım türlerini seçmiş ve kalem kullanımını geliştirerek, harflerin geometrik şekillerini tanımlayarak, güzel yazı sanatına, önlemli 12 temel kurallar getirdiler. onların sisteminde, el yazısının temel bileşenleri, doğrusallık yani saṭḥ ve yuvarlaklık yani dawr idi. i̇bn mukle'nin güzel yazı sanatı kuralları, onun 'da iki ulama ayrılır:

i̇lk ulam'da göreceli boyutlar ile ilgili güzel şekillendirme  ve yöntemler  ve oranlar  gibi iki temel ilkeleri içerir. i̇kinci ulam'da ise, güzel konum   bağımsız harflerin yerleri, kelimeler arasındaki boşluklar , satır aralarına boşluk , kenar boşlukları eşitlemek için uzatma (çekme) , birleştirme  ve oturtma  gibi iki temel ilkeleri içerir. "oturtma" () harfleri ve sözcükleri bir çizgi (satır) veya yarım mısra veya diğer her birini  "yatay" sıraya yerleştirilmesi anlamına gelir. bugün ,  (arka çizgi) olarak da bilinen veya  (destek hattı) denilen, "yatay" hattın sayıları beşdir. bazı hattatlar, güzel yazı sanatında, harfleri sadece üst, orta ve alt olmak üzere üç satıra yerleştirirler, bazıları da dört sıra tanırlar.

arap harflerini özel bir hat sanatı ile yazma düşüncesini, i̇bn mukle'den daha sonra ardılları i̇bn al-bawwāb (abu’l-ḥasan ʿalī b. helāl baḡdādī) ve yāqūt mostaʿṣemī  (jamāl-al-dīn abu’l-majd) tarafından arıtılmış ve işlenmiştir. nesih yazı türü en yaygın, kur'ân'da, resmi kararnameler ve özel yazışmalarda kullanılmıştır. i̇ncelik ve okunabilirlik nedeniyle, giderek kur'an yazmak için kullanılan ana küfi yazı türünün yerini almıştır.

osmanlı güzel yazı sanatı biçimlerinin içinde en yaygın, i̇slam peygamberi muhammed'in fiziki ve ahlaki değerlerini açıklayan, yazılı levhalar hilye (hilye-i şerif, hilye-i saadet veya hilye-i nebevi) olmuştur. farsça ise özellikle tâlik, šekasta tâlik, nestâlik ve šekasta nestâlik gibi yazı türleri ile yazılır.

ünlü hattatlar 
hattatlardan, şeyh hamdullah amasi, ahmed karahisari, hâfız osman, şevki efendi, i̇smail hakkı efendi, sami efendi, ömer vasfi, i̇smail hakkı altunbezer, necmeddin okyay, kamil akdik, nazif, hasan rıza, elmalılı hamdi yazır ve  neyzen emin yazıcı en tanınmış olanlarıdır.

nesih ve tâlik birleşimi 
nesih ve tâlik yazım şeklinin birleştirilmesi ile türetilmiş olan ünlü nestâlik, bazen peştuca, uygurca, urduca ve keşmirce daha çok i̇ran'da farsça yazmak için kullanılan yazı çeşididir.

notlar

kaynakça 
 muhiddin serin, şevki efendi'nin sülüs ve nesih meşk murakkai, kubbealtı neşriyatı i̇stanbul, 1996 isbn 975-7663-29-8
 ali alparslan, osmanlı hat sanatı tarihi, yapı kredi yayınları, 2. baskı, i̇stanbul 2004.

dış bağlantılar 
  calligraphy qalam 
 mehmet çebi derleminden hilye-i şerife örnekleri kalem güzeli türk-i̇slam sanatları

hüsn-i hat
sanat taslakları
osmanlı kültürü