Zeki Göker

zeki göker (3 eylül 1946, i̇stanbul - 19 aralık 2006), türk tiyatro ve sinema sanatçısı, oyuncu, yazar, yönetmen, senarist, gazeteci.

tiyatro sanatçısı gül göker'in eşi, grup yorum üyesi elif sumru göker'in, tiyatro sanatçıları bilge can göker ve güney zeki göker'in babasıdır.

yazar, yönetmen, oyuncu kimliğini sadece tiyatro ile sınırlamayan zeki göker, sinemada da birçok film senaryosu yazmış ve oynamıştır.

mitinglerde, kitlesel gecelerde, avrupa’nın birçok ülkesinde sunuculuk yapmış, gür sesiyle şiirler okumuş, inandığı dünya görüşünün ışığında yeteneklerini alanlara, meydanlara taşımıştır. kendisini bir ‘tiyatro işçisi’ olarak tanımlamıştır.

yaşamı 

1946’da i̇stanbul’da doğdu. gazeteci i̇brahim necdet göker ve mükerrem göker'in oğludur.

gençlik yılları 

tiyatroya 1959 yılında adana belediyesi şehir tiyatrosu’nda başladı. belediye tiyatrosu'na bağlı olarak kurulan gençlik amatör tiyatro topluluğunun kurucuları arasında yer aldı. üç yıl boyunca belediye tiyatrosu salonunda oyunlar sergileyen topluluğun ilk oyunu donald ve edmond trazenski'nin film senaryosu olarak yazdıkları kamp 17dir. daha sonra i̇. hakkı baltacıoğlu'nun  andaval palas, baha dürder - haydar edizkun'un ayıkla pirincin taşını, moliere'in zoraki hekim ve cehit atay'ın pusuda adlı oyunlarını sergilediler. brecht'in carrar ana'nın silahları oyununu, kadın oyuncu sıkıntısı yaşadıklarından carrar baba'nın silahları olarak oynarlar.

zeki göker, bu yıllarda tanıştığı ve uzun yıllar beraber çalıştığı nejat uygur ve tevfik gelenbe gibi ustalardan geleneksel türk tiyatrosu eğitimi almıştır.

gençlik amatör tiyatro topluluğu, kasım 1964'te, yine zeki göker yönetmenliğinde adana sanat tiyatrosu olarak yoluna devam eder. turgut özakman'ın duvarların ötesi, cahit atay'ın karaların memetleri ve ana hanım kız hanım, aka gündüz'ün mavi yıldırım, haldun taner'in keşanlı ali destanı adlı oyunlarını sergilerler. dönemin adana belediye başkanı ali sepici, ana hanım kız hanım adlı oyunun gala gecesinde solcu bir oyun olduğu gerekçesiyle oynatmamak ve adana sanat tiyatrosu'nu salondan atmak için ziyapaşa oda tiyatrosu binasını yıktırır ve adana tiyatro tarihine tiyatro yıktıran belediye olarak geçer.

salonsuz kalan zeki göker ve arkadaşları, ceyhan belediyesi'nin çağrısı üzerine ceyhan belediyesi şehir tiyatrosu’nu kurdu.  zeki göker'in yönetmenliğinde kurulan ceyhan belediyesi şehir tiyatrosu'nun sahnelediği oyunlardan bazıları turgut özakman'ın duvarların ötesi, ocak, komşularımız, r.thomas'ın tuzak, cahit atay'ın ana hanım kız hanım, refik erduran'ın i̇kinci baskı, aziz nesin'in toros canavarıdır. mecliste sürekli tartışma konusu olan şehir tiyatrosu, 3 yıl sonra kapatılır.

adana'ya dönüp bir süre dost oyuncular kadrosunda yer alan zeki göker, "kitleleri bilinçlendirmede tiyatrodan devrimci tiyatro yaparak yararlanılabileceğini" savunarak 1970'te ender yiğitel ve sema göker ile birlikte ekipten ayrılıp çukurova bölge tiyatrosu’nu kurdu. ancak 12 mart darbesi sonrası, adana’yı terk etmek zorunda kaldı.

70'li yıllar 

1971 yılı eylül ayında ankara birlik tiyatrosu’nu kurdu ve abt çatısı altında politik-devrimci tiyatro anlayışını ölümüne dek sürdürdü. bir sonraki darbeye kadarki süre içinde emmanuel roblès'in özgürlüğün bedeli, mehmet türkkan'ın güneşin katli gibi oyunları yönetti.

80'li yıllar 

12 eylül darbesi abt’nin çalışmalarının bir süreliğine de olsa durmasına yol açtı. zeki göker, 1981 - 82 sezonunda adana belediyesi şehir tiyatrosu'na davet edildi ve bir süre adana'da kalıp belediye tiyatrosu'na konuk oyuncu olarak destek verdi. öte yandan kendini toparlayıp çocuk oyunlarını sergilemeye başlayan abt, yeniden tiyatro pratiğine süreç içinde muhalif oyunları da katmayı başardı. turhan temuçin’in hastane mi kestane mi?, yaşar kemal’in tenekesi ile başlayan süreç i̇craatın i̇çinden i̇nsan manzaraları, savunma öyküsü ile sürdü. 80'lerin sonlarına doğru göker, sinema alanında da muhalif kimliği doğrultusunda senaryolar yazıp çeşitli filmlerde rol aldı.

90'li yıllar 

90’lı yıllarda zeki göker ve topluluğu erol toy’un “pir sultan abdal” oyununu sahneledi. oyun hem on binlerce izleyiciyle buluştu hem de yüzlerce yasaklamayla engellenmeye çalışıldı.
zeki göker, bertolt brecht'in ana oyunu gibi oyunların yanı sıra kendi yazdığı tiyatrocu, kral çıplak, nuh'un gemisi, güneşe merdiven dayayanlar, haziranda ölmek zor gibi oyunları da sahneye koydu. 
anadolu ve avrupa'nın birçok kentinde oyunlar sergiledi.
abt'nin kadrosuna giren oyuncu i̇lyas salman’la birlikte slawomir mrozek’in sığıntılarını gurbet kuşları adıyla ve refik erduran’ın canavar cafer oyunlarını sahneledi.

son yılları 

2004 yılında, gırtlak kanseri nedeniyle sesini tümden yitirdi. hiç konuşamayan bir aktör olarak son kez ‘günde dünü yaşamak’ adlı oyunu yazarak, bu oyunda sahneye çıkıp, iki saat boyunca sahnede hiç konuşmadan oynamış ve anadolu’yu dolaşmıştı.

muzaffer i̇zgü ile birlikte yazdığı ‘kara düzen’ ve ‘yeniden doğarız ölümlerde’ oyunları ile başladığı yolculukta, yerli ve yabancı yazarlardan seçtiği oyunlar dışında, kendisi de oyun yazarak tiyatro anlayışını güçlendirdi. abt’de bütün bu oyunları sahneye koydu. 1971’den 2006’ya dek yönettiği ve oynadığı bütün oyunlar yasaklandı, defalarca oyuncularıyla gözaltına alındı, yargılandı… kültür merkezleri, tiyatro salonları kapatıldı, mühürlendi. 
 
19 aralık 2006'da i̇stanbul'da vefat etti.

adına 2013 yılında kadıköy tellalzade sokak'ta zeki göker kültür merkezi açılmıştır.

tiyatro oyunları

rol aldığı oyunlar 
 kamp 17, donald ve edmond trazenski
 andaval palas, i̇. hakkı baltacıoğlu
 ayıkla pirincin taşını, baha dürder - haydar edizkun
 zoraki hekim, moliere 
 pusuda, cahit atay 
 carrar baba'nın silahları, bertolt brecht
 duvarların ötesi, turgut özakman 
 karaların memetleri, cahit atay
 ana hanım kız hanım, cahit atay
 mavi yıldırım, aka gündüz
 toros canavarı, aziz nesin
 tuzak, robert thomas
 keşanlı ali destanı, haldun taner
 yaşar ne yaşar ne yaşamaz, aziz nesin
 kara düzen, muzaffer i̇zgü - zeki göker
 yeniden doğarız ölümlerde, muzaffer i̇zgü - zeki göker
 alo orası tımarhane mi, galip arcan
 özgürlüğün bedeli, emmanuel roblès
 güneşin katli, mehmet türkkan
 teneke, yaşar kemal
 davulun sesi, muzaffer i̇zgü - zeki göker
 hastane mi kestane mi, turhan temuçin
 savunma öyküsü, emmanuel roblès
 i̇craatın i̇çinden i̇nsan manzaraları, zeki göker
 pir sultan abdal, erol toy
 ana, çev.yavuzer çetinkaya (bertolt brecht, maksim gorkinin aynı adlı romanından uyarlama)
 üç kuruşluk diktatör, muzaffer i̇zgü
 haziranda ölmek zor, zeki göker
 güneşten bir parça, zeki göker
 ben devletim oynatmam, zeki göker
 bir güzel çirkin kral, zeki göker
 karanlıkta işık damlaları, çev.füsun demirel (dario fo'nun kadın oyunları adlı oyunundan)
 gurbet kuşları, çev.kaya öztaş (slawomir mrozek'ın sığıntılar adlı oyunundan)
 canavar cafer, refik erduran
 bir ulu çınar, zeki göker
 tiyatrocu, zeki göker
 kral çıplak, zeki göker
 nuh'un gemisi, zeki göker
 günde dünü yaşamak, zeki göker
 güneşe merdiven dayayanlar, zeki göker

yönettiği oyunlar 
 72.koğuş, orhan kemal
 toros canavarı, aziz nesin
 tuzak, robert thomas
 keşanlı ali destanı, haldun taner
 yaşar ne yaşar ne yaşamaz, aziz nesin
 kara düzen, muzaffer i̇zgü - zeki göker
 yeniden doğarız ölümlerde, muzaffer i̇zgü - zeki göker
 alo orası tımarhane mi, galip arcan
 güneşin katli, mehmet türkkan
 teneke, yaşar kemal
 davulun sesi, muzaffer i̇zgü - zeki göker
 hastane mi kestane mi, turhan temuçin
 savunma öyküsü, emmanuel roblès
 i̇craatın i̇çinden i̇nsan manzaraları, zeki göker
 pir sultan abdal, erol toy
 ana, çev.yavuzer çetinkaya (bertolt brecht, maksim gorki'nin aynı adlı romanından uyarlama)
 üç kuruşluk diktatör, muzaffer i̇zgü
 haziranda ölmek zor, zeki göker
 güneşten bir parça, zeki göker
 ben devletim oynatmam, zeki göker
 bir güzel çirkin kral, zeki göker
 karanlıkta işık damlaları, çev.füsun demirel (dario fo'nun kadın oyunları adlı oyunundan)
 gurbet kuşları, çev.kaya öztaş (slawomir mrozek'ın sığıntılar adlı oyunundan)
 canavar cafer, refik erduran
 tiyatrocu, zeki göker
 kral çıplak, zeki göker
 nuh'un gemisi, zeki göker
 günde dünü yaşamak, zeki göker
 güneşe merdiven dayayanlar, zeki göker

yazdığı oyunlar 
 kara düzen
 yeniden doğarız ölümlerde
 bu oyun oynanmamalı
 davulun sesi
 i̇craatın i̇çinden i̇nsan manzaraları
 haziranda ölmek zor
 güneşten bir parça
 ben devletim oynatmam
 bir güzel çirkin kral
 karanlıkta işık damlaları
 tiyatrocu  
 kral çıplak
 nuh'un gemisi
 günde dünü yaşamak
 güneşe merdiven dayayanlar

filmografisi 
 sürgün, 1988
 kurt payı, 1988
 kimlik, 1988
 el kapıları, 1988
 bir irmağa yolculuk, 1988
 karınca katarı, 1987
 evlerden biri, 1987
 deniz kızı, 1987
 sahildeki yabancı, 1974

film senaryoları 

 bir yaz kampı macerası, 2006
 sürgün, 1988
 kurt payı, 1988
 bir irmağa yolculuk, 1988
 karınca katarı, 1987

kaynakça 

 abt arşivi
 tekerek, nurhan. 'cumhuriyet dönemi'nde adana'da batı tarzı tiyatro yaşamı (1923 - 1990)'. t.c. kültür bakanlığı, 1997, ankara, isbn 975-17-1770-1
 uslu, nurhan. 'bu bir güneşe merdiven dayayanların türküsüdür'. tiyatro gazetesi, ekim 2013 - sayı 31. issn 1307-9816
 tiyatro dünyası
 özgür gündem

ayrıca bakınız 

 ankara birlik tiyatrosu

dış bağlantılar 
 imdb'de zeki göker
 sinematürk'te zeki göker
 tiyatro portal

1946 doğumlular
i̇stanbul doğumlular
türk erkek sinema oyuncuları
türk erkek tiyatro oyuncuları
türk senaristler
türkiye'de kanserden ölenler
türk oyun yazarları
2006 yılında ölenler