Esmeray

esmeray diriker (25 şubat 1949, i̇stanbul - 25 mart 2002, i̇stanbul),  afrika kökenli türk oyuncu ve şarkıcı.

1970'li yıllarda türkiye'nin tanınmış pop müzik şarkıcılarındandır. 1975 yılında unutama beni adlı şarkısıyla ve 1977 yılında çıkardığı gel tezkere adlı albümü ile popüler olmuştur.

hayatı 
1949 yılında i̇stanbul'da emirgan semtinde doğdu. babası nusret, osmanlı i̇mparatorluğu döneminde türkiye'ye yerleşmiş, fas kökenli bir aileye mensuptur, annesi fermet beyazdır.   emirgan ortaokulu'nda öğrenim gördü. 1960 yılında ortaokul son sınıf öğrencisi iken eğitimini yarıda bırakarak i̇stanbul şehir tiyatrosu'na girdi.

i̇lk defa şehir tiyatrosu'nun çocuk bölümü'nde sahneye çıktı. beş yıl kadar şehir tiyatroları'nda çalıştıktan sonra  dormen tiyatrosu'nda geçti ve ilk olarak dün gece yolda giderken çok komik bir şey oldu oyununda oynadı. dormen tiyatrosu'ndan sonra avni dilligil, özlem taşdelenler, sezer sezin tiyatroları'nda oyunculuk yaptı. son olarak 1974 yılında muammer karaca ile mart bakanı adlı tiyatro oyununda rol aldıktan sonra 1995 yılına kadar tiyatro oyunculuğu yapmadı.

sinemada 1967 yapımı zilli nazife, 1972 yapımı sev kardeşim filmlerinde rol aldı. 1970 yılında şemi diriker ile evlendi. çiftin bir oğlu oldu (1977).

oyunculuk yaptığı yıllarda müzikle amatör olarak ilgilenen esmeray, kim bunlar topluluğunun  "kim bunlar?" adlı albümünde "1000 kerre 1000 kerre " adlı şarkıyı seslendirdi.  1974 yılında trt'nin düzenlediği 1. toplu i̇ğne beste yarışması'na katıldı. bestelerinde erol tanır imzasını kullanan şemi diriker'in bestelediği "unutama beni"  şarkıyı seslendirdi. parça,  yarışma jürisi ve halk jürisi tarafından birinci seçildi ancak trt'de yayımlanması "yoz müzik" olduğu gerekçesiyle yasaklandı. esmeray,  o yıl  küçük bebek belediye gazinosu'nda profesyonel olarak sahneye çıktı. unutama beni filminde misafir oyuncu olarak yer aldı. 1975 yılında "yayınlanamaz" adlı albümü çıkardı. bu albümde unutama beni ve trt'nin yayımlanmasını yasakladığı diğer şarkılarına yer verdi. aynı yıl yayımlanan 13,5 şarkısında arap kızı çocuk tekerlemesinin sözlerinden yola çıkarak osmanlılardan beri ülkenin bir parçası olan afrika kökenli türkleri anlattı.

1977 yılında ikinci plağı 'gel tezkere' 'yi çıkardı. gel tezkere, çok popüler oldu. esmeray, sonraki yıllarda da asker şarkıları söylemeye devam etti.

ertan ve funda anapa, melike demirağ, kerem yılmazer ve i̇skender doğan'la birlikte oluşturdukları "grup sekstet" grubuyla 1978 yılı eurovision türkiye finali ön elemelerine atilla özdemiroğlu'nun bestelediği, şanar yurdatapan'ın sözlerini yazdığı ve lale mansur'un koreografisini hazırladığı "i̇nsanız biz" şarkısıyla katıldı. yarışmada ikinci olan parçanın  trt'de yayını yasaklandı.

esmeray, müzik yaşamında dokuz adet 45'lik, dört adet lp ve kağıt mendil isimli bir adet kaset çalışması yaptı. 1981 yılında yayınlanan sürpriz 81 albümünde türk sanat müziği eserlerini seslendirdi. 1986'da profesyonel sahne çalışmalarına son verdi. "alıştık artık" adlı televizyon programında, küçük besleme, reyting hamdi gibi televizyon dizilerinde yer aldı.

1995 yılında nedim saban tiyatrosu'nda sahnelenen "oscar" adlı oyun ile tekrar tiyatroya döndü. 2000 yılında "hep aynı yaygara" ve "dilekçe" oyunlarında rol aldı.

2000 yılında  eski dostlar adlı albümü yayımladı. yakalandığı kanser hastalığı sonrası geçim sıkıntısı çeken sanatçının, hastane masraflarını karşılayamadığı haberinin yayılmasından sonra tedavi masraflarını türk silahlı kuvvetleri üstlenmiştir. tedaviye başlandıktan kısa bir süre sonra sağlık durumu iyiye gitmiş, tedavisine evinde devam edilmiştir. 25 mart 2002'de hayatını kaybeden sanatçının cenazesi zincirlikuyu mezarlığı'na defnedildi.

esmeray’ın anısına, sanatçının 1970’li, 1980’li yıllarda seslendirdiği parçalardan oluşan, eşi şemi diriker tarafından tasarlanmış bir albüm 2003 yılında unutmadık seni adıyla çıkmıştır.

televizyon 
 1999: küçük besleme
 2001: reyting hamdi

diskografi 

 1973: 100 kere 1000 kere - sen
 1974: unutma beni - ayrılık olsa bile
 1975: "antalya'ya koş - antalya'ya koş (enstrumantal)"
 1975: elveda yavrularım - i̇lk muhabbet
 1975: soruyor musun? - garip aman
 1975: yayınlanmaz (albüm)
 1976: 13.5 - büyümsün
 1976: oylum oylum...- bir gün gelecek
 1977: "yaz romancı" (albüm)
 1977: gel tezkere gel - yollara düştüm
 1977: yollar yollar - lanet
 1980: oğlum (albüm)
 1981: sürpriz 81
 1993: kağıt mendil (albüm)
 2003: unutama beni
 2008: "askerin türküsü"
 i̇nsanız biz - vur şu sazın tellerine (ertan anapa, funda anapa, i̇skender doğan, kerem yılmazer ve melike demirağ ile birlikte)

kaynakça

dış bağlantılar
 outernationale iii: esmeray w/ kornelia binicewicz - dj mix& live talk  (i̇ngilizce)
 esmeray'ın yasaklanan şarkılar konuşması 
 esmeray'ın 13,5 şarkısı hakkında konuşması 

1949 doğumlular
i̇stanbul doğumlu kadın şarkıcılar
afrika asıllı türkler
1970'lerin şarkıcıları
1980'lerin şarkıcıları
1990'ların şarkıcıları
türk kadın tiyatro oyuncuları
i̇stanbul şehir tiyatroları sanatçıları
2002 yılında ölenler
türkiye'de kanserden ölenler
zincirlikuyu mezarlığı'na defnedilenler
20. yüzyılda türk kadın şarkıcılar
türk kadın pop şarkıcıları