Ayurveda

ayurveda veya ayurvedik tıp (devanagari dilinde: आयुर्वेद ), kökeni hint altkıtasına dayanan bir alternatif tıp sistemidir. ayurvedik tıp, gerçeklikle metafizik kavramlarını iç içe geçirdiği ve temeli bilime dayalı olmadığı için sözdebilim kabul edilir.

günümüzde hindistan, nepal ve sri lanka'da uygulanmaktadır. çin ve tibet tıp sistemleri üzerinde etkileri olmuştur. ayurveda "ayur" ve "veda" olarak iki kelimeden oluşmuştur. "ayur" hayat veya hayat ilkesi anlamına gelen "ayus" kökenlidir, "veda" ise "bilgi" anlamına gelir. ayurvedik bilginin hindistan'da rişi ve munilere atfedilen spiritüel bilgiye dayalı olduğuna inanılır.

ayurveda'nın herhangi bir hastalığın tedavisinde etkili olduğuna dair kayda değer bir bulgu yoktur.

tarihçe 
ayurveda'nın kökenlerine ilişkin tam bir zamanlama yapılamamaktadır. ayurvedavatara'ya göre ayurveda'nın kökeni hint tanrısı brahma'nın vahyidir. vedik felsefeye dayalı bu bilgi doğrudan brahma'dan daksha prajapati'ye ve ondan da tanrılar zinciriyle dharma'nın korucuyusu tanrı i̇ndra'ya aktarılmıştır. aynı anlatıma göre ayurveda'nın ulaştığı ilk insan onu i̇ndra'dan doğrudan öğrenen bharadvaja'dır. bharadvaja ayurveda'yı bir grup bilgeye öğretmiş, onlar da öğrencilerine öğreterek ayurveda'nın yayılmasını sağlamıştır. geleneğe göre ayurveda ilkin agnivesh tantra'da geçmektedir. kitap daha sonra charaka tarafından yeniden düzenlenmiş ve "charaka samhita" adını almıştır. bir diğer önemli ayurveda metni ayurvedik cerrahi uygulamasının babası olarak bilinen dhanvantri sushrut tarafından m.ö. yaklaşık 1000'de derlenen sushruta samhita'dır.

ayurveda'nın bazı formlarını içeren atharvaveda en az vedalar kadar eski metinlerdir. ayurvedik uygulamalar zaman içinde gelişmiştir. bazı uygulamaların vedik uygulamalardan daha önce geliştirildiği, diğer bazılarının ise hindistan'da budist dönem içinde geliştirildiği düşünülmektedir.

hint tıp tarihi m.ö. 3000'lere kadar geri giden hint vadisi medeniyetine kadar geri götürülebilmektedir. harappa ve mohenjodaro'daki kentlerde gelişmiş bir hijyen ve sağlık sisteminin olduğu tespit edilmiştir. m.ö.1200-700 arasında derlendiği düşünülen dört veda kitabında ve özellikle de rig veda'da rahatsızlıklar, bitkiler ve bitkisel kürlere atıf yapılmıştır.

atharva veda'da bitkileri öven ilahiler, uluhiyetin tezahürü olarak tapınılan çeşitli otlar, çeşitli rahatsızlıklara karşı da kullanılabilen mantralar, bhaishajyams denilen rahatsızlıkları tedavi edici, "ayushyams" denilen uzun ömür ve refah getirici ilahiler bulunur. bu ilahilerin daha sonraki tıp uygulamalarının temelini oluşturduğu düşünülmektedir.

özelliği 
ayurvedik tıbbın önceliği hastalığı önleme, sağlığı koruma ve tedavi şeklindedir. ayurvedik tıpta hastalığın, bedenin hastalığa yönelik dayanıklılığını azaltan bedensel ve zihinsel unsurlardaki dengesizlikten kaynaklandığına inanıldığından, bu dengesizliğin düzeltilmesi amacıyla bitkisel formüller, hayat stili değiştirilmesi ve diyet gibi yöntemlerle bedene hastalığı yok edecek şekilde denge kazandırılır.

ayurvedik sisteme göre sağlıklı olmak dosha (beden tipi/mizaç), agni (hazım ısısı), dhatu (yedi beden dokusu: lenf, kan, kas, yağ dokusu, kemik, ilik, ersuyu) ve mala (dışkı, üre ve diğer atıklar) arasındaki denge üzerine kuruludur. fiziksel, zihinsel ve ruhsal bakımdan iyi olmak sağlıklı olmanın unsurlarıdır.

doşa sistemi 
ayurvedik tıbbın ana kavramlarının başında bedenin "doşa" denilen üç ana tipe ayrılması gelir. bunlar; vata, pitta ve kapha'dır.

her insanda bu doşa tiplerinden birinin baskın olduğu ve her doşanın özgün bir yaşam şekliyle (beslenme vs.) uyum içinde tam işlevini sürdürdüğü kabul edilir. ayurvedik hekimler çeşitli teşhis yöntemleriyle kişide hangi doşanın ağır bastığını tespit eder ve o kişiyi doşasına uygun yaşam şekline yönlendirirler. bazı anket ve test yöntemleri ile de hangi tip bedene sahip olunduğu tespit edildiği iddia edilmektedir.

vata  
sinir sistemi işlevini harekete geçiren hava ilkesidir.

vata dengesizliğinin belirtileri :
sinirlilik, kaygı, panik, korku
düşük kilo, ince vücut yapısı
seğirmeler, tikler, titreme, spazmlar
soğuktan ve rüzgardan hoşlanmamak
kuru veya çatlamış cilt
hafif ve kesintili uyku
kabızlık, gaz, şişkinlik, kuru, sert dışkı
dağınık duygular
yüksek seslere tahammül etmede zorluk
aşırı düşünme veya endişe

pitta 
sindirim sistemini düzenleyen ateş ilkesidir.

pitta dengesizliğinin belirtileri:

kırmızı, iltihaplı döküntü, akne, uçuk
ishal
vücutta veya eklemlerde akut iltihap
eksik öğünler üzerine bulantı veya rahatsızlık
asit reflü, mide veya peptik ülserler, mide ekşimesi
hayal kırıklığı, öfke, sinirlilik
yargı, sabırsızlık, eleştiri, hoşgörüsüzlük
vücutta rahatsız edici ısı hissi
kırmızı, iltihaplı veya ışığa duyarlı gözler
aşırı mükemmeliyetçi eğilimler

kapha 
besin maddelerini dolaşım sistemine taşıyan su ilkesidir.

kapha dengesizliğinin belirtileri :

aşırı mukus
sabah zor uyanma
beyaz dil yüzeyi
yavaşlık, uyuşukluk veya ağırlık hissi
yavaş bağırsak hareketleri
kolay bağlanma veya sahiplenme
aşırı kilo
aşırı duygusallık
kayıtsız veya inatçı olmak
aşırı yeme eğilimi

hastalık teşhisi ve tedavisi 

ayurvedik tıpta hastalık teşhisi hastanın gözle, elle muayenesi ve sorgulanması ile sağlanır. muayene şu standart noktalarda gerçekleştirilir:

 nabız teşhisi
 i̇drar
 dışkı (gaita)
 dil
 göz
 deri
 konuşma ve ses
 genel görünüş

ayrıca hazım kapasitesi, kişisel alışkanlıklar, bedenin görüntüsü, hastanın direnci de göz önüne alınır. bunun yanı sıra teşhiste hastalıkla ilgili belirtiler de gözlemlenir ve çeşitli testler uygulanır.

tedavide doşalardaki dengesizlik giderilmeye çalışılır, bitkisel formüller kullanılır, yemek düzeni ve hayat tarzına doşaların dengeye kavuşması için müdahale edilir ve ruhsal sağlık bakımından psikolojik destek verilir, hüzünlü ruh hali ortadan kaldırılmaya çalışılır.

ayrıca bakınız 
 alternatif tıp

kaynakça 

 lakshmi chandra mishra (ed.), scientific basis for ayurvedic therapies,crc press, washington, 2003

dış bağlantılar 

 ayurvedic medicine (pdf)
 ayurvedic cure
 ayurveda masaj videosu