Emine Semiye Önasya

emine semiye önasya veya emine semiye hanım (d. i̇stanbul, 28 mart 1864, ö. 1944), türk edebiyatçı, öğretmen, kadın hareketi öncüsü.

meşrutiyet dönemi kadın yazar ve romancılarındandır. osmanlı i̇mparatorluğu'nun değişik bölgelerinde eğitimcilik yapmış;yaşamı boyunca çeşitli siyasal ve sosyal faaliyetler içinde yer almıştır. osmanlı kadın hareketinin öncü isimlerindendir.

tarihçi ahmet cevdet paşa'nın kızı, ilk türk romancı fatma aliye hanım ile mantıkçı ali sedat bey’in kardeşidir.

yaşamı 
1864 yılında i̇stanbul’da dünyaya geldi. babası hukukçu ve devlet adamı ahmet cevdet paşa, annesi  adviye hanım’dır. emine semiye, üç çocuklu ailenin en küçüğü idi. ablası fatma aliye  “ilk türk kadın romancı” kabul edilen bir yazardır; ali sedad (1859-1900) adında bir de ağabeyi vardır. emine semiyye, abla ve ağabeyi gibi evde öğrenim görerek yetişti.  paris ve i̇sviçre'de psikoloji ve sosyoloji okudu.

i̇lk evliliğini kazaskerlerden mustafa paşa ile yaptı. bu evlilikten hasan rıza (d. 1885) adlı bir oğlu ve fatma zahire adlı bir kızı oldu. i̇kinci evliliğini reşit bey (sonradan paşa) yaptı. 1892’de öğretmenliğe başladı ve 1895’ten itibaren eşinin selanik'te görev yaptığı dönemde "i̇nas mektepleri" (kız okulları) müfettişliği yaptı. aynı dönemde selanik’te mütalaa gazetesi’nde başyazarlık yaptı. 1897’de cevdet, üç sene sonra  hasan i̇zzet adlı iki erkek çocuğu dünyaya geldi. hasan i̇zzet, sekiz aylık bir bebekken selanik'te hayatını kaybetti. reşit paşa’nın serez’de görev yaptığı dört sene serez'de yaşadı. eğitimciliğe memur kızlarının evinde ders vererek devam etti.  meşrutiyet'in ilanından bir süre sonra eşi mustafa reşit paşa’nın edirne'ye vali olarak atanması nedeniyle edirne'de yaşadı. 1909 yılında kurulan ve fırka-i i̇bad olarak adlandırılan osmanlı demokrat partisi'ne üye oldu. bu dönemde i̇ttihat ve terakki cemiyeti adlı gizli örgüte katıldı. reşit paşa ile evliliği bir süre sonra boşanma ile sonuçlandı.

1912 balkan harbi sırasında şişli etfal hastanesi’nde gönüllü hemşirelik yaptı.  bir süre sonra hastanedeki görevinden ayrılarak paris’e gitti.

1922 yılında yeniden öğretmenliğe başladı. hayatının sonuna kadar i̇stanbul, edirne ve muhtelif anadolu şehirlerinde türkçe öğretmenliği yaptı.. 1944 yılında i̇stanbul’da hayatı kaybetti.

edebi yaşamı ve gazeteciliği 
yazarlığa hanımlara mahsus gazete'de başladı.  gazetenin daimi yazar kadrosunda yer aldı. bir yandan da selanik’teki mütalaa gazetesi’nin kadınlara mahsus sayfalarının başyazarlığını sürdürdü. bahçe, asır, yeni asır, yeni edirne, şûrâ-yı ümmet, resimli kitap, yeni gazete, saâdet, yeni gazete gibi gazete ve dergilerde hikâyeler, tefrika romanlar ve pedagoji konusundaki yazılar yayımladı.  eserlerinin çoğu tefrika edilmiş olarak gazete sayfalarında kaldı.

basılmış iki eseri vardır.  bunlardan birincisi, “hülsa-i hilm-i hisab” adlı kitaptır. eserde, temel matematikten bahsedilir. maarif nezareti tarafından kendisine ısmanlarmıştır.

kitap olarak yayımlanan ikinci eseri sefalet adlı romanıdır. i̇lk önce selanik’te mütala gazetesi’nde tefrika edilmiş olan bu roman, sırpça’ya çevrilerek sırpça yayınlandı ve1899’da sırp hükümeti tarafından “saint sava” nişanı ile ödüllendirildi. bu ödülden önce de saray tarafından kalem gayretine ve hizmetlerine karşılık “şefkat nişanı” ile ödüllendirildi. yazar, romanını yakın dostu nigâr hanım’a ithaf etmiştir ve önsözünde nigr hanıma gönderilmiş bir mektubun suretine yer vermiştir.

ii. meşrutiyet’in ilanından sonra yazı faaliyetleri azaldı, cumhuriyetin ilanından sonra tamamen yazın dünyasından uzaklaştı.

 sosyal ve siyasal faaliyetleri 
çocuklarını şehit vermiş ve maddi sıkıntı içinde bulunan kadınlar için selanik’te “şefkat-i nisvan” adıyla bir dernek kuran emine semiyye, i̇stanbul’da ise selma hanım ile birlikte “i̇nasa mahsus sultaniye” kurulması için hazırlıklar yapmış; ancak 31 mart i̇syanı üzerine bu çalışmaları yarım kalmıştır.

meşrutiyet’in ilanından önce edirne'de bulunduğu sırada “hizmet-i nisvan” adlı bir dernek kurdu. derneğin üyeleri arasında sultan murad’ın kızı  fehime sultan da yer alıyordu.

i̇ttihat ve terakki cemiyeti'nde ve osmanlı demokrat fırkası'nda  faal bir üye olarak dikkat çekti.

 eserleri 
 bîkes (roman)
 muallime (roman)
 sefâlet (roman)
 gayyâ kuyusu
 bir mütehassisenin tefekkürâtı
 terbiye-i etfâle ait üç hikâye (roman)
 hiss-i rekâbet (roman)
 emir çoban kızları yahud i̇ki kadında aynı tâlih: bağdat hatun(roman)
 dilşâd sultan (piyes)
 selânik hâtıraları (anı)
 hürriyet kokuları (roman)
 i̇ktitaf
 kalem tecrübeleri
 hülâsa-i i̇lm-i hisap

 hakkında yazılmış kitaplar 
şefika kurnaz, '"osmanlı kadın hareketinde bir öncü, emine semiye, timaş yayınları, 2008 
kadriye kaymaz, "gölgedeki kalem emine semiye'", küre yayınları, 2009

kaynakça 

1864 doğumlular
1944 yılında ölenler
türk edebiyatçılar
türk öğretmenler
osmanlı feministleri
20. yüzyıl türk yazarları
20. yüzyıl türk kadın yazarları
i̇ttihat ve terakki üyeleri
fransa'daki osmanlı göçmenler
osmanlı roman yazarları
türk feminist yazarlar
i̇stanbul doğumlu yazarlar