Merkezî Kanada İnuitleri

merkezi kanada i̇nuitleri ya da merkezî i̇nuitler veya merkezi eskimolar (i̇ngilizce central inuit, central eskimo), kanada'nın kuzeybatı toprakları ile nunavut topraklarında yaşayan kanada i̇nuitlerinden eskimo kültür grubu.

kanada i̇nuitlerinin diğer kültür grupları olan mackenzie deltası i̇nuitleri, banks adası i̇nuitleri ve nunavik-nunatsiavut i̇nuitlerinden ayrılırlar ve kanada i̇nuitlerinin çoğunu kapsarlar.

merkezi i̇nuit anlayışına göre dünyanın yapısı cinsiyete göre nitelik kazanır. kadınlara deniz, deniz memelileri, deniz araçları ve kış mevsimi bağlanırken, erkeklere kara, kara memelileri, kara araçları ve yaz mevsimi bağlanır. bu ayrım aynı zamanda cinsiyete bağlı defin işlemlerini de etkiler . doğaüstü güçleri sembolize eden figürler yapmaz, onun yerine hayvanları resmeden figürlerden muska yaparlar.

barınakları arasında iglu ve qarmaq sayılabilir.

alt grupları 
thule kültürünün torunlarıdır ve 5 alt gruba ayrılır:
bakır i̇nuitleri (copper inuit; eskiden copper eskimo)
rengeyiği i̇nuitleri (caribou inuit; eskiden caribou eskimo)
netsilik i̇nuitleri (netsilik) 
i̇glulik i̇nuitleri (iglulik eskimo) 
baffinland i̇nuitleri (baffinland eskimo)

bakır i̇nuitleri coğrafî olarak merkezî arktikte olmasına rağmen, sosyal ve ideolojik olarak merkezî i̇nuitlerden ayrı tutulduğu da olur.

rengeyiği i̇nuitleri, 17. yüzyılda bakır i̇nuitleri kültür grubundan ayrılan bir alt grubudur (taylor, 1972; burch, 1978). bu en güncel hipotez olsa da henüz ispatlanmamıştır (czonka, 1998).

kimileri muhtemelen dorset kültürünün son kalıntısı olan sallirmiut i̇nuitleri kültür grubunu da merkezî i̇nuitler içerisinde sınıflandırır.

dil 
dilleri iki ayrı dilde sınıflandırılır:

batı kanada i̇nuitçesi
 i̇nuinnaq i̇nuitçesi (kendilerince ᐃᓄᐃᓐᓇᖅᑐᓐ; i̇ng. inuinnaqtun, inuinnaq, copper inuktitut) 
 kangiryuarmiut i̇nuitçesi (i̇ng. kangiryuarmiutun subdialect). konuşan kabileler: kanghiryuatjagmiut, kanghirjuarmiut, (?) haneragmiut, (?) puivlirmiut, (?) nagyuktomiut
 i̇qaluktuuttiaq i̇nuitçesi (i̇ng. cambridge subdialect). konuşan kabileler: ekaluktomiut, kiglinirmiut
 qurluqtuq i̇nuitçesi (i̇ng. coppermine subdialect, kugluktuk dialect). konuşan kabileler: akkuliakattangmiut, noahognirmiut, kogluktomiut, wallirmiut, asiagmiut, pingangnaktomiut 
 umingmaktuuq i̇nuitçesi (i̇ng. bathurst subdialect). konuşan kabileler: nennitagmiut, kilusiktomiut   
 natsilik i̇nuitçesi
 nattilik i̇nuitçesi (kendilerince nattilingmiutut (dil); i̇ng. natsilik subdialect, natsilik proper). konuşan kabileler: arvertormiut, netsilingmiut,  kuungmiut
 arviligjuaq i̇nuitçesi (i̇ng. arviligjuaq subdialect). konuşan kabileler: arviligjuarmiut, sinimiut 
 utkuhiksalik i̇nuitçesi (kendilerince utkuhiksalingmiutitut (dil); i̇ng. utkuhiksalik subdialect, utkuhikhalik, gjoa haven dialect). konuşan kabileler: (?) ahagmiut,  (?) hanningařuqmiut, (?) ilivilermiut, ugyulingmiut, qeqertarmiut, utkuhiksalingmiut (i̇ng. utkuhiksalik proper)
doğu kanada i̇nuitçesi
kivalliq-aivilik i̇nuitçesi
 kivalliq i̇nuitçesi (kendilerince ᑭᕙᓪᓕᕐᒥᐅᑦ kivallirmiut, kivallirmiutut, kivallirmiutun, inuktitun; i̇ng. kivalliq, keewatin dialect, caribou dialect, caribou inuit (sensu stricto))
 qaernermiut şivesi (i̇ng. qairnirmiut subdialect). konuşan kabileler:  qaernermiut, (?) harvaqtormiut
 hauneqtormiut ya da kangiqliniqmiut (i̇ng. hauniqturmiut subdialect) 
 padlermiut (i̇ng. paallirmiut subdialect) 
 ahiarmiut (i̇ng. ahiarmiut subdialect) 
 aivilik i̇nuitçesi (kendilerince aivilingmiutut, inuktitut; i̇ng. aivilik dialect, walrus inuit). 
 southampton şivesi (i̇ng. southampton subdialect) 
 rankin şivesi (i̇ng. rankin subdialect). konuşan kabileler: aivilingmiut, (?) amitormiut 
qikiqtaaluk i̇nuitçesi
 kuzey qikiqtaaluk i̇nuitçesi (kendilerince qikiqtaaluk uannangani, inuktitut; i̇ng. north baffin dialect, north qikiqtaaluk dialect). 
 tununirmiut şivesi (i̇ng. tununirmiut subdialect). konuşan kabileler: nedlungmiut, tununirusirmiut, tununermiut, mittimatalingmiut (halk) mittimatalingmiutut (dil), aggomiut, (?) pilingmiut 
 iglulirmiut (i̇ng. iglulingmiut subdialect) 
 güney qikiqtaaluk i̇nuitçesi (kendilerince qikiqtaaluk nigiani, inuttitut; i̇ng. south baffin dialect (sensu lato), south qikiqtaaluk dialect). 
 güneydoğu şivesi (i̇ng. southeast baffin subdialect, east baffin dialect). konuşan kabileler: akudnirmiut, padlimiut, qinguamiut, saumingmiut, kingnaitmiut, qinguamiut, okomiut, talirpingmiut
 güneybatı şivesi (i̇ng. southwest baffin subdialect, south baffin dialect (sensu stricto)). konuşan kabileler: kingarmiut ya da sikosuilarmiut (i̇ng. cape dorset dialect), akuliarmiut, nugumiut, qaumauangmiut

kaynakça 

kanada i̇nuitleri
kanada yerlileri