Makimsiler

makimsiler veya lemursular (lemuriformes veya lemuroidea), nemli burunlu maymunların yaklaşık 100 türünü kapsayan bir infra takımı. bu taksonun üyeleri yalnızca madagaskar adası ve çevresinde bulunan küçük adalarda yaşarlar. bilimsel adını roma mitolojisi'nde yer alan lemures adlı hayaletlerden almıştır. bu ad, makilerin gece etkin olup, iri gözleriyle bakışları ile tüyler ürpertici çığlıklarından dolayı onlara yakıştırılmıştır.

özellikleri 

makimsiler farklı görünüşlü türlerden olışan bir gruptur. ağırlıkları, tüm maymunlar takımının en küçükleri olan 30 gramlık fare makilerinden 10 kiloya kadar varan i̇ndri arası değişir. archaeoindris gibi bazı soyu tükenmiş cinslerin ağırlığı 200 kiloya kadar varmaktaydı. çoğu türlerde kuyruk aynı vücudun uzunluğundadır, sadece i̇ndri'nin neredeyse kuyruğu yok sayılır. yaşayan türlerde bacaklar kollardan uzundur; soyu tükenmiş palaeopropithecinae ve megaladapidae gruplarında bunun tersiydi. bütün nemli burunlu maymunlar'da olduğu gibi ikinci ayak parmağı temizlik parmağı olarak gelişmiştir. bunun dışında tüm parmaklarında tırnakları olur.

renkleri beyaz, çeşitli gri ve kahverengi tonları ile siyah arası değişir. gündüz aktif olan sifakalar ve asıl makiler daha renkli de olabilir. özellikle gece aktif olanlarda ama diğerlerinde de gözler iri olur. gözmerceğinin arkasında bulunan tapetum lucidum tabakası karanlıkta görmelerini sağlar. tüm nemli burunlularda olduğu gibi çok iyi gelişmiş bir koku alma duyusuna sahiptirler.

yayılım 

makimsilerin doğal olarak yaşadıkları yer sırf madagaskar adası'dır. bunun dışında 2 tür (mongoz makisi ile kahverengi maki) komor adalarında yaymaya çalışılmaktadır.

eskiden makimsiler bütün ada üzerinde yaygındılar, bugün artık sadece adanın kıyılarında son kalan ormanlarda yaşamaktalar. böylece grubun tüm 99 türü sadece adanın ellenmemiş kalan %10'unda yaşar ve bu sırf 50.000 ila 60.000 km² büyüklüğünde bir bölgedir.

yaşam şekli 

bugün yaşayan türler kata'nın dışında ağaçta yaşar, ve nadir yere inerler. makimsilerin ataları tahminen gece aktif hayvanlardı ki bugün yaşayanların çoğu hala geceleri aktiftir. bunlar gündüzleri kendileri yapraklardan inşa ettikleri bir yuvaya, bir ağaç kovuğuna ya da diğer bir sığınağa saklanır.

beslenme 

bazıları her şey yerken (omnivor), diğerleri sırf otobur'dur. otobur olanlı arasında sırf meyve ile, sırf yaprak ile, sırf ağaç sakızı ile, ya da bunların hepsi ile beslenenleri vardır. bazı türler nektar, tomurcuk ve bazı diğer bitki tarafları ile de beslenirler. her şey yiyenleri farklı derecede etçil de beslenirler; özellikle böcek, örümcek, kırkayak, diğer küçük hayvanlar ve kuş yumurtaları yiyebilirler.

üreme 
çoğu doğumlar eylül ile aralık ayları arasında, yani kurak döneminin sonuna denk gelir. böylece yavrular en kritik aylarını bereketli bir ortamda geçirebilir. gebeliğin süresi türden türe 90 ile 170 gün arası değişir. doğan yavru sayısı 1 - 3 arası olur. kuru burunlu maymunlardan farklı olarak çoğunlukla ikiz doğar. birkaç ay sonra emzirmeyi keserler.

tehdit 
çoğu makimsiler tehdit altındadır. ormanların yok edilmesi en büyük sorundur. ama büyük türler avlanma dolayı da tehdit altındadır. iucn listesine göre altı tür doğrudan soyu tükenmek üzere (critically endangered) ve 17 tür büyük tehdit altında (endangered),, birçok diğer tür hakkında bilgi yoktur.

sınıflandırma

dış systematik 

makimsilerin primatlar takımı içerisinde yeri şöyledir:
 maymunlar (primates)
   ├──kuru burunlu maymunlar (haplorhini)
   └──nemli burunlu maymunlar (strepsirrhini)
        ├──lorisiler (lorisiformes)
        └──makimsiler (lemuriformes)

i̇ç sistematik 
son yıllarda tanılan türlerin sayısı gayet yükseldi. henüz 1999 yılında sadece 31 tür tanılırken, birçok yeni bulunanlar ve bazı alt türlerin tam tür'e çevrilmelerinden dolayı 2008'de tür sayısı 97'ye çıktı.

cins seviyesine kadar sınıflandırmaları:

 daubentoniidae
 ayay (daubentonia): 1 yaşayan ve 1 soyu tükenmiş tür
 kedi makisigiller (cheirogaleidae)
 çatal şeritli makiler (phaner): 4 tür
 kalın kuyruklu makiler (cheirogaleus): 7 tür
 tüğkulaklı makiler (allocebus trichotis)
 büyük fare makileri (mirza): 2 tür
 fare makileri (microcebus): 16 tür
 lepilemuridae
 çevik lemurlar (lepilemur): 26 tür
 megaladapidae †
 megaladapiler †: ölmüş 3 tür
 makigiller (lemuridae)
 variler (varecia): 2 tür
 pachylemur †: 2 ölmüş tür
 halka kuyruklu maki (lemur catta)
 büyük makiler (eulemur): 12 tür
 bambu makileri ya da yarı makiler (hapalemur): 6 tür
 büyük bambu makisi (prolemur simus)
 indrigiller (indriidae)
 alt familya: indriinae
 yünlü makiler (avahi): 9 tür
 sifakalar (propithecus): 9 tür
 indri (indri indri)
 alt familya: palaeopropithecinae †
 mesopropithecus †: 3 ölmüş tür
 babakotia †
 palaeopropithecus †: 2 ölmüş tür
 archaeoindris †
 alt familya: archaeolemurinae („paviyan makileri“) †
 archaeolemur †: 2 ölmüş tür
 hadropithecus †

ayrıca bakınız
makimsilerin evrimi
primatların evrimi

kitaplar 
 thomas geissmann: vergleichende primatologie. springer, berlin 2003. isbn 3-540-43645-6
 ronald m. nowak: walker's mammals of the world. johns hopkins university press, 1999 isbn 0-8018-5789-9
 nick garbutt: mammals of madagascar. a complete guide. yale university press, new haven & london 2007, isbn 978-0-300-12550-4
 r. mittermeier, j. ganzhorn, w. konstant, k. glander, i. tattersall, c. groves, a. rylands, a. hapke, j. ratsimbazafy, m. mayor, e. louis jr., y. rumpler, c. schwitzer und r. rasoloarison: lemur diversity in madagascar. in: international journal of primatology 29 (2008), s. 1607–1656.

kaynakça

dış bağlantılar 

 
john edward gray tarafından adlandırılmış taksonlar
1821'de tanımlanan taksonlar