Çevik Bir

çevik bir (14 mayıs 1939), türk asker. eski 1. ordu komutanı ve tsk genelkurmay ii. başkanı.

askerî kariyeri 
1955 yılında işıklar askerî lisesini bitirdi. 1958 yılında kara harp okulundan istihkâm subayı olarak mezun oldu. çeşitli istihkâm birliklerinde takım ve bölük komutanlığı görevlerinde bulundu. 1970 yılında kara harp akademisinden mezun oldu. 1971'de ise silahlı kuvvetler akademisini tamamladı. 1973 yılında da nato savunma kolejini bitirdi.

tümen ve genelkurmay karargahı'nda harekât ile ilgili görevlerde bulundu. 1973-1976 yılları arasında avrupa müttefik kuvvetleri yüksek karargâhı'nda (shape) proje subayı olarak görev yaptı. kara kuvvetleri komutanlığı harekât başkanlığında nato plan subayı olarak çalıştı. daha sonra genelkurmay başkanı özel kalem müdürlüğü, millî güvenlik konseyi başkanı başyaverliği, devlet başkanı başyaverliği ve cumhurbaşkanlığı muhafız alay komutanlığı görevlerini yerine getirdi. bu süreçte uzun süre kenan evren ile yakın çalıştı.

1983'te tuğgeneral rütbesine terfi etti. tuğgeneral rütbesiyle 1983-1985 döneminde nato avrupa müttefik komutanlık karargahı'nda (shape) lojistik ve i̇frastrüktür daire başkanlığı ve 1985-1987 arasında da 4. zırhlı tugay komutanlığı görevlerinde bulundu.

1987 yılında tümgeneral rütbesine, 1991 yılında da korgeneral rütbesine terfi etti. korgeneral rütbesinde 1991-1993 yılları arasında genelkurmay harekât başkanlığı, 1993-1994 yılları arasında da somali birleşmiş milletler barış gücü komutanlığı (unosom ii) ve kara kuvvetleri denetleme ve değerlendirme başkanlığı görevlerinde bulundu. 16 ağustos 1994 tarihinde genelkurmay harekât başkanlığı'na atandı.

30 ağustos 1995 tarihinde orgeneral rütbesine terfi etti. orgeneral rütbesinde 1995-1998 yılları arasında genelkurmay ii. başkanlığı görevinde bulundu. 30 ağustos 1998 tarihinde 1. ordu komutanı olarak atandı. 30 ağustos 1999 tarihinde emekli oldu. evli ve bir çocuk babası olup i̇ngilizce bilmektedir.

askerlik sonrası

cumhurbaşkanı aday adaylığı 
2000 cumhurbaşkanlığı seçimi öncesinde aday adaylığını açıkladı ama aday gösterilmedi.

danışmanlığı 
emekli olduktan sonra i̇srail ile olan ilişkilerde başbakan recep tayyip erdoğan'ın ve cumhurbaşkanı abdullah gül'ün danışmanlığını yaptı.

28 şubat süreci ve hakkındaki diğer iddialar 

28 şubat sürecinde irticai faaliyetlerde bulunduğu iddia edilen kesime karşı uygulamaların takibi için kurulan batı çalışma grubu ile tanındı. ordu içinde faaliyet gösteren "batı çalışma grubu" ile medyanın gündemine geldi. 28 şubat 1997'deki mgk toplantısından sonra yaptığı açıklamada "demokrasiye balans ayarı verdik." değerlendirmesinde bulundu. daha sonra, bu sözün yanlış aktarıldığını belirtti.

daha sonra, emekliliğinin ertelenip genelkurmay başkanı olmasının önünü açabilmek amacıyla, 1999 gölcük depremi sırasında 1. ordu komutanı olarak ancak sıkıyönetim ilan edilirse askeri birlikleri yardıma sevk edeceği şeklinde ankara'ya şantaj yaptığı iddia edildi. bu olayı 10 yıl sonra, 24 haziran 2009 tarihli radikal gazetesindeki köşe yazısında isim vermeden anlatan avni özgürel, bundan 6 yıl sonra ise, 31 temmuz 2015'te kendisiyle yapılan bir söyleşide bu kez isim de vererek "sözünü ettiğimiz kişilerin bir kısmı beni mahkemeye verdi, bir kısmı tehdit etti. ben mahkemeye verenlerden memnun oldum ama duruşmaya gelmediler. keşke devam etselerdi. bunların içinde çevik bir paşa filan da var. ben hiçbir şeyi saklamam, okumasını bilen anlar. 17 ağustos depreminde hangi orgeneralin şantaj yaptığını…" dedi.

i̇lk olarak 12 nisan 2012 tarihinde 28 şubat darbe soruşturması kapsamında göz altına alınarak ankara'ya gönderildi. 15 nisan 2012'de ise tutuklandı. 19 aralık 2013'te, 13. ağır ceza mahkemesi başkanı tayyar köksal tarafından tahliyesine karar verildi.

28 şubat davası 

28 şubat sürecinde "türkiye cumhuriyeti hükûmetini cebren devirmeye, düşürmeye iştirak" ile suçlanan 103 sanık hakkında yapılan 28 şubat soruşturması kapsamında 12 nisan 2012 tarihinde ankara 11. ağır ceza mahkemesi nöbetçi hakimliği tarafından tutuklanarak sincan cezaevine konuldu. 19 aralık 2013 tarihinde ankara 13. ağır ceza mahkemesi tarafından adli kontrol şartıyla tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakıldı. 13 nisan 2018 kararını açıklayan mahkeme heyeti, "türkiye cumhuriyeti icra vekilleri heyetini cebren ıskat veya vazife görmekten men" suçlamasıyla kendisi dahil 21 sanığa ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verdi.

19 ağustos 2021'de tutuklandı ve muğla cezaevi'ne gönderildi. daha sonra aliağa f tipi cezaevi'ne sevk edildi.

11 eylül'de genelkurmay personel başkanlığı, 28 şubat davasında hüküm giyen 13 emekli generalin rütbelerinin sökülmesine ilişkin idari işlemin yapıldığını davanın görüldüğü ankara 5. ağır ceza mahkemesi'ne bildirdi. böylece çevik bir'in rütbesi söküldü.

demans hastası olan bir, 29 eylül'de i̇stanbul'daki adli tıp kurumuna getirildi. 4 ekim'de kararını açıklayan adli tıp kurumu 3. i̇htisas kurulu, çevik bir dâhil 7 eski generalin cezaevinde kalmalarına engel fiziki ve psikolojik hastalıkları olmadığına karar verdi. bir'in sağlık durumunun kötüleşmesi üzerine avukatı, savcılığa infaz erteleme talebinde bulundu. 1 ağustos 2022 tarihinde bir'in infazı 1 yıl ertelendi ve cezaevinden tahliye edildi.

ödüller 
kendisine 1997 yılında washington'da atatürk society of america tarafından bölgede laikliğin savunucusu olduğundan dolayı "laiklik ve demokrasi ödülü" verildi.
1999 yılında ulusal güvenlik i̇şleri musevi enstitüsü (ji̇nsa) tarafından verilen "uluslararası liderlik ödülü"

madalyaları
birleşmiş milletler madalyası - (1994)
almanya onur madalyası - (1994)
abd liyakat madalyası - (1994)
tsk üstün hizmet madalyası - (1995)
tsk liyakat madalyası - (1996)
i̇ngiltere üstün başarı madalyası - (1997)
i̇ngiltere üstün hizmet madalyası - (1997)
ürdün i̇stihkak madalyası - (1998)
fransız liyakat madalyası - (1999)

şerit rozetleri
kara harp okulu şerit rozeti
mesleki i̇htisas şerit rozeti
harekât şerit rozeti (2 nci̇)
eğitim - öğretim başarı şerit rozeti
i̇dari ve lojistik hizmet şerit rozeti
nato yurt dışı sürekli görev şerit rozeti
komutanlık şerit rozeti

notlar

kaynakça 

yaşayan insanlar
1939 doğumlular
buca doğumlular
işıklar askerî lisesinde öğrenim görenler
kara harp okulunda öğrenim görenler
28 şubat süreci
türkiye tarafından tutuklanan kişiler
müebbet hapse mahkûm edilen türkler
türk tutuklular ve hükümlüler
i̇stihkâm subaylar