Federasyon

federasyon veya federal devlet, coğrafi yapılarına göre oluşmuş birden fazla devletin kendi istekleriyle bir araya gelerek dışarıya karşı tek bir siyasal güç olarak görülmeleri ve bu amaçla kurdukları örgütün, kendisini oluşturan devletlerin üzerinde olması; iç işlerinde ise, yine aralarındaki anlaşmaya göre geniş veya dar ölçüde özerk olmaları ile oluşan topluluk.

federal devlet; bu anlamda iç yapıları itibarıyla özerk olan devletlerin (federe devlet) oluşturduğu siyasi bir birliktir. federe devletlerin her biri kendi ülkesine, anayasasına sahip iken diğer devletlerle olan ilişkilerin düzenlenmesinde yetki federal devlete aittir. bununla birlikte federe devletlerin içinde kendi yasama, yürütme ve yargı organları da vardır. fakat yasalar üst devlet (federal devlet) kimliğine ait anayasaya aykırı olmama koşulu taşır. federe devletler iç güvenliklerini sağlamak amacı ile kendi polis teşkilatını kurabilir ve farklı yargılama hususları belirleyebilir. bir federe devlet için suç teşkil eden bir yasa diğer devlet için suç teşkil etmeyebilir. farklı federe devlet yasalarının uygulanmasında çoğunlukla bulunulan yer göz önüne alınır fakat uygulamada kişilerin hangi federe yapıya bağlı bulunduğu hususuna göre de hareket edildiği görülmektedir. bu durum ülkeden ülkeye ve özerklik genişliğine göre farklılık taşımaktadır. yine uygulamada görülen başka bir durumda dolaşım esnasında olan vatandaşın çelişen yasalara muhatap kalması durumunda üst anayasa kanunlarının geçerli olabileceğidir.

kuruluş biçimleri

birleşme yoluyla federalizm 
birbirlerinden bağımsız olan üniter devletler, bir araya gelerek federal devlet oluştururlar. bu geçiş aşamasında devletler, ilk önce konfederasyon meydana getirirler. oluşturulan konfederasyon daha sonra federasyona dönüşür. örneğin, amerika birleşik devletleri ve i̇sviçre federal devletleri birleşme yoluyla kurulmuştur.

ayrılma yoluyla federalizm 
üniter nitelikte olan bir devletin il gibi birimleri ayrılmak isteyebilir. ayrılmak isteyen birimler bağımsız devletler kurmak yerine, federe devlet haline gelmeyi tercih ederler. bunun sonucunda federe devlet haline gelirler. örneğin, avusturya-macaristan i̇mparatorluğu'nun 1918 tarihinde dağılmasından sonra avusturya, federal devlet haline gelmiştir. rusya 1924 tarihinde sovyetler birliğine dönüşmüştür.

federal devletler

federal cumhuriyetler

federal monarşiler

uzun şekilde sınıflandırma 
 federal cumhuriyet: almanya, somali, nijerya.
 federasyon: rusya, saint kitts ve nevis
 cumhuriyet: arjantin, avusturya, hindistan (hindistan egemenliği olarak da adlandırılır), irak, güney afrika, sudan.
 diğerleri:
 bolivar cumhuriyeti (venezuela)
 konfederasyon (i̇sviçre)
 milletler topluluğu (avustralya)
 dominyon (1982 öncesi kanada)
 federal demokratik cumhuriyet (etiyopya, nepal)
 federe devlet (mikronezya federal devletleri)
 federatif cumhuriyet (brezilya)
 i̇slam cumhuriyeti (pakistan)
 krallık (belçika)
 birlik (komorlarlar)
 birleşik emirlik (birleşik arap emirlikleri)
 birleşik meksika devleti (meksika)
 amerika birleşik devletleri (birleşik devletler)
 yok:
 bosna-hersek (1997'den bu yana)
 kanada (1982'den bu yana)
 malezya

feshedilenler 
 amerika konfedere devletleri (1861-1865)
 kamerun federal cumhuriyeti (1961-1972)
 orta amerika birleşik i̇lleri (1823 - yaklaşık 1838)
 kolombiya birleşik devletleri (1863-1886)
 çekoslovakya (1969-1992)
 birleşik hollanda cumhuriyeti (1581-1795)
 fransız ekvatoral afrikası (1910-1958)
 fransız batı afrikası (1895-1958)
 i̇nka i̇mparatorluğu (1197-1572)
 endonezya birleşik devletleri (1949-1950)
 libya krallığı (1951-1963)
 federe malay devleti (1896-1946)
 malaya federasyonu (1948-1963)
 mali federasyonu (1959-1960)
 new granada (1858-1863)
 lehistan-litvanya birliği (1569-1795)
 rodezya ve nyasaland federasyonu (1953-1963)
 güney arabistan federasyonu (1962-1967)
 sovyet sosyalist cumhuriyetler birliği (1922-1991)
 rusya sovyet federatif sosyalist cumhuriyeti (1917-1993)
 i̇spanya federal cumhuriyeti (1873-1874)
 uganda (1962-1967)
 batı hint adaları federasyonu (1958-1962)
 yugoslavya sosyalist federal cumhuriyeti (1943-1992)
 yugoslavya federal cumhuriyeti (1992-2003)
 arjantin konfederasyonu (1831-1861)

bazı arap konfederasyonlar ve de facto durumda olan federasyonlarda bulunmaktadır.

ayrıca bakınız 
 anti-federalizm, amerika birleşik devletleri'nde bir 18. yüzyıl hareketi
 avrupa birliği

kaynakça