Çin Hanedanı

çin hanedanı (çince:秦朝, pinyin: qín cháo), mö 221 - mö 206 yılları arasında çin'i yönetmiş ilk hanedandır. qin hanedanlığı adını bugün gansu ve shaanxi eyaletlerinin kalbinde bulunan qin bölgesinden alır. qin hanedanlığı'nın gücü, shang yang'ın mö 4. yüzyılda savaşan devletler çağı'ndaki kanunlarda yaptığı legalist reformlarla artmıştır. mö 3. yüzyılın ortalarında ve sonlarında, qin hanedanlığı güçsüz zhou hanedanlığı'ndan başlayıp kalan diğer altı savaşan devleti de fethetmiş ve tüm çin üzerinde kontrol elde ederek yönetimi tek çatı altında toplamıştır.

qin hanedanlığı'nın, hanedanlık süresi boyunca ticaret, tarım ve askeri alanlarda gelişmeler yaşanmıştır. bu gelişmelerin sebebi, köylülerin sadakatlerini gösterdiği toprak ağalarının ortadan kaldırılmasıyla gerçekleşmiştir. böylece merkezi yönetim, büyük halk topluluklarını direkt kontrol altına alıp çin seddi gibi büyük inşa projelerini gerçekleştirmek için büyük bir çalışma gücü elde etmiştir. qin hanedanlığı aynı zamanda çeşitli reformlar yapmıştır. para, ölçü ve ağırlık birimleri bu dönemde standartlaştırılmış, daha iyi bir yazı sistemi oluşturulmuştur. qin'in eski hanedanlıkların izlerini yok etmek için yaptığı kitap yakımı ve bilginlerin gömülmesi olayı, dönem sonrası bilginleri tarafından eleştirilmiştir. hanedanlık yavaş ve bürokratik olmasına rağmen ordu, dönemin en son geliştirilmiş savaş aletleri, ulaşım yolları ve taktiklerini kullanmaktaydı.

güçlü olmasına rağmen qin hanedanlığı'nın ömrü uzun sürmedi. mö 210'da ölümünün ardından, imparatorun iki eski danışmanı, onun üzerinden hanedanlığı kontrol etmek için oğlunu tahta geçirdi. i̇ki danışman arasındaki anlaşmazlık dolayısıyla, tahtı ikinci imparator üzerinden kontrol etme planları çok fazla uzun sürmedi ve kısa sürede iki danışman da, ikinci imparator da öldü. bu ölümlerden birkaç yıl sonra halk ayaklandı ve imparatorluğun yönetimi bir chu teğmeni dolayısıyla han hanedanlığı'na geçti. kısa sürede sonlanmasına rağmen qin hanedanlığı, kendinden sonra gelen han hanedanlığı'nınkiler başta olmak üzere çin imparatorları üzerinde büyük bir iz bıraktı.

böylelikle başlayan çin'in i̇mparatorluklar dönemi, 1912'de qing hanedanı'nın yıkılıp çin cumhuriyeti'nin kurulmasıyla sona ermiştir.

tarihçe

köken ve erken dönem
antik politika danışmanı gao yao'nun neslinden feizi, qin hanedanlığı'nın kurucusu ve bugünkü peytonians'ın bulunduğu eski qin şehri'nin yöneticisidir. qin şehrinin olduğu bölge zhou hanedanlığı'nın 8. yöneticisi olan kral xiao'nun döneminde qin bölgesi olarak anılmaya başlandı. mö 897'de, gonghe'un yönetimi altında bölge at yetiştiriciliğine ayrılmış bir koloni haline geldi. feizi'nin torunlarından duke zhuang'ın, zhou hanedanlığı'nın 13. kralı olan kral ping'in kendine yakın görülmesiyle, oğlu duke xiang, seferlere gönderildi. bu seferler sırasında duke xiang, qin hanedanlığı'nı resmi olarak kurmuş oldu.

qin devleti, etrafındaki beyliklerin tehdidiyle büyük akınlarda bulunmamış olsa da, mö 672'de orta çin bölgelerine ilk seferini düzenledi. mö 4. yüzyılın sonlarında qin devleti'nin etrafındaki beylikleri kontrol altına almış ya da fethetmiş olması, daha sonra qin hanedanlığı'nın yayılmacı politikası için zemin oluşturmuştur.

yükselme
qin devlet adamlarından shang yang, mö 361'den mö 338'de ölümüne kadar çeşitli askeri reformlar yapmıştır. aynı zamanda qin hanedanlığı'nın başkenti olan xianyang'ın oluşturulmasına da yardımcı olmuştur. şehrin mö 4. yüzyılın ortalarında başlayan gelişmesi, daha sonraları savaşan devletler'in diğer başkentlerinin de bu şehre benzeyerek yapılanmasına yol açmıştır.

shang yang'ın reformlarından en önemlisi, acımasız ve uygulamalı bir harp halini savunan legalizm felsefesidir. legalizm, zhou hanedanlığı'nda ve savaşan devletler çağı'ndaki savaşı cennetin kurallarıyla yönetme felsefesine karşı bir felsefedir ve düşmanın zayıf noktalarından yararlanmayı uygun görür. wei hanedanlığı'ndan soylu birinin tanımlamasıyla qin hanedanlığı tamahkar, fasık, kâr güden ve samimi olmayan bir hanedanlık olarak tanımlamıştır. legalist düşünce, uzun yaşayan yöneticilerin iyi liderliği, başka hanedanlıklardan yetenekli kişilerin görevlendirilmesinin kötü karşılanmaması ve iç muhalefetin az olması, qin hanedanlığı'nın güçlü bir politik zemin oluşturmasında etkili olan nedenlerdir.

qin'in diğer bir avantajı da, verimli, büyük bir orduyla kabiliyetli komutanlara sahip olmasıydı. düşmanlarının aksine silah ve taşımadaki son gelişmeleri kullanmaları, farklı zeminlerde de etkili bir şekilde savaşmalarına yardımcı olmaktaydı. sonuç olarak qin, ideoloji ve uygulama konusunda askeriyede diğer hanedanlıklardan üstün konumdaydı.

son olarak qin, etrafı dağlarla çevrili olmasından dolayı doğal bir koruma altında, jeopolitik bir konuma ve verimli arazilere sahipti. gelişmiş tarımsal üretim, büyük ordusunun besin ihtiyacını karşılamaya yeterli seviyedeydi. mö 246'da inşa edilen wei nehri kanalı da tarımsal gelişmede büyük rol oynamıştır.

diğer hanedanlıkların fethedilmesi
savaşan devletler çağı'nda yükselen qin hanedanlığı'nın dışındaki hanlıklar, yan, zhao, qi, chu, han ve wei idi. bu hanedanlıkların yöneticileri kendilerini kral olarak anmış olsa da, "cennetin vekâleti" unvanı zhou hanedanlarına aitti.

mö 3. ve 4. yüzyıldaki fetihlerinden önce qin, dönem dönem gerilemeler yaşanmıştır. örneğin kral wu, bir öğrencinin ona karşı duyulan kinden dolayı idam edilmesi kuralının soylulara da uygulandığını göstermek için shang yang'ı aynı sebepten idam ettirmiştir. mö 307'de qin, iç ihtilaflar sonucu merkeziliğini kaybetmiştir. mö 295'te diğer hanlıkların ittifakına, kısa bir süre sonra da qi ordusuna karşı savunmada olan qin ordusu, zhou hanlığı'na yenilmiştir. ne var ki agresifliğiyle bilinen devlet adamı fan sui yönetime geçtiğinde hanlığın sorunları sona ermiş ve jin ve qin hanedanlıkları'nın yayılımcı politikaları takip edilerek fetihçi politika uygulanmaya başlanmıştır.

qin, diğer hanlıklara saldırma konusunda hızlı davranmış ve ilk olarak doğusundaki han hanedanlığı'nın başkenti olan yangdi'yi mö 230'da fethetmiştir. daha sonra fetihler kuzeye doğru yön değiştirmiş, zhou (mö 228) ve yan (mö 226) hanlıkları qin topraklarına katılmıştır. sonraları qin ordusu doğuya doğru atağını sürdürmüş, güneydeki wei şehri daliang'ı mö 225'te, chu hanlığını mö 223'te, zhou'nun kalan son şehri olan luoyang ile qi'nin linzi şehrini mö 221'de fethederek tüm bu hanedanlıklara son vermiştir.

ayrıca bakınız 
 çin seddi
 hiung-nu

i̇lgili filmler 
 the emperor and the assassin (çince: 荊軻刺秦王) (1998) fragman
 hero, (çince: 英雄) (2002) fragman
 little big soldier, (çince: da bing xiao jiang) (2010) fragman