Ahmed Arif

ahmed arif (23 nisan 1923, diyarbakır - 2 haziran 1991, ankara), türk şair ve gazetecidir.

türk edebiyatının çok sevilerek yaygın üne kavuşmuş bir şairidir. hayatta iken yayımladığı tek kitabı olan hasretinden prangalar eskittim (1968), türkiye'nin en çok basılan şiir kitaplarındandır. şiirlerini samimi bir anlatımla, alışılmamış bağdaştırmalarla, serbest ölçüyle yazdı. doğup büyüdüğü güneydoğu anadolu coğrafyası ve çukurova'ya şiirlerinde önemli bir yer verdi.

hayatı 
23 nisan 1923'te diyarbakır'ın hançepek semtindeki yağcı sokak 7 no'lu evde dünyaya geldi. babası rumeli'den kerkük'e görevli gelmiş bir türk aileye mensup gelen ve o yıllarda osmanlı devleti hizmetinde memur olarak çalışan arif hikmet, annesi sare hanım ise devrin ulemasından şeyh abdülkadir cibrali'nin kızı olan erbilli bir kürt'tür. sekiz kardeşin en küçüğü idi. asıl adı ahmet hamdi önal'dır. "ahmed hamdi" dedesinin adı; yazın hayatında kullandığı  "ahmed arif" ismindeki "arif", babasının ön adıdır.

babası arif bey sivil hayatta en son siverek'te nahiye müdürlüğü görevinde bulundu. çocukluk yılları siverek ile babasının vekaleten kaymakamlık görevinde bulunduğu harran'da geçti. siverek'te o sıralarda şehirde ağırlıklı olarak konuşulan dil olduğu için zazaca'yı, karakeçi'de çoğunlukla kürt aşiretleri olduğu için kürtçe'yi, harran'da arapça'yı öğrendi. annesini 1929 yılında kaybetti. onu, üvey annesi arif hanım büyüttü.

i̇lkokulu siverek'te, ortaokulu urfa'daki ablasının yanında okudu. lise öğrenimine parasız yatılı öğrenci olarak afyon lisesi'nde devam etti. bu okulda edebiyat bilgisini artırmak için iyi bir ortam buldu. afyon lisesi’nde öğrenciyken yazdığı şiirlerin ilki, afyon halkevi dergisi taşpınar’ın kasım 1942 tarihli 94'üncü sayısında yayınlandı. 1943 yılında liseden mezun oldu.

liseyi bitirdikten sonra bir süre uşak'ta ağabeyi muhammed necati'nin yanında kaldı. babasının emekli olup diyarbakır'a yerleşmesi üzerine diyarbakır'a gitti. ardından askere giden ahmed arif, riva'da yedek subay olarak yaptığı askerlikten 11 mart 1947'de terhis oldu. yükseköğrenimi için ankara'ya gitti. ankara üniversitesi dil ve tarih-coğrafya fakültesi felsefe bölümüne kaydoldu, ancak mezun olmadı.  faruk nafiz, ahmed muhip, ahmed hamdi, cahit külebi, behçet necatigil gibi o dönemin ünlü şairlerinin etkisinde şiirler yazdı. i̇nkılapçı gençlik ve  meydan dergilerinde yazdığı şiirlerle adını duyurdu. özgün şiirsel yapısını yansıtan şiirleri 1948’de yayımlatmaya başladı.  attilâ i̇lhan’ın düzenlediği ve varlık dergisinin yayımladığı şiirler-1948 adlı antolojide yer alan rüstemo başlıklı şiiri ilk şiiri kabul edilir.

1948 yılında dışişleri bakanlığı'nın açtığı sınavı kazandı; ancak yurtdışında gönderileceği sırada palmiro olarak bilinen bir şiiri nedeniyle  gözaltına alındı. i̇talyan komünist öner palmiro togliatti'nin öldürülmesi üzerine yazdığı, henüz ham durumdaki bu şiirin müsveddeleri çalınıp çoğaltılması ve nüshaların bir arkadaşının evinde bulunması; kimi arkadaşlarının yargılanmasına, ahmed arif'in ise karakolda ifade verip serbest bırakılmasına neden olmuştu. ahmed arif, bu gözaltı nedeniyle işe alınmayınca danıştay'a başvurdu ve  merkez bankası'nda bir işe yerleştirildi. bir yandan memuriyete, diğer yandan da eğitimine devam etti.

şair, 1950 yılında hürriyet gazetesinde okuduğu bir röportaj ile 1943'te van'da gerçekleşen ve tarihe muğlalı olayı olarak geçen olayı öğrenince, bu olayı konu edinen bir şiiri yazdı. bir ağıt olarak tasarladığı, hiçbir zaman yayımlamayı düşünmediği 33 kurşun başlıklı şiir, çok kısa zaman içerisinde elden ele dolaşarak çok bilinen bir şiir halline geldi.

1950’de türk ceza kanunu'nun 141'inci maddesine aykırı davranmak savıyla, 1952’de gizli örgüt kurma savıyla iki kez tutuklandı. tutukluluğu sırasında ankara'dan i̇stanbul'a götürüldü ve sanasaryan han'da işkenceye maruz kaldı. 38 aylık tutuklu kaldıktan sonra yapılan yargılama sonunda iki yıl hapis ve sekiz ay urfa’da gözetim altında tutulma cezası verildi. bu cezayı yargılanmadan önce fazlasıyla çektiği için 7 ekim 1954'te tahliye edildi.  sekiz ay kamu gözetimi altında tutulma cezasının urfa yerine diyarbakır olarak değiştirilmesini sağlayarak kız kardeşinin öğretmenlik yaptığı diyarbakır'a gitti, bir tuğla ve kiremit fabrikasında katip olarak çalıştı. kamu gözetimi cezasını tamamladıktan sonra ankara'ya döndü.  1954-1959 arasında platonik aşkı leyla erbil'e mektuplar yazdı.

yükseköğrenimini tamamlama imkanı bulamayan ahmed arif, 1956’dan itibaren medeniyet, öncü ve son olarak da halkçı gazetelerinde redaktör olarak çalıştı. 1967 yılında ankara'da tanıştığı aynur hanım'la evlendi, 1972 yılında oğlu filinta dünyaya geldi.  uzun süre tkp ankara il komitesi için çalıştı.

1960'larda fikret otyam'ın röportajlarına ahmet arif’in şiirlerinden bölümler eklemesiyle ünü yayıldı. şiirlerinin toplandığı tek kitabı hasretinden prangalar eskittim 1968'de yayımlandı. şairin tek kitabı olan bu eser,  çok yoğun bir ilgiyle karşılandı; altmıştan fazla basımı yapılarak türkiye'de en çok baskısı yapılan şiir kitapları arasına girdi. ahmet kaya, cem karaca gibi sanatçılarca birçok şiiri bestelendi. doğduğu ve büyüdüğü bölge olan güneydoğu anadolu insanını şiirlerine aktaran ahmet arif bu yönünden dolayı da halk arasında sevilen bir kişi oldu. hasretinden prangalar eskittim'''den sonra hiç şiir yayımlamadı, hatta yazmadı.

ahmed arif, 1977 yılında gazetecilikten emekli olduktan sonra yaşamını ankara'da sürdürdü.  cemal süreya, canip yıldırım, cemalettin ünlü, muzaffer erdost, nedret gürcan, adnan binyazar ve aile yakınları dışında kimse ile görüşmedi. ölümünden kısa süre önce yakınlarına, ikinci bir kitap basımı için şiirlerinin hazır olduğunu, i̇stanbul'a giderek dikte ettireceğini ve yeni kitabının basılacağını söylediği bilinir. fakat bu gerçekleşemedi. yıllar boyu gazete ya da dergilere demeç vermeyen, açıklama bulunmayan ahmet arif, 1989'da şair ve gazeteci refik durbaş ile mülakat yaptı. bu söyleşi, önce cumhuriyet gazetesinde yayımlandı, sonra kitap haline geldi.  daha önce ikinci şiir kitabının adı olacağını duyurduğu kalbim dinamit kuyusu, bu söyleşi kitabının adı oldu.  şair, ankara'daki evinde 2 haziran 1991 tarihinde geçirdiği kalp krizi sonucu yaşamını yitirdi.

ahmed arif’in cemal süreya’ya yazdığı mektuplar, 1992 yılında kitap olarak yayımlandı. şairin, hasretinden prangalar eskittime almadığı şiirleri, 2003 yılında yurdum benim şahdamarım başlıklı kitapta toplandı. leyla erbil'e yazdığı aşk mektupları, 2013 yılında leylim leylim başlığıyla kitaplaştırıldı.

 edebi eleştiri 
ahmet oktay'ın 1990 tarihli karanfil ve pranga adlı çalışması ahmed arif şiiri üzerine yapılmış en detaylı çalışma olarak kabul edilir. ayrıca, muzaffer i̇lhan erdost'un üç şair başlıklı kitabında da ahmed arif şiirinin yorum ve çözümlemeleri bulunmaktadır.

 şiir kitapları 
 hasretinden prangalar eskittim (everest yayınları, isbn 975-297-021-4, 57. basım, 2006);
 yurdum benim şahdamarım (everest yayınları, i̇stanbul, kasım 2005, 5. basım, isbn 9789752891036)

 şiirlerinden bazıları 
 akşam erken i̇ner mahpushaneye
 anadolu
 ay karanlık
 bu zindan bu kırgın bu can pazarı
 diyarbekir kalesinden notlar ve adiloş bebenin ninnisi
 hani kurşun sıksan geçmez geceden
 hasretinden prangalar eskittim
 kara
 i̇çerde
 kara
 karanfil sokağı
 leylim leylim
 merhaba
 otuz üç kurşun
 selim sayin
 sevdan beni
 suskun
 unutamadığım
 uy havar!
 vay kurban
 yalnız değiliz

 bestelenen şiirleri 
 akşam erken i̇ner mahpushaneye  cem karaca - akşam erken i̇ner mahpushaneye
 akşam erken i̇ner mahpushaneye fuat saka - akşam erken i̇ner mahpushaneye
 ay karanlık: ahmet kaya - maviye çalar gözlerin
 ay karanlık: cem karaca - ay karanlık
 diyarbekir kalesinden notlar ve adiloş bebenin ninnisi: cem karaca - adiloş bebe
 diyarbekir kalesinden notlar ve adiloş bebenin ninnisi: grup yorum - adiloş bebe
 diyarbekir kalesinden notlar ve adiloş bebenin ninnisi: kızılırmak - adiloş bebe
 diyarbekir kalesinden notlar ve adiloş bebenin ninnisi: moğollar - adiloş bebe
 hasretinden prangalar eskittim: ahmet kaya - hasretinden prangalar eskittim
 hasretinden prangalar eskittim: suavi - hasretinden prangalar eskittim
 i̇çerde: rahmi saltuk - dağlarına bahar gelmiş memleketimin
 i̇çerde: manuş baba - haberin var mı?
 kara: cem karaca - karam
 kara: grup ekin - de be aslan karam
 otuzüç kurşun: cem karaca - otuzüç kurşun
 otuzüç kurşun: grup baran - otuzüç kurşun
 otuzüç kurşun: zülfü livaneli - kirvem
 otuzüç kurşun: fikret kızılok - vurulmuşum
 otuzüç kurşun: onur akın - otuzüç kurşun
 otuzüç kurşun: ciwan haco - sî û sê gule
 sevdan beni: cem karaca - sevdan beni
 sevdan beni: fikret kızılok - haberin var mı
 suskun: fikret kızılok - i̇ki parça can
 suskun: ahmet kaya - suskun
 suskun: edip akbayram - suskun
 suskun: alaaddin us - suskun
 unutamadığım: cem karaca - unutamadığım
 unutamadığım: grup baran - unutamadığım
 uy havar!: ahmet kaya - oy havar
 vay kurban: cem karaca - vay kurban
 vay kurban: grup baran - seni sevmek felsefedir
 vay kurban: grup yorum - gün ola
 adiloş bebe:' grup yorum'' - gün ola

notlar

kaynakça 
özel

genel

dış bağlantılar 

1923 doğumlular
diyarbakır doğumlu şairler
diyarbakır doğumlu yazarlar
ankara üniversitesi dil ve tarih-coğrafya fakültesinde öğrenim görenler
20. yüzyıl türk gazetecileri
türk sosyalistler
türk edebiyatında toplumcu gerçekçi kişiler
20. yüzyıl türk şairleri
1991 yılında ölenler
ankara'da kalp krizinden ölenler
cebeci asri mezarlığı'na defnedilenler