Roland

roland (fransızca telaffuzu: [ʁɔ.lɑ̃]; eski frankça: *hrōþiland; orta çağ latincesi: hruodlandus ya da rotholandus; i̇talyanca: orlando ya da rolando; ö. 15 ağustos 778), şarlman hizmetindeki bir frank askeri lideri ve matière de france olarak bilinen edebî romanslarda dikkate değer figürlerden biri olan tarihî bir kişidir. tarihî  roland, breton sınırı'nın askeri valisiydi ve frank krallığı'nın sınırlarını bretonlara karşı korumakla görevliydi. roland'ın adı tarihte yalnızca einhard'ın vita karoli magni adlı eserinde geçer. esere göre roland, roncevaux geçidi muharebesi'nde i̇ber yarımadası'ndaki basklar tarafından intikam amacıyla öldürülen frank artçı birlikleri arasındaydı.

roland'ın roncevaux geçidi'ndeki ölüm hikâyesi, yaşadığı dönemden sonraki orta çağ ve rönesans edebiyatına ait eserlerde güzellenmiştir. bunların arasında en eski ve en ünlü olanı, 11. yüzyılda yazılan eski fransızca eser chanson de rolanddır.

i̇talyan rönesans şiirinin iki başyapıtı sayılan matteo maria boiardo'nun orlando innamorato ve ludovico ariosto'nun orlando furioso adlı eserleri, daha önceki chansonlara göre tarihî gerçeklikten daha da uzaklaşmıştır (benzer şekilde luigi pulci'nin bu eserlerden sonra gelen morgante adlı yapıtı da). roland, şiirsel olarak kılıcı durendal, atı veillantif ve savaş borusu olifant ile ilişkilendirilir.

17. yüzyılın sonlarında, fransız barok besteci jean-baptiste lully, baş karakterin hikâyesine dayanan roland adlı bir opera yazmıştır.

tarihçe 

roland'ın tarihte geçen tek bahsi, kral şarlman'ın saray mensubu ve biyografi yazarı olan einhard'ın vita karoli magni adlı eserinde geçer. einhard, roland'ı "hruodlandus brittannici limitis praefectus" ("bretonya sınırlarının valisi roland") olarak adlandırır, bu da onun bretonya sınırı'nın yöneticisi olduğunu ve bretonlar'a karşı frank krallığı'nın sınır bölgesini denetlediğini göstermektedir. söz konusu metin eserin 9. bölümünde geçer ve hroudlandusun (frankça *hrōþiland, yani "övgü"/"şan" anlamına gelen *hrōþi ve "ülke" anlamına gelen *land kelimelerinin latinceleştirilmiş hali), roncevaux geçidi muharebesi'nde ölenler arasında olduğunu anlatır:"[şarlman], sakson savaşı'nı gayretli bir şekilde neredeyse aralıksız sürdürürken ve sınır boyunca seçili noktalara garnizonlar yerleştirdikten sonra [778'de] mümkün olduğu kadar büyük bir kuvvetle i̇spanya'ya yürüdü. ordusu pireneler'i geçti ve [şarlman], karşısına çıkan bütün kasaba ve tahkim edilmiş yerlerin teslim olmasını sağladı. ordusu, frankiya'ya dönüş yolunda güvenli ve bozulmamış bir şekilde geri dönüyordu fakat pireneler'in yüksek kesimlerinde basklarla kısa süreli bir çatışmaya girdi. bu yer yoğun ormanlarla kaplı olduğundan bir pusu için mükemmel bir yerdir. [şarlman'ın] ordusu dar arazide uzun bir hat boyunca ilerlemek zorunda kaldı ve [o noktada], dağın yükseklerinde basklar bir pusuya yatmıştı. [...] basklar, hafif silahlarının ve arazinin doğal yapısının avantajını kullanarak bu çarpışmada üstünlük sağladılar, oysa franklar ağır silahları ve arazinin düzensizliği nedeniyle dezavantajlıydı. kral sofrasının kâhyası eggihard, saray kontu anselm ve bretonya sınırı'nın lordu roland dahil birçok kişi bu çarpışmada hayatını kaybetti. ancak düşman, saldırıdan sonra öylesine dağılmış hâldeydi ki, bu olayın intikamı hemen o sırada alınamadı zira [baskların] nerede bulunabileceklerine dair hiçbir işaret yoktu."

söz sanatları 
i̇ngilizce deyim "to give a roland for an oliver", ya "verilen şey karşılığında alınan şey" ya da "ağzının payını vermek" anlamlarına gelmektedir -ki bu deyimde roland destanında adı geçen roland'ın yoldaşı oliver'dan bahsedilir.

notlar

kaynakça

bibliyografya 

 lojek, a. – adamová, k.: "about statues of rolands in bohemia", journal on european history of law, vol. 3/2012, no. 1, s. 136–138. (issn 2042-6402).
 adriana kremenjas-danicic (ed.): roland's european paths. europski dom dubrovnik, dubrovnik 2006 ().
 susan p. millinger, "epic values: the song of roland", in jason glenn (ed), the middle ages in texts and texture: reflections on medieval sources (toronto, university of toronto, 2012).

dış bağlantılar 

 
 

roland (edebiyat)
778 yılında ölenler
kurgusal şövalyeler
8. yüzyılda fransızlar
frank savaşcılar
orta çağ'da efsaneler
fransa konulu romanslar