Alberto Giacometti

alberto giacometti (10 ekim 1901 - 11 ocak 1966) paris ekolü'ne dahil olan i̇sviçre asıllı heykeltıraş, ressam, resim çizimcisi ve estamp  hazırlayıcısı. alberto giacometti ekim 1901'de i̇sviçre'nin i̇talyanca konuşulan bölgesinde doğmuştur. babası tanınmış bir post-empresyonizm akımına bağlı bir ressamdı. alberto ailenin dört çocuğundan en büyüğü idi; diğer kendinden küçük kardeşi diego ile hayatında her zaman çok yakın olmuştur ve diğer bir kardeşi ise bir mimardır. alberto çocukluğundan beri sanata büyük ilgi göstermiştir. alberto sanat öğrenimini i̇sviçre'de cenevre güzel sanatlar okulu'nda yapmakla beraber önemli çalışmalarını paris'te yapmış ve burada gelişen önemli sanat akımları olan sürrealizm, ekspresyonizm, kübizm, formalizm akımlarında önemli katkılarda bulunmuştur.

yaşamı

sanatını geliştirme yılları 

giacometti i̇svicre'de i̇talya sınırı yakında i̇talyanca konuşulan bir bölgedeki stampa sehrinin borgonova adli bir koyunde dogmustur. babasi, giovanni giacometti, i̇sviçre'de adı iyi bilinen bir post-empronisyonist ekole bağlı ressamdı. giacometti daha küçük yaşta sanatla meşgul olmaya başladı; çizgi resim, tablo resim ve heykel ile ugraşmaya çok erkenden başladı. 1919-1920'de genevre'de guzel sanatlar okulu'nda sanat egitimi aldı ve sanat egitimine 1910-1921'de i̇talya'da devam etti. 1922'de sanat egitimine devam etmek için paris'e gitti. önce sanatçı archipenko'nun studyosuna devam etti. sonra 5 yıl suren bir donem için heykeltıras auguste rodin'in bir çalışma arkadaşı olan heykeltıraş antoine bourdelle'in atölye asistanlığını yaptı.

i̇lk tek kişilik sergisini 1927'de zurih'de galerie aktuaryus'te yaptı. bourdelle'in atölye asistanı iken giacometti kübizm ve sürrealizm akımlarına uyarak eserler hazırladı. sanat hayatında bu döneminde çok şiddetli huzursuzluk duyma krizleri geçirerek sanatının şeklini değiştirerek polikrom heykeller, kafesler, erotik kinetik nesneler, hemen hemen abstre nesneler ve diğer stiller denemelerine girişti. 1930-1935 arasında gerçeküstücülük akımına dahil oldu ve "gerçeküstücü" heykeltıraşların basta geleni olarak sayılmaya başladı. bu sırada paris ekolu'nun diğer ünlü sanatçı üyelerinden joan miro, pablo picasso ve balthus ile yakın sanat ve şahsi arkadaşlıkları kurdu.

1934-1935'te stilini yeniden degistirerek heykelerini yeni insan modeller kullanarak yapmaya başladı. fakat yaptığı heykellerin boyutu gittikçe küçülmeye başladı ve heykelleri o kadar küçüldü ki nerede ise heykel olma niteliğini kaybetti. 1938 ve 1939 da giacometti heykelerinin konusunu insan büstüne dönüştürdü ve modelin bakışına konsantre etti. i̇kinci dünya savaşı'nda yine ülkesi i̇svicre'ye gitti ve 1941-1945'te genevre'de yaşadı. savaştan sonra tekrar paris'e döndü. giacometti 1935 ile 1945 arasında hiçbir sergiye katılmamıştır.

1961'de abd "pittsbourgh international heykelcilik birinci ödülü" verildi. 1962'de giacometti "venedik biennale"'de "heykelcilik için büyük ödül"e layık görüldü. 1964'te "resim için guggenheim international ödülü" verildi. bu ödüller ona uluslararası ün getirdi. bu yıllarda giacometti'nin eserleri için cok sayıda avrupa şehirlerinde büyük şahsi sergilerde gösterildi. bu uluslararası popülaritesine dayanarak sağlığı pek iyi olmamakla beraber 1965'te atlantik'i geçerek new york museum of modern art'daki sergiden başlayarak diğer büyük abd şehirlerinde kendi eserleri için açılan sergilere şahsen katıldı.

bu enternasyonel ün kazanmasına ve eserleri sanat piyasalarında çok talep de olmakla beraber giacometti yaptığı model heykelleri hemen bitirip satmayıp tekrar tekrar geri donerek yenislestirip degistirmekle hatta tahrip edip atmakla ugrasmaktaydi. giacometti bu arada eserlerinin fotolarini ve baski kopyalarini sinirli bir sekilde yayinlamaya basladi. bu sinirli baskilar en onemli eserlerini acikca gostermekte ve her edisyon 30 taneden fazla basilmamistir ve 1970'te bile bu eserler sanat piyasasinda cok nadir bulunur olmuştur. en son eseri olarak "paris sans fin (sonsuz paris)" adi altinda basilan kitaba metni sagladi ve bilip yasamis oldugu yerler hakkindaki hatiralara dayanan 150 tasbaski imaj ihtiva etmekteydi.

giacometti 1966'da isvicre'de chur sehrindeki kantonsspital'da kalp hastalığında yataina veda etti ve ailesinin mezzarlariu bulunan doğum koyu borgonovo mezarligina gomuldu.

2007'de giacometti'nin dul karisinin mirasinin idarecisi olan fransiz disisleri bakani "roland dumas" miras olarak kalan giacometti eserlerini varislere bildirmeden gizlice bir sanat eseri saticisi, jacques tajana'a satmasi dolayisiyla yargilandi ve her ikisi de suclu bulunarak varislerin vakfina buyuk bir meblag (€850,000) odeme yapma cezasi verildiler.

değerlendirme 

giacometti "gerçeküstücü akimi"'na ana katkida bulunan sanatcidir. buna ragmen eserelerini siniflandirip degerlendirmek gayet zordur. bazi kritikler bu eserleri formalist olarak gormekte; diğerleri ayni eserleri ekspresyonist ve hatta "hisler bloku" ifade eden eserler olarak gormektedirler. gerçeküstücü sanat grubundan ayrildiktan sonra modele dayanan heykeller yaptigini aciklamakla beraber, yaptigi bir eser dogayi aynen aksetirmeyi hedef almamaktadir ve ortaya cikardigi eser eserin dayandigi modele giacometti'nin hissi duygularinin ne oldugunu ifade eden bir nesne olmaktadir. modelinin heykelini kendinin modeli her turlu hisleriyle nasil gordugunu herkese gostermek için hazirlamistir. insan figurun oldugu gibi degil heykelcinin bu modelin yaptigi golgesini sanatcinin gordugu gibi yapıldığını ifade etmiştir. diğer taraftan eserleri kendine nasil baktigini kendini nasil hisedip gordugunu ifade etmektedir.

amerikan felsefecisi william barrett yazdigi bir eserde  giacometti'nin figurlerinin 20. yuzyildaki modernizm ve varoluşçuluk felsefi görüşlerinin modern hayatın giderek daha anlamsiz ve bos oldugunu aksettirdigini bildirmekte ve "günümüzün butun heykelleri, ayni gecmisteki heykeller gibi, bir gun parcalanip kaybolup gideceklerdir.... bunun için kisinin eserini bu en kucuk koseye girebilecek sekilde yapmasi ve cisminin her zerresini hayatla doldurmasi gerekmektedir demektedir.

seçkin eserleri

heykelleri 
 torse (gövde), 1925
 femme cuillère (dişi kaşık), 1926
 le couple (cift), 1926
 composition cubiste. homme (kübist kompozisyon. erkek), 1927, bronz
 tête qui contemple (düşünen büst), 1927
 femme couchée qui rêve (rüya gören yatan kadın), 1929
 homme et femme (erkek ve kadın) », 1929
 l’heure des traces (zaman izleri) veya la boule suspendue (asılmış toplar), 1931
 projet pour un couloir (bir renk için proje), 1931
 cage (kafes), 1931
 objet désagréable à jeter (atılacak nahoş nesneler), 1931
 pointe à l’œil (göze nokta), 1932
 on ne joue plus (artık oynamıyorum), 1932
 femme égorgée (katledilmiş kadın) , 1932
 main prise (yapılmış el), 1932
 table surréaliste (surrealist el), 1933
 le palais à quatre heures du matin (sabah saat dörtte saray), 1933
 fleur en danger (tehlikede olan çiçek), 1933
 l’objet invisible (görünmez nesne) veya mains tenant le vide (boş ellerin tutulması), 1934
 la femme qui marche (yürüyen kadın), 1934
 nuit (gece), 1946
 l’homme agtu doigt (parmağıyla adam), 1947
 le nez (burun), 1947
 tête sur tige (kök üstünde büst), 1947
 homme qui marche (yürüyen adam), 1947
 grande figure (büyük figür), 1949
 la place de la cité (şehirde bir yer), 1949
 le chariot (araba), 1950
 le chien (köpek), 1951
 le chat (kedi), 1951
 tête de diego sur socle (kaide üstünde diego'nun büstü), 1953
 femme debout (ayakta figür), 1953, kahverengi patine edilmiş bronz, imzalanmış ve numara verilmiş.
 le petit lustre (küçük avize) figurinlerle, 1950 yılları
 bust of diego, 1954
 femmes de venise (venedik'te kadınlar), 1956
 grande femme iv (büyük cüsseli kadın iv), 1960
 grandes figures ii et iii (büyük figürler ii ve iii), 1960
 homme qui marche , 1960 ; unesco sarayı, paris, fransa
 arbre (agaç), samuel beckett'in "godot'yu beklerken" oyunu için mizansen, 1961
 l'homme qui marche i

resimleri 

 auto-portrait (kendi portresi), 1921
 le couple (çift), 1926
 la mère de l’artiste (sanatçının annesi), 1937
 pomme sur un buffet (büfe üzerindeki elma), 1937
 stehende figur (ayaktaki figür), 1947
 la rue (sokak), 1952
 paysage à stampa (stampa peyzaji), 1952
 diego in a plaid shirt (gömlekli diego), 1954
 rue d'alésia, 1954
 annette dans le studio (annette stüdyoda), 1954
 yanaihara, 1958
 annette, 1962
 jean genet
 michel leiris

dipnotlar

dış bağlantılar 

 tate online koleksiyonu'ndaki alberto_giacometti'e ait 21 eser   (erişim:5.1.2010)
 i̇ngilizce wikipedia "alberto_giacometti" maddesi   (erişim:5.1.2010)
 fransizca wikipedia "alberto_giacometti" maddesi   (erişim:5.1.2010)

 
1901 doğumlular
graubünden doğumlular
1966 yılında ölenler
20. yüzyıl i̇sviçreli ressamları
i̇sviçreli heykeltıraşlar
i̇sviçre i̇talyanları
modern heykeltıraşlar
sürrealist ressamlar
gerçeküstücü sanatçılar
portre ressamları
nü
graubünden'de ölenler