mismayil/tr_wikipedia huggingface dataset:
Çamgiller

pinaceae (çamgiller), pinales takımından bazen çalı formunda kozalaklı ağaç türlerini içeren bitki familyasıdır.

familya üyeleri bir evcikli her dem yeşil ve yaprak döken türleri içerir. larix ve pseudolarix türleri kışın yapraklarını döker. kabuk düz, pullu veya çatlaklıdır. kısa ve uzun sürgünler bulunur. yanal sürgünler iyi gelişme gösterir ve uzun sürgünlere benzer. kısa sürgünler picea, psudotsuga ve abies türlerinde bulunmaz. i̇nce dallar primer yapraklarla dizilidir. i̇nternodlar arasında en uzun 1 cm'lik mesafe vardır.

yapraklar basit olup tek tek dökülür, (pinusda demetler halinde dökülür) karşılıklı veya sarmal dizilmiştir fakat bazen 1-2 sıra halinde dizildiği görülür. yapraklar bütün türlerde iğnemsi kısa saplı veya sapsızdır. uzun sürgünlerde tek tek (sarmal) kısa sürgünlerde ise demetler halinde (cedrus, larix, pseodularix) yer alır. juvenil yapraklar (ilk çıkan yaprak) uzun sürgünlerde bulunur. yapraklarda reçine kanalları görülür. kotiledon sayısı 2-15(-24) arasındadır.

dişi kozalaklar bir yılda olgunlaşır (pinus'''da 2-3 yılda) ve kısa bir süre içerisinde dağılır (cedrus ve abies) veya uzun süre ağaç üzerinde kalır. kozalak pulları üst üste dizilmiş sert ve yassıdır. olgunlaşınca sert, kalın ve odunsu yapıya sahip olur (pinus). brahte içeride veya dışa doğru yönelmiştir (abies'de dışa doğru).

erkek çiçekler bir yıl sonunda olgunlaşır, tek veya küme halinde sürgün koltuğunda bulunur, yumurtamsı, elips veya silindirik yapıdadır. sporofiller üst üste binmiştir. polenler küre biçiminde olup her iki yanında kanatlar bulunur veya bulunmaz.(larix ve pseudotsugada bulunmaz)

tohumlar ikişer pulludur. tohum kanadı tohumu kıskaç gibi tutar. bazı çam türlerinde kanatlar körelmiştir (pinus pinea).

 taksonomi 
pinaceae familyasına bağlı cinsler:
 abies - mill. 
 cedrus - trew
 keteleeria - carrière 
 larix - mill. 
 picea - a. dietr. 
 pinus - l.
 pseudolarix - gordon 
 pseudotsuga - carrière 
 tsuga - carrière

galeri

dış bağlantılar 
 arboretum de villardebelle  french arboretum of conifers around the world 
 gymnosperm database  – pinaceae
 pinaceae on the web page of the tree-of-life project 
 40 pine trees from around the world  by the spruce
 , covers californian species and much of western north america
 [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=10691  pinaceae in flora

kaynakça 

pinaceae
john lindley tarafından adlandırılmış taksonlar
1836'da tanımlanan taksonlar
Wartburg

wartburg, doğu almanya'da üretilmiş olan bir araba markasıdır. üç silindirli iki zamanlı bir motora sahiptir ve motorun sadece yedi hareketli parçası vardır. yerçekimi gücüyle çalışan yakıt sistemi ve otomatik vites imkânıyla devrinin ileri teknoloji ürünü bir arabasıydı.

üretimin başlaması 1885 yılına kadar gider ve 1991 yılında almanya'nın birleşmesiyle biter. 1988'de iki zamanlı motor, dört zamanlı volkswagen motoruyla değiştirildi. ancak aradan geçen zaman ve hızla gelişen teknoloji yüzünden bir daha zamanın gereksinimlerini karşılayamadı. şirketin sonu, alman markının kullanılmaya başlaması ve maliyetin 20,000 dm olduğunun anlaşılmasıyla geldi. fabrika, 1991 yılında opel tarafından satın alındı.

wartburglar avrupa'nın pek çok yerine ihrac edilmiştir ve günümüzde bile mutlu wartburg kullanıcılarına rastlamak mümkündür. bazı ülkelerde wartburg kulüpleri kurulmuştur. 1990'larda almanya'da polis arabası olarak kullanılan wartburglar, günümüzde de özel yarış arabaları olarak kullanılmaktadır.

türkiye'de de, özellikle 1989 göçüyle bulgaristan'dan gelen türklerin getirdikleri çok sayıda wartburg bulunur. bunların çoğu hala kullanılmaktadır. fabrikanın üretimi durdurmasından dolayı eski arabalar parçalanarak yedek parça sağlanır.

"wartburg" ismi, arabaların üretildiği eisenach şehrine tepeden bakan wartburg kalesi'nden gelmektedir. markanın logosunda da bir kale sembolü vardır. arabaların en yaygın rengi yavruağzı ve beyazdır.

dış bağlantılar 
 wartburg tarihçesi
 resimli wartburg sayfası 

doğu almanya'daki otomobil üreticileri
almanya merkezli otomotiv şirketleri
eski otomobil üreticileri
almanya merkezli eski şirketler
industrieverband fahrzeugbau
eisenach
Harun Karadeniz

harun karadeniz (1942, armutlu, alucra, giresun - 15 ağustos 1975, i̇stanbul), türkiye'de 1960'lı yılların komünist gençlik hareketlerinin öncülerinden biridir.

1962'de i̇tü i̇nşaat fakültesi'ne girdi. öğrencilik yıllarında öğrenci derneği başkanlığı ve i̇tü öğrenci birliği başkanlığı yaptı. kısa süre içinde anti-faşist oluşumların militan kadrolarına girdi. birçok anti-emperyalist eylemin en ön saflarında, boykotlarda, okul işgallerinde kitleleri yönlendiren isimlerden biriydi. köylü ve işçi direnişlerinin içinde yer aldı.

dönemin en büyük öğrenci yürüyüşü olan "özel okullar devletleştirmelidir" yürüyüşünde yer aldı ve kampanyasında etkin rol oynadı. eğitim sistemindeki reformları gerçekleştirmek için yapılan üniversite işgallerinden biri olan i̇tü'nün işgalinde öncü oldu. altıncı filo'yu protesto olayları'nda etkin rol oynadı ve bu eylemde yakın arkadaşı vedat demircioğlu'nu kaybetti. özellikle bu eylemle birlikte, dönemin diğer öğrenci liderleriyle ve yakın arkadaşlarıyla fikir ayrılığına düştü. diğer öğrenci hareketi liderlerinden farklı olarak, gençlik hareketlerinin sınıf hareketinden bağımsız olamayacağını söylüyor ve öğrenci eylemlerini emekçilerle buluşturmak için yoğun çaba sarf ediyordu.

12 mart darbesi (1971) sonrası tkp ve dev-genç davalarından yargılandı. dev-genç davasından tutukluyken hapishanede kanser hastalığına yakalandı, tedavisine izin verilmedi.

15 ağustos 1975'te hapishanede kanserden dolayı öldü.

olaylı yıllar ve gençlik, eğitim üretim i̇çindir, devrimcinin sözlüğü, yaşamımdan acı dilimler ve kapitalsiz kapitalistler gibi dönemi anlatan teorik kitapları kaleme almıştır. en fazla tanınan kitabı, olaylı yıllar ve gençlik 'de 1968 gençliğini ve deneyimlerini anlatmıştır.

kitapları 
olaylı yıllar ve gençlik (1974)
emekçinin kitaplığı
kapitalsiz kapitalistler

kaynakça

dış bağlantılar 
 i̇lerici gençlik dergisi 
 harun karadeniz üniversite i̇şgalinde

1942 doğumlular
1975 yılında ölenler
türk devrimciler
türk sosyalistler
türk marksistler
alucra doğumlular
giresun doğumlu siyasetçiler
karacaahmet mezarlığı'na defnedilenler
68 kuşağı
kanserden ölenler
Bathory

bathory, quorthon (tomas forsberg) tarafından 1983 yılında kurulan i̇sveçli bir black metal grubuydu. tartışmalı olmakla birlikte black metal'in yaratıcıları olarak kabul edilirler. adını macar kontesi elizabeth báthory'den alan grup black ve viking metalin de öncüleri olarak kabul edilmektedir. quorthon 20 yıldan fazla bir süre grubun baş söz yazarı ve üyesi olmayı sürdürdü. müzisyen 2004 yılında kalp krizi sonucu vefat edince grup da kalıcı olarak dağıldı.

grup bathory ismini benimsemeden önce nosferatu, natas, mephisto, elizabeth bathory, and countess bathory gibi isimleri kullanmayı düşünmüştür.

biyografi 
1984 yılında i̇sveçte quorthon takma isimli tomas forsberg tarafından tarafından kurulmuştur. bathory 1985'ten sonra hiç konser vermemiştir. bu tarihten önceki konserleriyse küçük gruplara verilmiştir. bünyesinde birçok black / thrash grubunu barındıran blackmark productions'un patronu quorthon'un babasıdır. nitekim tüm bathory albümleri blackmark productions etiketiyle piyasaya sürülmüştür. bathory black metalin ortaya çıkmasında pay sahibi olduğu kadar aynı zamanda blood fire death albümüyle viking metalin de öncü gruplarından olduğu bilinmektedir. grubun solisti quorthon'un 2000 yılında lake of tears vokalisti ile birlikte "silverwing" adlı gotik/doom grubunda bir demo çalışması olmuştur. bathory arkasında 3 takdir albümü, 200 küsur cover (takdirler dahil) 2 film müziği ve 16 albüm bırakmıştır. grubun frontmanı quorthon 7 haziran 2004 tarihinde i̇sveç'te geçirdiği kalp krizinden dolayı ölmüştür.

diskografi

stüdyo albümleri 
bathory (1984)
the return of darkness and evil (1985)
under the sign of the black mark (1987)
blood fire death (1988)
hammerheart (1990)
twilight of the gods (1991)
requiem (1994)
octagon (1995)
blood on ice (1996)
destroyer of worlds (2001)
nordland i (2002)
nordland ii (2003)

derleme albümleri 
touch of death (black mark records, bmcd26) (1992)jubileum volume i (1992)jubileum volume ii (1993)jubileum volume iii (1998)katalog (2003)in memory of quorthon (2006)

klipler 
"one rode to asa bay" (1990)

kaynakça

dış bağlantılar 
 https://web.archive.org/web/20070509211535/http://www.bathory.se/ dağılmış olan grubun resmi sitesi
 https://web.archive.org/web/20130613080729/http://metaldiscography.com/ discography
 https://web.archive.org/web/20071007183022/http://search.darklyrics.com/cgi-bin/dseek.cgi?q=bathory şarkı sözleri
 http://bathory.freehosting.net/ bathory ile ilgili detaylı bir site

i̇sveçli black metal grupları
1983'te kurulan müzik grupları
i̇sveçli heavy metal grupları
viking metal grupları
i̇sveçli thrash metal grupları
noise records sanatçıları
Elektronegatiflik

elektronegatiflik, kimyada bağ yapımında kullanılan elektronların bağı oluşturan atomlar tarafından çekilme gücüdür. klor gibi dış enerji seviyeleri hemen hemen tamamen doldurulmuş atomlar güçlü elektronegatiftirler ve kolaylıkla elektron alırlar. buna karşın sodyum gibi dış seviyeleri hemen hemen boş olan atomlar kolaylıkla elektronlarını verirler ve güçlü elektropozitiftirler.elektronegatifler ile elektron ilgileri karıştırılmamalıdır.

örnek: 1s2 2s2 2p6 [3s1]

yüksek atom numaralı elementler de düşük bir elektronegatifliğe sahiptir. çünkü dış elektronlar pozitif çekirdeklerden oldukça uzaktadır, elektronlar atomlara kuvvetlice çekilmezler.

ayrıca elektronegatiflik periyodik tabloda soldan sağa doğru gidildikçe artar,yukarıdan aşağıya gidildikçe ise azalır.

"elektronegatiflik, bir bağı oluşturan atomların her birinin; bağ elektronlarını çekebilme gücünü ifade eder. tek başına atomun elektron alma eğilimi elektronegatiflik değil, elektron ilgisidir. elektron ilgisi, nötr 1 mol atomun, 1 mol elektron aldığında açığa çıkan enerjidir ve ölçülebilir bir enerji formudur. (j, cal) elektronegatiflik ise, elektronları çekme gücü en fazla olan flor atomu baz alınarak, atomların birbirlerine göre güçlerini ifade eder. doğrudan ölçülebilir bir büyüklüktür, birimi ec dir."

kimyasal özellikler
kimyasal bağlar
atom fiziği
Volkanik kaya

volkanik kayalar, mağmanın yerkabuğunun derinliklerinde, yüzeye yakın kesimlerinde ve yüzeyde soğuması ve katılaşması sonucunda oluşurlar.

bu kayalar özellikle içlerindeki hava boşlukları sebebiyle akvaryum dünyasında dekor olarak tercih edilir. bu boşluklar akvaryumların yaşamı için gerekli yararlı bakterilerin üremesinde onlara sağlıklı yaşam koşulları sağlar. ayrıca bu özelliğinden dolayı akvaryum filtrelerinde biyolojik filtre malzemesi olarak da kullanılır.

petroloji
volkanoloji
Killi toprak

killi topraklar, kil bölümünün hakim olduğu topraklardır. i̇nce çaplı kil tanecikleri arasında kalan küçük gözeneklerde suyun ve havanın hareketi güçleşmiştir. bu nedenle kil toprakları sıkı, ıslandıkları vakit havalanmaları çok güç, ısınmaları da o derece geç olan topraklardır. genellikle süzek değillerdir.

kil topraklarının kireçli olanlarında iyi bir kırıntı bünyesi gelişmiştir. kireçli kil toprakları daha iyi havalanabilen ve suyun da belirli bir ölçüde sızabildiği topraklardır. kireçsiz kil topraklarında suyun sızması genellikle engellenmiş ve su durgunlaşmış olabilir. kilin yüksek miktarda bulunuşu kil topraklarının bitki besin maddelerince zenginliğini ve gübrelemelerin etkisinin kalıcılığını sağlar. buna karşılık kök gelişimi için fiziksel özellikler pek elverişili sayılmaz veya bazı şartlarda yetersiz dahi kalabilir.

kil topraklarının özelliklerinin iyileştirilmesi için kil mineralinin cinsini de bilmek veya tahmin etmek gerekir. üç tabakalı kil minerallerinin bulunduğu kil topraklarını kireçlemek ve böylece kırıntı bünyesini geliştirmek mümkündür. ayrıca organik madde ilavesi de toprağın fiziksel ve kimyasal özelliklerini iyileştirir. buna karşılık iki tabakalı kil minerallerinin bulunduğu topraklara kireç ilavesi ile toprağın kırıntılanması pek sağlanamaz. bu topraklara organik madde karıştırılarak toprağın özellikleri iyileştirilebilir.

toprak bilimi
toprak türleri
Deniz teknolojisi mühendisliği



amacı 
deniz teknolojisi mühendisliği programının amacı, gemi ve deniz taşıtlarının projelendirmesinde, denizin içinde ve dibinde bulunan canlı ve cansız zenginliklerin (petrol, doğalgaz ve deniz ürünlerinin) aranması ve üretilmesinde, deniz kirliliğinin önlenmesinde kullanılan her türlü yapı ve aracın (gemi, platform vb.) tasarımı ve üretilmesi alanında eğitim ve araştırma yapmaktır.

eğitim 

deniz teknolojisi mühendisliği programında eğitim süresi 4 yıldır. programda matematik ve fizik gibi temel fen alanları ile ilgili dersler yanında, akışkanlar mekaniği, gemi geometrisi, gemi mukavemeti, imal usulleri, osenografi, dalga mekaniği, termodinamik, hidrodinamik, deniz kirliliği, kazı yapıları ve deniz hukuku gibi dersler okutulmaktadır.

gereken nitelikler 

deniz teknolojisi mühendisliği programına girmek isteyenlerin üstün bir akademik yeteneğe sahip, fen derslerine ilgili ve bu alanlarda başarılı, dikkatli bir gözlemci olmaları ve açık havada çalışmaktan hoşlanmaları gerekir.

kazandıkları unvan ve yaptıkları işler 

deniz teknolojisi mühendisliği programını bitirenlere "gemi i̇nşaatı ve deniz mühendisi" unvanı verilir. ayrıca 2009 yılında alınan kararla bölümün adı 'gemi ve deniz teknolojisi mühendisliği' olarak değiştirilmiştir. gemi inşaatı mühendisliği unvanı ile tersanelerde, gemi ve yat dizayn bürolarında, deniz taşımacılığı ile ilgili şirketlerde çalışılabilir. deniz mühendisleri denizde bulunan hammaddelerin bulunması ve işletilmesinde kullanılacak araçları tasarlar ve en ekonomik yolla üretimi planlar. ayrıca, denizde seyreden taşıtların yapım, onarım ve yönetimi konularında liman ve kıyı yapıları inşaatında ve deniz kirliliğini önleme teknolojisi alanında mühendislik hizmetleri verirler.

türkiye'de çalışma alanları 

gemi inşaatı ve deniz mühendisleri tersanelerde, gemi dizayn bürolarında, dsi̇'de, tcdd'de, petrol şirketlerinde, enerji ve tabii kaynaklar bakanlığının çeşitli birimlerinde, üniversitelerde görev alabilirler.

kaynakça 

 
!2
kıyı mühendisliği
Sistem mühendisliği

sistem mühendisliği, karmaşık sistemlerin ya da bu sistemleri oluşturan alt sistemlerin tasarımını, üretimini ve bakımını, zaman ve maliyet kısıtlarını da göz önünde bulundurarak, gerçekleştirmek amacını taşır. günümüz dünyasında, karmaşık sistemler genellikle teknik, biyolojik, sosyolojik, çevresel endüstriyel, politik, finansal ve ekonomik sistemlerden en az birkaçının bir bileşkesi olarak karşımıza çıkmaktadır. sistem mühendisliği programları, işlevsel olarak tek ve bütün bir birim olan bu karışık sistemlerin analizi için gerekli tüm temel kavram, araç ve metotları öğrenciye sunar. farklı disiplinlerden çeşitli yöntemleri bir arada kullanabilen sistem mühendisliği programlarının en temel araçlarından bir tanesi de bilgisayarlardır. sistem mühendisleri çok farklı alanlarda faaliyet gösteren kurumlar içinde oldukça farklı birim ve kademelerde (üretim, planlama, kontrol, yönetim gibi) görev alabilirler.

üniversiteler 
 selçuk üniversitesi/ makina mühendisliği
 yaşar üniversitesi/ endüstri mühendisliği
 gediz üniversitesi/sistem mühendisliği yüksek lisans
 i̇zmir ekonomi üniversitesi/ endüstri sistemleri mühendisliği bölümü
 enseeiht
 kara harp okulu
 yeditepe üniversitesi
 tobb ekonomi ve teknoloji üniversitesi/endüstri mühendisliği bölümü
 i̇stanbul ticaret üniversitesi/ endüstri mühendisliği bölümü
 i̇stanbul teknik üniversitesi/ endüstri mühendisliği
 türk hava kurumu üniversitesi/ endüstri ve sistem mühendisliği
 okan üniversitesi/ endüstri mühendisliği bölümü
Jeofizik mühendisliği

jeofizik mühendisliği, yerküre'deki maden, mineral, petrol, doğalgaz, su ya da inşaatlar için zeminlerin incelenmesi, konumunun saptanmasını ve dinamiğinin araştırmasını bilimsel yöntemlerle yapan bir mühendislik dalıdır.

dış bağlantılar 

 i̇üc mühendislik fakültesi jeofizik mühendisliği
 jeofizik mühendisleri odası
Havacılık ve uzay mühendisliği

havacılık ve uzay mühendisliği, insanlı ve insansız hava ve uzay araçlarının geliştirilmesiyle ilgili bir mühendislik dalıdır. havacılık mühendisliği ve uzay mühendisliği olarak örtüşen iki dalı bulunur. aviyonik mühendisliği benzerdir, ancak havacılık mühendisliğinin elektronik sistemleri kısmını kapsar.

"havacılık mühendisliği", bu alan için önceden kullanılan bir terimdi. uçuş teknolojileri, uzayda faaliyet gösteren araçları da içerecek şekilde geliştikçe daha geniş olan "havacılık ve uzay mühendisliği" terimi kullanılmaya başlandı.

uçuş taşıtları, araç bileşenlerine uygulanan yapısal yükler ile atmosfer basıncı ve sıcaklıktaki değişikliklerin neden olduğu zorlu koşullara maruz kalmaktadır. bundan dolayı hava ve uzay taşıtları; aerodinamik, tahrik, aviyonik, malzeme bilimi, yapı statiği ve imalat gibi çok çeşitli teknolojilerin ve mühendislik alanlarının katkılarıyla üretilebilmektedir. bu teknolojiler arasındaki etkileşim, havacılık ve uzay mühendisliği olarak bilinir. havacılık ve uzay mühendisliği, ilgili disiplinlerin karmaşıklığı ve artan sayısı nedeniyle her biri kendi uzmanlık alanına sahip mühendis ekipleri tarafından yürütülür.

havacılık ve uzay mühendisliği eğitimi

program dersleri 
bu program başta; fizik, kimya, matematik, mühendislik termodinamiği, malzeme bilimi, malzemeler mekaniği, uçuş mekaniği, ısı geçişinin temelleri, elektromanyetiğin ilkeleri, kablosuz haberleşmeye giriş olmak üzere daha birçok dersi kapsar. bunlara ek olarak mühendis adayları uzmanlaşacakları alanlar doğrultusunda ders seçimleri yaparak eğitimlerini özelleştirebilirler.

ayrıca bakınız 
 makine mühendisliği
 astronotik
 havacılık ve uzay
 uzay mühendisliği
 uçak mühendisliği

kaynakça
Gemi makineleri işletme mühendisliği

gemi makineleri işletme mühendisliği, gemilerde, elektrik üretim sistemleri, kazan sistemleri, itici güç sistemleri ve bu sistemlerin operasyonları, bakım, tutum ve onarımlarıyla sorumlu mühendislik dalıdır.

gemi makineleri işletme mühendisleri ayrıca, gemilerde bulunan atık su sistemleri, yakıt transfer sistemleri, aydınlatma sistemleri, havalandırma ve tatlı su sistemlerinin, düzenli olarak çalışmasından ve bakım-tutumundan da sorumludurlar. dünya ticari ve askerî deniz filolarındaki gemiler, hiçbir şekilde, gemi makineleri işletme mühendisleri olmadan yürütülemez.

eğitim 
gemi makineleri i̇şletme mühendisliği bölümü’nde 4 yıllık lisans eğitimini takiben mezunlar gemi makineleri i̇şletme mühendisliği lisans diplomalarını alırlar. mezunlar gemi makineleri, içten yanmalı makineler, türbinler, güç ve yük aktarma ve kumanda sistemleri, basınçlı kaplar, ısıtma havalandırma iklimlendirme, kazanlar, kompresörler, arıtma ve ayrıştırma sistemleri, akışkan depolama ve aktarma sistemleri ve kumanda kontrol sistemleri tasarım, projelendirme, projelerin uygulanması ve denetim işlerini yaparlar.

türkiye'de eğitim veren üniversiteler

i̇stanbul teknik üniversitesi (i̇tü), yakın doğu üniversitesi(ydü), bandırma onyedi eylül üniversitesi (banü), dokuz eylül üniversitesi(deü), piri reis üniversitesi (prü), yıldız teknik üniversitesi'nde (ytü), 
girne üniversitesi (gü), karadeniz teknik üniversitesi(ktü) gemi makineleri i̇şletme mühendisliği bölümleri bulunmaktadır.

kariyer 
mezunlar lisans diplomalarını aldıktan sonra gemi ve gemi benzeri tesislerde mühendislik hizmetleri sunmaktadırlar. mezunlardan gemilerde çalışmak isteyenler, t.c. gemi adamları sınav merkezinde (gasm) “uzakyol vardiya mühendisi”, 36 aylık çalışma sonrasında sınava girerek “uzakyol 2. mühendisi” yeterliği alabilirler. uzakyol 2. mühendisi unvanını alanlar 36 aylık çalışma sonrasında “uzakyol başmühendisi” sınavına girerler. başarılı oldukları takdirde, “uzakyol başmühendisi” yeterliği alarak uluslararası/ulusal filolarda baş mühendis olarak çalışmaya hak kazanırlar.

!3
denizcilik eğitimi
Avrupa köstebeği

avrupa köstebeği (talpa europaea), köstebekgiller (talpidae) familyasından bir köstebek türüdür.

rengi tekdüze siyah, karın kısmı biraz daha açıktır. göz açıklığı zorlukla görülebilir. kulaklar kapanabilir. burun ve kuyruklarındaki tüylerle avlarını ya da tehlikeleri algılayabilirler. 
çayırlık yerler, geniş yapraklı ormanlar, nadiren iğne yapraklı ormanlardaki gevşek topraklarda yaşar, kumlu ve taşlık topraklardan kaçınırlar.

avrupa’dan sibirya ve batı asya’ya kadar yaygındır. akdeniz bölgesinde çok yakın alttürleri görülür. türkiye’de daha çok trakya ve kuzey anadolu’da yaygındır. türkiye'deki alttürü talpa europaea velessiensis'dir.

özgün ve ilginç yeraltı galerileri oluştururlar. açtıkları oval kesitli galeriler 20–40 cm. (kışın 60 cm.) derinliklere; dışarıya yığdıkları toprak (köstebek tepeleri olarak adlandırılır)

nadir de olsa 1 m yüksekliğe ulaşabilir. çıkardıkları toprağın toplam ağırlığı 750 kg'ı bulabilir. futbol sahası büyüklüğünde bir alana yayılan bu galeri ağı, nesiller boyu kullanılabilir. genişletilmiş küresel galeriler, otlarla döşenerek yuva, avlanma sahası ve yiyecek deposu görevini görür.

yalnız yaşarlar ve karşılaştıkları zaman kavga çıkarırlar. kazanan diğerini öldürüp yiyebilir. 
genellikle en fazla 3 yıl, bazıları 6 yıla kadar yaşayabilir.

daha çok solucanlar, böcek ve larvaları, bazen de sivrifare türlerini yerler.

yılda bir defa, her doğumda 3-6 çıplak yavru meydana getirirler.

köstebekler, açlığa dayanamadıkları için yuvalarında yiyecek biriktirirler. günde kendi ağırlıklarının 1.5 misli besin alabilirler. bazen bir köstebek yüzlerce toprak solucanını saklayabilir. bu solucanların genelde sadece başlarını çiğneyip bırakırlar. böylece, avlarının gitmesine engel oldukları gibi, taze kalmasını da sağlarlar.

esas olarak solucanlarla beslenirler, aynı zamanda böcekler, kırkayaklar ve hatta fareler ile de beslenirler. 

köstebekgiller
türkiye'deki memeliler
birleşik krallık'taki memeliler
zehirli memeliler
carl linnaeus tarafından adlandırılmış taksonlar
Oort bulutu

oort bulutu veya öpik-oort bulutu, güneş'in etrafında dönen kuyruklu yıldız kümesi. bu kuyruklu yıldızların enberi ölçeği 5-50 ab (astronomi birimi) ve enöte ölçeği ise 30.000-100.000 ab'dir (bu uzaklıkların hepsi güneş merkezlidir). unutulmamalıdır ki enöte yörüngeleri plüton'un yörüngesinin (ortalama 39 ab) çok ötesindedir.

güneş'e en yakın yıldız olan proxima centauri 270.000 ab uzakta olduğundan, bu kuyruklu yıldızların yörüngeleri yakınından geçtikleri yıldızlar tarafından değiştirilebilir. bunun sonucu ya güneş sistemi'ne doğru ya da yörüngeyi değiştiren yıldıza doğru yönelirler. doğal olarak bu tür kuyruklu yıldızların yörüngeleri yüz binlerce yıl olabilir. bu özelliklerinden dolayı oort bulutu, donmuş kuyruklu yıldızların deposu olarak da anılır.

i̇lk olarak 1932'de ernst öpik, bir kuyruklu yıldız deposunun varlığından söz etmiştir. 1950'de jan hendrik oort, çok uzak bir gezegenden gelen kuyruklu yıldızlardan söz etmiştir.

bulut'taki tahmini kuyruklu yıldızların sayısı 1011 ile 1012 (100 milyar ile 1000 milyar)'dır. tahmini toplam kütlesi 3•1025 kg'dır. 100.000 ab yarıçaplı bir bulut yörüngesinin yaşam süresi ise, 1,1 milyar yıl tahmin edilmektedir.

oort bulutu'nun iki ayrı bölgeden oluştuğu düşünülmektedir: küre şeklindeki dış oort bulutu ve disk şeklindeki iç oort blutu veya hills bulutu.

hipotez 
1932'de estonyalı astronom ernst öpik, uzun dönemli kuyruklu yıldızların güneş sistemi'nin en dış kenarında yörüngede bir buluttan geldiğini ileri sürdü. hollandalı astronom jan oort, 1950'de bu fikri bağımsız olarak bir çelişkiyi çözmek için uğraştı.

güneş sistemi'nin varlığı boyunca, kuyruk yıldızlarının yörüngeleri kararsızdır ve sonunda dinamikler, bir kuyruklu yıldızın güneş'le veya bir gezegenle çarpışması veya başka şekilde güneş sistemi'nden gezegensel dalgalanmalar yoluyla atılması gerektiğini belirtir.

dahası, uçucu kompozisyonu, güneş'e defalarca yaklaştıkça, kuyruklu yıldız bölünür veya daha fazla gaz çıkmasını önleyen bir izolasyon kabuğunu geliştirene kadar radyasyon yavaşça uçucu maddeleri kaynatır.

kaynakça 

 
kuyruklu yıldız
neptün ötesi bölge
George Dickie (filozof)

george dickie (12 ağustos 1926, florida -  24 mart 2020), amerikalı filozof. analitik sanat felsefesi geleneğinin en etkili filozoflarından olup university of illinois'da emeritus profesörlük yapmıştır. kurucularından olduğu kurumsal sanat teorisi ile birçok destekleyicinin yanında pek çok tepki de almıştır.

önemli eserleri türkçeye çevrilmemiş olup aesthetics: an introduction (pegasus, 1971), art and the aesthetic: an institutional analysis (cornell university press, 1974), the art circle (haven publications, 1984), evaluating art (temple university press, 1988), art and value (blackwell, 2001) şeklinde özetlenebilir.

1926 doğumlular
miami-dade county doğumlular
2020 yılında ölenler
20. yüzyıl amerikalı filozofları
21. yüzyıl amerikalı filozofları
amerikalı sanat eleştirmenleri
estetik
sanat teorisyenleri
resim aranan kişiler
sanat felsefecileri
illinois üniversitesi, chicago öğretim üyeleri
Kurumsal sanat kuramı

sanat eserini içinde bulunduğu kültüre bağlı olarak tanımlamaya yönelik bir kuramdır.

kurumsal sanat kuramının temelleri ilk olarak arthur danto'nun 1964'te yazdığı, andy warhol'un brillo kutuları eserinin, sanat eseri olarak kabul edilmeyen gerçek brillo kutularından görünürde ayırt edilemez olmasından yola çıkan the artworld ("sanat dünyası") makalesiyle atılmıştır. bir şeyin sanat eseri olarak kabul edilmesi için gözle görünen,kendi içindeki özellikler dışında sanat teorisi, sanat tarihi bilinci gibi bağlamların da gerekli olduğunu sanat dünyası adını verdiği bir çevre ile bağıntılı bir şekilde öne sürmüştür.

danto'nun görüşleri daha sonra kurumsal teoriden semantik bir teoriye doğru kayarken, yazdığı makaleden etkilenip yola çıkan george dickie bu teoriyi geliştirmiş ve 1974'te yazdığı art and the aesthetics ("sanat ve estetik") isimli kitabında sanatın tanımını:
"bazı taraflarının kendisine, sosyal bir kurumu (sanat dünyası) temsil eden bazı kişi/kişiler tarafından beğenilmeye aday olmaya hak kazandırdığı özgün bir yapıt"
olarak yapmıştır. bu tanımda sanat eseri değerlendirmeye alınmayıp tarafsız bir anlamda kullanılmış, sadece değerlendirmeye aday olduğu belirtilmiştir.

1997'de tekrar gözden geçirdiği tanımda şu değişiklikleri yapmıştır:

 sanat eseri, sanat dünyası ahalisine sunulmak üzere yaratılmış özgün bir yapıttır.
 sanatçı, sanat eseri yaratımına bilinçli olarak katkıda bulunan bir kişidir.
 ahali, kendilerine sunulan sanat nesnesini anlamak için belli bir birikime sahip kişilerdir.
 sanat dünyası, tüm sanat dünyası sistemlerinin bütünüdür.
 sanat dünyası sistemi, bir sanat eserinin bir sanatçı tarafından bir sanat dünyası ahalisine sunulmasına yarayan bir çerçevedir.

kurumsal teoride kullanılan terimlere dair açıklamalar 

yapıt (eser): i̇nsan tarafından kasıtlı olarak yapılan bir eylemin mevcut olduğunu belirtir. örneğin doğadan seçilen bir nesne veya marcel duchamp'ın hazıryapımları da kasıtlı olarak seçildiklerinden bu kapsama girerler.

beğeni kazanmaya aday: 'sanat eseri olarak kabul edilmeye aday' anlamına da gelir; hiç kimse tarafından beğenilmesine gerek yoktur, sadece sanat dünyası tarafından önerilmiştir.

kurum: koleksiyonerler, küratörler, müze yöneticileri, galericiler, pazarlamacılar, eleştirmenler buna dahildir.

kaynakça 
the encyclopedia of aesthetics, ed. michael kelly: oxford university press, 1998

dış bağlantılar 
 institutional theory of art and the artworld

sanat felsefesi
estetik
sanat
Arthur Danto

arthur coleman danto (1 ocak 1924; ann arbor, michigan - 25 ekim 2013, manhattan) amerikalı sanat eleştirmeni, profesör ve filozoftur. günümüz estetik teorisinin önemli isimlerindendir.

arthur c. danto, new york'ta columbia üniversitesi'nde felsefe dalında emeritus profesördür. i̇ki kez guggenheim ve acls ve fulbright dahil olmak üzere pek çok ödül ve bursa layık görülmüş amerikan felsefe birliği ve amerikan estetik derneği gibi kuruluşların başkanlığını yapmıştır. karşılaşmalar ve yansımalar: tarihsel günümüzde sanat ("encounters and reflections: art in the historical present") eseri ile eleştiri alanında national book critics circle ödülünü almıştır.

danto, özellikle 1984'te yazdığı, hegel'in sanatın sonu tezinin çağdaş versiyonu olan sanatın sonu ("the end of art") isimli makalesi ve sonradan geliştirdiği sanatın sonunun ardından ("after the end of art") ile tanınır. danto'nun tezi, artık sanat yapılmadığı veya eskisi kadar iyi yapılmadığı değil, batı sanatı tarihinde bir dönemin kapandığı ve apayrı başka bir dönemin başladığıdır. bu görüşe göre daha önce sanat tarihinde ideoloji temsili takip etmiş, şimdi ise her şeyin meşru olduğu tarih sonrası bir döneme girilmiştir. sanat üretiminde izlenilmesi gereken felsefi veya üsluba dair kısıtlamalar kalkmış, sanat tarihi anlatısı sona ermiştir.

i̇lgi alanları: düşünce, duygu, sanat felsefesi, temsil teorisi, felsefi psikoloji, hegel estetiği, ve filozoflardan maurice merleau-ponty and arthur schopenhauer.

kaynakça 
özel

genel
 danto, arthur c. (1997): after the end of art - contemporary art and the pale of history: princeton university press, princeton, nj

1924 doğumlular
michigan doğumlu ressamlar
michigan doğumlu yazarlar
20. yüzyıl amerikalı filozofları
21. yüzyıl amerikalı filozofları
amerikalı sanat eleştirmenleri
amerikalı akademisyenler
columbia üniversitesinde öğrenim görenler
sanat teorisyenleri
sanat felsefecileri
2013 yılında ölenler
new york'ta ölenler
20. yüzyıl amerikalı ressamları
amerikalı çağdaş sanatçılar
columbia üniversitesi öğretim üyeleri
guggenheim fellows
amerikalı dergi kurucuları
wayne devlet üniversitesinde öğrenim görenler
amerikalı yahudiler
yahudi filozoflar
the nation kişileri
Bûselik

bûselik, klasik türk müziğinde on üç basit makamdan biri.

 bûselikaşîran
 acembûselik
 arazbarbûselik
 bayatibûselik	
 gerdâniyebûselik
 hicazbûselik
 hisarbûselik
 mahurbûselik
 muhayyerbûselik
 nişaburek
 nevabûselik
 sababûselik
 sultânîbûselik
 şehnâzbûselik
 tâhirbûselik

klasik türk müziği makamları
Bayati

bayati (bayâtî veya beyâtî; uygurca: بايات مۇقامى, bayat muqami, байат муқами), klasik türk müziğinde uşşak dörtlüsüne buselik beşlisi katılmasıyla yapılmış eski bir makam veya bayatlı ya da bayata ait olan . kur'an da bir kıraat makamı.

köken bilimi 
bayat (günümüzdeki anlamı), "taze olmayan, güncelliğini, önemini, özelliğini yitirmiş, çok söylenmiş" anlamındadır. ancak bayat kelimesinin kadim türkçedeki anlamı, "varlıklı, devletli" demektir. bu anlamda bayat boyu oğuz türklerinin 24 boyundan en varlıklı olanlarından biridir ki türkiye'de bu boy ve makamdan adını alan ilçelerimiz vardır. mesela bayat, afyonkarahisar; afyonkarahisar ilinin bir ilçesi gibi veya bayat, tosya: kastamonu tosya ilçesinin bir köyü gibi veya bayat, çorum: çorum ilinin bir ilçesi olması gibi. bu beldelere veya kazalara bağlı olan veya kökeni o belde veya kazadan olan anlamında bayâtî de denilmektedir. doğu türkistan'da, mehemmet zunun ve abdukerim rahman, bayat makamı'nın tanyeri ağarırken icra edildiğini kaydetmektedir. uygur on i̇ki makam'larında, bayat makamı on dokuz nağmeden oluşmuştur.

bayat makamı ile birleşik makamlar

buselik

uşşak

bayatiaraban

bayatibuselik

pençgah

kur'an tilaveti ve bayati makamı 
kur'an okunurken de bayati makamı devletli bir makam olarak okunur. bu makam halen geçerli olan olup kuran eğitimlerinde talim edilir.. bu eğitimde notayla talim esastır. zaman zaman mustafa i̇smail gibi karilerin piyano ile ses ve makam ayarı yaptığı bilinmektedir. 
ramazan ve kurbân bayramlarında "sabah namazı" ile "bayram namazı" arasında müezzin mahfelinden bestesi hatip zâkiri hasan efendi'ye ait olan bayram salâsı bayâtî makamında okunur.

notlar 

klasik türk müziği makamları
Bayatiaraban

bayatiaraban (bayâtî/beyâtî arabân), klasik türk müziğinde araban ve bayati makamlarından oluşturulan bir birleşik makam.

ayrıca bakınız 
 araban
 bayati

dış bağlantılar 
 beyâtî arabân (notalar)

klasik türk müziği makamları
Şedaraban

şedaraban (şedd-i arabân), klasik türk müziğinde bir birleşik makam. zirgüleli hicaz makamı dizisinin yegâh [re] perdesi üzerine göçürülmüş şeklidir. makam, inici olarak kullanılmıştır. günümüzde iki yüz elliye kadar şedaraban yapıt bulunmaktadır.

ayrıca bakınız
 araban

klasik türk müziği makamları
Bayatibûselik

bayatibuselik (bayâtî/beyâtî bûselik), klasik türk müziğinde bayati makamının buselik beşlisi veya dörtlüsü ile sona ermesinden oluşan bir birleşik makam.

ayrıca bakınız 
 bayati, 
 buselik

klasik türk müziği makamları
Çargah

çargâh türk müziğinde do perdesinin adı ve bu perdede karar kılan makam. klasik batı müziğinde tam karşılığı do-majördür.

karar perdesi çargah, güçlüsü gerdaniye, yedeni buselik, seyri çıkıcı.

çargah makamında türk musikinde çok fazla sayıda eser bulunmamaktadır. az sayıda olan eserlerde ise hicaz ve nikriz geçkiler kullanılmıştır. ancak ilahiler ve mevlevi bestelerinin çoğu çargah makamındadır.

çargah makamının gelenekteki kullanımı farklıdır. gelenekte, çargah makamı dizisi saba makamı dizisi ile büyük ölçüde aynıdır. (çargah perdesi üzerinde hicaz yapar) ancak saba gibi dügah perdesinde değil çargah perdesinde karar verir. 18. yüzyılda uğursuz sayıldığı için kullanılmamaya başlanmıştır. daha sonra saadettin arel tarafından batıdaki do majör karşılığı olarak çargah (do) perdesinden başlayan ve gelenekte nigar olarak bilinen dörtlü ve beşliler çargah olarak adlandırılmış, nigar dörtlüsüne nigar beşlisi elde edilmesiyle ortaya çıkan diziye çargah makamı dizisi denilmiştir. günümüzde çargah, yaygın olarak arel sisteminde önerildiği biçimiyle kullanılmaktadır ancak birçok türk müziği akademisyeni çargah makamı dizisi yerine nigar demeyi, çargahın ise gelenekte kullanıldığı gibi kullanılmasını önermektedir.

ayrıca bakınız

kaynakça 

klasik türk müziği makamları
muğam modları
Dügah

dügâh, klasik türk müziğinde bir birleşik makamdır.

şedaraban makamından saba terkibine veya nev-eser'in yegah perdesindeki şeddinden birkaç sesin eklenmesinden oluşur. durak perdesi, makama da adını verir: dügah.

ayrıca bakınız 
 hicaz
 hüseyni
 ısfahan
 kürdi
 dastgah

klasik türk müziği makamları
Evcara

evcara (evc-ârâ), klasik türk müziğinde bir makam.
irak perdesindeki hicaz beşlisine nim hicaz perdesinde hicaz dörtlüsünün eklenmesiyle oluşmuş inici bir makamdır. zirgüleli hicaz makamının irak perdesindeki şeddidir.
seyir; tiz durak eviç perdesi civarından seyre başlanır, eviç perdesinde eksik segah çeşnisi ile yarım karar yapılır, nim hicaz perdesinde asma karar yapılır. yeden acem aşirandan sonra karar iraktır.
evcara eserler

evcara saz semaisi (dilhayat kalfa)

 açıldı sîneme bir tâze yâre
 aldı elden gülşen-i bâd-ı hazan
 bir şuha gönül âşık olup derbeder oldu
 edeyim ben sana tanburla refâkat güzelim
 efsûn okur uşşâkına ol gamze-i câdû
 dene mızrâbını mutrib çal elin vâr olsun
 gelince hatt-ı muanber o meh cemâlimize
 gül mevsimi yavrum yine güllerle açıl gez
 hasretin gönlümde artık bir âteşten perdedir
 hicrânla solan ufkuma gün doğmasa derdin
 hüsnüne mâil gönlüm ezelden
 mecnun koşar leyla diye efsaneden efsaneye
 sâkî çekemem vâz-ı zârifhaneyi boş ko
 söndü yâdımda akisler gibi aşkın seheri
 yıllarca elim kalbimin üstünde eğildim

ayrıca bakınız  
 eviç

klasik türk müziği makamları
Körsulu

körsulu, kırksu'dan doğup, sır barajı'na dökülmektedir. altınyayla (sisne) ve geben ovasından menderes çizerek geçen çay, ilkbaharda çok fazla su taşır. yazları ise suyunun tarım alanlarında kullanılmasından dolayı kuruma noktasına gelir. çevresi genellikleaksöğüt ve kavak ağaçları ile kaplıdır. kargaçayırı mevkiinde kurulan bir barajla bölgedeki eğimden de yararlanılarak bir hidro elektrik santrali yapımı devam etmektedir.

kaynakça 

türkiye'deki nehirler
Hicaz (müzik)

hicâz, klasik türk müziğinde dügah perdesinde karar kılan bir makam ve perde. hicaz perdesi türk müziğinde do diyez notasını andıran perdedir. bu perde makamın yapısındaki en karakteristik perde olduğu için, makama da adını vermiştir.

hicaz makamı bilinen en eski musiki makamlarından birisidir.

hicâz makamı makamlar arasında, yılmaz öztuna'nın verdiği bilgiye göre 2052 eserle birinci sırayı almaktadır. hicaz makamına çok yakın olan 3 makam daha vardır. bunlar hümayun, uzzâl ve zengûle (zirgüle) makamlarıdır ve hepsi birlikte "hicaz grubu" diye adlandırılmaktadır. birçok musikişinas bu makamları hicaz makamından ayırt etmeye gerek görmemiştir. bu şekilde değerlendirecek olursa, hicaz makamındaki eserlerin sayısı 2481'i bulmaktadır. hicaz grubundaki makamların değişik perdelerdeki şedleri de çok sevilen ve kullanılan makamlardır. bu şed makamlar arasında sûzidil, şedd-i arabân, hicâzkâr ve evcârâ ilk akla gelenlerdir.

hicâz makamı, dügâh (la) perdesinde karar eden makamlardandır. hicaz dörtlüsü ile rast beşlisinin birleşmesinden teşekkül etmiştir. güçlüsü neva (re), yedeni rast (sol) perdesidir. orta sekizlideki sesleri şöyledir: dügah (la), dik kürdî (bakiyye bemollü si), nim hicaz (bakıyye diyezli do), neva (re), hüseyni (mi), evc (bakiyye diyezli fa), gerdaniye (ince sol) ve muhayyer (ince la). çıkıcı-inici bir seyir gösterir.

hicaz makamı ulvî bir hüzün telkin etmektedir. musikî ile tedavide en fazla kullanılan makamlardandır. fârâbi,hicaz makâmının insan rûhuna tevâzû verdiğini belitmektedir. osmanlı devri hekimlerinden şuûrî, tâdil-i emzîce adlı eserinde hicaz makamının dervişler meclisinde daha tesirli olduğunu ve tesirinin öğle ile ikindi ezanları arasında daha fazla olduğunu belirtmektedir.

ayrıca makam, ses ve tını olarak arap ezgilerine de sahiptir, bu konuda da ismi olan "hicaz" kelimesine gayet uyum gösterir.

ayrıca bakınız 
 dügah
 hicazaşiran (rahat feza)
 hicazbuselik
 hicazhümayun
 hicazzirgule
 uzzal

klasik türk müziği makamları
Hisar (anlam ayrımı)

hisar: bir şehrin veya önemli bir yerin korunması için taştan yapılmış, yüksek duvarlı ve kuleli, çevresinde hendekler bulunan küçük kale, kermen, germen.
 hisar (makam) (hisâr): klasik türk müziğinde bir birleşik makam veya re diyez notası.
 hisar (dergi): türkiye'de 1950-1980 arasında yayımlanmış aylık edebiyat dergisi.
 hi̇sar (hava savunma sistemi): aselsan ve roketsan tarafından üretimi yapılan türkiye yapımı karadan havaya füze sistemi

yerleşim yerleri 
 hisar, merkezefendi - denizli ili merkezefendi ilçesine bağlı mahalle
 hisar, araban - gaziantep ili araban ilçesine bağlı mahalle
 hisar, yenice- karabük ili yenice ilçesine bağlı köy
 hisar, uşak - uşak ili merkez ilçesine bağlı köy
Hüseynî

hüseyni (hüseynî), klasik türk müziğinde dügah perdesinde karar kılan bir makam ya da mi notası. anadolu'ya has bir makamdır. ayrıca halk müziğinde pek çok türkü bu makamdadır. çıkıcı bir seyre sahiptir. 
kararı: dügah perdesi
güçlüsü: hüseyni perdesi
tiz durağı: gerdaniye perdesi
yedeni: rast perdesi

bu makamdaki bazı eserler:
 hayal deryasına (selahattin pınar)
 hem cemalin gösterip (zeki duygulu)
 her seherde sen gelirsin aklıma (nihat adlim)
 hüseynî peşrev (lavtacı andon)
 hüseynî sazsemâîsi (tatyos efendi)

ayrıca bakınız 
 makam
 hüseyniaşiran

klasik türk müziği makamları
Hüzzam

hüzzam, klasik türk müziğinde segah perdesinde karar eden bir makamdır. 16. yüzyılın dahi bestekârlarından gazi giray han, hüzzam makamının ilk tarifini vermiştir. hüzzam makamında elimizde bulunan ilk eser yine gazi giray han'a ait bir peşrevdir. neva'da hicaz göstererek seyrine başlar. gerdaniye'de asma kalışlar yapılır. gerdaniye üzerine buselik dizisi eklenerek genişletilirse neva'da hümayun gösterilmiş olur. sonra segah'ta hüzzam dörtlüsü gösterilip karara nim hisar gösterilerek gidilir.

ayrıca bakınız 
 segah
 sultanihüzzam

dış bağlantılar 
 hüzzâm makamında notalar

klasik türk müziği makamları
Segâh

segâh (segah), klasik türk müziğinde si perdesine yakın seste bir nota ve bu perdeyi karar sesi almış bir makamdır.

segâh perdesi, si natürel ve si bemol notaları arasında yer alan, natürel si'den 1 koma daha pes bir perdedir.

segâh makamı ise, kararını segâh perdesinden alan, çıkıcı seyir takip eden bir makamdır. güçlü sesi olarak nevâ (batı müziğinde la), yeden olarak kürdi veya rast perdesi kullanılabilen bir makamdır.

klasik türk müziği makamları
Video sanatı

video sanatı, hareketli imgelere dayalı, 1960'larda ortaya çıkmış bir sanatsal üretim biçimidir. görüntü veya ses verilerinden oluşup analog veya dijital ortamlarda saklanabilir. 

aralarında birçok paralellik ve ilişki olmasına rağmen video sanatı film veya sinema değildir. video sanatı ile sinema arasındaki farklardan birisi; videonun, sinemanın dayandığı birçok temele dayanmaması; oyuncu, diyalog, konu, senaryo gibi öğelere sahip olmak zorunda olmaması ve eğlence amaçlı sinemada bulunan özelliklere bağımlı olmamasıdır. bu ayrım videoyu sadece sinemadan değil, tanımların bulanıklaştığı bağımsız filmler, kısa filmler, avant-garde sinema gibi sinemanın alt kategorilerinden de ayırmak için önemlidir. temel olarak, sinemanın ana amacı eğlendirmek iken; videonun ise mecranın sınırlarını keşfetmek veya izleyicinin alışılageldik sinema nedeniyle oluşmuş beklentilerine saldırıda bulunmak gibi çeşitli amaçlar güdebildiğini söyleyebiliriz.

video sanatının nam june paik'ın 1965'te satın alıp denemelerine başladığı sony portapak ile başladığı söylenir. i̇lk olarak papa vi. paul'un new york'taki geçişini kaydetmiş, daha sonra aynı gün bunu greenwich village cafe'de oynatmıştır. sony portapak çıkmadan önce hareketli resim teknolojisi yüksek fiyatlar ve anında oynatılamama gibi nedenlerden dolayı tüketiciler arasında yaygın değildi. bunun sonucunda birçok sanatçı videoya filmden daha çok ilgi duydu. bu teknolojiler birbiri içine geçtiğinde de bu ilgi daha da arttı.

video sanatı en etkili zamanlarını 1960 ve 1970'lerde yaşamıştır. hâlâ da uygulanmaya devam edilen video sanatı, günümüzde daha çok başka ortam ve araçlarla birleştirilmekte, örneğin büyük bir enstalasyonun veya performansın bir parçası olarak kullanılabilmektedir.

kaynakça 
 michael rush (1999), new media in late 20th-century art: thames & hudson

 
sanat dayanakları
Net.art

net.art terimi genel olarak 1994-1999 arası internet sanatının öncülüğünü yapan grubun yaptığı işleri sınıflandırmak için kullanılır. bunun yanında zaman zaman internet sanatı ile eşanlamlı olarak kullanıldığı da olur.

i̇lk başlarda sadece internete özgü tüm online sanat eserleri için bu tabir kullanılırken, internet sanatının müzelere girmesiyle net.art daha çok vuk ćosić, jodi.org, alexei shulgin, olia lialina, heath bunting and valéry grancher, etoy gibi sanatçı ve sanatçı grupları için kullanılmaya başlamıştır.

net.art teriminin ilk defa 1995 aralığında slovenyalı vuk ćosić'in aldığı yazılım hatası nedeniyle karakterleri bozuk çıkan bir e-posta mesajı sonrası kullanılmaya başlandığı şeklinde yaygın bir söylenti vardır. buna göre mesajda, birçok karakter okunamamaktayken bir yerine "net. art" şeklinde okunabilir bir ifade yer alıyordu. daha sonra ćosić bu anekdotu yalanlamış, terimin ilk defa 1995'te pit schultz tarafından ortaya atıldığını açıklamış, aslında alexei shulgin tarafından uydurulup i̇nternet üzerinden yayılan bu hikâyenin de bir çeşit net.art eseri haline geldiğini ifade etmiştir.

ayrıca bakınız 
 i̇nternet sanatı
 yazılım sanatı
 dijital sanat
bilgisayar sanatı

dış bağlantılar 
 17 şubat 2006'da vuc cosic ile yapılmış bir röportaj https://web.archive.org/web/20061109192251/http://www.we-make-money-not-art.com/archives/008056.php 
 düğümküme net.art 1995-2000  yazısı 

i̇nternet kültürü
i̇nternet sanatı
sanat web siteleri
Muhayyerkürdi

muhayyerkürdi (muhayyerkürdî), klasik türk müziğinde rastperdesinde başlangıcı muhayyer kararı kürdi makam.
örnek şarkılar
bir kızıl goncaya benzer
burası agora meyhanesi
boş çerçeve
damarımda kanımsın
duydum ki unutmuşsun 
hayat bazen tatlıdır 
kadehinde zehir olsa
kapın her çalındıkça
ankara rüzgarı 
i̇ntizar

ayrıca bakınız 
 rast, kürdi, muhayyer makamları

klasik türk müziği makamları
Rast (makam)

rast, klasik türk müziğinde bir makam.

çıkıcı bir makamdır. durağı sol sesi, güçlüsü beşinci derecesindeki re sesidir. dizisi şu şekildedir:
sol-la-si̇ (koma bemol)-do-re-mi̇-fa (bakiye diyez)-sol

perdelerin türk müziğindeki isimleri şöyledir:

râst, dügâh, segâh, çârgâh, nevâ, hüseynî, evic, gerdâniye

rast makamına durak sesinden başlanır, ya durakta veya güçlüde asma karar yapılır sonra tizdeki dörtlüsünde de gezinildikten sonra durak sesi olan sol ile karar verilir.

rast makamı, klasik türk müziğinin en temel makamı sayılır nitekim "rast" farsça'da düz, doğru, sağ manasına gelir. uzaktan andırsa da, batı müziğinde başka seslerin kullanılmasından dolayı majör gamlarıyla karşılaştırmak yanlıştır.

rast makamında bestelenmiş bazı popüler eserler şunlardır:
 bir gece ansızın gelebilirim
 yine bir gülnihal
 eski dostlar (unutulmuş birer birer, eski dostlar, eski dostlar)
 esti nesim-i nev-bahar, açıldı güller subh-dem
 gönül aşkınla gözyaşı dökmekten usandı artık
 gül ağacı değilem, her gelene eğilem
 i̇çime hep hüzün doluyor
 saçının tellerine gönlümü taktı kader
 senden uzak günlerim zindân oluyor
gelse o şuh meclise
 amed nesim i subhu dem
rast kelimesi türk müziğinde aynı zamanda sol sesi için de kullanılır ("rast perdesi", "rast üzerinden girmek").

diğer konular 
 kürdi
 muhayyer
 nişaburek
 pençgah

klasik türk müziği makamları
Uşşak

uşşak, klasik türk müziğinde ana makamlardan biridir. şevki bey'in bu makamda pek çok eseri mevcuttur. çıkıcı bir seyre sahiptir. yerinde uşşak dörtlüsüne neva'da buselik beşlisi eklenmesiyle meydana gelmiştir. dörtlü ve beşlinin ek yerindeki neva perdesi makamın güçlüsüdür. segâh perdesinin özellikle inişlerde 2-3 koma pes basılması gerekir.

uşşak makamı "aşıklar makamı" demektir.

uşşak şarkılar

ayrıca bakınız 
 nişaburek

klasik türk müziği makamları
Tahir

tahir ( o da  dan gelmekte) kelimesi şu anlamlara gelebilir:

kullanımı 
 tahir (müzik), türk müziğinde bir makam
 tahir abacı (1951-), türk şair ve romancı
 tahir akman (1916-1972), türk siyasetçi
 tahir akyürek (1959-), türk eski belediye başkanı
 tahir alangu (1915-1973), türk yazar ve edebiyat tarihçisi
 tahir aydoğdu (1959-), türk kanun sanatçısı
 tahir babaoğlu (1992-), türk futbolcu
 tahir barlas (1886-1953), türk siyaset adamı
 tahir bağırov (1957-), azerbaycanlı ulusal kahraman
 tahir bekiroğlu (1958-), üst rütbeli türk asker
 tahir bisić (1981-), bosnalı sporcu
 tahir budagov (1965-), azerbaycanlı siyasetçi
 tahir büyükakın (1969-), türk siyasetçi
 tahir büyükkörükçü (1925-2011), konya eski müftüsü ve kapu camii vâizi
 tahir canan (1953-), siyasi mahkûm
 tahir ebu zeyd (1962-), mırlı millî futbolcu
 tahir el-haliç (1968-), faslı millî futbolcu
 tahir elçi (1966-2015), kürt asıllı türk hukukçu ve aktivist
 tahir han (ö.1533), kazak hanlığı'nın hükümdarı
 tahir harimî balcıoğlu (ö.1952), türk araştırmacı ve yazar
 tahir hasanov (1970-), azerbaycanlı ulusal kahraman
 tahir hayreddin bey (1875-1937), osmanlı ve tunuslu gazeteci ve siyasetçi
 tahir ile zühre, türk halk hikâyesi
 tahir karadeniz (1873-1950), türk siyasetçi
 tahir karapınar (1967-), türk futbolcu ve teknik direktör
 tahir karauğuz (1898-1982), türk şair ve yazar
 tahir kerimli (1956-), azerbaycanlı siyasetçi
 tahir kevkep, türk spor yöneticisi
 tahir kurt (1989-), türk futbolcu
 tahir kutsi makal (1937-1999), türk şair ve yazar
 tahir köse (1952-), türk politkacı
 tahir kıran (1967-), türk armatör ve spor yöneticisi
 tahir musa ceylan (1956-), türk şair ve romancı
 tahir nejat gencan (1892-1980), türk yazar ve filog
 tahir paker (1954-2016), türk şarkı sözü yazarı
 tahir paşa (mısır) (ö.1803), arnavutlu asker
 tahir öztürk (1950-), türk iş insanı ve siyasetçi
 tahir özçelik (1929-1995), türk tiyatro eleştirmeni ve yazar
 tahir sakman (1957-), türk şair ve yazar
 tahir salahov (1928-2021), sovyet azeri ressam
 tahir söğütlü (1908-1983), türk atlet ve spor yöneticisi
 tahir şemsi (1962-2021), pakistanlı araştırmacı
 tahir şerif el-vezzani (1967-), cezayirli millî futbolcu
 tahir şeybi (1946-2014), tunuslu millî futbolcu
 tahir tamer kumkale (1947-), türk araştırmacı ve yazar
 tahir taner (1883 doğumlu hukukçu) (1883-1962), osmanlı bürokrat
 tahir taner (1892 doğumlu asker) (1892-ö), türk asker
 tahir yahya (1916-1986), iraklı asker ve siyasetçi
 tahir yücekök (1921-), türk siyaset adamı

diğerler 
 tahir paşa konağı kent müzesi, mudanya da müze
 tahir zahari stadyumu, cezayir de çok amaçlı stadyum
 tahir, beypazarı, ankara ilinin beypazarı ilçesine bağlı mahalle
 tahir, eleşkirt, ağrı ili eleşkirt ilçesine bağlı bir belde

ayrıca bakınız

dış bağlantılar 
 türk dil kurumu' nda kelime arama