Hipotiroidi

hipotiroidi, hipotiroidizm, tiroit bezinin yapısal ya da işlevsel bozuklukları nedeniyle ortaya çıkan tiroit hormonu eksikliği olgusudur. hipotalamus-hipofiz-tiroit aksındaki sorunlar hipotiroidiye neden olabilirler.

hipotiroidizmin nedensel tipleri 
hipotiroidizm, nedenlerine göre 3 grupta incelenir:

primer hipotiroidizm 
hipotiroidizm olgularının çoğu “primer hipotiroidizm” kapsamına girmektedir. bu gruptaki olguların bir bölümünde tiroit dokusu ya hiç oluşmamıştır ya da sonradan yitirilmiştir (tiroit disgenezisi). bir bölümünde ise, yüksek tsh  (thyroid-stimulating hormone) düzeyi nedeniyle ortaya çıkan büyüme (guatr) izlenir. başlıca nedenler:

konjenital hipotiroidizm 
konjenital hipotiroidizm konjenital metabolizma hastalıkları arasında en sık görülenlerden biridir. canlı doğumlarda ortalama 1/3500 gibi bir sıklıkta rastlanır. tedavi görmeyen hastalarda sinir sisteminin gelişmesindeki önemli aksamalarla birlikte kısırlık bulgusu da vardır. olguların çoğu izole (sporadik) olgulardır. %2 kadarı tiroid gelişimindeki kusurlara (tiroit disgenezisi) bağlı otosomal resesif ya da otosomasl dominant olarak aktarılan kalıtsal sendromlardır.  sendromları bir bölümünde tiroit dokusu normal boyutlarda olabilir, guatr bulgusu yoktur. tiroit hormonlarının en önemli etkisi santral sinir sistemi (beyin-beyincik-omurilik) gelişimde görülür.

konjenital olguların önemli bir bölümü tiroid bezinin oluşum kusurları sonucunda ortaya çıkar; tiroid bezi hiç oluşmamıştır (agenezis) ya da gelişmesi yetersizdir (hipoplazi). doğumdan sonraki ilk haftalar içinde tedavi edilmeyen olgularda önemli psikomotor gelişmede ve zeka düzeyinde önemli sorunlar ortaya çıkar. konjenital hipotiroidizm olguların bir başka bölümünde, tiroit bezinin salgı yapması için hipofizden gelen hormona (thyroid-stimulating hormone - tsh)” yanıt vermediği izlenir. kalıtsal olguların otosomal resesif, otosomal dominant ya da x-kromozomu aracılığıyla aktarılan 9 fenotipi vardır.

tiroit bezinin yitirilmesi (postablatif hipotiroidizm) 
tümör ya da hipertiroidizm nedeniyle tiroit bezinin çok büyük bir bölümünün çıkarılması ya da radyoaktif iyot verilerek etkisizleştirilmesi ile tiroit bezinin radyoterapi etkisiyle işlevlerini yitirmesi en sık görülen nedenlerden biridir.

otoimmun hipotiroidizm 

i̇yot eksikliği görülmeyen bölgelerdeki guatrlı hipotiroidizm olgularının en önemli nedenidir. büyük bölümü hashimoto tiroiditin sonucudur. kandaki anti-tsh reseptör antikorlarının neden olduğu otoimmun bir hastalıktır.

i̇yot eksikliği 
yetersiz iyot alımı sonucu ortaya çıkan olgulardır. tanısı ve tedavisi en kolay olan hipotiroidi türüdür.

i̇laçlar 
hipertiroidizm tedavisinde kullanılan ilaçlar (methimazole, propylthiouracil) ile lityum ve tüberküloz tedavisinde kullanılan para-aminosalisilik asit içeren ilaçlar hipotiroidizme neden olabilmektedir.

tiroit metabolizması bozuklukları (konjental biyosentez defekti; dishormonogenetik guatr) 
i̇yot transportu ve işlenmesindeki defektler ender görülen hipotiroidizm nedenleridir.

tiroit hormonu resistansı sendromu 
otosomal dominant yolla aktarılan, tiroit hormon reseptörlerinin etkilendiği kalıtsal bir sendromdur. kandaki tiroit hormon düzeyinin yetersizliği nedeniyle kan tsh düzeyi yüksektir.

tiroit dokusunun yetersizliği 
tiroit bezinin konjenital eksikliği ya da hipoplazisi ender görülen hipotiroidizm nedenleridir. tiroit transkripsiyon faktörü-2 (ttf-2) mutasyonu olgularında ayrıca yarık damak bulgusu da saptanır.

sekonder hipotiroidizm 
tiroit bezlerinin hormon üretebilmesi için hipofizden salgılanan tsh’nun (thyroid-stimulating hormone) uyarısı gerekir. hipofiz bezinin yıkımına neden olan patolojilerde tsh eksikliği vardır. sheehan sendromu ve simmonds hastalığı (sendromu) yıkımına neden olan en önemli patolojilerdir. sheehan sendromunda, doğum sırasında görülebilen ağır kanama ve şok hipofiz nekrozuyla sonuçlanır. simmonds hastalığında ya da sendromunda hipofiz ön lobunun yıkımına neden olan sistemik embolizme bağlı infarkt, enfeksiyon hastalıkları (sifilis, tüberküloz, metastatik abseler, vd), primer ya da metastatik tümörler gibi patolojiler saptanır.

tersiyer hipotiroidizm 
tiroit bezlerinin hormon üretebilmesi için hipofizden salgılanan tsh’nun (thyroid-stimulating hormone) uyarısı gerekir. tsh ise, hipotalamusta üretilerek hipofize yollanan trh’nun (thyrotropin-releasing hormone) tetikleyici etkisiyle olur. santral hipotiroidizm olarak da anılan tersiyer hipotiroidizmde sorun hipotalamusta ya da hipotalamus-hipofiz arasındaki portal kan dolaşımındadır. her iki durumda da hipotalamusta üretilen ve hipofize gelerek tsh üretimini tetikleyen trh eksikliği söz konusudur. hipotalamusun travma, kanserler ya da radyoterapi etkisiyle zarar görmesinin sonucudur.

hipotiroidizm: klinik tipler

kretinizm (cretinism) 

bebeklerde ve küçük çocuklarda görülen hipotiroidizmdir. belirgin zeka geriliği vardır. i̇yot eksikliğinin öneminin bilinmediği çağlarda dağlık bölgelerde sık görülen bir olgu olan kretenizm, iyot desteğinin sağlanmasıyla oldukça azalmıştır. günümüzde konjenital tiroit metabolizması bozukluklarının sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. gebe annelerdeki iyot eksikliği fetüsü de etkileyebilmektedir.

başlıca bulgular iskelet sistemindeki ve santral sinir sistemindeki gelişmelerin etkilenmesi sonucudur; boy kısalığı, zeka geriliği, kaba yüz yapısı, dişlerin gelişmesinde ve sürmesine aksamalar, göbek fıtığı gibi bulgulara sıkça rastlanır. gebe annede de iyot eksikliği varsa bebekteki zeka geriliği oldukça ileri düzeydedir.

miksödem (myxedema) 
büyük çocuklarda ve erişkinlerde saptanan hipotiroidizm türüdür. klinik bulgular hastaların yaşına göre farklılıklar gösterir. büyük çocuklardaki bulgular, erişkinlerde saptanan bulguları içermekle birlikte kretinizmi de anımsatan özellikler gösterir. erişkinlerdeki hipotiroidizm sessizce gelişir. fiziksel ve mental yavaşlık en tipik iki bulgudur. erken dönemlerde depresyon yakınmaları vardır. konuşma ve zeka yavaştır. uyuşuk, soğuğa duyarlı ve şişmandır. akciğer vital kapasitesi düşüklüğü kalp işlevlerini de etkiler; dolaşıma atılan kanın azalması nedeniyle deri soluk ve soğuktur. kabızlık vardır. terleme azalmıştır. deri ve mukozalarda biriken bağ dokusu matriksi maddelerinin neden olduğu ödem yüz yapısında kabalaşma, dilde büyüme (makroglossi) ve seste kalınlaşmalara neden olur.

tanı 
tanı için kan tsh düzeyi önemlidir. primer hipotiroidizm olgularında tsh düzeyi yüksektir. sekonder ve tersiyer olgularda tsh düzeyleri artmaz, düşük bile olabilir. tiroit hormon (t3, t4) kan düzeyleri tüm hipotiroidi olgularında düşüktür.

tedavi 
i̇yot eksikliğine bağlı olgularda iyot desteği oldukça etkilidir. tiroit hormonunun yeterince üretilemediği hastalara sentetik hormon (levothyroxin) tedavisi denetimli olarak uygulanır.

semptomlar 
erken hipotiroidizm genellikle asemptomatiktir ya da belirsiz semptomlarla kendini gösterir.

erken semptomlar 
 soğuk intoleransı (soğuğa  artmış duyarlılık)
 kabızlık
 kilo artışı
 bradikardi (düşük kalp hızı - dakikada altmıştan az atım)
 halsizlik
 azalmış terleme
 kas krampları ve eklem ağrısı
 kuru, kaşıntılı cilt
 i̇nce, kırılgan tırnaklar
 depresyon
 azalmış kas tonusu (hipotoni)
 kadın infertilitesi; her türlü menstrüel siklus sorunları  
 hiperprolaktinemi ve galaktore
 yükselmiş serum kolesterol seviyesi

geç semptomlar 
 guatr
 yavaş konuşma ve boğuk ses.
 kuru kabarık cilt, özellikle yüz bölgesi
 anormal menstruel siklus
 düşük bazal vücut ısısı
 tiroid ilişkili depresyon
 kısırlık
 ruh hali değişiklikleri
 akut yorgunluk sendromu
 stres
 erkeklerde azalmış libido
 çocuklarda dişlerin gelişiminde ve sürmesinde aksamalar

kaynakça 

tiroit hastalıkları
konjenital endokrinoloji hastalıkları