Altay Cumhuriyeti

altay cumhuriyeti (rusça: респу́блика алта́й / respublika altay; altay türkçesi: алтай республика / altay respublika), rusya'nın en güneyinde yer alan, federasyona bağlı bir özerk cumhuriyet.

orta asya'da asya kıtasının coğrafî merkezinin hemen kuzeyinde ve güney sibirya'da yer almaktadır. batı'da kazakistan, kuzeyde rusya, doğuda tuva ve hakas cumhuriyetleri, güneyde moğolistan, doğu türkistan ve kazakistan ile komşudur.

devlet başkanı olek horohordin, devlet meclisi'nin (el kurultay'ın) başkanı german çepkin'dir.

altay cumhuriyeti 2003'ten beri türksoy (uluslararası türk kültürü teşkilatı) gözlemci üyesidir.

i̇dari yapılanma

i̇dari bölgeleri 

 gorno-altaysk (горно-алтайск)
 bölgeler:
 çamal (чамал аймак)
 bölgelerin idaresi altındaki 7 selsovet ile
 çoya (чоя аймак)
 bölgelerin idaresi altındaki 7 selsovet ile
 koş-agaç (кош-агаш аймак)
 bölgelerin idaresi altındaki 12 selsovet ile
 mayma (майма аймак)
 bölgelerin idaresi altındaki 7 selsovet ile
 ondoy (оҥдой аймак)
 bölgelerin idaresi altındaki 10 selsovet ile
 şebalin (шебалин аймак)
 bölgelerin idaresi altındaki 11 selsovet ile
 turaçak (турачак аймак)
 bölgelerin idaresi altındaki 9 selsovet ile
 ulagan (улаган аймак)
 bölgelerin idaresi altındaki 7 selsovet ile
 kan oozı (кан-оозы аймак)
 bölgelerin idaresi altındaki 11 selsovet ile
 köksuu (кöк-суу аймак)
 bölgelerin idaresi altındaki 9 selsovet ile

nüfus 

son nüfus istatistiklerine göre altay cumhuriyetinin toplam nüfusu 213 703 kişidir (2015).

eğitim 
ülkede 193 ortaokul, 3 teknikum ve 1 üniversite bulunmaktadır. altay türkçesi ile yılda 37 kitap, 1 gazete ve 2 dergi yayınlanmaktadır. ortaokullarda 35 bin, teknikumlarda 43 bin, ülkenin tek üniversitesinde ise 2600 öğrenci öğrenim görmektedir.

coğrafya

relyef 

cumhuriyetin toprakları dağlık bir görünüm arz eder. çok sayıda akarsu ve göller görülür. en yüksek dağ — (rusça:beluha) olarak söylenen yöre türk dillerinde ise (altayca: (üç-sümer (3 tepeli), kadınbajı), (kazak türkçesi: (muztav şını)) — 4506 m, sibirya coğrafyasının en yüksek noktasıdır.

akarsu ve gölleri 

altay cumhuriyeti'ndeki en büyük akarsular altay türkçesinde kadın diye söylenen katun biy-su (bey suyu) iken en büyük göl — teles (altın-köl) su yüzeyi alanı 230,8 km² ve derinliği 325 metredir.

"manas" destanında altay hakkında 
altay (al — ruh, mukaddes; tay — dağ)— kutsal dağ ya da altındağ denilen bir manada söylenilmiştir. dünyanın en uzun destanı olan«manas» destanının bütün varyantlarında geleneğe göre korunan ve özlenen bir yerin adıdır.
destanın metinlerinde «ertış, orkun — iki akarsudur. gerek tarihi kaynaklarda gerek destan metinlerinden anlaşıldığı kadarıyla altay bölgesinde belirli bir süre moğol soylu kalmak (kalmık) topluluğu hakim olmuştur. kırgızlar, altaylar, hakaslar başta olmak üzere türk soylu halklara çok eziyet yapmışlardır. metinlerde düşman veya zarar veren ulus diye bahseder.
destanda bazı toponomler boyunca bilgiler verir. manas'n doğum yeri hakkında:
adamdın cetpes dabaası,
altaydın salkın-suunda
anda tuulgan neme deyt,
kırgızdın kıraan manası.
ertıştın suun cerdegen,
eregişken adamdar
egerde anı cenbegen (сагымбай орозбаков, кол жазмалар фондусу, 1790-инв., 360-б.).
özü altayda tuuldu,
bilsen kadır tün keldi.
bul altaydın tüzünö
— diye yazılmaktadır.

turizm 

turizm, altay cumhuriyeti'nin kilit sektörlerinden biridir. önemli bir ekonomik gelirdir. zengin doğası turizmin en önemli çekiciliğidir. yılda bir milyondan fazla turistin uğrak yeridir.
türk hava yolları'nın rusya federasyonu'nda novosibirsk şehrine i̇stanbul ve ankara şehirlerimizden doğrudan uçuşları bulunmaktadır. novosibirsk'ten gorno-altaysk şehrine haftanın belirli günleri (haftalık 3 kez) rusya havayolu şirketleri tarafından uçuşlar yapılmaktadır. novosibirsk şehrinden altay cumhuriyetine karayolu ile gidilebilir. altay cumhuriyetinde demiryolu yoktur. kazakistan ve tuva cumhuriyeti'ni bağlayıcı rol oynayan altay cumhuriyeti demiryolları ve havayolları yönünden keşfedilmemiştir. sibirya demiryolu hattı kuzeyde altay cumhuriyetinin sınırları dışında biysk'ten geçer. p-256 feodal çuy otoyolu ülke topraklarından geçer.

tanınmış kişiler 
 grigoriy gurkin (1870 — 1937) — altay türklerinden sanatçı, 1917—1919 yıllarında altay türklerinin karakorum kamu eğitim bakanı.

altay cumhuriyeti'nden görünümler

kaynakça

dış bağlantılar 
 timur b. davletov, altay cumhuri̇yeti̇ ve altay türkleri̇  (türkiye türkçesi)
 altay cumhuriyeti (dağlık altay) resmi sitesi  (rusça)
 altay cumhuriyeti turizm çekicilikleri  (rusça)
 altay kime kalacak алтай кімге қалады? (kazak türkçesi)
 в altay cumhuriyetindeki festival el oyun ile ilgili (foto) 
 bölgelerarası altay toplumunun festivali «el oyun» (эл ойын) 
 altay cumhuriyetinde spor etkinlikleri
 milli festival el-oyun (halk oyunu) festivali hakkında genel bilgiler