Cakarta

cakarta, endonezya'nın başkenti ve en büyük şehridir. cava adası'nın kuzeybatısında 661,52 km² alana kurulu olup, nüfusu 8.490.000'dir. cakarta ülkenin ekonomik, kültürel ve siyasi merkezidir. endonezya ve güneydoğu asya'nın en kalabalık şehri olmakla birlikte dünyanın da on ikinci en büyük şehridir. cakarta ismi sanskritçe bir kelime olan "cayakarta"'dan gelmekte olup "muzafferiyet" veya "zafer" anlamlarına gelir.

dördüncü yüzyılda kurulduktan sonra şehir sunda krallığının önemli bir ticaret limanı haline geldi. hollanda hindistanı kolonisinin de başkentliğini yaptı. ii. dünya savaşı'ndan sonra endonezya'nın bağımsızlığını ilan etmesiyle ülkenin başkenti oldu. önceki isimleri sırasıyla sunda kelapa (397–1527), jayakarta (1527–1619), batavia (1619–1942) ve djakarta (1942–1972) şeklindedir.

national monument (monas) ve i̇stiklâl camii şehrin simgesi olan yapılardır. şehir asean sekreterliği'ne de ev sahipliği yapmaktadır. soekarno-hatta uluslararası havalimanı, halim perdanakusuma uluslararası havalimanı ve tanjung priok limanı cakarta'nın önemli ulaşım merkezleridir.

tarihi

sömürgeden önceki dönem 

bu alana ve modern cakarta'nın çevresine 4. yüzyılda ortaya çıkan sunda insanlarının yaşadığı tarumanagara krallığı hakimdi. tarumanagara endonezya'daki en eski hindu krallıklarından biriydi. tarumanagara krallığının giderek zayıflamasıyla birlikte onun topraklarında ve cakarta'yı da kapsayan alanda yeni bir krallık olarak sunda krallığı ön plana çıktı. bu krallıkla beraber 7. yüzyıldan 13. yüzyılın başlarına kadar sunda limanı'nı egemenliği altına alan srivijaya deniz i̇mparatorluğu da ön planda idi. 1200 yılı dolaylarında yazılı olan çin kaynağı, chu-fan-chi'ye göre srivijaya i̇mparatorluğu sumatra, malay yarımadası ve batı java (sunda) topraklarında 13. yüzyılın başlarına kadar hüküm sürmüştür. kaynak raporlarında sunda limanı'ndan gelen biberlerin sunda'daki en kaliteli biber olduğu yönündedir. o dönemde yaşayan insanlar tarım alanlarında ve ahşap kazıklarla evler inşa ettikleri biliniyor. bununla beraber eski tarumanagara krallığının başkenti olan sunda pura'ya, sunda krallığı döneminde o dönemin büyük limanlarından olan sunda kelapa limanını inşa etmişlerdir.

i̇lk avrupa filosu, 1513'te portekizlerin yeni bir baharat yolu arayışı yüzünden malakka'dan gelen gemilerdi. bu ilk karşılaşmadan sonra sunda krallığı bölgede yükselen güç olmaya başlayan demak sultanlığı için 1522 yılında portekizliler ile ittifak kurup portekizlilerin sunda'da bir liman kurmalarına göz yummuştur. bu antlaşma ile birlikte 1527 yılında portekizlilere ait olan fatahillah savaş gemisine, demaklı bir cava generali saldırdı ve sunda kelapa'yı fethetti. bu taarruzla beraber portekiz gücü endonezya'dan çekilmiştir. bundan sonra sunda kelapa, jayakarta adını aldı ve banten sultanlığı beyliğinin altında güneydoğu asya'nın ticaret merkezi oldu. 

prens jayawikarta'nın ilişkileri sayesinde 1596 yılında hollanda gemileri banten sultanlığının egemenliğinde olan jayakarta'ya geldi. hollandalılardan sonra 1602 yılında sir james lancaster komutasındaki i̇ngiliz doğu hindistan şirketi'nin ilk aceh yolculuğuna ve bantende bir ticaret sitesinin kurulmasına izin verildi. kurulan ticaret sitesi 1682 yılına kadar i̇ngilizlerin endonezya'daki ticaret merkezi haline geldi.

koloni dönemi 
[[dosya:chinese south sea.jpg|küçükresim|upright=0.91|1906 yılında yayınlanmış olan ''justhus perthes see atlasdan "hinterindische und chinesische gewässer" haritasında batavia.]]zamanla prens jayawikarta ile hollonda arasında ilişkiler kötüleşti ve jayawikarta'nın askerleri hollanda kalelerine saldırdı. bu saldırılara i̇ngilizler de destek verdi fakat hollandalılar, prensi ve i̇ngilizleri savaşta yendi. savaşın kazanılmasında ise kısmen de olsa zamanında yetişen komutan j.p. coen ön plandaydı. onun gelişiyle hollandalılar i̇ngiliz kalelerini yakıp yıktılar ve i̇ngilizleri kendi gemilerinden geri çekilmek zorunda bıraktılar. birleşmiş hollanda güçleri savaşı kazandı ve şehri yeniden adlandırarak adını batavia olarak koydular. hollanda'nın kurmuş olduğu koloni başkenti, endonezya ve özellikle çinli göçmenler için ticari bir fırsat oldu. bir anda oluşan yüksek nüfus artışı şehirde yük oluşturdu. sömürge hükûmeti tehcir yoluyla çin göçünü kısıtlamaya çalışınca gerginlik arttı. gerginliğin sonucunda 1740 yılında patlak veren bir isyan neticesinde hollandalılar ve endonezya yerlileri 5.000 çinli'yi katletti. olayların ilerleyen yıllarda da ilerlemesi üzerine çinliler şehir duvarlarının dışına, glodok'a taşındılar. 1835 ve 1870 yıllarında yaşanan salgınlarda birçok kişi limanı terk etti ve şehir güneye doğru genişletildi. bu olaylar eşliğinde şimdiki merdeka meydanı'nın bulunduğu alanda 1818 yılında koningsplein inşa edildi, 1913 yılında menteng konut parkı inşasına başlandı ve son kebayoran baru adında hollanda inşaat yerleşim bölgesi inşa edildi. bu gibi gelişmelerle birlikte 1930'larda batavia'da 37.067'si avrupalı olmak üzere 500.000'den fazla insan yaşamaktaydı.

2. dünya savaşı'ndan sonra 1946 yılında bağımsızlığını kazanan endonezya'da endonezyalı milliyetçiler tarafından batavia şehrinin ismi "jakarta" (jayakarta'nın kısaltılmışı) olarak değiştirildi.

 kardeş şehirler 
 pekin çin
  berlin almanya
  i̇stanbul türkiye
  cidde suudi arabistan
  los angeles amerika birleşik devletleri
  yeni güney galler avustralya
  paris fransa
  rotterdam  hollanda
  seul güney kore
  tokyo japonya
  manchester birleşik krallık
  new mumbai''' hindistan

kaynakça

dış bağlantılar 

 

 
kıyı şehirleri
başkent bölgeleri