Ayla Algan

ayla algan (evlilik öncesi soyadı kasman; d. 29 ekim 1937, i̇stanbul), türk tiyatro sanatçısı, sinema oyuncusu ve şarkıcı.
 
müzik ve tiyatro sanatlarını iç içe yaşayan bir sanatçı olan ayla algan, yunus emre'nin şiirlerini almanca, fransızca, i̇ngilizce olarak şiirli-şarkılı okuyarak yunus emre'yi dünyada tanıtmıştır. onu halka mal eden ise mizahi bir dili olan "koca öküz" adlı şarkısı olmuştur. tiyatroda hamlet rolünü oynayan, dünyadaki sayılı kadın oyuncu arasında yer alır. tiyatro alanında eğitmenlik yapmaya, ayrıca sinema filmleri ve dizilerde rol almaya devam etmektedir. 2015-2016 sezonunda kurtlar vadisi pusu adlı dizide "anadolu selçuklu" karakterini canlandırmıştır. aynı zamanda oyuncu koçluğu da yapan ayla algan, muhteşem yüzyıl televizyon dizisi boyunca halit ergenç'e oyuncu koçluğu yapmıştır.

yaşamı 
29 ekim 1937'de i̇stanbul'da doğdu. babası girit göçmeni tüccar vedat kasman, annesi ressam nevzat kasman'dır. ailenin tek çocuğu olan ayla algan, çocukluğunda piyano, bale ve şan dersleri aldı. 5 yaşında başladığı piyano öğrenimini lise öğrenimi için fransa'ya gidene kadar 11 yıl boyunca sürdürdü. ortaokulu, i̇stanbul'daki notre dame de sion'da, liseyi fransa'daki versay lisesinde okudu. lise öğrenimi devam ederken tanıştığı beklan algan (1933-2010) ile evlendi. eşi beklan algan ile birlikte amerika'da new york actor studio actor’s repertuary theatre’s of broadway'de sahne eğitimi alan sanatçı, türkiye'ye döndükten sonra i̇stanbul şehir tiyatroları'nın kadrosuna girdi ve 1961'de tarla kuşu oyunu ile tiyatroda ilk rolünü oynadı. aynı yıl hamlet oyununda rol aldı; hem ophelia hem de erkek rolü olmasına rağmen hamlet karakterini canlandırmıştı. bu nedenle "erkek hamlet" olarak anıldı. 1965'te fizikçiler oyunuyla i̇lhan i̇skender en i̇yi kadın oyuncu ödülü'''ne layık görüldü ancak tiyatronun kolektif bir sanat olduğu gerekçesiyle geri çevirdi. 1966'da muhsin ertuğrul'un istifası üzerine şehir tiyatroları'ndan ayrıldı, bir süre lcc language and culture center tiyatro okulu'nda tiyatro öğretmenliği ve oyuncu çalıştırma dersleri verdi. buradan macit koper, taner barlas, cezmi baskın, meral çetinkaya ve rutkay aziz gibi değerli oyuncu ve yönetmenler çıktı.
 
1964'te yönetmenliğini ertem göreçin yaptığı, senaryosu vedat türkaliye ait olan karanlıkta uyananlar filmi ile ilk kez sinema dalında çalışmalara başladı. 1966da atıf yılmazın yönettiği ah güzel i̇stanbul filmi ile ilk kez başrol oynadı. 

 
1971'de paris'in ünlü konser salonu olimpia'da sahneye çıkan algan, 1972 yılında paris'te jean l. bazault yönettiği recamier tiyatrosu'nda, peter brook'un tiyatro atölyesi'ne davetli olarak katılmıştır. 1972-1979 yılları arasında paris'te yaşadı ve müzikle ilgilendi. 1972'de turizm bakanlığının isteği üzerine yunus emre'nin 650. yıl dönümü için bir albüm hazırladı. 1975 yılında dünyaya gelen kızına yunus emre'den esinlenerek "sevi" adını koydu. 1973'te bulgaristan'daki uluslararası altın orfe şarkı yarışması'nda savaş karşıtı bir şarkı söyleyerek ikincilik ödülünü alan algan, "unicef onur ödülü"ne layık görüldü. 1977'de polonya sopot festivali'nde oda kızılderililerinin sorunları üstüne bir şarkı ile dünya birinciliği kazandı.

1980'de berlin'e gitti, schaubühne tiyatrosu'nda dört yıl boyunca tuncel kurtiz, şener şen, macit koper gibi sanatçılarla işçi tiyatrosu yaptı. 1984 yılında ise erol keskin, beklan algan, prof. cevat çapan, taner barlas, ahmet levendoğlu, macit koper, haluk şevket, yekta kara, müge gürman, metin deniz, ergüder yoldaş, prof. süleyman velioğlu, oben güney gibi meslektaşlarıyla bi̇lsak tiyatro atölyesi'ni kurdu.

1988 yılında ise beklan algan, erol keskin, haluk şevket ataseven ile birlikte tiyatro araştırma laboratuvarı'nı (tal) kurdu ve burada pek çok deneysel projeye imza atarak genç tiyatro oyuncularının eğitimine katkıda bulundu. ayrıca 1996 yılında i̇stanbul şehir tiyatroları'nda genel sanat yönetmeni yardımcılığı yaptı. 1999-2001 sezonunda kenan işık’ın i̇stanbul büyükşehir belediyesi şehir tiyatroları'nda sahnelediği şeyh galip’in "aşk hastası" oyununu oynadıktan sonra, şehir tiyatroları'ndan emekli oldu. hâlen sanat hayatına devam etmekte olan ayla algan, "seni seviyorum rosa", "harem suare", "o da beni seviyor" gibi onlarca filmde ve "biz size aşık olduk", "üzgünüm leyla", "aliye" gibi çeşitli dizilerde rol almıştır. ayrıca "yaratıcı ve çağdaş tiyatro teknikleri"'' kursu ile de ünlü oyunculara oyuncu koçluğu yapmaktadır.  
 
koroporte sanat grubu'nun hem tiyatro eğitmeni hem de anlatıcısı olarak, koroporte'nin i̇ş sanat'ta sahnelenen "hayvanlar karnavalı 2005-2006-2007" ve "bir sergiden tablolar 2007-2008" gösterilerinde rol almıştır. 2011 yılında i̇stanbul drama sanat akademisi genel sanat yönetmenliği ve bunun yanında, tiyatro ve yaratıcı drama metodu kullanarak yabancı dil eğitimi olan "i̇ngilizce tiyatro sertifika programı" ve "sinema-tiyatro oyunculuk atölyesi" eğitmenliği görevlerini üstlenmiştir. tiyatro ve dizilerde aldığı rollerle sanat hayatına devam etmektedir.

çalışmaları

tal'da yapılan araştırmalar sonucunda çıkan oyunlardan bazıları
"anadolu i̇nsanının kültürel kimliğinde oyun", 1996 (anadolu i̇nsanının kültürel kimliğinde oyun geleneksel türk tiyatrosu araştırma ve uygulama birimi)
"troya i̇çinde vurdular beni", (tiyatro araştırma laboratuvarı, beklan algan)
"everest my lord", (sevim burak)-naz erayda, bülent erkmen, 1997
"sınırlar", (tiyatro araştırma laboratuvarı, ayla algan)
"yunus", (1991 yılında i̇stanbul'da yapılan uluslararası tiyatro enstitüsü iti'nın 4. olağan kongresi sırasında ellen stewart stüdyosu'nda geliştirilmiştir.)
"troyalı kadınlar", (tiyatro araştırma laboratuvarı, ayla algan)
"boşluk ve kadın", (tiyatro araştırma laboratuvarı, ayla algan)
"afrika dansı", (sevim burak anısına tiyatro araştırma laboratuvarı)
"anadolu tanrıları", (tiyatro araştırma laboratuvarı)
"kurtuluş yolunda kadınlarımız", (tiyatro araştırma laboratuvarı)
2010'da tekrar açılan ve dernek yapısında çalışmalarına devam eden tal tiyatro araştırma laboratuvarı'nın kurucusu ve başkanıdır.

şarkı çalışmaları
tasavvuf felsefesi ile çağımızda new age akımındaki insan varlığının durumu ve bugünün insanını doğa içinde düşünsel ve bedensel olarak sahneye getirme çalışmaları ile dünyaya yunus emre’nin felsefesini ve şiirle şarkılarını fransızca, i̇ngilizce ve almanca olarak tanıtmıştır. fransa, orta asya, abd, avrupa ve afrika’da konser ve dinletiler, paris’te barclay plak şirketi tarafından çıkan uzunçalar ve 45’lik plaklarında, kendi halk müziğinden yola çıkarak fransızca ve türkçe olarak yorumladığı şarkılar vardır.

yunus emre,
olimpia (konseri) ilk türk sanatçısı,
paris barclay plak şirketinde yunus emre ve yöresel eski türkülerden 45’likler ve uzun çalar,
çağdaş türk şairleri, şarkılı şiirler – beste selmi andak
türkiye’nin her yerinde halk konserleri, avrupa, amerika, afrika, rusya, yunanistan’da…

ödülleri 
1965 fizikçiler oyunundaki rolüyle "i̇lhan i̇skender ödülü"
1967 "ah güzel i̇stanbul" filmi ile san remo bordighera film şenliği-gümüş ağaç ödülü
1973 bulgaristan-altın orfe şarkı yarışması i̇kincilik ödülü
1972 unicef sanatçısı
1974 olimpia birinciliği
1977 polonya-sopot festivali pop müzik yarışması birincilik ödülü
1978 sopot dünya birinciliği; şarkı-yorum
1996 türkiye yazarlar birliği en i̇yi oyuncu ödülü.
20. sadri alışık tiyatro ve sinema oyuncu ödülleri çolpan i̇lhan sanata değer katan kadınlar 
 2016: altın koza film festivali – yaşam boyu onur ödülü
 2022 cumhurbaşkanlığı kültür ve sanat büyük ödülleri tiyatro alanı ödülü

tiyatro oyunları 
 hamlet hamlet'i erkek olarak oynamıştır. "i̇stanbul şehir tiyatroları - rumeli hisari " : 1962-1963, 1964-1965 yönetmen: muhsin ertuğrul
 hamlet ophelia 2 kez oynadı. "i̇stanbul şehir tiyatroları - rumeli hisarı " : 1962-1963, 1964-1965 yönetmen: muhsin ertuğrul
 tarla kuşuydu jüliet "i̇stanbul şehir tiyatroları" : yönetmen: 1960-1961 beklan algan
 sezuan'ın i̇yi i̇nsanı "i̇stanbul şehir tiyatroları" : 1963 - 1964 tepebaşı dram tiyatrosu yönetmen: beklan algan
 fizikçiler "i̇stanbul şehir tiyatroları" : 1962- 1963 - 1963 - 1964 yönetmen: beklan algan
 çil horoz "i̇stanbul şehir tiyatroları" : 1965 -1966 tepebaşı dram tiyatrosu yönetmen: hamit akınlı
 kuşlar "i̇stanbul şehir tiyatroları" : 1988 -1989 - 1989 -1990 yönetmen: haldun dormen
 yunus emre'nin hayatı (saint i̇rene - i̇stanbul, etc., new york) yönetmen: ellen stewart
 nesrin "i̇stanbul şehir tiyatroları" (tevfik fikret'in şiiri, nurettin sevin bey ile 1 yıl çalışıp boğaziçi üniversitesinde gösterilmiştir. 1965 - 1968 lcc'de ders verirken...)
 moliere'in hayatı "i̇stanbul şehir tiyatroları"
 sinekler "i̇stanbul şehir tiyatroları" : 1961-1962 yönetmen: beklan algan
 üç kuruşluk opera "kenter tiyatrosu" : 1964 - 1965 yönetmen: tuncay çavdar
 rozenbergler ölmemeli "dostlar tiyatrosu" : yönetmen: genco erkal
 ölü canlar "paris national thaatre - paristheatre de liberte" (fransızca oynamıştır.) : yönetmen: mehmet ulusoy
 orta direk "paris national thaatre" (fransızca oynamıştır.) : yönetmen: mehmet ulusoy
 nazım hikmet i̇nsan manzaralarında "paris national thaatre" (fransızca oynamıştır.): yönetmen: mehmet ulusoy
 aşk hastası "i̇stanbul şehir tiyatroları" : 1999 - 2000 - 2000 - 2001 yönetmen: kenan işık
 troya i̇çinde vurdular beni "tiyatro araştırma laboratuvarı (tal)" : yönetmen: ayla algan
 yunus emre ve pir sultan abdal'ın hayatı ve dizeleri : derleyen ve söyleyen: ayla algan
 i̇stanbul gözleri mahmur : 1994 - 1995 yönetmen: hakan altıner
 everest my lord : yönetmen: naz erayda, bülent erkmen
 misyon - (bir devrimi anmak) : 1998 -1999 - 2001 - 2002 yönetmen: paul plamper
 orkestra "ali poyrazoğlu tiyatrosu" : 1983 - 1985 yönetmen: ali poyrazoğlu
 nazım’a armağan "13. uluslararası i̇stanbul tiyatro festivali" : yönetmen: genco erkal
 giden tez geri dönmez "berlin schaubühne tiyatrosu" : yönetmen: ayla algan
 keşanlı ali destanı "berlin schaubühne tiyatrosu" : yönetmen: tuncel kurtiz
 talihli amale "berlin schaubühne tiyatrosu" : yönetmen: beklan algan
 kurban "berlin schaubühne tiyatrosu" : yönetmen: beklan algan
 keloğlan "berlin schaubühne tiyatrosu" : yöneten: ayla algan
 hayvanlar karnavalı "i̇ş sanat" : yönetmen: işıl kasapoğlu
 bir sergiden tablolar "i̇ş sanat" : yönetmen: işıl kasapoğlu
 peer gynt - ben kimim per gynt? "i̇ş sanat" 2010-2011 yönetmen: işıl kasapoğlu
 ninnari ninniler 2011 yönetmen: işıl kasapoğlu süpervizörlüğünde gülin kılıçay
 sınırlar "tiyatro araştırma laboratuvarı (tal) projesi", "i̇stanbul şehir tiyatroları", 1997) yönetmen: ayla algan
 sandalyeler- siz hala burada mısınız? "ak sanat" : yönetmen: ayla algan
 troyalı kadınlar "tiyatro araştırma laboratuvarı" (tal) projesi yönetmen: ayla algan
 lena, leyla ve ötekiler "bakırköy belediye tiyatroları" yönetmen: ayla algan

filmografisi 
 köstebekgiller gölgenin tılsımı - 2016
 kurtlar vadisi pusu - 2015-2016
 tut sözünü - 2015
 o hayat benim - 2014
 unutulmaz - 2010
 yüreğine sor - 2010
 ezber - 2009
 ayda - 2007
 şöhret okulu - 2007
 binbir gece - 2006
 öteki türkiye'de bir cumhurbaşkanı - 2004
 patroniçe - 2004
 ziyaret - 2004
 arapsaçı - 2004
 aliye - 2004
 yadigar - 2004
 metropol kabusu - 2003
 hızma - 2002
 havada bulut - 2002
 biz size aşık olduk - 2002
 o da beni seviyor - 2001
 yıldız tepe - 2000
 hanım ağa - 2000
 üzgünüm leyla - 2000
 kurşun kalem - 2000
 harem suare - 1999
 şükran büfe - 1999
 sıdıka - 1997
 ali (sakın arkana bakma) - 1996
 beşi bir yerde - 1996
 doktora bak doktora - 1994
 yaz yağmuru - 1993
 kız kulesi aşıkları (hera ile leandros) - 1993
 seni seviyorum rosa - 1992
 dört mevsim i̇stanbul: i̇stanbul bir özlemdir - 1990
 çil horoz - 1987
 eksik etek - 1976
 salak bacılar - 1975
 gölgedeki adam - 1970
 son söz benim - 1970
 yılan soyu - 1969
 zilli nazife - 1967
 ah güzel i̇stanbul - 1966
 biraz kül biraz duman - 1966
 yıldız tepe - 1965
 serseri aşık - 1965
 karanlıkta uyananlar - 1964

diskografisi

45'likler 
 aşk hikâyesi / gel yanıma yanıma (odeon-1971)
 qu se cache la verite? / voila qu m’a mene l’amour (barclay-1972,odeon-1972)
 yalan / n'idem (melodi-1972)
 selvi boylum / oy alim oy (odeon-1972)
 laf aramızda / aşk mı bu (türkofon-1973)
 koca öküz / vermediler (türkofon-1973)
 haberin var mı / komşunun oğlu (türkofon-1973)
 aşkın aldı benden beni / ben giderim yana yana (türkofon-1973)
 beni bana sor / i love you (türkofon-1974)
 dolsun kadehler / doldur dostum doldur (türkofon-1974)
 gel mehmedim gel alnından öpeyim / sevelim sevilelim (türkofon-1974)
 tchaka tchaka zuktu / summer is love (barclay-1975)
 dünya tersine dönse / sende katıl bize (coşkun plak-1975)
 hamsi balığı gibi / ne de olsa karın (coşkun plak-1975)
 bak şu adama aşık oldu / versin tanrı i̇stemeden (coşkun plak-1976)
 zühtü / hatçem (coşkun plak-1977)
 gönlümdeki saraya / küçük bir kız (yankı-1978)

albümler 
 yunus emre (t.c. kültür ve turizm bakanlığı-1970)
 ayla algan (coşkun plak-1976)
 aşka veda (coşkun plak-1977)
 en i̇yileriyle ayla algan (ossi müzik-2008)

dış bağlantılar 
 sinema türk'te ayla algan 
 imdb'de ayla algan 
 
   koca öküz şarkısının videosu]
   (ayla algan sopot - pari̇s)
   ayla algan'ın resmi web sitesidir.

kaynakça 

1937 doğumlular
i̇stanbul doğumlu kadın oyuncular
türk kadın sinema oyuncuları
türk kadın dizi oyuncuları
türk kadın tiyatro oyuncuları
1970'lerin şarkıcıları
türk kadın seslendirme sanatçıları
notre dame de sion fransız lisesinde öğrenim görenler
yaşayan insanlar
i̇stanbul şehir tiyatroları genel sanat yönetmeni yardımcıları
türk kadın pop şarkıcıları
girit türkleri