Balfour Deklarasyonu (1917)

balfour deklarasyonu, lloyd george'un başbakanlığındaki britanyalı savaş kabinesinde dışişleri bakanı olan arthur balfour'un girişimiyle başlatılan ve sonuçta filistin'de bir yahudi devletinin -i̇srail- kurulmasıyla sonuçlanan girişimdir. 1917 yılındaki bu deklarasyon, ilk balfour deklarasyonudur. balfour'un girişimiyle 1926 yılında, britanya sömürgeleri hususunda ikinci bir balfour deklarasyonu yapılmıştır.

lord arthur balfour, 2 kasım 1917 tarihinde uluslararası siyonist hareketin liderlerinden olan lord rothschild'e bir mektup göndererek, filistin topraklarında bir yahudî devleti kurulması konusunda i̇ngiliz hükûmetinin destek vereceğini bildirmiştir. britanyalıların araplara yatırım yaptığı bir dönem olduğu için, bildiride ‘ülkedeki öteki sakinlerin medenî ve dinî haklarının ihlal edilmemesi’ şart koşulmuştur. osmanlı devleti'nin orta doğu topraklarının i̇ngiltere ve fransa arasında paylaşılması protokolü niteliğindeki sykes-picot antlaşması ve mekke şerifi hüseyin ile i̇ngiltere'nin mısır'daki yüksek komiseri mcmahon arasındaki gizli mektup teatîsinin ardından yapılan bu girişim, böyle bir maddeyi gerektirmiştir. öte yandan şerif hüseyin ile mcmahon arasında anlaşılan hususlara savaş sonrası uyulmamıştır.

balfour deklarasyonu olarak bilinen bu mektupta i̇ngiliz dışişleri bakanı balfour, siyonist lider rothschild’e şöyle hitap etmekteydi:

"saygıdeğer lord rothschild, majestelerinin hükûmeti adına kabineye sunulan ve kabul edilen yahudî siyonist isteklerini sempati ile karşılayan müteakip deklarasyonu iletmekten memnuniyet duyarım.

"majestelerinin hükûmeti, filistin'de yahudîler için bir millî yurt kurulmasını uygun karşılamaktadır ve bu hedefin gerçekleştirilmesini kolaylaştırmak için elinden geleni yapacaktır. filistin'deki mevcut yahudî olmayan toplumların sivil ve dinî haklarına ve başka ülkelerde yaşayan yahudîlerin sahip oldukları haklara ve siyasî statülerine zarar verecek hiçbir şeyin yapılmayacağı açıkça anlaşılmalıdır.

bu deklarasyonu, siyonist federasyonu'nun bilgisine sunmanızdan memnuniyet duyacağım."

saygılarımla
arthur james balfour"

bu mektupla britanyalı hükûmeti, müslüman arapların çoğunlukta bulunduğu filistin bölgesini yahudîlere yurt olarak göstererek, bu bölgede bir yahudî devleti’nin kurulmasını desteklemiş ve böylece i̇srail devleti’nin kurulması yolunda en büyük adımlardan biri atılmıştır.

siyonist liderlerden h. weizman ve n. skoly’un çabalarıyla yayımlanan bu mektubun ardından yapılan girişimlerle filistin bölgesi yahudî göçmenlerin yerleşimine resmen açılmıştır. ancak filistin’e taşınan yahudîler sadece bölgeye yerleştikten sonra kendi köylerini ve kibutzlarını korumak amaçlı haganah, palmah, irgun gibi örgütleri kurdular. ama sürecin ilerlemesiyle bu örgütler kurulma amaçlarını bi kenara bırakıp silahlı terör örgütlerine dönüştüler. 

britanya toprak satımını durdurmuş ancak 1920 ekimi'nde, 1. dünya savaşının bitmesiyle, tekrar izin vermişti. yahudî nüfusunun artmasıyla, filistinliler ve yahudiler arasındaki çatışmalar arttı ve iki taraftan da yüzlerce kişi öldürüldü.

ii. dünya savaşının ardından 14 mayıs 1948’de i̇srail devleti ilân edilmiş ancak filistinliler ve arap devletlerinin savaş açmasıyla devam etmiş ve i̇srail'in üstünlüğüyle sona ermiştir.

bu mektup ve bunun ardından gelişecek olan olaylar; dünyadaki siyonist kesimin desteğinin i̇tilaf devletleri yönüne çekilmesinde önemli rol oynamıştır. ayrıca abd tarafından da desteklenmiştir. amerika, orta doğu'da bir yahudî devletinin bulunmasının, orta doğu politikaları için sağlam bir dayanak oluşturacağı varsayımında bulunmuştur.

lord balfour'un bu mektubu üzerine yürütülen girişimler; 1918 yılında fransa'nın, hemen ardından da i̇talya'nın desteğini sağlamıştır. abd başkanı thomas woodrow wilson, 1918'in ekim ayında deklarasyonu desteklediklerini açıklamıştır.

söz konusu deklarasyon, orta doğu'da bir i̇srail devletinin kurulmasına giden sürecin önemli bir kilometre taşıdır.

ayrıca bakınız 
 sykes-picot anlaşması

kaynakça

filistin tarihi
i̇srail tarihi
siyonizm tarihi
1917'de birleşik krallık
20. yüzyılda osmanlı döneminde suriye
1917'de osmanlı i̇mparatorluğu
1917'de uluslararası ilişkiler