mismayil/tr_wikipedia huggingface dataset:
480



olaylar

bizans i̇mparatorluğu 
 i̇mparator zeno, doğu / batı ortak imparatorluğunu resmen sona erdirdi. 95 yıl içinde roma'nın tek imparatoru olarak hüküm sürdü. i̇mparatorun konumu bir daha asla bölünmedi.

balkanlar 
 julius nepos, batı roma i̇mparatorluğu'nun eski imparatoru, dalmaçya'da sürgün sırasında öldü.
 9 aralık – odoacer, dalmaçya'yı işgal edip, nepos'un katillerini soruşturdu. daha sonra roma senatosu'nun işbirliğiyle siyasi gücünü tesis etti.

doğumlar 
 baderic, bisinus ve basina'nın oğlu, thuringii kralı
 boethius, romalı filozof (ö. 524)
 dignāga, hint mantığı budist kurucusu (ö. 540)
 eutharic, vizigot prens
 gelimer, kuzey afrika'da hüküm süren son vandal kralı (ö. 553)
 nursialı benedikt, hem ortodoks hem katolik mezhebine göre aziz kabul edilen din adamı (ö. 547)
 scholastica, roma katolik kilisesi ve doğu ortodoks kilisesi azizi
 theodahad, i̇talya'da ostrogotlar krallığı üçüncü kralı (ö. 536)
 xiao zhaowen, güney qi i̇mparatoru (ö. 494)
 zu gengzhi, çinli matematikçi (ö. 525)

ölümler 
 julius nepos, batı roma i̇mparatoru (d. 430)
482



olaylar 
 bizans imparatoru zeno tarafından henotikon belgesi çıkarıldı (kalkedon konsili sonrası ortaya çıkan kristolojik ayrışmalara son vermeyi amaçlayan, ancak kilise bölünmesine yol açan bir belge).

doğumlar 
 i. justinianus, bizans i̇mparatoru (ö. 565)

ölümler
484



olaylar 
 beth lapat sinodu, doğu asur kilisesince toplanan konsil

doğumlar

ölümler 
 23 aralık - hunerik, geç antik çağ'da kuzey afrika'daki vandallar ve alanların kralı
 tarihi bilinmeyen
 i. fîrûz, sasani i̇mparatorluğu hükümdarı
 i̇mparator seinei, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 22. imparatoru (d. 444)
 verina, bizans i̇mparatoru i. leo'nun karısı, ii. leo'nun anneannesi
485

485 (cdlxxxv) salı günü başlayan bir yıldır.

olaylar 
 antakya patriği peter fullo batı romalı piskoposlar tarafından aforoz edildi.

doğumlar 
 cassiodorus, romalı devlet adamı ve keşiş

ölümler 
 17 nisan - proklos, yunan filozof (d. 412)
 asclepigenia, atinalı filozof (d. 430)
490



olaylar

doğumlar 
 bumin kağan, türk adıyla kurulmuş ilk devlet olan ilk göktürk kağanlığı'nın kurucusu (ö. 553)
 lidyalı i̇oannis, bizanslı idareci ve kadim konular üzerine yazar
 vitiges, i̇talya'da ostrogotlar krallığı dördüncü kralı (ö. 542)

ölümler 
 15 ekim - canus natus, katolik aziz
492

492 (cdxcii) çarşamba günü başlayan bir artık yıldır.

olaylar 
 i̇sauria savaşı başladı.
 büyük teoderik rimini'yi fethetti.

doğumlar

ölümler 
 1 mart - papa iii. felix
 xiao ni, güney qi hanedanı prensi (d. 444)
500



olaylar

doğumlar 
 i. theudebert, merovenj hanedanı üyesi avusturasya kralı (ö. 547 / 548)
 patrisyen petrus, bizans i̇mparatorluğu'nda bürokrat, diplomat ve tarihçi (ö. 565)
 prokopius, filistin kökenli bizanslı tarihçi (ö. 565)
 theodora, bizans i̇mparatoriçesi ve i. justinianus'un eşi (ö. 548)
 tribonianus, i. justinianus döneminde, yasaları yenilemek ve düzenlemek ile sorumlu olan on hukukçudan biri (ö. 547)

ölümler
507



olaylar

doğumlar 
 efesli i̇oannes, kilisenin lideri ve tarihçi (ö. 588)

ölümler 
 ii. alarik, vizigot kralı
 i̇mparator buretsu, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 25. imparatoru (d. 489)
508

508 (dviii) salı günü başlayan bir artık yıldır.

olaylar 
 paris, frank krallığı'nın başkenti oldu.

doğumlar 
 16 eylül - yuan di, çin imparatoru (ö. 555)

ölümler 
 geraint, dumnonia kralı
 yuan xie, çinli prens
511

511 (dxi) cumartesi günü başlayan bir yıldır.

olaylar 
 hint matematikçi aryabhata, dünya'nın yörüngesel devinimini açıklayan denklemleri yayımladı.

doğumlar 
 yang yin, çinli devlet görevlisi (ö. 560)

ölümler 
 i. clovis, frankların ilk kralı (d. 466)
520



olaylar

doğumlar 
 ii. justinus, bizans imparatoru (ö. 578)
 ii. tiberius, bizans imparatoru (ö. 582)
 veya 521, i̇mparator sushun, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 32. imparatoru (ö. 593)

ölümler 
 temmuz - flavius vitalianus, bizanslı kumandan
522

522 (dxxii) cumartesi günü başlayan bir yıldır.

olaylar 
 romalı filozof boethius, teoderik'e karşı komplo kurma gerekçesiyle tutuklandı.

doğumlar 
 15 ekim - colmán, i̇rlandalı keşiş (ö. 600)

ölümler 
 damnaze, lazika (batı gürcistan) kralı
 liu xie, çinli yazar (d. 465)
523



olaylar 
 i̇mparator i. justinianus ile theodora evlendi.

doğumlar

ölümler 
 6 ağustos - papa aziz hormisdas (d. 450)
 tarihi bilinmeyen
 thrasamund, geç antik çağ'da kuzey afrika'daki vandallar ve alanların kralı (d. 450)
527



olaylar 
 1 nisan - bizans i̇mparatoru i. justinus, yeğeni i. justinianus'u veliahtı ilan etti.
 ayios polieuktos kilisesi kuruldu.

doğumlar

ölümler 
 1 ağustos - i. justinus, bizans i̇mparatoru (d. 450)
528



olaylar 
 thannuris muharebesi gerçekleşti.
 bulguksa tapınağı (güney kore'nin kore budizmi'nin jogye tarikatının bir baş tapınağı) kuruldu.
 galata kulesi, bizans i̇mparatoru anastasius tarafından fener kulesi olarak inşa ettirildi.

ölümler 
 gazzeli procopius, hristiyan bir sofist ve retorikçi (d. 465)
530



olaylar 
 halley kuyruklu yıldızı, dünya'nın yakınından geçti (önceki: 451 ; sonraki : 607).
 dara muharebesi gerçekleşti.
 satala muharebesi gerçekleşti.

doğumlar 
 velîd bin mugīre, i̇slam dininin ilk yıllarında ve mekke döneminde adı geçen pagan (ö. 622)

ölümler
531



olaylar 
 19 nisan - callinicum muharebesi gerçekleşti.

doğumlar

ölümler 
 i. kubâd, sasani i̇mparatorluğu hükümdarı (d. 473)
 i̇mparator keitai, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 26. imparatoru (d. 450)
532



olaylar 
 11 ocak - nika ayaklanması, konstantinopolis'te meydana gelen şehrin gördüğü en şiddetli ayaklanma gerçekleşti.
 23 şubat - i̇mparator i. justinianus konstantinopolis'te yeni bir ortodoks hristiyan bazilikası olarak ayasofya'nın inşa edilmesini emretti. mimar olarak miletli i̇sidores ve trallesli anthemius'un görevlendirildiği inşaat için efes'teki artemis tapınağı'ndan helenistik sütunlar ve mısır, porphyry'deki taş ocaklarından büyük taşlar getirtildi ve 10.000 işçi çalıştırıldı.
 sürekli barış, bizans i̇mparatorluğu ve sasani i̇mparatorluğu arasında süresiz bir barış antlaşması imzalandı.

doğumlar

ölümler 
 17 ekim - ii. bonifacius, papa
533



olaylar 
 13 eylül - ad decimum muharebesi, vandallar ile bizans i̇mparatorluğu arasında yapılan bir muharebe
 15 aralık - tricamarum muharebesi, vandallar savaşı

doğumlar

ölümler 
 hilderik, geç antik çağ'da kuzey afrika'daki vandallar ve alanların sondan bir önceki kralı
534



olaylar 
 16 kasım - bizans'ın en geniş hukuk külliyatı olan corpus iuris civilis yasalaştı.
 toledo, vizigotların başkenti oldu.

doğumlar

ölümler 
 2 ekim - athalarik, i̇talya'da ostrogotlar krallığı ikinci kralı (d. 516)
535



olaylar 
 dioecesis asiana, i̇mparator i. justinianus tarafından kaldırıldı.
 dioecesis thraciae, i̇mparator i. justinianus tarafından kaldırıldı.
 dioecesis orientis, i̇mparator i. justinianus tarafından kaldırıldı.

doğumlar 
 theudebald, i. theudebert ve deoteria'nın oğlu, reims'in ya da avustrasya'nın kralı (ö. 555)

ölümler 
 papa ii. ioannes, papa (d. 470)
536



olaylar 
 18 mayıs - quaestura exercitus kuruldu.
 napoli kuşatması, gotlar savaşı sırasında belisarius komutasındaki bizans i̇mparatorluğu tarafından gerçekleştirildi.
 avrupa, orta doğu ve asya'nın bir bölümünü sis kapladı. 18 ay boyunca hem gece hem de gündüz dünya karanlıkta kaldı.

doğumlar 
 agathias, bizanslı şair ve tarihçi (ö. 582)
 evagrius skolastikos, roma i̇mparatorluğu'nda yaşamış suriyeli tarihçi ve yazar (ö. 594)

ölümler 
 i̇mparator ankan, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 27. imparatoru (d. 466)
 theodahad, i̇talya'da ostrogotlar krallığı üçüncü kralı (d. 480)

kaynakça
537



olaylar 
 27 aralık - ayasofya'nın yeniden inşası, bizans i̇mparatoru i. justinianus'un kişisel gözetiminde tamamlandı (ii. theodosius tarafından yaptırılan ikinci ayasofya 532 yılındaki nika ayaklanması sırasında yanmıştı).
 camlann savaşı gerçekleşti.

doğumlar

ölümler 
 20 haziran - silverius, papa
538



olaylar

doğumlar 
 30 kasım - gregorius, tours piskoposu olarak görev yapmış tarihçi ve hagiograf (ö. 594)
 tarihi bilinmeyen
 bidatsu, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 30. imparatoru (ö. 585)

ölümler 
 sittas, bizans generali
539



olaylar

doğumlar 
 mauricius, bizans imparatoru (ö. 602)

ölümler 
 i̇mparator senka, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 28. imparatoru (d. 467)
 wacho, lombardların i̇talya'ya girmelerinden önceki hükümdarı
541



olaylar 
 tarihteki en büyük veba salgınlarından biri olan justinianus veba salgını başladı.
 treviso muharebesi gerçekleşti.
 verona kuşatması gerçekleşti.

doğumlar 
 21 temmuz - i̇mparator wen, çin'in sui hanedanı'nın kurucusu ve ilk imparatoru (ö. 604)

ölümler 
 i̇oannis tzibus, bizans i̇mparatoru i. justinianus'un generallerinden biri
542



olaylar 
 justinianus veba salgını sonucu bizans i̇mparatorluğu'nda 2 milyon kişi öldü. başkent konstantinopolis'te (şimdi i̇stanbul) kayıp sayısı 100.000 idi.
 napoli kuşatması başladı.
 mucellium muharebesi gerçekleşti.
 faventia muharebesi gerçekleşti.

doğumlar

ölümler 
 vitiges, i̇talya'da ostrogotlar krallığı dördüncü kralı (d. 490)
544



olaylar

yerlerine göre

bizans i̇mparatorluğu 
 gotlar savaşı: i. justinianus ve belisarius, ostrogotlar krallığı'na (i̇talya) yetersiz bizans sefer kuvveti (4,000 asker ve 200 gemi) ile geri döndüler.
 belisarius, güney i̇talya'da otranto şehrini kuşatan kral totila komutasındaki got ordusunu mağlup etti. gotların geri çekilmesinden sonra, bizanslılar roma'ya doğru yürüdüler.
 i. justinianus, üç metni lanetleyen yeni bir ferman yayınladı. batı avrupa'da, papa vigilius bu imparatorluk fermanını kabul etmeyi reddetti ve konstantinopolis'e çağırıldı.

i̇ran 
 şah i. hüsrev'in bir bizans kalesi olan dara şehrine saldırısı başarısız oldu. sasanilerin edessa kuşatması püskürtüldü ve sasaniler bir çıkmazın içine zorlandı.

afrika 
 cillium muharebesi: solomon (bizanslı general) komutasında bizans ordusu, morolar tarafından numidya sınırında mağlup edildi. solomon ve koruması teslim olmaya zorlandı, sonra öldürüldü.

asya 
 şubat – lý bí, imparator ilan edildi ve van xuân (modern vietnam) imparatorluğunu kurdu. orduları champa krallığı saldırılarını püskürttü.
 ekim – liang hanedanı van xuân'a karşılık verdi ve i̇mparator wu komutasında bir ordu (120,000 asker) yollayıp, bölgeyi yeniden işgal etti.

konularına göre

din 

 jacob baradaeus, sergius'u antakya patriği olarak kutsayarak, süryani ortodoks kilisesi ile doğu ortodoks kilisesi arasında kalıcı bir ayrılmayı başlattı.

doğumlar 
 dugu qieluo, sui hanedanı'ndan i̇mparatoriçe (ö. 602)
 jing di, liang hanedanı'ndan i̇mparator (ö. 558)
 yuwen xian, kuzey zhou'nun prensi (ö. 578)

ölümler 
 18 ekim – kernevek aziz wenna (yaklaşık tarih)
 tarihi bilinmeyen
 dionysius exiguus, anno domini döneminin mucidi (yaklaşık tarih)
 solomon, bizanslı general ve afrika prefektörü

kaynakça
547



olaylar

doğumlar 
 phocas, bizans imparatoru (ö. 610)

ölümler 
 nursialı benedikt - hem ortodoks hem katolik mezhebine göre aziz kabul edilen din adamı (d. 480)
 tribonianus, i. justinianus döneminde, yasaları yenilemek ve düzenlemek ile sorumlu olan on hukukçudan biri (d. 500)
550



olaylar

doğumlar 
 iv. bonifacius, papa (ö. 615)
abdullah bin selam, yahudi alimiyken müslüman olan sahabe (ö. 663)

ölümler 
 aryabhata, hint matematikçi ve astronom (d. 476)
 germanus, i̇mparator i. justinianus'un önde gelen komutanlarından biri olan bizans generali
552



olaylar 
 göktürk kağanlığı kuruldu (dağılışı 744).
 mons lactarius savaşı gerçekleşti.
 taginae muharebesi gerçekleşti.

doğumlar

ölümler 
 1 temmuz - totila, ostrogotlar krallığı'nın yedinci kralı
 tarihi bilinmeyen
 aratius, sasani ve bizans ordularında görev yapmış ermeni asker
 teya, ostrogotlar krallığı'nın son kralı
553



olaylar 
 bizans i̇mparatorluğu, ostrogot krallığı'nı mons lactarius savaşı ile fethetti.
 5 mayıs’da başlayıp 2 haziran’da sonlanan i̇kinci konstantinopolis konsili toplandı.
 telephis-ollaria muharebesi gerçekleşti.

doğumlar 
 chen shubao

ölümler 
 bumin kağan, türk adıyla kurulmuş ilk devlet olan ilk göktürk kağanlığı'nın kurucusu (d. 490)
 gelimer, vandallar ve alanların kralı (d. 480)
 i̇ssik kağan, göktürk kağanı, bumin kağan'ın oğlu
 xiao ji
554

554 (dliv) jülyen takviminde ilk günü perşembe olan yıl.

olaylar 
 onoguris kuşatması gerçekleşti.

doğumlar 
 1 ocak - i̇mparatoriçe suiko, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 33. hükümdarı (ö. 628)

ölümler 
 mihr-mihroe, fars general
555



olaylar

doğumlar 
 hatice bint hüveylid, i̇slâm peygamberi muhammed bin abdullah'ın ilk eşi (ö. 619)

ölümler 
 7 haziran - vigilius, papa
 tarihi bilinmeyen
 ii. gubaz, lazika kralı
 theudebald, i. theudebert ve deoteria'nın oğlu, reims'in ya da avustrasya'nın kralı (d. 535)
557



olaylar 
 14 aralık - bizans i̇mparatorluğu'nun başkenti konstantinopolis'te 6.4 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi. deprem ayasofya ve i̇stanbul surlarında büyük hasara yol açtı.
 buhara savaşı gerçekleşti.

doğumlar

ölümler
559



olaylar

yere göre

bizans i̇mparatorluğu 

 kış – zabergan komutasındaki kutrigurlar ve hunlar, donmuş tuna nehri'ni geçerek balkanlar'ı işgal eder. trakya ve makedonya'ya baskın düzenlerler, ancak belisarius komutasındaki bir bizans kuvveti tarafından konstantinopolis yakınlarında geri püskürtülürler.
 melantias muharebesi : konstantinopolis surlarının dışında, belisarius kıdemli süvarileri (bucellarii) ile birleşik "barbarları" ve alelacele toplanan birkaç bin askeri yener.

britanya 

 glappa, bernicia'nın (kuzey doğu i̇ngiltere) kralı olarak babası ida'nın yerine geçer. onun yönetimi sırasında angliyen yerleşimciler, şu anda güneydoğu i̇skoçya olan topraklarını genişletti

asya 

 i̇lk başarılı insan uçuşu: yuan huangtou'yu taşıyan bir uçurtma çin'in ye kentine yakın bir yere indi. i̇mparator wen xuan di uçuşa sponsor olur; yuan esir alınır; diğer hapsedilmiş uçurtma uçurucuları da uçar, ancak bunlar ölür ve yuan hayatta kalır. yuan daha sonra idam edilir.
 37 yaşındaki wen di, chen hanedanlığının imparatoru olarak amcası chen wu di'nin yerine geçer. hükümdarlığı sırasında asi savaş ağalarına karşı devleti pekiştirir.
 gaya konfederasyonunun bir üyesi olan şehir devleti ara gaya, kore yarımadasında silla'ya teslim olur.
 pyeongwon, goguryeo'nun kore krallığının hükümdarı olur.

doğumlar 

 reccared i, vizigotların kralı (ö. 601)
 wu shihuo, wu zetian'ın babası (ö. 635)
 xuan di, kuzey zhou imparatoru (ö. 580)

ölümler 

 chen hanedanı imparatoru chen wu di (d. 503)
 bernicia kralı ida (yaklaşık tarih)
 noblac'lı leonard, frenk başrahip ve aziz
 wen xuan di, kuzey qi imparatoru (d. 529)

kaynakça
560



olaylar 
 buhara savaşı gerçekleşti.
 avarlar orta asya'dan göçerek, 560 yılında macaristan merkez olmak üzere büyük bir devlet kurdular.

doğumlar 

 sevilla'lı i̇sidor, i̇lk orta çağ ansiklopedisti olarak adlandırılır - kilise babası - kilise doktoru (ö. 636)

ölümler
562



olaylar 
 avar kağanlığı, i. bayan tarafından kuruldu (dağılışı 823)
 i̇mparator i. justinianus, sasani i̇mparatorluğu ile 50 yıllık barış antlaşması imzaladı. status quo ante durumuna dönüldü. lazika (modern gürcistan) bizans'a bırakıldı.

doğumlar

ölümler
565



olaylar 
 azize katerina manastırı'nın inşası tamamlandı.

doğumlar 
 ebu süfyan, mekke'nin fethi sırasında müslüman olmuş olan sahabi (ö. 652)

ölümler 
 i. justinianus, bizans i̇mparatoru (d. 482)
 belisarius, i̇mparator i. justinianus döneminde doğu roma i̇mparatorluğu başkomutanı (magister militum) (d. 505)
 patrisyen petrus, bizans i̇mparatorluğu'nda bürokrat, diplomat ve tarihçi (d. 500)
 prokopius, filistin kökenli bizanslı tarihçi (d. 500)
566



olaylar

doğumlar 
 8 nisan - i̇mparator gaozu, çin'in tang hanedanı'nın kurucusu ve ilk imparatoru (ö. 626)
 tarihi bilinmeyen
 abbas bin abdülmuttalib, sahabe (ö. 652)

ölümler 
 justinus, bizanslı general ve aristokrat (d. 525)
568



olaylar

doğumlar 
 hamza bin abdülmuttalib, i̇slam peygamberi muhammed'in amcası, ilk müslümanlardan (ö. 625)
 selman-ı farisî, i̇slamiyet'i kabul eden i̇ran asıllı ilk sahabe (ö. 656)

ölümler
570



olaylar 

 habeşistan'da bulunan aksum krallığı'na bağlı olan yemen valisi ve sonradan bağımsızlık ilan ederek yemen kralı olan ebrehe, mekke'de bulunan müslümanlar için önemli olan kabe'yi yıkmak için harekete geçti.

doğumlar 
 ammar bin yasir, sahabe (ö. 657)
 muhammed, i̇slam dininin peygamberi (ö. 632)
 theodelinda, lombardların kraliçesi, bavyeralı i. garibald'ın kızı (ö. 628)

ölümler
571



olaylar

doğumlar 
 muhammed, i̇slam dininin peygamberi (ö. 632)

ölümler 
 15 nisan - i̇mparator kimmei, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 29. imparatoru (d. 509)
 tarihi bilinmeyen
 abdullah bin abdulmuttalib, i̇slam peygamberi muhammed'in babası (d. 545)
573



olaylar 
 dara kuşatması gerçekleşti.
 nisibis kuşatması gerçekleşti.

doğumlar 
 ebû bekir, i̇slam peygamberi muhammed'in sahabesi ve dört halife'nin ilki (ö. 634)

ölümler 
 narses, bizans generali (d. 478)
574



olaylar

doğumlar 
 7 şubat - prens shōtoku, japonya i̇mparatorluk ailesi üyesi ve devlet adamı (ö. 622)
 tarihi bilinmeyen
 erkam bin ebü'l erkam, i̇slam peygamberi muhammed'in ilk müslüman olan sahabelerinden (ö. 673)

ölümler
575

575 (dlxxv) jülyen takviminde salı günü başlayan bir yıldır.

olaylar 
 ii. childebert avustralya kralı oldu.
 liuvigild komutasındaki vizigotlar i̇spanya'nın kuzeyindeki suevi krallığı'nı işgal etti.

doğumlar 
 el-hansa, arap şair (ö. 645)
 herakleios, bizans imparatoru (ö. 641)
 severus seboht, piskopos (ö. 667)
 wen yanbo, tang hanedanı şansölyesi (ö. 637)
 zeyd bin harise, sahabe (ö. 629)

ölümler 
 i. sigebert, avustralya kralı
 áed mac echach, connacht kralı
576



olaylar 
 göktürk kağanlığı, kerç kuşatması'nı kazandı.
 göktürk kağanlığı, bizans i̇mparatorluğu'na karşı kırım seferi'ni başlattı.

doğumlar 
 ebu eyyûb el-ensarî, "eyüp sultan" olarak tanınan sahabe (ö. 672 / 674)
 osman bin affan, iii. halife (ö. 656)

ölümler 
 i̇stemi yabgu, batı göktürk kağanı, bumin kağan'ın kardeşi
578



olaylar

doğumlar

ölümler 
 5 ekim - ii. justinus, bizans imparatoru (d. 520)
 tarihi bilinmeyen
 abdül muttalib bin haşim, i̇slam peygamberi muhammed'in dedesi (d. y. 497)
 i̇oannis malalas, yunan vakanüvis (d. 491)
581



olaylar 
 göktürk kağanlığı'nın bizans i̇mparatorluğu'na karşı yaptığı kırım seferi sona erdi.
 doğu göktürk kağanlığı kuruldu (dağılışı 630)
 sirmium kuşatması'nda 3 yıl direnen ii. tiberius, vatandaşlarının hayatları karşılığında şehri teslim etmeyi kabul etti.

doğumlar 
 bilâl-i habeşî, i̇slam'ın ilk müezzini (ö. 641)
 ömer bin hattab, sahabe, halife (ö. 644)

ölümler 
 taspar kağan, göktürk kağanı, bumin kağan'ın oğlu, mukan kağan'ın kardeşi
582



olaylar 
 göktürk devleti'nin ikiye ayrıldı.
 roma i̇mparatorluğu'nun elinde olan, pannonia bölgesinde yer alan sirmium şehrini avarlar 582 yılında ele geçirip yıktılar.

doğumlar

ölümler 
 14 ağustos - ii. tiberius, bizans imparatoru (d. 520)
 tarihi bilinmeyen
 agathias, bizanslı şair ve tarihçi (d. 536)
 justinianus, jüstinyen hanedanı üyesi, aristokrat ve general (d. 525)
584

584 (dlxxxiv) cumartesi günü başlayan bir artık yıldır.

olaylar 
 lombardiya'da 10 yıl süren fetret devri sona erdi.

doğumlar 
 kubrat, büyük bulgarya hanı (ö. 638)
 yang zhao, çinli prens (ö. 606)

ölümler 
 ruadhán, i̇rlandalı aziz
586

586 (dlxxxvi) salı günü başlayan bir yıldır.

olaylar 
 avarlar, selanik'i fethetti.

doğumlar 
 ii. theudebert, avusturasya kralı (ö. 612)

ölümler 
 21 nisan - liuvigild, vizigot kralı
 zhu manyue, çin imparatoriçesi (d. 547)
587



olaylar

doğumlar

ölümler 
 i̇mparator yōmei, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 31. imparatoru (d. 518)
 i̇şbara kağan, doğu göktürk hükümdarı
 töremen apa kağan, göktürk i̇ç savaşı yıllarında buhara bölgesinde yabguluk yapan türk devlet adamı
589

589 (dlxxxix) cumartesi günü başlayan bir yıldır.

olaylar 
 behrâm-ı çûbîn komutasındaki sasani ordusu bizans i̇mparatorluğu yönetimindeki silvan'ı ele geçirdi.

doğumlar 
 li jiancheng, çin prensi (ö. 626)

ölümler 
 1 mart - david, galli aziz
 baga kağan, doğu göktürk kağanlığı hükümdarı
593



olaylar

doğumlar 
 i̇mparator jomei, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 34. imparatoru (ö. 641)
 lübabe bint haris, sahabe (ö. 655)
 said bin zeyd, sahabe (ö. 670 / 671)

ölümler 
 ino anastasia, bizans imparatoru ii. tiberius'un eşi
 i̇mparator sushun, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 32. imparatoru (d. 520 / 521)
594



olaylar

doğumlar 
 i̇mparatoriçe kōgyoku, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 35. ve 37. hükümdarı (ö. 661)
 veysel karani, yemen'li müslüman ve mistik (ö. 657)
 zübeyr bin avvâm, sahabe (ö. 656)

ölümler 
 17 kasım - gregorius, tours piskoposu olarak görev yapmış tarihçi ve hagiograf (d. 538)
 tarihi bilinmeyen
 evagrius skolastikos, roma i̇mparatorluğu'nda yaşamış suriyeli tarihçi ve yazar (d. 536)
599



olaylar

doğumlar 
 23 ocak - li shimin, çin imparatoru (ö. 649)
 tarihi bilinmeyen
 ali bin ebu talib, halife (ö. 661)
 zeyneb bint muhammed, i̇slam peygamberi muhammed ile hatice'nin en büyük kızı (ö. 629)

ölümler
602



olaylar

doğumlar 
 i. muâviye, i̇slam devleti'nin ali'den sonraki halifesi ve emevi hanedanı'nın kurucusu (ö. 680)
 adaloald, lombard kralı (ö. 628)
 xuan zang, erken tang döneminden tanınmış bir çinli budist rahip, bilgin, gezgin ve çevirmen (ö. 664)

ölümler 
 27 kasım
 mauricius, bizans imparatoru (d. 539)
 petros, bizans i̇mparatoru mauricius'un kardeşi (d. y. 545)
 tarihi bilinmeyen
 i. bayan, avar kağanlığı'nın kurucusu ve ilk kağanı
 theodosius, bizans i̇mparatoru mauricius'un oğlu (d. 583 / 585)
603



olaylar

doğumlar

ölümler 
 i̇ltigin buyruk kağan, tulan kağan'ın ölmesiyle tahtı ele geçirmeye çalışan göktürk kağanı
 tarduş kağan, batı göktürk kağanlığı'nın kurulmasını sağlayan siyasi ortamı oluşturan yabgu
604



olaylar

doğumlar

ölümler 
 12 mart - i. gregorius, papa (d. y. 540)
 13 ağustos - i̇mparator wen, çin'in sui hanedanı'nın kurucusu ve ilk imparatoru (d. 541)
 tarihi bilinmeyen
 i. sabrisho, doğu asur kilisesi patriği
 germanus, bizans generali
606

606 (dcvi) cumartesi günü başlayan bir yıldır.

olaylar 
 harşa i̇mparatorluğu kuruldu (dağılışı 647).

doğumlar 
 hafsa bint ömer, muhammed'in eşi

ölümler 
 22 şubat - papa sabinian
 sengcan, çinli patrik
610



olaylar 
 i̇slam inancına göre, muhammed'e hira mağarası'nda kur'an'ın ilk vahyi nazil oldu.

doğumlar 
 aşina po-luo-men, doğu göktürk kağanlığı'nın son kağanı olan i̇l kağan'ın oğlu (ö. 651)

ölümler 
 phocas, bizans imparatoru (d. 547)
611



olaylar 
bizans-sasani savaşı: şehrbârâz komutasındaki pers ordusu, antakya, suriye ve mezopotamya'daki bizans kalelerinin çoğunu ele geçirdi.

doğumlar 
 ii. leo, papa (ö. 683)
 aşina zhong, sol bilge prensi (ö. 675)
 eudokia epifaneia, bizans i̇mparatoru herakleios'un kızı

ölümler
612



olaylar 
 salsu muharebesi gerçekleşti.

doğumlar 
 3 mayıs - iii. konstantinos, bizans i̇mparatoru (ö. 641)
 tarihi bilinmeyen
 enes bin mâlik, sahabe (ö. 709)
 zeyd bin sabit, sahabe (ö. 665)

ölümler 
 fabia eudokia, herakleios'un ilk eşi (d. 580)
613



olaylar  
bizans ve sasani imparatorlukları arasında büyük bir savaş gerçekleşti sasani imparatorluğu büyük bir zafer aldı bu savaş 9 yıl sonra tekrar gerçekleşti ve bizans imparatouğu nun zaferiyle sonlandı

doğumlar

ölümler 
 priscus, bizans generali
614



olaylar 
 son bizans-sasani savaşı sırasında persler ve yahudi müttefikleri üç haftalık bir kuşatmanın ardından kudüs'ü bizans i̇mparatorluğu'ndan aldı.

doğumlar 
 abdullah bin ömer, ikinci i̇slâm halifesi ömer'in oğlu, sahabe (ö. 693)
 aişe, i̇slam peygamberi muhammed'in eşi, halife ebu bekir'in kızı (ö. 678)

ölümler
615



olaylar 
 11 eylül -  şipi kağan'ın ordusu sui imparatoru yang'ı yanmen'de kuşattı..
 şahin komutasında sasani ordusu, küçük asya'yı istila etti ve konstantinopolis'te boğazın karşısında kalkedon'a ulaştı.
 müslümanlar habeşistan'a hicret etti.

doğumlar

ölümler 
 iv. bonifacius, papa (d. 550)
 sümeyye bint hubbât, i̇slam'da ilk şehit olarak kabul edilen kadın sahabe

kaynakça
616



olaylar

doğumlar 
 28 eylül - cavanşir, kafkas albanyası hükümdarı (ö. 681)

ölümler 
 24 şubat - ethelbert, kent ve bretwalda kralı
 tarihi bilinmeyen
 agilulf, lombards kralı (yaklaşık tarih)
 æthelfrith, bernicia kralı
 saebert, essex kralı (yaklaşık tarih)
 st. john the merciful (yaklaşık tarih)
618



olaylar 
 sui hanedanı devrildi.
 tang hanedanı kuruldu.
 siyenpiler dağıldı (kuruluşu 315).
 tong yabgu kağan, batı göktürk kağanlığı'nın yeni kağanı oldu.

doğumlar

ölümler 
 i̇mparator yang, çin'in sui hanedanı'nın ikinci imparatoru (d. 569)
Civan Gasparyan

civan gasparyan (ermenice: ջիվան գասպարյան, 12 ekim 1928, solak - 6 temmuz 2021, los angeles), ermeni duduk virtüözü.

küçük yaşta evin geçimine katkıda bulunmak için çalışmalara başladı, fakat aklı hep duduktaydı. gasparyan ilk yıllarını şöyle anlatır: "sessiz filmler yerel müzik eşliğinde gösterilirdi. duduğu ilk kez sinemada dinledim. bir yandan da ailemin geçimine yardımcı olmak zorundaydım. topladığım şişeleri satarak ilk duduğumu aldım. altı yaşındaydım, çalmayı kendim öğrendim. çocuk grubundan sonra gomidas konservatuvarına girdim. master ve pedagoji eğitiminden sonra konservatuvarda eğitim görevlisi oldum."

civan gasparyan 1946'dan 1982'ye kadar tatul altunyan halk müziği ve oyunları topluluğunda solist olarak yer aldı. yapımcı-müzisyen brian eno 1989'da moskova'da melodia plak şirketinin stüdyolarında sovyet halklarının müziklerini incelerken; civan gasparyan'ın müziği ile karşılaştı. çok etkilenen eno, gasparyan'ı londra'ya davet etti. gasparyan'ın yurt dışında yayımlanan ilk albümü "i will not be sad in this world" bu dönemde kaydedildi. gasparyan bu albümden sonra dünyanın en ünlü senfonik orkestralarıyla ve peter gabriel, lionel richie, michael brook, erkan oğur gibi tanınmış müzisyenlerle çalıştı. avrupa ve amerika'da pek çok albümü yayımlandı. ronin, gladyatör gibi pek çok filmde müzikleriyle yer aldı.

civan gasparyan 6 temmuz 2021'de abd'nin los angeles şehrinde 92 yaşında öldü. 24 temmuz 2021'de ermenistan'ın başkenti erivan'daki aram haçaturyan konser salonunda düzenlenen törenin ardından komitas pantheon mezarlığı'na defnedildi.

kaynakça 

 https://web.archive.org/web/20090419225302/http://www.bkses.com/gasparyan/

2021 yılında ölenler
1928 doğumlular
ermeni besteciler
dudukçular
los angeles'ta ölenler
619



olaylar 
 avarlar, i̇stanbul'u ilk kez kuşattı.
 i̇kinci göktürk - sasani savaşı, sasaniler büyük zaferle savaşı bitirdiler.

doğumlar 
 abdullah bin abbas, tefsir ve fıkıh alanlarında otorite kabul edilen sahabe (ö. 687)

ölümler 
 ebu talib bin abdülmuttalib, i̇slam peygamberi muhammed'in amcası (d. 549)
 hatice bint hüveylid, i̇slâm peygamberi muhammed bin abdullah'ın ilk eşi (d. 555)
 şipi kağan, doğu göktürk kağanlığı hükümdarı
621



olaylar 
 i̇slam inancına göre i̇sra ve miraç hadisesi gerçekleşti.
birinci akabe biatı; arabistan'da destek arayan muhammed'e yesrib şehrinden gelen 6 kişilik bir grup müslüman olarak biat etti. bu ileride gerçekleşecek hicretin başlangıcıdır.
 i̇l kağan tarafından tang hanedanı'na karşı sefer yapıldı. sefer, göktürk zaferiyle sonuçlandı.

doğumlar 
 iii. erdeşîr, sasani i̇mparatorluğu çocuk hükümdarı (ö. 630)
 ukbe bin nafi, arap komutan ve emevi valisi (ö. 682)

ölümler 
 çula kağan, doğu göktürk kağanlığı hükümdarı
622



olaylar 
 16 temmuz - müslümanların, mekke'den medine'ye göçü (hicret) başladı.

doğumlar 
 mizizios, sicilya'da imparatorluk ilan etmiş bir gaspçı bizans i̇mparatoru (ö. 669)
 muhtar es-sekafî, muhtariyye hizibinin kurucusu (ö. 687)

ölümler 
 8 nisan - prens shōtoku, japonya i̇mparatorluk ailesi üyesi ve devlet adamı (d. 574)
 tarihi bilinmeyen
 velîd bin mugīre, i̇slam dininin ilk yıllarında ve mekke döneminde adı geçen pagan (d. 530)
624



olaylar 
 13 mart - bedir muharebesi gerçekleşti.
 25 mart - herakleios, pers topraklarına saldırmak üzere konstantinopolis'ten ayrıldı.

doğumlar 
 17 şubat - wu zetian, çin imparatoriçesi (ö. 705)
 4 mart - hasan bin ali, i̇slam peygamberi muhammed'in torunu, halife (ö. 669)
 tarihi bilinmeyen
 abdullah bin zübeyr, ayşe bint ebu bekir'in yeğeni (ö. 692)

ölümler 
 17 mart - amr bin hişam, ya da ebu cehil, mekke'nin eski liderlerinden biri (d. 556)
 tarihi bilinmeyen
 ebu afek, yahudi şair
 ebu leheb, i̇slam dininin peygamberi muhammed'in amcası (d. 563)
 ukbe bin ebi muayt, i̇slam karşıtı kureyşli arap
 utbe bin rebîa, kureyş'in ileri gelenlerinden bir pagan
 ümeyye bin halef, i̇slam dininin peygamberi muhammed'e karşı çıkan mekke'nin eski liderlerinden birisi
625



olaylar 
 23 mart - uhud muharebesi gerçekleşti.
 nisan - sarus muharebesi gerçekleşti.
 hsin-cheng muharebesi gerçekleşti.

doğumlar

ölümler 
 hamza bin abdülmuttalib, i̇slam peygamberi muhammed'in amcası, ilk müslümanlardan (d. 568)
 mus'ab bin umeyr, sahabe (d. 585)
 şemmas bin osman, sahabe (d. 591)
626



olaylar 
 25 eylül -  vey nehri üzerindeki pien köprüsü'nde li shimin ile i̇llig kağan arasında ittifak gerçekleştirildi..
 avrupalı avarlar, slavlar ve sasaniler tarafından yapılan konstantinopolis kuşatması, bizans i̇mparatorluğu'nun kesin zaferiyle son buldu.

doğumlar 
 10 ocak - hüseyin bin ali, i̇slam peygamberi muhammed’in torunu (ö. 680)
 tarihi bilinmeyen
 heraklonas, bizans i̇mparatoru (ö. 641)
 i̇mparator tenji, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 38. imparatoru (ö. 672)

ölümler 
 4 eylül - i̇mparator gaozu, çin'in tang hanedanı'nın kurucusu ve ilk imparatoru (d. 566)
 tarihi bilinmeyen
 şahin vahmanzadegan, ii. hüsrev döneminde üst düzey bir sasani generali

kaynakça
627



olaylar 
 31 mart - nisan - müslümanlar ile mekkeliler arasında hendek muharebesi yapıldı.
 üçüncü göktürk-sasani savaşı
 ninova muharebesi

doğumlar 
 ümmü gülsüm bint ali, ömer bin hattab'ın eşi, i̇slam peygamberi muhammed'in torunu

ölümler 
 12 aralık - rhahzadh, ermeni asıllı pers generali
 tarihi bilinmeyen
 bonus, bizans devlet adamı ve generali
628



olaylar 
 mart - medineli müslümanlarla mekkeli paganlar arasında hudeybiye antlaşması ile barış sağlandı. bu antlaşma ile mekkeliler i̇slam devleti'ni tanıdı.
 i̇lkbahar - bizans-sasani savaşı : i̇mparator herakleios, kral ii. hüsrev'e barış için bir teklif sunar, pers şahı bunu reddeder. savaştan bıkmış persler, tizpon'da hüsrev rejimine karşı ayaklanır ve 25 şubat'ta oğlu ii. kubâd'ı tahta geçirir. babasını öldürür ve herakleios ile müzakerelere başlar.
 batı göktürk kağanlığı ikiye bölündü.
 üçüncü göktürk-sasani savaşı: batı göktürk kağanlığı, liderleri tong yabgu kağan komutasında, tiflis'i aldılar. pers savunucuları idam edildi veya sakat bırakıldı; tong yabgu kağan, derebeyliği altındaki çeşitli kabileleri yönetmek için valiler (tudunlar) atar.

doğumlar 
 21 temmuz - i̇mparator gaozong, çin'in tang hanedanı'nın üçüncü imparatoru (ö. 683)

ölümler 
 15 nisan - i̇mparatoriçe suiko, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 33. hükümdarı (d. 554)
 tarihi bilinmeyen
 adaloald, lombard kralı (d. 602)
 ii. hüsrev, sasani i̇mparatorluğu hükümdarı
 ii. kubâd, sasani i̇mparatorluğu hükümdarı (d. 590)
 theodelinda, lombardların kraliçesi, bavyeralı i. garibald'ın kızı (d. 570)
 tong yabgu kağan, batı göktürk kağanı
629



olaylar 
 27 nisan - şehrbârâz, sasani i̇mparatorluğu tahtını iii. erdeşîr'den aldı, ancak kırk gün sonra soylular tarafından purandoht lehine tahttan indirildi.
 eylül - mute muharebesi gerçekleşti.
 eylül - kudüs, pers i̇mparatorluğu'nun 15 yıllık işgalinden sonra bizanslılar tarafından yeniden fethedildi.
 14 eylül - i̇mparator herakleios zaferle konstantinopolis'e girdi. gerçek haç eşliğinde bir geçit töreninde vatandaşlar ve oğlu iii. konstantinos tarafından karşılandı.
 i̇mparator herakleios kendisini yunanca "egemen" anlamına gelen 'basileus' olarak adlandırır ve pers'e karşı kazandığı zaferden sonra eski "kralların kralı" ünvanını alır.
 hayber muharebesi gerçekleşti.

doğumlar

ölümler 
 abdullah bin revaha, sahabe
 zeyd bin harise, sahabe
 zeyneb bint muhammed, i̇slam peygamberi muhammed ile hatice'nin en büyük kızı (d. 599)
630



olaylar 
 11 ocak - mekke'nin fethi gerçekleşti.
 21 mart - i̇mparator herakleios, en kutsal hıristiyan emanetlerinden biri olan gerçek haç'ı kudüs'e iade etti. hristiyanlar tarafından reddedilen monotelitizm'i tanıtmaya çalışıyor. 
herakleios, tüm yahudilerin hıristiyan olması gerektiğine dair bir kararname çıkarır; bunu kudüs çevresinde ve celile'de bir yahudi katliamı izler, hayatta kalanlardan bazıları dera bölgesine kaçar.
 27 mart -  yin dağları'nda meydana gelen yinshan muharebesi'nde (陰山之戰 / 阴山之战) li ching komutasındaki tang ordusu i̇llig kağan komutasındaki doğu göktürk kağanlığı'nı yendi..
 ekim - tebük seferi gerçekleşti.
 huneyn muharebesi gerçekleşti.
 taif seferi gerçekleşti.
 doğu göktürk kağanlığı dağıldı (kuruluşu 581)

doğumlar 
 7 kasım - ii. konstans, bizans imparatoru (ö. 668)
 tarihi bilinmeyen
 konon, papa (ö. 687)

ölümler 
 27 nisan - iii. erdeşîr, sasani i̇mparatorluğu çocuk hükümdarı (d. 621)
 9 haziran - şehrbârâz, sasani i̇mparatorluğu hükümdarı
 tarihi bilinmeyen
 abdullah bin zülbicâdeyn, sahabe
 i-ch'eng, i̇mparator wen'in kızlarından olup göktürkler ile barışı sağlamak için yami kağan ile evlendirilen sui hanedanı prensesi

kaynakça
631



olaylar

doğumlar 
 i̇mparator temmu, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 40. imparatoru (ö. 686)

ölümler 
 bağatur sepi kağan, batı göktürk kağanı
 reyhâne bint zeyd, i̇slam peygamberi muhammed'in eşi
 ümmü gülsüm bint muhammed, i̇slâm peygamberi muhammed'in kızı
632



olaylar 
 27 ocak - bir halkalı güneş tutulması meydana geldi.
 23 şubat - muhammed, veda hutbesini gerçekleştirdi.
 8 haziran - ebu bekir ilk halife seçildi.
 16 haziran - 8 yaşındaki iii. yezdicerd, ahameniş i̇mparatorluğu'nun kralı (şahı) olarak tahta çıktı . sasani hanedanlığının (modern i̇ran) son hükümdarı olur.
 büyük bulgar hanlığı kuruldu (dağılışı 668).
 râşidîn halifeliği kuruldu (dağılışı 661).

doğumlar 
 muhammed bin ebû bekir, ebu bekir'in oğlu, mısır valisi (ö. 658)

ölümler 
 3 haziran - esved el-ansî, kahin, i̇slam'a göre sahte peygamber
 8 haziran - muhammed, i̇slam dininin peygamberi (d. y. 570)
 5 ağustos - fatıma bint muhammed, i̇slam peygamberi muhammed'in kızı, ali bin ebu talib'in eşi
 tarihi bilinmeyen
 vi. hürmüz, sasani hükümdarı
 muhsin bin ali, ali bin ebu talib ile fatıma zehra'nın oğlu
 müseylime, 7. yüzyılda arabistan'da peygamberliğini ilan etmiş din kurucusu, i̇slam'a göre sahte peygamber
633



olaylar 
 18 mart - arap yarımadası, ebû bekir'in merkezi otoritesi altında birleştirildi. bu olay, i̇ran'ın fethi ve sasani hanedanlığının düşüşüne zemin hazırladı.
 nisan - zincirler muharebesi gerçekleşti.
 mayıs - hîre muharebesi gerçekleşti.
 ridde savaşları: râşidîn halifeliğiğinin halifesi ebu bekir, necran (yemen) bölgesinde yaşayan arap kinde kabilesine karşı askeri bir sefer başlatır.
 hristiyan misyonerler çin'e yerleşmeye başladı. doğu süryani kilisesi'nin piskoposu alopen, tang hanedanlığı'na nasturi hristiyanlığı vaaz ediyor.

doğumlar

ölümler 
 ebû dücâne, sahabe
 ebu huzeyfe, sahabe
634



olaylar 
 ocak - firaz muharebesi: halid ibn el-velid komutasındaki rashidun arapları (15.000 erkek), mezopotamya'da (irak) bizans i̇mparatorluğu, pers i̇mparatorluğu ve arap hristiyanların (halid'in ordusundan en az 10 kat daha büyük) birleşik güçlerini yendi.
 şubat - dathin muharebesi: yezid bin ebu süfyan komutasındaki rashidun güçleri, gazze çevresinde hristiyan arapları yener.  müslümanların zaferi, bizans i̇mparatorluğu içinde zulüm gören bir azınlık olan yerel yahudiler tarafından kutlanır.
 haziran - karyeteyn muharebesi gerçekleşti.
 30 temmuz - ecnadeyn muharebesi: theodore komutasındaki bizans kuvvetleri (müslüman kaynaklara göre 90.000 asker), beit shemesh (günümüz i̇srail) yakınlarında raşidun halifeliği tarafından yenildi.  emesa'da bulunan i̇mparator herakleios savaşın sonucunu duyunca antakya'ya kaçtı.
 köprü muharebesi: bahman jadhuyih komutasındaki pers kuvvetleri (10.000 asker) müslüman arapları fırat nehrinde (kufe yakınlarında) yendi.  fillerin görüntüsü müslümanları paniğe kaptırdı ve birçoğu öldürüldü.  bahman, kaçan arap ordusunu takip etmez.

doğumlar 
 i. germanos, rum ortodoks patriği (ö. 732)
 ii. clovis, neustrasya ve burgonya kralı (ö. 657)

ölümler 
 23 ağustos - ebû bekir, i̇slam peygamberi muhammed'in sahabesi ve dört halife'nin ilki (d. 573)
 tarihi bilinmeyen
 fadl bin abbas, sahabe
 i̇l kağan, doğu göktürk kağanlığı’nın son hükümdarı
635



olay 
 ocak - fahl muharebesi: halid bin velid komutasındaki raşidun ordusu (30.000 asker), ürdün vadisi'ndeki (ürdün) pella'da theodore trithyrius liderliğindeki bizans kuvvetlerini yendi.
i̇mparator herakleios, balkan yarımadası'ndaki avarların gücünü kırmak için büyük bulgaristan'ın hükümdarı (kağan) kubrat ile ittifak yapar.

doğumlar 
 papa ii. benedictus, papa (ö. 685)

ölümler 
 hind bint utbe, sahabe
637



olaylar 
 nisan - kudüs'ün fethi gerçekleşti.
 temmuz-ekim - halep kuşatması gerçekleşti.
 ekim - demirköprü savaşı gerçekleşti.
 kadisiye savaşı sonrasında tizpon, dört büyük halife ordusu tarafından ele geçirildi.

doğumlar 
 said bin el-müseyyeb, hadis, tefsir ve fıkıh alanında tabiin'in önde gelen müçtehidlerinden biri (ö. 715)

ölümler
638



olaylar 
 maraş kuşatması gerçekleşti.
 i̇li nehri antlaşması yapıldı.
 amvâs veba salgını

doğumlar 
 hui neng, zen budizmin altıncı ve son piri (ö. 713)

ölümler 
 12 ekim - i. honorius, papa
 9 aralık - i. sergios, rum ortodoks patriği
 tarihi bilinmeyen
 ebu ubeyde bin cerrah, sahabe (d. 583)
 kubrat, büyük bulgarya hanı (d. 584)
639



olaylar 
 19 mayıs - kürşad yani chieh-she-shuai ve yandaşları tang imparatoru tai tsung'un yaz sarayı chiucheng sarayını bastılar.
 16 temmuz - hicretin gerçekleştiği sene 1 kabul edilerek, hicri takvim oluşturuldu.

doğumlar

ölümler 
 19 mayıs - kürşad yani chieh-she-shuai, göktürk tigini
640



olaylar 
 kubrat han'ın kurduğu ilk bulgar hanlığı, hazarlar tarafından mağlup edildi ve bulgarlar ikiye ayrıldı.

doğumlar 
 musa bin nusayr, emevî hâlifesi (ö. 716)

ölümler 
 muâz bin cebel, sahabe, fıkıh bilgini, vahiy kâtibi (d. 605)
 safiyye bint abdülmuttalib, sahabe (d. 567)
641



olaylar

doğumlar

ölümler 
 11 şubat - herakleios, bizans imparatoru (d. 575)
 24 mayıs - iii. konstantinos, bizans i̇mparatoru (d. 612)
 17 kasım - i̇mparator jomei, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 34. imparatoru (d. 593)
 tarihi bilinmeyen
 bilâl-i habeşî, i̇slam'ın ilk müezzini (d. 581)
 heraklonas, bizans i̇mparatoru (d. 626)
643

643 (dcxliii), çarşamba günü başlayan yıl.

olaylar 
 maurikios kendini roma dükü ilan etti.

doğumlar 
 fazang, çinli budist patrik (ö. 712)

ölümler 
 hou junji, tang hanedanı şansölyesi
 maurikios chartoularios, bizanslı isyancı
 wei zheng, tang hanedanı şansölyesi (d. 580)
644



olaylar 
 1 kasım - 2. halife ömer ibn hattab, kendisinden alınan verginin azaltılmasını isteyen, ancak talebi kabul edilmeyen ebû lü'lüe tarafından medine'de sabah namazında hançerle saldırıya uğradı. saldırgan intihar ederken ömer ibn hattab 3 gün sonra öldü.

doğumlar

ölümler 
 3 kasım - ömer bin hattab, sahabe, halife (d. 581)
 tarihi bilinmeyen
 ebu lü'lüe, halife ömer'i öldüren i̇ranlı köle
645



olaylar 
 koguryo-tang savaşları başladı (bitişi 668).

doğumlar 
 i̇mparatoriçe jitō, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 41. hükümdarı (ö. 703)
 mücâhid bin cebr, ünlü hadis ve tefsir bilgini (ö. 723)

ölümler 
 21 ekim - yinçü bilge kağan, orta asya bozkırlarının kuzeyinde hüküm süren bir sir-tartuş kağanı
 tarihi bilinmeyen
 el-hansa, arap şair (d. 575)
646



olaylar 
 nikiû muharebesi: amr bin el-as komutasındaki raşidun ordusu (15.000 asker), müstahkem nikiou (mısır) kasabası yakınlarında daha küçük bir bizans kuvvetini yendi.

doğumlar 
 i. yezid, emevîlerin ikinci halifesi (ö. 683)
 abdülmelik, emeviler'in beşinci halifesi (ö. 705)
 bilge tonyukuk, i̇kinci göktürk kağanlığı tarkanı (ö. 726)

ölümler
647



olaylar 
 harşa i̇mparatorluğu dağıldı (kuruluşu 606)

arap-bizans savaşları: abdullah ibn sa'ad komutasındaki bir arap ordusu (20.000 kişilik), afrika'nın bizans eksarhlığı'nı işgal eder.  tripolitania'yı ve kartaca'nın 240 km. güneyindeki sufetula şehrini fetheder.

doğumlar 
 atâ bin ebu rebah - i̇slam'ın tabiin döneminden fıkıh, tefsir ve hadis alimi (ö. 732)

ölümler 
 16 nisan - çelebi kağan, doğu göktürk kağanı (d. 583)
 tarihi bilinmeyen
 gregori, bizans i̇mparatorluğu gaspçısı
648



olaylar 
 bizans i̇mparatoru ii. konstans, monotelitizm doktrininin neden olduğu yoğun tartışmayı susturmak için monotelitizm'in tartışılmasını yasaklayan bir imparatorluk fermanı çıkarır. ii. paul  tarafından konstans'ın adına dağıtılan bu ferman, typos olarak bilinir.
 papa i. theodore, konstantinopolis kralı ii. paul'ü aforoz eder.

doğumlar 
 i̇mparator kōbun, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 39. imparatoru (ö. 672)
 ubeydullah bin ziyâd, emevi valisi (ö. 686)

ölümler
649



olaylar 
 arap-bizans savaşları: abdullah ibn saad komutasındaki arap donanması kısa bir kuşatmanın ardından kıbrıs'ı fethetti. araplar başkent salamis'i ve adanın geri kalanını yağmaladı. kıbrıslılar, i̇mparator ii. constans'a ödedikleri gelirin aynısını ödemeyi kabul ederler.

doğumlar

ölümler 
 14 mayıs - i. theodorus, papa
 10 temmuz - li shimin, çin imparatoru (d. 599)
 tarihi bilinmeyen
 i̇oannis klimakos, hristiyan aziz, kilise babası ve keşiş (d. 579)
650



olaylar 
 hırvatlar ve sırplar, balkanlara göç etti .
 hazar kağanlığı, dinyeper'den hazar denizi'ne kadar uzanır ve hazar kıyısında i̇til şehrini başkent yapar.  kuzeye doğru volga'nın kaynaklarına kadar uzanır.  yöneticileri, görünüşe göre hem müslümanlardan hem de hıristiyanlardan bağımsızlıklarını iddia etmek için yahudi dinini kabul ediyor (yaklaşık tarih).
 abdurrahman bin rabia komutasındaki bir raşidun ordusu, balanjar (kuzey kafkasya) şehri yakınlarında hazarlar tarafından yok edildi.  savaş sırasında her iki taraf da birbirine karşı mancınık kullandı (yaklaşık tarih).

doğumlar

ölümler
651



olaylar

i̇ran
 pers kralı iii. yezdigirt, merv yakınlarındaki bir değirmenci kulübesinde müritleri tarafından öldürüldü ve hem arap fethine karşı pers direnişini hem de sasani i̇mparatorluğu'nu sona erdirdi.

arap halifeliği
abdullah bin amir komutasındaki raşidun ordusu afganistan'ı işgal eder ve horasan'daki (modern i̇ran) ana kaleleri ele geçirir. müslüman araplar, barışçıl bir şekilde teslim olan belh ve herat şehirlerini işgal eder.
sad bin abi vakkas liderliğindeki bir elçilik, denizaşırı bir yoldan başkent chang'an'a varır.  i̇lk çin camisinin kurulmasını emreden i̇mparator gao zong tarafından karşılanırlar.
kuran, halife osman ibn affan tarafından günümüzdeki biçiminde derlendi. metin, kopyalarının yapıldığı ve arap dünyasının şehir merkezlerinde ilan edildiği model haline gelir.

doğumlar

ölümler 
 iii. yezdicerd, sasani i̇mparatorluğu'nun yirmi dokuzuncu ve son kralı
 aşina po-luo-men, doğu göktürk kağanlığı'nın son kağanı olan i̇l kağan'ın oğlu (d. 610)
 ériş kül kağan, batı göktürk kağanı
652



olaylar 
 büyük vahşi kaz pagodası, tang hanedanlığı zamanında yapıldı.     
arap-bizans savaşları: abdullah ibn sa'ad komutasındaki bir arap filosu, i̇skenderiye kıyılarında bizans filosunu (500 gemi) yendi.    
 dongola kuşatması: abdullah ibn sa'ad komutasındaki bir raşidun ordusu (5.000 erkek), makuria krallığı'nda (modern sudan) dongola'yı kuşattı.      
osman ibn affan, mısır'daki hıristiyan nübyeliler ile müslümanlar arasında altı asır süren bir antlaşma yaptı.      
muhammed'in sahabisi abdurrahman bin avf, ölümünde (yaklaşık tarih) 30.000 köleyi azat etti.

doğumlar 
 iv. konstantinos, bizans imparatoru (ö. 685)

ölümler 
 abbas bin abdülmuttalib, sahabe (d. 566)
 abdurrahman bin avf, sahabe (d. y. 580)
 ebu süfyan, mekke'nin fethi sırasında müslüman olmuş olan sahabe (d. 565)
 ebu zer el-gıfârî, i̇slam'ı ilk kabul eden sahabelerden biri
653



olaylar

bizans i̇mparatorluğu
i̇mparator ii. constans, suriye valisi muaviye ile yaptığı ateşkesin ardından ermenistan'ı gönüllü olarak araplara teslim etti. muaviye ermenilere fiili özerklik verir ve nakharar theodor rshtuni'yi ermenistan'ın hükümdarı olarak atar.
 muaviye, rodos heykeli'nin (antik dünyanın yedi harikasından biri) dağınık parçalarını alarak ve madeni para yapmak için bronz hurdayı yok ettiği suriye'ye geri göndererek rodos'a bir baskın düzenler.

doğumlar 
 kâsım bin muhammed, ebu bekir'in torunu (ö. 721/725 civarı)
 tâvûs bin keysân, fars müfessir, muhaddis ve düşünür (ö. 724)

ölümler 
 abdullah bin mesud, sahabi ve ilk dönem din alimi
 yukuk kağan, batı göktürk kağanlığı'nın son dönemlerinde ülkeye hükmeden türk kağanı
654



olaylar 
 i̇slam devleti orduları rodos'u fethetti

doğumlar

ölümler 
 24 kasım - i̇mparator kōtoku, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 36. imparatoru (d. 596)
 tarihi bilinmeyen
 arfaja al-bariqi, sahabe (d. 598)
 ubade bin samit, sahabe (d. 583)
 ubeyy bin kâb, sahabe ve ilk dönem müfessir, muhaddis ve fakihlerinden
656



olaylar 
 7 kasım - cemel savaşı gerçekleşti.
 ali bin ebu talib halife oldu.

doğumlar

ölümler 
 17 haziran - osman bin affan, dört büyük halife'den üçüncüsü (d. 574/576)
 tarihi bilinmeyen
 huzeyfe bin yeman, sahabe
 selman-ı farisî, i̇slamiyet'i kabul eden i̇ran asıllı ilk sahabe (d. 568)
 talha bin ubeydullah, sahabe (d. 598)
 zübeyr bin avvâm, sahabe (d. 594)
657



olaylar 
 sıffın savaşı gerçekleşti.

doğumlar

ölümler 
 31 ekim - ii. clovis, neustrasya ve burgonya kralı (d. 634)
 tarihi bilinmeyen
 ammar bin yasir, sahabe (d. 570)
 veysel karani, yemen'li müslüman ve mistik (d. 594)
658



olaylar 
 i̇slam devleti orduları, erivan şehrini ele geçirdi.

doğumlar

ölümler 
 i̇l-kullıg i̇şbara kağan, batı göktürk kağanlığı hükümdarı (d. 620'den önce)
 mâlik el-eşter, yemenli arap komutan
 muhammed bin ebû bekir, ebu bekir'in oğlu, mısır valisi (d. 632)
659



olaylar 
 batı göktürk kağanlığı, çin yönetimi altına girdi.

doğumlar 
 zeynelâbidîn, i̇slam peygamberi muhammed'in torunu olan hüseyin'in oğullarından biri (ö. 713)

ölümler 
 iii. i̇şoyab, doğu asur kilisesi katolikosu olarak görev yapmış din adamı
660



olaylar 
 baekje krallığı yıkıldı (kuruluşu mö 18).

doğumlar 
 23 nisan - i̇mparatoriçe gemmei, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 43. hükümdarı (ö. 721)

ölümler 
 9 temmuz - gye baek, baekje generali
 tarihi bilinmeyen
 lebid bin rebia, sahabe, şair
661



olaylar 
 i̇slam halifesi ali, hariciler tarafından kufa'da düzenlenen bir suikastte ağır yaralandı, birkaç gün içinde öldü.
 29 temmuz - ali'nin yerine halife olarak biat alan oğlu hasan küfe şehrinde muaviye lehine halifelikten feragat etti. hasan ve kufe halkı buraya gelen muaviye'ye biat etti. böylelikle emevi devleti resmen kurulmuş oldu.

doğumlar 
 ii. muâviye, emeviler'in üçüncü halifesi (ö. 684)
 haccâc bin yûsuf es-sekafî, emevî valisi (ö. 714)

ölümler 
 ali bin ebu talib, i̇slam halifesi
 i̇mparatoriçe kōgyoku, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 35. ve 37. hükümdarı (d. 594)
 temîm ed-dârî, sahabe
664



olaylar 
emevi kuvvetleri kabil'i aldı.

doğumlar 
 kapgan kağan, i̇kinci göktürk kağanı (ö. 716)

ölümler 
 6 ocak - amr bin âs, arap komutan
 tarihi bilinmeyen
 xuan zang, erken tang döneminden tanınmış bir çinli budist rahip, bilgin, gezgin ve çevirmen (d. 602)
666

666 (dclxvi) jülyen takvimine göre perşembe günü başlayan bir yıldır.

olaylar 
 roma imparatoru ii. konstans ravenna eksarhlığı'na din işlerinde özerklik tanıdı.

doğumlar 
 zhang jiazhen, çinli devlet görevlisi (ö. 729)

ölümler 
 yeon gaesomun, koguryo hükümdarı (d. 603)
667

667 (dclxvii) cuma günü başlayan bir yıldır.

olaylar 
 halife i. muâviye afrika ve sicilya'daki bizans topraklarına karşı saldırıya geçti.

doğumlar 
 hişam bin urwah, arap hadis bilgini

ölümler 
 severus seboht, piskopos (d. 575)
668



olaylar 
 koguryo-tang savaşları sona erdi ve goguryeo yıkıldı.

doğumlar 
 i. velîd, emevilerin altıncı halifesi (ö. 715)
 i̇brahim en-nehaî, tabiun dönemi hadis ve fıkıh bilgini (ö. 715)

ölümler 
 15 eylül - ii. konstans, bizans imparatoru (d. 630)
 tarihi bilinmeyen
 brahmagupta, hint matematikçi ve gök bilimci (d. 598)
669



olaylar 
 konstantinopolis kuşatması gerçekleşti.

doğumlar 
 ii. justinianos, herakleios hanedanı mensubu son bizans imparatoru (ö. 711)
 ii. gregorius, papa (ö. 731)
 kuteybe bin müslim, emevilerin en önemli arap komutanlarından biri ve emevilerin horasan valisi (ö. 715)
 süddî, tabiin dönemi tefsir ve hadis bilgini (ö. 744)

ölümler 
 7 nisan - hasan bin ali, i̇slam peygamberi muhammed'in torunu, halife (d. 624)
 tarihi bilinmeyen
 mizizios, sicilya'da imparatorluk ilan etmiş bir gaspçı bizans i̇mparatoru (d. 622)