Azeri mutfağı

azerbaycan mutfağı () azerbaycan'ın ulusal mutfağıdır. avrupa ve orta doğu mutfaklarını etkilemiş hem de bu mutfaklardan etkilenmiştir. ayrıca azeri mutfağı yörelere göre de farklılıklar gösterir.

tarih 
azerbaycan mutfağının en önemli özelliği çeşit zenginliği ile doğal malzemelerden meydana gelmesidir. bu zenginlik bölgeyi gezmiş çeşitli gezginlerin tespitleriyle belgelenmiştir. bütün yıl boyunca taze sebze ve meyvelerin bulunması, bunların tek başına ya da başka doğal besinlerle birlikte uyumlu bir biçimde kullanılması azerbaycan mutfağının zenginliğini yaratmıştır.

bu zenginlikte, çok değişik pişirme teknikleri ile kullandıkları "kap kacakların" rolü büyüktür. azerbaycan mutfak kültüründe komşu ve diğer türk halkların mutfağının etkisi de söz konusudur. bu etkileşim komşu kafkas, türk, i̇ran, arap, çin ve hint mutfakları arasında olmuştur. burada altının çizilmesi gereken özellik, i̇pek yolu. tarihi i̇pek yolu birçok kültür unsuru gibi mutfak kültürlerinin de birbirleriyle tanışmasına yol açmıştır.

ülkenin tarihi boyunca birçok imparatorluğun egemenliği altında kalması nedeniyle diğer kültürlerden, özellikle i̇ran, türk ve rus mutfaklarından etkilendi. i̇ran, osmanlı i̇mparatorluğu ve rus çarlığı bölgeyi idare ettikleri yüzyıllar boyunca azerbaycan türkleri, müslüman toplumlarla (farslar,  anadolu türkleri ve kürtler) ve bir hristiyan toplumla (ermeniler) yaşadılar ve böylece benzer bir mutfak kültürüne sahiptirler. bundan dolayı ermeni mutfağı  azerbaycan mutfağına benzer.

temel unsurlar 
çok çeşitli olan azerbaycan yemekleri genellikle etli, sebzeli, sütlü, hamur işli yemekler ve pilavlarla ile çorbalardan oluşur. zeytinyağlı yemekleri yoktur. azerbaycan mutfağında dikkat çeken bir özellik de şudur: aynı türe ait yiyeceklerin pek çok çeşidinin olması. sözgelişi dolma ve sarmanın 30'dan çok, pilavın 200'den fazla çeşidinin olduğu bilinmektedir. bu durum çorbalar, hamur işleri, et ve sebze yemekleri, tatlılar, salatalar için de geçerlidir.

temel gıdalar

hamur i̇şleri 
 düşbere (sulu mantı-tek kaşığa en az 30 tane sığar)
 hamuraşı
 kuymak
 gürze (iri mantı)
 firni (sütlaç versiyonu)
 hingal 
 sürhüllü
 kutab (gözleme)

salatalar 
 hazar salatası
 azerbaycan salatası 
 yeşillikler 
 fasulye fisincan (fasulye salatası)

çorbalar 

 umaç
 piti - 
 köfte   
 turşu sıyık 
 parça - bozbaş 
 tavuk çorbası 
 haş (kelle paça) 
 sulu hıngel 
 dovğa   
 hamuraşı 
 balva

et yemekleri 
 tike kebap 
 tavuk kebabı 
 amatör kebabı 
 lüle kebabı 
 tava kebabı
 abgust

pilavlar 
 sütlü pilav 
 meyveli pilav 
 parça döşemeli pilav 
 dereotulu pilav 
 tavuklu pilav 
 çığırtma pilav 
 kıymalı pilav 
 ham-döşemeli pilav 
 sebze kavurmalı pilav 
 fasulyalı pilav 
 fisincan pilavı
 tahta pilav
 salyangoz pilavı
 ciğerli pilav
 narlı pilav
han pilavı

dolmalar 

 yaprak dolması
 kelem dolması
 patlıcan dolması
 evelik dolması
 soğan dolması
 ayva dolması
 elma dolması
 domates dolması
 nar kavurması
 turşu kavurması 
 kızartılmış hayvan içiriği 
 tava eti 
 patlıcan çığırtması 
 tendirde kızartılmış piliç
 arzuman köftesi
 erişte 
 yayma
 sebze kavurması

tatlılar 
 kete
 şekerbura
 şekerçöreği
 gence baklavası
 bakü baklavası
 şeki baklavası
 şor goğal
 kırma badam (acıbadem)
 badambura
 ceviz kebabı
 azerbaycan sucuğu

i̇çecekler 
azerbaycan mutfağının kendine has içecekleri de mevcuttur. boza, kefir, şalgam suyu, ayran ve şerbet azerbaycan türklerinin kendine özgü soğuk içecekleri arasındadır. çay azerbaycan günlük yaşamda çok önemli bir yere sahiptir. azerbaycan çayı günümüzde tercih edilme açısından en önemli sıcak içecektir. kekik, yabani tarçın, ayva çekirdeği, mısır püskülü gibi çeşitli bitkiler çay olarak demlenir. i̇ki parça çaydanlık veya semaver kullanılarak toz çaydan hazırlanır. i̇nce belli çay bardaklarında servis edilir. 16. yüzyılda bile toplu çay içilen "çayhanaların" varlığı bilinmektedir. kahve daha az tüketilir. alkollü içkiler arasında bira azerbaycan mutfağında en çok tercih edilen içkidir. ayrıca şarap tüketimi de oldukça yaygındır. yerli üzümler (kullanarak hazırlanan azerbaycan şarapları lezzet ve çeşitlilik açısından dünyada adlarını duyurmaya başlamıştır. votka (azerice: araq) tüketimi çok yaygın değildir ama azerbaycan mutfağın geleneksel alkollü içkiler arasında sayılır.

bayram ve özel gün yemekleri 
azerilerin çeşitli bayramlarının bazılarında ve özel günlerde özel yemekler yenir. azeri mutfağında bayram ve özel gün yemekleri çok çeşitlidir. nevruz'da "semeni", hızır nebi bayramında "kuvut", çocuğun ilk dişi çıktığında "hedik" ve "kavurga" hazırlanır. ayrıca doğum, sünnet, nişan-düğün, ölüm gibi hayatın dönüm noktalarında da çeşitli yemekler yapmak adettendir.

nevruz'da her yöre kendine has pilav çeşitlerinden hazırlar. bakü’de baklalı dereotlu şüyud pilav, şeki’de kestaneli tavuklu döşeme pilav, şamahi’da turşu kavurmalı pilav, lenkeran’da levengeli pilav mutlaka yapılır. bayramlaşmak için gelenlere ikram edilir.

ayrıca, nevruz sofrasında semeni, kavurga, boyalı yumurta, şekerbura, baklava, şor gogal, kuruyemiş çeşitleri, nevruz şekerleri bulunur. i̇çecek olarak da kuru meyvelerden evde hazırlanan (erik, kayısı, üzüm, elma, armut vb.) içecekler sunulur.

nevruz'da mezarlık ziyaretleri yapılır. mezarlığa semeni, yumurta, tatlılar ve kuruyemiş çeşitleri götürülür. mezar üzerine siniyle bırakılır. ancak yumurtalar boyasız, semeni de yas ifade etmesi bakımından siyah kuşakla bağlanır. ölünün ruhu için yiyecekler herkese dağıtılır. semeni mezarın üzerinde kalır ve hiç kimse dokunmaz. ayrıca un helvası hazırlanır ve bir kişiye yetecek şekilde, lavaşın içine sarılır, mezarlığa götürülür. mezarlık girişinden itibaren karşılaşılan herkese dağıtılır. alan kişiler "allah kabul etsin" diyerek helvayı yer. ölü sahipleri bu helvadan yemezler.

nişanlı kızlara oğlan tarafından nevruz sinileri gönderilir. bir sini baklava, bir sini şekerbura bir sini şor gogal, semeni, boyanmış yumurta ve şekerler.

düğünlerde ve sünnetlerde dolmalar, kebaplar, aş, soğuk yiyecekler, içkiler bulunur. tatlı yapılmaz. tatlılar nişanlarda yapılır.
doğum yapan kadınlara haşıl, kuymak, hamur işleri (düşbere, kutab, hengel) yapılır ve götürülür.

kaynakça 
kaynaklar

bibliografya

dış bağlantılar