Ekşi Sözlük

ekşi sözlük, kayıtlı yazarların yorumlarını içeren türkiye merkezli bir katılımcı sözlüktür. 400.000'den fazla üyeyle  türkiye'deki en büyük katılımcı sözlük ve ülkedeki en büyük internet topluluklarından birisidir. ekşi sözlük, çeşitli konularda bilgi paylaşımının yanı sıra tartışmalı siyasi içeriklerin ve kişisel görüşlerin paylaşıldığı sanal bir sosyo-politik topluluk olarak da kullanılmaktadır.

kurallar ve yapı 
yazarların yazdıkları sözlük kuralları dahilinde denetlenmekte ve uygunsuz bulunan yazılar moderatörler ve gammaz adı verilen gönüllü sözlük üyeleri iş birliği ile silinmektedir. ancak on birinci nesil alımlarından sonra gammazlık statüsü sadece belirli bir grup yazara değil her yazara verilmiştir. şu anda sözlükteki her yazar aynı zamanda gammazdır. sözlük yazarları da sözlük kurallarına uymadıklarında sözlükten çıkarılmaktadır. girilen bilgilerin bilimsel veya nesnel, yahut tarafsız olmasına gerek yoktur. kullanılan dilin zaman zaman argo içermesi mümkündür. bazı başlıklar altında ise "tanım cümleleri" biçiminde web forumlarındakilere benzer karşılıklı tartışmalar göze çarpmaktadır. sözlüğün bu özgür yapısı zaman zaman hukukî meselelere yol açabilmektedir.

yazar alımlarının sürekli yapılmaması nedeniyle, alımların yapıldığı kısa süreler boyunca yazar olmak için başvuruda bulunan kullanıcılar belirli gruplara ait sayılırlardı. bu gruplara "nesil" denirdi ve bu yapı kaldırılmadan önce sözlük içindeki hiyerarşik yapılanmada etkileyici faktör olmamalarına rağmen birer statü göstergesi olarak görülebiliyorlardı. 19 mayıs 2004 tarihinde altıncı nesil yazar alımları yapılmıştır. 2005 yılındaki yazar alımındaki karışıklık göz önünde bulundurularak kayıtlı okur alınmaya başlanmıştır. aralık 2005 itibarı ile yedinci nesil yazarlar da sözlüğe dahil olmuşlardır. yedinci nesil yazarların büyük çoğunluğunu kitap toplama kampanyasına katkıda bulunmuş olan hayırsever kayıtlı okurlar oluşturmaktadır. aralık 2007'de sekizinci ve dokuzuncu nesil alımları başlamış ve on binlerce kişi çaylak (yazar adayı) olmuştur. 21 aralık 2008'de, 6 haziran 2008 öncesi kayıtlı çaylaklar yazar olma hakkını kazanarak "sabırtaşı yazar" unvanını almışlardır. 2010 itibarı ile nesil hiyerarşisi kaldırılmıştır. yazarlara ve kayıtlı okurlara, diğer yazarların girdikleri maddelerin (sözlük jargonunda "entry") okunulmasına, beğenilip beğenilmemesine göre oylama hakkı verilmiştir. en az 1000 entry giren yazarlara "azimli" unvanı verilmektedir. belirli bir oylamadan sonra o yazarın puanı (sözlük jargonunda "karma") diğer yazarlar tarafından görülebilmektedir. yazar adayı olan kullanıcıların çaylak onay listelerindeki sıralamaları sözlükteki ilk 10 entry'yi ne zaman doldurduklarına göre ve her gün hesabına giriş yapan yazarlar arasında yeniden belirlenmektedir.

yazarlar, zirve adını verdikleri organizasyonlarda farklı şehirlerde, farklı etkinlikler için bir araya gelmektedir. ekşi sözlük kullanıcıları, eski site tasarımında topluluğu oluşturan kullanıcıların hazırladığı 500'e yakın arayüzü kullanabilmekteydi, ancak eski site artık aktif değildir. yeni tasarımda ise tema seçeneği bulunmamaktadır.

sitenin yayınlanan bilgilerin doğruluğu ile ilgili bir iddiası olmadığından zaman zaman yanlış bilinen şeylerin yayılmasına da neden olabilmektedir.

çaylaklar 
ekşi sözlük'e üye olunduğu gibi entry girilebilir ancak bu entry'lere yalnızca "çaylaklar" isimli frame (çerçeve) altından entrylerine ulaşılabilir. çaylak üyeler yazar mertebesine yükselebilmek için yönetimin belirlemiş olduğu bazı kriterleri sağlamalıdır. bu kriterler 10 entry girişi yapılması ve bu girilen entrylerin bilgi verici, uzun ve sözlük formatına uygun olmasıdır. çaylaklar yazar olmak için siteye 90 gün içerisinde en az 1 defa sözlüğe giriş yapmalıdır, aksi takdirde üyelik çaylak onay listesinde pasif hale gelir ve sıranın sonuna atılır. çaylakların giriş yaptığı entryler google gibi arama motoru sonuçlarında üye yazar olana kadar gözükmez. çaylakların giriş yaptığı entryler bağlantı içeremez.

karma sistemi ve rozetler 
karma sistemi ekşi sözlük'te yazarların girdikleri entrylerin oylanması sonucunda tabi tutulduğu bir sınıflandırmadır. sınıflandırma işleminin nasıl yapıldığı ile ilgili site yönetimi tarafından yapılmış net bir açıklama bulunmamaktadır. girilen tüm entry'lerin oylanması ile bir karma puanı hesaplanır. toplanan karma puanlarına karşılık gelen unvanlar mevcuttur.

tarihçe 
site 1999 yılında sedat kapanoğlu tarafından "sourtimes.org" sitesinin bir parçası olarak oluşturulmuştur. sloganı "kutsal bilgi kaynağı"dır. i̇lk girilen başlık "pena"dır. site, daha sonraları artan popülaritesiyle birlikte sourtimes.org'un esas parçası haline gelmiştir. sedat kapanoğlu, birçok konuşmasında, otostopçunun galaksi rehberi kitabının siteyi kurmasında esin kaynağı olduğunu belirtmiştir. 2014 ve 2016 yıllarında tema değişikliğine gidilmiştir. 2017 yılında hem ios hem de android için resmî ekşi sözlük mobil uygulaması yayınlanmıştır. ios uygulaması uzun bir aradan sonra 2020 yılında güncellenmiş ve birçok özellik eklenmiştir. 7 nisan 2020'de ekşi sözlük tarafından entrylere görsel yükleme özelliği duyurulmuştur. bu sayede yazarlar, girdikleri entrylere 10 taneye kadar görsel ekleyebilmektedir.

2016 tema değişikliği 

ekşi sözlük'ün tasarımı, 28 şubat 2016 tarihinde büyük oranda değişikliğe uğradı. değişikliklerin büyük bir kısmı başta olmak üzere mevcut gri arayüz yerine beyaz arka plan rengi ve siyah fontlar kullanılması, yazarlardan büyük tepki aldı. sitenin eski yöneticisi sedat kapanoğlu ise yeni tasarımın mobilde çok iyi ve kullanışlı olduğunu söyledi. ceo başak purut ise yeniliklerin devam edeceğini ifade etti. diğer yenilikler de şöyleydi:
 gri arka plan yerine beyaz arka plan konuldu.
 ‘devamını okuyayım’ özelliği getirildi.
 logo değiştirildi.
 yazı tipi değiştirildi.
 entry'ler arası çizgiler kaldırıldı.

değişikliğe tepkiler 
tasarım değişikliği karşısında "holy strat" isimli sözlük yazarı bir protesto başlattığını duyurdu ve tema eski hâline gelene kadar yeni içerik girmeyeceğini söyledi. 800 yazar bu çağrıya katıldığını belirtmek için kullanıcı adını ilgili başlığa yazdırdı.

6 mart 2016'da "ulotrix" isimli sözlük yazarı, tema konusundaki çağrılarına sözlük yönetiminin kayıtsız kaldığını söyleyerek yazarlara entrylerini silme çağrısı yaptı ve bu çağrıya uyan yazarlar 13 mart 2016'ya kadar 1 milyon entry sildi. sözlük yönetimi, 7 mart'ta ilgili tepkilere yönelik bir açıklama yayımladı ve yeni tema tasarlanırken muadil sitelerin tasarımının örnek alındığı söylendi. ayrıca beyaz fonun değişeceği 4 görünümün ve içeriklerin ekşi şeyler'de yayımlanmama seçeneğinin eklendiğini, sonrasında yapılacak tüm değişikliklerin ve sözleşme değişikliklerinin yazarlara önceden bildirileceği söyledi. bu açıklamayla bağlantılı olarak 8 mart'ta toplu kadın yazar alımı hakkında diğer yazarların görüşlerinin beklendiği açıklandı.

yasal sorunlar 

2006 yılında, i̇stanbul emniyet müdürlüğü'nün, sitedeki 'esrar' başlığı altındaki yazıların, gençlere uyuşturucuyu özendirdiği gerekçesiyle şikayette bulunması üzerine, i̇stanbul üçüncü sulh ceza mahkemesi, ekşi sözlük'e erişimin süresiz engellenmesine karar vermiştir.
      
aylarca siteye türk telekom'un dns engellemesi yüzünden doğrudan bağlantı yapılamamıştır. engelleme haziran 2006'da ekşi sözlük'ün avukatları tarafından yapılan başvuru sonucunda kaldırılmıştır.

17 nisan 2007 günü sitede, adnan hoca olarak bilinen adnan oktar'a hakaret edildiği iddiası ile eyüpsultan 3. asliye hukuk mahkemesi sitenin yayınının durdurulmasına karar verilmiştir. daha sonra söz konusu yasak kaldırılmıştır. şu anda ekşi sözlük içerisinde hem  "adnan oktar" başlığına hem "adnan hoca" başlığına üyeler tarafından yazı yazılabilmektedir.

şubat 2008'de türkiye'deki internet sansürlerini protesto etmek amacı ile sözlük logosunun üstüne siyah bir bant eklenmiştir.

site hakkında son yaptırım 29 eylül 2008'de uygulanmaya başlanmış; türkiye'deki internet kullanıcılarının siteye erişimi mahkeme kararıyla engellenmesine yönelik bu uygulama yalnızca üç saat sürmüştür.

1 şubat 2010 tarihinde fatih altaylı ekşi sözlük hakkında "ekşimiş ruhların buluşma yeri" başlıklı bir yazı yazdı. bunun üzerine ekşi sözlük yazarlarına hakaret ettiği gerekçesiyle hakkında dava açılan fatih altaylı gazetedeki köşesinden bir tekzip yayınlamak zorunda kaldı. buna karşılık olarak fatih altaylı ekşi sözlük'teki hakaret ve iftira içerikli yorumlarla ilgili beyoğlu 4. sulh ceza mahkemesinde açtığı dava sonucunda kendisi hakkında yazılan 97 yorumu mahkeme kararıyla yayından kaldırdı.

21 nisan 2011'de telekomünikasyon i̇letişim başkanlığı (ti̇b), sözlüğün sunucusuna gönderdiği elektronik postada, sunucudan, yer sağlayıcılık hizmetine son verilmesi istenmiştir. ti̇b i̇nternet daire başkanı osman nihat şen yaptığı açıklamada sözlüğün, yasaklanacaklar listesine yanlışlıkla eklendiğini belirtmiştir.

21 haziran 2011 tarihinde 35 ekşi sözlük yazarı, "manevi değerlere hakaret" ettikleri gerekçesiyle polis tarafından ifadeleri alınmıştır. sözlük yönetiminin, yazarların kimlik bilgilerini paylaşması yazarların tepkisine neden olmuş, bazıları sözlükten ayrılarak binlerce yazısını silmiştir. bir günlük siteye girmeme boykotu yapılmıştır.

temmuz 2013'te marmara üniversitesi i̇letişim fakültesi öğretim üyesi yusuf devran, ekşi sözlük'te kendisi hakkında i̇slam peygamberi muhammed'e yönelik eleştiri ve hakaret içerikli mesajlar bulunduğu iddiasıyla suç duyurusunda bulunmuş, 2 ekşi sözlük yazarı i̇stanbul 25'inci sulh ceza mahkemesinde yargılanmış, mahkeme 3 yıl içinde bir daha suç işlenmemesi şartı ile kovuşturmayı tecil etmiştir. ekşi sözlük, aynı ay içinde bu nedenle angelz co takma adlı bir grup hacker tarafından hacklenmiştir. 

21 şubat 2023'te bilgi teknolojileri ve i̇letişim kurumu tarafından erişim engeli uygulanmıştır. 2 mart 2023 tarihinde 4. sulh ceza hakimliğince erişim engelinin kaldırılmasına karar verildi. ankara 4. sulh ceza hakimliği'nin ekşi sözlük'e getirilen erişim engeli kararını kaldırmasına yapılan itirazı inceleyen ankara 5. sulh ceza hakimliği, ekşi sözlük'e erişim engeli getirilmesi kararını onadı. eksisozluk2023.com, 13 mayıs 2023 tarihli ve 2023/4391 d. iş sayılı ankara 6. sulh ceza hakimliği kararıyla erişime engellenmiştir. eksisozluk42.com, 14/05/2023 tarihli ve 490.05.01.2023.-237305 sayılı bilgi teknolojileri ve i̇letişim kurumu kararıyla erişime engellenmiştir.

sosyal yardımlar 
2003 yılında site kullanıcıları tarafından başlatılan kampanya ile 40.000 kitap toplanıp belirlenen okul ve kütüphanelere gönderildi. 2006 yılında yeniden düzenlenen bir kampanyayla 70.000 kitap toplanıp çeşitli okullara ve kütüphanelere bağışlandı.

2009 yılında site kullanıcılarının katkılarıyla ekşi sözlük ormanı kuruldu. 36.000 metrekare alana kurulan bu ormana tema vakfı tarafından 9000 fidan dikildi.

ekim 2011 van depremi'nden sonra deprem bölgesine yardım kampanyası düzenlenmiş, akut ile iş birliği içinde yardımlar bölgeye ulaştırılmıştır.

2013'ün 30 aralık günü çanakkale'nin bayramiç ilçesinde yaşayan sultan alacaoğlu adlı alzheimer hastası yaşlı bir kadının evde yalnız bulunduğu sırada elektrik kontağından çıkan yangın sonucu evi tamamen yanarak kullanılamaz hale geldi. olayın ardından sultan ve hüseyin alacaoğlu'nu basına yansıyan haberleri üzerine bayramiç belediye başkanı i̇smail sakin tuncer’in yardımıyla bir bankada hesap açtırıldı. ekşi sözlük'te başlatılan kampanya ile hesaba yatırılan yardımlar 3 gün içerisinde 95 bin liraya ulaştı.

30 mayıs 2016 tarihinde paypal'ın türkiye'deki faaliyetlerini durduracağını açıklaması üzerine sözlükte "paypal hesaplarımızla lösev'e bağış" kampanyası başlatılmış 24 saat içerisinde 100.000 tl bağış toplanmıştır. kampanya sözlükte başlayıp sosyal medya ve yerel basında büyük yer etmiştir.

eleştiriler 
ekşi sözlük'ün hem yönetimi hem de içeriği akademisyen, yazar, gazeteci, siyasetçi ve  sanatçılar gibi toplumun farklı kesimleri tarafından eleştirilmiştir.

ekşi sözlük'teki yazarlara ve içeriğe yöneltilen eleştiriler, temelde sitede yer alan yazıların kişilere yönelik yazılı saldırı ve hakaret içerdiği, bilgi kirliliğine sebep olduğu ve yazarlarının kullanıcı adlarının arkasına saklandıkları yönündedir. 1 eylül 2012 tarihinde siteye girilen yazıların artık forum sayfalarındaki yazılardan farksız olduğunu ve bunun kontrolünün zor olduğunu belirten 12 kişilik ekşi sözlük moderasyon ekibi topluca istifa ederek bu tepkilerini dile getirmişlerdir.

yönetim ve sözlüğün hukuk birimine yöneltilen eleştiriler ise ekşi sözlük'te belirli firma ve şirketlere ortak ticari ilişkiler nedeniyle ayrıcalıklar tanındığı ve bu firmalarla ilgili yazılan eleştirilerin yönetim tarafından silindiği yönündedir. 14 ağustos 2012 tarihinde ekşi sözlük avukatı başak purut ortağı ve avukatı olduğu bir başka firma hakkında sitede yazılan bir eleştiriyi "firmanın ticari itibarı zedeleniyor" gerekçesiyle siteden kaldırmış ve bu durum büyük tepki toplamıştır.

ayrıca, yazar bilgilerinin yazara haber verilmeksizin savcılarla ve polislerle paylaşıldığı yönünde de site yönetimine eleştiriler getirilmiştir.

yazar adaylarının sürekli gündeme taşıdığı bir diğer konuysa, 'çaylak onay listesi' sisteminin kaldırılmasıdır. sisteme göre, yazar olmak isteyen çaylakların on entry girmeleri ve belirli aralıklarla siteyi ziyaret etmeleri gerekmektedir. belirli aralıklarla siteyi ziyaret etmeyen yazar adaylarının çaylak onay sıralamaları geri düşmektedir. örneğin bininci sıradaki bir yazar adayının sırası bir gün içerisinde 1500'e gerileyebilir. birinci sıraya kadar ulaşan yazar adayları, değerlendirmeye tabi tutularak yazar olabilir veya yeniden on entry girmeleri istenebilir. algoritma ile ilgili detaylı anlatımlar yapılmıştır.

ekşi şeyler 
ekşi sözlük'ün alt kuruluşu olan ekşi şeyler, kültür, bilim, eğlence, yaşam, spor ve haber kategorileri barındıran temel amacı bilgi sağlamak olan internet sitesidir.

ayrıca bakınız 
 i̇nternetime dokunma!

kaynakça

dış bağlantılar 
 
 mobil uygulaması

konuyla ilgili yayınlar 
 ekşi sözlük, 2004, sel yayınları  
 ekşi sözlük yazarlarından ekşi öyküler, 2007, yitik ülke yayınları. 1000kitap.com 
 mediha sağlik terlemez (2016) yalın i̇sim üzerinden kapsamlı açılım: ekşi sözlük’ten açıköğretim okumaları, nisan kitabevi. akademik.anadolu.edu.tr 
ekşi sözlük 20. yıl belgeseli. 1. bölüm , 2. bölüm 
bkz: ekşi sözlük  

katılımcı sözlükler
türk internet siteleri
1999'da kurulan internet içerikleri
1999'da türkiye'de kurulan oluşumlar
türk sosyal ağ siteleri