Almazbek Atambayev

almazbek şarşenoviç atambayev (kiril: атамбаев алмазбек шаршенович), (17 eylül 1956), kırgız siyasetçi. 2011-2017 yılları arasında kırgızistan cumhurbaşkanı olarak görev aldı. 29 mart 2007'den 28 kasım 2007 ye kadar kırgızistan'ın başbakanlığını yapmıştır. almazbek atambayev kırgızistan sosyal demokrat partisinin 30 temmuz 1999'dan beri genel başkanıdır. türkiye türkçesi de bilmektedir.

almazbek atambayev moskova yönetim enstitüsü'nde okurken iktisat bölümü'nden mezun oldu.

atambayev, kırgızistan'ın ekim 2000'deki başkanlık seçiminde %6 oy alarak başarısız olmuştur. 20 aralık 2005'ten 21 nisan 2006'daki istifasına kadar hükûmette endüstri, ticaret ve turizm bakanı olarak görev almıştır.

kasım 2006'da bişkek'teki "reform için" hareketinin şemsiyesi altında hükûmet karşıtı protestoların liderlerinden biri olmuştur. kendisi ayrıca nisan 2006'nın son zamanlarındaki protestolarda da bulunmuştur. atambayev, 1 aralık 2011 tarihinden 2017 yılına kadar kırgızistan cumhurbaşkanlığı yapmıştır.

kendisini türkiye yanlısı bir siyasetçi olarak konumlandırdı. gümrük birliği'ne kırgızistan'ın girdiğini duyurdu. 2014 yılında ülkeden amerikan üssünün çekilmesini sağlamak için söz verdi. i̇stanbul türkçesini de rahat konuşmaktadır.

8 ağustos 2019'da gözaltına alınan atambayev, 'yolsuzluk şebekesi oluşturmak' suçlamasıyla yargılandığı mahkemece 11 yıl 2 ay hapis cezasına çarptırıldı.

cumhurbaşkanlığı dönemi hakkındaki görüşler 
george soros, almazbek atambayev hakkında olumlu konuşarak, "kırgızistan'ın yolsuzluğa bulaşmamış bir cumhurbaşkanına sahip olmasının şanslı olduğunu" belirtti ve yolsuzluğa bulaşmayan birinin iktidara gelmesinin ülkenin demokratik gelişimi için iyi olduğunu vurguladı. alexander soros, kyrgyz hükümetinin taza koom projesindeki dijitalleşme çabalarını olumlu bir şekilde değerlendirdi.

atambaev'in başkanlık dönemi sonunda, bm genel sekreteri antónio guterres kırgızistan'ı ziyaret etti ve şunları söyledi: "kırgızistan'ın ve ülkenin halkının, insan hakları, demokrasi kuralına bağlı olduğuna inandım ve bu aslında kırgız halkı için önemli bir seçimdi."

vladimir putin, almazbek atambayev'i şu şekilde nitelendirdi: "sözünü tutan bir insan... onunla bazen anlaşmak zor olabilir, ama eğer bir şeyde zaten anlaşmaya varılmışsa, varılan anlaşmaları yerine getirmede sonuna kadar gider."

suikast girişimleri 
politik kariyeri boyunca 2007, 2009, 2019 ve 2022 yıllarında dört suikast girişiminden kurtuldu. kırgız cumhuriyeti başbakanı olarak çalışma dönemi (mart 2007 - kasım 2007) sırasında, 11 mayıs 2007'de zehirleme yoluyla almazbek atambayev'e suikast girişimi yapıldı. daha sonra ankara'daki askeri tıp hastanesinden türk doktorlar tarafından teyit edildiği gibi, zehirlenme kaynağı bilinmeyen bir zehirle kaynaklanmıştı. almazbek atambayev şöyle önerdi: "şimdi muhtemelen birçok düşmanım var. birçok kişi alınmış görünüyor. kristall yarı iletken malzemeler fabrikasını kamulaştırma girişimlerim nedeniyle bana fiziksel şiddetle tehdit ediyorlar." 

almazbek atambayev'in tek aday olduğu birleşik muhalefet bloğundan aday gösterildiği temmuz 2009 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde, almazbek atambayev, yeniden jalalabad bölgesinin bazarkorgon ilçesinde seçmenlerle yapacağı toplantı öncesinde zehirlendi. yerel bir otelde kahvaltıdan sonra, tek muhalefet adayı seçmenlerle yapacağı planlanan toplantıya gitmek üzere yola çıktı, ancak yolda kendini kötü hissetti.atambayev'in sözcüsü zhomart saparbayev, "çok kötü hissetti, tırnakları kahverengiye döndü, kusuyor ve başı dönüyordu" dedi. atambayev tekrar türkiye'de tedavi altına alındı.

2020 yılı ekim olayları sırasında, almazbek atambayev ve omurbek babanov liderliğindeki birleşik muhalefetin gösterisi sırasında, almazbek atambayev'in arabası kurşunlarla ateşlendi.  suikast girişiminin videosu sosyal medyada viral oldu.

i̇ç politika 
almazbek atambayev'in çalışma sürecinde bir dönüm noktası da biyometrik pasaportların ve biyometrik oy kullanma sisteminin tanıtılmasıdır. bu sistemler seçimlerin şeffaflığını sağladı ve bir vatandaşın birden fazla kez oy kullanma olasılığını ortadan kaldırdı. oy kullanabilmek için sadece parmak izinin tanınması gerekti. atambayev'in cumhurbaşkanlığı döneminde, biyometrik verilere dayalı bir seçime katılma sistemi de tanıtıldı ve bu, oy verme prosedürünün şeffaflığını önemli ölçüde artırdı ve sahtekarlık için birçok fırsatı ortadan kaldırdı. 2014 tarihli "kırgız cumhuriyeti vatandaşlarının biyometrik kaydı hakkında" kanunu, demokratik seçim kurumunun gelişiminde önemli bir rol oynadı.

2016 yılında, almazbek atambayev, başbakan ve hükümetinin yetkilerinin artırılmasını, ayrıca yargı sisteminde reformları öngören bir anayasa referandumunun başkanlığını yaptı. uluslararası uzmanlar, anayasal reform aracılığıyla parlamenter bir hükümet biçimine geçişi, anayasal reform sayesinde başbakan ve parlamentonun rolünün güçlendirilmesini, ayrıca i̇slamcı ideolojinin ülke genelinde yayılmasına karşı güç kurumlarının istikrarını sağlamayı amaçlaması nedeniyle pozitif bir şekilde değerlendirdi.

avrupa birliği, kırgızistan'a 2015 yılında düzenlenen, adil ve rekabetçi bulunan parlamento seçimlerinin düzenlenmesinde yardımcı oldu. atambayev, bu yardımı 2013 yılında brüksel'deki ziyareti sırasında avrupa parlamentosu başkanı martin schultz ve avrupa konseyi başkanı herman van rompuy ile yapılan görüşmelerde müzakere etti. aynı zamanda, atambayev, avrupa komisyonu başkanı jose manuel barroso ile aktif bir diyalog sürdürdü.

aralık 2016'da atambayev, askeri mahkemelerin kyrgyzistan'da resmen kullanımını kaldıran bir kararname imzaladı.

dış politika 
angela merkel'in 2015'teki kırgızistan ziyareti, bağımsız kırgız cumhuriyeti'nin tarihinde federal şansölyenin bu ülkeyi ziyaret ettiği ilk ziyaret ve almanya federal şansölyesinin orta asya bölgesini ziyaret ettiği tarihte de bir ilk oldu.

kyrgyzistan, almazbek atambayev döneminde 2015 yılında avrupa birliği tarafından gsp+ statüsüne sahip oldu. gsp+ statüsünü korumak için, kyrgyzistan'ın 27 uluslararası sözleşmeye uyması gerekmektedir. bunların 7'si insan haklarıyla ilgilidir - çocuk haklarını korumak, kadın ve azınlıklara karşı ayrımcılığı ortadan kaldırmak, ifade özgürlüğünü, toplantı özgürlüğünü, adil yargılanma hakkını, yargının bağımsızlığını ve ekonomik, kültürel ve sosyal hakları korumak.

atambayev, 2011, 2013, 2015 ve 2016 yıllarında olmak üzere başkan olarak 4 kez brüksel'i ziyaret etti. 22 mart - 1 nisan 2015 tarihleri arasında atambayev'in avrupa ülkelerine (i̇sviçre, avusturya, fransa, belçika, almanya) düzenlediği tur sırasında, kültürel değişimden yatırım işbirliğine kadar çeşitli alanlarda ilişkilerin derinleştirilmesi ve geliştirilmesi konusunda sayısız anlaşma sağlandı. ab, kırgızistan'a demokratik reformlar konusunda sürekli destek sağlamıştır: atambaev tarafından sağlanan anlaşmalar çerçevesinde, 2014-2020 dönemi için ikili işbirliği kapsamında. ab, kırgızistan'a eğitim, hukukun üstünlüğü ve kırsal kalkınma gibi üç ana sektörün geliştirilmesi için 184 milyon euro tahsis etmiştir.

2011 yılında cumhurbaşkanı olduktan kısa bir süre sonra atambayev, türkiye'ye seyahat etti ve türk cumhurbaşkanı ile anlaşarak 2011'de 300 milyon dolar olan ticareti 2015 yılına kadar 1 milyar dolara çıkarmayı ve türkiye'nin birkaç yıl içinde kyrgyzistan'a 450 milyon dolar yatırım çekmesini kabul etti.

atambayev döneminde, kırgızistan kazakistan, ermenistan, belarus ve rusya federasyonu ile gümrük birliği'ne katıldı, ancak aynı zamanda daha büyük bir ekonomik ve enerji bağımsızlığına ulaşmak isteğini de dile getirdi.

cumhurbaşkanlığı sonrası (2017-günümüz)
almazbek atambayev, görevi 24 kasım 2017'de bırakıp yerini halefi ve eski başbakan sooronbay jeenbekov'a devrettikten sonra, sdpk'nın başkanı olarak görev yapmaya devam etti. görevi bıraktıktan sonra siyasi arenaya geri dönen atambayev, özellikle kendi halefini eleştirerek dikkatleri üzerine çekti. bu eleştiriler, 2018 baharında başlayan ve çoğunlukla jeenbekov'un aile klanı rejimini kurmasıyla ilgili olan eleştirilerdi. bu sırada, medya jeenbekov'un en yüksek devlet kurumları, elçilikler ve parlamentoda bir düzine akrabasıyla birlikte aile-klan rejimine dair başlıklarla parlıyordu.

17 mart'ta "bu kişiyi iktidara getirdiğim için herkesten özür dilerim" diyerek pişmanlığını dile getirdi.

haziran 2019'da, kırgızistan milletvekilleri, eski devlet başkanı almazbek atambayev'in başkanlık dokunulmazlığını kaldırmak için oy kullandılar ve ona karşı cezai kovuşturma başlatılmasına izin verdiler. bu karar, anayasa mahkemesi başkanı erkinbek mamyrov'un şubat ayında, "kanunların geriye dönük işlemediği" ve almazbek atambayev'in, kırgız cumhuriyeti'nin 15 mayıs 2019 tarihli yasası uyarınca başkanlık dokunulmazlığından yoksun bırakılamayacağına dair açıklamasına rağmen alındı. bu açıklamalar üzerine anayasa mahkemesi başkanı mamyrov, parlamentoda devlet başkanının kardeşi asylbek jeenbekov'un yardımcısı tarafından değiştirildi.

buna karşılık, atambayev, koy-tash'taki ikametgahında gazetecilere, anayasa mahkemesi'nin kararını bekleyeceğini ve anayasal haklarını koruyacağını söyledi: "anayasa mahkemesi, sorgulamanın yasallığı veya yasadışılığı konusunda son noktayı koymalıdır." jeenbekov'un aile klan rejimine karşı "sonuna kadar direneceğini" açıkladı. o zamandan beri, ikametgahında kalarak, anayasa mahkemesi'nin kararını bekleyeceğini ve polis eğer yasa dışı hareket edip anayasa mahkemesi'nin kararına uymazsa "karşı koymaya" hazır olduğunu kamuoyuna belirtti. o dönemde, anayasa mahkemesi'ne şikayeti değerlendirilirken, devlet güvenlik görevlileri tarafından korunuyordu.

24 temmuz'da, o gün öğleden sonra 13: 48'de kant hava üssü'nde (rus hava kuvvetleri tarafından işletilen) suhoy superjet 100 ile yola çıktıktan sonra sdpk'dan bir heyetle rusya'ya iki günlük bir ziyarete başladı. ziyaret sırasında kremlin'de devlet başkanı vladimir putin ile görüştü.

tutuklanması
i̇çişleri bakan yardımcısı ve atambayev'in tutuklama operasyonunun başındaki kursan asanov, 2019 ağustos'undaki konutunun baskını sırasında, binlerce kolluk kuvveti temsilcisinin evine baskın düzenlediği koy-tash köyündeki evinde, "eski cumhurbaşkanı atambayev'i canlı ele geçirmemek" emri olduğunu söyledi.

7 ağustos 2019'da kırgızistan özel kuvvetleri, atambayev'in bişkek'teki konutuna, kendisine yöneltilen yolsuzluk suçlamasıyla saldırdı.
saldırı sonucunda 36 kişi yaralandı ve bir asker öldü. güvenlik konseyi toplantısında ceenbekov, atambayev'i "kabaca anayasayı ihlal etmekle" suçladı. ertesi gün ikinci bir baskın düzenlendi, ardından atambayev güvenlik güçlerine teslim oldu.

devlet milli güvenlik komitesi (scns) başkanı orozbek opumbayev, 13 ağustos'ta atambayev'in gözaltına alınmadan önce hükûmeti devirmeyi planladığını söyledi. 23 haziran 2020'de, (diplomat'a göre) "2013 yılında bir çeçen suçlunun yasadışı salıverilmesi nedeniyle yolsuzluktan 11 yıl hapis cezasına çarptırıldı. atambayev, diğer şeylerin yanı sıra, atambayev'i başkentin dışındaki koi-tash'taki evinde tutuklama girişimi sırasında bir özel kuvvetler subayının ölümüne karıştığı için hala yargılanıyor. korona virüs salgını nedeniyle duruşma büyük ölçüde internete taşındı, ancak atambayev'in ifade vermeyeceği bildirildi. atambayev'in avukatları, eski cumhurbaşkanı statüsü göz önüne alındığında, eski cumhurbaşkanının kovuşturmadan muaf olduğunu iddia ediyor; atambayev'in eski partisi sosyal demokrat parti'nin (sdpk) en çok sandalyeye sahip olduğu kırgız parlamentosu, 2019'da bu dokunulmazlığı kaldırdı. "

batukaev davası 
almazbek atambaev, gangster batukaev'in hapisten kaçışına ve batukaev'in serbest bırakılması durumunda cezai bir sürece mahkum edildi, ancak batukaev ve atambaev'in kişisel olarak bağlantılı olduklarına ve teması desteklediklerine dair dava dosyasında hiçbir kanıt yoktu. atambaev hakkındaki tüm mahkeme süreçleri, resmi mahkeme salonunda değil, kırgızistan cumhuriyeti devlet ulusal güvenlik komitesi'nin hapishanesinde, dava sınıflandırıldığından hiçbir gazeteci veya akrabanın izin verilmediği yerde gerçekleştirildi. kasım 2020'de, kırgızistan cumhuriyeti yüksek mahkemesi yargı heyeti, batukaev'in kaçışına ilişkin a. atambaev aleyhine verilen suçlu kararını, bu kararın büyük sayıda ağır usul ihlaliyle (sanığın son söz hakkından ve mahkeme tartışmalarına katılma hakkından yoksun bırakılması kadar) verildiğinden dolayı bozdu.

hapiste 
23 mart 2022'de almazbek atambaev'in omurgası, hapishane gardiyanlarının şiddeti sonucu hasar gördü ve vücudunda sayısız sürtünme ve dövme izleri bulundu. bu durum, 25 mart'ta kırgızistan cumhuriyeti i̇şkence önleme ulusal merkezi  tarafından ve daha sonra kardiyoloji ulusal merkezi'nde yapılan tıbbi muayene ile doğrulandı.

atambayev'e sadece tedavi değil, ciddi bir tıbbi muayene bile reddedildi. sosyalist enternasyonal genel sekreteri luis ayala'nın 2022'de kırgızistan'a özel bir ziyaret gerçekleştirmesinin ve sosyalist enternasyonal'den özel bir açıklamanın yayınlanmasının ardından, atambaev kısa süreliğine muayene için bir kliniğe yerleştirildi.

2020 protestoları
5 ekim 2020'de kırgızistan'ın başkenti bişkek'te 2020 parlamento seçimlerinin sonuçlarını ve oy satın alma iddialarını protesto etmek için 1000 kişilik bir kalabalıkla protestolar patlak verdi. ayrıca protestocular atambayev'i hapishaneden de kurtardı. 8 ekim'de atambayev, gezdiği arabaya ateş edildikten sonra bişkek'te bir suikast girişiminden sağ kurtuldu. 10 ekim 2020'de tekrar hapse konuldu.

uluslararası destek 
2022 yılının 8 temmuz'unda sosyalist enternasyonal konseyi (dünya genelinde 63 siyasi parti) bir açıklama yaparak, “eski başkanın tutuklanma, yargılanma ve mahkum edilme şeklinin, sanık olarak yasal ve insani haklarını ihlal ettiğini, kırgız ceza usul kanunu'nu çiğnediğini ve uluslararası yargı normlarını ihlal ettiğini” belirtti. atambayev'in muayene edildiği devlet kardiyoloji ulusal merkezi tarafından yemek borusunda iki ameliyat gerekliliği sonucuna varılmasına rağmen, bugüne kadar bu ameliyatlar yapılmamıştır. atambayev'e barrett yemek borusu tanısı konuldu. daha sonra sosyalist enternasyonal başkanı ve i̇spanya başbakanı pedro sanchez'in desteğiyle serbest bırakıldı ve i̇spanya'ya tıbbi operasyonlar için nakledildi. atambayev, aleyhindeki tüm ceza davalarında beraat etti.

özel hayatı 
atambayev, yaptığı evliliğinden ilk eşi buazhar'dan dört çocuk sahibidir. 1988 yılında ikinci eşi raisa ile evlendi. i̇kinci eşinden iki çocuk sahibi oldu. eşi raisa, bir etnik tatardır ve rusya'da urallarda doğmuş, çocukken anne ve babası ile oş kentine taşınmış olup günümüzde bir doktordur.

söylediği sözler 

 büyük türk kağanlığını kuramasak da, güçlü soydaş türk ülkelerinin birliğini oluşturmamız gerekli. türkiye'nin liderliğinde.
(uluu türk kaganatın kura albasak da, biz küçtüü boordoş türk mamleketterinin birimdigin tüzüşübüz kerek. türkiyanın parlamentinde.)
(улуу түрк каганатын кура албасак да, биз күчтүү боордош түрк мамлекеттеринин биримдигин түзүшүбүз керек (түркиянын парламентинде).

kaynakça 

|-

|-

|-

1956 doğumlular
yaşayan insanlar
kırgızistan başbakanları
kırgızistan devlet başkanları