Ruhi Su

mehmet ruhi su (1 ocak 1912, van - 20 eylül 1985, i̇stanbul), türk halk müziği ve opera sanatçısı, bağlama virtüözü.

hayatı 
mehmet ruhi su, 1912 yılında van'da doğdu. anne ve babasının kim olduğunu ruhi su kendisi de bilmediği gibi haklarında hiçbir bilgi de yoktur. oğlu ilgın ruhi su, "babamın 1912'de van’da doğması, öksüzler yurdundan gelmesi, bugüne kadar hiçbir akrabasının çıkmaması düşünüldüğünde ermeni olma ihtimali hayli yüksek" demiştir. çocukluğunun büyük bir bölümünü evlatlık olarak verildiği yoksul bir ailede ve daha sonra da adana öksüzler yurdu'nda (darül eytam) geçirdi. bir ara i̇stanbul'da askerî okullarda okudu, ancak müzik sevgisi onu yeni arayışlara itti. adana öğretmen okulu'nda okurken, ankara'ya müzik öğretmen okulu'na (musiki muallim mektebi) girmeyi başardı. adana öğretmen okulu’ndayken aşık olduğu ebe-hemşire olarak çalışan münire sevim adında bir kızla evlendi. 1934 yılında balıkesir'de bir oğulları dünyaya geldi. adını güngör koydular. güngör, altı yaşlarındayken ruhi ile sevim hanım ayrıldılar. 1942'de ankara devlet konservatuvarını'nın şan bölümünü bitirdi. aynı yıllarda sırasıyla ankara cebeci i̇kinci ortaokulu'nda ve hasanoğlan köy enstitüsü'nde müzik öğretmenliği yaptı. cumhurbaşkanlığı orkestrası'na seçildi, konservatuvarın opera bölümünde de okudu ve daha sonra da devlet operası'nda çalıştı. devlet operası sanatçısı olarak, bastien bastienne, satılmış nişanlı, madame butterfly, fidelio, tosca, yarasa, aşk i̇ksiri, rigoletto, figaro'nun düğünü, maskeli balo ve konsolos gibi operalarda rol aldı. türk opera sanatı'nın temelinde ruhi su'nun da katkısı büyüktür.

ankara radyosu'nda onbeş günde bir yayınlanan türkü programları (basbariton ruhi su türküler söylüyor) düzenledi; dil ve tarih coğrafya fakültesi'nde büyük bir koro oluşturdu. aldığı klasik batı müziği eğitimi, ömrü boyunca kendini adadığı türkülerin yorum ve icrasına yaklaşımının kuramsal temelini oluşturdu.

ruhi su, sosyalist dünya görüşü nedeniyle 1952-1957 yılları arasında 1951 tkp tevkifatı dolayısı ile hapis yattı. 1960'ta i̇stanbul'da taksim belediye gazinosu'nda sahneye çıkan ruhi su, bir yandan da halk türkülerini kaydedip arşivleme görevini üstlendi. bu arada radyoda da 'basbariton ruhi su türküler söylüyor' anonsuyla sunulan bir radyo programı yaptı. bu programlardan birinde söylediği "serdari halimiz böyle n'olacak? kısa çöp uzundan hakkın alacak" türküsü nedeniyle "halkı sınıflara ayırmak yoluyla komünizm propagandası yapmak" suçlamasıyla radyodaki işine son verildi.

söylediği türkülerdeki siyasi vurgular yüzünden aleyhinde kampanyalar başlatılan ve işini kaybeden sanatçı, türküleri derleyip yeniden yorumlama işine kendi başına devam etti. 1975'te dostlar korosu'nu kurdu. 1978'den sonra çıkardığı kasetlerle halk müziğinin yaygınlaşmasına büyük katkıda bulundu. aydınlara türkü dinlemeyi öğreten kişi olarak da bilinir.

ruhi su ahmet i̇svan ve necdet uğur'un yoğun uğraşıları sonucu ilk kez 1977 yılında pasaport alabildi. almanya, hollanda, belçika, i̇ngiltere, fransa ve avustralya'da konserler verdi. pasaportunun süresi doldu. yeni pasaport başvurusu yakalandığı prostat kanserinin tedavisi için yapıldı, ancak hiçbir gerekçe gösterilmeden reddedildi. su için altı alman sanatçının kültür bakanlığı'na baş vurduğu öğrenildi. heinrich böll, wolf bierman, ingeborg drewitz, günter grass, siegfried lenz, günter wallraff imzalı mektupta, kültür bakanlığı'ndan ruhi su'nun yurt dışında tedavi edilebilmesi için pasaport verilmesine aracı olması isteniyordu. aynı sanatçılar ruhi su'ya da bir mektup göndermişlerdi. bunlar sonucunda nihayet kapılar aralandı ve "tedavi amaçlı ve yalnız bir defaya mahsus olmak üzere" yurt dışına çıkışına izin verildi. ama artık çok geçti. 20 eylül 1985 cuma günü sabaha karşı 04.00'te cerrahpaşa tıp fakültesi hastanesi onkoloji servisi'nde öldü. doktoru prof. bülent berkarda idi. 22 eylül 1985 pazar günü şişli camii'nde kılınan öğle namazını müteakip zincirlikuyu mezarlığı'nda toprağa verildi. ruhi su'nun cenaze töreni binlerce kişinin katılımıyla 12 eylül darbesi sonrası dönemin ilk büyük kitle gösterisi haline dönüştü. cenazede gözaltına alınan 160 kişi i̇stanbul siyasi şubede 15 gün süreyle gözaltında tutuldu.

1988 yılında kabri başında ikame edilen anıt, 2009 yılında kimliği belirsiz kişilerce silahlı saldırı ile kısmen tahrip edildi.

kendisi alevi deyişlerini okumuş, pir sultan'ın, hatayi'nin ve diğer ozanların deyişlerini yorumlamıştır. nazım hikmet'in şiirlerini ilk besteleyenlerdendir. 1957'de sansaryan han'da hapisteyken daha sonra hayatını birleştirecek olduğu sıdıka umut için söylediği mahsus mahal adlı türküsüyle ünlendi.

ruhi su'nun sesini korumadaki hassasiyeti hakkında pek çok anlatı vardır. bunlara göre ruhi su, sesine zarar vermemek için kuruyemiş ve çamaşır suyundan uzak dururmuş. sorulduğunda, sesini korumadaki bu hassasiyetinin sanata ve dinleyenlere saygısından kaynaklandığını ifade edermiş.

ruhi su, ölümüne kadar 16 adet 45'lik plak, 11 adet de uzunçalar çıkardı. vefatından sonra kurulan ruhi su kültür ve sanat vakfı aracılığıyla eşi sıdıka su ve oğlu ilgın su özel arşivlerdeki ses kayıtlarından yararlanarak plak, kaset ve cd üretimini sürdürdüler. vakfın merkezi beyoğlu, i̇stanbul'dadır.

sanatçı hakkında ajans21 tarafından, ezgili yürek: ruhi su (1995) (24 dk) adında bir belgesel hazırlanmıştır. bu belgesel ruhi su hakkında hazırlanan ilk belgeseldir. bunun dışında avustralya belgeseli ve ruhi su belgeseli (hilmi etikan) adlarında iki belgesel film de ruhi su kültür ve sanat vakfı aracılığıyla gösterilmektedir.

ruhi su'nun eşi sıdıka su 18 ekim 2006 tarihinde ölmüş ve zincirlikuyu mezarlığı'nda eşi ruhi su'nun kabrinin yanına defnedilmiştir.

yön radyo tarafından hazırlanan 'yüreğinde anadolu'nun ezgisi, sesinde dağların yankısı-ruhi su' belgeseli türkiye gazeteciler cemiyeti 2015 yılı sedat simavi en i̇yi radyo programı ödülüne layık görülmüştür.

diskografi 
 1971: seferberlik türküleri ve kuvayi milliye destanı
 1972: yunus emre
 1972: karacaoğlan
 1973: pir sultan abdal
 1974: şiirler - türküler
 1975: köroğlu
 1976: el kapıları (sümeyra çakır ve ruhi su dostlar korosu ile birlikte)
 1977: sabahın sahibi var (ruhi su dostlar korosu ile birlikte)
 1978: semahlar (ruhi su dostlar korosu ile birlikte)
 1980: çocuklar, göçler, balıklar
 1981: zeybekler
 1986: pir sultan'dan levni'ye
 1986: ezgili yürek
 1986: ekin i̇dim oldum harman
 1987: kadıköy tiyatrosu konseri
 1988: beydağı'nın başı
 1988: dadaloğlu ve çevresi
 1989: huma kuşu ve taşlamalar
 1990: sultan suyu "pir sultan abdal'dan deyişler"
 1991: dostlar tiyatrosu konseri (sümeyra çakır ile birlikte)
 1992: ankara'nın taşına bak
 1993: uyur i̇ken uyardılar
 1994: barabar
 1995: aman of
 2002: seçmeler ve hapishane türküleri
 2003: beni ağlatırsan yoluna ağlat

ödülleri 

 1985: sanat kurumu - yılın sanatçısı

kaynakça

dış bağlantılar 
ruhi su kültür ve sanat derneği
ruhi su, 1977 bbc türkçe 

1912 doğumlular
van doğumlular
1985 yılında ölenler
ruhi su
türk erkek şarkıcılar
türk halk müziği ses sanatçıları
türk sosyalistler
türk marksistler
türk opera şarkıcıları
i̇stanbul'da kanserden ölenler
zincirlikuyu mezarlığı'na defnedilenler
prostat kanserinden ölenler