Sâmânizade Ömer Hulusi Efendi

sâmânizade ömer hulusi efendi (d. 1727 i̇stanbul - ö. 1812 i̇stanbul) müderris, osmanlı devleti'nde kadılık, kazaskerlik  ve (1800 - 1803; 1807 ve 1810 - 1812 donemlerinde)  3 kez şeyhülislamlık görevinde bulunmuş bir din adamıdır.

hayatı 

1727 yılında i̇stanbul’da doğdu. ulemadan i̇stanbul kadılığı payesi sahibi hüseyin efendi’nin oğludur. adı ömer hulusi olmakla beraber  sâmânizade olarak anılır.

i̇lk eğitimini babasından gördü. sonra medrese eğitimine başlayıp 1748 yılında icazet alıp müderris oldu. çeşitli medreselerde müderrislik yaptı.

1777'de i̇zmir kadısı oldu ama aynı yıl görevden alındı. 1784'te mısır kadısı görevi verildi.  eylül 1785'te mekke kadılığına nakledildi  ve böylece hacı da oldu. 1790'de i̇stanbul kadılığı payesi  ve 1791/92'de  anadolu kazaskeri payesi de verildi. 1794'te anadolu kazaskeri ve 1797'de rumeli kazaskeri görevlerini yaptı..

11 temmuz 1800'de ilk kez şeyhülislam olarak görev verildi. yaklaşık üç yıl bu görevde kaldıktan sonra 26 nisan 1803'de azledildi. azil nedeni olarak memuriyet verilirken iltimas kabul etmemesi ve bu nedenle ilmiye sınıfının hoşnutsuz olduğu belirtilmektedir. 

13 temmuz 1807'de ortaya çıkan yeniçeri ve kabakçı mustafa i̇syanı üzerine isyancı yeniçeriler tarafından istenmeyen kişi olan şeyhülislâm şerifzade ataullah mehmed efendi yerine  iii. selim tarafından ikinci kez şeyhülislam görevine getirildi. fakat bir gün bu makamda kaldıktan sonra, ertesi gün kabakçı mustafa isyanı elebaşıları tarafından istenmeyen kişi olduğu belirtildiği için o da bu görevden ayrılmak zorunda kaldı.

bu azilden sonra sâmânizade ömer hulusi efendi inzivaya çekildi. ii. mahmut tahta geçtikten sonra  22 eylül 1810'de ona tekrar şeyhülislâmlıık görevi verildi. bu üçüncü kez şeyhülislâmlığı 1 yıl 8 ay 19 gün sürdü. yaşının ilerlemiş olması nedeniyle, 1812 yılında bu görevden istifa etti ve emekli oldu.

birkaç günlük hastalıktan sonra 12 haziran 1812'da i̇stanbul’da öldü. fatih camii yakınlarında, otlukçu yokuşundaki mezarlığa gömüldü.

şeyhülislâmlik yaptığı üç dönem toplam 5 yıl 1 ay 23 gündür.

değerlendirme 
sâmânizade ömer hulûsî efendi, sicill-i osmani'de şöyle değerlendirilmiştir:
âlim, kamil, zengindi. ... cimriliği hayır yapmasına engel olmadı. mensipleri ehline vermek alışkanlığından dolayı meslek mensuplarını memnun edemezdi. 
"osmanlılar ansiklopedisi"'ne göre
olgun, faziletli ve iktisatlı bir kişi(dir).

eserleri 
fatih camii civarında bir mescit, hücreler ve fakirler için barınma yerleri inşa ettirmiştir. bunlara gelir sağlamak için de akar ve nakit vakıfları tahsis etmişti. özbekler tekkesi de onun eseridir.

kaynakça

dış bağlantılar 

 mehmed süreyya (haz. nuri akbayar) (1996), sicill-i osmani, i̇stanbul:tarih vakfı yurt yayınları isbn 975-333-0383 c.4,  say.597/598 
 özcan, tahsin  (1999) "ömer hulusi efendi (samanîzade) ", yaşamları ve yapıtlarıyla osmanlılar ansiklopedisi, i̇stanbul: yapı kredi yayınları, c.2 s.424, isbn 975-08-0073-7
 özcan, tahsin (2007) "ömer hulûsi efendi, sâmânîzâde", di̇a, türkiye diyanet vakfı i̇slâm ansiklopedisi, c.xxxiv, i̇stanbul:türkiye diyanet vakfı s.72-73.

19. yüzyıl osmanlı şeyhülislamları
1727 doğumlular
1812 yılında ölenler