Mavi Melek (film, 1930)

mavi melek (almanca: der blaue engel) josef von sternberg tarafından yönetilmiş 1930 yapımı bir filmdir. heinrich mann'in professor unrat romanından beyaz perdeye uyarlanmıştır. film ilk büyük alman sesli filmidir ve aktris marlene dietrich'e dünya çapında bir ün sağlamıştır. ayrıca, imza şarkısı friedrich hollaender ve robert liebmann'ın "falling in love again (can't help it)" şarkısını da tanıttı. alman sinemasının bir klasiği olarak kabul edilir.

"mavi melek" eşzamanlı olarak hem almanca hem de i̇ngilizce olarak çekilmiştir ancak ikinci versiyonun yıllarca kayıp olduğu düşünülüyordu. almanca versiyonun "açıkça üstün" olduğu kabul edilir; daha uzundur ve i̇ngilizce telaffuzlarıyla mücadele eden aktörler tarafından gölgelenmez. film aynı zamanda emil jannings'in oynadığı son i̇ngilizce film olmuştur.

mavi melek, saygın bir profesörün trajik bir şekilde bir kabare palyaçosuna dönüşmesini ve sonunda delirmesine kadar düşüşünü anlatır.

oyuncu kadrosu 
 emil jannings	- prof. immanuel rath
 marlene dietrich - lola lola
 kurt gerron - kiepert (sihirbaz)
 rosa valetti	- guste (sihirbaz'ın karısı)
 hans albers -mazeppa (adeleli adam)
 reinhold bernt - palyaço
 eduard von winterstein - okul müdürü
 hans roth	- okulun hizmetlisi
 rolf müller - öğrenci angst
 roland varno - öğrenci lohmann
 carl balhaus - öğrenci ertzum
 robert klein-lörk - öğrenci goldstaub
 charles puffy - hancı
 wilhelm diegelmann - kaptan
 gerhard bienert - polis
 ilse fürstenberg - rath'in hizmetçisi
 die weintraub senkopatörleri - orkestra
 friedrich hollaender - piyanist
 wolfgang staudte - öğrenci

yapım

oyuncu seçimi lola lola
şarkıcı lucie mannheim, başrol oyuncusu emil jannings'in desteğiyle lola rolü için ufa yapımcısı erich pommer tarafından tercih edildi.
ancak yönetmen josef von sternberg, büyük bir prodüksiyon için yeterince çekici olmadığı için onu veto etti. sternberg ayrıca yazar mann'ın aktris-kız arkadaşı trude hesterberg'i de geri çevirdi. sternberg tarafından ciddi olarak düşünülen brigitte helm ise rol için uygun değildi. sternberg ve pommer, 25.000 reichsmark karşılığında sahne ve sinema oyuncusu käthe haack'e karar verdi.

biyografi yazarı herman g. weinberg, sternberg'in anılarından (1966) alıntı yapıyor: yönetmenin 29 yaşındaki marie magdalene "marlene" dietrich'e ilk bakışını oyun yazarı georg kaiser'in yapımcılığını üstlendiği zwei krawatten (i̇ki kravat) adlı bir müzik revüde yaptığını söyledi. sternberg, dietrich'i hemen "olabileceğini gördüğü kadın" haline getirmeye başladı.

senaryo ve çekimler
mann'ın öyküsü, sternberg tarafından büyük ölçüde terk edildi (yazarın izniyle), yalnızca rastgele bir kabare şarkıcısına aşık olan son derece dürüst bir üniversite profesörü arasındaki ilişkiyi anlatan sahneler kaldı. çekimler sırasında sternberg, "senaryoya tamamen yeni bir boyut kazandıran" diyaloğu değiştirdi, sahneler ekledi ve oyuncu kadrosu karakterizasyonlarını değiştirdi. profesörün cinsel tutkudan kıskançlık öfkesine ve en sonunda  delirmesi tamamen yönetmenin icadıydı.

the blue angel, filmin karlılığını en üst düzeye çıkarmak için hem almanca hem de i̇ngilizce olarak çekildi ve her biri verimlilik için art arda çekildi. çekimler, 4 kasım 1929'dan 22 ocak 1930'a kadar 11 hafta sürdü ve tahmini bütçesi 500.000$'dı.

jannings, çekimler sırasında, hâlâ filmin itibarlı yıldızı olmasına rağmen (en yüksek maaşı almasına rağmen), sternberg ile dietrich arasındaki artan yakınlığı ve yönetmenin ona gösterdiği özeni görebiliyordu. jannings bu durumu kıskandı, histeri yaptı ve prodüksiyonu bırakmakla tehdit etti. mavi melek, onun son büyük sinemasal filmi olacaktı; aynı zamanda ufa'nın son başarılı filmlerinden biriydi.

film tarihçisi andrew sarris bu çifte ironiyi şöyle yorumluyor:

temalar ve analiz
görünürde saygın bir orta yaşlı akademisyenin genç ve güzel bir kabare şarkıcısı tarafından düşüşünün öyküsü olan mavi melek, sternberg'in sinema tarihinin "en acımasız ve en az komik" filmidir. anlatının sertliği, "bohem kadın tarafından yozlaştırılan burjuva erkeğin önemsiz türünü aşar" ve sternberg'in karakter gelişiminin karmaşıklığı, erkeklerini acımasızca boynuzlayan "eski baştan çıkarıcı kadın klişesini" reddeder.

kaynakça

dış bağlantılar 
 
 the blue angel (1930 i̇ngilizce versiyonu) imdb
 
 filmin çeşitli afişleri

1930 çıkışlı filmler
almanca filmler
josef von sternberg'in yönettiği filmler
almanya'da çekilmiş filmler
paramount pictures filmleri
alman yapımı siyah-beyaz filmler