Castor ve Pollux (opera)

caator ve polluks (fransizca:castor et pollux) bir prolog ve bes perde) ihtiva  eden  ve librettosu fransızca olarak "pierre-joseph bernard (gentil-bernard)" tarafından yazılmış ve jean-philippe rameau tarafından bestelenmiş olan "tragédie en musique (müzikli trajedi)" adı ile anılan bir barok stili  "opera". bu eserin prömiyer temsili 24 ekim 1737'de paris'te palais-royale tiyatrosu (académie royale de musique) da sahnelenmiştir.

hazırlanma ve temsiller

bu eserin prömiyer temsili 24 ekim 1737'de paris'te "academie royale de musique et danse (müzik ve dans kraliyet akademisi)"'nin "theatre royal (kraliyet tiyatrosu)"'nda yapılmıştır. bu opera rameau'nun hazırladığı üçüncü opera eseri ve "müzikli trajedi"  janrında hazırladığı ikinci opera eseridir  bu eserin libretto yazarı pierre-joseph bernard (gentil-bernard) bu hazırladığı bu eserden sonra paris salonlarında beğenilen bir "şair" olarak kabul edilmiştir.

1754'te bu "castor ve polluks" opera eseri tekrar yapımlanıp sahneye konulmuştur. bu 1754 versiyonu yeni yapımlanma için rameau eserde önemli kesintiler yapmış, esere yeni kısımlar eklemiş ve kalan kısımlarda önemli değişiklikler yapmıştır. opera kritikleri birinci 1734 versiyonu ve ikinci revizyonlu 1754 versiyonunun hangisinin daha güzel olduğunu hala tartışmaktadırlar. hangi versiyon olursa olsun rameau'nun "castor ve polluks" operası rameau'nun en iyi eseri olarak, bir  "şaheser" opera olarak kabul edilmektedir.

bu opera 2009/10 - 2013/14 dönemindeki 5 sezon icin  operabase ististiklerine göre 12 defa yapımlanmış ve bu dönemde rameau'nun 19 opera eserinin 88 yapımında 2. sırayı almıştır.

roller

konu özeti

bu konu özeti bu eserin 1737 versiyonunu temel alınarak hazırlanmıştır.

prolog

alegorik konulu prolog eserde işlenen ana konu ile ilişkili değildir. prolog fransa krallığı'nın katıldığı lehistan veraset savaşı (1733-1738)'nin sona ermesini kutlamaktadır. bu prolog'da aşk tanrıçası venüs epey zamandan beri gayet kızgın ve kavgacı olan savaş tanrısı mars'ın kızgısını ortadan kaldırmak istemektedir. bunun için hikmet, akıl, savaş, sanat, okul ve ticaret tanrıçası minerva'dan destek ister. minerva kupid'e annesi venüs'e bu çabada yardımcı olmasını ister. çok geçmeden venüs kızgınlığını kaybedip kendine gelmiş olan mars ile sahneye girer. sahnede silahları bırakma eğlentisi başlar.

1754 versiyonda epeydir fransa'da barış olduğu için bu prolog kaldırılmıştır.

perde i 
 
lincee tarafından öldürülmüş olan castor için cenaze törenine halk gayet üzgün olarak iştirak etmektedirler. güneşin kızı olan telaira sevdiği bu kişinin ölümüne devamlı olarak ağlamaktadır, özellikle sevdiği kişinin çok yakin benzeri ve onunla daima beraber olmuş olan ölümsüz kardeşi polluks'un da hayatta bulunması bu üzüntüsünü artırmaktadır. prensesi avutmak için phebe, castor'un ölümünün intikamının ölümsüz olan kardeşi olan polluks tarafından mutlaka alınacağını ona hatırlatmaya çalışır. tam bu sırada polluks sahneye girer ve lincee'nin artık hayatta olmadığını, onu öldürdüğünü onlara bildirir.  bu basarisindna  cesaret alan polluks yemin ederek ölmüş olan kardeşinin adına babası baş tanrı jüpiter'e yalvarıp onun tekrar yaşayıp onunla birlikte olmasını sağlamasını isteyeceğini bildirir.

perde ii 

polluks kardeşi castor'un yeniden yaşamasını sağlarsa kendinin de sevdiği telaira'nın ona kaçmasından çok endişe etmektedir. jupiter baş rahibi  baş tanrı  jüpiter'in de bu törene geldiğini ilan etmektedir. bu sırada telaira verdiği yemini tutmasını polluks'a  tekrar hatırlatır. polluks sözünü tutar ve babası baş tanrı jüpiter huzuruna çıkıp onun kardeşi castor'un yeniden yaşamasının sağlaması için ona yalvarır. jüpiter oğlunun bu isteğine reddedemez. ama castor'u geri getirmek için jüpiter özel şartlar koymuştur. bunların başında karşılık olarak polluks'ün ölümlü olup kendi hayatını kaybetmesi gerekmektedir. polluks kardeşini diriltirse jüpiter'in bu şartlarını kabul etmeye hazır olduğunu ona bildirir.

perde iii 

phebe polluks'u sevmektedir ve onun yeraltı cehennemine inmesini önlemek için cehennem kapılarının açılmasını önlemeye çalışır. fakat phebe'nin çabaları ve sparta halkının yalvarmalarına rağmen polluks ölümlü olarak yeraltı cehennemine gitmeye gayet kararlıdır. phebe bunu önlemek için telaira'dan yardım ister. ama telaira ile yaptigi konuşmadan anlar ki polluks'un böyle gayet kararlı olması kardeşi castor'a olan sevgisinden değil, sevdiği prenses telaira'ya verdiği söz ve yemini yerine getirmek isteğindendir. bunun üzerine phebe daha umutsuzluk içinde, gözü dönmüş olarak yeraltı cehennemi ruhlarına onu durdurmaları için başvurur. fakat bunlar da polluks'u hedefinden ayırtamazlar. tanrı merkür'ün desteği ile polluks bu cehennem kötü ruhlarının etkisini ortadan kaldırır  ve yeraltı cehennemine girip kaybolur. phebe bu büyük kaybına karşı duramadığı için büyük kalp azapları çekmeye başlar.

perde iv 

kahramanlık gösteren ve erdem sahiplilerin ölünce gönderildikleri  elysion çayırlarına  gönderilmiş olan castor orada bile telaire'ye aşkını unutamamaktadır. bu bahçede ölümlüleri avutmak için bulunan güzel "gölgeler" bile onu kandırıp telaira'ya olan aşkını ona unutturamamışlardır. polluks buraya kardeşi castor'un yanına geldiği zaman, castor ondan prenses telaira'nın yanında tek bir gün geçirmesi için yerüstüne gitmesini sağlaması için yardım etmesini ister. bu isteğini yerine getirirse diğer her zaman kardeşi polluks'un yanında olacağına söz verir. polluks kardeşinin bu isteğini gerçekleştirmek için caba yapacağına  ona söz verir. bunun tanrı merkür'ün yardımı ile mümkün olacağını düşünmektedir,

perde v 

castor'un yeraltı ölüm ülkesinden polluks'un ölümsüzlüğünü kurban ederek ölümlü olmayı kabulü ile kurtulup hayata geri gelmesi phebe'yi gayet üzüp kırgın yapmıştır. phebe serzenişlerle  baş tanrı jüpiter'in kızgınlıklarını yeniden ortaya çıkartmaya kendine söz vermiştir. i̇ki âşık olan castor ve telaira'nın tekrar birbirine kavuşması gayet kısa ama gayet hareretli olmuştur. ama telaira bu kavuşmanın iki kardeş arasında yapılan pazarlık sonunda gayet kısa olacağını öğrenince sevgilisinin yanından ayrılmasını engellemek için çeşitli oyunlara ve uzun konuşmalara başvurur. castor bunlara hedef olunca kardeşine verdiği sözden çayar gibi olur. fakat ölülere hükmeden yeraltı tanrısı hades ona yeraltı ölüler ülkesine dönmesi gerektiğini hatırlatmak için yer sarsıntıları yaratmaya başlar. tam bu sırada  baş tanrı jüpiter terar sahneye girip  castor ve polluks iki kardeşin gökyüzünde bir takım yıldız olarak artık daima beraber olup ölümsüzlüğü birlikte paylaşacaklarına karar verdiğini ilan eder.  sevdiğini kaybeden phebe'nin kendini öldürdüğü haberi bu sırada ortaya çıkar. bu perdenin son kısmı bir bale ile kapanır. bu balede dansörler yıldız ve planetler olarak gökyüzünde  "castor ve pollüks" adıyla yeni bir takım yıldızının doğup ortaya çıkmasını kutlamaktadırlar.

seçilmiş ses ve video kayıtları

kaynakça

 i̇ngilizce wikipedi "castor et pollux" maddesinden kısmen uyarlanma

dış bağlantılar
 "youtube" websitesinde "jean philippe rameau. les indes galantes. full opera - ballet. hq recording "   tüm opera classical tunes 
 "imslp petrucci music library" websitesi "castor et pollux, rct 32 (rameau, jean-philippe)" maddesi. }  
 "jp.rameau.free" websitesinde "castor & pollux livret de pierre-joseph bernard" maddeside "castor ve pollux" oparası librettosunun 24 ekim 1737 versiyonu,

dış kaynaklar

 girdlestone,cuthbert morton (1957) jean-philippe rameau: his life and work, new york:dover publications inc. isbn 0-486-26200-6 

fransızca operalar
jean-philippe rameau operaları
1737 operaları