5 Ocak



olaylar 
 1759 - george washington, martha dandridge ile evlendi.
 1781 - amerikan i̇ç savaşı: richmond, benedict arnold komutasındaki kraliyet donanması tarafından yakıldı.
 1809 - 1807-1809 osmanlı-i̇ngiliz savaşı'nı sona erdiren kale-i sultaniye antlaşması imzalandı.
 1854 - san francisco adlı buharlı gemi battı: 300 kişi öldü.
 1889 - alman fizikçi martin brendel, ilk kez auroraları fotoğrafladı.
 1895 - dreyfus davası: casusluk suçlamasıyla fransa'da yargılandığı davada, yüzbaşı alfred dreyfus ömür boyu hapse mahkûm oldu.
 1919 - weimar cumhuriyeti'nde alman i̇şçi partisi kuruldu. bu parti daha sonra "nasyonal sosyalist alman i̇şçi partisi" adını alacaktı.
 1921 - çerkez ethem ve kardeşleri, yunan i̇şgal kuvvetleri'ne sığındılar.
 1922 - adana'nın düşman işgalinden kurtuluşu.
 1929 - anadolu-bağdat ve mersin-tarsus demiryolları ile haydarpaşa garı devletleştirildi.
 1930 - sovyetler birliği'nde tarımın kolektivizasyonu başladı.
 1933 - san francisco'daki golden gate bridge inşa edilmeye başlandı.
 1961 - yassıada duruşmaları devam ediyor. 6-7 eylül olayları davası sonuçlandı. sanıklardan adnan menderes, fatin rüştü zorlu ve eski i̇zmir valisi kemal hadımlı mahkûm oldular. aynı gün fuad köprülü ve fahrettin kerim gökay yassıada'dan tahliye edildi.
 1968 - çekoslovakya'da iktidara prag baharı'nı başlatacak olan alexander dubček geldi.
 1974 - peru'nun başkenti lima'da oluşan depremde, 6 kişi öldü ve yüzlerce ev hasar gördü.
 1979 - di̇sk'in çağrısıyla türkiye çapında 5 dakika iş bırakma eylemi (faşizmi lanetleme eylemi) yapıldı.
 1981 - türkiye'de atatürk yılı, devlet başkanı orgeneral kenan evren'in tbmm'de yaptığı konuşmayla kutlamalara açıldı.
 1989 - abd jetleri, libya'ya ait iki mig-23 uçağını düşürdü.
 1993 - abd'de 1965'ten sonra ilk kez asılarak idam gerçekleştirildi. seri katil westley allan dodd washington'da asıldı.
 1993 - kabardey-balkarya cumhuriyeti'nin ilan edilişi.
 1997 - rus güçleri çeçenistan'dan çekildi.
 2005 - bilinen en büyük cüce gezegen eris keşfedildi.
 2014 - hindistan, diğer motorlara göre daha fazla yük kaldırabilen, ilk yerli üretim kriyojenik motorla güçlendirilmiş gslv-d5 roketini uzaya fırlattı.
 2017 - i̇zmir saldırısı: i̇zmir adliyesi'ne bomba yüklü araç ile saldırı düzenlendi. saldırıda bir polis memuru ve bir adliye çalışanı hayatını kaybetti. üçü polis, 7 kişi yaralandı.

doğumlar 
 1548 - francisco suárez, i̇spanyol cizvit rahibi, filozof ve teolog (ö. 1617)
 1592 - şah cihan, babür i̇mparatorluğu'nun 5. hükümdarı (ö. 1666)
 1620 - miklós zrínyi, hırvat ve macar soylusu asker, devlet adamı ve şair (ö. 1664)
 1759 - jacques cathelineau, fransız çerçi ve vendée isyanı lideri (ö. 1793)
 1767 - jean-baptiste say, fransız felsefeci ve ekonomist (d. 1832)
 1846 - rudolf christoph eucken, alman felsefeci, yazar ve nobel edebiyat ödülü sahibi (ö. 1926)
 1851 - böcüzade süleyman sami, osmanlı yazar, bürokrat ve siyasetçi (ö. 1932)
 1855 - king camp gillette, amerikalı girişimci, mucit ve iş insanı (ö. 1932)
 1867 - dimitrios gunaris, yunan hukukçu, siyasetçi ve yunanistan başbakanı (ö. 1922)
 1871 - leonid bolhovitinov, rus asker ve doğubilimci (ö. 1925)
 1874 - joseph erlanger, amerikan fizyolog (ö. 1965)
 1876 - konrad adenauer, alman devlet adamı ve almanya şansölyesi (ö. 1967)
 1880 - i̇brahim etem ulagay, türk tıp profesörü, hekim ve kimyager (ö. 1943)
 1883 - döme sztójay, macar asker, diplomat ve macaristan krallığı başbakanı (ö. 1946)
 1884 - ahmed ağdamski, azeri operacı ve oyuncu (ö. 1954)
 1897 - kiyoşi miki, japon marksist düşünür (ö. 1945)
 1900 - yves tanguy, fransız-amerikalı ressam (ö. 1955)
 1902 - stella gibbons, i̇ngiliz yazar ve romancı (ö. 1989)
 1904 - jeane dixon, amerikalı astrolog ve psişik (ö. 1997)
 1911 - jean-pierre aumont, fransız aktör (ö. 2001)
 1913 - nejat eczacıbaşı, türk kimyacı ve sanayici (ö. 1993)
 1914 - nicolas de staël, fransız ressam (ö. 1955)
 1917 - jane wyman, amerikalı oyuncu ve en i̇yi kadın oyuncu akademi ödülü sahibi (ö. 2007)
 1921 - friedrich dürrenmatt, i̇sviçreli yazar (ö. 1990)
 1921 - jean, lüksemburg büyük dükü (ö. 2019)
 1921 - kemal ergüvenç, türk tiyatro, sinema oyuncusu ve seslendirme sanatçısı (ö. 1975)
 1923 - boris leskin, amerikalı sinema, tiyatro ve dizi oyuncusu (ö. 2020)
 1923 - endel taniloo, eston heykeltıraş (ö. 2019)
 1923 - jan matocha, çekoslovak kano yarışçısı (ö. 2016)
 1924 - gerry plamondon, kanadalı buz hokeyi oyuncusu (ö. 2019)
 1924 - marc bonnefous, fransız diplomat (ö. 2002)
 1925 - jean-paul roux, fransız oryantalist ve türkolog (ö. 2009)
 1928 - girish chandra saxena, hint bürokrat (ö. 2017)
 1928 - preben hertoft, danimarkalı psikiyatrist (ö. 2017)
 1928 - walter mondale, amerikalı siyasetçi (ö. 2021)
 1928 - zülfikar ali butto, pakistanlı avukat, politikacı ve pakistan'ın 9. başbakanı (ö. 1979)
 1929 - ümit utku, türk yönetmen, senarist ve yapımcı (ö. 2016)
 1930 - kay lahusen, amerikalı gazeteci
 1931 - alvin ailey, amerikalı dansçı, koreograf ve eylemci (ö. 1989)
 1931 - robert duvall, amerikalı oyuncu, yönetmen ve en i̇yi erkek oyuncu akademi ödülü sahibi
 1932 - bill foulkes, i̇ngiliz millî futbolcu (ö. 2013)
 1932 - raisa gorbaçov, mihail gorbaçov'un eşi (ö. 1999)
 1932 - umberto eco, i̇talyan dil bilimci ve yazar (ö. 2016)
 1933 - anthony bailey, i̇ngiliz yazar ve sanat tarihçisi (ö. 2020)
 1934 - antoni pitxot, i̇spanyol ressam (ö. 2015)
 1934 - phil ramone, amerikalı aranjör, yapımcı ve 14 grammy ödülü sahibi (ö. 2013)
 1935 - füruğ ferruhzad, i̇ranlı şair, yazar, yönetmen ve ressam (ö. 1967)
 1935 - jack hirsh, kanadalı bilim insanı
 1935 - öner ünalan, türk yazar, çevirmen ve araştırmacı (ö. 2011)
 1936 - sylvestre nsanzimana, ruandalı siyasetçi (ö. 1999)
 1937 - hélène cixous, fransız yazar
 1938 - brian crowe, i̇ngiliz diplomat (ö. 2020)
 1938 - i. juan carlos, i̇spanya kralı
 1938 - ngũgĩ wa thiong'o, kenyalı yazar
 1940 - adnan mersinli, türk oyuncu (ö. 2016)
 1941 - hayao miyazaki, japon manga ve anime sanatçısı
 1942 - vicki lansky, amerikalı çocuk hikâyeleri yazarı ve yayıncı (ö. 2017)
 1943 - atilla özdemiroğlu, türk müzisyen (ö. 2016)
 1946 - diane keaton, amerikalı oyuncu ve en i̇yi kadın oyuncu akademi ödülü sahibi
 1947 - osman arpacıoğlu, türk futbolcu ve spor yazarı (ö. 2021)
 1949 - anne-marie lizin, belçikalı siyasetçi (ö. 2015)
 1950 - mehmet mümtaz tuzcu, türk şair
 1952 - uli hoeneß, alman eski futbolcudur
 1953 - george tenet, amerikalı bürokrat, istihbaratçı ve akademisyendir
 1954 - lászló krasznahorkai, macar senarist ve romancıdır
 1956 - gérard berliner, fransız şarkıcı, söz yazarı, besteci ve oyuncu (ö. 2010)
 1956 - frank-walter steinmeier, bir alman politikacı
 1959 - maya lin, çin asıllı amerikalı mimar ve sanatçı
 1960 - phil thornalley, i̇ngiliz müzisyen ve yapımcı
 1961 - iris dement, amerikalı şarkıcı ve söz yazarıdır
 1965 - vinnie jones, i̇ngiliz eski futbolcudur
 1965 - okday korunan, türk oyuncu ve oyun yazarı
 1966 - özgür ozan, türk oyuncu
 1968 - dj bobo, i̇sviçreli şarkıcı
 1969 - marilyn manson, amerikalı müzisyen
 1970 - erdal beşikçioğlu, türk oyuncu
 1972 - sakis ruvas, yunan şarkıcı
 1975 - bradley cooper, amerikalı tiyatro, dizi ve sinema oyuncusudur
 1976 - diego tristán, i̇spanyol futbolcu
 1977 - alaaddin şahintekin, türk karateci
 1978 - january jones, amerikalı aktris ve model
 1980 - sebastian deisler, alman futbolcu
 1981 - deadmau5, kanadalı progressive house müzik yapımcısı ve sanatçı
 1982 - janica kostelić, hırvat kayakçı
 1986 - deepika padukone, hint film aktrisi ve modeldir
 1987 - kristin cavallari, amerikalı oyuncu ve şarkıcı
 1989 - clara cleymans, belçikalı oyuncu ve seslendirme sanatçısı
 1989 - krisztián németh, macar millî futbolcudur
 1991 - soner aydoğdu, türk futbolcu
 1991 - denis alibec, rumen futbolcudur
 1996 - max baldry, i̇ngiliz oyuncu
 1997 - egehan arna, türk basketbolcu
 1998 - merve arı, türk basketbolcu
 1999 - berkin elvan, türk öğrenci (ö. 2014)

ölümler 
 842 - mutasım, abbâsîler'in 8. halifesi (d. 794)
 1066 - edward, i̇ngiltere kralı (d. 1003)
 1173 - iv. bolesław, polonya yüksek dükü (d. 1122)
 1387 - iv. pedro, aragon kralı (d. 1319)
 1477 - i. charles, burgonya'nın valois hanedanı'ndan son dükü (d. 1433)
 1588 - qi jiguang, çinli general ve ulusal kahraman (d. 1528)
 1589 - catherine de' medici, fransa kraliçesi (d. 1519)
 1616 - simeon bekbulatoviç, kasım hanlığı'nın hanlarından ve rus çarlığı'nın çarlarından (d. ?)
 1713 - jean chardin, fransız kuyumcu ve gezgin (d. 1643)
 1714 - iii. mamia gurieli, i̇mereti kralı (d. ?)
 1735 - carlo ruzzini, venedikli devlet adamı, diplomat ve venedik cumhuriyeti doçe'si (d. 1653)
 1762 - yelizaveta, rus i̇mparatoriçesi (d. 1709)
 1776 - philipp ludwig statius müller, alman zoolog (d. 1725)
 1796 - anna barbara reinhart, i̇sviçreli matematikçi (d. 1730)
 1818 - marcello bacciarelli, i̇talyan ressam (d. 1731)
 1858 - josef wenzel radetzky von radetz, avusturyalı general (d. 1766)
 1863 - johann wilhelm zinkeisen, alman tarihçi (d. 1803)
 1908 - smbat şahaziz, ermeni eğitimci, yazar ve gazeteci (d. 1840)
 1913 - lewis a. swift, amerikalı gök bilimci (d. 1820)
 1917 - isobel lilian gloag, ‎i̇ngiliz ressam (‎d. 1865)
 1922 - ernest shackleton, i̇rlandalı-i̇ngiliz kâşif (d. 1874)
 1925 - yevgeniya boş, alman asıllı rus bolşevik aktivist ve siyasetçi (d. 1879)
 1929 - nikolay nikolayeviç romanov, rus general (d. 1856)
 1933 - calvin coolidge, amerikalı siyasetçi ve abd'nin 30. başkanı (d. 1872)
 1951 - andrey platonov, rus yazar (d. 1899)
 1951 - phillip jaisohn, koreli aktivist, gazeteci, politikacı ve hekim (d. 1864)
 1953 - ramiz gökçe, türk karikatürist (d. 1900)
 1970 - max born, alman fizikçi ve nobel fizik ödülü sahibi (d. 1882)
 1972 - tevfik rüştü aras, türk siyasetçi ve diplomat (d. 1883)
 1975 - arif nihat asya, türk şair ve yazar (d. 1904)
 1976 - hamit kaplan, türk olimpiyat ve dünya şampiyonu güreşçi (d. 1933)
 1976 - necmeddin okyay, türk hattat ve ebru sanatçısı (d. 1883)
 1981 - harold clayton urey, amerikalı kimyacı ve nobel kimya ödülü sahibi (d. 1893)
 1982 - ahmet zaim, kıbrıslı türk siyasetçi ve diplomat (d. 1927)
 1982 - edmund herring, avustralyalı asker (d. 1892)
 1985 - robert surtees, amerikalı görüntü yönetmeni ve oscar ödülü sahibi (d. 1906)
 1986 - aynur gürkan, türk halk müziği sanatçısı
 1990 - arthur kennedy, amerikalı oyuncu (d. 1914)
 1998 - sonny bono, amerikalı şarkıcı, oyuncu ve politikacı (d. 1935)
 2001 - elizabeth anscombe, i̇ngiliz analitik filozof (d. 1919)
 2003 - roy jenkins, i̇ngiliz siyaset adamı (d. 1920)
 2004 - tug mcgraw, amerikalı beyzbol oyuncusu (d. 1944)
 2009 - mustafa ok, türk asker ve siyasetçi (d. 1925)
 2010 - beverly aadlen, amerikalı oyuncu (d. 1942)
 2012 - don carter, amerikalı bowling oyuncusu (d. 1926)
 2014 - alma muriel, meksikalı oyuncu (d. 1951)
 2014 - annamária kinde, macar asıllı romanyalı gazeteci, yazar ve editör (d. 1956)
 2014 - carmen zapata, amerikalı oyuncu (d. 1927)
 2014 - eusébio, portekizli futbolcu (d. 1942)
 2014 - mustapha zitouni, cezayirli millî futbolcu (d. 1928)
 2014 - uday kiran, hint oyuncu (d. 1980)
 2015 - eylül cansın, türk transeksüel kadın (d. 1992)
 2015 - jean-pierre beltoise, fransız formula 1 yarışçısı (d. 1937)
 2015 - joy ali, fijili boksör (d. 1978)
 2015 - khan bonfils, doğu asya kökenli i̇ngiliz oyuncu (d. 1972)
 2016 - elizabeth swados, amerikalı yazar, besteci, müzisyen ve tiyatro yönetmeni (d. 1951)
 2016 - jean-paul l'allier, kanadalı liberal siyasetçi ve gazeteci (d. 1938)
 2016 - memduh abdülalim, mısırlı oyuncu (d. 1956)
 2016 - percy freeman, i̇ngiliz futbolcu (d. 1945)
 2016 - pierre boulez, fransız besteci, koro şefi, yazar ve piyanist (d. 1925)
 2016 - rudolf haag, alman teorik fizikçi (d. 1922)
 2017 - alfonso humberto robles cota, meksikalı piskopos (d. 1931)
 2017 - géori boué, fransız kadın soprano ve opera sanatçısı (d. 1918)
 2017 - leonardo benevolo, i̇talyan mimar, sanat tarihçisi ve şehir plancısı (d. 1923)
 2017 - rafiq subaie, suriyeli aktör, yazar ve yönetmen (d. 1930)
 2018 - antonio valentín angelillo, i̇talyan futbolcu ve teknik direktör (d. 1937)
 2018 - aydın boysan, türk mimar ve gazeteci (d. 1921)
 2018 - henry jean-baptiste, fransız siyasetçi (d. 1933)
 2018 - jerry van dyke, amerikalı komedyen, oyuncu ve seslendirme sanatçısı (d. 1931)
 2018 - john w. young, amerikalı astronot (d. 1930)
 2018 - marián labuda, slovak oyuncu (d. 1944)
 2018 - münir özkul, türk meddah, tiyatro ve sinema oyuncusu (d. 1925)
 2018 - thomas bopp, amerikalı astronom, bilim insanı ve kaşif (d. 1949)
 2019 - bernice sandler, amerikalı kadın hakları aktivisti, eğitimci ve yazar (d. 1928)
 2019 - dragoslav šekularac, sırp futbolcu ve futbol antrenörü (d. 1937)
 2019 - emil brumaru, rumen şair ve yazar (d. 1938)
 2019 - erick haydock, i̇ngiliz müzisyen ve gitarist (d. 1943)
 2019 - maria dolores malumbres, i̇spanyol piyanist, müzik eğitimcisi ve besteci (d. 1931)
 2019 - rudolf raff, kanadalı-amerikalı biyolog ve akademisyen (d. 1941)
 2020 - antoni morell mora, i̇spanyol asıllı andorralı diplomat, hukukçu, bürokrat ve yazar (d. 1941)
 2020 - walter learning, kanadalı tiyatro yönetmeni, oyun yazarı ve oyuncu (d. 1938)
 2021 - annasif døhlen, norveçli ressam ve heykeltıraş (d. 1930)
 2021 - bonifácio josé tamm de andrada, brezilyalı siyasetçi, hukuk akademisyeni ve gazeteci (d. 1930)
 2021 - christina crosby, amerikalı eğitimci, aktivist ve yazar (d. 1953)
 2021 - colin bell, i̇ngiliz millî futbolcu (d. 1946)
 2021 - james greene, kuzey i̇rlandalı aktör (d. 1931)
 2021 - joão cutileiro, portekizli heykeltıraş (d. 1937)
 2021 - john richardson, i̇ngiliz oyuncu (d. 1934)
 2021 - josé carlos silveira braga, brezilyalı futbolcu (d. 1930)
 2021 - tyberii korponai, sovyet-ukraynalı futbolcu (d. 1958)
 2022 - lawrence brooks, amerika birleşik devletleri ordusu'nun amerikan gazisi (d. 1909)
 2022 - kim mi-soo, güney koreli aktris ve model (d. 1992)
 2022 - anatole novak, fransız profesyonel yol bisikleti yarışçısı (d. 1937)
 2022 - george rossi, i̇skoç aktör (d. 1961)
 2022 - olga szabó-orbán, rumen eskrimci (d. 1938)
 2023 - kim deok-ju, güney koreli hukukçu (d. 1933)
 2023 - nate colbert, amerikalı beyzbolcu (d. 1946)

tatiller ve özel günler 
 adana'nın ve tarsus'un fransız işgalinden kurtuluşu (1922)

kaynakça 

0105
05