Osroene

osroene veya osrhoene ( ; greek) yukarı mezopotamya'da eski bir bölge ve devletti. başkentinin (şimdiki şanlıurfa, türkiye) "edessa krallığı" (klasik süryanice: ܡܠܟܘܬܐ ܕܒܝܬ ܐܘܪܗܝ / "urhay krallığı") olarak da bilinen osroene krallığı, m.ö. 2. yüzyıldan ms 3. yüzyıla kadar var olmuş ve abgarid hanedanı tarafından yönetilmiştir.   genellikle partlarla ittifak yapan   osroene krallığı, mö 132'den ms 214'e kadar tam bağımsızlığını sağlamak için yarı özerkliğe sahipti. . arap kökenli bir hanedan tarafından yönetilse de, krallığın nüfusu ağırlıklı olarak arami'ydi ve yunan ve part karışımıydı.  ayrıca, edessa'da bazı arap kültleri de onaylanmış olsa da, şehrin kültürel ortamı, güçlü part etkilerinin yanı sıra temel olarak aramice idi.

i̇ktidardaki abgarid hanedanı, roma i̇mparatoru caracalla (r. 211-217) döneminde, muhtemelen 214 veya 216'da romalılar tarafından devrildi ve osroene bir eyalet olarak roma impratorluğuna dahil edildi, ancak roma imparatoru gordianus iii (238-244) döneminde kısa bir süre içinde osroene yeniden kuruldu. hristiyanlık osroene'ye erken geldi. 318'den itibaren osroene, doğu'nun piskoposluğunun bir parçasıydı. 5. yüzyıla gelindiğinde, edessa süryani edebiyatının ve öğreniminin ana merkezi haline gelmişti. 608'de sasani imparatoru ii. hüsrev (r. 590-628) osroene'yi aldı. kısa süre içinde bizanslılar tarafından yeniden fethedildi, ancak 638'de müslüman fetihlerinin bir parçası olarak emevi araplarının hakimiyetine girdi.

krallığın hristiyanlığı kabul eden ilk devlet olduğuna dair efsaneler olsa da buna dair kanıtlar yoktur.

yöneticileri arap, ancak halkı yunan ve part karışımı olan arami olan bir krallıktı.

arka plan ve roma eyaletleri 
osroene veya edessa, mö 136'dan itibaren güney kenan ve kuzey arabistan, osrhoeni'den göçebe nabati arap kabilesinin bir hanedanı aracılığıyla çökmekte olan seleukos i̇mparatorluğu'ndan bağımsızlığını kazanan birkaç devletten biriydi. osroene'nin adı ya bu kabilenin adından ya da edessa'nın orijinal aramice adı olan orhay'dan (urhay) türetilmiştir.  bölgede arap etkisi güçlüydü. 

osroene dört yüzyıl boyunca ayakta kaldı, yirmi sekiz hükümdar ara sıra sikkelerine "kral" adını verdi. osroene krallarının çoğuna abgar veya manu deniyordu. bu krallar şehir merkezi edessa'da kalıyordu 

osroene genellikle part i̇mparatorluğu ile müttefikti.   part i̇mparatorluğu'nun egemenliği altındaki bir dönemden sonra, 114'te yarı özerk bir vasal devlet olarak roma i̇mparatorluğu'na dahil edildi ve 214'te basit bir roma eyaleti olarak birleştirildi. osroene'nin hristiyanlığı devlet dini olarak kabul eden ilk devlet olduğuna dair uydurma bir efsane mevcuttur, ancak bu iddiayı destekleyecek yeterli kanıt yoktur.

nüfus ve kültür 
osroene'nin yöneticilerinin çoğu arap kökenli abgarid hanedanından olsa da, krallığın nüfusu yunan ve part karışımıyla ağırlıklı olarak arami'ydi. buna ek olarak, arap kültleri edessa'da (ikizler monimos ve azizos) onaylanmış olsa da, kültürel ortamı, güçlü part etkilerinin yanı sıra temel olarak aramice idi. maurice sartre'a göre: "dolayısıyla edessa'yı yalnızca bir arap şehri olarak görmek saçma olurdu, çünkü kültürü bölgenin göçebe araplarına çok az şey borçluydu". daha sonra roma i̇mparatorluğu içinde edessa, süryani hristiyanlığının en önemli merkeziydi. nebati hanedanları döneminde osroëne, süryani hristiyanlığından giderek daha fazla etkilenmeye başladı ve helenizm'e karşı yerel bir tepkinin merkezi oldu.

pliny the elder yazılarında osroene ve kommagene krallığı'nın yerlilerini arap, bölgeyi arabistan olarak adlandırır. abgar ii, plutarch tarafından "arap phylarch" olarak adlandırılırken, abgar v, tacitus tarafından "arapların kralı" olarak tanımlanır.

edessene onomastiği birçok arapça isim içerir.  edessa'nın yönetici hanedanlığında en yaygın olanı, eski arap toplulukları arasında iyi bilinen bir isim olan abgar'dır . hanedanlığın bazı üyeleri i̇ranlı isimler taşırken, diğerleri arap isimlerine sahipti.  judah segal, "-u" ile biten isimlerin "şüphesiz nabatça" olduğuna dikkat çeker.  abgarid hanedanları " aramice'nin bir biçimini" konuşuyorlardı.

roma yazılı kaynaklarında osroene 
krallığın alanı belki de kabaca roma eyaleti osrhoene'ninkiyle sınırdaştı. fırat'ın büyük ilmeği kuzeyde ve batıda doğal bir sınırdı. güneyde batnae, ms 115'te roma tarafından ilhak edilene kadar yarı özerk anthemusia prensliğinin başkentiydi. doğu sınırı belirsizdir; ms birinci yüzyılda nisibis'e ve hatta adiabene'ye kadar uzanmış olabilir. ancak, edessa'nın sadece 40 km güneyinde bulunan ḥarrān, bir roma kolonisi olarak bağımsız statüsünü her zaman korumuştur.

eski krallığın başkenti olan edessa, hem büyük hem de fırat'a en yakın olan önemli bir kale ve bir durak noktasıydı. önemli bir yol kavşağıydı; karavanların çin ve hindistan'dan batı'ya mal taşıdığı eski bir otoyol, orada ermeni yaylalarını antakya'ya bağlayan kuzey-güney yolu ile buluşuyor. kaçınılmaz olarak, edessa uluslararası sahnede önemli bir rol oynadı. 

mö 64'te pompey, part i̇mparatorluğu'na savaş açarken, osrhoene'li ii. abgar, lucius afranius yukarı mezopotamya'yı işgal ettiğinde romalıların yanında yer almıştı. kral başlangıçta romalı general marcus licinius crassus'un mö 53'te partlara karşı yürüttüğü seferdeki müttefikiydi, ancak roma tarihçileri crassus'u nehir boyunca güvenli rotasından sapmasına ve bunun yerine açık bir çöle götürmesine yol açarak ihanet ettiğini, onu nehir boyunca güvenli rotasından sapmasına ve bunun yerine birliklerin çoraklıktan muzdarip olduğu, süvari saldırısına karşı savunmasız açık bir çöle götürdüğünü iddia ediyorlar. abgar'ın part generali surenas ile görüştüğü ve ona roma hareketleri hakkında bilgi verdiği söylenir. muazzam ve kötü şöhretli carrhae savaşında partlar, tüm roma ordusunu takip etti ve yok etti. partlar savaşta mutlak bir zafer aldı. savaştan hemen önce, abgar kaçmak için bir bahane yaptı. bununla birlikte, modern tarihçiler, abgar'ın romalılara ihanet etme niyetinde olup olmadığını ve bunun yerine onları eski bir arap ticaret yolunda yönlendirmiş olabileceğini sorguladılar. süryani bir kaynağa göre, ii. abgar o yıl öldü.

ms 2. yüzyılın başlarında, kral abgar vii, i̇mparator trajan'ın mezopotamya seferine katıldı ve onu sarayda ağırladı. ancak kral daha sonra romalılara isyan etti ve bu da romalı general lucius quietus'un edessa'yı görevden almasına ve 116'da osrhoene'nin bağımsızlığına son vermesine yol açtı.123'te, hadrian döneminde, abgarid hanedanı, manu vıı'nin kurulmasıyla restore edildi ve osroene, roma imparatorluğuna bağlı bir krallık olarak kuruldu. marcus aurelius yönetimindeki 161–166 roma-part savaşı'ndan sonra, kaleler inşa edildi ve nisibis'te bir roma garnizonu konuşlandırıldı. 195 yılında, krallığın rakibi pescennius niger'i desteklediği bir iç savaşın ardından, septimius severus bir istila başlattı ve bölgeyi yeni bir eyalet olarak ilhak ederek nisibis'i başkent yaptı. ancak imparator, kral abgar xi'in edessa şehrini ve onu çevreleyen küçük bir bölgeyi elinde tutmasına izin verdi. 213 yılında, hüküm süren kral caracalla tarafından tahttan indirildi ve kalan bölge krallık vasfından çıkarılıp roma eyaleti osroene'ye dahil edildi.

efsanelere göre (tarihsel bir gerekçe olmadan), ms 201 veya daha önce, büyük kral v. abgar'ın yönetiminde osroene ilk hristiyan devleti oldu. tomas i̇ncili'nin 140 civarında edessa'dan çıktığına inanılmaktadır. edessa'ya hadiab'dan (adiabene) gelen asurlu tatian gibi, bölgede erken dönem hristiyanlığın önde gelen isimleri yaşamış ve ortaya çıkmıştır. roma'ya bir gezi yaptı ve 172-173 civarında edessa'ya döndü. tatian, 5. yüzyılda piskoposlar rabbula ve theodoret tarafından bastırılana ve eski süryanice kanonik i̇ncillerin bir revizyonunun yerine geçene kadar süryanice konuşan hristiyanlığın birincil kutsal metni olan diatessaron'un editörüydü.

daha sonra edessa, decius tarafından tekrar roma kontrolüne geçirildi ve sasani i̇mparatorluğu'na karşı roma operasyonlarının merkezi haline getirildi. muhtemelen abgar'ın soyundan gelen amru, 293 sasani iç savaşında narseh'in zaferini kaydeden paikuli yazıtında kral olarak bahsedilir. tarihçiler amru'nun lakhmidlerin dördüncü kralı amru ibn adi olduğunu ve o zamanlar hâlâ harran'da yerleşik olduğunu ve henüz güney mezopotamya'daki el- hirah'a taşınmadığını belirtiyorlar.

yüzyıllar sonra, osrhoene dükü dagalaiphus ve secundinus, 4. yüzyılda sasani imparatoru ii . shapur'a karşı savaşında julian'a eşlik etti.

roma eyaleti osroene 
devletin bağımsızlığı muhtemelen m.s. 214'te; caracalla'nın saltanatı sırasında, monarşi roma i̇mparatorluğu tarafından kaldırıldı ve osroene bir eyalet (koloni) olarak roma i̇mpratorluğuna dahil edildi. bu, romalıların defalarca savaş halinde olduğu ve birkaç kez alınıp geri alındığı pers imparatorluklarına yakın bir sınır eyaletiydi. sınırda olduğu için orada konuşlanmış bir roma lejyonu vardı. legio iii parthica ve onun castrum'u (ev üssü) rhesaina olabilir, ancak bu belirsizdir.

i̇mparator diocletian'ın hükümdarlığı sırasında (284-305) tetrarşi reformunu takiben , aynı adı taşıyan praetorian prefektörlüğünde doğu piskoposluğunun bir parçasıydı.

4. yüzyılın sonlarında notitia dignitatum'a göre, praeses rütbesinde bir vali tarafından yönetiliyordu ve aynı zamanda vir illustris olarak derecelendirilen ve aşağıdaki ordu birimlerine komuta eden (c. 400) dux mezopotamya'nın koltuğuydu.

hükümdarları

kaynakça 

 
edessa
geç roma eyaletleri