Sovyetler Birliği bayrağı

sovyetler birliği bayrağı (rusça: госуда́рственный флаг сою́за сове́тских социалисти́ческих респу́блик, gosudárstvenny flag soyúza sovétskikh sotsialistícheskikh respúblik), sovyetler birliği'nin 1922'den 1991'e kadar kullandığı ulusal bayrağıdır. bayrağın tasarımı çeşitli kaynaklardan türetilmişse de ilk şekli rus devrimi sırasında görünmüştür. zamanla komünist harekete mal olmuş ve günümüzde de çeşitli ülkelerin komünist partilerince kullanılır olmuştur.

bayrağın sol üstünde altın renginde orak ve çekiç ile onun hemen üstünde kızıl yıldız yer almaktadır. çekiç işçileri, orak da köylüleri temsil eder. i̇ki sembolün birleşmesi de kalıcı devrimci ittifakı temsil eder.

bayrağın ilk hâli aralık 1922'de kabul edildi. 1955'te ise, bayrağın resmi ölçüleri bir tüzük ile belirlendi. ayrıca bu tüzükle beraber çekiç ve orak ufak değişikliklere uğradı. bayrağın böylelikle belirlenmiş son hâli sovyetler birliği'nin dağılması'na kadar kullanıldı 26 aralık 1991 gecesi bayrak indi.

sembolizm 
sovyetler birliği bayrağında kırmızı zemin renginin sol üstüne yerleştirilmiş altın kenarlı kırmızı bir yıldız ve bu yıldızın hemen altında altın renkli  orak ve çekiç bulunur.

bayrağın zemin rengi, 1871 paris komünü'nün kırmızı bayrağından gelmektedir. çekiç, kentsel sanayi işçilerini, orak tarım işçilerini, kızıl yıldız ise komünist partisi'ni temsil eder. yıldızın çekiç ve orağın üzerinde olması, komünizmin inşasında işçi ve köylüleri birleştirmek ve aydınlatmak için sosyalist toplumdaki lider rolünü sembolize eder.

bayrağın tasarımı 
bayrağın tasarımı 1955 yılında yasalaştırılmıştır. buna göre;

 bayrağın genişliğinin uzunluğuna 1:2 oranındadır.
 çekiç ve orağın kenarları bayrağın yüksekliğinin 1⁄4'üne eşit bir karedir. orağın keskin ucu karenin üst tarafının merkezinde bulunur ve çekiç ve orak sapları karenin alt köşelerinde yer alır. çekiç ve sapının uzunluğu kare köşegenin 3⁄4'üdür.
 beş köşeli yıldız, bayrağın yüksekliğinin 1⁄8 çapında bir daireye sığdırılmıştır, daire karenin üst tarafında yer alır. yıldız, çekiç ve orağın dikey ekseninin vinçten mesafesi, bayrağın yüksekliğinin 1⁄3'ü oranındadır. bayrağın üst tarafından yıldızın merkezine olan mesafe, bayrağın yüksekliğinin 1⁄8'i kadardır.

1980 sonrasında bayrağın arka tarafı resmen dümdüz kırmızı renk olarak belirlendi. pratikte bayrak üreticileri tarafından bu ayrıntı  göz ardı edildi çünkü bayrağın ön tarafını, arkasına ters basmak çok daha kolay ve daha az maliyetliydi.

bayrağın dikey kullanımında orak ve çekiç 90 derece çevrilerek kullanıldı.

renk şeması

tarihi 
rusya sovyet federatif sosyalist cumhuriyeti'nin kurulması sırasında vladimir lenin ve yoldaşları, bayrağın dayandığı devlet mührünün bir parçası olarak çekiç ve orağın yanı sıra bir kılıç sembolü dâhil etmeyi düşünmüşlerdi. ancak ortaya çıkan görüntünün çok agresif olması nedeniyle kabul edilmedi. lenin bu konu hakkında, "kılıç bizim sembollerimizden biri değildir." demiştir.

i̇lk resmi bayrak aralık 1922'de, sovyetler birliği'nin ilk sovyetler kongresi'nde kabul edildi. kızıl bayrağın "parti simgesinden çok bir devletin simgesine dönüştürüldüğü, ve bu bayrağın etrafında sovyet cumhuriyetleri halklarını tek bir devlet altında (sovyetler birliği) bir araya getirilmesi kararı verildi." 30 aralık 1922'de kongre, sscb'nin kurulması hakkında bir deklarasyon ve anlaşma kabul etti. anlaşmanın 22. maddesinde şöyle yazmaktadır: "sovyetler birliği'nin bayrağı, arması ve bir devlet mührü vardır. bayrağın detayları, 6 temmuz 1923'te sscb'nin i̇cra komitesi'nin (cik) ikinci oturumunda kabul edilen 1924 sovyet anayasası'nda verilmiştir." 71. maddenin metni: "sovyetler birliği'nin devlet bayrağı, devlet arması olan kırmızı veya kırmızıya yakın bir renk olan scarlet'ten oluşmaktadır." i̇lk bayrak alışılmadık 4:1 oranında, merkezde devlet arması olan kırmızı bir bayraktan oluşuyordu. fakat 4:1 oranındaki bu bayrak seri olarak üretilmedi. bayrak yalnızca dört ay resmi olarak kullanıldı, 12 kasım 1923'te sscb'nin cik'nin üçüncü oturumu sırasında, daha tanıdık çekiç ve orak tasarımının olduğu bayrakla değiştirildi.

i̇cra komitesi'nin üçüncü oturumunda, anayasa'da yer alan sovyet bayrağının tanımı değiştirildi ve 71. madde: "sovyet sosyalist cumhuriyetler birliği'nin devlet bayrağı kırmızı veya scarlet bir zeminden oluşur ve kantonda altın bir orak, çekiç ve üstünde altınla çevrelenmiş beş köşeli kırmızı bir yıldız bulunur. genişliğin uzunluğa oranı 1:2'dir." şeklinde değiştirildi. 15 ağustos 1980'de, sovyet sosyalist cumhuriyetler birliği devlet bayrağı tüzüğü yenilendi; bu tüzükte, bayrağın arka tarafındaki çekiç ve orak kaldırılmasının haricinde bayrağın detaylarında herhangi bir değişiklik yapılmadı. bayrağın bu hâli ise 26 aralık 1991'de, sovyetler birliği'nin dağılması'na kadar eski sovyet ülkeleri tarafından kullanıldı.

günümüzde ise bayrak, muhalefet partisi tarafından ve çeşitli anma günlerinde kullanılmaktadır.

benzer bayraklar 

sovyetler birliği dünyanın ilk anayasal sosyalist devleti idi ve onu gelecekteki angola cumhuriyeti, çin halk cumhuriyeti, kuzey kore, vietnam gibi sosyalist devletlerin bayraklarının ilham kaynağı hâline getirdi.

sscb'yi oluşturan sovyet cumhuriyetlerinin bayrakları, sovyet bayrağının tahrif edilmiş veya değiştirilmiş versiyonlarıydı.

15 nisan 1996'da boris yeltsin, bir başkanlık kararnamesi imzaladı. bayrakta yalnızca yıldız bırakılarak çekiç ve orak kaldırıldı, ancak daha sonra eski hâline getirildi. belirli bayramlarda zafer sancağı, rusya bayrağı'yla birlikte kullanılır.

ordu bayrakları

birlik cumhuriyetlerinin bayrakları 

1950'lerin başında birlik cumhuriyetleri, sovyetler birliği'nin bayrağının baz alındığı, ancak kendi renkleri ve sembolleri ile tasarlanan yeni bayraklarını tanıttı.

özerk cumhuriyetlerin bayrakları

galeri

ayrıca bakınız 
 komünist sembolizm
 rusya bayrağı
 orak ve çekiç
 kızıl yıldız

kaynakça

eski bayraklar
rusya'nın ulusal sembolleri