Sulakçayır, Hanak

sulakçayır, ardahan ilinin hanak ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe

bugün sulakçayır adını taşıyan köyün bilinen en eski adı cvarishevi’dir. gürcüce “haç deresi / haç vadisi” anlamına gelen cvarishevi (ჯვარისხევი), türkçede cvarisğev, cvarishev ve carishev biçimine dönüşmüştür. nitekim 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterinde köyün adı cvarisğev (جوارسغو), defter-i caba-i eyalet-i çıldır (1695-1732 adlı osmanlı tahrir defterinde cvarishev (جوارسخو) biçiminde geçer. 1928 tarihli son teşkilat-i mülkiyede köylerimizin adları adlı osmanlıca köy listesinde ise carishev (جاریسخو) biçiminde yazılmıştır. 93 harbi’nde (1877-1878) cvarishevi köyünün de bulunduğu bölgeyi ele geçiren ruslar ise 1886 nüfus sayımında köyün adını carishevi (джарисхеви) olarak kaydetmiştir.

cvarishevi adının yazılışının zaman içinde değişikliğe uğraması, gürcücede “haç” anlamına gelen “cvari” (ჯვარი) ile “ordu” anlamına gelen “cari” (ჯარი) kelimelerinin karıştırılmış olmasıyla ilişkili olabilir. tao-klarceti bölgesinde başka yerlerde de cvarishevi adına rastlanmaktadır. şavşat ilçesindeki sebzeli köyünün eski adı da cvarishevi'dir.

cvarishevi köyü, tarihsel gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan eruşeti bölgesinde yer alıyordu. nitekim osmanlılar bu köyü 16. yüzyılın ortasında gürüclerden ele geçirdi. 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterinde köyün adı cvarisğev-i süfla (جوارسغو سفلا) olarak geçer. cvarisğev-i ulya (جوارسغو علیا) ise cvarisğev-i süfla'nın (aşağı cvarishevi) ekili alanıydı. bu tarihte köy gürcistan vilayeti içinde ardahan-i büzürg livasının meşe nahiyesine bağlıydı. köyün nüfusu 10 hristiyan haneden oluşuyordu. i̇spenç vergisi vermekle yükümlü erkekler abram, vardzel, abel, lomka, i̇ordane, batata gibi gürcü adları taşıyordu. köyde buğday, arpa, yonca tarımı ve arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu. 1694-1732 tarihli defter-i caba-i eyalet-i çıldır adlı osmanlı cebe defterine göre de cvarishevi, ardahan-i büzürg (büyük ardahan) livasının meşe nahiyesine bağlı bir köydü ve hicri 1118’de (1706) 4.000 akçe, hicri 1138’de (1725) 25.000 akçe yıllık vergi vermekle yükümlü kılınmıştı.

yaklaşık üç yüzyıl osmanlı egemenliğinde kalan cvarishevi 93 harbi’inde çarlık rusyası’nın eline geçti. köy rus idaresi sırasında ardahan sancağı  içinde ardahan kazasına (uçastok) bağlı bir köydü. 1886 yılında yapılan nüfus sayıma göre cvarishevi köyünde 266 kişi yaşıyordu. nüfusun %77,1’i (205 kişi) türk, %22,9’u (61 kişi) ise kürt olarak kaydedilmiştir. köyün nüfusu 1896’da 254 kişiye düşmüşse de sonraki on yıl içinde artarak 348 kişiye ulaşmıştır.

cvarishevi köyü, birinci dünya savaşı'nın sonlarında rusya'nın bölgeden çekilmesinden bir süre sonra, gürcistan demokratik cumhuriyeti'nin sınırları içinde kaldı. sovyet rusya'nın bolşevik hükümeti 7 mayıs 1920'de gürcistan hükümetiyle imzaladığı moskova antlaşması'yla da  ardahan bölgesini bağımsız gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. ancak kızıl ordu'nun gürcistan'ı işgali sırasında ankara hükümeti'nin tiflis hükümetine verdiği ültimatom üzerine gürcü idaresinin çekilmesinin ardından ardahan bölgesi ve cvarishevi köyü fiilen türkiye'ye katıldı. gürcistan demokratik cumhuriyeti'nin topraklarının işgal edilmesinin ardından sovyet rusya ile ankara hükümeti'nin 16 mart 1921'de imzaladığı moskova antlaşması'yla, cvarishevi köyünü de kapsayan ardahan ile artvin bölgeleri türkiye'ye bırakıldı.

cvarishevi köyü, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde kars vilayetinde poshof (posof) kazasının damal nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "carishev" olarak kaydedilmiş olan köy, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 391 kişiden oluşuyordu. cvarishevi veya carieshev  "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla sulakçayır olarak değiştirilmiştir. kayabeyi köyünün nüfusu 1965 yılında 602 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 166 kişi okuma yazma biliyordu.

sulakçayır köyünde iki tarihsel yapının varlığı bilinmektedir. bunlardan biri bir köy kilisesi olan cvarishevi kilisesi, diğeri cvarishevi kalesi’dir. cvarishevi kilisesi köyün hemen yukarısında, kayalık bir tepede bulunuyordu. geriye izi kalmamış olan kilisenin olduğu yerde bugün köyün camisi bulunmaktadır. köyün merkezinin 1 km kuzeyinde, bir derenin sağ kıyısında, kayalık bir tepede yer alan kale, harç kullanılmadan inşa edilmiştir. 128 × 70 m ebatlarındaki cvarishevi kalesi'nden geriye sadece yıkıntılar kalmıştır.

coğrafya 
köy, ardahan il merkezine 40 km, hanak ilçe merkezine 14 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

ardahan tarihi
tao-klarceti
hanak belde ve köyleri