Medeni usul hukuku

medeni usûl hukuku, özel hukuk yargılama usulünü konu alan hukuk dalıdır. çekişmeli ve çekişmesiz yargı şeklinde ikiye ayrılmaktadır. çekişmeli yargının konusu davadır. çekişmesiz yargı ise genel anlamda taraflar arasında uyuşmazlık konusu olmayan, kişinin daha çok malvarlığı ve şahısvarlığına etki eden işleri konu edinen bir yargılama türüdür.

usûl, arapça kökenli bir sözcük olup anlamı " belli bir amaca erişmek için izlenen, tutulan yol" anlamına gelir. medeni sözcüğü ise özel hukuk anlamında kullanılmaktadır. usul hukuku, bağımsız bir hukuk dalıdır. usul hukuku, kişilerin haklarını, yükümlülüklerini vb. göstermez. sadece bu haklar veya yükümlülükler saldırıya uğradığı zaman başvuru üzerine sürecin nasıl işleyeceğini düzenler. bir davanın nasıl açılacağı, hukuki koruma tedbirlerinin nasıl isteneceği, bir mahkemeye nasıl başvurulacağını konuları usul hukuku içerisinde düzenlenir. usul hukuku, hukuk mahkemelerinden verilen bir hükmün nasıl yerine getirileceğini usul hukuku düzenlemez. bu durum takip hukukunun konusuna girmektedir. en temel ve önemli aracı, maddi hukuktan doğan hakların korunması, saptanması ve gerçekleştirilmesine hizmet etmektir.

medeni usûl (yargılama) hukuku, türk hukuk eğitimi sisteminde i̇cra ve i̇flas hukuku ile aynı ana bilim dalında yer almaktadır. genel olarak mahkemelerde görülen yargılama ve işlerin ne şekilde yürütüleceğini konu alan medeni usûl hukukuna esas olarak 01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı hukuk muhakemeleri kanunu (hmk) kaynaklık eder. hmk’dan önce 1086 sayılı hukuk usulü muhakemeleri kanunu (humk) 1927 yılından beri birçok değişikliğe uğrayarak yürürlükte kalmıştı.

-hukuk muhakemeleri usulu kanunu (humk) i̇sviçre 1927 yılında alınmış ve 2011 yılına kadar yürürlükte kalmıştır.  

-ceza muhakemeleri usulu kanunu (cmuk) almanya 1929 yılında yürürlüğe girmiştir .

medeni usul hukukunun ana başlıkları şunlardan oluşmaktadır:

 mahkemeler teşkilâtı
 mahkemelerin yargı yer ve zaman bakımından sınırları
 hâkimlik statüsü
 hâkimlerin cezaî ve hukukî sorumluluğu
 hâkimin davaya bakmaktan yasaklılığı ve reddi
 mahkemelerin görevi
 mahkemelerin yetkisi
 dava şartları
 davanın açılması
 dava açılmasının sonuçları
 davada kanunî temsil, belgelenmesi ve yargılamaya etkisi
 dava çeşitleri
 sübjektif ve objektif dava yığılması
 davaya müdahale, davanın ihbarı ve cumhuriyet savcısının davada yer alması
 davaya vekâlet
 teminat
 süreler, eski hâle getirme ve adlî tatil
 kazaî tebligat
 karşı dava
 yargılamaya hâkim olan ilkeler
 lâyihalar teatisi (dilekçeler teatisi)
 ön inceleme
 i̇lk itirazlar
 i̇ddia ve savunmanın genişletilmesi, değiştirilmesi yasağı ve ilgili yasakların istisnaları
 dava da iradi taraf değişikliği yasağı ve istisnaları
 tahkikat
 i̇spat ve deliller
 senet, belge, delil başlangıcı, ikrar, yemin, tanık
 bilirkişi incelemesi, keşif, isticvap, uzman görüşü
 davayı sona erdiren taraf işlemleri
 karar çeşitleri
 soruşturmanın sona ermesi, sözlü yargılama ve hüküm
 kesin hüküm, hükmün tashih ve tavzihi
 basit yargılama usulüne tâbi davalarda yargılamanın aşamaları
 yargılama giderleri, adlî yardım
 kanun yolları, temyiz, tashihi karar, yargılamanın iadesi, istinaf
 çekişmesiz yargı
 i̇htiyatî tedbir ve delil tespiti
 tahkim, arabuluculuk

kaynakça

özel hukuk
medeni usul hukuku
hukukî prosedür
hukuk alanları