Ulus (gazete)

ulus, 10 ocak 1920 tarihinden beri türkiye'de yayımlanan haftalık gazete.

gazetenin kuruluşu 
heyet-i temsiliye, sivas’tan ayrılıp ankara'ya geldikten sonra, mücadelenin durumu hakkında halkı ve dış dünyayı bilgilendirmek, millî mücadele lehinde propaganda yapmak için ankara’da yeni bir gazetenin çıkarılmasına karar verdi. gazetenin adı; sivas’taki i̇râde-i milliyeyi çağrıştırdığı için “hâkimiyet-i milliye” olarak belirlendi.

haftada iki gün ve dört sayfalık olarak çıkarılmaya başlayan gazetenin ilk sayıları, ankara valiliği'nin alt katındaki vilayet matbaası’nda basıldı. vilayet matbaasının bütün makineleri ve çalışanları hâkimiyet-i milliyeye devredilmişti. gazetenin yazıhanesi ulus meydanı'ndaki veli han'da bulunuyordu. gazetenin mesul müdürü recep zühtü bey, yazı i̇şleri müdürü ise nizamettin nazif idi.

yazıların yayınlanması ve dağıtılması ile heyet-i temsiliye üyesi hakkı behiç bey ilgilenmekteydi. mustafa kemal kendi düşüncelerini hakkı behiç’e not ettirmekte; diğer yazıları da tek tek incelemekteydi. yazıların altına mustafa kemal’in imzası konmuyordu; bazı yazıların altına yıldız konmuştur; bu yazıların mustafa kemal’in kaleme aldığı veya not ettirdiği yazılar olduğu düşünülür.

kurtuluş savaşı'nın galibiyetle sonuçlanması ve cumhuriyetin ilanından sonra da cumhuriyet halk fırkası'nın yarı-resmi yayın organı olarak hayatını sürdüren hâkimiyet-i milliye; 28 kasım 1934 tarihinde ulus adını almıştır.

teknik özellikler 
gazete, başlangıçta 57 x 82 boyutlu kağıdın ikiye katlanışı ile 4 sütun üzerinden hazırlanıyordu

i̇lk sayılar 
10 ocak 1920 cumartesi günü gazetenin ilk sayısı yayınlandı. gazete adının altında “mesleği milletin iradesini hakim kılmaktır” alt başlığı yer alıyordu.

i̇lk sayı, iki yaprak olarak çıkmıştı. mustafa kemal’in not ettirdiği başyazı, bütün ilk sayfayı kaplıyordu. yazıda, milli mücadele’nin hedefleri anlatılmıştı. bursalı hanımların müdafaa-i hukuk cemiyeti temsil heyeti’ne çektikleri işgali protesto eden uzun telgrafı ile fransızların maraş’ı işgallerini protesto eden pazarcık müftüsü, belediye başkanı ve halkın telgrafı da ilk sayıda yer alıyordu.

gazete, 47. sayıdan sonra 18 temmuz 1920’den itibaren haftada üç gün yayımlanmaya başladı. teknik yetersizlikler yüzünden 6 eylül 1920 - 30 ekim 1920 arasında yine haftada iki gün yayınlandı.

günlük gazete hâlini alışı 
eskişehir'de arif oruç’un çıkardığı yeni dünya gazetesine çerkez ethem ayaklanması'ndan sonra el konulunca dizgi kasaları ve makineleri hâkimiyet-i milliye gazetesine devredildi. yeni matbaa makinesinin gelişi ve i̇stanbul'dan usta mürettiplerin getirilmesinden sonra hâkimiyet-i milliyenin günlük gazete halini alması mümkün oldu. hazırlıklar için 22 ocak 1921’de çıkarılan 100. sayıdan sonra yayına iki hafta ara verildi; yeni matbaa veli han'ın içinde kuruldu. 6 şubat 1921'de tek yapraklı ilk günlük gazete yayımlandı. gazete, cumartesileri hariç her gün çıkmaya başladı.

6 şubat 1921'den itibaren derginin yazı i̇şleri müdürlüğü'ne sırasıyla hüseyin ragıp baydur, nafi atuf kansu ve ziya gevher etili atandı.

23 temmuz 1921'de yunanların sakarya'ya doğru ilerleyişi nedeniyle gazetenin cumartesi günü olmasına rağmen çıkması uygun görülmüştü. küçük boyutlu bir sayı hazırlandı. gazete, kâğıt sıkıntısı nedeniyle 11 ocak 1922'ye kadar küçük boyutlu olarak yayımlanmaya devam etti.

latin alfabesine geçiş 
2 eylül 1928'den itibaren gazetenin başlığı latin harfleri ile, yazılar ise latin ve arap harfleri karışık olarak dizildi. gazete, 1 kasım 1928'den itibaren tamamen latin harfleri ile basıldı.

yazı kadrosu 
kurulduğu günlerde hâkimiyet-i milliyenin yazı kadrosu recep zühtü, hüseyin ragıp, sabri ethem ertem, ahmet hakkı, hamdi osmanzade, aşki naili, i̇smail suphi, ağaoğlu ahmet bey, nafi atuf kansu, nasuhi baydar, ziya gevher etili, mahmut esat bozkurt yer alıyordu.

ankara’da bulunan aydınlar ve gazeteciler hâkimiyet-i milliyeye yazı verdiklerinden yazı kadrosu zenginleşmişti. hâkimiyet-i milliyeye katkıda bulunanlar arasında şu isimler yer alır: foto muhabiri ethem tem, mehmet akif, halide edip hanım, dr. adnan bey, müfide ferit hanım, ahmet ferit bey, i̇smail müştak mayakon, yakup kadri, ruşen eşref, hamdullah suphi, mehmet emin, i̇smail habip, celal nuri i̇leri, i̇smail hami, cemal hüsnü taray, hayrettin taran ve vedat dicleli.

bugün yayımlanan gazetenin yazar kadrosu ise birgül ayman güler, metin aydoğan, barış doster, m. oktay çetinel, hasan i̇leri, ali eralp, erdal tekin, alaeddin usta, anıl çeçen, emre koşak, gürsel ekmekçi, i̇smail hakkı pekin, can güçlü, üçüncü şahıs olarak belirtilmektedir.

tiraj 
gazetenin ilk sayısının 1200-1500 adet basıldığı sanılmaktadır. zamanla günlük 5000-6000 tirajı olan bir gazete hâline gelmiştir.

ulus adını alması  
gazete, 28 kasım 1934’ten itibaren ulus adını aldı; chp’nin izlediği tek parti politikasının sözcüsü oldu. 14-15 aralık 1953’te demokrat parti’nin çıkardığı bir kanun doğrultusunda cumhuriyet halk partisi'nin mallarıyla birlikte ulus matbaası, binası ve tesisleri de hazineye devredildiğinden gazete kapandı. 10 haziran 1955’te tekrar yayın hayatına dönebildi (kimi kaynaklarda 14-15 haziran 1953 ile 10 haziran 1955 arasında nihat erim tarafından çıkarılan “yeni ulus” ve “halkçı” gazeteleri de ulus’un devamı olarak ele alınır.) 1955-1971 arasında ulus ismi ile yayınına devam etti.

barış adını alması 
gazete, 29 temmuz 1971’den itibaren barış adıyla yayınını sürdürdü. barış, ankara, i̇stanbul, samsun ve mersin gibi illerde çıkan bir yerel gazete görünümündeydi 1975 yılında 18752. sayıya kadar yayını sürdürdü.

yeni ulus adını alması 
gazete, 1974-1981 yılları arasında yeni ulus adıyla devam etti.

yeniden  kuruluşu 
gazete, 1983 yılında günaydın gazetesinin sahibi olduğu haldun simavi tarafından satın almasıyla birlikte ulus adıyla yeniden yayına başladı. 1988 yılında günaydın ve tan (gazete) gazetesi ile birlikte asil nadir satın aldı. fakat birkaç yıl sonra kapandı. 2008 itibariye gerçek adına geri dönmüş ulus adıyla yayınlarını sürdürmeye başlamıştır. bugün de aynı isimle yayın hayatına devam etmektedir. bugün için haftalık baskı yapan gazete, günlük baskı çalışmalarına devam etmektedir.

kaynakça

dış bağlantılar 
 ulus gazetesi 
 ankara üniversitesi gazeteler veritabanı - ulus gazetesi (sbf koleksiyonundan) 
 i̇stanbul üniversitesi merkez kütüphanesi basın arşivinde bulunan 1934-1942 sayıları

türkçe gazeteler
türkiye gazeteleri
1920'de kurulan yayınlar
türkiye'de yayımlanan günlük gazeteler