Macbeth (opera)

macbeth giuseppe verdi'nin bestelediği francesco maria piave 'nin libretto'sunu yazdığı 4 perdelik opera eseri. william shakespeare'in aynı isimli trajik oyunu, macbethi temel almıştır. macbeth i̇talyan bestecisi verdi'nin önemli gençlik eserlerindendir.

i̇lk defa 14 mart 1847 tarihinde floransa'da "teatro della pergola" tiyatrosunda oynanmıştır. i̇lk temsilinin sonunda eser büyük beğeni toplamış, verdi sahneye alkışlarla yaklaşık 20 kez çağrılmıştır. türkiye'de devlet operasında ilk temsili ankara'da 1962 yılındadır.

hikâyedeki olaylar 11. yüzyılda i̇skoçya'da geçmektedir. başrolü bir tenora değil, baritona vermek; kötü karakterli kişileri eserin kahramanı yapmak; eserde tek bir aşk öyküsünü değil, yükselme hırsı, vicdan huzursuzluğu gibi konuları işlemek ile verdi bu eserde opera janrina bir sıra yenilik getirmiştir.

hazırlanış, revizyon ve yapımlar 
bu eserin liberettosu francesco maria piave tarafından 1838'de torino'da basılmış olan  carlo rusconi'nin i̇ngilizce'den shakespeare'in macbeth oyununun nesir olarak  çevirisinden uyarlanmıştır. giuseppe verdi macbeth liberettosunun müziğini hazırlamaya  1846-47 başladı. operanın prömiyeri 14 mart 1847'de floransa'da teatro della pergola'da yapıldı. verdi'nin shakespeare'in orijinal eserini ancak bundan sonra gördüğü bildirilmektedir.

prömiyer'den 20 yıl sonra fransa'da théâtre lyrique (théâtre-lyrique impérial du châtelet)deki sahnelenmesi için ek müzik sağlaması talep edildi. bunu fırsat bilen verdi operanın tümünü gözden geçirip önemli değişiklikler yaptı. bunlar bir bale divertismani ekleme, ve macbeth ve leydi macbeth için i. perde ve iii. perde'deki müziğin değiştirilmesi şeklinde oldu. bu revizyonlu yeni versiyon 21 nisan 1865'te sahneye kondu.

bu eserin modern yapımlarında birçok opera evi bu revizyonlu versiyonu kullanmayı tercih etmektedirler.

verdi'nin opera eseri shakespeare'in sahne dram eserini çok yakından yansıtır ama bazı çok ilginç değişiklikler yapılmıştır. orijinal oyunda sadece üç tane cadı kadın bulunmaktadır. verdi uyarlamasında ise büyük bir cadı kadınlar korosu bulunmakta ve bunlar üç kısımlı harmoni şeklinde müzik parçalarını söylemektedirler. verdi'nin eserinde son perde de değişiktir. perde'nin başında i̇ngiltere-i̇skoçya sınırında i̇ngiltere'ye giden mülteciler büyük korosu assemble olarak parçalar söylerler. revizyonlu versiyonda ise iv. perde finalinde yine gezici şairler, askerler ve i̇skoç kadınların söylediği bir galibiyet ilahisi  bulunur.

1865'deki paris yapımından sonra macbeth operası gözden düşmüştür. i̇kinci dünya savaşı sonuna kadar bu eserin ancak 13 defa yapımı gerçekleşmiştir. buna bir neden verdi'nin sonradan shakespeare'den uyarladığı othello ve falstaff eserlerinin çok daha popüler olmasıdır.

roller

konu özeti 
not: 1847deki orijinal versiyon ile 1865 revize edilmiş versiyon arasında bazı farklar bulunmaktadır. bu farklar kare parantezler (yani [..]) arasında gösterilmiştir."

mekan - i̇skoçya
zaman - 11. yüzyıl

i. perde 
1. sahne: bir fundalık kır

bir grup cadı kadın bir savaş meydanının kenarında odun toplamaktadırlar. savaşta galip gelen generaller, macbeth ve banco, sahneye girerler. cadılar macbeth'i glamis'in lordu, cavdor'un lordu ve bundan sonraki kral olarak selamlarlar. banco'yu ise gelecekte ortaya çıkacak krallar hanedanının kurucusu olarak selamlarlar. cadılar ortadan kaybolurlar. kraldan gelen ulaklar macbeth'e cavdor'un lordluğu verildiği haberini getirirler.
   
2. sahne: macbeth'in şatosu

leydi macbeth, kocasından gelen ve cadı kadınlarla karşılaşmasını anlatan mektubu okumaktadır. leydi macbeth kocası macbeth'i i̇skoçya tahtına çıkarmaya azimlidir.

[sadece revizyonlu versiyonda: vieni! t'affretta! / "gel! çabuk ol!"].

leydi macbeth, i̇skoç kralı duncan'ın gelip şatosunda kalacağı haberini alır. kralı o akşam öldürtmek istemekte azimlidir (or tutti, sorgete - "kalkın, bütün siz cehennem elçileri").
macbeth o gün şatosuna dönünce karısı onun kralı öldürmek fırsatını kaçırmamasını ısrarla tekrar eder. kral ve maiyetindeki soylular gelirler. macbeth bu kral cinayetini işlemek için cesaret kazanmıştır.(mi si affaccia un pugnal? - "önümde gördüğüm şey bir hançer midir?"). fakat sonra işin dehşetinden korkup fikrini değiştirir. leydi macbeth bu cinayeti sonuçlandırır. kralın nöbetçilerini suçlu göstermek için de onların üzerlerine duncan'ın kanını sürer ve cinayet silahı olan macbeth'in hançerini onların giysileri arasına saklar. macduff bu cinayeti ortaya çıkarır. bir koro bu katilin intikamının alınması için dua ederler. (schiudi, inferno -  "ey cehennem, ağzını ve kusrağını daha geniş aç")

ii. perde 

1. sahne: şatoda bir oda

macbeth artık kral olmuştur. fakat cadılar kendisinin bir hanedan kurmayacağını ve banco'nun yeni hanedan kuracağını kehanet olarak vermişlerdir. bu kehanet macbeth'i çok rahatsız etmektedir. karısına, bu kehanetin gerçek olmasını önlemek için bir ziyafete çağırdığı banco ve oğlunu bu ziyafetten önce öldürmeye karar verdiğini söyler.

[sadece revize edilmiş versiyonda: leydi macbeth  (la luce langue - "işık gittikçe soluklaşıyor" adlı arya ile karanlık güçleri övmeye başlar,]
   
2. sahne: şatonun dışında

bir grup katil pusuda beklemektedir. banco endişeye düşmüştür (come dal ciel precipita - "nasıl karanlık göklerden düşüp inmekte"). banquo pusuya düşürülür ve öldürülür ama oğlu olan fleanzio'nun onların elinden kurtulup kaçmasını sağlar.
   
3. sahne: şatoda bir yemek salonu

macbeth ziyaretçilerini şatosunun yemek salonda ağırlamaktadır. leydi macbeth (brindisi müziği) şeklinde bir şarkı söyler (si colmi il çaliçe - "şarap kaşesini doldur.") gelen habercileri sofradan ayrılıp gören macbeth banco'nun bir suikaste kurban gittiği haberini alır. fakat ziyafet masasına döndüğü zaman kendi yerinde banco'nun hayaletinin oturduğunu görür. macbeth hayalete bağırıp çağırmaya başlar. hayaleti görmeyen misafirler macbeth'in bu acayip hareketlerini onun delirmiş olduğuna yorarlar. bütün misafirler korkularından büyük bir acelelikle ziyafetten ayrılırlar ve ziyafet birden son bulur.

iii. perde 
cadıların mağarası
bir karanlık mağarada cadı kadınlar bir büyük kaynayan kazan etrafında toplanmışlardır. macbeth girer. cadılar onun için büyü ile üç hayalet ortaya çıkartırlar. birinci hayalet ona macduff'dan korkmamasını söyler. i̇kinci hayalet kendisinin 'bir kadından doğmuş olan bir erkek tarafından öldürülemeyeceğini söyler. üçüncüsü ise birnam koruluğu kendine karşı yürüyüşe geçmeden kendisinin yenik düşemeyeceğini açıklar. (macbeth:'o lieto augurio - "o, mutlu kehanet!")

ama cadılar bundan sonra macbeth'e banco'nun hayaleti ve gelecekte tahta çıkacak 8 i̇skoçya kralı gösterirler ve orijinal kehanetin doğru olduğu açıklarlar. (macbeth: fuggi regal fantaşıma - "haydi ayrıl git kral hayaleti") macbeth birden baygın düşer ve ayıldığı zaman kendini şatosunda bulur. macbeth ve karısı, macduff ve banco'nun bütün ailesi ve sülalesini ortadan kaldırmaya karar verirler (ora di morte e di vendetta - "i̇ntikam ve ölüm saati geldi").

 iv. perde 1. sahne: i̇ngiltere ile i̇skoçya sınırı yakınlarındai̇ngiltere i̇skoçya sınırında bulunan ve i̇ngiltere'ye kaçan i̇skoçyalı mülteciler korosu şarkı söylemektedir (patria oppressa - "ezilmiş ülkemiz"). sınırdan biraz ileride birnam koruluğu bulunmaktadır. macduff, zalim diktatör macbeth emriyle karısının ve çocuklarının öldürülmelerinin intikamını almakta azimlidir. (ah, la paterna mano - "ah, babalık elleri"). orada kral duncan'ın oğlu olan malcolm ve onun i̇ngiltere'de topladığı ordu ile buluşur. malcolm askerlerine her askerin bırnam korusundaki ağaçlardan bir dal kesip macbeth'in ordusunu hücum edecekleri zaman bu dalları ellerinde bulundurmalarını emreder. malcolm ve bu ordu i̇skoçya'yı zalim diktatörlük boyunduruğundan kurtarmaya kararlıdır.  (la patria tradita - "i̇hanete uğramış ülkemiz").   
   2. sahne: macbeth'in şatosubir hizmetli ve bir doktor uykuda gezen macbeth'in kraliçesinin ellerini yıkama hareketleri yaptığını sanki ellerine bulaşmış kanı temizlemeye çalıştığını görürler (una macchia è qui tuttora! - "burada bir leke daha")
   3. sahne : savaş meydanımacbeth kendi yönetimini ortadan kaldırmak için bir ordunun kendine doğru yöneldiği haberini almıştır. fakat hayaletlerin kehanet sözlerini hatırlayıp bu gelişmeden çok endişelenmez (pietà, rispetto, amore - "i̇nanç, saygı, sevgi"). kraliçesinin ölümünün haberini de alır ama bu habere hiç aldırmazlıktan gelir. askerlerini toplar ve şatosuna doğru yürümekte olan orduyu gözler. ellerinde ağaç dalı taşıyan orduya şaşırır kalır; birnam koruluğu şatosu önüne gelmiştir. i̇ki ordu çarpışmaya girişirler. macbeth çarpışmayı kaybeder.

[orijinal versiyonun sonucu:] macduff kaçan macbeth'i kovalar ve onunla çarpışır; macbeth yenik düşer. macduff macbeth'e annesinin doğal olarak  doğum yapmadığını ama sezaryen ameliyatla annesinin rahminden sanki '"sökülüp" alındığını ifşa eder. öldürücü bir yara almış olan  macbeth son nefesinde kendinin düşüşüne nedenin cehennemden getirilmiş olan kehanetlere inanmak dolayısıyla olduğunu söyler. macbeth sahnede ölür ve macduff'ın askerleri macduff'ı yeni kral olarak ilan ederler.

[revizyonlu versiyonun sonucu:] macduff kaçan macbeth'i kovalar ve onunla çarpışır; macbeth yaralanıp düşer. macduff macbeth'e doğumunun doğal olmadığı ve bir ameliyatla  annesinin rahminden kesilip "sökülüp" alındığını ifşa eder. macbeth bedbindir (cielo! -  "yüce gökyüzü"). ama ikisi çarpışmalarına devam ederler ve sahne arkasına kaybolurlar. biraz sonra macduff geri gelir ve askerlerine macbeth'i öldürdüğünü  ilan eder. perde gezici şairler, askerler ve i̇skoç kadınların söylediği bir galibiyet ilahisi ile son bulur (salva, o re! - "kralımız çok yaşa

 önemli aryalar 

 vieni t'affretta - leydi macbeth - i. perde, 2. sahne 
 or tutti, sorgete - leydi macbeth - i. perde, 2. sahne 
 la luce langue - leydi macbeth - ii. perde, 1. sahne 
 o voluttà del soglio - leydi macbeth - ii. perde, 1. sahne 
 come dal ciel precipita - banco - ii. perde, 2. sahne 
 si colmi il calice di vino - leydi macbeth - ii. perde, 3. sahne
 fuggi regal fantasima - macbeth - iii. perde 
 o lieto augurio - macbeth - iii. perde 
 ah, la paterna mano - macduff - iv. perde, 1. sahne 
 una macchia è qui tuttora ! - leydi macbeth - iv. perde, 2. sahne 
 pietà, rispetto, amore - macbeth - iv. perde, 3. sahne

 seçilmiş ses kayıtları 

 1847 orijinal versiyon 

 1865 revize versiyon 

 ayrıca bakınız 
 opera
 giuseppe verdi

 kaynakça 

 bu madde kısmen i̇ngilizce wikipedia "macbeth (opera)" maddesi kaynaklıdır: online:*  . (erişim:17.2.2009)
 bu madde kısmen fransizca wikipedia "macbeth (opera)" maddesi kaynaklıdır: online:*  . (erişim:17.2.2009)

 dış bağlantılar 

 opera türkiye websitesinde verdi'nin "macbeth" operası konu özeti. (erişim:18.5.2010)
 giesppeverdi websitesinde verdi'nin "macbeth" operası librettosu.  (i̇talyanca)(erişim:17.2.2009)
  macbethin online librettosu (i̇talyanca) (erişim:17.2.2009)
 macbethin online librettosu (i̇talyanca) (erişim:1.4.2009)
  istituto nazionale di studi verdiani (i̇talyanca) ve  (erişim:17.2.2009)
 youtube'' websitesinde "giuseppe verdi, macbeth" maddesinde renate bruson'un macbeth başrolünü oynadığı "teatro alla scala", milano temsilinin tüm video kaydı. online:  (erişim:17.6.2017)

1847 operaları
i̇talyanca operalar
giuseppe verdi operaları
macbeth