Olympe de Gouges

olympe de gouges  (7 mayıs 1748 - 3 kasım 1793), fransız filozof, yazar, kadın hakları savunucusu, aktivist ve oyun yazarı.

1780'lerde oyun yazarı olarak başladığı kariyerinde siyasi yazılarıyla ünlendi. fransız devrimi sırasında çok aktifti. ölüm cezasının kaldırılması, mahkemelerde halk jürilerinin kurulması, fransız sömürgelerindeki kölelerin özgürleştirilmesi, gayri meşru çocukların tanınması, evlat edinilmesi, gelir vergilerinin adaletsizliği, yoksulluk konularında mücadele etti.

günümüzde daha çok kadın hakları konusundaki öncü görüşleri ile bilinir. erkeklerin kadınlar üzerindeki tiranlığının tüm eşitsizlik biçimlerinin kaynağı olduğunu düşünmekteydi. meclisin çıkardığı erkek ve yurttaş hakları bildirgesine cevaben 1791 yılında kadın ve yurttaş hakları bildirgesini yayımladı. fikirleri nedeniyle 3 kasım 1793'te giyotinle idam edildi.

eserleri kadın ve insan hakları açısından büyük bir öneme sahiptir. ayrıca fransız devrimi'nin ve dönemin kadına ve özgür düşünceye bakış açısını anlamak açısından da eserleri farklı bir önem arz eder.

hayatı 
1748 yılında fransa'nın güneyindeki montauban şehrinde (günümüzdeki tarn-et-garonne) doğmuştur. küçük burjuva bir aileden geliyordu; babası kasaplık, annesi ise çamaşırcılık ile uğraşmaktaydı.  kimi söylentilere göre gerçek babası aydınlanma hareketinin önemli isimlerinden jean-jacques lefranch de pompignan'''dır. ailesi ona "marie gouze" ismini verdi. 

1765 yılında louis aubry adlı kendinden yaşça büyük ve sevmediği biri ile evlendi; ertesi yıl oğlu pierre dünyaya geldi. oğlunun doğumundan birkaç ay sonra kocasını kaybedince olympe de gouges adını aldı.

1770’lerde paris’e taşınan olympe de gouges, dini evliliğe karşı idi; cinsel özgürlüğü savunuyordu. ekonomik destek için metres ilişkileri yaşadı. sanatçılardan, yazarlardan, siyasetçilerden oluşan bir çevre edindi.
 çalışmaları 
1784'te kendi yazarlık kariyerine başladı ve yaşamının son dokuz yılında romanlar, politik yazılar, manifestolar, edebi incelemeler ve sosyal bilince sahip önemli konulara odaklanmış oyunlar yazdı. okuma yazma bilmediği ve okul eğitimi görmediği düşünülürse, bu çalışmalarının çoğunu okuma yazma bilen bir kişinin yardımıyla başarmış olmalıdır.

bir tiyatro grubu oluşturan olympe de gouges, ilk oyunu kölelik karşıtı  "l'esclavage des nègres"i 1784'te kaleme aldı. kadın oluşu ve oyununun konusu nedeniyle oyunu 1789 fransız devrimi'nin başlangıcına kadar basılmamıştır.

fransız devrimi'ni sevinçle ve umutla karşılamasına rağmen kısa süre sonra eşit hakların sadece erkeklere verildiğini, kadınların erkeklerle eşit statüye getirilmediğini gözlemleyince fransız devrimi'ne olan inancını ve umutlarını yitirdi. 1791 yılında kadınlar için eşit politik ve yasal hakları talep eden bir dernek olan cercle social'e katıldı. cercle social dönemin ünlü kadın hakları savunucusu sophie de condorcet'in evinde buluşurdu. daha sonra ünlenecek "kadına darağacına çıkma hakkı tanınıyor; öyleyse kürsüye çıkma hakkı da olmalıdır" sözünü ilk kez bu sıralarda söylemiştir. bu sözü, 1791 anayasası'nın yayımlanmasından birkaç gün sonra kaleme aldığı kadın ve yurttaş hakları bildirgesi'nin de 10. maddesini oluşturmuştur. kadın ve yurttaş hakları bildirgesi (déclaration des droits de la femme et de la citoyenne) o yıl (1791) meclis tarafından yayımlanmış olan erkek ve yurttaş hakları bildirgesi'ne (la déclaration des droits de l'homme et du citoyen) bir cevap niteliği taşıyordu ve aslında meclisin bildirisinin bir kopyasıydı. gouges, yalnızca insan sözcüğü yerine kadın sözcüğünü koymuştu. bildiriyi, kadın sorunlarını yine bir kadın çözebilir düşüncesiyle, xvi. louis’in eşi marie antoinette’ye ithaf etti.. bildiri, yayımlandığı zaman pek önemsenmedi.

olumpe de gouge, aynı yıl jean-jacques rousseau’nun toplum sözleşmesi’ne karşılık kendi toplum sözleşmesini kaleme aldı. toplumsal cinsiyet eşitliğine dayalı evliliği savundu.
 
i̇nandığı her şeyin uğrunda sonuna kadar direnen, tutkulu ve heyecanlı bir kişiliği vardı. dönemin kaotik ortamında adaletsiz olarak tanımladığı her işe karşı çıkmıştır. karşı çıktığı konulardan biri de devrilen fransa kralı 16. louis'in idam edilmesiydi. bu idama karşı çıkmasının nedeni tam olarak bilinmese de, başlı başına idam cezasına karşıydı ve ona göre siyasi strateji açısından da en iyisi kralın öldürülmemesiydi.

 tutuklanması ve idamı 
fransız devrimi sırasında yer alan adaletsiz ve vahşi olarak tanımlanabilecek birçok olay ve bu olayları önleyemeyişi onda büyük bir rahatsızlık uyandırıyordu. bu rahatsızlığı nedeniyle yazımı sertleşti ve meselelere çok daha şiddetli eleştiriler getirmeye başladı. sonunda le trois urnes, ou le salut de la patrie, par un voyageur aérien'' isimli eseri nedeniyle temmuz 1793'te tutuklandı. bu eserde memleketin kurtuluşu şu üç seçeneği değerlendirmek üzere bir halk oylamasına gidilmesini talep etmekteydi: bölünmez bir cumhuriyet, federal bir hükümet ya da anayasal monarşi.

üç ay tutuklu kaldı. avukat tutma hakkı verilmediği için kendi savunmasını kendisi yaptı. hapisteyken yazdığı, kendi savunması denilebilecek iki metin arkadaşları vasıtasıyla yayımlandı.

i̇damdan kurtulmak için hamile olduğunu iddia etti ama yapılan kontrolde bunun gerçek olmadığı ortaya çıktı. 3 kasım 1793 günü  giyotin ile idam edildi.

kaynakça

dış bağlantılar 
 olympe de gouges'in yargılanışı ve savunması 
 olympe de gouges’ın eserlerinin i̇ngilizce çevirileri

1748 doğumlular
1793 yılında ölenler
18. yüzyıl fransız oyun yazarları
18. yüzyıl fransız gazetecileri
18. yüzyıl fransız filozofları
fransız feminist yazarlar
fransız süfrajetler
i̇dam edilmiş yazarlar
giyotinle idam edilmiş kişiler
i̇dam edilmiş fransızlar
fransız liberaller
fransız deistler
i̇dam edilmiş filozoflar
fransız kölelik karşıtları
fransız siyaset felsefecileri
fransız devrimi'nde idam edilmiş kişiler