Buz ve Ateşin Şarkısı

buz ve ateşin şarkısı (), amerikalı yazar george r. r. martin'in halen devam etmekte olan epik fantezi türündeki roman serisinin adıdır. martin serinin ilk kitabını 1991 yılında yazmaya başladı ve  sonra taht oyunları adıyla ilk kez 1996 yılında yayınlandı. i̇lk üç kitabı art arda yazarak yayımladı. martin seriyi yedi kitap halinde yayınlamayı planladı ve bunların beş tanesi yayımlandı. serinin en son yayımlanan kitabı ejderhaların dansı (2011) oldu. martin'in kitabı yazması beş yılını aldı. altıncı kitabı kış rüzgârları hala yazım aşamasındadır.

kitapta anlatılan hikâye kurgusal iki kıta olan westeros ve essos'ta binlerce yıl öncesinde geçmektedir. hikâye üçüncü bir şahsın ağzından farklı karakterlerin bakış açısıyla anlatılır. hikâye üç ana konuda beraber işlenir: westeros'u kontrol etmek isteyen farklı hanedanların mücadelesi; westeros'un kuzeyindeki duvarın arkasında yaşadıklarına inanılan doğaüstü varlıklar olan "ötekiler"'in yükselen tehdidi; ve 15 yıl önce öldürülen kralın sürgündeki kızı daenerys targaryen'in westeros'a ateş saçan ejderhalarıyla dönüp tahtı geri alma hırsı.

fantezi alanındaki bu seri, savaş ve siyasi oyunlardaki gerçekçiliğinden ve sihir gibi öğelerin az işlenmesinden dolayı takdir topladı. martin tarihi olaylardan esinlenerek, seride kasıtlı olarak bolca şiddet ve cinsellik kullanarak fantezi türünün alışılagelmiş kurallarına meydan okudu. ana karakterler, sözde kahramanların da bu tür savaşlarda sağ salim kurtulamayacağını göstermek maksadıyla öldürüldü ve okuyucunun hangi karakterin iyi ya da kötü olduğuna karar vermesi yine okuyucuya bırakıldı. kitap aynı zamanda kadın, din ve yiyecek konusundaki betimlemelerinden dolayı eleştiriler aldı.

seri dünya genelinde 60 milyondan fazla sattı ve 45'tden fazla dile çevrildi. martin'in 5 yıldan fazla sürede yazdığı serinin dördüncü ve beşinci kitapları new york times'ın en çok satanlar listesine girdi. serinin hbo tarafından game of thrones adıyla bir dizisi çekildi. aynı zamanda kitaptan esinlenerek video oyunlar geliştirildi.

konu

buz ve ateşin şarkısı kurgusal bir dünyada mevsimlerin uzun yıllar sürdüğü kurgusal kıtalarda geçer. serinin ilk kitabında geçen olaylardan yüzyıllar önce, westeros'taki yedi krallık ateş saçan ejderhalara sahip targaryen hanedanının hükümdarlığı altında birleştirilmişti. daha sonra bu ejderhaların soyları tükenmişti. son targaryen kralı'nın oğlunun (birinci kitaptaki hikâyenin başlangıcından on beş yıl önce) robert baratheon'un nişanlısı ve eddard stark'ın kız kardeşi olan lyanna stark'ı kaçırması üzerine robert baratheon isyan başlattı ve baratheon hanedanının genç üyesi robert baratheon demir tahta çıktı. hikâye coğrafya ve karakterlere bölünmüş şekilde üç ana tema üzerinde devam eder. bütün olaylar karakterlerin bakış açılarıyla anlatılır.

serinin ilk kitabı olan taht oyunları, farklı hanedanların kral robert'ın ölümünden sonra westeros'taki demir tahtı ele geçirme mücadelesini işler. robert'ın oğlu joffrey babasının ölümünden sonra annesinin ve aşırı varlıklı ailesi lannister hanedanının desteğiyle tahta geçer. kral robert'ın kral el'i olan lord eddard stark, joffrey ve kardeşlerinin kral robert'ın gerçek çocukları olmadığını ortaya çıkarmasının ardından öldürülür. bunun üzerine robert'ın kardeşleri stannis baratheon ve renly baratheon ayrı ayrı tahtın asıl sahiplerinin kendileri olduğunu söylerler. bu arada westeros'un farklı bölgelerindeki hanedanlar kendi hükümdarlıklarını kurmanın yolunu ararlar: eddard stark'ın en büyük oğlu robb stark kuzey kralı ilan edilirken, balon greyjoy kendi bölgesi olan iron islands'ta bağımsız yeni bir krallık kurar. bu beş kralın savaşı ikinci kitap olan kralların çarpışması'''nda işlenir. bu bölümde gücü elde etmeye çalışan pek çok farklı hanedan mücadeleye katılır.

hikâyenin ikinci ana kısmı binlerce yıl önce dev bir buz duvarı şeklinde inşa edilen "sur" ve westeros'u duvarın arkasında yaşadıklarına inanılan ve "ötekiler" adı verilen yaratıklardan koruduğuna inanılan en kuzeydeki sınırlarda geçer. sur'un nöbetçileri yeminli gece nöbetçileri kardeşliği zamanlarının çoğunu duvarın ötesinde yaşayan yaratıklarla mücadele içinde geçirirler. gece nöbetçileri'nin hikâyesi eddard stark'ın gayrimeşru oğlu olduğu iddia edilen jon snow'un gözünden anlatılır. jon snow, gece nöbetçileri'nin arasında yetişir ve kuzeyden gelecek tehditlerle ilgili bilgi sahibi olur. üçüncü seri olan kılıçların fırtınasıun sonunda kuzey ile güneyin hikâyesi, stannis'in krallığı korumak için duvar'a hareket etmesi ve kuzeylilerin desteğini almasıyla birleşir. dördüncü kitap olan kargaların ziyafeti'nde, joffrey'in küçük kardeşi tommen baratheon annesiyle birlikte tahta oturur.

hikâyenin üçüncü ana kısmı doğudaki büyük kıta essos'ta geçer ve targaryen hanedanının son üyesi daenerys targaryen'in taht mücadelesini işler. essos'ta sürgün hayatı yaşayan daenerys'in barbar bir savaş kralı olan khal drogo ile evliliği ve ardından kendi ordusunu kurması anlatılır. daenerys kendisine düğün hediyesi olarak verilen fosil halindeki ejderha yumurtalarından doğan üç ejderha ile daha da güçlenir.

 yayın tarihçesi 

 genel bakış 
aşağıda verilen tüm veriler kitabın iki ciltli türkiye baskısı hakkındadır.

1996 ile 2003 yılları arasında kitaptaki bazı bölümlerle ilgili üç tane kısa hikâye yayınlandı:

 blood of the dragon (temmuz 1996)
 path of the dragon (aralık 2000)
 arms of the kraken (mart 2003)

 i̇lk üç roman (1991-2000) 

george r. r. martin, buz ve ateşin şarkısı serisini yazmadan önce de başarılı bir fantezi ve bilimkurgu yazarıydı. martin ilk kısa hikâyesini 1971'de, ilk romanını da 1977'de yayınladı. 1990'ların ortalarında, üç hugo ödülü, iki nebula ödülü ve başka ödüller de kazandı. erken dönem kitapları fantezi severler tarafından beğenilse de, okuyucu kitlesi çok sınırlı kaldı. martin bu dönem hollywood için de çalıştı. alacakaranlık kuşağı, beauty and the beast gibi tv dizilerinde çalıştı, film senaryoları yazdı. tv dizilerinin sınırlı bütçelerinden, savaş ve benzeri sahnelerin kesilmesinden dolayı yılgınlık yaşadı. bu durum martin'i hayal gücünü kısıtlamadan tekrar kitap yazmaya itti. martin aynı zamanda büyük bir j. r. r. tolkien hayranıydı ve yazdığı epik fantezi kitaplarda tolkien'den büyük ölçüde etkilendi.

martin 1991 yazında hollywood projeleri ile uğraşırken, bir yandan da avalon isimli yeni bir bilimkurgu romanı yazmaya başladı. üç bölüm sonra, ileride taht oyunlarının girişi olacak, bir çocuğun bir adamın kafasının kesilmesine şahit oluşu ve karda bulunan kurt yavruları sahneleri zihninde canlandı. avalon'u bir kenara bırakarak bu zihninde canlanan yeni bölümü birkaç gün içinde yazıp bitirdi ve bunun büyük bir hikâyeye dönüşeceğine inancı arttı. birkaç bölüm sonra martin bu yeni kitabını fantezi türü olarak belirledi ve haritalarla soyağaçları çıkarmaya başladı. fakat martin'in bu kitabı yazma işi tv dizileri üzerinde çalışmasından dolayı birkaç yıl aksadı.

1994 yılında taht oyunlarını yazmaya kaldığı yerden devam etmeye başlayan martin, kitabın ilk 200 sayfasını yayınevine verdi. martin 1400 sayfa sonunda hala hikâyenin sonuna varmadığını fark edince kitabın dört veya beş farklı kitap halinde bir seri şeklinde yayınlanması gerektiğini hissetti. muğlak başlıkları seven martin seriye buz ve ateşin şarkısı adını verdi. martin duvarın ötesinde yaşayan "ötekiler"'in mücadelesini buz, ateş saçan ejderhaları da "ateş" olarak gördü.

taht oyunlarının 1996'da yayınlanan revize edilmiş ve bitmiş hali 1088 sayfa idi. wheel of time'ın yazarı robert jordan kitap için bir kapak yazısı yazdı. ejderha kanı adıyla yayınlanan kısa bir hikâye de 1997 yılında hugo ödülünü kazandı.

taht oyunlarından çıkartılan 300 sayfa, ikinci kitap olan kralların çarpışmasının giriş kısmı oldu. bu ikinci kitap abd'de 1999 yılında 1184 sayfa halinde yayınlandı. kralların çarpışması serinin en çok satanlar listesine giren ilk kitabı oldu. new york times'ın 1999'da en çok satanlar listesine 13. sıradan girdi. yüzüklerin efendisi'nin başarısından sonra, martin de kendi kitabıyla ilgili olarak film yapımcılarından teklifler aldı.

martin üçüncü kitabı kılıçların fırtınasını bitirmekte birkaç ay gecikti. yazdığı son bölüm çok şiddet içeren "kırmızı düğün" ile ilgiliydi. kılıçların fırtınası 1521 sayfa uzunluğundaydı. bantam books kitabı 2000 yılında abd'de iki parça halinde yayınladı. kitap başka dillerde ikiden fazla parça şeklinde yayınlandı. kılıçların fırtınası, new york times'ın en çok satanlar listesine 12. sıradan girdi.

 diğer romanların gelişmesi (2000-2011) 
taht oyunları, kralların çarpışması ve kılıçların fırtınası'''ndan sonra martin üç kitap daha yazdı. dördüncü roman ejderhaların dansı olacaktı ve daenerys targaryen'ın westeros'a dönmesi ve oradaki olaylar işlenecekti. tüm karakterlerin yaşlarını bir anda büyütüp westeros'taki karışıklığı anlatmak istedi. beş yıllık zaman dilimini kitabın giriş bölümünde anlatacaktı. demir adalar'daki kral şurası'nda olan aeron buharsaçlı'nın ağzından anlatılacak olan kitap için yayımcılarla anlaştı. üç yeni karakter bakış açısı eklendi.

2001'de martin bu planını uygularken zaman atlamanın tüm karakterlere uygun olmadığını anladı. bu plan sonradan değiştirildi ve bunun yerine hikâye üçüncü kitabın kaldığı zaman diliminden devam etti. 250 sayfalık beş yılı anlatan giriş bölümü iptal edildi. hikâye baştan yazılmaya başlandı, bu da dördüncü romanın basım tarihini çok fazla geciktirdi. kargaların ziyafetinde serideki karakterlerin bir kısmını anlatmayı tercih etti ve bu sırada geri planda kalan kralın şehri ve westeros'un diğer yerleri (demir adalar, dorne) daha detaylı işlendi. kitap yayımlandıktan sonra new york times en çok satanlar listesine bir numaradan giriş yaptı. kitabın sonunda yer alan ufak açıklamada, diğer karakterlerin kaderinin ne olduğunu anlattı. bu arada 2007 yılında hbo kanalı ile anlaştı ve serinin game of thrones adıyla dizi olması kararlaştırıldı. 2011'de ilk bölüm prömiyeri yapıldı.

1600 sayfa civarındaki ejderhaların dansı 2011 yılının temmuz ayında yayımlandı. hikâye, dördüncü roman olan kargaların ziyafeti ile paralel şekilde ilerledi. yayımlanan son kitap ejderhaların dansında martin, okuyucuyu heyecanlandırmak adına iki büyük savaş öncesi sahnesi yazdı ve bıraktı.

 planlanan romanlar (2011-günümüz) 
martin serinin son iki kitabı olan kış rüzgârları ve bahar rüyasının ayrı ayrı 1500 sayfadan fazla olacağını söyledi. son kitabın adını kurtların zamanı olarak duyurdu fakat 2006'da adını bahar rüyası olarak değiştirdi. 2012 yılının mart ayında, serinin son iki kitabında ak gezenler'in daha çok rol oynayacağını söyledi.

 kış rüzgârları kış rüzgârları adını verdiği serinin altıncı kitabının, ejderhaların dansı adlı beşinci kitabın kaldığı yerden devam edeceğini söyledi. kitabın başında, iki büyük savaş sahnesinin olduğunu söyledi. 2010 yılının ortalarında ilk beş bölümünü bitirdiğini duyurdu. sansa stark, arya stark, arianne martell ve aeron greyjoy bölümlerinin 100 sayfa civarında olduğunu söyledi. 2011'de yayımlanan ejderhaların dansından sonra yeni kitabı yazmaya ocak 2012'de başlayacağını bildirdi.

aralık 2011'de kış rüzgârlarından theon greyjoy bölümünü yayımladı. 2011'de kitabın yazım sürecinin üç yıldan fazla olacağını bildirdi. kargaların ziyafeti anlatım tarzı gibi karakterleri coğrafi bölgelere ayırmayacağını söyledi.

2015'te altıncı kitabın, dizinin altıncı sezonundan önce yayımlanabileceğini duyurdu. fakat daha sonra 2016 yılının sonuna kadar çıkmayacağını doğruladı. şubat 2016'da diğer tüm projelerini bıraktığını ve sadece kitaba odaklandığını söyledi.

 bahar rüyası 
serinin yedi kitapla sona ereceğini söyledikten sonra kitap sayfalarının da buna oranla artacağını bildirdi. ana karakterlerin sonlarının nasıl biteceğini çoktan planladığını belirten martin, "mutlu son" istemediğini belirtti. yüzüklerin efendisi gibi bir son istediğini ve "buruk ama tatlı" bir son yazacağını duyurdu. lost dizisindeki gibi her karakterin ayrı bir sona erişeceğini ve hepsinin tamamen ölü ya da tamamen mutlu şekilde olmayacağını söyledi. 2015'te bahar rüyasını kış rüzgârları ile birlikte yazmadığını doğruladı. son kitabın ise dizinin son sezonundan önce yayımlanmayacağını söyledi.

 i̇lham ve yazma süreci 

 biçim 

george r. r. martin en derin etkilerin çocukluk dönemindeki deneyimlerin olduğuna inanır.  genç yaşta h. p. lovecraft, robert e. howard, robert a. heinlein, eric frank russell, andre norton, isaac asimov, fritz leiber ve mervyn peake gibi yazarları okudu. martin bu yazarların yaratıcı edebiyatlarını bilimkurgu, fantezi ya da korku gibi türlerle kategorize etmediği için bugün kendisi bütün bu türlerde kolayca yazabilmektedir.  martin, buz ve ateşin şarkısını epik fantezi olarak sınıflandırdı ve özellikle tolkien ile tad williams'dan çok etkilendiğini ifade etti. çağdaş yazarlar arasında jack vance, martin'in favorilerindendir.

orta çağ kurgusu temalı serinin arka planında epik fantezi anlatılmaktadır.  tarihsel kurgu içeren seride okuyuculara karakterler üzerinde empati yapılması amaçlanmıştır. martin her ne kadar tarihsel kurgu gibi hissetse de dünyanın orta çağ etkileri ve gerçekçiliği seride hissedilir. seri yazılırken yazar, realizm ve tarihsel kurguyu harmanlayıp en iyi fantezi kurguları kullanmak istedi. ayrıca klişe iyi ve kötü savaşını da kullandı ve bunu da kitaplarındaki başarısına yansıttı. martin, fantezi kurgu türünün yetişkinlere yönelik içeriklerinde mevcut olan ensest, pedofili ve cinsellik temalarını da kitaplarında kullandı. the washington post yazarı amber taylor, kitaplar için "ağır fantezi" tanımını kullandı ve karakterlerin okuyucuları yönlendirdiğini ve etkilediğini savundu.

yazma süreci
martin seriyi kafasında sekiz yüz sayfadan üç kitap halinde yayımlamayı tasarladı. 1990'daki ilk orijinal taslağı bittiğinde serinin diğer iki kitabının çok daha uzun olacağına kanaat getirdi. 2000 yılında diğer iki kitabının da toplam yazma aşamasının on sekiz aydan iki yıla kadar değişeceğini göze aldı ve seriyi altı kitap haline çevirdi ve beş ya da altı yılda yayımlayabileceğini düşündü. ardından buz ve ateşin şarkısı serisinin kendisinin yaptığı en iyi iş olduğunu fark etti. 2016 yılında serinin son iki kitabını yazmaya başladı. martin, kurgusal dünyaya girip kendisini yazmaya odaklaması için santa fe, new mexico'daki ofisinde olması gerektiğini söyledi. romanı dos sistemli bilgisayarlarda wordstar programıyla yazdığını bildirdi. her gün sabah saat 10'da yazma işlemine başlayıp önceki günleri de düzenleyip işini bitirdiğini söyledi. düzenlediği bölümlerden çıkarılan eski kısımlarını da kaydettiğini, silmediğini yazdı.

martin, buz ve ateş hikâyesinin tolkien'in bahsettiği ikinci evrende yazdığını söyledi fakat arasındaki farkın da kullanılan diller, mitolojiler ve orta dünya tarihlerinin çok uzun zaman öncesi olduğunu belirtti. hikâyesi için birçok taslak hazırladığını ve çoğunu da orta çağ tarihinden esinlendiğini belirtti. i̇lham sürecini de avrupa'daki tarihi yapıları ve bölgeleri gezerken edindiğini söyledi. serideki ned ve robb stark karakterlerini 3. york dükü richard ve iv. edward ile özdeşleştirdi. kraliçe cersei'yi ise margaret of anjou ve elizabeth woodville'den esinlenerek yazdı. orta çağ hakkındaki bilgilerini kıyafetleri, yemekleri, ziyafetleri ve turnuvaları araştırarak geliştirdi ve yazma sürecinde ihtiyacı olduğunda tekrar araştırma yaptı. hikâyenin kurgusal dünyada geçtiğini sürekli hatırlatan yazar, hikâyenin sonunu çoktan planladığını belirtti.

bakış açısı karakterleri

kitaplar belirli karakterlerin gözünden anlatılan bölümlere bölündü. her bakış açısı karakteri farklı coğrafi bölgelere yerleştirildi. taht oyunları'nda dokuz bakış açısı karakteri varken ejderhaların dansı'nda toplam otuz bir karaktere yükseldi. kısa zamanlı anlatılan karakterler genellikle giriş ve son bölümlerine yerleştirildi. the new york times gazetesinden david orr, hanedanları "starklar (iyi adamlar), targaryenlar (en azından biri iyi), lannisterlar (işbirlikçiler), greyjoylar (daha çok işbirlikçiler), baratheonlar (karışık), tyreller (belirsiz) ve marteller (aynı şekilde) olarak tanımladı.

yüzüklerin efendisi serisini model alan buz ve ateşin
şarkısı'nda olaylar winterfell'daki küçük bir gruba (daenerys dışındaki herkes) odaklanmasıyla başlar ve tüm karakterler tek tek kıtada dağılmaya başlar. martin bu yöntemi seçmesinin amacının "westeros ve essos'da gerçekten neler olduğunu" okuyucunun kendi gözüyle görmesini istediği için seçtiğini söyledi.

okuyucuların en çok sevdiği karakterler olarak arya stark, tyrion lannister, jon snow ve daenerys targaryen'ı söyleyen martin, tyrion'ın da kendisinin favori karakteri olduğunu söyledi. ayrıca yazması en zor karakterin ise bran stark olduğunu açıkladı. sihir ve büyü içinde olan karakterin hikâyesinin olağanüstü olaylarla yazılmasında çok dikkat ettiğini vurguladı ve en genç bakış açısı karakteri olduğu için serideki yetişkin temanın aksine yalnızlık, aksilik ve kızgınlık teması içinde yazdığını belirtti. genç karakterlerin bölümler arasında hızla büyümesi sorunu için iki farklı kitap arasındaki geçişin bölümler arasındaki geçişe kıyasla daha uzun zaman süreci geçmesini neden olarak sundu.

temalar
buz ve ateşin şarkısı serisinde modern epik fantezi teması kullanıldı ve genel olarak orta çağ realizmine uyduğu için yazım tarzı ve teması övüldü. büyünün ve fantezi ögelerinin az kullanılmasına dikkat eden yazar, daha çok savaşları, politikal entrikaları ve karakterleri ön plana çıkarmaya dikkat etti. seri ilerledikçe ejderhaların ön plana çıkmasını ve büyü tarzı ögelerin kullanılmasının artmasını modern fantezi tarzına bağladı.

kurgusal dünya
martin, buz ve ateşin şarkısı serisinde kurgusal dünyayı oluştururken gerçeklik payını ön plana çıkarıp fantezi kısmını arka plana almaya çalıştı.  dünyanın alternatif bir versiyonunda "ikinci dünya" oluşturdu ve hikâyenin ana konusunu westeros kıtasında, diğer kısmını essos kıtasında geçirmek üzere yazmaya başladı. karakter oluşturma esnasında daenerys'in egzotik görünümünün westeros kıtasındakilerinden daha farklı oluşturdu ama her aşamada orta çağ avrupası'na bağlı kalmaya çalıştı. westeros kıtasını oluştururken büyüklüğünü kuzey amerika ile kıyasladı. her bakış açısı karakterini ayrı noktalara yerleştirdi ve serideki yeni kitaplarla beraber bilinmeyen yerlerin de doğaları ortaya çıktı böylece okurların kurgusal kıtaların şehirlerini görebileceğine inandı.

kurgusal dünyanın günümüzdeki tarihe kıyasla 1200'lerde olduğunu söyleyen martin, etkilendiği tarihi mekanlardan esinlenerek westeros ve essos kıtalarına eklemelerde bulundu. dönemin tarihine uygun karakterler yarattı fakat fantezik ögeleri; ejderhalar ve ak gezenler'in görünüşlerini hayal gücü ile oluşturdu. essos kıtasındaki valyria i̇mparatorluğu'nu yazarken roma i̇mparatorluğu'ndan esinlendi. westeros'daki duvar için kuzey i̇ngiltere ve i̇skoçya'yı ayırmak için yaptırılan hadrian duvarı'ndan ilham aldı.

buz ve ateşin şarkısı dünyasında insanlar, mitolojik devler, diğerleri (ak gezenler) ve ormanın çocukları gibi yaratıklar oluşturdu ve bunların çoğunu westeros'ta bulunan duvar'ın kuzey bölgesine yerleştirdi. ayrıca buzul çağı'ndaki megafauna, mamut ve ulukurt gibi ögeleri ve ejderhalar, krakenler, deniz kızı gibi mitolojik yaratıkları kullandı.

seride ormanın çocukları diye bahsettiği insan boyunun yarısı kadar olan canlıları da mitolojik olarak sınıflandırdı. ak gezenler'i westeros'taki duvar'ın kuzey bölgesine konumlandırdı.

politika ve toplum yapısı için avrupa ve westeros'u karşılaştıran westeros, güller savaşı'ndan öncesi ve sonrası olarak esinlendi. "tek tahta oturmak için büyük ailelerin savaşması," olarak tanımladı. toplum yapısında doğumun ve sosyal sınıflandırmanın serideki önemini belirten martin, arya stark'ın ve theon greyjoy'un çeşitli karakter isimleri aldıklarını ve bu isimlere göre toplumdan çeşitli tepkiler gördüklerini yorumladı.

ayrıca bakınız 
 buz ve ateşin şarkısı karakterleri

kaynakça 

 
fantastik roman serileri
epik fantezi romanları
kurguda ensest
kitap serileri