Güzellik

güzellik, bir canlının, somut bir nesnenin veya soyut bir kavramın algısal bir haz duyumsatan; hoşnutluk veren hususiyetidir.
güzellik, estetiğin, toplumbilimin, toplumsal ruhbiliminin ve kültürün bir parçası olarak incelenmektedir.

gözle görülen nesneler (güzel bir yüz, güzel bir bina gibi), kulakla işitilen bir müzik, dil ile tadılan bir yemek, koklanan bir çiçeğin kokusu gibi beş duyu ile algılananlar yanında güzel ahlak gibi soyut kavramlar da güzellikle ilgilidir.

felsefedeki estetik yaklaşımda ruhbilimsel güzellik tanımı tarihte felsefenin incelediği bir konu ve felsefenin temel dallarından bir oldu. değişik çağlarda filozoflar güzelliğe farklı tanımlar getirdiler. eski yunan filozoflarından plotinus güzelliğin ilahi aklın eşya alemindeki ışıltısı olarak tanımladı. 19. yüzyılda alman filozof hegel'e göre güzellik, tabiatın kendisinin bütünündeki mutlak ruhun görüntüsüydü. kant güzelliğin subjektifliğini vurguladı, ancak onun sadece duyumsama ile ilgili değil kişinin güzel ve çirkin ile ilgili yargılarının sonucu olduğunu ortaya koydu. güzel olanın bakılana değil bakana göre belirlendiğini, öznel olduğunu yaklaşıma karşılık; bir başka yaklaşım, güzelliğin tanımını, bakana değil bakılana özgü olan ve simetri, oran gibi tartışılmaz matematik formüllere bağlanmış bir kurallar dizgesi olduğunu savunan, fenomenik güzellik tanımıyla açıklar. toplumların beğenileri kültürlere ve zamana göre değişim gösterdiğinden mutlak ve ideal güzellikten bahsedilebilmenin mümkün olmadığı öznel güzellik tanımını destekleyen örneklerdir.

estetik 

felsefe disiplininde güzelliği onun ve tabiatını anlamanın anahtar temalarından biri estetiktir. yunanca duygu, duyum ve algı anlamlarına gelir. felsefede doğruluğu temel alan mantığın ve iyiliği temel alan ahlakın yanında üçüncü inceleme alanı güzelliği temel alan estetiktir.

besteci ve eleştirmen robert schuman iki çeşit güzellik ayırt etmiştir, tabii ve şiirsel. i̇lki tabiatın tefekküründe görünür, hâlbuki ikincisi insanın bilincinde ve tabiata yaratıcı müdahalesinde yatar. schuman, müzikte veya başka bir sanatta her iki türlü güzelliğin de ortaya çıktığını ama tabii güzelliğin duyumsanan zevkler olduğuna işaret eder. şiirsel güzellik tabii güzellğin bittiği yerde başlar.

güzellik meselesi üzerine alman felsefesi ve özellikle alman romantizmi ile birlikte belirgin bir teorik gelişme döneminin başladığı söylenebilir. estetik termini ilk olarak alman filozof alexander gottlieb baumgarten aynı isimli kitabında kullanmıştır. estetik kuramıyla bu konuda söz sahibi olan filozof immanuel kant, güzelliğin hem öznel hem de nesnel niteliklere sahip olduğunu kaydetmiştir.  buna göre "güzellik, sonsuzun sonlu olarak kendini göstermesidir". kant, güzellik deneyimini vurgular; burada özne ya da nesneden öte, deneyimin kendisi önemsenir. çünkü kant için güzellik, farklı bir felsefi kategori olarak, nesnelerin duyusal görünümleridir ve duyusallık bu anlamda deneyimle ilintilidir. hegel'de güzelliği bir idea olarak değerlendirmiştir. bu düşüncede güzellik-doğruluk ilişkisi bir özdeşlik olarak ele alınmaktadır. güzellik, idea'nın bir sanat yapıtı olarak gerçekleşmesidir. hegel'e göre tabiatın kendisi mutlak ruhun bir yansımasıdır ve duyular ile algılanan aslında maddeden ayrılmış olan mutlak ruhun kendisidir.

bakan kişide beğeni ve hoşlanma etkileri bırakan, haz duyumlarını uyaran nesnelerin niteliği ya da özelliği olarak tanımlanması genel olarak fenomenolojik estetik (estetik gerçekcilik) olarak adlandırılır. öte yandan güzellik duyumunun, nesnenin bir niteliği olmaktansa, öznenin duyumsayış şeklinin yapılanmışlığıyla ilintili olduğu varsayımı vardır. buna göre güzellik, bakılan ile ilgili değil asıl olarak bakış ile ilgilidir. bu eğilimse psikolojik estetik (estetik öznelcilik) olarak adlandırılır. güzellik kavramının nesnel mi yoksa öznel temelli mi olduğu süregiden bir tartışma konusudur. estetik gerçekçiliğin güzelliği belirleridiğini ve nesnel olduğunu savunanlar objedeki simetrinin, altın oran'a uygunluğun ve fibonacci serisine göre dizilişin tabiatta varlığını savunurlar. estetik öznelciliğin ağır bastığını vurgulayanlar ise tarih boyunca güzel diye tantılan insanların vasıflarının zaman içinde ne kadar farklılaştığını ortaya koyarlar. güzel denilenin dış etkenlere göre nasıl değişiklik gösterdiğini irdelerler. buna göre 1800'lü yıllarda yapılmış bir goya tablosundaki tombul görünüşlü güzel kadın tasviri ile günümüz süpermodel'leri arasında çok büyük farklar vardır. toplumların beğenileri estetik öznelciliğe göre zaman içinde farklılaşmıştır.

güzelliğin tarihçesi 

güzelliğin varlık alanı ile bakışın bununla ilişkisi sorunu, estetik kuramların önemle üzerinde durdukları temel meselerden biridir. güzellik ve doğruluk, güzellik ve i̇yi, güzellik ve yücelik  güzel ile ilişkili olarak değerlendirilen öteki konu başlıklarının bazılarıdır. 
güzel, güzel olan ve güzellik gibi kavramlar üzerine platon'dan beri süregelen birtakım tartışma ve değerlendirmeler söz konusu olmakla birlikte, felsefe-içinde güzellik kuramı gibi çok geliştirilmiş bir alan yoktur. platon, güzelliğin mutlak olduğunu ideal bir güzelliğin var olması gerektiğini açıklar. güzellik, güzel kadın duyumunun ideal formudur. buna göre, güzellik, duyumların ötesinde var olan ve tek tek güzellik duyumlarını şekillendiren bir idea'dır. plotinus'a göre güzellik, ilahi akıl'ın dünyadaki yansımasıdır. aristoteles, "güzel olan, salt kendisi için arzulanabilir olandır" demektedir. ayrıca ona göre, güzellik  matematiksel bir orantı gibi ele alınır.güzel olan kavranabilir olmalıdır ve bu da oran ve ölçü ile ilgilidir. 

güzelliğin batı teorisindeki en erken tanımı socrates (sokrat) öncesi dönemden i̇yonyalı pythagoras (pisagor) gibi düşünürlerin çalışmalarında yer bulur. pisagor'cu okul, matematik ve güzellik arasında güçlü bir bağ olduğunu keşfetmişti. bilhassa, nesnelerin altın oran'a göre oranlandığında daha çekici göründüğünü kaydettiler. antik batı anadolu ve atina mimarisi, bu simetri ve oran görüşüne dayanmaktaydı. modern araştırmacılar altın orana göre ölçülendirilmiş ve simetrik olan insan yüzlerinin olmayanlarınkinden daha çekici olduğunu belirtirler.

simetri de güzellikte çok önemlidir çünkü kalıtsal veya edinilmiş bir kusurun olmamasına işaret eder. biçem ve modanın çok geniş ölçüde farklılık göstermesine rağmen, kültürler arası araştırmalar, insanların güzelliği algılamalarında çeşitli ortak noktalar bulmuştur. örneğin, büyük gözler ve açık ten rengi bütün kültürlerde güzel bulunmuştur. bebek özellikleri bütün kültürlerde tabiatından gelen bir çekiciliktedir ve gençlik, güzellik ile ilişkilidir. güzel yüz tercihinin insanların bebeklik devirlerinden edinilmiş bir duyum olduğu ve değişik cinsiyet ve kültürlerde benzer çekicilik taşıdığı görüşü mevcuttur.

batı uygarlığında erkek güzelliği standardı için yunan ve roma sanatçıları temeller koyarlar. bu tanım hala erkeklerde yakışıklılık ve etkileyici iyi görünme tasviri olarak kabul görür.

i̇nsan güzelliği 
bir kişinin "güzel" olarak vasıflandırılması, ister şahsi görüş olsun ister toplumun ortak değer yargısı olsun sıklıkla, kişilik, zeka, zarafet, cazibe gibi "iç güzelliğinin" ve sağlık, gençlik, ortalamaya yakınlık ve yaygınlık, cilt gibi "dış güzelliğin" bir birleşimine dayanır. araştırmalar insanlarda beğenilerin ortaya çıkmasında, hayvanlarda olduğu gibi eş seçimi kriterlerinin en etkili fenomen olduğu olduğunu ortaya koymuştur.

dış güzelliği ölçmenin ortak bir yolu toplumun ortak kararı veya genel kanısı güzellik yarışması gibi törenlerde ortaya konur. ancak iç güzelliğin ölçülebilmesi, her ne kadar güzellik yarışmaları sıklıkla bunu dikkate aldığını iddia etse de daha zor olan bir konudur.

ortalamaya yakınlık 
fizikî güzelliğin kuvvetli bir göstergesi, yaygınlık ve eş arama davranışıdır. bir karma görüntü oluşturmak maksadıyla insan yüzleri görüntülerinin bir ortalaması alındığında "ideal" görüntüye tedricen daha yakın olur ve daha çekici olarak algılanır. bu durum ilk olarak 1883 yılında charles darwin'in kuzeni francis galton tarafından vejetaryenlerin yüzleri ve et tüketenlerin yüzleri fotoğrafik olarak üst üste bindirilip birleştirildiğinde her birinde tipik bir yüz görüntsü olup olmadığının araştırılması sırasında fark edildi. bunu yaptığı zaman fark etti ki, birleştirilmiş yüz görüntüleri herhangi bir tek fotoğraftaki yüzden çok daha çekiciydi. araştırmacılar sonuçları daha kontrollü deney koşullarında takrarladıklarında ve bilgisayar ortamında elde edilmiş, matematik olarak ortallaması alınmış bir dizi yüz resminin tek bir resimden  daha güzel olduğunu buldular. evrimsel olarak eşeyli canlıların kendilerini baskın olan yaygın ve ortalama şekle sokarak çekmeleri gerektiği bir anlam ifade eder. doğal seçilim sonuçları, nesillerin değişiminde faydalı niteliklerin mahzurlu yanları ile yer değiştirir. bu durum evrimi açıklayan temel kuvvettir ve darwin'i biyolojide unutulmaz kılan ana kavramdır. böylece tabî seçilim, faydalı özelliklerin gittikçe bir sonraki nesilde yaygınlaşır öte yandan mahzurlu özelliklerin gittikçe azalır. eşeyli bir canlı bu yüzden uygun bir partneri ile eşleşmek isterken tuhaf, sıra dışı görünüşlü özellikleri olan bireylerden kaçınması gerekirken ortalamaya yakın ve baskın yaygınlıkta olan bireyleri bilhassa tercih etmesi gerekirdi. bu durum eş seçimi olarak tanımlanır.

bel/kalça oranı 
genel olarak beğenilen bir kadının araştırmalar sonucunda belirlenmiş bir diğer dış özelliği bel/kalça ölçüsü oranının 0.7 civarında olmasıdır. bel/kalça oranı kavramı, austin, texas üniversitesi fizyolojistlerinden devendra singh tarafından geliştirilmiştir. 
fizyolojist, bu orantının tam olarak kadının doğurganlığına işaret etmekte olduğunu göstermiştir. geleneksel olarak modern çağ öncesinde yiyecek daha kıt olduğu zamanlarda kilolu insanlar zayıflara göre daha çekici bulunuyordu.

kalıtsal çeşitliliğin etkileri 
öte yandan güzellik ideali ırkî birliği güçlendirir. karışık ırktan çocuklar genellikle ebeveynlerinden daha çekici görünürler çünkü kalıtsal çeşitlilik kendi ebeveynlerinde bulunan genetik miraslarındaki hatalardan korur.

i̇ç güzelliği 
i̇ç güzelliği' fizîkî olarak gözlemlenemeyen bir şeyin olumlu yönlerini tanımlamada kullanılan mefhumdur.

çoğu canlılar fizikî husûsîyetlerini ve feromonlarını eşlerini çekmek için kullandıkları halde insanlar, tercihlerinde iç güzelliğine itimat ettiklerini iddia ederler. sevecenlik, hassasiyet, şefkat, acıma, yaratıcılık ve zekanın antik çağlardan beri arzu edilen nitelikler olduğu söylenmektedir. hâlbuki, son araştırmaların insanların eş bulmadaki gerçek alışkanlıklarında iç güzelliğe önem verdikleri iddiası ile ilgili karşılaştırmaları iç güzelliğin sathi ve önemsiz olduğunun, eş seçmede diğer hayvanlarda olduğu gibi fizîkî husûsîyetlere ve feromonlara itimadının varlığının altını çizerler. "i̇ç güzelliğin" insanların eş bulma davranışlarına ölçülebilir bir etkisinin olup olmadığı kesin olarak belirlenememiş bir inceleme konusudur.

toplumsal etkileri 
güzellik karşılaştırma kuramının standardını temsil eder ve üstesinden gelinemediği zaman gücenme ve tatminsizliğe sebep olabilir. i̇deal güzelliğe yakın olmayan insanlar cemiyetlerinden dışlanabilir. victor hugo'nun notre dame'ın kamburu romanında çirkin görünümlü quasimodo ortalamadan farklıdır ve bu nedenle toplumdan dışlanmıştır.

araştırmacılara göre hoş görünümlü öğrenciler öğretmenlerinden sıradan öğrencilere göre daha yüksek notlar almaktadırlar. ayrıca çekici hastalar doktorlarından daha iyi bakım alırlar. çalışmalar, yakışıklı suçlular, kendilerinden daha az çekici özellikteki suçlananlara göre daha hafif cezalar almaktadırlar. abd'deki cnn internet sitesinde bahsedilen, london guildhall universitesi'nin 11,000 33 yaşındaki denek üzerinde yaptığı araştırmaya göre normalden daha az çekici sayılan erkekler çekici olanlardan %15 daha az kazanırken ortalama bir kadın çalışan, çekici olan rakibeisnden %11 daha az kazanmaktadır.

güzellik ideallerinin ırkî baskıların görülmesindeki olumsuz etkileri ortaya konur. mesela, amerikan kültürüne hakim fikre göre siyah çehreli insanlar beyazlardan daha az çekici veya daha az arzu edilendir.  kendisini davranışsal ırkçılık olarak gösteren, siyahîliğin çirkinlik olduğu fikri afrikalı amerikalıların hissiyatına zarar verir.

ayrıca bakınız 
 estetik
 simetri
 fotojenik
 altın oran
 plastik cerrahi
 estetik felsefe

kaynakça

dış bağlantılar