Bir Yaz Gecesi Rüyası

bir yaz gecesi rüyası (i̇ngilizce: a midsummer night's dream), william shakespeare'in erken dönem romantik komedya oyunu. i̇lk basımı 1600 olmakla beraber yazımı ve ilk sahnelenişinin 1594 ya da 1595 yıllarında gerçekleştiği sanılmaktadır. ana teması aşk ve evliliktir. karışık ilişkiler üzerinden bu iki kavramın komikliğine vurgu yapmıştır. olaylar antik yunanistan'da bir düğün çevresinde geçmektedir.

belgelere göre ilk oynanışı 1604 yılında "a play of robin goodfellow" adıyla gerçekleştirildi. oyunda ovidius'un dönüşümler'inden ve i̇ngiliz halk masallarından izlere rastlanmakla birlikte olay örgüsünün büyük ölçüde shakespeare'e dayandığı sanılmaktadır.

1970 yılında peter brook'un sahneye koyduğu yapım, oyunun önemli yorumlarından biridir.

oyun türkçede genellikle bir yaz gecesi rüyası ve benzeri adlarla bilinse de, can yücel'in bahar noktası adıyla yaptığı bir çevirisi de bulunmaktadır.

oyunun sonunda "yaramaz" peri puck aşağıdaki sözlerle başladığı repliğiyle oyunun kapanışını yapar:

biz gölgeler, kusur işlediysek eğer,şöyle düşünün ve bizi hoşgörün:bu hayaller görünürken sahnemizde,siz de biraz kestirdiniz yerinizde.

karakterler 

 theseus - atina dükü
 hippolyta - amazonlar kraliçesi, theseus'un nişanlısı
 egeus - hermia'nın babası
 hermia - egeus'un kızı, lysander'a aşık
 lysander - hermia'nın sevdiği genç ve hermia'ya âşık olan genç (sonradan puck sayesinde helena'ya aşık olur)
 demetrius - hermia ile evlenmek isteyen genç
 helena - demetrius'a aşık
 philostrate - theseus'un şenlikçibaşısı
 oberon - periler kralı
 titania - periler kraliçesi
 puck (ya da robin goodfellow) - peri
 bezelye çiçeği, örümcek ağı, pervane, hardal tohumu - diğer periler
 peter quince - marangoz, ara oyunda önsöz
 nick bottom - dokumacı, ara oyunda pyramus
 francis flute - körükçü, ara oyunda thisbe
 tom snout - tenekeci, ara oyunda duvar
 snug - doğramacı, ara oyunda aslan
 robin starveling - terzi, ara oyunda ay işığı
 oberon ve titania'nın hizmetindeki periler
 theseus ve hippolyta'nın yanındaki lordlar
 saraylılar ve yardımcılar

özet 

theseus ve hippolyta’nın düğün töreni hazırlıkları yapılmaktadır. bu sırada demetrius ve lysander hermia’yı sevmektedir... hermia’nın ise lysander’dan başka gözü kimseyi görmemektedir.

(1) ne vardır ki hermia’nın babası egeus kendine damat olarak demetrius’u seçmiştir.

(2) hermia ile lysander bu kargaşadan kurtulmak için gece oradan kaçmaya karar verirler.

(3) lysander helena’ya bu planı anlatır!!

(4) helena’nın demetrius’a aşık olması sonucu helena da demetrius’a hemen gidip lysander’ın ona anlattıklarını anlatır... gece hermia ile lysander kaçarlarken demetrius onların peşine düşer helena ise demetrius’un peşindedir... yolda giderken bir gezici amatör tiyatro grubu (the mechanicals (makineciler) adı altında) tiyatro yapmaktadır  giderken bir peri sarayına ulaşırlar. orada durular.

(5) helena demetrius’a aşkını ilen eder fakat demetrius onu reddeder.

(6) periler kraliçesi(titania) ve kralı(oberon) her şeyden habersiz oberon’un kıskançlığı yüzünden tartışmaktadırlar. oberon’un baş belası haline gelen puck ise göze konulan yeni bir aşk iksiri üzerine çalışmaktadır. bu planlanan aşk iksiri göze konulunca ilk göz açılmasında görülen ilk şeye aşık olmayı içermektedir.

(7) oberon titania’ya çok kızgındır ve intikam için bir plan yapar. puck’dan yeni yaptığı iksiri titania’nın üzerinde kullanmasını ister. kendisi ise birbirlerine aşık olması için helena ile demetrius’un üzerinde kullanacaktır bu iksiri... ama puck aynı zamanda ortalığı karıştırır ve aynı zamanda iksiri hermia ile lysander’ın üzerinde kullanır.

(8) o sabah lysander’ı helena uyandırır ve ne yazık ki lysander bu iksir sayesinde gerçek aşkı hermia’yı unutup helena’ya aşık olur.

(9) helena ise lysander’ın onunla eğlendiğini düşünür.

(10) bu sırada hermia bunu öğrenir ve lysander’a neyin değiştiğini sorar. daha sonra puck bottom’ı eşeğe çevirir.

(11) bottom oturur ve bekler... (

(12) bu sırada titania uyanır ve bottom’a aşık olur. oberon puck’ın raporunu duyar. rapor şöyledir: 1. titania battom’a aşıktır. 2. lysander ise helena’ya aşıktır. helena bir yanlıştır çünkü o ismin hermia olması gerekmektedir.

(13) oberon puck’a görevini kötüye kullandığını söyler. oberon bunu duyunca iksiri hemen demetrius’un üzerinde kullanır ve

(14) puck’ı da helenayı bulması için yollar. lysander ve demetrius helena’ya aşklarını itiraf ederler.

(15) ama helena hala onların şaka yaptığını düşünmektedir. hermia ve helena birbirlerine çok sinirlidirler.

(16) hermia lysander’ın neden böyle yaptığına bir anlam veremez. lysander ile demetrius birbirlerini dövmek istemektedirler... oberon puck’a ormanda göz gözü görmeyecek kadar koyu bir sis yapmasını ister. bu arada demetrius lysander’dan bir yumruk yer. sis sayesinde bir anda çok yorgun olduklarını hissederek hermia, helena, lysander demetrius, titania ve bottom uykuya dalarlar.

(17) oberon ve puck bütün uyuyanların üstüne sihirli tozu serperler. bu toz her şeyin eski haline gelmesini sağlayacaktır. bütün uyuyanlar uykularından uyanır. fakat bottom onlardan daha sonra uyanır. demetrius uyandıktan sonra hermia’ya olan aşkının bittiğini ve şimdi sadece aşkını helena’ya olduğunu açıklar. the mechanicals (makineciler) gezici tiyatro grubu (bottom, quince, snug, flute, robin, snout) kutlama için görevlerini yerine getirirler. oberon ve titania bütün courd’ları (hippolyta, theseus, egeus, philostarate) kutsaması için perileri çağırır. puck bütün dinleyicilere şunu anons eder...

(18) hepiniz “bottom’ın rüyası’na” şahitlik ettiniz. {“yani tüm bu yaşananlar sadece bottom’ın rüyasıdır.”}

türkçeye çeviriler 
 yaz ortasında bir gecelik rüya. çev. nureddin sevin. i̇stanbul: hilmi kitabevi, 1936.
 bir yaz dönümü gecesi rüyası. çev. nureddin sevin. ankara: maarif matbaası, 1944
 bahar noktası. çev. can yücel. 1981. i̇stanbul: papirüs yayınları, 1996.
 bir yaz gecesi rüyası. çev. bülent bozkurt. 1987. i̇stanbul: remzi kitabevi, 1999.
 yaz gecesi rüyası. çev. can doğan. 2005. i̇stanbul: mitos boyut, 2005.

dipnotları

dış bağlantılar 

 vikikaynak'ta bir yaz gecesi rüyası oyunu tam metni   (erişme tarihi: 29.06.2009)
 html versiyonu  - open source shakespeare (erişme tarihi:29.06.2009)
 mit html versiyonu  (erişme tarihi:29.06.2009)

shakespeare komedileri
1590'larda tiyatro oyunları
i̇ngiliz rönesansı oyunları
operaya uyarlanmış tiyatro oyunları
sinemaya uyarlanmış britanya oyunları
konusu antik yunanistan'da geçen oyunlar
üstkurmaca ile ilgili tiyatro oyunları
kurguda atina
kurguda şekil değiştirme
theseus hakkındaki kültürel tasvirler
popüler kültürde periler ve ruhlar