Abdürrahman Fatalibeyli-Düdanginski

abdürrahman fatalibeyli-düdanginski (абдулрахман фаталибейли-дудангинский / əbdürrəhman fətəlibəyli-düdənginski, asıl adı: або алиевич дудангинский / əbo əliyeviç düdənginski, 12 haziran 1908; şerur, erivan guberniyası, rus i̇mparatorluğu - 1954; münih, batı almanya), azeri asıllı sscb'li asker. kızıl ordu'da binbaşı ve nazi almanyası'nda wehrmacht'ın subayı. abo alioğlu fatalibeyli-dudanginskiy, fethali beyli dudanginsky veya fetheli bey olarak da bilinir. almanlara esir düştüğünde yüksek rütbeli ve müslüman olduğu için öldürülmemiştir.

sovyetler birliği 
1908'de erivan guberniyası'na bağlı şerur uyezdi'nin (bugünkü nahçıvan özerk cumhuriyeti'ne bağlı şerur) düdangi köyünde doğdu. soyu safevilerden gelen neso han lakaplı i̇smail han'ın torunudur. babası ali bey, 1910 yılında zehirlenerek ölmüştür. fatalibeyli, önce tiflis'e giderek harp okulunda okudu. ardından leningrad'a taşınıp komünist partisi'ne üye oldu. 1935-1936 yılları arasında moskova'da bulunan frunze askerî akademisi'nde okudu ve 1936'da ordudan ihraç edildi. 1937 yılında leyla kazıyeva ile evlendi. 1938 yılında leningrad'da ilk evladı ali dünyaya gelmiştir. 1939 yılında, ii. dünya savaşı başlar başlamaz tekrar orduya çağrılıp finlandiya cephesine yollandı. orada gösterdiği başarısıyla kızıl yıldız nişanı aldı ve 1941'de binbaşlığa yükseltildi. eylül'de 1941'de baltık cephesinde almanya'ya esir düştü.

nazi almanyası 
sd subayı ve einsatzgruppe d'nin komutan yardımıcısı ss-obersturmführer heinz schubert'in tercümanı olarak 1942'de kuzey kafkasya'da bulunmuştur. berlin'deki azerbaycan ulusal komitesi'nin kültür işleri sorumlusu seçilen cabbar ertürk'e göre türkçesi zayıftı.

abbas atam alibekov ve azerbaycan demokratik cumhuriyeti'nin maliye bakanı mehmet ali emircan'ın oğlu olup galatasaray lisesi'nde okumuş fuad emircan ile birlikte azerilere önderlik etti.

azeri lejyonu'nu kurmasını önerdiğinde alman dışişleri bakanlığı önce şüpheli baktı.

kafkasya seferi'nde ordular grubu a 17. ordu'yu teşkil eden kolordulardan 46. dağcı kolordusu'na bağlı 4. dağcı tümeni'nin bünyesinde major r. gloger komutasındaki 804. "aslan" 'ın kurmay subay olarak rostov'tan armavir'e ve oradan malaya laba nehri kenarındaki bagovskaya'ya geçti. kuban köprübaşısına çekildiğinde 4 şubat'ta tabur komutanı gloger'in ölmesinden mart ayında yüzbaşı sharrenburg'un komutanlığına getirilmesine kadar geçici olarak tabura komuta etti.

daha sonra cephede başarılar elde etti ve almanya'ya dönüp 1943'te sevk dairesi (daha sonra ulusal temsilcilik haline dönüştürüldü)'nin azeri i̇rtibat heyetine tayin edildi ve nazi almanyası'nın kukla organizasyonu olan azerbaycan ulusal komitesi'nin başkanlığına oy birliğiyle seçildi.

teslimiyet ve soğuk savaş 
22 nisan 1945'te cabbar ertürk ve haftalık gazetesi azerbaycan 'ın yaz işleri müdürü celil i̇skender ve yazarlarından latif ile birlikte berlin'den ayrılarak kuzey i̇talya'ya geçerek bergamo'da abd kara kuvvetleri'ne teslim oldu. daha sonra montecatini'deki kampa yerleştirildi. 1946'te serbest göçmen statüsünü aldı ve ailesi, arkadaşları ve onların ailesiyle birlikte bari'ye oradan santa maria al bagno'daki göçmen kampına geçti.

roma'ya yerleşip sovyet karşıtı ve i̇slam yanlısı kitapçıkları yayımlamaya başladı. bu kitapçıklar filistin'li araplarının dikkatlerini çekti ve 1948'de mısır'a davet edilerek askerî danışmanı oldu. kendisinin anlattığına göre, mısır'dayken abd ve birleşik krallık istihbaratıyla temasa geçti.

kasım 1953'te batı almanya'nın münih-alpenplatz'ta bulunan radio liberty'in azerice masası başkanı oldu. 22 kasım 1954'te ölü bulundu. kgb ajanı (mihail i̇smailov / mikayıl i̇smayılov) tarafından öldürüldüğü düşünülmektedir.

i̇lgili kitaplar

notlar 

1908 doğumlular
nahçıvan özerk cumhuriyeti doğumlular
1954 yılında ölenler
azeri siyasetçiler
kızıl bayrak nişanı sahipleri
ii. dünya savaşı'nda nazi almanyası'nın askerleri
ii. dünya savaşı'nda sovyet askerler
soğuk savaş'ta kişiler
suikast sonucu ölenler