Therese (Saksonya-Hildburghausen prensesi)

sakson-hildburghausen-altenburg prensesi therese ya da bavyera kraliçesi therese (d. therese charlotte luise friederike amalie; 8 temmuz 1792, seidingstadt - 26 ekim 1854, münih), sakson-hildburghausen düklüğü'nün prensesi olarak doğan ve 1825 yılında bavyera kralı i. ludwig ile evlenerek tarihteki ikinci bavyera kraliçesi olan hanedan üyesidir.

sakson-altenburg ve sakson-hildburghausen dükü frederick ile tek eşi mecklenburg-strelitz düşesi charlotte georgine luise friederike'nin altıncı çocuğu olarak, günümüzde almanya'nın thüringen şehrinin güneyini kapsayan bir yerleşim yeri olan, sakson-hildburghausen düklüğü'nün seidingstadt (günümüz straufhain) adlı şehrince dünyaya geldi. protestanlık mezhebinin geleneklerine uygun olarak, antik krallığın ardılı olan bir avrupa cemiyeti içerisinde yetiştirelen therese, 1809 yılında napolyon bonapart ile evlendirilmeye aday gösterilirken, 1810 yılında bavyeralı wittelsbach hanedanı'nın veliaht prensi ludwig ile evlendi. bu evlilik vesilesiyle aynı gün ilk kez oktoberfest kutlandı ve kutlamalar günümüzde de festivalin geleneksel mekânı olan theresienwiese sahasında gerçekleşti. 1825 yılında i. maximilian'ın ölümüyle ludwig'in tahta geçerek kral olmasıyla therese, bavyera kraliçesi oldu. therese, eşinin sayısız gayrimeşru ilişkisine ve bu sebeple acı çekmesine rağmen bu duruma katlandı. durumu kati suretle tasvip etmediğini göstermekten her türlü kaçınsa da 1831 yılında bir dönem şehri terk etti. kraliçe therese'nin saksonya'dan evliliği sebebiyle taşındığı bavyera'da o dönem katolik kilisesi temelli ultramontanizm dini felsefesi oldukça yaygındı ve bu yüzden evanjelik kilisesi'ne inanan lüteranlara büyük baskı kuruluyordu ancak kraliçe therese, bu duruma rağmen ölümüne değin mezhebini değiştirmedi.

siyaset konusunda âdeta bir dâhi olan therese, 1825-1848 boyunca hüküm sürmüş eşi bavyera kralı i. ludwig ile en sevdiği oğlu, yunanistan'ın ilk kralı unvanına sahip ve 1832-1862 boyunca hüküm sürmüş olan, otto'nun önemli bir danışmanı olarak devlet yönetiminde sözü geçen bir konuma sahipti. eşinin münih dışındaki seyahatleri süresince görevini devralarak politik nüfuzunu güçlendirme amaçlı çalıştı. alman halkın sevgisini kazanan ve o dönem ideal bir kraliçe, itaatkâr eş ve örnek anne olarak gösterilen therese'nin popülerliği gün geçtikçe arttı. bunda kendisinin, fakir, dul, öksüz veya yetimler için çok kez maddi yardımda bulunmasının da önemli payı vardır.

ailesi 
therese'nin soyu, wettin hanedanı'nın kolu, ernestin ya da sakson dükalıkları olarak bilinen dükalar birliğinden biri olan sakson-hildburghausen hanedanı'ndan gelmektedir. hanedanlığa adını veren yerleşim yeri hildburghausen, 1680 yılında yerleşim yeri olarak seçildi ve ülke ekonomisi açısınından da önemli bir yer hâline geldi. dört nesil boyunca bu konumunu sürdüren hildburghausen'a 1769 yılında bir kraliyet komisyonu gönderildi. küçük çaplı bir ekonomik reforma gidilmesi sayesinde alacaklıların borç davalarının teftişi yapıldı, vergiler ve harcamalar düzene sokulmaya çalışıldı. therese 14. yaşına girdiğinde ekonomik düzenleme çalışmaları bitmişti ancak yine de koşullar tam anlamıyla düzenlenmiş değildi.

ailenin altıncı çocuğu olan therese'nin annesi, mecklenburg-strelitz dükü ii. charles'ın iki evliliğiyle dünyaya gelen on bir çocuğu arasında en büyük olandı. prusya kraliçesi louise ve hannover kraliçesi friederike de therese'nin teyzelerindendir. yine kuzenleri arasında prusya kralı iv. friedrich wilhelm ile i. wilhelm, hannover kralı v. georg ve son rus imparatoriçesi aleksandra fyodorovna gibi hükümdarlar da bulunmaktadır.

hayatı

çocukluğu 
therese, hildburghausen'ın yakınında günümüzde mevcut olmayan jagdschloss seidingstadt adlı hem av sezonu kullanılan yazlık bir dükal sarayda dünyaya geldi. 13 temmuz 1792 tarihinde vaftizi kilise vaizi andreas genssler tarafından yapıldı ve adı vaftizi sırasında i̇mparatoriçe maria theresia'ya ithafen verildi. bu isim ithafı muhtemelen, maria theresia'nın yakın arkadaşı ve babasının danışmanı olan sakson-hildburghausen prensi joseph friedrich'in iş vesilesiyle onlarla yani avusturya imparatorluk ailesi ile yakın ilişkiler kurmasından kaynaklanmaktadır. therese'nin altı tane olan vaftiz ebeveynleri ise, anneannesi hesse-darmstadt ve mecklenburg-strelitz prensesi friederike caroline luise, prusya prensesi ve york-albany (kuzey britanya'nın antik adı) düşesi friedrike (charlotte ulrike katharina), hesse-darmstadt landgrafini ve pfalz-zweibrücken kontesi karoline henriette christine philippine luise, baden grandükü ve prensi (miras yolu ile intikal eden) i. ludwig, yok-albany dükü ve braunschweig-lüneburg prensi friedrich august, erthal prensi ve würzburg-bamberg piskopos-prensi franz ludwig freiherr'dir.

prenses therese, kardeşleri charlotte, joseph, luise, georg, friedrich ve eduard ile hilgburghausen kalesi'nde büyüdü. çocukluğunda da ebeveynlerinin mutlu bir evliliği yoktu. hatta bu konu hakkında, 1792 yılında hildburghausen'a ziyarete gelen therese'nin büyük büyükannesi leiningen-dagsburg-falkenburg prensesi maria luise albertine, ailenin babası prens friedrich ile ilgili "...charlotte, bu adamı hiç sevmedi, sürekli hamileydi." demiştir. o sırada da charlotte, therese'ye hamileydi.

babası prens frederick'in sivillere kraliyet yönetimi tarafından para yardımı idaresini elinde bulundurması ise therese ve kardeşleri için daha yoksul bir çocukluk anlamına geliyordu. et çok nadiren bulunuyordu, kale niteliğindeki saraylarında hiç sabun yoktu, yanan mumlar yenileriyle değiştirilemediği için geleneksel saray balosu bir keresinde zamanından önce sonlandırılmıştı. therese'nin teyzesi luise ve eşi prusya kralı iii. friedrich wilhelm 1803 yılında hilburghausen'daki therese'nin evlenmeden önce yaşadığı saraya ilk ziyaretlerinde aileye yolları tamir ettirmeleri ve odalarındaki mobilyaları yeniletmeleri için yardımcıları aracılığıyla yüklü miktarda para takdim etmişti.

therese'nin sanatsever ve zeki annesi düşes charlotte her şeye rağmen daima entelektüel bir yaşam sürdü. klişeleşmiş kuralları gevşetti, dükal sarayına müzisyenler, ressamlar, şairler getirdi. bunların içinde 1799'da kendisine ve nişanlısına elçilik danışmanı unvanı verdiği yazar jean paul da bulunmaktaydı. böylelikle charlotte'un döneminde hildburghausen, "küçük-weimar" olarak anılır olmuştu.

düşesin hildburghausen'a çağırdığı şairler arasında olan friedrich rückert'in "mit drei moosrosen (üç i̇pek çiçeği)" adlı şiirini de charlotte'un üç kızı olan charlotte, luise ve therese'yi konu edinmişti. therese ve iki kız kardeşine ithaf edilen orijinali almanca olan şiir şöyle başlamaktadır:

therese, ilk olarak johanna nonne (1760-1837) ve kilise vaizi heinrich kühner (1772-1827) önderliğinde evanjelik-lütercilik mezhebine uygun olarak yetiştirildi. zaman zaman ebeveynler arasında geçimsizlikler yaşansa da özellikle kardeşler arasında güzel ilişkilerin yaşandığı, liberal ve entelektüel nitelikle bir evde çocukluk yıllarını geçiren therese, alman dili ve edebiyatı, fransızca ve klasik müzik üzerine eğitildi. kilise ressamı carl august kessler tarafından resim dersleri, carl maria friedrich ernst von weber'ya da ders veren johann peter heuschkel tarafından da piyano eğitimi aldı.

çocukları 
kral ludwig ile evliliğinden dokuz çocuğu ve on beş torunu dünyaya gelmiştir:

therese nişanı 

bavyera kraliçesi therese tarafından 12 aralık 1827 tarihinde çıkarılan therese nişanı, bavyera krallığı'nda soylu kadınlara verilen bir nişandı. bu nişan, wittelsbach hanedanı prenseslerini ve diğer bavyeralı soylu ailelerden gelen kadınları onurlandırma amaçlı kullanılan bir cemiyet simgesiydi. kraliçe therese, karşılık beklemeden, altısına 300 güney alman guldeni, diğer altısına ise 100 güney alman guldeni verilmek üzere on iki bekâr soylu kadına, onların herhangi bir yönden mevcut zaman zarfında veya ileride karşılaşabileceği sıkıntıları gidermek için yıllık maaş bağlattı ve sıfat bahşetti. bu maaş ancak kadın evlenince kesilecekti ancak yine de evlilik kadının konumuna denk nitelikte ise, o zaman kadın nişan sahibi mertebesini ve ehrendame adlı onurlu kadın anlamına gelen almanca sıfatı taşıyabilecekti. wittelsbach hanedanı'na mensup tüm prensesler de ehrendame sıfatını taşımaktaydı. ancak bunlar dışında bir bavyeralı kadın, kraliçe therese'nin önderliğinde düzenlenen vakıf niteliğindeki oluşuma dahil olmak için 15 gulden kabul edilme harcı, yabancı bir kadın ise 220 gulden kabul edilme harcı ödemekteydi. lüksemburg büyük dükalığı'nın bavyera asıllı soylu gelini prenses sophie ve bavyera veliaht prensi rupprecht'in kızı prenses irmingard da günümüzde ehrendame (onurlu kadın) sıfatını taşıyan hanedan üyelerindendir.

üstünde altından yapılmış kraliyet tacı figürü bulunan, altında ise kalın beyaz kenarlı, mavimsi fildişi rengindeki malta haçı bulunan nişan sol göğüse takılırdı. haçın dört dirsek kıvrımının içinde bavyera'nın açık mavi ve beyaz renklerden oluşan eşkenar dörtgen biçimindeki arması bulunurdu. haçın tam ortasında içinde kraliçe therese'nin adının baş harfi olan t, beyaz altın kaplama dairesel madalyon mevcuttu. madolyonun arkasında ise 1827 yapım yılı belirtilmişti ve "unser leben sey glaube an das ewige" () şeklinde nişan sloganı yazmaktaydı. kenarlarında gökyüzü mavisi iki şerit bulunan beyaz zeminli kurdelenin iç kısmındaki şerit en kalınıydı. nişanın kuşağı, kurdeleyle benzer şekilde renklendirilmiş ve sağ omuzdan sol kalçaya doğru takılacak konumdaydı.

ataları

dış bağlantılar 

 theresien-gymnasiums tarihçesi 
 spiegel|online resmî web sitesi lügat sayfasında therese başlıklı biyografik madde 
 bbkl resmî web sitesi kısaltılmış biyografiler - therese biyografisi online versiyon

bibliyografya 
 martha schad: bayerns königinnen (bavyera kraliçeleri), piper 2005
 g. stadler: königin therese von bayern (bayern kraliçesi therese), münih 1994
 heinrich ferdinand schoeppl: die herzoge von sachsen-altenburg (sakson-altenburg dükleri). bozen 1917, neudruck altenburg 1992
 h. p. wulff-woesten: hildburghäuser hoheiten (hildburghausenlı asilzadeler) – dem volk verbunden (halk birbirine bağlandı), hildburghausen 1992
 rudolf armin human: chronik der stadt hildburghausen (hildburghausen şehir günlüğü) hildburghausen 1886
 bayern, adalbert von: max i. joseph von bayern. pfalzgraf, kurfürst und könig. (bavyera kralı i. maximilian joseph. saray kontu, seçmen ve kral.) münih 1957
 h. gollwitzer: ludwig i. von bayern. königtum im vormärz. eine politische biographie (bavyera kralı i. ludwig. vormärz dönemi krallığı. bir politik biyografi), münih 1986
 g. lohmeier: die ahnen des hauses bayern. die geschichte der wittelsbacher (bavyera hanedanı'nın ataları. wittelsbach hanedanı tarihçesi), münih 1980
 e. c., conte corti: ludwig i. von bayern (bavyera kralı i. ludwig), münchen 1979
 k. bosl (hrsg.): bosls bayerische biographie. 1000 persönlichkeiten aus 15 jahrhunderten. ergänzungsband (bosls bavyeralı biyografisi. 15. yüzyıldan 1000 kişi. ek), regensburg 1988
 martha schad: bayerns königshaus. die familiengeschichte der wittelsbacher in bildern (bavyera kraliyet ailesi. resimlerle wittelsbach ailesi tarihi), regensburg 1994
 g. mann: ludwig i. von bayern (bavyera kralı i. ludwig), frankfurt am main 2002
 hans rall: führer durch die fürstengrüfte. wittelsbacher lebensbilder von kaiser ludwig bis zur gegenwart (prens mezarları rehberi. i̇mparator ludwig'den günümüze wittelsbach biyografileri), münih bilinmeyen tarih
 hans und marga rall: die wittelsbacher – von otto i. bis elisabeth i. (wittelsbachlar - i. otto'dan i. elizabeth'e), tosa verlag 1996
 elfi m. haller: ludwig i. und prinzessin therese von sachsen-hildburghausen. porträt einer königlichen ehe. in: festzug zur feier der jubelehe des königs ludwig und der königin therese zu münchen am 4. oktober 1835. ( i. ludwig ve sakson-hildburghausen prensesi therese. bir kraliyet düğünü portresi. 4 ekim 1835 tarihinde münih'te gerçekleşen kral ludwig ve kraliçe therese'nin kutlama töreni.), münih 1983
 pedagog ve yazar manfred berger: therese charlotte luise friederike amalie. biographisch-bibliographisches kirchenlexikon (bbkl). 23. bant, nordhausen 2004, isbn 3-88309-155-3, satır: 1485–1491 (kısaltılmış online baskı)

notlar 

alman soylular
1792 doğumlular
1854 yılında ölenler