mismayil/tr_wikipedia huggingface dataset:
Aktaş, Şenkaya

aktaş, erzurum ilinin şenkaya ilçesine bağlı bir mahalledir.

tarihçe 

aktaş köyünün eski adı vardaneti'dir. gürcüce bir yer adı olan vardaneti (ვარდანეთი), gürcüce “vardi” kelimesinden türemiş olup “gül yeri” anlamına gelir. tbetis sulta matiane (12-16. yüzyıl) adlı gürcüce elyazmasında ise vardaneti aile adı olarak geçer. vardaneti türkçeye vartanot / vartanut (وارطانوت) şeklinde girmiştir. vardaneti, murgul ilçesinde erenköy’de (ereguna) bir mevkiinin de adıdır.

vardaneti köyünün bulunduğu tao, tarihsel gürcistan’ı oluşturan bölgelerden biridir. nitekim osmanlılar vardaneti’yi 16. yüzyılın ortasında gürcülerden ele geçirmiştir. gürcüce bir ad taşıyor olması buranın osmanlı döneminden önce de bir yerleşim olduğunu göstermektedir. köydeki megalit yapı kalıntıları da buna işaret etmektedir.

vardaneti köyünde 1574 tarihli osmanlı mufassal defterine göre 12 hristiyan hane yaşıyordu. bu tarihte köy, olltu sancağının bardız nahiyesine bağlıydı. 1835 yılında köyde 19 hanede 114 kişi yaşıyordu. bu tarihte köyün nüfusu müslüman halktan oluşuyordu.

vardaneti köyü, 1877-1878 osmanlı-rus savaşı’nın ardından imzalanan berlin antlaşması uyarınca osmanlı devleti tarafından rusya’ya bırakıldı. rus idaresi köyü vartanut (вартанутъ) adıyla kaydetmiştir. nitekim vardaneti adı ermenicenin etkisiyle vartanut’a dönüşmüştür (9:809). vardaneti köyü 1886 rus nüfus sayımında oltu sancağının oltu kazasına bağlı nüsüng nahiyesinin 12 köyünden biriydi. vardaneti köyünde, 68’ erkek ve 67’si kadın olmak üzere, 18 hanede yaşayan 135 kişiden oluşuyordu. nüfusun tamamı “türkmen” olarak kaydedilmiştir. köyün nüfusu 1896 yılında 151 kişiye, 1906 yılında da 177 kişiye yükselmiştir.

vardaneti, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde vartanut / vartanot (وارطانوت) adıyla kars vilayetinde sarıkamış kazasının bardız nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında “vartanot” adıyla aynı idari konuma sahip olan köyün nüfusu 318 kişiden oluşuyordu. 1946 yılında şenkaya ilçesi kurulunca, bardız nahiyesi ve vardaneti bu ilçeye bağlandı. 1950’lerin ilk yarısında köye aktaş adı verilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında akşar köyünün nüfusu 382 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 168 kişi okuma yazma biliyordu.

bugünkü yerleşimin 500 metre kuzeyinde megalit bir yapının kalıntıları bulunmaktadır. yapı, kaba yontulmuş iri taşlarla harç kullanılmadan inşa edilmiştir. günümüze ulaşan duvarların yüksekliği 1 metreyi bulur. vardaneti köyünde eski bir kilise bulunuyordu. bu kilise yıkılmış, taşlarıyla 1955 yılında bir cami inşa edilmiştir. günümüzde cami de yıkık haldedir.

coğrafya 
erzurum il mekezine 130 km, şenkaya ilçe merkezine 50 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

şenkaya'nın mahalleleri
Alıcık, Şenkaya

alıcık, erzurum ilinin şenkaya ilçesine bağlı mahalledir.

tarihçe 

köyün adı 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde âlicik (آلیجق) biçiminde geçer. rus idaresi ise bu yerleşimi 1886 yılında alacuh-kışlag (аладжух-кишлагъ) adıyla kaydetmiştir.

alacuh veya alicik köyü, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tao'da yer alır. nitekim osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında gürcülerden ele geçirmiştir. ancak erken dönemde bu köy hakkında bilgi bulunmamaktadır. 

alacuh köyü, 93 harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan berlin antlaşması'yla osmanlı devleti tarafından çarlık rusya'sına bırakıldı. rus idaresinde bu yerleşim oltu sancağının oltu kazasına bağlıydı. 1886 nüfus sayımında köydeki 11 hanede, 42'si erkek ve 30'u kadın olmak üzere 72 kişi yaşıyordu. nüfusun tamamı beritanlı aşiretine bağlı kürtlerden oluşuyordu. alacuh köyünün nüfusu 1896 yılında 102 kişiye, 1906 yılında ise 166 kişiye yükselmiştir.

alacuh köyü 1928 tarihli osmanlıca köy erzurum vilayetinin oltu kazasına bağlıydı ve kosor nahiyesi sınırları içinde yer alıyordu. 1946 yılında şenkaya ilçesi kurulunca, alıcık olarak da bilinen köy bu ilçeye bağlandı. nitekim alıcık köyü 1950 genel nüfus sayımında şenkaya ilçesinin kömürlü nahiyesinde yer alıyordu ve nüfusu 359 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında alıcık köyünde 484 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde sadece 96 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
alıcık köyü erzurum il merkezine 160 km, şenkaya ilçe merkezine 27 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

şenkaya'nın mahalleleri
Atyolu, Şenkaya

atyolu, erzurum ilinin şenkaya ilçesine bağlı bir mahalledir.

tarihçe 

atyolu köyünün eski adı türkçe kaynaklarda kod (قود) veya kot olarak geçer. bu yer adı gürcüce "kodi"den geliyor olabilir. gürcüce "kodi" (კოდი) kelimesi, tekne anlamına gelir. nitekim ardahan merkez ilçesindeki akyaka köyünün eski adı kodistskaro (კოდისწყარო) da "kodi" kelimesinden türemiştir.

kodi köyü, orta çağda gürcistan'ın bir parçası olan tao bölgesinde yer alıyordu. osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarına doğru gürcülerden ele geçirmiştir. bununla birlikte kodi köyünün erkek dönem osmanlı kayıtlarında adı geçmemektedir. bunun nedeni köyün çok küçük bir yerleşme haline gelmesi olabilir. nitekim osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespitinde ise kodi köyünde 4 hanede 14 erkek kaydedilmiştir. erkek sayısı kadar kadın eklenince, kodi köyünün nüfusunun yaklaşık 28 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

kod köyü, 1928 tarihli osmanlıca köy listesine göre erzurum vilayetinin oltu kazasına bağlı kosor nahiyesinde yer alıyordu. 1940 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahipti ve "kot" olarak yazılmış olan köyün nüfusu 87 kişiden oluşuyordu. 1946 yılında şenkaya ilçesi kurulunca, kot köyü oltu ilçesinden alınarak bu yeni ilçeye bağlandı. kod veya kot, türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla atyolu olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında atyolu köyünün nüfusu 161 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 1 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
erzurum iline 214 km, şenkaya ilçesine 47 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 yerelnet

şenkaya'nın mahalleleri
Aydoğdu, Şenkaya

aydoğdu, erzurum ilinin şenkaya ilçesine bağlı bir mahalledir.

tarihçe 

aydoğdu köyünün eski adı 1595 tarihli osmanlı mufassal defterinde muşeh (موشخ) olarak geçer. bu yer adının gürcüce mşehi'den (მშეხი) değişime uğradığı tahmin edilmektedir. nitekim 1886 rus nüfus tespitinde nu yerleşimin adı gürcüce yazılışına uygun biçimde "mşeh" (мшехъ) biçiminde kaydedilmiştir.  geç dönemde bu yer adı türkçe kaynaklarda müşih'e dönüşmüştür.

muşeh veya mşehi köyü, orta çağda gürcistan'ın bir parçası olan tao bölgesinde yer alıyordu. nitekim osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında gürcülerden ele geçirdi. köyün bugünkü sınırları içinde tespit edilmiş olan eski kilise kalıntısı da buranın eski bir yerleşim alanı olduğunu göstermektedir.

muşeh veya mşehi köyü, 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterine göre, gürcistan vilayeti içinde penek livasının penek nahiyesine bağlıydı. köyün nüfusu, 18 haneden oluşuyordu. bir hane yeni müslüman olmuş ve bu hannine reisi "i̇brahim veled-i abdullah" adıyla kaydedilmiştir. bu tarihte köyde buğday, çavdar, darı ve yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor ve koyun besleniyordu.

muşeh köyü,osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespitinde çıldır eyaleti'nin penek sancağına bağlıydı ve bu tarihte köyü oluşturan 15 hanede 42 erkek kaydedilmişti. erkek sayısı kadar kadın eklenince, hars köyünün nüfusunun yaklaşık 84 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

muşeh veya mşehi köyü, 93 harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan berlin antlaşması'yla osmanlı devleti tarafından çarlık rusya'sına bırakıldı. rus idaresince "mşeh"(мшехъ) adıyla kaydedilmiş olan köy oltu sancağının oltu kazasına bağlıydı. 1886 nüfus sayımında köydeki 12 hanede, 24'ü erkek ve 35'i kadın olmak üzere 59 kişi yaşıyordu. nüfusun tamamı türkmenlerden oluşuyordu. mşeh köyünün nüfusu 1896 yılında 63 kişiye, 1906 yılında ise 73 kişiye yükselmiştir. mşehi veya muşeh köyünün kışlasıyken muşih kışla adıyla ayrı bir köy haline gelmiş olan yerleşim de rus nüfus tespitlerinde "mşeh" (мшехъ) adıyla kaydedilmiştir. 

mşehi köyü 1828 tarihli osmanlıca köy listesinde muşih (موشیخ) adıyla erzurum vilayetinin oltu kazasına bağlı kosor nahiyesinde yer alıyordu. muşeh köyünün kışlası da bu tarihte muşih kışla adıyla ayrı bir köy olarak kaydedilmiştir. 1940 genel nüfus sayımında müşih olarak kaydedilmiş olan köy, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 226 kişiden oluşuyordu. 1946 yılında şenkaya ilçesi kurulunca, muşih köyü oltu ilçesinden alınarak bu yeni ilçeye bağlandı. mşehi, muşih ve muşik, türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla aydoğdu olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında atyolu köyünün nüfusu 351 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 82 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 

erzurum il merkezine 177 km, şenkaya ilçe merkezine 29 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

şenkaya'nın mahalleleri
Balkaya, Şenkaya

balkaya, erzurum ilinin şenkaya ilçesine bağlı bir mahalledir.

tarihçe 

balkaya bu yerleşimin bilinen en eski adıdır. bununla birlikte eski osmanlı kayıtlarında adı geçmemektedir. osmanlıların gürcülerden 16. yüzyılın ortasında ele geçirdiği tao bölgesinde yer alan köy, rus idaresinin 1886 yılındaki nüfus sayımında bal-kaya (бал-кая) adıyla kaydedilmiştir. köyün nüfusu bu sırada, kürt olarak kaydedilmiş olan 112 kişiden oluşuyordu. bu nüfus 19. yüzyılda yerleştirilmiş olmalıdır. çünkü köyün sınırları içindeki kilise kalıntısı, buranın çok daha eski bir yerleşim olduğunu göstermektedir. nitekim balkaya köyünün bulunduğu bölge, 93 harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan berlin antlaşması'yla osmanlı devleti tarafından çarlık rusya'sına bırakılmıştı ve balkaya bu tarihte oltu sancağının (okrug) oltu kazasına (uçastok) bağlıydı.

balkaya köyü, 1828 tarihli osmanlıca köy listesinde bal kaya (بال قیا) adıyla erzurum vilayetinin oltu kazasına bağlı kosor nahiyesinde yer alıyordu. 1940 genel nüfus sayımında balkaya olarak kaydedilmiş olan köy, oltu kazasının kömürlü nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 288 kişiden oluşuyordu. 1946 yılında şenkaya ilçesi kurulunca, balkaya köyü oltu ilçesinden alınarak bu yeni ilçeye bağlandı. 1965 genel nüfus sayımında balkaya köyünün nüfusu 589 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 205 kişi okuma yazma biliyordu.

balkaya köyünün 3 kilometre kuzeybatısında, tek nefli bir kilise kalıntısı bulunmaktadır. kilisenin etrafındaki yerleşim kalıntıları ve mezarlık, burada eskiden bir köyün bulunduğunu göstermektedir. ne var ki ortadan kalkmış olan bu köyün adı bugün bilinmemektedir.

coğrafya 
erzurum il merkezine 164, şenkaya ilçe merkezine 35 km uzaklıktadır

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 yerelnet

şenkaya'nın mahalleleri
Bereketli, Şenkaya

bereketli, erzurum ilinin şenkaya ilçesine bağlı bir mahalledir.

tarihçe

bereketli köyünün eski adı dolgah'tır. bu yer adı eski osmanlı kayıtlarına geçmemektedir. oltu ilçesine bağlı yolboyu köyünün eski adı da dogah'tır.

bereketli köyü, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde dulhag / dolgah (دولكاە) adıyla geçer. bu tarihte köy, kars vilayetinin sarıkamış kazasının bardız nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında ise, köyün adı "dölkah"a dönüşmüştür. aynı idari konuma sahip olan nüfusu 148 kişiden oluşuyordu.

dolgah köyü, 1946 yılında şenkaya ilçesi kurulunca, sarıkamış ilçesinden alınarak bu yeni ilçeye bağlandı. dolgah veya dölkah, türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla bereketli olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında bereketli köyünün nüfusu 196 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 2 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya
erzurum il merkezine 161 km, şenkaya ilçe merkezine 26 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

şenkaya'nın mahalleleri
Beşpınarlar, Şenkaya

beşpınarlar, erzurum ilinin şenkaya ilçesine bağlı bir mahalledir.

tarihçe

beşpınarlar köyünün eski adı vağaver'dir. nitekim 1574 tarihli osmanlı mufassal defterinde ve 1935 nüfus sayımında vağaver / vagaver olarak geçer. 

vağaver köyü, orta çağda gürcistan'ın bir parçası olan tao bölgesinde yer alıyordu. nitekim osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarına doğru gürcülerden ele geçirdi. 1574 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterine göre köyün nüfusu 16 haneden oluşuyordu. bu nüfus içinde 11 hane hristiyan, 5 hane müslüman olarak kaydedilmiştir. 

osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespitinde ise köy çıldır eyaleti'nin penek sancağına bağlıydı ve bu tarihte köyü oluşturan 11 hanede 20 erkek kaydedilmişti. erkek sayısı kadar kadın eklenince, vağaver köyünün nüfusunun yaklaşık 40 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

vağaver köyü, 93 harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan berlin antlaşması'yla osmanlı devleti tarafından çarlık rusya'sına bırakıldı. rus idaresinin vagover (ваговер) adıyla kaydettiği köy oltu sancağının (okrug) oltu kazasına (uçastok) bağlıydı. 1886 nüfus sayımında köyde 173 kişi yaşıyordu. bu nüfusun tamamı türk olarak kaydedilmiştir. köyün nüfusu 1896 yılında 207 kişiye, 1906 yılıda 306 kişiye ulaşmıştır.

vağaver köyü, 1940 genel nüfus sayımında erzurum vilayetinin oltu kazasına bağlı kosor nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 549 kişiden oluşuyordu. vağaver veya vagaver "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla beşpınarlar olarak değiştirildi. 1965 genel nüfus sayımında beşpınarlar köyünün nüfusu 771 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 237 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
erzurum iline 225 km, şenkaya ilçesine 54 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

şenkaya'nın mahalleleri
Beykaynak, Şenkaya

beykaynak, erzurum ilinin şenkaya ilçesine bağlı bir mahalledir.

tarihçe 

beykaynak köyünün eski adı türkçe kaynaklarda pertevan, pertvan ve pertuvan (پرتوان) olarak geçer. bu yer adı türkçeye gürcüce pertevani'den (ფერთევანი) girmiş olmalıdır. gürcücede "vani" (ვანი) ev, barınak gibi anlamlara gelir.  

pertevan köyü, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tao'da yer alır. nitekim osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında gürcülerden ele geçirmiştir. köyün bugünkü sınırları içinde bulunan kale ile yıkılmış kilise de bu dönemden kalmış olmalıdır.  

pertevan köyü, 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterine göre gürcistan vilayeti içinde penek livasının kamhis nahiyesine bağlıydı. bu tarihte köyün nüfusu 29 haneden oluşuyordu. köydeki  8 hane müslüman olmuştu ve 21 hane ise hristiyan olarak kaldığı için ispenç vergisi ödüyordu. pertevan köyünde buğday, arpa ve yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor ve domuz besleniyordu. 1574 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan mufassal defterde ise köyde 25 hristiyan hane kaydedilmiştir. 

osmanlı idaresinin 1835 yılında vergi belirleme ve askere alma amacıyla gerçekleştirdiği nüfus tespitinde köyde 11 hanede 32 erkek tespit edilmiştir. erkek sayısı kadar kadın eklenince pertevan köyünün toplam nüfusunun yaklaşık 64 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. 

pertevan köyü, 93 harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan berlin antlaşması'yla osmanlı devleti tarafından çarlık rusya'sına bırakıldı. rus idaresince pertevan (пертеванъ) biçiminde kaydedilmiş olan köy oltu sancağının oltu kazasına bağlıydı. 1886 nüfus sayımında köydeki 11 hanede, 68'i erkek ve 52'si kadın olmak üzere 120 kişi yaşıyordu. bu nüfusun tamamı türk olarak kaydedilmişti. 

pertevan, 1928 tarihli osmanlıca köy listesine göre ise, erzurum vilayetinin oltu kazasına bağlı kosor nahiyesinin bir köyüydü. 1940 genel nüfusu sayımında "pertuvan" olarak kaydedilmiş,ş olan köy, aynı kazanın kömürlü nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 338 kişiden oluşuyordu. 1946 yılında şenkaya kazası kurulunca kömürlü nahiyesi ve pertevan köyü bu kazaya bağlandı. pertevan türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında beykaynak olarak değiştirilmiştir. beykaynak köyünde 1965 yılında 463 kişi yaşıyor ve sadece 155 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 

köy dağlık bir alanda kurulmuş olup erzurum'a 195 km, ilçeye 40 km uzaklıktadır.

mahallenin kuzeyinde olur ilçesinin, köyleri yukarıkaracasu mahallesi (penesgert) ve asağıkaracasu mahallesi (penesgert) ile sınır komşusudur. doğuda ise (ardahan ilinin göle ilçesi) i̇nceçay (pancurot) mahallesi ve yaylası, yaymese (tecirek) köyleri ile komşudur. güneyde uğurlu (hanimkom) ve balkaya köyleri; batıda ise olur ilçesinin kaban mahallesi ile komşudur.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 yerelnet

şenkaya'nın mahalleleri
Çamlıalan, Şenkaya

çamlıalan, erzurum ilinin şenkaya ilçesine bağlıdır.

tarihçe

çamlıalan köyünün eski adı armaşen'dir. nitekim erken dönem osmanlı mufassal defterinde armaşen / armaşin (ارمشین) olarak geçer. gürcüce kaynaklarda armaşeni (არმაშენი) olarak geçer ve eski gürcücede "şeni" (შენი) "ev, mesken" gibi anlamlara gelir. 

armaşen köyü, orta çağda gürcistan'ın bir parçası olan tao bölgesinde yer alıyordu. nitekim osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortasında gürcülerden ele geçirdi. 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterine göre köy, gürcistan vilayeti içinde penek livasının penek nahiyesine bağlıydı. büyük bir yerleşme olan armaşen'in nüfusu 30 hristiyan haneden oluşuyordu. köyde buğday, çavdar ve yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu.

armaşen, osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespitinde çıldır eyaleti'nin penek sancağına bağlıydı ve bu tarihte köyü oluşturan 18 hanede 34 erkek kaydedilmişti. erkek sayısı kadar kadın eklenince, armaşen köyünün nüfusunun yaklaşık 68 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

armaşen köyü, 93 harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan berlin antlaşması'yla osmanlı devleti tarafından çarlık rusya'sına bırakıldı. rus idaresinin de armaşen (армашен) adıyla kaydettiği köy oltu sancağının (okrug) oltu kazasına (uçastok) bağlıydı. 1886 nüfus sayımında köyde, "türkmen" olarak kaydedilmiş 105 kişi yaşıyordu.

armaşen köyü, 1928 tarihli osmanlıca köy listesine göre "ermeşin" (أرمەشین) adıyla erzurum vilayetinin tortum kazasına bağlı kosor nahiyesinde yer alıyordu. 1940 genel nüfus sayımında "armuşen" biçiminde kaydedilmiş olan armaşen köyü aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 356 kişiden oluşuyordu.

armaşen "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla çamlıalan olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında çamlıalan köyünün nüfusu 529 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 108 kişi okuma yazma biliyordu.

nüfus

kaynakça

şenkaya'nın mahalleleri
Çatalelma, Şenkaya

çatalelma, erzurum ilinin şenkaya ilçesine bağlı bir mahalledir.

tarihçe 

çatalelma köyünün eski adı nusunk, nusung veya nüsünk'tür. nitekim 1886 tarihli rus nüfus tespitinde "nyusyung" (нюсюнгъ), 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde nüsünk veya nusung (نوسونك) olarak geçer.

nusung'un yer aldığı tao, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biriydi. nitekim osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında gürcülerden ele geçirmiştir. köyün sınırları içindeki kale ve kilise de köyün eski bir yerleşim olduğunu göstermektedir.

nusung köyü, 93 harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan berlin antlaşması'yla osmanlı devleti tarafından çarlık rusya'sına bırakıldı. rus idaresinin "nyusyung" adıyla kaydettiği köy oltu okrugu'nun oltu kazasına  bağlıydı. 1886 nüfus sayımında köyde 38 hanede, 129'u erkek ve 123'ü kadın olmak üzere "türk" olarak kaydedilmiş 252 kişi yaşıyordu. nusung köyü aynı zamanda aynı adlı nahiyenin idari merkeziydi. on bir köyü kapsayan nusung nahiyesi 433 haneden oluşuyordu. nahiyede 1.417'si erkek ve 1.346'sı kadın olmak üzere 2.768 kişi yaşıyordu. bu nüfus rum, kürt, türk, ermeni, karapapak ve başka halklardan oluşuyordu.

nusunk, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde kars vilayetinin sarıkamış kazasının bağlı bardız nahiyesinin köylerinden biriydi. nusunk köyü 1935 genel nüfus sayımında "lüsünk" adıyla kaydedilmiştir. bu tarihte aynı idari konuma sahip olan köyün nüfusu 415 kişiden oluşuyordu. köyün adı daha sonra da bir süre bu şekilde kaydedilmiştir. 1946 yılında şenkaya kazası kurulunca, bardız nahiyesi ve nüsünk köyü bu kazaya bağlanmıştır. 1955 genel nüfus sayımında köy "nüsünk (elmalı)" biçiminde kaydedilmiştir. bu sırada köyde 490 kişi tespit edilmiştir. bu kayıttan köyün adının "elmalı" olarak değiştirildiği, fakat eski adına geri dönüldüğü anlaşılmaktadır. 

nüsünk köyü, 1960 genel nüfus sayımında "çatalelma (nüsünk)" biçiminde kaydedilmiştir. bu durum köyün adının 1959 yılında 7267 sayılı kanunla çatalelma olarak değiştirildiğini göstermektedir. 1965 genel nüfus sayımında çatalelma köyünün nüfusu 576 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 254 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
erzurum il merkezine 165 km, şenkaya ilçe merkezine 34 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

şenkaya'nın mahalleleri
Değirmenlidere, Şenkaya

değirmenlidere, erzurum ilinin şenkaya ilçesine bağlı bir mahalledir.

tarihçe 

değirmelidere köyünün eski adı türkçe kaynaklarda ağundir, avunder gibi farklı biçimlerde geçer. nitekim 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde ağundir (آغوندیر) ve 1950 genel nüfus sayımı sonuçlarında avinder olarak geçer. bu yer adının gürcüce agundziri'den (აგუნძირი) değişime uğradığı tahmin edilmektedir.

ağundir köyü, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tao'da yer alır. nitekim osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında gürcü yönetiminden ele geçirmiştir.

ağundziri köyü, 93 harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan berlin antlaşması'yla osmanlı devleti tarafından çarlık rusya'sına bırakıldı. rus idaresinin agundir (агундиръ) adıyla kaydettiği köy oltu sancağının oltu kazasına bağlıydı. 1886 nüfus sayımında bu kazaya bağlı zagderek nahiyesinin sekiz köyünden biriydi. köyde kaydedilmiş olan 17 hanede, 45'i erkek ve 62'si kadın olmak üzere 107 kişi yaşıyordu. nüfusun tamamı kürt olarak kaydedilmiştir.

ağundir 1928 yılında erzurum vilayeti içinde oltu kazasının kosor nahiyesine bağlıydı. 1935 yılında, "ağonder" adıyla kaydedilmiş ve aynı idari konuma sahip köyde 302 kişi yaşıyordu. 1946 yılında şenkaya ilçesi kurulunca, ağonder köyü de bu ilçeye bağlandı. farklı biçimlerde yazılan bu yer adı türkçe olmadığı için 1959 yılında değirmenlidere olarak değiştirildi. değirmenlidere köyünün nüfusu 1965 yılında 780 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 260 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 

değirmenlidere köyü erzurum il merkezine 175 km, şenkaya ilçesine 44 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

şenkaya'nın mahalleleri
Deliktaş, Şenkaya

deliktaş, erzurum ilinin şenkaya ilçesine bağlı bir mahalledir.

tarihçe

deliktaş köyünün eski adı sosan'dır. nitekim 1886 rus nüfus sayımında sosan-kışlag (сосан-кишлагъ) olarak geçer. bugünkü yerleşim eski yerleşimin 5 kilometre uzağında yer alır ve deliktaş adı, hemen yakınındaki kayaya oyulmuş kilis ve depolardan gelir.

sason-kışlag, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tao'da yer alır. nitekim osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında gürcülerden ele geçirmiştir. deliktaş köyünün sınırları içindeki mağara kilise de bu dönemden kalmış olmalıdır.

sason-kışlag köyü, 93 harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan berlin antlaşması'yla osmanlı devleti tarafından çarlık rusya'sına bırakıldı. rus idaresinde köy oltu okrugu'nun oltu kazasına  bağlıydı. 1886 nüfus sayımında "kürt beritanlı aşireti'nin köylerinden biri olan sason-kışlag'ta 4 hanede, 14'ü erkek ve 23'ü kadın olmak üzere 37 kişi yaşıyordu. bu nüfusun tamamı kürtlerden oluşuyordu. bu kayıt, köyün hristiyan nüfusunun bu tarihten önce ortadan kalktığını göstermektedir.

sason-kışlag, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde "delikli taş" (دەلیكلی طاش) olarak geçer. bu tarihte delikli taş, erzurum vilayetinin oltu kazasına bağlı kosor nahiyesinin köylerinden biriydi. 1935 genel nüfus sayımında "deliktaş" olarak yazılmış olan köy, oltu kazasının kömürlü nahiyesine bağlanmıştı ve nüfusu 135 kişiden oluşuyordu. 1946 yılında şenkaya kazası kurulunca, kömürlü nahiyesi ve deliktaş köyü bu kazaya bağlanmıştır. 1965 genel nüfus sayımında deliktaş köyünün nüfusu 266 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 31 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
erzurum il merkezine 153 km, şenkaya ilçesine 34 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

şenkaya'nın mahalleleri
Doğanköy, Şenkaya

doğanköy, erzurum ilinin şenkaya ilçesine bağlı bir mahalledir.

tarihçe 

doğanköy'ün eski adı agirdgom'dur. nitekim 1595 tarihli osmanlı mufassal defterinde agirdgom (اكرد كوم) olarak geçer. bu yer adı zaman içinde agidgom veya egidkom'a (اكید كوم) dönüşmüştür.

agirdgom köyü, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tao'da yer alır. nitekim bu bölgeyi osmanlılar 16. yüzyılın ortalarında gürcülerden ele geçirmiştir. doğanköy'ün sınırları içindeki megalit yapı ve kilise kalıntıları da buranın eski bir yerleşim olduğunu göstermektedir.

agirdgom, 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı tahrir defterine göre gürcistan vilayeti içinde penek livasının penek nahiyesine bağlıydı. bu sırada köyün nüfus 7 hristiyan haneden oluşuyordu. hane reisi erkeklerin adları, köyün nüfusunun çoğunluğunun gürcülerden oluştuğunu göstermektedir.

eğitkom köyü, 93 harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan berlin antlaşması'yla osmanlı devleti tarafından çarlık rusya'sına bırakıldı. rus idaresinin agit-kom (агит-ком) adıyla kaydettiği köy oltu sancağının oltu kazasına bağlıydı. 1886 nüfus sayımında köyde 29 hanede, 89'u erkek ve 81'i kadın olmak üzere 170 kişi yaşıyordu. bu nüfus içinde 166 kişi (28 hane) türk, 4 kişi (1 hane) kürt olarak kaydedilmiştir.

agirdgom 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde erzurum vilayetinin oltu kazasının kosor nahiyesine bağlı köylerden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında "eğit kom" biçiminde kaydedilmiş olan köyün nüfusu 477 kişiden oluşuyordu. 1946 yılında şenkaya kazası kurulunca, agirdkom da bu ilçeye bağlandı. agirdgom veya agitkom türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla doğanköy olarak değiştirilmiştir. doğanköy'de 1965 yılında 682 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 216 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
erzurum il merkezine 173 km, şenkaya ilçe merkezine 14 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

şenkaya'nın mahalleleri
Dokuzelma, Şenkaya

dokuzelma, erzurum ilinin şenkaya ilçesine bağlı bir mahalledir. erzurum ili büyükşehir belediyesi olmadan önce bir köydü.

tarihçe

bugün dokuzelma adını taşıyan köyün bilinen en eski adı çamhusi’dir. 1907 yılında bölgeyi gezen gürcü tarihçi ekvtime takaişvili köyün adını aynı şekilde, çamhusi (ჩამხუსი) biçiminde yazmıştır. bununla birlikte, 1877-1878 osmanlı-rus savaşı’nda bölgeyi ele geçiren ruslar ise, 1886 tarihindeki nüfus sayımında köyün adını şamhos (шамхос) olarak kaydetmişlerdir.

köyün eski adı türkçede farklı biçimler almıştır. 1928 tarihli son teşkilat-i mülkiyede köylerimizin adları adlı osmanlıca kitapta köyün adı şamkas (شامقاص) olarak yazılırken, 1933 yılında dahiliye vekaleti’nin yayımladığı köylerimiz adlı kitapta ise şamhas olarak verilmiştir. i̇çişleri bakanlığı'nın bir yayını olarak 1968'de basılmış köylerimiz adlı kitapta ise köyün eski adı 1928 yılında olduğu gibi şamkas, yeni adı da dokuzelma geçer.

tarihsel tao bölgesinde yer alan çamhusi’nin kuruluşu hakkında bilgi yoktur. ancak burada varlığı bilinen kilisenin 7-9. yüzyılda inşa edilmiş olması, köyün çok eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir. tao bölgesi bu dönemden itibaren gürcü hükümdarlar tarafından yönetiliyordu. 11. yüzyılın sonlarında büyük selçukluların hakim olduğu bölge, daha sonra birleşik gürcistan krallığı sınırları içinde yer aldı. birleşik gürcistan krallığı’nın parçalanmasından sonra çamsuhi ve çevresi, 13. yüzyılın ikinci yarısından itibaren gürcü atabeglerin devleti olan samtshe-saatabago’nun (1268-1625) idaresinde kaldı. 16. yüzyılın sonlarına doğru osmanlılar samtshe-saatabago’nun topraklarının büyük kısmını ele geçirerek bölgeyi çıldır eyaleti’ne dönüştürdüler ve çamsuhi de bu eyaletin içinde kaldı.

çamsuhi, uzun süre osmanlı idaresinde kaldıktan sonra 1877-1878 osmanlı-rus savaşı’nın sonucunda rusların eline geçti.  bu savaştan yaklaşık sekiz yıl sonra, 1886 yılında yapılan nüfus sayımında çamsuhi’de sadece 17 kişi yaşıyordu. bu nüfusun tamamı kürt olarak kaydedilmiştir. köyün nüfusu 1896’da  24 kişiye, 1906’da da 35 kişiye yükselmişti. candan badem’in çarlık yönetiminde kars, ardahan, artvin adlı kitabında bu kürt nüfusunun beritanlı aşireti üyeleri olduğu belirtilmiştir. çarlık yönetiminde çamsuhi, kars oblastının oltu sancağına (okrug) bağlı oltu kazasında (uçastok) yer alıyordu. osmanlıların gürcülerden ele geçirdiği toprakların erken dönemdeki tahriri olan 1595 tarihli defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan’da çamsuhi’nin yer almaması köyün o tarihte boşalmış olmasıyla ilişkili olabilir. kürtlerin bu köye geç dönemde yerleştirilmiş olma ihtimali vardır.

coğrafya

dokuzelma köyü, erzurum kentine 212 km, şenkaya kasabasına 40 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 yerelnet 

şenkaya'nın mahalleleri
erzurum tarihi
tao-klarceti
Dolunay, Şenkaya

dolunay, erzurum ilinin şenkaya ilçesine bağlı bir mahalledir.

tarihçe 

dolunay'ın eski adı kursune veya kursuna'dır. nitekim erkan-i harbiye-i umumiye'nin 1914 tarihli haritasında "kursune/kursuna" (قورصونە) olarak geçer. ancak bu haritada köyün kendisi değil, aynı adı taşıyan derenin adı yazılmıştır. köyün adı daha sonra türkçe kaynaklarda kürsüne biçiminde yazılmıştır. 

kursune, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tao'da yer alır. nitekim osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında gürcülerden ele geçirmiştir. köyün adı gürcüce kaynaklarda kursuna (კურსინა) olarak geçer. ancak eski kayıtlarda köyün adı geçmemektedir. bu yerleşimin eskiden özyurt köyünün bir mahallesi olduğu bilinmektedir. özyurt'tan ayrılıp ayrı köy haline gelen dolunay, 1990 gelen nüfus sayımında şenkaya ilçesinin kömürlü nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 772 kişiden oluşuyordu.

bugünkü dolunay köyünün 500 metre güneybatısında eski bir yerleşimin izleri tespit edilmiştir. bu yerleşimin olduğu yerde ayrıca bir kilisenin kalıntıları bulunmaktadır. köyün eskiden var olan hristiyan nüfusunun burada yerleşik olduğu bu tespitlerden anlaşılmaktadır.

coğrafya 

dolunay köyü erzurum il merkezine 228 km, şenkaya ilçesine 56 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

şenkaya'nın mahalleleri
Dörtyol, Şenkaya

dörtyol, erzurum ilinin şenkaya ilçesine bağlı bir mahalledir.

tarihçe 

dörtyol köyünün eski adı türkçe kayıtlarda zedekom veya zedrekom gibi farklı biçimlerde geçer. nitekim erkân-i harbiye-i umumiye'nin 1914 tarihli haritasında zedekom / zadakom (زەدەكوم) ve 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde zedre kom (زەدرە كوم) biçiminde yazılmıştır. 

zedekom köyü, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tao'da yer alır. nitekim osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında gürcülerden ele geçirmiştir. gürcüce bir kaynakta köyün eski adının "sadgomi"den (სადგომი) değişime uğramış olabileceği belirtilmiştir. gürcüce bir kelime olan "sadgomi" (სადგომი), ev, barınak, ahır gibi anlamlara gelir.

zedekom, osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespitinde çıldır eyaleti'nin oltu sancağına bağlıydı ve bu tarihte köyde 5 hanede 15 erkek kaydedilmişti. erkek sayısı kadar kadın eklenince, zedekom köyünün nüfusunun yaklaşık 30 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

zedekom köyü, 1928 tarihli osmanlıca köy listesine göre kars vilayetinin sarıkamış kazasına bağlı bardiz nahiyesinin köylerinden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında "zadrakum" olarak kaydedilmiş olan köy, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 240 kişiden oluşuyordu. 1946 yılında şenkaya kazası kurulunca, bardiz nahiyesi ve zadrakom köyü bu kazaya bağlandı. 1955 genel nüfus sayımında "zadrakom (dörtyol)" biçiminde kaydedilmiş olması, 1950'den sonra köyün adının değiştirildiğini göstermektedir. 1965 yılında dörtyol köyünde 363 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde sadece 86 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 

dörtyol köyü erzurum il merkezine 165 km, şenkaya ilçe merkezine 36 km uzaklıktadır. güneyde bulunan yoldan oltu ilçesine, kuzeyde bulunan yoldan şenkaya ilçesine bağlanmaktadır. doğu ve batı da bulunan yollar komşu köylerle bağlantı kurmaktadır. batısında nüğürcük köyü, kuzey batısında çatak köyü, doğusunda üskühat köyü eski adıyla bilinen oyuktaş köyü ve bardız köyü, güney batısında ağ kilise, kireçli ve şenkaya vardır.

nüfus

kaynakça

şenkaya'nın mahalleleri
Esence, Şenkaya

esence, erzurum ilinin şenkaya ilçesine bağlı bir mahalledir.

tarihçe 

esence köyünün eski adı pagir'dir. 1835 tarihli osmanlı nüfus defterinde bagir ve pagir olarak kaydedilmiştir. bu yer adı, "halat" anlamına gelen gürcüce bagiri'den (ბაგირი) geliyor olabilir.

pagir köyü, orta çağda gürcistan'ın bir parçası olan tao bölgesinde yer alıyordu. nitekim osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarına doğru gürcülerden ele geçirdi. osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespitinde köy çıldır eyaleti'nin penek sancağı'na bağlıydı ve bu tarihte köyü oluşturan 7 hanede 26 erkek kaydedilmişti. erkek sayısı kadar kadın eklenince, hars köyünün nüfusunun yaklaşık 52 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

pagir köyü, 93 harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan berlin antlaşması'yla osmanlı devleti tarafından çarlık rusya'sına bırakıldı. rus idaresinin pagir / pagker (пагир / пагкер) adıyla kaydettiği köy oltu sancağının (okrug) oltu kazasına (uçastok) bağlıydı. 1886 nüfus sayımında köyde sadece 8 kürt yaşıyordu. köyün nüfusu 1896 yılında 15 kişiye, 1906 yılında da 26 kişiye ulaşmıştır.

pagir, 1950 yılında gelindiğinde 104 kişilik nüfusa sahip bir köydü. pagir türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla esence olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında esence köyünün nüfusu 129 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 13 kişi okuma yazma biliyordu. bu tarihte köy şenkaya kazasının akşar bucağına bağlıydı.

coğrafya 

erzurum iline 155 km, şenkaya ilçesine 54 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

şenkaya'nın mahalleleri
Esenyurt, Şenkaya

esenyurt, erzurum ilinin şenkaya ilçesine bağlı bir mahalledir.

tarihçe

esenyurt köyünün eski adı noreşen'dir. nitekim 1574 tarihli osmanlı mufassal defterinde ve erkân-ı harbiye-i umumiye'nin 1914 tarihli haritasında "noreşen / norşin" (نورشین) olarak geçer.

noreşen köyü, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tao'da yer alır. nitekim osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında gürcülerden ele geçirmiştir. köyde "kilise uban" (gürcüce "ubani / უბანი“: mahalle) olarak adlandırılan yerde varlığı bilinen kilise, burada eskiden hristiyan nüfusun yaşadığına işaret etmektedir. nitekim noreşen ermenice bir yer adı olup "yeni köy" anlamına gelir.

noreşen, 1574 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterine göre, oltu sancağının bardiz nahiyesinin köylerinden biriydi. köyün nüfusu, tamamı hristiyan olan 28 haneden oluşuyordu.

noreşen, osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespitinde çıldır eyaleti'nin oltu sancağına bağlıydı ve müslim nüfus defterine göre köydeki 46 hanede 162 erkek yaşıyordu. erkek sayısı kadar kadın eklenince, noreşen köyünün nüfusunun yaklaşık 322 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

noreşen köyü, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde "noreşen/norşin" (نورشین) kars vilayetinin sarıkamış kazasının bardiz nahiyesine bağlı köylerden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında "norşin" olarak kaydedilmiş olup idari konuma sahipti ve nüfusu 481 kişiden oluşuyordu. 1946 yılında şenkaya ilçesi kurulunca, bardiz nahiyesi ve norşin köyü bu kazaya bağlandı. 1950 genel nüfus sayımında "noreşen", 1955 genel nüfus sayımında "norşen (esenyurt)" kaydedilmiş olması, bu iki tarih arasında köyün adının değiştirildiğini göstermektedir. esenyurt köyünde 1965 genel nüfus sayımında 622 kişi tespit edilmişti ve bu nüfus içinde 211 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
erzurum il merkezine 151 km, şenkaya ilçe merkezine 36 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

şenkaya'nın mahalleleri
Gaziler, Şenkaya

gaziler, erzurum ilinin şenkaya ilçesine bağlı bir mahalledir.

tarihçe 

gaziler köyünün eski adı bardusi veya bardisi'dir. gürcüce bardisi’den (ბარდისი), “bardi” (ბარდი) kelimesinden türemiş olabilir.  bu şekliyle bu yer adı çalılık anlamına gelir. bununla birlikte bu yer adı farklı kaynaklarda barduz, bardusi (ბარდუსი) ve pertusi (პერტუსი) biçiminde de yazılmıştır. bu yer adının gürcüce pertusi'den değişime uğramış olabileceğine dair görüş de bulunmaktadır. bu yer adı türkçeye bardız şeklinde girmiştir. nitekim 1694-1732 osmanlı cebe defterinde ve 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde bardız (باردیز) olarak geçer. 

eski bir bölge ve yerleşim yeri olan bardız, erken ve geç orta çağda gürcü krallığı sınırları içinde yer alıyordu. nitekim osmanlılar burayı 16. yüzyılın ortasında gürcülerden ele geçirmiştir. bir süre bağımsız sancak olan bardız, 1574 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterinde oltu sancağının bir köyü ve nahiyesi idi. bardız nahiyesine bağlı 34 köyden 22’si bu tarihte boşalmıştı. nahiyenin nüfusu 196 haneden oluşuyordu ve bu tarihte 187 hane hristiyan idi ve 9 hane müslüman olmuştu. 1835 yılında bardız köyü oltu sancağında yer alıyordu ve köyde 226 hanede 1.412 kişi yaşıyordu.

bardız, uzun süre osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 1877-1878 osmanlı-rus savaşı'nın ardından rusların eline geçti. rus idaresince 1886 yılında bardus (бардус) adıyla kaydedilmiş olan köy, oltu okrugu’nun oltu kazasına (uçastok) bağlıydı. nüfusu 404 kişiden oluşuyordu ve 392 kişi rum, 14 kişi oset olarak kaydedilmişti.

gaziler köyünde, girişteki bir taşta gürcüce yazıtın bulunduğu bardız kalesi günümüzde büyük ölçüde sağlamdır. büyük ölçüde yıkılmış olan haç planlı ve kubbeli bardisi kilisesi (bardız kilisesi), bobisgeri kilisesi’nin planı örnek alınarak inşa edilmiştir.

bardız, sarıkamış harekatında önemli bir rol oynamış ve enver paşa 25 aralık 1914’te ix. kolordu’nun bir tümeni ile sonu felaketle bitecek sarıkamış saldırısının son aşamasını bardız’dan başlatmıştır.

coğrafya 
gaziler köyü erzurum il merkezine 151 km, şenkaya ilçe merkezine 36 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 bardiz.com

şenkaya'nın mahalleleri
Gezenek, Şenkaya

gezenek, erzurum ilinin şenkaya ilçesine bağlı bir mahalledir.

tarihçe 

gezenek köyünün eski adı posik'tir. nitekim 1574 tarihli osmanlı mufassal defterinde ve erkân-i harbiye-i umumiye'nin 1914 tarihli haritasında posik (پوسیك) olarak geçer. ayrıca 1902 tarihli kars haritasında da bu yerleşimin adı "posik" biçiminde yazılmıştır. bu yer adı, ermenicenin etkisiyle gürcüce "poso"dan değişime uğramış olabilir. poso (ფოსო), çöküntü, çukur anlamına gelir.

posik, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tao'da yer alır. nitekim osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16 yüzyılın ortalarında gürcülerden ele geçirmiştir. köydeki megalit yapı ve kilise kalıntıları da buranın eski bir yerleşim olduğunu göstermektedir.

posik, 1574 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterine göre, oltu sancağının bardiz nahiyesinin köylerinden biriydi. köyün nüfusu, tamamı hristiyan olan 29 haneden oluşuyordu.

posik, osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespitinde çıldır eyaleti'nin oltu sancağına bağlıydı ve müslim nüfus defterine göre köydeki 28 hanede 81 erkek yaşıyordu. erkek sayısı kadar kadın eklenince, posik köyünün nüfusunun yaklaşık 162 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

posik köyü, 93 harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan berlin antlaşması’yla osmanlı devleti tarafından rusya'ya bırakıldı. rus idaresinin "posik" (посикъ) adıyla kaydettiği köy, oltu sancağının oltu kazasına bağlıydı. 1886 yılındaki nüfus tespitinde köydeki 32 hanede, 113'ü erkek ve 104'ü kadın olmak üzere 217 kişi yaşıyordu. bu nüfusun tamamı rumlardan oluşuyordu. posik köyünün nüfusu 1896 yılında 240 kişiye, 1906 yılında ise 296 kişiye yükselmiştir.

posik köyü, 1940 genel nüfus sayımında kars vilayetinin sarıkamış kazasına bağlı bardiz nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 243 kişiden oluşuyordu. 1946 yılında şenkaya kazası kurulunca, bardiz nahiyesi ve posik köyü bu kazaya bağlandı. posik türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla gezenek olarak değiştirilmiştir. gezenek köyünün nüfusu 1965 yılında 385 kişide oluşuyor ve bu nüfus içinde 142 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 

gezenek köyü erzurum il merkezine 171 km, şenkaya ilçe merkezine 16 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 

şenkaya'nın mahalleleri
Göllet, Şenkaya

göllet, erzurum ilinin şenkaya ilçesine bağlı bir mahalledir.

tarihçe 

bu yerleşimin bilinen en eski adı göllet'tir. ancak 1886 rus nüfus sayımında "gellyat" (геллятъ) ve erkan-ı umumiye-i harbiye'nin 1914 tarihli haritasında "gelât / gellât" (كەلات) biçiminde kaydedilmiştir.

göllet köyünün yer aldığı tao, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biriydi. nitekim osmanlılar bu bölgeyi gürcülerden ele geçirmiştir. ancak köyün bu dönemdeki varlığına ve eski adına ilişkin kesin bir bilgi yoktur. bununla birlikte "göllet" adı "yayla" anlamına gelen lazca "gola" (გოლა) kelimesinden türemiş olabilir. öte yandan "gelat" adı, gürcistan'daki gelati'yi andırması açısından da dikkat çekmektedir.

göllet köyü, 93 harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan berlin antlaşması'yla osmanlı devleti tarafından çarlık rusya'sına bırakıldı. rus idaresinde "gelyat" (геллятъ) biçiminde kaydedilmiş olan köy oltu sancağının oltu kazasına bağlıydı. 1886 nüfus sayımında köyde 15 hanede, 46'sı erkek ve 49'u kadın olmak üzere 95 kişi yaşıyordu. nüfusun tamamı türk olarak kaydedilmiştir. göllet köyünün nüfusu 1896 yılında 164 kişiye, 1906 yılında ise 183 kişiye yükselmiştir.

göllet, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde sehven "kollek" (كولك) adıyla kaydedilmiştir. bu tarihte köy erzurum vilayetinin oltu kazasının kosor nahiyesine bağlıydı. bu yerleşim 1940 genel nüfus sayımında kömürlü nahiyesinin idari merkeziydi ve nüfusu 256 kişiden oluşuyordu. 1946 yılında şenkaya kazası kurulunca, kömürlü nahiyesi ve göllet köyü bu ilçeye bağlandı. göllet köyünde 1965 yılında 424 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde sadece 171 kişi okuma yazma biliyordu. sonraki bir tarihte göllet'in adı kömürlü olarak değiştirilmiş, ancak yakın bir zamanda köye eski adı iade edilmiştir.

coğrafya 
göllet köyü erzurum il merkezine 168, şenkaya ilçe merkezine 36 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
yerelnet

şenkaya'nın mahalleleri
Gözalan, Şenkaya

gözalan, erzurum ilinin şenkaya ilçesine bağlı bir mahalledir.

tarihçe 

gözalan köyün eski adı ekesori (ეკესორი) veya ekesor'dur. nitekim 1595 tarihli osmanlı mufassal defterinde ekesor (اكیصور) diye geçer.

ekesor köyü, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tao'da yer alır. nitekim osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında gürcülerden ele geçirmiştir. köy, 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı tahrir defterine göre gürcistan vilayeti içinde penek livasının penek nahiyesine bağlıydı. nüfusu 15 hristiyan haneden oluşuyordu. hane reislerinin adlarına ve baba adlarına bakınca, köyün nüfusunun çoğunluğunun gürcülerden oluştuğu anlaşılmaktadır. ekesor'da buğday, arpa, darı tarımı ve şarapçılık ile arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu.

ekesor köyü, 93 harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan berlin antlaşması'yla osmanlı devleti tarafından çarlık rusya'sına bırakıldı. rus idaresinde ekazor (эказоръ) biçiminde kaydedilmiş olan köy oltu sancağının oltu kazasına bağlıydı. 1886 nüfus sayımında köydeki 13 hanede, 47'si erkek ve 42'si kadın olmak üzere 89 kişi yaşıyordu. nüfusun tamamı türk olarak kaydedilmiştir. ekesor veya ekazor köyünün nüfusu 1896 yılında 100 kişi, 1906 yılında ise 137 kişi olarak tespit edilmiştir.

ekesor köyü 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde hekesor (هیكەصور) adıyla kaydedilmiştir. bu tarihte köy erzurum vilayetinin oltu kazasının kosor nahiyesine bağlıydı. hekesor, 1940 genel nüfus sayımında oltu kazasında kömürlü nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 222 kişiden oluşuyordu. 1946 yılında şenkaya kazası kurulunca, kömürlü nahiyesi ve ekesor köyü bu ilçeye bağlandı. ekesor veya hekesor türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla gözalan olarak değiştirilmiştir. gözalan köyünde 1965 yılında 406 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde sadece 84 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
erzurum il merkezine 158 km, şenkaya ilçe merkezine 29 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 

şenkaya'nın mahalleleri
Gözebaşı, Şenkaya

gözebaşı, erzurum ilinin şenkaya ilçesine bağlı bir mahalledir.

tarihçe

gözebaşı ile i̇çmesu köylerinin eski adı hamas'tır. bu yer adı gürcüce kaynaklarda hamasi (ჰამასი) biçiminde geçer. 1574 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterinde gözebaşı köyü hamas-i ulya (هاماس علیا / yukarı hamas), i̇çmesu köyü ise hamas-i süfla (هاماس سفلا / aşağı hamas) olarak kaydedilmiştir.

yukarı hamas köyü, orta çağda gürcistan'ın bir parçası olan tao bölgesinin köylerinden biriydi. nitekim osmanlılar bu yerleşmeyi 16. yüzyılda gürcülerden ele geçirdi. 1574 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterine göre yukarı hamas, "hamas-i ulya" adıyla oltu sancağının bardız (bardusi) nahiyesine bağlıydı. aşağı hamas köyünde 24 hristiyan hane yaşarken, aşağı hamas köyü boşalmış, insansız hale gelmişti.

yukarı hamas köyünün daha sonra yeniden iskân edildiği anlaşılmaktadır. nitekim osmanlı idaresinin oltu sancağında askere alma ve vergi toplama amacıyla 1835 yılında erkek nüfusunu tespiti sırada köyde  25 hanede 115 erkek yaşıyordu. erkek sayısı kadar kadın eklenince, yukarı hamas köyünün toplam nüfusunun yaklaşık 230 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

yukarı hamas ve aşağı hamas köyleri, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde "hamaslar" (هاماسلر) adıyla tek köy olarak kaydedilmiştir. bu sırada bu iki yerleşim kars vilayetinin sarıkamış kazasının bardız nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında yukarıhamas adıyla ayrı bir köy olarak aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 561 kişiden oluşuyordu. 1946 yılında şenkaya ilçe olunca, yukarı hamas köyü sarıkamışt'an alınıp şenkaya ilçesine bağlandı. hamas veya hamasi  "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla gözebaşı olarak değiştirilmiştir. gözebaşı köyünün nüfusu 1965 yılında 372 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 200 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
erzurum iline 146 km, şenkaya ilçesine 40 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 

şenkaya'nın mahalleleri
Gülveren, Şenkaya

gülveren, erzurum ilinin şenkaya ilçesine bağlı bir mahalledir.

tarihçe 

gülveren köyünün eski adı eznos'tur. bu yer adı daha sonra türkçe kaynaklarda i̇znos'a dönüşmüştür.

eznos köyü, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tao'da yer alır. nitekim osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında gürcülerden ele geçirmiştir. köyde yıkılmış olan kilise bu dönemden kalmış olabilir. megalit yapı kalıntısı da buranın çok eski bir yerleşim alanı olduğunu göstermektedir.

eznos, osmanlı idaresinin ilk döneminde, 1574 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı tahrir defterine göre, aradahan-i büzürg livasının bana nahiyesinde yer alıyordu. nüfusu 24 hristiyan haneden oluşuyordu.

eznos, osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespitinde çıldır eyaleti'nin penek sancağına bağlıydı ve bu tarihte köyü oluşturan 15 hanede 46 erkek kaydedilmişti. erkek sayısı kadar kadın eklenince, eznos köyünün nüfusunun yaklaşık 92 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

eznos köyü, 93 harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan berlin antlaşması’yla osmanlı devleti tarafından rusya'ya bırakıldı. rus idaresinin eznos (эзносъ) adıyla kaydettiği köy, oltu sancağının oltu kazasına bağlıydı. 1886 yılındaki nüfus tespitinde köydeki 11 hanede, 47'si erkek ve 41'i kadın olmak üzere 88 kişi yaşıyordu. bu nüfusun tamamı türk olarak kaydedilmiştir. eznos köyünün nüfusu 1896 yılında 114 kişi, 1906 yılında ise 152 kişi olarak tespit edilmiştir.

eznos köyü, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde erzurum vilayetinin oltu kazasının kosor nahiyesine bağlıydı. ancak köyün adı bu listede yanlış yazılmıştır. 1940 genel nüfus sayımında "i̇znos" olarak kaydedilmiş olan köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 242 kişiden oluşuyordu. 1946 yılında şenkaya ilçesi kurulunca, kosor nahiyesi ve eznos köyü bu ilçeye bağlandı. eznos veya i̇znos türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla gülveren olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında gülveren köyünde 439 kişi tespit edilmişti ve bu nüfus içinde 161 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
erzurum ili merkezine 149 km, şenkaya ilçe merkezine 38 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 yerelnet

şenkaya'nın mahalleleri