Swing (müzik)

swing 1930'lu yıllarda ortaya çıkan caz akımı. 20. yüzyılın en popüler caz hareketlerinden biri.

swing, 1920'li yılların sonlarına doğru gelişmeye başlamış ve 1940'ların ortalarına kadar da etkisini sürdürmüştür. bu dönem müzisyenleri müziklerine rahatlık hissi ve çok sıkı olmayan bir ritim anlayışı katmış, sekizlik nota kalıbını kullanmışlardır. bütün bunlar da 'swing hissi' ni karakterize eden önemli unsurlardır. dönemin eserlerinin çoğu orkestralar tarafından icra edildiğinden swing dönemi aynı zamanda caz orkestralarının 'altın çağı' olarak da düşünülebilir. ritmik yapısından ötürü bu müzik pek çok dansçıyı da kendine çekmiştir.

dönemin özellikleri 
swing döneminin erken dönem cazına göre faklılıkları :

 tercih edilen yapı küçük gruplar yerine büyük orkestralardır. yazılı aranjmanlar daha çok kullanılmıştır.
 saksofon swing'te daha sık kendini gösterir.
 bas viyola daha sık görünür.
 davulda hi-hat zilinin kullanımı artmıştır.
 kolektif doğaçlama pek görülmez.
 ritmik anlayış genel olarak daha gevşek ve yumuşaktır.
 swing müzisyenleri erken dönem caz müzisyenlerine göre enstrümanlarına daha hakimdirler ve yetkinlikleri daha fazladır.

caz orkestralarının enstrüman açısından yapılanışı 

caz orkestraları on ya da daha fazla müzisyenden oluşmaktaydı ve müzisyenler de üç ana kategori altında toplanırdı : ritim, bakır sazlar ve saksofon grubu.

ritim kısmı piyano, gitar, bas / bas viyola ve davulu kapsardı. bakır sazlardan oluşan kısım ise kendi için ikiye ayrılırdı : trompet ve trombon grubu.

orkestradaki saksofon grubu (ham madde olarak bakır sazlarla aynı olsa da) bakır sazlardan ayrı bir gruptu. burada şunu belirtmekte fayda var; saksofon gelişimi itibarıyla tahta üflemeli (woodwind) sınıfına girer çünkü klarinet, flüt ve obua gibi tahta üflemeli enstrümanlar saksofonun atası sayılmaktadır. saksofon kısmı aynı zamanda "kamışlı saz" (reed instrument) grubu olarak da adlandırılır. bunun nedeni saksofoncuların yeri geldiğinde klarinet de çalması ve adı geçen iki enstürmanın da kamışlı saz olmasıdır.

alto ve tenor, saksofon ailesinin orkestralarda en çok kullanılan üyeleri olmuştur. 30'ların sonuna doğru bu gruba bariton da dahil olmuştur. soprano ve bas saksofon ise yaygınlaşamamıştır. saksofon kısmında müzisyen sayısı üç ile beş arasında değişir. 40'ların sonuna doğru 2 alto 2 tenor 1 bariton standart yapılanma olarak karşımıza çıkar. bu kısımdaki sanatçılar genelde tek enstrüman çalmazar. saksofonculardan kendi enstürmanları dışında klarinet ve saksofon ailesinin diğer üyelerini çalmaları beklenir.

trompet kısmı da üç ile beş müzisyen arasında değişmektedir. 30'ların sonu 40'ların başında standart sayı üçtür. trombon kısmı ise bir ile beş arasında değişir. i̇ki veya üç tromboncu genelde standart olarak kabul edilmiştir.

orkestra aranjmanları 
caz orkestralarının artmasıyla beraber yazılı aranjmanların kullanımı da artmıştır. az sayıda müzisyenden oluşan küçük gruplar için yazılı aranjman gerekli görülmüyordu. ancak gruptaki eleman sayısı artıp büyüdükçe müzisyenlerin ellerinde yazılı bir aranjman olmadan doğaçlama yapmaları git gide zorlaştı. öyle ki, bir müzisyen yazılı aranjmanlar kullanmayan bir gruba katıldığında çok zor adapte oluyordu. aynı zamanda, müzisyenlerin iyi bir repertuvara sahip olabilmeleri için nota okuyup yazabilmeleri şart olmuştu.

aranjmanların çoğunda kompozisyonal yapı basitti. melodiler bütün grup tarafından birlik ve uyum içinde çalınırdı. bunu doğaçlama takip eder, doğaçlamalar ritim kısmının eşliği ve geri kalanların çaldığı figürler eşliğinde sürerdi. melodiler ve eşlik sırasındaki müzikal figürler orkestra içindeki kısımlar arasında dönüşümlü çalınırdı. bakır sazların çaldığını bir süre sonra saksofon kısmı alır, bakır sazlar da ritim kısmının çaldıklarını üstlenirdi. bu da orkestra içinde müzikal bir çevrimdi.

kimi zaman aranjmanlar çalınan müzikal temanın varyasyonlarına dayanmaktaydı. i̇lginçtir ki, bazen bunların doğaçlamadan daha güzel bir hava yarattığını gözleriz.

kısa - karmaşık olmayan ve melodinin bir kısmını içeren yapılara "riff" denir. riff'ler orkestraların stillerini yansıtmakta kullandığı önemli unsurlardan biridir. farklı riff'ler farklı orkestra kısımları tarafından karşılıklı olarak çalınır. hatta zaman zaman aranjmanların riff'ler üzerine inşa edildiği de görülür.

dönemin önde gelen i̇simleri

orkestra liderleri 

swing orkestraları arasında en iyileri fletcher henderson, count basie, duke ellington, jimmie lunceford ve benny goodman'ın liderlik ettikleri orkestralardır.

henderson ve ellington orkestraları erken dönem caz ile swing arasında köprü olmuş ve aradaki boşluğu doldurmuştur. her ikisi de 1920'lerin başlarında ortaya çıkmış ve zamanla büyüyüp gelişerek 30'ların sonunda 'ihtişamlı' bir yapıya kavuşmuştur.

fletcher henderson erken dönem cazındaki pek çok büyük isim ve swing döneminin doğaçlama yapabilen önemli müzisyenleri 1920'lerin başından 1930'ların sonuna kadar fletcher henderson ile çalışmıştır. bundan ötürü henderson orkestrası bir 'yıldızlar topluluğu' orkestrası olarak da nitelendirilebilir. henderson'ın stili caz orkestraları içinde temel akım / anlayışlardan biridir. ellington'ınki ise bir diğeridir. aranjmanlarında saksofonlarla bakır sazları adeta 'kapıştıran' henderson, 'block voice' tekniğini de mükemmelleştirmiştir. burada melodik ses akor dizileri içindeki en üstteki sestir ve akordaki her nota başka bir enstrüman ya da enstrüman grubu tarafından çalınır. hat armonize değilse kalın / yoğun bir ses elde edilmiş olur.

henderson'ın aranjmanlarının meşhur olmasının nedenlerinden biri de bunların aynı zamanda benny goodman tarafından kendi orkestrasında kullanılmasıdır.

jimmie lunceford, swing hissini çok iyi yansıtabilen ve müzisyenlerin örnek bir displin yansıttığı mükemmel bir orkestranın liderliğini yapmıştır. bu orkestranın swing'i aktarmasındaki başarı ve olduşturduğu pürüzsüz havanın nedeni orkestradaki kısımlar arasındaki tutarlılık ve sürekliliktir. lunceford'un orkestrası dönemin çok iyi doğaçlama yapabilen müzisyenlerine de sahip olmuştur.

benny gooodman 1930'lar ve 40'lar boyunca en çok popülariteyi elde etmiş olan caz orkestrasının lideri olmuştur. pek çok zor parçanın üstesinden gelen orkestra, liderinin sahip olduğu kusursuz swing'i dinleyiciye aktarmıştır. benny goodman'ın lakabının "king of the swing" olduğu düşünülürse böyle bir liderin orkestrasının da swing konusundaki başarısı hiç şüphesiz daha iyi anlaşılacaktır.

benny goodman kendisinden sonra gelmiş geçmiş tüm klarnetçileri etkilemiştir. goodman öyle bir popülarite kazanmıştır ki 1890 ile 1954 arasındaki plak satışlarında ilk 5'e girmiştir! goodman sadece caz için değil genel anlamda müzik endüstrisi için de en önemli isimlerden biri olmuştur. yapılan araştırmalara göre bugün louis armstrong ve dave brubeck ile birlikte en çok tanınan müzisyenler arasındadır.

goodman caz dünyasında sadece klarinetteki yetkinliğinden dolayı değil, aynı zamanda gruplarında yer verdiği müzisyenlerden dolayı da önemlidir. bu müzisyenler arasında teddy wilson, charlie christian ve lionel hampton sayılabilir.

ritim kısmı 
ritim kısmı genelde piyano, gitar, bas / bas viyola ve davulu kapsardı. bascılar genel olarak parçada zamanı tutma görevine atanmışlardı. bascının çaldıkları ya her dört vuruştan bir ve üçüncüsünde duyulurdu (ki buna two-beat style denir) ya da her vuruşta kendini gösterirdi (walking style).

bas 
bascılar görsel olarak arka planda kalmanın yanı sıra swing döneminde müzikal anlamda da arka planda kalmışlardır. basın özelliklerinin adam akıllı ortaya konması ve bu enstrümanın müziğe ağırlığını koyabilmesi 50'lere değin ender olarak gerçekleşebilen bir durumdur (duke ellington'un basçısı jimmy blanton bu 'ender' durumları yaratabilmiş basçılardan biridir). i̇lginç olan noktalardan biri de şudur : grupta kötü bir basçı varsa (ya da basçı yoksa) dansçılar ve de iyi dinleyiciler müziğin ritmik yapısındaki bu eksikliği hissederler. ancak bu hissedenlerin çok azı eksikliğin / yanlışlığın neden kaynaklandığını fark edebilmiştir...

bu dönemde jimmy blanton'un yanı sıra üç önemli basçı daha ön plandadır : walter page, slam stewart ve milt hinton.

milt hinton 
milt hinton tanınmışlığı 1930'lardaki cab calloway orkestrasındaki çalışıyla elde etmiş, bununla beraber 90'lara kadar da caz dünyasından kopmamış ve farklı caz akımlarında da adından bahsettirmiştir. kendinden emin şaşmaz temposu ve kocaman tonuyla kendisine 'yargıç' ismi takılmıştır. sebebi de parçanın temposunu belirlemesi ve bu temponun da parça boyunca hiç değişmemesidir.

slam stewart zamanlaması iyi olan ve sorumluluk sahibi bir eşlikçi olarak art tatum'la çalarken kendini göstermiş bir basçıdır. bununla beraber asıl yaratıcı solo yapabilme özelliğiyle göze batar. bu bakımdan çalış stili basın sadece 'zaman tutma' işlevi olan bir enstrüman olarak algılanmasına karşı önemli bir yer tutar.

davul 
swing davulcularının çoğu, dinleyicilere ve dansçılara gerekli vuruşları sağlamakla yetinmiştir. swing havasını dinleyiciye aktarmakta üstlerine düşen neyse onu yapmak davulcuların önemli bir kısmı için yeterliydi. swing davulcularının öncelikleri bu saydıklarımızdır; erken dönem caz davulcularında gördüğümüz nefesli sazların melodik yapısına paralel ve onunla örtüşebilecek ritmik aktivite tutumu swing davulcuları için listenin alt sıralarında yer alır. cymbal zili ve gong'un kattığı efektleri saymazsak, pek çok orkestra davulcusu bas davulda ilgili ritmi hissettirip vurgulamak ve zamanlama görevini üstlenmek dışında fazla bir şey yapmamıştır. nefesli sazların arkasında yeni, üretken, kışkırtıcı ritimler çalmaktan kaçınmışlardır. fakat bu durumdan ötürü sadece davulcuları suçlamak da doğru bir değerlendirme olmaz çünkü riff tabanlı orkestra müziği swing davulcularını kısıtlamaktaydı : çalacakları karmaşık ritmik kalıplar nefesli sazlar için yazılmış olan melodik ritimlerle çakışabiliyordu... aynı zamanda dönemin müzik anlayışı içerisinde bir nevi orkestra içi metronom olarak algılanıyorlardı. bundan dolayı 1930'ların swing davul stili gayet tutucuydu. ana melodinin arkasında gelişen ritmik bir hat, doğaçlamada davulcuyla iletişim halinde olacak ve birbirinden beslenecek solist - davulcu ilişkisini görmek dinleyicilere ancak 1940'lardan başlayarak gelişen modern cazın ve davulun gelişimiyle nasip olacaktı.

gene krupa 
peki bu tip oturmuş kurallara karşı çıkan alışılmadık davulcular yetiştirmemiş midir swing dönemi? tabii ki yetiştirmiştir. var olan standartlaşmış çalışa karşı kendi stilini ortaya koyan davulcuların başında gene krupa gelir. çalış stilinin yanında tavırlarıyla da oldukça ilgi çekip popüler olan krupa, adeta davulun gelecekte üstleneceği rol ile ilgili bazı sinyalleri aktarmıştır dinleyiciye. önündeki melodik hattı bozmadan müziğe heyecan katmayı başarmış bir davulcudur. kimi zaman eşlik olarak çaldığı bölümler başlı başına soloyu andırır. bu açıdan erken caz dönemimdeki davulcu özelliklerini de taşımakta ve tipik swing anlayışı içinde sıkışıp kalmamaktadır.

1930'ların sonuna doğru krupa'nın tam tersi bir davul yaklaşımı count basie'nin davulcusu jo jones tarafından sergilenmiştir. krupa'nın "gürültülü", her vuruşta bas davul kullanan çalış tarzına karşın jones genelde bas davul kullanmaktan kaçınmıştır. jones'un high-hat zili üzerinde çalışı krupa'ya göre çok daha esnektir. belki de bundan dolayı, jones'un çalışında süreklilik duygusu hakimdir. jones'un çalışı aynı zamanda basçıyla da yüksek bir koordinasyon kurabilmesini sağlamış bu da ritim kısmının diğer orkestralardakine göre daha akıcı olmasını sağlamıştır.

trombon 
erken dönem caz tromboncuları aynı zamanda swing döneminin önemli tromboncuları arasında yer almıştır. bu sanatçıların stilleri rafineleşmiş ve caz orkestralarında dixieland gruplarına göre kendilerini daha çok gösterme fırsatı bulmuşlardır. jack teagarden ve tommy dorsey de buna dahildir.

tommy dorsey 1930'lar, 1940'lar ve 1950'ler boyunca çok popüler olmuş olan dans orkestralarına liderlik etmiştir. bunun yanı sıra saksofoncu kardeşi jimmy dorsey ile birlikte pek çok grubun liderliğini paylaşmıştır.

tommy dorsey müzisyenler arasında çok iyi bilinen bir isimdir çünkü trombondan temiz ve yumuşak bir ton elde etmek için geliştirmiş olduğu bir tekniğe sahiptir. aletindeki ustalık, sahip olduğu parlak ton ve tiz perdelerdeki çalışı dorsey'în diğer tromboncular taradından örnek alınmasının sebeplerindendir. lawrence brown bu anlamda bir diğer önemli isimdir.

erken caz döneminde bilinmeyip swing'in caza kazandırmış olduğu isimlerden biri bill harris'tir. harris, 1940'larda woody herman orkestrasının bakır saz kısmındaki en orijinal ve etkileyici solistti. kendisi aynı zamanda j.j. johnson'dan önce modern caz trombonunun gelişmesinde önemli bir rol üstlenmiştir. alışıldık soloların yanı sıra staccato'lu ve didikleyici yapıda figürler de kullanmıştır. dönemine göre geniş bir ses aralığına sahip olan harris'in tonu kalın ve geniştir.

trompet

roy eldridge 
trompetçi roy eldridge swing döneminin en ileri seviye doğaçlamacısıydı. o, swing ile modern caz arasında bir köprüdür adeta. dizzy gillespie kendi çalışının roy eldridge sayesinde şekillendiği söylemiş, miles davis de eldridge'e olan hayranlığını dile getirmiştir.

roy eldrige'in coşku dolu agresif bir stili ve eşine az raslanan bir teknik ustalığı vardır. nota seçimindeki orijinalite ve saksofon tarzı müzikal cümleleriyle louis armstrong stili ile dizzy gillespie'nın öncülük ettiği modern yaklaşım arasındaki boşluğu doldurmuştur. eldrige'in tonu kimi zaman temiz ve sıcak kimi zaman ise sert ve keskindir. tiz perdelerde notaları kıvırırcasına çalmıştır. roy eldrige trompette uzun ve kuvvetli müzikal cümlelerin çalınabilmesinin mümkün olduğunu göstermiştir. bu söylediğimiz saksofonda yapılması çok zor olmayan ancak mekaniği nedeniyle trompette uygulanması zor olan bir şeydir.

eldrige'in etkisiyle trompetçiler aletlerindeki ustalığı geliştirmek ve daha özgün doğaçlamalar yapabilmek için çaba harcadılar. aynı zamanda bu, trompetin parça içinde doğaçlama süresinin de uzamasına imkân sağlamıştır.

eldrige'in etkisi 1950'lere kadar uzanır çünkü gillespie kendi modern yaklaşımını eldrige'in tiz perdelerdeki çalışı, geleneksel olmayan nota seçimi ve saksofon tarzı cümleleri üzerine inşa etmiştir.

swing alanının en meşhur trompetçilerinden biri de bunny berigan'dır. berigan'ın stili louis armstrong üzerine kuruludur. pürüzsüz tonu ve artikülasyonu ile oldukça usta bir trompetçidir. 1937'de "i can't get started" parçasındaki solosu o kadar sevilmiş ve tutmuştur ki adı geçen parça trompetçilerin repertuvarında vazgeçilmezlerden biri olmuştur. tommy dorsey orkestrası'nın 'marie' kaydındaki etkileyici doğaçlaması da farklı aranjmanlarla diğer pek çok orkestra tarafından çalınmıştır.

saksofon

coleman hawkins 
caz tarihine bakıldığında ilk önemli tenor saksofoncunun coleman hawkins olduğu görülür. 1920'lerde caz arenasına dahil olmaya başladığında saksofon müzik için sadece bir 'yenilik' ya da biraz fazlası olarak algılanıyordu. ancak hawkins'in çalışıyla birlikte saksofon nefesli ailesi içinde 'ün' ve 'prestij' elde etti. onun enstrümanına olan hakimiyeti ile geniş, derin, kuvvetli tonu diğer saksofonculara örnek teşkil etti. bugün saksofon cazın en popüler enstrümanlarından biri (kimileri için ise cazın ta kendisi!) haline geldiyse bunun için teşekkür edileceklerin başında coleman hawkins gelir.

kendinden önceki saksofonculara kıyasla hawkins akor ilerleyişine/değişimine (chord progression) büyük önem vermiştir. "body and soul" parçasındaki gibi komplike akor kullanım stili hawkins'i betimlemekte önemlidir. onun için melodik gelişme daha arka planda kalmaktadır. bundan ötürü de dinleyicilerinden bir kısmı onu melodik değil armonik doğaçlamacı olarak gördüklerini belirtmiştir.

hawkins fletcher henderson orkestrası'nda 1923'ten 1934'e kadar baş solist olarak yer almış daha sonra küçük gruplarla çalışmalarını sürdürmüştür. her ne kadar swing dönemiyle bütünleşmiş olsa da, 1940'larda da yerini korumuştur. teknik açıdan sağlam bir altyapıya sahip olduğundan yeni gelişen akımlara da ayak uydurabilmiştir.

caz tarihindeki en tutarlı ve ciddi solistler arasında yer alan hawkins, sadece kendi dönemindekileri etkilemekle kalmamış, sonny rollins ve john coltrane gibi saksofoncular tarafından da örnek alınmıştır. hawkins, coltrane ve lester young cazın en etkileyici tenorlarıdır.

don byas 
don byas, çağdaşı olan diğer swing saksofoncuların çoğundan daha ileri bir seviyedeydi. bundan ötürü de 1940'ların modern müzisyenleri arasında da yer alır. byas, ateşli çalışı, enstrümanındaki imrenilecek kontrol kabiliyeti ile armonik olgunluk ve melodik bir atılganlığa sahipti. sebare çalmayı ve akordaki notaların altından girip üstünden çıkmayı seven bir saksofoncuydu aynı zamanda. parçaların özgün yapısına yeni akorlar ekleyerek doğaçlamalarında her ikisinden de faydalanıyordu. bu konuda piyanist art tatum'dan esinlenmiştir. geniş ve kuvvetli çalışında hawkins etkisi görülür, ancak byas'ın çalışında swing'i yakalamak daha kolaydır. bunun nedeni belki de byas'ın geliştirdiği fikirlerin ritmik bazda daha az çeşitlilik göstermesidir. byas'ın stili kendinden sonra gelen pek çok meslektaşı tarafından takdir edilmiştir. onu kendisine örnek alan iki isim ise gerçekten önemlidir: lucky thompson ve benny golson.

benny carter ve johnny hodges swing döneminin en önemli alto saksofoncularıdır. carter'ın çalışında dinleyicileri ilk olarak etkileyen özellikler sanatçının aletindeki rahatlığı ve sıcak - parlak tonudur. carter'ın zengin ve 'lüks' bir tonu vardır. soloları akıcı ve hafiftir. aynı zamanda iyi bir trompetçi, klarinetçi ve aranjördür de.

piyano

art tatum 
art tatum caz tarihinin en çok takdir edilen piyanistleri arasında yer almıştır. 1940'lardan sonra ortaya çıkan üstün teknikli piyanistlerle kıyaslandığında bile yine de üst sıralarda yer almıştır. doğaçlamalarıyla ve popüler melodileri parçaya monte ediş biçimiyle tatum ne yapacağı tahmin edilemez bir müzisyendir. müzik sürüp giderken aklına gelen fikirle cümlelerin yönünü aniden değiştirip yeni fikri doğrultusunda çalması tatum'da görülen bir özelliktir. tatum'un çalışı oldukça süslü, uzun ve bir o kadar da hızlıdır. popüler melodileri çalarken aniden akor ekleme / değiştirme konusunda uzmandır (ki buna chord substition denir). modern caz müzisyenleri tatum'un akorlarla yaptıklarını kendi aletlerine adapte edip çalmak için uğraşmışlardır.

art tatum'un caz tarihindeki etkisi muazzamdır. klavyeye olan hakimiyeti diğer piyansitler için çıkış noktası olmuş, sololarındaki akor kullanım şekli tenor saksofoncu don byas ve altocu charlie parker tarafından adeta absorbe edilmiştir. aynı zamanda modern cazın ilk günlerinde çok önemli yeri olan iki piyanisti de etkilemiştir : bud powell ve lennie tristano. bu iki piyanistin vasıtasıyla tatum'un etkisi dolaylı da olsa 1950'lerde de görülmüştür.

teddy wilson da dönemin sivrilen piyanistleri arasındadır. erken caz döneminde görülen ağır piyona sesini yumuşatmıştır. bu vurgulu ağırlığın yerine akıcı ve yumuşak bir çalış stilini yerleştirmiştir. wilson'ın sololarında sergilediği zarafet ve intizam dinleyicileri etkileyen unsurların başında yer alır.

dönemin üç büyük ismi olan art tatum, earl hines ve teddy wilson'dan hines'ın etkileri 40'ların başındaki nat cole ve errol garner da kendini belli eder. nat "king" cole, nefesli sazların müzikal cümlelerini piyanoya taşıyanların başında yer alır. 1939 yılında cole; piyano, gitar ve bastan oluşan bir trio kurmuş, bu trionun "hit" kayıtlatı ise 1943-49 yılları arasında olmuştur. nat cole'un caza etkisi pek çok insanın düşündüğünden fazladır : oscar peterson, bill evans ve horace silver gibi modern piyansitler kendi müzikal ifadelerini oluştururken nat cole'dan etkilendiklerini belirtmişlerdir.

peterson, cole'un kendi piyano stilindeki ana etken olduğunu söylemiş ve cole gibi piyano, bas, gitardan oluşan bir trio kurmuştur. evans ise cole'un melodik fikri alıp geliştirmesi ve sonra bunu doğaçlamalarının içine monte edişinden etkilenmiştir.

cole sesiyle popüler olup bir yıldız haline gelince piyano stili ve piyanoya olan yaklaşımı gittikçe daha az önemsenir olmuştur. bu yüzde nat cole'un piyansitliği pek çok kişi tarafında maalesef 'es' geçilmiştir.

erroll garner 
erroll garner caz piyanosunda başlı başına farklı bir yerde durmaktadır. garner kendine özgü, ana akımlardan farklı bir stil geliştirmiş; bundan ötürü tam olarak ne swing ne de bop dönemine dahil edilmesi mümkündür. garner'ın tanınmaya başladığı yıllarda swing zaten zirvedeydi ve modern caz yaklaşımları da kendini göstermeye başlamıştı. garner, izlenmesi kolay swing'i yansıtan bir stile sahiptir. popüler şarkıları yorumlayan piyano triosu ile geniş ölçüde tanınmışlık elde etmiştir. diğer porçaları yorumlamanın yanında kendi bestelerini de çalan garner'ın "misty" isimli bestesi kendisini 1950'ler boyunca en çok tanınan cazcılar arasına sokmuştur. çalışının kökleri 1930'lardaki swing döneminden gelse de popülaritesini 1950'lerde kazanan garner, charlie parker gibi modern cazın sembol isimlerinden biriyle de kayıt gerçekleştirmiştir.

garner'ın sağ eliyle çaldığı cümleler earl hines'ı hatırlatır. ancak garner'ın melodik anlayışı hines'ınkine göre daha basittir. hines'ı karakterize eden ritmik sürpriz yaratma anlayışı pek görülmez. dikkati çeken bir diğer nokta da yıllar geçtikçe garner'ın stilinin evrimleşip gelişmesidir.

garner'ın çalışı kimi zaman da zengin orkestral bir hava taşır. armonik açıdan fransız i̇zlenimcilik (impressionistic) akımı temsilcilerinden claude debussy ve maurice ravel'i andırır. garner parçalarını armonik yapıya dayandırmış, doğrudan melodiyi çalmamıştır. bu da kendisinden sonra gelen piyanistlerin akora dayalı çalma yönünde garner'ı incelemelerini sağlamıştır. garner'dan etkilenen piyanistler arasında george shearing ve ahmed jamal sayılabilir.

milt buckner kilitli el tekniği stiliyle (locked-hands style) 1940'ların piyanistlerini etkilemiş bir şahıstır. bu, akoru seslendirme biçimlerinden biri olup tepedeki nota melodi notası haline gelir. bir elin melodik hattı diğer elin ise genellikle akorları çaldığı durumun tersidir. 1940'ların sonu 1950'lerin başında lennie tristano, george shearing, ahmed jamal, oscar peterson bu tekniği kullanmıştır.

gitar 
swing döneminde gitar, daha yeni yeni 'metronom' görevi dışında başka görevleri de üstlenebilecek bir enstrüman olarak algılanmaya başlanmıştı. django reinhardt ortaya çıkana dek pek çok caz gitaristi düz, akora dayalı ve piyano ile nefesli sazlara kıyasla gayet sönük bir biçimde çalıyordu. bu durum charlie christian ve django reinhardt ile birlikte değişti.

charlie christian 
charlie christian o zamana kadar keşfedilmemiş bir dünya olan 'elektrik gitar' alanında ustalığını sergilemiş bir müzisyendir. uzun, swing içeren soloları gitarı nefeslilerin hegemonyasından kurtardı. christian'ın kimi pasajları kendisine örnek aldığı saksofoncu lester young'dan esintiler taşır. jazz-rock döneminden önce yetişmiş bütün caz gitaristlerinde şu ya da bu şekilde charlie christian etkisini görmek mümkündür. hatta 1960'ların en önemli caz gitaristi olan wes montgomery de temelde charlie christian etkisi taşıdığından, christian'ın etkisi dolaylı biçimde 1990'lara kadar uzanır.

django reinhardt 
django reinhardt, fransa'da yaşamış olan bir belçika çingenesidir. çoğunlukla avrupa'da çalmış, amerika'ya sadece bir defa gitmiştir. bununla beraber kayıtlarına amerika'da ulaşılabiliyordu ve özellikle swing dönemi boyunca reinhardt amerikalı caz gitaristlerin en çok tuttuğu kişilerden biri olmuştur. reinhardt'ın aletine olan hakimiyeti had safhadadır. hız konusunda, teknik açıdan çalınması daha kolay enstrümanlarla yarıştığı bile söylenmektedir. süslü - şatafatlı bir çalışı ve oldukça belirgin bir vibratosu vardır. çingene müzik ruhu ile caz anlayışını bir potada eritmeyi başarmıştır.

bu iki gitaristi daha iyi tetkik etmek için yaklaşımlarını ve bu yaklaşımlardaki farklılıkları gözden geçirelim.

 christian'ın soloları genelde süreklilik gösteren bir düzen içindedir ama bunlarla sınırlı değildir, reinhardt ise sıra dışı ve aniden ortaya attığı melodik fikirlerle sürprizlerle doludur.
 christian'ın cümleleri nefeslileri andırır, reinhardt'ınkiler ise piyanoyu.
 christian kayıtlarının hemen hepsinde amfi kullanmıştır, reinhardt için böyle bir durum söz konusu değildir.
 christian'ın tonu yumuşak ve yuvarlaktır. reinhardt'ın tonu ise keskin ve metaliktir.
 christian'ın kökeninde blues geleneği vardır. reinhardt'a çingene müziği temel oluşturmuş, fransız izlenimcileri maurice ravel ve claude debussy'nin stilini oluşturmasında önemli rolü olmuştur.
 christian çok az vibratolu çalmıştır buna karşın reinhardt'ın vibratolu çalışı kendisini karakterize eden özelliklerin başında yer alır.

şarkıcılar

billie holiday 

billie holiday 1930'ların başlarından itibaren caz arenasında etkisi en büyük olan şarkıcıdır. pek çok vokal kariyerine holiday'i taklit ederek başlamıştır. pek çoğu da çıkardığı albümü ona adamıştır. caz müzisyenlerine "ıssız bir adaya düşseniz yanınıza alacağınız kayıtlar hangileridir" diye sorulduğunda pek çoğu yanıtlarına billi holiday'i de dahil etmiştir. caz müzisyenleri tarafından enstrümantal müziğin hemen her zaman vokale tercih edildiği de göz önünde bulundurulsa bu cevabın önemi daha iyi anlaşılır.

holiday'in sesi bessie smith kadar güçlü, sarah vaughan kadar zengin değildi. ella fitzgerald'in sahip olduğu ses aralığına ve hıza da sahip değildi. buna rağmen holiday'in bu kadar takdir edilmesinin sebebi neydi peki ? öncelikle orijinal ve taze bir sesi vardı. şarkı sözleri gerçeğe dönüşürdü adeta ve doğrudan dinleyiciyle konuşuyor havasını oluştururdu. hüzünlü şarkılarda yansıttığı keder ve ıstırap dinleyiciyi ağlatabilecek seviyedeydi. bununla beraber 1930'ların sonundaki bazı kayıtlarında çağdaşlarında raslanmayan umarsız bir neşe de görülür.

holiday'i bu kadar önemli yapan nedenlerden biri de sunduğu 'caz tadı' idi. gerçek anlamda bir blues şarkıcısı olmadığından holiday'in sesi ve yaklaşımı nefeslileri andırırdı. caz enstrümantalistleri gibi şarkıyı doğrudan sunmaktan kaçınmış, ritimleriyle oynayarak şarkıları farklı şekillerde yorumlamıştır.

holiday; artie shaw, benny goodman ve count basie gibi kendi döneminin dev müzisyenleriyle turnelere çıkmış, kayıtlar yapmıştır. 1938 yılında teddy wilson, lester young ve basie orkestrası'ndan bazı müzisyenlerle birlikte yaptığı kayıtlar dönemin sivrilmiş çalışmaları arasındadır. 1937 kaydı "carelessly" listelerde birinciliğe yükselmiş, 1945' kadar da toplam 35 kaydı ilk 1920'de kendine yer bulmuştur. kimi dinleyiciler holiday'in 1930'lar boyunca yaptığı kayıtların en iyileri olduğunu savunurken, diğer bir kısım dinleyici ise 1950'lerde yaptığı kayıtların duygusal anlamda daha vurucu olduğunu belirtmektedir.

1972 yılında yapılmış olan "lady sings the blues" filminin esin kaynağı olan billie holiday'in albümleri ölümünden yaklaşık 40 sene geçmesine karşın hâlâ pek çok müzik severe hitap etmekte, alıcı bulmaktadır.

ella fitzgerald 

ella fitzgerald 20. yüzyılın opera sanatçısı olmayan en etkileyici ve olağanüstü şarkıcısıdır. adeta kusursuz bir tekniği vardır. kıvraklığı ile dinleyiciyi etkiler. swing'i yansıtmadaki başarısı ve senkoplardaki zamanlaması ile orkestra içindeki nefesli sazlardan biri gibidir (hem de en iyilerinden biri). dönemin pek çok trompet ve saksofoncusu müzikal ifade açısından onun ulaşmış olduğu seviyeye ulaşamamıştır. 1930'ların ortalarında şöhret kazanmaya başlayan fitzgerald, 1938 yılında chick webb'in grubuyla yaptığı "a-tisket-a-tasket" icrasıyla 1 numaraya yerleşmiştir. bu grupla sonra daha pek çok kayıt gerçekleştirip turnelere çıkmış, webb'in ölümünden sonra da yıllarca liderliğini üstlenmiştir.

ella fitzgerald'ın tonu berrak ve esnektir. ses aralığı ise 3 oktavdır ki buna pek rastlanmaz. hangi tonda ve tempoda olursa olsun şarkılarında hep rahattır. yaklaşımı genel olarak huzur ve sıcaklık duygusu taşır. pek çok şarkıcının meyilli olduğu melodramik yaklaşımın aksine fitzgerald neşeli ve coşkulu bir hava taşır. pek çokları onun zirvede olduğu dönemin 1950'ler ve 1960'lar olduğunu söyler. bununla beraber 1970'li 1980'li yıllarda da oldukça etkileyici performans sergilemiştir.

kendisi icat etmemiş olsa da "scat" tarzının en bilinen temsilcisidir. ondan sonraki diğer tüm modern scat şarkıcıları kendilerini ilk etkileyen kişinin fitzgerald olduğunu söyler. scat tarzındaki bu etkisi onun sadece caz dinleyicileri tarafından sevildiği izlenimi uynadırmasın; şarkılara kattığı ruh ve gerçeklikten ötürü pek çok pop müzik dinleyicisi de ella fitzgerald'ı dinlemiş ve etkilenmiştir.

popülarite 
swing dönemindeki caz müzisyenleri bugünkü rock starlarına benzetilebilir. benny goodman, count basie, duke ellington 30'lar ve 40'lar boyunca herkesin bildiği isimlerdi. halk onları caz müzisyeni olarak değil, dans orkestralarının liderleri olarak görüyordu. bu müzisyenleri sahip oldukları ün daha sonra çok az caz müziyenine nasip olmuştur.

o dönemde orkestralarının (meşhur ya da değil) fazlalığı müzisyen ihtiyacına neden olmuş bu da caz müzisyenleri için iş olanaklarının artmasını sağlamıştır. fakat pek çok orkestra doğaçlamaya önem vermediğinden müzisyenlerin bu orkestralarda kendilerini ne kadar geliştirebildikleri tartışılır.

1950'lerdeki rock gruplarında olduğu gibi, swing gruplarının 1930'lar ve 1940'lardaki en önemli işlevi insanlara dans müziği sunmalarıydı. popüler rock gruplarıyla swing orkestralarının bir diğer benzerliği de özenle hazırlanmış kıyafetler ve sahne şovlarıdır. sergilenen performansın görselliği önemli sayıdaki dinleyici için başlı başına bir çekim oluşturmuştur. bu yüzden swing döneminin popülaritesi kulağın yanı sıra göze de hitap etmesinden kaynaklanır.

peki bu popülariteyi elde etmiş olan swing dönemi caz müziğinin zirvelerinden biri midir ? bu soruya cevap vermeden önce cazı nasıl tanımlayacağımız önem kazanıyor. eğer swing'e 'caz geleneğine ve bütünlüğüne olan bağlılığı' açısından yaklaşırsak, evet, gerçekten de swing cazın zirvelerinden biridir. ama daha katı bir tanım kullanıp, cazın doğaçlama içermesi gerektiği ve doğaçlamanın cazın olmazsa olmazlardan biri olduğunu söylersek swing için bir önceki cümledeki yargı geçerliliğini kaybeder. çünkü dönemin dans orkestralarına göre caz kategorisine çok daha yakın olan orkestralarda dahi öncelikli amaç doğaçlama değildi.

kaynakça