Nil-Sahra dilleri

nil-sahra dilleri, nubiya da dahil olmak üzere, chari ve nil nehirlerinin üst kısımlarında konuşulan bir afrika dilleri grubudur. merritt ruhlen'in 1987 yılındaki hesaplarına göre, nil-sahra dilleri kabaca 11 milyon kişi tarafından konuşulmaktadır. bu dil ailesi kendi içinde aşırı derecede farklılıklar gösterir ve hint-avrupa ve hatta nijer-kongo dillerine göre bile çok daha fazla olan bu farklılıklar nedeniyle de tartışmalı durumdadır. az sayıda tarihsel dil bilimci bu aileyi bir bütün olarak çalışmaya çaba göstermiş ve bunların bazıları da geçerliliğini reddetmiştir. özellikle tartışmaya yol açan konu, songhay dillerinin eklenmesidir.

nil-sahra dilleri, joseph greenberg'in lionel bender tarafından üzerinde değişiklik yapılmış ve ethnologue tarafından benimsenmiş görüşlerine göre (afrika dilleri, the languages of africa), aşağıdaki dallara sınıflandırılmıştır:
 komuz dilleri
 sahra dilleri (kanuri dili dahil)
 songhay dilleri
 fur dilleri (fur dili dahil)
 maba dilleri
 (chari-nil dilleri - daha sonra reddedilmiştir ve aşağıdaki 4 dal, yukarıdaki dallarla eş konuma getirilmiştir)
 orta sudan dilleri
 kunama dilleri
 berta dilleri
 doğu sudan dilleri (nubiya dilleri ve nil dilleri dahil)

anbessa tefera ve peter unseth'in fikirlerini izleyen ethnologue, henüz kesin bir sınıflandırılması olmayan şabo dilini nil-sahra ailesi içine dahil etmektedir. bazen bu dil, christopher ehret'in fikrini takiben, izole bir dil olarak tanımlanır.

roger blench'in de aralarında bulunduğu bazı dil bilimcilerin nil-sahra ailesinde saydıkları kadu dillerini ("kadugli dilleri" veya "tumtum" olarak da bilinir), greenberg'i izleyenler kordofan dilleri içine dahil ederken, ehret'i izleyenler ise küçük bir izole aile olarak kabul ederler. songhay dilleri ile dikkate değer benzerlikleri olduğu için, genellikle nijer-kongo dilleri içinde sınıflandırılan mande dillerinin de nil-sahra ailesine eklenmesi önerileri kimi zaman yapılmıştır.

antik kuş'un nesli tükenmiş meroitik dili bazen nil-sahra ailesinin muhtemel bir üyesi olarak sayılır. ancak, bu dili kuşkuya yer bırakmadan sınıflandırabilmek için hakkında çok az bilgi vardır. aynısı, görece daha yakın bir zamanda nesli tükenmiş ve kuliak ve nil dilleri ile ilişkisi olduğu öne sürülmüş olan uganda'nın oropom dili (şayet varolmuşsa) için de söylenebilir.

nil-sahra ailesinin dış akrabalıkları üzerine yapılan önermeler genellikle nijer-kongo dilleri merkezlidir:
 edgar gregersen (1972) ikisini kongo-sahra dilleri olarak birleştirmiştir.
 blench (1995) ise aslında nijer-kongo dillerinin basitçe nil-sahra ailesinin (orta sudan dilleri ile düzenlenerek) bir üyesi olabileceği fikrini önermiştir.
ancak, çoğu tarihsel dil bilimci böyle teorilere çekince ile yaklaşmaktadır.

alt sınıflandırma

bender 1997 
lionel bender, kendisine ait 1989 sınıflandırmasında ufak değişiklikler yaparak, aşağıdaki şekilde sınıflandırmıştır:
 songhay dilleri
 sahra dilleri
 kuliak dilleri
 satellite-core:
 maba dilleri
 fur dilleri
 berta dilleri
 kunama dilleri
 core nil-sahra dilleri
 doğu sudan dilleri
 orta sudan dilleri
 komuz dilleri
 kadu dilleri

ehret 2001 
christopher ehret, nil-sahra dillerinin sınıflandırılmasını tekrar düzenleyerek, aşağıdaki şekilde detaylı olarak açıklamıştır:
 koman dilleri
 sudan dilleri
 orta sudan dilleri
 kuzey sudan dilleri
 kunama dili
 sahra-sahil dilleri
 sahra dilleri
 sahil dilleri
 fur dilleri
 sahil boyu dilleri
 batı sahili dilleri
 songhay dilleri
 maba dilleri
 doğu sahili dilleri
 astaboran dilleri
 nara dili (= barea)
 batı astaboran dilleri
 nubiya dilleri
 taman dilleri
 kir-abbaian dilleri
 jebel dilleri
 doğu jebel dilleri (= tabi)
 berta dili
 kir dilleri
 nuba tepeleri (= temein) (nyimang dahil)
 daju dilleri
 surma-nil dilleri
 surma dilleri
 nil dilleri
 rub dilleri (= kuliak, teuso) (ik ve diğerleri)

kaynakça 
 lionel bender, 1997. the nilo-saharan languages: a comparative essay. münchen.
 christopher ehret, 2001. a historical-comparative reconstruction of nilo-saharan. köln.
 joseph greenberg, 1963. the languages of africa (international journal of american linguistics 29.1). bloomington, in: indiana university press.

başka dil aileleri ile akrabalıklar 
 roger blench. "is niger-congo simply a branch of nilo-saharan?", in ed. nicolai & rottland, fifth nilo-saharan linguistics colloquium. nice, 24-29 august 1992. proceedings. (nilo-saharan 10). koeln: koeppe verlag. 1995. pp. 36–49.
 edgar gregersen. "kongo-saharan". journal of african languages, 11, 1:69-89. 1972.

dış bağlantılar 
 ethnologue
 roger blench: nilo-saharan
 nilo-saharan classification (blench) (.pdf)
 nilo-saharan newsletter
 nilo-saharan language family with estimated branching dates by elizabeth t. wood (pdf file)