İdam Sehpası (film)

i̇dam sehpası  1958 fransa yapımı dramatik gerilim filmidir. özgün adı ascenseur pour l'échafaud olan bu modern kara filmin uluslararası ismi elevator to the gallows dur. sinemalarda "i̇dam sehpası" adıyla vizyona giren film, yıllar sonra trt televizyonunda ölüm asansörü adıyla yayına verilmişti.

bulgar asıllı fransız yazar noël calef'in aynı adlı romanından senaryosunu roger nimier'le birlikte yazan louis malle aynı zamanda filmin yönetmenliğini de üstlenmiştir. başlıca rollerinde jeanne moreau, maurice ronet, lino ventura, georges poujouly ve yori bertin oynamışlardır. filmin özgün müziğini ünlü siyahi amerikalı caz trompetçisi miles davis (d.1926 - ö.1991) yapmıştır. görüntü yönetmeni henri decaë'nın bolca başvurduğu paris'in bol kontrastlı siyah-beyaz gece çekimleri ve buna baştan sona eşlik eden miles davis'in hüzünlü trompet soloları filmin klasik kara filmler'e özgü klostrofobik atmosferini yaratmayı başarmıştır. robert bresson ve alfred hitchcock'un tarzlarından izler taşıyan bu film aynı zamanda ufukta gözüken fransız yeni dalga sinema akımının da ilk habercisi sayılabilir.

bu film louis malle (d.1932 - ö.1995)'in 26 yaşındayken çektiği ilk uzun metrajlı filmidir. bundan önce malle robert bresson'un asistanı idi. ayrıca jacques-yves cousteau'ya kameramanlık yapmış ve onun sessiz dünya (le monde du silence) (1956) adlı sualtı filminde yardımcı yönetmenlik yapmıştı. "i̇dam sehpası"nda patronunun karısıyla aşk yaşayan bir iş adamının patronunu öldürüp olaya intihar süsü vermesi sırasında yaptığı küçük bir hatanın büyüyerek olayları içinden çıkılmaz bir hale dönüştürmesi anlatılmaktadır. bu modern film-noir louis malle'e louis delluc ödülü'nü kazandırmıştı.

film hakkında notlar 
 louis malle yönetmenliğe geçmeden önce robert bresson'a asistanlık yaparken ünlü sualtı araştırmacısıjacques-yves cousteau tarafından kameraman olarak işe alındı. araştırma gemisi calypso'da yaptığı başarılı işlerden sonra da cousteau 1956 yılında çektiği sessiz dünya (le monde du silence) adlı sualtı belgeselinde malle'i yönetmen yardımcılığına terfi ettirdi. yıllar sonra yapılan bir röportajda jacques cousteau louis malle'in beraber çalıştığı en iyi kameraman olduğunu ifade etmişti.
 mustafa altıoklar'ın 1999 tarihinde çektiği türk filmi asansör'ün büyük ölçüde "i̇dam sehpası" filminden esinlendiği ileri sürülmüştür. bu filmin başlıca rollerinde mustafa uğurlu ve arzu yanardağ oynamışlardı.

oyuncular

müziği 
amerikalı siyahi caz trompetçisi miles davis filmin müziğini dört kişiden oluşan bir fransız grupla birlikte birkaç saat içerisinde doğaçlama olarak yapıp tamamlamıştı. bir gece saat 11'den sabahın 5'ine kadar çalışan grup bir yandan filmi seyrederek emprovizasyon yaparken bir yandan da yönetmen louis malle ve aktris jeanne moreau ile birlikte şampanyalarını yudumluyorlardı. trompeti miles davis çalarken tenor saksafonda barney wilen, piyanoda rene urtreger, kontrabasta pierre michelot ve davulda kenny clarke yer almışlardır.

filmle aynı yıl fransa'da fontana plaktan (fontana 660 213) filmin 33 devirlik lp formatında bir de soundtrack albümü çıkmıştır. yine aynı yıl japonya'da phonogram ve hollanda'da mercury plak (mercury 6444 701) uzunçaları yeniden bastılar. mercury plak'taki parçalar şunlardır:
a yüzü
 générique 2:46 
 l'assassinat de carala 2:08 
 sur l'autoroute 2:16 
 julien dans l'ascenseur 2:07 
 florence sur les champs-élysées 2:49 
 dîner au motel 3:55 
 évasion de julien 0:50 
 visite du vigile 2:02 
 au bar du petit bac 2:51 
 chez le photographe du motel 3:52

b yüzü
 générique 2:44 
 pierre et béatrice 1:03 
 ne chuchote pas 1:25 
 mambo dans la voiture 1:17 
 juste pour eux seuls! 2:25 
 blues pour marcel 4:19 
 blues pour vava 3:29 
 pasquier 1:00 
 la divorcée de léo fall 2:10 
 des femmes disparaissent 1:02 
 final pour pierre et béatrice 
soundtrack albümünün polygram recordsdan 1989'da tekrar çıkan 74 dakikalık cd'sinde ise 26 parça (track) vardır. bunlar:
 générique  	  	   	 
 l'assassinat de carala 	 	  	 
 sur l'autoroute 	 	  	 
 julien dans l'ascenseur 	 	  	 
 florence sur les champs-élysées 	 	  	 
 dîner au motel 	 	  	 
 évasion de julien 	 	  	 
 visite du vigile 	 	  	 
 au bar du petit bac 	 	  	 
 chez le photographe du motel 	 	  	 
 nuit sur les champs-élysées 	 	  	 
 nuit sur les champs-élysées 	 	  	 
 nuit sur les champs-élysées 	 	  	 
 nuit sur les champs-élysées 	 	  	 
 assassinat 	 	  	 
 assassinat 	 	  	 
 assassinat 	 	  	 
 motel (diner au motel) 	 	  	 
 final 	 	  	 
 final 	 	  	 
 final 	 	  	 
 ascenseur (evasion de julien) 	 	  	 
 le petit bal 	 	  	 
 le petit bal 	 	  	 
 séquence voiture 	 	  	 
 séquence voiture

kaynakça

dış bağlantılar 
 
 allmovie.com'da "ascenseur pour l'echafaud" 
 roger ebert'in eleştirisi  
 epinions.com'da filmin analizi  

1950'lerde psikolojik gerilim filmleri
fransız romanlarından uyarlanan filmler
polisiye filmler
kara filmler
modern kara filmler
post-noir filmler
neo-noir filmler
janus films filmleri
louis malle'in senaryosunu yazdığı filmler
roger nimier'in senaryosunu yazdığı filmler
louis malle'in yönettiği filmler
henri decaë'nın görüntülediği filmler
miles davis'in müziğini yaptığı filmler
i̇lk yönetmenlik denemesi filmler
yeni dalga filmleri
fransa polisiye gerilim filmleri
fransız yapımı siyah-beyaz filmler
louis delluc ödülü sahipleri
1958 çıkışlı dramatik filmler
1950'lerde fransızca filmler