Topal Osman

hacı topal osman ağa, (d. 1883, giresun - ö. 2 nisan 1923, ankara), kurtuluş savaşı'nda doğu karadeniz'de faaliyet gösteren mahallî milis güçlerinin reisi ve muhafız taburu komutanı.

gazi mustafa kemal paşa'nın giresunlular'dan oluşan muhafız kıtasının komutanıdır. kurtuluş savaşı'nda yararlıklar göstermiş, 1923'te trabzon mebusu ali şükrü bey cinayetinin azmettiricisi olduğuna karar verilince hakkında tutuklama emri verildi. çıkan çatışmalarda yaralı olarak ele geçirilmiş ancak i̇smail hakkı tekçe tarafından başı gövdesinden ayrılmak suretiyle kesilerek öldürülmüştür.

hayatı 
1883 yılında giresun'da dünyaya geldi. çepniler'dendir. babası fındık tüccarı feridûnzâde hacı mehmet efendi’dir. gençliğinde aile işlerine yardımcı oldu, bir kereste fabrikasına ortak oldu; evlendi ve iki oğlu oldu. babası askerlik bedelini ödemesine rağmen gönüllü birlik oluşturarak savaşa katıldı. savaşta göstermiş olduğu başarılarından dolayı yarbaylık rütbesine kadar yükseldi.

balkan harbi'nde osmanlı ordusu'na gönüllü olarak katıldı. çatalca cephesinde savaştı. bu savaş sırasında sağ diz kapağından yaralandı, topal kaldı ve böylece topal lakabını edindi.

eşkıyalık faaliyetleri 
giresun reji müdürü nakiyüddün efendi, 15 ocak 1922'de mustafa kemal paşa'ya yazdığı mektupta balkan savaşları'nda bir ayağını din ve millet uğruna feda ettiğini ileri süren osman'ın i. dünya savaşı sırasında ayvasıl köyü ihtiyar heyetinden elde ettiği sahte mazbatayla askerlikten atılmış yüzbaşı niyazi efendi ile birlikte ordudan aldığı buğdayları panço adındaki bir rum ile birlikte 100 bin liralık sahte bir mazbata ile giresun nokta kumandanlığı'na satarak halk ve devleti dolandırdığını, rum ve müslümanlar'ın arazilerini gasp ederek kendi ve akrabaları arasında pay ettiğini, belediye reisi iken müdafâ-î hukuk riyaseti'ni de ele geçirerek kendi menfaatlerini korumak için millî mücadeleye katıldığını, koçgiri'den ganimet olarak 60 bin lira değerindeki sığır ve koyunu gasp ederek giresun'a getirdiğini, başkasının kente kasaplık hayvan sokmasını da engelleyerek fahiş fiyattan para kazandığını, kardeşiyle birlikte hükûmetin kentte banka kurmasını engellediğini, 30 bin liraya mal olan bir kereste fabrikasını 1500 altına aldığı gibi çeşitli kötülüklerini anlatmıştır.

topal osman, giresun belediye reisi dizdarzâde eşref bey'in sağlık gerekçesiyle görevi iâde etmesi üzerine yasal bir yetkisi olmadan ve kimseye danışmadan kendisini belediye reisi ilan etti. topal osman'ın yıldızını parlatan olay, 8 mayıs 1919'da giresun iskelesine demirleyen yunan kızılhaç gemisi yanya'yı giresunlu rumlar'ın sevinçle karşılaması ve yunan uyruklu bir marangoz olan karaoğlan panayot'un giresun'daki rum okuluna yunan bayrağı çekmesinden sonra gelişmiştir. i̇nzibat subayı sırrı bey, bayrağı sözlü uyarıyla indirtmeyi başaramayınca topal osman çağrılmış, bayrağı o indirmiş, marangozu da öldürmüştür.. bu olay sayesinde osman, yerel eşraf, hükûmet yetkilileri ve rumlar'a gözdağı vermeyi başararak bölgede dikkate alınması gereken birisi olduğu izlenimini vermiştir. i. dünya savaşı öncesinde giresun’da etrafında topladığı kanun kaçakları ile laz alayları adı da verilen grubu kurarak eşkıyalık yaptı. tarih sahnesine ilk çıkışı, i. dünya savaşı başladıktan sonra giresun'dan topladığı yaklaşık 100 kişilik çeteyle trabzon hapishanesinin kapısını açtırması ve 150 mahkûmu çetesine ilave etmesiyle oldu. 
 
nisan 1916’da borçka’da ruslar'a karşı savaşan türk ordusuna katıldı.

savaştan sonra memleketine dönüp giresun ve samsun havalisinde pontus çeteleri ile uğraştı ve bu konuda pek çok başarı elde etti. mondros mütarekesi’nin imzalanmasından sonra kendisini kimseye danışmadan giresun belediye başkanı ilan etti.

yukarıdaki gibi hakkında olumsuz yazılanların hepsinin birer iftira olduğu, tarihçi yazar ümit doğan’ın “topal osman” adlı araştırma eserinde belgeleri ile ıspatlanmıştır. 

i̇stanbul’da kurulan divan-ı harp mahkemesi, savaşta işlediği suçlar nedeniyle hemen yakalanması ve i̇stanbul'a getirilmesine karar verdi. bunun üzerine adamları ile birlikte şebinkarahisar'da saklandı, civardaki rum köylerine baskınlar yaptı. muhafaza-i hukuk-u milliye cemiyeti'''nin giresun şubesini kurdu ve ilk başkanı oldu.

19 mayıs 1919'da osmanlı devleti'nin ordu müfettişi olarak samsun'a gelen mustafa kemal paşa'nın görevlerinden birisi, topal osman'ı ve çetesini yakalayıp etkisiz hale getirmekti. kimi kaynaklara göre topal osman, mustafa kemal paşa ile 29 mayıs 1919’da havza’da gizlice görüştü. mustafa kemal paşa, onu hareketlerinde serbest bıraktı ve bu gizli buluşmadan sonra topal osman ağa, ondan aldığı emirler doğrultusunda hareket etti.

hakkındaki tutuklama kararı 8 temmuz 1919'da padişah vi. mehmed vahdettin tarafından kaldırıldı. giresun'a dönen topal osman ağa, tekrar giresun belediye reisliği makamına oturdu. şubat 1920'de yayımlamaya başladığı gedikkaya gazetesinde başkalarına yazdırdığı sert makalelerin altına imzasını koyarak millî mücadeleye basın yoluyla destek vermeye çalıştı. giresun askerlik şubesi başkanı hüseyin avni alpaslan ve jandarma komutanı hamdi bey ile anlaşarak giresun gençlerinden oluşan gönüllü bir birlik kurdu.

eylül 1920’de ermeni harekatı’nı bastırmak üzere kâzım karabekir'in 15'inci kolordusu emrine gönüllü taburu gönderdi. tabur, dört ay boyunca karabekir’in komutasında kaldı.

 giresun gönüllü maiyet müfrezesi 
topal osman, millî mücadele'nin önderi olan mustafa kemal paşa'nın daveti üzerine 12 kasım 1920'de yakın adamları ile birlikte ankara'ya geldi. başta mustafa kemal paşa olmak üzere çankaya'yı ve büyük millet meclisi adıyla kurulan türk parlamentosunu korumakla görevlendirildi. komutanlığını üstlendiği muhafız birliğine meclise silah ve mühimmatlarıyla birlikte girme ve oturumları dinleme ayrıcalığı verildi. tamamı giresunlulardan oluşan 10 kişilik birliğin sayısı zamanla 250’ye kadar yükseldi. bu birliğe giresun gönüllü maiyet müfrezesi adı verilmiştir.

 42. ve 47. giresun gönüllüleri alayları 
topal osman, ankara’dan aldığı emir üzerine 1921’de muhafız birliğinin komutasını gümüşreisoğlu mustafa kaptan’a bırakarak giresun’a gitti; gönüllülerden oluşan 42 ve 47. alayları oluşturdu.  gönüllülerden oluşan bu alaylar, mart 1921’de koçgiri i̇syanı’nın bastırılmasında da görev aldı.

sakarya meydan muharebesi sırasında 47. alay'ı komuta etti. savaşta, 2000 kişiden oluşan ve hüseyin avni bey tarafından komuta edilen 42. alay’ın tamamına yakını hayatını kaybetti; 47. alay’dan ise 285 kişi sağ kaldı.

topal osman ağa, sakarya meydan muharebesi’nden sonra mevcudu takviye edilen 47. alay’ın komutanı olarak büyük taarruz’a katıldı.  zaferden sonra yarbay rütbesi ve istiklal madalyası ile onurlandırıldı. 21 aralık 1922’de döndüğü memleketi giresun’da büyük bir coşku ile karşılandı.

büyük taarruz’dan sonra ankara’da ayrancı civarında kendisine tahsis edilen papaz'ın bağı denilen mevkide yaşamını sürdürdü. özel muhafız alayı'nın komutanı olarak görevine devam etti.

 ali şükrü bey cinayeti 

topal osman, 27 mart 1923 tarihinde ankara’da aniden ortadan kaybolan milletvekili ali şükrü bey'in öldürülmesinden sorumlu tutuldu. yardımcısı mustafa kaptan, ali şükrü bey’in yemek bahanesiyle topal osman’ın samanpazarı’ndaki evine götürüldüğünü, burada topal osman ve sekiz adamı tarafından kementle boğulduğunu itiraf etti. ceset, 1 nisan’da çankaya sırtlarında mühye köyü civarında bulunduktan sonra hakkında yakalama emri çıkarıldı. adamları ile çankaya köşkü'ne sığınmak isteyen topal osman, bir saldırı geleceği öngörüsüyle köşkten ayrılıp başbakan rauf bey’in dairesine geçmiş olan mustafa kemal’i köşkte bulamadı topal osman’ın öfke ile kapıyı kırıp içeri girmesi ve önüne geleni parçalaması olayı tarihe çankaya köşkü baskını olarak geçti. olayın şahitlerinden biri olan, latife hanım'ın kız kardeşi vecihe i̇lmen, o gün yaşanılanları şu şekilde anlatmıştı: "milli mücadele’nin lideri tehdit altındaydı. kısa bir tartışma yaşandı. önemli olan mustafa kemal paşa’nın yaşamıydı. ona bir şey olursa zaten hiçbiri hayatta kalamazdı. dışarıdakilerle pazarlık başladı. adet olduğu üzere, ’kadınlar ve çocuklar önden çıksın’ dediler. plan şuydu: mustafa kemal paşa kılık değiştirerek kadınlar ve çocuklarla birlikte dışarı çıkacaktı. fakat evin içinde de birilerinin kalması gerekiyordu. latife muhafızlarla birlikte evde kalmaktan yanaydı. ’ben onları oyalarım’ diyordu. mustafa kemal paşa önce şiddetle itiraz etti. ancak latife’nin inadını bilirdi. vecihe bir çarşaf buldu getirdi. mustafa kemal çarşafı giydi, baldızı vecihe ve hizmetkár kadınlarla birlikte dışarı çıktı.

latife de bu arada onun kalpağını kafasına takmıştı. erlerden birine, ’mutfaktaki portakal sandıklarını getir’ dedi. sandıkları pencerelerin önüne dizdiler. evde ışıklar yanıyor ve bahçeden bakıldığında içerdekiler fark ediliyordu. boyunun kısalığı dışarıdan fark edilmemeliydi. latife, portakal sandıkları üzerinde bir ileri bir geri yürüyor, dışarıdan gelen habercilerle iletilen mesajları evde mustafa kemal varmış gibi alıp cevap veriyordu. ölüm tehdidi altında çeteyi oyalamayı sürdürüyordu. o sırada mustafa kemal, topal osman’a karşı yürütülecek harekátı planlıyordu. sonunda topal osman’ın adamları eve kurşun yağdırmaya başladılar. ardından eve girdiler. mustafa kemal’in gittiğini anlayınca çılgına dönüp ne buldularsa parçaladılar. onların aradığı mustafa kemal’di. ama ellerinden kaçırmışlardı. o sırada topal osman çetesi muhafız taburu tarafından sarıldı. latife’ye zarar vermeye zamanları kalmamıştı."yeni kurulan muhafız birliği tarafından 1 nisan 1923 gecesi papazın bağı’ndaki evinde kıstırılan topal osman ağa ve adamları, bütün gece çatıştı. topal osman, yaralı olarak ele geçirildi

 öldürülmesi 
papazın bağı'ndaki baskından yaralı olarak ele geçirilmiş ancak i̇smail hakkı tekçe tarafından başı gövdesinden ayrılmak suretiyle kesilerek öldürülmüştür ve bilahare çankaya yakınlarına gömülmüştür.

meclis’te ali şükrü bey’in katilinin yakalanarak ulus meydanı’nda idam edilmesi kararı oy birliği ile alınınca başından asılması mümkün olamayınca ceset mezardan çıkarılmış, meclis’in kapısında, ayağından asılmıştır. cenazesi, daha sonra kardeşlerinin atatürk’ten ricası üzerine giresun’a nakledildi ve kurban dede mezarının yanında giresun kalesi’ne defnedildi. naaşı, atatürk’ün giresun’u ziyaretinde verdiği emir üzerine 1925 yılında kalenin en yüksek tepesinde yaptırılan anıt mezara nakledilmiştir.

balkan harbi'nde osmanlı ordusuna gönüllü olarak katıldı, çatalca cephesinde savaştı. bu savaş sırasında sağ diz kapağından yaralandı, topal kaldı ve “topal” lakabını böylece edindi.

gerçekleştirmek istediği hac ziyaretini yapamadan öldüğü için, kendisine bedel, silah arkadaşı kurdoğlu hacı hafız mustafa hacca gönderilmiş ve böylece ölümünden sonra yakınları tarafından hacı osman ağa olarak da anılmaya başladı.

 hakkında yazılanlar  
 mustafa kemal'in muhafız komutanı giresunlu osman ağa, sercan yılmaz, cinius yayınları, i̇stanbul, 2017
 mustafa kemal'in muhafızı topal osman, ümit doğan, ankara 2014, kripto yayınları
 topal osman, seyfullah çiçek, arı sanat yayınevi, 2011, isbn 9789944742269
 müdafaa-i hukuk ve i̇stiklal harbi tarihinde giresun, osman fikret topallı, serander yayınları, 2011, isbn 9789944374385
 mangal yürekli adam: topal osman, rıza nur, örgün yayınevi, 2010, isbn 9789757651833
 millî mücadele kahramanı giresunlu osman ağa, süleyman beyoğlu, bengi kitap yayın, 2009, isbn 9789944049146
 giresunlu fedailerle konuştum onlar da çılgındı, erden menteşeoğlu, 2008
 topal osman ağa, teoman alpaslan, kum saati yayıncılık, 2007, isbn 9789759179410
 topal osman olayı, cemal şener, etik yayınları, 2005, isbn 9789758565191
 topal osman olayı, rıza nur, i̇şaret yayınları, 1993, isbn 9753500319
 yakın tarihimizde osman ağa ve giresunlular , erden menteşeoğlu,  yeşilgiresun matbaası, 1997
 osman ağa, erden menteşeoğlu, yeşilgiresun matbaası, 1991
 osman ağa ve giresun uşakları konuşuyor, m. şakir sarıbayraktaroğlu, kardeş matbaası, 1975
 atatürk’ün muhafızı topal osman, ömer sami coşar, harman yayınları, 1971

 hakkındaki filmler 
 topal osman, 1966
 atatürk'ün fedaisi topal osman: cumhuriyete giden yol'', yönetmen: atilla akarsu, 2013

hakkındaki türküler 
 'topal osman ağa' dinle 
 'topal osman ağıt' dinle 
 'i̇şimiz var topal osman'dan yarım kalan' dinle 
 'topal osman destanı' dinle

kaynakça 

türk yarbaylar
1883 doğumlular
1923 yılında ölenler
giresun doğumlular
ankara'da ölenler
ermeni kırımı ile suçlananlar
rum kırımı
kurtuluş savaşı'nda milisler
giresun belediye başkanları
20. yüzyılda osmanlılar
balkan savaşları'nda osmanlı askerleri
i. dünya savaşı'nda osmanlılar
kırmızı şeritli i̇stiklâl madalyası sahipleri
çatışmada ölen osmanlılar
çatışmada ölen türkler
koçgiri i̇syanı'nda kişiler