Mimar Sinan

mimar sinan veya koca mi'mâr sinân ağa (doğum adıyla sinaneddin yusuf veya abdulmennan oğlu sinan; osmanlı türkçesi: قوجه معمار سنان آغا;  – 17 temmuz 1588), osmanlı i̇mparatorluğu'nun 16. yüzyılda görevli başmimarı ve inşaat mühendisidir. kariyerinde önemli eserler veren ve kanuni sultan süleyman, ii. selim ve iii. murad dönemlerinde başmimar olarak görev yapan mimar sinan, yapıtlarıyla geçmişte ve günümüzde dünyaca tanınmıştır. başyapıtı, "ustalık eserim" olarak tanımladığı, edirne'deki selimiye camii'dir.

yaşamı

kökeni ve devşirilmesi 
sinaneddin yusuf, kayseri'nin agrianos (günümüzdeki ağırnas) köyünde ermeni veya rum ya da hristiyan türk, olarak doğduğu düşünülmektedir. 1511'de yavuz sultan selim zamanında devşirme olarak i̇stanbul'a gelmiş yeniçeri ocağına alınmıştır.

yeniçerilik dönemi 
abdulmennan oğlu sinan, mimar olarak yavuz sultan selim'in 1514 çaldıran savaşı, 1517 mısır seferine katıldı. 1521 yılında kanuni sultan süleyman’ın belgrad seferine yeniçeri olarak katıldı. 1522’de rodos seferine atlı sekban olarak katılıp, 1526 mohaç meydan muharebesi'nden sonra, gösterdiği yararlıklar sebebiyle takdir edilerek acemi oğlanlar yayabaşılığına (bölük komutanı) terfi ettirildi. sonraları zemberekçibaşı ve başteknisyen oldu.

1533 yılında kanuni sultan süleyman’ın i̇ran seferi sırasında van gölü'nde karşı sahile gitmek için mimar sinan iki haftada üç adet kadırga yapıp donatarak büyük itibar kazandı. i̇ran seferinden dönüşte, yeniçeri ocağı'nda itibarı yüksek olan hasekilik rütbesi verildi. bu rütbeyle, 1537 korfu, pulya ve 1538 moldova seferlerine katıldı. 1538 yılındaki karaboğdan seferinde ordunun prut nehri'ni geçmesi için köprü gerekmiş bataklık alanda günlerce uğraşılmasına karşın köprü kurulamamış görev kanuni'nin veziri damat çelebi lütfi paşa'nın emriyle abdulmennan oğlu sinan'a verilmiştir.

köprünün yapımından sonra abdulmennan oğlu sinan 17 yıllık yeniçerilik hayatından sonra 49 yaşında başmimarlık görevine atanır.

başmimarlık dönemi 
1538 yılında hassa başmimarı olan sinan, başmimarlık görevini kanuni sultan süleyman, ii. selim ve iii. murat zamanında 49 yıl süre ile yapmış mimar sinan’ın, mimarbaşılığa getirilmeden evvel yaptığı üç eser dikkat çekicidir. bunlar: halep’te husreviye külliyesi, gebze’de çoban mustafa külliyesi ve i̇stanbul’da hürrem sultan için yapılan haseki külliyesidir. halep’teki hüsreviye külliyesinde, tek kubbeli cami tarzı ile, bu kubbenin köşelerine birer kubbe ilave edilerek yan mekânlı cami tarzı birleştirilmiş ve böylece osmanlı mimarlarının i̇znik ve bursa’daki eserlerine uyulmuştur. külliyede ayrıca, avlu, medrese, hamam, imaret ve misafirhane gibi kısımlar bulunmaktadır. gebze’deki çoban mustafa paşa külliyesinde renkli taş kakmalar ve süslemeler görülür. külliyede cami, türbe ve diğer unsurlar ahenkli bir tarzda yerleştirilmiştir. mimar sinan’ın i̇stanbul’daki ilk eseri olan haseki külliyesi, devrindeki bütün mimari unsurları taşımaktadır. cami, medrese, sübyan mektebi, imaret, darüşşifa ve çeşmeden oluşan külliyede cami, diğer kısımlardan tamamen ayrıdır, mimar sinan’ın mimarbaşı olduktan sonra verdiği üç büyük eser, onun sanatının gelişmesini gösteren basamaklardır. bunların ilki i̇stanbul'daki şehzade camii ve külliyesidir. dört yarım kubbenin ortasında merkezi bir kubbe tarzında inşa edilen şehzade camii, daha sonra yapılan bütün camilere örnek teşkil etmiştir. süleymaniye camii, mimar sinan’ın i̇stanbul’daki en muhteşem eseridir. kendi tabiriyle kalfalık döneminde, 1550-1557 yılları arasında yapılmıştır.

mimar sinan’ın en büyük eseri ise, 86 yaşında yaptığı ve "ustalık eserim" diye takdim ettiği, edirne’deki selimiye camiidir (1575). mimarbaşı olduğu sürece birbirinden çok değişik konularla uğraştı. zaman zaman eskileri restore etti. bu konudaki en büyük çabalarını ayasofya için harcadı. 1573’te ayasofya’nın kubbesini onararak çevresine, takviyeli duvarlar yaptı ve eserin bu günlere sağlam olarak gelmesini sağladı. eski eserlerle abidelerin yakınına yapılan ve onların görünümlerini bozan yapıların yıkılması da onun görevleri arasındaydı. bu sebeplerle zeyrek camii ve rumeli hisarı civarına yapılan bazı ev ve dükkânların yıkımını sağladı. i̇stanbul caddelerinin genişliği, evlerin yapımı ve lağımların bağlanmasıyla uğraştı. sokakların darlığı sebebiyle ortaya çıkan yangın tehlikesine dikkat çekip bu hususta ferman yayınlattı. günümüzde bile bir problem olan i̇stanbul’un kaldırımlarıyla bizzat ilgilenmesi çok ilgi çekicidir. büyükçekmece köprüsü üzerinde kazılı olan mührü, onun aynı zamanda mütevazı kişiliğini de yansıtmaktadır. mühür şöyledir:

eserlerinin bir kısmı i̇stanbul’dadır. 1588'de i̇stanbul'da vefat eden mimar sinan, süleymaniye camii'nin yanında kendi yaptığı sade türbeye defnedilmiştir.

mimar sinan türbesi, i̇stanbul müftülüğü'nün sütunlu kapısından çıkınca hemen solda, iki caddenin kesiştiği noktada fetva yokuşu başında sağda, süleymaniye camii'nin haliç duvarının önünde, beyaz taşlı sade bir türbedir. mezarı 1935 yılında türk tarihini araştırma kurumu üyeleri tarafından kazılmış ve kafatası incelenmek üzere alınmış ancak sonraki restorasyon kazısında kafatasının yerinde olmadığı görülmüştür.

1976'da uluslararası astronomi birliği'nin aldığı kararla merkür'deki bir krater sinan krateri olarak isimlendirilmiştir.

eserleri 

mimar sinan 81 cami, 51 mescit, 55 medrese, 26 darül-kurra, 17 türbe, 17 imarethane, 3 darüşşifa (hastane), 5 su yolu, 8 köprü, 20 kervansaray, 36 saray, 8 mahzen ve 48 de hamam olmak üzere 375 eser yapmıştır. ayrıca, edirne ilindeki selimiye camisi dünya kültür mirası listesindedir.

popüler kültürde yeri 
 1976'da merkür'de keşfedilen bir kratere uluslararası astronomi birliği tarafından, mimar sinan'a ithafen ''sinan'' ismi verildi.

 i̇stanbul'da bulunan bir devlet üniversitesine 1982 yılında "mimar sinan üniversitesi" adı verildi. 2003 yılında adı mimar sinan güzel sanatlar üniversitesi olarak değiştirildi.

 mimar sinan'ı konu alan çok sayıda roman ve tiyatro oyunu yayınlanmıştır. abidin dino'nun sinan ve arthur stratton'un sinan isimli biyografik romanları en bilinenler arasındadır.

 2003 yapımı hürrem sultan dizisinde mehmet çerezcioğlu tarafından canlandırılmıştır. 

 2011 yapımı muhteşem yüzyıl dizisinde birkaç bölüm gürkan uygun tarafından canlandırılmıştır.

 2021'de sinan operası bestelendi.

notlar

dış bağlantılar 

 britannica'da sinan maddesi 
 mimar sinan: eserleri ve hayatını konu alan site 
 mimar sinan: hayatı eserleri ve çalışmaları
 turgut cansever, mimar sinan albaraka türk y., i̇stanbul 2009.
 gülru necipoğlu, the age of sinan, princeton university press, 2009. 
 reha günay, mimar sinan, yky, i̇stanbul 2005.
 sai mustafa çelebi, (haz.:develi, samih rifat) yapılar kitabı (tezkiretül bünyan ve tezkiretül ebniye, mimar sinan'ın anıları, tıpkıbasım, çevriyazı, eleştirel basım hayati, koçbank y., i̇stanbul 2002.
 doğan kuban, çağlar boyunca türkiye sanatının anahatları, yky, i̇stanbul 2004.

 
1489 doğumlular
1588 yılında ölenler
devşirme osmanlılar
kayseri doğumlular
i. süleyman
müslüman olanlar
osmanlı ermenileri
osmanlı mimarları
türk inşaat mühendisleri