Osmanlı başdefterdarları listesi

başdeftardar 14. yüzyıl ile 19. yüzyıl arasinda osmanlı devleti'nin en yüksek maliye görevlisi idi. fatih'in kanunnamesine göre bașdefterdar padișahın malının vekili ve veziri-azam da nazırı idi. devlet hazinesinin açılıp kapanmasi başdefterdar bulunmasıyla yapılırdı. "başdefterdar" divan-ı hümayun üyesi idi. başdefterdar 14. yüzyıl ile 19. yüzyıl  dönemi protokolüne göre vezir ve kazasker rütbelerinden daha asagida ama yeniçeri ağası'nın üzerinde bulunmaktaydı.

ne zaman kurulduğu bilinmemektedir. bazı kaynaklara gore ilk "başdefterdar" i. murat saltanat doneminde 1359-1360 döneminde görevlendirilen mihaliç kadısı "çelebi bin mehmet" idi. i. beyazid döneminde (1389-1402) ise şair zahiri "başdefterdar" olarak belgelere geçmiştir.

14. yüzyılda başdefterdarlar ulema sınıfından kadılar ve müderrisler arasından seçilirdi. sonları defterdarlık kendi iç eğitim sistemini de geliştirerek burada defterdar yetiştirmeye başladı. bu eğitim sisteminin binası topkapı sarayındadır. böylece defterdarlık bir hiyerarşik devlet görevi oldu ve defterdarlar hiyerarşisi içinde en üst defterdar seviyesi "başdefterdarlık" idi.

eyaletlerde de defterdarlar bulunup bunlar mukataa adı verilen vergi birimleri ile maden ve tuzla türü işletmelerin elde ettiği gelirleri merkeze transfer etmek ve bunun muhasebesini yapmakla görevliydiler. osmanlı devletinde 14. yüzyılda itibaren devlet merkezinde tek bir defterdar bulunmakta iken devlet arazisi büyüdükce merkezî defterdar adedi 3'e kadar defterdar çıkmıştı. ama yine tek bir "basdefterdar" bulunmuştur. özellikle 17. yüzyıldan itibaren "rumeli deferdarı" veya "şıkk-ı evvel defterdarı" başdefterdar olarak en üst seviyeye geçmiştir. 1783'ten itibaren hazine-i amire ile birlikte birkaç daha "hazine" kuruldu ve bunlar için de ayrı merkezî deftedar tayin edilmeye başlandı. fakat tek hazine-i amire'nin tek "defter" tutucusu olarak tek bir merkezi devlet başdeftardari bulunduğu kabul edilmiş idi.

ii. mahmut döneminde devlet memurları reformları yapılmakta iken devletin en yuksek maliye gorevlisi olarak "başdefterdar" unvanı ortadan kaldırıldı. 28 şubat 1838 tarihli bir ferman ile  hazîne-i âmire ve mansûre hazînesi birleştirilip maliye nazırlığı kuruldu ve bu nazırlıkta en yüksek maliye görevlisi "maliye nazırı" olarak isimlendirildi.

hükümdarlar itibarıyla başdefterdarlar listesi

sultan ii. mehmed

 titrek sinan çelebi (1452-1459)
 hekim yakup pasa (1459)
 osman çelebi  (1461)
 fenarizade ahmed çelebi  (1474-1479)
 nureddin hamza ibni ali efendi (leys çelebi)    (1479-1482) (1.kez)

sultan ii. bayezid

 feylezofzade ahmed çelebi (1482-1485)
 isa fakih (1485-1486)
 nureddin hamza ibn-i ali efendi (leys çelebi) (1486-1492), (2. kez)
 cenderecizade/çandarlı şemseddin (1492-1495)
 nureddin hamza ibn-i ali efendi (leys çelebi) (1495-1499), (3.kez)
 ahmed çelebi (1499-1501)
 hüseyin çelebi (1501-1502)
 taci bey (1502)
 nureddin hamza ibn-i ali efendi (leys çelebi) (1502-1504), (4. kez)
 cezerizade koca kasım safı çelebi (1504)
 hüsameddin çelebi (1511)
 piri mehmed çelebi (1511)

i. selim

 piri mehmed çelebi (1512-1520), önceki sultan saltanatından devam
 şemsi bey/paşa (1514-1516)
 i̇skender çelebi (1516-1517)
 çömlekçizade kemalettin çelebi (1517-1518)
 hocazade mehmed çelebi (1518-1519)
 abdülkerimzade abdülvahhab hayali çelebi (1519)
 cezerizade koca kasım safı çelebi/paşa (1519), 2.kez
 ahmed çelebi (1519-1520), 2. kez

kanuni sultan süleyman
 ahmed çelebi (1520-1521), önceki sultan saltanatından devam
 mehmed çelebi (1521-1525)
 abdülselam çelebi (1525)
 i̇skender çelebi (1525-mart 1535 [4])
 mustafa çelebi (1534-1536)
 ramazanzade yeşilce mehmed çelebi (1536-1537)
 nazlı mahmud çelebi (1537-1542)
 i̇brahim çelebi/paşa (1542-1544)
 nazlı mahmud çelebi (1544-1546), (2.kez)
 sinan çelebi paşa (1546-1548)
 çivizade abdullah/abdi çelebi (1548-1553)
 lütfi bey/çelebi (1553-1556)
 hasan çelebi (1556-1557)
 muytab-zade ahmed çelebi (1557)
 eğri abdizade mehmed bey/çelebi (1557-1561)
 baba nakkaşzade derviş çelebi (1561-1562)
 murad çelebi (1562-1566)

ii. selim

 murad çelebi (1566),  önceki sultan saltanatından devam
 ebu'l-fazl mehmed çelebi (1566-1569)
 baba nakkaş-zade derviş çelebi (1569-1573), (2. kez)
 lalei izar/lalezarzade/lalelizade mehmed çelebi (1573-1574)

iii. murad

 kara üveys paşa (1574-1578)
 lale-i izar/lalezar-zade/laleli-zade mehmed çelebi (1578-1581), (2. kez)
 kara üveys paşa (1581-1582), (2. kez)
 okçu-zade mehmed paşa (1582)
 hacı i̇brahim efendi/paşa (1582-1583)
 mahmud efendi/çelebi (1583-1585)
 hüsrev bey (1585)
 burhaneddin efendi/paşa (1585-1586)
 kara üveys paşa (1586-1587), (3. kez)
 ramazan efendi/paşa (1587)
 hacı i̇brahim efendi/paşa (1587-1588)
 ramazan efendi/paşa (1588), (2. kez)
 mahmud efendi/çelebi (1588-1589), (2. kez)
 şerif/seyyid/emir mehmed efendi/paşa (1589-1593)
 hacı i̇brahim efendi/paşa (1593-1594)
 nuh paşa (1594-1595)

iii. mehmed 

 baş-hasan efendi/paşa (1595)
 şerif/seyyid/emir mehmed efendi/paşa (1595), (2. kez)
 mezbeleturpu mahmud efendi/paşa (1595-1596)
 hacı ibrahim pasha (1596)
 ali çavuş/efendi (1596-1597)
 tophaneli mahmud efendi/paşa (1597)
 ali çavuş/efendi (1597)
 tophaneli mahmud efendi/paşa (1597-1598), (2. kez)
 tezkirecizade mahmud paşa (1598-1599)
 burhaneddin paşa (1599-1600)
 tophaneli mahmud efendi/pasha (1600-1603), (3. kez)

i. ahmed

 tophaneli mahmud efendi/paşa (1603),  önceki sultan saltanatından devam
 musa çelebi-zade mehmed paşa (1603-1604)
 hafız mahmud efendi (1604-1605)
 tophaneli mahmud efendi/paşa (1605-1606), (4. kez)
 etmekçi/ekmekçi-zade ahmed paşa (1606-1613)
 lanka-zade mustafa efendi (1614-1615)
 abdülbaki/baki efendi/paşa (1614-1615)
 lanka-zade mustafa efendi (1615-1616), (2. kez)
 rizeli hasan paşa (1617)

i. mustafa 1. kez

 rizeli hasan paşa (1618),  önceki sultan saltanatından devam
 yahnikapan abdulkerim efendi/paşa (1618)

ii. osman

 yahnikapan abdulkerim efendi/paşa (1619), önceki sultan saltanatından devam
 rizeli hasan paşa (1620-1621), (2. kez)
 abdulbaki/baki paşa (1621-1622), (2. kez)

i. mustafa 2. kez

 rizeli hasan paşa (1622-1624), (3. kez)

iv. murad

 abdulbaki/baki paşa (1624-1625), (3. kez)
 yahnikapan abdulkerim paşa (1625), (2. kez)
 ebubekir efendi/pasha (1625)
 ömer paşa (1625-1626)
 ebubekir paşa (1626-1629), (2. kez)
 softa mustafa paşa (1629-1632)
 hüseyin efendi (1632)
 prevezeli mustafa paşa (1632-1633)
 mostarlı i̇brahim paşa (1633-1636)
 sofu mehmed paşa (1636-1639)
 defterdarzade i̇brahim paşa (1639)

kaynakça

ayrıca bakınız

 osmanlı maliye nazırları listesi

dış bağlantılar

uğraşına göre kişi listeleri
başdefterdarlar
osmanlı i̇mparatorluğu'ndaki makam sahiplerinin listeleri