Nijer uranyum iddiaları

nijer uranyum iddiaları, irak’daki saddam hüseyin rejiminin nükleer silah geliştirme amacıyla girişimlerde bulunduğuna dair i̇talyan i̇stihbarat teşkilatı sismi tarafından ortaya atılan ve sahte belgelere dayandırılan iddiaları kapsar. buna göre birleşmiş milletler ambargosu altındaki irak’ın nijer’den toz halinde uranyum almak istediği öne sürülür.

i̇talyan istihbaratına dayandırılan iddialar, irak savaşı öncesinde ülkeye silahlı müdahaleyi savunan abd ve i̇ngiltere tarafından sorgulanmadan sahiplenilmiş ve abd başkanı george w. bush tarafından yapılan ulusa sesleniş konuşmasında kullanılmıştır.

özet 
sismi bünyesinde 2005 yılında yapılan soruşturma sonucunda uluslararası etkileri büyük olacak bir skandal ortaya çıkartılır. irak yönetiminin nijer’den uranyum tozları aldığına dair sismi belgelerinin teşkilâttaki antonio nucera ismindeki albay tarafından üretildiği anlaşılmıştır. sismi yönetimi belgeleri dış kaynaklardan elde ettiğini belirterek dönemin abd ulusal güvenlik danışman yardımcısı stephen hadley’e 9 eylül 2002 tarihinde iletmiştir. bu bilgi üzerine abd hükûmeti başkan bush’un 12 eylül 2002 günü birleşmiş milletler genel kurulunda yapacağı konuşmaya bu konuyu da eklemeyi planlar. ancak cia yetkilileri konuşma metnine müdahale ederek konuşmanın yapılmasına 24 saat kala bu konuyu konuşmadan çıkartır. dönemin sismi başkanı nicolò pollari’nin geleneksek protokolleri aşarak abd yetkilileriyle temas kurduğu anlaşılmıştır. abd başkanı bush bu sahte bilgiyi 28 ocak 2003 günü yaptığı ulusa sesleniş konuşmasında kullanmıştır.

tarihçe 
 18 ekim 2001: i̇ddialara dair ilk belgeler cia üst yönetimine 18 ekim 2001 tarihli irak: nükleer teknolojiyle ilgili tedarik çabaları adlı brifingde iletilmiştir. burada aktarılan bilgilerin kesin olmadığı belirtilse de istenen yönde etki yapmıştır. belgeler cia roma temsilciliğine sismi tarafından gönderilmiştir.
 10 mayıs 2002: cia yakındoğu ve güney asya analiz departmanı (nesa) hazırladığı brifingde irak’ın kitle imha silahı programına dair bilgileri yeni belgeye göre güncellemiştir. yazılanlarda yabancı bir devlet gizli servisine göre irak’ın nijer’den 500 ton uranyum almaya çalıştığı belirtilmektedir.
 22 temmuz 2002: abd enerji bakanlığı tarafından hazırlanan raporda irak-nijer uranyum anlaşmasına dair istihbarat bilgisine göre irak’ın nükleer silahlanma programını yeniden başlatmakta olabileceği belirtilir.
 9 eylül 2002: sismi’nin o dönemdeki başı nicolò pollari, gizlice washington’a gelerek beyaz saray’ı doğrudan bilgilendirir. pollari dönemin abd ulusal güvenlik danışman yardımcısı stephen hadley ile görüşür. bundan sonra nijer’den uranyum alınmasına dair iddialar giderek güçlendirilir.
 bilgi i̇ngiltere istihbarat raporu olan beyaz kitap’da yer alır.
 abd başkanı bush ocak 2003'teki ulusa sesleniş konuşmasında dile getirdiği, saddam hüseyin’in nükleer silah üretme çabaları, mart ayında başlatılan irak’ın işgali için en önemli gerekçelerden birisini oluşturacaktır.

eleştiriler 
belgelerden haberdar olan fransız istihabaratı bush’un konuşmasından bir yıl önce abd yönetiminin uyararak iddialara dair hiçbir kanıt bulunmadığını bildirmiştir.

2002 yılı şubat ayında farklı abd yetkilileri iddiaları doğrulamaya çalışmıştır. bunlardan birisi olan avrupa’daki abd silahlı kuvvetler komutan yardımcsısı general carlton w. fulford, nijer’e gitmiş ve ülkenin cumhurbaşkanı tandja mamadou ile görüşmüştür. yaptığı temaslarda uranyum açısından zengin olan ülke ile irak arasında iddia edilen bir ilişkiye rastlanmadığını görmüştür. raporunu üstü olan general richard myers’a gönderen komutanın fikirlerine abd’nin nijer elçisi barbro owens-kirkpatrick da katılır.

2002 yılı şubat ayı sonlarına doğru cia, iddiaları araştırması için büyükelçi joseph wilson’ı nijer’e gönderir. 14 yıl önce bu ülkede görev yapmış olan büyükelçinin afrika çapında ve ülkede çok sayıda temas noktası olduğu için bu göreve getirilir. nijer başbakanı assane mayaki ile görüşen wilson iddiları destekleyecek bir kanıt bulamaz. bu sonuçlarla geri dönen wilson, abd hükûmetinin savaş çıkartmak için asılsız iddialara dayandırdığı bir istihabaratın peşinden gittiğine dair bir makale kaleme alır. the new york times gibi önde gelen bir gazetede yer alan makale çeşitli soruları akla getirir. bu sorulardan birisini dile getiren robert novak, dışişleri bakanlığının konuyu araştırmak için neden deneyimli bir cia ajanını değil de bir büyükelçiyi görevlendirdiğini sorduğunda başka bir skandal ortaya çıkar. wilson’ın cia uzmanı olarak çalışan eşi valeria plame eşini üstlerine tavsiye etmiştir. bu olay üzerine plame deşifre olacaktır.

irak savaşı’nın çıkmasından önce 2003 yılı başında uluslararası atom enerjisi kurumu başkanı iddialarla ilgili yaptığı açıklamada belgelerin sahte olduğunu açıklar. ajansın başkanı muhammed el baradey  vardıkları bu sonucu birleşmiş milletler güvenlik konseyine de açıklamıştır.

kaynakça 

irak savaşı
amerika birleşik devletleri'nde siyaset
uranyum iddiaları
uranyum iddiaları
siyasi skandallar
kitle imha silahları
propaganda
dezenformasyon operasyonları