Urbain Le Verrier

urbain jean joseph le verrier (d. 11 mart 1811 – ö. 23 eylül 1877), özellikle gök mekaniği alanında çalışan ve neptün gezegenini saptayan fransız matematikçi.

yaşam öyküsü

i̇lk yıllar 
le verrier fransa'nın saint-lô kentinde doğdu ve ecole polytechnique'de eğitime başladı.  ardından kısa bir süre içinde ünlü kimyacı louis joseph gay-lussac'dan dersler aldı, zamanla astronomiye ilgi duyan verrier, özellikle gök mekaniği konusunda çalışmalar yaptı. çalışmalarıyla birlikte paris gözlemevi'ne kabul edilen verrier, meslek yaşamına başlamış oldu. daha sonra ise enstitünün yönetmeni olarak atandı.

1846'da, le verrier fransız bilim akademisi'ne dahil oldu ve 1855'te, i̇sveç kraliyet bilimler akademisi'ne seçildi. le verrier'in adı eiffel kulesi'ne yazılan 72 adın arasında yer alır.

çalışmalarının gelişimi

neptün'ün saptanması 
le verrier'nın en önemli başarısı bilinmeyen bir gezegen olan neptün'ün varlığını tahmin etmesidir. neptün'ü yalnızca matematik ve uranüs üzerinde yaptığı astronomik gözlemler sonucunda bulmuştur. paris gözlemevi yönetmeni olan ünlü fizikçi arago tarafından cesaretlendirilen le verrier,, newton'un çekim yasası'ndan ve uranüs'ün gözlemlenen yörüngelerinden hareketle yararlanarak neptün'ün konumunu ve varlığını tahmin etmiştir. aynı zamanda, le verrier'in haberi olmasa da aynı tür araştırmaları i̇ngiliz john couch adams da yapmıştır.  le verrier, varlığı görüntülenemeyen gezegenle ilgili (neptün), uranüs'ün konumundan hareketle yaptığı son tahminlerini; 31 ağustos 1846'da, -adams'ın nihai çözümünden iki gün önce- fransız bilim akademisi'nde duyurdu. le verrier, 18 eylül'de berlin gözlemevi'nde çalışan johann galle'ye yaptığı gözleme dair bir mektup yolladı. bu mektup berlin'e beş gün sonra ulaştı ve bu gezegen berlin fraunhofer'de aynı akşam -23 eylül 1846'da- ışıkkıran vasıtasıyla, komşu nesneler oğlak takımyıldızı ve kova takımyıldızı arasındaki yaklaşık 1°'lik tahmin bandında  galle ve d'arrest tarafından belirlendi.

bugün dahi neptün'ün saptanmasının tam olarak kime mal edilmesi gerekliliği konusundaki tartışmalar sürmektedir. ancak le verrier, galle ve d'arrest'nin keşfi konusunda herhangi bir belirsizlik yoktur. adams'ın çalışmaları daha önce başlamasına rağmen, daha geç sonuçlanmış ve bu çalışmalara güncel saptamalara yabancı kalmıştır. hatta adams'ın çalışmaları, berlin'de görsel olarak teyit edildikten ancak bir ay sonra yayınlanabilmiştir. ancak adams, kasım 1846'da kraliyet astronomi topluluğu'nda le verrier'in keşif önceliğini kabul etmiş; fakat keşifte galle'nin rolünün unutulmaması gerektiğini söylemiştir:

merkür'ün dönüşü 

1859'da, le verrier merkür'ün güneş çevresindeki yavaş yörüngesel hareketinin yalnızca newton mekaniği ile açıklanamayacağını belirten ilk bilim insanı oldu. onun önerdiği olası açıklamalar arasında, kullandığı permütasyon hesaplarıyla; merkür'ün diğer gezegenlere göre güneş'e daha yakın yörüngelerde olduğu gerçeği vardı. onun neptün'ü matematiksel olarak hesaplaması, yeni olası gezegenlerin varlığı hakkında kuşkular uyandırdı; hatta merkür'le güneş arasında olduğu varsayılan bir gezegene vulkan adı verildi.  ancak böyle bir gezegen hiçbir zaman bulunamadı, ve bu anormal devinim daha sonra görelilik teorisiyle açıklandı.

sonraki yaşamı 
le verrier evlenmiş ve çocuk sahibi olmuştur. fransa'nın başkenti paris'te ölmüş ve cimetière montparnasse'de gömülmüştür. le verrier, arago'nun onun hakkında söylediği şu sözle hatırlanacaktır: "...o adam, onun kalem noktasıyla bir gezegen keşfetti."

ödüller 
 kraliyet astronomi topluluğu altın madalyası – 1868 ve 1876
 bazı gök cisimlerine adı verildi.
 eiffel kulesi'nde adı olan 72 kişiden biri oldu.

kaynakça

ayrıca bakınız 
 neptün

daha fazla bilgi 
 .
 
 
 .
 fabien locher, le savant et la tempête. étudier l’atmosphère et prévoir le temps au xixe siècle, rennes, presses universitaires de rennes, collection « carnot », 2008.
 dennis rawlins (1999). recovery of the rgo neptune papers. adams' final prediction missed by over ten degrees. dio, 9 (1), pp. 3–25.

dış bağlantılar 
 le verrier on the french 50 franc banknote
 "theorie du mouvement de mercure" (195 pages, 17.6 mb) 
 obituary  – nature, 1877, cilt. 16, sayfa 453

1811 doğumlular
1877 yılında ölenler
école polytechnique'te öğrenim görenler
fransız astronomlar
fransız fizikçiler
fransız matematikçiler
astronomi cismi kâşifleri
fransız bilimler akademisi üyeleri
i̇sveç kraliyet bilimler akademisi üyeleri
neptün