1999 Türkiye genel seçimleri

1999 türkiye genel seçimleri, 18 nisan 1999 tarihinde yapılan ve tbmm 21. dönem milletvekillerinin belirlendiği genel seçim. türkiye'nin 80 ilindeki 84 seçim çevresinde, %10 ülke barajlı d'hondt sisteminin uygulanarak gerçekleştirilen seçimlerde 550 milletvekili tbmm'ye girmiştir.

seçim dönemi 
haziran 1998'de anasol-d hükûmeti olarak bilinen 55. hükûmet'in başbakanı mesut yılmaz ile bu hükûmeti dışarıdan destekleyen cumhuriyet halk partisi (chp) genel başkanı deniz baykal arasında yapılan görüşmeler sonunda varılan mutabakatla, aralık 2000'de yapılması gereken milletvekilliği seçiminin yerel seçimlerle birleştirilerek 18 nisan 1999 tarihinde yapılması kararlaştırıldı. 30 temmuz 1998 tarihinde tbmm genel kurulu, erken genel seçimlerle yerel seçimlerin 18 nisan 1999 tarihinde birleştirilerek yapılmasına karar verdi. oylamaya katılan 497 milletvekilinden 486'sı kabul, 11'i ise ret oyu kullandı.

seçim kararının alınmasından kısa süre sonra patlak veren türkbank skandalı'yla chp, anasol-d hükûmeti'nden desteğini çekti. 25 kasım 1998 tarihinde, chp, fazilet partisi ve doğru yol partisi'nin verdikleri gensorunun tbmm genel kurulu'nda kabul edilmesiyle cumhuriyet tarihinin en uzun ömürlü azınlık hükûmeti olan anasol-d hükûmeti düştü. mesut yılmaz istifasını cumhurbaşkanı süleyman demirel'e sundu. yaklaşık 1,5 aylık bir süreçten sonra, 18 nisan seçimlerine kadar görev yapacak olan bülent ecevit başkanlığındaki 56. hükûmet kuruldu.

1968 yerel seçimleriyle birlikte cumhuriyet senatosu için 24 ilde yapılan kısmi birleşik seçim dikkate alınmazsa, yerel seçimlerle bir arada yapılan ilk genel seçimlerdir. 80 ildeki 84 seçim çevresinde düzenlenen seçimlerde, 37.495.217 kayıtlı seçmenden 32.656.070'i sandık başına gitti. 20 partinin katıldığı 18 nisan 1999 genel seçimleri, 1950'den sonra yapılan serbest seçimler arasında katılan siyasi parti sayısının en fazla olduğu seçimdir.

yüzde 10'luk seçim barajını aşan 5 siyasi partiden demokratik sol parti 136, milliyetçi hareket partisi 129, fazilet partisi 111, anavatan partisi 86 ve doğru yol partisi 85 milletvekilliği kazandı. bunlara ek olarak, 22 yıl aradan sona bağımsız adaylar da tbmm'ye seçilmeyi başardı (mehmet ağar-elazığ, ahmet özal-malatya, bekir gündoğan-tunceli). yine 22 yıl aradan sonra ilk kez bir merkez sol partinin birinci olduğu seçimlerde, seçim barajını aşamayan cumhuriyet halk partisi tarihinde ilk defa tbmm dışında kaldı. dsp'nin oylarını yaklaşık yüzde 50 oranında artırarak birinciliğe yükseldiği bu seçimlerde, bir önceki seçimde yüzde 10 barajını aşamayarak tbmm'ye giremeyen mhp ise oylarını yaklaşık yüzde yüz oranında artırarak ikinci parti durumuna geldi. seçime katılan diğer büyük partilerden, refah partisi'nin devamı olarak kurulan fp, anap, dyp ve chp'nin oyları geriledi. tbmm'ye seçilen kadın vekil sayısı 1995 seçimlerine göre 13'ten 23'e yükseldi. 80 ilden 27'sinde dsp, 25'inde mhp, 11'inde hadep, 9'unda fp, 5'inde dyp, 2'sinde bağımsızlar ve 1'inde de anap birinci oldu.

18 nisan 1999 genel seçimlerinden sonra hükûmeti kurma görevi 9. cumhurbaşkanı süleyman demirel tarafından demokratik sol parti (dsp) genel başkanı bülent ecevit'e verildi. ecevit, dsp, milliyetçi hareket partisi (mhp) ve anavatan partisi (anap) ile 28 mayıs 1999 tarihinde üçlü koalisyon hükûmetini kurdu. böylece türk siyasi yaşamında 17. koalisyon hükûmeti kurulmuş oldu. bu hükûmetle, mhp 21 yıl sonra hükûmete girdi.

sonuç 
mayıs 2002'de başbakan bülent ecevit'in rahatsızlanması ve ilerleyen yaşının etkisiyle sağlık durumunun düzelememesi iddiası ile görevine devam edip edemeyeceği yönünde tartışmalar başladı. tartışmaların demokratik sol partinin (dsp) içine de yansımasıyla temmuz ayı içinde dsp grubunun sayısı, ecevit'in görevden çekilmemesine tepki gösteren milletvekillerinin istifasıyla yarı yarıya düştü. bu gelişmeler sırasında koalisyon hükûmetinin ikinci büyük ortağı milliyetçi hareket partisinin (mhp) genel başkanı devlet bahçeli, 7 temmuz 2002 günü, partisinin bursa i̇l teşkilatının keles ilçesinde düzenlediği 11. kocayayla türkmen kurultayı'nda yaptığı açıklamada 3 kasım 2002 tarihinde erken seçim yapılmasını istedi.

16 temmuz 2002'de koalisyon hükûmetini oluşturan üç partinin genel başkanları arasında yapılan zirve toplantısında 3 kasım'da erken seçim yapılması kararı alındı. 31 temmuz 2002'de tbmm genel kurulu'nda yapılan oylamada, erken seçim önergesi oylamaya katılan 514 milletvekilinden 449'unun kabul oyuyla kabul edildi.

1999 genel seçimlerinin sonuçları:

i̇llere göre oy dağılımı 
i̇llere göre 18 nisan 1999 genel seçim sonuçları; (not: aşağıdaki tabloda oy sayıları doğru olmakla birlikte oranlar hatalıdır. oranlar hesaplanırken yuvarlama hatası yapılmıştır.)

kaynakça 

 
türkiye, 1999
türkiye'de genel seçimler