Aleksandr Rutskoy

aleksandr vladimiroviç rutskoy (rusça: александр владимирович руцкой, 16 eylül 1947, hmelnitski), rus siyasetçi ve eski sovyet subayıdır. sovyetler birliği'nin dağılmasından sonraki dönemi kapsayan şekilde 10 temmuz 1991 – 4 ekim 1993 tarihleri arasında rusya devlet başkanı yardımcılığı yapmıştır. 1996 – 2000 yılları arasında kursk oblastı valisi olmuştur. 1993 rusya anayasa krizi sırasında boris yeltsin’e karşı devlet başkanı ilan edilmiştir.

yaşam öyküsü 
rutskoy ukrayna sovyet sosyalist cumhuriyeti'nin proskuriv (bugün hmelnitski) şehrinde dünyaya geldi. 1971 yılında barnaul hava kuvvetleri lisesinden, 1980 yılında ise gagarin hava kuvvetleri akademisinden mezun oldu. afganistan’daki sovyet-afgan savaşına gönderildiğinde albay rütbesindedir. burada hava taarruz komutanıyken 1986 ve 1988 yılında olmak üzere iki kez uçağı vurularak düşürülür. 1988 yılında kullandığı su-25 savaş uçağı ile yanlışlıkla pakistan hava sahasına girmiş, pakistan hava kuvvetlerine bağlı bir f-16 tarafından düşürülünce kendisini fırlatmayı başarmış ancak mücahitlerin eline düşmüştü. mücahitlerin elinde yoğun sorgu ve işkenceden geçen rutskoy’a cia tarafından ajan olma teklifi yapılmış o ise reddetmiş ve bir süre sonra bırakılmıştır. 1988 yılında başından geçen olaylar sırasındaki kahramanlığından ötürü sovyetler birliği kahramanı ilan edilmiştir. 1991 yılındaki seçimlerde devlet başkanı adayı boris yeltsin’in devlet başkanı yardımcısı adayı olmuş ve seçilmiştir. sovyetler birliği'nin dağılması süreci sırasında ve 4 ekim 1994’e kadar rusya federasyonu devlet başkan yardımcısı olmuştur.

1993 rusya anayasa krizi 

sovyetler birliğinin dağılmasından ardından rusya federasyonu devlet başkanı olan boris yeltisn ile iyi ilişkiler içinde bulunan rutskoy 1992 yılının sonlarına doğru tutumunu değiştirir. yeltsin’in uyguladığı dış politikayı, ekonomi politikasını açıkça eleştirerek devlet kurumlarında yolsuzluk yapıldığını ilan eder. yeltisn ile arasındaki gerilim özellikle 1993 yılı mart ayında patlak verir. bu dönemde rusya parlamentosu yeltsin’i görevden almak için yüce divan’a sevk etmeye çalışsa da başarılı olamaz. gerilimin tırmandığı bu dönemde 1 eylül 1993 günü yeltsin, hakkındaki yolsuzluk iddiaların bahane ederek rutskoy’u görevden aldığını ilan eder. rusya anayasa mahkemesi ise yeltsin’in aldığı kararın anayasaya aykırı olduğuna karar verir. 21 eylül günü yeltsin, 1978 anayasaını çiğneyere yüksek sovyeti lağvettiğini açıklar. 21-22 eylül gecesi rusya parlamentosuna gelen rutskoy artık rejimi tehdit eden bir hal alan gerilimde yeni bir adım atarak rusya devlet başkanlığını ilan eder. i̇ki hafta süren olaylar boyunca yeltsin yanlılarıyla parlamaneto yanlıları arasındaki silahlı çatışmalar yaşanır, çok sayıda insan hayatını kaybeder. yeltsin 4 ekim günü silahlı kuvvetlerin operasyonu sonucu parlamento binasını ele geçirerek iktidarına yönelen tehdidi ortadan kaldıracaktır. rutskoy ve diğer muhalif liderler tutuklanırken, çok sayıda gösterici yargısız infaz edilecektir. moskova’daki lefortovo cezaevinde 26 şubat 1994 gününe kadar kalan rutskoy ilan edilen af sonucu salıverilir.

sonrası 
serbest kaldıktan sonra kurduğu milliyetçi derjava (rusça: держава) partisiyle 1995 duma seçimlerine katılsa da %2,5 oy alarak seçim barajının altında kalır. 1996 yılındaki rusya devlet başkanlığı seçimlerinde aday olmamaya karar verir. onun yerine memleketi olan kursk oblastından vali adayı olur. i̇lk başta adaylığı engellenmeye çalışılsa da yasal engeller aşılır ve sol partilerin de desteğiyle oyların %76’sını alarak vali seçilir. günümüzde hala rus siyasetinde aktif olarak yer almaktadır.

kaynakça

ayrıca bakınız 
 1991 sovyet darbe girişimi
 1993 rusya anayasa krizi

dış bağlantılar 

1947 doğumlular
hmelnitski doğumlular
rusya devlet başkanları
sovyetler birliği kahramanları
sovyet askerî personel
ukrayna asıllı ruslar
yaşayan insanlar
sovyet savaş esirleri