Knut (kutup ayısı)

knut () (5 aralık 2006 - 19 mart 2011), berlin hayvanat bahçesinde doğan kutup ayısı. doğumunda annesi tarafından reddedilmesi sonucu hayvanat bahçesi görevlileri tarafından yetiştirildi. berlin hayvanat bahçesinde otuz yıldan fazla süredir bebekliği aşana kadar hayatta kalmayı başaran ilk kutup ayısı yavrusuydu. knut'un uluslararası bir tartışma konusu olmasının ardından, hayvanat bahçesi turistik ve ticari başarı elde etti. alman gazetesi bild bir hayvan hakları aktivistinin yavrunun hayvanat bahçesinde tutulmasını kınayan bir sözünü yayımlayınca; dünya genelindeki hayranları, onun insanlar tarafından yetiştirilmesini desteklemek için harekete geçti. çocuklar hayvanat bahçesinin dışında protestolar yaptı ve dünyanın dört bir yanından sempati ifade eden e-postalar gönderildi.

knut; oyuncaklarda, çeşitli medya ürünlerinde, dvd'lerde, kitaplarda ve "knutmania" (knut çılgınlığı) adında bir medya fenomeninin merkezinde yer aldı. tüm bunların sonucunda, 2007 yılında berlin hayvanat bahçesinde yavrunun gelirlerinde yaklaşık beş milyon avro'luk bir artış oldu. hayvanat bahçesinin yıllık ziyaretçi sayısı, tahmini olarak %30 oranında arttı ve böylece 2007 yılı, 163 yıllık tarihi içinde hayvanat bahçesinin en kârlı yılı oldu. knut; 19 mart 2011 tarihinde, öğleden sonra, dört yaşındayken öldü.

küçüklüğü 

knut, berlin hayvanat bahçesinde dünyaya geldi. annesi, kanada'da doğan ve doğu almanya'da bir sirkte çalıştırılan 20 yaşındaki tosca, babası ise münih'teki hellabrunn hayvanat bahçesinde yaşayan 13 yaşındaki lars idi. tosca, knut ile isim verilmeyen erkek kardeşini 5 aralık 2006'da doğurdu; fakat bilinmeyen sebeplerle yavrularını, kutup ayısı kafesindeki bir kaya üzerinde terk etti. hayvanat bahçesi görevlileri, yavruları balık ağı ile kurtarsalar da knut'un kardeşi dört gün sonra enfeksiyondan ötürü öldü. sadece bir kobay büyüklüğünde olan knut, hayvanat bahçesi görevlisi thomas dörflein'in bakımına girmeden önceki hayatının ilk kırk dört gününü bir kuvözde geçirmek zorunda kaldı.

knut'un sürekli bakıma ihtiyacı olmasından ötürü dörflein, geceleri yavrunun yanındaki bir yatakta uyuyordu. her gün onunla oynuyor, onu yıkıyor ve besliyordu. en başlarda knut'un yiyeceği, iki saatte bir verilen, balık yağı karışımlı bir şişe bebek sütünden ibaretti. dört aylıkken, kedi maması ve çeşitli vitaminlerle karıştırılmış bir tür sütlü lapa yiyebilir hale geldi. dörflein ayrıca knut ile hayvanat bahçesinde iki günde bir, bir saatlik şovlarda göründü. böylece yavru ile birlikte birçok fotoğraf ile videoda yer aldı ve almanya'da tanınmaya başlandı. knut'a titizlikle bakması ve onun için çabalamasından ötürü berlin liyakat madalyası'nı aldı. dörflein, 22 eylül 2008 tarihinde kalp krizi sonucu öldü.

tartışma 
mart 2007'nin başlarında alman tabloid bild-zeitung, knut'un "yerli evcil hayvan" olarak yetiştirilerek aşağılanması yerine öldürülmesi gerektiğini söyleyen hayvan hakları aktivisti frank albrecht'in sözlerini aktardı. hayvanat bahçesi yetkililerinin onu canlı tutmasının hayvan koruma mevzuatına aykırı olduğunu belirtti. aachen hayvanat bahçesi yöneticisi wolfram graf-rudolf, albrecht'le aynı fikri paylaştı ve hayvanat bahçesi görevlilerinin ayının ölmesine izin verecek cesareti göstermeleri gerektiğini belirtti ve ayının bakıcısından ayrıldığı her dakika "biraz daha öleceğini" savundu. bir grup çocuk, ellerinde "knut yaşamalı" ile "knut'u seviyoruz" yazan afişler tutarak hayvanat bahçesini protesto etti ve diğerleri ise yavrunun hayatının bağışlanmasını isteyen çok sayıda elektronik posta ile mektup gönderdi. albrect'e ise tehdit mektupları yollandı. berlin hayvanat bahçesi, bebek kutup ayısına destek için harekete geçti ve ona zarar verilmeyeceği sözü verildi.

herhangi bir hayvan hakları örgütü ile ilişkili olmayan albrecht, sonradan bunu yavrunun öldürülmesi için değil de yasayı değiştirmek için söylediğini iddia etti. bu haberin yayımlanmasıyle knut'un ulusal ünü, uluslararası hâle geldi.

ün 

23 mart 2007 tarihinde knut ilk kez halkın önüne çıktı. haber yapmak için dünyanın her yerinden gelen yaklaşık dört yüz gazeteci berlin hayvanat bahçesini ziyaret etti ve bu gün "knut günü" diye adlandırıldı. yavru bir yaşındayken sağlığı hakkında çok fazla yanlış öykünün yayılması ile yavrunun küçükken oldukça ünlü hâle gelmesini sağladı. örneğin, 16 nisan 2007 tarihinde, knut diş ağrıları yüzünden kısa bir süre gözler önüne çıkartılmadı fakat haberciler, onun bilinmeyen bir hastalığı olabileceğini söylediler. knut, birçok ölüm tehdidi de aldı; 18 nisan 2007 çarşamba tarihinde olduğu gibi. hayvanat bahçesine bilinmeyen biri tarafından gönderilen bir faksta "knut ist tot! donnerstag mittag." ("knut öldü! perşembe öğlen.") polis bunun sonucunda ayının güvenliğini artırdı.

kasım 2007'de, knut 90 kg ağırlığa ulaşmıştı ve yakından kendisine hizmet verilmesi oldukça tehlikeliydi. yüzlerce çocuk, yavrunun birinci yaş dönümüne katıldı. parti ayrıca alman televizyon kanalında canlı olarak yayınlandı. millî darphane, yavrunun doğum gününü kutlamak için 25.000 adet gümüş hatıra sikkesi bastırdı. flocke, bir dişi kutup ayısı, aralık 2007'de nürnberg hayvanat bahçesinde doğduğunda bild ona bayan knut diyerek bu iki almanya doğumlu kutup ayısının arkadaş olabileceğini önerdi.

2008-2010 

çıkışından bir yıl sonra knut'un 130 kg olduğu belirtildi. çok güçlü altı inçlik cam, ayı ile ziyaretçilerin arasına konuldu. mart 2008'in sonunda, knut'un büyüten yetkililerden biri olan markus röbke, ayının yalnız yaşamaya alışmasına yardımcı olması için hayvanat bahçesinden ayrılması gerektiğini söyledi. röbke ayrıca knut'un, ona babası gibi ola thomas dörflein'i özlediğini ve yanında kimse olmadığında ağladığını ifade etti. "knut, bir izleyiciye ihtiyaç duymakta" diye belirtti röbke. "bu değişmek zorunda" dedi.

temmuz 2008'de, knut'un babasının sahibi olan neumünster hayvanat bahçesi, berlin hayvanat bahçesine knut'un başarısından elde edilen gelir için dava açtı. neumünster ilk başlarda berlin hayvanat bahçesi ile dost olmaya çalıştı fakat sonradan knut'tan elde edilen gelirin bir bölümünü kendilerine vermeleri için mahkemeye başvurdu. peter drüwa, neumünster hayvanat bahçesi müdürü, şunları belirtti: "biz, knut'un çevresinden ayrılmasını istemiyoruz fakat bizim de para isteme hakkımız var."" knut'un ikinci doğum gününden kısa bir süre önce, knut'un kafesine büyük gelmesinden ötürü başka bir hayvanat bahçesine taşınmak zorunda olduğu haberleri yayıldı. ancak hayvanat bahçesi yönetimi, knut'u henüz tutmak istediklerini söyledi.

i̇ki hayvanat bahçesi arasındaki tartışma 2009'da da sürdü. 19 mayıs'ta berlin hayvanat bahçesi, neumünster'den knut'u "satın almayı" ve iki yaşındaki kutup ayısı üzerindeki finansal hakları elde etmeyi önerdi. neumünster hayvanat bahçesi, 700.000 € bir fiyat belirlemesine rağmen berlin hayvanat bahçesi, kendilerinin 350.000 € (488.145 $) fiyatından "bir kuruş fazla" vermeyeceğini belirtti. 8 temmuz günü, berlin hayvanat bahçesi, knut'u berlin'de tutmak için 430.000 € (599.721 $) ödemeyi kabul etti.

knut ile aynı yaşta olan giovanna, eylül 2009'da münih hellabrunn hayvan bahçesinden berlin'e götürüldü. ona kalacağı düzenli bir yuva yapılırken bir süreliğine knut'la knut'un kafesini paylaştı. giovanna'nın gelmesiyle dünyanın her yerinden insanlar bununla ilgilendi çünkü iki ayının da çok kısa bir sürede "flört edeceğini" (cinsel olarak olgunlaşmamış olmalarına rağmen) düşünüyorlardı. ancak, mart 2010'da, hayvanlara etik muamele i̇çin mücadele edenler (peta) almanya derneği, giovanna'nın başka bir yerde kalması için çağrıda bulundu. knut ile giovanna, aynı dededen gelmekteydi, üç yıl önce knut'un yetiştirme tarzı hakkında demeçler vermiş olan peta sözcüsü frank albrecht, eğer aynı cinsten iseler alman kutup ayısı nüfusunun tehdit altına girebileceğini belirtti. berlin hayvanat bahçesi, buna yanıt vermedi fakat giovanna'nın kalışının kısa bir süreliğine olduğunu belirtti. ağustos 2010 tarihinde, giovanna'nın yuvasının onarımı tamamlandı ve ardından münih'e geri taşındı.

ölümü 

19 mart 2011 tarihinde knut, dört yaşındayken kafesinde öldü. kutup ayıları esaret altında 30 yıl yaşayabilmektedir. knut'un ölümüne yaklaşık 600 ila 700 hayvanat bahçesi ziyaretçisi tanık oldu. görenler, ayının sol bacağının titremesinden sonra suya düşmeden önce daireler çizdiğini söylediler. berlin belediye başkanı klaus wowereit, ayının "berlin hayvanat bahçesinin yıldızı" olduğunu söyledi. ölüm nedeni hemen tespit edilemedi ve hayvanat bahçesi bir otopsinin yapılacağını açıkladı. 22 mart'ta yapılan bir beyanatta otopsiyle ilgili olarak "beyinde, ani ölüm için bir neden olarak kabul edilebilecek önemli değişiklikler"in olduğu rapor edildi. 26 mart'ta, knut'un bir havale sonrası öldüğü ortaya çıktı. bir bilgisayarlı tomografi taramasında, epilepsinin babası lars'tan kalıtsal olarak geçmiş olabilecek olan ayının beyninde anormallikler tespit edildi. knut'un beyni, leibniz institute for zoo and wild animal research'te (izw) incelenmeye başlandı.

1 nisan'da, patoloji uzmanları, knut'un ani ölümünün boğulmadan meydana geldiğini açıkladılar. ayının belirgin nöbeti, muhtemelen enfeksiyonla tetiklenen bir beyin iltihabı ensefalitten kaynaklanmaktaydı. enfeksiyona neden olan iltihabı bilinmiyor ama patologlar, buna bir virüsün sebep olduğuna inanmakta. knut, hastalığa yönelik hiçbir belirti göstermemesine rağmen patologlar, "bu şüpheli enfeksiyonun uzun zamandır -muhtemelen aylardır ya da en azından birkaç haftadır- orada olduğuna inanmaktadırlar.

popülerliğinin etkileri

ticari başarılar 
berlin hayvanat bahçesi, mart 2007'in sonunda bir tescilli marka olarak "knut"un patentini aldı. sonuç olarak, berlin borsası'nda payı iki kattan fazla oldu; daha önce 2000 € civarında bir değeri varken bir hafta sonra 4820 € olarak kapadı. hayvanat bahçesi, 2007 için katılım rakamlarının %30 arttığını açıkladı ve böylece 163 yıllık tarihi boyunca en kârlı kazancı oldu. knut, berlin hayvanat bahçesine o yıl, ziyaretçi sayısının artışının yanında satılan malların tutarıyla yaklaşık 5 milyon avro kazandırdı.

çeşitli firmalar, zil sesleri ve sevimli oyuncaklar gibi temalı ürünler geliştirerek knut'u çevreleyen dikkatten kazanç elde etti. peluş oyuncak şirketi steiff, üç boyutlu ve modellerde birçok knut tabanlı oturan, ayakta ve yatan peluş oyuncak üretti. i̇lk 2.400 oyuncak, dört gün içinde yalnız berlin hayvanat bahçesinde satıldı. steiff'in kazandığı para, kutup ayısının hayvanat bahçesindeki evinin yenilenmesinde düşünülmüştü. şekerleme firması haribo, ahududu-sakızlı aromalı şekerleme firması haribo ahududu-sakızlı ayı aromalı cuddly knut adlı bir ürünü nisan 2007'de piyasaya sürdü. firma, satılan her tüp knut şekeri için hayvanat bahçesine on kuruş bağış sözü verdi. sakızlı ayıcıkların satışı çok iyi olunca bonn merkezli şirket, talebi karşılamak için ikinci bir fabrika açarak üretimi artırmak zorunda kaldı.

knut, almanya'da çeşitli şarkılara da ilham verdi. örneğin köpenick'ten dokuz yaşındaki kitty tarafından yayımlanan "knut is cute" ile "knut, der kleine eisbär" (türkçesi: "knut, küçük kutup ayısı") adlarındaki single'lar. britanya'da, müzikal komedyen mitch benn, bbc radio 4 hiciv dizisi the now show için knut ile ilgili üç şarkı seslendirdi: "the baby bear must die!", "knut isn't cute anymore", ve knut'un neumünster hayvanat bahçesine taşınması hakkında olan güçlü bir ballad olan "goodbye knut". knut, "knut—stories from a polar bear's nursery" isimli bir tanesi de dahil olmak üzere birçok dvd'de yer aldı. 29 mart 2007 tarihinde alman magazin dergisi vanity fair'in kapağında yer aldı ve iç sayfalarda da yavrunun yaşamı hakkında bilgiler yer aldı.

1 mayıs 2007 tarihinde new york merkezli turtle pond yayınları ve berlin hayvanat bahçesi, küresel ısınma konusunda bilinçlendirme umuduyla knut için dünya genelinde yayın hakları için bir anlaşma imzaladı. knut'un yaşamı ile daha önce yayımlanmamış fotoğraflarının da yer aldığı knut, der kleine eisbärenjunge (küçük kutup ayısı knut) adlı 44 sayfalık kitap craig hatkoff ile kızları juliana ve isabella tarafından yazıldı. knut hakkında almanya'da birçok kitabın zaten yayımlanmış olmasına rağmen bu kitap, berlin hayvanat bahçesi tarafından üstlenilen ilk kitaptı. kitap, 26 temmuz 2007 tarihinde ravensburger tarafından almanya'da yayımlandı ve amerikan yayıncılık şirketi scholastic i̇ngilizce sürümünü knut: how one little polar bear captivated the world adıyla aynı yılın kasım ayında amerika birleşik devletleri'nde yayımladı. kitabın hakları ayrıca japonya, i̇ngiltere, meksika, çin ve i̇talya'daki yayıncılara da satıldı.

31 aralık 2007 tarihinde, hayvanat bahçesi müdürü, hayvanat bahçesi bir film anlaşması için cesur balık ile supernova gibi çalışmaları olan hollywood film yapımcısı ash r. shah'tan ayının yaşamını konu alan bir animasyon filmi yapmak için bir teklif aldığını doğruladı. shah, iddia edilen 3.500.000 avro film anlaşması ile berlin hayvanat bahçesiyle görüştüğü bildirildi. knut, 2 mart 2008 tarihinde berlin'de prömiyeri yapılan alman filmi knut und seine freunde (knut ve arkadaşları) ile beyaz perdede çıkış yaptı. knut'un annesi tarafından terk edildikten sonra nasıl yetiştirildiğini konu alan film, michael johnson tarafından yönetildi ve filmde ayrıca kuzey kutup bölgesinden bir ayı ailesi ile belarus'tan iki boz ayı yavrusu da yer aldı.

çevresel sorunlar 

berlin hayvanat bahçesi mütevelli kurulundan dr. gerald uhlich, knut'un geniş bir alanda popüler olmasından dolayı onun bir iletişim aracı haline geldiğini ve çevresel sorunlara ilgiyi artırdığını belirtti. sonuç olarak, alman çevre bakanı sigmar gabriel resmen 2008 yılında bonn'da yapılacak olan tehlike altındaki türler ile ilgili bir konferans için knut'u maskot olarak kabul etti. bakan, knut ile yavrunun hayvanat bahçesine gelişinden kısa bir süre sonra karşılaştı ve ayının güvenli ellerde olduğunu "dünya genelindeki kutup ayıları tehlike altında ve eğer knut bu sorunda yardım edebilirse, bu iyi bir şey." sözleriyle belirtti.

fotoğrafçı annie leibovitz, vanity fair dergisinin mayıs 2007 yeşil sayısı için amerikalı aktör leonardo dicaprio ile üst üste getirildiği çalışmalar dahil çevresel bir kampanya için kullanılmak üzere knut'un fotoğraflarını çekti. kutup ayısı aynı zamanda küresel ısınmayı durdurma kampanyası ile bir 2008 özel pul sayısı için alman çevre bakanlığının kampanyasının logosunda tasvir edildi. resmen 9 nisan'da yayımlanan pul, kabaca bir yaşındaki knut'u, natur weltweit bewahren (dünya çapında doğayı koru) sloganıyla göstermektedir.

kaynakça

dış bağlantılar 

 resmî zoologischer garten berlin sayfası 
 knut media centre 
 knut: how one little polar bear captivated the world için turtle pond productions web sitesi 

2006 doğumlu hayvanlar
2011 yılında ölen hayvanlar
ünlü kutup ayıları
berlin kültürü