Denis Diderot

denis diderot (5 ekim 1713 - 31 temmuz 1784), fransız yazar ve filozof.

aydınlanma çağı'nın en önemli kişiliklerinden biri. yazdıkları ve felsefesi fransız devrimi'ni hazırlamıştır. yeni felsefi ve bilimsel düşünceleri ve bilgileri avrupa ölçeğinde yayma amacıyla tasarlanan ünlü ansiklopedi'nin (encyclopédie) baş editörüydü. birinci cildi düşün ve ülkü arkadaşı d'alembert yayımlamıştı.  i̇kinci ciltten başlayarak 7. cildin sonuna dek d'alembert ve diderot birlikte editörlük yapmışlar, bu noktada d’alembert’in editörlükten çekilmesinden sonra 35. cildin sonuna dek editörlüğü tek başına denis diderot yürütmüştür.

yaşamı 
fransa'nın champagne ilinin langres kasabasında doğdu. diderot'nun babası bir bıçakçı idi. yedi çocuklu ailenin yaşayan  çocuklarının en büyüğü diderot idi. ailesi onun papaz olmasına karar verdiği için kardeşi didier ile birlikte kasabadaki cizvitler koleji'nde öğrenim gördü. 22 ağustos 1726'da papazlık unvanını olarak mezun oldu. papazlık yapmak yerine öğrenimine devam etmeye karar verdi. paris'te louis le grand koleji'nde okudu. 2 eylül 1732'de grekçe, latince ve felsefe okutma yetkisi alarak bu okuldan mezun oldu.

öğrenimini tamamladıktan sonra iki yıl bir dava vekilinin yanında yazıcı olarak çalıştı. sevmediği bu işte çalışırken kendisini hobbes'un, locke'un ve newton'un eserlerine verdi; ardından işi bırakıp bohem bir yaşam sürdü ve maddi sıkıntı içinde yaşadı. 1741 yılında yoksul bir çamaşırcı kız olan antoinette champion ile tanışması yaşamına bir düzen getirdi.  babası onaylamasa da 1743'te antoinette ile evlendi. kitap çevirisi yaparak geçimini sağlamaya başladı. 1744'te kızı angélique doğdu.

1728 tarihli chambers ansiklopedisi'nin i̇ngilizce'den fransızca'ya çevrilmesi, yeniden düzenlenip geliştirilmesi işini 1746'da kabul etti. proje gittikçe büyüdü; diderot ansiklopedinin yayıncısı oldu. bu, yıllar boyu onun ana işi ve gelir kaynağı oldu.

jean-jacques rousseau ile 1742'de tanışmış olan diderot; 1746 ile 1749 yılları arasında onunla yakın dost oldu, sık sık bir küçük meyhanede baş başa tartışıyorlardı. diderot, bu dönemde çevirilerinin yanı sıra özgün  eserler meydana getirdi. i̇lk özgün kitabı olan felsefe konuşmaları''' 1746'da yayımlandı.  ertesi yıl yayımlanan filozofça düşünceler adlı eseri fransa parlamentosu tarafından toplatıldı, mahkeme kararıyla yakıldı.  1749'da görenler i̇çin körler hakkında mektup adlı eserlerini yayınladı. bir yandan da edebiyat alanında denemeler yaptı boşboğaz mücevherler (les bijoux indiscrets) romanı ile beyas kuş'' (l'oiseau blanc: conte bleu) masalını yazdı. bir çocuk masalı olan beyaz kuş'u yazdığını  duyan polis evini bastı ve 1749'da tutuklandı, 28 gün vincennes şatosu'na kapatıldı. serbest kaldıktan sonra enerjisini daha çok ansiklopedi çalışmalarına verdi.

diderot'nun bir diğer evliliği ise, 1755'te sophie volland ile gerçekleşti. volland diğer insanlar tarafından evde kalmış bir kadın olarak görülüyordu, ancak diderot fikirlerinden bahsettiği ve içten bulduğu volland'tan çok etkilenmişti.

edebiyat alanında da birçok katkısı bulunan diderot'nun başlıca özelliği romanları şekil ve içeriğinin yanı sıra, felsefi olarak da incelemesiydi. romantizm akımının öncüsü ve hümanist olan diderot; zengin kiliseler kontrolünde bir endüstri olarak gördüğü hristiyanlık dinini reddetmiş ve birçok dincinin saldırılarına maruz kalmıştır. her ne kadar ansiklopedi genel olarak elit kesim tarafından ilgiyle karşılanmış olsa da, kimi çevrelerde de tepki ile karşılandı. cizvitlerin eleştirileriyle karşı karşıya geldi.

diderot 31 temmuz 1784 tarihinde fransa'da 70 yaşında ölmüş, saint-roch kilisesi'nin mezarlığına gömülmüştür.

ayrıca bakınız 
anti-klerikalizm
jean-jacques rousseau

kitapları 
 essai sur le mérite et la vertu (hak etme ve yeti üzerine), shaftesbury tarafından yazılmış ve diderot tarafından fransızca'ya çevrilip notlandırılmıştır (1745) 
 pensées philosophiques (felsefi düşünceler, deneme (1746) 
 la que (kuşkucu gezintiler) (1747) 
 les bijoux indiscrets, roman (1748) 
 lettre sur les aveugles à l'usage de ceux qui voient (görenler için körler hakkında mektup) (1749) 
 l'encyclopédie (ansiklopedi) (1750-1765) 
 lettre sur les sourds et muets (sağır ve dilsizler hakkında mektup) (1751) 
 pensées sur l'interprétation de la nature (doğanın yorumlanması üzerine düşünceler), deneme (1751) 
 le fils naturel (doğanın çocuğu) (1757) 
 entretien sur le fils naturel (doğanın çocuğu hakkında konuşma) (1757) 
 salons, critique d'art (salonlar, sanat eleştirisi) (1759-1781) 
 la religieuse (dindar kadın), roman (1760) 
 le neveu de rameau (rameau'nun yeğeni, diyalog (1761 ?) 
 lettre sur le commerce des livres (kitapların ticareti hakkında mektup) (1763) 
 mystification ou l’histoire des portraits (mistifikasyon ya da portreler tarihi) (1768) 
 entretien entre d'alembert et diderot (diderot'yla d'alembert'in tartışması) (1769) 
 le rêve de d'alembert (d'alembert'in rüyası), dialogue (1769) 
 suite de l'entretien entre d'alembert et diderot (d'alembert diderot tartışmasının devamı) (1769) 
 paradoxe sur le comédien (oyuncu hakkındaki paradoks) (1769 ?) 
 apologie de l'abbé galiani (peder galiani'nin övgüsü) (1770) 
 principes philosophiques sur la matière et le mouvement (madde ve hareket hakkında felsefi ilkeler), deneme (1770) 
 entretien d'un père avec ses enfants (bir babanın çocuklarıyla konuşması) (1771) 
 jacques le fataliste et son maître (kaderci jacques ve efendisi), roman (1771-1778) 
 supplément au voyage de bougainville (bogainville seyahatine ek) (1772) 
 histoire philosophique et politique des deux indes (i̇ki hindistan'ın felsefi ve politik tarihi), raynal'le birlikte (1772-1781) 
 voyage en hollande (hollanda seyahati) (1773) 
 eléments de physiologie (fizyolojinin temelleri) (1773-1774) 
 réfutation d'helvétius (helvetius'a reddiye) (1774) 
 observations sur le nakaz (nakaz üzerine gözlemler) (1774) 
 essai sur les règnes de claude et de néron (claudius ve neron'un iktidar dönemleri hakkında) (1778) 
 lettre apologétique de l'abbé raynal à monsieur grimm (peder raynal'ın bay grimm hakkında övgü mektubu) (1781) 
 aux insurgents d'amérique (amerika isyancılarına) (1782) 
 salons (salonlar)

kaynakça 

1713 doğumlular
1784 yılında ölenler
18. yüzyılda fransızlar
fransız filozoflar
fransız edebiyat eleştirmenleri
18. yüzyıl fransız roman yazarları
fransız ateistler
prusya bilim akademisi üyeleri
aydınlanma filozofları
philosophes
ateist filozoflar
erotik yazarlar
église saint-roch'na defnedilenler
ateist yazarlar