Mihrali Bey

mihrali bey (1844-1905),  hayat öyküsü borçalı darvaz köyünfen olan mehrali bey vefat eden babasının ruslar tarafından hristyan mezarligina gömülmesine çok üzülür babası rüyasına girerek ay ogul meni gavur elinde koyma gel meni burdan al der uyanan 17 yaşındaki mehrali bey gider atasının mezarı kazar atasını getirir koylerindeki musluman mezarligina basırar,ruslar pesine düşer kendisine suvari birligi kurarak ruslar ve ermenilerle savaşır,osmanli kahramanliklarini gorerek kendisine miralay rutbesi verir artik mehrali bey hamideye alaylarının karapapakların başbuğu olmuştur,sultan abdulhamid kendisine yularsız aslanım o benim demiştir

türkiye'de ve azerbaycan'da kahraman olarak kabul gören mihrali bey, 1877 osmanlı rus savaşı'nda osmanlı devleti için çarlık rusyası'na karşı  savaşmıştır.  binbaşılığa yükselip ahmet muhtar paşa'nın sağ kolu oldu. gösterdiği kahramanlıklar nedeniyle osmanlı devleti tarafından maiyetiyle sivas'a gönderilerek ulaş'a yerleştirilmiştir. bir süre ulaş'ta yaşadıktan sonra hamidiye alayları içinde yer alan birliğiyle isyanları bastırmak üzere yemen'de görevlendirildi ve orada öldü.

yaşamı 
karapapak–terekeme türklerinden olan mihrali bey 1844 yılında tiflis vilayetinin borçalı sancağına bağlı darvaz köyünde doğup büyüdü.

on yedi yaşında iken kaybettiği babasının müslüman mezarlığına gömülmesine izin vermeyen rus yönetimine direnince rus güçleri ile karşı karşıya geldi. osmanlı ve rus toprakları arasında gidip gelerek her iki devlette de aranan bir kanun kaçağı olarak yaşadı. 93 harbi başladığında her iki devlet de suçlarını bağışlayıp, çetesiyle kendisi için savaşmasını teklif etti. mihali bey, suçlarının bağışlanması karşılığında çetesiyle osmanlı hizmetine girdi. ahmet muhtar paşa'nın  onun kahramanlıklarını padişaha bildirmesi sonucu ii. abdülhamid tarafından mecidiye nişanı ile ödüllendirildi. ailesini de osmanlı devleti topraklarına getirdikten sonra aziziye müdafaasında yer aldı.

93 harbi sonunda ahmet muhtar paşa'nın i̇stanbul'a çağrılmasından sonra mihali bey de beraberindekilerle sivas'a gitti. ulaş bucağına bağlı acıyurt köyüne yerleştiler. köy, halk ağzında büyük  köy,  papaklı  köyü,  mihrali  bey’in  köyü olarak anılmaktadır.

mihrali,  sivas'ta  40. hamidiye süvari alayı'nı kurdu. yemen'de isyan baş gösterdiğinde kardeşi ile birlikte yemen'de görevlendirildi. 1905 yılında yemen'de hastalanarak öldü. bir  söylentiye göre karapapakların  liderliği için yaşanan rekabet sonucu öldürüldü.  halk arasında "yularsız aslan", "i̇kinci battal gâzî", "i̇kinci köroğlu" olarak adlandırılan mihrali bey, adına türküler, ağıtlar, destanlar yakılmıştır.

mihrali bey hikayeleri
mihrali bey, karapapak-terekemeler arasında, âşıklarca hakkında hikâye tasnif edilen, koçaklama söylenen ve çocuklara adı verilen bir kahramanlık timsali olarak görülür. hakkında tasnif edilen hikâyelerden biri 2003 yılında borçalı'da mehemmed sadaklı tarafından düzülüp koşulmuş; bakü'de yayımlanan azerbaycın folkloru antologiyası borçalı-karapapak folkloru adlı eserde yayımlanmıştır. bir diğeri  ise  çıldırlı âşık bayram denizoğlu tarafından tasnif edilmiştir.

gazi ahmed muhtar paşa ve gazi ahmet muhtar paşa'nın mühimme başkâtibi olarak görev yapan mehmed arif bey'in anılarında  cengiz çakaloğlu'nun "yemen'den dönemeyen karapapak: 40. hamidiye süvari alayı komutanı mihrali bey" adlı kitabında mihrali bey'in hayatı ve kahramanlıkları anlatılmaktadır.

"ben gidiyom rüştü bey'im ağlama" türküsü bazı yörelerde "mihrali bey türküsü" olarak bilinir.  türküde ismi geçen rüştü bey; mihrali bey’in oğludur.

kaynakça 

halk kahramanları
gürcistan azerileri