Volapük

volapük, 1879 yılında alman din adamı johann martin schleyer tarafından oluşturulmuş bir yapay dildir. datuval (büyük kaşif) olarak da bilinen schleyer, volapük hareketinde uzun yıllar cifal (lider) olarak görev almıştır. volapük, dil bilgisi kurallarının oldukça karmaşık olmasına rağmen yüz binlerce kişi tarafından öğrenilmiş, bu dilde kurultaylar toplanmış, dil bilgisi kitapları ve dergiler yayımlanmıştır. volapük yerini zamanla önce idiom neutral, sonra i̇nterlingua ve esperanto gibi yapay dillere bırakmıştır.

dil bilgisi 
bitişimli bir yapı içeren bu yardımcı dilin sözcükleri ve söz kökleri büyük ölçüde i̇ngilizceye ve rumenceye dayanmaktadır.

alfabe 
volapük alfabesinde 27 harf vardır.

aa ää bb cc dd ee ff gg hh ii jj kk ll mm nn oo öö pp rr ss tt uu üü vv xx yy zz

i̇smin hâlleri 
yalın hâl = vol (dünya) 	 vols (dünyalar)

-in hâli = vola (dünyanın) 	 volas (dünyaların)

-e hâli = vole (dünyaya) 	 voles (dünyalara)

-i hâli = voli (dünyayı) 	 volis (dünyaları)

dil ismi = -in hâli = vola (dünyanın), pük (dil) = volapük (dünyanın dili)

örnek metin 
valik menas labons leig e lib in dinits e dets. givons lisäls e konsiens e mutons dunön okes in flenüg tikäl.

bütün insanlar hür, haysiyet ve haklar bakımından eşit doğarlar. akıl ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karşı kardeşlik zihniyeti ile hareket etmelidirler.

volepük hareketi tarihi 

schleyer, 1878 yılında altı tane dilden (almanca, i̇ngilizce, i̇spanyolca, fransızca, i̇talyanca ve rusça) bir tane dünya dili oluşturmak için araştırmalara başladı, 1879-1880 yıllarında çalışmaları sonuç verdi ve volapük adlı yeni bir dil ortaya çıktı. sonraki on yıl içinde dil hızlıca popülerleşti ve üç tane uluslararası konferans yapıldı (1884, 1887, 1889). münih'teki ikinci konferansta kadäm bevünetik volapüka (uluslararası valapük akademisi) kuruldu ve schleyer ilk cifal (lider),  auguste kerckhoffs dilekei (müdür) oldu. 1889 yılında, paris'te üçüncü konferansın yapıldığı senede, neredeyse 1 milyon kişi tarafından konuşulan volapük diliyle ilgili yüzlerce kulüp ve kitap, ayrıca 25 dergi vardı. volapük paris konferansı, yapma bir dilde düzenlenmiş ilk uluslararası konferanstı. paris konferansında umulduğunun aksine schleyer ve kerckhoffs arasındaki fikir ayrılıkları iyice keskinleşti. schleyer, veto yetkisinin uygulatılmaması üzerine akademiyi lağvetmeye çalıştı ve yeni bir kadäm (akademi) kurdu, ama bu akademi birkaç sene içinde kapandı, hareket cifal'ler önderliğinde günümüze değin geldi.

öte yandan, 1892 yılında kerckhoffs'un yerine waldemar rosenberger akademide yeni dilekei oldu. rosenberger yönetimindeki akademide, dil gitgide avrupa dillerine yaklaştı ve bir zaman sonra, 1898 yılında, orijinal valapük'ten ayrı bir haline geldi. bu yeni dile idiom neutral denildi. aynı yıl akademinin de adı değişti ve akademi internasional de lingu universal (uluslararası evrensel dil akademisi) oldu. bu akademi, idiom neutral'i bir on sene geliştirdikten sonra ünlü matematikçi peano'nun geliştirdiği latino sine flexione dilinin lehine terk etti. peano, akademinin yeni müdürü oldu. 1912 yılında, rosenberger reform-neutral dilini geliştirdi. aynı yıl, schleyer öldü ve yerine albert sleumer geçti. sleumer 1934 yılında cifal'lerin görevlerini tanımladı, 36 yıl cifal olarak görev yaptıktan sonra 1948 yılında istifa etti.

liderlik

cifal listesi 
2016 yılına kadar volapük hareketinin 7 tane cifal'i olmuştur.

 johann martin schleyer  1879 – 1912  (33 yıl)
 albert sleumer          1912 – 1948  (36 yıl)
 jakob sprenger          1948 – 1950  (2 yıl)
 johann schmidt          1950 – 1977  (27 yıl)
 filippus johann krüger  1977 – 1983  (6 yıl)
 brian reynold bishop    1984 – 2014  (20 yıl)
 hermann philipps        2014 – günümüz

kadäm bevünetik volapüka dilekei'leri 

 auguste kerckhoffs  1887 – 1892
 waldemar rosenberger    1892 - 1898

ayrıca bakınız 
 idiom neutral

kaynakça

dış bağlantılar 
 volapük.com

ölmek üzere olan diller