Fizyoloji

[[dosya:da vinci vitruve luc viatour.jpg|sağ|küçükresim|upright=0.91| fizyoloji çalışmalarında leonardo da vinci'nin erken dönem çalışmalarından biri vitruvius adamı.]]

fizyoloji (işlevbilim), canlıların mekanik, fiziksel ve biyokimyasal fonksiyonlarını ve sistemlerinin işleyişini inceleyen bilim dalıdır. fizyolojiyle ilgilenen bilim insanlarına fizyolog denir. fizyoloji alanında en büyük ödül nobel fizyoloji veya tıp ödülü'dür.

fizyoloji sözcüğü, grekçe "doğa", "köken" anlamına gelen φυσις (physis) ve "araştırma" anlamına gelen -λογία (-logia)'' sözcüklerinden türetilmiştir.

hücreden organizmaya 
 
canlılar yaşamlarını sürdürebilmek için beslenme, solunum, dolaşım, boşaltım, üreme gibi yaşamsal faaliyetleri gerçekleştirirler. tek hücreliler canlılarda yaşamsal faaliyetler tek hücre içerisindeki organeller tarafından gerçekleştirilir.

çok hücreli canlılarda yaşamsal faaliyetler tek bir hücre tarafından değil hücre toplulukları tarafından gerçekleştirilir.
çok hücreli canlıları oluşturan hücrelerin hepsi aynı yapıda ve görevde değildirler. canlı vücudunu oluşturan hücreler görevlerine göre farklı özellikler kazanmışlardır. canlı vücudunu oluşturan hücrelerden bazıları birleşerek üreme görevini, bazıları birleşerek destek ve hareket görevini, bazıları birleşerek besinleri veya çeşitli gazları (oksijen ve karbondioksit) taşıma görevini, bazıları da birleşerek koruma görevini yerine getirirler.

çok hücreli canlılarda yapı ve görevleri aynı olan hücrelerin oluşturduğu hücre topluluklarına doku denir. bitki ve hayvanlarda bulunan dokular birbirlerinden farklıdır. bitkilerin yapısında bulunan dokulara bitkisel dokular, hayvanların yapısında bulunan dokulara hayvansal dokular denir.
çok hücreli canlılarda dokuların oluşmasıyla dokular arasında işbölümü ortaya çıkmıştır.
i̇nsan vücudunda kan, kas, kemik, sinir, yağ, destek, salgı, epitel doku gibi çeşitli dokular bulunur. her dokuyu oluşturan hücrelerin şekli, görevi, yapısı, büyüklüğü ve dizilişi o dokuya özgüdür. bir dokunun hücresi ile başka bir dokunun hücresinin şekli, görevi, yapısı, büyüklüğü ve dizilişi farklıdır.
çok hücreli canlılarda aynı yapı ve görevdeki hücreler birleşerek dokuları, dokular birleşerek organları, organlar birleşerek sistemleri, sistemler de birleşerek canlı organizmayı (canlı vücudunu) oluştururlar. i̇şte tüm bu dizgelerin işleyişi fizyolojinin konusudur.

hücre → doku → organ → sistem → canlı (organizma) (canlı vücudu)
  
fizyoloji genellikle bitki fizyolojisi ve hayvan fizyolojisi olarak ikiye ayrılarak incelense de, fizyolojinin kuralları hangi canlının çalışıldığına bakılmaksızın evrenseldir. örneğin, maya hücre fizyolojisinde öğrenilenler insan hücrelerine de uygulanabilir.

fizyolojini temel özelliği, incelediği sistemlerin durağan değil dinamik olmasıdır. hücrelerin işlevleri, en yakın çevresindeki değişikliklere bağlı olarak sürekli değişir ve her canlı, gerek temel yaşam birimi olan hücrenin iç değişikliklerinden, gerek etkileşim içinde olduğu dış ortamın değişikliklerinden kaçınılmaz biçimde etkilenir. bu nedenle, fizyolojik tepkimelerden çoğunun temel amacı, iç ortamdaki fiziksel ve kimyasal dengenin korunmasıdır. bu iç denge, hayvanlarda, canlının iç ya da dış ortamdaki değişiklikleri algılayabilen duyu alıcılarıyla düzenlenir. bu alıcıların uyarısıyla, kas, böbrekler, karaciğer ve iç salgı bezleri gibi organlarda, değişen koşullara uygun özel yanıtlar gelişir ve canlı kendisini bu yeni duruma uyarlayabilir.

bugün fizyologlar, hücre, doku ve organlarda derledikleri bilgilerin ışığında, canlının bir bütün olarak çevresine nasıl uyum sağladığını araştırırlar. kısacası, kalıtımın biyokimyasal temellerinden ve moleküler biyolojiden başlayarak hayvanlardaki davranış özelliklerine varıncaya değin çok geniş bir araştırma alanı bugün fizyoloji teriminin kapsamına girmiştir.

fizyolog 
fizyoloji ile uğraşan bilim insanına denir.

klinik fizyoloji (tıpta fizyoloji uygulamaları) 
i̇nsan vücudunun mekanik, fiziksel ve biyokimyasal fonksiyonlarının ve sistemlerinin işleyişinin incelendiği fizyoloji alanı.

fizyoloji uzmanı (klinik fizyolog) 
i̇nsan fizyolojisi alanında bilgiye ulaşma, bilgi biriktirme ve bilgi üretme becerisi gösteren; tıbbi uygulamada tanı, tedavi ve izleme amacı ile kullanılan ve fizyolojik parametreleri ölçmeyi amaçlayan yöntemleri uygulama, yorumlama, yöntemlerin doğruluk ve güvenirliklerini sınayabilme yetisine sahip, yeni yöntemler geliştirebilme becerisi kazanmış, klinik ve deneysel çalışmaları planlama, yürütme, yorumlama, bir laboratuvarı bağımsız olarak yönetme, laboratuvar  güvenliğini sağlama, laboratuvar  personeli eğitme konularında bilgili ve deneyimli, diğer meslektaşlarına bilgi ve konsültasyon hizmeti sağlayan bir hekimdir.

fizyoloji laboratuvarları 

 elektrofizyoloji laboratuvarı (eeg, emg, ekg)
 hematoloji laboratuvarı 
 kan bileşenleri ve kan bankacılığı
 i̇mmunoloji laboratuvarı 
 biyokimya laboratuvarı 
 genetik laboratuvarı 
 nörofizyoloji laboratuvarı (uyku, davranış, kognisyon)
 duyu laboratuvarı (odyoloji, görme, denge)
 ağrı ve akupunktur laboratuvarı 
 egzersiz laboratuvarı 
 solunum laboratuvarı 
 endokrin ve metabolizma laboratuvarı 
 ürodinami laboratuvarı 
 hiperbarik oksijen laboratuvarı 
 yükseklik-sualtı-uzay laboratuvarı 
 yaşlılık laboratuvarı (geriatri) 
 fonksiyonel radyoloji laboratuvarı

kaynakça

ayrıca bakınız 
 bitki fizyolojisi
 hayvan fizyolojisi
 böbrek fizyolojisi

dış bağlantılar 
 fizyoloji derneği
 gelişim fizyolojisi

 
tıp bilimleri