Aksaray

aksaray, aksaray ilinin şehir merkezidir.

tarihçe 

aksaray'ın tarihi antik dönemlere kadar uzanmaktadır. hititler devrinde garsaura adıyla anılan yerleşim, son kapadokya kralı archelaos tarafından yeniden inşa edildi. şehri yeniden inşa edilen krala nispetende kente archaleis adı verildi. kapadokya krallığı'nın son bulmasıyla yerleşim roma topraklarına katıldı. klavdiyus döneminde roma kolonisi olan yerleşimden colonia archelais adıyla bahsedildi. roma'nın ikiye ayrılmasıyla bizans idaresine geçen yerleşim 1078 sonrasında civar yerleşimlerle birlikte selçuklu hakimiyetine girdi. selçuklular tarafından kutalmışoğlu'nun idaresine verilen yerleşim daha sonra yeni kurulan anadolu selçuklu devleti topraklarına katıldı. sultan ii. kılıç arslan tarafından 1170 yılında şehir yeniden imar edilmiş ve yaptırdığı saray nedeniyle de yerleşim "aksaray" adını almıştır. sultanın çoğunlukla şehirde yaşaması ve sultan tarafından kente askeri tesisler inşa edilmesi nedeniyle de dârüzzafer, dârürribât ve dârülcihâd unvanları da verildi.

anadolu selçuklu devleti'nin zayıflamasıyla yerleşim karamanoğulları beyliği egemenliğine geçti. bir süre eretna beyliği ve karamanoğulları arasında el değiştirdi. 1399 yılında osmanlı idaresine geçen yerleşim 1402 ankara muharebesi sonrasında yeniden karamanoğulları topraklarına katıldı. karamanoğlu-osmanlı mücadelesi sonrasında 1468'de kesin olarak osmanlı hakimiyetine geçti. yerleşim osmanlı-karamanoğlu mücadelesinde büyük tahribata uğradığı gibi osmanlı'nın egemen olmasıyla nüfusun önemli kısmi i̇stanbul'a nakledilmiştir. zorunlu iskana tabi tutulan bu kitlelerin yerleşimiyle i̇stanbul'daki günümüz aksaray semti kurulmuştur.

1530 yılı osmanlı kayıtlarında karaman eyaleti'nin niğde sancağına bağlı müstakil bir liva olan aksaray'da 37 mahalle bulunmakta olup, tahminen bu tarihte yerleşimde 5000-6000 arasında nüfus bulunmaktaydı. osmanlı'nın ilk resmi nüfus sayımı sadece erkek nüfusun tespit edilmesi için yapılmış olup, bu sayıma göre aksaray merkezde 2.322 erkek bulunmaktaydı. 19. yüzyıl ortalarında yerleşimden niğde sancağına bağlı bir kaza olarak bahsedilmiştir. 1868-69 tarihli salnamede yerleşimde 1020 hane bulunduğu kayda geçmiştir . cumhuriyetin ilk yıllarıyla kurulan il teşkilatının merkez ilçesi oldu. 1933 yılında aksaray ilinin kaldırılmasıyla yeniden niğde ilinin bir ilçesi oldu. 1989’da çıkarılan 3578 sayılı kanunla aksaray ili yeniden kurulmasıyla bu ilin merkez ilçesi konumuna geldi.

nüfus

i̇klim 
aksaray i̇li orta iklim kuşağında olup, soğuk, karasal iklim tipine sahiptir. yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve yağışlıktır. yağışlar genellikle ilkbahar ve kış aylarında görülmektedir.

i̇lgi çekici yerler

şehir merkezinde bulunan tarihi eserler selçuklu, karamanoğulları ve cumhuriyet dönemine aittir. anadolu selçuklu döneminden kalan eğri minare, kılıçarslan hamamları, selçuklu köprüleri vardır.

karamanoğulları döneminden ise karamanoğlu camii (ulu cami) ve zinciriye medresesi kalmıştır.

cumhuriyetin ilk döneminin en güzel mimari örnekleri bulunan aksaray'da dönemin aksaray valisi abdullah sabri karter tarafından yaptırılan birçok eser vardır. 1920'lerde tamamlanan aksaray hükümet konakları, aksaray vali konağı, aksaray milli kütüphanesi, azmi milli un fabrikası cumhuriyet dönemi mimarlığının en güzel ve özgün örneklerindendir. bu eserlerin tamamı şehir merkezinde bulunmaktadır.

hasan dağı aksaray ile niğde arasında şehirden görülebilen 3.000 metrelik bir yanardağdır. kentin çevresinde ayrıca höyükler yer alır. aşıklı höyük aksaray şehrinin doğusunda  bir mezar höyüğüdür. diğer bir höyük, acemhöyük, aksaray şehrinin kuzey batısında  bir erken tunç çağı yerleşimidir.

helvadere kasabasındaki antik roma ve bizans şehri nora da aksaray şehir merkezine yakındır.

ihlara, aksaray şehrinden  uzaklıkta bir kanyondur. ihlara kanyonunda 9. yüzyıl ve öncesinden kalma vadi duvarlarına oyulmuş ve freskler ile süslenmiş antik kiliseler vardır. şehirdeki ervah mezarlığında 14. yüzyıl i̇slam alimi somuncu baba ve müderris cemaleddin aksarayi'nin mezarları vardır. 
zincirye medresesi, 1345'te karaman beyi tarafından yaptırılan, tipik bir selçuklu kapılı medresedir.

karamanoğlu camii, şehir merkezinde bulunan büyük bir camidir. eğri minare, i. alâeddin keykubad'ın yönetimi altında inşa edilmiş bir selçuklu türk minaresi 1221–1236'dır. yüksek kilise, şehirden  sarp bir kayanın üzerinde yer alır.

ekonomi 
aksaray ilinin ekonomisi, toplam il işgücünün %70'ini oluşturan tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. arpa, şeker pancarı, incir, mısır, patates, soğan, fasulye, keten, kenevir, üzüm ve elma bölgenin başlıca ürünleri olup, buğday üretimi en baskın olanıdır. tarımın yanı sıra geleneksel ekonominin bir parçası olarak halı ve kilim dokumacılığı da yapılmıştır. kentte sanayi tesisleri de mevcuttur.

ihlara vadisi ve kapadokya'nın diğer turistik yerleri yakındır.

kaynakça

dış bağlantılar 
 aksaray belediyesi
 aksaray valiliği
 aksaray yerelnet