Palau

palau (palauca: belau), resmî adı ile palau cumhuriyeti, okyanusya'nın batısında bir ada ülkesidir. mikronezya ile paylaştığı caroline adaları'nın batı zincirinde bulunan yaklaşık 340 adadan meydana gelir. yüzölçümü 466 km²'dir. koror en kalabalık adadır. başkent ngerulmud koror'un kuzeyinde, babeldaob adasındaki melekeok eyaletinde bulunur. doğuda mikronezya, güneyde endonezya ve batıda filipinler ile deniz sınırı bulunur.

ülkenin ilk yerleşimcileri günümüzden 3000 yıl önce güneydoğu asya adalarından gelen göçmenlerdir. 16. yüzyılda i̇spanya tarafından keşfedilen adalar, 1574 yılında i̇spanya doğu hint adaları'na bağlanarak sömürgeleştirildi. 1898'deki i̇spanyol-amerikan savaşı'nın ardından bölgede etkisini yitiren i̇spanya, 1899 alman-i̇spanyol antlaşması ile adaları alman i̇mparatorluğu'na sattı. palau, i. dünya savaşı'na dek alman yeni ginesi'ne bağlı olarak yönetildi. savaşın ardından ülke milletler cemiyeti tarafından japonya'ya verilerek güney pasifik mandası'na bağlandı. abd, ii. dünya savaşı'nda mariana ve palau adaları seferiyle adaları japon i̇mparatorluğu'nun elinden aldı. bu seferdeki savaşların en büyüğü, ii. dünya savaşı'ndaki en kanlı amfibik harekât olan peleliu muharebesi'dir. palau 1947'de diğer pasifik adaları'yla birlikte birleşik devletler'in yönetimindeki pasifik adaları vesayet toprakları'na bağlandı. 1979'da bağımsızlık ilan eden mikronezya'ya katılmayı reddeden palau 1982 yılında imzalanan serbest birlik sözleşmesi uyarınca 1994'te bağımsızlığını kazandı.

palau birleşik devletler'le serbest ilişki içerisinde olan ve başkanlık sistemi ile yönetilen bir cumhuriyettir. birleşik devletler adaları savunma, ekonomi ve sosyal hizmetler konularında desteklemektedir. yasama gücü çift meclisli palau ulusal kongresi'ndedir. palau ekonomisi turizm, geçimlik tarım ve balıkçılık üzerine kuruludur. adaların gayri safî milli gelirinin önemli bir kısmını dış yardımlar oluşturur. ülke para birimi olarak amerikan doları kullanmaktadır. ada kültürü mikronezya, melanezya, asya ve batı kültürlerinin bir melezidir. palau halkı mikronezya, melanezya ve avustronezya halklarından köken alır. ayrıca japon kökenliler de bulunur. ülkenin resmi dilleri palauca (avustronezya dillerindendir) ve i̇ngilizcedir. japonca, sonsorolca ve tobice bölgesel dil olarak tanınmaktadır.

coğrafya 
kuzeyde palau adlı adalar grubunu, güney batıda sonsorol, merir, pulo anna ve tobi adlı küçük mercan adaları ile helen resifi'ni kapsar. yaklaşık 350 adadan oluşmaktadır.

palau'ya bağlı adalar caroline adalarının batı ucunu oluşturur. yüksekliği 217 m'ye ulaşan babelthuap adası 143 km²'lik yüzölçümüyle en büyük adadır. babelthuap'ın hemen güneyinde yer alan ve yaklaşık 628 m'ye yükselen koror adası cumhuriyetin başkenti ve nüfusu en büyük yerleşim yeridir. 2007 ye kadar ülkeye başkentlik yapmış ve o yıl ise hükûmet başkenti ngerulmud'a taşımıştır.

palau'nun iklimi tropikaldir. koror adasında yıllık ortalama sıcaklık 28°c'dir. yıllık yağış miktarı koror adasında 3,800 mm, angaur adasında ise 3,290 mm'dir. toprağın verimli olduğu palau adalar grubunun kıyı kesimlerinde mangrov bataklıkları, iç kesimlerinde ise savanlar, hindistan cevizi ağaçları ve yağmur ormanlarıyla kaplı tepeler vardır.

tarih 

1543'te i̇spanyol denizci ruy lópez de villalobos'un ulaştığı palau, üç yüz yıldan fazla süreyle i̇spanyol egemenliğinde kaldı. palau adalar grubu mariana ve caroline adaları ile birlikte 1899'da almanya'ya satıldı. japonlar 1914'te ele geçirdikleri palau adalar grubunda madenciliği, plantasyon tarımını ve ticari balıkçılığı geliştirdiler. ii. dünya savaşı'nda japonya'nın önemli bir deniz üssü olan adalar grubu 1944'te abd kuvvetlerinin eline geçti.

palau 1947'de abd denetiminde birleşmiş milletler pasifik adaları vesayet bölgesi'nin bir parçası oldu. yapılan iki referandumun ardından (1979'da palau'nun mikronezya'ya katılması için yapılan referandum sonucunda dil ve kültür farklılıkları yüzünden hayır kararı çıktı.) 1981'de bir anayasa kabul edildi ve aynı yıl seçimler yapıldı. 1981'de iç işlerinde bağımsız bir cumhuriyet olan palau 1982'de abd ile serbest birlik sözleşmesi imzaladı. sözleşmeye göre abd palau'da askeri üsler bulundurma hakkına sahip olacak, karşılığında ülkenin güvenlik ve savunmasından sorumlu olacak ve mali yardımda bulunacaktı. 1982'den 1994'e kadar uzanan geçiş sürecinde adadaki küçük, ama güçlü bir azınlık adada sürekli abd askeri gücü, özellikle nükleer güç bulundurulmasına karşı çıktı ve düzenlenen şiddet eylemlerinde 1985 ve 1988 yıllarında iki ada yöneticisi öldürüldü. 1994'te yapılan halk oylamasında abd ile yapılan serbest birlik sözleşmesi'nin devamı şartıyla bağımsızlık kararı alındı.

nüfus 

palau'ya bağlı adaların okyanusya'nın batı eşiğinde bulunması, çeşitli etnik toplulukların önemli ölçüde birbirine karışmasına yol açmıştır. palau'nun yerli halkının % 70'ini mikronezyalılar, polinezyalılar ve melanezyalı halklarının birbirlerine karışmasından oluşan palau halkından oluşur. adalar grubunda çeşitli asyalı ve avrupalı azınlıklar da yaşar. halkın büyük çoğunluğu hristiyandır.

dil 
endonezce ile akraba olan palauca ve i̇ngilizce resmi diller olup sonsoral-tobi dili ve japonca da azınlık dilleri olarak kabul edilmiştir. japoncanın japonya dışında resmi olarak kabul edildiği tek yer palau'dur.

2015 yılında yapılan araştırmaya göre ülkede palauca %65.2, mikronezya dilleri %1.9, i̇ngilizce %19.1, filipince %9.9, çince %1.2, diğer %2.8 oranlarında konuşulmaktadır.

yazı sistemi; 1970 yılında hawaii üniversitesi ile birlikte çalışan palau i̇mla komitesi, latin alfabesi temelli bir palau alfabesi oluşturdu. ii. dünya savaşı sırasında japon işgalinin etkisiyle bir süre katakana da kullanılmıştır.

ekonomi 
 
palau'da turizm ve balıkçılık yaygın ekonomik etkinliklerdir. tarım ve hayvancılık faaliyetleri geçimlik olarak yapılır. adalar arasındaki ulaşım büyük ölçüde hava ve deniz yolu ile yapılır. koror adası köprüyle babelthuap'a, geçitlerle de arakabesan ve malakal adalarına bağlanır. mikronezya, guam, filipinler ve avustralya'ya hava yolu bağlantısı vardır.

yönetsel koşullar 
yürütme gücünün başında, 4 yıl için halk tarafından seçilen bir başkan bulunur. başkan hem devlet hem hükûmet başkanı sayılır. yasama organı olan palau ulusal kongresi 16 üyeli temsilciler meclisi ve 9 üyeli senatodan oluşur.

kaynakça 

 
pasifik adaları vesayet bölgesi