Guava

guava  (psidium "nar anlamında latince psidium kelimesinden türemiştir.) yaklaşık 100 kadar türü bulunur. anavatanı meksika, orta amerika ve güney amerika'nın kuzeyidir. günümüzde güney asya, hawaii, karaipler ve afrika'da ziraati yapılmaktadır.

çeşitleri 

en çok bilinen cinsi, dünya'da da "guava" adıyla bilinen elma guava (psidium guajava)dır.

guava tipik bir myrtoideae üyesidir. koyu yeşil ters yöne basit epliktik veya oval 5–15 cm uzunluk arasında değişen yaprakları bulunur. çiçekleri beyaz ve 5 taç yapraklı,çeşitli erkek üreme organlarını içerir.

bununla birlikte her ne kadar latince "psidium" takısı ile tanımlanmasalar da accara ve feijoa (kaymak ağacı) cinsleri de resmi olarak (guava) ailesinin bir üyesi olarak kabul edilmektedir.

bilinen adları 

guava kelimesi arawak dilinde guayabo "guava ağacı", i̇spanyolcada guayaba olarak tanımlanmıştır.

pek çok avrupa diline uyarlanmıştır: guava (rumence, i̇sveççe, danimarkaca ve norveççe, ayrıca yunanca γκουάβα ve rusça гуава), guave felemenkçe ve almanca), goyave (fransızca), gujawa (lehçe), goiaba portekizce.

avrupa dışında ise arawak dilinden etkilenerek, jwafa, japonca guaba (グアバ), tamilce "koiyaa" (கொய்யா), tongaca kuava vetagalogca bayabas olarak tanımlanmaktadır.

pera olarak armuttan etkilenildiği düşünülerek malayca, batı hint okyanusu, svahilice, seylanca, bengalce dillerinde guava ve türleri tanımlanmaktadır.

bununla birlikte hiçbir latince, i̇spanyolca v.s etkileşim içinde kalmadan kendine özgü bu meyveye adlar veren toplumlarda vardır. (örneğin: sawintu (quechua dilinde) ve xālxocotl (nahuatl dilinde)

ekoloji ve kullanımı 

guava bitkisi pek çok kırkayak türüne,tırtıla,bakteriye ve mitelara,çeşitli türden böcek ve sineklere ev sahipliği yapmaktadır.meyveleri sadece insanlarca tüketilmemekte pek çok memeli ve kuşlarda meyvelerinden yararlanmaktadır.

bununla birlikte çilek guava ve elma guava'nın akrabaları olan v.s türler sonradan getirildiği hawai gibi bazı bölgelerde işgalci tür olarak kabul edilmektedir.diğer taraftan bazı türleri ise doğal ortamları yok edildiğinden sayıca ya azalmıştır veyahut jamaika guavası olarak kabul edilen p. dumetorum türü gibi nesli neredeyse tükenmiştir. guava'nın dalları hawaii'de etin pişirilmesinde tütsü gibi,amerika birleşik devletlerinde barbekülerde kullanılmaktadır.küba'da ise yaprakları barbekülerde kullanılmaktadır.

meyvesi i̇çin üretim 
guava pek çok ülkede meyvesi için üretilmektedir. elma guava (p. guajava) ve diğer pek çok kültür türleri ise ticari amaçla yetiştirlmektedir.

guava'nın özellikle kırmızı renkli türleri (kırmızı elma guava ve çilek guava gibi kırmızı renkli türleri) diğer türlerine göre soğuğa daha dayanıklıdır.

özellikle olgun ağaçlar makul derecede soğuğa dayanıklı olup,kısa sürelide olsa 5 derecenin altındaki soğuklara dayanabilir fakat genç bitkiler bu şekildeki soğuklara dayanamaz.bu özelliği sayesinde ısının geceleri 5 derecenin altına düştüğü pakistan'ın kuzey kesiminde dahi ağaçların yaşadığı bilinmektedir. bununla birlikte kaymak ağacı gibi guava ailesi içindeki bir kısım türler -10 derecelik soğukları dahi tolere edebilmektedirler. bununla birlikte guava ev içinde saksılarda rahatlıkla yetiştirilebilen ender tropik bitkilerden biri olması ve güzel bulunan kokusu sebebiyle bahçe ve ev yetiştiricilerincede talep görmektedir.

guava meyvesi 
guava meyvesi, yaklaşık 4 ila 12 cm uzunluğunda,türe bağlı olarak yuvarlak veya oval şekildedir. genel olarak meyvenin dış kabuğu serttir,türüne göre acı,yumaşak veya tatlı bir tada sahiptir.yine türe göre kabuğunun kalınlığı değişir, çoğu zaman olgunlaşmadan önce yeşil olan kabuk olgunlaşınca, sarı,vişne çürüğü rengi alabilir veyahut yeşil rengini koruyabilir.

guava  limona benzer fakat onun aksine fazla keskin olmayan aroması ile bilinir. guava'nın meyvesinin etli kısmı derin pembe (kırmızı guavalarda) veyahut beyaz olabilir (beyaz guavalarda),bu kısmın tadı ekşi veya tatlı olabilir. bunun dışında orta kısımda bulunan meyve tohumlarının sayısı ve sertliği türlere bağlı olarak değişir.

mutfaklarda kullanımı 
hawai'de guava meyveleri soya sosu ve sirke ile kullanılır. nadiren, soya sosu ve sirke karışımın içine az şeker ve kara biber ilave edilir. kesilen meyveler bu dip sosun içine batırılır.

pakistan ve hindistan'da, guava meyveleri çiğ olarak yenir, tipik olarak meyve 4de bölünür ve az tuz, karabiber ilave edilir bazen ise kırmızı biber ilave edilerek yenir. sokak satıcıları bir çift rupiye bu meyvelerin her birini bu şekilde satar.

bu meyve meyve salatalı ve tatlılarda da kullanılmaktadır. asya'da taze guava dilimleri erik tozunun içine veya tuza batırılır. hindistan'da özel bir kaya tuzu serpilerek yenir.

yüksek miktarda pektin içermesi nedeniyle guava meyveleri gıda endüstrisinde, tart, meyve, jöle yapımında, içeceklerde, kokteylerde kullanılır.

hawaii, küba, meksika, kolombiya gibi ülkelerde guava suyu oldukça popülerdir.

guava meyveleri kimi ülkelerde aitliği nedeniyle domatesin yerine kullanılmaktadır. asyada meyve ve yapraklarından demlenmiş içecekler yapılmaktadır, brezilya'da ise sadece yapraklarından çay yapılmakta ve şifalı olduğunda inanılarak kullanılmaktadır.

besin değeri 

guava yüksek oranda içerdiği diet lifleri,a vitamini,c vitamini,folik asit,potasyum,manganez,bakır gibi elementler sayesinde süper meyveler grubu içerisindedir.öyle ki düşük kalorili bilinen türden bir tane guava (elma guavası) bir portakalın 4 katı kadar vitamin içerebilir.

ancak vitamin değerleri türden türede değişmektedir mesela bilinen bir çilek guava 90 gr c vitamini içermesine karşın bazı türleri bundan daha az c vitamini içerebilmektedir. 

guava bol miktarda beta karoten,polipenol gibi anti oksidanlarda içermektedir. bununla birlikte anti oksidan ve a vitamini oranları kırımızı ve portakal renkli guavalarda daha fazla iken sarı ve yeşil guavalarda çok daha düşüktür.

% günlük değerler parantez içindedir.
beslenme değerlerine dair bilgiler: us department of agriculture national nutrient database from nutritiondata.com

potansiyel tıbbi kullanımı 
1950'den beri, guava'nın özellikle elma guavası üzerine tıbbi araştırmalar yapılmakla birlikte ayrıca halk tarafından da çeşitli amaçlarla bu meyve kullanılmaktadır. guava yaprakları ve kabuklarının kanserde tedaviye yardımcı olarak kullanılabileceği,ağrılara iyi gelebileceği,anti baktiriyel olarak yararlanılabileceği bazı tıp çevrelerince iddia edilmektedir. . bunun yanında guava yağının kanseri engelleyici etkisi olduğu yönünde çalışmalarda bulunmaktadır. ancak bu çalışmalar henüz tam olarak ispatlanmamıştır.bu sebeple,bu yapılanların sadece ilaçlara takviye amaçlı olduğunu ve hiçbir şeyin tıbbi ilaçların yerini ne yazık ki tutamadığını bir kez daha hatırlatarak; doktorunuza danışmadan bu tür uygulamalara girişmenizi tavsiye etmemekteyiz.

bunun yanında geleneksel tıpta guava yaprakları ishal tedavisinde kullanılmaktadır, yine kabuğunun, for antimikrobiyal özellikleri olduğuna inanılmaktadır. yine halk arasında guava yaprak ve kabukları diyabet tedavisinde tedaviye yardımcı olarak kullanılmaktadır. trinidad'ta ishale ve ateşe karşı bu ağacın yapraklarından yapılan çay kişilere içirilmektedir.

başlıca türler 

 
 psidium amplexicaule
 psidium araao raddi
 psidium araca raddi
 psidium australe cambess.
 psidium cinereum mart. ex dc. – araçá-cinzento (brezilya)
 psidium dumetorum proctor – jamaican guava (tükendi: 1970'lerin sonunda)
 psidium firmum o.berg – araçá-do-cerrado (brezilya)
 psidium friedrichsthalium (o.berg) nied. – cas guavası, costa rica guavası, "arrayán" (el salvador)
 psidium galapageium – galápagos guavası
 psidium guajava l. – elma guava, (en bilinen guava türü)
 psidium guineense sw. – gine guavası, araçá-do-campo (brezilya)
 psidium harrisianum urb.
 psidium havanense urb. 
 psidium incanescens mart.
 psidium littorale raddi – cattley guavası, peru guavası, "arazá" (kolombiya), "çin guavası" (işgalci türler)
 psidium littorale var. cattleianum – çilek guava
 psidium littorale var. littorale – limon guava, waiawī (hawaii dilindeki adı)
 psidium montanum sw. – dağ guavası
 psidium pedicellatum mcvaugh
 psidium robustum o.berg
 psidium rostratum mcvaugh
 psidium sartorianum (o.berg) nied. –  sartre guavası, "arrayán" (meksika), guyabita del peru (panama, kosta rika), cambuí (brezilya)
 psidium sintenisii (kiaersk.) alain – hoja menuda
 psidium socorrense
 psidium spathulatum mattos

önceden psidium cinsine dahil edilenler 
acca macrostema (ruiz & pav. ex g.don) mcvaugh (as p. macrostemum ruiz & pav. ex g.don)
campomanesia adamantium (cambess.) o.berg (as p. adamantium cambess.)
campomanesia aromatica (aubl.) griseb. (as p. aromatica aubl.)
campomanesia grandiflora (aubl.) sagot (as p. grandiflorum aubl.)
campomanesia guaviroba (dc.) kiaersk. (as p. cerasoides cambess. or p. guaviroba dc.)
campomanesia lineatifolia ruiz & pav. (as p. rivulare dc.)
campomanesia pubescens (mart. ex dc.) o.berg (as p. corymbosum cambess., p. obversum miq. or p. pubescens mart. ex dc.)  
eugenia salamensis var. rensoniana (standl.) mcvaugh (as p. rensonianum standl.)
myrciaria dubia (kunth) mcvaugh (as p. dubium kunth)

guava () , birçok tropikal ve subtropikal bölgede yetiştirilen yaygın bir tropikal meyvedir. yaygın olan guava psidium guajava (limon guava, elma guava) mersin ailesinden (myrtaceae) meksika, orta amerika, karayipler ve kuzey güney amerika'ya özgü küçük bir ağaçtır. guava adı, psidium cinsindeki çilek guava (psidium cattleyanum) gibi diğer bazı türlere ve ananas guava, feijoa sellowiana'ya da verilir. 2019'da dünya çapında 55 milyon ton guava üretildi ve toplam üretimin %45'ini hindistan elinde bulunduruyor. botanik olarak, guavalar bakka olarak sınıflandırılır.

ayrıca bakınız 
 leslie r. landrum, guava botanisti

dipnotlar

kaynakça 
 
  (html abstract)
  (html abstract)
 
 
 
 |url=http://www.ars.usda.gov/sp2userfiles/place/66210000/reprint969.pdf  pdf fulltext 
 |url=https://web.archive.org/web/20110718170005/http://agspace.nal.usda.gov:8080/dspace/bitstream/10113/15907/1/ind44037805.pdf pdf fulltext
  (html abstract)
 mendes, john (1986). cote ce cote la: trinidad & tobago dictionary. arima, trinidad.
  (html abstract)
  (html abstract)
  (html abstract)

dış bağlantılar  
 fruits of warm climates: guava
 california rare fruit growers: tropical guava fruit facts
 invasive species remedy
guava ile güzellik 

psidium
meyve
carl linnaeus tarafından adlandırılmış taksonlar