John Demjanjuk

ivan nikolajoviç demjanjuk (; 3 nisan 1920 – 17 mart 2012), yahudi soykırımı ile ilgili savaş suçu işlediğine dair iddialara sahip ukrayna asıllı abd vatandaşı. yargılanıp mahkum edildiği 1980'lerde küresel medyanın ilgisinin merkezi haline geldi. ölümünden kısa bir süre önce, sobibor'daki 28.000 cinayetin bir parçası olarak tekrar yargılandı ve mahkum edildi.

1920'de sovyet ukrayna'da doğan demjanjuk, 1940'ta sovyet kızıl ordusu'na askere alındı. i̇kinci dünya savaşı'nda savaştı ve 1942 baharında almanlar tarafından esir alındı. almanlar tarafından işe alındı ve trawniki toplama kampında eğitildi. sobibor toplama kampında ve en az iki toplama kampında hizmet etti. savaştan sonra, batı almanya'da yerinden edilmiş kişiler kampında tanıştığı bir kadınla evlendi ve kendisi ve kızlarıyla birlikte amerika birleşik devletleri'ne göç etti. bir otomobil fabrikasında çalıştığı ve üç çocuk yetiştirdiği seven hills, ohio'ya yerleştiler. demjanjuk, 1958'de abd vatandaşı oldu.

ağustos 1977'de demjanjuk, trawniki toplama kampının bir üyesi olmakla suçlandı. i̇srail'deki holokost'tan kurtulanların görgü tanıklarının ifadesine dayanarak, "korkunç i̇van" olarak bilinen kötü şöhretli treblinka imha kampı muhafızı olarak tanımlandı. demjanjuk, yargılanmak üzere 1986 yılında i̇srail'e iade edildi. 1988'de mahkum edildi ve ölüm cezasına çarptırıldı. yanlış bir kimlik vakası olduğunu iddia ederek masum olduğunu iddia etti. 1993 yılında karar, i̇srail yüksek mahkemesi tarafından, onun "korkunç i̇van" olduğu konusunda makul şüphe uyandıran yeni kanıtlara dayanılarak bozuldu. yargıçlar, demjanjuk'un sobibor'da görev yaptığını gösteren yeterli delil olduğunu kabul etmelerine rağmen, i̇srail kovuşturmayı reddetti. eylül 1993'te demjanjuk'un ohio'ya dönmesine izin verildi. 1999'da abd savcıları, demjanjuk'u toplama kampı gardiyanı olduğu için tekrar sınır dışı etmeye çalıştılar ve vatandaşlığı 2002'de iptal edildi. 2009 yılında almanya, 27.900'den fazla cinayete yardımcı olmasıyla hareket ettiği için iade edilmesini talep etti. aynı yıl abd'den almanya'ya sınır dışı edildi. 12 mayıs 2011'de suçlu bulundu ve beş yıl hapis cezasına çarptırıldı.

hukuk bilgini lawrence douglas'a göre, yol boyunca ciddi yanlış adımlara rağmen, almanların kararı davayı "değerli ve adil bir sonuca" getirdi. mahkumiyetin ardından demjanjuk, temyiz edilmek üzere serbest bırakıldı. bad feilnbach'taki bir alman huzurevinde yaşadı, burada 17 mart 2012'de öldü. alman yasalarına göre temyizine ilişkin nihai bir karar verilmeden önce ölen demjanjuk, teknik olarak masum kalmaya devam ediyor. ocak 2020'de sobibor toplama kampının muhafızı johann niemann'ın bir fotoğraf albümü halka açıldı; bazı tarihçiler iki fotoğrafta görünen bir muhafızın demjanjuk olabileceğini öne sürdüler.

savaş dönemi 
sovyet-polonya savaşı (ukrayna toprakları hızla el değiştirdiği zaman) sırasında ukrayna sovyet sosyalist cumhuriyeti doğumludur. kızıl ordu'da görev yaptığı sırada 1942 yılında naziler tarafından ele geçirildi ve toplama kampı için eğitildi. polonya'da bulunan ve 27.000'den fazla yahudi'nin bulunduğu sobibor i̇mha kampı'nın sorumluluğunu yürüttü.

yargılanması 
savaştan sonra 1952 yılında eşi ve çocuklarıyla beraber abd'ye yerleşen demjanjuk hayatına bir otomobil fabrikasında işçi olarak devam etti.

1977 yılında kendi yönetimindeki kamplarda bulunan bir kişi tarafından tanındı. bundan sonra uzun bir yargılama süreci başladı. toplama kamplarındaki mahkûmlar tarafından kendine "korkunç i̇van" lakabı takıldı. 1986 yılında yargılanmak üzere i̇srail'e teslim edildi. fakat sürekli bu lakabın kendisine değil kampta bulunan başka birisine takıldığını ve kendisinin de naziler tarafından kaçırıldığını ve kurban edildiğini savundu.

yargılamalar sonucunda kendisine i̇dam cezası verildi. 1993 yılında temyiz sonucunda (karar i̇srail yüksek mahkemesi tarafından verildi) demjanjuk'un kimliği üzerine belirsizlikleri gerekçe göstererek idam kararını bozdu. münih mahkemesi'nde yargılanmasına devam edilen demjanjuk için mahkûmiyet kararı ancak 2011 yılında çıktı. 1943 yılında altı ay boyunca sobibor toplama kampında bulunduğu kesinleşti. mayıs 2009'da yatalak haliyle yıllar sonra almanya'ya dönmek zorunda kaldı. fakat daha önce 2 yıl tutuklu kaldı. yaşı ve sağlık durumu gerekçe gösterilerek serbest bırakıldı.

2002'de abd hükûmeti tarafından vatandaşlıktan çıkarıldı. bavyera eyaletinde bir huzurevine yerleştirildi. 17 mart 2012'de, 91 yaşında almanya bad feilnbach'da huzurevinde öldü.

kaynakça 

1920 doğumlular
kiev oblastı doğumlular
2012 yılında ölenler
amerika birleşik devletleri vatandaşlığına kabul edilenler
ii. dünya savaşı'nda sovyet askerler
savaş tutsakları
holokost'ta kişiler
nazi işbirlikçileri
sobibor i̇mha kampı personeli
majdanek personeli
sovyet savaş esirleri