Leylekgiller

leylekgiller ya da ciconiidae, kendilerine özgü ciconiiformes takımında sınıflandırılan, sulak alanlarda yaşayan, leylek diye bilinen kuşları kapsayan bir familyadır.

familya, 6 cins ve buna bağlı yaşayan 19 türden oluşur.

uzun boyunlu, kalın gagalı, sığ sularda yaşayan kuşlardır. akrabaları balıkçıllara göre dünyanın daha ılıman kesimlerinde ve daha kuru habitatlarda yaşarlar.

leyleklerin östaki boruları yoktur, bu yüzden sesleri de yoktur. yuvalama dönemlerinde gagalarını birbirine vurarak iletişimlerini sağlarlar. türlerin bazıları göçmendir. çoğunlukla kurbağa, balık, böcek, solucan ya da küçük kuşlar ve memelileri yiyerek beslenirler.

türün yayılışı çok geniş bir coğrafya üzerindedir. almanya'dan havalanan ve prenses adı verilen leylek, türkiye (i̇stanbul-hatay) üzerinden güney afrika cumhuriyeti'ne gittiği tespit edilmiştir. genellikle karadan yükselen sıcak hava akımını kullanarak daireler çizerek uçarlar. nesli tehlike altında olmasa da yanlış insan yapılaşması ve sulak alanların kurutulması sonucunda türkiye'deki sayıları azalmaktadır.

avrasya'da üreyen leylek (ciconia ciconia) afrika'nın güney kesimlerinde kışlar. boyu yaklaşık 100 cm, kanat uçma tüyleri siyah, öbür tüyleri beyaz, gagası uzun ve bacakları kırmızıdır. boyunlarını öne uzatarak oldukça yavaş uçar ve havada geniş daireler çizerek süzülür.

leylekler çatılara özellikle de bacaların tepesine yuva yaparlar. bazı ülkelerde insanlar uğur getirdiğine inandıklarından leylekleri çekmek için damlarına kazıklar üzerine tekerlekler koyarlar. leylek çiftleri çalı çırpı ve topraktan yaptıkları tepsi biçimindeki yuvalarını otla döşerler. yuva her yıl yeni eklemeler yapıldığından çok büyür.

dişiler yuvaya genellikle beyaz dört yumurta bırakır. erkek ve dişi yavrularını büyük ölçüde, yiyip kısmen sindirdikleri besinleri kusarak beslerler. yavrular anne ve babalarını gördüklerinde gagalarını takırdatmaya başlarlar.

leylekler uzak yerlere göç eden kuşların en iyi bilinenidir. avrupa'da ve türkiye'de üreyen bu leylekler kışı afrika'da geçirirler. göç sırasında sıcak hava akımlarından yararlanır, olabildiğince kara üzerinden uçabilmek için kıtadan kıtaya özellikle i̇stanbul, çanakkale ve cebelitarık boğazlarından geçerler.

bilhassa avrupa'da yoğun tarıma geçilmesi nedeniyle leyleklerin beslenebilecekleri çayırlık ve sulak alanların azalması, afrika'da ise tarım ilaçlarının yoğun bir şekilde kullanılması, geniş leylek sürülerinin yok olmasına neden olmuştur.

avrasya ve afrika'da yaşayan kara leylek (ciconia nigra) beyaz karnı dışında mor yeşil parıltılı siyah tüyleriyle ak leylekten kolayca ayırt edilebilir. daha ürek olan bu tür, ormanlık bölgelerde ürer ve kışı afrika'da geçirir. türkiye'deki üreme alanı marmara ve karadeniz bölgelerindeki ağaçlık bölgelerdir.

leyleklerin iki değişik türü jabiru adıyla tanınır. bunlardan avustralya jabirusu (xenorhynchus asiaticus) avustralya'dan hindistan'a kadar uzanan bölgede yaşar. gövdesi beyaz ve yeşil, bacakları kırmızı, iri gagası siyahtır. genellikle yalnız avlanmasıyla dikkat çeker. amerika jaribusunun (jabiru mycteria)hafifce yukarıya kıvrılan çok kalın bir gagası vardır. meksika'dan arjantin'e kadar uzanan bölgede bulunur. marabu (leploptilos crumeniferus) en iri leylek türüdür. afrika'da yaşayan bu türün boyu 1,5 metreye, kanat açıklığı 2,6 metreye ulaşır. temel besinini oluşturan leşleri yemek için genellikle akbabalarla rekabete girişir ve çoğu kez galip gelir.

göç ve gezginlik 

yerkürenin kuzey yarısında, ekvator ile kuzey kutbu arasındaki bölgelerde havaların nisan ve mayıs aylarından itibaren ısınmaya başlamasıyla leylekler, sıcak yaz aylarını geçirmek için, soğuk kış aylarını geçirdikleri ülkelerden geri dönerler.
           
yuvaya önce erkek leylek gelir. çok telaşlı bir şekilde, geçen yıl bırakıp gittiği yuvayı çubuk ve otlarla onarıp yenilemeğe başlar. takriben bir hafta sonra dişi leylek de erkek leylek tarafından onarılmış olan yuvaya döner ve hemen yerini alır.

leyleklerin birbirlerini karşılama törenleri çok ilginç olur. yuvanın sahibi erkek, dişisini karşılamak için kanatlarını hızla çırpar ve gagasıyla tıkırdar. daha sonra etraflarına aldırmadan en güzel anlarını yaşamaya başlarlar. baş döndüren bir yükseklikte gerçekleşen bu tutkulu sevgi gösterisinin meyveleri dört veya beş yumurta olur. takriben dört, ya da beş hafta sonra civcivler yumurtalarından çıkmaya başlarlar. i̇şte bundan sonra anne ve baba leylek için telaş başlar, baba leylek çığırtkan yavrularının beslenmeleri için gerekli solucan, çekirge ve sümüklü böcekler bulabilmek için harekete geçer, hatta bir süre sonra talep daha da artar; fare, kurbağa, balık ve yılanlar menüyü süslerler.

baba leylek yavrularını beslemekle yükümlü iken, anne leylek kanatlarının altına alarak, yavrularını yağmur, fırtına ve kızgın güneş sıcağından korur.

doğal yaşamın bir parçası olan leylekler, bölgede havalar soğumaya başlar başlamaz, başka bölgelerden gelen diğer leyleklerle gökyüzünde birleşerek, seyredeğer bir görüntü oluşturduktan sonra, yolculuk rotaları olan güney afrika, körfez, süveyş, ve i̇srail'e doğru yola çıkarlar.

cinsler 
 anastomus 
 ciconia
 ephippiorhynchus 
 jabiru
 leptoptilos 
 mycteria

dış bağlantılar 
 leylekgiller videoları 
 leylekler hakkında, ingilizce 
 https://web.archive.org/web/20070928030830/http://www.tauac.org/site/news2?page=newsarticle&id=5639
 http://www.kosektas.com/?pnum=413

kaynakça 

 encyclopædia britannica