12 Eylül

→ bu madde 12 eylül tarihiyle ilgilidir. aynı gün yapılan darbe için 12 eylül darbesi'ne bakınız.

olaylar 
 1331 - fransa kralı vi. filip, monako'yu grimaldi ailesine iade etti. aile bu tarihten beri aralıksız olarak (ii. dünya savaşı'ndaki i̇talyan ve alman işgalleri hariç) monako'da hüküm sürmüştür.
 1937 - dersim i̇syanı'nın lideri seyit rıza teslim oldu. seyit rıza, yargılama sonucu 15 kasım'da idam edildi.
 1940 - fransa'da 4 genç, 17 bin yıllık resimlerin bulunduğu lascaux mağarasını keşfetti.
 1943 - benito mussolini, alman komandoları tarafından gran sasso'da tutuklu bulunduğu otelden kurtarıldı ve uçakla viyana'ya getirildi.
 1953 - nikita kruşçev, sovyetler birliği komünist partisi birinci sekreterliği'ne seçildi.
 1956 - 6-7 eylül olayları davası başladı.
 1959 - sovyetler birliği, luna 2 roketini aya fırlattı.
 1963 - türkiye ile avrupa ekonomik topluluğu arasında ortaklık antlaşması imzalandı.
 1970 - filistinli gerillalar; abd, i̇sviçre, birleşik krallık ve almanya'ya ait dört uçağı kaçırdılar. gerillalar, uçaklardan üçünü ürdün çölünde havaya uçurdular ve yolcuları rehin aldılar.
 1975 - birleşmiş milletler i̇nsan hakları komisyonu, kıbrıs konusunda türkiye aleyhine karar verdi.
 1977 - 32. uluslararası halk oyunları yarışması, fransa'nın dijon kentinde yapıldı.
 1980 - 12 eylül darbesi: genelkurmay başkanı orgeneral kenan evren, kuvvet komutanları ve jandarma genel komutanı'ndan oluşan millî güvenlik konseyinin liderliğinde türk silahlı kuvvetleri tarafından emir komuta zincirine uyularak yönetime el koyuldu.
 1993 - akit gazetesi yayımlanmaya başladı.
 1996 - ankara'ın batıkent semtinde meydana gelen bombalı saldırıda, ankara'nın beypazarı kütüğüne kayıtlı serkan geniş olay sırasında yaşamını yitirdi.
 2006 - diyarbakır'ın bağlar beldesinde meydana gelen bombalı saldırıda, 8'i çocuk olmak üzere 10 kişi öldü ve 15 kişi de yaralandı.
 2008 - metallica'nın 9. stüdyo albümü death magnetic piyasaya sürüldü.
 2010 - anayasa değişikliği ile ilgili olarak anayasa değişikliği referandumu yapıldı. sandıktan sonuç olarak "evet" kararı çıktı.
 2013 - duman müzik grubu, darmaduman albümünü çıkardı.

doğumlar 
 1492 - lorenzo di piero de' medici, floransa yöneticisi ve urbino dükü (ö. 1519)
 1494 - i. françois, 1515 ile 1547 yılları arasında hüküm süren fransa kralı (ö. 1547)
 1777 - henri marie ducrotay de blainville, fransız bilim insanı (ö. 1850)
 1852 - herbert henry asquith, i̇ngiliz siyasetçi (başbakanlık ve i̇çişleri bakanlığı yapmış) (ö. 1928)
 1880 - h. l. mencken, alman asıllı amerikalı gazeteci, denemeci, dergi editörü, yazar ve amerikan kültürü eleştirmeni (ö. 1956)
 1882 - ion agârbiceanu, rumen yazar (ö. 1963)
 1885 - heinrich hoffmann, adolf hitler'in resmi fotoğrafçısı ve yayıncısı (ö. 1957)
 1888 - maurice chevalier, fransız şarkıcı ve sinema oyuncusu (ö. 1972)
 1894 - kyūichi tokuda, japon komünist devrimci, siyasetçi ve hukukçu (ö. 1953)
 1897 - irène joliot-curie, fransız bilim insanı (ö. 1956)
 1902 - juscelino kubitschek, brezilya'nın önde gelen politikacılarından (ö. 1976)
 1913 - jesse owens, amerikalı atlet (ö. 1980)
 1914 - desmond llewelyn, galli oyuncu (ö. 1999)
 1921 
stanislaw lem, polonyalı yazar (ö. 2006)
turgut cansever, türk mimar, şehir plancısı ve düşünür (ö. 2009)
 1924 - amilcar cabral, afrikalı ziraat mühendisi, yazar, marksist ve vatansever siyasetçi (ö. 1973)
 1927 - mathé altéry, fransız şarkıcı
 1931 - ian holm, i̇ngiliz oyuncu (ö. 2020)
 1939 - pablo mcneil, jamaikalı eski kısa mesafe koşucusu ve şimdilerde kısa mesafe koşu antrenörü (ö. 2011)
 1940 - linda gray, amerikalı aktris, model ve yapımcı
 k. v. tirumalesh, hintli yazar, şair, eleştirmen ve akademisyen (ö. 2023)
 1941 - çetin i̇nanç, türk rejisör
 1943 - michael ondaatje, sri lanka asıllı kanadalı şair ve romancı
 1944 - barry white, amerikalı şarkıcı (ö. 2003)
 1945 - milo manara, i̇talyan çizgi roman sanatçısı
 1948 - aziz kocaoğlu, türk siyasetçi (2004-2019 yılları arasında i̇zmir büyükşehir belediyesi başkanı)
 1949 
jeremy cronin, güney afrika komünist partisi ve afrika ulusal konseyi üyesi devlet adamı, siyasetçi, yazar ve şair
i̇rina rodnina, rus eski sportçu
 1951
bertie ahern, i̇rlandalı siyasetçi
joe pantoliano, amerikalı film ve televizyon oyuncusu
 1952 - neil peart, kanadalı müzisyen (ö. 2020)
gülsin onay, türk piyanist
zeynep değirmencioğlu, türk sinema oyuncusu
 1956 - leslie cheung, hong konglu şarkıcı ve oyuncu (ö. 2003)
 1957 
hans zimmer, alman, film müziği bestecisi ve albüm yapımcısı
rachel ward, i̇ngiliz sinema ve dizi oyuncusu
vojtěch lindaur, çek gazeteci, eğitimci ve müzik yapımcısı (ö. 2018)
 1958 - rıfat benli, türk eski futbolcu 
 1959 - sigmar gabriel, alman siyasetçi
 1960 
hüsnü çöllü, türk siyasetçi 
road warrior animal, amerikalı profesyonel güreşçi 
 1961 - mylène jeanne gautier, fransız müzisyen
 1962 - sunay akın, türk şair, yazar, gazeteci ve araştırmacı
 1963 - michael mcelhatton, i̇rlandalı oyuncu ve yazar
 1964 - tomás bulat, arjantinli ekonomist, gazeteci ve yazar (ö. 2015)
 1965
ahmet mümtaz taylan, türk oyuncu ve yönetmen
seden gürel, türk şarkıcı
 1966 - ben folds, amerikalı şarkıcı ve söz yazarı
 1967 - louis c.k., amerikalı komedyen, oyuncu, yapımcı, yönetmen ve metin yazarı
 1968 - paul f. tompkins, amerikalı komedyen, oyuncu ve yazar
 1969 - ángel cabrera, arjantinli golfçü
 1971 - chandra sturrup, bahamalı kısa mesafe koşucusu
 1973 - paul walker, amerikalı oyuncu (ö. 2013)
 1974 - nuno valente, portekizli eski millî futbolcu
 1976 - maciej żurawski, polonyalı futbolcu
 1978 - ben mckenzie, amerikalı oyuncu
 1980 - yao ming, çinli basketbolcu
 1981 - jennifer hudson, oscar ödüllü, amerikalı oyuncu ve şarkıcı
 1982 - zoran planinić, hırvat kökenli profesyonel basketbolcu
 1983 
frank dukes, kanadalı plak yapımcısı, söz yazarı ve dj
júnior díaz, kosta rikalı milli futbolcu 
 1984 
akiko niwata, japon futbolcu
sevtap özaltun, türk oyuncu
 1985 
burak aksak, türk yönetmen, senarist ve dizi oyuncusu
i̇sa demir, i̇sveçli-türk futbolcu
 1986
alfie allen, i̇ngiliz oyuncu
yuto nagatomo, japon millî futbolcu
dimítrios régas, yunan kısa mesafe koşucusu
emmy rossum, amerikalı oyuncu ve şarkıcı
 1987 - yaroslava shvedova, kazak tenisçi
 1988 - murat yılmaz, türk futbolcu
 1989 - kim min-je, güney koreli futbolcu
 1991 
thomas meunier, belçikalı millî futbolcu
ece seçkin, türk şarkıcı
mike towell, i̇skoç boksör (ö. 2016)
 1992 - shuma kusumoto, japon futbolcu 
 1993 - resul özgen, türk futbolcu
 1994 
elina svitolina, ukraynalı profesyonel tenisçi
rm, güney koreli rapçi
thessaly zimmerman, arubalı manken
go won-hee, güney koreli aktris
hasan üstübücü, türk futbolcu
yunus emre yalçın, türk futbolcu
nicolás orsini, arjantinli futbolcu
jordi el niño polla, i̇spanyol pornografik film oyuncusu
 1997 - derin yaya, türk basketbolcu 
 1998 - liam walsh, i̇ngiliz profesyonel ragbi birliği oyuncusu
1999
katarina lazović, sırp voleybolcu
choi yoo-jung, koreli şarkıcı ve rapçi

ölümler 
 1185 - i. andronikos, bizans i̇mparatoru (d. 1118)
 1362 - vi. i̇nnocentius; gerçek adı ile étienne aubert, papa (d. 1282 ya da 1295)
 1612 - iv. vasili, rus çarı (d. 1552)
 1764 - jean-philippe rameau, fransız barok besteci (d. 1683)
 1819 - gebhard leberecht von blücher, prusyalı generalfeldmarschall (d. 1742)
 1869 - peter roget, i̇ngiliz hekim ve dilbilimci (d. 1779)
 1889 - fustel de coulanges, fransız tarihçisi (d. 1830)
 1906 - ernesto cesàro, i̇talyan matematikçi (d. 1859)
 1907 - i̇lia çavçavadze, gürcü edebiyatı ve siyasal yaşamının 19. yüzyılda en önde gelen adı (d. 1837)
 1919 - leonid andreyev, rus dışavurumcu yazar (d. 1871)
 1941 - eugen von schobert, alman general (d. 1883)
 1961 - carl hermann, alman kristalografi profesorü (d. 1898)
 1967 - vladimir bartol, sloven yazar (d. 1903)
 1968 - tommy armour, i̇skoç-amerikalı golfçü (d. 1894)
 1972 - william boyd, amerikalı sinema oyuncusu (d. 1895)
 1974 - bedri böke, türk asker ve binici (d. 1920)
 1977 - steve biko, güney afrikalı halk önderi (ırk ayrımına karşı mücadele eden) (d. 1946)
 1981 - eugenio montale, i̇talyan şair ve nobel edebiyat ödülü sahibi (d. 1896)
 1990 - mustafa düzgünman, türk ebru sanatçısı (d. 1920)
 1992 - anthony perkins, amerikalı oyuncu (d. 1932)
 1993 - raymond william stacy burr, kanadalı oyuncu (d. 1917)
 1994 - tom ewell, amerikalı oyuncu (d. 1909)
 1994 - boris borisovich yegorov, rus kozmonot (d. 1937)
 1995 - jeremy brett, i̇ngiliz aktör (d. 1933)
 1996 - ernesto beckmann geisel, brezilyalı asker ve siyasetçi (d. 1907)
 2001 - abbas parmaksızoğlu, türk gazeteci ve türkiye gazeteciler cemiyeti'nin ilk üyelerinden
 2003 - johnny cash, amerikalı müzisyen (d. 1932)
 2004 - max abramovitz, amerikalı mimar (d. 1908)
 2008 - david foster wallace, amerikalı roman, deneme ve kısa öykü yazarı (d. 1962)
 2009 - john albert kramer, amerikalı tenisçi (d. 1921)
 2009 - norman ernest borlaug, amerikalı tarım bilimci (d. 1914)
 2010 - claude chabrol, fransız film yönetmeni (d. 1930)
 2012 - tom sims, snowboard dünya şampiyonu ve aynı zamanda snowboard'un mucidi (d. 1963)
 2012 - christopher stevens, amerikalı diplomat ve avukat (d. 1960)
 2012 - sidney watkins, i̇ngiliz nörocerrah (d. 1928)
 2013 - ray milton dolby, amerikalı ses kayıt teknolojisi mucidi mühendis ve iş insanı (d. 1933)
 2013 - otto sander, alman oyuncu (d. 1941)
 2014 - atıf muhammed ebeyd, mısırlı politikacı (d. 1932)
 2014 - salah el mahdi, tunuslu müzikolog, orkestra şefi, besteci, flütçü, müzik eleştirmeni ve hâkim (d. 1925)
 2014 - ian paisley, kuzey i̇rlandalı sadakatçi politikacı (d. 1926)
 2016 - ali cevan, i̇ranlı fizikçi (d. 1926)
 2017 - siegfried köhler, alman orkestra şefi ve klasik müzik bestecisi (d. 1923)
 2017 - edith "edie" windsor, amerikalı lgbt hakları savunucusu (d. 1929)
 2018 - shlomo aronson, i̇srailli tarihçi ve siyaset bilimci (d. 1936)
 2018 - rachid taha, cezayirli şarkıcı (d. 1958)
 2019 - samiuela 'akilisi pōhiva, tongalı siyasetçi (d. 1941)
 2020 - nevid efkâri, idam edilen i̇ranlı güreşçi (d. 1993)
 2020 - jean-claude annaert, fransız bisiklet yarışçısı (d. 1935)
 2020 - joaquín carbonell, i̇spanyol şarkıcı-söz yazarı, gazeteci ve şair (d. 1947)
 2020 - carlos casamiquela, arjantinli ziraat mühendisi ve bakan (d. 1948)
 2020 - didier lapeyronnie, fransız sosyolog ve akademisyen (d. 1956)
 2020 - azmi muhammed mücahid, mısırlı voleybolcu (d. 1950)
 2020 - kâtip şadi, görele ilçesinin derekuşçulu köyünde doğmuş kemençe ustası ve sanatçısı (d. 1932)

tatiller ve özel günler  
 dünya i̇lkyardım günü

kaynakça

0912
12