José Martí

josé julián martí pérez (28 ocak 1853 – 19 mayıs 1895), küba bağımsızlık mücadelesinin öncülerinden, şair ve yazardır.

hayatı

gençliği
1853 yılında havana'da doğan marti, 17 yaşındayken sömürge yönetimine muhalif eylemleri nedeniyle i̇spanya'ya sürgün edilmiştir. i̇spanya'da yaşadığı dönemde, küba'da siyasi hükümlülerin maruz kaldığı eziyetleri anlatan bir broşür yayınlamıştır. zaragoza üniversitesi'nden mezun olduktan sonra meksiko'ya (ciudad de mexico) gitmiş ve burada edebiyat çalışmalarına başlamıştır.

bağımsızlık savaşçısı
askerî darbenin oluşturduğu rejime karşı muhalefeti nedeniyle bu ülkeden ayrılmak zorunda kalan marti, guatemala'ya geçmiştir ancak hükûmetin baskısı nedeniyle buradan da ayrılmak zorunda kalmıştır. 1878'de genel aftan faydalanarak küba'ya dönmüştür ancak i̇spanyol yönetimine karşı mücadelesinden dolayı tekrar sürgüne gitmek zorunda kalmıştır. önce i̇spanya'ya daha sonra da abd'ye gitmiş, new york'ta bir yıl yaşadıktan sonra venezuela'ya geçmiştir. venezuela'ya yerleşmeyi ummasına karşın buradaki diktatörlük rejimi nedeniyle tekrar abd'ye dönmüştür. 1895 yılında ise küba bağımsızlık savaşı için abd'yi terk etmiştir.

11 nisan 1895'te jose marti, aralarında generalísimo máximo gómez y báez'in de bulunduğu sürgündeki muhaliflerden oluşan bir güçle küba'ya ulaşmıştır. 19 mayıs 1895'te dos rios savaşında i̇spanyol güçleri ile girdiği çatışmada yaşamını yitirmiştir. mezarı santiago de cuba'da santa efigenia mezarlığındadır.

değerlendirme

jose marti küba'nın ulusal kahramanı ve simgesidir. o bir siyasetçi, bir devrimci, bir ozan, bir gazeteci, edebiyat profesörü ve elçiydi. yaşadıkları ve gördüğü eğitim onun her alanda başarılı olmasına yardımcı oldu. marti, 1853'te küba'da doğdu. küba, o zamanlar, i̇spanya'nın bir kolonisiydi. jose marti'nin babası i̇spanyol, annesiyse kanarya adaları'ndandı.

jose marti, çok gençken siyasete atıldı ve i̇spanyol yönetimiyle çatışmaya başladı. daha 17 yaşındayken 6 yıl boyunca ağır çalışma kamplarında tutsak olarak tutuldu ve sonrasında i̇spanya'ya sürüldü. yaşamının büyük bölümünü sürgünde geçirdi. i̇spanya'dayken hukuk ve felsefe bölümlerini bitirdi. daha sonra mexico city'ye gitti ve ailesiyle buluştu. orada edebiyat yaşamı başladı.

1878'de evlendi, bir oğlu ve bir kızı oldu. yıllarca şiirler, kitaplar ve gazete makaleleri yazdı. aynı zamanda siyasi eylemlerini de sürdürdü. bu yaşam biçimi onun öğretilerinin zenginliğini kaynağıdır. siyasi etkinliği nedeniyle hep başı derde girdi ve hiçbir ülkede uzun süre kalamadı.

küba'nın abd'ne bağlanmasına karşı çıktı. 1892'de küba özgürlük partisi'ni kurdu. abd emperyalizmine karşı güney amerika'nın birliği için savaştı. 1895'te küba'nın özgürlüğü için küba'ya çıkartma yaptı. başarısızlıkla sonuçlanan isyanın ilk çarpışmalarından birinde i̇spanyol askerlerince vurularak öldüğünde 42 yaşındaydı.

jose marti yaşamını, küba'da i̇spanyol koloni yönetimini sona erdirilmesi ve küba'nın abd dahil başka ülkelerin egemenliği altına girmemesi için savaşıma adamıştır. bütün öğretisi kişi özgürlüklerine saygılı olmayan ve yalnızca zenginliklerini büyütmeyi gözeten yönetimleri uyarmaya dayanmaktadır. yapıtlarında bütün despot yönetim düzenlerini ve insan haklarına karşı uygulamaları kınamıştır. onun yazıları demokratik gelişmeye yol göstericidir.

şiirleri 
 alacalı tüy sorguçlar
 aynı yalınlıkla ölmek i̇sterim
 benim sakim 
 benim şövalyem
 guanatanamo'lu kadın 
 güzel kokulu eller 
 küçük prens (şiir) 
 ruhumun oğlu 
 omuzumda 
 uyanık düş
 i̇ki yurt

ayrıca bakınız 
 jose marti küba dostluk derneği

dış bağlantılar 
 jose marti şiirleri  
 jose marti'nin biyografisi ve şiirleri (ingilizce) 
 biyografisi (ingilizce)

kaynakça

1853 doğumlular
1895 yılında ölenler
kübalı siyasetçiler
kübalı şairler
kübalı yazarlar
kübalı gazeteciler
küba cumhuriyeti kahramanları