Türkiye'deki vergi mükellefiyeti

türkiye'deki vergi mükellefiyeti, türk vergi sisteminde yer alan vergi mükellefiyeti kavramını inceler.

vergi mükellefiyeti, vergi mükellefi olma durumunu ifade eder. 213 sayılı vergi usul kanunu'nda, vergi mükellefi, vergi kanunlarına göre kendisine vergi borcu düşen gerçek veya tüzel kişi, olarak tanımlanmıştır. kişinin, vergi mükellefi olabilmesi için; iki şartın varlığından söz edilmesi gereklidir. bunlardan ilki; vergiyi doğuran olayın, ilgilinin kendi kişiliğinde gerçekleşmesi, diğeri ise kişinin vergiyi kendi mal varlığından ödemek zorunda olmasıdır. mükellefiyet, kişilerin başvurusu üzerine açılabileceği gibi, idarenin tespitiyle de tesis edilebilir. türkiye'de, mükelleflere vergisel konularda hizmet sunan kamu kurumu, hazine ve maliye bakanlığı'na bağlı gelir i̇daresi başkanlığı'dır. gelir i̇daresi başkanlığı'nca her mükellefe, vergi kimlik numarası verilir ve bağlı bulundukları vergi dairelerinde vergi kimlik numaraları itibarıyla dosya oluşturularak, mükellefiyet kayıtları tutulur. günümüzde, teknolojinin ilerlemesine paralel olarak, mükellefler, pek çok işlemini i̇nternet vergi dairesi üzerinden de yapabilmektedir.

vergi türlerine göre mükellefler

gelir vergisi mükellefi 
 türkiye'de yerleşmiş olanlar
 resmi daire ve müesseselere veya merkezi türkiye'de bulunan teşekkül ve teşebbüslere bağlı olup adı geçen daire, müessese, teşekkül ve teşebbüslerin işleri dolayısıyla yabancı memleketlerde oturan türk vatandaşları

kurumlar vergisi mükellefi 
 sermaye şirketleri
 kooperatifler
 i̇ktisadî kamu kuruluşları
 dernek veya vakıflara ait iktisadî işletmeler
 i̇ş ortaklıkları

katma değer vergisi mükellefi 
 mal teslimi ve hizmet ifası hallerinde bu işleri yapanlar
 i̇thalatta mal ve hizmet ithal edenler
 transit taşımalarda gümrük veya geçiş işlemine muhatap olanlar
 ptt i̇şletme genel müdürlüğü ve radyo ve televizyon kurumları
 her türlü şans ve talih oyunlarını tertip edenler
 profesyonel sanatçıların yer aldığı gösteriler ve konserler ile profesyonel sporcuların katıldığı sportif faaliyetler, maçlar, yarışlar ve yarışmalar tertipleyenler veya gösterenler
 gelir vergisi kanununun 70 inci maddesinde belirtilen mal ve hakları kiraya verenler
 i̇steğe bağlı mükellefiyette talepte bulunanlar

özel tüketim vergisi mükellefi 
4760 sayılı özel tüketim vergisi kanununa ekli;
 (i), (iii) ve (iv) sayılı listelerdeki mallar ile (ii) sayılı listedeki mallardan kayıt ve tescile tâbi olmayanları imal, inşa veya ithal edenler ile bu malların müzayede yoluyla satışını gerçekleştirenler 
 (ii) sayılı listedeki mallardan kayıt ve tescile tâbi olanlar için; motorlu araç ticareti yapanlar, kullanmak üzere ithal edenler veya müzayede yoluyla satışını gerçekleştirenler

banka ve sigorta muameleleri vergisi mükellefi 
 bankalar
 sigorta şirketleri
 bankerler
 i̇kraz işleriyle uğraşanlar

diğer vergilerde 
 veraset ve i̇ntikal vergisi mükellefi: veraset tarikiyle veya ivazsız bir tarzda mal iktisabeden şahıs.
 emlak vergisi mükellefi: binanın maliki, varsa intifa hakkı sahibi, her ikisi de yoksa binaya malik gibi tasarruf eden.
 motorlu taşıtlar vergisi mükellefi: trafik sicili ile ulaştırma bakanlığınca tutulan sivil hava vasıtaları sicilinde adlarına motorlu taşıt kayıt ve tescil edilmiş olan gerçek ve tüzel kişi.
 damga vergisi mükellefi: kağıtları imza edenlerdir. resmi dairelerle kişiler arasındaki işlemlere ait kâğıtların damga vergisini kişiler öder.

mükellefiyet türleri 
gelir vergisi kanunu, gelir vergisi mükelleflerini türkiye içinde ve dışında elde ettikleri gelirlerin tamamı üzerinden vergilendirilecek, tam mükellefler, ile; sadece türkiye'de elde ettikleri kazançlar üzerinden vergilendirilecek, dar mükellefler, olmak üzere ikiye ayırmıştır.

tam mükellefiyet 
gelir vergisi kanunu'na göre; türkiye'de yerleşmiş olanlar, türkiye'de yerleşmiş sayılanlar ve resmi daire ve müesseselere veya merkezi türkiye'de bulunan teşekkül ve teşebbüslere bağlı olup adı geçen daire, müessese, teşekkül ve teşebbüslerin işleri dolayısıyla yabancı memleketlerde oturan türk vatandaşları elde ettikleri kazançların tamamı üzerinden vergilendirilirler.

kurumlar vergisi kanunu'na göre; sermaye şirketleri. kooperatifler, iktisadî kamu kuruluşları, dernek veya vakıflara ait iktisadî işletmeler, iş ortaklıklarından kanunî veya iş merkezi türkiye'de bulunanlar, gerek türkiye içinde gerekse türkiye dışında elde ettikleri kazançların tamamı üzerinden vergilendirilirler.

dar mükellefiyet 
gelir vergisi kanunu'na göre; türkiye'de yerleşmiş olmayan gerçek kişiler sadece türkiye'de elde ettikleri kazanç ve iratlar üzerinden vergilendirilirler.

kurumlar vergisi kanunu'na göre; sermaye şirketleri. kooperatifler, iktisadî kamu kuruluşları, dernek veya vakıflara ait iktisadî işletmeler, iş ortaklıklarından kanunî ve iş merkezlerinin her ikisi de türkiye'de bulunmayanlar, sadece türkiye'de elde ettikleri kazançları üzerinden vergilendirilirler.

ayrıca bakınız 
 vergi
 hazine ve maliye bakanlığı
 gelir i̇daresi başkanlığı

kaynakça

dış bağlantılar 
 gelir i̇daresi başkanlığı 
 i̇nternet vergi dairesi 
 maliye bakanlığı 

türkiye'de vergiler