Kıraat

kıraât (arapça: قراءة qıraeh-okuma, okuyuş), kuran'ın farklı rivayetlerle gelen okunuş farklılıklarını ve kurallarını, bunların kaynağı olan kıraat alimleri ve rivayet zincirleriyle ilgilenen ilim dalıdır. kuran'ın serbest okunuşunu kıraat-ı aşere'ye göre içeren ve her defasında farklı okunan ve tonu ve içeriği de değiştiren bir yöntemdir.

günümüzde müslümanlar arasında, kur'an'ın değişik okuma şekillerine bağlı olarak farklı mushaflar bulunduğu bilinmektedir. bunların en yaygını hafs mushafı ve verş mushafıdır. ancak bu değişikliklerde okuyuş şekillerinin ötesinde farklılıkların bulunduğu da araştırmacılar tarafından ortaya konmuştur.

kelime anlamı
kıraat, arapça'da toplamak bir araya getirmek anlamlarına gelen 'kırae' fiilinin mastar halidir. gerçekte kelimenin okunuşu 'kırae' iken türkçeye geçişinde sonundaki okunmayan t harfiyle birlikte 'kıraat' şeklinde geçmiştir. kırae ise arapça'da okumak anlamına da gelmektedir. arapça'da herhangi bir okumayla ilgili geniş bir anlamı olan bu kelime kur'an söz konusu olduğunda mushaftan herhangi bir parçanın okunmasını anlamına gelir. aynı fiilin arapça'da diğer karşılığı tilave(t) gelir. türkçede ise özelleşerek sadece kur'an okumaya münhasır kılınmıştır. 

maddenin konusunu oluşturan kur'anın farklı okuyuş şekillerinin kıraat imamlarına dayandırılarak incelenmesi ise aslında kıraat ilmi olarak isimlendirilir. fakat zamanla kıraat ismi bu ilmi ifade eder olmuştur. 

normal musikide sadece tek bir metin olmasına rağmen kuran'ın okunuşundaki 10 (arapça: aşere) çeşit okunma ve farklı anlamla insan sesinin piyanoyla veya kanunla akort edilmesi sayesinde geniş olanaklara sahiptir.

tarihi
kur'an 23 yıllık bir süreçte peygamber muhammed'e sözlü olarak vahyedilmiş, o da sahabilerine ezberletmiş ve yazdırmıştır. bu şekilde mevcut halinde korunmaya çalışılan kur'an'ın okunuşunda ilk olarak lehçe farklılıklarına peygamber tarafından izin verilmiştir. daha sonraki dönemde arap harflerinin noktalamalarından kaynaklı farklılıklar da oluşmuş bu okuyuş farklılıkları peygamberin ölümünden sonra da devam etmiştir. bu dönemde kur'an halife ebu bekir döneminde mushaf haline getirilmiş, halife osman döneminde de 'resmi' mushaf haline getirilip çoğaltılarak bazı merkezlere gönderilmiş, diğer nüshaların yakılması emredilmiştir. bunu sebebinin genellikle farklı okuyuş şekillerinin önüne geçmek olduğu bilinmektedir. 

her ne kadar bu şekilde bir 'imam mushaf' oluşturulup, tüm i̇slam topraklarında bunun resmi olarak tanınması istenmişse de buna muhalepet eden sahabiler de olmuştur. abdullah bin mesud bu konuda başı çekmektedir. o bu mushaf yazımı işine de oluşturulan resmi mushafa da şiddetle karşı çıkmıştır. daha sonraki dönemde de çeşitli ilim merkezlerinde sahabiden rivayet edilen kıraat şekilleri okunmuş ve tabiinden olan alimlerce rivayeti sürdürülmüştür. zamanla bu kur'an rivayetleri kıraat denilen ilim dalının doğup gelişmesine sebep olmuştur.

kıraat imamlarından her birinin, rivayet ve tariklarının ittifak ile temsil ettiği okuyuşa kıraat yedi veya on kıraattan her birinin kendisine dayandırıldığı kimseye de imam denir. bir i̇mam'a ait raviye (talebesine) nispet edilen kıraat farklılığına rivayet; bu rivayeti nakleden, yani kıraat imamlarından birisinden kıraat rivayet eden kişiye de ravi denilmiştir. ravilerin ravileri arasındaki farklı nakillere de tarik tabiri kullanılmıştır. kıraatları bilen kimseye kurra; bunları sözlü olarak nakledip okutan kimseye de  mukri  denilmiştir.

kıraat-ı seba (yedi kıraat) 
i̇slam dünyasında ünlü olan yedi okunuş şeklinin imamları şunlardır:

kıraat-ı aşere (on kıraat) 
yedi okunuş şekline daha sonra üç okunuş şekli daha eklenmiş ve buna da kıraat-ı aşere denmiştir. bu üç yeni okunuşun imamları ise şunlardır.

 halef b.hişam el-bezzâr (-844)
 ebû ca’fer yezid b.el-ka’ka el-mahzûmî el-medeni (-748)
 ebû muhammed ya’kub b.i̇shak el-hadremî el-basrî

kaynakça 

kur'an
arapçadan türkçeye geçen sözcükler
i̇slam ilimleri