Cide

cide, türkiye cumhuriyeti'nin karadeniz bölgesi'nde yer alan kastamonu ilinin bir ilçesidir.

i̇lçe 939 km²'lik bir alanı kaplar ve toplam nüfusu 22.642'dir.

1868 yılında ilçe olan cide’nin 85 köyü ve bu köylere bağlı 204 mahallesi bulunmaktadır. i̇lçede belediyeye bağlı altı mahalle vardır. i̇lçeye bağlı belde ve kasaba yoktur.

konum 

kastamonu iline bağlı bir ilçe olan cide, kuzeyinde karadeniz, kuzeydoğusunda doğanyurt, doğusunda şenpazar, güneyinde azdavay ve pınarbaşı ilçeleri, batısında bartın iline bağlı kurucaşile ilçesi ile çevrilidir. cide’nin ovalık alanları oldukça sınırlıdır. toprakları çok sayıda çay ve derelerle bölünmüştür. i̇lçenin güney ve güneydoğusunda küre dağları'nın uzantıları yer alır. kuzeyde kıyıya yakın kesimlerde kuzeydoğu-güneybatı doğrultusunda uzanan kestane dağı bulunmaktadır. i̇lçenin doğusunu kestane dağı engebelendirmektedir. bu dağların üzeri zengin bir orman örtüsü ile kaplıdır. zeytinlik tepe (1.282 m), kaleburnu tepesi (1.078 m), halla tepesi (1.231 m), karakaya tepesi (1.443 m), kemrelik tepesi (1.220 m) ilçenin belli başlı yükseltileridir.

i̇lçenin en önemli akarsuyu devrekâni çayı olup, kuzeybatı-güneydoğu doğrultusunda akar. bu çay ilçe topraklarını geçerek karadeniz’e dökülür. i̇lçenin diğer akarsuları aydos çayı, soğuksu çayı, çataloluk çayı, akbayır çayı ve fakaz çayı’dır. kastamonu’ya 136 km uzaklıktaki ilçenin yüzölçümü 939 km² olup, 22.481’dir.

tarihçe 
cide’nin ne zaman ve kimler tarafından kurulduğu kesinlik kazanamamıştır. ancak homeros’un i̇lyada isimli eserinde cide’nin ismi geçmektedir. cide’de kytoron ve aigialos isimli iki antik kent bulunmaktadır. cide’nin 12 km batısında, kurucaşile’nin 15 km doğusunda bulunan kytoron, kapalı bir liman kenti olup orta çağ kale yıkıntısı dışında kentten herhangi bir kalıntı günümüze gelememiştir. cide’nin 17 km doğusundaki aigialos kenti, aydos köyü, aydos çayının ağzındaki vadide, kıyıdan ve dolayısıyla çayın ağzından içeriye doğru yayılmıştır. bugün, burada günümüze kadar gelebilen herhangi bir kalıntı bulunmamaktadır.

tarihi kaynaklarda yörede, mö 1100-700 yılları arasında paflagonyalıların egemenlik kurdukları bilinmektedir. paflagonyalılar bu bölgeye kendi adlarını vermişlerdir. paflagonyalılar, devrekâni çayının, gökırmak, devrek, soğanlı, filyos ve bartın çayları etraflarında yerleşmişlerdir. ancak cide’de arkeolojik bir kazı yapılmadığından bu döneme ait herhangi bir esere rastlanmamıştır. homeros, paflagonya’nın cide ve kitoros (gideros) taraflarında henet veya heneti adlı bir kavmin yaşadığını belirtmiştir. cide’nin sahilinde, ceviz dibi adıyla anılan yerde bir saray kalıntısının olması bu iddiayı kuvvetlendirmektedir. romalılar ve bizanslılar cide’de hüküm sürmüşlerdir. nitekim, cide’de callade cide, y.domma ve caracolla adlarına kesilen paralar ve cide’de bulunan roma dönemi kale kalıntıları bunu kanıtlamaktadır. güble ve gilivri arasında çoban kalesi, romalılar döneminde yapılmış osmanlılar döneminde de onarılmıştır. timle kalesi ve gazallı kalesi bizans dönemine aittir. okçu kalesinin ise tam olarak ne zaman yapıldığı bilinmemektedir.

yörede bizanslılardan sonra, danişmendliler, çobanlar ve candaroğulları egemen olmuş, ağlı uzun süre bizans egemenliği altında kalmıştır. ağlı ve yöresi 1106 yılında danişmendlilerin eline geçmiştir. anadolu selçukluları'nın dağılmasından sonra candaroğulları yöreyi egemenlikleri altına almışlar ve 1392 yılında kastamonu osmanlı topraklarına katılmıştır. ankara muharebesi’nden (1402) sonra sinop’ta yaşayan i̇sfendiyar bey yöreye hakim olmuştur. osmanlı birliğini yeniden kurmayı başaran çelebi sultan mehmet i̇sfendiyar bey’i kendisine bağlamış ve candaroğullarının osmanlılara katılmasını sağlamıştır. bunun ardından 1461’de fatih sultan mehmet zamanında yöre, kesin olarak osmanlı toprakları içerisine alınmıştır. osmanlı döneminde kadılık ile yönetilmiş, 1868’de kastamonu vilayeti merkez sancağına bağlı bir kaza konumuna getirilmiştir. bu dönemde eski bir iskelesi olan cide’de bir de tersane kurulmuştur. bu liman i̇pek yolu üzerinde olup, önemini tarih boyunca sürdürmüştür. karaağaç i̇skelesi adı ile anılan ilçedeki iskele rusya ile anadolu arasında ticaret bağlantısını sağlamıştır.

i̇lçede günümüze gelebilen tarihi eserler arasında; roma ve bizans dönemine ait kale kalıntıları, türk sivil mimari örneklerinden rıfat ilgaz evi bulunmaktadır. 2014 yılında, i̇lyas geçidinin orada, kurucaşile belediyesi ve kirazdere köyü halkı tarafından mehmet tunç usta'ya yaptırılan bestekâr hasan cihat örter çeşmesi törenle açılmıştır.

i̇klim 
i̇lçede yazları serin, kışları ise fazla soğuk olmayan, her mevsim yağışlı karadeniz iklimi hakimdir. kışın en düşük ortalama sıcaklık şubat ayında 5,2 santigrat derece, yazın ise 22 derecedir. yıllık ortalama sıcaklık 13,3 derecedir. yıllık toplam yağış 1228 mm civarındadır. engebeli arazi yapısı yüzünden yağış ve sıcaklıkta iç kesimlere doğru gidildikçe azalma görülür. gece -gündüz sıcaklık farkı azdır.

nüfus 
2020 yılı türkiye i̇statistik kurumu adrese dayalı nüfus kayıt sistemi sonuçlarına göre ilçe merkezi 10.630, köyler 11.289 olmak üzere ilçenin toplam nüfusu 21.919 dur. ekonomik nedenlerden dolayı uzun yıllardan beri ilçe genelinde yaşanan göç sonucu, ilçe nüfusu merkezde ve köylerde sürekli azalmaktadır. bunu mernis projesi nüfus kayıtları çok açık göstermektedir. mernis projesi'ne göre cide nüfusuna kayıtlı insan 102.974 tür. bu rakamlara göre nüfusun %77'si ilçe dışında yaşamaktadır. 1990–2000 genel nüfus sayımları arasında ilçe nüfusunda yaklaşık %2 oranında bir artış görülmüştür.

köyler genelde ayrı yerleşim biriminden oluşmaktaysa da, ayrı mahalle olarak adlandırılan bu birimlerde yerleşim toplu ve düzenlidir.

ekonomi 
i̇lçenin ekonomisi, tarım, hayvancılık, ormancılık ve balıkçılığa dayalıydı fakat ülkemizle eş zamanlı gelişen tersanecilik faaliyetleri cide'nin de ekonomisinde ciddi pay sahibi olmaya başlamaktadır. i̇lçede şu an faaliyette olan ve inşası sürüp faaliyete geçecek birçok tersane bulunmaktadır. tahıl üretiminin dışında genellikle bağcılık, meyvecilik, sebzecilik yapılmaktadır. tarımsal üretimin dışında ilçe halkının gelir kaynaklarını küçük ölçekli orman ürünleri imalatından sağlanmaktadır. küçük tekne yapımcılığı geçim kaynaklarının önünde gelmektedir. ayrıca ilçedeki torna tezgâhlarında tahta kaşık üretimi yöredeki çok sert şimşir ağacından yapılmaktadır. hayvancılıkta mera hayvanları ön planda olup, yeni sığır türleri elde etmek üzere jersey suni tohumlaması yapılmaktadır.

kültür ve turizm 
cide ilçesi kilometrelerce uzanan sahili, kıyıya dimdik inen dağların önünde muhteşem güzellikteki koylar ve her yanı yemyeşil ormanlarıyla yazar rıfat ilgaz'a ilham kaynağı olmuştur.

yerel kıyafetler ulusal ölçekte değerlendirildiğinde özellikle kadın kıyafetlerinde farklılıklar gözlenmektedir. bu kadın kıyafetinde en belirgin nokta rıfat ilgaz’ın şiirlerine ve romanlarına da konu olan sarı yazma’dır. kadınlar başörtüsü olarak kullandıkları sarı renkli bu yazma sembol haline gelmiştir. fabrikasyon üretimin henüz gelişmediği dönemlerde sarı yazma doğal ahşap baskı kalıpları kullanılarak yapılmakta idi. hâlen çok az da olsa aynı kişi tarafından üretim yapılmaktadır. kıyafetin diğer bölümleri ise şöyledir; uzun bol etekli elbise (göynek), kırmızı paçalı şalvar (don) ve belde kuşak şeklindedir. cide'de  farklı yöresel lezzetleri de bulunmaktadır. malak, pırasa dolması, ıspıt böreği, lokma, kuyruklu dolma, ceviz helva, yumurtalı börek, ıslama bu yemeklerden birkaçıdır.

resim galerisi

kaynakça