Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti

ukrayna sovyet sosyalist cumhuriyeti (ukraynaca: українська радянська соціалістична республіка, урср - ukrayinska radyanska sotsialistiçna respublika ursr), 1917 ekim devrimi ile kurulan sscb'yi oluşturan 15 birlik cumhuriyetinden biri. kuzeyde ve doğuda rusya sfsc, güneyde azak denizi ve karadeniz, güneybatıda moldova ssc ve romanya, batıda macaristan, çekoslovakya ve polonya, kuzeybatıda da belarus ssc ile çevrilidir.

tarih 
1917'de rusya’da çarlık rejiminin yıkılmasından sonra kiev’de başlıca yöneticileri vinnişenko ve petliura olan bir özerk ukrayna cumhuriyeti kurulurken aynı yılın aralık ayında ukrayna sovyet sosyalist cumhuriyeti ilan edildi. brest-litovsk barış antlaşması görüşmeleri sırasında alman ordularınca işgal edilen ukrayna’da, aralık 1918’de işgalin son bulmasından sonra petliura yönetimi başa geçti. 1919-1921 arası ukrayna, denikin ve wrangel komutasındaki beyaz ordu ile mart 1919’da rakovski önderliğinde kurulan ukrayna sovyet sosyalist cumhuriyeti’ni destekleyen kızıl ordu arasında yoğun çarpışmalara sahne oldu. bu süreçte petliura yönetiminin polonya’yla anlaşarak kızıl ordu’ya karşı yürüttüğü savaş 1921’de sovyet rusya ile polonya arasında yapılan riga antlaşması'yla son buldu. doğu galiçya ve volhinya polonya topraklarına katılırken ukrayna’nın sovyet hükûmeti 1922’de sscb’ye katıldı. 1941-1942’de nazi almanyası ordularınca işgal edilen ukrayna, sovyet ordusunun karşı saldırısıyla kurtarıldı. ukrayna ssc 1945’te doğu galiçya, volhinya, rutenya, besarabya ve buhovin ile genişledi. 19 şubat 1954 tarihinde, sovyetler birliği yüksek sovyeti prezidyumu, kırım oblastını rusya sovyet federatif sosyalist cumhuriyeti'nden çıkararak ukrayna sovyet sosyalist cumhuriyeti'ne bağladı.

ukrayna halkı sovyetler birliği'nin dağılma sürecinde 17 mart 1991'de yapılan referandumda % 71 oran ile birlik lehine oy kullandı (bkz. 1991 sovyetler birliği referandumu). ancak bu oran referandumun meşru kabul edildiği 9 ülke arasındaki en düşük sonuçtu. ukrayna hükûmeti moskova'da 20 ağustos 1991'deki darbe girişiminden sonra da 24 ağustos'ta sscb'den ayrıldığını ilan etti.

yönetim 
sscb’ni oluşturan 15 birlik cumhuriyetinden biri olan ukrayna’nın yönetim organı yüksek sovyet ve bakanlar kurulu’dur. birleşmiş milletler’de ayrı bir devlet olarak temsilci bulunduran ukrayna’da yönetim, ekonomi, toplumsal ve kültürel etkinlikler komünist partisi’nin yönlendiriciliğinde olurdu.

ekonomi 
önemli bir tarım ve sanayi bölgesi olan ukrayna, sscb ekonomisinde rusya sfsc’den sonra ikinci sırada yer alır. bu çerçevede yoğun bir demir yolu ağı (22.000 km’den çok) iӏe son derece gelişkin bir deniz ve nehir filosuna sahiptir. toprakların ve iklim koşullarının çeşitliliği, son derece farklı tarım ürünlerinin yetiştirilmesini olanaklı kılar. i̇leri derecede makineleşmiş ukrayna tarımı, sscb şeker pancarı üretiminin yaklaşık 2/3'sini, ayçiçeği üretiminin yarısını, meyve üretiminin 1/3'ini, üzüm üretiminin 1/4'ünü, tahıl üretimin 1/5'ini sağlar. bunların yanı sıra patates, yün, tütün, kenevir üretimi de önemli ölçüdedir. büyükbaş ve küçükbaş hayvan yetiştiriciliği, kümes hayvancılığı; sscb'nin et, süt ve yumurta üretiminin 1/4'ünü karşılar ve tarıma dayalı güçlü bir sanayiyi besler. enerji kaynakları bakımından çok zengin kaynaklara sahip ukrayna'da kömür üretimi donbas havzasında (sscb üretimin 1/3'inden çok; yılda yaklaşık 200 milyon ton) ve dniepr havzasında yürütülür. ayrıca, kriyov-rog'da (yılda yaklaşık 50 milyon ton; sscb üretimini 1/3'inden çok) ve kerç’de demir cevheri, nikopol’da manganez, nikotovka’da cıva işletmeleri kuruludur. bunlara bağlı olarak demir-çelik, metalürji, makine yapım ve kimya sanayileri alanlarında büyük fabrikalar etkinlik göstermektedir. donbas havzasındaki termik santrallerde bütünlenen dniepr üzerinde kurulu hidroelektrik santralları, elektrokimya ve elektrometalürji işletmelerini besler. son dönemlerde karpatlar’ın eteklerinde ve harkiv’un güneyinde bulunan petrol ve doğal gaz yatakları, kremen çuk, lviv, odesa ve kerson’da yeni petrol merkezlerinin kurulmasına yol açtı. tekstil, kürk, deri gibi geleneksel sanayi dalları ve inşaat malzemeleri işletmeleri de ukrayna ekonomisinde önemli bir yer tutar.

eski bayraklar

kaynakça 

 
sovyet sosyalist cumhuriyet
sovyet sosyalist cumhuriyet
ukraynaca konuşan bölgeler ve ülkeler
rus i̇mparatorluğu sonrası devletler