Nijat Özön

nijat özön, (25 aralık 1927, i̇stanbul - 15 aralık 2010, ankara) türk sinema eleştirmeni ve kuramcısı, mütercim, dilbilim uzmanıdır. türkiye'de sinema hakkında ilk süreli yayını çıkaran özön, ilk sinema ansiklopedisini de yazdı.

yaşamı 
nijat özön, 25 aralık 1927'de i̇stanbul beyoğlu kumbaracılar yokuşu'nda yazın tarihçisi mustafa nihat özön'ün oğlu olarak doğdu. 1952 yılına ankara üniversitesi dil ve tarih-coğrafya fakültesi'nin türk dili ve edebiyatı bölümünden mezun oldu. aynı zamanda kütüphanecilik eğitimi de alan özön, i̇stanbul'da bir dönem yayıncılık yaptı, daha sonra girdiği anadolu ajansı'nda 1981'de emekli olana kadar çalıştı. dilbilim alanında çalıştı, sözlük ve ansiklopediler çıkardı, tercümeler yaptı. 1960'lı yıllarda ankara üniversitesi basın yayın yüksek okulu'nda sinema dersleri verdi. 1978'de kültür bakanlığı "kültür yüksek kurulu" ve "sinema kurulu" üyeliğinde bulundu. i̇stanbul, ankara ve i̇zmir film festivallerinde ödüller aldı.

yazarlığa ankara'da yayımlanan "yağmur ve toprak" dergisinde, aralık 1950'de başladı. dergi 1948-1951 arasında yayımlandı.

fransız sefaretinde (büyükelçilik) haftalık bültenler hazırlıyordu.

n. özer, adnan ufuk takma adlarıyla dergilerde yazdı. bu tercihini yeni çıkmış dergilerde yazar adlarının çok sayıda olmasının önemiyle açıklıyor.

1956'da türkiye'de sinemayla ilgili ilk kapsamlı başvuru kitabı olan "sinema sanatı"nı ve sinema sanatını kuramsal ve estetik yönüyle ele alan ilk sinema dergisi olan "sinema"yı o çıkardı ve türkiye'nin "ilk sinema tarihçisi" ve "ilk sinema kuramcısı" olarak anıldı. sinemada biçim ve estetiğe önem veren özön, sözünü sakınmayan dobra bir yazar olarak da tanınıyordu. türk sinemasının geleceğini karanlık gören özön, bu konuda halit refiğ'le sert tartışmalara girmiş, ödüllü yönetmen metin erksan'ın sevmek zamanı filmini batı özentisi bularak yerden yere vurmuştu.

1956'da, halit refiğ ile birlikte yayınladıkları "sinema", "kim" isimli dergilerde sinema üzerine yazıları çıktı.

vedat türkali'nin sinema ile ilgilenmesinin arkasında yatan kişi olarak da bilinir. bir süre aynı cezaevinde birlikte kalmaları türkali'nin daha sonraki dönemlerde sinemaya ilgi duymasını sağlamıştır.

özön hapis meselesini şöyle anlatmış: "ben gizli komünist partisi üyesi olmakla suçlandım. fakat ben partiden 1 yıl önce ayrılmıştım... 7 ay tutuklu kaldım... 4 ay hüküm giydim, yani devletten 3 ay alacağım var benim."

15 aralık 2010'da kalp rahatsızlığı nedeniyle tedavi gördüğü hacettepe üniversitesi tıp fakültesi hastanesi'nde hayatını kaybetti.

eserleri 
temel yazım kılavuzu 
büyük yazım kılavuzu 
büyük dil kılavuzu 
türk sineması kronolojisi 1895-1966 
söylenişli fransızca-türkçe sözlük 
sinema, televizyon, video, bilgisayarlı sinema sözlüğü 
karagözden sinemaya türk sineması ve sorunları cilt: 1 tarih, sanat, estetik, endüstri, ekonomi 
karagözden sinemaya türk sineması ve sorunları cilt: 2 eleştirme, eleştiri yazıları, sinema ve toplum, denetleme, sinema ve tv 
türk sinema tarihi, 1962
sinema el kitabı, 1964
ansiklopedik sinema sözlüğü, arkın kitabevi, 1968
sinema sanatı, sinema dergisi yayınları, ankara, 1956 
100 soruda sinema sanatı nijat özön, mayıs 1972 
sinema, uygulayımı - sanatı - tarihi 1985

 çevirileri
film duyumu , sergey m. eisenstein 
film biçimi , sergey m. eisenstein 
potemkin zırhlısı / harp esirleri / cehennemden dönüş , sergey m. eisenstein 
çağdaş sinemanın sorunları , andré bazin 
cehennemden dönüş john ford, [çeviren: nijat özön], mart 1967, 
harp esirleri renoir, [çeviren: nijat özön], mart 1967
sinemanın temel i̇lkeleri v. i. pudovkin, [çeviren: nijat özön], haziran 1966

kaynakça

dış bağlantılar 
 geniş biyografisi
 nijat özön'le türk sineması, selim i̇leri
 "sinema ve televizyon terimleri sözlüğü" yazar: nijat özön

1927 doğumlular
beyoğlu doğumlular
i̇stanbul doğumlu yazarlar
20. yüzyıl türk yazarları
21. yüzyıl türk yazarları
türk çevirmenler
türk sinema eleştirmenleri
türk sinema tarihçileri
türk dilbilimciler
2010 yılında ölenler
altındağ'da ölenler
türkçeye çeviri yapanlar
i̇stanbul doğumlu çevirmenler