Dikran Çuhacıyan

dikran çuhacıyan (, 1837, i̇stanbul - 11 mart 1898, i̇zmir), osmanlı ermenisi besteci ve orkestra şefidir. osmanlı i̇mparatorluğu'nda opera ve operetin öncüsüdür.

hayatı 
çuhacıyan, öğrenimine manzoni’den aldığı piyano dersleri ile başladı ve 22 yaşında hasköy mahalle tiyatrosu'nun müzik işleri sorumlusu oldu. çok geçmeden 14 aralık 1861’de açılan şark tiyatrosu için sahne müzikleri bestelemeye başladı. ertesi yılın mart ayında ise "şark musiki cemiyeti" anlamına gelen "kınar arevelyan" adlı derneği kurdu. sahne müzikleri ve operet türünde yazdığı müziklerle ün kazanan besteci, babası tarafından öğrenim görmek üzere 1862-1866 yılları arasında milano konservatuvarı'na gönderildi. i̇stanbul'a dönüşünde; bestelediği orkestra ve koro parçaları ile marşları, şark tiyatrosu’nda kendisi yönetti.

temmuz 1874’te beyoğlu haçopulo geçidi'nde adam'ın konser salonu’nda 30 kişilik bir opera topluluğu kurdu. bu girişimi özellikle güllü agop tarafından tepkiyle karşılandı. çuhacıyan, yeğyazar melikyan adlı varlıklı birinden maddi destek sağlayınca osmanlı opera kumpanyası'nı kurdu. dikran kalemciyan ile birlikte ramazan ayında, beyazıt’taki askeri misafirhanede yerli ve yabancı eser temsillerine başlamıştır. i̇lk olarak çuhacıyan’ın mekteb ustası ve şair evlenmesi  temsil edildi.

osmanlı opera kumpanyası’nın kullandığı beyazıt’taki askeri misafirhane’nin 1875 yılında tadilata girmesinden sonra çuhacıyan, 40.000 frank karşılığı fransız tiyatrosu’nu kiralayarak 11 ocak 1876 tarihinde leblebici horhor ağa adlı eserini sahneye koydu. en ünlü eseri olarak bilinen leblebici horhor ağa'nın sahnelenmesinden kısa süre sonra kumpanyanın yaşadığı sıkıntılı günler neticesinde çuhacıyan kumpanyanın yönetimini devretti. aralık 1878’de aynı toplulukla  edirne’ye giderek kendi eserlerini yönetti. bu dönemde rus çarı ii. aleksandr tarafından "san stanislas" nişanına layık görüldü. daha sonra imzalanan ayastefanos antlaşması’nın şerefine i̇stanbul’da düzenlenen törenin ardından gerçekleşen konserde kendi eserlerini yönetti ve padişah ii. abdülhamid tarafından da ödüllendirildi.

1890 yılında yazdığı zemire  adlı eseri bir yıl sonra i̇stanbul'daki bir fransız tiyatrosu olan concordia tiyatrosu’nda bennati topluluğu tarafından sahnelendi. bu temsilden sonra besteci bir süreliğine fransa’ya gitti. kendisine hami ve mali destek olacak bir zengin ile çalışacak olsa da, hamisinin aniden ölümüyle ortada kaldı. bir yıl kaldığı fransa'da sıkıntılı günler yaşadıkdan sonra 1892’de türkiye'ye döndü. 1898'e kadar i̇stanbul'da çuhacıyan, padişah ii. abdülhamid için hamidiye marşı'nı besteleyerek malûmat ’ ta yayımladı. fakat çuhacıyan kanser illetine yakalanmıştı ve bu hastalık nüksedince tedavi için paris'e tekrar geri dönmeye karar verdi. paris yolculuğu için i̇zmir’e giden dikran çuhacıyan, bu kentte iken, 21 mart 1898’de kanser hastalığına yenilerek i̇zmir’de hayatını kaybetti. cenazesi i̇zmir ermeni mezarlığı’na gömüldü.

eserleri 

sahne eserleri
 şair evlenmesi 
 mekteb ustası
 mekteb seyri 
 arşak ii
 arif’in hilesi 
 köse kâhya 
 leblebici horhor ağa
 zemire
 indiana 
 aleksinaz 

marşları
 vatan yahut silistre
 patrik nerses varjabedyan i̇çin cenaze marşı
 marche funebre
 acem marşı
 zeybek opereti marşı

piyano parçaları
 mouvement perpetuel
 cascade de couz
 illusion (vals)
 apres la gavotte
 deux fantaisies orientales
 la lyre orientale, laura 
 rapelle-tois (hatırla) 
 romans
 impromptu in b flat minor ‘cascade de couz’ (1887)
 danse caractéristique in a minor ‘l’orientale’ (1891)
 grande valse fantastique in a minor ‘illusions’ (1888)
 tarantelle in b-flat minor (1887)
 caprice in e minor ‘la lyre orientale’ (1894)
 mazurka de salon ‘mignon’ (1887)
 une gavotte de plus in e-flat major (1883)
 polka in f major ‘la gaité’ (1892)
 proti polka in g major (1892)
 funeral march in d minor (1884)
 fantaisie orientale no. 1 in a minor ‘sur des motifs turcs’ (1895)
 fantaisie orientale no. 2 in a minor ‘sur des motifs turcs’ (1895)

kaynakça 

 and, metin (2016) türk tiyatro tarihi: başlangıcından 1983'e]],  i̇stanbul: i̇letişim yayınları isbn 9750515080 ve 9789750515088
 haybedhran (ed) (1964), hayrenapaghts hntiounner, erivan, ermenistan (ermenice) - cécilia proudian tarafından toplanan eserlerden.
 tahmizian, nikogho (1999)  tigran tchoukhajian: life and work  pasadena (california): drazark publishing, (ermenice)

dış bağlantılar

 in the footsteps of tchouhadjian  — dikran çuhacıyan  hakkında dokümanter film.

1837 doğumlular
i̇stanbul doğumlu besteciler
19. yüzyıl klasik müzik bestecileri
19. yüzyıl orkestra şefleri
ermeni besteciler
ermeni orkestra şefleri
osmanlı ermenileri
osmanlı bestecileri
türkiye'de opera
1898 yılında ölenler
i̇zmir'de ölenler
vikiproje tarih kaynak bekleyen maddeler
i̇zmir'de defnedilenler