Türkiye-Afganistan İttifak Antlaşması

türkiye-afganistan i̇ttifak antlaşması, 1 mart 1921 tarihinde müzakere için moskova'da bulunan türk heyeti ile yeni kazanmış bulunan afganistan temsilcileri arasında imzalanan dostluk antlaşmasıdır. antlaşma 10 maddeden oluşmaktadır.

bu antlaşma ile taraflar:

 maddi ve manevi menfaatleri tamamen müşterek olan bu iki kardeş devlet ve millet, eskiden beri mevcut olan manevi bağlarını ve tabii ittifaklarını resmi bir anlaşma ile belirtmeye karar verdiklerini;
 birbirlerinin bağımsızlıklarını tanıdıklarını;
 taraflardan birine yapılacak bir tecavüzün, diğer tarafa da yapılmış sayılacağını ve tehdidi bertaraf etmeyi kabul ettiklerini;
 kültürel bağları güçlendirmek için türkiye'den afganistan'a öğretmen ve subayların gönderilmesi hususunda mutabakat sağlandığını;
 türkiye ve afganistan arasında zaten mevcut olan dostluk bağlarının daha da kuvvetlendirileceğini kararlaştırmışlardır.

maddeleri 
bismillâhirrahmanirrahim,

yüce türkiye devleti ve afganistan, içtenlikle birbirine bağlı, bir umut ve kutsal amaçla gönülleri dolu olarak; nesnel ve moral bakımdan bütünüyle yüksek ortak çıkarlara sahip bulundukları ve bu devletlerden birinin mutluluk ve felâketinin ötekinin mutluluk ve felâketine neden olacağı kanısı ve inancıyla; doğu dünyasının uyan ve makurtuluşunun başlangıcının sevinçle görüldüğü şu anda, geçmiş zamanlardaki gibi bağlantısız (irtibatsız) ve yalnız kalınamayacağı ve kendilerine kimi tarihsel görevler düşmekte olduğu bilinci içinde; bir vücudun parçası gibi, taraflardan birine gelecek sıkıntı ve dertten öteki tarafın etkilenip üzüntü duymasını doğal sayan bu iki kardeş devlet ve ulus, aralarında öteden beri var olan moral birliği ve doğal ittifakı siyaset alanına geçerek, bu ittifaka somut ve resmi bir nitelik verip tüm doğunun gelecekteki mutluluğu için hayırlı bir başlangıç olmak üzere, uğurlu bir i̇ttifak antlaşması yapmayı kararlaştırmışlardır. bu amaçla,

türkiye büyük millet meclisi hükûmeti'nce: hükûmet üyelerinden ekonomik i̇şler bakanı yusuf kemal ve eğitim i̇şleri bakanı dr. rıza nur beyler;

yüce afganistan devleti'nce: olağanüstü büyükelçi sayın general mehmet veli han; yetkili temsilci olarak atanmışlardır. adı geçen yetkili temsilciler, birbirlerinin yetki belgelerinin düzenli olduğunu görerek, aşağıdaki maddeleri kabul etmişlerdir:

 çok şükür bağımsız bir yaşam sürdüren türkiye devleti, içtenlikle ve gönülden bağlar ile bağlı bulunduğu yüce afganistan devletini gerçek anlamıyla bağımsız tanımayı bir görev bilir.
 bağıtlı yüksek taraflar, tüm doğu uluslarının kurtuluş, bütünüyle her ulusun istediği herhangi bir rejim ve hükûmet biçimi ile kendisini yönetmekte özgür olduğunu açıklar; buhara ve hayve devletlerinin bağımsızlığını tanırlar.
 yüce afganistan devleti, yüzyıllardan beri i̇slâmiyet'e önderlik ve ona üstün görevler yapmış olan, hilâfet dünyasını elinde tutan türkiye'nin bu alanda lider olduğunu, bu fırsattan yararlanarak da açıklar.
 bağıtlı taraflardan biri, doğuyu istilâ, ya da sömürge yapma siyasetini izleyen herhangi bir emperyalist devlet tarafından ötekine yapılacak saldırıyı bizzat kendine yapılmış sayarak, elindeki araçlar ve olanaklarıyla, onu püskürtmeyi kabul eder.
 bağıtlı taraflardan her biri, ötekinin anlaşmazlık içinde bulunduğu üçüncü devletin çıkarlarına uygun, ya da öteki bağıtlı tarafın çıkarlarına zararlı herhangi bir devletler arası antlaşma ve sözleşme yapmamayı ve herhangi bir devletle antlaşma imzalayacağı zaman öteki tarafa haber vermeyi yükümlenir.
 bağıtlı taraflar, arasındaki ekonomik ve ticaret ilişkilerinin ve konsolosluk işlemlerinin düzenlenmesi için gerekli sözleşmeleri ayrıca yapacaklar ve şimdiden birbirlerinin başkentlerine büyükelçi göndereceklerdir.
 bağıtlı taraflar iki ülke arasında düzenli ve özel postalar kurarak, siyasal durumları ile eğitim, ticaret vb. durumlardan ve her türlü gereksinim ve isteklerinden, karşılıklı ve en ivedi olarak, birbirlerine bilgi vereceklerdir.
 türkiye afganistan'a kültür alanında yardım etmeyi, öğretmen ve subay göndermeyi ve bu öğretmenler ve subayların en az beş yıl görevde kalmasını ve bu sürenin sonunda, afganistan isterse, yeniden eğiticiler göndermeyi yükümlenir.
 bu antlaşma en kısa sürede onaylanacak ve o andan başlayarak yürürlüğe girecektir.
 bu antlaşma iki örnek olarak moskova'da düzenlenmiş ve tarafların tam yetkili temsilcilerine imza edilip verilmiştir. antlaşma hicri yılın bin üç yüz otuz dokuzunda, cemaziyelahirin yirmi birinci gününe rastlayan, bin üç yüz otuz yedi yılı martının birinci salı gününe rastlayan, bin üç yüz otuz yedi yılı martının birinci salı günü imza edilmiştir.

antlaşma, 1928 tarihinde ankara'da yenilenmiş ve yeni antlaşmada ittifak taahhüdü tadil edilmiştir.

kaynakça 

afganistan
afganistan antlaşmaları
antlaşma
türk kurtuluş savaşı antlaşmaları
1921'de antlaşmalar