Budin (eyalet)

budin eyaleti, budin beylerbeyliği veya budin paşalığı (macarca: budai vilajet, sırpça: budimski vilajet veya будимски вилајет, hırvatça: budimski vilajet), osmanlı i̇mparatorluğu'nun bir eyaleti. 1526'daki mohaç muharebesi sonrasında osmanlı i̇mparatorluğu'na bağlanan macaristan krallığı'nın başkenti budin'e 1530, 1540 ve 1541 yıllarında habsburg hanedanı'nın kontrolündeki avusturya arşidüklüğü tarafından gerçekleştirilen ve başarısızlıkla sonuçlanan kuşatmalar sonrasında kurulmuştur. 1552'de temeşvar ele geçirilmiş ve temeşvar ve çevresinde temeşvar eyaleti kurulmuştur. 1606'da zitvatorok antlaşması'yla eğri ve kanije şehirleri de alınarak eğri (1596) ve kanije (1600) eyaletleri kurulmuştur. 17. yüzyılda ii. viyana kuşatmasının başarısızlığından sonra 2 eylül 1686'da habsburg ordusu budin şehrini düşürdü ve eyalet de düşmüştür.

nüfus sayımında etnik gruplardan macarlar, hırvatlar, sırplar, slovaklar ve müslümanlar vardı.

sancakları 
1541'de eyaletin sancakları:
budin sancağı
semendire sancağı
i̇zvornik sancağı
vulçetrin sancağı
pojega sancağı
mohaç sancağı
i̇stolni-belgrad sancağı (székesfehérvár)
segedin sancağı
sirem sancağı
kopan sancağı
şikloş sancağı
peçuy sancağı
vidin sancağı
alacahisar sancağı
çanad sancağı
beçkerek sancağı
hipovo sancağı

1566'da eyaletin sancakları:
budin sancağı
semendire sancağı
pojega sancağı
mohaç sancağı
i̇stolni belgrad sancağı (székesfehérvár)
segedin sancağı
sirem sancağı
baboça sancağı
zigetvar sancağı
peçuy sancağı
estergon sancağı
hatvan sancağı
filek sancağı
seçen sancağı
sonluk sancağı
şimontorna sancağı
kopan sancağı
şikloş sancağı
sekçay sancağı
novigrad sancağı
pespirim sancağı

1600'deki eyaletlerin sancakları:
semendire sancağı
sirem sancağı
rackeve sancağı
kopan sancağı
i̇stolni belgrad sancağı
mohaç sancağı
şikloş sancağı
seçuy sancağı

1610'da eyaletin sancakları:
budin sancağı
sirem sancağı
ráckeve sancağı
kopan sancağı
i̇stolni belgrad sancağı
mohaç sancağı

eyaletin son sancakları:
budin sancağı
sirem sancağı
semendire sancağı
sekçay sancağı
şimontorna  sancağı
i̇stolni belgrad (székesfehérvár) sancağı
estergon sancağı
 mohaç sancağı 
peçuy sancağı

beylerbeyleri 
sokullu mustafa paşa 12 yıl boyunca paşalık yaparak, budin'in en uzun süre yöneticilik yapan paşası olmuştur. budin belerbeylerinin listesi aşağıdaki gibidir:
ramazanoğlu uzun süleyman paşa	1541-1542
küçük bali paşa			1542-1543
yahyapaşazade mehmet paşa	        1543-1548
gazi kasım paşa			1548-1551
budin beylerbeyi hadım ali paşa	1551-1553
toygun paşa			1553-1556
budin beylerbeyi hadım ali paşa	1556-1557
hacı mehmed paşa			1557-1557
gazi kasım paşa			1557-1558
toygun paşa			1558-1559
güzelce rüstem paşa		1559-1563
zal mahmud paşa			1563-1564
i̇skender paşa			1564-1565
yahyapaşazade arslan paşa		1565-1566
sokullu mustafa paşa		1566-1578
kara üveys paşa			1578-1580
kalaylıkoz ali paşa		1580-1583
frenk (payzen) yusuf paşa		1583-1586
kalaylıkoz ali paşa		1586-1587
frenk yusuf paşa			1587-1588
ferhad paşa	1588-1590
sofu sinan paşa			1590-1592
sinanpaşazade mehmet paşa	        1592-1593
sokolluzade hasan paşa	        1593-1594
sinanpaşazade mehmet paşa	        1594-1595
mihalıçlı ahmed paşa		1595
sofu sinan paşa			1595
mihalıçlı ahmed paşa		1596
ali paşa				1596-1597
mihalıçlı ahmed paşa		1597-1598
dev süleyman paşa			1598-1599
tiryaki hasan paşa			1599-1599
lala mehmet paşa			1599-1600
tiryaki hasan paşa			1600-1601
minkarkuşu mehmed paşa		1601-1601
lala mehmet paşa			1601-1602
kadızade ali paşa			1602-1604
bektaş paşa			1604-1605
boşnak mustafa paşa		1605-1605
kadızade ali paşa			1605-1609
tiryaki hasan paşa			1609-1614
sefer paşa				1614-1614
kadızade ali paşa			1614-1616
sofu mehmet paşa			1616-1617
nakkaş hasan paşa			1617-1618
karakaş mehmed paşa		1618-1621
sofu mehmet paşa			1621-1621
kenan paşa				1621-1622
deli derviş paşa			1622-1622
sofu mehmet paşa			1622-1623
bebr (pir) mehmed paşa			1623-1623
sofu mehmet paşa			1623-1626
damat murtaza paşa		        1626-1630
hasan paşa				1630-1631
bayram paşa			1631-1631
koca musa paşa			1631-1634
silahtar hüseyin paşa		1634-1634
bayram paşa			1634-1634
bostancı cafer paşa			1634-1635
nasuhpaşazade hüseyin paşa	        1635-1637
koca musa paşa			1637-1638
tabanıyassı mehmet paşa		1638-1639
i̇bşir mustafa paşa			1639-1640
silahtar mustafa paşa		1640-1640
koca musa paşa			1640-1644
mirahor osman paşa		        1644-1644
deli hüseyin paşa			1644-1645
nakkaş mustafa paşa		1645-1646
murtaza paşa (nevesinli)			1646-1647
hamzapaşazade mehmet paşa	        1647-1647
fazlı paşa				1647-1647
hamzapaşazade mehmet paşa	        1647-1648
siyavuş paşa			1648-1650
kara murad paşa			1650-1653
sarı kenan paşa			1653-1655
gürcü kenan paşa			1655-1656
fazlı paşa				1656-1656
gürcü kenan paşa			1655-1658
deli hüseyin paşa			1658-1658
gürcü kenan paşa			1658-1659
seydi ahmet paşa			1659-1660
boşnak i̇smail paşa			1660-1663
gürcü kenan paşa			1663-1663
sarı hüseyin paşa			1663-1664
gürcü mehmet paşa		        1664-1666
cerrah kasım paşa			1666-1667
söhrab mehmed paşa		        1667-1667
maglaylı mahmud paşa			1667-1670
uzun i̇brahim paşa			1670-1672
canpulatzade hüseyin paşa		1672-1673
uzun i̇brahim paşa			1673-1675
suyolcu ali paşa			1675-1677
köstendilli koca halil paşa	1677-1677
uzun i̇brahim paşa			1677-1683
kara mehmet paşa			1683-1684
şeytan i̇brahim paşa		1684-1684
arnavut abdurrahman abdi paşa	1684-1686

kaynakça

konuyla ilgili yayınlar 
 

 
1541'de kurulan bölgeler ve ülkeler
1686'da varlığı sona eren bölgeler ve ülkeler
osmanlı döneminde bulgaristan
osmanlı döneminde hırvatistan
osmanlı döneminde macaristan
osmanlı döneminde sırbistan
osmanlı döneminde slovakya
osmanlı i̇mparatorluğu'nun avrupa'daki eyaletleri