Wadden Denizi

wadden denizi (hollandaca: waddenzee, , alçak almanca: wattensee, , batı frizce: waadsee), kuzey denizi'nin güneydoğusunda yer alan bir gelgit bölgesidir. kıta avrupası'nın kuzeybatısı ve friz adaları arasında bulunan bölge, çamurlu ve sulak alanlar oluşturmaktadır. biyolojik çeşitlilik bakımından varsıl olan bölge 2009 yılında unesco dünya miras listesi'ne alınmıştır.

güneybatıda hollanda'nın den helder kentinden almanya'nın kuzey kıyısında yer alan skallingen'e dek uzanan wadden denizi yaklaşık 500 km uzunluğunda ve 10.000 km²'lik bir alanı kaplamaktadır.

wadden denizi'nde yer alan adalar "wadden denizi adaları" ya da "friz adaları" olarak adlandırılmaktadır. ne var ki, bu adalara adını veren frizler, bölgenin en batısında yer alan texel adasında hiç bulunmamışlardır. frizlerin yoğun olarak yaşadığı bir yer olan heligoland ise friz adaları'na dahil değildir.

wadden denizi'nin alman yakası, erskine childers'ın 1903 tarihli romanı "the riddle of the sands"'e konu olmuştur. kitap, bölgenin görsel ögelerini ayrıntılı bir biçimde işlemiştir.

doğal yapı 
wad sözcüğü felemenkçede "çamurlu alan" (düşük almanca ve , ) anlamına gelmektedir. bölge, gelgitler sonucunda oluşan çamurlu alanlar, derin yarıklar ve adaları bünyesinde barındırmaktadır. bölgenin, kıyı kumullarının ardında yer alan turbanın 10. ve 14. yüzyıllar arasında etkili olan fırtınalar sonucunda taşınmasıyla oluştuğu sanılmaktadır.

adalar, kumullar ve kuzey denizi boyunca uzanan geniş kumsallar ile wadden denizi'ne açılan alçak bir gelgit kıyısı arasında yer almaktadır. deniz dibinde biriken tortunun dalga ve akıntılardan ötürü taşınması adaların konumlarında da zaman içinde bazı değişikliklere yol açmıştır. vlieland ve ameland adaları arasında meydana gelen taşınmalar bu duruma örnek olarak gösterilebilir.

wadden denizi varsıl bitey ve direyiyle ün kazanmıştır. yüzbinlerce yağmurkuşu, ördek ve kuğunun göç yolu üzerinde bir uğrak yeri olan bölge, martı ve sumrugillere de nitelikli bir yaşam alanı sağlamaktadır. wadden denizi'nin büyük bölümü üç ülke tarafından ortak olarak koruma altına alınmıştır. korunan bölgenin almanya topraklarındaki bölümü wadden denizi ulusal parkı'nın sınırları içerisindedir.

hollanda, danimarka ve almanya hükûmetleri wadden denizi'nin korunması amacıyla 1978'den bu yana birlikte çalışmaktadırlar. yönetim, izleme ve araştırma konularını kapsayan iş birliği 1982'de imzalanan "wadden denizi'nin korunmasına i̇lişkin ortak açıklama"'ya da öncülük etmiştir. 1997 yılında ise üçlü wadden denizi planı kabul edilmiştir.

wadden denizi 14 mayıs 1987 tarihinde ramsar alanı statüsü kazanmıştır.

bölge 2009 yılında unesco dünya mirasları kapsamına alınmıştır.

eğlence 

bölge adalarının birçoğu 19. yüzyıldan bu yana popüler kıyı merkezlerindendir.

alçak gelgit alanları üzerinde yapılan yürüyüşler de son dönemde çekiciliğini artırmıştır. bölge, botla açılma bakımından da uygun bir ortam sunmaktadır.

kaynakça

notlar

dış bağlantılar 

 
 
 wadden denizi'nin korunmasına i̇lişkin üçlü anlaşma sekreterliği
 turist rehberi
 wadden denizi, unesco dünya mirası merkezi
 wadden denizi dünya mirası

 
kuzey denizi
almanya'daki dünya mirasları
almanya'daki biyosfer rezervleri
hollanda'daki dünya mirasları
hollanda'daki çevre
hollanda'daki ramsar alanları
danimarka'daki ramsar alanları
natura 2000
frisia
balinalar
korunma durumu