Eshilos

eshilos ya da aiskhylos (yunanca: ασχύλος, aiskhylos) (d. yak. mö 525/524 - ö. yak. mö 456/455), antik yunan oyun yazarıdır.

hayatı 

mö 5. yüzyılda tragedyaya asıl şeklini veren yazar eshilos'tur. (mö 525-424) eleusis'te doğmuştur. bu tarih, peisistratos'un parlak egemenliğinin onun ölümüyle son bulmasından üç yıl sonraya geliyor. onun dönemi büyük politik kişiliklerin dönemi olmuştur. isthenes, miltiades, themistokles, kimon, efialtes, perikles gibi. tümden kişisel olan nitelikleri açısından eshilos eleusis site devletindeki eski bir soylu aileden gelmedir. dönemin şairleri pindaros, simonides, khoirilos, sofokles ile ilişki içindeydi. eshilos salt bir yazar değildi, dönemin etkin düşünürlerindendi.

tragedya yazmaya yaklaşık  mö 500'lerde, yani gençliğinde başlamıştır. 2. yüzyılda coğrafyacı pausanias'a göre bir gece tanrı dionysos rüyasına girip, ona yeni oluşmakta olan tragedya sanatına yönelmesini söyler. eshilos rüyasından uyanınca bir tragedya yazmaya başlar. maraton, salamis, pers savaşlarına katılmıştır. tragedya yarışmalarına gençliğinde katılmaya başlamıştır. i̇lk ödülünü 485'te kazanmıştır. eserlerinde koroya önem vermiş, oyunlarını mitolojiden almıştır. tanrıların ve kahramanların en önemli ve en etkileyici taraflarını seçmiştir.

eshilos, konuları bakımından birbiri ile ilgili üç oyunu birleştirmiş (trilogia=üçleme), sonuna bir satyr oyunu eklemiştir. doksan kadar oyun yazmış olmasına rağmen  elimize sadece yedi tanesi ulaşmıştır. mö 458'de orestia adlı trilogiasıyla (agamemnon, adak sunucuları, eumenidler) son zaferini kazanmıştır. trilogianın konusu orestes in babasının katilinden ve annesinden aldığı öçtür. yarışmalarda elli iki kez ödül kazandığı sanılıyor. 472'de sahnelediği persler adlı oyunu diğerlerinden tarihi, konu olarak işleme bakımından farklıdır. bu oyunda yazar, atinalıların yiğitliklerini, perslerin ağzından övüp perslerin yenilgisini tanrılara bağlar. elimize geçen yedi oyunundan ilk yazılanı yalvarıcılar'da elli kişilik koro ve bir kahraman vardır. eshilos bu oyunda tek bir oyuncu kullanırken persler, tebai'ye karşı yediler ve zincire vurulmuş prometheus adlı oyunlarıyla tragedyaya ikinci oyuncuyu getirmiştir ve böylece karşılıklı konuşmaların oranı artmıştır.

oidipus'un oğullarının çatışmasını anlatan tebai'ye karşı yediler ile mö 467'de birincilik kazanmıştır. zincire vurulmuş prometheus'ta koro şarkılarının azalmasıyla oyunu konuşmalar ilerletmiştir. konusu promethes'un ateşi çalıp insanlara öğretmesi nedeniyle zeus tarafından cezalandırılmasıdır.

eshilos oyunun sunulması ile ilgili de maske, elbise ve yüksek ayakkabılar gibi yenilikler de getirmiştir. dili güç anlaşılan, ağdalı bir dildi. toplumdaki dini ve ahlaki konuları işlemiştir. karakterlerin derinine pek inmemiş, kahramanların kin, intikam, gurur gibi duygularını başarıyla aktarmıştır.

eshilos kendi doğduğu yer olan eleusis'te temellerini bulmuş demeter tapımı eleusian gizemlerine yönlendirilen yunanlardan birisiydi. i̇sminden de anlaşılacağı gibi tapımın üyeleri bir anlamda mistik, ulaşılması güç bilgiler edinmek zorundaydı. bu tapımın üyeleri aksi takdirde ölüm cezası alacakları koşulda tapım dışındakilere gizemlerle ilgili hiçbir şey anlatmama, tapımın üyelerinin kendilerinden olmayana gizemler konusunda hiçbir şeyi açığa vurmama amacıyla aksi takdirde ölümle cezalandıracakları gerçeği dolayısıyla, gizemlerle ilgili detaylar çok azdır. bununla birlikte, aristoteles'e göre eshilos'un oyunlarından birine gizli bölümlerle ilgili ipuçlarını gizliden aktardığı iddia edilir. bazı kaynaklara göre halktan kızmış biri sahnede performans sırasında eshilos'u öldürmeye çalışmış fakat eshilos kaçmıştır. kendisi aleyhine açılan dava için hakim önündeyken eshilos bu yaptığının hoş görülmesini dilemiştir. fakat onun serbest bırakılması ise sırf pers savaşlarında verdiği çabalardan ötürüdür.

oyunları 

 persler
 tebai'ye karşı yediler
 agamemnon
 adak sunucuları
 yakarıcılar
 eumenidler
 zincire vurulmuş prometheus

kaynakça 

 latacz j., antik yunan tragedyaları

dış bağlantılar 

  project gutenberg'de bulunan eserleri  
   perseus'da bulunan eserleri  
   bartleby'de bulunan eserleri. 

mö 525 doğumlular
attika doğumlular
mö 456 yılında ölenler
mö 5. yüzyılda yunanlar
mö 5. yüzyıl yazarları
antik atinalılar
antik yunan yazarlar