Ptolemaios Hanedanı

ptolemaios hanedanı ya da batlamyus hânedânı mısır'da mö 305 ile mö 30, makedonyalı iii. aleksanderin ölümünden sonra onun fethettiği ülkelerde diadoklar tarafından kurulan helenistik krallıklardan biridir. bu hanedan makedonyalı general ptolemaios i soter tarafından kurulmuştur.

ptolemaios i soter makedonyalı büyük i̇skender'in kurmayı (generali ve idarecisi) olarak görev yapan (somatophylax adı verilen) 7 yardımcısında biriydi. iii. aleksander mö 323'de öldüğü zaman mısır üzerinde satrap olarak göreve başladı. mö 305'te kendini bağımsız kral olarak kral ptolemaios i olarak ilan etti ve sonradan "soter" (kurtarıcı) lakabı ile anıldı. mısır halkı ptolemaios i soter ve sonradan tahta gelen ptolemaios hanedanı hükümdarlarını bağımsız mısır'ın firavunları olarak kabul ettiler. ptolemaios hanedanı üyeleri hükümdarlar mısır'ın mö 30'da romalıların eline geçmesine kadar hüküm sürdüler.

ptolemaios hanedanının tüm erkek hükümdarları ptolemaios ismini taşımışlardır. ptolemaios hanedanı krallarının eşleri olan kraliçelerinin bazıları kocaları ile kardeştiler. kraliçe isimleri çok kere kleopatra, arsinoe veya bernice olurdu. ptolemaios hanedanının en son üyesi ve kraliçesi olan vii. kleopatra, tarihte en ünlü ptolemaios hanedanı üyesidir. önce roma idarecileri olan julius sezar ile pompey arasındaki politik mücadelelere karışmış ve sonra da oktavianus ile marcus antonius arasındaki siyasal ve askeri savaşa sevgilileri olan julius sezar ve marcus antonius yanında katılmıştır. roma cumhuriyeti'nin mısır'ı isgal etmesi ile intihar etmiş ve böylece ptolemaios hanedanı'nın mısır'da hükûmet etmesi son bulmuştur.

ptolemaios hanedanı hükümdarları ve eşleri 

ptolemaios hanedanı hükümdarlarının isimlendirilmesi karışıktır. yaşadıkları zamanda ptolemaios hanedanına bağlı hükümdarlar sıra numaraları ile değil lakaplarıyla anılıp hitap edilmişlerdir ve bazen bunlar bile değişmiştir. sonradan tarihçiler, özellikle ptolemaios, kleopatra ve berenike adlı hükümdarlara ve kraliçelere sıra numaraları vermişlerdir. ancak değişik nedenlerle değişik tarihçiler aynı hükümdarı değişik numaralarla anmıştır. burada verilen numaralama, modern tarihçiler arasında en yaygın olarak kullanılandır. tarihler (doğum ve ölümü değil) saltanat etme dönemini verir.

parantezler içinde verilen tarihler hükümdarların saltanat dönemi tarihleridir. ptolemaios hanedanı hükümdarları karı-koca olarak birlikte ortak güçlü olarak hüküm sürmüşlerdir ve çok kere bu karı-koca hükümdarlar kardeştir. birkaç kraliçe tek başına hükümran olmuştur. bunlardan en başarılı olanı ve ünlüsü mö 51-mö 30 döneminde kraliçe olan ve tahtını itibarî olarak sırayla önce iki erkek kardeşi ve sonra da oğlu ile paylaşan vii. kleopatra'dır.

 i. ptolemaios soter (mö 305-mö 285): evli eşi (olasılıkla) birinci olarak thais, ikinci olarak artakama, üçüncü olarak eurydice ve dördüncü ve sonucu olarak i. berenike.
 ii. ptolemaios filadelfus (mö 284-mö 246): evli eşi birinci olarak i. arsinoe ve ikinci olarak ii. arsinoe filadelphus. ortak saltanat  ptolemaios oğlu (mö 267-mö 259). 
 iii. ptolemaios euergetes (mö 246-mö 222): evli eşi ii. berenike.
 iv. ptolemaios philopator (mö 222-mö 204): evli eşi iii. arsinoe.
 v. ptolemaios epiphanes (mö 204-mö 180):  evli eşi i. kleopatra.
 vi. ptolemaios philometor (mö 180-mö 164, mö 163-mö 145):  evli eşi ii. kleopatra. mö 152'de kısa bir zaman ortak kral v. ptolemaios eupator.
 vii. ptolemaios neos philopator (hiç hükümdar olmadı).
 viii. ptolemaios physcon (mö 170-mö 163, mö 145-mö 116):  evli eşi birinci olarak ii. kleopatra; ikinci olarak iii. kleopatra. mö 131 ile mö 127 arasında geçici olarak ii. kleopatra tarafından i̇skenderiye'den atıldı. mö 124'te barışarak geri döndü.
 ii. kleopatra philometora soteira (mö 131-mö 127): viii. ptolemaios'ye karşı olarak.
 iii. kleopatra philometor soteira dikaiosyne nikephoros (kokke) (mö 116-mö 101):  (mö 116-mö 107) döneminde ix. ptolemaios ve (mö 107-mö 101 döneminde x. ptolemaios ortak kral. 
 ix. ptolemaios lathyros (mö 116-mö. 107, mö 88-mö 81 arasinda ii. soter): evli eşi ilk olarak iv. kleopatra; ikinci olarak kleopatra selene i. birinci hükümdarlık döneminde iii. kleopatra ile ortak olarak hükümdar. 
 x. ptolemaios i. alexander (mö 107-mö 88): evli eşi birinci olarak kleopatra selene i, ikinci olarak iii. berenike. mö 101'e kadar iii. kleopatra ile ortak olarak hükümdar.
 iii. berenike philopator (mö 81-mö 80)
 xi. ptolemaios ii. alexander (mö 80): evli eşi iii. berenike ve onunla ortak hüküm sürdü. ama mö 80'de onu oldürttü ve sonra ancak 19 gün tek hüküm sürdü.
 xii. ptolemaios auletes neos dionysos (mö 80-mö 58, mö 55-mö 51): evli eşi v. kleopatra tryphaena.
 v. kleopatra tryphaena (mö 58-mö 57): (mö 58-mö 55) arasında iv. berenike epiphaneia ile ortak hükümdar.
 vii. kleopatra philopator (mö 51-mö 30): (mö 51-mö 47) döneminde xiii. ptolemaios ile; (mö 47-mö 44) döneminde xiv. ptolemaios ile (mö 44-mö 30) döneminde xv. ptolemaios sezarion ortak hükümdar. 
 iv. arsinoe (mö 48-mö 47): vii. kleopatra karşı hükümdarlık yaptı.

ptolemaios hanedanının basitleştirilmiş soyağacı 
bu grafikte gösterilen birçok bağlantı tartışmaya yol açmaktadır ve bu tartışmalar her bir hanedan mensubu için ana metinlerde incelenmektedir.

ptolemaios hanedanın diğer ünlü üyeleri 
 ptolemaios keraunos (ö. mö 279) - ptolemaios i soter' in büyük oğlu. sonunda makedonya kralı oldu.
 ptolemaios apion (ö. mö 96) - ptolemaios viii physcon'un oğlu. libya (cyrenaica) kralı oldu. cyrenaica'yı roma'ya miras olarak bıraktı.
 ptolemaios philadelphus (ö. mö 36) - vii. kleopatra ve marcus antonius'un oğlu.
 mauretania'li ptolemaios (ö. ms 40) - mauretania kralı ii. juba ile vii. kleopatra ve marcus antonius'un kızı olan kleopatra selene ii'nin oğlu. mauretania kralı.

irsî hastalıkları 
ptolemaios hanedanının üyelerinden birkaçı tarihlere aşırı şişman kişiler olarak geçmişlerdir ve heykeller ve bastırılan sikkeler bunların patlak gözlü ve şişmiş boyunlu olduğunu göstermektedir. tıbbi doktor araştırmacılar bunların bir irsi hastalık belirtileri olduğunda birleşmektedirler. patlak gözler ve şişmiş boyun, ailesel graves'in hastalığının belirtileri olduğu iddia edilmiştir; fakat aşırı şişmanlık bu hastalığı belirtisi değildir. son bir araştırmaya göre tiroid bezi şişmesi, patlak gözler ve aşırı şişmanlık ya erdheim-chester hastalığının ya da çoklu odaklı fibroskerosis hastalığının belirtileri olduğudur.

kaynaklar

i̇çsel kaynaklar 
 hellenistik dönem
 antik mısır
 ptolemaios krallığı
 ptolemaios i soter
 ptolemaik decrees

dış bağlantılar 

 ] ptolemaios hanedanı
 livius,  jona lendering, ptolemaios'lar.