Yahya Muhammed Hamideddin

emirû'l-müminin el-mütevekkil alellah rab'ül-alemin i̇mam yahya bin el-mansur bi'llah muhammed hamideddin (, 18 haziran 1869 - 17 şubat 1948), kısaca yahya muhammed hamideddin ya da osmanlı kaynaklarında geçtiği gibi i̇mam yahya; yemenli imam ve siyasetçi ve 1918-1948 arası yemen mütevekkilî krallığı kralı ve kurucusu. yemen'in büyük bölümünü ve bugünkü suudi arabistan'ın güney bölgesini 900 yılı aşkın bir süre yöneten kasımî hanedanının hamideddin kolundan dünyaya geldi. babasının ölümünden sonra 4 haziran 1904'de yemen imamı olup zeydi yönetimini tanımayan osmanlı i̇mparatorluğu'na karşı çeşitli isyanlar düzenledi. 1911 yılında imzalanan da'an mukavelesi'nde tanınmasıyla osmanlı'yla uyumlu bir politika yürütmeye başladı. i. dünya savaşı'nda tertiplenen arap ayaklanması'na katılmayarak osmanlı i̇mparatorluğu'na bağlı kaldı. savaşın osmanlı'nın yenilgisiyle sonuçlanması ve mondros ateşkes anlaşması hükümleri uyarınca osmanlı ordusunun kasım 1918'de diğer arap vilayetlerinden olduğu gibi yemen'den de çekilmesi üzerine i̇mam yahya 17 kasım 1918'de san'a'ya girdi ve yemen'in bağımsızlığını ilan etti. 30 ekim 1918 tarihinde ise kendini yemen emiri ilan ederek yemen zeydi emirliği'ni kurdu. osmanlı ordusu'nun bıraktığı ve silah tacirlerinden temin ettiği silahlar ile birleşik krallık'a karşı direndi. kasımiler döneminden kalan büyük yemen idealini gerçekleştirmek isteyen yahya osmanlı ile birleşik krallık arasında belirlenen sınır olan menekşe hattı'nı tanımadığını ilan ederecek aden protektorası'na birçok baskın düzenledi. bunun yanı sıra asir emirliği ve daha sonra suudi arabistan olacak hicaz ve necid krallığı'yle karşı karşıya geldi. asir emirliği'nin i̇mam yahya'nın baskılarına dayanamayıp suudi arabistan'ın himayesine girmesinin ardından asir emirliği'nin isyan edip başarısız olunca yemen'e kaçmasıyla i̇bn suud ile i̇mam yahya arasında bir çatışma başladı. bu çatışma suudi-yemen savaşı'na dönüştü ve sonucunda i̇mam yahya yenilerek büyük bir otorite kaybına uğradı. bu yenilgiden sonra izolasyonist bir politika izledi. ii. dünya savaşı'nda tarafsız bir politika izledi ve herhangi bir agresif tutum sergilemedi. 17 şubat 1948 tarihinde san'a yakınında damadı tarafından suikastle öldürüldü. i̇mam yahya yemen'i kasıp kavuran ve yahudiler dahil olmak üzere halka acılar çektiren anarşi ve şiddet ortamına son vermeyi başarmıştır. onun saltanatı döneminde yahudiler nispeten elverişli koşullara sahiptiler. fotoğraf çekinmeyi sevmediğinden hiçbir fotoğrafı bulunmamaktadır.

tuğgeneral harold jacob, 1923'te i̇mam yahya'yı ziyaret ettiğinde bir ford marka araba hediye etti.

çocukluk ve yetişkinlik (1869-1904) 

dönemin osmanlı i̇mparatorluğu hakimiyeti altındaki kuzey yemen dağlık bölgelerindeki zeydilerin imamı olan muhammed bin yahya hamideddin oğlu olarak 18 haziran 1869 cuma günü san'a'da doğdu. ailesi kasımîlerin bir alt kolu olan hamideddin hanedanından gelmekteydi. i̇lk eğitimini babasından aldıktan sonra yemen'in farklı bölgelerinde dönemin hatırı sayılır isimlerinden dersler almaya devam etti. 6 yaşında kuran'ı ezberledi. 1892-93 yılları arasında cebelüehnûm'a giderek eğitim aldı. ali b. ali el-yemani , muhammed b. abdulmelik anesi ve ahmed b. rızku’s-seyyani gibi hocalardan eğitim aldı. eğitimini tamamladıktan sonra  hocalık yapmaya başladı. dinî eğitim vermenin yanı sıra yemen vilayeti'nin yönetiminde çeşitli görevler aldı.

i̇mamlığı (1904-1918) 
babasının ölümünden sonra 4 haziran 1904 tarihinde kafletüazir’de el-mütevekkil alellah unvanıyla imâmet görevine getirildi. i̇mamlığı'nın ilk dönemlerinden itibaren osmanlı i̇mparatorluğu'nu yemen'den çıkartmayı hedefliyordu. göreve gelişinden kısa bir süre sonra osmanlı'ya karşı cihat çağrısında bulunarak yemen'in o ana kadar kalkıştığı en büyük isyanı çıkartmıştır.

hükümdarlığı (1918-1948) 
3 mart 1924 tarihinde halifeliğin kaldırılması ile birlikte reşîd rıza'nın yeni halife olmasını önerdi.

ayrıca bakınız 
 yemen mütevekkilî krallığı
 yemen imamları
 el-veziri darbesi
 carl rathjens
 yemen tarihi
 dârü'l-hacer

kaynakça

dış bağlantılar 

 rassid hanedanlığı'nın aile ağacı  (arapça)

1869 doğumlular
1948 yılında ölenler
osmanlı arapları
i̇syancılar
ii. dünya savaşı siyasi liderleri
i. dünya savaşı osmanlı cephesi
yemen tarihi
suikast sonucu ölen hükümdarlar