I. Fotios

i. fotios (, phōtios; yaklaşık 810 – yaklaşık 893), ayrıca photius ya da photios olarak da okunur, 858'den 867'e ve 877'den 886'ya kadar konstantinopolis patriği.

fotios, i̇oannis hrisostomos'tan sonra en güçlü ve etkili konstantinopolis patriği kabul edilir. zamanının en önemli düşünürüdür, "9. yüzyıl rönasansının yol gösteren ışığıdır". slavların, hristiyan olmasında ve ortodoks kilisesinin, katolik kilisesinden ayrılmasında merkezi bir rol oynamıştır.

fotios, konstantinopolisli soylu bir aileye mensup iyi eğitim almış birisidir. fotios'un büyük amcası, önceki konstantinopolis patriği tarasius'tur. keşiş olmaya niyet etmiştir, fakat alim ve devlet adamı olmayı seçmiştir. 858 yılında iii. mihail, konstantinopolis patriği  i̇gnatius'u görevden aldı ve fotios bu meslekten biri olmayarak bu göreve atandı. papa ile imparator arasındaki güç savaşının ortasında, i̇gnatius göreve yeniden getirildi. i̇gnatius'un 877 yılında ölümünden sonra fotios, i̇mparatorun emri ile bu makama geri döndü. yeni papa viii. ioannes, fotios'un makama geri dönmesini onayladı. yalnızca katoliklerin kabul ettiği dördüncü konstantinopolis konsili'nde aforoz edilmesi yasalaştı. doğu ortodoksların kabul ettiği aynı sıra numaralı ikinci konsilde bu kararın tersi yasalaşmıştır. böylece iki tane dördüncü konstantinopolis konsili ile, birleşmişliğin göstergesi ilk yedi ekümenik konsil serisi sona ermiştir.

hayatı

din dışı hayatı 
fotios'un hayatı hakkındaki ana kaynakların çoğu ona düşman kişilerce yazılmıştır. modern araştırmacılar bu nedenle bu kaynaklara dikkatli yaklaşırlar fotios'un orjini ve erken yılları hakkında çok az şey bilinmektedir. bildiklerimiz, konstantinopolisli soylu bir aileye mensup olduğu, büyük amcasının, i̇mparatoriçe i̇rini ve i̇mparator i. nikiforos dönemlerinde 784 yılından 806 yılına kadar konstantinopolis patrikliği yapan tarasius olduğudur. i̇kinci bizans ikonoklazmı sırasında, babası sergios resimlere saygı duyan (ikonofil) olduğu için ailesi sıkıntı yaşamıştır. sergios'un ailesi 842 yılında ikonaların tekrar yerine konmasından sonra göze girmişlerdir. belirli araştırmacılar, fotios'un, en azından bir parçasının, ermeni olduğunu belirtirlerken diğer alimler onu sadece bizans rumu olarak adlandırırlar.  bizans yazarları, i̇mparator iii. mihail'ın bir keresinde sinirli bir şekilde fotios'u "hazar-yüzlü" diye çağırdığını yazarlar. bunun genel bir hakaret mi yoksa kökeni ile ilgili mi olduğu açık değildir.

fotios, mükemmel bir eğitim almasına rağmen, bu eğitimi nasıl aldığına dair elimizde bilgi yoktur. teoloji, felsefe, grammer, hukuk, doğa bilimleri ve tıp konuları üzerine sahip olduğu ünlü kütüphane, onun muhteşem bilginliğinin kanıtıdır.

birçok araştırmacı, fotios'un konstantinopolis üniversitesi magnaura ya da başka bir üniversitesitede ders vermediğine inanır; vasileios n. tatakis, patrik olduğu dönemde bile fotios'un "öğrenmeye çok arzulu genç öğrencilere" evinde, "öğrenimin kalbinde", ders verdiğini belirtir.

fotios, genç iken, manastır hayatına özendiğini fakat onun yerine din dışı bir kariyer seçtiğini söyler. bu kariyer muhtemelen erkek kardeşi sergios'un, kocası theofilos'un 842 yılında ölmesi ile i̇mparatoriçe olan theodora'nın kız kardeşi i̇rini ile evlenmesi ile açılmıştır. fotios, önce muhafız alayının komutanı (prōtospatharios) sonra baş imparatorluk sekreteri (protasēkrētis) olmuştur. belirsiz bir tarihte, fotios, bağdat'ta bulunan abbasiler'e giden elçi heyetine katılmıştır.

konstantinopolis patrikliği 
fotios'un kilise kariyeri caesar bardas ve yeğeni genç i̇mparator mihail'ın 856 yılında theodora'nın yönetimine son vermesi ile yükselmeye başlamıştır. 858 yılında bardas, kendisini i̇gnatius'un muhalefeti ile karşılaştı. i̇gnatius, dul gelini ile ilişkisi olduğu gerekçesiyle bardas'ın aya sofya'ya girişine izin vermiyordu. buna cevap olarak, bardas ve mihail, i̇gnatius'un görevden alınıp, ihanet ile suçlanmasını sağlayıp patriklik makamının boşalmasını sağladılar. makam, kısa sürede bardas'ın akrabası fotios tarafından dolduruldu. fotios, 20 aralık 858 tarihinde din adamı oldu, dört gün içinde başarılı şekilde okuyucu, kıdemsiz diyakoz, diyakoz ve rahip oldu. noel günü konstantinopolis patriği oldu.

i̇gnatius'un görevden alınması ve fotios'un hızlı yükselişi skandala ve ekümenik ölçekte kiliselerin bölünmesine neden oldu. papa ve diğer batı piskoposları i̇gnatius'un tarafında yer aldı. i̇gnatius'un formal kilise mahkemesi sonucu görevden alınmaması fotios'un seçimini kanunsuz kıldı. sonuçta, kıdemli patrik olarak papa i. nikolas, fotios'un seçiminin hukukiliğini belirlemek için sürece dahil oldu. elçileri, konuyu araştırma göreviyle konstantinopolis' gitmek için yola çıktılar. ancak vardıklarında, fotios'un yerine yerleşmiş buldular ve 861 yılında toplanan sinodun kararların kabullenmek zorunda kaldılar. 863 yılında roma'da toplanan sinod, fotios'u görevden aldı ve i̇gnatius'u tüm yetkileri ile tekrar atadı. dört yıl sonra, fotios bir konsil toplayarak papayı, kutsal ruhun çifte tabiatı hakkındaki sorular üzerine kafir olduğu temeli ile aforoz etti.

durum, ayrıca papalığın tüm kilise üzerinde yetkisinin sorgulanması ve yeni hristiyan olan bulgarlar üzerinde kimin yetkili olduğu tartışması ile daha çetrefilli bir hal aldı. papa nikolas, fotios'un görevinden ayrılması üzerine odaklandı, güç üzerine ihtiras suçlamaları ile çok sert saldırılarda bulundu.

fotios'un hamisi bardas'ın 866 yılında, i̇mparator iii. mihail'ın ise 867 öldürülmesi ve makedonyalı basileios'un tacı ele geçirmesi ile değişti. fotios, yalnızca bardas ve mihail tarafından korunduğu için değil fakat basileios'un papa ve batı imparatorları ile müttefiklik arayışı nedeniyle, patriklikten alındı. fotios, makamı bıraktı ve eylül 867 tarihine kadar sürgün yaşadı. i̇gnatios, 23 kasım'da yeniden patrik oldu. fotios, 869-870 konsillerinde lanetlendi. i̇gnatios, ikinci patriklik döneminde, fotios'un politikalarına yakın politika izledi.

aforoz edilmesinden çok uzun sürmeyen bir süre sonra, basileios ile ilişkilerini düzeltti ve imparatorun çocuklarının hocası oldu. fotios'un sürgünde skepi manastırında yazdığı günümüze ulaşan mektuplarında, imparatorun kendisine patriklik makamını geri vermesi için kulis yaptığı görülmektedir. i̇gnatios'un biyografi yazarı, fotios'un basileios'un kökleri ve soyu hakkında bir evrak uydurup, arkadaşı bir kütüphanecinin yardımı ile imparatorluk kütüphanesine koydurduğunu iddia eder. bu dokümana göre, imparatorun ataları herkesin bildiği gibi köylü olmayıp, ermeni arsacid hanedanından gelmektedir. doğru ya da yanlış bu hikâye basileios'un fotios'a ister edebi ister ideolojik bağımlılığını ortaya çıkarmaktadır. fotios, geri çağrılmasından sonra, i̇gnatios ile buluştu ve halka uzlaştıklarını açıkladılar. i̇gnatios, 23 ekim 877 tarihinde öldü. üç gün sonra fotios, patriklik tacını giydi. shaun tougher, bu noktada basileios'un artık ona bağlı değil aksine yönlendirdiğini belirtir.

fotios, kasım 879 yılında konstantinopolis'te toplanan konsilde, hristiyan dünyasından resmi bir kabul görmüştür. papa viii. ioannes'in elçileri katılmışlar, fotios'un yasal patrik olduğunu açıklayan latin görüşleri ile sansürlenmiş bir onay hazırlanmışlardır. patrik, papa'dan özür, yeni hristiyan olan bulgarlar üzerinde kimin yetkili olduğu, kutsal ruh'un hem baba, hem de oğul'dan kaynaklandığı (filioque) düşüncesinin i̇znik amentüsüne sokulması gibi batı ve doğu kiliseleri arasındaki çekişmenin ana konularda ılımlı bir duruş sergilemiştir. gerçekte, fotios papa'dan özür dilememiş, filioque kabul etmemiştir. bulgaristan'ın 870 yılında bağımsız kilise olmasını güven altına alarak bizans usulüne dönüşü ile, onay sadece kâğıt üzerinde kalmıştı. bulgaristan kralı i. boris'in izni olmadan, papalığın iddialarını hayata geçirmesi mümkün değildi.

basileios ile ardılı vi. leon arasındaki çekişmede fotios, basileios tarafını tutumuştur. 883 yılında, basileios, leon'u komplo kurmakla suçlayıp, saraya hapsetmiş ve kör ettirmek istemiştir. leon'un metresi zoe'nun babası stilianos zaucis ve fotios onu bunu yapmaktan vazgeçirmişlerdir. 886 yılında, basileios birçok bürokratın dahil olduğu bir komployu ortaya çıkardı ve cezalandırdı. bu komplo, leon'u kapsamamıştır fakat fotios, basileios'un otoritesine karşı yapılan bu komplonun katılımcılarından biriydi.

basileios, 886 yılında resmi söyleme göre bir av kazasında öldü. warren t. treadgold ise i̇mparator olup, aynı zamanda hocası olan fotios'u görevden alan leon tarafından hazırlanan bir entrika sonucu öldürüldüğünü gösteren kanıtlar olduğuna inanır. fotios'un yerine i̇mparatorun kardeşi stephanus, konstantinopolis patriği olmuştur. fotios, ermenistan'da bordi'de bir manastıra sürgüne gönderilmiştir. papa v. stephanus ile yaptığı mektup alış verişinde, fotios, leon'un onun istifa etmesini sağladığını onaylar. 887 yılında, leon bir mahkeme ile fotios'u ihanet ile suçladı. ancak hiçbir suçlama kanıtlanamadı. ana tanık theodore santabarenos, fotios'un 883 yılında leon'un iktidardan düşmesinin arkasında olduğuna dair tanıklık etmeyi reddetmiştir. mahkemeden sonra, imparatorun gazabını çekmiştir. persona non grata fotios'u manastırda emekliliğe zorlamıştır. ancak, hayatının kalan kısmında hakarete uğramışlığı devam etmemiştir.

fotios, sonraki birkaç yılda itibarını iade eden leon'un hükümdarlığında, kariyerini yazar olarak devam etmiştir. 888 yılında yazılan bir tekstte, imparator, fotios'u yasal piskopos olarak betimler. i̇tibarının iade edildiğine bir başka kanıt, fotios'un ölümünde cesedinin konstantinopolis'e gömülmesine izin verilmesidir. i̇gnatius'un anti-fotios biyografi yazarına göre, fotios'un taraftarları, onu ölümünden sonra "aziz" yapmak için uğraşmışlardır.

doğu ortodoks kilisesi, fotios'u aziz ilan etmiştir. yortu günü 6 şubattır.

notlar

kaynakça 
özel

genel
 

dunlop, d.m. history of the jewish khazars. princeton univ. press, 1954.

symeon metaphrastes (?), chronicle. see original text in documenta catholica omnia.

dış bağlantılar 

st photius the great  orthodox icon and synaxarion (february 6)
patriarch photios of constantinople  life and translations of his works
the myrobiblion at tertullian.org 
catholic encyclopedia article 
greek opera omnia by migne patrologia graeca with analytical indexes 
saint photius the great, mystagogy of the holy spirit  (english translation)

9. yüzyılda doğanlar
893 yılında ölenler
9. yüzyılda bizanslılar
9. yüzyılda konstantinopolis patrikleri
9. yüzyıl filozofları
9. yüzyıl yazarları
bizanslı filozoflar
bizanslı yazarlar
hristiyan aziz ve azizeleri
hristiyan antignostisizm
810 doğumlular