Bakü Muharebesi (1918)

{{savaş bilgi kutusu
| çatışma           = bakü muharebesi
| parçası           = kafkasya cephesi
| resim             = bakuoil.jpg
| başlık            = muharebe sırasında top atışına tutulan petrol kuyuları.
| tarih             = 26 ağustos – 14 eylül 1918
| yer               = 
| bölge             = bakü
| sebep             = 
| sonuç             = kesin azerbaycan hc ve osmanlı zaferi
| coğrafi_değişiklikler = 
| savaşan1          =  osmanlı i̇mparatorluğu azerbaycan halk cumhuriyeti
| savaşan2          =  birleşik krallık
  avustralya
  kanada
  yeni zelanda
 bakü ordusu 
 beyaz ordu
| savaşan3          = 
| komutan1          =  nuri paşa enver paşa miralay mürsel (bakü)
| komutan2          =  lionel dunsterville general dokuçayev albay avetisov
| komutan3          = 
| güç1              =  kafkas i̇slam ordusu14.000 piyade500 süvari40 top azeri gönülllü düzensiz askerleri
| güç2              =  dunsterforce1.000 piyade1 topçu bataryası1 makineli tüfek bölümü3 zırhlı araba2 martinsyde g.100 uçağı bakü ordusu6.000 piyade40 top bicherakhov müfrezesi600  ermeni devrimci federasyonu
| güç3              = 
| kayıp1            =  osmanlı devleti 1.130toplam: 2.000| kayıp2            =  britanya i̇mparatorluğu200 bakü ordusu?
| kayıp3            = 
| notlar            = 
}}

bakü muharebesi (rusça: битва за баку / bitva za baku, anlam: bakü için muharebe), (azerice: bakı muharibəsi) 1918 yılında azeri ve dağıstanlı gönüllülerle takviye edilen ve kafkas i̇slam ordusu adı verilen osmanlı ordusu'nun britanya i̇mparatorluğu (birleşik krallık, avustralya, yeni zelanda ve kanada), merkezi hazar diktatörlüğü (diktatura tsentrokaspiya), taşnaksutyun ve beyaz ordu karşısında bakü'yü işgal etmek için giriştiği muharebe.

 muharebe öncesi 

30 mart - 3 nisan 1918 tarihleri arasında bakü şehri ve civarında bakü sovyeti ve ermeni devrimci federasyonu kuvvetlerinin müsavat partisi ve kafkas süvari tümeni (dikaya diviziya) arasında çatışmalar meydana gelmiştir. çatışma sırasında azeri sivillere yönelik katliam yaşanmış, olayın sonucunda azeri ve diğer müslüman halklardan 3.000 - 12.000 kişinin öldürüldüğü aktarılmıştır. lionel dunsterville komutanlığındaki seçkin birliklerden oluşan (daha sonra dunsterforce olarak adlandırılan) i̇ngiliz kuvveti ermenilerle müttefik olmuştur.

 batum antlaşması 

türk ordusunun azerbaycan'ı kurtarma harekâtının hukuki temeli batum antlaşması ile geçerlik kazanmıştır. 4 haziran 1918 tarihinde azerbaycan millî şurası ile osmanlı devleti arasında siyasi, hukuki, ticari ve askeri konulardan dost ilişkilerde bulunma maksadı ile antlaşma yapılmıştır. bu anlaşmanın 4. maddesine istinaden o tarihte batum'da bulunan azerbaycan heyeti osmanlı hükûmetinden askeri yardım isteğinde bulunmuştur. enver paşa'nın kardeşi nuri paşa'nın büyük çabasıyla kurulan kafkas i̇slam ordusu, daha sonra filistin cephesinden getirilen 106. ve 107. piyade ve 56. topçu alayları ile takviye edilmiştir.

 muharebe 

osmanlı ordusu'nun esas harekât istikameti nahcivan üzerinden güney azerbaycan topraklarına girmek idi. buradaki amaç i̇ngilizlerin tebriz'e girişini engellemek olmuştur.bu görevin üstesinden başarıya gelen irak cephesinde bulunan 6. ordu'ya bağlı ali i̇hsan sabis paşa komutasındaki 4.kolordu birlikleri kuzeye ilerleyerek 8 haziran 1918'de tebriz'i ele geçirmiştir. daha sonra ermeni kontrolündeki hoy üzerine ve oradan da karabağ'a yürüyerek bir nevi kuzey azerbaycan'la güney azerbaycan'ı birleştirmişlerdi. bu dönemde azerbaycan halkı osmanlı ordusundan büyük beklenti içerisinde olmuştur.

bakü'nün enver paşa açısından türkistan'a açılan kapı olarak da önemi vardı. bu dönemde kazan türkleri'nin "millî i̇dare" reisi sadri maksudi bey, 10 mayıs 1918 tarihinde moskova büyükelçisi galip kemal bey'i ziyaretinde türkistan'ın birinci kapısı olan bakü'nün hemen ele geçirilmesinin öneminden bahsetmiştir.

 muharebe sonrası 

savaşın bitimini enver paşa:

"allah'ın yardımı ile bakü şehri 30 saatlik şiddetli muharebeden sonra, 15 eylül 1918 saat 9 sularında zabt edilmiştir."'' sözleri ile galibiyeti ifade etmiştir.

bakü'nün ele geçirilmesinden sonra, 1918 yılı ekim ayı başında da bir osmanlı müfrezesi dağıstan'a girerek orada kurulmuş bulunan  kuzey kafkasya cumhuriyeti'ne askeri destek verdi.

galeri

kaynakça 

i. dünya savaşı kafkasya cephesi'nde muharebeler
azerbaycan demokratik cumhuriyeti'nin muharebeleri
1918'de azerbaycan
dağıstan
1918'de çatışmalar
osmanlı i̇mparatorluğu'nun muharebeleri