Köprülü, Kuzey Makedonya

köprülü (makedonca: велес, veles yunanca: βελεσά velesa), vardar nehri üzerinde kuzey makedonya'nın orta kısmında bulunan şehir.

tarihçe

erken dönem 
6. yüzyılda köprülü’yü de içine alan bölgeye slav nüfus gelmeye başlamıştır. bu dönemde bölgede slavlar yayılmıştır. şehrin slav dillerindeki adı olan veles, slav tanrısı veles’ten gelmektedir. 1004 yılı itibarıyla bölge doğu roma egemenliğinde olmuştur. çar samoil bölgeyi doğu roma’nın elinden almaya çalışsa da 1014 yılında yapılan savaşta yenilgiye uğramıştır. bu yılların sonrasında şehir ve civarı çar kaloyan önderliğindeki bulgarların eline geçmiş, kaloyan’ın ölümü sonrasında da sıpr jupan stefan nemanjić bölgenin kontrolünü almıştır. stefan nemanjić’in ölümünün akabinde ise bölge selanik muhitine hükmeden latinlerin kontrolüne girmiştir. 14. yüzyıl sonlarına kadar bölge sık sık el değiştirmiştir.

osmanlı dönemi 

köprülü, 14. yüzyıl sonunda (1395) türklerin egemenliğine geçmiş, bölgede osmanlı i̇mparatorluğu’nun idaresi kurulmuştur. i̇dari düzenlemede köprülü, rumeli beylerbeyliği sınırları içine alınmıştır.

1445 yılına ait bir kayıtta köprülü kalesi’nde yerleşimin olduğu yazılmıştır. 1395 yılından 20 yıl kadar sonraya ait bir kayıt kalede yerleşimin olmadığı, şehrin bu tarihten sonra iskân bakımından gelişmeye başladığı belirtilmiş. bu dönemden itibaren şehrin adı “köprülü” (كوپريلى) olarak kullanılmış, bu kullanım türkçede osmanlı dönemi sonrasında da aynen devam etmiştir.

köprülü sancağı 1494-1875 yılları arası rumeli eyaleti'ne, 1875-1912 yılları arası selanik vilayeti'ne bağlıydı.

köprülü, 14. yüzyıl sonlarından balkan savaşları dönemine (1912-1913) kadar osmanlı hâkimiyetinde kalmıştır. enver paşa i̇kinci meşrutiyet’in ilan bildirisini bu şehirde duyurmuştur.

osmanlı tarafından inşa edilen kara cami hâlen kullanılmaktadır. osmanlı köprüleri hâlen kullanılmaya devam edilmektedir. köprülü'den türkiye'ye göç etmiş birçok aile olduğu gibi hâlen şehirde yaşayan türkler toplumun etnik yapısının bir kısmını oluşturmaktadır. köprülü'deki türkler nüfusun %7.3 temsil etmekte, ve şehrin makedonlar'dan sonra en büyük etnik grubu oluşturmaktadırlar.

şehir osmanlı tarihinde birçok önem taşımaktadır. köprülü kökenli birçok kişi osmanlı devletinde önemli rol almış ve devlet erkanında söz sahibi olmuştur. köprülü ailesi'de bu şehre mensuptur 1656-1735 yılları arasında toplamda 7'tane vezir- i azam osmanlı devletini yönetmiştir. bu yüzden şehre 18-20 yüzyılda paşaların şehri olarak adlandırılmış. köprülülü hamdi bey,         fuat köprülü ve daha nicesi bu şehirden çıkıp türkiye cumhuriyetinin kurulmasında ve i̇stiklal savaşının oluşmasında büyük rol oynamıştırlar.

yugoslavya dönemi 
osmanlı i̇mparatorluğu dönemi sonrasında, küçüklü büyüklü birçok muharebe sonrasında köprülü bölgesi, sırp, hırvat ve sloven krallığı egemenliğinde kalmıştır. krallık, sonrasında yugoslavya krallığı olarak 1943 yılına dek egemen olmuştur.

1943 yılı ile beraber yugoslavya krallığı ortadan kalkmış, yerine yugoslavya sosyalist federal cumhuriyeti kurulmuştur. bu dönemde de köprülü, devam eden idari yapı içinde yer almıştır. ii. dünya savaşı'ndan sonra josip broz tito şehrin adını titov veles olarak değiştirmiştir. kuzey makedonya bağımsızlığını kazanınca tekrar veles adına döndü.

yakın dönem 
1991 yılında makedonya’nın yugoslavya sosyalist federal cumhuriyeti’nden bağımsızlığını ilan etmesiyle köprülü, bağımsız makedonya cumhuriyeti içinde yer almıştır.

ekonomi 
şehir kuzey makedonya'nın kültür ve ticaret merkezlerinden biridir. vardar ovası üzerinde olması ticareti geliştiren önemli bir faktördür.

kardeş şehirleri 

köprülü belediyesi’nin anlaşma imzaladığı kardeş ve dost şehirler şunlardır:

  ziştovi, bulgaristan
  samobor, hırvatistan
  pula, hırvatistan
  slobozia, romanya
  celje, slovenya
  thermaikos, yunanistan
  çan, türkiye
  užiče, sırbistan
  sombor, sırbistan
  niş, sırbistan
  nowogard, polonya
  sandanski, bulgaristan
  pernik, bulgaristan
  silistre, bulgaristan
  karşıyaka, türkiye
  adalar, türkiye

kaynakça

dış bağlantılar 
 köprülü belediyesi resmî internet sitesi
 google uydu haritası
 şehre yapılmış bir gezinin notları için