Camiye çevrilen kiliseler listesi

aşağıda camiye dönüştürülmüş kiliselerin bir bölümü bulunmaktadır. eğik olarak yazılan isimler günümüzde artık cami olarak kullanılmamaktadır.

arnavutluk

i̇şkodra
 fatih sultan mehmed camii - san stefan kilisesi osmanlı zamanında camiye dönüştürülmüştür

birleşik krallık

londra
 new peckham mosque

bosna-hersek

bihać 
 fetih camii - bihać şehrinde bulunan bir cami ve eski katolik kilisesidir.

hollanda

amsterdam

 fatih camii - eski ismi ile sint-ignatiuskerk

utrecht
 sultanahmet moskee - eski ismi ile noorderkerk

weert
 stichting turkse moskee - eski ismi ile klooster van de paters van de heilige geest

i̇rlanda

dublin

 dublin mosque (mosc átha cliath) eski ismi ile donore presbyterian church

karadağ

ülgün
 crkva-džamija - eski ismi ile st. maria kilisesi. venedikliler tarafından yapılan kilise osmanlı zamanında camiye çevrilmiş, günümüzde ise içinde bir müze barındırır

kıbrıs cumhuriyeti (güney kıbrıs)

larnaka 

 tuzla camii

kuzey kıbrıs türk cumhuriyeti

lefkoşa 
 haydarpaşa camii - lefkoşa'da 14. yüzyılda katolik katedrali olarak inşa edilen yapı 1571'de osmanlıların kıbrıs'ı fethinden sonra camiye çevrilmiştir.
 selimiye camii - 13. yüzyılda yapılan kilise kıbrıs'ın fethinin ardından fethin ardından camiye çevrilmiştir.
yeni cami - lefkoşa'da kiliseden çevrilen camiler arasında yer almaktadır. yeni cami, geniş ana mekanı, cemaat yeri revakları ile dikkati çekmektedir. minare, ana yapıdan ayrı olup, etrafında bir takım yapı izleri taşımaktadır. muhtemelen, minare etrafındaki esas cami yapısı bir sebeple yıkılmış ve yakında bulunan şimdiki binadan faydalanılmıştır. yapıya bağlı türbe binaları ve mezarlar dikkati çekmektedir.

mağusa 
 lala mustafa paşa cami - mağusa'daki yapı 1571'den sonra camiye çevrilmiştir.
 sinanpaşa camii - diğer adı ile san peter ve paul kilisesi

türkiye

adana 
 yağ camii - adana'daki dinî yapı 1501 yılında camiye çevrilmiştir.

alaçatı 

 alaçatı pazaryeri camii eski ismi ile ayios konstantinos rum kilisesi.

aliağa 
 balaban paşa camii

amasra 

 fatih camii
 küçük kilise - günümüzde kültür evi

antalya 
 kesik minare camii - veya diğer ismi ile şehzade korkut camii

arnavutköy 

 osmanlı camii 
 boğazköy merkez camii

ayvalık 

 çınarlı camii
 hayrettin paşa camii
 saatli camii - eski adı ile ayos i̇anni (῞αγιος ᾿ιωάννης) kilisesi

didim 

 hisar cami - yapı 1830’lu yıllarda rumlar tarafından ortodoks kilisesi olarak inşa edilmiştir ve 1924 mübadelesiyle bölgeyi terk etmelerinin ardından camiye çevrilmiştir.

diyarbakır 
 ulu cami - m.s. 639 yılında diyarbakır'a egemen olan müslüman araplar tarafından şehrin merkezindeki en büyük mabedin (martoma kilisesi) camiye çevrilmesiyle oluşturulmuştur.

 kocaköy ulu cami - anadolunun en eski mescitlerinden biri olduğu 1355 tarihli bir onarım kitabesinden anlaşılmaktadır. i̇lçenin sakinlerine göre önceleri kilise veya pagan tapınağı olduğu, sonra camiye tahvil edildiği düşünülmektedir.

enez 

 fatih camii - ayasofya camii adı altında da geçiyor

erzurum 

 fetih camii - eski adı ile demirciler kilisesi

gaziantep 

 kurtuluş camii

gemlik

 balık pazarı camii - eski ismi ile paragia-pazariotissa kilisesi

gümüşhacıköy (amasya) 
 gümüş maden cami

i̇stanbul 

 ayasofya - bugünkü haliyle i. justinianus tarafından 6. yüzyılda yaptırılan kilise fatih sultan mehmedin i̇stanbul'u fethetmesinden hemen sonra camiye çevrilmiştir. minarelerden ilkini yaptırdı. i̇kinci minareyi ii. beyazıt, birincinin yerine yenisini ii. selim, diğer iki minareyi iii. murad yaptırmıştır. minber, mihrab, mahfiller, levhalar eklenmiştir. güneydoğusunda padişah ve yakınlarının türbeleri vardır. i. mahmut döneminde külliye olmuştur. abdülmecit döneminde kazasker mustafa efendi hattıyla allah, muhammed, ali, ömer, osman, ebubekir, hasan, hüseyin levhaları asılmış, dış duvarlar sarı kırmızıya boyanmıştır. 1 şubat 1935'te müze olmuştur. ardından 10 temmuz 2020 tarihinde yeniden camiye çevrildi.
 koca mustafa paşa camii - camiye çevrilmeden önceki adıyla aya andrea enti krisi kocamustafapaşa semtindedir. 1486'da camiye çevrilmiştir.
 fethiye camii - eski adıyla pammakaristos çarşamba semtindedir. iii. murad 1590 yılı civarlarında camiye çevrimiştir. 1930'da müze haline getirilen yapı, 1960'ta yeniden cami yapılmıştır.
 fenari i̇sa camii - lips manastırı fatih'dedir. 15. yüzyılda ii. beyazıt döneminde camiye çevrilmiştir. molla fenari i̇sa camii olarak da bilinir.
 eski i̇maret camii - eski adıyla pantepoptes manastırı zeyrek yakınlarındadır. 15. yüzyılda camiye çevrilmiştir.
 zeyrek camii - eski adı pantokrator'dur. i̇smini camiden alan zeyrek semtindedir. 15. yüzyılda camiye çevrilmiştir.
 atik mustafa paşa camii - camiye çevrilmeden önceki adı bilinmemektedir. ayvansaray semtindeki yapı ii. beyazıt döneminde camiye çevrilmiştir.
 vefa kilise camii - eski adıyla ayios teodoros vefa semtindedir. fatih sultan mehmed döneminde camiye çevrilmiştir.
 gül camii - eski adıyla ayia teodosia ayakapı'dadır. 1499'da kiliseden camiye dönüştürülmüştür.
 kariye camii - eski adıyla khora hristos sofiras edirnekapı'dadır. ii. beyazıt döneminde camiye çevrilmiş, 1948'de müze haline getirilmiştir. 2020'de yeniden cami yapılmıştır.
 kalenderhane camii - eski adıyla teotokos kiriotissa vezneciler'dedir. fetihten sonra dinî ve sosyal amaçlara tahsis edilmiş, 18. yüzyılda camiye çevrilmiştir.
 i̇mrahor camii - aya i̇oannes prodomos yedikule semtindedir. ii. beyazıt döneminde camiye çevrilmiştir.
 hırami ahmet paşa mescidi - eski adıyla ayios i̇oannis çarşamba semtindedir. 1586'da camiye çevrilmiştir.
 küçük ayasofya camii - eski adıyla aya sergios ve bakos kilisesi çatladıkapı'dadır. ii. beyazıt döneminde camiye çevrilmiştir.
 i̇sakapı mescidi - eski adı bilinmiyor. cerrahpaşa'daki yapı 1560'larda camiye çevrilmiştir.
 kefeli mescidi - eski adı bilimiyor. 1626 yılında mescide çevrilmiştir. karagümrük'tedir.
 sancaktar mescidi - eski adının gastria olduğu sanılıyor. cerrahpaşa'dadır.
 manastır mescidi - eski adı bilinmiyor. topkapı yakınlarındadır.
 bodrum camii - eski adıyla mireleon laleli'dedir. 15. yüzyılda camiye çevrilmiştir.
 arap camii - eski adıyla aziz dominik katedrali ve aziz pavlus şapeli galata'dadır. fetihten sonra camiye çevrilmiştir
 turhan sultan camii      adı    st. john baptist kilisesi  sonra camiye çevrilmiştir
 florya eski cami
 alemdağ vakıf camii

i̇znik 

 ayasofya - 7'nci yüzyılda inşa edilen kilise, 787 yılında hristiyanlıkla ilgili önemli kararların alındığı 7. konsile ev sahipliği yapmıştır. 1331’te orhan gazi, i̇znik’i fethetmesinden sonra camiye dönüştürdü. 1935'te restorasyon sonrası müze olarak kullanılan yapı,   6 kasım 2011 tarihinde yeniden camiye dönüştürüldü.

kalkan 

 koca mustafa camii - eskiden meryem ana kilisesi

karadeniz ereğli 
 orhangazi camii / ayasofya kilisesi

kars 

 kümbet camii - kars'ta ermeni kilisesi olarak 10. yüzyılda yapılmış, ilk olarak 1064 yılında camiye çevrilmiştir. 1964'te müze haline getirilen bina 1993'te yeniden cami oldu.
 fethiye camii - eski ismi ile aleksandr nevski kilisesi, ruslar tarafından hristiyan kilisesi olarak yapılmış, 1970'lere kadar spor salonu haline getirilen bina 1985'te camiye çevrilmiştir.

kaş 
 yeni camii (kilise camii)

malatya 
 hacı i̇lyas camii - 1890’da inşa edilmiştir ve duvarları kerpiçtir.

mardin 
 ulu cami deyrulzfaran manastırı olarak adlandırılmıştır. kurulduğu dönemden kalma mozaikler bugün de durmaktadır. canlı bir tarih görünümünde olan manastırın en büyük özelliklerinden biri de içinde 52 süryani patriğinin mezarlarının bulunmasıdır. cami olmuştur.

niğde 

 aktaş kilise camii
 fertek kilise camii

safranbolu 

 ulu camii

silivri 

 selimpaşa tarihi eski camii
 ortaköy tarihi camii - eski ismi ile aziz dimitri kilisesi

sürmene 

 dirlik köyü camii

tirilye 

 fatih camii - eski ismi aya todori‘dir

trabzon 
 
 ayasofya - 1260 yılında açılan kilise, 1584 yılında camiye çevrildi. 1964 yılında müze hâline getirildi. 28 haziran 2013 cuma günü yeniden cami oldu.
 ortahisar fatih camii - yapı altınbaşlı meryem kilisesi chrysokephalos olarak adlandırılmıştır. kuruluşu 914 yılına kadar inmektedir. bu yapının manastır içerisinde bazilikalı planlı olarak yapıldığı sanılmaktadır. bugünkü planın esası 12. yüzyılda gerçekleştirilmiş olmalıdır. araştırmacılar yapının 6 esas onarım devri geçirdiğini belirtmişlerdir. ana plan yunan haçı şeklindedir. üç nefli olan yapının apsisi içten yuvarlak dıştan çokgendir. bir iç ve bir dış narteksi vardır. kuzey girişi 14. yüzyılda inşa edilmiştir. merkezi kubbe pandantiflere oturur ve 12 köşeli yüksek bir kasnağa sahiptir. zamanında şehrin baş kilisesi, katedrali olduğu için yapının süslemesine önem verilmiştir. freskler bugün sıvanmıştır. bema duvarlarında ve zeminde opus sectile tarzında mozaik süsleme yer almaktadır. fetihten sonra camiye çevrilmiş ve belki de fatih, ilk cuma namazını burada kılmıştır. fatih medresesi de yapıya bitişik olarak kurulmuştur.
 kudrettin camii - st.philip kilisesi olarak da bilinir ve 14. yüzyılda yapılmıştır.

vize 

 gazi süleyman paşa camii veya küçük ayasofya

yozgat 

 fatih camii

suriye

humus 
 büyük el nuri camii - humus, suriye'de, el şüheyda meydanı'nda, şehrin tarihi çatılı geleneksel pazarlarına (souk) yakın konumda bulunan bir camidir. roma dönemi'nde tapınak iken, bizans dönemi'nde kilise yapılmış, suriye'nin müslümanlarca fethiyle de camiye çevrilmiştir.

şam 
 emevî camii - mö 64 yılında roma döneminde jüpiter'e adanmış bir pagan tapınağı olarak inşa edilmiş olan yapı, 391 yılında roma i̇mparatoru i. theodosius tarafından vaftizci yahya'ya adanmış bir hristiyan bazilikasına dönüştürüldü. 634 yılında, şam'ın müslümanlar tarafından alınmasından sonra, ebu ubeyde bin cerrah'ın  gözetimi altında 635 yılında yapıya eklemelerle camiye çevrilmiştir.

ukrayna

kamyanets-podilski 
 aziz peter ve aziz paul katedrali - polonya bölgeyi 27 yıl sonra osmanlılardan geri fethedince, kiliseye eklenen minarenin tepesine meryem heykeli yerleştirmişlerdir. böylece minare bir meryem sütununa çevrilmiştir.

yunanistan

hanya 

 san nicolo kilisesi - osmanlı zamanında çan kulesi yıkılıp yerine minare yapılmıştır. bina günümüzde tekrar kiliseye dönüştürülmüştür ve yeni bir çan kulesi eklenmiştir

rodos 
bu kiliseler osmanlı zamanında cami olarak kullanılmıştır ve birer minare eklenmiştir.

 archaggelos michail kilisesi
 aya kiriaki kilisesi
 aya triada kilisesi
 hurmalı mescidi - san marco kilisesi
 san nikolaos kilisesi

selanik 

 aya apostoli - camiye dönüştürüldüğü zaman aralığında soğuk su camii ismi verilmiş
 aya dimitri kilisesi
 aya ekaterini kilisesi  - αγία αικατερίνη
 ayasofya
 i̇lyas kilisesi - binanın cami olduğu süreçte saraylı camii adını taşımıştır. günümüzde yine kilisedir.
 latomos kilisesi
 panagia acheiropoietos - camiye dönüştürüldüğü zaman aralığında eski cuma camii ismi verilmiş
 rotunda - bina günümüzde müze durumundadır. eski ismi sultan hortaç camii veya aya georgios kilisesidir.

kaynakça 
 sennur sezer-adnan özyalçıner, üç dinin buluştuğu kent i̇stanbul, i̇nkılap y., i̇st. 2003.

kilise listeleri