Narsisizm

narsisizm veya özseverlik, kişinin kendi bedensel ve/veya zihinsel benliğine karşı duyduğu hayranlık ve bağlılık, kabaca tabirle kişinin kendisine aşık olması olarak tanımlanan bir terimdir. kelime kökeni yunan mitolojisinde bir kahraman olan narkissos'dan gelir. narkissos adını narkoza ve bir çiçek familyası olan nergisgillere de vermiştir. narsisizmin ileri boyutlarda olmasına tıpta narsisistik kişilik bozukluğu adı verilmektedir. sigmund freud narsisizmi "dış dünyadan soyutlanan libidonun (cinsel enerji) egoya (ben) yönlendirilmesi" şeklinde açıklamıştır. yani libidonun büyük bir depoda toplanır gibi egoda toplanması ve daha sonra nesnelere yönlendirilmesi; fakat kolaylıkla tekrar soyutlanarak egoya yönlenmesi durumudur.

bebek dış dünya ile ilişki kuramadığı erken bebeklik döneminde gerçek bir narsisizm durumu içindedir. libido dış dünyaya yönlendirilmemiştir. bebeğin nesneleri "ben olmayan nesneler" olarak algılaması aylar alır. "ben" ve "ben olmayan" arasında bir ayrım yapamaz. dış dünyaya ilgi duymuyordur ve dış dünyada bile değildir. bebek için tek gerçek kendisidir. acıkması, susaması, üşümesi bebek için tek gerçekliktir. bu durum "birincil narsisizm" olarak tanımlanır.

bebek büyüdükçe dış dünya ile ilişkileri artar ve dış dünya kurallarını öğrenir. giderek libidosunu nesnelere yönlendirir; nesne sevgisi ve giderek nesnel düşünce ağırlık kazanır. i̇nsan her ne kadar libidosuna nesne bulabilse de mutlaka görece olarak bir ölçüde narsisist kalır. bu durumu "ikincil narsisizm" olarak tanımlanmıştır.

narsisizm insan için yaşamını sürdürebilmesi açısından bir ölçüde gereklidir. bazı durumlarda; kişinin narsisizmi toplum için, hatta kendi akıl sağlığı için makul oranlarda değilse, kişi akıl hastalıklarıyla karşılaşabilir. önemli psikiyatrik rahatsızlıklar olan nevroz, paranoya hatta psikozda narsisizm etkileri görülmektedir. birincil narsisizmde bebek dış dünyanın ayrımına varmamışken; ikincil narsisizmde dış dünya gerçekliğini yitirmiştir.

narsisizmin çok özel bir türü de, roma sezarları, mısır firavunları, diktatörler gibi çok güçlü kişilerde bulunan türüdür. bu insanlar adeta nefes alıp yürüyen yeryüzü tanrıları gibidirler kendi gözlerinde. yaşam ya da ölüm gibi önemli doğa olaylarına bile bir tek cümleyle karar verebilmekteydiler. en büyük korkuları güçlerini kaybetmeleri, ölüm, etraflarındaki herkesin kendilerine düşman olmasıydı. güçlerinin ve şehvetlerinin bir sınırı yokmuş gibi davranmaya çalışırlar; sayısız insan öldürüp, sayısız şatolar kurarlardı. varlıklarının kendilerinin de çözemediği sorununu insan değilmiş gibi çözmeye çalışsalar da aslında durumları düpedüz deliliktir. dış dünya "ben" olmadığı için, narsisist kişi dış dünyayı anlayamaz/algılayamaz ve bu durum kişide korku yaratır. diktatör gitgide daha yıkıcı, daha yalnız ve korkak olur.

narsisistik kişilik bozukluğu olan kişiler, başkalarının düşünce ya da isteklerine gereken ilgiyi gösteremeyen kişilerdir. plan ve hedeflerine ulaşamadıklarında, gereken ilgiyi göremediklerinde aynı narkissos gibi erirler, çökerler. başkalarının hakkına saygı göstermeden ve gerçeklerle bağdaşmasa bile daima kendilerini haklı göstererek ve o hedefi, gerekli emeği vermeden bile hak etmiş sayarak en önde, en gözde ve tek olmak isterler. kendilerini başkalarının yerine koyamaz ve başkalarını anlayamazlar. sanki her şey sadece kendileri için vardır ve ne olursa olsun her şeyin kendi amaçlarına hizmet etmesi gerekir. başkalarının fikir ve hareketleri kendi amaçlarına hizmet ediyorsa vardır, aksi halde bu fikir ve hareketler tahammül edilemez düşüncelerdir. gerçekle bağdaşmayan, başkalarının zararına olup sadece kendi çıkarlarına uygun, kendi plan ve hedeflerine hitap eden maddi ve manevi kazanç sağlayabilecek plan ve hedeflerine ulaşamadıklarında öfkelerine hakim olamaz, saldırganlaşır, çöker, hatta ağır psikotik tablolara girerler.

ayrıca bakınız 
dunning kruger etkisi
gurur
hybris
i̇timat
megalomani

kaynakça 
 erich fromm: sevginin ve şiddetin kaynağı. payel yayınları, 5. basım, sayfa:63/67

 
psikoloji
felsefi akımlar