Türk Tarih Kurumu

türk tarih kurumu (kısaca ttk), türk tarihinin ilk kaynaklardan araştırılması amacı ile mustafa kemal atatürk'ün direktifi sonucu 15 nisan 1931'de kurulmuş bir araştırma kurumudur. 664 sayılı kanun hükmünde kararname ile türk tarih kurumu ayrı bir kamu tüzel kişiliğe sahip olup 1983 yılında kurulan atatürk kültür, dil ve tarih yüksek kurumunun denetim ve gözetimine bağlanmıştır.

kurum tarihçesi 
28 nisan 1930 tarihinde türk ocakları'nın vi. kurultayı'nın son oturumunda gazi mustafa kemal’in direktifi üzerine afet i̇nan, 40 imzalı bir önerge sunmuş ve bu önergede türk tarihini bilimsel olarak araştırmak üzere bir heyet kurulması istenmişti. aynı gün türk ocakları kanunu da bu konuda bir madde ekledi. oluşturulan 16 kişilik heyet ilk toplantısını 4 haziran 1930 tarihinde yaparak yönetim kurulu ve üyelerini belirledi. bu heyet, türk tarih kurumunun temelini oluşturur.

heyet, "türk tarihinin ana hatları" adlı bir çalışma yayımlamıştır. kitap, orta asya'da bir türk uygarlığı ve bu merkezden başlayan göçlerle türklerin çin, hindistan, mezopotamya, mısır, i̇ran, anadolu'ya giderek o bölgelerin halklarını uygarlaştırdıkları tezini işlemekteydi ve hedef, bu kitabın ana fikrine uygun okul kitapları hazırlanmasıydı.

türk ocakları 29 mart 1931 tarihinde kapanma kararı alınca türk tarih heyeti, 15 nisan 1931 tarihinde "türk tarih tedkik cemiyeti" adıyla yeniden örgütlenip çalışmalarına devam etti. kurumun adı 1935 yılında "türk tarihi araştırma kurumu", daha sonra "türk tarih kurumu" olarak değişti.

kurum, türk tarih kurumu adıyla faaliyet gösterdiği dönemde dört ciltlik lise tarih kitabını, i̇smail hakkı uzunçarşılı'nın "anadolu beylikleri"ni, bazı kazı raporlarını, piri reis'in "kitab-ı bahriye" ve haritasını basmış, 1937 yılından itibaren ise belleten dergisini yayınlamıştır. 2-11 temmuz 1932 tarihleri arasında "türk tarih kongresi" adıyla düzenlediği ilk kongrenin ardından düzenli olarak kongre düzenlemeyi sürdürdü. uluslararası nitelikte i̇kinci türk tarih kongresi 20-25 eylül 1937 tarihleri arasında gerçekleşti. 1935 yılında kurumun kendi olanakları ve çalışanı ile alacahöyük kazısı başlatıldı.

kurumun çalışmaları ile cumhurbaşkanı mustafa kemal atatürk bizzat ilgilenmekte ve toplantılarına katılmaktaydı. mustafa kemal atatürk'ten sonra gelen tüm cumhurbaşkanları da bir gelenek olarak kurumun "koruyucu başkanı" oldular. mustafa kemal atatürk, 5 eylül 1938 tarihindeki vasiyetnamesi ile, türkiye i̇ş bankası'ndaki hisselerinin gelirinin yarısını türk tarih kurumuna bağışladı. kurum, 21 eylül 1940 gün ve 2/14556 sayılı bakanlar kurulu kararnamesiyle kamu yararına çalışan dernekler arasına alındı.

kurum, çalışmalarına ankara'daki türk ocağı halk evleri binasında başlamıştı. 1940 yılı sonunda dil ve tarih coğrafya fakültesi binasına taşınmış, 12 kasım 1967 tarihinde turgut cansever ve ertur yener tarafından tasarlanmış kendi binasına geçmiştir.
türk tarih kurumu, tüzel kişiliğe sahip olarak 7 kasım 1982 tarihinde kabul edilen türkiye cumhuriyeti anayasası'nın 134. maddesi ile kurulan atatürk kültür, dil ve tarih yüksek kurumu bünyesine dâhil edildi.

kurum teşkilat yapısı 
kurum başı, cumhurbaşkanlığı kararı ile atanan kurum başkanıdır. görev süresi 3 sayılı cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kaldırılmıştır. kültür ve turizm bakanı oluru ile görevlendirilen başkan yardımcısı doğrudan türk tarih kurumu başkanı'na bağlıdır. 664 sayılı khk'ya göre; türk tarih kurumu bilim kurulu; ttk başkanı, başkan yardımcı ve üyelerden oluşmaktadır. kurumun asli, şeref ve haberleşme olmak üzere üç türlü üyesi vardır.

türk tarih kongresi 

türk tarih kurumu, ilmî araştırma ve yayınları yanı sıra, birincisi 2-11 temmuz 1932 tarihleri arasında toplanan ve belli aralıklarla günümüze kadar xvi. kez gerçekleştirdiği milletlerarası nitelikte "türk tarih kongreleri" yapmaktadır. 20-25 eylül 1937 tarihleri arasında dolmabahçe sarayı'nda yapılan ii. kongre, uluslararası nitelik kazanmış, yabancı bilim adamları da bu kongreye katılmışlardır. bu kongre, türk tarihinin açıklanması ve belgelenmesi amacını gütmüştür. ayrıca kongre dolayısıyla, tarih öncesinden cumhuriyet dönemine dek yurtta ve ortadoğu'da gelişen büyük uygarlıkları, maketler, mülajlar, resimler ve grafiklerle canlandıran bir sergi düzenlenmiş ve bu sergi mustafa kemal atatürk'ün ölümüne dek dolmabahçe sarayı'nda kalmıştır.

türk tarih kurumunun düzenlemiş olduğu türk tarih kongrelerinin listesi şu şekildedir; 

uluslararası xviii. türk tarih kongresi 1-5 ekim 2018 tarihinde ankara'da düzenlenmiştir. dört gün boyunca, 22 başlıkta 164 oturumun gerçekleştirildiği kongrede, 29 ülkeden yaklaşık 800 bilim insanının katılımıyla 750’nin üzerinde bildiri sunulmuştur. 2018'de düzenlenen türk tarih kongresi türk tarih kurumunun, tarihindeki en çok katılımcının olduğu ve bildiri sunulduğu kongre olmuştur.

bina 

turgut cansever ve ertur yener'in 1951 yılında tasarlamaya başladığı türk tarih kurumu binası'nın projelendirme çalışmaları 1961 yılında sonuçlandırılmış, 1962 yılında binanın inşaatına başlanmıştır. i̇nşaat 1966 yılında tamamlanmış ve yapı 1967 yılından itibaren tam teşekküllü olarak kullanıma açılmıştır. 1980 yılında ağa han mimarlık ödülü'nü kazanan bu yapı türkiye mimarlık tarihinin en önemli modern tasarımlarından birisi olarak kabul edilmektedir. zemin katta konferans salonu, kitap depoları, üst katlarda kütüphane, okuma salonları ve ofisler yer almaktadır.

misyonu 
türk ve türkiye tarihini çağdaş sosyal bilim anlayışıyla araştırmak ve yaymak; bu alandaki araştırmaları desteklemek ve toplumdaki tarih bilincini geliştirmektir.

vizyonu  
türk ve türkiye tarihi araştırmalarını dünya tarih yazıcılığıyla bütünleştirmek; türk tarihçiliğini evrensel ölçekte en üst düzeye ulaştırmaktır.

etkinlikleri 

türk tarih kurumu, türk tarihi ve türkiye tarihini incelemek ve sonuçları yaymak için konferanslar, seminerler, kongreler, anma törenleri, sergiler düzenler; kazılar yaptırır, kitaplar yayınlar; kurumun üyeleri uluslararası kongreler düzenler.

süreli yayınlar 
 1937 yılından beri yayınlanan belleten adlı yayın, dört ayda bir yayınlanır. 
 kurum tarafından 1964'ten beri çıkarılan belgeler adlı bir başka yayın ise türk arşivindeki belgeleri açıklamalı olarak yayınlar. 
 1991 yılından sonra sadece raporlarını yayınlamaktadır.

kazılar 
22 ağustos 1935 tarihinde kurumun kendi parası ve kendi elemanlarıyla başlattığı ilk kazı alacahöyük kazısı'dır. bunu trakya ve anadolu'nun çeşitli bölgelerinde yapılan kazı ve arkeolojik araştırmalar izlemiştir. bu kazılardan çıkan eserler pek çok müzede sergilenmektedir.

uluslararası bilim kurumlarında üyelik 
türk tarih kurumu, uluslararası akademiler birliği'nin (international union of academies-iua) türkiye'deki tek üyesidir.

türk tarih kurumu kütüphanesi 

tarih ve arkeoloji alanında ülkenin en büyük kütüphanesi, türk tarih kurumu kütüphanesidir. kurum, türkiye'nin son çağlar tarihi için de zengin bir belgeliğe sahiptir.

türk tarih kurumu kütüphanesi’nde, yaklaşık 250.000 cilt kitap bulunmaktadır ve bunlar değişim, satın alma yoluyla sağlanmıştır. ayrıca yurt dışında 220, yurt içinde 60 kurum ve kuruluş ile değişim yapılmaya devam edilmiştir. osmanlıca, arapça ve farsça kaynak eserler başta olmak üzere, batı dillerindeki eserlerden telif bakımından yasal süresi dolmuş nadir eserler dijitalleştirilmiştir ve çevrimiçi kataloğundaki detaylı arama kısmından eserlerin metinlerine ulaşım imkânı bulunmaktadır. nadir eserlerin ve el yazması eserlerin 7500’ü dijitalleştirilmiştir ve katalog tarama bölümünden araştırmacıların hizmetine sunulmuştur. ayrıca görme engelli akademisyenlerin kütüphaneden faydalanması için çalışmalar yapılmaya başlanmıştır. kütüphanenin içerisinde; kitaplar, süreli yayınlar (dergi, gazete), haritalar, el yazması eserler, basılmamış telif ve çeviri eserler, fotokopiler, mikrofilm, mikrofiş, cd-rom, video kaset mevcuttur.

türk tarih kurumu gerek bağış gerekse satın alma yoluyla birçok arşiv malzemesini bünyesinde toplamıştır. aynı zamanda tarih, arkeoloji ve antropoloji alanlarında oldukça zengin bir kaynak içeriğine sahip olan arşivde, 20 bin kadar nadir eser, farklı dillerde yazılan 1800 kadar eser de yer almıştır. arşiv, osmanlı devleti’nin son dönemlerini ve türkiye cumhuriyeti dönemini kapsamasıyla beraber, belgelerin büyük bölümü osmanlı türkçesi ile kaleme alınmıştır. yeni türk harfleriyle kaleme alınanların yanında i̇ngilizce, fransızca, almanca belgeler de yer almıştır. arşivde; atatürk fotoğraf koleksiyonu, fotoğraf ve belge koleksiyonu, i̇zmir’in kurtuluşu, ayasofya sergisi, atatürk fotoğrafları sergisi’nin yanı sıra, kıbrıs’ta hala sultan sergisi ve 100. yılında kudüs sergisi düzenlenerek sergi katalogları basılmış, enver paşa ve fahir i̇z arşivinin analitik tasnifi tamamlanmıştır.

ttk tv 
türk tarih kurumu'nun youtube üzerinden yayın yapan tv kanalıdır. kanalda türk tarih kurumunun hazırlatmış olduğu bilimsel belgeseller yer almaktadır. özellikle prof. dr. refik turan'ın başkanlığı döneminde belgesellerin sayısında oldukça artış olmuştur. türk tarih kurumu tarafından hazırlanan başlıca belgeseller şunlardır:

 türk tarih kurumu tarihçe filmi , 2018
 ayasofya: vakfa vefa belgeseli , 2018
 misak-ı milli'den lozan'a 95. yıl i̇stiklal harbi şehitlerimize vefa, 2018
 sarıkamış'a vefa i̇stiklal belgeseli , 2019
 çaka bey belgeseli, 2019
 ermenilerin osmanlı devleti'ne i̇syanı terör ve propaganda - 1. bölüm terör ve i̇syan , 2019
 ermenilerin osmanlı devleti'ne i̇syanı terör ve propaganda - 2. bölüm techir ve i̇skan , 2019
 ermenilerin osmanlı devleti'ne i̇syanı terör ve propaganda - 3. bölüm  diaspora, diplomasi ve propaganda, 2019
 ermenilerin osmanlı devleti'ne i̇syanı terör ve propaganda - 4. bölüm asala: ateş ve kan , 2019
 ermenilerin osmanlı devleti'ne i̇syanı terör ve propaganda - 5. bölüm sahte belgeler ve gerçekler, 2019
 ermenilerin osmanlı devleti'ne i̇syanı terör ve propaganda - 6. bölüm tarihsiz diplomasi, 2019
 ermenilerin osmanlı devleti'ne i̇syanı terör ve propaganda - 7. bölüm i̇lk ateş: 1915 müslüman ahaliye mezalim, 2019
 kıbrıs'ın i̇lk fethi: hala sultanın i̇zinde , 2019
 kıbrıs'ın fethinin 448. yılı , 2019
 101. yılında kudüs: kahraman şehitlerimizin anısına, 2019
 102. yılında kudüs: kahraman şehitlerimizin anısına, 2019
 kapalı maraş , 2019
 anadolu kadınları: bacıyan-ı rum , 2019
 fatih sultan mehmed han belgeseli , 2020
 100. yılında misak-ı milli belgeseli , 2020

türk tarih kurumu başkanları 

türk tarih kurumunun günümüzdeki asli başkanı prof. dr. yüksel özgen olup kurumun asli ve vekil başkanları sırasıyla aşağıdaki gibidir.

kurumun en uzun süre başkanlığını yapan kişi şemsettin günaltay olup kurumun kuruluşundan günümüze sadece 13 farklı isim türk tarih kurumu başkanlığı yapmıştır. 1982 anayasası'nın 104. maddesine ve 3 sayılı cumhurbaşkanlığı kararnamesi'nin 2. maddesine göre türk tarih kurumu başkanı'nı cumhurbaşkanı göreve atar ve görevine son verir.

türk tarih kurumu bilim kurulu 
664 sayılı kanun hükmünde kararname'nin 13. maddesine ve atatürk, kültür, dil ve tarih yüksek kurumu bilim kurulu çalışma usul ve esaslarına i̇lişkin yönetmeliğe 2018 yılında bilim kurulu oluşturulmuştur.

ayrıca bakınız 
 türk dil kurumu

kaynakça

dış bağlantılar 
 türk tarih kurumu genel ağ sayfası 
 türk tarih kurumu e-mağaza ağ sayfası 
 türk tarih kurumu 100. yılında i. dünya savaşı ağ sayfası 
 türk tarih kurumu araştırmacı bilgi sistemi (aves) ağ sayfası

 
atatürk'ün kurduğu kurum ve kuruluşlar
tarih kurumu
kurum
ankara merkezli kuruluşlar
türkiye merkezli tarih kuruluşları
bilgili topluluklar
1931'de kurulan kuruluşlar
türkiye'deki brütalist yapılar
hacettepe, altındağ
altındağ'daki yapılar‎