Şeyh Şamil

şeyh şamil (26 haziran 1797; gimri, avar hanlığı - 4 şubat 1871; medine); kuzey kafkasya halklarının siyasi ve dinî önderi, kuzey azerbaycan, dağıstan, çeçenistan ve çerkesya'nın üçüncü imamı olan imam ve asker. kafkasya'nın bağımsızlığı için mücadele etmiş olan şeyh şamil, müslüman nüfusa sahip ülkelerde ün sahibidir. ruslara karşı kazandığı zaferlerden ötürü "kafkas kartalı" ve "rusya'nın kâbusu" gibi isimlerle anılır. hamzat bey'den sonra kafkasya'daki direnişçilerin komutanıdır ve aynı zamanda nakşibendi şeyhlerinden seyyid cemaleddin kumuki'nin halifelerindendir. yirmi beş yıl sürdürdüğü savaş ile onu izleyenlerin benimsemiş oldukları i̇slam ve tasavvuf inancı, günümüzde kafkas halkları arasında oldukça yaygındır.

hayatı 
dağıstan'ın gimri köyünde 26 haziran 1797 tarihinde dünyaya geldi. bir görüşe göre avar kökenlidir. babası avarlardan muhammed, annesi avar beylerinden pîr budak’ın kızı bahu mesedu’dur. diğer görüşe göre ise baba tarafından kumuk kökenlidir. şamil'in kendisine "tatar" dediğine dair iddialar vardır:“kendimi güçlü hükümdarlarla karşılaştırmaya cesaret edemiyorum: ben basit bir tatarım, şamil; ama toprağım, ormanlarım ve boğazlarım beni birçok hükümdardan daha güçlü kılıyor".tatar kelimesi türk-moğol asıllı göçebe toplumlar için genel bir ad olup, bazen özellikle rus kaynaklarında türk olmayan topluluklar için de kullanılmıştır. ailede hem kumuk hem de avar dilleri konuşuluyordu.

doğduğunda kendisine dedesi ali’nin adı verildi. ancak sürekli hasta olduğundan ad değiştirmenin iyi geleceğine dair geleneksel inancın etkisiyle ailesi adını şâmil (şâmûîl, şemûîl) olarak değiştirdi. ardından arkadaşı molla muhammed ile birlikte harakinili said ve ileride kayınpederi olacak olan nakşibendi şeyhi cemâleddin gazi kumuki'den dinî ilimleri tahsil etti ve yirmi yaşlarında ileri bir seviyeye ulaştı.

on beş yaşında at binmeye ve kılıç kullanmaya başlamıştır. yirmi yaşında çoğu spor dalında yetenek sahibi biri hale gelmiştir. ayrıca nakşibendi tarikatında aldığı bu eğitim onda rusların; kafkasya'da ortadan kaldırmak istediği i̇slamiyet'i, tekrar canlandırmak ve yaymak için uğraşmasına, özgürlük, direniş ve i̇slam birliği gibi bazı düşüncelerin gelişmesini sağlamıştır. rus i̇mparatorluğu'na karşı dağıstan'da başlattığı savaşını çeçenistan'da sürdürmüştür. savaş, kuzeybatı kafkasya'da devam eden rus-çerkes savaşı ile birleşmiştir. 1848 yılında şamil, çerkesya'ya komutanı naib muhammed emin'i gönderdi.

sürgün günleri 

dönemin güçlü devletlerinden biri olan rusya'nın engellemesiyle dost olan ülkelerden gelen yardımlar kesilince, şeyh şamil ülkesinin gücünün tükenişini görmüştür. 1859'un 6 eylül'ünde 70 bin kişilik rus ordusuna, yanında birkaç yüz kişi kalıncaya kadar direndikten sonra, savaşı sürdürmesinin tehlikeli olduğunu anlayan şeyh şamil, çarlık yetkilileriyle müzakereler yaparak, silah bırakma yolunu seçti.

rus çarı ii. aleksandr, şeyh şamil'i sarayın kapısında son derece nazik karşıladı ve kılıcını almayarak kendisine olan hayranlığını dile getirdi. şeyh şamil, bir ay kadar sarayda misafir edildikten sonra, saygın tutsak olarak esaret yıllarını geçireceği kaluga'ya gönderildi. sürgüne gittiği çeşitli rus kentlerinde sempati toplayarak günlerini geçirdi.

şeyh şamil davasına sadık bir insan olarak yaşamıştır; bu uğurda annesi ile arasında geçen olay tarihe geçmiştir:

savaş dönemlerinde halktan bazıları "artık teslim olalım, anlaşma yapalım." diye söylenmeye başlamıştır. bunun üzerine şeyh şamil teslim olmaktan bahsedene kırbaç cezası vermeyi uygun görmüştür. bu durumda çekinen halk çareyi şeyh şamil'in annesine gitmekte bulmuşlardır. annesi şeyh şamil'e teslim olma teklifini sorunca şeyh şamil koymuş olduğu kanundan ödün vermemiştir. cezayı yaşlı bir kadın çekemeyeceğinden, ceza oğluna intikal ettirilmiş böylece şeyh şamil kendini kırbaçlattırmıştır.

vefatı 
sürgünde on yıl kadar geçirdikten sonra çar, şeyh şamil'in hacca gitmesine izin verdi. kendi isteği ile gönderildiği kiev'den 31 mayıs 1869'da i̇stanbul'a gitti. gittiği gün sadrazam ve şeyhülislam ile görüştü. ardından 15 ağustos 1869'da dolmabahçe sarayı'nda padişah abdülaziz ile görüştü. padişah kendisine ve aile bireylerine maaş bağlattı. 15 ocak 1870’te abdülaziz’e veda ziyaretinde bulunmasının ardından yedi ay kaldığı i̇stanbul'dan 25 ocak 1870'te hac vazifesini yerine getirmek için ayrıldı. hac görevini yerine getirdikten sonra şeyh şamil, şubat 1871'de medine'de öldü. şeyh şamil, medine'de bulunan cennetü'l-baki'ye defnedildi.

lak kökenli müridi muhammed emin, başlangıçta ruslara karşı önemli başarılar kazandıysa da 1859 yılında şeyh şamil'in silah bırakmasına rağmen çerkesya'da mücadeleyi sürdürme kararını almasıyla tartışmalı bir liderlik yürüttü.

ailesi

eşleri 
 fatimat
 cevheret
 zahidet
 emine
 şovanat

erkek çocukları 
 gâzi muhammed, (osmanlı'nın hizmetine girerek 93 harbi'nde ruslara karşı savaşmıştır.)
 muhammed şâfiî (rusların hizmetinde bulunarak orduda tuğgeneralliğe kadar yükselmiştir.)
 ahmed cemâleddin
 muhammed sâid
 cemaleddin
 muhammed kâmil

kız çocukları 
 fatimat
 nafisat
 necabat
 bahu-mesedu
 safiyat

kaynakça

dış bağlantılar 

 historical formation of chechen resistance
 chechens follow shamil
  shapi kaziev. imam shamil. "molodaya gvardiya" press. moscow, 2001, 2003, 2006, 2010.  isbn 978-5-235-03332-0
  shapi kaziev.  akhoulgo. caucasian war of xix-th century. the historical novel. "epoch", publishing house. makhachkala, 2008.  isbn 978-5-98390-047-9
 muhammed tahir el-karahi, kafkasya mücadihi şeyh şamil'in hatıraları, yay. h. ahmet özdemir, tc kültür bakanlığı yayınları, ankara 2005.

1797 doğumlular
1871 yılında ölenler
kafkas savaşı
avar (kafkasya) asıllı kişiler
çeçenistan
dağıstan
i̇mamlar
mutasavvıflar
nakşibendi
bâki mezarlığı'na defnedilenler
kafkas savaşı'nda kişiler