Ak Oğlanlar

ak oğlanlar - türk ve altay mitolojisinde i̇yilik tanrıları. ak erler de denir. ülgen han’ın oğullarıdırlar. kıyatlar adı da verilir. yedi kardeştirler. yedi altay boyunun koruyucusudurlar. yedi kat yeraltını sembolize ederler. kıyat sözcüğü aynı adlı bir moğol boyunu çağrıştırmaktadır. moğollarda kıyat ve kıyan adlı iki akraba boy vardır. ak oğlanların adları şu şekildedir:

 karağus han: kuşlar tanrısı
 karşıt han: temizlik tanrısı.
 pura han : at tanrısı.
 burça han: zenginlik tanrısı.
 yaşıl han: doğa tanrısı.
 kanım han: güven tanrısı.
 baktı han: lütuf tanrısı.

özellikler

karağus 
karağus han - türk ve altay mitolojisinde kuşlar tanrısı. karakuş/karaguş veya harahus olarak da anılır. karağuş şeklinde de söylenir. kuşlara hükmeder. tanrı ülgen’in oğludur. ayrıca, kam'ın ayin sırasında yaptığı hareketlerin, bazı yörelerde rastlanan kartal oyunu ile temsil edildiği görülmektedir. sözcük kara (hara) ve kuş (guş) sözcüklerinin bileşik halidir. kartal anlamına gelir.

karşıt 
karşıt han - türk ve altay mitolojisinde temizlik tanrısı. karzıt olarak da tanınır. i̇nsanlara temizliği öğretmiştir. ülgen han’ın oğludur. ülgenin oğulları içinde en duygulu olanıdır. temizlik türk kültüründe çok önemli bir yere sahiptir. su, ateş, toprak temizleyici unsurlar olarak görülmüştür. su zaten en önemli temizleyicidir. ateşin de gözle görülmeyen mikroskobik canlıları öldürdüğü günümüzde bilimsel bir gerçektir. toprak ise ölen canlıların gömülerek hastalıklara neden olmalarını engeller. geçmişte köylerde kadınlar, kimyasal temizleyicilerin bulunmadığı dönemlerde tabak, çanak gibi mutfak gereçlerini ırmak ve dere kıyılarında mil ile (balçıklı kum) veya külle ovalayarak temizlemekteydiler. karşıt han, temiz insanlara yardımcı olur. kelime (kar) kökünden türemiştir. beyazlık anlamı vardır. kar sözcüğü ile bağlantılıdır.

pura 
pura han, türk ve altay mitolojisinde at tanrısı. bura han olarak da bilinir. şamanların göğe çıkmak için kullandıkları atlara pura (bura) adı verilir. sonraları i̇slamdaki burak adlı binek ile özdeşleşmiştir. bu hayvanlar kurt başlı olarak betimlenirler. bu atları kendilerine pura han getirir. pura han ve puralar şamanı kötü ruhlardan korurlar. ülgen han’ın oğludur. şamanların gökyüzüne çıkmak için kullandıkları, kurt başlı atların adı. bu atlar şamanları kötü ruhlardan korurdu. sözcük (bur/pur) kökünden türemiştir. bu kök, at, geyik, deve gibi anlamlar içerir. bura / burçın (geyik), burcu (parfüm) sözleriyle kökteştir. buğra sözcüğüyle aynı kökten gelir. buğra, erkek deve demektir. porhan (şaman) sözcüğü ile de bağlantılıdır.

burça 
burça han - türk ve altay mitolojisinde gönenç tanrısı. yeryüzündeki huzur ve refah meydana getirir. tanrı ülgen’in oğludur. sözcük (bur/pur) kökünden türemiştir. huzur, refah anlamları vardır. bura/burçın (geyik) ve burcu (parfüm) sözleriyle aynı kökten gelir. burçukmak, izzet ikramda bulunmak demektir.

yaşıl 
yaşıl han - türk ve altay mitolojisinde doğa tanrısı. yeşil han veya çeçil (çecil, cecil) han olarak da söylenir. doğayı korur, bitkilere can verir. yedi altay boyundan birisinin koruyucusudur. doğanın yeşillenmesini ve doğumunu (baharı) yönetir. tanrı ülgen’in oğludur. türk kültürü doğayla bütünleşik ve onu kendi parçası gibi gören bir yaklaşıma sahiptir. doğayı tüketmeyi ve onu cansız bir nesne görmeyi hiçbir zaman kabul etmemiştir. bunun en somut örneği yaşıl han’dır. bahar aylarında derelere ve göllere dökülen sütler, çökelekleri peynirler, ekmekler hem bir saçı (kansız kurban) hem de buralardaki canlılar için bir besin niteliğindedir. sözcük (yaş/yeş/caş/çaş) kökünden türemiştir. yeşil renk demektir. yaşam, yaşamak sözcükleri ile aynı köktendir. canlılık bildirir. aynı kök ışık anlamına gelen yaşuk / yaşık / yaşı / yaşu sözcükleriyle de bağlantılıdır.

er-kanım 
kanım han - türk ve altay mitolojisinde güven tanrısı. yeryüzündeki dürüst ve güvenilir insanları korur. ülgen han’ın oğludur. er kanım olarak anılır. güvenilirlik türk inanç sistemindeki önemli kavramlardan birisidir. “eline, beline, diline sahip ol!” (hacı bektaş-ı veli) sözü bu anlayışın en özlü ve en muhteşem anlatımıdır. sözcük (kan/han) kökünden türemiştir. soyluluk, inanç, güven gibi anlamları vardır.

baktı 
baktı han - türk ve altay mitolojisinde lütuf tanrısı. paktı han olarak da söylenir. yeryüzündeki iyiliklere vesile olur. i̇nsanlara lütufta bulunur. tanrı ülgen’in oğludur. şor türklerinde güz mevsiminde kendisine “paktıgan” adı verilen bir tören yapılır. adı koça han ile birlikte anılır. kök (bahar) mevsiminde ise “koçagan” töreni gerçekleştirilir. sözcük (bak/pak) kökünden türemiştir. gözeten, kollayan demektir. bakmak fiili ile aynı kökene sahiptir. baksı (şaman) sözcüğü ile de bağlantılı görünmektedir.

kaynakça 
 türk söylence sözlüğü, deniz karakurt, türkiye, 2011 (otrs: cc by-sa 3.0)

dipnotlar

dış bağlantılar 
 türk mitoloji sözlüğü, pınar karaca (pura - pura kan)

ayrıca bakınız 
 ak kızlar
 kara kızlar
 kara oğlanlar

türk mitolojisi
türk tanrıları
oğlu
ülgen'in yedi oğlu