Abraham Lincoln

abraham lincoln (12 şubat 1809, kentucky – 15 nisan 1865, washington), amerikalı siyasetçi, hukukçu ve amerika birleşik devletleri'nin 16. başkanıdır. 1861'den suikasta uğrayıp öldüğü yıl olan 1865'e kadar görev yapan lincoln, döneminde çıkan amerikan i̇ç savaşı'nda amerikan ulusunu anayasal bir birlik olarak savunmak için birleşik devletler birliğini yönetti, savaşı kazandı. dört yıllık başkanlık sürecinde köleliği ortadan kaldırmayı ve abd ekonomisini modernleştirmeyi başardı.

cumhuriyetçi parti'nin ilk başkanıdır. lincoln, amerikan i̇ç savaşı'nda amerika konfedere devletleri'ne karşı büyük bir galibiyet elde etti. ülkenin birliğini korudu ve köleliği bitirdi. 1860 başkanlık seçimleri'nden önce savcılık, illinois temsilciler meclisi üyeliği ve bir dönemde abd temsilciler meclisi üyeliği yapmıştır. i̇ki kez de abd senatosu'na girmek için adaylığını koymuştur fakat başarısız olmuştur. lincoln abd'de köleliğe karşı olduğunu resmen dile getirdi. 1860 yılında başkanlık için resmen adaylığını koydu. ertesi yıl oyların büyük çoğunluğunu alarak cumhuriyetçi parti'nin ilk başkanı oldu. 1863 yılında köleliğin kaldırılması için gerekenleri ve tedbirler konusunda önlemleri belirtti. ardından serbest bırakma beyannamesi ve on üçüncü yasa değişikliği bildirilince haziran 1863 tarihinde abd'den kölelik resmen kalkmış oldu. lincoln, suikast sonucu ölen ilk abd başkanı oldu. tarihsel değerlendirmelerde en iyi amerika birleşik devletleri başkanları'ndan biri olarak kabul edilir.

kişisel yaşamı

çocukluğu 
abraham lincoln, 12 şubat 1809 tarihinde, thomas lincoln ile nancy lincoln adında iki eğitimsiz çiftçinin ilk çocuğu olarak kentucky eyaletinde bir kulübede dünyaya geldi. abraham adı annesi nancy hanks tarafından konulmuştur ve lincoln'e ikinci bir ad verilmemiştir. lincoln'ün soyu, 17. yüzyılda i̇ngiltere'den hingham, massachusetts'e göç etmiş olan samuel lincoln'e dayanır.

1818'de, lincoln 9 yaşındayken, annesi nancy lincoln süt hastalığından (34) öldü. kısa bir süre sonra thomas lincoln, saraha bush johnston adında bir kadınla evlendi. lincoln, ekonomik nedenlerden dolayı 18 ay kadar örgün eğitim alabildi. daha sonra maddi sıkıntılar ve ailesinin kamu arazisinde oturduğu gerekçesiyle indiana'dan ayrılarak illinois eyaletine taşındı. doymak bilmeyen okuma isteğiyle kendi kendisini eğitti. amerikan ve i̇ngiliz tarihiyle ilgili birçok kitap okudu. lincoln, aynı zamanda bir güreşçi ve ağaç kesme konusunda yetenekliydi. 1,93 m boya sahipti ve yaşına göre çok güçlüydü.

evlilik ve aile yaşamı 
4 kasım 1842 tarihinde lincoln, mary todd ile evlendi. robert todd lincoln, 1 ağustos 1843 yılında springfield'da doğdu. onun tek yetişkin yaşa gelebilen oğlu robert, harvard kolejine gitti. diğer çocukları ise genç yaşta öldüler. edward baker lincoln, 10 mart 1846 tarihinde doğdu ve 1 şubat 1850 tarihinde ise öldü. william lincoln ise 21 aralık 1850 yılında doğdu. 20 şubat 1862'de washington'da lincoln başkanken öldü. thomas lincoln ise 4 nisan 1853'te doğdu, 16 temmuz 1871 yılında chicago'da öldü.

siyasi yaşamı 
1832'de, henüz 23 yaşındayken, illinois'te liberal parti üyesi olarak başarısız bir kampanya ile siyasi kariyerine başladı.

sangamon nehrindeki gemi trafiğini üstlendi. daha sonra kara şahin savaşı sırasında milis kuvvetlere kaptanlık yaptı. 1834 yılında, devlet meclisi seçimini kazandı sir william blackstone'un i̇ngiltere'nin hukuk sistemini anlattığı, "commentaries on the laws of england" adlı kitabı okudu ve hukuk öğretmeye başladı. bu yıllarda çok başarılı bir avukat oldu. lincoln, 1841 yılında whig partisine william herndon ile birlikte girdi. 1847 yılında birleşik devletler temsilciler meclisine seçildi. meksika-amerika savaşı sırasında başkan james k. polk'a yaptığı eleştiriler fazla dikkat çekmesine neden oldu. 1848 yılında “savaşın gereksiz ve anayasaya aykırı olarak başkan james k. polk tarafından başlatıldığı” söylemini içeren bir metin oylamında 81 demokrat'a karşı mağlup olan 82 whig üyesi arasında yer aldı.

mesleki deneyimleri 
tüccar - coles kasabası, illionis, indiana, abd (1830 - 1831)

tüccar - new salem, abd (1831 - 1832)

yüzbaşı - kara şahin savaşı, new salem, abd (1832 - 1834)

parti üyeliği - whig party, illinois, abd (1834 - 1836)

parti temsilciliği - illinois yasama meclisi, sangamon whig party temsilcisi, abd (1837 - 1841)

stajyer avukat - john t. stuart hukuk firması, illinois, abd (1841 - 1844)

avukat - illinois, abd (1844 - 1847)

kongre üyeliği - temsilciler meclisi, abd (1847 - 1849)

avukat - springfield, illinoins, abd (1849 - 1856)

parti kurucusu ve üyeliği - abd (1861 - 1865)

abd başkanı - abd (1861 - 1865)

avukatlık kariyeri 
illinois yüksek mahkemesi'nde avukatlık kariyerine başlayan lincoln, birçok davada başarılı olarak o dönemin en başarılı avukatları arasına girmeyi başardı. lincoln'ün en önemli davası 1858 yılında bir cinayet davası oldu. lincoln'ün müvekkili william "duff" armstrong, james metzker'i öldürmekle suçlanıyordu.1858 yılında müdafaa ettiği ünlü william "duff" armstrong davasıyla, hukuk dehasını da ortaya koydu. farklı ve o zamanlar ender rastlanılan bir taktik kullanmak suretiyle, görgü tanığının yalan söylediğini çiftçi almanağıyla kanıtladı. lincoln, i̇llionis eyaletinde geçirdiği 23 yıllık hukuk hayatı boyunca, 5.100'den fazla davada avukatlık yaptı.

birleşik devletler başkanlığı ve amerikan i̇ç savaşı 

1861 yılında amerika birleşik devletleri başkanı olarak göreve başlayan lincoln, ilk olarak köleliği kaldırma sözü verdiği için köleliğin kaldırıldığını açıkladı. 13. anayasa değişikliği'yle de bunu başardı. ama 19. yüzyılın ortalarında amerika birleşik devletleri'nin güneydoğu bölgelerinde büyük çiftliklerin ağırlıkta olduğu ve tarıma dayanan bir ekonomi yerleşmişti. bu çiftliklerde özellikle pamuk, tütün ve şeker kamışı yetiştirilmekte ve gereken iş gücü afrika'dan kaçırılıp getirilen siyah ırktan oluşan kölelerden sağlanmaktaydı. abd'nin diğer bölgelerinde ekonomi sanayiye yönelmiş ve kölelik ortadan kalkmıştı. abd'nin batı kesiminde hala yeni eyaletler kurulmaya devam ediyor ve bu yeni eyaletlerin çoğunda kölelik yasaklanıyordu. bu ortamda güney eyaletleri köleliğin eninde sonunda güneyde de yasaklanacağından endişelenmekteydiler. bu da güneyin yaşam tarzını kökünden tehdit ediyordu. köleliği kaldırmaya söz vererek seçime katılan başkan adayı lincoln, seçimi kazanınca  güneyli 7 eyalet (south carolina, mississippi, florida, alabama, teksas, georgia ve louisiana) yeni başkanın köleliği kaldıracağına kesin gözle bakarak hemen abd'den bağımsızlığını ilan ettiler. bu eyaletler jefferson davis'in başkanlığı altında amerika konfedere devletleri adı altında yeni bir devlet kurdular. kısa bir süre sonra buna 4 eyalet (virginia, arkansas, north carolina ve tennessee) daha katıldı. bu toplam 11 eyalet amerikan i̇ç savaşı'nda güneyli konfederasyon tarafını oluşturdular. ülkenin geri kalan kısmı (özellikle kuzeydoğu kısmı) da kuzeyli union ("birlik") tarafını oluşturdular. bir süre sonra iki devlet arasında savaş patlak verdi.

lincoln, savaşın ancak dikkatli ve hatasız bir şekilde kontrol altına alınmasıyla, birliğin bozulmasının önüne geçileceğini düşünüyordu. ancak bu düşüncesinin karşısındaki tek zorluk savaş değildi. muharebe meydanlarında sergilenen çabanın yanı sıra, özellikle senatodaki kendi kabinesinin ve radikal cumhuriyetçilerin muhalefetiyle de başa çıkmak gerekiyordu. ayrıca, eşi hakkında çıkan dedikodular nedeniyle, eşinin erkek kardeşleri de lincoln'e cephe alarak, konfederasyon ordusuna geçmişti. tüm bunlar lincoln'ün yüksek konumu gereği taşıdığı sorumlukların bir karşılığıydı. ancak 1862'nin şubat ayında 12 yaşındaki oğlu willie'yi kaybetti. amerikan i̇ç savaşı'nın ilk yıllarında hiçbir taraf üstünlük sağlayamadı. her iki taraftan da birçok kayıplar oldu ve her iki taraf da zaman zaman askeri başarılar elde etse de baskın çıkamadı. 1863 yılının temmuz ayında gerçekleşen gettysburg savaşı önemli bir dönüm noktası oldu. güneyden 75 bin, kuzeyden 82 bin askerin katıldığı bu kanlı savaşta her iki taraf da askerlerinin yaklaşık üçte birini kaybettiler ama kuzeyliler tartışmasız bir üstünlük sağladı. en sonunda 9 nisan 1865 tarihinde kuzey orduları güneyli ünlü komutan robert edward lee'nin ordularını birkaç koldan sardılar ve teslim olmaya mecbur bıraktılar. aynı yılın haziran ayında geri kalan bütün güney askerleri de silahlarını bırakarak teslim oldular ve amerikan i̇ç savaşı kuzeyin zaferiyle sona erdi. savaş bitince abraham lincoln güney'i sömürmek yerine onları kalkındırmak için çok sayıda karşılıksız borç teklif etti 1863'te, birlik kuvvetlerinin gettysburg, vicksburg ve chattanooga'yı ele geçirmesiyle birlikte, savaşın sonlarına gelinmeye başlandı. çünkü zafer, büyük ölçüde kuzeyli birlik kuvvetleri tarafında görünüyordu. 9 nisan 1865'te ise, general robert edward lee'nin konferede eyaletler ordusunun appomattox'a yakın bir yerde kuşatılmasıyla, güney teslim oldu ve savaş böylece sona erdi.

gettysburg konuşması 

amerikan i̇ç savaşı'nın en büyük ve kanlı çarpışması gettysburg muharebesi'ni birlik'in kazanmasıyla, amerika konfedere devletleri'nin savaş ve bağımsızlık çabasına darbe indirilmiş oldu. fakat birlik güçleri'nin asker sayısı azaldığı için daha fazla asker gerekliydi. lincoln 1863 yılında seferberlik çağrısında bulundu. seferberliğin halka duyurulması ile birlikte new york eyaleti'nde hükûmete karşı bir isyan çıktı. lincoln, halkı sakinleştirmek ve savaşa karşı birlik olma konusunda halka çağrı için 1863 yılında gettysburg konuşmasını yaptı.

birlik ordusu'nun, amerika konfedere devletleri'ni gettysburg muharebesi'nde mağlup etmesinden dört ay sonra lincoln tarafından yapılan gettysburg konuşması, abd tarihi için en önemli konuşmalardan biridir. abraham lincoln'ün dikkatlice hazırlanmış konuşması ve o günün insanları için büyük önem arz etmesi bu konuşmanın çok büyük bir tarihi değer olduğuna kabul getirmiştir. konuşma, 19 kasım 1863 tarihinde pensilvanya'da bulunan bugünkü gettysburg ulusal şehitliği'nde yapılmıştır.

suikast 

john wilkes booth, aşırı güneyli taraftarı olan bir aktör ve konfederasyon adına çalışan maryland'lı bir casustu. booth'un ilk planı lincoln'ü pazarlık için konfederasyon hapishanesine kaçırmaktı. fakat lincoln'ün 11 nisan'da siyahların haklarına yönelik yaptığı konuşma sebebiyle planı suikasta çevirdi. booth, lincoln ve eşinin ford tiyatrosu'nda bir oyun izleyeceklerini öğrendi. sonrasında planını daha da büyüterek, başkan yardımcısı andrew johnson ve dış i̇şleri bakanı william h. seward için de suikastçılar ayarladı. 14 nisan akşamı lincoln ve eşi "our american cousin" (amerikalı kuzenimiz) adlı oyunu izlemek için ford tiyatrosu'na geldiler. yakın koruması ward hill lamon o gün lincoln istemediği için oyuna gelmemişti. lincoln oyunu izlemek için özel balkonda yerini aldı. booth, balkonun arka kısmında bir delik açarak bekledi. çünkü oyunun en komik anını bekliyordu. böylece gürültüden dolayı silah sesi fark edilmeyecekti. booth gülme seslerinin arasında lincoln'ü başından vurdu ve albay henry rathbone'un çabasına rağmen sahneye atlamayı başardı. ardından "sic semper tyrannis!" (daima tiranlar için) diye bağırarak kaçtı. suikasttan 12 gün sonra john wilkes booth, federal ajanlar tarafından bulundu. sonunda da virginia'da bir ahırda öldürüldü.

suikastın ardından lincoln, tiyatronun karşısında alman bir terziye ait olan eve taşındı. 15 nisan 1865 sabahı lincoln yaşamını yitirdi. lincoln'ün cenazesi trenle illinois'e götürüldü. lincoln, en büyük abd başkanlarından biri olarak kabul edilir. günümüzde lincoln'ün resmi, 5 dolarlık banknotların ve 1 sentlik madeni paraların üzerinde yer almaktadır. mezarı springfield'da bulunan the oak ridge anıtı'ndadır. ayrıca 1922 yılında yapımı tamamlanmış olan lincoln anıtı da washington'dadır.

resimler

ayrıca bakınız 
 yeniden yapılanma dönemi (1865-1877)
 american school, lincoln'ün ekonomi izlenimleri.
 abraham lincoln's burial and exhumation, abraham lincoln'ün gömülmesi ve mezardan çıkarılması.
 lincoln family tree, lincoln'ün aile ağacı
 abraham lincoln'ün patenti

kaynakça

dış bağlantılar 

 lincoln enstitüsü
 lincoln çalışmaları merkezi knox college
 extensive essay on abraham lincoln
 full text lincoln speeches
 mr. lincoln's virtual library
 poetry written by abraham lincoln
 the abraham lincoln bicentennial commission
 lincoln/net: abraham lincoln historical digitization project, northern illinois university libraries
 abraham lincoln research site
 abraham lincoln assassination

|-

 
1809 doğumlular
hardin county, kentucky doğumlular
1865 yılında ölenler
abraham
amerika birleşik devletleri devlet başkanları
amerika birleşik devletleri başkan adayları
amerikalı avukatlar
amerikalı deistler
amerikalı kölelik karşıtları
i̇ngiliz asıllı amerikalılar
cumhuriyetçi parti (amerika birleşik devletleri) mensubu siyasetçiler
illinois'un abd temsilciler meclisi üyeleri
amerikan i̇ç savaşı'nda kişiler
kara şahin savaşı'nda kişiler
abraham lincoln suikastı
amerika birleşik devletleri'ndeki ateşli silahtan ölümler
suikast sonucu ölen devlet başkanları
suikast sonucu ölen amerikalı siyasetçiler
washington, dc'de ölenler
illinois'da defnedilenler
ateşli silahtan ölenler
amerikalı siyasetçiler
19. yüzyıl amerikalı siyasetçileri
amerikalı milliyetçiler
oak ridge mezarlığı'na defnedilenler
hall of fame for great americans üyeleri
duygudurum bozukluğu olan kişiler