XIV. Louis

louis-dieudonné de france veya xiv. louis (okunuş: lui) (5 eylül 1638 - 1 eylül 1715), fransa'nın en uzun süre hüküm süren kralıdır. 1643-1715(72 yıl) yılları arasında fransa krallığı yapmıştır. fransızlar tarafından louis le grand (büyük louis) veya le roi-soleil (güneş kral) olarak da anılır. devlet benim  (l'état c'est moi) sözlerinden de anlaşılacağı gibi fransa'yı mutlak monarşiyle yönetmiştir. çok saldırgan ve yayılmacı bir politika izlemiştir. karısı kraliçe marie theresia'dır. fransa bilimler akademisi ilk defa xiv. louis tarafından kurulmuştur. bir tiyatro oyununda apollon'u oynamıştır. klasik sanata yakından ilgi duymaktadır. babasının bir av köşkü olarak inşa ettirdiği versay'ı genişleterek fransa krallığı'nın yönetildiği bir saray haline getirmiştir. dönemin aristokratlarını gene paris'ten uzaklaştırıp, versay'a taşımıştır. versay sarayı'nın bahçesini barok dönemi eserleriyle düzenletmiştir.

çocukluğu

xiv. louis, 5 eylül 1638 yılında saint-germain-en-laye şatosu'nda, xiii. louis ve avusturyalı anne'in çocuğu olarak doğmuştur. louis dieudonné (tanrıverdi louis) olarak adlandırılmıştır ve mutlak varis unvanını almıştır. ebeveynlerinin evliliğinin 23. yılında doğmuştur. annesi 4 kez düşük yaptığı için, doğumu o devirde yaşayanlar tarafından mucizevi görülmüştür.

1643 yılında, xiv. louis henüz 4 yaşındayken, ölümünün yaklaştığını fark eden xiii. louis bazı düzenlemeler yapmaya karar verdi. kraliçe anne'in fransa'nın kraliyet vekili olmasını gerektiren teamüllere karşın, kral vekaleten ülkeyi yönetmesi için bir kurul oluşturmuştur. bunun ana sebebi kraliçe anne'in siyasi yeteneklerine güvenmemesidir. yine de kraliçeyi bu kurulun başına getirme iltimasını göstermiştir.

louis'nin annesi ile ilişkisi o devir için sıra dışı bir düzeyde sıkıydı. çağdaşları, kraliçenin tüm zamanını louis ile geçirdiğine şahit olmuştur. louis'nin yemek ve tiyatroya olan büyük ilgisinin annesinden kaynaklandığı düşünülmektedir. bu uzun ve sıkı anne-oğul ilişkisinin delilleri louis'in günlüğünde bulunabilir. louis, kendisinin mutlak ve ilahi hükümdarlığına olan inancını annesinden almıştır.

taç giymesi 

xiii. louis, 14 mayıs 1643 yılında vefat etmeden önce henüz çocuk yaşta olan xiv. louis'in yerine ülkeyi yönetmesi için bir kurul oluşturmuştu. ancak kralın vefatından hemen sonra kraliçe anne paris parlamentosunun kararıyla bu fermanı bozdurdu ve kurulu dağıttı. böylece kraliçe anne fransa'nın yegane vekilharcı oldu. anne kocasının atadığı bakanları ihraç ettirerek yerlerine kendine yakın kimseleri atadı. anne aziz vincent de paul'u ruhani danışmanı yaptı ve dini konularda ondan yardım aldı. baş vekil konumuna mazarin'i getirdi.

kraliçenin yönetiminde fransız dış ilişkileri kısmen katolik bir yönelim kazandı. bu durum fransa'nın müttefiki olan protestan hollanda ile ilişkileri etkiledi.

1648 yılında, anne ve mazarin, almanya'daki otuz yıl savaşını sonlandıran vestfalya antlaşması'nın imzalanmasını sağladı. bu anlaşma ile hollanda'nın i̇spanya'dan bağımsızlığı korunma altına alındı ve bazı alman prenslikleri kutsal roma i̇mparatorluğuna karşı özerklik kazandı. bu antlaşmadan en çok kar sağlayan avusturya'nın hak iddia ettiği toprakları garanti altına alan fransa oldu.

otuz yıl savaşlarının ardından  isyanları baş gösterdi. bu isyanların baş sebebi, anne ve mazarin'in richelieu prensiplerini takip ederek soylulardan oluşan parlamentonun gücünü azaltmalarıdır. fransa kralının ilahi haklarına inanan kraliçe anne kendisine karşı gelen aristokratları hapse attırdı.

fransa halkı kraliyet otoritesinin güçlenmesinden, yükselen vergilerden, paris parlamentosunun ve yerel yönetimlerin güç kaybetmesinden şikayetçiydi. bu nedenle isyan eden paris halkı kraliyet ailesinin paris'ten kaçmasına sebep oldu. ailenin geri dönmesi ancak condé'nin ordusunun dönmesi ve isyanı bastırmasıyla mümkün oldu. ancak kraliçenin otoritesi zayıfladı. bu ortamda güç kazanan aristokratlar kraliçenin baş vekili mazarin'i sürdürdüler ve hatta kraliyet ailesini sarayda ev hapsine aldılar.

bütün bu olaylar xiv. louis'in paris ve halkından nefret etmesine sebep oldu. louis daha sonra başkenti bir daha hiç dönmemek üzere paris'ten versay'a taşımıştır.

1648-1649 yıllarındaki birinci  isyanlarının ardından 1650 yılında ikincisi başladı. fronde'nin yenilgiye uğratılmasında kraliçe anne önemli rol oynadı. frondeciler kraliçe ve mazarin'e karşı louis'in hakkını savunduklarını iddia ediyorlardı. ancak, louis'in yeterli yaşa erişmesi ve taç giymesinin ardından frondeciler ayaklanma bahanelerini kaybettiler. dolayısıyla fronde hareketi zamanla yavaşladı ve 1653 yılında son buldu. mazarin, o tarihten sonra ölene kadar dış ilişkileri ve finansal politikayı yönetti.

xiv. louis'nin hükümdarlığında fransa 
devlet xiv. louis yönetimi altındaki gerek pratik gerek ideolojik koşullar bakımından, her iki alanda önemli sınırlamalar bulunmamasına rağmen zirveye çıkmıştı. xiv. louis için kişisel itibarla hanedanın ve ulusun itibarı ayrılmaz bir bütündü. bu hususta birçok avrupalı hükümdara örnek olmuştu. fransız politikacıların görevi fiilen saray memurluğuna, idareciliğe ve yürütücü memurluğa indirgenmişti. kraliyet meclisleri ve eyaletlerdeki kraliyet görevlileri, idare memurları ve ordu komutanları; soyluları ve yerel dokunulmazlıkları hesaba katmakla birlikte, o zamana kadar fransa'da söz sahibi olan siyasi güçlerin gerçek anlamdaki bağımsızlığına büyük darbe indirdi. eyalet meclisleri kraliyet görevlileri tarafından yönetilmeye başlandı. parlamentoların işlevi adli yetkilerle sınırlandırıldı. "fransız kilisesi"nin roma kilisesi'nden bağımsız olduğu savunuldu. kısa süre sonra bu devrim dönemine "grand siècle" (büyük yüzyıl) adı verildi.

kişisel hayatı

evlilikleri ve çocukları

louis ve karısı maria theresa (i̇spanya) 1660 yılında başlayan evliliklerinde altı çocuk sahibi oldular. ancak, yalnız bir çocuk, yaşça en büyük olan louis, yetişkinliğe erişti. maria theresa 1683 yılında öldü. louis, eşinin ölümü dışında hiçbir zaman kendini üzmediğini belirtmiştir.

evliliklerinin erken zamanlarındaki duygusal bağlılığa rağmen louis, eşi maria theresa'ya sadık değildi. resmi ve gayri resmi birçok metresi oldu. bu ilişkilerinden birçok gayrimeşru çocuğu oldu.

louis ikinci eşi françoise d'aubigné'ye karşı daha sadıktı. onu, gözde çocuğu louis auguste'ün bakıcılığını yaparken tanıdı. i̇lk başlarda onun katı dindarlığından çekindi, ancak çocuklarına gösterdiği özenden etkilenerek ona ısındı.

louis'in madame de montespan'dan olan çocuklarını meşrulaştırdığı 1673 yılında, françoise d'aubigné saint-germain'de kraliyet valisi oldu. valiliği zamanında, louis ile bir sınır olmaksızın, dengi gibi konuşabilen tek kişiydi. 10 ekim 1683 ya da ocak 1684 tarihinde versay'da gizlice evlendikleri düşünülmektedir.

dini yaşamı

louis dindar bir kraldı ve kendini fransa katolik kilisesi'nin başı ve hamisi olarak görürdü. dini ibadetlerini günlük olarak yerine getirir ve ayinleri düzenli olarak takip ederdi. oldukça dindar olan ikinci eşinin de etkisiyle, katolik inancının uygulanmasına daha fazla önem verdi. bu uygulamalardan biri paskalya öncesi oruç döneminde opera ve komedi oyunlarının yasaklanmasıdır.

i̇lgili filmler 
 la prise de pouvoir par louis xiv, (1966)
 demir maskeli adam, (1998)
 vatel, (2000)
 le roi danse, (2000)
 versailles (dizi) (2015-2018)

galeri

dış bağlantılar 

 chronology louis xiv
 list of films dedicated to louis xiv and period  of particular interest: documentary on versailles—the visit.
 full text of marriage contract (pdf), france national archives transcription 
 "le siècle de louis xiv" by voltaire, 1751

kaynakça

bibliyografi 

 j.m. roberts, avrupa tarihi, xiv. louis maddesi

|-

|-

 
1638 doğumlular
1715 yılında ölenler
bourbon hanedanı (fransa)
fransa kralları
çocuk hükümdarlar
üç silahşörler
saint-denis bazilikası'nda defnedilenler
üç silahşörler karakterleri
versay'da ölenler