Hani

hani, diyarbakır ilinin bir ilçesidir. i̇lçenin eski ismi henı'dır. henı zazacada çeşme demektir. hani zazaların eski yerleşim yerlerindendir. i̇nanç bakımından i̇slamiyetin izleri belirgin bir şekilde görülür. hani'nin en büyük ziyaretleri olan, salıkaf, cafer-i tayyar yatırı ve seyyid bedrettin ve dımıştad yatırı'nın sünni i̇slam'ın bölgeye gelmeden öncesi olduğu bilinmektedir.

tarihçe 
kuruluş tarihi çok eski olan hani ilçesi ile ilgili ilk bilgiler mö 8. yüzyılda başlar. urartu devleti ve asurlular arasında önemli çatışmalara sahne olduğu bilinmektedir. daha sonra nirbi'lerin yerleşim merkezi olan hani'nin tarihçesi diyarbakır merkezinin tarihçesiyle paraleldir. 1875'te palu'ya bağlı bir bucak olan hani, daha sonra lice'ye bağlanmıştır. hani'de belediye 1878'de kurulmuştur.

genel durum 
mö 1280 yılında asur hükümdarı i. salmanassar ile yaptıkları savaşta yenilerek dağılan nirbi'lerin yerleşim merkezi olan hani, cumhuriyet döneminde lice'ye bağlı bir belde idi. daha sonra gelişerek ilçe oldu.

denizden 1200 metre yüksekte, dağlık bir bölge olan hani, artuklulardan kalma hatuniye medresesi, ayn-kebir su kaynağı, yasin minaresi ve cafer-i tayyar yatırı ile tarihi bir zenginliğe sahiptir.

silvan'dan sonra nüfus yoğunluğu en çok olan ilçedir. kilometrekareye 63 kişi düşer. ayrıca 100 km'ye ortalama 4 köy düşer. köyler ilçenin kuzeyindeki küçük ova çevresinde toplanmıştır.

dışarıya sattığı en önemli ürünler tahıl, pamuk, yaş ve kuru meyveler ile birlikte ayrıca ilçeden her yıl kereste satışı yapılmaktadır. ayrıca ilçede çökelek ve tereyağı satılmaktadır.

dicle nehri hani'ye 18 km uzaklıktadır. ayrıca nehirde bolca alabalık yetiştirilmektedir.

turistik yerleri

hatuniye medresesi 
sancar şahin validesi zeynep hanım tarafından 13. yüzyılda yapıldığı sanılmaktadır.

hani ulu camii 
kesin olarak tarihi bilinmemekle beraber bir selçuklu eseri olup, 15. yüzyılda yapıldığı sanılmaktadır. kızıl kilise olarak da bilinir. ulu camii 1684, 1779, 1780 ve 1870 tarihlerinde tamir görmüştür. yakın zamanda, camii avlusuna şurkav tarafından kesme taşlardan yapılmış bir şadırvan inşa edilmiş ve bahçe düzenlemeleri yapılmıştır.

aynkeris şifalı suyu 
i̇lçe merkezinden 2 km mesafededir, sarılık hastalığına iyi geldiği sanılmaktadır. yıllık ziyaretçi sayısı 10.000 kişi dolayındadır. 
.

koki çayı mesiresi 
i̇lçe merkezinden 8 km mesafededir. burada kaynayan suda bol miktarda alabalık bulunur. saniyede 6 m³ su akmaktadır.hani'nin şebeke suyu koki çayından gelmektedir .

aynkebir havuzu 
aynkebir su havuzu ulucami ile hatuniye medresesi arasında bulunan büyük bir havuzdur. bu su hani dağının eteklerinde kaynar ve 9 kemerli bentlerden çıkarak bir havuz oluşturur. havuza 7 gözden su akmaktadır. akan su ile ilçenin tüm arazileri sulanmaktadır. mö 2000] yılında huriler tarafından yapılmıştır. hani ilçesinin bağlı olduğu diyarbakır merkez ilçeye olan uzaklığı 64 km dir. merkez, çarşı, derelli, zirve ve veziri mahallesi olmak üzere ilçe merkezi 5 mahalleden ibarettir.

şeyh ahmed efendi türbesi 
1823 yılında vefat eden, halidi tarikatı’nın kurucusu mevlana halid ziyâeddin'in küçük oğlu şehabeddin ahmet’in mezarı bulunmaktadır. türbe, yakın zamanda şurkav tarafından restore edilmiştir

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 hani belediyesi
 hani kaymakamlığı