Yusuf Ziya (1882 doğumlu siyasetçi)

koçzade yusuf ziya bey (1882, bitlis - 14 nisan 1925, bitlis), birinci meclis üyelerinden kürt asıllı türk siyaset adamı.

koçzade hacı ömer suat ağa'nın oğlu olarak bitlis'te dünyaya geldi. bitlis sultanisinden mezun olunca ticarete başlamıştı. bir süre maarif müdürlüğünde başkâtiplik yaptıktan sonra siyasete girdi. kürt teali cemiyetinde çalıştı.

büyük millet meclis için yapılan seçimi kazanıp bitlis milletvekili olarak 16 ağustos 1920 tarihinde meclise katıldı. 25 kasım 1920 tarihinde kastamonu i̇stiklâl mahkemesi üyeliğine seçildi.

müdafaa-i hukuk grubunun kurulmasından sonra i̇kinci grupta yer aldı. i̇kinci grubun saltanatın kaldırılmasına karşı çıkan fikirlerini meclis konuşmalarında savundu. lozan barış konferansı ile ilgili olarak musul eyaletinin terk edilmesine şiddetli bir şekilde karşı çıkan konuşmaları yapmıştır.

tutuklanması

gizli azadi komitesi 
vahdettin taraftarları ve hilafet komitesi (tarikat-ı salahiyye, müdafaayı hukuki hilafeti kübra) türk devrimi aleyhinde gizli propaganda yapıyorlardı. bu komite, kürt i̇stiklal komitesi üyelerinden şeyh said ve seyit abdülkadir ile anlaştılar. gizli komite çevredeki aşiretleri cumhuriyet ile i̇slamiyetin, dinin, namaz, oruç, kuran, nikâh, ırz ve namusun kalkacağı propagandası ile halkı devlete karşı kışkırttılar. yusuf ziya bey, milli mücadele aleyhinde faaliyetleri nedeniyle kapatılmış olan kürt teali cemiyeti kuruculuları seyit abdülkadir, cibranlı halit bey, hacı musa vb. kişiler ile kürt i̇stiklal komitesi (azadi örgütü) adında gizli bir cemiyetin kuruluşuna katıldı. yusuf ziya, milletvekilliği sona erince bitlis'e dönmüştü. bu gizli komiteye, varlıklı ve bölgede sözü geçen bir nakşibendi şeyhi olan şeyh said'in de katılmasını sağladı. şeyh said, şeriatı ve hilafeti diriltmek, abdülmecit'in oğullarından birini halife yapmak için dinsizlere savaş açtığı propagandasını yapıyordu. cibranlı halit ve adamları bölgede yaptıklarının ankara'da duyurulmasını engelliyordu.

nasturi isyanı

musul'u 15 ağustos 1918 tarihinde mondros mütarekesi'nin 7. maddesini dayanarak asker çıkarıp işgal etmiş olan i̇ngiltere ile türkiye arasında lozan'dan sonra görüşmeler yapılmaktaydı. i̇ngiltere, 16 ağustos 1924 tarihinde, hakkâri'de nasturî ayaklanması'nın çıkmasına önayak oldu, nasturi asileri silahlandırdı ve i̇ngiliz uçakları saldırılara katıldı. 7 ağustos 1924 tarihinden itibaren nasturi ayaklanmacılar hakkâri'nin çal, dramar, çölemerik ve beytüşşebap bölgelerine saldırdılar. ayaklanma, nasturilerin i̇ngiliz kontrolündeki irak topraklarına kaçmasıyla sona erdi. hem asker hem de gizli azadi komitesinin üyelerinden olan bölük komutanı i̇hsan nuri, vanlı rasim, tevfik cemal ve teğmen ali rıza nasturi isyanını'nı bastırmakla görevlendirilmişlerdi. i̇syanı bastırmakla görevli gizli azadi komitesinin üyeleri, yusuf ziya bey'den kendilerine gönderilen şifreli talgrafı yanlış anlayınca 4 eylül 1924 tarihinde kendilerine katılan 250-300 asker ile birlikte isyancılara katıldılar.

tutuklanması
mustafa kemal paşa 1924 erzurum depremini nedeniyle erzurum ve kars'ı ziyaret etti. mustafa kemal'in ziyareti sırasında varto'da oturan hormek aşireti, cibranlı halit ve komitesinin gizli propagandaları ve planları hakkında kendisine bilgi verdi. mustafa kemal cibranlı halit'in yakalanması konusunda yetkilileri uyardı. erzurum'a gelmiş olan yusuf ziya bey tutuklandı ve bitlis harp divanı'na sevk edildi. yusuf ziya bey, suçlamaları kabul etti ve cibranlı halit, hasananlı halit, şeyh said ve hacı musa'nın da gizli komiteye üye olduğunu açıkladı. cibranlı halit ve musa beyler ile birlikte tutuklanıp yargılandı ve mahkûm oldu.

i̇damı 
hıyanet-i vataniye kanunu gereğince verilen karar sonucu şeyh said i̇syanı'nın (genç hadisesi olarak adı geçen) bastırılmasından bir gün önce14 nisan 1925 saat 5.30'da bitlis'te cibranlı halit bey, teğmen ali rıza bey, damadı faik bey ile molla abdurrahman ile birlikte kurşuna dizildi.

ayrıca bakınız
 cibranlı halit bey
 seyit abdülkadir
 şeyh said

kaynakça

1882 doğumlular
türkiye kürtleri
bitlis'te ölenler
1925 yılında ölenler
i̇dam edilmiş türkler
20. yüzyılda osmanlılar
i̇dam edilmiş siyasetçiler
bitlis doğumlu siyasetçiler
kastamonu i̇stiklâl mahkemesi üyeleri
tbmm 1. dönem bitlis milletvekilleri
kurşuna dizilerek idam edilmiş kişiler
türkiye tarafından idam edilmiş kişiler