Ağaç

ağaç, botanikte çoğu türünde dalları ve yaprakları destekleyen uzun bir sürgüne ya da gövdeye sahip çok yıllık bir bitkidir. ağaç tanımı, bazı kullanımlarda sadece ikincil büyüme gösteren odunsu bitkileri, kereste olarak kullanılabilen bitkileri ya da belirli bir yüksekliğin üzerindeki bitkileri kapsayacak şekilde daha dar olabilir. daha geniş tanımlarda ise uzun palmiyeler, eğrelti ağaçları, muz ağaçları ve bambular da birer ağaç olarak kabul edilir. ağaçlar taksonomik bir grup değildir ancak, güneş ışığı için rekabet etmek adına diğer bitkilerden daha fazla yükseğe çıkmanın bir yolu olarak birbirinden bağımsız şekilde evrimleşip gövde ve dalları olan çeşitli bitki türlerini içermektedir. ağaçlar uzun ömürlü olma eğilimindedir ve bazıları birkaç bin yıl yaşar. ağaçlar 370 milyon yıldır dünya üzerindeki varlığını sürdürmektedir. dünyada yaklaşık üç trilyon olgunluğa erişmiş ağacın olduğu tahmin edilmektedir. 

aynı zamanda ağaçlar uçurum kenarlarına ve benzeri dikildikleri yerlere göre  heyelan, toprak kayması, sel gibi doğal afetleri de engeller.

tanım 

"ağaç" terimi genel bir deyiş olarak kullanılıyor olsa da bir ağacın ne olduğuna dair ne botanik olarak ne de ortak dilde evrensel olarak kabul görmüş kesin bir tanım yoktur. en geniş anlamıyla ağaç, fotosentetik yapraklarını veya dallarını yerden belirli bir mesafe üzerinde destekleyen, genel olarak uzun bir sürgüne ya da gövdeye sahip bir bitkidir. genellikle yükseklikleriyle tanımlanır. 0,5 ila 5 m arasındaki bitkiler çalı olarak adlandırıldığından, ağaçların minimum yüksekliği sadece kabaca tanımlanmaktadır. papaya ve muz ağacı gibi büyük otsu bitkiler bu geniş anlam dahilinde birer ağaç olarak kabul edilirler.

fizyoloji 
gövdesinden enine kesilen bir ağaç incelenecek olursa, en dışta kabuk, sonra yıllık halkaları meydana getiren hücre tabakaları ve en içte de öz kısım görülür.

bir ağacın gerçekten canlı olan biricik kısmı, kabuğun altında odunun yüzeyindeki ince bir hücre tabakasıdır. buna katman doku tabakası (kambiyum, soymuk) denir. bu tabaka ağacı geliştiren ve büyümesini sağlayan tabakadır. genç bir ağaca çivi çakıldığında veya ağaç bir dal verdiğinde, çivinin ve dalın yerden yüksekliği hiç değişmez.

ağaçların boyları ve yükseklikleri bir hayli değişiklik gösterir. boyları 3 metreden 140 metreye kadar, yaşları 30-40 yıldan 5000 yıla kadar olan ağaçlara rastlanmaktadır. dünyanın en yaşlı ve yüksek ağaçlarından olan ve abd'de sierra nevada dağlarında bulunan sekoyalar (sequoia) 110 m yüksekliğe ve 7 m çapa erişebilir. bunların yaşları da 4000 yılı bulmaktadır. avustralya'da yüksek boylu ormanlar meydana getiren okaliptüs ağaçları da 100 metreyi bulmaktadır. ağaçların yaşı bir hayli farklılık göstermektedir. son yıllarda dünyanın en yaşlı ağacının higori çamı (pirus aristata) olduğu belirlenmiştir.

yapraklar 
her yaprak, kendini dışarıya karşı koruyacak çok etkili bir tabaka ile sıkı sıkıya örtülüdür. hava, yaprakların altındaki çok küçük deliklerden stomaya girebilir. suyun buharlaşması da, yine bu deliklerden (por) sağlanır. yaprak ihtiyaca göre bu delikleri açar veya kapatır. ağaç kabuğu çok etkili bir su geçirmez zırhtır. bir ağaç, su buharının dışarı sızmasına karşı baştan aşağı bu tabaka ile örtülüdür.

bütün canlı varlıklar gibi ağacın da dokularının arasında devamlı bir su dolaşımı olur. bu su dolaşımının sağlanabilmesi için ağacın devamlı ve yeterli miktarda suya ihtiyacı vardır.

suyun yükselimi ve terleme 
bazı büyük ağaç türleri, ihtiyacı olan suyu 50 metrenin üzerinde bir yüksekliğe çıkarmak mecburiyetindedir. bu olayda önemli olan birinci kuvvet kılcallık olayıdır. odun boruları demetlerinde 20 metreye kadar etkilidir. i̇kinci kuvvet ise, kök basıncıdır. bu basınç ile ağaçta su 30 metreye kadar yüksekliğe çıkarılabilmektedir. bir diğer önemli kuvvet de yapraklardan suyun buharlaşması (terleme) ile meydana gelen emme kuvvetidir. buna kohezyon gerilimi de denir. terlemenin (transpirasyon) büyük kısmı gözeneklerle, az bir kısmı da diğer yüzeylerle sağlanır. kohezyon kuvveti su moleküllerini birbirine bağlar. bu gerilim, suyun kopmayan bir sütun hâlinde yükselmesini sağlar. sekoya gibi yüksekliği 100 metreyi bulan dev ağaçlarda su, tepelere kadar kohezyon kuvvetiyle yükselir.

yaşam döngüsü 
toprağa düşen tohumdan en önce fide meydana gelir. fide bir yıl sonra fidan halini alır. hücrelerinin çoğalmasıyla dal ve yapraklar, gövde ve kök olarak üç parçadan ibaret bir ağacın küçük bir modeli olur. her yıl ağacın dallarında ve köklerinde yeni sürgünler çıkarken, gövdede de bir tane yıllık halka meydana gelir. bu halkalar, ağacın enine büyüyerek yaptığı odun tabakasıdır. yağışı bol yıllarda, geniş bir halka; kurak geçen yıllarda ise, ince ve küçük bir halka meydana gelir. bu sayede ağaç türlerinin yaşı, halka sayısı sayılarak hesaplanabilmektedir.

kullanım alanları 
ağaçlar günlük hayatta çeşitli alanlarda yaygın olarak kullanılırlar. kâğıt yapımından mobilya yapımına, meyvelerinin besin olarak kullanımından süs ağaçlarına ve keresteye kadar, sayısız kullanım alanı vardır. ormanlar ise, bir memleketin iklimini ve ekonomisini etkileyecek kadar önemlidir.

ormanlarımızda tespit edilen ağaç türleri 
türkiye ormanlarında yaklaşık 150 ağaç türü bulunmaktadır. bunlar;

 kızılçam,	 pinus brutia
 karaçam,pinus nigra
 sarıçam, pinus silvestris
 fıstık çamı, pinus pinea
 halep çamı, pinus halepensis
 sahil çamı, pinus pinaster (maritima)
 monteri çamı, pinus radiata
 günlük çamı, pinus taeda
 kazdağı göknarı, abies equi-trajani
 uludağ göknarı, abies bormmülleriana
 doğu karadeniz göknarı,abies nordmanniana
 toros göknarı,abies cilicica
 doğu ladini, picea orientalis
 avrupa ladini, picea abies
 toros sediri, cedrus libani
 adi ardıç, juniperus communis
 sabin ardıcı, juniperus sabina
 finike ardıcı, juniperus phoenicea
 kokulu ardıç, juniperus foetidissima
 boylu ardıç, juniperus excelsa
 adi servi, cupressus sempervirens
 porsuk, taxus baccata
 douglas göknarı,pseudotsuga douglasi
 andız, arceuthos drupacea
 doğu kayını, fagus orientalis
 palamut meşesi, quercus aegilops
 saplı meşe, quercus robur
 sapsız meşe, quercus petreaea
 macar meşesi, quercus frainetto
 tüylü meşe, quercus pubescens
 mazı meşesi, quercus infectoria
 saçlı meşe, quercus cerris
 pırnal meşesi, quercus ilex
 kermes meşesi, quercus coccifera
 doğu karadeniz meşesi, quercus pontica
 istranca meşesi, quercus hartwissiana

 i̇spir meşesi, quercus macranthera
 kasnak meşesi, quercus vulcanica
 çoruh meşesi, quercus dschorochensis
 virjinya meşesi, quercus virgilinia
 brantii meşesi, quercus brantii
 lübnan meşesi, quercus libani
 makedonya meşesi, quercus trojana
 boz pırnal meşe, quercus aucheri
 mantar meşesi, quercus suber
 toros meşesi, quercus haas
 doğu gürgeni, carpinus orientalis
 adi kızılağaç, alnus glitunosa
 doğu kızılağacı, alnus orientalis
 fırat kavağı, popolus euphratica
 kara kavak, popolus nigra
 titrek kavak, popolus tremula
 anadolu kestanesi, castanea sativa
 adi dişbudak, fraxinus excelsior
 büyük yapraklı ıhlamur, tilia platyphyllos
 kafkas ıhlamuru, tilia rubra
 tüylü ıhlamur, tilia tomentosa
 avrupa ıhlamuru, tilia cordota
 ova akçaağacı, acer campestre
 kapadokya akçaağacı, acer cappadocicum
 çınar yapraklı akçaağaç, acer platanoides
 dağ akçaağacı, acer pseudoplatanus
 kafkas akçaağacı, acer trautvetteri
 tatar akçaağacı, acer tataricum
 i̇talyan akçaağacı, acer opalus
 doğu akçaağacı,acer orientale
 dişbudak yapraklı akçaağaç,acer negundo
 i̇ran akçaağacı, acer hyrcanum
 üçdilimli akçaağaç, acer monspessulanum
 ova karaağacı, ulmus cempestris
 hercai karaağaç, ulmus laevis
 dağ karaağacı, ulmus montana

 asya karaağaç, ulmus pumila
 kırmızı karaağaç, ulmus rubra
 kayacık, ostrya carpinofolia
 akçaağaç yapraklı çınar,platanus acerifolia
 batı çınarı, platanus occidentalis
 doğu çınarı, platanus orientalis
 okaliptus, eucalyptus camaldulensis
 sığla, liquidambar orientalis
 adi fındık, corylus avellana
 türk fındığı, corylus sylvatica
 ak söğüt, salix alba
 badem yapraklı söğüt, salix amygdalina
 salkım söğüt, salix babylonica
 keçi söğüdü, salix caprea
 boz söğüt, salix cinerea
 kara söğüt, salix nigra
 sepetçi söğüdü, salix viminalis
 beyaz huş, betula alba
 kara huş, betula nigra
 tüylü huş, betula pubescens
 adi huş, betula verrucosa
 kıbrıs akasyası, acacia cyanophylla
 yalancı akasya, robinia pseudoacacia
 kiraz, prunus avium
 üvez, sorbus aucuparia
 ceviz, juglans regia
 yabani zeytin, olea europaea
 akdeniz defnesi, laurus nobilis
 adi şimşir, buxus sempervirens
 orman gülü, rhododendron ponticum
 kocayemiş, arbutus unedo
 harnup (keçiboynuzu), ceratonia siliqua
 diğer yapraklılar

 cinsler 

 abies,	göknar
 acacia,	akasya
 acer,	akçaağaç
 actinostrobus,	servi çamı
 athrotaxis,	tasmanya sediri
 aesculus,	at kestanesi
 agathis	
 ailanthus,	kokarağaç
 albizia,	gülibrişim
 alnus,	kızılağaç
 amentotaxus araucaria,	arokarya
 arbutus,	koca yemiş
 aucuba,	akuba 
 austrocedrus,	şili sediri
 berberis,	kadıntuzluğu
 betula,	huş
 biota	doğu mazısı
 broussonetia,	kağıt dutu
 buxus,	şimşir
 calocedrus,	su sediri
 camellia	
 carpinus,	gürgen
 carya 	
 castanopsis	
 catalpa,	katalpa
 cathaya	 cephalotaxus celtis,	çitlenbik
 ceratonia,	keçiboynuzu
 cercidiphyllum,	katsura ağacı
 cercis,	erguvan
 chamaecyparis,	yalancı servi
 citrus,	limon,portakal,greyfurt,mandalina
 clematis,	akasma
 cornus,	kızılcık
 corylus,	fındık
 cotinus,	sumak
 cotoneaster,	dağ muşmulası
 crataegus,	alıç
 cryptomeria,	japon çamı
 cunninghamia,	tırpan ağacı
 cupressocyparis, 	melez servi
 cupressus,	servi
 cydonia,	ayva
 daphne dalbergia,  pelesenk ağaçları	
 diospyros,	trabzon hurması, abanoz
 dipteronia 	

 elaeagnus,	i̇ğde
 eriobotrya, 	malta eriği
 eucalyptus,	okaliptüs
 euonymus,	papazkülahı
 fagus,	kayın
 ficus,	i̇ncir
 fitzroya	patagonya servisi
 forsythia,	altınçanak
 fraxinus,	dişbudak
 fuchsia,	küpe çiçeği
 ginkgo,	mabet ağacı
 gleditsia,	yabani keçiboynuzu
 hedera,	sarmaşık
 hibiscus, 	ağaçhatmi
 hippophae,	yalancı iğde
 hydrangea,	ortanca
 i̇lex,	çobanpüskülü
 jacaranda	
 jasminum,	yasemin
 juglans,	ceviz
 kalmia keteeleria, yalancı göknar
 koelreuteria,	fener ağacı
 laburnum,	sarısalkım
 lagerstromeia,	oya ağacı
 larix,	melez
 laurus,	defne
 ligustrum,	kurtbağrı
 liquidambar,	sığla ağacı 
 liriodendron,	lale ağacı
 lithocarpus	
 lonicera,	hanımeli
 maclura,	yalancı portakal ağacı
 magnolia,	manolya
 mahonia,	sarıboya ağacı
 malus, 	çiçek elması
 melia,	tespih ağacı
 mespilus,	muşmula
 metasequoia,	su ladini
 microbiota	
 morus,	dut
 myrtus,	mersin
 nerium,	zakkum
 nothofagus,	yalancı kayın
 olea,	zeytin
 osmanthus	
 ostrya,	kayacık
 paulownia	 pavlonya, i̇mparator pavlonyası
 phellodendron,	mantar ağacı

 phillyrea,	akçakesme
 phoenix,	hurma
 picea,	ladin
 pinus,	çam
 pistacia,	sakız ağacı, menengiç
 pittosporum	
 platanus,	çınar
 podocarpus	 taşporsuğu
 populus,	kavak
 prunus,	kiraz,erik,şeftali,kayısı
 pseudolarix,	yalancı melez
 pseudotaxus	 çin yalancıporsuğu
 pseudotsuga,	duglas göknarı
 pterocarya,	kanatlı ceviz
 punica,	nar
 pyracantha,	ateşdikeni
 pyrus,	armut
 quercus,	meşe
 reklam,	reklam ağacı
 rhamnus,	cehri
 rhododendron,	ormangülü
 robinia,  yalancı akasya
 salix,	söğüt
 sambucus,	mürver
 sassafras	
 sciadopitys,	japon şemsiye çamı
 sequoia,	sekoya
 sequoiadendron,	mamut ağacı
 sophora,	sofora
 sorbus,	üvez
 syringa,	leylak
 taiwania	
 tamarix,	ilgın
 taxodium,	bataklık servisi
 taxus, 	porsuk
 tetraclinis berberistan mazısı	
 thuja, 	mazı
 thujopsis, 	yalancı mazı
 tilia,	ihlamur
 torreya	
 tsuga,	suga
 ulmus,	karaağaç
 vaccinum,	yaban mersini
 viburnum,	kartopu
 washingtonia,	kanarya palmiyesi
 wisteria,	morsalkım
 yucca,	avize ağacı
 zelkova,	 zelkova
 ziziphus'',	hünnap

ayrıca bakınız 
 orman genel müdürlüğü
 tema

kaynakça

dış bağlantılar 
 t.c. tarım ve orman bakanlığı- ağaçlandırma ve erozyon kontrolü seferberliği

 
botanik