Bornova

bornova, türkiye'nin i̇zmir ilinin bir ilçesidir. i̇lçenin doğusunda kemalpaşa, güneyinde buca, batısında konak ve bayraklı, kuzeybatısında karşıyaka ve menemen ilçeleri, kuzeyinde manisa ili bulunmaktadır.

yamanlar dağı'nın eteğinde, 38 derece kuzey enlem ve 27 derece doğu boylamı üzerinde yer alır. i̇zmir kent merkezinin 8 km kuzeydoğusunda, i̇zmir körfezi'nden 3 km doğudadır. belediye teşkilatı 1882 yılında kurulmuş, 1957 yılında ilçe hâline gelmiştir. yüzölçümü 220 km²'dir.

ege üniversitesi'nin ana kampüsü ve üniversite ile aynı adı taşıyan, türkiye'nin en büyük hastanelerinden biri olan ege üniversitesi hastanesi bu ilçede bulunmaktadır. ayrıca yaşar üniversitesi'nin selçuk yaşar yerleşkesi de bornova ağaçlıyol mevkiindedir.

i̇ki büyük askeri birliğin yanı sıra, i̇zmir-i̇stanbul, i̇zmir-ankara, i̇zmir-aydın ve i̇zmir-çanakkale karayolu ağlarının merkezinde bulunması, 2000 yılında metronun bornova'ya uzanması ve i̇zmir otogarı'nın ilçe içinde konuşlandırılmış olması ve bornova-kavaklıdere-işıkkent üçgeninin sanayi bölgesi olarak saptanması ve 4 sanayi sitesinin yerleşim alanı içinde bulunması, bornova'nın gelişimine bugün ve gelecekte etki yapacak unsurların başında gelmektedir. kavaklıdere, çiçekli, kayadibi ve diğer semtleriyle i̇zmir'in akciğeri konumunu sürdürmektedir.

tarihçe 

i̇smi osmanlı kayıtlarında birunabad olarak geçmiş ise de, farsça "dış, harici" anlamına gelen "birun" kelimesinin, genellikle yer isimlerinde bir özel isimle birlikte kullanılan "-abad" takısı (i̇slamabad, haydarabad gibi) ile pek uyuşmaması, birunabad'ın başka bir ismin tahrif edilmiş veya uyarlanmış şekli olabileceğini düşündürmektedir. i̇smin başlangıçta "burunova" şeklinde geçtiği de öne sürülmüştür. bornova osmanlı devrinin sonlarına kadar bir hristiyan yerleşimi olarak kaldı. evliya çelebi seyhatnamesinde i̇zmir'e gelidiğinde bornova'dan da bahseder; "ama burun-âbâd bunlardan mahsullü, sümüklü, murdar, mebrum kazadır, zira cümle halkı uğursuz rum'dur." 

bornova'nın çekirdeği bugün erzene mahallesi diye anılan mahallenin hükûmet konağı'nın arkasında kalan ve eski adı havuzbaşı olan kısmıdır. tarihi 1800'lere varan iki katlı ve bahçeli rum evlerine hâlâ rastlanabilen (ve çoğu yenileme ve yeniden değerlendirilmeye muhtaç) erzene, 1924 nüfus mübadelesi'nden sonra, önce kavalalılar ve giritlilerce iskan edilmiş, 1950 sonrasında da yugoslavya göçmenlerini barındırmıştır. ayrıca erzene'nin yanıbaşında başlangıcından beri bir roman mahallesi bulunmuştur. kavalalılar, o dönemde tarım arazisi olan bornova ovasında tütüncülükle, giritliler sebze meyvecilikle, yugoslavyalılar ise bölgedeki mensucat fabrikalarında işçilik yaparak türkiye ekonomisine ilk adımlarını atmışlardır.

bornova, osmanlı devleti'nin son dönemlerinde ve özellikle 1865'te halkapınar çıkışlı bir demiryolu hattının buraya uzatılmasıyla, i̇zmir'in zengin levanten ailelerinin tercih ettiği bir yerleşim mekanı olmuştur. i̇zmir merkezinden daha ferah ve serin havası ve 1980'li yıllara kadar i̇zmir ile arasında varlığını sürdüren mandalina bahçelerinin nezih ortamı, i̇ngiliz konsolosluğu rezidansının ve çoğu i̇ngiliz kökenli pek çok ailenin muhteşem konaklarının bornova'da inşa edilmesi sonucunu doğurmuştur (i̇talyan ve fransız kökenli levantenler daha ziyade buca'yı tercih etmişlerdir.)

anekdotik bazda, türkiye'deki ilk futbol maçı 1890 yılında i̇zmir'e gelen i̇ngiliz denizcilerle i̇zmirli gençler arasında bornova'da, ülkemizdeki ilk atletizm yarışmaları da 1895'te yine bornova'da gerçekleşmiştir.

i̇zmir'in kurtuluş günü olan 9 eylül 1922'de türk ordusu i̇zmir'e bornova'nın üst kısmındaki belkahve geçidi mevkiinden girmiş, nif'te (kemalpaşa) gecelediği 8 eylül akşamının gecesinde muzaffer orduların komutanı mustafa kemal paşa, belkahve'ye çıkıldığında ayakların altında bütünüyle uzanan i̇zmir'i ilk kez buradan görmüştür.

coğrafya 
bornova'nın yüzölçümü 220 km2'dir. i̇lçenin doğusunda kemalpaşa, güneyinde buca, batısında konak ve bayraklı, kuzeybatısında karşıyaka ve menemen ilçeleri, kuzeyinde manisa ilinin yunusemre ilçesi bulunmaktadır.

nüfus

spor 
i̇lçedeki spor tesisleri arasında bornova aziz kocaoğlu stadyumu, buz sporları salonu ve ülkü park bulunur.

yönetim

belediye başkanları 

 i̇zmir büyükşehir belediyesi başkanı ahmet piriştina'nın 2004 haziranı'nda ani ölümü üzerine, meclis oylaması yapılarak yine aynı yıl bornova belediye başkanlığı'nı yapan aziz kocaoğlu i̇zmir büyükşehir belediye başkanlığına getirildi. ve bornova belediye başkanlığına ise bornova belediye meclis üyeleri oylaması ile chp'li isim süleyman sırrı aydoğan seçildi.

eğitim 
ege üniversitesi ve yaşar üniversitesi'ne ev sahipliği yapan ilçede, aralarında bornova anadolu lisesi, i̇zmir fen lisesi, suphi koyuncuoğlu anadolu lisesi, yunus emre anadolu lisesi, cem bakioğlu anadolu lisesi, kars halil atilla i̇lkokulu, 9 eylül i̇lkokulu, özel ege lisesi ve mazhar zorlu mesleki ve teknik anadolu lisesi'nin de olduğu ortaöğretim kurumları hizmet vermektedir.

altyapı

sağlık 
ege üniversitesi tıp fakültesi hastanesi'nin gelişmesi, ege ve yurt çapında ün kazanması da bornova'yı bir çekim merkezi haline getiren bir başka etkendir. ayrıca bölge metro durağı mevkiinde kurulan şifa üniversitesi hastanesi'de ilçenin sağlık merkezi haline gelmesine katkıda bulunmaktadır. bugün ilçede, 1 devlet hastanesi, 2 tıp fakültesi hastanesi, 19 sağlık ocağı, 1 ssk dispanseri, 6 sağlık evi, 1 verem savaş derneği, 1 diş enstitüsü, 28 tıp laboratuvarı ve 208 eczane hizmet vermektedir.

ulaşım 
i̇zmir çevre yolu ve i̇zmir-gebze otoyolu ilçeden geçmektedir. i̇lçede i̇zmir metrosunun altı istasyonu mevcuttur. i̇zmir şehirlerarası otobüs terminali de ilçede yer almaktadır. i̇lçede dört bisim istasyonu bulunmaktadır.

kültür varlıkları

ana yapılar 

 bornova belediyesi atatürk kitaplığı (belhomme (wolf) köşkü (atatürk kitaplığı))
 bornova halk eğitimi merkezi
 bornova belediyesi şehir tiyatrosu
 i̇zmir edebiyat müze kütüphanesi (tristramp köşkü)
 bornova belediyesi bornova kent arşivi ve müzesi dramalılar köşkü
 peterson köşkü
 arkas deniz tarihi merkezi
 yeşil köşk
 murat köşkü
 arkas sanat bornova  (mattheys köşkü)

hanlar 

 çarşı han
 ağa mustafa bey ( rıza bey ) i̇ş hanı

tarihi camiler 

 yıkık minare camisi
 hüseyin i̇sa bey camii
 küçük camii

kiliseler 

 st. mary magdalene anglikan kilisesi 
 santa maria kilisesi

sinagoglar 
 algranti sinagogu
 levi sinagogu

anıtlar ve heykeller 

 bornova sarı köşk atatürk büstü
 bornova atatürk heykeli
 bornova futbolcu heykeli
 bornova aşık veysel heykeli
 bornova amazon heykeli
 bornova kadın ve yaşam anıt parkı anıtı
 bornova meçhul kadın anıtı
 football club smyrna (i̇zmir futbol kulübü) anıtı

kardeş kentler 

  gazimağusa, kuzey kıbrıs
  koşukavak, bulgaristan
  mavrova ve rostuşa, makedonya
  mestanlı, bulgaristan
  tuzla, bosna-hersek
  yeni pazar, sırbistan

kaynakça 
özel

genel

dış bağlantılar 

 bornova kaymakamlığı 
 bornova belediyesi