Mustafa Babanlı

mustafa baba oğlu babanlı (azeri: mustafa baba oğlu babanlı, 21 şubat 1968, saatlı), fizik bilimleri profesörü, azerbaycan devlet petrol ve sanayi üniversitesinin rektörü.

eğitim ve öğretim kariyeri 
mustafa baba oğlu babanlı 21 şubat 1968`te azerbaycan ssc`nin saatlı rayonunda öğretmen bir ailede dünyaya geldi. 1983`te fizik ve matematik lisesinden mezun olduktan sonra, kiev politeknik enstitüsü'nde (şimdiki kiev ulusal teknik üniversitesi) mühendislik ve fizik fakültesine dahil oldu.

hamlet i̇sahanlı 1948 yılının 1 martında gürcistan ssc’nin  gardabani (eskide "karayazı")  ilinin kosalı köyünde doğdu. 1965’te lise eğitimini “altın madalya” ile bitirip azerbaycan devlet üniversitesinin (şimdiki bakü devlet üniversitesi) mekanik-matematik bölümünü kazandı. 1970 yılında buradan takdirname ile mezun oldu. aynı sene arkadaşı naile askerli ile evlendi. 1970-1973 yılları arasında azerbaycan i̇limler akademisi matematik ve mekanik enstitüsü tarafından m.v. lomonosov’un adını taşıyan moskova devlet üniversitesine doktora eğitimi için gönderilir ve 1973 yılında “operatör yığılımların spectral teorisinin bazı problemleri” konulu doktora teziyle fizik-matematik bilimleri doktoru (ph.d) unvanını aldı.

bu yıllarda bilimsel çalışmaları sscb, abd, birleşik krallık, kanada ve almanya gibi  ülkelerin saygın bilim dergilerinde hamlet i̇sayev imzası ile yer aldı. daha sonra 1983 yılında moskova’da sovyet i̇limler akademisi matematik enstitüsünde “çok parametreli spectral teorinin bazı problemleri” konulu yüksek doktora  (d.s.) tezini  savundu ve bir dönem sonra sovyet komitesi tarafından profesör unvanını aldı.

hamlet i̇sahanlı imzası ile çok sayıda bilim, eğitim, kültür, edebiyat, felsefe gibi sosyal bilimler alanlarında makale ve kitap yayınlattı.

1991 yılında azerbaycan’da amerika ve avrupa eğitim sistemlerine uyğun eğitim-öğretim yapacak ilk özel üniversitenin temellerini atmak üzere i̇ngilisdilli azerbaycan üniversitesinin kurulması için çaba gösterdi ve  azerbaycan sovyet respublikası bakanlar kurulunun 20 aralık 1990 ve azerbaycan respublikası bakanlar kabinesinin 18 mart 1991 tarihli karaları ile azerbaycan’ın ilk özel ünıversitesini kurmayı başardı. ve azerbaycan’ın ilk özel üniversitesinin kurucu rektoru olarak faaliyete başladı.  daha sonra hazar üniversitesi adını alan bu bilim, kültür ve eğitim kurumu azerbaycan’ın meşhur, güzide üniversitelerinden biri oldu.

2010 yılına kadar hazar üniversitesinin rektörlüğünü yapan i̇sahanlı, daha ziyade üniveristenin strateji planlaması ile ilgilenmek ve aynı zamanda kendi bilimsel ve edebi çalışmalarına daha fazla zaman  ayıtmak amacıyla yeni rektör arayışına girdi. 2010 eğitim-öğretim yılı etibariyle hazar üniversitesi mütevelli heyet başkanlığı görevini yürüten hamlet i̇sahanlı, rektörlüğü amerikali aday prof.dr. john ryder’a bıraktı.

hamlet i̇sahanlı yeniliköi kişiliğini sahibi olduğu üniversitenin mütevelli heyetine yabancı ülkelerden, aynı zamanda türkiye’den seçilmiş üyelerden oluşturmak suretiyle de göstererek bu konuda da bir ilke imza atmış oldu.

hamlet i̇sahanlı değerli bilim insanı ve eğitimci kimliğile birlikte, aynı zamanda toplumun kültür ve sanat hayatına katkıda bulunan, siyasal kültürün ve basın-yayın kültürünün gelişmesinde önemli rol oynayan aydın kimliği ile de tanınmaktadır.

hamlet i̇sahanlı - matematikçi 
hamlet i̇sahanlı fen bilimlerinde gerçek araştırmacı ve  zengin riyazi kültüre sahip bilim insanı olarak kabul edilmiştir. o önce kendine eş olmayan operatör yığılımlar teorisini geliştirmiştir.  daha sonra o, matematiğin riyazi fizikten kaynaklanan bir bölümünün - çokparametrli spectral teorinin çok önemli konularında derin araştırmalar yapmış ilk sovyet bilim insanıdır, zaten bu teorinin kurucularından biri sayılır.

hamlet i̇sahanlı, moskova matematik okulunun temsilcisi olmakla birlikte, abd, büyük britanya, almanya, kanada gibi ülkelerdeki bilimsel çalışmaları yakından takip ediyordu. daha “demir perde” döneminde bile, tüm zorluklara rağmen batı dünyasını sadece uzaktan değil, bilhassa davetli profesör kibi çalışarak da öğreniyordu. ayrıca, avrupa, amerika, asya ve afrika`daki birçok bilim kuruluşları, akademi ve üniversiteler hamlet i̇sayev`i seminerlere, konferanslara ve ortak projelere davet ediyordu. aynı zamanda, o da meslektaşlarını moskova ve bakü`de ağırlıyor  ve daha sovyet döneminde uluslararası bilim ağı kurmayı başarıyordu. ve hamlet i̇sayev daha sonra bu bilimsel ilişkiler ağını kuracağı hazar üniversitesinde daha da geliştirip genişleterek üniversitesine uluslararası statü kazandıracaktı.

hamlet i̇sahanlı'nın matematiksel araştırmaları, ülkesinden asılı olmayarak, bu ilmin duayenleri tarafından yüksek değerlendirilir ve takdir edilirdi, mesela, ssri̇ i̇limler akademisi üyelerinden n.n. boqolyubov, v.s. vladimirov, s.m. nikolski, ünlü matematikçilerden b.m. levitan, v.b. lidski, a.q. kostyuçenko, a.a. dezin, v.a. sadovniçi (şimdi m.v.lomonosov moskva devlet üniversitesinin rektörü),  f. atkinson (toronto üniversitesi), p.j. browne (kalgari üniversitesi), zahid halilov, mirabbas gasımov ve diğer matematikçiler tarafından. onun bilimsel çalışmaları sovyet i̇limler akademisinn üst kurulunun (prezidyumunun) “yılın en başarılı araştırmaları” listesinde yer almıştır.

hamlet i̇sahanlı - şair 
hamlet i̇sahanlı, ister azerbaycan'da isterse de sınırlar ötesinde sadece bilim insanı, profesör, eğitimci kimliğiyle değil aynı zamanda yetenekli bir şair olarak da tanınır. bilim insanlığında olduğu gibi şairliği de edebiyat üstatları tarafından takdir edilir, şiirleri bilim insanları ve araştırmacılar tarafından öğrenilir, tahlil edilir. i̇sahanlı, çocuk yaşlarından itibaren şiir yazmasına bakmayarak, bu işi meslek edinmemiş, uzun bir süre hobi olarak devam ettirmiştir. fakat belli bir dönem sonra yayınlanmaya başlayan şiirleri geniş yankı bulmuş, şiir kitapları azerbaycan'dan başka rusya, çin, i̇ran, gürcistan, pakistan ve diğer ülkelerde tercüme edilerek yayınlanmıştır.

şiir kitapları 
(kitapların adı basıldığı dilde verilmektedir)

 təzadlar. xəzər universitəsi nəşriyyatı, bakı, 2001.
 bu da bir həyatdı. xəzər universitəsi nəşriyyatı, bakı, 2004.
 dördlüklər. xəzər universitəsi nəşriyyatı, bakı, 2007.
 ziyarət. xəzər universitəsi nəşriyyatı, bakı, 2009.
 koнтpacты. kнигa cтихотворений (в переводах аллы ахундовой). "изoгpaфъ", моcква (moskva), 2006. (rusça)
 şeirə dönən duyğular, əxtər nəşriyyatı, tebriz, 2004 (”ﺭﻻﻮ۔۔ﻐﯿﻮﺩ ڹ۔۔ﻧﺅﺪ ﮦﺭﻌﺷ”) 
 təzadlar. əxtər nəşriyyatı, tebriz, 2005 (“ﺭﻻﺩﺎﻀﺘ”)
 bu da bir həyatdı. əxtər nəşriyyatı, tebriz, 2005 (“ﯼﺩڌﺎﯾﺣﺭﯾﺒ ﺍﺩﻮﺒ”) 
 sitotxlis poezia (ömür poeziyası).(gürcüce, i̇mir məmmədlinin çevirisinde). "i̇ntellekt", tiflis, 2004 (ჰამლეთ ისახანლი.  სიცოცხლის პოეზია) 
 təzadlar. bu da bir həyatdı. (çince) -(putonghua-mandarincə) 咍姆雷特诗迭/(阿塞) 咍姆雷特.伊萨赞里著; 陈子慕译.一北京:中央编译岀版社. cctp - central compilation & translation press, beijing (pekin), 2009.

şiirleri dahil olan bazı toplu ve dergiler 
(toplu ve dergilerin adı basıldığı dilde verilmektedir)

 azərbaycan sevgi poeziyası. üçüncü kitab. tərtibçi: hamlet i̇saxanlı. xəzər universitəsi nəşriyyatı, bakı: 2009. isbn 978-9952-20-051-5
 poetry of azerbaijan. a drop in the ocean. compiled and edited by dr. eynulla madatli. leaf publications-i̇slamabad, 2010.
 д. каракмазли. вкус инжира: стихи и переводы. баку: юрд, 2005 (стр. 180-190) (rusça)
 дружба народов, №2, 2007, москва (стр. 161-164) (rusça)
 poetik tərcümələr. 1-ci toplu. tərtibçi: hamlet i̇saxanlı. xəzər universitəsi nəşriyyatı, bakı, 2005 (səh. 180-195 və  234-281) (azerice, i̇ngilizce, rusça, fransızca)

çevirileri 
hamlet isahanli’nın çokyönlü araştırmacı ve üretici kimliği içinde çevirmenliği özel bir yer tutar. şaır kişiliğinden kaynaklanan estetik duygular onu farklı dillerde yazılmış güzel eserleri orijinalinden kendi ana dilinde seslendirmeye itmiştir. böylece, v.a. jukovski, f. baratınski, f. i̇. tyutçev, a.fet, sergey yesenin, nikolay gumilyov, anna ahmatova, alla ahundova, george gordon byron, w. bleyk, r. herrik və gerard de nerval gibi rus, i̇ngiliz ve fransız şairlerinin şiirleri azerbaycan türkçesine hamlet i̇sahanli’nın şiirselliği ile   çevrilmiştir. isahanli’nın çevirileri rus, ingilis ve fransız dillerinden azerbaycan türkçesine ve azerbaycan türkçesinden de bu diller  yapılmış diğer  çevirilerle birlikte yine i̇sahanli’nın editörlüğü altında kitap halinde basılmıştır:
"poetik tərcümələr. 1-ci toplu". xəzər universitəsi nəşriyyatı, bakı, 2005.

sosyal bilimler 
hamlet i̇sahanlı’nın bılımsel çalışmalarında tarıh felsefesı, siyasetbilimi ve uluslararası ilişkiler, eğitim ve kültür tarihi önemli yer tutmaktadır. isahanlı değerli bilim insanı olmakla birlikte değerli ve . onun milletinin istikbalini düşünen aydın olarak yazdığı: “milli azadlık harekatı hakkındaki düşünceler”, “amerıka azerbaycanlıların gözüyle”, “dağlık karabağ problemi üzre danışıklar. buradan hara gedirik?”, “sovyetleşme, kollektivleşme ve sovyet totalitarizmi” gibi makaleleri ve sunumları hem azerbaycan’da, hem de uluslararası konferanslarda ilgiyle dinlenmiştir. 
i̇sahanli’nın tarih ve tarih felsefesile ilgili çalışmalarını yansıtan “geçmişin felsefesi veya tarih nasıl yazılır?" konulu  seri makalesi, hem de i̇slam medeniyetine, ortaçağ i̇slam dünyasındakı bilim, kültür, eğitim ve teknolojinin gelişimi ve bütün bunların avrupa üzerındeki etkilerini anlatan makaleleri bulunmaktadır. 
i̇sahanli’nın gerçek anlamda aydın olma vasfını yansıtan, azerbaycan’ın bilim ve kültür hayatına katkı sağlayan faaliyetlerinden birisi de, hiç şüphesiz, kurucusu olduğu üniveristede her ay düzenli olarak kurduğu “i̇lim ve sanat meclisi” adlı bilimsel oturumdur. başkanlığını kendisi yaptığı ve çeşitli konularda, farklı ülkelerden davet edilmiş güzide bilim insanlarının, öğretim üyelerinin,  aynı zamanda genç ve yetenekli öğrencilerin katılımı ve tartışmalarıyla gerçekleşen bu bilimsel ve kültürel etkinlik hazar üniversitesinin ülkede ve uluslararası mekanda tanınan etkinliklerinden sadece birisidir. bu konferans ve oturumların bildiri kitapları da aynı zamanda seri çekilde yayınlanmaktadır.

ayrıca bakınız 
hazar üniversitesi

kaynakça 
 "isayev (isaxanli) hamlet abdulla". see in: "azerbaijan mathematicians xx century = математики азербайджана хх век" by м.b. babayev, e. taghizadeh, k. musayev. baku, oka ofset, 2007; p. 77. 
 metin turan. yeni azerbaycan şiiri ve hamlet i̇sahanlı. li̇ttera. edebiyat yazıları. ankara, 2004, cilt 14, s. 163-168. ayrıca bakınız: 525-ci qəzet, 2005, 12 oktyabr, s. 7 (bakü, azerbaijan).
 elza semedli. i̇stanbul`a rasyonel-estetik bakış. xəzər xəbər, № 285, s. 19-22. may, 2010 (bakü, azerbaijan).
 fuad tanrıverdiyev. "hamlet i̇saxanlı. alim və qurucu ömrü". bakı, 1997. 
 knyaz aslan, vahid ömərli. "bu dünyaya nə gətirdim...hamlet i̇sayev (i̇saxanlı). что в этот мир принес я..."  bakı, 2005 (azerice ve rusça kitap).   
 hamlet isayev (issakhanly) in "who's who in the former soviet union". surrey, england: debrett's peerage ltd., 1994; p. 22-23.

dış bağlantılar 

 hamlet i̇saxanlı (in azeri, english, russian, and german)
 xəzər universitetinə xoş gəlmisiniz (i̇n english and azeri)

yaşayan insanlar
1968 doğumlular
azeri fizikçiler
azeri bilim insanları
azerbaycan devlet petrol ve sanayi üniversitesi
azerbaycan devlet petrol ve sanayi üniversitesi öğretim üyeleri