Fringe

fringe, j. j. abrams, alex kurtzman ve roberto orci tarafından kurgulanan amerikan bilimkurgu dizisi. dizide kamu güvenlik teşkilatı (department of homeland security) denetimi altındaki fbi'ın bir kolu olan ve boston, massachusetts merkezli fringe bölümü anlatılmaktadır. fringe takımı korkunç ve tüm dünyayı etkileyebilecek açıklanamayan olayları açıklamak için alışılmamış bilimsel yöntemlerden ve fbi soruşturma yöntemlerinden yararlanmaktadır. dizinin yapımında, "lost", "the x-files", "altered states" ve "the twilight zone" dizilerinden ilham alınmıştır.

dizinin prömiyeri kuzey amerika'da fox yayın şirketi tarafından 19 ağustos 2008'de yapılmıştır. fringe dizisi fox'un remote-free tv girişiminin bir parçası olmuştur. dizi televizyonlardaki diğer dramalara göre daha uzun sürmektedir. reklamlar için verilen ara dizinin süresini 6 dakika daha uzatmaktadır. dizi reklam arası verdiğinde ekranda reklamların ne kadar süreceğini gösteren bir yazı çıkmaktadır. 1 ekim 2008'de dizinin birinci sezonu 22 bölüme yükseltildi. daha sonra bu karar değiştirilerek 12 mayıs'ta 20. bölümünde ilk sezonun finali yapıldı. dizinin ikinci sezona başlaması kararı alındı. i̇kinci sezon prömiyeri 18 eylül 2009'da yapıldı ve fox'un "remote-free tv" denemesi ise daha fazla devam ettirilmedi.

6 mart 2010'da entertainment weekly ve variety dergileri dizinin üçüncü sezondan devam edeceğini açıkladı. daha sonra ise bu sezonun 22 bölüm olacağı açıklandı. dizi 18 ocak 2013 tarihinde 5. sezon 13. bölümüyle final yapmıştır.

konu 

fringe özel ajan olivia dunham, çılgın bilim insanı walter bishop ve üstün zekalı oğlu peter bishop'ın metafizik ve ileri bilim ile ilgili konuları araştırmasını anlatmaktadır. j.j. abrams dizinin losta benzemeyeceğini ve dizinin takibinin kolay olacağını söylemiştir. eylül 2009'da yayınlanan bir röportajda abrams: 
lost çok karmaşık ve her bölümü izlenmesi gereken bir dizi olduğu için belirli bir ün kazanmıştı, fringe bizim için birçok açıdan bize kapsamlı bir hikayesi ve finali olan bir dizi yapmanın mümkün olduğunu gösteren bir deneydi ki fringe bunu başardı... bunlara sahip bir dizi yapabiliriz, sonuç olarak dizi bir yönde ilerliyor ve ortada anlatılan harika bir hikaye var. ayrıca bu, dördüncü bölüme geçmek için önceki bölümleri izlemek zorunda bırakmayan bir dizi. dizinin diğer bir yaratıcısı fringe hakkında bu yorumu yapmıştır. the x-files'dan ilham alındı ama karakterler baştan sonra farklılaştırıldı ve tamamen farklı bir tarz oldu.

sezon özetleri

birinci sezon 

tüm dünyada nedeni belirlenemeyen ve deney olduğu düşünülen olaylar (yeni doğan bir bebeğin çok hızlı yaşlanıp birkaç dakika içinde ölmesi vb.) the pattern ile ilişkilendirilmektedir. olivia dunham, walter bishop ve oğlu peter bishop bu olayları açıklamak ve bağlantılarını bulmak için görevlendirilirler. pattern'''dan yola çıkan ekip massive dynamic adındaki dünya teknoloji pazarını elinde bulunduran şirketle bağlantı bulurlar ve düşmanlarının zft (zerstörung durch fortschritte der technologie) adındaki bioterörist grubu olduğunu öğrenirler. bu grup walter ve william bell(walter'ın eski laboratuvar ortağı ve massive dynamic'in kurucusu)'in geliştirdiği cortexiphan adındaki ilaçla paralel evrenle yaşadığımız evreni birbirlerine bağlamak istemektedirler. bu ilacın denemeleri olivia ve diğer çocukların oluşturduğu bir grup üzerinde denenmiştir. birinci sezon olivia'nın paralel evrene geçip william bell ile 11 eylül saldırıları'nda yıkılmış i̇kiz kuleler'de konuşma yapmasıyla bitmiştir.

 i̇kinci sezon 

i̇kinci sezonunun çoğu bölümünün konusu paralel evren ile ilgilidir. peter'ın yaşadığımız evrende çocukken geçirdiği bir hastalık yüzünden öldüğü bu sezonda kesinleşmiştir. walter bu olaydan sonra diğer evrene geçmenin yolunu bulmuş ve peter'ı yaşadığımız evrene getirmiştir ve bu olayı hiç kimseye anlatmamıştır. bu olay paralel evrende yumuşak nokta(soft spot)ların oluşmasına neden olmuştur. diğer evrendeki walter (walternate), savunma bakanı olmuştur ve fringe departmanı bizim evrenimizden çok daha güçlüdür. bizim evrenimize geçmek için şekil değiştirme teknolojisini geliştirmişler ve peter'ı geri getirmeye çalışmışlardır. the observer (gözcü) walter'ı daha önce uyarmış ve peter diğer evrene geçerse iki evrende de büyük bir felaket meydana gelir demiştir. bu felaketin olivia'nın william bell ile konuşmasını hatırlaması üzerine great storm yani iki evrenin birbiri içine geçerek bir tanesinin hayatta kalması olayı olduğunu anlamışlardır.

paralel evrenden gelen bir şekildeğiştirici charlie francis 'i öldürüp onun yerine geçmiştir ve ajanlarından biri olan thomas jerome newton'ı bulmuştur. newton'ın elinde walter'ın isteği üzerine william bell'in beyninden çıkardığı evrenleri birbirine bağlamak ile ilgili bilgiler vardır. fringe ekibi newton'ı durdurmaya çalışırken olivia'nın cortexiphan temelli yeteneği olan diğer evrenden gelen eşyaları daha parlak görebilme yeteneği ortaya çıkmış ve peter hakkındaki gerçeği öğrenmiştir. walter,olivia'ya ona kendisinin söyliyeceğini söylemiştir fakat newton'ın faaliyetleri sonucunda peter gerçeği öğrenmiş ve kaçmıştır. walternate peter'ı bulmuş ve ona paralel evrene yani evine dönmeyi teklif etmiştir ve peter bu öneriyi kabul etmiştir.

olivia ve walter cortexiphan deneyinde kullanılan diğer kişilerle birlikte paralel evrene geçmeyi denerler ve başarırlar. olivia paralel evrende kendisi olan folivia'yı bulur, evinde hapseder ve onun yerine geçerek peter'a ulaşır. olivia peter'a walternative'in evrenlerini yok etmek için bir cihaz yaptığını ve cihazın çalışması için kendisine ihtiyacı olduğunu söyler. peter ve olivia, walter ve bell ile buluşcakları yere giderler fakat paralel evrendeki fringe ekibi buluşmayı öğrenir ve çatışma çıkar. bell yeni geliştirdiği ve el bombasına benzeyen cihazı kullanır ve büyük bir patlama yaşanır. folivia olivia'nın yerine geçerek diğer evrene geçiş yapar, olivia ise paralel evrende walternative tarafından hücreye hapsedilir.

 üçüncü sezon 

amy madigan üçüncü sezonda olivia'nın annesi olarak kadroya katılmıştır. kevin corrigan birkaç bölümde daha sam weiss karakterini canlandıracaktır. 3.sezon olivia'nın paralel evrende kendisinin folivia (fake olivia) olduğuna inandırılmaya çalışılmasıyla başlıyor. kendisine patlamada kafasına aldığı darbeden dolayı beyin tramvası geçirdiği ve bu yüzden kafasında kuruntular yarattığı söylenir. aynı zamanda kendisine walternative tarafından folivia 'nın anılarını transfer eden bir tedavi yapılmaktadır. bu tedavi sonucunda olivia yavaş yavaş folivia'nın anılarını kendi anıları sanmaya ve ikna olmaya başlar. ancak bir süre sonra walter ve peter'ın hayallerini görmeye başlar ve hatırlayamadığı boşlukları onlar aracılığıyla doldurarak aslında kim olduğunu öğrenmeye çalışır. walternative'in asıl amacı ise olivia'nın evrenler arası geçiş yaparken nasıl zarar görmediği ve bunu nasıl yaptığını araştırmaktır. bunun için olivia'yı ikna ederek paralel evrendeki kendi tankına sokarak bazı testler yapar. bu testler sonucunda çok kısa sürelerde de olsa kendi evrenine geçişler yapmayı başarır. bu sırada walternative ise olivia'nın bu geçişlerde beyninde salgılanan kimyasalları tespit ederek cortexiphan'ı elde etmiş olur. peter ise hayal olarak görünmeye devam ederek olivia'ya geçiş yaptığında gördüklerinin aslında kendi evreni olduğunu ve diğer evrende bulunmadan bu kadar çok şeyi bilemeyeceğini, kız kardeşinin doğumda ölmediğini, kızı ella'nın da yaşadığını ve doğum gününü söyler. olivia bu kadar bilgiyi kafasında uydurmadığını düşünerek bir sonraki geçişinde kendi evine telefon ederek peter'ın dediklerini doğrular. böylece artık kim olduğunun farkına varmış olur. laboratuvardaki bütün cortexiphan'ları da alarak walternative'in harward'daki tankına girerek kendi evrenine geçiş yapar.
bu sırada folivia, olivia'nın evreninde cihazın bulunamayan parçalarını bulmak için newton'la araştırmalar yaparken bir taraftan da peter ile yakınlaşarak onun hakkında daha çok bilgi edinmeye çalışır. i̇lk başlarda görev olarak başlayan bu yakınlaşma folivia'nın da peter'a karşı bir şeyler hissetmesine neden olur ve birlikte olurlar. herkes durumdan memnundur peter olivia sandığı folivia ile çok mutludur ancak olivia'nın paralel evrenden yaptığı geçişler sırasında kendisine ulaşmasıyla bolivia'nın gerçek kimliğini öğrenir. kimliği açığa çıkan folivia geri çağrılma talep eder ve walternative tarafından kendi evrenine geri döndürülür.

kendi evrenine dönen olivia peter ile folivia'nın birlikte olduklarını öğrenir ve hayatının elinden alındığını düşünerek artık peter'la olmak istemez. ancak kendisinin de diğer evrendeyken herkesin onu folivia sanması gerçeğini düşündükten sonra bu fikrinden vazgeçer ve peter'ı affeder. bu sırada nina sam weiss'ın cihaz hakkında çeşitli bilgileri açıklayan "i̇lk i̇nsanlar" kitabının bütün versiyonlarını yazan kişi olduğunu ve sam weiss'ın aslında göründüğünden daha yaşlı olduğunun farkına varır. tüm bu olaylar gerçekleşirken walter artık yetersiz olduğunu ve bell'e ihtiyacı olduğunu düşünmektedir. bu yüzden bell'in "soul magnet" denilen projesiyle bell'i tekrar dünyaya döndürmeye çalışır. tetikleyici olarak bell'in nina'ya hediye ettiği çanları kullanan walter başarısız olduğunu düşünmektedir. ancak aslında başarılı olmuştur ve bell'in bilinci olivia'nın bedenine girmiştir. bell kendine bir konak beden ararken kilise çanları bell'in bilincinin bir an için olivia'dan çıkmasına neden olur. ancak olivia bu durumda şoka girer ve hastaneye kaldırılır. bell'in olivia'nın bilincinden çıkması düşündüğü kadar kolay olmaz. en sonunda walter olivia'nın bilincine girerek ona ulaşır. bell ise olivia'nın hayatta kalması için onun bilincinden çıkması gerektiğini fark eder.

diğer tarafta ise folivia, peter'la olan ilişkisi sonucu hamile kalır. walternative ise cihazı çalıştırdığında kendi evreninin sağ kalması için bunu avantaj olarak kullanabileceğini düşünür. folivia'nın diğer evrenden getirdiği parçalarla cihazı tamamlar ve çalıştırır. walternative'in cihazı çalıştırmasıyla evrenler arasındaki çatlaklar genişleyerek evrenler birbirine girmeye başlar. bu sırada olivia ise cihazın bir şekilde kendisiyle de bağlantılı olduğunu ve cihazın açılıp kapanmasını sadece kendisinin yapacağını öğrenir. böylece walternative'in çalıştırdığı cihazı kapatarak peter'ın cihazın içine girmesine yardım eder. peter ise cihaza girdikten sonra walternative'in evreninin yok edildiği yakın bir gelecekte bulur kendini. gelecekte verdiği bu kadar dan ötürü olivia walternative tarafından öldürülür. hangi evrenin sağ kalmasını tercih ederse etsin bir evren olmadan diğerinin de sağ kalamadığı ve olivia bütün olası geleceklerde öldüğü gerçeğini gören peter iki evreni birbirine bağlayan bir geçit yapar. ancak bu geçit peter'ın zamandan silinmesine neden olur.

 dördüncü sezon 

olivia'nın ajan lincon'a paralel evrenler arasındaki köprüyü göstermesiyle başlar. zaman çizgisinden silinen peter'ı aynalarda gören walter bishop başlarda bunun hayal olduğunu sanmakta ise daha sonra gerçek birini gördüğüne karar verecektir ve olivia ile birlikte peter'ın yeniden dönmesini sağlayacaklardır ancak zaman çizgisi değişmiş olduğundan ve peter silinmiş olduğundan başlarda hiç kimse peter'ı tanımayacak peter da yanlış bir paralel evrende olduğunu düşünecektir. peter'ın bu düşüncesi september'in uyarısıyla değişecek ve cortexifanın etkisiyle olivia da zamanla peter'ı hatırlamaya başlayacaktır. bu arada silindikten sonra yeniden ortaya çıktığı kendi paralel evreninde pek yüz bulamayan peter mavi paralel evren'e geçerek savunma bakanı olan alternatif walter'la tanışacaktır ancak geçen seferin aksine değişen zaman çizgisinde yeni walternatif zalim değil son derece sevecen bir yapıya sahiptir ve kuşkulandığı gibi şekil değiştiricileri kendi paralel evrenine gönderen kişi walternatif değildir. bu sezonda şekil değiştiriciler daha da gelişmiş durumdadır ve yaralandıklarında ya da öldürüldüklerinde vücutlarından cıva yerine kan akmaktadır. bu nedenle bu organometalik yapay zekaya sahip üstün biyomühendislik başarısı bell'in tasarımı olan robotları, kılığına girdikleri insanlardan ayırt etmek hayli zordur.

sezonun sonlarına doğru nasıl geri geldiği anlaşılamayan william bell, dr. robert jones'u kullanarak olivia'yı aktive etmek için bir dizi plan uygulacak bunların sonunda olivia'nın aktivasyonu ile kurduğu kendine has paralel evren'de yeniden ortaya çıkacaktır. bu yeni paralel evren dünyanın ilk haline benzemekte ve farklı tür dinozorlar yer almaktadır. ayrıca william bell bu evrende yaşaması için yeni tür insan geliştirmeye çalışmaktadır ve olivia ile peter'ı yeni evrenin adem ile havvası olarak nitelendirmekte kendini tanrılaştırma çabasından vazgeçmemektedir. ancak walter bishop'un olivia'yı kafasından vurması ile william bell'in kurduğu yeni evren ortadan kalkacaktır. kurduğu paralel evrenin yokolmasıyla birlikte william bell gene ortadan kaybolacaktır. ölen olivia ise cortexifanın iyileştirici etkisiyle yeniden uyanacaktır. william bell ve dr. jones'ın planı iki paralel dünya arasındaki köprüyü kullanarak evrenleri çarpıştırmak olduğundan iki paralel evrenin çarpışmasını önlemek için paralel evrenler arasında köprüyü kuran makine kapatılacaktır. makine hem yok etme hem de yaratma işlevine sahip olduğundan makine açıkken walter'ın peter'ı geri getirmesiyle bozulmaya başlayan mavi evren yeniden iyileşmeye başlamıştır. köprünün kapatılmasıyla iyileşme süreci duracak ancak yıkım da devam etmeyecektir. böylece her iki dünya kurtulmuştur.

 beşinci sezon 

bu sezon, gözcülerin istilasıyla başlamaktadır ve başlarda bütün fringe ekibi kehribar içine hapsolmuş durumdadır ancak yine bir fbi ajanı olan ve o dönemin fringe bölümünde çalışan olivia ve peter'ın kızı henrietta tarafından fringe üyeleri teker teker kehribar içinden çıkarılacaktır. 4. sezonun sonunda ortadan kaybolan william bell de kehribar içinde görülmektedir. walter bishop'a arkadaşı william bell tarafından alınıp saklanan beyin parçaları nina'nın yardımıyla henrietta ve henrietta'nın arkadaşı tarafından yeniden yüklenecektir ve gözcülere karşı walter ve eylül'ün birlikte hazırladığı ancak gözcülerin walter'ın düşüncelerini okumaması için sonradan düşünce bazında bölünen bir planın peşine fringe üyeleri düşecektir. planı kasetlere kaydeden walter, kehribar içinden çıkarılan kasetlerdeki planları fringe üyelerinin de yardımıyla uygulamaya koymaya çalışmaktadır. sezon, düşünceleri okuyabilen ve bazen ışık hızında ve zamanın içinde veya zamandan bağımsız hareket edebilen gözcülere karşı fringe ekibinin savaşıyla geçmektedir. gözcülerin dünyayı istila sebebi 700 yıl sonrasında havayı, toprağı zehirleyerek yaşam alanı bırakmamaları olarak gösterilmektedir. gözcülerin beyninde normal insanlardan farklı olarak onların beyin aktivitelerini çok hızlandıran bir çeşit korteks aygıtı bulunmaktadır. henrietta'nın ölümüyle birlikte peter bu aygıtı beynine takıp bir çeşit gözcü-insan hibritine dönüşerek gözcülerin komutanı durumundaki windmark'ı öldürmeye çalışacak ancak aletin insanın duygularını da yok etmesinden ötürü olivia'nın isteği üzerine peter bu aleti beyninden yeniden çıkaracaktır. planın bir parçası olan, önceki sezonlarda üstün empati yeteneğiyle gördüğümüz çocuk gözcü ise walter tarafından kurulan bir cep evrende saklanmakta ise de cep evrene giden fringe ekibi empat çocuk gözcüyü burada bulamayacak ancak buradaki bir radyodan izledikleri sinyaller sayesinde bir ailenin yanına giderek, aile tarafından michael adı verilen çocuğu bulacaklardır. empat sayesinde donald isimli karakterin aslında september olduğu anlaşılacak, empatı korumak için nina kendini feda edecektir. finale doğru ajan broyles gözcüler tarafından ifşa edilecek ancak peter ve olivia tarafından kurtarılacaktır. empatın eylül'ün oğlu olduğu anlaşılacak ve tamamlanan makine sayesinde 2167 yılı ile 2036 arasında bir geçit oluşturulacaktır. bahsedilen planın amacının empat olarak bilinen çocuğun duyguları yok etmeden de insan zekasının inanılmaz ölçüde geliştirilebileceğini gözcülerin yaratıcısı olan 2167 yılındaki bilim insanına kanıtlamak olduğu ve böylece zamanı resetleyerek gözcülerin hiç varolmadığı bir zaman çizgisi oluşturmaya çalışıldığı anlaşılır. bu sayede 2167 yılında bilim insanı insanoğlunun beyninde duygulardan sorumlu bölümü rasyonal bilgi için feda etmeyecek ve gözcülerin yaradılışı yolundaki ilk adımı atmayacak; sonuç olarak gözcüler duygusuz halleriyle hiçbir zaman var olmayacaktır. eylül, çocuğunun bu yeteneklerini zamanda yolculuk yapmasını sağlayan aygıt henüz kafasındayken anlayamamıştır, sonradan gözcüler eylülü'ün beyninden bu aygıtı çıkarıp onu normal insan haline getirdiğinde bunu yapabileceğini anlamıştır ancak artık zamanda ileri gidemediğinden walter'la bu planı hazırlamışlardır. başlangıçta eylül'ün planı çocuğu walter'ın geleceğe götürmesidir ve bu nedenle zamanda yolculuk yapılmasını sağlayan aşıyı walter kendine yıllar önce yapmıştır ancak eylül insani duygulara sahip olunca yedek aşıyı kendine yaparak walter yerine bizzat kendisi çocukla birlikte geleceğe gitmek için kararından dönse de yaşanan çatışmada öldürülür ve walter tekrar devreye girerek çocukla birlikte 2167 yılına geçiş yapar. walter artık gelecekte yaşamaktadır. sonunda zaman çizgisi sıfırlanır ve 2015'e yani istilanın başladığı yıla dönülür. peter ve olivia tekrar piknik sahnesinde görülür ancak peter etta'ya sarılır ve gözcüler görülmez, plan başarılı olmuştur(böylece windmark tarafında 2036 yılında öldürülen etta zaman çizgisinin sıfırlanmasından dolayı geri gelir, yani bu olay yaşanmamış olur. ayrıca nina sharp'da geri gelmiştir). final sahnesinde sıfırlanmadan ötürü peter ve olivia'nın hiçbir şeyden haberdar olmadığı görülür. ancak peter son sahnede mutlu bir hayat sürdüğü evinde kendine walter tarafından gönderilen zarfı açar, walter ona affedilişin ve umudun sembolü olan laleyi göndermiştir.

 karakterler 

 ana karakterler 
 anna torv - olivia dunham (birinci sezondan beri devam ediyor.), fbi'da özel ajan ve fringe bölümü'nde çalışıyor.
 joshua jackson - peter bishop (birinci sezondan beri devam ediyor.), mit'ye yasadışı olarak girmiştir ve zekasıyla her şeyi kolayca kavrama yeteneğine sahiptir. bu sayede olayların çözümlemesinde oldukça yardımcıdır ve babasıyla birlikte fringe bölümü'nde danışman olarak çalışmaktadır.
 john noble - walter bishop (birinci sezondan beri devam ediyor.), çılgın bilim insanı'' ve fringe bölümü'nde danışmandır. üstün zekası ve yaratıcılığıyla olayları bilimsel olarak açıklamaya çalışır.
 lance reddick - phillip broyles (birinci sezondan beri devam ediyor.), fringe bölümü'nün fbi komutasındaki en üst zincir halkasıdır. 
 jasika nicole - astrid farnsworth (birinci sezondan beri devam ediyor.), olivia ve walter'ın asistanıdır.
 blair brown - ninasharp (birinci sezondan beri devam ediyor.), walter'ın eski ortağı william bell'in şirketinde ceo'dur ve olayların çözülmesinde ekibe gerekli yardımı sağlar.

yinelenen karakterler 
 leonard nimoy - william bell (birinci, ikinci ve üçüncü sezon), walter'ın eski laboratuvar ortağı ve massive dynamic'in kurucusudur.
 michael cerveris - the observer (mr. gemini) (birinci sezondan beri devam ediyor.), zamanda yolculuk yapabilen esrarengiz bir gruba üyedir.
 kevin corrigan - sam weiss (i̇kinci sezondan beri devam ediyor.), olivia'nın amatör psikoloğu ve bowling salonu işleticisidir.
 ryan mcdonald - brandon (i̇kinci sezondan beri devam ediyor.), massive dynamic'de bilim insanıdır.

geçmişteki ana karakterler 
 kirk acevedo - charlie francis (birinci, i̇kinci ve üçüncü sezon), olivia'nın yakın arkadaşı ve fbi'da özel ajandır.
 mark valley - john scott (birinci sezon), olivia'nın eski sevgilisi ve gizli ajandır.

kaynakça

dış bağlantılar 
 fringe resmî web sitesi
 massive dynamic: dizideki kurgusal bir ticarî firma 
 imagine the impossibilities: "the pattern" üzerine kurgusal kanıtlar

 
2008'de başlayan amerika birleşik devletleri televizyon dizileri
2000'lerde amerika birleşik devletleri televizyon dizileri
2010'larda amerika birleşik devletleri televizyon dizileri
amerika birleşik devletleri bilimkurgu dizileri
amerika birleşik devletleri dramatik televizyon dizileri
korku televizyon dizileri
fox ağı programları
warner bros. television dizileri
vancouver'da çekilen televizyon dizileri
sınırbilim
2010'larda i̇ngilizce televizyon dizileri