Roma lejyonları listesi

bu liste, günümüze ulaşmış edebi, epigrafik ve arkeolojik deliller ışığında esas olarak principate dönemine odaklanmış olan bir (erken i̇mparatorluk, mö 30 - ms 284) roma lejyonları listesidir.

cumhuriyet lejyonları mö 1. yüzyıla kadar özel seferler için, geçici olarak, yurttaşlardan oluşturulur ve seferin sona ermesinin ardından hemen terhis edilirdi. mö 1. yüzyıldan itibaren lejyonlar gönüllüler ya da silah altına alınmış birimlerden oluşturulmaya başlandı. artık lejyonlar seferin sona ermesinden sonra bile terhis edilmeyen daimi askeri birlikler haline gelmişti. mö 49-30 arasında süren iç savaş sırasında birbirene rakip general ve politikacılar tarafından pek çok lejyon oluşturuldu.

ancak augustus mö 30 yılında tahta çıktığında mevcut 50 lejyonun yarısını terhis etti. geri kalan 28 lejyon imparatorluk ordusunun ana vurucu gücü haline geldi ve çoğu üç yüzyıl boyunca varlığını sürdürmeyi başardı. augustus ve ardından gelen halefleri, 25 yıllık bir süre boyunca görev yapan personelden oluşturdukları lejyonları kalıcı askeri birlikler haline getirdiler.

dominatus dönemi lejyonları da profesyonel birliklerdi ancak mevcut delillerin azlığı nedeniyle daha az anlaşılmışlardır. az sayıda kaynaktan edinilen bilgilere göre bu lejyonlar, imparatorluğun ilk yüzyıllarındaki öncüllerinden çok daha farklı bir büyüklük, yapı ve taktik role sahipti. bunun sebebi olarak diocletianus ve i. konstantin tarafından yapılan askeri reformlar ve dördüncü yüzyıldaki diğer gelişmeler gösterilir.

geç cumhuriyet lejyonları 
mö 107 yılındaki marius reformlarına kadar cumhuriyet lejyonları (mülkiyet yeterliliğine sahip) roma yurttaşları arasından zorunluluk esasına göre, ihtiyaç halinde toplanırdı. çoğunlukla roma senatosu tarafından yetkilendirilirler ve görevleri sona erince terhis edilirlerdi.

gaius marius'un reformları lejyonları birkaç yıl ya da birkaç onyıl boyunca görev yapabilen daimi askeri birlikler haline getirdi. bu reform, cumhuriyetin uzak topraklarında garnizonlar kurma gerekliliğinden ortaya çıkmıştı. lejyonerler, yurttaşlar için zorunlu askere alma uygulaması devam ettiği halde, gittikçe artan bir oranda en az altı yıllık bir süre ve sabit bir maaşla askere alınanan gönüllüler haline geldiler. mülkiyet yeterliliği sınırı oldukça düşürülmüş olduğu halde, lejyon mevcutları lejyonların en gözde maaşlı isdihdam kaynağı haline gelmesiyle topraksız proleterler tarafından şişirilmeye başlanmıştı.

cumhuriyetin son yüzyılında, sınır ayaletlerini yöneten prokonsüller gittikçe artan bir güce kavuştular. bu prokonsüllerin komutası altındaki lejyonların uzak mesafeli ve meşakkatli seferleri, lejyonların sadakatlerinin devletten komutanlara doğru kaymasına yol açtı. i̇mperatores (türkçe: muzaffer generaller, kendi birlikleri tarafından i̇mparator olarak selamlanmışlardır) olarak adlandırılan bu etkili generaller arasında bir süre sonra ortaya çıkan çekişmeler, zaman içerisinde cumhuriyetin kontrolünü ele geçirmeyi amaçlayan bir iç savaşa dönüşmüştür. bu generaller arasında sulla, sezar, pompey, crassus, marcus antonius ve octavian (sonradan augustus olarak ilk imparator) adı sayılabilir. bu komutanlar zaman zaman kendi eyaletlerinin kaynaklarını kullanarak, senatonun izni olmadan yeni lejyonlar oluşturmuşlardır. i̇ç savaşın sona ermesinin ardından bu özel birliklerin pek çoğu terhis edilecek ancak bir sonraki iç savaşta çok daha fazla yeni lejyon kurulacaktı. augustus'un tek başına bir güç olarak ortaya çıktığı mö 30 yılından itibaren mevcut 50 lejyonun pek çoğu terhis edilmiştir.

aşağıdaki listede adı geçen lejyonlardan bazıları uzun süre tarih sahnesinde kalarak, etkin bir şekilde görev yapmıştır. listedeki lejyonlardan pek çoğu jül sezar tarafından oluşturulmuş ve sonradan octavian'ın ordusuna dahil olmuş, bazıları ise marcus antonius tarafından oluşturulmuştur.

 lejyon i germanica (cermen): mö 48–70 (batavi isyanı), jül sezar
 lejyon ii sabina (sabine): mö 43 - 9 civarı, lejyon ii augusta'nın önceki adı.
 lejyon iii cyrenaica (siraneykalı): muhtemelen mö 36 - (en az) 5. yüzyıl, marcus antonius
 lejyon iii gallica (galyalı): mö 49 civarı - en az 4. yüzyıl, jül sezar (arma: boğa)
 lejyon iv macedonica (makedonyalı): mö 48– 70 (vespasian) tarafından terhis edildi, jül sezar (arma: boğa, oğlak)
 lejyon iv scythica (i̇skityalı): mö 42 - 5. yüzyıl başları, marcus antonius (arma: oğlak)
 lejyon v alaudae (tarlakuşları): mö 52 – 70 (batavi isyanında yok oldu), jül sezar (arma: fil)
 lejyon vi ferrata (zırhlı gemi): mö 52 - 250 sonrası, jül sezar (arma: boğa, kurt ve romulus ve remus); lejyon vi victrix'in ikiz lejyonu.
 lejyon vii claudia: 51–mö 44, jül sezar; galba tarafından terhis edildi ve lejyon vii gemina olarak yeniden yapılandırıldı.
 lejyon viii augusta: 59–mö 48, jül sezar, terhis edildi ve augustus tarafından lejyon viii augusta olarak yeni asker yazımıyla tekrar oluşturuldu. 
 lejyon ix hispana triumphalis (muzaffer): 59–mö 48, jül sezar, terhis edildi ve augustus tarafından lejyon ix hispana olarak yeni asker yazımıyla tekrar oluşturuldu. i̇skoçya'da görev yapmıştır.
 legio x, x equestris olarak da bilinir (at binmiş): 58 öncesi – mö 45, jül sezar, terhis edildi, lepidus tarafından yeniden düzenlendi, augustus tarafından lejyon x gemina ile birleştirildi.
 lejyon x veneria (tanrıça venüse sadık): x equestris lejyonunun diğer adı.
 lejyon xi: 58 – mö 45, jül sezar (arma: neptün), terhis edildi, augustus tarafından lejyon xi claudia adıyla yeniden düzenlendi. 
 lejyon xii victrix (muzaffer): mö 57 – 45, jül sezar
 lejyon xii antiqua (antik): lepidus tarafından mö 43 yılında yeniden düzenlendi, marcus antonius tarafından adlandırıldı, lejyon xii fulminata adıyla augustus'un ordusuna dahil oldu.
 lejyon xiii: 57–mö 45: jül sezar, sonradan (mö 41) augustus tarafından lejyon xiii gemina adıyla yeniden düzenlendi.
 lejyon xviii libyca (libyalı): mö 31 yılında marcus antonius tarafından terhis edildi. 
 lejyon xxx classica (denizci): 48–mö 41, jül sezar

 erken i̇mparatorluk lejyonları 

tablodaki̇ roma eyalet kodlari:

 aeg aegyptus (mısır)
 afr afrika (tunus/tripolitanya)
 aq aquitania (aquitaine, fransa)
 ar arabia petraea (ürdün/sina)
 brit britanya (i̇ngiltere/galler)
 cap kapadokya (orta/doğu türkiye)
 dc daçya (romanya)
 dlm dalmaçya (hırvatistan/bosna)
 gal galatya (ankara bölgesi, türkiye)
 gi germania inferior (g hollanda/kb rhineland)
 gs germania superior (alsace-lorraine/g rhineland)
 hisp hispania tarraconensis (i̇spanya'nın büyük bir kısmı)
 it i̇talya (i̇talya)
 jud yahudiye (i̇srail/filistin)
 maur moritanya (cezayir/fas)
 mcd makedonya (makedonya, arnavutluk)
 mi moesia inferior (k bulgaristan/romanya'nın kıyı bölgeleri)
 ms moesia superior (sırbistan)
 nr noricum (avusturya)
 pan pannonia (b macaristan/slovenya)
 rt rhaetia (i̇sviçre/tuna'nın güneyi)
 syr suriye (suriye/lübnan)

tablo i̇şaretleri̇

 lejyon no'su & unvanılejyonların sayısı tartışmalıdır. bazı lejyonlar diğerleriyle aynı numarayı taşıyabilir. augustus kendi kurduğu lejyonları i'den başlayarak numaralandırmıştır ancak aynı zamanda seleflerinden de bazı numaraları miras almıştır. genel olarak her imparator kendi kurduğu lejyonları i'den başlayarak numaralandırmıştır. ancak bu gelenek sürekli olarak uygulanmamıştır. örneğin i̇mparator vespasian daha önce terhis edilmiş olanlardan topladığı lejyonların eski numaralarını korumayı tercih etmiştir. trajan'ın ilk lejyonu xxx olarak numaralandırılmıştır çünkü bu lejyon toplandığında mevcut 29 lejyon daha vardı ancak ikinci trajan lejyonuna ii numarası verilmiştir. xvii, xviii ve xix numaraları, teutoberg ormanı savaşında yok edilen lejyonlara ait olduğundan bir daha asla kullanılmamıştır. bu nedenle ortaya çıkan karmaşık durumu engelleyebilmek ve aynı mumarayı taşıyan lejyonları birbirinden ayırtedebilmek için unvanları bilmek önemlidir. 
   
lejyonlar genellikle her başarılı seferin ardından imparator tarafından yeniden adlandırıldığı için birkaç unvan taşıyabilirdi; örneğin lejyon xii fulminata aynı zamanda şu isimleri de taşımıştır; paterna (babacan), victrix (muzaffer), antiqua (saygıdeğer), certa constans (güvenilir, azimli) ve galliena (gallienus '). pia fidelis (itaatkâr, sadık), fidelis constans ve diğer unvanlar birden fazla lejyon için ya da bazen bir lejyon için birden fazla olarak kullanılmıştır. bu tabloda en çok tanınan ve kullanılan unvanlar gösterilmiştir.

coğrafik unvanlar
(a) lejyonun toplandığı bölgeyi, örneğin italica = i̇talya'dan ya da 
(b) lejyonun zafer kazandığı bölgeyi parthica = partları yenen gösterir.
lejyonlar aynı zamanda kendisini kuran ve bu lejyonun favori lejyonları olduğunu göstermek isteyen genslerin (klan) (örneğin augusta, flavia) adını da taşıyabilirdi.

gemina unvanı muhtemelen bir başka lejyondan oluşturulan ya da bir başka lejyondan ayrılan lejyonları tanımlamak için kullanılmıştır. bir başka ihtimale göre ise romanın efsanevi kurucu ikizleri romulus ve remus'a adanmış olan lejyonları belirtmek için kullanılmıştır.

 ana lejyon üssü'''
bu, lejyonun principate boyunca en uzun süre konuşlandığı castrayı (üs) gösterir. lejyonlar sık sık diğer lejyonlarla üslerini paylaşmak durumunda kalmışlardır. lejyonlar operasyonel ihtiyaçlardan dolayı diğer üs ve eyaletlerde destek görevi de üslenmişlerdir.

 arma
lejyonlar çoğu kez birden fazla arma taşımışlar ve bunları sürekli olarak değiştirmişlerdir. sezar'ın oluşturduğu lejyonlar başlangıçta genellikle boğa arması taşırken augustus'un lejyonları oğlak arması taşımıştır.

 terhis tarihi
4. yüzyıl ve sonrasında görev yapmış lejyonların ne kadar süreyle görev yaptığı konusunda bilgi yoktur. 284 yılı öncesinde kaydedilmiş lejyonların akıbetlerini gösteren işaretlerin açıklaması şöyledir:
sy = savaşta yokedildi
zt = zorunlu terhis (cesaretsizlik yüzünden utanç verici bir şekilde)
ab = akıbeti bilinmiyor
 
 castra legionaria
bu başlık lejyonların tarihleri boyunca hangi castra ve/ ya da roma eyaletlerininde ve hangi tarihler arasında görev yaptığını gösterir.
 notlar
i̇şaretlenmiş unvanların ve lejyonların akıbetlerinin açıklamalarını verir.

eyalet isimlerinde, daçya ve arabia petraea eyaletlerininde eklendiği trajan'ın saltanatında 107 yılı baz alınmıştır. lejyonların yerlerini gösteren bilgilerdeki olası tutarsızlığın kaynağı olarak mevcut eyalet sınırlarının sık sık değişmesi gösterilebilir.

 geç i̇mparatorluk lejyonları :magister peditum komutasında comitatensis.
 ii flavia virtutis:magister peditum komutasında comitatensis.
 ii herculia (herkül'e sadık):diocletianus tarafından oluşturuldu, scythia minor'da konuşlu.
 ii isaura
 ii iulia alpina: magister peditum komutasında pseudocomitatensis, 
 ii felix valentis thebaeorum: comitatensis
 lejyon iii
 iii diocletiana
 iii flavia salutis: magister peditum komutasında comitatensis.
 iii herculea: magister peditum komutasında comitatensis,
 iii isaura
 iii iulia alpina: magister peditum komutasında comitatensis, i̇talya'da konuşlu.
 lejyon iv
 iv italica
 iv martia
 iv parthica
 lejyon v
 v iovia (belki de jovianlar)
 v parthica
 lejyon vi
 vi gemella
 vi gallicana
 vi herculia (beldide herculianlar)
 vi hispana
 vi parthica
 lejyon xii
 xii victrix

kaynakça

birincil kaynak 
 notitia dignitatum reports the military units and their locations at the beginning of the 5th century.

i̇kincil kaynaklar 
 oxford classical dictionary
 keppie, lawrence. the making of the roman army, 1984

çeviri kaynağı

notlar

dış bağlantılar 
 livius.org: list of roman legions
 a catalogue of roman legions
 legio v living history group in tennessee

tarih listeleri