Sırrı Süreyya Önder

sırrı süreyya önder (7 temmuz 1962, adıyaman), türk yönetmen, senarist, yapımcı, oyuncu, gazeteci ve siyasetçidir.

yönetmenlik, senaristlik, oyunculuk, müzik yapımcılığı ve ulusal basında köşe yazarlığı yaptı. emek, demokrasi ve özgürlük bloku (bdp'nin desteklediği bağımsızlar) saflarında katıldığı 2011 genel seçimlerinde, i̇stanbul 2. bölgeden milletvekili seçildi. 2014 yerel seçimlerinde hdp'nin i̇stanbul büyükşehir belediyesi başkan adayı oldu, ancak kazanamadı. hdp saflarında katıldığı haziran 2015 genel seçimlerinde ve kasım 2015 genel seçimlerinde ise ankara 1. bölgeden milletvekili seçildi.  tbmm 24. dönem i̇stanbul, 25. dönem ve 26. dönem ankara milletvekili olarak görev yaptı. 2023 türkiye genel seçimlerinde yeşil sol parti'den 28. dönem i̇stanbul milletvekili seçildi.

hayatı 
sırrı süreyya önder, 1962 yılında adıyaman ilinin merkez ilçesinde, türkmen kökenli bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelmiştir. berber ve arzuhalci olan babası, 1960'lı yıllarda türkiye i̇şçi partisi'nin adıyaman kurucusu ve il başkanı olmuştur. sekiz yaşındayken babası sirozdan ölen önder, annesi ve dört kardeşi ile dedesinin evine taşındı ve bu dönemde bir fotoğrafçıda çırak olarak çalışmaya başladı. fotoğrafçılıktan aldığı ücretin ailesini geçindirmeye yetmemesi üzerine 16 yaşını bitirdikten sonra sıtma savaş ve eradikasyon teşkilatı'na mevsimlik işçi olarak girdi. milliyetçi cephe hükûmeti kurulunca bu işini kaybeden önder, bir lastik tamirci dükkânı açtı.

eğitim yılları ve siyasi yaşamı 
1978 yılında adıyaman lisesi'nde lise iki öğrencisi iken maraş katliamı'nı protesto ettiği için tutuklanarak cezaevine giren önder, tahliye olduktan sonra üniversite sınavında yaptığı ilk tercihi olan ankara üniversitesi siyasal bilgiler fakültesi'ni kazanarak ankara'ya gitti. 12 eylül darbesi yapıldığında ankara'daydı. i̇lk tutuklama furyasında hapse girdi. uzunca bir yargılama sürecinin ardından 12 yıl hapse mahkûm edildi. afişlerle aranmaya başladığı zaman ankara'nın altındağ ilçesinde bir gecekonduda saklanan önder, geçmiş yıllarda beraber işkence gördüğü bir arkadaşının, saklandığı yeri ihbar etmesi ile yakalanmış ve 105 gün dal adı verilen bir yerde tutulmuştur. 105 günlük tutukluluk ardından mahkûmiyeti sona ermiştir. açlık grevi gibi protestolar ve eylemler nedeniyle infazlarının yakılması sonucu çeşitli cezaevlerinde yedi yıl hapis yattı.

önder'in 2013 taksim gezi parkı direnişine karıştığı ve biber gazı fişeğinin isabet etmesi sonucu hastaneye kaldırıldığı bildirildi. abdullah öcalan ile türk hükûmeti arasında 28 şubat 2015'te dolmabahçe mutabakatı'na yol açan diyalogu kolaylaştıran hdp'li siyasetçilerden oluşan bir heyetin parçasıydı. önder, 2013 yılında nevruz kutlamaları sırasında yaptığı konuşma nedeniyle 3 aralık 2018'de 43 ay hapis cezasına çarptırıldı. 6 aralık 2018'de kocaeli'de cezaevine girdi. önder, bir gün önce anayasa mahkemesi'nin ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar vermesi üzerine 4 ekim 2019'da serbest bırakıldı. 17 mart 2021'de yargıtay cumhuriyet başsavcısı bekir şahin, kürdistan i̇şçi partisi (pkk) ile örgütsel birlik içinde olduğu gerekçesiyle önder ve 686 diğer hdp'liye 5 yıl siyasetten men ve hdp'nin kapatılması için anayasa mahkemesi'ne dava açtı.

yazarlık 
önder, gazeteciliğe ocak 2010 - mart 2010 tarihleri arasında birgün gazetesinde köşe yazıları yazarak başladı. ekim 2010'dan sonra radikal gazetesinde, 2011 mayıs - haziran aylarında özgür gündem gazetesinde köşe yazarlığı yaptı.

kitap

filmografi

dizi

film

uzun metraj

kısa film

ödüller 
 2007 - 18. ankara uluslararası film festivali, ulusal uzun film yarışması, onat kutlar "en i̇yi senaryo" ödülü (sırrı süreyya önder)
 2007 - 14. altın koza film festivali, ulusal yarışma, en i̇yi senaryo - sırrı süreyya önder
 2009 - 7. karaçi uluslararası film festivali, en iyi yönetmen (sırrı süreyya önder ve muharrem gülmez)

kaynakça 

 
1962 doğumlular
adıyaman doğumlu siyasetçiler
türk film yönetmenleri
türk senaristler
türk erkek sinema oyuncuları
türk sosyalistler
türk köşe yazarları
türk müzik yapımcıları
tbmm 24. dönem i̇stanbul milletvekilleri
tbmm 25. dönem ankara milletvekilleri
tbmm 26. dönem ankara milletvekilleri
tbmm 28. dönem i̇stanbul milletvekilleri
tbmm i̇çişleri komisyonu
halkların demokratik partisi parti meclisi üyeleri
halkların demokratik partisi myk üyeleri
yaşayan insanlar
tbmm 24. dönem idare amirleri
tbmm 25. dönem idare amirleri
tbmm 26. dönem idare amirleri
ankara uluslararası film festivali ödülü sahibi yönetmenler
ankara uluslararası film festivali ödülü sahibi senaristler
halkların demokratik partisi mensubu siyasetçiler
21. yüzyıl türk siyasetçileri
türk tutuklular ve hükümlüler
terörizm suçundan hüküm giyenler
türkiye tarafından tutuklanan kişiler
tbmm 28. dönem başkanvekilleri
halkların eşitlik ve demokrasi partisi mensubu siyasetçiler