Mustali fıkhı

mustâ‘li fıkhı ya da tâyyîb’îyye; mustâ‘lî mezhebi'nin fıkıh sistematiğidir. i̇mâmet et-tâyyîb ebû’l-kâsım ile sona ermiştir. bu görev "dâ'î el-mutlaklar" aracılığıyla icra edilmektedir. tâyyîb, davudî i̇smailîlik, süleymânî, kutbî ve alavî buhralarca "gizlenen son imâm" olarak bilinir. i̇snâ‘aşer’îyye'deki muhammed mehdi'nin rôlünü üstlenen i̇mâmdır.

tarihçe 

 on beşinci yüzyılda, "câ‘fer" adındaki bir şahsın önderliğinde çok sayıda mustâ‘lî fıkhı takipçisinin hanefi sünnî fıkhına dönüşmesi hadisesi yaşandı. bu yeni grup câferî buhra olarak adlandırıldı.
 1538 yılında "syed câ‘fer ahmed şirazi" patani buhraları i̇smâ‘îlîler ile olan ilişkilerini tamamen kesmeğe ikna etti. böylece bir milyona yakın buhra mustâ‘lî fıkhından hanefi sünnî fıkhına döndü.
 süleyman bin hassan, hindistan'daki 27nci dâ'î el-mutlak olan seyyidnâ davûd bin kutub şah'ı tanımayarak, yemen'de "ehl-i hakk" olarak da bilinen süleymânî buhra'yı 1592 yılında oluşturdu.
 ali bin i̇brahim, hindistan'daki 29uncu dâ'î el-mutlak olan seyyidnâ abd’ût-tâyyib zeki’ûd-dîn'i tanımayarak, hicrî 1034 / m. 1634 tarihinde alavî buhra'yı oluşturdu.
 46ncı dâ'î el-mutlak olan seyyidnâ muhammed badr’ûd-dîn ibn syedna mufaddal seyf’ûd-dîn'in ölümü üzerine  abd’ûl-hüseyin civacı" önderliğinde 1840 yılında "etbe-i melek buhra" oluşumunu tamamlayarak bağımsız hale dönüştü.
 elli yıldır ruhânî hiyerarşide ikinci sıra olan me’zûn el-mutlak görevini sürdüren 51. syedna tahir seyf’ûd-dîn sahib'in oğlu ve 52. syedna muhammed burhan’ûd-dîn sahib'in farklı anneden olma kardeşi hûzeyme kutb’ûd-dîn'in kendisinin hicrî: 17 şaban 1385 / milâdî: 10 aralık 1965 tarihinde mumbai saify mescidi'nde 52. syedna muhammed burhan’ûd-dîn sahib tarafından alenen "me’zûn-û dâvah" olarak atandığını belgelemesi üzerine, hindistan yargıtay başkanlığı'nın kararı ile syedna mufaddal seyf’ûd-dîn'in 53. dâ'î el-mutlak unvanı askıya alınmış bulunmaktadır.
 şu andaki mevcut duruma göre, davudî i̇smailîlik'in dâ'î el-mutlak makâmı "syedna mufaddal seyf’ûd-dîn" tarafından temsil edilmekte olduğundan, hûzeyme kutb’ûd-dîn önderliğinde "kutbî buhra" adında yeni ve ayrı bir kol oluşturulmuş bulunmaktadır.

mustâ‘lî-tâyyibî fıkhına göre i̇mâm silsilesi 

0. ali bin ebâ tâlib merkedî (i̇mâm olarak sıralandırılır fakat peygamber muhammed'in vâsi/sâmit  ya da esâsı olarak kabul edildiğinden dolayı numaralandırmaz.)
1. hasan el-mûctebâ 
2. hüseyin ibn ali
3. ali zeyn el-âb’ı-dîn
4. muhammed el-bakır
5. cafer-i sâdık
6. i̇smâil bin câ'fer el-mûbarek
7. muhammed bin i̇smâ‘îl eş-şâkir
8. vâfî ʿahmed (ʿabd allâh bin muhammed) 
9. takî muhammed (ʿahmed bin ʿabd allâh) 
10. razî ʿabd allâh (hüseyin bin ʿahmed) 
11. birinci fâtımî hâlife/i̇mâmı ebû muhammed ‘ubayd allâh ibn el-huseyn el-medhî
12. i̇kinci fâtımî hâlife/i̇mâmı kaim (muhammed el-kaim bi-emri’l-lâh)
13. üçüncü fâtımî hâlife/i̇mâmı mansur (i̇smail mansur bi-nasri’l-lâh)
14. dördüncü fâtımî hâlife/i̇mâmı mu‘izz (ebu tamim el-mu‘izz li-dîn’il-lâh)
15. beşinci fâtımî hâlife/i̇mâmı ebu mansur nizar el-aziz billah
16. altıncı fâtımî hâlife/i̇mâmı ebûʿalî el-mansûr el-hâkim bi-emrʿallâh (dürzîler'in ortaya çıkışı)
17. yedinci fâtımî hâlife/i̇mâmı ʿali ez-zâhir li-i̇ʿzâz dîn’il-lâh
18. sekizinci fâtımî hâlife/i̇mâmı ebû tamîm ma’add el-mûstensir bil-lâh
19. dokuzuncu fâtımî hâlife/i̇mâmı ʿahmed el-mustâ‘lî
20. onuncu fâtımî hâlife/i̇mâmı el-âmir bi'ahkâmi’l-lâh (hâfızîlik)
21. et-tâyyîb ebû’l-kâsım (davudî i̇smailîlik, süleymânî, kutbî, ve alavî buhralarda "gizlenen son imâm" olarak bilinir. i̇snâaşerîyye'deki muhammed mehdi'nin rôlünü üstlenen i̇mâmdır.)

mustâ‘li ezânı
fâtımî/i̇smâ‘îlî/davudî bohra'ya göre eş-hedu enne mevlânâ aliyen veli ul-lâh ("ali'nin allâh-u zülcelâl-i vel-i̇krâm'ın vekili olduğuna şahadet ederim") cümlesi ezânda söylenir ama ikâmede yer almaz ve "eş-hedu enne muhammeden-rasūl ul-lâh" şeklinde ikişer defa tekrarlanır.

ayrıca "muhammedun -ve- ali-un khayr-ul-beşer ve itrât-u- humâ khayr-ul-itâr" (muhammed ve ali en yüce insanlar ve onların soyları da en yücelerdendir.) denir. yedinci kısımdaki "hayya 'âla-khayri'l-amel" ifadesinden den sonra eimmet fatimiyyîn'den beri "i̇ki" kez tekrarlanır. (i̇kâmede ise bunun yerine yine i̇ki defa "kad kamatis salât" denir).

bundan başka, rasūlu l-lāh'ın ölümünden sonra ezân-ı muhammed‘îyye'den çıkarılan "hayyâ 'âla-khayri'l amel" de yüksek sesle, muhammed nebi'nin sünnetine uygun şekilde i̇ki kez söylenir.

okudukları ezân'ın tamamı aşağıdaki şekildedir:

mustâlîliğin i̇smaililik soy ağacındaki konumu

kaynakça 

i̇smaililik
şiilik