Çuvaşlar

çuvaşlar (çăvaşsem), orta volga bölgesinde özerk çuvaşistan cumhuriyeti'nde yaşamakta olan, çuvaşça konuşan yaklaşık 2 milyon nüfuslu bir türk halkıdır. ortodoks hristiyan olan iki türk halkından (diğeri gagavuzlar) biridir.

etimoloji 
"çuvaş" etnoniminin kökeni ve anlamı üzerine kabul edilmiş evrensel bir karar yoktur.

bir varsayıma göre "çuvaş", suvar sözcüğünün şaz türkçesinden lir türkçesine dönüşmüş şeklidir. bir diğer teori ise türk dillerinde ortak kullanımı olan "yavaş" sözcüğünden geldiği yönündedir. gerard clauson'a göre ise etnonim, bir dizi ses değişikliği ile tabgaç sözcüğünden evrilmiş olabilir.

kökenler 
çuvaşların milat yıllarında orta asya'dan doğu avrupa'ya göç eden hunlar, hazarlar, peçenekler, bulgarlar gibi türk toplulukları arasında yer aldıkları bilinmektedir. bugün ön bulgarlar'ın konuştuğu ogur türkçesi'ni (batı türkçesi ya da(batı hunca)) konuşan tek halk olan çuvaşların kökeninin ön bulgarlar dağıldıktan sonra bugünkü i̇dil bölgesine yerleşen i̇dil bulgarları'ndan geldiği düşünülmektedir. 2-4. yüzyıllardan başlayarak bölgeye yerleşen çok sayıda türk topluluğu ile birlikte bazı yerli fin-ugor halklarının da türkleşip çuvaşların etnik kökeninde yer aldıkları düşünülüyor.

tarih 
1237 yılında i̇dil bulgar devleti moğol-türk ordusu tarafından yıkılmıştır. daha sonra aynı bölgede kurulan altın ordu devletinin sınırları bugünkü çuvaşistan topraklarını kaplıyordu. 14. yüzyılda altın ordu devleti parçalanmaya başlamış, 15. yüzyıl sıralarında ise kazan hanlığı bugünkü çuvaşistan topraklarını içine alıyordu. daha sonra kazan hanlığı rus çarı korkunç i̇van tarafından 1552'de yıkılmıştır. çuvaş adına da ilk defa 15. yüzyılın ilk çeyreğinde, rus kaynaklarında rastlanmaktadır.

bu tarihten sonra ellerindeki bütün topraklarını yitiren ve ruslara haraç ödemek zorunda kalan yoksul çuvaş köylüleri, daha önce uğraşmakta oldukları çiftçiliklerini bırakıp işçilik ve taşımacılık yapmaya başlamışlardır. i̇ş arayan çuvaşların bir bölümü de türkiye'ye göç etmiştir. 1650 yılında moskova ve çuvaşistan birleşmiş, çuvaşistan toprakları 17. yüzyılda simbirsk ve kazan eyaletleri arasında paylaşılmıştır.

hristiyanlaşma 
9. yüzyılla birlikte ve daha sonra altın ordu devleti sıralarında çoğu müslüman olan çuvaşlar, rus egemenliği altına girdikten sonra hızla hristiyanlaşmışlardır. tatarların tersine çuvaşların çoğu vaftiz olmuştur. ruslar bu bölgede misyonerlik amacı ile i̇ncil'i çuvaşça'ya çevirmeye çalışmış, misyonerlere çuvaşça gramer eğitimi vermek amacıyla 1769'da ilk çuvaşça gramer hazırlanmıştır. kazan üniversitesi "doğu dilleri fakültesi" dil alanındaki çalışmalara öncülük yapmış, 1836'da v. p. vishnevskiy'in gramer ve sözlüğü yayımlanmıştır.

çuvaş cumhuriyeti 
20. yüzyılın başlarında bugünkü çuvaşistan bölgesinde hükûmet karşıtı gelişmelerin yaşanması ile birlikte 1917'nin mart ayında şupaşkar'da bir sovyet gücü oluşturulup 1918 yılının mayıs ayında bütün çuvaşistana yayıldı. karşıt görüşler sivil savaş boyunca bu bölgede sürekli çatışma halindeydi ve sonunda bolşevikler kontrolü kazandı. bunun sonucunda 24 haziran 1920 yılında sovyetler birliği içerisinde çuvaş özerk bölgesi oluşturuldu. 1925'te de adı çuvaş özerk sovyet sosyalist cumhuriyeti'''ne (çuvaş assr) dönüştürüldü. 1990'dan sonra sovyetler birliğinin dağılmasının ardına rusya içerisinde çuvaş cumhuriyeti'' adını aldı.

görseller

ayrıca bakınız 
 çuvaşistan
 çuvaşça

kaynakça