Limoniidae

[[dosya:limoniidae wing veins-2.svg|küçükresim|upright=0.91|<font color="grey">dactylolabidinae</font>]]limoniidae, çift kanatlılar (diptera) takımından böcek familyası.

yakın akraba olduğu tipulidae ve cylindrotomidae türleri gibi uzun bacaklı, ince ve narin yapılı vücutlu sivrisinekleri içerir. görünüşçe (habitus) de benzediği bunlardan kanat damarlanması ve duyargalarının yapısıyla ayrılırlar. sokucu iğneleri olmadığından kesinlikle sokamaz ve kan ememezler. dünya genelinde 11.000 türü bulunur. palearktik bölgede 4 altfamilyada toplanan 88 cins ve 1700'ü aşkın tür vardır. avrupa'da 650 kadar türü biliniyor. türkiye'de 52 türü bulunur. daha önceleri altfamilya (pediciinae) olarak bağlanan türleri şimdi pediciidae adıyla kendi familyasında ele alınır.

 morfoloji 
birkaç cinsinde (elephantomyia, helius ve geranomyia) uzun olsa da çoğunda rostrum kısadır. nasus ve ocelli (nokta gözler) yoktur. maksillar palplerin son segmentleri çoğunlukla kısa, yaklaşık önde bulunan iki segmentle aynı uzunluktadır. duyargalar genellikle 14-16 segmentlidir. ancak bazen az (hexatoma), bazen de fazla (ludicia) olabilir. duyarganın kamçı segmentleri çoğunlukla basit yapılı oval, yuvarlağımsı veya silindirik olabilir. bazen vücudun tamamı kadardır veya daha da uzundur (hexatoma ve rhabdomastix). rhipidia 'da pektinat tip duyarga görülür. toraksın mesonotal suturlarda 'v' biçimli ve çapraz şekildedir. kanatlar uzamıştır ve 2 anal damara sahiptir. bu anal damarlar kanat kenarına kadar ulaşır. kanatlar bazen indirgenmiş (niphadobata ve chionea) olabilir. bacaklar genellikle çok uzun ve narindir. eklem yerlerinden kolayca kırılabilir özelliktedir. tibialar 1 veya iki apikal mahmuza sahiptir, ya da hiç bulunmayabilir. abdomen genellikle uzun ve narindir.

erkek terminali (hypopygium) çoğunlukla türlerin ayrımında kullanılabilen çok çeşitli karakteristik yapılara sahiptir. genellikle gonostylusların iki parçası mevcuttur; iç ve dış gonostylus, ama bazen bir veya üç parça halinde bulunabilir. dişi terminali (ovipositor) çok çeşitli şekillerde modifiye olmuştur, ama genelde iki parçalı valve'den oluşur. cercuslar genellikle uzamış ve sivridir.

 biyolojisi 
yaşam döngüsü kısa bir yumurta (6-14 gün), 4 larva evresi ile kısa bir pupa evresinden (5-12 gün) oluşur. ergin evresi de genellikle kısa sürer. döngü, çevre faktörlerine, bilhassa sıcaklık ve neme bağlı olmak üzere 6 haftadan kısa olabildiği gibi 4 yıldan da fazla olabilmektedir. özellikle uzun döngüler arktik türlerde görülür. birçok tür sıcaklık ve yüksekliğe bağlı olarak yılda 1 veya 2 nesil verebilir.

yumurtalar suya, bataklığa benzer topraklara, bitki orijinli ayrışmış çeşitli organik çökeltilere (çürümüş odunlar, orman altı bölgeleri vb.) rutubetli yosunlara ve hymenomycetes mantarlarına bırakılır.

larvalar, uzun silindirik yapılıdır. baş kapsülü belli, ön tarafta iyi sertleşmiş, ventralde ve bazen dorsalde derince oyulmuştur. larvalar genellikle yaşamlarının büyük bir kısmını sucul ve yarı sucul çevrelerde geçirirler. pupasyon için kenarlara ya da daha kuru ortamlara hareket ederler. genellikle az çok ıslak, organik toprak ve çürümekte olan vejetasyon içinde veya çaylar, göller, bataklıklar boyunca ya da kütük yüzeylerinde bulunurlar.

pupalar obtecta tipte olup uzun yapılıdır. gözler çıkıntılıdır.

 habitat 
nemli ve sıcak ortamlara uyum göstermiştir. erginler genellikle akarsu, dere kenarlarında bulunan tek yıllık otsu bitkilerin çalılıklarla karıştığı yerler ya da ormanlık alanlarda otsu bitkilerin ve eğreltilerin bol bulunduğu alanlarda, göl ve akarsu kenarındaki alt vejetasyon arasında bulunur. ancak birkaç tür açık alanlarda, çayırlarda, kuru habitatlarda, hatta çöllerde yaşayabilirler.

 yararı ve zararı 

hem larvaları hem de erginleri diğer hayvanlara besin teşkil etmeleri bakımından önemlidir. çoğu kuş türlerinin yanı sıra balıklar, kurbağalar ve çeşitli omurgasız hayvanların besin kaynağını teşkil ederler. çoğu tatlı su habitatlarında özellikle gölcük, dere ve selin oluşturduğu ovalarda limonidae larvaları yaprak döküntülerini parçalayarak diğer türlerin beslenmesi için daha küçük organik partiküller oluştururlar.

tarımsal ürün zararlısı olarak bilinen larvaları özellikle zirai bitkilere (buğday, şeker kamışı, şeker pancarı, yonca, pamuk), ormanlardaki ağaçların kök ve genç sürgünlerine zarar verirler. bitkilerin ya da fidanların sürgünlerini toprak üzerinden ya da altından keserek koparırlar.

 türkiye'deki türleri 

 

türkiye'deki limonidae türleri üzerine ilk kayıt 1940 yılında lackschewitz tarafından verilmiştir. bugün 51 tür bulunmaktadır.

 alt familya: chioneinae
 arctoconopa melampodia  (loew, 1873) 
 baeoura schachti mendl, 1986 
 cheilotrichia (empeda) cinerascens  (meigen, 1804) 
 ellipteroides (ellipteroides) bifastigatus mendl, 1987
 ellipteroides (ellipteroides) friesei  (mannheims, 1967) 
 ellipteroides (protogonomyia) limbatus  (von roser, 1840) 
 ellipteroides (protogonomyia) quadridens loehmeri mendl, 1987
 erioptera (erioptera) fusculenta  edwards, 1838 
 erioptera (erioptera) lutea meigen, 1804
 erioptera (mesocyphona) bivittata  (loew, 1873) 
 gonomyia (gonomyia) copulata  (becker, 1908) 
 idiocera (idiocera) laterospina  (alexander, 1975) 
 ilisia maculata (meigen, 1804)
 molophilus (molophilus) aduncus  stary, 1978 
 molophilus (molophilus) kallemuelleri  mendl, 1984 
 molophilus (molophilus) obscurus  (meigen, 1818) 
 molophilus (molophilus) ochraceus  (meigen, 1818) 
 neolimnomyia (brachylimnophila) adjuncta  (walker, 1848) 
 ormosia (ormosia) hederae  (curtis, 1835) 
 symplecta (psiloconopa) stictica (meigen, 1818)
 alt familya: dactylolabidinae
 alt familya: limnophilinae
 epiphragma ocellare  (linnaeus, 1761) 
 euphylidorea lineola  (meigen, 1804) 
 hexatoma (eriocera) chirothecata  (scopoli, 1763) 
 hexatoma (hexatoma) fuscipennis  (curtis, 1836) 
 phylidorea (phylidorea) ferruginea  (meigen, 1818) 
 pilaria fuscipennis  (meigen, 1818) 
 alt familya: limoniinae
 antocha (orimargula) alpigena  (mik, 1883) 
 dicranomyia (dicranomyia) livornica  lackschewitz, 1928 
 dicranomyia (dicranomyia) ornata meigen, 1818
 dicranomyia (dicranomyia) sera  (walker, 1848) 
 dicranomyia (dicranomyia) ventralis  (schummel, 1829) 
 dicranomyia (idiopyga) lackschewitzi  edwards, 1928 
 dicranomyia (melanolimania) morio  (fabricius, 1787) 
 dicranomyia (melanolimonia) hamata  becker, 1908 
 geronomyia caloptera  mik, 1867 
 limonia nubeculosa meigen, 1804 
 limonia pannonica  (kowarz, 1868) 
 metalimnobia bifasciata  (schrank, 1781) 
 metalimnobia quadrimaculata  (linnaeus, 1761) 
 orimarga (orimarga) virgo '' (zetterstedt, 1851)

kaynakça 
 doç. dr. hasan koç'un web sitesi
 okan özgül, limoniidae
 prof. dr. ali demirsoy (1992), yaşamın temel kuralları (entomoloji)