Meşale Harekâtı

meşale harekâtı (i̇ngilizce: operation torch, anlam: "meşale harekâtı", ilk aşamada operation gymnast olarak adlandırıldı ve sonra torch oldu), britanyalı-amerikan birliklerin vichy fransası kontrolündeki cezayir ve fas'ı işgalidir.

nedeni 
1942 yazında alman orduları doğu cephesinde, stalingrad ve kafkasya’ya doğru ilerlemekteydi. baskı altında olan sovyet sosyalist cumhuriyetler birliği (sscb), almanya’ya karşı avrupa’da ikinci bir cephe açılmasını istiyordu. abd başkanı roosevelt, avrupa’da ikinci cephe açılması için müttefiklerin hazır olmadığını savunuyordu. i̇ngiltere, tunus’u kaybetmiş ve kuzey afrika’da mihver devletlere karşı üstünlüğünü yitirmişti. mihver devletler, cebelitarık boğazı, süveyş kanalı ve orta doğu petrollerini tehdit etmekteydi. bu durum içerinde abd ve i̇ngiltere genelkurmay başkanlıkları ikinci cephenin 1942 sonbaharında kuzey afrika’da açılması yönünde karar aldı ve harekâtın adını “meşale harekâtı (operation torch)” olarak belirledi. abd başkanı roosevelt, 07 kasım 1942’de yaptığı açıklamada, harekâtın amacının; kuzey ve batı afrika kıyılarının alman ve i̇talyan orduları tarafından amerika kıtasına bir çıkarma harekâtı için ileri üs olarak kullanılmasını engellemek ve abd’nin müttefiki sscb’ye destek sağlamak için mihver devletlere karşı ikinci cepheyi açmak olduğunu açıklamıştır.

harekât planı 
meşale harekât planı; cezayir, oran ve kazablanka kıyılarına, üç görev kuvveti ile 08 kasım 1942’de eş zamanlı amfibi harekât yapılması üzerine tasarlanmıştı. plana göre; 33.000 i̇ngiliz ve kanada askerini taşıyan 53 nakliye gemisi ve bunları korumak üzere; 3 kruvazör, 2 uçak gemisi, 17 muhrip ve 7 korvetten oluşan doğu görev kuvveti cezayir’e, 39.000 amerikan ve i̇ngiliz askerini taşıyan 50 nakliye gemisi ve bunları korumak üzere; 2 kruvazör, 1 uçak gemisi, 13 muhrip ve 6 korvetten oluşan merkez görev kuvveti oran’a, 35.000 amerikan askerini taşıyan 38 nakliye gemisi ve bunları korumak üzere; 3 muharebe gemisi, 7 kruvazör, 5 uçak gemisi, 39 muhrip, 12 mayın tarama gemisi ve 4 denizaltıdan oluşan batı görev kuvveti kazablanka’ya taarruz etmiştir.

kazablanka deniz savaşı 
i̇kinci dünya savaşı’nda “meşale harekâtı” olarak adlandırılan, müttefiklerin kuzey afrika çıkarmasının bir parçası olarak kazablanka’nın ele geçirilmesi için, 08-16 kasım 1942 tarihleri arasında, amerika birleşik devletleri (abd) donanması gemileri ile vichy fransası donanması gemileri, kıyı top tabyaları ve 2 alman denizaltısı arasında meydana gelmiştir.

fransız donanmasında; 1 kruvazör, 7 muhrip ve 11 denizaltıdan oluşan, “fransız 2’nci hafif gemiler filosu” ile fransa’nın almanya tarafından işgal edilmesi sonrası inşasına devam edilmek üzere kazablanka’ya getirilmiş jean bart muharebe gemisi bulunmaktaydı. ayrıca kıyı savunması için 6 top tabyası ve karaya konuşlu 131 uçak bulunmaktaydı. abd donanması’nda ise; 2 uçak gemisi (109 uçak), 1 muharebe gemisi, 5 kruvazör, 20 muhrip, 2 denizaltı ve destek gemileriyle beraber toplam 102 gemi bulunmaktaydı.

07 kasım 1942’de denizaltıların sağladığı istihbarat ve kerteriz bilgilerine istinaden mevki alan gemiler, 08 kasım 05.00’dan itibaren harekâta başlamışlardır. deniz muharebelerinin önemli bir bölümü 08 kasım 1942’de abd destek görev grubu ile fransız 2’nci hafif gemiler filosu arasında gerçekleşmiştir. muharebe sonunda abd tarafında, 2 muhrip orta derecede hasar almıştır. fransız tarafında; 1 kruvazör, 6 muhrip, 3 denizaltı, 1 liman savunma gemisi batırılmış ve 2 muhrip tesirsiz hale getirilmiştir. 08 kasım 1942’de abd tarafından fedala ele geçirilmiş, kazablanka limanında bulunan jean bart’ın topu geçici süreliğine gayri faal hale getirilmiş, ayrıca limanda bulunan 1 yüzer havuz ve 7 ticari gemi batırılmıştır.

09-16 kasım 1942 arasında meydana gelen muharebelerde kısa süreli taarruzlar meydana gelmiştir. özellikle 2 alman denizaltısının başarılı torpido taarruzları sonucu; abd’ye ait 4 nakliye gemisi batırılmış, 1 akaryakıt gemisi, 1 nakliye gemisi ve 1 muhrip ağır hasar almıştır. 09-16 kasım 1942 arasında abd donanması tarafından, 4 fransız denizaltısı ve 1 alman denizaltısı batırılmıştır.

08-16 kasım 1942 arasında gerçekleşen muharebeler sonucu abd donanması 489 personel, fransız donanması, 803 personel kaybetmiştir.

sonuç 
fas ve cezayir'in müttefikler tarafından ele geçirilmesi ile stratejik olarak; cebelitarık boğazı’nın güneyden emniyeti sağlanmış, süveyş kanalı'nın emniyeti sağlanmış, almanya’nın, atlantik okyanusu'nda ve akdeniz'de yürüttüğü denizaltı harbi için önemli lojistik üs ele geçirilmiş, abd’nin, kuzey afrika kıyılarına güvenle lojistik nakliye yapabilmesi için uygun liman elde edilmiş, almanya’nın, i̇talya ve kuzey afrika’ya kuvvet kaydırması sağlanarak, sscb üzerindeki baskı azaltılmıştır.

ayrıca bakınız
 tunus zaferi
 çöl zaferi

kaynakça 

ii. dünya savaşı kuzey afrika cephesi'nde muharebeler ve harekâtlar
amerika birleşik devletleri'nin muharebeleri
vichy fransası
fransa'nın muharebeleri
birleşik krallık'ın muharebeleri
ii. dünya savaşı'nda istilalar
ii. dünya savaşı'nda cezayir
ii. dünya savaşı'nda tunus
ii. dünya savaşı'nda fas
amerika birleşik devletleri kara kuvvetleri
1942'de çatışmalar