Kayılar (şehir)

kayılar (kaylar şeklinde de yazılır,  ptolemaïda, katarevusa: πτολεμαΐς ptolemaïs) yunanistan’da kozana ili eordia belediyesine bağlı bulunan kasaba. rumca adı 1927'de ptolemaida olmuştur.

osmanlıların rumeli’de ilk mesken tuttuğu yerlerdendir. 1923'teki türkiye-yunanistan nüfus mübadelesinden sonra kayılar'ın türk halkı; amasya, tokat, sivas ve samsun'a göç etmiştir.

adı  
osmanlı döneminde cuma, cumapazarı, serfice cuması, kayalar da denilen "sarıgöl" olarak da anılırdı. 1927’ye kadar rumca καϊλάρια (kailaria) olarak adlandırılan kayılar, 20 ocak 1927’de yapılan isim değişikliği sonucu büyük i̇skender’in komutanlarından i. ptolemaios soter ve kızı ptolemaïs’in anısına ptolemaida adını aldı

tarihçe 
arkeolojik bulgulara göre kayılar’ın bulunduğu bölgede yerleşik yaşam neolitik çağ’da başladı. kayılar ve çevresi ii. filip devrinde makedonya krallığı hakimiyetindeydi. büyük i̇skender’in komutanlarından i. ptolemaios soter bu yöreden yetişti.  m.ö. 68’de makedonya krallığı’nın kesin olarak roma tarafından fethedilmesi ile roma hakimiyetine giren yörede bugün kayılar kasabasının bulunduğu alanda roma döneminde önemli bir yerleşim yoktu. batı roma’nın yıkılmasından sonra yöre, değişik zamanlarda doğu roma i̇mparatorluğu, bulgar i̇mparatorluğu, selanik krallığı, latin krallığı, i̇znik i̇mparatorluğu topraklarına katıldı.

bizans’ın içine düştüğü karışıklıklardan yararlanarak 14. yüzyılın ikinci yarısından itibaren avrupa kıtasına geçen osmanlılar, i. murat’ın 1389’a kadar devam eden saltanatı sırasında üç kol üzerinden balkanlar’ı fethe girişti. anadolu'da 1345 yılında topraklarına kattıkları karesioğulları beyliği ile daha sonra hakimiyet altına aldıkları müslüman türk beylikleri rumeli'ye göçürülecek müslüman türk nüfusu da sağlamışlardı. karesi beyliği komutanları iken osmanlı hizmetine giren gazi evrenos bey, anadolu'daki kayıları,  rumeli'de kendi adlarıyla anılacak olan kayılar'a götürdü.

yerleşimin osmanlı tahrir defterlerindeki adı kazay-ı cum'a (kayılar kazası) şeklindedir. osmanlı yönetimi altında bir dönem selanik'e, bir dönem manastır'a, bir dönemde manastır eyaletinin  serfiçe sancağına bağlandı. kayalar, yukarı ve aşağı kayalar olmak üzere iki mahalleye ayrılmaktaydı. bu iki mahalleyi sulu dere olarak anılan bir dere ayırıyordu. günümüzde dere kurutulmuş ve eski yatağı bir caddeye dönüştürülmüştür.

i. balkan savaşı sırasında rumlar'ın eline geçen kayılar, 1918'de bir kırsal topluluk olarak tanındı. nüfusu büyük ölçüde türkler'den oluşmaktaydı. 1924 nüfus mübadelesi'nden sonra kayılar'ın türk halkı anadolu’ya gitti ve kasabaya pontus rumları yerleşti. 1941-1944 arasında  alman işgaline uğradı.

ekonomi 
bölgedeki zengin linyit rezervleri ve dört  termoelektrik santral bulunur.  yunanistan'ın elektrik ihtiyacının %70'ini bu santrallerden karşılanır.

nüfus hareketleri 
nüfusun çoğunluğunu oluşturan türkler, mübadeleyle kayalar’dan ayrılmıştır. 17 temmuz 1923 tarihli i̇crâ vekilleri heyeti kararnamesi’ne göre, mübadillerin bir kısmı amasya, tokat ve sivas’a nakledildiler. 7.000 mübadil de samsun’a sevk edildi.

boşalan kayalar'da aşağı kayalar mahallesi’ne gelibolu, trakya ve karadeniz bölgesinden, yukarı kayalar mahallesi’ne ege ve marmara bölgesinden gelen rumlar yerleştirildiler.

kültür

yemekler 

suvan pidesi
paaça (ppoça) ekmee
softu
çöme fasülü

mıtka 
kül çree
revanni ekmee
kaçamak (momaliga)

nuutlu ekmek
papara
mısır ekmee
pirinç yaanisi

neşte alvası
üzüm petmezinde kulaç
düğün (toy-toyka çorbası)
yuurt çorbası
cilbiz

dış bağlantılar 
 kayılar mıntıkası ahalisinin web sitesi  
 kaylar lehçesi sözlüğü web sitesi

kaynakça 

yunanistan'daki şehirler
kozani (il)
rumeli
balkanlar coğrafyası