TÜPRAŞ

türkiye petrol rafinerileri veya kısaca tüpraş, 1983'te batman, i̇zmir, i̇zmit ve kırıkkale'deki devlete ait 4 petrol rafinerisinin birleştirilmesiyle çatı şirket olarak kurulan ve 2006'da özelleştirilerek koç holding'e devredilen anonim şirket. akaryakıt ürünleri, bitüm, fuel oil, jet yakıtı, gaz yağı, lpg, motor yağı gibi petrol türevlerini üretir.

tarihçe 
20 mayıs 1983 tarihinde yayınlanan kamu iktisadî teşebbüsleri hakkındaki 60 sayılı khk ile türkiye petrol kurumu (petkur) kuruldu. aynı khk ile tüpraş'ın da kurulmasına karar verildi. böylece tüpraş, petkur'un bağlı ortaklığında bir kamu iktisadî teşebbüsü olarak faaliyetine başladı.

18 haziran 1984 tarihinde yayımlanan 233 sayılı khk ile petkur'nun varlığına son verildi. tpao, bağlı ortaklık statüsünden yükseltilerek petkur'un yerini aldı. bu sefer tüpraş, tpao'nun bağlı ortaklığında bir ki̇t olarak faaliyetini sürdürdü.

tüpraş, 5 temmuz 1990 yılında kamu ortaklığı i̇daresi başkanlığı'na bağlandı ve böylece özelleştirmesi yolunda ilk adım atıldı.

28 ekim 1983'te yayınlanan kanunla i̇praş, batman rafinerisi, i̇zmir rafinerisi ve yapımı devam etmekte olan kırıkkale rafinerisinin tüpraş'a bağlanmasına karar verildi. 16 kasım 1983'te tüpraş, tpao'dan ayrılarak enerji bakanlığı'na bağlı yarı-özel bir şirket olarak faaliyetine başladı.

28 mayıs 1991'de tüpraş'ın ilk halka arzı gerçekleşti ve %2,5 oranında hisseyle i̇mkb'de işlem görmeye başladı. 1999'da halka açıklık oranı %3,58'e ulaştı.

13 ocak 2004'te yapılan özelleştirme ihalesini tatneft - zorlu grubu 1,3 milyar dolarla kazandı, ancak petrol-i̇ş sendikası'nın açtığı iptal davası danıştay'ca onaylandı ve satış iptal edildi. 12 eylül 2005'te yapılan ikinci ihalede 4,14 milyar dolar ile en yüksek teklifi veren koç-shell grubu, ihaleyi kazandı. 26 ocak 2006'da tüpraş yönetimi koç-shell ortaklığına devredildi.

kasım 2005'te, özelleştirme tamamlanmadan önce shell'in payının %10'dan %2'ye düşeceği açıklandı. koç holding, aralık 2013'te shell'in geri kalan %2 hissesini de satın alarak halka kapalı kısmının tek başına sahibi hâline geldi.

şirketin genel merkezi 2021 yılında kocaeli'den i̇stanbul'a taşınmıştır.

tesisler

batman rafinerisi 

türkiye'nin ilk petrol rafinerisi olan batman rafinerisi, tpao tarafından 1955 yılında yıllık 330 bin ton ham petrol damıtma kapasitesiyle batman'da kuruldu. 1983'te tüpraş'ın parçası hâline geldi.

i̇zmir rafinerisi 

1972'de yıllık 3 milyon ton kapasiteli i̇zmir rafinerisi açıldı.

i̇zmit rafinerisi 

1961 tarihinde ise kocaeli'nin i̇zmit semtinde tpao ve amerikan caltex ortaklığında yılda 1 milyon ton kapasiteyle i̇zmit rafinerisi (i̇praş) kuruldu. 1972 yılında caltex, tüm hisselerini tpao'ya sattı. mayıs 1983'te tpao, petkur'a bağlı bir alt şirkete dönüştürülünce i̇praş da petkur'a bağlanmış oldu. ancak 28 ekim 1983'te i̇praş feshedildi ve tüpraş'ın bir parçası hâline geldi.

eylül 2014'te i̇zmit rafinerisi'nin bulunduğu bölgede fuel oil dönüşüm tesisi faliyete geçmiştir. bu tesiste katma değeri düşük olan fuel oilin benzin, motorin, lpg gibi değerli akaryakıtlara ve petrokok ile kükürt gibi maddelere dönüşümü sağlanmaktadır.

kırıkkale rafinerisi 

1986 yılında yıllık 5 milyon ton kapasiteli kırıkkale rafinerisi açıldı.

2001'de iş çeşitlemesi kapsamında satın alınan i̇zmit rafinerisinin bitişiğindeki petkim yarımca tesisleri'nin bulunduğu bulunduğu alanda, rafinerilerin ülke motorin açığını optimum düzeyde karşılamasını sağlamak üzere, en gelişmiş rafinaj teknolojileri kullanılarak tasarlanan 3 milyar dolarlık fuel oil dönüşüm tesisi tamamlanarak üretime başlamıştır.

teknik derecelendirmesi 
rafineri teknik derecelendirilmesinde kullanılan nelson kompleksite endeksi'ne göre tüpraş'ın mevcut rafineri kompleksite değeri fransa'nın akdeniz kıyılarındaki rafinerilerinin kompleksite değerleri ile eştir. tüpraş'ın hâlen 7,25 düzeyinde olan rafineri kompleksitesi, 5,95 olan akdeniz rafineri kompleksitesi ortalaması üzerindedir. fuel oil dönüşüm tesisi'nin devreye girmesi ile i̇zmit rafineris'nin nelson kompleksite endeksi 14,5'e yükselirken tüpraş'ın ortalama kompleksitesi 9,5'a yükselmiştir.

üyelik 
 tümaküder  tüm akü i̇thalatçıları ve üreticileri derneği

kaynakça

dış bağlantılar 
 
 özelleştirme i̇daresi - tüpraş 
 tüpraş'ın 2008 sonunda 22 milyar lira olan cirosunun 

1983'te kurulan şirketler
borsa i̇stanbul'daki şirketler
 
türk markaları
koç holding