John von Neumann

john von neumann (28 aralık 1903 - 8 şubat 1957), macar-amerikalı matematikçi ve bilgisayar bilimcisi.

biyografi
yahudi bir ailenin çocuğu olan neumann 1921 yılından 1923 yılına kadar berlin üniversitesinde kimya tahsili gördü. i̇ki yıl sonra i̇sviçre'de teknik yüksek okulu'ndan kimya mühendisliği diploması aldı. nihayet 1926 yılında budapeşte üniversitesi'nden matematik doktorası aldı. budapeşte'deki çalışmalarını bitirir bitirmez, genç matematikçiye göttingen üniversitesi'nde rockefeller bursu verilmişti. burada, 23 yaşındayken ilk şaheser eseri "kuantum mekaniğinin matematik temelleri"ni yayınladı.

bu eser bütün atom ve çekirdek fiziğinin üzerine kurulduğu "kuantum alan kuramı" anlayışı için çok önemliydi. gene o yıllarda von neumann berlin üniversitesi'nde ilk öğretim üyeliğini kabul etti.

john von neumann berlin'de iken poker oyununu incelemeye başladı. özellikle bu oyun onun ilgisini çekmişti, çünkü bu oyunla sadece şans faktörü değil aynı zamanda oyuncunun strateji meselesi de işe karışıyordu. böyle bir oyun matematik terimleriyle tarif edilebilir miydi? genç matematikçi işe girişti! birkaç ay içinde matematik incelemelerine yeni bir saha getiren "oyunlar teorisi"ni geliştirdi. bu yaklaşımı sadece şans ve strateji oyunlarına değil, aynı zamanda ekonomi, askeri strateji ve sosyoloji gibi önemli alanlara da uygulandı. "oyunlar teorisi" von neumann yalnızca yirmi beş yaşında iken, matematiksel bir sanat eseri olarak kabul edildi. 1930 yılında princeton'un bir yıllık ders teklifini kabul etti ve 1931 yılında burada kalmaya karar verdi. burada da berlin'de olduğu gibi farklı öğretim metotları ile öğrenci ve profesörlerin ilgisini çekmiştir. 1933 yılında von neumann, princeton'da araştırmacılar için yeni açılan uluslararası bir merkez olan i̇leri araştırmalar enstitüsü'nde profesör olması çağrısı aldı. orada birkaç yıl matematik araştırmalarına derinlemesine daldı.

2. dünya savaşına uzanan yıllarda ve savaş süresince von neumann, askeriye için çalışmıştır. kendisi burada askeriye için ilk elektronik hesaplayıcı olan "eniac" ı 1945'te savaş sona erene kadar tamamlamıştı. ayrıca burada 1957'de kanserden ölümüne sebep olan radyasyon hastalığı ile temas ettiği tahmin ediliyor. savaştan sonra bir matematikçi (kendi türü bir matematikçi) olarak sürdürmeye devam etti.

uzun araştırmalar sonucu onun harika makinesi "maniac" (matematiksel analizci, nümerik integralci ve computer), insanların hizmetine hazırdı. öyle ki bu makine önceleri birkaç yıl alan bir problemi bir saatte tamamlayabiliyordu. norc (noval ordinanse research computer - askeri düzeni araştırma bilgisayarı) von neumann 'ın ikinci bilgisayarıydı. bu hünerli makine yirmidört saatlik bir hava tahminini birkaç dakikalık zamanda verebiliyor, yerkürenin özü hakkında bilgi kaydedebiliyordu. atlantik ve pasifik okyanusları'nın med ve cezir hareketlerini hesaplayabiliyor ve askeri manevra problemlerini çözebiliyordu. 1953 yılında, amerikan güdümlü mermi programının fizibilitesini araştıran  bilim adamları ve askeri liderler komisyonuna başkan atandı. onun başkanlığında kıtalararası balistik güdümlü mermi (icbm) projesi üzerinde çalışmaya başladı.

1954 yılında von neumann en büyük düzeyde olan atom enerjisi komisyonu 'na atandı ve burada hücre otomata teorisi üzerine kanserden öldüğü 1957 yılına değin çalışmalarına devam ederek miras olarak geriye bugün hayatımızın ihtiyaçlarını karşılayan teorileri ve kavramları bıraktı. von neumann'ın olağanüstü başarıları yeniden gözden geçirilirse, bunların insan aklının ürünü olduğuna inanmak imkânsız gibi görünür. fizikçi hans bethe'nin sözleri von neumann'ın dehasını belki de en iyi biçimde açıklar. şöyle yazmıştır:

ayrıca bakınız 

 von neumann mimarisi
 von neumann yorumu

dış bağlantılar 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
1903 doğumlular
budapeşte doğumlu bilim insanları
1957 yılında ölenler
washington, dc'de kanserden ölenler
princeton mezarlığı'na defnedilenler
20. yüzyıl amerikalı fizikçileri
20. yüzyıl amerikalı matematikçileri
amerikalı bilgisayar bilimcileri
amerikalı kuantum fizikçileri
amerikalı nükleer fizikçiler
amerikalı teorik fizikçiler
amerikalı sistembilimciler
amerikalı yöneylem araştırmacıları
20. yüzyıl macar fizikçileri
20. yüzyıl macar matematikçileri
macar bilgisayar bilimcileri
macar mucitler
macar nükleer fizikçiler
amerikalı yahudi bilim insanları
yahudi fizikçiler
bilgisayar tasarımcıları
sibernetikçiler
akışkanlar dinamiği araştırmacıları
fonksiyonel analizciler
oyun teorisyenleri
matematiksel ekonomistler
matematiksel fizikçiler
sayısal analizciler
olasılık teorisyenleri
küme teorisyenleri
cebirciler
i̇şlemci teorisyenleri
avusturyalı soylular
macar soylular
amerikalı roma katolikleri
macar roma katolikleri
amerikalı agnostikler
yahudi agnostikler
yahudilikten katoliliğine geçenler
amerikalı antikomünistler
macar antikomünistler
eth zürih'te öğrenim görenler
göttingen üniversitesi öğretim üyeleri
institute for advanced study öğretim üyeleri
princeton üniversitesi öğretim üyeleri
rand corporation kişileri
amerikan felsefe topluluğu üyeleri
kraliyet hollanda bilimler akademisi üyeleri
ulusal bilimler akademisi üyeleri
carl-gustaf rossby araştırma madalyası sahipleri
enrico fermi ödülü sahipleri
amerikan fizik topluluğu üyeleri
econometric society üyeleri
oak ridge ulusal laboratuvarı kişileri
manhattan projesi kişileri
macaristan yahudisi asıllı amerikalılar
amerika birleşik devletleri'ndeki macar göçmenler
amerika birleşik devletleri vatandaşlığına kabul edilenler
zihinden işlem yapabilen kişiler
amerikan matematik topluluğu başkanları
liyakat madalyası (amerika birleşik devletleri) sahipleri