Büyük Bulgar Hanlığı

büyük bulgar hanlığı (ortaçağ yunancası: παλαιά μεγάλη βουλγαρία, palaiá megálē voulgaría), latince: patria onoguria ("onogur ülkesi")), adlarıyla da bilinen, onogur ön bulgarlarının göktürklerin yıkılması ve avarların zayıflamasıyla batı pontus-hazar bozkırında oluşturduğu 7. yüzyıldan kalma göçebe bir imparatorluktur. 

ön bulgarlar pek çok türk kavmin birleşmesiyle 630 yılında ortaya çıktılar. büyük bulgar hanlığını kubrat han kurdu. ancak kurulan devlet uzun ömürlü olmadı. kubrat han'ın 665 yılında ölmesiyle hazarların baskısı sonucunda yıkıldı.

etimoloji
bulgar kelimesinin etimolojisi tam olarak anlaşılamamıştır, bu isme dair en eski kayıtlar 4.yüzyıla dayanmaktadır. genellikle türk dilinden türediğine inanılmaktadır. bulğha (karıştırmak, rahatsız etmek), muhtemelen diğer türk halklarının ön bulgarları "karışık" bir halk olarak veya "asi" olarak gördüklerini öne sürmektedir.

tarih 
onogurlar/ön bulgarlar, türk dillerinin ogur grubu'na mensup bir dil konuşan tarihi türk halkı büyük hunları oluşturan i̇til nehri çevresinde yaşayan türk kavimlerinden biriydi.

hiung-nuların yıkılmasından sonra, batıya göç eden hun boyları sebebiyle ön bulgarlar daha kuzeye çekildiler ve bu hunlarla kültür alışverişinde bulundular. 5. yüzyılda doğudan gelen sabir türkleri ile karşılaştılar ve biraz daha kuzeye ve batıya çekildiler. avrupa hunlarının bir parçası oldular. avrupa hunları ile ogur türklerinin karışmasıyla “bulgar” adıyla anılan türk topluluğunu meydana geldi. bulgar (bulganmak/bulanmak) “karışmak” anlamına gelmektedir. hunlardan sonra sabirlerin ve göktürklerin hakimiyetine girdiler. ogur kabileleri avarların i̇stanbul'u kuşatmaları sırasında avarlara yardım etmişlerdir. bizans-avar rekabetinde balkan ogurları tampon vazifesiyle bazen bizanslıları bazen de avarları tutmuşlardır.

7. yüzyılın ilk yarısında goktuğ  han, karadenizin kuzeyinde dağınık yaşayan türki kutrigur (dokuz ogurlar), utrigur (otuz ogurlar), sabirler ve onogurlar gibi ogur kavimlerini ve bundan başka 7 (yedi) slav kavimini, bizans'ın rızası ile kurduğu ilk büyük bulgar devletinin sınırları içinde birleştirmiştir ve bulgar adında yeni bir boy doğmuştur. 7. yüzyılın ikinci yarısında ordusunu tekrar kurdu ve 40.000 süvariyle kafkasya'nın fethine girişti. doğu anadolu topraklarına kadar olan bölgeyi çiğnedi ve topraklarına kattı.

bu fetih hareketinden 1 yıl sonra bu sefer 100.000 süvariyle doğu roma topraklarına girdi i̇mparator aleksinos komanus'u 2 kez mağlup edip hakimiyet sahasını dalmaçya kıyılarına kadar genişletti bununla da yetinmeyen göktuğ han komutanı i̇lbey'e kuvvet verip topraklarının kuzeyine gönderdi kendisi ise balkanları tamamen ele geçirip başkent fanagorya'ya döndü.

göktuğ han'ın komutanı i̇lbey ise hakimiyet sahasını eston topraklarına kadar götürmüştü. göktuğ han'ın bitmek tükenmek bilmeyen fetih hareketi onu 2 sene sonra tekrar bir fetih hareketine girişmesine yol açtı bu seferki hedefi tüm avrupa idi. doğu'dan gelen göçlerle ordusundaki asker sayısını 300.000'lere çıkarmıştı tam 3 sene içerisinde komutanları vasıtasıyla batı avrupa'ya kadar olan bölgeyi ele geçirdi ve bir dünya imparatorluğu kurdu.

büyük bulgar hanlığı alt dallara ayrılmıştır.

a. kubrat'ın büyük oğlu batbayan (bayan) hazarların hükümdarlığı altında yaşamaya razı olmuş ve hazarlara katılmışlardır. hazarların egemenliği altında yaşamaya razı kalan ön bulgarlara kara ön bulgarlar denir.

b. halkın en önemli bölümlerinden bir kısmı kuzeye göç edip i̇dil ön bulgarları devletini kurdular. kuzeye göç eden i̇dil ön bulgarlarına ak ön bulgarlar'da denilir. ak ön bulgarlar da bugünkü çuvaş ulusunu meydana getirmiştir. zira çuvaşlar kendilerine bulgar der.

c. asparuh'un emiri altında güneybatıya göç eden bölüm ise 681 yılında tuna ön bulgarları birinci bulgar i̇mparatorluğu  devletini kurmuşlardır ve bugünkü bulgaristan'ın temelini atmışlardır.

d. diğer bir grubun avarlara katılarak daha da batıya, orta avrupa'ya doğru göç ettiği bilinmektedir.

soyağacı (tez)

ayrıca bakınız 
 ön bulgarlar
 i̇dil bulgarları
 onogurlar
 birinci bulgar devleti

kaynakça

dış bağlantılar

encyclopaedia britannica online - bulgarlar  
encyclopaedia britannica online - bulgarlarin ortaya çıkması   

süper güçler
avrupa'daki eski monarşiler
avrupa'daki eski imparatorluklar
ön bulgarlar
orta çağ'da rusya
632'de kurulan bölgeler ve ülkeler
7. yüzyılda varlığı sona eren bölgeler ve ülkeler
avrupa tarihindeki devletler
630'larda kurulan bölgeler ve ülkeler
bulgarlar (etnik grup)
tarihteki türk devletleri
türk hanedanları
orta çağ'da ukrayna