Antalya (il)

antalya, türkiye'nin bir ilidir. merkezi antalya olan ilin 2022 sonu itibarıyla nüfusu 2.688.004'tür. yüzölçümü 20.177 km2 olup km2ye 130 kişi düşmektedir. en kalabalık ilçesi 2021 yılı itibarıyla 591.895 kişiyle kepez ilçesidir. nüfus yoğunluğunun en fazla olduğu ilçe ise km2 başına 5429 kişi ile muratpaşa ilçesidir. 19 ilçe ve belediye bulunan antalya'nın bu belediyelerinde toplam 914 mahalle bulunmaktadır.

tamamı akdeniz bölgesi'nin batısında yer alır ve antalya körfezi'yle batı torosların arasında kurulmuştur. yüzölçümü bakımından türkiye'nin beşinci büyük ilidir. güneyinde akdeniz, batısında muğla, kuzeyinde burdur ve isparta, kuzeydoğusunda konya, doğusunda ise karaman ve mersin illeri vardır.

i̇lin tamamı akdeniz bölgesi'nin antalya bölümü'nde yer alır ve akdeniz ikliminin etki sahasındadır. yerleşim yerleri haricindeki il topraklarının büyük kısmı tahıl tarlalarıyla kaplı platolardan oluşur.

türk silahlı kuvvetleri kara kuvvetleri komutanlığına bağlı 3. piyade eğitim tugayı komutanlığı ve hava kuvvetleri komutanlığına bağlı hava meydan komutanlığı antalya'da bulunmaktadır.

coğrafya

konumu ve sınırları 

antalya ili türkiye’nin güneybatısında 29° 20’-32°35’ doğu boylamları ile 36° 07’-37° 29’ kuzey enlemleri arasındadır. güneyinde akdeniz ve kuzeyinde denize paralel uzanan toroslar ile çevrili olup, doğusunda mersin, konya ve karaman, kuzeyinde isparta ve burdur, batısında muğla illeri ile komşudur. i̇lin yüzölçümü 20.177 km2 kadardır. bu türkiye yüzölçümünün % 2.6’sı kadarına karşılık gelir. akdeniz bölgesi’nin batısında bulunan antalya ili, bölge yüzölçümünün ise % 17.6’sını oluşturur.

i̇l arazisinin ortalama olarak %77.8'i dağlık, %10.2'si ova, %12'si ise engebeli bir yapıya sahiptir. i̇l alanının 3/4'ünü kaplayan torosların birçok tepesi 2500-3000 metreyi aşar. batıdaki teke yöresinde geniş platolar ve havzalar yer alır. çoğunlukla kireçtaşlarından oluşmuş bu dağlar ve platolar alanında, kireçtaşlarının erimesiyle oluşmuş mağaralar, düdenler, su çıkaranlar, dolinler, uvalalar ve daha geniş çukurluklar olan polyeler gibi büyüklü, küçüklü karst şekilleri çok yaygındır. i̇lin topoğrafik yönden gösterdiği değişkenlik gerek iklim, gerek tarımsal gerekse demografi ve yerleşme yönünden farklı ortamlar yaratmaktadır. ayrı özellik gösteren bu alanlar sahil ve yayla bölgesi olarak tanımlanır.

i̇klim 
antalya ili iklimi genel olarak akdeniz iklimine girmektedir. yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı olarak ifade edilen iklim tipi diğer bir deyişle “mutedil deniz ve sıcak deniz i̇klim sınıfı”na girer, daha iç kesimlerde ise “soğuk yarı-kara i̇klim” tipi görülmektedir.
yazın ortalama sıcaklık 28-36 ° derece arasındadır. öğle saatlerinde termometrenin 40 ° derecenin üzerine kadar çıktığı görülür. ocak ayında ise sıcaklık ortalama 10-20 ° derece arasında değişir. kıyı kesiminde kar çok ender görülür, don ise ender olmakla beraber, kıyılarda her kış görülmez. yağış olmadığı günler hava açık ve güneşlidir. i̇lde yıllık ortalama nispi nem %64 civarındadır.

antalya’nın kıyı bölgesinde yazlar hem uzun hem de sıcaktır. kışlar bile ılığa yakın serinlikte geçer. yazın neredeyse hiç görülmeyen yağmur, en çok kış ayları ile  daha seyrek olarak ilk ve sonbahar aylarında sağanak halinde yağar. yılın ancak 40-50 günü kapalı ve yağışlıdır. antalya, yılda ortalama 300 güneşli günü, 18.7 derece yıllık sıcaklık ortalaması ile yılın 12 ayı turizm hareketlerine açık, ender bölgelerden birisidir. yılın dokuz ayı denize girilebilir.

depremsellik 
antalya, türkiye afet i̇şleri genel müdürlüğü deprem araştırma dairesi'nin hazırladığı deprem riski haritası'nda antalya ikinci dereceden deprem bölgesidir. antalya'nın batısındaki elmalı ilçesinden geçen helen yayı'nın uzantısı bulunmaktadır. bu hat burdur-isparta hattında çeşitli kırıklar oluşturmuştur. buradaki deprem riski olan yerler antalya çevresinde olduğu için antalya ikinci dereceden deprem bölgesi sayılmaktadır. ama antalya merkezli bilinen çok büyük bir deprem yoktur. yalnızca 11 nisan 1977'de yerin 93 km derinliğinde meydana gelen 4.6 büyüklüğünde ve 28 aralık 2013 günü saat 17.21'de 6.0 büyüklüğünde deprem olmuştur.

yerbilim 
antalya'da değişik yaşta ve nitelikte kayaçlar vardır. görünür temelde paleozoyik yaşlı, kristalen şist, fillat, mermer ve kireç taşları vardır. alanya’nın kuzeyinde yaygın olarak yüzeyleyen bu kayaçlar şiddetli tektonik olayların etkisiyle kıvrılmış ve kırılmıştır.

dağlık kesimlerde mesozoyik ve tersiyere ait formasyonlar bulunur. i̇lin büyük bir kesiminde yayılım gösteren mesozoyik formasyonlar, kireç taşı, marn, filis ve serpantinden oluşmuştur. üzerinde karstik şekillerin tipik olarak izlendiği kireçtaşları gri renkli, çok çatlaklı
ve boşlukludur. kuvaternere ait alüvyon ve pliyo kuvaterner traverten ise antalya ovası’nda tipik olarak izlenir. sahada deniz altında da devam eden travertenlerin toplam kalınlığı birkaç yüz metreyi geçer ve kireç taşlarında olduğu gibi karstiktir.

bitki örtüsü 

kıyıdan 500–600 m. yüksekliğe kadar olan yerlerde aşırı yaz kuraklığına uyan, kışın da yeşil kalan makiler egemendir.

boyları 3–5 m.yi geçmeyen bu bitkiler arasında delice, kocayemiş, sandal, yabani çilek ve zakkum en yaygın olanlarıdır. 600-1.200 metre arasında, kızılçam ve meşelerin egemen olduğu, karışık ormanlar ya da yamaç ormanları ortaya çıkar. kızılçamların aralarında yer yer meşelikler, daha yükseklere doğru halep çamı ile karaçamlar görülür. 1.200-2.100 metre arasında ise yüksek ormanlar diye adlandırılan ve sedir, köknar, sarıçam, kayın ve çeşitli ardıç türlerinden oluşan orman kuşağı yer alır. özellikle batı toroslar’da saf sedir ormanları vardır. 2.000 metrenin üstünde iğne yapraklı ağaçlar seyrekleşir ve bodurlaşır. bu alan 2.100-2.300 metrede sona erer ve alp çayırları denen, renkli çiçeklerle bezenmiş, yazları kurumayan yüksek otluklara geçilir. teke yaylası’ndaki yüksek ovalarda meşe ormanlarının tahribi sonucu oluşmuş bozkır bitkileri yetişir. genişliği 946.466 hektarı bulan antalya ormanlarında köknar, meşe, dişbudak, karaağaç, kocayemiş, çınar, ahlat, ıhlamur, yabani ve aşılı zeytin, kermes meşesi, mazı meşesi, sandal, sakız ağacı, mersin, tespih ağacı, defne, akça kesme, hayıt, zakkum, keçiboynuzu, kayacık, funda, ladin, çılbırdı, cehri, katırtırnağı, kekik, patlangaç, sütleğen, dikenli mersin, deve dikeni, ballı baba, alev doda, adaçayı, safran, kanada şifa otu, tokuz otu, çakır dikeni, çiriş otu, kuşkonmaz, krizantem gibi ağaç ve ot cinsleri bulunur.

direy 
antalya bölgesinin ılıman iklim özelliklerine sahip olması ve bitki örtüsü çeşitliliği, yaban hayatının zenginliğini de beraberinde getirir. geyik, tilki, sansar, sincap, alageyik, yaban keçisi, çakal, sırtlan, kurt, ayı, keklik, bıldırcın, üveyik, yaban güvercini, çulluk, turaç, karatavuk, sarıasma ve turna antalya ilinin yaban hayatını oluşturan canlıların bir kısmıdır.

nüfus 

antalya ili, antalya güneyinin şehrinin turizm alanı ilan edilmesinden sonra hızla kalabalıklaşmıştır. özel ve kamu sektörü yatırımları kent merkezi ve çevresinde yoğunlaşmış, bunun sonucu ortaya çıkan çalışma olanakları büyük bir nüfus akımına yol açmıştır. turizm olanaklarının çeşitliliği buna göre tesisleşmenin gelişmişliği, her mevsim tarıma uygun toprakları, ulaşım sistemlerinin kullanışlılığı, denize kıyısı olması gibi nedenlerin göçü teşvik ediyor olması muhtemeldir. 1927 sayımında nüfusu 206.270 olan il nüfusu zamanla doğum oranı ve göçlerle katlanarak artmış ve bugün 2 milyonu geçmiştir. göçe rağmen, 2008'de antalya'da işsizlik oranı (%10,7) türkiye genel işsizlik oranının (%11,9) altındaydı. i̇şe katılım bazındada (%57) tüi̇k tarafından belirlenen 26 bölge içinde 2. konumundaydı. i̇stihdam edilenlerin %45'i hizmetler, %5'i sanayi, %50'si tarımda çalışır (bu oranlar türkiye için sırasıyla %49, %27 ve %24'tür).

2013'ten önce nüfusun 1.000.081'i merkez il sınırları içinde 919.648'i ilçe sınırları içindeydi. bu durumda il nüfusunun %52'si il ve ilçe merkezlerinde, %48'i ise köy ve beldelerde yaşamaktaydı. antalya 2016 yılı itibarıyla nüfus bakımından 81 il arasında 5. sıradadır. 2.328.555 kişilik antalya nüfusu bir önceki yıla göre 40.099 kişi artmış ve türkiye nüfusunda antalya payı 2,64'ten 2,92'ye yükselmiştir.

antalya il nüfusu türkiye geneline göre daha yüksek bir eğitim düzeyine sahiptir. 2008 verilerine göre, 15 yaş üstü okuma yazma oranı toplam il nüfusunun %97'sini (erkeklerde %91, kadınlarda %86'sını) oluşturur, bu oran türkiye için %83'tür (erkeklerde %88, kadınlarda %79). bu farklılık özellikle nüfusun üniversite eğitimli kesiminde belirginleşir: üniversite ve yüksekokul mezunlarının toplam nüfusa oranı antalya'da %7 dolaylarındadır türkiye genelinde ise %5,4'tür.

güncel nüfus verisi (2022 sonu)  
tüi̇k verilerine göre 2022 yılı sonunda antalya ilinin nüfus bilgileri aşağıdaki gibidir.

konum 

{| class="wikitable"
| colspan="6" |konum bilgileri
|-bgcolor="#ccccff"
|i̇lçe
|kuruluş  yılı
|alanı  km2
|rakım mt.
|merkeze km*
|ulaşan yollar
|-
|akseki
|cumh.önce
|1.544
|1.057
|154
|-10=>
|-
|aksu
|2008
|406
|18
|18
|-10, -05
|-
|alanya|cumh.önce
|1.577
|9
|138
|-12, 
|-
|demre
|1987
|329
|12
|140
|-07
|-
|döşemealtı|2008
|687
|303
|26
|-14
|-
|elmalı
|cumh.önce
|1.433
|1.085
|111
|-03, 
|-
|finike
|cumh.önce
|768
|5
|112
|-07, -04
|-
|gazipaşa
|1948
|1.111
|20
|182
|-13
|-
|gündoğmuş
|1936
|1.175
|890
|149
|-10=>, -12=>
|-
|i̇bradı
|1990
|778
|1.038
|172
|-10=>, -02=>
|-
|kaş
|cumh.önce
|1.750
|19
|187
|-06, 
|-
|kemer
|1990
|412
|5
|44
|-09
|-
|kepez|2008
|292
|84
|5
|-09, -14
|-
|konyaaltı|2008
|546
|14
|7
|-09, 
|-
|korkuteli
|cumh.önce
|2.433
|996
|59
|/-05, -02
|-
|kumluca
|1958
|1.225
|35
|94
|-09, 
|-
|manavgat
|cumh.önce
|2.351
|21
|78
|-11
|-
|muratpaşa|2008
|96
|49
|1
|
|-
|serik
|1926
|1.263
|30
|42
|-10  
|-
|antalya|cumh.önce|20.177|62'| 
| 
|}
*metropol ilçelerin merkeze uzaklıkları, kaymakamlık ile valilik arasındaki uzaklıktır.

 yönetim 
2018'de yüksek seçim kurulu, en son nüfus verilerine dayanarak 2018 seçimleri için antalya'nın çıkaracağı milletvekili sayısını 14'ten 16'e yükseltmiştir.

 tbmm'de antalya ili 

antalya'nın 2014 türkiye genel seçimleri'nde 14 olan milletvekili sayısı 2018 türkiye genel seçimleri öncesi yüksek seçim kurulu tarafından 16'ya çıkarılmıştı. 2018 milletvekili seçimlerinde antalya'da adalet ve kalkınma partisi %34,96'lık oy oranıyla 6 milletvekili; cumhuriyet halk partisi %29,16'lük oy oranıyla 5 milletvekili ve milliyetçi hareket partisi %10,12'lik oy oranıyla 1 milletvekili, i̇yi̇ parti %16,91 ile 3 milletvekili, halkların demokratik partisi %7,33 ile 1 milletvekili çıkarmaya hak kazandı.

 i̇dari bölünüş 

2013 yılında tbmm'de kabul edilen yeni büyükşehir belediyeleri kanunu ile antalya iline bağlı 19 ilçe ve bu ilçe belediyeleri antalya büyükşehir belediyesi'ne bağlanmış olup antalya büyükşehir belediyesi'nin hizmet alanı tüm ilin mülki sınırlarını kapsamıştır. aynı yasa  ile antalya tüm belde belediyeleri kapatılmış tüm köyler gibi bağlı oldukları ilçe belediyelerine birer mahalle olarak katılmışlardır.

2019 türkiye yerel seçimleri'ne göre ildeki ilçeler beş değişik parti tarafından yönetilmektedir. bu ilçelerden dokuzu cumhuriyet halk partisi tarafından yönetilmektedir. yine 2019 seçimlerine göre altı ilçe adalet ve kalkınma partisi tarafından yönetilmektedir. milliyetçi hareket partisi iki ilçe, i̇yi̇ parti iki ilçe ve demokratik sol parti bir ilçe yönetmektedir. antalya büyükşehir belediyesi ise chp'li başkan muhittin böcek tarafından yönetilmektedir.

 adalet 
antalya'da yakın döneme kadar adliye hizmetleri, hâlen depreme dayanıklı olmadığı gerekçesiyle boşaltılan cumhuriyet caddesi’ndeki eski özel i̇dare binasında yürütülmüş, nüfusun turizmle birlikte hızla artması ile 1993 yılında idari yargı dışındaki tüm adliye birimleri şu andaki antalyaspor tesisleri’nin kuzey bitişiğinde bulunan binaya taşınmıştır. bu adliye binasının da zamanla fiziki olarak hizmete cevap vermekte zorlanması ile yine dumlupınar bulvarı üzeri meltem mahallesi’nde bulunan (akdeniz üniversitesi'nin doğu karşısı) karayolları arsası üzerine yapımına 2006 yılında başlanılıp 2008 yılında hizmete girmesi ile eski binanın yaklaşık 4 katı büyüklüğünde bir binaya geçiş yapılmıştır bu sebeple antalya’nın uzun bir süre bina sıkıntısı yaşamaması beklenmektedir.

antalya il sınırları içerisinde hâlen 4 tane ağır ceza merkezi bulunmaktadır; 
 antalya ağır ceza merkezine; kemer ve korkuteli ilçeleri,
 alanya ağır ceza merkezine;, i̇bradı, gündoğmuş ilçeleri,
 elmalı ağır ceza merkezine ise kumluca, finike, kaş,
 manavgat ağır ceza merkezine; akseki, serik
ilçeleri bağlı olarak hizmet verilmektedir.

antalya ağır ceza merkezinde cumhuriyet başsavcılığı teşkilatında hâlen 1 cumhuriyet başsavcısı, 6 cumhuriyet başsavcı vekili, 103 cumhuriyet savcısı görev yapmakta, antalya adalet komisyon başkanlığı bünyesinde ise; 11 ağır ceza mahkemesi, 35 asliye ceza mahkemesi, 6 sulh ceza mahkemesi, 4 asliye ticaret mahkemesi, 3 tüketici mahkemesi, 8 asliye hukuk mahkemesi, 12 aile mahkemesi, 3 sulh hukuk mahkemesi, 4 i̇cra mahkemesi, 8 i̇ş mahkemesi, 1 kadastro mahkemesi bulunmakta, bu mahkemelerde toplam olarak 156 yargıç görev yapmaktadır.

antalya'nın en büyük cezaevi, kepez ilçesinde antalya e tipi kapalı cezaevi ve antalya açık cezaevi olarak hizmet vermeye devam etmektedir. döşemealtı ilçe sınırları içerisinde yapılan l tipi cezaevi de 2007 yılı eylül ayında hizmete girmiş bulunmaktadır.

antalya cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde 2018 yılında soruşturma konusu yapılan 107.807 adet başvuru yapıldığı, antalya’nın sürekli göç alan ve hızla kentleşen yapısına turizm bölgesi olma özelliğinin de eklenmesi ile her sene suç oranlarında % 10’a yaklaşan bir artış meydana geldiği görülmektedir.

 maliye 
maliye bakanlığı’nın gelir ve gideri ayrı birimler altında şekillendirmesi ile antalya'da da maliye, özet olarak gelirle ilgili olarak vergi dairesi başkanlığı, gider ve hazine ilgili olarak da defterdarlık adı ile yeniden teşkilatlanmış bulunmaktadır.

 merkezi yönetim 
büyükşehir illerinde merkezi yönetim vali, i̇l müdürleri ve i̇l danışma kurulundan oluşur. büyükşehir yapılan illerde, i̇l genel meclisi, yetki ve görevlerini 2014'te büyükşehir belediye meclisi'ne devretmiş ve kaldırılmıştır.

antalya, bir büyükşehir'''dir. bu özelliğine göre yönetimi belirlenmiştir. protokolde ilk sırada yer alan vali, merkezi yönetimi temsil eder ve cumhurbaşkanı tarafından atanır. antalya valisi hulusi şahin, ağustos 2023/376 sayılı kararla malatya valisi iken atanmıştır. vali ve kaymakamlara ait bilgiler antalya'nın ilçeleri sayfasında gösterilmiştir.

yerel yönetim 

büyükşehir belediyelerinde yerel yönetim, büyükşehir belediye başkanı, büyükşehir belediye meclisi ve büyükşehir belediye encümeni'nden oluşur.

yerel yönetimi temsil eden büyükşehir belediye başkanı, ildeki tüm seçmenlerin oy çokluğu ile seçilir. yerel seçimlerde i̇lçe belediye başkanı ve i̇lçe belediye meclisi için de oy kullanılarak ilçelerin belediye meclisleri oluşur. i̇lçe belediye meclislerinden alınan üyelerle (başkan kontenjanı, ilçe nüfusu ve parti oy oranına göre) de büyükşehir belediye meclisi oluşur. bu mecliste ilçe belediye başkanları da yer alır. meclisin başkanı büyükşehir belediye başkanı'dır.

büyükşehir belediye encümeni, belediye başkanının başkanlığında, belediye meclisinin kendi üyeleri arasından bir yıl için gizli oyla seçeceği beş üye ile biri genel sekreter, biri malî hizmetler birim amiri olmak üzere belediye başkanının her yıl birim amirleri arasından seçeceği beş üyeden oluşur. (5216 saylı kanun 16.madde)

büyükşehir yapılan illerde i̇l genel meclisi, yetki ve görevlerini büyükşehir belediye meclisi'ne devrederek kaldırılmıştır.

antalya büyükşehir belediye başkanı muhittin böcek, 31 mart 2019 seçimlerinde %50,62 oy oranıyla seçilmiştir.

antalya büyükşehir belediye meclisi üye sayısı 107’dir (büyükşehir belediye başkanı, 19 ilçe belediye başkanı ve 87 üye). chp 37, ak parti 34, i̇yi̇ parti 16, mhp 15, dsp 4 ve sp 1 üyeye sahiptir.

büyükşehir ve ilçe belediye başkanlarına ait bilgiler antalya'nın ilçeleri sayfasında gösterilmiştir.

kaynakça

dış bağlantılar 
 
 t.c. antalya valiliği