Aksum Krallığı

aksum krallığı (, ayrıca aksumite i̇mparatorluğu olarak da bilinir), günümüzde kuzey etiyopya ve eritre'de tigray bölgesi'nde yer alan kadim krallıktır. aksum imparatorlar, güçlü krallıklardı ve kendilerini kralların kralı, aksum, himyar, raydan, saba, salhen, tsiyamo, beca ve kuş'un kralı haline getirdiler. aksumitler tarafından yönetim m.s. 100 ile m.s. 940 yılları arasındaydı. siyaset, aksum kentinde yoğunlaşmıştı ve m.ö. 4. yüzyılda ön-aksumit demir çağı döneminden başlayarak büyüdü, m.s. 1. yüzyılda öne çıktı. aksum, roma i̇mparatorluğu ile kadim hindistan arasındaki ticari rotada önemli bir oyuncu oldu. aksumit hükümdarlarının kendi aksumit para birimlerini bastırmaları azalan kuş krallığı üzerindeki hegemonyalarını belirlemeleri yanında ticareti de kolaylaştırdı. ayrıca arap yarımadası'ndaki krallık siyasetine düzenli olarak müdahil oldular ve nihayetinde bölge üzerindeki yönetimi himyar krallığı'nın fethi ile genişlettiler. maniheizm peygamberi mani (ö. ms 274) aksum'u pers, roma ve çin yanında zamanının dört büyük gücünden biri olarak görüyordu.

aksumitler, hristiyanlık öncesi zamanlar dini amaçlara hizmet eden anıtsal steller dikmişlerdir. bu granit sütunlardan biri yaklaşık 27 metre ile bu şekildeki yapılar arasında dünyanın en büyüğüdür. ezana hükümdarlığında aksum hristiyanlığı kabul etmiştir. 7. yüzyılda mekke'den erken dönem müslümanlar kureyş kabilesinin zulmünden kaçarak bu krallığa iltica etmişlerdir, bu seyahat i̇slam tarihinde ilk hicret olarak bilinir.

krallığın kadim başkenti aksum günümüzde kuzey etiyopya'nın tigray bölgesi'nde bir kasabadır. krallık, "etiyopya" adını 4. yüzyılın başlarında kullandı. gelenek, ahit sandığı'nın bulunduğu ve saba melikesi belkıs'ın ise yaşadığı yerin aksum olduğunu iddia eder.

tarihi 
meroe'nin rakibi olan aksum krallığı'nın kökenleri afrika kıtasında değil, arabistan'dadır. mö 1000 yıllarında yemen'de küçük fakat zengin devletler kurulmuştu. bunlardan biri de, sanıldığına göre, kral süleyman dönemindeki saba devletiydi. mö 7. yüzyılda sami dilini konuşan bazı topluluklar nüfus artışı yüzünden yemen'i terk edip kızıl deniz'in karşı kıyısına geçtiler ve etiyopya yaylasının kuzeydoğu ucuna yerleştiler. tarımla uğraşan bu toplumlar gelişerek yerli halkı egemenlikleri altına almayı başardılar. yerli halk, yeni gelenlerin kültürünü ve dilini benimsedi.

arabistan'dan gelen bu göçmenler zaman içerisinde güçlenerek, ms 100 yılı dolaylarında eritre ve etiyopya'nın kuzeyini kapsayan bölgede başkenti aksum olan bir krallık kurmuştur. i̇lerleyen yıllarda doğuda kızıldeniz limanlarını ve güneybatı arabistan’ı, kuzeyde de nubiya topraklarını ele geçirerek geniş bir coğrafya da hakimiyet kurdular. hellenistik mısır'ın aksum kralları üstünde büyük etkisi vardı. bu bağıntı onların hristiyanlığı kabul etmesinde rol oynadı. din değişiminde baş rolü ise, ms 4. yüzyıl da, frumentius (y. 300-380) adlı bir suriyeli oynadı. i̇skenderiye patriği, frumentius'u aksum piskoposu görevine atamış, aksum kralı ezana'nın 330 yılında hristiyan dinine geçmesiyle hristiyanlık ülkede kök salmaya başlamıştı. bu nedenle aksum krallığı dünyadaki ilk hristiyan devletlerden birisi olmuştur. hristiyan aksum yöneticileri güney arabistan'ın bazı bölgelerini 4. yüzyılda ele geçirdiler ise de daha sonra persler tarafından geri püskürtüldüler. bundan sonra aksum devleti gerilemeye başladı. mısır'ın müslüman araplar'ın eline geçmesiyle kızıldeniz'den geçen ticaret yolları tıkandı. krallık, göçebelerin saldırıları karşısında daha fazla dayanamadı ve çöktü. ancak, siyasal, dinsel ve kültürel gelenekleri halk arasında devam etti ve orta çağ'da etiyopya'nın iç bölgelerinde, yeniden canlılık kazandı.

galeri

ayrıca bakınız 

 ebrehe

kaynakça

konuyla ilgili yayınlar

dış bağlantılar 

 ancient history encyclopedia - kingdom of axum 
 
 ethiopian treasures - queen of sheba, aksumite kingdom - aksum 
 ancient history sourcebook: accounts of meröe, kush, and axum 
 aksum: unesco world heritage site
 the ash heap of history (mises.org) 

 
afrika'daki eski imparatorluklar
etiyopya tarihi
orta çağ'da afrika devletleri
1. yüzyılda kurulan bölgeler ve ülkeler
100'lerde kurulan oluşumlar