Thomas Young

thomas young (13 haziran 1773; milverton, summersetshire - 10 mayıs 1829, londra), i̇ngiliz bilgin, fizikçi, fizyolog, filolog. görme alanları, ışık, katı mekaniği, enerji, fizyoloji, dil, müzikal armoni ve mısırbilim alanlarında önemli bilimsel katkılarda bulundu, "özgün ve anlaşılır yenilikler" yaptı. mısır hiyerogliflerinin, özellikle de rosetta taşı'nın deşifresindeki çalışmaları jean-françois champollion'un çalışmalarının önünü açtı. william herschel, hermann von helmholtz, james clerk maxwell ve albert einstein tarafından çalışmaları dile getirilen bir bilim adamıdır.

yaşamı

young 1773 yılında on çocuklu bir ailenin en büyük çocuğu olarak milverton, somerset'de dünyaya geldi. ailesi quaker mezhebine mensuptu. 16 yaşına geldiğinde latince ve yunancayı öğrenmiş, fransızca, i̇talyanca, i̇branice, almanca, keldanice, süryanice, sümerce, arapça, farsça, türkçe ve diğer dillerle yakından ilgilenmişti.

young, tıp okumak üzere 1792'de londra'ya, 1794'te edinburg'a gitti. 1795'te almanya'nın aşağı saksonya bölgesindeki göttingen üniversitesine başladı ve bir yıl sonra fizik doktoru derecesini elde etti. 1797 yılında cambridge üniversitesine bağlı emmanuel college’da çalışmaya başladı. aynı yıl dayısı richard brocklesby’den miras olarak kalan emlak nedeniyle mali açıdan bağımsız hâle geldi ve 1799’da londra’da hekim olarak çalışmak üzere kendi muayenehanesini açtı. i̇lk akademik makalelerini hekimlikle ilgili olarak yayınladı. 1801 yılında kraliyet enstitüsünde doğa felsefesi profesörü oldu; iki yıl içinde 91 ders verdi. 1802’de doğa bilimlerinin geliştirilmesi için kurulmuş olan royal society’de yabancılar sekreterliğine getirildi. görevinin tıp çalışmalarına engel olacağı kaygısıyla 1803 yılında profesörlükten istifa etti. üniversitede verdiği doğa felsefesi derslerinin notları 1807’de basıldı ve daha sonraki teorik çalışmaları için birer öngörü oldu. 
young, 1811’de st. george hastanesinde hekimlik yapmaya başladı ve 1814'te londra'da gazla aydınlanan yerlerdeki tehlikelerle ilgili çalışan bir komitede hizmet verdi. 1818 yılında boylam kuruluna sekreter oldu. ardından hm denizcilik almanak ofisi’nde yöneticiliğe getirildi. 
ölümünden birkaç yıl önce hayat sigortası ile ilgilenmeye başladı. 1827 yılında fransız bilimler akademisi’ne seçilen sekizinci yabancı oldu. 1828 yılında i̇sveç kraliyet bilimler akademisi’nin fahri üyesi seçildi.

thomas young 10 mayıs 1829 tarihinde londra'da öldü ve kent bölgesindeki farnborough’da bulunan st giles kilisesi'nin mezarlığına defnedildi. hudson gurney tarafından westminster abbey kilisesi’ne anısını yaşatmak için mermerden sembolik bir mezar taşı konuldu.

young kendi alanındakilerce biliniyor olsa da toplum tarafından bilinen bir bilgin değildi. sonradan gelen akademisyen ve bilim adamları young’ın çalışmalarını övmüşlerdir. çağdaşı sir john herschel "gerçekten orijinal deha" olduğunu vurgulamış, albert einstein, newton’un 1931’de yeniden basımı yapılan ‘’“opticks”’’ eseri için yazdığı ön sözde young’ı övmüştür. fizikçi lord rayleigh ve nobel ödüllü philip anderson, young’ın hayranlarıdır.
thomas young ismi, malzeme teorisi ve simülasyon yapan akademik araştırma gruplarının birliğine verilmiştir. thomas young merkezi (thomas young center), araştırma grupları arasında iş birliğini oluşturmak için lisans üstü çalışmalara kaynak sağlamaktadır.

young'ın çalışmaları

işığın dalga teorisi 

young’ın başarılarının en önemlisi işığın dalga teorisi’ni kurmak olmuştur. 19. yüzyılın başlarında young, 17. ve 18. yüzyılda ışığın yayılma modeli olarak kabul edilen, ışığın parçacık teorisini test ederek ışığın dalga teorisini oluşturan birtakım nedenleri ortaya koymak ve bu bakış açısını desteklemek için iki deney geliştirdi. dalgalanma tankı ile su dalgalarının bağlamında girişim fikrini gösterdi. çift yarık deneyi ile de dalga ışık bağlamında girişimi gösterdi. deneylerindeki “girişim” sayesinde ışığın dalga boyunu ölçmüştür.

young tarihî deneyini ve vardığı sonuçları 24 kasım 1803’te royal society’de açıkladı. konuşması ertesi yıl philosophical transactions’da yayınlandı. günümüzdeki basımı okunacak bir klasiktir.

1804 yılında yayınlanan “deneyler ve fiziksel optik göreli hesaplamalar” çalışmasında “işık demeti” ile oynayarak yaptığı bir deneyi açıklar. bu deney “ışık dalgalardan oluşmaktadır” savını destekler. ayrıca lif ve uzun dar şeritler kullanarak iki önemli kırılma deneyi daha yapar. 1807’de “doğal felsefe ve mekanik sanatlar teorisi” kursu verir. sonraki on yılda young çalışmalarını çoğaltmış ve daha sonra çalışmalar fresnel tarafından devam ettirilmiştir.

young katsayısı 

young, 1807 yılında “doğal felsefe ve mekanik sanatlar teorisi” kursunda zamanla young modülü olarak bilinir hâle gelen çalışmasında elastisite karakterizasyonunu tarif etmektedir. ancak kavramı ilk ele alan ve deneyleyen, 1782 yılında giordano riccati olmuştur. dahası fikir leonhard euler tarafından 1727 yılında yayınlanan çalışmaya kadar geri izlenebilmektedir. young katsayısı farklı zorlanmalara bağlı olarak değişen farklı gerilmelerin oranı olarak tanımlanır.

görüş ve renk teorisi 

young fizyolojik optiğin kurucusu olarak da bilinir. 1793 yılında gözdeki lensin eğriliğindeki değişikliklere bağlı olarak farklı mesafelerde gözün aldığı durumu açıkladı. 1801 yılında ise astigmatizmayı ilk tanımlayan oldu ve sonradan hermann von helmholtz tarafından geliştirilen görme algısının retinadaki üç çeşit sinir lifinin varlığına bağlı olduğu hipotezini sundu.

young-laplace denklemi 
young, 1804'te yüzey gerilimi ilkesinde kılcal fenomen teorisini geliştirdi. ayrıca katı yüzey ile sıvının temas açısının sabitliğini de gözlemlemiştir. kılcal eylem olgularını anlamak için bu iki ilkenin nasıl olduğunu gösterdi.
1805'te fransız filozof pierre-simon laplace kılcal hareket ile ilgili olarak bir tarafı içbükey diğeri dışbükey merceklerin yarıçaplarının önemini keşfetti.
1830’da alman matematikçi carl friedrich gauss bu iki bilim adamının çalışmalarını birleştirerek iki statik akışkan arasındaki arabirimde sürekli kılcal basınç farkını açıklayan formülünü üretmek için young-laplace denklemini kullandı.

young, modern anlamda enerji dönemini tanımlayan ilk kişi oldu.

young denklemi ve young-dupré denklemi 

young’ın denklemi, düz bir katı yüzey üzerinde bir sıvı damlanın temas açısı yüzey serbest enerjinin bir fonksiyonu gibi ara yüzey serbest enerjisi ve sıvının yüzey gerilimini açıklar. young’ın denklemi yaklaşık 60 yıl sonra dupré tarafından termodinamik etkileri hesaba katarak daha da geliştirildi. bu denklem young-dupré denklemi olarak bilinir.

tıp 
1808 yılında "kalp ve damar fonksiyonları" üzerine verdiği konferansta fizyolojide hemodinamikler için önemli bir katkı yaptı. nabız dalgası hızı için bir formül üretti. “tıp literatürüne bir giriş”, pratik burunoloji sistemi (1913) ve veremin pratik ve tarihsel risalesi (1915) adlı tıp yazıları vardır.

young, çocuklarda ilaç dozu belirlemek için de pratik bir kural geliştirmiştir.

dilbilim 
göttingen üniversitesinde verdiği tezin ekinde fransızca ve i̇ngilizce çekilen 16 "saf" ünlü sembollerini, burun ünlülerini, çeşitli ünsüzleri ve bunların örneklerini içeren evrensel bir fonetik alfabe öneren dört sayfa vardır. britannica ansiklopedisi’ne yazdığı "diller" makalesinde young, 400 dili gramer ve sözcük bakımından karşılaştırmıştır. 1813 yılında hint-avrupa dilleri terimini tanıtmıştır.

mısır hiyeroglifleri 

young 1802 yılında johan david åkerblad tarafından düşünülen 29 harflik (14 tanesinin yanlış olduğu ortaya çıktı) bir demotik alfabe yardımıyla mısır hiyerogliflerini deşifre etmeye çalışan ilk kişilerdendi. rosetta taşındaki hiyeroglifleri tercüme etmeyi başardı. sonrasında mısır hiyeroglif alfabesi üzerinde çalıştıysa da başaramadı.

fransız dilbilimci jean-françois champollion 1822 yılında hiyerogliflerin çevirisi ve gramer sisteminin anahtarını yayınladığı zaman young ve diğerleri çalışmaları övmüşlerdi. 1823’te champollion'un sisteminin temel olarak tanınması için "eski mısır eserleri ve hiyeroglif yazısındaki yeni keşiflerin önemi"ni yayınladı. young altı işaretin ses değerini bulduğunu, ancak dilin grameri ile ilgili sonuca varamadığını belirtti. bulgularının çoğunu 1816’da yayınladığını ve paris’e gönderdiğini açıkça belirtti. champollion, paylaşma konusunda isteksizdi. bunu takip eden o zamanın siyasi gerilimleri ile motive olan hizipleşmelerde i̇ngilizlerin şampiyonu young, fransızların şampiyonu champollion’du. hiyeroglif grameri için ortaya koyduğu bakış young tarafından yapılan hataların aynını göstermesine rağmen champollion yalnızca kendisinin hiyeroglifleri deşifre ettiğini ileri sürüyordu. 1826’dan sonra louvre müzesi'nin müdürü de olan champollion, young’ın hiyeroglif el yazmalara erişimine izin vermedi.

müzik 
young, müzik aletlerinin ayarlanması için “young akordu” adı verilen bir yöntem geliştirmiştir.

bilim dünyası tarafından tanınırlık 

daha sonra bilim adamları, young'ın çalışmalarını övdüler, ancak onu yalnızca kendi alanlarında elde ettiği başarılardan tanıyor olabilirler. çağdaş sir john herschel ona "gerçekten orijinal bir dâhi" dedi. albert einstein, isaac newton'un opticks adlı kitabının 1931 tarihli ön sözünde onu övdü. diğer hayranlar arasında fizikçi lord rayleigh ve nobel ödüllü philip anderson bulunmaktadır.

thomas young'ın adı, malzemelerin teorisi ve simülasyonu ile uğraşan akademik araştırma gruplarının bir ittifakı olan londra merkezli thomas young center'ın adı olarak kabul edilmiştir.

william scoresby (1789-1857) tarafından 1822 yılında, grönland'da bulunan fiyortlardan birine young onuruna young sound adı verildi.

seçilmiş yazılar

kaynakça

konuyla ilgili yayınlar 

 - the link is to a pdf version of the paper.
 
 
 
 
 
 
 
 
 - discusses young's theoretical and experimental work on interference
 
  young's account of his hieroglyphic research. (reissued by cambridge university press, 2010. isbn 978-1-108-01716-9)

dış bağlantılar 

 
 
 
 
 

1773 doğumlular
1829 yılında ölenler
19. yüzyıl i̇ngiliz yazarları
amerikan bilim ve sanat akademisi üyeleri
cambridge üniversitesinde öğrenim görenler
edinburgh üniversitesinde öğrenim görenler
göttingen üniversitesinde öğrenim görenler
i̇ngiliz fizikçiler
i̇ngiliz fizyologlar
i̇ngiliz quakers
i̇sveç kraliyet bilimler akademisi üyeleri
mısırbilimciler
optik fizikçiler
royal society üyeleri
sistem yaklaşımı
emmanuel college, cambridge'da öğrenim görenler