Memeli sınıflandırması

mammalia (memeliler), chordata (omurgalılar) şubesi içinde yer alan bir hayvan sınıfıdır. carl linnaeus'un ilk olarak bu sınıfı tanımlamasından beri memeli sınıflandırması çeşitli gözden geçirmeden geçmiştir. evrensel olarak kabul edilen bir sınıflandırma sistemi yoktur; mckenna & bell (1997) ile wilson & reader (2005) son zamanlarda yararlı özetle sunmuşlardır. linnaeus ve diğerlerinin öne sürdüğü fikirlerin çoğu artık günümüz taksonomistleri tarafından tamamen terkedilmiştir; bunların arasında yarasaların kuşlarla akraba oldukları ya da insanların diğer yaşayan varlıklardan farklı bir grup oluşturduğu fikirleri de bulunmaktadır. memeli takımları arasındaki ilişkileri tanımlayan birbirinden farklı fikirler çatışmaya devam etmekte ve bu konuda yeni çalışmalar sürmektedir. son zamanların en önemli gelişmesi kladistik düşüncenin tüm taksonomik tanımlamaların monofiletik grupları tanımlamasını sağlamak olmuştur. moleküler filojeninin sonuçları neticesinde bu alan son zamanlarda ilgi çekmiş ve değişikliğe uğramaya başlamıştır.

george gaylord simpson'ın 1945 yılından kalma memelilerin kökeninin bir sistematiğini ortaya koyan klasik eseri principles of classification and a classification of mammals (sınıflandırma prensipleri ve memelilerin bir sınıflandırması) adlı taksonomik metin 20. yüzyılın sonuna kadar evrensel olarak okutuldu.

simpson'ın 1945 yılın sınıflandırmasından beri paleontolojik kayıtlar yeniden değerlendirildi ve aradan geçen yıllarda sistematiğin teorik temelleri üzerine çok sayıda tartışma yapıldı ve kısmen kladistik kavramı sayesinde ilerleme kaydedildi. saha çalışmaları simpson'ın sınıflandırmasının miadını doldurmasına neden olduysa da memelilerin resmî sınıflandırmasına en yakın sınıflandırma olarak kalmaya devam etti. memeli cinsleri ve türleri hakkında daha detaylı bilgi için eteneliler listesi ile ilkel memeliler ve keseliler listesine bakınız.

etenelilerin moleküler sınıflandırması
21. yüzyılın başlarında moleküler sistemcilerin dna analizi üzerine moleküler incelemeleri memeli familyaları arasında yeni ilişkileri ortaya çıkardı. moleküler incelemeler üzerine şekillendirilen sınıflandırma sistemleri eteneli memeliler için kretase dönemi'nde ilk ortak atalardan ayrılmış üç ana grubu ortaya çıkarmıştır: afrotheria, xenarthra ve boreotheria.

bu üç grup arasındaki ilişkiler tartışma konusudur ve farklı hipotezlerde her üçü de ayrı ayrı bazal olarak önerilmiştir.

onlarca milyon yıl süren göreceli tecritten sonra afrika-arabistan avrasya ile çarpışması ve panama kıstağının oluşmasıyla güney amerika ile kuzey amerika bağlanması günümüzde görülen memeli dağılımını kolaylaştırdı. yarasalar ve murinae alt familyasında yer alan kemiriciler dışında hiçbir eteneli memeli ilk insanların 50.000 yıl kadar önce gelmelerine kadar avustralasya'ya ulaşmamıştır.

yine de bu moleküler sonuçların asıl olarak morfolojik verilere yansımaması sonucu hâlâ tartışmalıdır ve dolayısıyla birçok sistematikçi tarafından kabul görmemektedir. yine fosil taksonların buna dâhil olmadığını ve çoğu durumda da dâhil olamayacağını belirtmek gerekir. her ne kadar mylodon cinsi tembel hayvanlar ve neandertal insanı homo neanderthalensis gibi tarih öncesi memelilerden dna bulunabildiği durumlar olsa bile, fosiller genellikle yalnızca morfolojik analizlerde kullanılabilmektedir.

aşağıda bulunan taksonomi yalnızca yaşayan plasentalıları yanı eutheria infra sınıfını içerir:

atlantogenata

afrotheria
klad afroinsectiphilia
takım macroscelidea
familya macroscelididae: (20 tür)
takım afrosoricida
familya tenrecidae: (31 tür)
familya potamogalidae: (3 tür)
familya chrysochloridae: (21 tür)
takım tubulidentata
familya orycteropodidae: (1 tür)
klad paenungulata
takım proboscidea
familya elephantidae: (3 tür)
takım hyracoidea
familya procaviidae: (4 tür)
takım sirenia
familya dugongidae: (1 tür)
familya trichechidae: (3 tür)

xenarthra
takım cingulata
familya chlamyphoridae: (14 tür)
familya dasypodidae: (7 tür)
takım pilosa (=dasypoda)
alt takım vermilingua 
familya cyclopedidae: (1 tür)
familya myrmecophagidae: (3 tür)
alt takım folivora
familya choloepodidae: (2 tür)
familya bradypodidae: (4 tür)

boreoeutheria

euarchontoglires 
üst takım euarchonta
takım scandentia
familya ptilocercidae (1 tür)
familya tupaiidae: (19 tür)
klad primatomorpha
takım dermoptera
familya cynocephalidae: (2 tür)
takım primates
familya cheirogaleidae: (32 tür)
familya lemuridae: (22 tür)
familya lepilemuridae: (26 tür)
familya indriidae: (19 tür)
familya daubentoniidae: (1 tür)
familya lorisidae: (9 tür)
familya galagidae: (19 tür)
familya tarsiidae: (9 tür)
familya callitrichidae: (41 tür)
familya cebidae: (14 tür)
familya cercopithecidae: (137 tür)
familya hylobatidae: (14 tür)
familya hominidae: (8 tür)
üst takım glires
takım lagomorpha
familya leporidae: (60 tür)
familya ochotonidae: (30 tür)
takım rodentia
alt takım castorimorpha 
familya castoridae: (2 tür)
familya geomyidae: (yaklaşık 35 tür)
familya heteromyidae: (yaklaşık 59 tür)
alt takım myomorpha
familya dipodidae
familya zapodidae 
familya sicistidae
familya platacanthomyidae
familya spalacidae
familya calomyscidae
familya nesomyidae
familya cricetidae
familya muridae
alt takım anomaluromorpha
familya anomaluridae
familya pedetidae
alt takım hystricomorpha
familya ctenodactylidae
familya diatomyidae
familya hystricidae: (11 tür)
familya bathyergidae
familya petromuridae: (1 tür)
familya thryonomyidae
familya erethizontidae: (19 tür)
familya chinchillidae
familya dinomyidae
familya caviidae: (18 tür)
familya dasyproctidae
familya cuniculidae
familya ctenomyidae
familya octodontidae
familya abrocomidae
familya echimyidae
familya capromyidae
familya heptaxodontidae (yakın geçmişte soyu tükendi)
familya myocastoridae
alt takım sciuromorpha
familya aplodontiidae: (1 tür)
familya sciuridae
familya gliridae

laurasiatheria
takım eulipotyphla
familya solenodontidae
familya nesophontidae (yakın geçmişte soyu tükendi)
familya soricidae
familya talpidae
familya erinaceidae
familya galericidae
büyük takım chiroptera 
takım chiroptera
alt takım yinpterochiroptera 
familya pteropodidae
familya hipposideridae
familya rhinolophidae
familya rhinopomatidae
familya craseonycteridae
familya megadermatidae
alt takım yangochiroptera 
familya emballonuridae
familya nycteridae
familya mystacinidae
familya thyropteridae
familya furipteridae
familya noctilionidae
familya mormoopidae
familya phyllostomidae
familya myzopodidae
familya natalidae
familya molossidae
familya miniopteridae
familya cistugidae
familya vespertilionidae
büyük takım ferae
takım pholidota
familya manidae
takım carnivora
alt takım feliformia
familya nandiniidae
familya prionodontidae 
familya felidae
familya viverridae
familya herpestidae
familya eupleridae
familya hyaenidae
alt takım caniformia
familya canidae
familya ursidae
familya otariidae
familya odobenidae
familya phocidae
familya ailuridae
familya mephitidae
familya mustelidae
familya procyonidae
büyük takım ungulata
takım perissodactyla
familya equidae
familya tapiridae
familya rhinocerotidae
takım artiodactyla (artık cetacea üyelerini de içerir)
alt takım suiformes
familya suidae
familya tayassuidae
alt takım tylopoda
familya camelidae
alt takım ruminantia
familya tragulidae
familya antilocapridae
familya giraffidae
familya cervidae
familya moschidae
familya bovidae
alt takım whippomorpha
familya hippopotamidae
i̇nfra takım cetacea
parvo takım mysticeti
familya balaenopteridae
familya balaenidae
familya eschrichtiidae 
familya neobalaenidae  
parvo takım odontoceti
familya delphinidae
familya monodontidae
familya phocoenidae
familya physeteridae
familya kogiidae
familya platanistidae
familya iniidae
familya pontoporiidae
familya lipotidae
familya ziphiidae

standart ders kitabı sınıflandırması
aşağıda yer alan sınıflandırma, günümüzde yaşayan veya son buzul çağından sonra soyu tükenen memelilerin familya seviyesine kadar sınıflandırılmasıdır.

sınıf mammalia - memeliler 
 alt sınıf/takım prototheria - i̇lkel memeliler (yumurtlayan memeliler)
 takım monotremata - tek delikliler
 familya tachyglossidae - dikenli karıncayiyengiller
 familya ornithorhynchidae - ornitorenkgiller
 alt sınıf marsupialia/metatheria - keseliler/keseli memeliler
 üst takım ameridelphia (amerika keselileri)
 takım didelphimorphia - (yeni dünya keseli sıçanları)
 familya didelphidae - keseli sıçangiller
 takım paucituberculata
 familya caenolestidae - fare keseli sıçanıgiller
 üst takım australidelphia (avustralya keselileri)
 takım microbiotheria
 familya microbiotheriidae - chiloé keseli sıçanı
 takım notoryctemorphia
 familya notoryctidae - keseli köstebekgiller
 takım dasyuromorphia - yırtıcı keseliler
 familya thylacinidae - tazmanya kaplanı soyu tükenmiş
 familya myrmecobiidae - keseli karıncayiyen
 familya dasyuridae - keseli sansargiller
 takım peramelemorphia - keseli porsuğumsular
 familya thylacomyidae - keseli tavşan (bilbie)
 familya chaeropodidae - domuzayaklı keseli soyu tükenmiş
 familya peramelidae - keseli porsukgiller
 takım diprotodontia - i̇ki ön dişliler
 alt takım vombatiformes - vombatımsılar
 familya phascolarctidae - koala
 familya vombatidae - vombatgiller
 alt takım phalangeriformes - kuskusumsular
 üst familya phalangeroidea
 familya burramyidae - keseli yediuyuklayangiller
 familya phalangeridae - kuskusgiller
 üst familya petauroidea - (uçan keseliler)
 familya pseudocheiridae - kıvrıkkuyruklu keseligiller
 familya petauridae - uçar kuskusgiller
 familya tarsipedidae - balcıl keseli
 familya acrobatidae - cüce uçar kuskusgiller
 alt takım macropodiformes - kangurumsular 
 familya hypsiprymnodontidae - misk sıçankangurusu
 familya potoroidae - sıçan kangurusugiller
 familya macropodidae - kangurugiller
 alt sınıf placentalia/eutheria - eteneliler
 üst takım afrotheria
 takım afrosoricida - tenreksiler
 familya tenrecidae - tenrekgiller 
 familya chrysochloridae - altın köstebek
 takım macroscelidea 
 familya macroscelididae
 takım tubulidentata - damarlı dişliler
 familya orycteropodidae - yerdomuzu
 takım bibymalagasia soyu tükenmiş
 familya plesiorycteropodidae soyu tükenmiş 
 takım hyracoidea - kır sıçanımsılar
 familya procaviidae - kırsıçanımsıgiller
 takım proboscidea - hortumlular
 familya elephantidae - filgiller
 takım sirenia - denizinekleri 
 familya dugongidae - dugonggiller
 familya trichechidae - manatigiller
 üst takım xenarthra
 takım cingulata
 familya dasypodidae - armadillo
 takım pilosa/edendata - dişsiz memeliler
 alt takım folivora - tembel hayvanlar
 familya bradypodidae - üç parmaklı tembel hayvanlar
 familya megalonychidae - i̇ki parmaklı tembel hayvanlar
 alt takım vermilingua 
 familya myrmecophagidae - karıncayiyengiller
 üst takım euarchontoglires / glires
 takım scandentia
 familya tupaiidae - sivri sincapçıkgiller
 takım dermoptera - abalı memeliler
 familya cynocephalidae - uçar makigiller
 takım primates - maymunlar
 alt takım strepsirrhini - nemli burunlu maymunlar
 i̇nfra takım lemuriformes - makimsiler 
 familya cheirogaleidae - kedi makisigiller 
 familya lemuridae - makigiller 
 familya lepilemuridae - oyuncu makigiller
 familya i̇ndriidae - i̇ndrigiller 
 familya daubentoniidae - ayay 
 i̇nfra takım lorisiformes - lorisiler
 familya lorisidae - lorisgiller
 familya galagonidae galagogiller
 alt takım haplorrhini - kuru burunlu maymunlar 
 i̇nfra takım tarsiiformes - uzun bacaklı makiler 
 familya tarsiidae - cadı makigiller 
 i̇nfra takım platyrrhini - yeni dünya maymunları
 familya callitrichidae - marmosetgiller
 familya cebidae - kapuçingiller
 familya aotidae - gece maymunugiller 
 familya pitheciidae - sakigiller
 familya atelidae - örümcek maymunugiller
 i̇nfra takım catarrhini - eski dünya maymunları
 üst familya cercopithecoidea - kuyruklu eski dünya maymunları 
 familya cercopithecidae - köpeksi maymunlar
 üst familya hominoidea - i̇nsansılar
 familya hylobatidae - gibongiller 
 familya hominidae - i̇nsangiller
 takım rodentia - kemiriciler
 alt takım sciuromorpha - sincapsılar 
 familya aplodontidae 
 familya sciuridae - sincapgiller 
 familya gliridae - yediuyuklayangiller 
 alt takım castorimorpha - kunduzsular 
 familya castoridae - kunduzgiller
 familya heteromyidae - kanguru faresigiller 
 familya geomyidae - avurdu keseligiller 
 alt takım myomorpha - sıçansılar 
 familya dipodidae - arap tavşanıgiller 
 üst familya muroidea 
 familya platacanthomyidae 
 familya spalacidae - kör faregiller
 familya calomyscidae - fare hamsterigiller 
 familya nesomyidae 
 familya cricetidae 
 familya muridae - sıçangiller 
 alt takım anomaluromorpha 
 familya pedetidae 
 familya anomaluridae - düzensiz kuyruklugiller 
 alt takım hystricomorpha - oklu kirpimsiler 
 familya diatomyidae 
 i̇nfra takım ctenodactylomorphi 
 familya ctenodactylidae - tarak parmaklıgiller
 i̇nfra takım hystricognathi 
 familya hystricidae - oklu kirpigiller 
 familya bathyergidae - toprakkazangiller 
 familya petromuridae - kaya sıçanıgiller 
 familya thryonomyidae - sazlık sıçanıgiller 
 üst familya caviomorpha - kobaysılar
 familya erethizontidae - yeni dünya kirpisigiller 
 familya chinchillidae - çinçilagiller 
 familya dinomyidae 
 familya caviidae - kobaygiller 
 familya dasyproctidae 
 familya cuniculidae 
 familya ctenomyidae 
 familya octodontidae - sekizdişligiller 
 familya abrocomidae - çinçila sıçanıgiller 
 familya echimyidae - dikenli sıçangiller 
 familya myocastoridae - kunduz sıçanıgiller 
 familya capromyidae - ağaç sıçanıgiller 
 familya heptaxodontidae soyu tükenmiş
 takım lagomorpha - tavşansılar
 familya ochotonidae - islıklı tavşangiller/cüce tavşangiller 
 familya leporidae - tavşangiller
 üst takım laurasiatheria/euarchonta
 takım eulipotyphla/i̇nsectivora - böcekçiller
 familya erinaceidae - kirpigiller
 familya nesophontidae - karibik sivri fareleri soyu tükenmiş
 familya solenodontidae 
 familya soricidae - sivri faregiller
 familya talpidae - köstebekgiller
 takım chiroptera - yarasalar/uçan memeliler
 alt takım megachiroptera - büyük yarasalar 
 familya pteropodidae - kanat ayaklılar 
 alt takım microchiroptera - küçük yarasalar 
 üst familya rhinolophoidea 
 familya rhinolophidae - nal burunlu yarasagiller 
 familya hipposideridae 
 familya megadermatidae 
 familya nycteridae 
 üst familya rhinopomatoidea 
 familya rhinopomatidae - fare kuyruklu yarasalar 
 familya craseonycteridae 
 üst familya emballonuroidea 
 familya emballonuridae - serbest kuyruklu yarasagiller 
 üst familya noctilionoidea 
 familya mystacinidae - yeni zelanda yarasaları 
 familya phyllostomidae 
 familya mormoopidae 
 familya noctilionidae - balık yiyen yarasagiller 
 üst familya natalioidea 
 familya myzopodidae 
 familya furipteridae 
 familya thyropteridae 
 familya natalidae - huni kulaklı yarasagiller 
 üst familya molossoidea 
 familya molossidae - kuyruklu yarasagiller 
 üst familya vespertilionoidea 
 familya vespertilionidae - fare kulaklı yarasagiller/yassı burunlu yarasagiller 
 takım pholidota 
 familya manidae - pullu hayvanlar
 takım carnivora - etçiller
 alt takım caniformia - köpeğimsiler
 familya amphicyonidae soyu tükenmiş
 familya canidae - köpekgiller
 familya miacidae soyu tükenmiş
 familya ursidae - ayıgiller
 familya ailuridae - küçük panda
 familya mephitidae - kokarcagiller
 familya mustelidae - sansargiller
 familya procyonidae - rakungiller
 üst familya pinnipedia - yüzgeçayaklılar 
 familya odobenidae - morsgiller
 familya otariidae - denizaslanıgiller
 familya phocidae - fokgiller
 alt takım feliformia - kedimsiler
 familya nimravidae soyu tükenmiş
 familya eupleridae - madagaskar etçilleri
 familya felidae - kedigiller
 familya herpestidae - kuyruksürengiller
 familya hyaenidae - sırtlangiller
 familya nandiniidae afrika palmiye misk kedisi
 familya viverridae - misk kedisigiller
 takım artiodactyla - çift toynaklılar
 alt takım ruminantia - gevişgetirenler
 familya antilocapridae - amerikan antilobu
 familya bovidae - boynuzlugiller
 familya cervidae - geyikgiller
 familya giraffidae - zürafagiller
 familya moschidae - misk geyiğigiller
 familya tragulidae - cüce geyikgiller
 alt takım suina - domuzumsular
 familya hippopotamidae - su aygırıgiller
 familya suidae - domuzgiller
 familya tayassuidae - pekarigiller
 alt takım tylopoda - topuktabanlılar
 familya camelidae - devegiller
 takım perissodactyla - tek toynaklılar
 familya equidae - atgiller
 familya rhinocerotidae - gergedangiller
 familya tapiridae - tapirgiller
 takım cetacea - balinalar: balinalar
 alt takım mysticeti - dişsiz balinalar 
 familya balaenidae - gerçek balinagiller 
 familya balaenopteridae - oluklu balinagiller 
 familya eschrichtiidae - gri balina 
 familya neobalaenidae - küçük gerçek balina
 alt takım odontoceti - dişli balinalar 
 üst familya delphinoidea - yunussular 
 familya delphinidae - yunusgiller 
 familya monodontidae - beyaz balinagiller 
 familya phocoenidae - musurgiller
 familya physeteridae - i̇spermeçet balinasıgiller 
 familya ziphiidae - gagalı balinagiller
 üst familya platanistoidea - nehir yunusları 
 familya platanistidae - ganj ve i̇ndus nehir yunusu
 familya iniidae - amazon nehir yunusu 
 familya lipotidae - çin nehir yunusu
 familya pontoporiidae - la plata yunusu

kaynakça

dipnotlar

bibliyografya 
don e. wilson, deeann m. reeder (hrsg.): mammal species of the world. 3. ausgabe. johns hopkins university press, baltimore 2005, 2.142 seiten, isbn 0-8018-8221-4.