Zaragoza

zaragoza (eskiden; latince: caesaraugusta; i̇ngilizce: saragossa), aragon özerk bölgesi'nin başkenti ve zaragoza ili'nin merkezidir.

zaragoza ebro nehri ve onunla birleşen "huevra çayı" ve "gallego çayı" nun geniş vadisinde ve bu vadi bölgesinin hemen hemen ortasında kurulmuştur. bu vadi arazisi los monegros adı verilen çöl tarzından, yeşil meralar, sık ormanlar ve yüksek tepeler ve dağlar gibi çok değişik arazi tarzı gösterir.

zaragoza'nın en ünlü binaları arap yapısı olan "aljaferia sarayı", "catedral del salvador" yahut "la seo katedrali" ve  "basílica de nuestra señora de el pilar" yahut "basilica del pilar" bazilikası ile şehirdeki bulunan birkaç diğer binalar, arap ve hristiyan mimarı stilleri karışımından ortaya çıkartılan aragon tipi "müdejar mimarı stili"'nin en güzel örnekleri olduğu kabul edilmektedir. bu binalar i̇spanya için unesco dünya mirasları listesine konulmuşlardır.

tarihçe

i̇lk dönemler 
antik "i̇berler"in bir kabilesi olan "sedatanı"'nın günümüzdeki zaragoza mevkiinde "salduie" adlı bir köyde oldukları bildirilir. antik romalı kaynakları bu yerleşkeyi "salduba" olarak anmıştırlar. augustus "kantabriya savaşı" sonunda ordusunda bulunan askerlere bir mükafat olarak bu yerleşkeyi koloni yapmalarını finanse etmiş ve bu yeni romalı kolonisine kendi adına atıfla caesaraugusta adi verilmiştir. bu koloninin tam ne tarihte kurulduğu belirli değilse de bu tarihin mö. 25 ile m.12 arasında bir yılda olduğu kabl edilmektedir. roma i̇mparatorluğu'nun devam ettiği yüzyıllarda bu roma şehri olağanüstü olaylarla karşılaşmadığı için belgelerde görülmemektedir. 5. yy. da batı roma barbar kavimler göçleriyle karşılaştığı zaman caesaraugusta i̇spanya'ya göç eden "visigotlar"'ın eline geçti.

arap sarakusta 
emeviler devrinde, "caesaraugusta" olarak biline şehre arapça telaffuz ile "sarakusta" dediler. sarakusta, araplar'ın pireneler'i doğudan geçmeleri için bir üs oldu. kurtuba emirliği hakimiyetindeki srakusta, kuzey i̇spanya'da müslüman hakimiyetindeki en büyük şehir hüviyetini aldı.

777'de frankların kralı şarlman pireneler'in kuzeyinde de bulunan ve daima isyan eden baskları tamamen bastırmak için i̇spanya'ya girerek sarakusta şehrini eline geçirmek için şehri kuşattı. fakat sert savunma ve basklar'ın franklar'ın gerisinde devamlı baskınları dolayısıyla bundan vazgeçerek pireneler'in kuzeyine geri çekilmek zorunda kaldı. avrupa edebiyatının ilk edebi eserlerinden biri olan "la chanson de roland" bu geri çekilmedeki zorlukları konu alır.

zaragoza taifa emirliği 
sarakusta, 1018-1116 yılları arasında sarakusta taifa emirliği'nin başkenti oldu.

endülüs kaynaklarında sarakusta'dan, romalılar’dan kalma surları ile evlerin o yörede bol bulunan kireç taşından yapılması, ve evlerin beyaz kireç boyası ile badana edilmesi nedeniyle "medînet-ül beyzâ" (beyaz şehir) olarak bahsedilmektedir.

son sarakusta emiri abdülmelik i̇mâd el devle, sarakusta'dan çekildikten sonra askerleri ile hristiyan aragon kralı i. alfonso savaşçı'nın emrine girdi.

aragon va i̇spanya krallıklar dönemi 
1118'de aragon kralı i. alfonso savaşçı zaragoza'yı murabitler'den alıp eline geçirdi ve bu şehri aragon krallığı başkenti yaptı. fakat i. alfonso 1134'te çocuksuz ölünce krallık karıştı. zaragoza "leon ve kastilya kralı" vii. alfonso tarafından zapt edildi. bu kral zaragoza'yı 1137'de terk etti; ama şehrin hakimiyeti kastilya'ya bağlı olan barselona kontu olan iv. ramon berenguer eline geçti.

i̇spanya engizisyonu döneminde zaragoza iki çok gizemli ölüme sahne oldu. bunlar dominquite del val adlı bazilika korosunda şarkı söyleyen bir genç çocuk ve pedro de arbues adlı bir engizisyon sistemi görevlisi idi. özellikle bu ismi taşıyan bir genç çocuğun nasıl ve kim tarafından öldürüldüğü ve hatta böyle bir kişinin yaşayıp yaşamadığı hala tartışılmaktadır. fakat "kıskanç bir yahudi" tarafından "katil" edildiği rivayetleri koyu katolikler tarafından şehirde yüzyıllarda yaşamış olan yahudilere hücum etmeye bir fırsat olarak kabul edildiği gerçektir. bütün yahudileri genç hristiyan çocuk düşmanı olmakla itham ederek şehirdeki tüm yahudilere (yüzyıllar sonra "pogrom" olarak adlandıracak) antisemitik hücumlar başladı. pek çok yahudi öldürüldü; çok sayıda yahudi zaragoza'dan kaçtı ve kalanlar da din değiştirip katolik olmaya zorlanıp zaragoza'da "yahudi sorunu" güya çözülmüş oldu.

zaragoza napolyon'un i̇spanya istilasına karşı yapılan yarımada savaşı (1807-1814) sırasında iki defa kuşatmaya uğradı. "birinci zaragoza kuşatması" haziran-ağustos 1808'de oldu. "i̇kinci zaragoza kuşatması" ise aralık 1808'den şubat 1809'a kadar sürdü. bu kuşatma fransız ordularının ilerleyişini durdurmakla beraber, şubat'ta şehir teslim olduğu zaman şehir savunucuları 60.000 kadar ölü zayiat vermişlerdi ve zaragoza tamamıyla harabeye dönmüştü.

modern çağlar 
19. ve 20.yy başlarında ta "i̇spanya i̇ç savaşı" başlayana kadar i̇spanya'da kırsal köy ekonomisi büyük bir çekilme gösterdi. buna karşılık sanayi geliştiren şehirler, özellikle zaragoza şehri, hızla iktisadi gelişme gösterdi. i̇spanya iç savaşı;ndan sonra ii. dünya savaşı'nda "tarafsız" i̇spanya ve harpten sonra general franko'nun muhafazakâr tutumuna rağmen zaragoza gittikçe hızlanarak büyümeye devam etti. aragon bölgesi ve zaragoza, hızla sanayileşen i̇spanyol ekonomik mucizesinin başını çeken bölge ve şehirlerden başta gelenlerden oldu.

20.yy üçüncü çeyreğinde zaragoza bir seri felakete sahne oldu. 1979'de çıkan "hotel corona" yangınında en az 80 kişi öldü. buna bask ülkesinden gelen ayrımcı bask milliyetçilerinin sebep olduğu iddia edilmekle beraber resmen bunun bir kaza olduğu kabul edilmiştir. yine de bu yangını kimin ne için çıkardığı bilinmediği iddia edilmektedir. 1987'de basklı ayrımcı milliyetçiler zaragoza askeri kışlasında bomba patlatıp içlerinde çocuklar da bulunan 11 kişinin ölmesine neden oldular. bu küstah hücumu protesto olarak 250.000'den daha fazla sayıda i̇spanyol şehirde yürüyüşler yaptılar.

coğrafi konum 
zaragoza'in coğrafi koordinatları 42°51′k, 2°41′b olur. şehrin önemli aragon bölgesi ve i̇spanya şehirlerinden uzaklıkları şunlardır:alicante: 512 km; barselona: 296 km; bilbao: 303 km; a coruña: 802 km; madrid: 324 km; pamplona: 179 km; sevilla: 853 km; 
valensiya: 325 km; valladolid: 441 km; huesca: 71 km; teruel: 175 km

i̇klim

demografi 
zaragoza belediye sınırları içinde nüfus (2010 tahmini) itibarıyla 701.090 kişi olup nüfus yoğunluğu 659,8 kişi/km² olur. böylelikle zaragoza, nüfus itibarıyla i̇spanya'da şehir sıralamasında 5. sırayı alır. fakat şehrin etrafında belediye sınırları dışında şehir varoşları bulunur ve bunlarla bir büyük metropoliten zaragoza oluşur. metropoliten zaragoza'nın nüfusu (2006 tahmini ile) 783.763 kişidir.

zaragoza belediye sınırları içinde nüfusun gelişmesi şu gösterimde izlenebilir:

1.000 kişi

kaynak: ine - instituto nacional de estadística, i̇spanya
(stad) kaynak:hollandaca wikipedia "zaragoza (stad)" maddesi

şehir idare bölgeleri ve semtleri

temmuz 2005'ten itibaren zaragoza belediye idaresi yerel idareyi halka indirmek amacıyla şehir yerel idaresi için 15 bölge (distirito) kurmuştur. bunlar ve bunların altında bulunan semt ve köyler şöyledir:

 bölge 1: centro
 bölge 2: casco histórico: san pablo, el gancho, la magdalena, san miguel, tenerías, san agustín
 bölge 3: delicias: la bombarda, la bozada, delicias, monsalud, parque roma
 bölge 4: universidad: romareda, ciudad jardín, casablanca, rosales del canal, montecanal, valdespartera, arcosur
 bölge 5: san josé
 bölge 6: las fuentes
 bölge 7: la almozara
 bölge 8: oliver-valdefierro: valdefierro, oliver
 bölge 9: torrero: torrero, la paz, venecia, san antonio
 bölge 10: actur-rey fernando
 bölge 11: el rabal: arrabal, cogullada, jesús, la jota, picarral, vadorrey, zalfonada
 bölge 12: casablanca
 bölge 13: santa isabel
 bölge 14: miralbueno
 bölge 15: kırsal: alfocea, casetas, garrapinillos, juslibol, la cartuja baja, montañana, monzalbarba, movera, peñaflor, san gregorio, san juan de mozarrifar, torrecilla de valmadrid, venta del olivar, villarrapa

etkinlikler 
zaragoza etkinlikleri ile de çok popüler olmuştur. her yıl 12 ekim'de yapılan "pilar'lı bakire meryem" adına yapılan "fiesta el pilar" şenliği i̇spanya'nın her tarafından katılıcı bulmaktadır. bu festival ayın 12'inden önceki ilk hafta sonu başlayıp ertesi pazar bittiği için tahminen 10 gün kadar sürmektedir. bu festival etkinliklerinden biri olan "çiçek sunma" resmigeçidine 2009'da 400 kadar grup ve 450.00 kişi iştirak ettiği ve bu geçidin 8 saatten uzun sürdüğü bildirilmektedir. bundan başka "meyve sunma" geçidi ve "rosario de krital" adlı camdan yapılma içi aydınlatılmış dini heykel taşıyan 30 kadar vasıtadan oluşan dinsel resmi geçitler vardır. bunların yanında özel kıyafetler giyinmiş "devler" ve "cabezudos" adı verilen 9 karakter çocukları eğlendirir; daha yaşlılar için geçici lunaparklar kurulur; bira festivalleri yapılır. şehirde bulunan iki tane birinci kategori boğa güreşi arenası da dolup taşar.

kardeş şehirler 
zaragoza'nın şu kardeş şehirleri bulunmaktadır:

resimler 
zaragoza

kaynakça

ayrıca bakınız 
 aragona
 zaragoza ili

dış bağlantılar 
 zaragoza belediyesi resmi i̇nternet sitesi