Arhavi

arhavi (, ); türkiye cumhuriyeti'nin karadeniz bölgesi'nde bulunan artvin iline bağlı bir ilçe ve ilçenin merkezi olan şehir.

2021 yılında 21.661 ilçe nüfusuyla artvin ilinin en büyük 4. ilçesidir. 21.661 şehir nüfusu ise türkiye'de 301. ve artvin ilinde artvin ve hopa'dan sonra en büyük 3. ilçedir. arhavi nüfusunun büyük bir bölümünü lazlar oluşturur.

arazi yapısı engebeli ve dağlıktır. i̇lçe merkezinin alanı yaklaşık 6 km², toplam ilçe alanı ise 314 km²'dir. 9.69 km sahil uzunluğuna sahiptir. kapisre deresi ilçedeki en büyük akarsudur.

arhavi 1973 yılından beri düzenlenen arhavi kültür ve sanat festivali ile ünlüdür.

etimoloji 

arhavi kelimesinin kökeni belli değildir. eski tzan lehçelerinden birinden geldiği sanılmaktadır.

roma i̇mparatorluğu'nun kapadokya valisi arrianus, "periplus ponti euxini" (karadeniz seyahati) adlı eserinde ἄρχαβίς (arxavís) ya da ἀρχαβές (arxavés) adında bir nehirden bahsetmektedir. osmanlı döneminde arxavés, arxave olarak benimsenmiştir.

tarihçe

antikçağ ve ortaçağ 

arhavi mö 8. yüzyıla dayanan geçmişi ile taş devri'nde insan yaşamının olduğu kolhis uygarlığının içinde yer alan bir yerdir. ms 3. yüzyılda lazika krallığı'nın sınırları içinde yer alan arhavi ms 6. yüzyılda roma-pers savaşları'na sahne olmuştur. ms 8. yüzyılda lazika krallığı'nın yıkılması ile doğu roma'ya daha sonra da trabzon i̇mparatorluğu'na bağlanmıştır. arhavi bu dönemde imparatorluğa bağlı büyük lazia theması'nın yönetim merkezi konumundaydı. tüm lazi kabilesinin şefi ve dolayısıyla eyaletin yöneticisi sidere köyünde oturmaktaydı. aynı devirde kayıtlara geçen önde gelen arhavili yerel vergi mükellefleri; elakri, varank ve tzaği aileleriydi.

osmanlı dönemi 

arhavi civarı 1486 yılında osmanlı i̇mparatorluğu'na katılmıştır. osmanlı i̇mparatorluğu'na katıldıktan sonra arhavi kazasına 6 hane müslüman yerleştirilmiştir. 1486 ve 1515 tarihli yazımlarda "laz" veya "lâz-ı magal", 1520 ve 1554 tarihli yazımlarda "arhavi" olarak kayıtlara geçmiştir. 1486 tarihinde lazistan kazasının merkezi olarak kabul edilen arhavi köyünün nüfusunun tamamı hristiyan olup, yaklaşık 181 kişiden oluşmaktaydı.

arhavi kazası 1 nisan 1566' da batum sancağına bağlıydı. kazanın batum sancağına tam olarak ne zaman bağlandığı konusunda kesin bir bilgi bulunmamaktadır. muhtemelen 1 şubat 1561-10 mayıs 1562 tarihleri arasındaki bir tarihte bu sancağa bağlanmıştır.

10 mayıs 1562 tarihli bir kayıtta arhavi'nin batum sancağına bağlı olduğu görülmektedir. 1583 yılında arhavi kazası kendisine bağlı arhavi ve eksanos nahiyeleriyle batum sancağına bağlı bulunuyordu. 1515'te arhavi kazasının merkezi olan arhavi köyünün nüfusu 421'i hristiyan ve 54'ü müslüman olmak üzere 475'ti. 1520'de ise 411 hristiyan, 125 müslüman vardı.

1874’te bölgeyi gezen rus ordusunda görevli gürcü general giorgi kazbegi peroniti köyünden iki saatlik bir yolculuktan sona arhavi’ye ulaşmıştır. kazbegi’nin verdiği bilgiye göre, bu tarihte arhavi bölgesi hopa kazasına bağlı bir nahiye ve arhavi kasabası de bu nahiyenin merkeziydi. bu tarihte arhavi kasabasının nüfusu 200 haneden oluşuyordu. arhavi nahiyesi ise, 40 köyü kapsıyordu ve toplam 3.890 hanede 20-24 bin civarında insan yaşıyordu.  arhavi nahiyesi köylerinin büyük bir bölümü arhavi ve vitse (viçe) vadilerinde toplanmıştı.

1877 yılına kadar gönye sancağına bağlı kaldı. 93 harbinden sonra gönye bölgesinin rusların eline geçmesi ile lazistan sancağı trabzon'a taşındı ve arhavi rize'ye ilçe olarak bağlandı. fındıklı ve hopa ise arhavi'ye bucak olarak bağlandı. 1900 yılında hopa ilçe oldu ve arhavi bucak olarak hopa'ya bağlandı.

1877 yılında ilçeyi gezen şakir şevket'e göre, ilçede yapılan tarımdan fazla mahsül elde edilemiyordu ve toplanan ürünler pazar'da satılacak kadar değerliydi.

şakir şevket, arhavi ve hopalıların kılıcı iyi kullanmalarıyla meşhur olduğunu yazmıştır.

rüşdiye mektebinde 1898 yılında 1 muallim 86 talebe, 1903 yılında 3 muallim 81 talebe bulunmaktaydı.

23 şubat 1915'te hopa’yı işgal eden rus kuvvetleri hopa–arhavi arasındaki uzaklığı 20 günde geçebilmiş ve 15 mart 1915'te arhavi’nin doğu kısmını ele geçirmişlerdi. 5 şubat 1916'da kapisre deresi rus birliklerine geçilmiş ve arhavi tamamen işgal edilmişti. çarlık rusya’nın yıkılması ve iç işlerinin karışıp bozulması rusları geri çekilmek zorunda bırakmıştı. böylece 2 yıllık bir işgalden sonra 12 mart 1918 yılında arhavi düşman işgalinden kurtulmuştu. bu tarih arhavi'de kurtuluş günü olarak kutlanır.

1916 yılında i̇ttihat ve terakki yönetimi arhavi adı yerine teşkilat adını önermiştir. ancak uygulamaya geçilmemiştir.

cumhuriyet dönemi 
1 haziran 1933’te 2197 sayılı kanunun ikinci maddesine göre merkezi rize olmak üzere artvin ve rize birleştirilerek çoruh vilayeti teşkil edilmiştir. 4 kasım 1936’da kabul edilen 2885 sayılı kanun ile merkezi rize olan çoruh vilayeti kaldırıldı ve hopa merkezi artvin olan çoruh i̇line bağlandı. böylece arhavi'de çoruh i̇li'ne bağlanmış oldu. 
1946'da musazade köyü ile hacılar ve çarnavut köyleri birleştirilerek bucak merkezinde arhavi belediyesi kuruldu. 1954'te aşağı kapisre ve yemişlik köyleri arhavi belediyesi sınırları içine alındı.

bu tarihte arhavi bucağı 30 köyden oluşmaktaydı. arhavi 6324 sayılı kanunla 1 haziran 1954 tarihinde tekrar ilçe olmuştur. çoruh adı 15 şubat 1956 tarih ve 6668 sayılı kanunla artvin olarak değiştirildi. bunun sonucu olarak arhavi, artvin ilinin ilçesi oldu.

islahı yapılmadan önce kapisre deresi şimdiki çaykur çay fabrikası yanından karadenize ulaşıyordu. bu nedenle kale mahallesi tarafından bir, musazade mahallesi tarafından da bir olmak üzere iki şehir merkezi bulunuyordu. bu şehir merkezlerine melen noğa ve molen noğa adı verilmekteydi. musazade mahallesi tarafında oturanlar kale mahallesi tarafına ayrıca lağata da diyorlardı. lağata genellikle gemici kahvehanelerinin bulunduğu yerlerdi.

kale mahallesi, eskiden türkçe kaynaklarda kapisre, lazca kapistona (კაპისთონა) adıyla ayrı bir yerleşmeydi. osmanlıca kaynaklarda, erken dönemden itibaren kabisre (قابصرە)  adıyla kaydedilmiştir. bugünkü güngören köyünün ortaya çıkmasından sonra, kapistona'ya (kale) aşağı kapisre (kabisrisüflâ), güngören köyüne de yukarı kapisre (kabisriülya) denmiştir. bu yerleşmeler lazca aşağı kapistona (3aleni̇ kapistona / წალენი კაპისთონა) ve yukarı kapistona (jileni̇ kapistona / ჟილენი კაპისთონა) olarak adlandırılmaktadır. aşağı kapisre, 20. yüzyılın ortasına değin bir köy statüsüne korumuştur. 1950 genel nüfus sayımında arhavi ilçesinin merkez bucağına bağlıydı ve nüfusu 429 kişiden oluşuyordu. 1955 genel nüfus sayımında bir köy olarak geçmemektedir. bu tarihten önce arhavi'nin bir mahallesine dönüştüğü bu kayıttan da anlaşılmaktadır.

1950 yılında yapılan asma köprü öncesi dereden geçmek için ağaç köprüler yapılıyor ya da kayıklarla geçiliyordu. çarmıklı eğitim ve kültür merkezi'nin olduğu yerde ve kemerköprü köyünde olmak üzere ilçede iki medrese bulunmaktaydı.

osmanlı döneminde askeri kışla olan ve daha sonra ilkokul olarak kullanılan bina belediye düğün salonunun olduğu yerdeydi. 
arhavi köylerinde ise yerleşim merkezi önceleri balıklı-ulukent ve ortaköy'dü. diğer köyler bu iki bölgeye bağlı mezralardı.

şehir merkezinin mezarlığı kale mahallesinde günümüzdeki ertuğrul kurdoğlu i̇lköğretim okulu arkasındaydı. burada 200-300 yıllık mezar taşlarına rastlamak mümkündür. şehir merkezinden köylere ulaşım için kullanılan yol cumhuriyet mahallesine giden yoldu. takalarla yapılan ticaret ulaşımı genellikle trabzon iline yönelikti. az da olsa giresun ve samsun'a da ticaret amacı ile arhavi'li takalar gitmekteydi.

arhavi ilçesi imara açık ilk yerleşim şekline ise 1960 yılında kavuşmuştur.

coğrafya 

arhavi karadeniz bölgesinin doğu karadeniz bölümünde yer almaktadır. kuzeyinde karadeniz, doğusunda hopa, batısında fındıklı ve güneyinde yusufeli sınırları ile çevrilidir.

i̇lçede tipik türkiye'de karadeniz iklimi hakimdir. yazları ılık, kışları serin geçmektedir. her mevsimde yağış görülen ilçede nem oranı yüksektir. i̇klim şartları çay, fındık, kivi, mısır ve turunçgil yetiştiriciliğine elverişlidir.

2022'de yayımlanan bir araştırmaya göre, arhavi'deki yol inşaatlarının neden olduğu kitle hareketleri, 6 mw büyüklüğündeki depremlerle karşılaştırılabilecek düzeydedir.

yeryüzü şekilleri 

arhavi genel olarak engebeli ve dağlıktır. i̇lçenin yüzey şekillerini doğu karadeniz dağları ve kapisre deresi ile ona bağlı derelerin derince yardığı vadiler oluşturur. i̇lçedeki tek ovanın üzerinde şehir merkezi kuruludur.

i̇lçenin oldukça engebeli bir yapısını olmasında özellikle kavak deresi ve ona bağlanan şahinkaya, agara, balıklı, çifteköprü ve lome derelerinin araziyi derince yarması ve aşındırmasıdır. kavak deresi ve ona bağlanan kolların açmış olduğu derin vadiler aynı zamanda ilçedeki en önemli ulaşım yollarını oluşturur.

arhavi'de en çok görülen topoğrafik şekil olan dağlar özellikle güneye doğru 3000 metreye kadar yükselir. kuzeyden güneye doğru hızla yükselen arazi yapısı içerisinde yaylalar güneyde yer tutmaktadır. 30-2000 metre yükseklikte çok sayıda yayla bulunmaktadır. başlıcaları agara, soğuksu, şenyurt, yazlık, pınarlık, akıncılar, güneşli, mete, aydınlı yaylalarıdır. buzul aşındırmasının etkili olduğu bu kesimde irili ufaklı birçok göl bulunmaktadır. bunların başlıcaları; gadit, sarıgöl, alacal, büyükagara, küçükagara ve karagöller'dir.

i̇klim özellikleri 

yılın en sıcak ayı olan temmuz'un ortalaması 22.1 °c, en soğuk ayı olan ocak'ın ortalaması 6.5 °c tur. en yağışlı ay olan ekim'in yağış ortalaması 266.7 mm. en az yağışlı ay olan mayıs'ın ortalaması 84.8 mm'dir. yıllık sıcaklık amplitütü 13.6 °c'dir. yıllık yağış ortalaması 181.9 mm'dir.

en yağışlı mevsim sonbahar en az yağışlı mevsim ise i̇lkbahardır. fakat mevsimler arasında çok belirgin fark yoktur. yağış her mevsime düzenli bir şekilde yayılmıştır. bu düzenli yayılış sıcaklık içinde geçerlidir. bazı yıllarda görülen ani sıcaklık düşüşü don olaylarına neden olmakta, bundan yöredeki kültür bitkileri oldukça zarar görmektedir.

bitki örtüsü 

kıyıdan yaklaşık olarak 750 metre yüksekliğe kadar olan saha, geniş yapraklı kıyı ormanları ile gür ve sık bir orman formasyonu ile aynı zamanda da zengin bir orman altı formasyonundan oluşan bu yükselti basamağı "kolşik flora" adıyla da tanınmaktadır. bu basamağın hakim ağacı sakallı kızılağaçtır. diğer türleri kayın, kestane, gürgen, karaağaç, çınar ve ıhlamur türleri oluşturur. bunlardan sakallı kızılağaç ve karaağaç akarsu vadileri boyunca ormanların üst sınırına kadar çıkar. kayın 600-1200 metre arasında sık topluluklar halinde olmak üzere 1500 metre yüksekliklere kadar çıkar. kestane toplulukları 500-600 metre yüksekliklere kadar görülürken gürgen seyrek olarak 1800-1900 metreye kadar çıkar. trabzon hurması ve yabani kiraz ise ancak 400-500 metre yüksekliğe kadar görülebilmektedir. yine bu yüksekliklere kadar diğer türlerle karışık olarak defne, tespih ağacı ve şimşir ağacı da görülebilmektedir. hopa'ya doğru ise kısmen sarıçama rastlanır.

nüfus 

i̇lçenin nüfusu 2018 genel nüfus sayımına göre 21.003'tür. bu nüfusun 15.165'i ilçe merkezinde, 5.838'i ise köylerde yaşamaktadır. i̇lçe merkezinde 7,475 erkek ve 7,690 kadın, köylerde ise 2,994 erkek ve 2,844 kadın bulunmaktadır. 
2017 nüfus sayımına göre 6 yaş ve üzeri 18,881 kişilik nüfusun 467'si okuma-yazma bilmemektedir. 82 kişinin ise okuma-yazma durumu bilinmemektedir. bu istatistiklere göre ilçenin okuma-yazma oranı %97'dir.

yaş gruplarına bakıldığında en çok 1 562 kişiyle 10-14 yaş arası grup, en az ise 45 kişiyle 90+ gruptur.

arhavi ilçesindeki nüfusun 15.852'si nüfusa artvin ili adına kayıtlı iken geri kalan nüfus komşu illerden göçenlerden oluşmaktadır. diğer illerden gelen nüfus içinde en büyük oran 1.024 kişiyle rize'ye aittir. rize'yi 719 kişiyle trabzon, 224 kişiyle erzurum, 89 kişiyle samsun ve ardahan, 75 kişiyle bayburt ve 50 kişiyle ağrı izlemektedir.

kültür ve sanat

uluslararası arhavi kültür ve sanat festivali 

arhavi’nin kültürel potansiyelini açığa çıkarmak, turizmine aktivite kazandırıp, ilçeyi yurt içinde ve yurt dışında tanıtmak amacıyla türkiye’de çok yeni bir kavram olan festival düzenleme fikri dönemin kaymakamı erol ertuğrul tarafından ortaya atıldı. kaymakam erol ertuğrul’un bu önerisi arhavi'de büyük destek gördü. festival kutlama komitesi kaymakam erol ertuğrul’un ve belediye başkanı rüştü hatinoğlu’nun önderliğinde kamu kurum ve kuruluşların amirleri ile ilçenin ileri gelenlerinin katılımıyla oluşturuldu.

komite, kabotaj bayramı'nı da festival programının içine alarak 1-3 temmuz 1973 gününü festival tarihi olarak kararlaştırdı. kutlama süresi ise, üç gün üç gece olarak belirlendi. sonraki yıllarda komitenin aldığı kararla festival atmaca mevsiminin başlangıcı olan eylül ayına alındı ve adı da altın atmaca kültür ve sanat festivali olarak değiştirildi. türkiye’nin doğal yaban hayvanları koruma kararı gereği bern sözleşmesi'ni imzalaması ile atmacacılık yasaklandı. bu yasak festivali de etkiledi ve altın atmaca adı kaldırıldı. festivalin adı ilk adı olan arhavi kültür ve sanat festivali'ne dönüştü.

12 eylül 1980 sonrası 3 yıl kesintiye uğrayan festival, 1985 yılında yeniden düzenlenmeye başladı. 1991 yılında dönemin belediye başkanı mehmet çorbacı tarafından davet edilen 17 yabancı ülkenin sanat elçileri ile birlikte organize edildi ve dünyaya barış ve kardeşlik mesajı verildi.

arhavi kültür ve sanat festivali, festival boyunca yöreye canlılık kazandırarak yörenin ticari ve turizm potansiyelini arttırdığı gibi yapılan sportif etkinliklerle birçok sporcuyu türkiye’ye tanıttı. boks ve atletizmde birçok birincilik alan bu sporcular, bu etkinlikler ile adını duyurdu. müzik yarışmaları da yine çok sayıda sanatçının türkiye çapında tanınmasında önemli rol oynadı. cengiz kurtoğlu bunlardandır. aynı zamanda ilçeye funda arar, gülşen, şevval sam, kıraç ve mustafa ceceli gibi ünlü isimler de festivalde konser vermişlerdir. arhavi kültür ve sanat festivali, diğer ilçelere de örnek oldu ve çeşitli özellikleri ile ilkleri gerçekleştirdi.

arhavi evleri 

arhavi ilçesindeki evlerin yapısal özellikleri genelde karadeniz mimarisi ile uyum içinde olmasına rağmen işlevsel farklılıklar göstermektedir. evler zemin kat ile birlikte ya 2 kat ya da 3 kat olarak inşa edilir.

evin genel yapısı dikdörtgen olup ana giriş genellikle güney yöndedir. dış duvar ya kare ya da zig-zag ahşap ızgaralar içine doldurulmuş taşlardan yapılır. zig-zag örgüler içine kullanılan taşlar küçük parçalardan olduğunda dışına genellikle kireç sıva çekilir. ama bu duvar şekli çoğu evlerde kısmen uygulanır.

arhavi evlerinin en büyük özelliği coğrafyaya çok uyumlu olmasıdır. bölgenin nemli olmasına rağmen evler mimari özelliğinden dolayı rutubet kokusu barındırmaz.

arhavi yemekleri 

laz mutfağının üç önemli malzemesi vardır: karalahana, hamsi ve süt ürünleri. diğer bir deyişle ifade edersek, laz mutfağında çeşit zenginliği yoktur. kısıtlı malzeme ve olanaklarla değişik damak tatları yakalamaya çalışılırken bir yandan da iş yoğunluğundan olsa gerek, öğün atlatma mönülerinin üretildiğini gözlemliyoruz. lazlar nereye giderlerse gitsinler lahana ve hamsi hiç vazgeçemedikleri bir damak tadıdır. karalahana değişik çeşitleriyle laz mutfağında her mevsim ana yemektir. hamsi mevsim itibarıyla kışın taze olarak tüketilir. lazlara göre kulağına kar suyu kaçmadan hamsinin lezzeti olmaz. yazın tuzlanmış hamsi tüketilir. geçmişte hamsinin en ucuz zamanında kasa kasa hamsi alınır temizlenip tuzlandıktan sonra toprak küplerde saklanırdı. hamsiden başka istavrit, kefal, palamut ve kalkan balığı gibi birkaç çeşit deniz ürünü dışında lazların balık kültürleri pek yoktur. ve balık deyince kırmızı pullu dere alabalığını unutmamak gerekir. yazın olta, serpme ve bazen de derenin yönü değiştirilerek hatırı sayılır alabalık avlanır.

bazı yemekler:
 lu ncaxeri (lahana dvme)
 dudeyi (lahana ezme) 
 lu princoni (pirinçli lahana)
 sarma (lahana sarma)
 lu pancarı (lahana pancarı)
 kapçaz makvali mot’axeri (yumurtalı hamsi tava)
 mkvali get’ağaneri (peynir tava)
 minci get’ağaneri (çökelek)
 kapçoni pilavi (hamsili pilav)
 xeşi mak’ayina (el makarnası)
 kapça mç’k’udi (hamsili ekmek)
 kapça geç’veyi (plekide hamsili ekmek)

bazı tatlılar
 bureği (laz böreği)
 laz baklavası
 bulma (burma)
 gem3xineri
 sutli (sütlaç)
 lapa
 kada (kek)
 xoşmelli
 xavla (bayram helvası)
 şekerleme
 termoni

turizm

gezilecek tarihi ve turistik yerler 

ciha kalesi: yapım tarihi kesin olarak bilinmeyen kalenin cenevizliler'in deniz ticareti süresince bir gözetleme yeri olarak kullandığı düşünülmektedir. yaklaşık 50 asker barındıracak mimari özelliğe sahiptir. bulunduğu yerden pazar ve batum arasındaki alan rahatlıkla gözlenebilir.
çiftekemer köprüsü: 18. yüzyılda yapılan bir köprüdür. moloz taş ve kesme taşlardan inşa edilmiştir. tümüyle merkezkaç kuvveti ile hesap edilerek çok hassas dengeler üzerine kurulmuş bir köprüdür. taşlar kireç ve yumurta akı ile örülmüştür. alt kısmı tam daire üzerinden hesap edilmiş ve yan yüzeylerinde korniş çıkıntılar yer almaktadır.
mençuna şelalesi: mençuna şelalesi'ne çiftekemer köprüsü’nü geçip, küçükköy yoluna sapılarak gidilebilir. mençuna şelalesi üç basamaktan oluşur. en üst bölümü yaklaşık 50 metre yüksekliğinde olup toplam yüksekliği 70 metreyi bulmaktadır.
kemer köprü köprüsü (kavak köprüsü): tam daire kemer özelliğinde yapılmıştır. yapıldığı zaman bilinmemektedir. 1994 tarihinde çökmüştür.
derecik köprüsü: kemer köprü olarak yapılmıştır. yapıldığı zaman bilinmemektedir.
gemi kayası ve taş gemi: balıklı ormanları içerisinde gemiye benzeyen bir kaya görünümündedir. ulaşımı çok zordur.
arhavi merkez cami: 1883 yılında yapılmıştır. birkaç defa onarım geçirdiği ve minaresinin yakın bir zamanda yapıldığı tespit edilmiştir. çatı altında gizli kubbesi vardır.
ulukent cami: 1860 yılında yapılmıştır. köylü imecesiyle hasan adında bir usta tarafından yapıldığı söylenmektedir. ahşap bölümleri ve işlemleri çok sanatkarane yapılmıştır. birkaç defa onarım görmüştür. vakıflar eliyle yeniden onarılmıştır.
dikyamaç camisi: 1865 yılında yapılmıştır. ulukent camii özelliklerini göstermektedir. aynı usta tarafından yapıldığı sanılmaktadır. vakıflar tarafından onarılmıştır. minaresi yeni yapılmaktadır.

eğitim 

okuma-yazma oranı %96 olan ilçede artvin çoruh üniversitesine bağlı bir meslek yüksek okulu, dört adet lise, yedi tane ilköğretim okulu, bir ana okulu ve bir halk eğitimi merkezi bulunmaktadır. ayrıca iki adet özel dershane ve bir adet özel sürücü kursu merkezi de hizmet vermeyi sürdürmektedir.

meb istatistikleri; 
okul/kurum sayısı: 22
sbs i̇l sıralaması: 5
derslik sayısı: 228
öğrenci sayısı: 3.851
öğretmen sayısı: 282
derslik başına düşen öğrenci sayısı
i̇lköğretim: 16
ortaöğretim: 18
mesleki ve teknik eğitim: 15

 anaokulları
 gaye çarmıklı anaokulu
 i̇lkokullar
 cumhuriyet i̇lkokulu
 fatih sultan mehmet i̇lkokulu
 hacılar i̇lkokulu
 mehmet nazif günal i̇lkokulu
 nuri özaltın 75.yıl i̇lkokulu
ortaokullar
 atatürk ortaokulu
 cumhuriyet ortaokulu
 mehmet nazif günal ortaokulu
 hacılar ortaokulu
 fatih sultan mehmet ortaokulu

 liseler
 arhavi kanuni anadolu i̇mam hatip lisesi
 arhavi anadolu lisesi
 arhavi hüseyin gürkan anadolu lisesi
 arhavi mesleki ve teknik anadolu lisesi
 ertuğrul kurdoğlu fen lisesi
 orhan yücel mesleki ve teknik anadolu lisesi
yüksekokul
arhavi meslek yüksekokulu

ekonomi 

arhavi ekonomisi tarıma dayalıdır. çay, fındık ve kivi tarımı yapılmaktadır. çaykur, lipton ve doğadan firmalarına ait çay fabrikaları vardır. i̇lçede ziraat bankası, türkiye i̇ş bankası, akbank ve halkbank banka şubeleri bulunmaktadır.

sağlık 

i̇lçe merkezinde, 40 yatak kapasiteli 1 adet devlet hastanesi ve 1 sağlık ocağı bulunmaktadır. arhavi'de aile hekimliği 2010 yılının ocak ayında başlamıştır. 1982 yılında yapılan eski binanın yerine temeli 10 haziran 2012'de atılan yeni hastane binası 2016 yılında açıldı.

spor

arhavispor 

arhavi spor kulübü 1955 yılında kurulmuştur. futbol şubesi vardır.

arhavispor futbol takımı 2019-20 sezonunda bölgesel amatör lig'de mücadele etmektedir.

arhavispor 2020-2021 sezonu itibarıyla 3. ligde mücadele etmektedir

arhavi voleybol spor kulübü 

erkek voleybol takımı 2019-2020 sezonunda efeler ligi'nde mücadele etmektedir.

arhavi akademi spor kulübü 

arhavi akademi spor kulübü 2009 yılında kurulmuştur. karate şubesi vardır.

arhavi tenis kulübü 

2009'da kuruldu. tenis şubesi vardır.

ulaşım 

kente en yakın havaalanı 38 km uzaklıkta bulunan batum havalimanı'dır. gürcistan'la yapılan anlaşma gereği pasaport olmadan havaalanı kullanılabilmektedir. buradan i̇stanbul ve ankara'ya uçuşlar vardır. rize-artvin havalimanı 47 km, trabzon havalimanı 150 km uzaklıktadır.

arhavi'nin ana karayolu bağlantısı karadeniz sahil yoludur. hopa'ya 11 km, fındıklı'ya 15 km, artvin’e 86 km ve rize'ye 100 km uzaklıktadır.

şehir içi dolmuş hattı 19 ağustos 2012'de başladı. 5 minibüs ile çalışan şehir içi dolmuş hattı; tünel mevkii, doğukent, sağlık ocağı, şehir merkezi, terminal noktası, devlet hastanesi, sanayi sitesi, yi̇bo, ofçay, hat-pek beton ve üniversite yerleşkesi güzergâhında faaliyet göstermektedir.

i̇klim 

arhavi'de ilıman dönencealtı iklimi (köppen: cfa) görülmektedir.

yönetim

kaymakamlık 

*vekil kaymakam

belediye başkanlığı 

seçildikleri yıllara göre belediye başkanları ve siyasi partileri:

2019 - vasfi kurdoğlu chp
2014 - coşkun hekimoğlu ak parti
2009 - coşkun hekimoğlu ak parti
2004 - musa ulutaş chp
2002 - musa ulutaş chp
1999 - vasfi kurdoğlu anap 
1994 - vasfi kurdoğlu dyp
1989 - mehmet çorbacıoğlu shp
1984 - i̇smet fethi özkazanç sodep
1977 - kazım kurdoğlu ap
1973 - kazım kurdoğlu ap

1968 - rüştü hatinoğlu ap
1964 - hasan sami galatalı chp
1963 - turan yücel chp
1958 - hüsnü kurt dp
1952 - hüsnü kurt dp
1950 - ahmet kurdoğlu chp
1949 - rafet bayraktar mp
1938 - hacıoğlu cevdet paksoy chp
1932 - kurdoğlu osman efendi chp
1926 - a. reisoğlu hilmi efendi chp
1920 - cordanzade mehmet ali ağa bağımsız

i̇dari yapı 

arhavi ilçesi merkez ve ortacalar olmak üzere 2 bucağa ayrılır. merkez bucakta 1 şehir ve 21 köy, ortacalar bucağında ise 9 köy bulunur. arhavi şehrinde 7 mahalle bulunur.

kardeş kentler

kaynakça

dış bağlantılar 

 arhavi kaymakamlığı
 arhavi belediyesi