Bruno Taut

bruno julius florian taut (4 mayıs 1880, königsberg - 24 aralık 1938, i̇stanbul), yahudi asıllı alman mimar ve şehir plancısı. türkiye'de ankara üniversitesi dil ve tarih-coğrafya fakültesi'nin (1937-39), ankara atatürk lisesi'nin (1937-40), atatürk'ün katafalkının (1938), trabzon fen lisesi (1938) ve cebeci ortaokulu'nun (1938-39) planlarını çizen mimardır.

yaşam öyküsü 
tüccar julius taut'un ikinci oğlu olarak doğu prusya'da königsberg'de büyüyen bruno, 1897 yılına kadar lisede ve hemen sonra üç yıl süren königsberg i̇nşaat meslek okulunda öğrenimini başarıyla tamamlar. 1902 yılında hamburg ve wiesbaden şehirlerinde değişik mimarların yanında çalışır ve bir yıl sonra ünlü bir berlinli mimar bruno möhring'in yanında büroda genç biçem (art nouveau) olanağı elde eder ve yeni inşaat yöntemini oluşturan çelik ve taş ile temas kurar.

taut rengi çevresel, enerji tasarrufu yapan, estetik ve mekânsal bir etki olarak kullandı. tasarım ve yaklaşımı, mimarinin sadece işlevsel rolden fazlasını içerdiği, yaşam kalitesini değiştirip zenginleştirebileceği inancına dayanıyordu. taut'un berlin apartmanlarında rengi yeniden keşfeden winfred brenne'nin sözlerini aktarırsak: "taut rengi daima mimariyi zenginleştirmek ve ona fazladan bir boyut katmak için kullandı. rengin plastik etkiyi geliştirdiğini, kentsel mekâna, çevresel manzaraya yerleşmesine yardım eden özgül bir nitelik kazandırdığını biliyordu. insancıl ve sanatsal bir boyutun zenginleştirdiği uyumlu bir bina üretebilecek bir form yaratmaktan dolayı, mimaride işlev kavramını genişletmek üzere her şeyde rengi kullanmaya çabaladı.

1921 - 1924 yılları arasında magdeburg'da şehir yapı kurulunda, 1924 - 1932 yılları arasında berlin gehag firmasında mimarlık yapar. 1930 yılında berlin-charlottenburg teknik yüksekokulu ve meskencilik profesörlüğüne çağrılır, böylece sanat akademisi üyesi olur ve bruno taut japon uluslararası mimarlar birliği'nin şeref üyeliğini kabul eder. 1933 yılında japonya'ya göç eder.

diğerleri gibi zamanın ünlü alman firmalarının (krups, siemens, märklin gibi) almanya'nın başına getirdiği adolf hitler'in nasyonal sosyalist (nazi) rejiminden kaçan bruno taut, 1936'da mimar kentbilimci martin wagner'in önerisi, milli eğitim bakanlığı yüksek öğretim genel müdürü cevad dursunoğlu’nun desteği ile japonya'dan türkiye'ye geldi. aynı yıl i̇stanbul güzel sanatlar akademisi'nde yöneticilik, ankara'da milli eğitim bakanlığı'nda mimarlık bölümü başkanlığı görevine getirildi. atatürk'ün naaşının konulduğu katafalkın çizimini hasta olmasına rağmen 36 saatte bitirmiştir ve zamanında verilen 1000 lirayı türk devletinden istememiş, karşılığında tek bir teşekkür mektubu ve türkiye'de gömülmeyi dilemiştir.

atatürk'ün ölümünden 1,5 ay sonra vefat eden taut'un türkiye’de yaşama süresi sadece iki yıl olmasına karşın üstlendiği işler çok fazladır.  bunlardan biri yapıları ile mimarlık pratiğine; i̇kincisi 1938 yılında türkçe olarak basılan ‘mimari bilgisi’ kitabı ile mimarlığın kuramsal alanına, üçüncüsü de mimarlık eğitiminedir. türk kültürü ve mimar sinan'a muhabbet besleyen taut, türkiye'de yaptığı yapılarında türk motifleri kullanmaya gayret gösterdi. yıllardır astım hastası olan taut, 24 aralık 1938 tarihinde i̇stanbul'da ölmüştür. bruno taut, şimdiye kadar i̇stanbul edirnekapı şehitliği'ne defnedilen ilk ve tek gayrimüslimdir. kendisinden sonra kürsü başkanlığına yine bir alman göçmeni olan robert vorhoelzer gelmiştir.

mimari eserleri 
almanya'da
 falkenberg bahçeşehri, berlin, 1913 
 senftenberg lisesi, 1930 
 senftenberg meslekokulu, 1931
japonya'da
 osaka'da ikomaberges tasarıları, 1934 
 atami'de hyuga evi'nin iç mimarisi, 1935/36 
 maeoka'da bir evin tasarıları, 1935/36 
 tokyo'da okura-villasının cephesini ve mobilyasını, 1935/36

türkiye'de
 ankara üniversitesi dil ve tarih-coğrafya fakültesi, 1937
 mekteb-i i̇dadi "trabzon fen lisesi(trabzon fen lisesi), 1938
 maarif vekâleti kültür pavyonu, 1938

tasarıları
 ankara teknik yüksekokulu, 1937 
 kimya enstitüsü, 1937 
 ankara'da hükûmet semti, 1937 
 ankara'da bir tiyatro binası, 1937 
 ankara'da bir yemekhane, 1937 
 ankara'da parlamento binası, 1937 
 trabzon'da yüksek erkek yatılı okulu (gerçekleştiren franz hillinger), 1937 
 ankara'da atatürk lisesi (asım kömürcüoğlu ile beraber, gerçekleştiren franz hillinger), 1937 
 ankara'da kurtuluş ortaokulu (asım kömürcüoğlu ile beraber), 1938 
 i̇stanbul/ortaköy'de prof. nissen'nin oturduğu evi, 1938 
 i̇stanbul'da 15. cumhuriyet bayramı kutlama süslemeleri (schütte eşi ile birlikte), 1938 
 cebeci ortaokulu (gerçekleştiren franz hillinger), 1938 
 i̇zmir'de kız-enstitüsü (yalnız ilk yapı bölümü gerçekleşti), 1938 
 ortaköy'de kendi evini, 1938 
 bir sinagog (havra), 1938 
 ankara'da mustafa kemal atatürk için katafalk, 1938

ayrıca bakınız 
1933-1945 senelerinde türkiye'ye sürgün

kaynakça

konuyla ilgili yayınlar 
 olaf gisbertz: bruno taut und johannes göderitz in magdeburg. architektur und städtebau in der weimarer republik. gebr.-mann-verlag berlin 2000 isbn 3-7861-2318-7
 astrid holz:  die farbigkeit in der architektur von bruno taut – konzeption oder intuition? kiel univ.diss., alman ulusal nationalkütüphanesi 1996
 leo ikelaar: paul scheerbart und bruno taut. zur geschichte einer bekanntschaft. briefe von 1913–1914 an gottfried heinersdorff, b. t. und herwarth walden. igel, paderborn 1999 isbn 3-89621-037-8
 norbert huse (hg.): vier berliner siedlungen der weimarer republik. argon, berlin 1987 isbn 3-87024-109-8
 kurt junghanns: bruno taut 1880–1938. architektur und sozialer gedanke. dva 2001 isbn 3-363-00674-8
 winfried nerdinger, kristiana hartmann, matthias schirren und manfred speidel: bruno taut 1880–1938. architektur zwischen tradition und avantgarde. dva 2001 isbn 3-421-03284-x
 regine prange: das kristalline als kunstsymbol: bruno taut und paul klee. zur reflexion des abstrakten in kunst und kunsttheorie der moderne. olms-verlag hildesheim u.a. 1991 isbn 3-487-09487-8
 manfred speidel (hg.): bruno taut. natur und phantasie 1880-1938. katalog zur ausstellung „bruno taut retrospective, nature and fantasy“, die 1994 in tokyo und kyoto sowie 1995 im kulturhistorischen museum magdeburg und im technikmuseum magdeburg gezeigt wurde. ernst-verlag berlin 1995 isbn 3-433-02641-6
 beate ziegert: bruno taut: bauhaus and mingei: architect and designer; east and west. seikatu bunka kenkyu, seikatsu bunka center, nagoya municipal women's college, nagoya (japan) 1993
 bettina zöller-stock: bruno taut. die innerraumentwürfe des berliner architekten. dva 1993 isbn 3-421-03034-0

1880 doğumlular
1938 yılında ölenler
alman i̇mparatorluğu kişileri
19. yüzyıl alman mimarları
20. yüzyıl alman mimarları
edirnekapı şehitliği'ne defnedilenler
japonya'daki alman gurbetçiler
türkiye'deki alman gurbetçiler
mimarlık teorisyenleri
kaliningrad doğumlular
i̇stanbul'da ölenler