Necib Mahfuz

necib mahfuz (arapça: نجيب محفوظ), (mısır telaffuz: ), 1988 nobel edebiyat ödülü sahibi mısırlı yazardır (d. 11 aralık 1911 - ö. 30 ağustos 2006). nobel ödülü kazanan ilk müslüman ve tek arap yazardır. "ortadoğu'nun balzac'ı" olarak tanınır.

hayatı 
mahfuz, kahire'nin cemaliye bölgesinde 6 çocuklu bir ailenin en küçük çocuğu olarak dünyaya geldi. bir tüccarın oğlu olan mahfuz, adını kendisini doğurtan profesör necib paşa mahfuz'dan aldı. 70 yıllık kariyeri boyunca 34 roman, 350 küsur kısa hikâye yayımladı. kitaplarının çoğunda, hayatının tamamını geçirdiği ve nobel ödülünü almak için bile ayrılmadığı kahire'nin tarihi mahallelerindeki yaşamı; modern ve geleneksel yaşam arasında denge kurmaya çalışan sıradan insanları anlattı. pek çok kitabı arap filmlerine konu oldu.

edebiyata olan ilgisi, 1920'lerde mustafa lutfi el-manfuluti'nin makale ve şiirlerini okumasıyla başlamıştı. abbas mahmud el-akkad, taha hüseyin, i̇brahim el-mazinî, m. hüseyin heykel, ilk dönemde kendilerinden en çok etkilendiği yazarlar arasındadır.

yazı hayatına, 1928'de selame musa'nın çıkardığı el-mecelle el-cedide dergisinde yayımladığı değini yazıları ve öykülerle başladı. kahire üniversitesi'nde felsefe öğrenimi gören mahfuz'un ilk romanı abes el-akdar 1939'da yayımlandı.

1941 senesinde yazımına başladığı hân el-hâlîlî adlı romanını 1946 senesinde neşretmiştir. romanda karakter şekillendirirken sigmund freud'un psikanalitik kuramlarından istifade etmiştir. bu eserinde sembolizme de rastlanmaktadır.

1957'de yazdığı kahire üçlemesi ile arap edebiyatı'nın tanınmış bir ismi oldu. bu üçlemede kahire'de yaşayan bir ailenin üç kuşağının i. dünya savaşı ve 1952'deki nasır darbesine kadar olan dönemde yaşadıklarını ve mısır toplumunu değişimini anlattı.

değişik kurumlarda çalışan mahfuz, en son kültür bakanlığında müsteşar olarak görev yaptı. 1971'de söz konusu görevinden emekli olmasından sonra, el-ahram gazetesinde yazar olarak çalışmıştır.

mısır devlet başkanı enver sedat'a i̇srail ile yaptığı barış antlaşmasında verdiği açık destekten ötürü birçok arap ülkesinde kitapları yasaklandı. 1988 yılında nobel edebiyat ödülü'nü aldıktan sonra bu yasaklar kalktı.

1989 yılında mısırlı köktendinci ömer abdülrahman tarafından hakkında ölüm fetvası çıkartılan mahfuz, 1994 yılında kahire'deki evinin önünde bıçaklı saldırıya uğradı. saldırıdan yaralı kurtulan mahfuz, sağ kolundaki sinirler zedelendiği için yazmakta büyük güçlük çekmeye başladıysa da ilerleyen yaşına rağmen edebiyattan kopmadı ve kısa hikâyeler yazmaya devam etti.

2006 temmuz'unda düşerek kafasından yaralandı. 30 ağustos 2006 günü kahire'de 95 yaşında öldü. mahfuz ülser, böbrek ve kalp rahatsızlıklarından muzdaripti.

31 ağustos 2006 günü kahire'de devlet töreniyle defnedildi.

eserleri 

 mısru'l-kadîme (1932) مصر القديمة
 hemsu'l-cunûn (1938)همس الجنون
 abesu'l-akdâr (1939) عبث الأقدار
 râdûbîs (1943) رادوبيس
 kifâh tîbe (1944) كفاح طيبة
 el-kâhiretu'l-cedîde (1945) القاهرة الجديدة (yeni kahire, savrulan kahire adıyla türkçeye çevrildi. ayrıca, kahire-30 adıyla mısır'da sinemaya uyarlandı.)
 hân el-hâlîlî (1946) خان الخليلى 
 zukâku'l-midak (1947) زقاق المدق (midak sokağı)
 es-serâb (1948) السراب
 bidâye ve nihâye (1950) بداية ونهاية
 es-sulâsiyye (1956-57) الثلاثية kahire üçlemesi
 beyne'l-kasreyn (1956) بين القصرين saray gezisi (kahire üçlemesi 1)
 kasru'ş-şevk (1957) قصر الشوق şevk sarayı (kahire üçlemesi 2)
 es-sukeriyye (1957) السكرية şeker sokağı (kahire üçlemesi 3)
 evlâdu hâratinâ (1959) أولاد حارتنا cebelavi sokağı'nın çocukları 
 the thief and the dogs (1961) اللص والكلاب (hırsız ve köpekler)
 quail and autumn (1962) السمان والخريف (bıldırcın ve sonbahar)
 god's world (1962) دنيا الله 
 zaabalawi (1963) 
 the search (1964) الطريق (arayış)
 the beggar (1965) الشحاذ (dilenci)
 adrift on the nile (1966) ثرثرة فوق النيل 
 miramar (1967) ميرامار (miramar)
 the pub of the black cat (1969) خمارة القط الأسود 
 a story without a beginning or an ending (1971)حكاية بلا بداية ولا نهاية 
 the honeymoon (1971) شهر العسل 
 mirrors (1972) المرايا (aynalar)
 love under the rain (1973) الحب تحت المطر 
 the crime (1973) الجريمة 
 al-karnak (1974) الكرنك 
 respected sir (1975) حضرة المحترم 
 the harafish (1977) ملحمة الحرافيش 
 love above the pyramid plateau (1979) الحب فوق هضبة الهرم 
 the devil preaches (1979) الشيطان يعظ 
 love and the veil (1980) عصر الحب 
 arabian nights and days (1981) ليالى ألف ليلة (binbirinci geceden sonra)
 wedding song (1981) أفراح القبة (düğün evi)
 one hour remains (1982) الباقي من الزمن ساعة 
 the journey of ibn fattouma (1983) رحلة إبن فطومة 
 akhenaten, dweller in truth (1985) العائش فى الحقيقة 
 the day the leader was killed (1985) يوم مقتل الزعيم başkanın öldürüldüğü gün
 fountain and tomb (1988) 
 echoes of an autobiography (1994) 
 dreams of the rehabilitation period (2004) أحلام فترة النقاهة 
 the seventh heaven (2005)

konuyla ilgili yayınlar 
bedrettin aytaç, "necib mahfuz'un hanu'l-halili adlı romanı üzerine bir i̇nceleme", gündoğan edebiyat 19 (1997) 37-53.

necip mahfuz, han el-halili (bedrettin aytaç, çev.). i̇stanbul: hit kitap, 2011.

ahmet kazım ürün, çağdaş mısır romanında necîb mahfûz ve toplumcu gerçekçi romanları. erzurum: basılmamış doktora tezi, 1994.

esat ayyıldız, necîb mahfûz’un hân el-halîlî adlı romanındaki psikanalitik yaklaşımlar, filoloji alanında yeni ufuklar, ankara: gece kitaplığı, 2019. s. 77-99.

kaynakça 

1911 doğumlular
2006 yılında ölenler
arap roman yazarları
mısırlı müslümanlar
kahire üniversitesinde öğrenim görenler
nobel edebiyat ödülü sahipleri
mısırlı nobel ödülü sahipleri‎
kahire doğumlu yazarlar
20. yüzyıl mısırlı yazarları
21. yüzyıl mısırlı yazarları