Maastricht Antlaşması

maastricht antlaşması, 7 şubat 1992’de imzalanan ve aet’nin ab olması yolundaki son adım olan ekonomik ve parasal birliği de gerçekleştirme istikametine girdiği antlaşmadır.

antlaşmanın imzalanması 

10 aralık 1991 tarihinde maastricht’te düzenlenen zirve’de topluluk, daha önce toplanmış olan hükûmetlerarası iki konferans çerçevesinde varılan sonuçları temel alarak yeni bir avrupa toplulukları antlaşması yapılmasına karar vermiştir. 7 şubat 1992 tarihinde imzalanan ve kasım 1993’te yürürlüğe giren maastricht antlaşması ile avrupa ekonomik topluluğu, avrupa birliği adını almıştır. ab’yi kuran maastricht antlaşması’yla avrupa topluluklarına yeni boyutlar kazandırılmış ve ab’nin “üç temel direği” oluşturularak, yeni bir hukuksal yapı düzenlenmiştir. üç temel yapı aşağıda sıralanmıştır:

ekonomik ve parasal birlik (epb) 
maastricht antlaşması’yla epb’nin ikinci aşamasına geçiş tarihi olarak 1 ocak 1994 tarihi saptanmıştır. bu çerçevede avrupa komisyonu ve avrupa para enstitüsü tarafından hazırlanan raporlar, konsey tarafından incelenerek 1996 yılı sonunda en az yedi üye ülkenin aşağıdaki kriterleri yerine getirip getirmediğinin incelenmesi kararlaştırılmıştır: düşük enflasyon oranı, kamu maliyesinde düşük açık, para politikalarında istikrar ve uzun vadeli faizler (bkz. makro-ekonomik yaklaşım kriterleri).

bu hususları inceleyen konsey, epb’nin üçüncü aşamasının 1 ocak 1999 tarihinde başlamasını kararlaştırmıştır. bu aşamada bağımsız bir avrupa merkez bankası tarafından yönetilecek olan tek paranın yürürlüğe girmesi öngörülmüştür. bu da günümüz şeklini almıştır.

ortak dışişleri ve güvenlik politikası (odgp) 
i̇kinci temel direği oluşturan odgp çerçevesinde bakanlar konseyi uzlaşma yöntemiyle, bu alanlarda ortak eyleme konu olacak sorunları ve nitelikli çoğunluk ile hangi alanlarda kararlar alınacağını saptamıştır.

savunma 
odgp, topluluğu “ortak savunma”’ya götürecek bir ortak savunma politikasının ileride saptanmasını da içermektedir. batı avrupa birliği (bab), topluluğun ortak hareket alanlarını yürürlüğe koymakla görevlendirilmektedir. bab’ın mekanizmalarının güçlendirilmesinin ve bu kuruluşun maastricht antlaşması içerisine alınmasının, bab antlaşması’nın sona erdiği 1998 sonundan itibaren görüşülmesi kararlaştırılmıştır.

avrupa vatandaşlığı 
diğer bir üye devlette ikamet eden ab vatandaşlarının, avrupa parlamentosu seçimleriyle belediye seçimlerinde seçme ve seçilme, ab toprakları üzerinde ikamet ve hareket etme hakları ve tüm ab vatandaşlarının üçüncü ülkelerde diplomatik korumadan faydalanması kararlaştırılmıştır.

konsey’de çoğunluk oylamasının genişletilmesi 
tüketicinin korunması, gelişme halindeki ülkelere yardım, eğitimle ilgili bazı konular, sağlık, ulaştırma, çevre, trans-avrupa ağlarının altyapıları konularında konsey’de nitelikli çoğunlukla karar alınabilecektir. bu çerçevede 1989 avrupa şartı’nı temel alarak yürürlüğe koyulması kararlaştırılan sosyal politika’ya ait bazı uygulamalarda da çoğunluk usulü ile oylama yapılabilecektir.

avrupa parlamentosu 
avrupa parlamentosu’nun yetkileri genişletilmekte, bazı hallerde konsey ile ortak karar almasını sağlayacak yeni bir yöntem oluşturulmaktadır. ayrıca avrupa parlamentosu bazı hallerde uygun görüş belirtmek hakkını kazanmaktadır.

ekonomik ve sosyal uyum 
ekonomik ve sosyal uyumun, 31 aralık 1993 tarihinde kurulacak bir uyum fonuyla güçlendirilmesi öngörülmüştür. bu çerçevede üye devletlerin öz kaynaklar sistemine katkılarının, olanakları ile doğru orantılı olması kararlaştırılmıştır.

adalet ve i̇çişlerinde i̇şbirliği 
üçüncü temel olan adalet ve i̇çişlerinde i̇şbirliği kapsamında üye devletler, göç ve siyasi iltica alanlarında aralarındaki iş birliğini artırmak amacıyla bir avrupa polis ofisi kurmuşlardır (europol).

maastricht’te kurulan hukuksal yapı sayesinde topluluk bütünleşmesi ile hükümetlerarası iş birliği aynı zamanda işler duruma gelmiştir. 1996 yılından sonra avrupa parlamentosu’nun yetkilerini arttırmak ve bütünleşmeyi güçlendirmek amacıyla bazı iş birliği alanlarının yeniden gözden geçirilmesi öngörülmüştür. öngörülen değişiklikler 26 mart 1996 tarihinde başlatılan altıncı hükümetlerarası konferans (hak) sırasında şekillenerek, haziran 1997’de gerçekleştirilen amsterdam zirvesi’nde kabul edilen amsterdam antlaşması’yla nihai şeklini almıştır.

avrupa birliği antlaşmaları
1992'de avrupa ekonomik topluluğu
1993'te avrupa birliği
1992'de antlaşmalar