Suat Hayri Ürgüplü

ali suat ürgüplü (13 ağustos 1903, şam - 26 aralık 1981, i̇stanbul), türk siyasetçi. türkiye cumhuriyeti'nin 11. başbakanı.

ailesi 
i. dünya savaşı'na katılma fetvasını veren şeyhülislam ürgüplü mustafa hayri efendi'nin oğludur. lâle devri sadrazamı nevşehirli damat i̇brahim paşa'nın soyundandır.

hayatı 
galatasaray lisesi'nden sonra 1926 yılında i̇stanbul üniversitesi hukuk fakültesi'ni bitirdi. çeşitli devlet hizmetlerinde bulundu. türkiye-yunanistan 1924 nüfus mübadelesi mahkemelerinde çalıştı. galatasaray spor kulübü'nde atletizm yaptı.

1929-1932 yılları arasında i̇stanbul ticaret mahkemesi yargıçlığında bulundu.

1939 ve 1943 yıllarında kayseri milletvekili seçildi. 2. şükrü saraçoğlu kabinesinde gümrük ve tekel bakanı oldu.

bakanlığında kahve ithalatı konusunda yolsuzluklar olduğu yolunda dedikodular çıkınca örnek bir davranışta bulundu:

daha sonra yüce divan'da yapılan yargılama sonucunda beraat etti. bu olay hâlen bazı okullarda idare hukuku dersinde okutulmaktadır.

1950 yılında tekrar tbmm'ye döndü. 1952 yılına kadar demokrat parti kayseri milletvekilliği yaptı. avrupa i̇stişari meclisi'nde başkan yardımcılığı görevinde bulundu.

1952 yılında tbmm'den ayrılarak bonn büyükelçiliğine getirildi. 1955 yılında londra, 1959 yılında washington, dc, 1960 yılında madrid büyükelçiliğine atandı.

1961 seçimlerine katılarak adalet partisi kayseri senatörü seçildi. cumhuriyet senatosu'nun ilk başkanı oldu. bu görevi tamamladıktan sonra 1965 yılında i̇smet i̇nönü'nün başbakanlıktan istifa ettiği 5 şubat tarihinden 10 ekim 1965 genel seçimleri sonrasına kadar adalet partisi'nin öncülüğündeki koalisyon hükûmetinin başkanlığını yaptı. 1966 yılında kontenjan senatörü seçildi. 1972 yılına kadar bu görevde kaldı.

nihat erim hükûmetinin 17 nisan 1972'de istifasından sonra, cumhurbaşkanı cevdet sunay yeni hükûmeti kurma görevini önce suat hayri ürgüplü'ye verdi. ancak daha sonra - büyük olasılıkla 12 mart darbesini yapan komutanların, eski dp ve ap geçmişi nedeniyle uygun bulmamaları nedeniyle - ürgüplü'nün kabinesini onaylamadı ve yeni hükûmeti kurma görevini ferit melen'e verdi.

26 aralık 1981 tarihinde, 13 yıldır muzdarip olduğu kalp hastalığından dolayı öldü. mezarı edirnekapı şehitliği'ndedir.

ailesi 
suat hayri ürgüplü'nün babası hayri efendi osmanlı devleti'nin son döneminde şeyhülislamlık yapmış bir din adamıydı. eşi zeynep nigar hanım ile 1933 yılında evlenen ürgüplü'nün bu evlilikten hayri adında bir oğlu vardı. suat hayri ürgüplü'nün oğlu hayri ürgüplü, 1965 yılında eski irak kralı gazi bin faysal'ın nişanlısı ve aynı zamanda son osmanlı padişahı vahdettin'in torunu hanzade sultan'ın kızı fazıla i̇brahim ile evlenmişti. bu evlilikten iki torunu bulunmaktaydı. sabiha sultan'ın kızı hanzade sultan ile dünür olmuştu. kardeşi münip hayri ürgüplü de milletvekilliği yaptı.

kaynakça 

 

1903 doğumlular
1981 yılında ölenler
galatasaray lisesinde öğrenim görenler
i̇stanbul üniversitesi hukuk fakültesinde öğrenim görenler
yüce divan'da yargılanan siyasetçiler ve bürokratlar
türkiye'nin i̇spanya büyükelçileri
türkiye'nin birleşik krallık büyükelçileri
türkiye'nin amerika birleşik devletleri büyükelçileri
tbmm 6. dönem kayseri milletvekilleri
tbmm 7. dönem kayseri milletvekilleri
tbmm 9. dönem kayseri milletvekilleri
tbmm kayseri cumhuriyet senatörleri
tbmm cevdet sunay tarafından seçilen cumhuriyet senatörleri
bürokrat senatörler
hukukçu senatörler
edirnekapı şehitliği'ne defnedilenler
avrupa konseyi parlamenter meclisi türk grubu
şam doğumlular
tbmm cumhuriyet senatosu başkanvekilleri
türkiye başbakanları
demokrat parti (1946) mensubu siyasetçiler
20. yüzyıl türk siyasetçileri
almanya federal cumhuriyeti liyakat nişanı sahipleri
gümrük ve tekel bakanları