1 Mart tezkeresi

1 mart tezkeresi, irak krizi konusunda hükûmet tarafından 25 şubat 2003'te tbmm'ye sunulup genel kurulda reddedilen ve tam adı "türk silahlı kuvvetleri'nin yabancı ülkelere gönderilmesi ve yabancı silahlı kuvvetlerin türkiye'de bulunması için hükûmet’e yetki verilmesine ilişkin başbakanlık tezkeresi" olan tezkeredir.

i̇çeriği 

tbmm'den, gereği, kapsamı, sınırı ve zamanı anayasanın 117'nci maddesine göre millî güvenliğin sağlanmasından ve silahlı kuvvetlerin yurt savunmasına hazırlanmasından yüce meclise karşı sorumlu bulunan hükûmet tarafından belirlenecek şekilde türk silahlı kuvvetleri'nin kuzey irak'a gönderilmesine; etkili bir caydırıcılığın sürdürülmesi amacıyla kuzey irak'ta bulunacak bu kuvvetlerin gerektiğinde belirlenecek esaslar dairesinde kullanılmasına ve muhtemel bir askeri harekat çerçevesinde yabancı silahlı kuvvetlere mensup hava unsurlarının türk hava sahasını türk makamları tarafından belirlenecek esaslara ve kurallara göre kullanmaları için gerekli düzenlemelerin hükümet tarafından yapılmasına, anayasanın 92'nci maddesi uyarınca 6 ay süreyle izin verilmesi istendi.

tezkerede, en fazla 62 bin yabancı askeri personelin 6 ay süreyle türkiye'de bulunması öngörülüyordu. yabancı kuvvetlerin hava unsurları 255 uçak ve 65 helikopteri aşamayacaktı.

tbmm'deki oylama 
chp'den önder sav, yaptığı konuşmada tezkereye karşı çıktı ve amerikan gemileri için düşman gemileri ifadesini kullandı. abdullah gül'ün danışmanlığını yapan ahmet sever kaleme aldığı bir eserde ak parti içindeki durumu şöyle anlatıyordu: "özellikle, beşir atalay, mehmet aydın, ertuğrul yalçınbayır, bülent arınç, zeki ergezen, azmi ateş ve kemalettin göktaş gibi önemli isimler tezkereye karşıydı ve parti içinde açıkça bunun kulisini yapıyordu. recep tayyip erdoğan ise, tezkerenin mutlaka meclisten geçmesi gerektiğini vurguluyordu.", "cüneyt zapsu, ömer çelik ve egemen bağış tezkerenin kabulü için çırpınıyorlardı. özellikle zapsu abd savunma bakan yardımcısı paul wolfowitz ile telefonda sürekli temas halindeydi." yapılan oylamaya 533 milletvekili katıldı, 250 ret, 264 kabul, 19 çekimser oyu kullanıldı. ancak, anayasa'nın 96. maddesinde öngörülen 267 salt çoğunluğa ulaşılamadı. bu durumda, tezkere kabul edilmemiş sayıldı.

reddi ve etkileri 

tezkerenin reddedilmesi amerikalılarda hayal kırıklığı yaratmıştır. türk hava sahasını, liman ve topraklarını kullanamayan abd, irak işgali sırasında büyük bir başarısızlığa uğramış ve ağır bir ekonomik ve sosyal fatura ödemek zorunda kalmıştır.

bununla birlikte, abd'nin maruz kaldığı askerî güçlükleri tamamen 1 mart tezkeresine bağlamak hatalı olur. çünkü abd silahlı kuvvetleri, irak'ın işgali için gerekli transit noktaları farklı ülkelerdeki askeri üslerden hava yolu ile ve ülkenin güneyinden yapılan amfibik harekâtlarla gerçekleştirmiştir. av-bombardıman ve yakın-destek hava operasyonları tamamen uçak gemileri ve suudi arabistan'daki hava üslerinden; uzun menzilli stratejik bombardıman operasyonları ise i̇ngiltere lakenheath ve hint okyanusu'ndaki diego garcia üssünden gerçekleştirilmiştir. i̇ncirlik, (aynı 1. körfez savaşı'nda olduğu gibi) abd hava kuvvetleri'ne ait savaş uçaklarının kalkış noktası olması itibarı ile değil, lojistik ve transit noktası olma itibarı ile önemlidir.

başkan bush ve ekibi amerikan toplumu tarafından dahi büyük ölçüde tepki almış, umduğunun aksine irak'ta hiç beklemediği ölçüde sivil direnişle karşı karşıya kalmıştır.

tezkerenin reddinin ardından yaşanan çuval olayının, meclis kararına misilleme olarak gerçekleştirildiği iddia edilmektedir.

cumhurbaşkanı recep tayyip erdoğan, konuyla ilgili 2016 yılında yaptığı bir açıklamada "irak’ta düşülen hataya suriye’de düşmek istemiyoruz. ben 1 mart tezkeresinin yanındaydım, karşı olanlar bunu açıkça söylemediler. birileri de gizli kulisler attılar. o insanların kimler olduğunu araştırır bulursunuz. 1 mart tezkeresi ilk anda kabul edilip türkiye, irak’ta olsaydı, irak’ın durum böyle olmazdı. 1 mart tezkeresi ilk anda geçseydi, türkiye masada olacaktı" değerlendirmesinde bulundu.

ayrıca bakınız 
 19 mart tezkeresi
 çuval olayı
 irak savaşına karşı protestolar

kaynakça 

mart tezkeresi, 01
mart tezkeresi, 01
mart tezkeresi, 01
amerika birleşik devletleri-türkiye ilişkileri