Richard Dawkins

clinton richard dawkins (d. 26 mart 1941), britanyalı etolog, evrimsel biyolog ve yazar. oxford üniversitesi bünyesinde 1995 yılında charles simonyi tarafından oluşturulmuş bilimin kamu tarafından anlaşılması için smonyi kürsüsü'nde (simonyi professorship for the public understanding of science) 2008 yılında emekli oluncaya kadar görev yapmıştır.

dawkins ateist ve hümanisttir, british humanist association başkan yardımcılığını yürütmektedir. evren'in ve dünya'daki yaşamın varoluşuna ilişkin yaratılışçı inanışlara karşı çıkışıyla bilinir. çok sayıda popüler bilim kitabı yazmış, televizyon ve radyo programları yapmıştır. kitapları 31 dile çevrilmiş ve milyonlarca satmıştır.

dawkins 1976 yılında yayınlanan gen bencildir adlı eseriyle gündeme gelmiştir. eserde genlere dayanan evrim merkeze alınmış ve mem adında bir terim ortaya atılmıştır. 1982 yılında kaleme aldığı the extended phenotype adlı eserde evrimsel biyolojiye katkıda bulunarak genlerdeki fenotip etkisine bağlı değişmelerin sadece organizmanın gövdesiyle sınırlı kalmadığını, diğer organizmayı ve çevreyi değiştirdiğini belirtmiştir.

hayatı 
kenya nairobi doğumlu olan dawkins’in babası clinton john dawkins (1915-2010) bugün malavi olarak bilinen bölgede birleşik krallık sömürge yönetimine bağlı çalışmıştı. babası ii. dünya savaşı sırasında silah altına alındıktan sonra aile 1949 yılında i̇ngiltere'ye döner. ailenin over norton park bölgesindeki malikânesinde büyüyen dawkins tipik bir anglikan eğitimi almıştır.
1954-1959 yılları arasında oundle’de lise eğitimini tamamlar. doğa bilimlerine karşı küçük yaşlardan beri devam eden ilgisi yüzünden oxford’daki balliol koleji’nde zooloji okur. bu dönemde öğretmenleri arasında nobel ödüllü etolog nikolaas tinbergen bulunmaktadır. 1962 yılında lisans eğitimini tamamladıktan sonra akademik kariyerine devam ederek 1966 yılında doktorasını verir.

1967-1969 yılları arasında berkeley'deki kaliforniya üniversitesinde zooloji alanında çalışır. bu dönemde üniversite vietnam savaşı karşıtlarının yoğun olduğu bir yer olduğu için dawkins de savaş karşıtı fikirlerden etkilenecektir. 1970 yılında oxford üniversitesi'ne döner. 1995 yılında ise simonyi professorship for the public understanding of science kürsüsüne getirilir.

ailesi 
dawkins üç kez evlenmiştir:
1967-1984 etolog marian stamp
1984-1992 eva barham
1992-2016 aktris lalla ward
dawkins’in eva barham ile birlikteyken doğan kızı juliet emma dawkins 1984 doğumludur.

çalışmaları

eserleri 

1976'da yayımlanan gen bencildir adlı kitabında doğal seçilimin bireyler ya da türler seviyesinde değil, genler seviyesinde incelenmesi gerektiğini savunur. aynı kitapta, mem kavramını ortaya atarak bugün memetik diye bilinen bilim dalının kurucusu olmuştur.

1982'de yayımladığı the extended phenotype (genişletilmiş fenotip) adlı kitabında, fenotipi vücutla eş anlamlı gören geleneksel görüşe karşı çıkar, bir organizmanın kendi vücudu dışında oluşturduğu yapıların da (kuş ve termit yuvaları gibi) o organizmanın genleri tarafından inşa edildiğini, dolayısıyla organizmanın fenotipine dâhil edilmesi gerektiğini savunur.

1986 yılında basılan kör saatçi adlı kitabında indirgenemez karmaşıklık terimine ve akıllı tasarım fikrine karşı çıkar. gözün evrimini örnek göstererek evrim sürecinin, doğal seleksiyon sayesinde kör bir saat üreticisi gibi çalıştığını belirtir.

dünya görüşü 
evrim, yaratılışçılık ve din konularındaki fikirlerini açıklamak için pek çok popüler bilim kitabı yazmış ve pek çok televizyon programına katılmış olan dawkins, bir ateizm savunucusu olarak da ünlenmiştir. 2006'da yayımladığı the god delusion (tanrı yanılgısı) adlı kitabında tanrının varlığı ve dinlerin gerekliliği için öne sürülen geleneksel savlara karşı çıkmış, ateist bir dünya görüşünü savunmuş ve bir kişinin kendi inançlarını, herhangi bir tanrının var olmasına yönelik olasılığa göre kategorize etmesini mümkün kılan tanrısal olasılık yelpazesi ölçeğini ortaya koymuştur.

hakkındaki dava süreçleri 
profesörün www.richarddawkins.net adresindeki internet sitesine 10 eylül 2008 tarihinde türkiye çıkışlı sunucularda yasak konulmuştur. siteye türkiye'den girildiğinde yalnızca “mahkeme kararıyla erişim engellenmiştir” ifadesi görünmektedir. ancak hangi mahkemenin hangi tarih ve sayılı kararı ile engellendiği belirtilmemektedir. yasaklama üzerine, siteden yapılan açıklamaya göre türkiye'den mahkeme başvurusu yapan kişinin adnan hoca olarak da bilinen, harun yahya mahlâsını kullanan adnan oktar olduğu belirtilmiştir.

richard dawkins, yazdığı kitap nedeniyle de türkiye'de dava konusu olmuştu. dawkins'in "tanrı yanılgısı" adlı kitabını türkiye'de yayımlayan kuzey yayınları'nın sahibi erol karaaslan, geçtiğimiz mart ayında, "halkı kin ve düşmanlığa tahrik" iddiasıyla dava edilmiş, ancak mahkeme, "kitap yasaklamanın düşünce özgürlüğünü özünden sınırlayacağını" belirterek karaaslan'ın beraatine karar vermişti.

ödülleri 

dawkins'e 1989 yılında oxford üniversitesi tarafından doktora verildi.

1987 yılında royal society of literature ödülü ve los angeles times edebiyat ödülü aldı.
aynı yıl bbc için hazırlanan kör saatçi belgeseli, yılın en iyi televizyon belgeseli seçildi.

diğer ödülleri; londra zooloji topluluğu gümüş madalyası (1989), finlay inovasyon ödülü (1990), michael faraday ödülü (1990), nakayama ödülü (1994), american humanist association'ın verdiği yılın humanisti ödülü (1996), beşinci uluslararası cosmos ödülü (1997), kistler ödülü (2001), i̇talya cumhuriyeti cumhurbaşkanlığı madalyası (2001), the royal philosophical society of glasgow tarafından verilen bicentennial kelvin madalyası (2007) ve bilimi kamu için kullandığı için nierenberg ödülü (2009).

ekim 2005 ve haziran 2008 tarihlerinde abd'den foreign policy ve i̇ngiltere'den prospect dergilerinin internet üzerinden okuyucu anketleri ile oluşturduğu dünyanın ilk 100 entelektüeli listelerinde, 2005 yılında 3., 2008 yılında 19. sırada yer almıştır.
american humanist association'ın verdiği yılın hümanist ödülü (1996) 19 nisan 2021 tarihinde twitter üzerinden yaptığı bir paylaşımdan dolayı ödül kendisinden alınmıştır.

kitapları 
 1976: gen bencildir
 1982: the extended phenotype
 1986: kör saatçi
 1995: cennetten akan irmak
 1996: olasılıksızlık dağına tırmanmak
 1998: gökkuşağını çözmek
 2003: bir şeytanın papazı
 2005: ataların hikayesi
 2006: tanrı yanılgısı
 2009: yeryüzündeki en büyük gösteri
 2011: gerçeğin büyüsü
 2013: merak tutkusu
 2015: karanlıkta mum işığı
 2017: ruhtaki bilim
 2019: tanrıyı aşmak: bir başlangıç kılavuzu

kaynakça

dış bağlantılar 

 
 
 
 
 
 

 
1941 doğumlular
i̇ngiliz profesörler
i̇ngiliz biyologlar
i̇ngiliz yazarlar
i̇ngiliz ateistler
britanyalı zoologlar
britanyalı cumhuriyetçiler
balliol college'da öğrenim görenler
royal society üyeleri
evrimsel biyologlar
ateizm aktivistleri
din eleştirmenleri
bilim aktivizmi
yaşayan insanlar
bilim felsefecileri
royal society of literature üyeleri
i̇slam eleştirmenleri
20. yüzyıl britanyalı biyologları
20. yüzyıl i̇ngiliz erkek yazarları
20. yüzyıl ateistleri
21. yüzyıl i̇ngiliz yazarları
ateist feministler
britanyalı ateizm aktivistleri
alternatif tıp eleştirmenleri
yaratılışçılık eleştirmenleri
postmodernizm eleştirmenleri
katolik kilisesi eleştirmenleri
eğitim aktivistleri
i̇ngiliz aktivistler
i̇ngiliz feministler
i̇ngiliz hümanistler
i̇ngiliz anı yazarları
i̇ngiliz cumhuriyetçiler
i̇ngiliz bilim yazarları
etologlar
erkek feministler
kültür felsefecileri
eğitim filozofları
toplum eleştirmenleri
kaliforniya üniversitesi, berkeley öğretim üyeleri
hristiyanlık eleştirmenleri
sekülaristler
anti-klerikalizm