Uluslararası Dürüstler

uluslararası dürüstler  (i̇branice: חסידי אומות העולם‎, chassidey umot haolam, dünya uluslarının dürüst insanları), i̇srail devleti'nin naziler tarafından holokost'a maruz kalan yahudileri kurtarmak için hayatını riske atan gayri-yahudilere verdiği onursal sıfattır. terim, nuh’un evrensel kanunlarına itaat eden yahudi olmayan insanları anlatan “dürüst yahudi olmayan” kavramından gelir.

yardım türleri

yahudileri kurtarıcıların evinde saklamak 
doğu avrupa’nın kırsal kesimlerinde, evlerin, ahırların ve ambarların altına kazılı olduklarından, gizlenme yerleri ve sığınaklarda yahudilerin görünmeyecekleri şekilde sakladılar. başlarındaki ölüm tehdidinin verdiği korkunun yanı sıra,bu tür karanlık, soğuk, havasız ve kalabalık yerlerin fiziksel şartları dayanılacak gibi değildi. kurtarıcılarında hayatları zordu. yakalanma korkusu, savaş zamanında saklanan insanlara yiyecek bulmak, dışkıları temizlemek ve temel ihtiyaçlarına cevap verebilmek zordu. yahudiler ayrıca çatıya, ormandaki saklanma yerlerine ve saklayabilecek her türlü yerlerde (mezarlık gibi) saklandı. bazen manastırlarda kimliklerini saklayarak saklandılar.

sahte evrak ve sahte hüviyetler sağlamak 
yahudilerin, yahudi olmadıklarını belirten sahte kimliklerden almaları için, sahte belgelere ve yardıma ihtiyaç duydular. kurtarıcılar bu durumda sahte evrak düzenlediler ya da düzenlettiler. din adamları sahte vaftiz belgeleri düzenledi ve bazı yabancı diplomatlar, ülke politikalarına aykırı davranarak vizeler veya pasaportlar verdi. 1944’te budapeşte’deki diplomatlar koruma belgeleri düzenleyerek bazı evlere ülkelerinin bayraklarını astılar ve böylece o evlere diplomatik dokunulmazlık verdiler. oskar schindler gibi bazı alman’lar yanıltıcı yollar kullanarak birçok hayat kurtardı. schindler birçok yahudiyi savaşa yardım etmek adına açtığını söylediği fabrikada binlerce yahudinin hayatını kurtardı.

yahudileri kaçırmak ve kaçmalarına yardımcı olmak 
bazı kurtarıcılar yahudileri tehlikeli yerlerden daha az tehlikeli yerlere kaçmalarına yardım etti. yahudileri gettolardan veya hapishanelerden kaçırıp, işgale uğramamış ülkelere kaçmalarına yardımcı olmak.

çocukları kurtarmak 
yahudiler, çocuklarını başkalarına verip hayatta kalma şanslarını artırmakla, onlardan ayrılmamak ikilemi arasında kaldılar. birçok kurtarıcı, ailesi öldürülmüş olan çocukları alıp hayatlarını kurtardı. manastırlar çocukları sakladı ve birçok ülkede çocukları kurtarmayı amaçlayan yeraltı kurumlar kuruldu.

bedel 
kurtarıcıların, yaptıkları iyiliklerinden dolayı ödedikleri bedeller ülkeden ülkeye değişirdi. doğu avrupa’da, almanlar, sadece yahudileri kurtaran kişiyi değil, bütün ailesini öldürürdü. i̇nsanlara yahudilere yardım etmemeleri gerektiği notlarını her yere asarlardı. genel olarak, ceza batı avrupa’da daha hafifti. bazı uluslararası dürüstler kamplarda hayatlarını yitirdiler. karşılaştıkları tehditlerden dolayı, yahudilere yardım etmeye karar veren kişiler, hayatlarına gizliliği ve korkuyu kabul etmiş kişilerdi. bu da günlük hayatı oldukça zorlaştırdı.

ödüllendirme 
holokost’ta ölenleri anma müzesi olan yad vaşem, i̇srail parlamentosu tarafından 1953'te kurulduğunda bu kurumun görevlerinden biri "uluslararası dürüstler"i bulup ödüllendirmekti. bu bağlamda "dürüstler"in tanımı holokost sırasında yahudileri kurtarmak için yaşamlarını tehlikeye atan gayri-yahudilerdir. bu düzen 1963'ten beri i̇srail anayasa mahkemesi’nin yetkisi altındadır. komisyon, olası adayları değerlendirmek için belgeleri, savaştan kurtulanların ve görgü şahitlerinin demeçlerini, içinde bulunulan tarihi durumu ve kurtarıcının risk faktörünü itinayla inceleyip karara varır.
"dürüst" olarak tanınmak için bazı kriterlerin yerine getirilmiş olması gerekmektedir 
bir kişiyi adaylığa sadece yahudi birimler koyabilir;
aile ferdini kurtarmak veya yahudilikten çıkıp gayri-yahudi olmak kriterlere uymaz.
yardım sürekli ve/veya önemli derecede olmalıdır; ve
yardım para karşılığı yapılmış olmamalıdır (yemek ve kira parası gibi normal giderler buna istisnadır).

"uluslararası dürüstler"e layık olanlar, holokost'ta yahudileri kurtarmak için hayatlarını riske attıklarından madalya ile ödüllendirilirler ve onlara onur sertifikası verilir. ayrıca, kudüs’teki yad vaşem müzesinin "dürüstlük bahçesi"nde bulunan "onur duvarı"na adının yazılması ayrıcalığı verilir. eskiden kişi adına bahçede ağaç dikilirken yer kalmaması sonucunda bu isimler onur duvarı'na yazılmaktadır. bu ödüller kurtarıcıya veya onun en yakın akrabasına i̇srail'de veya kişinin bulunduğu ülkede bir i̇srailli diplomat eşliğinde törenle verilir.

yad vaşem yasası ile uluslararası dürüst'e onursal vatandaşlık sunulur ve kişi hayatta değilse bile onursal vatandaşlığa geçirilebilir. dürüst olarak tanınan herkes yad vaşem'e sertifika için başvurabilir. dürüst hayatta değilse onun en yakın akrabası onursal vatandaşlık hakkından yararlanabilir. i̇srail’de yaşamayı tercih edenlere ortalama ulusal gelir seviyesinde maaş, ücretsiz sağlık hizmetleri, ev ve hastabakıcılık konularında da yardım sunulur.

1 ocak 2009 itibarıyla 22.765 kişi 45 farklı ülkeden uluslararası dürüstler unvanına layık görülmüştür. bu kişilerin hayat hikâyeleri 10,000'den fazla otantik öykü oluşturur.  yad vaşem'in politikası, bu ödül için başvurular olduğu sürece programı ayakta tutmaktır.

1 ocak 2009 itibarıyla ülke ve etnik kökenlerine göre uluslararası dürüstler 
aşağıdaki rakamlar holokost'ta yahudileri kurtaranların tamamını değil sadece 1 ocak 2009 itibarıyla yad vaşem'den uluslararası dürüstler madalyası alanları göstermektedir.

ayrıca bakınız 
 :kategori:uluslararası dürüstler
 nuh’un evrensel yasaları
 yunanistan'da holokost

notlar

kaynakça 
the heart has reasons: holocaust rescuers and their stories of courage, mark klempner, isbn 0-8298-1699-2, the pilgrim press
righteous gentiles of the holocaust: genocide and moral obligation, david p. gushee, isbn 1-55778-821-9, paragon house publishers
the lexicon of the righteous among the nations, yad vashem, jerusalem. (volumes: poland, france, netherlands, belgium, europe i, europe ii)
to save a life: stories of holocaust rescue, land-weber, ellen, isbn 0-252-02515-6, university of illinois press
the seven laws of noah, lichtenstein, aaron, new york: the rabbi jacob joseph school press, 1981.
the image of the non-jew in judaism, novak, david, isbn 0-88946-975-x, new york and toronto: edwin mellen press, 1983.
the path of the righteous: gentile rescuers of jews during the holocaust, paldiel, mordecai, isbn 0-88125-376-6, ktav publishing house, inc.
 among the righteous: lost stories from the holocaust's long reach into arab lands, robert satloff, washington institute for near east policy, (publicaffairs, 2006) isbn 1586483994
when light pierced the darkness: christian rescue of jews in nazi-occupied poland, tec, nechama, isbn 0-19-505194-7, oxford university press
zegota: the council to aid jews in occupied poland 1942-1945, tomaszewski, irene & werblowski, tecia, isbn 1-896881-15-7, price-patterson
tolerance in judaism: the medieval and modern sources, zuesse, evan m., in: the encyclopaedia of judaism, edited by j. neusner, a. avery-peck, and w.s. green, second edition, isbn 90-04-14787-x, leiden: brill, 2005, vol. iv: 2688-2713
when courage was stronger than fear: remarkable stories of christians who saved jews from the holocaust by peter hellman. 2nd edition, isbn 1-56924-663-7, marlowe & companym, 1999

dış bağlantılar 
 polish righteous at museum of the history of polish jews
 the righteous among the nations  at yad vashem
 heroes and heroines of the holocaust  at holocaust survivors' network
 holocaust rescuers bibliography
 saving jews: polish righteous
 photo gallery on righteous gentiles during the holocaust at simon wiesenthal center
 rescuers at jewish virtual library
 holocaust memorial budapest, testimony from the family jakobovics in 1947
 articles about righteous among the nations 
 witness: "karoly szabo played a determining role among wallenberg's supporters"
 the jewish foundation for the righteous
 auschwitz: inside the nazi state 
 site commemorating poles who gave their lives to save jews
 gardens of the righteous worldwide committee 
 essay: "paying the ultimate price." irena steinfeldt. the jerusalem post, april 14, 2009.
 films, videos, and dvds about righteous among the nations 
 website of educational project inidfference hurts, workshop scenarios based on stories of polish and german righteous