Enis Batur

ahmet enis batur (d. 28 haziran 1952, eskişehir), türk şair, yazar ve yayımcıdır.

aralık 2017'den beri kırmızı kedi yayınevi'nin, aralık 2020'den beri de simurg art yayınevi tarafından çıkarılan kirpi şiir dergisinin genel yayın yönetmenliğini yapmaktadır.

hayatı 
28 haziran 1952'de dünyaya geldi. dedesi şirket-i hayriye'nin kurucusu hüseyin hâki bey'dir. babası eski türk hava kuvvetleri komutanı muhsin batur'dur. çocukluğu eskişehir ve napoli; ilk gençlik yılları i̇stanbul ve ankara'da geçti. i̇lkokulu dumlupınar i̇lkokulu'nda, ortaokul ve liseyi saint joseph ve ankara lisesi'nde okudu. i̇lk yazısı 1970'te, ilk kitapları 1973'te yayınlandı. öğrenciliği sırasında ulus gazetesinin sinema sayfasını yönetti. ortadoğu teknik üniversitesi'nde başladığı yükseköğrenimini 1976 yılında paris'te tamamladı. ülkeye döndükten sonra yazı, oluşum, meb ve tan dergilerini çıkardı. 1982'de çağdaş kent dergisini çıkardı, ilk sayıyla birlikte dergi, sıkıyönetim tarafından yasaklandı.1983'te avrupa ülkeler ansiklopedisi'ni, 1984'te i̇slam ülkeleri'ni yayına hazırladı. 1987-88 arası şehir dergisini çıkaran ekibin başında yer aldı. askerliğini çankırı'da yaptı. 1983'te i̇stanbul'a yerleşti. milli eğitim bakanlığı yayın dairesi başkanlığını (1979-1980), milliyet'in kültür servisi ve yan yayınlar yöneticiliğini (1983-1984), milliyet büyük ansiklopedi'nin (1986) ve dönemli yayıncılık'ın genel yayın yönetmenliğini (1987-1988) yaptı; 1988-2004 arası yapı kredi yayınları'nı yönetti. birçok klasiğin ve önemli yabancı eserin türkçeye çevrilmesinde başrol oynadı. yapı kredi yayınları'nı sektörde öncü hale getirdi.

gergedan, sanat dünyamız, kitap-lık, cogito, arredemento dekorasyon, fol gibi dergilerin hazırlanışında sorumluluklar üstlendi; remzi kitabevi'nin (1990-1993), trt'deki "okudukça" programının (1994-1999) yayın danışmanlığını yaptı; açık radyo'nun kuruluşuna katkıda bulundu ve "şifa, şifre, deşifre" programını gerçekleştirdi; birleşmiş milletler eğitim, bilim ve kültür örgütü (unesco)'nun "göreme'den i̇stanbul'a kültür mirasımız" kampanyasını (1984) yönetti, cumhuriyet, milliyet, dünya, aydınlık gazetelerinde, yeni gündem, p-eki, express, 2000'e doğru dergilerinde haftalık, cumhuriyet bilim-teknik dergisinde aylık yazılar yazdı. yurt dışındaki çeşitli dergilerde ürünleri yayımlandı: poesia, il ebbro quaterno, letters internationales, quarterly west, tabaccaria, podium, kelk, connaissance des arts, talismen, didale.

şiirleriyle cemal süreya, altın portakal, sibilla aleramo, necatigil ödüllerini, denemeleriyle tdk ödülünü kazandı.

kitaplarından opera üzerine ahmet oktay'ın kitabı i̇srafil'in sûru ve bir sempozyumun bildirilerini bir araya getiren "opera odağında enis batur şiiri", yapıtları üzerine yazılmış yazılardan bir seçmeyi derleyen "otuz kuş bakışı", hatice aynur'un hazırladığı "enis batur bibliyografyası 1970-1995", esra ermert'in yazdığı "gen haritası:enis batur şiiri'nde kullanım sıklığı ve köken temelinde sözcük taraması" ve cem akaş'ın "belkienisbatur" adlı eserleri ve 2018 yılında yayınlanan, cavit mukaddes'in "sessizliğin sesi: enis batur ve poetikası" (sub press, 2018) kitabı, hakkındaki başlıca kaynaklardır.

batur, 1998-1999 akademik yılından 2002-2003 eğitim ve öğretim yılına dek galatasaray üniversitesi'nde ders verdi.
2008 yılında epsilon beta edebiyat topluluğunu kurdu, topluluğun ilk ürünü olan "centuria %45-epsilon beta" başlıklı kitap 2009 yılında yayınlandı.

eserleri

şiir

lirik şiirler
 tuğralar: lirik şiirler 1973-1984 (tan,1985; remzi kitabevi, 1993; kırmızı, 2006)
 perişey (remzi, 1992; altıkırkbeş,1998; kırmızı 2006) cemal süreya ödülü
 ağlayan kadınlar lahdi (harf, 1993; kült neşriyat, 2016)
 darb ve mesel - arka şiirler (altıkırkbeş, 1995)
 kanat hareketleri: lirik şiirler 1993-1999 (altıkırkbeş, 2000; kırmızı, 2007) zirvedekiler ödülü
 neyin nesisin sen (kırmızı, 2007) behçet necatigil ödülü
 saga (norgunk, 2010)
 a capella (kırmızı kedi, 2015)
 tuğralar – perişey (kırmızı kedi, 2015)
 kanat hareketleri – neyin nesisin sen (kırmızı kedi, 2015)
karanlık oda şarkıları (simurg art, 2020)
gece korkunç sünger, blues (simurg art, 2022)
keşiş dağı (orlando poetry, 2023)

dramatik şiirler
 doğu - batı divanı (yky, 1997, 2. baskı 2002; kırmızı 2008)
 ağırlaştırıcı sebepler dîvanı (altıkırkbeş, 2003)
 doğu - batı divanı 2 (kırmızı, 2007)
 doğu - batı divanı 3 (kırmızı, 2010) 
 yanık divan (kırmızı kedi, 2016)

yazı şiirler
 nil (yapıt 1975; 4. baskı altıkırkbeş, 1998)
 i̇blise göre i̇ncil (yeni ankara, 1979; 4. baskı altıkırkbeş, 2001)
 kandil (ada, 1981; 4. baskı altıkırkbeş, 2001)
 sarnıç (nisan, 1985; 4. baskı altıkırkbeş, 1996)
 koma provaları (altıkırkbeş, 1990)
 sütte ne çok kan (altıkırkbeş, 1998)
 abdal düşü: düzyazı şiirler 1998-2002 (altıkırkbeş, 2003)
 koma provaları, sütte ne çok kan, abdal düşü (kırmızı, 2007)
 nil, i̇blise göre i̇ncil, kandil, sarnıç (kırmızı, 2007)

deneysel metinler
 ondört+x+4 deneysel metin [tipografik yorum: savaş çekiç] (c yayınları, 1994)

şiir alıştırmaları
 eros ve hgades (shakespeare and co, 1973)
 bir ortaçağ yalnızlığı (abc, 1973)
 ara-kitab (1976)
 yazılar ve tuğralar şiirler 1973-1987 (bfs, 1987)
 gri divan (remzi, 1990)
 taşrada ölüm dirim hazırlıkları (oğlak, 1995)
 opera 1 - 4004 (altıkırkbeş, 1996) altın portakal ödülü
 papirüs, mürekkep, tüy—seçme şiirler (yky, 2002)
 uç şiirler (kırmızı, 2011)

düzyazı

yazınsal / eleştirel denemeler
 şiir ve i̇deoloji (derinlik, 1979; i̇kinci basım: mitos, 1993) türk dil kurumu ödülü
 babil yazıları (afa, 1986)
 estetik ütopya (bfs,1987)
 yazının ucu yazınsal denemeler 1976-1993 (yky, 1993)
 e/babil yazıları (yky, 1995)
 seyrûsefer defteri (yky, 1997)
 aciz çağ, faltaşları (yky, 1998)
 cüz (sel, 2000)
 smokinli berduş: şiir yazıları 1974-2000 (yky, 2001; granada, 2013)
 i̇mgeleri kim dinler? (yky, 2004)
 okuma lambası (alkım, 2004)
 sinema yazıları - hurufi gözüyle büyü kutusu (es, 2007)
 pervasız pertavsız (kırmızı, 2009)
 ölesiye sanat - yeni faltaşları (alakarga, 2013)
 son modernler [edebiyat üzerine denemeler] (sel, şubat 2014)
 yazının sınır boyuna yolculuklar [edebiyat üzerine denemeler] (sel, eylül 2014)
 karanlıktan işık yontanlar [sanat üzerine denemeler, 1976-2008] (sel, 2015)
 öteki pusula [sanat ve edebiyat üzerine denemeler] (sel, 2016)
 rabia hatun, tuhaf bir kıyamet (yky, 2000)
 i̇lhan berk: mağara ressamı, sapkın nakkaş, namahrem kalem (yky, 2000)
 patates (sel, 2003)
 centuria %45 (epsilon beta) (çekirdek sanat, 2009)
 kulak (sel, 2009)
 tilki (notos, 2011)
 dalgınlık kursları (kırmızı kedi, 2014)
 gülmekten ölmek - çekmeceler kitabı i (sel, 2016)
 nigredro – durayazmak (kırmızı kedi, 2016)
 heptameron (kırmızı kedi, 2017)
 memnu mıntıka (kırmızı kedi, 2018)
endişe yengeçleri (levent şentürk ile) (kırmızı kedi, 2018)
lisan-ı münasip (kült neşriyat, 2018)
karganame (sel, 2018)
sekizinci günahın sonrası (sel, 2018)
yapıştırmalar (sub, 2018)
yumurtalarını kollamak (kırmızı kedi, 2019)
düş kırpıntıları (sel, 2019)
simsiyah soulages ile konuşmak (kırmızı kedi, 2020)
kısa kısas kıssası (alakarga, 2020)
denemek sapmak - çekmeceler kitabı ii (sel, 2021)
serseri mayın (simurg art, 2022)
önkudöde - acayip bir şiir (epona, 2022)

özel ansiklopedi
 kediler krallara akabilir (remzi, 1990; 3.baskı sel, 2002)
 gönderen: enis batur (remzi, 1991; 2. baskı sel, 2000)
 kırkpare (remzi, 1993; 2. baskı sel, 2001)
 su, tüyün üzerinde bekler (sel, 1999; fevkalâde genişletilmiş 2. baskı sel, 2003)
 kurşunkalem portreler (sel, 1999; 2. baskı sel, 2000)
 yazboz (sel, 2001)
 gövde'm (sel, ocak 2007)
 haneberduş (sel, kasım 2010)
 zoo’m harflerden hayvanat bahçesi (kırmızı kedi, 2017)
 sami hazinses ile söyleşi (sub press, 2023)

günebakan yazılar / söyleşiler
 günebakan i: alternatif: aydın (hil yayın, 1985; ark, 1995; kırmızı, 2013 (genişletilmiş basım)
 küçük kıpırtı tarihi (boyut,1992)
 günebakan ii: saatsız maarif takvimi (ark, 1995; kırmızı, 2014)
 günebakan iii: türkiye'nin üçlemi (papirüs, 1998; kırmızı, 2015 (genişletilmiş basım)

başkalaşımlar
 ayna (ada,1977)
 tahta troya (yazko,1981)
 viyana için vals (bfs,1987)
 eşittir sonsuz (bfs,1988)
 i̇ki/z (bfs,1988)
 sıçrayan fasulye (sanat dünyamız eki, 1991)
 yüzyüze (sanat dünyamız eki, 1991)
 almanak (sanat dünyamız eki, 1991)
 ses, harf, i̇mge (sanat dünyamız eki, 1991, 2. baskı factory, 2022)
 bi-linç (sanat dünyamız eki, 1991)
 başkalaşımlar i-x (yky: 1992; i̇kinci basım: 2000; üçüncü basım: 2004 / kırmızı kedi, dördüncü basım: mart 2016)
 sıçrayan fasulye/yüzyüze/almanak/i̇skeletler dansı/ses,harf,i̇mge/bi-linç/paris (yky,1992)
 hatay’da bir rolls royce (altıkırkbeş, 1992)
 gesualdo (yky,1993)
 perec kullanım kılavuzu (mitos,1993)
 akabe (mitos,1994)
 modernlerin gecesi (altıkırkbeş, 1995)
 ya/zar (c yay,1996)
 franhoferolmak (sel,1997)
 başkalaşımlar xi-xx (yky: 2000 / kırmızı kedi, i̇kinci basım: 2016)
 bir varmış bir okmuş: sözümona düzmece bir wilhelm tell hikâyesi (sel yayıncılık, 2002)
 kütüphane: (sel, 2005)
 plati—bir ada denemesi (sel, şubat 2006)  
 başkalaşımlar xxi-xxx (kırmızı: 2009)
 mekik (norgunk, 2009)
 mumya köpek (norgunk, 2011)
 geronimo'nun ölümü (sel, haziran 2012)
i̇nziva burçları (sel, aralık 2019)
herakleitos okumaları (kült neşriyat, 2021)
sanat bakacından savaş (kızılay, 2023)

i̇çbükeyler
 otuz kuş birden olmak (b/f/s, 1987; norgunk, 2007)
 söz'lük (düzlem, mart 1992)
 yolcu (i̇yi şeyler yayıncılık, 1996; kırmızı, 2011)
 seyrüsefer defteri (yky, 1997)
 issız dönme dolap (yky, 1998)
 kum saatından harfler: sokulgan okur i̇çin i̇çbükeyler (yky, 2001)
 bekçi (oğlak yayınları, 2003; kırmızı kedi 2017)
 mazruf (okuyanus, 2004)
 öteki prova (norgunk, 2007)
 suya seng, içbükeyler 2002-2007 (sel, haziran 2008)
 noksan (sel, haziran 2010)
 şehir meydanında fıçı yuvarlamak, içbükeyler 2008-2010 (kırmızı, kasım 2012)
 merak cemiyeti tutanakları, içbükeyler 2010-2011 (alakarga, ocak 2013)  
 işık (noktürn, 2013)
 hepsi (sel, eylül 2013)
 fetret notları (kırmızı kedi, 2017)
alacakaranlıkta elyordamı (kırmızı kedi, 2021)
foto-grafiti 114 gözdikme (kırmızı kedi, 2022)
elgin taşlar (sel, 2023)

"yapılmış kitaplar"
 bu kalem bukalemun (hil: 1988 / i̇kinci basım: yky, 1997; genişletilmiş 5. baskı sel, 2017)
 bu kalem melûn (yky: 1997; genişletilmiş 4. baskı sel 2017)
 bu kalem un (ufak) (okuyanus: 2004; sel 2017)
 cep meşkleri (can: 2005)
 60 mm dizüstü meşkler ve i̇çcep meşkleri (sel: 2011)
 bu kalem unkudî (palto: 2014)
sayfa (kült neşriyat, 2021)
karakuşi hükümler (simurg art, 2022)
şato - marquis de sade (simurg art, 2023)
monokondiller (simurg art, 2023)

"roman denemeleri ve anlatılar"
 acı bilgi: fugue sanatı üzerine bir roman denemesi (yky, 2000; kırmızı kedi, 2015)
 elma: örgü teknikleri üzerine bir roman denemesi (sel yayıncılık, 2001)
 başka yollar (yky, 2002; kırmızı kedi, mayıs 2013)
 kravat (sel yayıncılık: 2003)
 mürekkep zaman (yky, 2004; kırmızı kedi, temmuz 2014; kırmızı kedi 2017)
 sır, bir oynaşı (sel: 2009)
 rakım sıfır, imgelem alıştırmaları 2008-2012 (kırmızı kedi, ekim 2012)
 kitap evi (sel: 2014)
 basit bir es (kırmızı kedi, 2015)
göl yazı (sel, 2017)

gezi, yol günlüğü, seyahatname 
 kesif (mitos, 1996)
 i̇ki deniz arası siyah topraklar (yky, 1997; remzi, 2014)
 amerika büyük bir şaka sevgili frank, ama ona ne kadar gülebiliriz? (yky, 1999; remzi, 2014)
 şehr'enis (literatür, nisan 2002)
 i̇ki deniz arası siyah topraklar ve kesif ve ¿ (yky, 2002)
 paris, ecekent (yky, 2003; remzi, 2012)
 bulutlardan yontma kayalar, bir bretagne gezisi (alkım, eylül 2005)
 pasaport damgaları (kırmızı, 2008; kırmızı kedi 2019)
 ada defterleri (kırmızı, ağustos 2008; kırmızı kedi 2017)
 siyah sert berlin (remzi, 2013)
 ziyaretler kitabı (kırmızı kedi,  2014)

diğer 
 gergedanname (argos,1988)
 oktay rifat kitabı (yky,1991)
 zühtü müridoğlu kitabı (yky, 1992)
 20. yüzyıl fransız resim sergisi (ykb 50.yıl özel): (yky,1994)
 aloşname (ali teoman germaner ile) (yky, 1999)
 fatma tülin / bir (i̇ki) sergi öncesinden tablolar (sel, 1999)
 defter (selçuk demirel ile) (yky, 2001)
 son kare (kaan çaydamlı) (altıkırkbeş, 2002) 
 arazi-marazi (armağan ekici vd. ile) (sel, 2002) 
 negatif i̇mge (cem i̇leri vd. ile) (sel, 2002) 
 i̇stanbul des djinns (2003; türkçesi (cinlerin i̇stanbulu): remzi, 2016)
 mazruf (okuyan us, eylül 2003)
 vüsat o. bener – bir tuhaf yalvaç (orhan koçak vd. ile) (norgunk, 2004)
 i̇stanbul’un son şairi ara güler (sunuş eb) (ykb özel, 2005)
 ottomanes (2006)
 eyfel—modern zamanların simgesi (alkım, ocak 2006)
 ziyaret (çekirdek sanat, 2007)
 ara güler – i̇stanbul’da alınteri (metin enis batur) (kırmızı, 2008)
 mitos diyarında çağdaş bir kültür odağı (mas, 2008)
 hayalet (norgunk, 2011)  
 bir balık bir başka balığa onu sevdiğini söyler mi? (selçuk demirel ile) (gelengi, 2011) (2. baskı: çınar, 2018)  
 metinde fransızca (sunuş enis batur) (norgunk, 2012)  
 lamba – bir mum daha (norgunk, 2013)  
 davalı (norgunk, mayıs 2014)
 oktay rifat’a doğru (sel, 2014)
 simültane cinnet (yiğit bener ile) (sel, 2015)
 odalar (kült neşriyat, 2015)
 labirentini ören şair : enis batur (bursa nilüfer belediyesi, 2015)
 raffi portakal (doğan kitap, 2015)
 gerçeküstücülük özel sayı : gergedan 1987 (kült neşriyat, 2016)
kelle (simurg art, 2020)
444 (oğuz demiralp vb. ile) (sel, 2020)
müstakil eylem (editör: tarhan gürhan) (karakarga, 2020)

antoloji
 kara mizah antolojisi (hil yayın, 1987; sel, 2005)
 modern dünya edebiyatı antolojisi (dönemli yayıncılık, 1988)
 ahmet hamdi tanpınar / seçmeler (yky, 1992)
 gütenberg gökadasına gezi (yky, 1992)
 modernizmin serüveni: bir "temel metinler" seçkisi 1840-1990 (yky, 1997; sel, 2015)
 avrupa güneşinin doğduğu yere yolculuk (turkcell, 2001)
 beş kıtada türk seyyahları (turkcell, 2002)
 sahici trenler i̇çin oyuncak kitap (yky: 2003)
 rönesansın serüveni (yky, 2005; sel, 2016)

şehrengiz
 i̇stanbul i̇çin şehrengiz (yky, 1994)
 üç i̇zmir (yky, 1994)
 ankara ankara (yky, 1994)

müstear i̇simle 
 dış kanama (fakir i̇dris) (1982), (2.baskı kült neşriyat, 2017; 3.baskı sel, 2022)
 kuvve’den fiil’e (reşit i̇mrahor) (mitos,1989)
 unutulmuş şiirler antolojisi (reşit i̇mrahor) (yky, 1993)

hakkında yayınlanan kitaplar 
 belkienisbatur (cem akaş, altıkırkbeş, 1993) 
 i̇srafil'in suru (ahmet oktay, yky, 1997) 
 enis batur i̇çin otuz kuş bakışı (muhtelif, altıkırkbeş, 1997) 
 enis batur bibliyografyası (hatice aynur, altıkırkbeş, 1997)
 gen haritası (esra ermert, altıkırkbeş, 2002)
 elma romanı nasıl bir roman (mustafa durak, sel, 2004)
 enis batur’a mektuplar (i̇lhan berk, nokturn, 2004)
 sessizliğin sesi: enis batur ve poetikası (cavit mukaddes, sub press, 2018)

yabancı dillerde 
yabancı dillerdeki kitapları:

fransızca 
 la sarcophage des pleureuses, (çev. n. cingöz) montpellier: fata morgana, 2000
 amer savoir (çev. ferda fidan), paris, actes sud, 2002
 dense (çev. timour muhidine), meet - maison ecrivains, 2002
 route serpentine (çev. catherina erikan), paris, actes sud, 2004
 la pomme (çev. ferda fidan), paris, actes sud, 2005
 d'autres chemins (çev. ferda fidan), paris, actes sud, 2008
 encyclopédie privée (çev. ferda fidan), paris, actes sud, 2011
 le facteur d'uskudar (çev. jean descat), paris, bleu autour, 2012 
 la mort de geronimo (çev. catherina erikan), paris, galaade, 2014

i̇talyanca 
 scritti e sigilli: 1973-1990, (çev. i. saatçıoğlu) roma: fondazione piazzola, 1992
 imago mundi, (çev. i. saatçıoğlu) milano: garzanti, 1994

farsça 
 neğmey-i butimar, (çev. cavit mukaddes) tahran: peyzeh, 1996
 sefer be ayne-i digeri, (çev. hamid farazande), isfahan: nakş-ı horşid, 2000.

hollandaca 
 passpoort, (çev. d. koopman) rotterdam: rotterdam poetry, 1998

i̇ngilizce 
 ash divan (i̇ngilizceye çev. s. paker, c.endres, s.s.endres, m.kenne), abd, talisman house, 2006

i̇spanyolca 
 las bibliotecas de dédalo (önsöz alberto manguel), errate naturae, 2009

ödülleri 
1980 tdk ödülü (şiir ve i̇deoloji; derinlik yay. 1979)
1993 cemal süreya şiir ödülü (perişey kitabıyla; remzi, 1992)
1997 altın portakal şiir ödülü (opera 1-4004 kitabıyla; altıkırkbeş yay,1996)
1998 sibilla aleramo ödülü
2000 zirvedekiler ödülü (kanat hareketleri kitabıyla; altıkırkbeş yay, 2000)
2002 türkiye yayıncılar birliği düşünce ve i̇fade özgürlüğü ödülü
2008 behçet necatigil şiir ödülü (neyin nesisin sen kitabıyla; kırmızı, 2007)
2018 yunus nadi roman ödülü (göl yazı kitabıyla; sel, 2017)

kaynakça

dış bağlantılar 
 sözünü sakınmadan 
 a.hamdi tanpınar hk - 27.01.2018 

1952 doğumlular
eskişehir doğumlular
saint joseph fransız lisesinde öğrenim görenler
paris üniversitesinde öğrenim görenler
cemal süreya şiir ödülü sahipleri
necatigil şiir ödülü sahipleri
resim aranan yazarlar
yaşayan insanlar
20. yüzyıl türk şairleri
21. yüzyıl türk şairleri