Milovan Đilas

milovan đilas (karadağca: милован ђилас; 4 haziran 1911 - 20 nisan 1995), karadağ asıllı yugoslav siyasetçi, komünizm karşıtı teorisyen ve yazar. ii. dünya savaşı sırasında yugoslav partizanları örgütünde ve savaş sonrası kurulan yugoslav hükûmetinde etkili bir isimdi. komünist lider tito ile birlikte çalıştı. 1953'ten itibaren komünist parti yöneticileri ile arası açılan djilas, parti içi bürokrasiyi ve yönetimin bazı kademelerini eleştirmesi sonucu partiden atıldı. "yeni sınıf" teorisi ile ünlüdür.

yaşamı 
karadağ'ın bir köyünde dünyaya geldi. 1932’de üniversite öğrencisi iken yugoslavya komünistler birliği'ne katıldı. siyasi görüşleri nedeniyle tutuklanan djilas, 1933-1936 yılları arasında tutuklu kaldı. 1938’de komünist parti merkez komitesi'ne seçildi ve 1940'ta politbüro üyesi oldu.

i̇kinci dünya savaşı 
1941'de yugoslavya krallığı mihver devletleri tarafından işgal edildiğinde direnişi örgütlemede josip broz tito'nun yanında yer aldı; savaş boyunca bir gerilla komutanı idi. i̇talyan işgalcilere karşı direniş başlatmak üzere karadağ'a gönderildi. 1941 karadağ ayaklanması'nda önemli rol oynadı. kasım 1941'de tito tarafından görevden alındı. sırbistan'da partinin ana yayın organı olan borba'nın editörlüğünü yapmakla görevlendirildi.

savaşın ardından
savaştan sonra çeşitli diplomatik görevlerde ülkesini temsil etti, stalin ve diğer sscb yetkilileri ile görüş alışverişinde bulunmak için sscb'ye yapılan seyahatlere katıldı. 1953’te başbakan yardımcısı, aynı yıl millet meclisi başkanı oldu.

rejim karşıtlığı 
komünist sistemde "i̇mtiyazlı yöneticilerden müteşekkil bir yeni sınıfın" oluştuğu iddiası üzerine komünist parti yöneticileriyle arası açıldı. 1954'te açıkça "demokratikleşme" talep etmesinin ardından partiden ihraç edildi. the new york times'a verdiği bir röportaj nedeniyle düşmanca propaganda yapmakla suçlandı ve 1,5 yıl hapisle cezalandırıldı. 1956'da ise macar devrimi'ni komünizmin sonunun başlangıcı olarak adlandırması üzerine 3 yıl hapse mahkûm oldu.

hapse girmeden önce yazıp abd’deki yayıncısına gönderdiği "yeni sınıf" adlı kitabı 1957'de yayımlandı. kitapta modern komünizmin köklerinin, batı avrupa'daki modern sanayiinin doğuşu karşısında unutulmuş olmakla beraber, çok gerilere ulaştığını ifade etti. komünizmin ana hatları, maddenin hakimiyeti ve realitenin daimi değişikliğe tâbi bulunması hakikatinde saklı bulunup, bu fikirlerin komünizmin doğuşundan az evvelki zamanın düşünürlerinden alındığını savundu. kitap büyük başarı kazandı ve kırk dile çevrildi. yazar ise yedi yıl daha ceza aldı.

4 yıl iki ay hapis yattıktan sonra 20 ocak 1961'de şartlı olarak salıverilen djilas, "stalin'le konuşmalar" kitabını yayımladığı için 1962'de tekrar tutuklandı. "devlet sırlarını açıklamakla" suçlandı ve 5 yıl hapis cezası aldı.

mahkûmiyeti sırasında romanlar yazdı ve john milton'un kayıp cennet eserini sırp-hırvatça'ya çevirdi. dokuz yıl mahkûmiyet yaşamından sonra 31 aralık 1966'da genel aftan yararlanarak serbest kaldı.

"stalin ile konuşmalar" 
kızıl ordu askerlerinin alman kadınlarına toplu ve sistematik şekil tecavüz ettiğine dair genel olarak kullanılan kaynaklardan en önemlisi milovan djilas'ın 1961 yılında "conversations with stalin" adıyla basılmış olan kitabıdır. yapılan alıntılar çoğunlukla sadece bir iki cümle olarak alıntılandığı için metnin tamamını bütünlüğünden kopartmayarak alıntılamak gereklidir:

ancak bu kitabı kanıt olarak kullananların görmezden geldiği veya örtbas etmeye çalıştığı bazı ayrıntılar mevcuttur. bunlar şöyle sıralanabilir:

kitap, yaşandığı iddia edilen olaylardan oldukça sonra (17 yıl) basılmıştır
kitabın basıldığı dönemde yugoslavya ile sovyetler birliği arasındaki ilişkiler çok şiddetli şekilde kopmuş durumdadır
kitabın yazarı djilas ise artık 1961 yılında kesinlikle komünizm davasından kopmuş durumdadır.
özellikle stalin'den son yapılan alıntının kaynağı belirsizdir.

dolayısıyla yaşandığı iddia edilen olaylardan 17 yıl sonra, üstelik de konuya ve adı geçen kişi ve kurumlara şiddetli önyargıya sahip bir kişinin hiçbir ilave kaynak göstermeksizin yaptığı iddialar akademik olarak kanıt olarak sayılamaz. özellikle anı anlatılarında insan hafızası kişiye çok çeşitli oyunlar oynayabildiği, yaşandı sanılan olayların aslında o şekilde yaşanmadığı belki de tamamen uydurulduğu çok sayıda örnek mevcuttur. akademik tarih bilim dalındaki "testis unus, testis nulluk" yani tek şahit geçersiz şahittir prensibi bu durumla örtüşmektedir. tarihçilerin eleştirel çalışmaları sırasında yapmak durumunda oldukları kaynak eleştirisi burada önemini hissettirmektedir. djilas'ın anlatımının güvenirliği bir yana burada stalin'in söylediği iddia edilen şözleri söyleyip söylemediğini kesin olarak bilmek olanaksızdır. ancak kesin olan şey şudur: stalin'in söylediği iddia edilen ifadeler kesinlikle almanya'da tecavüze uğrayan kadınlarla ilgili değildir. kitabının 93.sayfasında djilas moskova ziyaretinin 1944-45 kışında olduğunu belirtmektedir. dolayısıyla bu dönemde savaş hala sürmekte ve alman kadınlarının tecavüze uğradığı iddiaları henüz yapılmamaktaydı. sonuç olarak, stalin'in böyle bir açıklama yapıp yapmadığı kesin değildir, djilas'ın doğruyu mu söylediği yoksa komünizm-karşıtı duygularıyla mı bunları kaleme aldığı bilinmemektedir. ancak ne olursa olsun bu söylenenler kızıl ordu'nun alman kadınlarına yönelik tecavüz iddialarıyla ilgili değildir.

eserleri
the new class: an analysis of the communist system, 1957
land without justice, 1958
conversations with stalin; penguin, 1961
montenegro, 1963
the leper and other stories, 1964
njegoš: poet-prince-bishop, 1966
the unperfect society: beyond the new class, 1969
lost battles, 1970
under the colors, 1971
the stone and the violets, 1972
memoir of a revolutionary, 1973
parts of a lifetime, 1975
wartime, 1977
tito: the story from inside, 1980
rise and fall, 1985
of prisons and ideas, 1986

makaleleri
 "disintegration of leninist totalitarianism", (1984 revisited: tolitarianism in our century içinde), new york, harper and row, 1983, editör irving howe
 "the crisis of communism". telos 80 (yaz 1989). new york

çevirileri
 milton, john, paradise lost (i̇ngilizceden sırpçaya), 1969

ölümü
belgrad'da 20 nisan 1995 tarihinde vefat etti.

kaynakça

dış bağlantılar

milovan đilas and serbian political emigration  istorijska biblioteka website (sırpça)
nije bio ideološki pisac , matija bećković, nin, 30 mart 2006
milovan djilas writings , hoover institution archives

1911 doğumlular
1995 yılında ölenler
resim aranan siyasetçiler
karadağlı siyasetçiler
yugoslavlar
yugoslav komünistler
yugoslav siyasetçiler