Uğur Mumcu

uğur mumcu (22 ağustos 1942, kırşehir - 24 ocak 1993, ankara), türk gazeteci, araştırmacı ve yazar.

24 ocak 1993'te ankara'da karlı sokak'taki evinin önünde suikasta uğradı. arabasına konulan bombanın patlaması nedeniyle öldü.

hayatı

ailesi 
annesi nadire mumcu, babası tapu kadastro memuru hakkı şinasi mumcu'dur. uğur mumcu, 22 ağustos 1942 tarihinde kırşehir'de, dört kardeşin üçüncüsü olarak doğdu.

eşi şükran güldal mumcu (homan) ile olan evliliğinden bir oğlu (özgür mumcu) ve bir kızı (özge) olmuştur.

uğur mumcu anısına ailesi tarafından ekim 1994'te "uğur mumcu araştırmacı gazetecilik vakfı" adında bir vakıf kurulmuştur.

eşi şükran güldal mumcu, 23. dönem tbmm'ye i̇zmir milletvekili olarak girmiş ve 10 ağustos 2007 - 7 haziran 2015 tarihleri arasında tbmm başkanvekilliği görevini yürütmüştür.

ağabeyi ve i̇şçi partisi genel başkan yardımcısı av. ceyhan mumcu'nun uğur mumcu ile ilgili röportajlarının bir kısmı "kardeşim uğur mumcu" adıyla bir kitapta toplanmıştır.

eğitim yaşamı 
i̇lköğretimi  ankara devrim i̇lkokulunda ve ortaöğretimi ankara bahçelievler deneme lisesinde okuyan mumcu çok aktif bir öğrenciydi. 1961'de avukat olmak üzere başladığı üniversite eğitimini ankara üniversitesi hukuk fakültesinde 1965'te tamamladı. henüz öğrenciyken 26 ağustos 1962’de cumhuriyet gazetesinde yayımlanan "türk sosyalizmi" başlıklı makalesiyle yunus nadi ödülü'nü aldı. 1963'te fakültede öğrenci derneği başkanı seçildi. 1969-1972 yılları arasında ankara üniversitesi hukuk fakültesinde i̇dare hukuku profesörü tahsin bekir balta'nın asistanı olarak çalıştı.

askerlik dönemi 
askerliğini yapmaya hazırlandığı sırada, 12 mart döneminde, bir yazısında kullandığı, "ordu uyanık olmalı." sözleriyle "orduya hakaret etmek" ve "sosyal bir sınıfın öteki sosyal sınıflar üzerinde tahakkümünü kurmak" suçunu işlediği iddiasıyla gözaltına alındı. mamak askeri cezaevi'nde pek çok aydınla birlikte bir yıla yakın kalan mumcu, bu davadan dolayı 7 yıl hapse mahkûm edildi. fakat bu karar yargıtay tarafından bozuldu ve mumcu serbest bırakıldı. bu olaydan sonra askerliğini yedek subay olarak yapması gerektiği hâlde 1972-1974 yılları arasında ağrı'nın patnos ilçesinde, resmî tanımıyla "sakıncalı piyade eri" olarak askerliğini tamamladı. patnos'ta ağır koşullar altında askerliğini yaparken zaten uzun zamandan beri var olan ülseri yüzünden mide kanaması geçirdi.

gazetecilik hayatı 
yeni ortam gazetesinde köşe yazarlığı yapan uğur mumcu, 1975’ten itibaren cumhuriyet’te "gözlem" başlıklı köşesinde düzenli olarak yazmaya başladı. aynı zamanda anka ajansında çalışmaktaydı. 1975 mart'ında makalelerinden oluşan "suçlular ve güçlüler" adlı kitabını yayımladı. aynı yıl, altan öymen'le birlikte hazırladıkları, süleyman demirel'in yeğeni yahya demirel'in hayalî mobilya ihracatını konu edinen "mobilya dosyası" adlı kitabı yayımlandı.

1977 yılından sonra sadece cumhuriyet için yazmaya başladı. "gözlem" başlıklı köşesinde 1991 yılının kasım ayına kadar aralıksız olarak yazdı. 1977’de "sakıncalı piyade" ve "bir pulsuz dilekçe" kitapları yayımlandı. ertesi yıl, "sakıncalı piyade" adlı yapıtını rutkay aziz ile birlikte tiyatroya uyarladı. oyunu ankara sanat tiyatrosu'nda tam 700 kere sahneledi. 1978’de ise ünlülerin yaşam öykülerini, siyasal geçmişlerini bir güldürü zenginliğiyle anlattığı kitabı "büyüklerimiz" yayımlandı.

uğur mumcu, londra'da bbc türkçe için nuri çolakoğlu ve ayça abakan'ın konuğu olduğu bir röportajda siyasi görüşünü şu sözlerle açıkladı:"ben görüş olarak sosyalist eğilimliyim. yani emekçi sınıfların toplumda yönetimi ele almasını istiyorum. (...) ben sosyalist bilincimi her gün artırıyorum. (...) ulusal bağımsız sol! ben sosyalist eğilimliyim, işçi sınıfının, emekçi sınıf ve tabakaların demokratik yollarla iktidara gelmesini istiyorum. bu görüşümden hiç ama hiç vazgeçmedim."türkiye'de 12 eylül 1980 darbesi'ne giden süreçte yaşananları eleştirdi. türkiye'de terör olaylarının artması nedeniyle 1979 yılında, 12 mart dönemi öncesi ve sonrası gençlik liderlerinin yaşadıklarını kendi ağızlarından yansıttığı ve silahlı eylemlerle bir yere varılamayacağına dikkat çektiği kitabı "çıkmaz sokak"ı yayımladı. 7 mart 1980 tarihinde yayımladığı yazısında anarşi ve terör ortamını şu sözlerle eleştirdi:"bunun adı solculuk mu? yoksul erlerin üstüne kurşun yağdıran, banka soyan eşkiyalık mıdır solculuk? böyleyse, yerin dibine batsın böyle solculuk... bunun adı milliyetçilik mi? savcıları, yargıçları, üniversite öğretim üyelerini, emniyet müdürlerini öldüren, yurttaş kanı içen canavarlık mıdır milliyetçilik? böyleyse, yerin dibine batsın böyle milliyetçilik..."19 temmuz 1980'de eski başbakan nihat erim'in öldürülmesinden sonra 21 temmuz 1980'de yazdığı "savaşın böylesi..." başlıklı yazısında ise teröre çare bulamayan siyasileri eleştirdi:"i̇şçisiyle, köylüsüyle, öğrencisi, öğretim üyesiyle, askeri ve sivili ile, okumuşu ve okumamışı ile yurttaşların kanını bu ölçüde sorumsuzca akıtan bir başka 'çok partili hayat' var mı yeryüzünde?" 12 eylül 1980 darbesi'ni "yağmurun yağması gibi doğal bir olay" olarak tanımladı. darbeden birkaç gün sonra, 17 eylül 1980 günü yazdığı yazıda ise 12 mart dönemini değerlendirerek deniz gezmiş, mahir çayan gibi isimlerin banka soyma, adam kaçırma, fidye isteme gibi eylemlerini "bireysel terör" olarak tanımladı ve geçmişten ders alınması gerektiğini ifade etti. mumcu, aynı yazısında, "adam öldüren, cinayet işleyen solculuğun hainlik, katillik ve halk düşmanlığı" olduğunu yazdı. 1 temmuz 1983 tarihinde yayımladığı yazısındaysa, "12 eylül'ün türkiye'yi bir iç savaş tehlikesinden kurtardığını, bunu açıkça kabul ve ilan etmeden hiçbir soruna çözüm bulma olanağının olmadığını, bunun nesnel bir gerçek ve somut bir olgu olduğunu" savundu.

1981’de terörün silah kaçakçılığıyla ilgisini ortaya koymak ve kamuoyunu bu konuda uyarmak için yazdığı "silah kaçakçılığı ve terör" yayımlandı. aynı yıl, mehmet ali ağca'nın papa'yı öldürme girişiminden sonra ağca üzerine inceleme ve araştırmalarını yoğunlaştırdı.

1982’de "ağca dosyası", ardından "terörsüz özgürlük" adlı makale derlemesi yayımlandı. 1982 anayasası'nı eleştirdi. 1983 yılında ağca ile cezaevinde röportaj yaptı. 1984 yılında aziz nesin öncülüğünde bir grup tarafından t.c. cumhurbaşkanlığı ve tbmm başkanlığına sunulan aydınlar dilekçesi'nin hazırlanmasına katıldı. 12 eylül döneminde aydınlara yapılanları anlatan "sakıncasız" adlı oyunu yazdı, "papa-mafya-ağca" kitabını yayımladı.

1987’de araştırmacı gazetecilik açısından büyük bir başarı kabul edilen "rabıta" ve "12 eylül adaleti" kitaplarını, 1991’de de en önemli araştırmalarından biri olan "kürt-i̇slam ayaklanması 1919-1925" kitabını yayımladı.

1991 yılında i̇lhan selçuk ve yaklaşık seksen cumhuriyet gazetesi çalışanı ile birlikte gazeteden ayrıldı. bir süre işsiz kaldı. 1 şubat - 3 mayıs 1992 tarihleri arasında milliyet gazetesinde yazdı, cumhuriyet gazetesindeki yönetim değişikliği üzerine 7 mayıs 1992'de cumhuriyet'e döndü.

pkk'yı, "şiddet yoluyla sonuç almak isteyen bir kürt milliyetçisi terör örgütü" olarak tanımladı. pkk'nın yaptığı katliamlara tepki vermeyen derneklere, gazetelere vb. tepki gösterdi. i̇nsan hakları derneği de mumcu'nun eleştirdiği oluşumlardan biri oldu.

7 ocak 1993 tarihinde "mossad ve barzani" isimli bir yazı yazdı. bu yazısında barzani, cia ve mossad arasındaki bağlantılara değindi ve yazısını şöyle bitirdi:

"kürtler sömürgeciliğe karşı bağımsızlık savaşı yapıyorlarsa ne işi var cia ve mossad'ın kürtler arasında? yoksa cia ve mossad, antiemperyalist savaş veriyorlar da dünya bu savaşın farkında değil mi?"

8 ocak 1993 tarihli cumhuriyet gazetesindeki "ültimatom" başlıklı yazısında ise yakında yayımlayacağı kitabında istihbarat örgütleri ile kürt milliyetçileri arasındaki bağlantıları açıklayacağını yazdı.

ağabeyi ve i̇şçi partisi genel başkan yardımcısı ceyhan mumcu, suikasttan önce uğur mumcu'nun i̇srail elçisiyle görüşme yaptığını basına gönderdiği açıklamada yazmıştı.

gazetecilik hayatı başarılarla dolu olan uğur mumcu, 24 ocak 1993 tarihinde uğradığı bombalı saldırı sonucu hayatını kaybetmeden önce polis-mafya-siyaset ağının derin boyutlarını araştırmaktaydı. öldürülme sebebi olarak abdullah öcalan'ın bir müddet millî i̇stihbarat teşkilatı için çalıştığı iddiasını araştırması iddia edilmektedir.

suikast 

uğur mumcu, 24 ocak 1993'te ankara'da karlı sokak'taki evinin önünde, arabasına konan c-4 tipi plastik bombanın patlaması sonucu suikasta kurban giderek öldü. suikastın hemen ardından olay yerinde inceleme yapan uzmanların hiçbir delil bulamadığı, patlamayla etrafa dağılan ve cımbızla toplanması gereken delillerin ise süpürgeyle süpürüldüğü iddia edilmiştir.

suikastı; i̇slamî hareket cephesi, i̇bda-c, hizbullah gibi örgütler üstlendi. suikastın arkasında mossad'ın ve kontrgerillanın olduğu da iddia edildi. ergenekon davası sanıklarından ümit oğuztan, iddianamede yer alan ifadesinde, mumcu'nun, seri numarası silinmiş ve kürdistan demokratik partisi lideri celal talabani'ye götürülen silahlarla ilgili araştırması nedeniyle öldürüldüğünü iddia etti. bununla beraber ağabeyi ceyhan mumcu, kendi yaptığı araştırmada ölümüne yakın bir süre içerisinde mossad ve barzani ilişkisi ortaya çıkınca i̇srail büyükelçisinin ısrarla kardeşi mumcu'yla bire bir olarak görüşmek istediğini ancak uğur mumcu'nun tek görüşmeyi kabul etmemesine rağmen görüşmenin yapıldığını belirtti. ayrıca suikast öncesinde uğur mumcu, "kürt dosyası" başlıklı kitabını yazmaktaydı. bu kitabında pkk'nın ortaya çıkışını, kürt ayaklanmalarını, öcalan'ın aldığı dış desteği ve barzani-i̇srail-öcalan ilişkisini incelemekteydi. kitabını bitiremeden ölmüştür.

suikasttan sonra mumcu'nun ailesini ziyaretleri sırasında dönemin başbakanı süleyman demirel, başbakan yardımcısı erdal i̇nönü ve i̇çişleri bakanı i̇smet sezgin, "cinayeti çözmenin devletin namus borcu olduğunu" belirterek âdeta namus sözü verdiler. suikastın failleri ise yakalanamadı. mumcu'nun kızı özge mumcu, 28 şubat belgeseline yaptığı açıklamada şöyle dedi:"her siyasi cinayet sonrası olduğu gibi, 'mutlaka çözülecektir. kanı yerde kalmaz. namus borcudur.' sözleriyle yaklaştılar ve hani demirel'inden -o dönemin başbakanıydı-, içişleri bakanı i̇smet sezgin'di, erdal i̇nönü başbakan yardımcısıydı. hepsi 'namus borcu sözü' verdiler. cenazede, olay yerine geldiklerinde, hepsi... ama namus borçlarını yerine getiremediler."

sedat peker'in açıklamaları 
organize suç örgütü lideri olarak tanımlanan sedat peker, 23 mayıs 2021'de youtube aracılığıyla, suikastın mehmet ağar tarafından düzenlendiğini iddia etti: “uğur mumcu, görüşüne katılırsınız-katılmazsınız, bence şehittir. yahu namuslu adamdı, şerefli adamdı, her şeyden önce dürüst adamdı, neden öldürüldü? öldürüldüğünde yazdığı yazılara bakın: terörden beslenen terör lordları, bunun üzerine çalışma. hep terör bölgelerinde uyuşturucu tarlaları, satışları olur. hep ama. ve silah ticareti. uğur mumcu şehit ediliyor, yanına ilk gelen kim? katiller en önce gelir: mehmet ağar! eşine diyor ki: 'ben gıyaben tanıyorum, dünyanın en iyi insanı.' 'ben' diyor, 'buradan bir tuğla çekersem devlet aşağı çöker!', bu meşhur sözdür, devletin içinde yaşayanlar bunu bilirler.”sedat peker'in açıklamalarının ardından uğur mumcu'nun eşi, eski chp milletvekili güldal mumcu şöyle konuştu: “senelerdir, 'uğur mumcu cinayeti'nin aydınlatılması için kim ne biliyorsa anlatsın, işin ucu kime dokunuyorsa dokunsun.' dedik. çekin tuğlaları, yıkılsın duvar, altında kim kalırsa kalsın!”

eserleri

ödüller 
 1962: yunus nadi ödülü ("türk sosyalizmi" başlıklı makalesiyle)
 1979: çağdaş gazeteciler derneği yılın gazetecisi ödülü
 1979: türk hukuk kurumu yılın hukukçusu ödülü
 1980: 1982 ve 1992 i̇stanbul gazeteciler cemiyeti ödülü (inceleme dalında)
 1980: 1987 sedat simavi vakfı kitle haberleşme ve gazetecilik ödülü
 1983: i̇stanbul gazeteciler cemiyeti ödülü (röportaj ve seri röportaj dalında)
 1984: 1985 ve 1987 nokta dergisi yılın doruktaki gazetecisi ödülü
 1987: cumhuriyet gazetesi örnek gazeteci ödülü ("rabıta olayı" dolayısıyla)
 1987: i̇stanbul gazeteciler cemiyeti ödülü (güncel yazılar dalında)
 1988: cumhuriyet gazetesi bülent dikmener haber ödülü
 1993: gazeteciler cemiyeti basın özgürlüğü ödülü
 1993: nokta dergisi doruktakiler basın onur ödülü

hakkında yazılan kitaplar 
 1996: değer, emin. uğur mumcu ve 12 mart geriye dönüşün i̇lk adımı. uğur mumcu araştırmacı gazetecilik vakfı yayınları, ankara
 1997: uğur mumcu araştırmacı gazetecilik vakfı. uğur mumcu cinayeti. uğur mumcu araştırmacı gazetecilik vakfı yayınları, ankara
 2003: özel, sevgi. uğur olsun! - bir devrimcinin öyküsü. bilgi yayınevi, 3. baskı, ankara
 2008: mumcu, ceyhan. kardeşim uğur mumcu. kaynak yayınları, ankara
 2009: özsoy, ali; fırat, gökçe; yaman, onur. sol'un namusu: uğur mumcu. i̇leri yayınları, i̇stanbul
 2011: gerger, adnan. uğur mumcu'yu kim öldürdü?. i̇mge kitabevi yayınları, ankara
 2011: tüleylioğlu, orhan. ben, uğur mumcu'yum. uğur mumcu araştırmacı gazetecilik vakfı yayınları, ankara
 2012: mumcu, güldal. i̇çimden geçen zaman. uğur mumcu araştırmacı gazetecilik vakfı yayınları, ankara
 2012: mumcu, güldal. "i̇çimden geçen zaman" yayınevi:um:ag araştımacı gazetecilik vakfı, ankara
 2012: tüleylioğlu, orhan. uğur mumcu ölümsüzdür. uğur mumcu araştırmacı gazetecilik vakfı yayınları, ankara

hakkında hazırlanan belgeseller 
 duvar belgeseli uğur mumcu bölümü (2009) hazırlayan: günel cantak 
 karlı sokak - uğur mumcu belgeseli (2010) yönetmen: ali murat akbaş

hakkında bestelenen şarkılar 
 uğur'lar olsun - selda bağcan
 uğur mumcu anısına - orhan akdeniz

kaynakça

dış bağlantılar 
 
 uğur mumcu araştırmacı gazetecilik vakfı 
 "duvar" belgeseli'nin uğur mumcu bölümü 
 bbc türkçe ile 1984'te yapılan röportaj 

 
1942 doğumlular
kırşehir doğumlular
1993 yılında ölenler
türk hukuk kurumu
20. yüzyıl türk yazarları
türk demokrasi aktivistleri
20. yüzyıl türk gazetecileri
türk mizah yazarları
türk sosyalistler
atatürkçüler
ankara üniversitesi hukuk fakültesinde öğrenim görenler
sedat simavi ödülü sahipleri
araştırmacı gazeteciler
milliyet (gazete) kişileri
susurluk kazası
suikast sonucu ölen türk yazarlar
suikast sonucu ölen türk gazeteciler
ankara'da ölenler
cebeci asri mezarlığı'na defnedilenler
cumhuriyet (gazete) kişileri
türkiye'deki faili meçhul cinayetler
türkiye gazeteciler cemiyeti başarı ödülü sahipleri
türkiye'de öldürülen gazeteciler
demokratik sosyalistler
i̇slami terör nedeniyle öldürülen insanlar