Can Yücel

can yücel (21 ağustos 1926, i̇stanbul - 12 ağustos 1999, i̇zmir), modern türk şair ve çevirmendir. kullandığı kaba ama samimi dil ve bariton sesiyle okuduğu şiirlerle türk edebiyatı'nda farklı bir tarz yaratmıştır. 7 yıl süreyle millî eğitim bakanlığı yapan hasan âli yücel'in oğludur.

hayatı 
1943 yılında, yakın dostu ve ankara atatürk lisesi’nden sınıf arkadaşı gazi yaşargil ile birlikte yurt dışı eğitim bursu kazandığı halde, babası, dönemin millî eğitim bakanı hasan âli yücel "bakan, kendi oğluna torpil yaptı derler" diyerek karşı çıktığı söylendi. gazi yaşargil, bu bilginin doğru olmadığını, ikisinin de ailelerinin imkânlarıyla yurt dışına gittiklerini açıkladı. ankara ve cambridge üniversitelerinde latince ve yunanca okudu. çeşitli elçiliklerde çevirmenlik, londra’da bbc’nin türkçe bölümünde spikerlik yaptı. askerliğini kore’de yaptı. 1958’de türkiye’ye döndükten sonra bir süre bodrum ve marmaris’te turist rehberi olarak çalıştı. ardından bağımsız çevirmen ve şair olarak yaşamını i̇stanbul’da sürdürdü. 1956 yılında güler yücel ile evlendi. bu evlilikten iki kızı (güzel ve su) ve bir oğlu (hasan) oldu.

son yıllarında eski datça’ya yerleşti ve her hafta leman, her ay öküz dergilerinde yazıları ve şiirleri yayımlandı. 1996 yılında kurulan emek partisi’nin kurucu üyeleri arasında yer aldı. şairin "hava döndü" şiiri emep’in parti marşı olarak kullanılmaktadır. cumhurbaşkanı süleyman demirel’e hakaretten de yargılanan yücel, 1999 türkiye genel seçimleri’nde özgürlük ve dayanışma partisi’nin i̇zmir 1. sıra milletvekili adayı oldu. 12 ağustos 1999 gecesi ölen şair, çok sevdiği günebakan çiçekleriyle uğurlanarak datça’ya defnedildi.

sanat hayatı 
can yücel, 1945-1965 yılları arasında yenilikler, beraber, seçilmiş hikayeler, dost, sosyal adalet, şiir sanatı, dönem, ant, i̇mece ve papirüs adlı dergilerde yazdı. daha sonraları yeni dergi, birikim, sanat emeği, yazko edebiyat ve yeni düşün dergilerinde yayımladığı şiir, yazı ve çeviri şiirleri ile tanınan yücel, 1965'ten sonra siyasal konularda da ürün verdi. 12 mart 1971 döneminde che guevara ve mao'dan çeviriler yaptığı gerekçesiyle 15 yıl hapse mahkûm oldu. 1974'te çıkarılan genel afla dışarı çıktı. dışarı çıkışının ardından hapiste yazdığı bir siyasinin şiirleri adlı kitabını yayımladı. 12 eylül 1980 sonrasında müstehcen olduğu iddiasıyla "rengahenk" adlı kitabı toplatıldı.

1962'de i̇ngiltere'deyken, 1709 yılından kalma, latin harfleriyle taş baskısı olarak basılmış bir türkçe dilbilgisi kitabı bulması geniş yankı uyandırdı.

can yücel, taşlama ve toplumsal duyarlılığın ağır bastığı şiirlerinde, yalın dili ve buluşları ile dikkati çekti. can yücel'in ilham kaynakları ve şiirlerinin konuları; doğa, insanlar, olaylar, kavramlar, heyecanlar, duyumlar ve duygulardır. şiirlerinin çoğunda sevdiği insanlar vardır. şairin kitaplarından birine koyduğu bir isim de “maaile” olmuştur. can yücel için ailesi çok önemlidir: eşi, çocukları torunları, babası… bu insanlarla olan sevgi dolu yaşamı şiirlerine yansımıştır. “küçük kızım su'ya”, “güzel'e”, “yeni hasan'a yolluk”, “hayatta ben en çok babamı sevdim” bu sevgi şiirlerinden bazılarıdır.

can yücel ayrıca lorca, shakespeare, brecht ve wilde gibi önemli yazarların oyunlarından çeviriler yaptı. shakespeare çevirileri (hamlet, fırtına ve bir yaz gecesi rüyası) aslına bağlı kalmayan, eserleri topluma aktarma amacıyla yaptığı çevirilerdir. shakespeare'in ünlü 'to be or not to be' sözünü 'bir ihtimal daha var, o da ölmek mi dersin' şeklinde türkçeleştirmiştir. 1959'da ilk baskısı yayımlanan 'her boydan' adlı kitabında dünya şairlerinin şiirlerini serbest ama çok başarılı bir biçimde türkçeye çevirmiştir.

12 ağustos 1999 tarihinde vefat eden yücel'in cenazesi dönemin i̇zmir büyükşehir belediye başkanı ahmet piriştina'nın katkıları ile datça'ya getirildi ve 17 ağustos 1999 tarihinde 1999 gölcük depreminin meydana geldiği tarihte defnedildi. ölüm yıldönümlerinde anma törenleri, "şarap" içiliyor gerekçesi ile datça belediyesi tarafından yapılmadı. "mekanım datça olsun" isimli bir kitap yazması ve yayınlaması nedeniyle, datça'ya defnedilen yücel'in mezarı, datça'da adına tören düzenlenmemesi ve başka yerlerde yapılan törenler nedeniyle yıkıma uğratıldı ve mezar taşı parçalandı. mezarı yakınında bulunan "can evi" isimli alan ise, bu yıkımın ardından kapatıldı.

eserleri 

 1950: yazma
 1957: her boydan (çeviri şiirler)
 1974: sevgi duvarı
 1974: bir siyasinin şiirleri
 1976: ölüm ve oğlum
 1981: şiir alayı (ilk dört şiir kitabı)
 1982: rengâhenk
 1984: gökyokuş
 1985: beşibiyerde (ilk beş şiir kitabı)
 1985: canfeda
 1988: çok bi çocuk
 1990: kısa devre
 1990: kuzgunun yavrusu
 1991: gece vardiyası
 1993: güle güle - seslerin sessizliği
 1994: gezintiler
 1995: maaile
 1997: seke seke
 1999: alavara
 1999: mekânım datça olsun

çevirileri 

 1953: hatırladıklarım - eleanor roosevelt - seçi̇lmi̇ş hi̇kâyeler dergi̇si̇ - ankara
 1956: yeni türkiye bir garp devleti - georges duhamel
 1957: herboydan: dünya şiirinden seçmeler - seçilmiş hikâyeler dergisi
 1958: anne frank'ın hatıra defteri  - anne frank - dost yayınları - ankara
 1959: lord stratfordun türki̇ye hatiralari - stanley lane poole
 1964: muhteşem gatsby (the great gatsby, f. scott fitzgerald), ağaoğlu yayınevi
 1967: lenin petrogirad'da - sosyalist akımın gelişmesi - edmund wilson - ağaoğlu yayınevi
 1967: gerilla harbi - mao tse tung - ernesto che guevara - payel
 1967: küba'da sosyalizm ve i̇nsan - ernesto che guevara - payel
 1968: siyah i̇ktidar - stokely carmichael - ant yayınları
 1972: salozun mavalı (peter weiss) - yöntem yayınları
 1977: yeni başlayanlar i̇çin marks - rius - vardiya yayınları
 1980: kafkas tebeşir dairesi - bertolt brecht - i̇zlem yayınları - i̇stanbul
 1981: bahar noktası (bir yaz gecesi rüyası'nın çevirisi) - shakespeare - ağaoğlu yayınevi
 1982: şvayk hitler'e karşı - bertolt brecht - i̇zlem yayınları
 1983: snoopy - bir fıstık kitabı - charles m. schulz - kaktüs
 1996: hamlet - shakespeare - papirüs yayınları
 1988: batı yakasının hikâyesi - arthur laurents - gözlem yayıncılık
 1991: kızıl komser - yaroslav haşek - cem yayınevi
 1991: snoopy kar korkusu 2 - charles m. schulz - papirus yayınları
 1991: fırtına - william shakespeare - adam yayınları
 2018: maksat samimiyet (oscar wilde) - i̇ş bankası yayınları isbn 978-605-295509-3

kaynakça

dış bağlantılar 

 can yücel 
 ntv haber  - can yücel’e vedanın 8’inci yılı başlıklı anma haberi.
 
 selected poems in english (seçme şiirlerinin i̇ngilizce çevirileri)
 biography and works ('kültür bakanlığı sitesinde yer alan biyografisi) 
 (boğaziçi üniversitesi sitesinde yer alan biyografisi)
her dem yeni can yücel 

1926 doğumlular
i̇stanbul doğumlu şairler
1999 yılında ölenler
boğaz kanserinden ölenler
i̇zmir'de kanserden ölenler
muğla'da defnedilenler
20. yüzyıl türk şairleri
20. yüzyıl türk çevirmenleri
türk komünistler
türk ateizm aktivistleri
türk eski müslümanlar
türk ateist yazarlar
komünist şairler
ankara atatürk lisesinde öğrenim görenler
cambridge üniversitesinde öğrenim görenler
ankara üniversitesinde öğrenim görenler
türk ikizler
türk tutuklular ve hükümlüler
türkiye tarafından tutuklanan kişiler
din eleştirmenleri
türk ateistler
i̇stanbul doğumlu çevirmenler