Karl Freund

karl freund, (d. 16 ocak 1890 - ö. 3 mayıs 1969) oscar ödüllü alman görüntü yönetmeni ve yönetmen.

1910'lardan 1950'lere kadar uzanan uzun ve verimli sanat hayatı boyunca 150 kadar filme görüntü yönetmeni olarak imza attı, 11 filmi yönetti, 5 filmin yapımcılığını üstlenirken 2 filmde de oyuncu olarak yer aldı. bu arada bir filmin de senaryosunu yazdı.

bu yaratıcı sinemacı sessiz sinema döneminden başlayıp televizyon dönemine kadar yayılan ve neredeyse sinemanın tarihiyle paralel seyreden uzun meslek yaşantısında sinemaya birçok yenilikler kazandırdı. bunlardan ilki ve belki de en önemlisi o zamanlar sabit bir üçayak üzerine kurulan kameraya hareket ve özgürlük kazandıran (unchained camera) dolly cihazının ilk prototiplerini kullanmış olmasıdır. f. w. murnau'nun yönettiği 1924 tarihli der letzte mann (son adam) filminde bebek arabasından bozma bir taşıyıcı üzerine kamerasını yerleştirerek sinemada büyük bir devrim yarattı.
bu film birçok alman sinemacıyla beraber ona abd'nin yolunu açtı. metropolis'i (1927) de çektikten sonra 1929'da abd'ye göç etti.

televizyon şovlarının çekimlerinin eşzamanlı olarak 3 kamera kullanılarak yapılması da 1951 yılında onun bir buluşudur ve halen kullanılmaktadır.

1937 yılında the good earth filminin görüntüleri ona en i̇yi sinematografi akademi ödülü'nü kazandırmıştı. 1955 yılında ise kendi tasarlayıp geliştirdiği bir doğrudan ışıkölçer cihazı için "teknik başarı akademi ödülü"ne layık görüldü. 1941 yılında 2 kez daha oscar'a aday gösterilmiştir.

biyografisi 
16 ocak 1890 tarihinde o zamanki avusturya-macaristan i̇mparatorluğu sınırları içerisinde bulunan bohemya'ya bağlı königinhof kentinde dünyaya geldi. bu kent daha sonraki çekoslovakya devletinin, bugünün de çekya devletinin sınırları içinde bulunmaktadır. karl freund 1905 yılında daha 15 yaşındayken sinema makinisti olarak çalışmaya başladı. 17 yaşındayken de kameranın arkasına geçerek kısa haber filmleri çekmeye başladı. 1918 yılına kadar pathé şirketinin berlin şubesi için haber filmleri yaptı. i. dünya savaşı'nın patlak vermesiyle film işine kısa bir ara verdi. askere alındı ama 24 yaşına rağmen aşırı kilolu olması nedeniyle askerliğe elverişli bulunmadı ve 90 gün sonra tekrar sivil hayata geri gönderildi.

mesleğinin daha çok başındaydı ama sinema alanında yaşanan hızlı teknolojik gelişmeler onu adeta büyülemişti. bu gözüpek ve maceracı ruhlu genç, sinemada sürekli yeni bir şeyler deniyordu. sıra dışı projelerinden birisi de dönemin efsanevi tenoru opera sanatçısı enrico caruso'nun senkronize sesli bir dizi kısa filmini çekmek oldu. bu deneysel projeyi gerçekleştirdiği devirde henüz sesin sinemaya girmesine epey uzun yıllar olduğunu da unutmamak gerekir.

savaş bitince almanya'nın ünlü film stüdyosu ufa'da (universum film aktiengesellschaft) çalışmaya başladı. almanya'nın dünya sinemasında söz sahibi olduğu ve birçok teknolojik yeniliği dünyaya sunduğu bir dönemde ülkenin bu prestijli stüdyosunda "die arche" (the arc) (1919) gibi yapımlarda yer aldı. bu filmin çekimleri sırasında sonradan evleneceği müstakbel eşi aktris gertrude hoffman'la tanıştı. aynı yıl fritz lang (spiders, part 1), ernst lubitsch (rausch), and f. w. murnau (the blue boy) gibi yönetmenlerle çalışma fırsatı buldu. ancak 1920'de çektiği der golem ve 1924 tarihli murnau filmi der letzte mann ona uluslararası ününü kazandıracaktı. özellikle der letzte mann'da sinemada ilk kez kamerayı devrimci bir biçimde hareketlendirmesi, bazı sahnelerde bilerek görüntüyü çarpıtan mercekler kullanması, saha derinliğini çok arttırarak sahnenin en önünden en arkasına kadar tüm nesneleri aynı netlikte kadraja alması gibi yenilikler ona sinemada filmin yönetmeni kadar şöhret kazandıracak ve hollywood'dan da davet almasını sağlayacaktı.

1927'de walter ruttmann'ın yönettiği berlin: die sinfonie der grosstadt (berlin:bir büyük şehrin senfonisi) filmine yaptığı olağanüstü katkılar, çekimlerine 1925'te başlanan ve 2 yılda tamamlanabilen devrin en pahalı ve sinema tarihinin en ünlü filmlerinden biri olan fritz lang filmi metropolis'teki başarısının gölgesinde kaldı. karl freund metropolis'de sessiz sinema dönemi ustalığının zirvesine çıkmıştı.

yeniliklere ve deneysel çalışmalara her zaman hazır olan freund sinemaya yeni yeni girmeye çalışan ses sistemleriyle ilk haşır neşir olan teknisyenlerden de biriydi. ayrıca 1920'lerin sonunda  i̇ngiltere'de deneysel renkli film çekimleri de yapmıştı ve kariyerine bu ülkede devam edebilirdi, ancak 1930'da abd'nin universal şirketi ile bir kontrat imzaladı. universal onu yönetmen koltuğunda istiyordu. gerçi almanya'dayken iki film yönetmişti ama yönetmen olarak deneyimi bu kadardı. şirket ondan lewis milestone'nun yeni tamamladığı all quiet on the western front (1930) (garp cephesinde yeni bir şey yok) filminin memnun olmadıkları final bölümünü yeniden çekmesini istedi. dönemin bu sesli üstün yapımı kısa sürede açılışa yetişti ve büyük başarı kazandı. freund'un ismi yazılarda belirtilmedi.

tekrar görüntü yönetmenliğine dönerek tod browning'in dracula (1931), john m. stahl'ın strictly dishonorable (1931) ve robert florey'in murders in the rue morgue (1932) filmlerinin görüntülerini çektikten sonra mumya (1932) için yeniden yönetmen koltuğuna oturdu. boris karloff 'un başrolünde oynadığı bu film universal'in en iyi korku filmlerinden biridir ve 75 yıl sonra günümüzde bile halâ sinema salonlarını doldurabilmektedir. 1933'te moonlight and pretzels adlı bir müzikal komedi filmini yönetti. 1935 yılında yönettiği ve peter lorre'un başrolünü oynadığı mad love filmiyle de yönetmenlik kariyerine noktayı koydu.

bundan sonra mgm'e geçerek the great ziegfeld (1936) ve the good earth (1937) gibi klasikleri fotoğrafladı, bu ikincisi ona "en iyi görüntü yönetmeni" oscar'ını kazandırdı. arada columbia pictures için rouben mamoulian'ın yönettiği golden boy'u (1939) görüntüledi. '. dünya savaşı süresince mgm stüdyosunun en prestijli filmleri olan tortilla flat (1942), a guy named joe (1943), ve the thin man goes home (1944) filmlerini görüntüledi. 1941'de the chocolate soldier ve blossoms in the dust filmleriyle sırasıyla siyah beyaz ve renkli dalllarında yine oscar'a aday gösterildi.

1940'ların sonunda warner bros.'a geçti ve burada john huston'ın key largo'su (1948) ve michael curtiz'in bright leaf'ini (1950) görüntüledikten sonra freund, errol flynn'in oynadığı montana (1950) filmini çekerek sinemadaki görüntü yönetmenliği kariyerini noktaladı.

1944'te kendi kurduğu araştırma şirketinde birçok buluşun patentini aldı. 1955 yılında kendi tasarımı olan norwich doğrudan ışıkölçer cihazı için "teknik başarı akademi ödülü" nü aldı.
1951 yılında televizyona geçti. o tarihlerde televizyon sitcom dizileri canlı olarak gerçekleştirilip anında yayına veriliyordu, arşiv ve tekrarları için de kinescope adı verilen ilkel bir yöntemle monitörlerden birinden filme çekim yapılıyordu. karı koca oyuncular desi arnaz ve lucille ball kendi şirketlerinin yayınlayacağı sitcom dizisi "i love lucy" için daha kaliteli bir şey istiyorlardı. karl freund onlara istediğini verdi ve günümüzde bile sitcomların vazgeçilmez temelini oluşturan 3 kamera sistemini geliştirdi. bu sistemde hem kalite artmış oluyor hem de zamandan ve paradan büyük ölçüde tasarruf sağlanıyordu. "i love lucy" o zamana kadar yayına verilmiş en kaliteli görüntüleri sundu, dizi 1956 yılına kadar 149 bölüm sürdü.

televizyona başka diziler de yapan freund 70 yaşında emekliye ayrıldı ama şirketindeki çalışmalarına hiç ara vermedi. 3 mayıs 1969'da da kaliforniya santa monica'da hayata veda etti.

bazı önemli filmleri 
 görüntü yönetmeni olarak 
 engelein (1914) 
 der golem, wie er in die welt kam (1920) 
 der letzte mann (son adam) (1924)
 varieté (1925) 
 metropolis (1927)
 all quiet on the western front (1930) (yazılarda adı geçmez)
 the lottery bride (1930) 
 dracula (1931) 
 murders in the rue morgue (1932)
 the great ziegfeld (1936)
 camille (1936)
 the good earth (1937) oscar
 conquest (1937) 
 pride and prejudice (1940)
 the chocolate soldier (1941) oscar adaylığı (siyah beyaz dalında)
 blossoms in the dust (1941) oscar adaylığı (renkli dalında)
 tortilla flat (1942)
 the seventh cross (1944)
 without love (1945)
 this time for keeps (1947) 
 key largo (1948)
 south of st. louis (1949)
 montana (1950)

 yönetmen olarak 
 dracula (1931) (yazılarda belirtilmemiştir)
 mumya (1932) (boris karloff başrolde)
 mad love (1935) (peter lorre başrolde)
 televizyon dizisi 
 "i love lucy" (1951 - 1956) 149 bölüm
 oyuncu olarak 
 michael (1924)

tam filmografisi

görüntü yönetmeni olarak 
 1906 der hauptmann von köpenick [yönetmen: heinrich bolten-baeckers] (siyah-beyaz)
 1907 das lied von der glocke [?] (siyah-beyaz) 
 1911 der liebling der frauen [?] (siyah-beyaz)
 1912 jadna majka [boza savic] (siyah-beyaz) 
 1912 pampulik als affe [alexander graf kolowrat] (siyah-beyaz)
 1912 pampulik kriegt ein kind [alexander graf kolowrat] (siyah-beyaz)
 1912 pampulik hat hunger [alexander graf kolowrat] (siyah-beyaz) 
 1913 die film-primadonna [urban gad] (siyah-beyaz) 
 1913 engelein - mimisches lustspiel [urban gad] (siyah-beyaz) 
 1913 zapatas bande [urban gad] (siyah-beyaz) 
 1913 s 1 - mimisches schauspiel in 3 akten [urban gad] (siyah-beyaz) 
 1913 das kind ruft/elena fontana [urban gad] (siyah-beyaz) 
 1914 das feuer. die alte gnädige [urban gad] (siyah-beyaz) 
 1914 der hund von baskerville: i. teil/the hound of the baskervilles [rudolf meinert] (siyah-beyaz)
 1914 die tochter der landstraße [urban gad] (siyah-beyaz) 
 1914 aschenbrödel [urban gad] (siyah-beyaz) 
 1914 die ewige nacht [urban gad] (siyah-beyaz) 
 1914 engeleins hochzeit [urban gad] (siyah-beyaz) 
 1914 vordertreppe - hintertreppe [urban gad] (siyah-beyaz) 
 1914 die weißen rosen [urban gad] (siyah-beyaz) 
 1915 frau eva [robert wiene] (siyah-beyaz)
 1916 abseits vom glück [rudolf biebrach] (siyah-beyaz)
 1916 der mann im spiegel [robert wiene] (siyah-beyaz)
 1916 bummelstudenten/pumpgenies [rudolf biebrach] (siyah-beyaz)
 1916 das wandernde licht [robert wiene] (siyah-beyaz)
 1916 der ruf der liebe [rudolf biebrach] (siyah-beyaz)
 1916 die räuberbraut [robert wiene] (siyah-beyaz)
 1916 gelöste ketten [rudolf biebrach] (siyah-beyaz)
 1916 die ehe der luise rohrbach [rudolf biebrach] (siyah-beyaz)
 1916 feenhände [rudolf biebrach] (siyah-beyaz)
 1916 der liebesbrief der königin [robert wiene] (siyah-beyaz)
 1917 christa hartungen [rudolf biebrach] (siyah-beyaz)
 1917 die prinzessin von neutralien [rudolf biebrach] (siyah-beyaz)
 1917 gefangene seele [rudolf biebrach] (siyah-beyaz)
 1917 höhenluft [rudolf biebrach] (siyah-beyaz)
 1917 die claudi vom geiserhof [rudolf biebrach] (siyah-beyaz)
 1917 die faust des riesen. 1. teil [rudolf biebrach] (siyah-beyaz)
 1917 die faust des riesen. 2. teil [rudolf biebrach] (siyah-beyaz)
 1917 gräfin küchenfee [rudolf biebrach] (siyah-beyaz)
 1917 edelsteine [rudolf biebrach] (siyah-beyaz)
 1918 auf probe gestellt [rudolf biebrach] (siyah-beyaz)
 1918 das geschlecht derer von ringwall [rudolf biebrach] (siyah-beyaz)
 1918 agnes arnau und ihre drei freier [rudolf biebrach] (siyah-beyaz)
 1918 das maskenfest des lebens [rudolf biebrach] (siyah-beyaz)
 1918 die sieger [rudolf biebrach] (siyah-beyaz)
 1918 die heimkehr des odysseus [rudolf biebrach] (siyah-beyaz)
 1918 die blaue laterne [rudolf biebrach] (siyah-beyaz)
 1918 der tote gast. der fall rödern [?] (siyah-beyaz)
 1918 die dame, der teufel und die probiermamsell [rudolf biebrach] (siyah-beyaz)
 1919 phantome des lebens [josef coenen] (siyah-beyaz)
 1919 die welteroberer [robert wiene] (siyah-beyaz)
 1919 die gesunkenen [fred sauer] (siyah-beyaz)
 1919 die prostitution/das gelbe haus/im sumpfe der großstadt [richard oswald] (siyah-beyaz)
 1919 die sich verkaufen. die prostitution. 2. teil [richard oswald] (siyah-beyaz)
 1919 rausch/intoxication [ernst lubitsch] (siyah-beyaz)
 1919 der knabe in blau/der todessmaragd/emerald of death [friedrich wilhelm murnau] (siyah-beyaz) 
 1919 die arche/the arc [richard oswald] (siyah-beyaz)
 1919 die letzten menschen. die arche. 2. teil [richard oswald] (siyah-beyaz)
 1919 satanas [f.w. murnau] (siyah-beyaz)
 1919 die spinnen. 2. teil: das brilliantenschiff [fritz lang] (siyah-beyaz) 
 1920 die nacht auf goldenhall [conrad veidt] (siyah-beyaz)
 1920 der bucklige und die tänzerin [f.w. murnau] (siyah-beyaz)
 1920 der januskopf - eine tragödie am rand der wirklichkeit/dr. jekyll and mr. hyde/love's mockery [f.w. murnau] (siyah-beyaz)
 1920 der golem - wie er in die welt kam. bilder nach begebenheiten auf einer alten chronik [paul wegener] (siyah-beyaz)
 1920 katharina die große [reinhold schünzel] (siyah-beyaz)
 1920 die frau im delphin, oder 30 tage auf dem meeresgrund [artur kiekebusch-brenken] (siyah-beyaz)
 1920 der verlorene schatten [- der student von prag] [- ein romantisches spiel]/the lost shadow [rochus gliese] (siyah-beyaz) 
 1920 marizza, genannt die schmuggler-madonna [f.w. murnau] (siyah-beyaz)
 1920 [aus dem schwarzbuch eines polizeikommissars] loge nr. 11 [arsen von cserépy & arthur somlay] (siyah-beyaz)
 1920 verlogene moral - drama in 5 akten/brandherd/totenklaus/torgus [hanns kobe] (siyah-beyaz)
 1921 der tote gast [karl freund] (siyah-beyaz)
 1921 der schwur des peter hergatz [alfred halm] (siyah-beyaz)
 1921 louise de lavallière/am liebeshof des sonnenkönigs [georg burghardt] (siyah-beyaz)
 1921 der roman der christine von herre [ludwig berger] (siyah-beyaz)
 1921 die ratten [hanns kobe] (siyah-beyaz)
 1921 kinder der finsternis 1: der mann aus neapel [ewald andré dupont] (siyah-beyaz) 
 1921 kinder der finsternis 2: kämpfende welten [e.a. dupont] (siyah-beyaz) 
 1921 der brennende acker - das drama eines ehrgeizigen [f.w. murnau] (siyah-beyaz) 
 1922 tiefland [adolf e. licho] (siyah-beyaz)
 1922 herzog ferrantes ende [paul wegener & rochus gliese] (siyah-beyaz)
 1922 lucrezia borgia [richard oswald] (siyah-beyaz)
 1923 die austreibung - die macht der zweiten frau [f.w. murnau] (siyah-beyaz)
 1923 die letzte sensation des zirkus farini/der tiger im zirkus farini [uwe jens krafft] (siyah-beyaz) 
 1923 die finanzen des großherzogs/finances of the grand duke [f.w. murnau] (siyah-beyaz) 
 1923 der große sensationsprozeß [karl freund] (siyah-beyaz)
 1923 mikaël/michael/chained [: the story of the third sex]/heart's desire [carl theodor dreyer] (siyah-beyaz)
 1924 der letzte mann/the last laugh [f.w. murnau] (siyah-beyaz)
 1925 tartüff/herr tartüff/der scheinheilige [f.w. murnau] (siyah-beyaz)
 1925 varieté/vaudeville/variety/jealousy [e.a. dupont] (siyah-beyaz) 
 1925 manon lescaut [artur robison] (siyah-beyaz)
 1925 faust - eine deutsche volkssage [f.w. murnau] 
 1925 metropolis [fritz lang] (siyah-beyaz)
 1926 1000 schritte charleston. 1. teil [?] (siyah-beyaz)
 1927 doña juana [paul czinner] (siyah-beyaz)
 1928 a night in london/eine nacht in london [lupu pick] (siyah-beyaz)
 1928 fräulein else [paul czinner] (siyah-beyaz) 
 1929 sleeping partners [seymour hicks] (siyah-beyaz)
 1929 all quiet on the western front [lewis milestone] (siyah-beyaz) 
 1930 the boudoir diplomat [malcolm st. clair] (siyah-beyaz)
 1930 dracula [tod browning] (siyah-beyaz)
 1930 up for murder/fires of youth [monta bell] (siyah-beyaz) 
 1931 the bad sister [hobart henley] (siyah-beyaz)
 1931 personal maid [monta bell & (uncred fill-in) lothar mendes] (siyah-beyaz)
 1931 strictly dishonorable [john m. stahl] (siyah-beyaz) 
 1931 murders in the rue morgue [robert florey] (siyah-beyaz) 
 1932 scandal for sale/ambition [russell mack] (siyah-beyaz)
 1932 back street [john m. stahl] (siyah-beyaz)
 1932 airmail/air mail [john ford] (siyah-beyaz) 
 1932 afraid to talk/merry-go-round [edward l. cahn] (siyah-beyaz)
 1933 the kiss before the mirror [james whale] (siyah-beyaz)
 1935 the great ziegfeld [robert z. leonard] (siyah-beyaz)
 1936 the good earth  oscar
 1936 camille [george cukor] (siyah-beyaz) 
 1936 parnell [john m. stahl] (siyah-beyaz) 
 1937 conquest/marie walewska [clarence brown &  gustav machatý] (siyah-beyaz)
 1937 man-proof [richard thorpe] (siyah-beyaz)
 1937 port of seven seas [james whale] (siyah-beyaz)
 1938 three comrades [frank borzage]
 1938 letter of introduction [john m. stahl] (siyah-beyaz)
 1938 barricade [gregory ratoff] (siyah-beyaz) 
 1938 tail spin [roy del ruth] (siyah-beyaz)
 1939 rose of washington square [gregory ratoff] (siyah-beyaz)
 1939 golden boy [rouben mamoulian] (siyah-beyaz) 
 1939 balalaika [reinhold schünzel] (siyah-beyaz) 
 1939 green hell [james whale] (siyah-beyaz)
 1939 the earl of chicago [richard thorpe & victor saville] (siyah-beyaz)
 1939 florian [edwin l. marin] (siyah-beyaz)
 1940 pride and prejudice [robert z. leonard] (siyah-beyaz) 
 1940 we who are young [harold s. bucquet] (siyah-beyaz) 
 1940 comrade x [king vidor] (siyah-beyaz) 
 1940 keeping company [s. sylvan simon] (siyah-beyaz)
 1941 blossoms in the dust [mervyn leroy] (renkli) ; oscar adaylığı
 1941 the chocolate soldier [roy del ruth] (siyah-beyaz) oscar adaylığı
 1941 tortilla flat [victor fleming & (fill-in) sam zimbalist] (siyah-beyaz) 
 1942 a yank at eton [norman taurog] (siyah-beyaz) 
 1942 the war against mrs. hadley [harold s. bucquet] (siyah-beyaz)
 1942 du barry was a lady [roy del ruth] (renkli)
 1943 a guy named joe [victor fleming] (siyah-beyaz)
 1943 the cross of lorraine [tay garnett] 
 1943 cry 'havoc' [richard thorpe] (renkli)
 1943 the seventh cross/the seven crosses [fred zinnemann] (siyah-beyaz)
 1944 the thin man goes home [richard thorpe & (add scenes) norman taurog] (siyah-beyaz) 
 1944 without love [harold s. bucquet] (siyah-beyaz)
 1945 dangerous partners [edward l. cahn] (siyah-beyaz)
 1945 a letter for evie [jules dassin] (siyah-beyaz)
 1945 two smart people [jules dassin] (siyah-beyaz)
 1946 undercurrent [vincente minnelli] (siyah-beyaz)
 1946 this time for keeps [richard thorpe] (renkli)
 1947 wallflower [frederick de cordova] (siyah-beyaz)
 1947 that hagen girl [peter godfrey] (siyah-beyaz)
 1947 the decision of christopher blake [peter godfrey] (siyah-beyaz)
 1947 key largo [john huston] (siyah-beyaz) 
 1948 south of st. louis [ray enright] (renkli)
 1948 montana [ray enright] (renkli)
 1949 bright leaf [michael curtiz] (siyah-beyaz)

 yönetmen olarak 
 1921 der tote gast 
 1923 der große sensationsprozeß 
 1931 dracula (yazılarda belirtilmemiş) 
 1932 mumya
 1933 moonlight and pretzels/moonlight and melody 
 1933 madame spy 
 1934 the countess of monte cristo 
 1934 uncertain lady 
 1934 i give my love 
 1934 gift of gab 
 1935 mad love/the hands of orlac 
 yapımcı olarak 
 1921 der tote gast (1921)  
 1926 die mühle von sanssouci (the mill of sanssouci)
 1926 die abenteuer eines zehnmarkscheines (adventures of a ten mark note)
 1926 madame wünscht keine kinder (madame doesn't want children)
 1927 der sohn der hagar (out of the mist)
 oyuncu olarak 
 1920 mascotte 
 1924 michael - leblanc - tablo simsarı 
 senarist olarak 
 1927 berlin: die sinfonie der grosstadt
 televizyon dizileri 
(görüntü yönetmeni olarak)
 1951 "i love lucy"/"the lucy show"  (1951-1956)  149 bölüm
 1952 "our miss brooks" (1952-1956) 24 bölüm
 1954 "december bride" (1954)
 1955 "those whiting girls"
 1960 "open windows" (pilot film. satılmamıştır)

kaynakça

dış bağlantılar 
 imdb'de "karl freund" 
 allmovie.com'da "karl freund" 
 cinematographers.nl'de "karl freund" 

1890 doğumlular
1969 yılında ölenler
alman görüntü yönetmenleri
alman film yönetmenleri
mount sinai memorial park cemetery'de defnedilenler
amerika birleşik devletleri'ndeki alman göçmenler
en i̇yi sinematografi akademi ödülü sahipleri