Midas

kral midas ya da asur kaynaklarındaki adıyla muşkili mita, mö 738 - mö 696 yılları arasında, frigya'nın polatlı'da kurulmuş olan başkenti gordion'da, yaşamış olan efsanevi frigya kralıdır. krallığı gibi yaşamı ve ölümü üzerine de mitolojiler yazılmıştır. yaşamı boyunca acılar çekmiş olan midas, "eşek kulak"larıyla ya da "dokunduğu her şeyi altına çevirmesiyle" ünlenmiştir.

yapılan bilimsel çalışmalarda, midas'ın anne karnında bir hastalığa yakalandığı ve kulak kanalları asimetrik olarak doğduğu anlaşılmıştır. asimetrik kulak yapısı nadir görülen bir hastalık şeklidir. önden veya arkadan bakıldığı zaman bir kulağın diğerinden çok daha yukarıda veya aşağıda olduğu görülür. çirkin bir görünüm oluşturan bu hastalık midas'ın kafatasında belirgin izler de bırakmıştır. halkından utanan midas'ın sürekli olarak başına geçirdiği bir "serpuş"la gezdiği, kulaklarını hiçbir zaman göremeyen halkının ise, krallarının kulakları hakkında yorum yaparak, göremedikleri kulakları eşek kulağına benzeterek kralları hakkında dedikodu yaptıkları düşüncesi kuvvet kazanmıştır.

midas kral yolunda 

"telmessos'tan başlayıp, ankara'da sona eren kader çizgisinin ünlü yolcusu kral midas'ın acı dolu yaşam öyküsü" demir çemberli tekerlerin aşındırdığı kral yolu'nda bir gün eski bir araba yol almaktadır. arabayı kullanan gence yaşlı annesi ve orman işçisi babası eşlik etmektedir. annesinin doğduğu telmessos'u (bugünkü fethiye) ve liman kenti patara'yı arkalarında bırakalı günler olmuştu. bey dağlarını ve batı toroslar'ı aşıp kuzeye frig ülkesine doğru yönelmektedirler. frig kralı gordios ölmüştür. halk çok üzgündür. kralın yerine geçecek kimse yoktur. ülkenin ileri gelenleri toplanır ve kahinlerden yardım ister. kahinler kehanette bulunurlar ve şu andan itibaren gordion'a arabasıyla ilk giren kraldır. bu kişi kral midas'ın babası gordios'tur. midas frig ülkesinin bilinen iki kralından bir tanesidir. frig kralları ya gordios ya da midas olarak anılırdı. ele geçirilen çok az belgeye dayanarak başkent gordion'un gordios unvanlı bir kralın kurduğunu, midas'ın ise bundan sonra krallık yaptığı tahmin edilmektedir.

arkeolojik belgelere göre mö 1360 yılında anadolu ve yunanistan çok şiddetli bir depremle sarsılır. bu arada birçok kent yerle bir olur. söylentilere göre atlantis kıtası da bu depremde yok olmuş, sulara gömülmüştür. i̇şte bu felaketten sonra eski yunanistan ve makedonya'nın trakya kavimleri topraklarını terk ederek yeni yurtlar ararlar. bunlardan bir bölümü karadeniz'in kuzeyine yönelir. aralarına i̇ran adlı bir kavminde bulunduğu bu grup kırım üzerinden kafkasya'yı aşar ve bugün i̇ran olarak anılan topraklara yerleşirler. diğer bir bölümü ise deniz yoluyla mısır'a yerleşir. ancak firavun iii. ramses kendi deyişiyle ülkesini arslanlar gibi korur ve onları mısır'a sokmaz. bu dönemde anadolu'da hüküm süren hitit krallığı ise ülkeyi saran veba hastalığı ve isyan eden yerli kavimlerle uğraşmaktan zayıf düşmüştür. trakya'dan göç eden diğer bir grup mö 1200 yıllarında boğazları geçerek anadolu'ya girer ve anadolu'da hitit hakimiyetine son verir. frig'ler başkenti gordion olan bir krallık kurarak, kısa zamanda büyür ve orta anadolu'nun tümünü kaplarlar.

frigya en parlak dönemini kral midas'la yaşamıştır. midas şüphesiz çağının en ünlü krallarından biridir ve asur kralı sargon'un çivi yazılı yıllıklarında  muşkilerin mita'sı olarak adı geçer. kral midas'in ölümünden sonra gordion kenti mö 6. yy sonlarına kadar bolluk ve refah içinde yaşamıştır.

midas'ın ölümü 

midas'ın kral seçilişi ve yaşamına hüzün veren eşek kulakları ne kadar efsanevi ise ölümü de o denli efsanelere konu olmuştur. midas kendini görkemli ve zapdedilmesi imkânsız bir başkente sahip sanır. ancak bugün daha surları ve kale kapısı ile görenleri şaşırtan midas'ın gordion'u m.ö 695 yılında kafkaslar'dan gelen ve adeta çekirge sürüsü gibi anadolu'yu yiyip bitiren kimmer baskınına dayanamayarak yerle bir olmuştur. midas bu baskından sağ kurtulur ama o günden sonra sıkıntılı bir hayat sürmüştür. gordion'lu midas artık kendi kaderini kendi tayin etmiş ve harap olan gordion yıkıntıları üzerinde dolaşırken mitolojiye göre boğa kanı içerek intihar etmiştir.

fakat uzmanlar tarafından kral midas'ın kafatası 3 boyutlu tomogrofisi çekilerek incelenmiştir. bu incelemeler sonucunda kafatasının iç yapılarında büyük ölçüde değişiklikler tespit edilmiştir. kafatasının göz çukurunun sağ köşesinden yukarı doğru giden bir kırık hattı görülmüştür.alınan küçük bir parça patoloji uzmanları tarafından dikkatle incelenerek kemik dokusunda büyük bir değişiklik olmamakla beraber mikroskobik seviyede yer yer kahverengi lekeler olduğu saptandı. kullanılan özel boya ile bu yer yer görülen kahverengi lekelerin demir içeren ve kan elemanlarının kalıntısından ortaya çıkan pigment olduğu patologlar tarafından ortaya çıkarılmıştır. midas'ın ölüm sebebinin mitolojide söylendiği gibi boğa kanı içerek intihar etmesinden değil, başının sağ tarafına aldığı ağır bir darbe ile öldürüldüğü ispatlanmıştır.

yapılan çalışmalar sırasında ilgililerce var olduğu söylenen midas'a ait vücut iskeletinin kaybolduğu iddia edilir. 1992 yılından başlayarak üzerinde çeşitli araştırmalar yapılan kafatası ise bugün ankara'daki anadolu medeniyetleri müzesi'nde sergilenmektedir.

kral midas ile ilgili farklı efsaneler vardır. bunlardan en ünlüleri "eşek kulaklı kral midas" ve "dokunduğu her şeyi altına çeviren midas" tır.

midas efsaneleri

"dokunduğu her şeyi altına çeviren midas"

şarap tanrısı dionisos'un (bacchus) yoldaşı satiros, frigya'yı gezerken midas'ın gül bahçesinde uyuyakalmış. satiros'u bulup, on gün on gece sarayında ağırlayan midas'ın konukseverliğinden etkilenen dionisos, kralın bir dileğini gerçekleştireceğini söylemiş. kral midas da her dokunduğunun altına dönüşmesini ve böylece daha zengin olmayı istemiş. ancak yemek için dokunduğu yiyecekler, içecekler ve ünlü gül bahçesi bile altına dönüşünce, kral dionisos'dan bu uğursuz gücü geri almasını istemiş. midas'ın durumuna acıyan tanrı dionisos krala paktalos irmağı'nda yıkanmasını söylemiş. bu ırmakta yıkanan midas, her tuttuğunun altına dönüşmesinden kurtulmuş. ve o günden bugüne bu ırmakta bulunan altın parçacıkları bu efsaneye bağlanmıştır.

eşek kulaklı kral midas
müziğin, sanatların, güneşin, ateşin ve şiirin tanrısı apollon ve kır tanrısı pan arasında yapılacak bir çalgı çalma yarışmasında midas yargıçlardan biri olarak seçilmişti. kır tanrısı, kavalıyla hoş sesler çıkarıyordu; ama apollon'un gümüşten lir'i her çalgıdan üstünmüş. apollon; çalmaya başladığında musalar bile durup onu dinlermiş. yargıçlardan ikincisi dağ tanrısı tmolos, yengi çelengini apollon'a vermiş. ama midas oyunu yarışma sonunda pan'a yönelik kullanınca tanrı apollon çok kızmış ve "güzel müziği ayırt edemeyen kulak insan kulağı olamaz , sana eşek kulağı yakışır" diyerek midas'ın kulaklarını eşek kulağına dönüştürmüş. midas bir süre, tanrının armağanlarını koca bir külah içinde saklamış. saklamış ama onun saçlarını kesen berber sonunda kulaklarını görerek kralın sırrını öğrenmiş. ancak sır bu insan ağzına sığar mı? berber sancılar geçirip, dayanılmaz ıstıraplar yaşadıktan sonra sırrını bir kuyuya söylemeye karar vermiş. kuyuya eğilmiş ve "midas'ın kulakları eşek!" diye bağırmış. sırrı kuyudaki su sazlara, sazlarsa rüzgarda salına salına bütün etrafa yayılmış. böylece bütün ülke midas'ın sırrını kısa zamanda öğrenmiş. daha sonra halk midas hakkında gölge oyunları oynamaya başlamış. midas artık bıkkınlıkla kulaklarını kestirmeye karar vermiş ve kulaklarını kestirmiş. kulakları kesilen midas'ın sonradan kulakları sarmaşık kadar tekrar uzamış. herkes onunla "eşek kulaklı midas" diye dalga geçmeye başlamış. kral midas tanrıya yalvarmaya başlamış, "tanrım benim bu kulaklarımı düzelt ama bütün servetimi elimden al" demiş. tanrı onu bağışlamış ve midas kulaklarını geri almış. ama kimse görmeden canını da alıp, mezara gömmüş.

hakkındaki eserler
 midas'ın kulakları (oyun)
 midas'ın kulakları (opera). ulusal türk operasını yaratmada önemli bir kilometre taşı kabul edilir.
 the judgement of midas (opera)

ayrıca bakınız
 midas anıtı (yazılıkaya)
 frigya
 frigler

kaynakça 

frigya kralları