Plaj

plaj; kıyı şeridinde denize girmek için düzenlenmiş, genellikle kumluk veya çakıl taşlı alan. bir plajı oluşturan parçacıklar tipik olarak kum, çakıl, zona, çakıl taşları gibi kayadan yapılır. kumluk olanlarına kumsal denir. azerice'de plaj anlamına gelen "çimerlik" sözcüğü de, yaygın olmamakla birlikte türkçede de kullanılır.

plajlar genelde, tuzlu su kıyı şeridi boyunca uzanan yatay ve doğal oluşumlardır. dalga ve rüzgarın etkisiyle kenara vuran kayaları ve denizden gelen diğer jeolojik kalıntıları barındırır. parçacıklar ayrıca yumuşakça kabukları veya koralin algler gibi biyolojik kökenli olabilir.

bazı plajlar cankurtaran direkleri, soyunma odaları, duşlar, kulübeler ve barlar gibi insan yapımı altyapıya sahiptir. ayrıca yakınlarda konaklama yerleri (tatil köyleri, kamplar, oteller ve restoranlar gibi) olabilir. gelişmemiş veya keşfedilmemiş plajlar olarak da bilinen vahşi plajlar bu şekilde değişime uğramamıştır. vahşi plajlar el değmemiş güzelliği ve korunmuş doğasıyla takdir edilebilir.

plajlar genellikle kıyı boyunca dalga veya akıntı hareketinin olduğu depolanma ve çökeltilerin  biriktiği bölgelerde  meydana gelir.

genel bilgiler 

deniz kıyısı en çok plaj kelimesi ile ilişkili olsa da göller ve büyük nehirlerin yanında da plaj bulunur.

plaj şunları ifade edebilir:

 kaya malzemesinin dalgaların ve akımların kuvvetleri tarafından karada, denizde veya kıyılarda hareket ettiği küçük sistemler; ya da
 önemli büyüklükte jeolojik birimlerdir.

i̇lki aşağıda ayrıntılı olarak açıklanmaktadır; daha büyük jeolojik birimler  başka yerlerde tartışılmaktadır.

bir plajın onu oluşturan ve şekillendiren süreçlerle ilgili birkaç göze çarpan kısmı vardır. çoğunlukla suyun üstünde (gelgite bağlı olarak) ve gelgitin bir noktasında dalgalardan az çok aktif olarak etkilenen kısım plaj bermi olarak adlandırılır. berm, aktif kıyı şeridini içeren malzeme birikintisidir. bermin bir tepesi (üstte) ve bir yüzü vardır, ikincisi tepeden suya doğru giden eğimdir. yüzün en altında bir çukur olabilir ve ayrıca bir veya daha fazla uzun kıyı barı olabilir: hafifçe yükseltilmiş, dalgaların ilk kırılmaya başladığı bu yerde su altı bentleri oluşur.

kum yatağı, çok büyük fırtına dalgalarından kaynaklanan ve normal dalgaların etkisinin ötesinde bir veya daha fazla eski tepenin (fırtına plajı) kanıtı olabileceği berm tepesinden iç kısımlara kadar uzanabilir.bir noktada, dalgaların (hatta fırtına dalgalarının) plajı içeren malzeme üzerindeki etkisi durur ve parçacıklar yeterince küçükse (kum boyutu veya daha küçük), rüzgarlar özelliği şekillendirir. rüzgar; tanecikleri iç kısımlara dağıtan kuvvet olduğu yerde plajın arkasındaki tortu bir kumul haline gelir.

bu jeomorfik özellikler, plaj profilini oluşturur. plaj profili, yaz ve kış aylarında yaşanan dalga enerjisindeki değişiklik nedeniyle mevsimsel olarak değişkendir. yazın daha sakin denizlerle karakterize edilen ılıman bölgelerde ve kırma dalga tepeleri arasındaki uzun dönemlerde, plaj profili yaz aylarında daha yüksektir. bu mevsimdeki hafif dalga hareketi, tortuyu sahile bıraktığı berm'e doğru taşıma eğilimindedir ve su geri çekilirken kalır. kıyı rüzgârları kumulları daha fazla içeride şekillendirir ve güçlendirir.

tersine, artan dalga enerjisi ve dalga tepelerinin kırılması arasındaki daha kısa süreler nedeniyle plaj profili fırtına mevsiminde (ılıman bölgelerde kış) daha düşüktür. hızlı art arda kopan daha yüksek enerji dalgaları, sığlıktaki tortuları harekete geçirme eğilimindedir,uzun kıyı akımları ile plaj boyunca taşınmaya eğilimli olduğu süspansiyonda tutulması veya özellikle uzun kıyı akımı bir nehir veya sel akışından bir çıkışla karşılaşırsa, denize kıyı şeridi çubukları oluşturur. böylelikle tortunun plaj berminden ve kumulundan çıkarılmasıyla plaj profilini azaltır.

tropikal bölgelerde, fırtına sezonu yaz aylarında olma eğilimindedir, sakin hava genellikle kış sezonunda görülür.

fırtınalar alışılmadık derecede yüksek gelgitlerle veya önemli kıyı taşkınlarına neden olan gelgit dalgalanması veya tsunami gibi ucube dalga olayı ile çakışırsa, kıyı ovadan önemli miktarda malzeme aşınabilir veya bermin arkasındaki kumullar su çekerek gerilebilir.bu akış, kıyı şeridinin şeklini değiştirebilir, nehirlerin ağızlarını genişletebilir ve uzun kıyı sediment hareketinin üstesinden gelmek için yeterince güçlü olmayan dere ağızlarında yeni deltalar oluşturabilir.

plaj ve kumul arasındaki çizginin sahada tanımlanması zordur. herhangi bir önemli süre boyunca, tortular her zaman aralarında değiş tokuş edilir. kayma çizgisi (dalgalar tarafından biriken malzemenin yüksek noktası) bir potansiyel sınırlamadır. bu, kumun önemli rüzgar hareketinin meydana gelebileceği nokta olacaktır, çünkü normal dalgalar kumu bu alanın ötesine ıslatmaz. bununla birlikte, sürüklenme hattının iç kısımda fırtına dalgaları tarafından saldırı altında hareket etmesi muhtemeldir.

rekreasyon kullanımı

tarihi 

19. yüzyılın ortalarından itibaren popüler bir tatil köyü olarak plajın geliştirilmesi, şu anda küresel turizm endüstrisinin ilk tezahürüydü. 18. yüzyılda ilk sahil tatil köyleri, hem deniz hem de o zamanki moda kaplıca kasabalarının yanı sıra rekreasyon ve sağlık için sık sık başlayan aristokrasi için açıldı. bu tür en eski sahil beldelerinden biri, 1720'lerde yorkshire'daki scarborough idi; 17. yüzyılda kayalıklardan birinden şehrin güneyine uzanan asidik bir su akışı keşfedildiği için modaya uygun bir kaplıca kasabasıydı. i̇lk haddeleme banyo makineleri 1735 yılında tanıtıldı.

brighton'daki tatil köyünün açılması ve kral iv. george'tan kraliyet himayesini kabul etmesi, sahili daha büyük londra pazarına sağlık ve zevk için bir tatil yeri olarak genişletilmiş ve plaj üst sınıf bir zevk ve ciddiyetsizlik merkezi haline gelmiştir.bu eğilim, pitoresk peyzajın yeni romantik ideali tarafından övüldü ve sanatsal olarak yükseltildi; jane austen'in bitmemiş romanı sanditon buna bir örnektir. daha sonra, kraliçe victoria'nın kent'teki wight adası ve ramsgate'in uzun zamandır patenti, bir sahil rezidansının birden fazla ev alabilecek kadar zengin olanlar için son derece şık bir mülk olarak kabul edilmesini sağladı.

i̇şçi sınıfı için sahil tesisleri 

bu boş zaman biçiminin orta ve işçi sınıflarına genişletilmesi, hızlı büyüyen tatil kasabalarına ucuz fiyatlar sunan 1840'larda demiryollarının gelişmesiyle başladı. özellikle, poulton'dan küçük sahil kasabası blackpool'a bir şube hattının tamamlanması, ekonomik ve demografik bir patlamanın sürmesine neden oldu. demir yolu ile gelen ani ziyaretçi akını, girişimcilerin konaklama inşa etmesine ve yeni cazibe merkezleri yaratmasına yol açarak daha fazla ziyaretçiye ve 1850'ler ve 1860'larda hızlı bir büyüme döngüsüne yol açtı.

büyüme, lancashire pamuk fabrikası sahipleri arasında, her yıl bir hafta boyunca makinelerin servis ve onarım için fabrikaları kapatması uygulamasıyla yoğunlaştı. bunlar uyanış haftaları olarak bilinir hale geldi. her kasabanın değirmenleri farklı bir hafta boyunca kapanacak ve blackpool'un yaz aylarında uzun bir süre boyunca istikrarlı ve güvenilir bir ziyaretçi akışını yönetmesine izin verecekti. tesisin göze çarpan bir özelliği, insanların dikkatini çekmek için eklektik bir performans çeşitliliğinin bulunduğu mesire ve zevk iskeleleriydi. 1863 yılında, blackpool'daki north pier tamamlandı ve hızla seçkin ziyaretçiler için bir cazibe merkezi haline geldi. merkez i̇skelesi 1868'de tiyatro ve geniş bir açık hava dans pisti ile tamamlandı.

popüler sahil beldelerinin çoğu banyo makineleriyle donatıldı, çünkü dönemin tüm örtücü plaj kıyafetleri bile en utanmaz olarak kabul edildi. yüzyılın sonunda, i̇ngiliz sahil şeridinde 100'den fazla büyük tatil beldesi vardı ve bunların bazıları 50.000'i aştı.

dünya çapında genişleme 

yurt dışındaki sahil beldesinin gelişimi, plajın iyi gelişmiş i̇ngiliz aşkı tarafından teşvik edildi. akdeniz'in yanı sıra fransız rivierası, 18. yüzyılın sonunda i̇ngiliz üst sınıfı için popüler bir yer haline gelmişti. 1864'te nice'e giden ilk demir yolu tamamlanarak riviera'yı avrupa'nın dört bir yanından gelen ziyaretçiler için erişilebilir hale getirdi. 1874'e gelindiğinde, çoğu i̇ngiliz olan nice'deki yabancı yerleşimcilerin sakinleri 25.000'i buldu. kıyı şeridi, kraliçe victoria ve kral vii. edward da dahil olmak üzere avrupa kraliyet ailesini cezbetmekle ünlendi.

kıta avrupası'nın kumar ve çıplaklık konusundaki tutumları i̇ngiltere'dekinden daha gevşek olma eğilimindeydi, bu yüzden i̇ngiliz ve fransız girişimciler olasılıkları hemen kullanmaya başladılar. 1863'te iii. monako prensi ve fransız bir iş adamı olan françois blanc, büyük lüks oteller, bahçeler ve kumarhanelerin yapıldığı nice'den monako'ya ziyaretçi çekmek için buharlı gemiler ve arabalar ayarlamıştır. yer yeniden adlandırıldı (monte carlo).

ticari deniz banyosu 19. yüzyılın sonunda amerika birleşik devletleri'ne ve britanya i̇mparatorluğu'nun bazı bölgelerine yayıldı. 1890'ların sonlarına doğru henry flagler, st. augustine, fl ve miami beach, fl'de gelişen kıyı deniz tatil beldelerini kuzey amerika birleşik devletleri ve kanada'dan doğu sahil demir yolundaki kış yolcularına bağlayan florida doğu sahil demir yolunu geliştirdi. 20. yüzyılın başlarında hawaii ve avustralya'da sörf geliştirildi; 1960'ların başında güney kaliforniya'ya yayıldı. 1970'lerde ucuz ve uygun fiyatlı hava yolculuğu, akdeniz, avustralya, güney afrika ve amerika birleşik devletlerinin kıyı güneş kemeri bölgeleri gibi alanlardan yararlanan gerçek anlamda küresel bir turizm pazarının büyümesini sağladı.

günümüzde 
plajlar sıcak güneşli günlerde popüler olabilir. viktorya döneminde, birçok popüler sahil beldesi banyo makineleri ile donatıldı,çünkü dönemin her şeyi kaplayan plaj kıyafetleri bile en utanmaz olarak kabul edildi. bu sosyal standart hala birçok müslüman ülkede geçerlidir. spektrumun diğer ucunda, kıyafetlerin isteğe bağlı olduğu veya izin verilmediği üstsüz plajlar ve çıplak plajlar vardır. çoğu ülkede sosyal normlar, sıcak havada bir plajda benzer davranışların tolere edilemeyeceği ve hatta yargılanabileceği bitişik alanlara kıyasla önemli ölçüde farklıdır.

avrupa, güney afrika, yeni zelanda, kanada, kosta rika, güney amerika ve karayipler'deki otuzdan fazla ülkede, en iyi eğlence plajlarına su kalitesi ve güvenlik sağlanması gibi kriterlere göre mavi bayrak statüsü verilir. bu durumun daha sonra kaybedilmesi turizm gelirleri üzerinde ciddi bir etkiye sahip olabilir.

plajlar genellikle atık ve çöp için çöp sahaları oluşturur ve bu da plaj temizleyicilerinin ve diğer temizlik projelerinin kullanılmasını gerektirir. daha da önemlisi, birçok plaj, çoğu az gelişmiş ülkede arıtılmamış kanalizasyon için bir deşarj bölgesidir; gelişmiş ülkelerde bile sahil kapatılması, sıhhi kanalizasyon taşması nedeniyle nadir bir durumdur. bu deniz akıntısı vakalarında, fekal patojenlerden kaynaklanan su kaynaklı hastalık ve bazı deniz türlerinin kontaminasyonu sık görülen bir sonuçtur.

yapay plajlar 

bazı plajlar yapay; bunlar kalıcı veya geçicidir (örneğin monako, paris, kopenhag, rotterdam, nottingham, toronto, hong kong, singapur ve tianjin'e bakınız).

bir plajın yatıştırıcı nitelikleri ve plaj tutkunlarına sunulan hoş ortam, sıfır derinlikli girişli "plaj tarzı" havuzlar ve bir kumsala çakılan doğal dalgaları yeniden yaratan dalga havuzları gibi yapay plajlarda çoğaltılır. sıfır derinlikli bir giriş havuzunda, alt yüzey kademeli olarak sudan derinliğe doğru eğim yapar. başka bir yaklaşım, büyük şehirlerde yaygınlaşan bir tür kamu parkı olan kentsel plajları içerir. kentsel plajlar, sörf ve taklit şehir seslerini taklit eden çeşmelerle doğal plajları taklit etmeye çalışır ve bazı durumlarda oyun parkı olarak kullanılabilir.

plajın beslenmesi, sağlığını iyileştirmek için kumların plajlara pompalanmasını içerir. plaj beslenmesi, dünyadaki büyük plaj şehirleri için yaygındır; ancak beslenen plajlar hala oldukça doğal görünebilir ve çoğu ziyaretçi plajın sağlığını desteklemek için yapılan çalışmaların farkında değildir. bu tür plajlar genellikle tüketiciler tarafından yapay olarak tanınmaz. plaj beslenmesinin ünlü bir örneği, waikiki'nin erozyon sorunlarıyla mücadele etmek için kaliforniya'nın manhattan plajı'ndan kumun 20. yüzyılın büyük bir bölümünde gemi ve mavna ile taşındığı hawaii, honolulu'daki waikiki plajı'nın yenilenmesi ile geldi. surfrider vakfı, doğal kıyı ortamlarını destekleme arzusu ve sörf dalgalarının kalitesini artırma fırsatları arasında kalan üyelerle yapay resiflerin esasını tartıştı. benzer tartışmalar hassas ortamlarda plaj beslenmesini ve kar topunu çevreler.

erişim kısıtlamaları 
dünyanın bazı bölgelerinde halkın plajlara erişimi kısıtlanmıştır. örneğin, jersey kıyısı'ndaki çoğu plaj, plaj etiketi satın alabilen kişilerle sınırlıdır. bazı plajlar yılın bazı dönemlerinde köpekleri de kısıtlamaktadır.

özel plajlar 
ayrıca, kıyı boyunca uzananlar gibi özel plajlar, yakınlardaki mahalle birliğine ait olabilir. i̇şaretler genellikle girişe asılır. yasal olarak bir kanal elde etmek için uygun kanallar yürütüldükten sonra bir izin veya özel kullanım olayı verilebilir.

halk plajları 
amerika birleşik devletleri'ndeki ilk halk plajı 12 temmuz 1896'da massachusetts'in revere kasabasında açıldı ve açılış gününde 45.000'den fazla insan katıldı. plaj, büyükşehir parklar komisyonu tarafından yönetildi ve yeni plaj, bir bando, hamam, gölge pavyonları ve sahil boyunca uzanan geniş bir bulvarla kaplıydı.

plajlara kamu erişimi, abd'nin oregon eyaletindeki yasalarla korunmaktadır, 1967 eyalet yasası sayesinde, columbia nehri'nden kaliforniya eyalet hattına kamu erişimini garanti eden oregon beach bill, "böylece halkın özgür ve kesintisiz kullanımı" olabilir.

formasyon 

plajlar, dalgaların veya akımların kumu veya bu parçacıklar süspansiyon halinde tutulurken plajın yapıldığı diğer gevşek çökeltileri hareket ettirdiği dalga hareketinin sonucudur. alternatif olarak, kum tuzlama (büyük parçacıkların sekme hareketi) ile hareket ettirilebilir. plaj malzemeleri, açık denizdeki kayaların erozyonunun yanı sıra sürülmemiş arazi erozyonu ve kayganlaşan dağ eteğindeki birikintilerden kaynaklanmaktadır. açık denizdeki bir mercan kayalığı, önemli bir kum parçacığı kaynağıdır. mercan çıkıntılarına ve kayalara bağlı algler ile beslenen bazı balık türleri, beslenme, organik madde sindirme ve sindirim sistemlerinden geçen kaya ve mercan parçacıklarını atma sırasında ömürleri boyunca önemli miktarlarda kum parçacıkları oluşturabilir.

plajın bileşimi, plajın önündeki tortuların doğasına ve miktarına, su ve rüzgarın akış hızına ve bulanıklığına bağlıdır. çökeltiler partikül boyutlarına ve sıkıştırma durumlarına göre su ve rüzgar ile hareket ettirilir. parçacıklar durgun su içinde çökelme ve kompaktlaşma eğilimindedir. sıkıştırıldıktan sonra erozyona daha dayanıklıdır. yerleşik bitki örtüsü (özellikle karmaşık ağ kök sistemlerine sahip türler) yüzey tabakasındaki sıvı akışını yavaşlatarak erozyona direnecektir. hareketli su veya rüzgardan etkilendiğinde, aşınan ve süspansiyonda tutulan parçacıklar, hareketli sıvının ortalama yoğunluğunu, viskozitesini ve hacmini artırarak onları tutan sıvının aşındırıcı gücünü artıracaktır.

çok enerjik rüzgar ve dalga sistemlerine bakan sahil şeritleri, bulanık su kolonundaki süspansiyonda daha küçük parçacıklar tutulacak ve uzun kıyı akımları ve gelgitlerle daha sakin bölgelere taşınacağı için sadece büyük kayaları tutma eğiliminde olacaktır. dalgalardan ve rüzgarlardan korunan kıyı çizgileri, kil ve çamur gibi daha ince tortuların çökelmesine, çamur düzlükleri ve mangrov ormanları oluşturmasına izin verme eğiliminde olacaktır. bir plajın şekli, dalgaların yapıcı veya yıkıcı olmasına ve malzemenin kum veya çakıl olmasına bağlıdır. dalgalar, dalga tepeleri arasındaki süre, kırılan suyun geri çekilmesi ve sonraki dalga gelip kırılmadan önce tortunun çökmesi için yeterince uzunsa yapıcıdır.

geri çekilme suyu sahile süzülür veya ıslanırsa, plaj profilinin altından taşınan ince tortu kompakt hale gelir. sıkıştırılmış tortu, sonraki dalgalardan türbülanslı suyun hareketine daha dayanıklıdır. tam tersine, dalga tepeleri arasındaki süre kısa ise dalgalar yıkıcıdır. aşağıdaki dalga tepesi geldiğinde süspansiyonda kalan tortu çökmeyecek ve kompaktlaşmayacak ve uzun kıyı akımları ve gerileyen gelgitler tarafından erozyona daha duyarlı olacaktır. bir plajda bulunan çökeltilerin doğası, bölgedeki dalgaların ve rüzgarın enerjisini gösterme eğilimindedir.

yapıcı dalgalar malzemeyi sahilden yukarı taşırken, yıkıcı dalgalar malzemeyi sahilden aşağı hareket ettirir. yıkıcı dalgaların yaygın olduğu mevsimlerde, sığlıklar süspansiyonda artan bir tortu ve organik madde yükü taşıyacaktır. kumlu plajlarda, yıkıcı dalgaların çalkantılı geri yıkaması, hafifçe eğimli bir plaj oluşturan malzemeyi kaldırır. çakıl ve çakıl taşı kumsallarında eğilme daha hızlı dağıtılır çünkü büyük parçacık boyutu daha büyük süzülmeye izin verir, böylece geri yıkama gücünü azaltır ve plaj dik kalır. sıkıştırılmış ince tortular, rüzgar ve su erozyonuna direnen pürüzsüz bir plaj yüzeyi oluşturacaktır.

sıcak sakin mevsimlerde, güneş ısısı buharlaştıkça kum parçacıklarının etrafında kristalleşen tuzu bırakarak okyanus plajlarının yüzeyinde bir kabuk oluşabilir. bu kabuk, hayvanlar tarafından rahatsız edilmedikçe veya ilerleyen gelgit tarafından çözülmedikçe rüzgar erozyonuna direnen ek bir koruyucu tabaka oluşturur. yıldız eğrisi ve boynuzlar, gelen dalgaların bölündüğü, kumları boynuz olarak bıraktığı ve yıldız eğrisi oluşturmak için kumun ovalandığı yerlerde oluşur. bu, bazı kum kıyılarında pürüzlü yüzü oluşturur. beyaz kum plajları beyaz görünür, çünkü kumdaki kuvars veya aşınmış kireçtaşı, diğer renkleri emmeden güneş ışığını yansıtır veya saçar.

kum renkleri 
kumun bileşimi yerel minerallere ve jeolojiye bağlı olarak değişir. dünyadaki plajlarda bulunan bazı kum türleri şunlardır:

beyaz kum: çoğunlukla kuvars ve kireç taşından yapılır, feldispat ve alçıtaşı gibi başka mineraller de içerebilir.

açık renkli kum: bu kum rengini kuvars ve demirden alır  ve güney avrupa'da  ve akdeniz havzası'nın tunus gibi diğer bölgelerinde en yaygın kum rengidir.

tropikal beyaz kum: tropik adalarda kum, aruba'da olduğu gibi mercanlar ve yumuşakçalar gibi deniz organizmalarının kabuklarından ve iskeletlerinden kalsiyum karbonattan oluşur.

pembe mercan kumu: yukarıdaki gibi kalsiyum karbonattan oluşur ve pembe tonunu bermuda ve bahama adaları gibi mercan parçalarından alır.

siyah kum: siyah kum, gri-siyah rengini veren bazalt ve obsidiyen gibi volkanik kayalardan oluşur. hawaii'nin punaluu plajı ve fuerteventura'nın ajuy plajı bu tür kumlara örnektir.

kızıl kum: bu tür kum, demirin volkanik kayaçlardan oksitlenmesi ile oluşur. santorini'deki kokkini plajı veya kanada'daki prens edward adası'ndaki plajlar bu tür kumlara örnektir.

portakal kumu: portakal kumu yüksek demir içerir. aynı zamanda turuncu kireçtaşı, ezilmiş kabuklar ve volkanik birikintilerin bir kombinasyonunu da yapabilir. gozo, malta'daki ramla koyu veya sardunya'daki porto ferro sırasıyla her birinin örnekleridir.

yeşil kum: bu tür kumda mineral olivin, aşındırıcı kuvvetlerle diğer volkanik parçalardan ayrılmıştır. ünlü bir örnek, bazalt ve mercan parçaları içeren kuma sahip hawaii'nin papakolea plajı'dır.

sahil kumu çeşitleri

erozyon ve toplanma

doğal erozyon ve toplanma

nedenler 
plajlar esas olarak suyun ve rüzgarın hareketi ile şekil değiştirir. bulanık veya hızlı akan su veya şiddetli rüzgar ile ilişkili herhangi bir hava olayına maruz kalan plajları aşındıracaktır. uzun kıyı akımları, plaj sedimanlarını yenileme ve fırtına hasarını onarma eğilimindedir. gelgit su yolları genellikle her gelgit döngüsünde bitişik plajlarının şeklini küçük derecelerde değiştirir. zamanla bu değişiklikler, plajın büyüklüğünde ve konumunda önemli değişikliklere yol açarak önemli hale gelebilir.

flora üzerindeki etkiler 
plajın şeklindeki değişiklikler büyük ağaçların ve diğer floranın köklerini zayıflatabilir. birçok plaja uyarlanmış tür (hindistancevizi avuç içi gibi), ince bir kök sistemine dalga ve rüzgar hareketine dayanma eğiliminde olan ve plajları daha az kök topuyla diğer ağaçlardan daha iyi stabilize etme eğiliminde olan büyük bir kök topuna sahiptir.

bitişik arazi üzerindeki etkiler 

plajların erozyonu daha az esnek toprakları ve kayaları rüzgara ve dalga hareketine maruz bırakabilir ve bu da kıyı burunlarının zayıflamasına neden olur ve sonuçta büyük miktarlarda aşırı yükün sığlıklara felaketle çökmesine neden olur. sığlıklardaki deniz otları ve mercanlar gömülebilir veya ışık ve besinlerden yoksun olabileceğinden, bu malzeme plaj cephesi boyunca dağıtılabilir.

i̇nsan yapımı erozyon ve toplanma 
i̇nsanın yerleştiği kıyı alanları kaçınılmaz olarak insan yapımı yapılar ve süreçlerin etkilerine maruz kalmaktadır. uzun süreler boyunca, bu etkiler sahil şeridinin şeklini ve plajın karakterini önemli ölçüde değiştirebilir.

flora yıkımı 

sahil florası, ön ayakları stabilize etmede ve sahil başı erozyonunu ve kumulların iç hareketlerini önlemede önemli bir rol oynamaktadır. ağ kök sistemleri (sürüngenler, çimenler ve avuç içleri) olan flora kurulabiliyorsa, kum parçacıklarını ve yağmur suyunu hapsedip kum tepelerinin yüzey katmanını zenginleştirerek diğer bitki türlerinin oluşmasına izin vererek etkili bir kıyı savunması sağlarlar. ayrıca bermi yüksek rüzgarlar, ucube dalgaları ve sel suları ile erozyona karşı korurlar.

uzun süre boyunca, iyi stabilize edilmiş suların çekildiği kıyı alanları keskinleşmeye meyilli olurken, stabilize edilmemiş su kayağı erozyona uğrayacak ve kıyı şeridi şeklinde önemli değişikliklere yol açacaktır. bu değişiklikler genellikle uzun yıllar boyunca meydana gelir. tsunami, gelgit dalgaları ve fırtına dalgalanmaları gibi ucube dalga olayları, saat içinde bir plajın şeklini, profilini ve konumunu önemli ölçüde değiştirebilir.

herbisitlerin, aşırı yaya veya araç trafiğinin kullanılmasıyla floranın berm üzerinde tahrip edilmesi veya tatlı su akışlarının bozulması, berm ve kum tepelerinin aşınmasına neden olabilir. flora imhası, düzenli plaj kullanıcıları tarafından fark edilemeyen kademeli bir süreç olsa da,sık sık yüksek miktarlarda maruz kalan ve kararsız kumları hızla hareket ettirebilen yüksek rüzgarlar ve ucube dalga olaylarıyla ilişkili fırtınalardan sonra hemen görünür hale gelir, denizde barlar, lagünler oluşturan ya da düşük gelgitte maruz kalan plaj alanını arttıran kalıcı suya dönüştürür. maruz kalan kumun büyük ve hızlı hareketleri, bitişik alanlarda florayı gömebilir ve boğabilir, fauna için habitat kaybını şiddetlendirebilir ve kararsızlığı genişletebilir. yeterli bir kum arzı varsa ve hava koşulları bitki örtüsünün tortuyu geri kazanmasına ve stabilize etmesine izin vermezse, rüzgar üflemeli kum ilerletmeye devam edebilir, rüzgârlı manzaraları yutar ve kalıcı olarak değiştirebilir.

dalgalar tarafından hareket ettirilen tortular veya su basmış sel suları kıyı sığlıklarında birikebilir, sazlık yataklarını sararak ve kıyı sığlıklarındaki sualtı florasının ve faunanın karakterini değiştirebilir.

tarım ve konut gelişimi için, plaj kafasının yanındaki arazide bitki örtüsünün yakılması veya temizlenmesi, yüzey rüzgar modellerini değiştirir ve plaj yüzeyini rüzgar erozyonuna maruz bırakır.

çiftçilik ve konut geliştirme de yaygın olarak yerel yüzey su akışlarındaki değişikliklerle ilişkilidir. bu akışlar plaj kafasına boşaltılan yağmur suyu drenajlarında yoğunlaşırsa, bir lagün veya delta oluşturarak sahneyi aşındırabilirler.

yoğun bitki örtüsü, yağış hızını emme eğilimindedir ve akış hızını azaltır ve daha uzun süreler boyunca serbest bırakır. doğal bitki örtüsünün yakılması veya temizlenmesi ile imha, yağıştan akışın hızını ve aşındırıcı gücünü artırma eğilimindedir. bu akış karadan plaja ve denize daha fazla silt ve organik madde taşıma eğiliminde olacak. akış sabitse, plaj kafasına gelen temizlenmiş araziden gelen akıntı, bu malzemeyi kuma dökerek renk, koku ve faunasını değiştirir.

plaj erişim noktalarının oluşturulması 
sahile eğlence amaçlı erişen yaya ve araç trafiğinin yoğunlaşması, plaj yüzeyini yüksek su işaretinin üzerinde stabilize etmek için önlemler alınmazsa erişim noktalarında erozyonun artmasına neden olabilir. sahil ön florasının kaybının tehlikelerinin tanınması, kıyı bölgelerini yönetmekten sorumlu birçok yerel otoritenin, plaj erişim noktalarını fiziksel yapılarla veya yasal yaptırımlarla kısıtlamasına ve florayı korumak için plaj gerisi kumulu kapatmasına neden oldu. bu önlemler genellikle, trafiğin kum tepelerinin üzerinden veya içinden daha fazla hasara neden olmadan geçmesine izin vermek için bu erişim noktalarındaki yapıların inşası ile ilişkilidir.

sahile eğlence amaçlı erişen yaya ve araç trafiğinin yoğunlaşması, plaj yüzeyini yüksek su işaretinin üzerinde stabilize etmek için önlemler alınmazsa erişim noktalarında erozyonun artmasına neden olabilir. sahil ön florasının kaybının tehlikelerinin tanınması, kıyı bölgelerini yönetmekten sorumlu birçok yerel otoritenin, plaj erişim noktalarını fiziksel yapılarla veya yasal yaptırımlarla kısıtlamasına ve florayı korumak için foredunes'u kapatmasına neden oldu. bu önlemler genellikle, trafiğin kum tepelerinin üzerinden veya içinden daha fazla hasara neden olmadan geçmesine izin vermek için bu erişim noktalarındaki yapıların inşası ile ilişkilidir.

akışın yoğunlaşması 
plajlar kıyı ovasından akıntı için bir filtre sağlar. akıntı doğal olarak sahil boyunca dağılmışsa, su kaynaklı silt ve organik madde arazide tutulacak ve kıyı bölgesindeki florayı besleyecektir. plaj boyunca dağılmış olan akıntı, kumsal boyunca süzülme eğilimi gösterecek ve kumsaldan gelgitte çıkabilecektir.

tatlı suyun tutulması ayrıca yeraltı su rezervlerinin korunmasına yardımcı olabilir ve tuzlu su girişine direnir. akışın yüzey akışı saptırılır ve deniz veya nehir seviyesinin üzerindeki sahil boyunca sabit akışlar yaratan kanallar ile yoğunlaşırsa, kıyı şeridi akıntıyı onarmak için çökeltiler çökelmediği sürece plaj aşınır ve sonuçta bir giriş oluşturur.

aşındıktan sonra, bir giriş gelgit tuzlu su girişlerinin sahilden iç kısımlardaki alanları kirletmesine izin verebilir ve ayrıca yeraltı su kaynaklarının kalitesini ve su tablasının yüksekliğini etkileyebilir.

akıntıdan yoksun bırakma 
plaj kafasında doğal olarak bulunan bazı floralar topraktan tatlı su akışı gerektirir. tatlı su akışının drenajlara yönlendirilmesi, bu bitkileri su kaynaklarından mahrum bırakabilir ve deniz suyunun sızmasına izin vererek yeraltı suyunun tuzluluğunu artırabilir. tuzlu suda hayatta kalamayan türler ölebilir ve yerini mangrovlar veya tuzlu ortamlara uyarlanmış diğer türler alabilir.

uygun olmayan plaj beslenmesi 
plajın beslenmesi, erozyondan zarar görmüş bir plajı restore etmek için kum veya diğer tortuların ithali ve biriktirilmesidir. plajın beslenmesi genellikle tortuların nehir yataklarından veya kum ocaklarından kazılmasını içerir. kazılan bu tortu, doğal olarak oluşan sahil kumu için büyüklük ve görünüm bakımından büyük ölçüde farklı olabilir.

aşırı durumlarda, plaj beslenmesi, sürekli erozyona ve suların çekildiği kıyı kaybına maruz kalan bir kıyı şeridini kalıcı olarak restore etmek amacıyla büyük çakıl veya kayaların yerleştirilmesini içerebilir. bu genellikle, kıyı şeridi akımının neden olduğu yeni tortu akışının, limanlar, dalgakıranlar, geçitler veya tekne rampalarının inşasıyla kesintiye uğradığı, bu yapıların arkasından kumu temizleyen ve restoratif tortuların plajını mahrum eden yeni akım akışları oluşturduğu durumlarda gereklidir. erozyonun nedenleri ele alınmazsa, plaj beslenmesi plaj bakımının gerekli ve kalıcı bir özelliği haline gelebilir.

plaj beslenme faaliyetleri sırasında, yeni çökeltilerin agresif dalga veya rüzgâr etkisinin aşınabilmesi için sıkışması ve stabilize olması için yeni çökeltilerin yerleştirilmesine dikkat edilmelidir. sahilden çok uzakta yoğunlaşan malzeme, arkasında ovulmayı teşvik edecek geçici bir erozyon önleyici set oluşturabilir. çok ince veya çok hafif olan çökeltiler, yerleşmiş bitki örtüsüne sıkıştırılmadan veya entegre edilmeden önce aşınabilir. yabancı yıkanmamış tortular, genellikle bu bölgede bulunmayan flora veya faunaya neden olabilir.

i̇ngiltere'nin güney sahilindeki brighton plajı, plajın üst kısmındaki erozyona dayanma çabasıyla çok büyük çakıllarla beslenen bir çakıl taşı plajıdır. bu büyük çakıl taşları, doğal süreçlerle doğal olarak oluşan çakıl taşını çakıl kaidesine entegre edene kadar plaj bir süre yayalar için hoş karşılanmamıştır.

erişim tasarımı 

plaja erişim, çok sayıda yaya veya aracın plaja erişim gerektirdiği önemli bir husustur. hassas plaj gerisi kumulu arasında rastgele erişime izin vermek, floranın tahrip olmasına ve sonuç olarak ön tepelerin erozyonuna yol açması muhtemel olduğu için nadiren iyi uygulama olarak kabul edilir.

i̇yi tasarlanmış bir plaja erişim:

 trafik akışına dayanabilecek dayanıklı bir yüzey sağlamak;
 çevre yapıları ve doğal yeryüzü biçimlerini estetik olarak tamamlar;
 kullanıcılar için uygun ve güvenli trafik akışlarıyla tutarlı bir alanda bulunmalı;
 trafik akışına uyacak şekilde ölçeklendirilmelidir (yani, yayaların ve kullanmak için tasarlanan araçların büyüklüğünü ve miktarını güvenli bir şekilde taşıyacak kadar geniş ve güçlü);
 uygun şekilde muhafaza edilmelidir; ve
 plaj kullanıcılarının plaj başı için daha yıkıcı olabilecek kendi alternatif geçişlerini oluşturmalarını engellemek için imzalanmalı ve yakılmalıdır.

beton rampa veya basamaklar 
betonun rampası, dalgaların, uzun kıyı akımlarının, su ve rüzgarın normal akışını değiştirmesini önlemek için plajın doğal profilini takip etmelidir. plaj profilinin altındaki bir rampa, araç trafiği için iyi bir yüzey sağlamak için gömülme ve durma eğiliminde olacaktır. plaj profilinin üstüne çıkan bir rampa veya merdiven, rampanın önünde tortular oluşturan ve arkasında ovulan uzun kıyı akımlarını bozma eğilimindedir. beton rampalar, beton kürleme işlemi sırasında onları gelgit sularından korumak için hızlı kuruyan bir beton veya bir sandık kullanılmasını gerektiren yapıya en pahalı araç plaj erişimidir. beton, trafik akışlarının ağır olduğu ve yumuşak kuma adapte olmayan araçların (örn. karayolu tescilli yolcu araçları ve tekne römorkları) gerekli olduğu yerlerde tercih edilir. beton merdivenler, plaj kullanıcılarının sokak ayakkabılarıyla sahilde gelebileceği veya suların çekildiği kıyı yolunun plaj kafasından önemli ölçüde daha yüksek olduğu ve bir rampanın yayaların güvenli kullanımı için çok dik olacağı nüfus merkezlerine bitişik plajlarda yaygın olarak tercih edilmektedir. kompozit bir merdiven rampasında, yayaların elektrikli bir araç veya vinç yardımı olmadan sahile arabaları veya küçük tekne bebeklerini yönlendirmesine izin veren bir veya daha fazla rampalı bir merkezi veya yan merdiven içerebilir. islak yüzeylerini kaygan ve yayalar ve araçlar için tehlikeli hale getirebilecek yosun veya yosun oluşumunu önlemek için beton rampalar ve basamaklar korunmalıdır.

kadife (plaj merdiveni) 
bir kadife veya plaj merdiveni (veya tahta ve zincir), trafik akışının yönüne birbirine yakın ve dik olarak yerleştirilmiş ve her bir uçta bir yol veya bir zincir oluşturmak için bir zincir veya kablo ile sabitlenmiş kumul üzerinde rampa bir dizi tahtadır (genellikle parke veya işlenmiş ahşap) .  ucuz ve inşa edilmesi kolaydır ve hızlı bir şekilde yerleştirilebilir veya yer değiştirebilir. genellikle yaya erişim yolları ve hafif hizmet araç erişim yolları için kullanılırlar. doğal olarak altta yatan plaj veya kumul profilinin şekline uyuyorlar ve orta derecede erozyona, özellikle de uzun kıyı sürüklenmesine iyi uyum sağlıyorlar. bununla birlikte, plaj başından gelen yüzey akışı nedeniyle erozyonla gömülür veya zarar görürse etkili bir erişim yüzeyi olmayı bırakabilirler. kadife, onu kullanan araçlar için yeterince geniş değilse, her iki taraftaki tortu, yüzey akışını hızlandıran ve hızlı bir şekilde ciddi erozyona neden olabilecek bir kaşık tahliyesi oluşturarak yer değiştirebilir. kadife yanında ve altında tortunun önemli ölçüde aşınması onu tamamen etkisiz hale getirebilir ve tahtalar arasında düşebilecek yaya kullanıcıları için tehlikeli hale getirebilir.

kumaş rampası 
kumaş rampaları, altta yatan tortunun istikrarlı ve trafiğin ağırlığını taşıyabilecek kadar sert olduğu geçici amaçlar için ordu tarafından yaygın olarak kullanılmaktadır. yüzeyi stabilize etmek ve taşıtların tıkanmasını önlemek için kumun üzerine bir gözenekli kumaş serilir. kumaş rampalar, kolayca yıkanıp çökelti içine gömüldükleri için genellikle bir gelgit döngüsünden sonra yararlı olmazlar.

yeşillik rampası 
bir yeşillik rampası, iyi biçimlendirilmiş bir tortu rampası üzerine çimen gibi dayanıklı bitki türlerinin esnek türlerinin dikilmesiyle oluşturulur. bitkiler, kafes, ağ veya üzüm veya dal gibi kaba organik malzeme tabakalarının yerleştirilmesiyle kurulurken desteklenebilirler. bu tip rampa, kumul arabaları gibi düşük tekerlek yüküne sahip araçlar veya büyük lastiklere sahip tarım araçları tarafından aralıklı kullanım için idealdir. bir yeşillik rampası, plaj profilini takip etmek için başlangıçta oluşturulmuş ve aşırı kullanılmamışsa, minimum bakım gerektirir.

çakıl rampası 
bir çakıl rampası, alttaki gevşek çökeltinin kazılması ve kazıların john loudon mcadam tarafından tanımlanan dereceli çakıl katmanları ile doldurulmasıyla oluşturulur. çakıl, trafiğin ihtiyaçlarına göre sağlam bir yüzey oluşturmak için sıkıştırılmıştır. çakıl rampaların inşası beton rampalardan daha ucuzdur ve kazı katı toprağa ulaşacak kadar derin olduğu sürece ağır yol trafiğini taşıyabilir. çakıl rampaları su ile aşınmaya maruz kalır. kenarlar levhalar veya duvarlarla tutulursa ve profil çevredeki plaj profiliyle eşleşirse, daha ince çökeltiler süzülen su ile biriktikçe çakıl rampası daha kararlı hale gelebilir.

vahşi yaşam 

plaj, bitkileri ve hayvanları değişken ve potansiyel olarak zorlu koşullara maruz bırakan dengesiz bir ortamdır. bazı hayvanlar kuma gömülür ve dalgalar tarafından biriken materyalle beslenir. bu sahil sakinlerinde yengeçler, böcekler ve kıyı kuşları beslenir. nesli tükenmekte olan boru cılıbıtları ve bazı sumru türleri yuvalama için plajlara güvenmektedir. deniz kaplumbağaları da yumurtalarını okyanus plajlarına gömerler. deniz otları ve diğer plaj bitkileri, plaj ve kumulların bozulmamış alanlarında yetişir.

okyanus plajları, tuz spreyi, gelgit yıkaması ve değişen kumlara adapte edilmiş organizmalara sahip habitatlardır. bu organizmaların bazıları sadece plajlarda bulunur. güneydoğu abd'deki bu plaj organizmalarına örnek olarak deniz yulafı, deniz roketi, plaj yaşlısı, plaj sabahı şan (ipomoea pes-caprae) ve plaj fıstığı ve köstebek yengeçleri (hippoidea), coquina istiridye (donax) gibi hayvanlar gösterilebilir.

etimoloji 
plaj, türkçeye aynı anlamdaki fransızca "plage" sözcüğünden geçmiştir. kökeni latince "plaga" (geniş açı, geniş bölge) sözcüğüdür. kumsal sözcüğü ile türkçe "kum" ve "sal" (dağ eteğindeki geniş düzlük) sözcüklerinden oluşturulmuştur. çimerlik ise türkçe "çimmek" (yıkanmak) kökünden gelir.

en uzun plajlar 

 brezilya'daki praia do cassino (gazino plajı), yaklaşık 253 km uzunluğundadır ve dünyanın en uzun kumsalıdır.
 dünyanın en uzun plajları arasında:
 kuzeybatı avustralya'da seksen mil plajı (220 kilometre [140 mi]);
 brezilya'da praia do cassino (212 kilometre [132 mi]);
 teksas, meksika körfezi'nde padre adası plajı (yaklaşık 182 kilometre [113 mi]).
 doksan mil plajı, victoria (151 kilometre [94 mi]) victoria, avustralya'da;
 cox's bazar, bangladeş (125 kilometre [78 mi] kesintisiz);
 meksika'da playa novillera plajı (yaklaşık 90 kilometre [56 mi]).
 yeni zelanda'daki 90 mile plajı (88 kilometre [55 mi]);
 avustralya, queensland'deki fraser adası plajı (yaklaşık 65 kilometre [40 mi]);
 portekiz'de troia-sines plajı (63 kilometre [39 mi]);
 jersey shore, 204 km / 127 mil; ve
 long beach, washington (yaklaşık 40 kilometre uzunluğundadır).

galeri

kaynakça 

 
peyzaj mimarlığı
fransızcadan türkçeye geçen sözcükler