Stratigrafi

stratigrafi, katmanbilim ya da tabakabilim. yerkabuğunun kısımları olarak ele alınan tabakalı kayaların formasyonlardan, bileşimlerden, istiflenmelerden ve korelasyonlarından söz açan jeoloji koludur. bir alan veya bölgedeki kayaların nitelik, kalınlık, istiflenme, yaş ve korelasyon yönlerinden ele alan tasvirci jeoloji bölümüdür.

tarihsel gelişimi 

nicholas steno, de solido adlı kitabında bu üç prensibe yer vererek konuyu başlatmıştır.

süperpozisyon:  üst tabakalar alt tabakalardan sonra oluşmuştur.
orijinal  yataylık: tabakalar depolandığında yatay pozisyondadır.
yanal devamlılık: her tabaka bir engel onu durdurana kadar yatay olarak genişler.

william smith, stratigrafiyi ilk 1790’lı yıllarda ve 19. yüzyıl başlarında pratik amaçlı kullanmıştır. tabaka smith adıyla anılan smith, i̇ngiltere’nin ilk jeolojik haritasını çizmiştir. aynı tabakaların değişik yerlerde olduğunu fosiller ile anlaşılabileceğini göstermiştir. örnekleri alarak, tabaka pozisyonlarını haritalayıp, tabakaların dikey genişlemelerini not alarak, kesit ve tablolarını çıkarmıştır.

smith incelediği tabakalardan büyük bir miktar fosil koleksiyonu oluşturmuştur. en önemli buluşu, 
fauna ardalanması kuralı: sedimanter kayaçlardaki fosillerin varlığına 
dayanan bir kuraldır. sedimanter kayaç tabakaları fosilleşmiş flora ve fauna barındırır. bu fosiller birbirini dikey olarak belirli ve güvenilir bir şekilde takip ederek geniş yatay uzaklıktan görülebilir.

canlılar aynı zaman periyodunda dünya çapında yer aldıklarından, bunların varlığı veya yokluğu içinde bulundukları kayaçların göreli olarak yaşlandırılmasında kullanılabilir. fosilleşmenin tam olarak belirlenememesi, fosil tiplerinin yanal olarak değişim sunması ve tüm fosillerin aynı zaman içinde dünya çapında bulunmaması bu kuralın zorluklarındandır.

litostratigrafi 

litostratigrafi, kayaçların fiziksel çeşitleri ve yer yer değişimlerini ele alır. kayaçlardaki değişim,  çevredeki çökellere etki eder.
stratigrafinin temel kavramlarından biri de süperpozisyon kanununda derlenip bozulmamış stratigrafik sırada en yaşlı tabakanın bu dizinin tabanında oluştuğunu söyler.

biostratigrafi 

çökel kayaçların hayvan ve bitki fosilleri kullanılarak yaşlandırma ve karşılaştırmaları olarak tanımlanır. kuvaterner sırasında karasal bitki ve hayvanların neredeyse sürekli değişmesi gerçeği, stratigrafik istifin karşılaştırılabilmesi, biyostratigrafik yaşlandırmaya iyi bir temel sağlamaktadır. ancak, biyostratigrafi göreceli bir yaşlandırma yöntemidir ve biyostratigrafik zonlara veya olaylara sayısal yaş verilmeden önce bağımsız olarak sayısız tarifleme yöntemleriyle kalibre edilmelidir.

kronostratigrafi 

kronostratigrafi, kayaç kütlelerinin göreceli yaş ilişkilerini ele alan stratigrafinin bir parçasıdır ve birimi jeolojik zamanın belirli bir aralığında oluşan bir kayaç kütlesidir.
kronostratigrafi’nin en büyük amacı, kayaçların yer değişiminin sırasını ve bütün kayaçların yer değişim zamanını belli jeolojik bölge ve dünyanın jeolojik geçmişinde ayarlamaktır.

manyetostratigrafi 

manyetostratigrafi, manyetik kutup terslenmelerinden yola çıkarak çökel ve volkanik istiflerin karşılaştırılmasında kullanılan bir yöntemdir. yöntem, kesit boyunca ölçülen aralıklara yönelik örnekler toplayarak çalışmaktadır. tortullar, dünyanın o zamandaki manyetik alanın polaritesine göre çökeldiğinden, örneklerin kendi karakteristik mıknatıslanmalarını belirlemek için analiz etmektedir. volkanik kayaçlar sıcaklık mıknatıslanması kazanırken, çökeller ise çökelme mıknatıslanması kazanır ve her ikisi de oluşumları sırasında yeryüzünün manyetik alan yönünü yansıtır.

i̇klim stratigrafisi 

stratigrafinin bu özelliği kuvaterner çalışmalarında yaşamsal öneme sahip olmasına karşın birçok stratigrafi komitesi tarafından göz ardı edilmiştir. i̇klim stratigrafisinin birimleri kuvaternerin en bölgesel birimidir. temel birim jeolojik-iklim birimidir. kuvaternerin yaşlı çökel istifleri özellikle avrupa ve kuzey amerika’daki buzul çökelleri sayesinde iklimsel değişimlerin temelinde fanerozoik’in diğer bölümlerine göre daha iyi kurgulanmıştır. bu yaklaşım, önceki çalışmacılar tarafından karasal çökeller için uyarlanmıştır.

kaynakça 

christopherson, r. w., 2008. geosystems: an introduction to physical geography, 7th ed., new york: pearson prentice-hall. isbn 978-0-13-600598-8