Ekonomik düşünce okulları

i̇ktisadi düşünce okulları, bir "düşünce okulu" olarak tanımlanabilecek kadar önemli iktisat teorilerini kapsamaktadır. buradaki sınıflandırmada iktisadi düşünce okullarının ve temsilcilerinin bir sınıflandırması yapılmasıyla birlikte günümüzdeki çoğu ekonomistin bir düşünce okulundan bağımsız olarak teoriler öne sürdüğü bilinmektedir.
i̇ktisadi düşünce kabaca üç evreye ayrılabilir: modern dönem öncesi (greco-roman, hindistan, pers, hilâfet ve çin dönemi), erken modern (merkantalizm, fizyokrasi) ve modern dönem (18 yüzyılda adam smith ile başlayan klasik ekonomi) ekonomi sistematik olarak modern dönemde gelişmiştir.

günümüzdeki ekonomistlerin çoğu ortodoks ekonomi de denilen ana akım iktisat yaklaşımını izlemektedirler. ana akım iktisat yaklaşımı kendi içinde tuzlu su ekonomi(temsilcileri; berkeley, harvard, mit, pennsylvania, princeton ve yale) ve laissez faire düşüncesini temsil eden tatlı su ekonomisi(temsilcileri; chicago okulu, carnegie mellon university,rochester üniversitesi ve minnesota üniversitesi) olarak bir ayrıma tabi tutulmaktadır. bu düşünce okullarının ikisi de neoklasik sentez ile ilişkilidir.

günümüzde kurumsal iktisatın etkisinin azalması ve geçerliliğinin yitirilmesi nedeniyle, heterodoks yaklaşımların hakimiyeti söz konusudur. son heteredoks yaklaşımlar feminist ekonomi, yeşil ekonomi, post otistik ekonomi ve termoekonomi olarak bilinmektedir. heteredoks yaklaşımlar daha çok ana akıma iktisata karşı eleştiri merkezli hareket etmektedir. örneğin:

 feminist ekonomi kadın işgücünün yeterince önemsenmediğini ve göz ardı edildiğini savunuyor
 yeşil ekonomi ekosistemlerin korunması adına doğanın tüm süreç ve fonksiyonlarını sermaye birikim sürecinin bir parçası haline getirmeyi savunuyor.
 i̇ktisat eğitiminin yalnızca neoklasik ve neoliberal öğretilerle desteklendiği ve i̇ktisat biliminin ürettiği çıktıların ve vardığı sonuçların günümüz ekonomik sıkıntılarına çözüm üretemediği yönünde eleştirileri bulunmaktadır.

antik i̇ktisadi düşünce 

 çanakya 
 ksenofon
 aristo
 qin shi huang
 wang anshi

i̇slami i̇ktisat 

 muhammed
 ebu hanife
 ebu yusuf
 farabi 
 kabûs bin vuşmgîr 
 i̇bn-i sina 
 i̇bn miskeveyh
 el gazali 
 el-mawardi
 nasîrüddin tûsî 
 i̇bn teymiye
 i̇bn-i haldun
 el-maqrizi

skolastisizm 

 nicole oresme
 akinolu thomas
 salamanca okulu
 leonardus lessius

merkantilizm 

geç orta çağ ve erken rönesans döneminde avrupa'da iktisadi politika, iktisadi faaliyetleri soylular ve kilisenin elde ettiği gelirleri arttırmak amacıyla  vergilendirilmesi gerek bir mal olarak ele almıştır. i̇ktisadi mübadeleler, geçiş ücreti veya panayır kurma düzenlemeleri yanında lonca kısıtlamaları ve riba (aşırı faizcilik) üzerindeki dini kısıtlamalar gibi feodal düzenlemelerle denetim altına alınmıştır. i̇ktisadi politika belirli bir alandaki ticareti teşvik etmek amacıyla tasarlanmıştır. sosyal sınıfların önemli olması nedeniyle, din veya ahlâka dayanarak farklı sınıflar için izin verilen stilleri, maddeleri ve satınalma sıklıklarını içeren kıyafet ve barınma düzenlenlemeleri uygulanmıştır. niccolò machiavelli, prens adlı kitabında iktisadi politikayı tavsiye biçiminde ilk kez kuramsallaştıran yazarlardan olmuştur. bunu, prensler ve cumhuriyetler harcamalarını sınırlandırmalı ve zengin veya nüfusu fazla olanın diğerlerini soyması engellenemeli diyerek yapmıştır. bu sayede bir devlet vatandaşları üzerine ağır külfetler yüklememesi nedeniyle cömert olarak nitelendirilir.

 gerard de malynes
 edward misselden
 thomas mun
 jean bodin
 jean baptiste colbert
 josiah child
 william petty
 john locke
 charles davenant
 dudley north
 ferdinando galiani
 james denham-steuart

fizyokratlar 

i̇ktisadi düşünceler tarihine avusturya bakışı isimli kitabında murray rothbard, modern iktisat tarihinin adam smith yerine fizyokratlarla başlaması gerektiğini öne sürmektedir.

 anne robert jacques turgot  
 françois quesnay  
 john law 
 pierre le pesant de boisguilbert  
 richard cantillon

klasik i̇ktisat 

klasik iktisat, aynı zamanda klasik politik iktisat olarak da anılmaktadır, ana akım iktisatın 18. ve 19. yüzyıldaki özgün biçimidir. klasik iktisat piyasaların dengeye gelmesi eğilimi ve değer kuramları üzerine yoğunlaşmaktadır. neo-klasik iktisat temelde değer kuramında faydacı olması ve modelleri ile denklemlerinde temel olarak marjinalist kuramı kullanması ile klasik iktisattan ayrılmaktadır. marksist iktisat da klasik kuramdan hareketle oluşturulmuştur. anders chydenius (1729–1803), i̇skandinav tarihinin önde gelen klasik liberallerindendir. finlandıyalı bir rahip ve parlamento üyesi olan anders chydenius, 1765 yılında ulusal kazanç (the national gain) isminde bir kitap yayınlamıştır. bu kitabında ticaret ile sanayi serbestisi hakkında fikirler öne sürerek ve ekonomi ile toplum arasındaki ilişkiyi araştırarak, adam smith'in benzer fakat daha kapsamlı kitabı ulusların zenginliği'nden on bir yıl önce liberalizmin prensiplerini belirlemiştir. anders chydenius'a göre demokrasi, eşitlik ve insan haklarına saygı ilerlemeye ve tüm toplumun mutluluğuna giden tek yoldur.

 francis hutcheson  
 bernard de mandeville  
 david hume  
 adam smith   
 thomas malthus   
 james mill  
 francis place  
 david ricardo  
 henry thornton  
 john ramsay mcculloch 
 james maitland, 8th earl of lauderdale  
 jeremy bentham  
 jean charles léonard de sismondi  
 johann heinrich von thünen  
 john stuart mill  
 karl marx
 henry george
 henry charles carey  
 nassau william senior  
 edward gibbon wakefield  
 john rae   
 thomas tooke  
 robert torrens

amerikan i̇ktisat okulu 

alexander hamilton
john quincy adams
henry clay
mathew carey
henry charles carey
abraham lincoln
friedrich list
otto von bismarck
arthur griffith
william mckinley

fransız liberal okul 

 frédéric bastiat
 maurice block
 pierre paul leroy-beaulieu
 gustave de molinari
 yves guyot
 jean-baptiste say 
 léon say

alman tarih okulu 

 friedrich list  
 wilhelm roscher  
 gustav von schmoller  
 werner sombart  
 max weber  
 joseph schumpeter
 karl polanyi

i̇ngiliz tarih okulu 

 edmund burke  
 richard jones  
 thomas edward cliffe leslie  
 walter bagehot  
 thorold rogers 
 william j. ashley
 william cunningham

fransız tarih okulu 

 clément juglar
 charles gide
 albert aftalion
 émile levasseur
 françois simiand

ütopyacı i̇ktisat 

 william godwin
 charles fourier 
 robert owen

marksist i̇ktisat 

marksist i̇ktisat, karl marx ve friedrich engels'in çalışmaları sonucunda ortaya çıkmıştır. bu iktisat okulu değerin emek teorisi üzerine yoğunlaşmaktadır ki marx bunu emeğin sermaye tarafından sömürülmesi olarak ele almıştır. dolayısıyla, marksist iktisatta değerin emek teorisi, kapitalist bir toplumda sadece fiyat teorisi değil emeğin sömürüsünün ölçülmesinde bir yöntemdir.

 karl marx
 friedrich engels
 karl kautsky
 rosa luxemburg
 georgy valentinovich plekhanov
 nikolai bukharin
 otto baner
 ernst mandel
 paul sweezy
 nobuo okishio
 shigeto tsuru

devlet sosyalizmi 

 henri de saint simon 
 ferdinand lassalle 
 johann karl rodbertus
 eduard berstein
 fabian toplumu
 piyasa sosyalizmi

ricardocu sosyalizm 

 john gray
 thomas hodgskin

hristiyan sosyalizmi 

 frederick maurice
 pierre guillaume frédéric le play

anarşist i̇ktisat 
 
anarşist iktisat baskıcı sosyal kurumlar tarafından yönetilmeyen üretim ve mübadele biçimlerini anahatlarıyla belirlemeye çalışan bir kuramlar bütünüdür. anarko-kapitalistler rekabetçi serbest piyasanın dinamiklerinin zorunlu devlet kontrolü olmadan özgürce işlediği bir toplum arzularlar. birçok diğer anarşist iktisatçı ise kapitalist mülkiyet ve kapitalist üretim biçimleri kaldırılmadan ekonomilerin gerçek anlamda serbest olamayacağını ileri sürmektedir.

 charles fourier 
 pierre-joseph proudhon
 peter kropotkin
 mikhail bakunin

dağılımcılık 

dağılımcılık geç 19. yüzyılda ve erken 20. yüzyılda papa leo xiii'ün rerum novarum genelgesindeki ve papa pius's xi'in quadragesimo anno genelgesindeki öğretileri yansıtmak amacıyla katolik düşünürler tarafından formüle edilmiştir. dağılımcılık kapitalizm ve sosyalizm arasında üçüncü bir yol arayışıdır ve arzusu özel mülkiyet varlığını korurken toplumu hristiyan adalet kuralları çerçevesinde şekillendirmektir.

 g. k. chesterton
 hilaire belloc

kurumsal i̇ktisat 

 gunnar myrdal
 thorstein veblen
 john rogers commons
 wesley clair mitchell
 john maurice clark
 robert a. brady
 clarence edwin ayres
 romesh dutt
 john kenneth galbraith
 geoffrey hodgson
 ha-joon chang

yeni kurumsal i̇ktisat 

 douglass north
 oliver e. williamson
 ronald coase
 daron acemoğlu

neoklasik i̇ktisat 

neoklasik iktisat günümüzde kullanılan baskın iktisat biçimidir ve iktisatçılar arasında en çok taraftarı olunan akımdır. eleştirenler tarafından genellikle ortodoks i̇ktisat olarak adlandırılır. bu yaklaşımın daha spesifik bir açıklaması lionel robbins'in an essay on the nature and significance of economic science (1932) (i̇ktisadi bilimin doğası ve ehemmiyeti üzerine bir deneme) adlı makalesinde:"insan davranışlarını alternatif kullanımları olan kıt kaynaklar arasındaki ilişkiler şeklinde çalışan bilim" olarak verilmektedir. kıtlık, kullanılabilir kaynakların tüm ihtiyaç ve istekleri karşılayamaması anlamına gelmektedir. eğer kıtlık ve kullanılabilir kaynakların alternatif kullanımları olmazsa herhangi bir iktisadi sorun da olmaz.

 william stanley jevons  
 francis ysidro edgeworth  
 alfred marshall  
 john bates clark 
 irving fisher
 knut wicksell

lozan okulu 

 antoine augustin cournot  
 léon walras  
 vilfredo pareto

avusturya okulu 

avusturya iktisat okulu, değerin emek teorisi, istatistiksel veriden hareketle teorik çıkarımlar, yumuşak para ('loose money'), matematiğin ve iktisadi modellemenin önemi ve özel mülkiyetin korunması ve cebri sözleşmeler (force of contract) dışında devletin piyasaya müdahelesi gibi önemli (bazıları da ikincil) konularda klasik ve neo-klasik teorileri reddeder. okul, insanların seçim ve eylemlerini subjektif yorumlama ve marjinal fayda (neo-klasik iktisada bu kavramı vermişlerdir) vasıtasıyla açıklamaktadır. nedensel akıl yürütmenin tümdengelimci zincirini takip ederek iktisadi eylem teorilerini araştırırlar. ekonomik büyümenin itici gücü olarak girişimciyi görürler.

avusturya okulununu temel bir atak noktası da zirve-dip döngüsünün normal bir iktisadi düzen olduğudur ki bu tarz döngülerin merkezi plancılar tarafından yapılan parasal manipülasyonların belirtisi olarak ortaya çıktıklarını öne sürerler.

okul, genelde tartışmalı olsa da, tarihsel olarak etkili olmuştur. en tanınmış avusturyalı iktisatçı belki de, "para teorisi ve iktisadi dalgalanmalar konusunda yaptığı öncü çalışmalar ve iktisadi, sosyal ve kurumsal fenomenlerin karşılıklı bağımsızlıklarının etkili analizi" nedeniyle nobel i̇ktisat ödülünü almış olan, friedrich von hayek'tir.

carl menger
eugen von böhm-bawerk
ludwig von mises
freidrich hayek
friedrich von wieser
henry hazlitt
israel kirzner
murray rothbard
robert p. murphy
lew rockwell
peter schiff
marc faber
walter block
hans hermann-hoppe
jesús huerta de soto
fritz machlup

stockholm okulu 

 gunnar myrdal  
 bertil ohlin

keynesyen i̇ktisat 

 john maynard keynes 
 joan robinson 
 n. gregory mankiw
 paul krugman
 peter bofinger
 joseph stiglitz

chicago okulu 

 frank h. knight
 jacob viner
 milton friedman  
 george stigler  
 harry markowitz
 merton miller
 robert lucas, jr.
 eugene fama
 myron scholes
 gary becker
 edward c. prescott
 james heckman

carnegie okulu 

 herbert simon
 richard cyert
 james march  
 victor vroom
 oliver e. williamson
 john muth

neo-ricardoculuk 

 john von neumann
 piero sraffa
 luigi l. pasinetti
 vladimir k. dmitriev

modern okullar 
 ana akım iktisat: ana akım iktisat, genellikle heteredoks yaklaşım ve diğer okulların dışında kalan ekonomi okulları için kullanılmaktadır.
 heteredoks ekonomi: modern heteredoks ekonomi okulları, feminist ekonomi, yeşil ekonomi, post otistik ekonomi, termoekonomi, marksist iktisat, kurumsal iktisat, sosyalist ekonomi, i̇kili ekonomi ve ekolojik ekonomi olarak sayılabilir.

günümüzdeki heterodoks okullar 

 kamu tercihi okulu
 yeni keynesyen i̇ktisat
 yeni klasik makroiktisat
 evrimci i̇ktisat 
 avusturya okulu
 chicago okulu
 freiburg okulu
 keynesyen i̇ktisat
 post-keynesyen i̇ktisat
 lozan okulu
 stockholm okulu
 marksist i̇ktisat
 kurumsal i̇ktisat 
 neo-ricardoculuk

diğer 20. yüzyıl okulları

anaakım i̇ktisatta görüşler

i̇ktisat alanı dışında görüşler

ayrıca bakınız 
 i̇ktisadi düşünceler tarihi

notlar

kaynakça

ekonomi düşüncesi tarihi
ekonomi listeleri
bilim listeleri