Dinozorların sınıflandırılması

dinozorların sınıflandırılması, genel olarak ilk takson sınıflandırması aristotales tarafından yapılmışken, “sir richard owen”in korkunç güçlü kertenkele anlamına gelen “dinosauria” (dinozor) terimini bilim dünyasına kazandırmasıyla ve iguanodon, megalosaurus, ve hylaeosaurusu  ‘kertenkele sürüngenlerin familyası ve alt takımı’ şeklinde 1842 yılında ayırmasıyla başlamıştır.  1887 ve 1888 yıllarında harry seeley dinozorları kalça yapılarına göre kertenkele benzeri kalçalı saurischia (saurişya)dinozorlar ve kuş benzeri kalçalı ornithischia (ornitişya) dinozorlar olarak ikiye ayırmıştır. bu ayrımlarla dinozorların taksonomisindeki pek çok sismik değişiklikleri içeren  kalıcı bir form oluşturulmuştur.

en büyük değişim entomolog “willi hennig” 1950 yılında yeni bir form, “kladistik” olarak bilinen, sistemi oluşturmasıyla başlanmıştır. mevcut fosil örnekleriyle titiz karakter analizleri yapılarak farklı gruplardaki hayvanlar arasındaki evrimsel ilişkiler belirlenmektedir. 1990'lı yıllarda bilgisayar tabanlı kladistik sınıflandırmalar yapılmaya başlandığında, paleontologlar arasında ilk zoologlar bu sistemi kullanmaya başlamıştır. yeni keşifler üzerinde yapılan aşamalı inceleme ve çalışmalarla dinozorlar ve taksonlar arasındaki belirsiz ilişkiler 2000'li yılların ortalarından itibaren sağlam sonuçlar vermeye başlamıştır. kladistik sistem, paleontoloji uzmanları tarafından yaygın olarak sınıflandırmada kullanırken, özellikle popüler yayınlarda lineen (linnaean) sistemi tercih edilmektedir.

benton sınıflandırması 

dinozor taksonomileri 1980'lerden itibaren paleontologlar tarafından hazırlanıp yayımlanmaya başlamıştır.  aşağıdaki şema  saygın bir lisans ders kitabı olan “vertebrate palaeontology”nin üçüncü baskısından alıntılanmıştır. evrimsel ilişkiler hem kladistik hem de geleneksel lineen sistemle yapılandırılmıştır. 
benton serisi amniota serisi , sauropsida sınıfı , diapsida üst sınıfı , archosauria bölümü,avemetatarsalia üst bölümü, ornithodiraara bölümü ve dinosauria üst takımı dahil olmak üzere tüm dinozorları sınıflandırmaktadır. dinosauria sonra da iki geleneksel siparişler, ayrılmıştır saurischia ve ornithischia . çapraz işareti (†) soyu tükenmiş (yaşayan hiçbir üyesi olmayan) taksonları belirtmek için kullanılmıştır.

saurischia takımı 
saurişyan, bazen saurişian veya kertenkele kalçalı (dinozorlar)
 alt takım (suborder) theropoda
 †ara takım (infraorder) herrerasauria
 †ara takım (infraorder) coelophysoidea
 †ara takım (infraorder) ceratosauria
 †familya-aile (family) ceratosauridae
 †familya-aile (family) abelisauridae
 ara takım (infraorder) tetanurae
 †bölüm (division) carnosauria
 †alt bölüm (subdivision) spinosauroidea
 †familya-aile (family) megalosauridae
 †familya-aile (family) spinosauridae
 †alt bölüm (subdivision) allosauroidea
 †familya-aile (family) allosauridae
 †familya-aile (family) carcharodontosauridae
 bölüm (division) coelurosauria
 †familya-aile (family) coeluridae
 alt bölüm (subdivision) maniraptoriformes
 †familya-aile (family) tyrannosauridae
 †familya-aile (family) ornithomimidae
 ara bölüm (infradivision) maniraptora
 †familya-aile (family) alvarezsauridae
 †familya-aile (family) therizinosauridae
 †grup (cohort) deinonychosauria
 †familya-aile (family) troodontidae
 †familya-aile (family) dromaeosauridae
 sınıf (class) aves
 †alt takım (suborder) sauropodomorpha
 †thecodontosaurus
 †familya-aile (family) plateosauridae
 †riojasaurus
 †familya-aile (family) massospondylidae
 †ara takım (infraorder) sauropoda
 †familya-aile (family) vulcanodontidae
 †familya-aile (family) omeisauridae
 †bölüm (division) neosauropoda
 †familya-aile (family) cetiosauridae
 †familya-aile (family) diplodocidae
 †alt bölüm (subdivision) macronaria
 †familya-aile (family) camarasauridae
 †ara bölüm (infradivision) titanosauriformes
 †familya-aile (family) brachiosauridae
 †grup (cohort) somphospondyli
 †familya-aile (family) euhelopodidae
 †familya-aile (family) titanosauridae

ornithischia takımı 
ornitişyan veya kuş kalçalı (dinozorlar)
 †aile pisanosauridae
 †aile fabrosauridae
 †alt takım thyreophora
 †aile scelidosauridae
 †ara takım stegosauria
 †ara takım ankylosauria
 †aile nodosauridae
 †aile ankylosauridae
 †alt takım cerapoda
 †ara takım pachycephalosauria
 †ara takım ceratopsia
 †aile psittacosauridae
 †aile protoceratopsidae
 †aile ceratopsidae
 †ara takım  ornithopoda
 †aile heterodontosauridae
 †aile hypsilophodontidae
 †aile iguanodontidae *
 †aile hadrosauridae

weishampel/dodson/osmólska sınıflandırması 
bu sınıflandırmada the dinosauria isimli kitabın ikinci baskısı baz alınmıştır. dinosauria'nın ilk 1990 yılındaki baskısı alanın uzmanlarının makalelerinin bir derlemesiyle kapsamlı bir kaynak olmuştur. i̇kinci baskısı güncellenmiş ve revize edilmiş versiyonudur.

aşağıdaki kladogram ve filogenetik tanımları, evrimsel ilişkilerin mevcut kavramlarını yansıtmaktadır. belirli bir taksondan sonra verilen takson ve parantez içindeki semboller bu ilişkileri tanımlamaktadır. taksonlardaki artı işareti ("+") "eklenen" taksonun son ortak atasının tüm torunlarını ihtiva edecek şekilde tarif eden düğüm-tabanlı takson olduğunu göstermektedir. büyüktür simgesi (">") ise ortak bir atanın organizmalarını taşıyanların hangisinin "daha küçük" kök-tabanlı takson olduğunu göstermektedir.

saurischia 
(tyrannosaurus/allosaurus > triceratops/stegosaurus)
 herrerasauria (herrerasaurus > liliensternus, plateosaurus)
 herrerasauridae (herrerasaurus + staurikosaurus)
 ? eoraptor lunensis
 sauropodomorpha (saltasaurus > theropoda)
 ? saturnalia tupiniquim
 ? thecodontosauridae
 prosauropoda (plateosaurus > sauropoda)
 ? thecodontosauridae
 ? anchisauria (anchisaurus + melanorosaurus)
 ? anchisauridae (anchisaurus > melanorosaurus)
 ? melanorosauridae (melanorosaurus > anchisaurus)
 plateosauria (jingshanosaurus + plateosaurus)
 massospondylidae
 yunnanosauridae
 plateosauridae (plateosaurus > yunnanosaurus, massospondylus)
 sauropoda (saltasaurus > plateosaurus)
 ? anchisauridae
 ? melanorosauridae
 blikanasauridae
 vulcanodontidae
 eusauropoda (shunosaurus + saltasaurus)
 ? euhelopodidae
 mamenchisauridae
 cetiosauridae (cetiosaurus > saltasaurus)
 neosauropoda (diplodocus + saltasaurus)
 diplodocoidea (diplodocus > saltasaurus)
 rebbachisauridae (rebbachisaurus > diplodocus)
 flagellicaudata
 dicraeosauridae (dicraeosaurus > diplodocus)
 diplodocidae (diplodocus > dicraeosaurus)
 macronaria (saltasaurus > diplodocus)
 ? jobaria tiguidensis camarasauromorpha (camarasaurus + saltasaurus)
 camarasauridae
 titanosauriformes (brachiosaurus + saltasaurus)
 brachiosauridae (brachiosaurus > saltasaurus)
 titanosauria (saltasaurus > brachiosaurus)
 andesauridae
 lithostrotia (malawisaurus + saltasaurus)
 isisaurus colberti paralititan stromeri nemegtosauridae
 saltasauridae (opisthocoelicaudia + saltasaurus)
 theropoda (passer domesticus > cetiosaurus oxoniensis)
 ? eoraptor lunensis ? herrerasauridae
 ceratosauria (ceratosaurus nasicornis > aves)
 ? coelophysoidea (coelophysis > ceratosaurus)
 ? dilophosaurus wetherilli coelophysidae (coelophysis + megapnosaurus)
 ? neoceratosauria (ceratosaurus > coelophysis)
 ceratosauridae
 abelisauroidea (carnotaurus sastrei > c. nasicornis)
 abelisauria (noasaurus + carnotaurus)
 noasauridae
 abelisauridae (abelisaurus comahuensis + c. sastrei)
 carnotaurinae (carnotaurus > abelisaurus)
 abelisaurinae (abelisaurus > carnotaurus)
 tetanurae (p. domesticus > c. nasicornis)
 ? spinosauroidea (spinosaurus aegyptiacus > p. domesticus)
 megalosauridae (megalosaurus bucklandii > p. domesticus, s. aegyptiacus, allosaurus fragilis)
 megalosaurinae (m. bucklandii > eustreptospondylus oxoniensis)
 eustreptospondylinae (e. oxoniensis > m. bucklandii)
 spinosauridae (s. aegyptiacus > p. domesticus, m. bucklandii, a. fragilis)
 baryonychinae (baryonyx walkeri > s. aegyptiacus)
 spinosaurinae (s. aegyptiacus > b. walkeri)
 avetheropoda (a. fragilis + p. domesticus)
 carnosauria (a. fragilis > aves)
 ? spinosauroidea
 monolophosaurus jiangi allosauroidea (a. fragilis + sinraptor dongi)
 allosauridae (a. fragilis > s. dongi, carcharodontosaurus saharicus)
 sinraptoridae (s. dongi > a. fragilis, c. saharicus)
 carcharodontosauridae (c. saharicus > a. fragilis, s. dongi)
 coelurosauria (p. domesticus > a. fragilis)
 compsognathidae (compsognathus longipes > p. domesticus)
 proceratosaurus bradleyi ornitholestes hermanni tyrannoraptora (tyrannosaurus rex + p. domesticus)
 coelurus fragilis tyrannosauroidea (t. rex > ornithomimus velox, deinonychus antirrhopus, a. fragilis)
 dryptosauridae
 tyrannosauridae (t. rex + tarbosaurus bataar + daspletosaurus torosus + albertosaurus sarcophagus + gorgosaurus libratus)
 tyrannosaurinae (t. rex > a. sarcophagus)
 albertosaurinae (a. sarcophagus > t. rex)
 maniraptoriformes (o. velox + p. domesticus)
 ornithomimosauria (ornithomimus edmontonicus + pelecanimimus polyodon)
 harpymimidae
 garudimimidae
 ornithomimidae
 maniraptora (p. domesticus > o. velox)
 oviraptorosauria (oviraptor philoceratops > p. domesticus)
 caenagnathoidea (o. philoceratops + caenagnathus collinsi)
 caenagnathidae (c. collinsi > o. philoceratops)
 oviraptoridae (o. philoceratops > c. collinsi)
 oviraptorinae (o. philoceratops + citipati osmolskae)
 therizinosauroidea (therizinosaurus + beipiaosaurus)
 alxasauridae
 therizinosauridae
 paraves (p. domesticus > o. philoceratops)
 eumaniraptora (p. domesticus + d. antirrhopus)
 deinonychosauria (d. antirrhopus > p. domesticus or dromaeosaurus albertensis + troodon formosus)
 troodontidae (t. formosus > velociraptor mongoliensis)
 dromaeosauridae (microraptor zhaoianus + sinornithosaurus millenii + v. mongoliensis)
 avialae (archaeopteryx + neornithes)

 ornithischia 
(iguanodon/triceratops > cetiosaurus/tyrannosaurus)
 ? lesothosaurus diagnosticus ? heterodontosauridae
 genasauria (ankylosaurus + triceratops)
 thyreophora (ankylosaurus > triceratops)
 scelidosauridae
 eurypoda (ankylosaurus + stegosaurus)
 stegosauria (stegosaurus > ankylosaurus)
 huayangosauridae (huayangosaurus > stegosaurus)
 stegosauridae (stegosaurus > huayangosaurus)
 dacentrurus armatus stegosaurinae (stegosaurus > dacentrurus)
 ankylosauria (ankylosaurus > stegosaurus)
 ankylosauridae (ankylosaurus > panoplosaurus)
 gastonia burgei shamosaurus scutatus ankylosaurinae (ankylosaurus > shamosaurus)
 nodosauridae (panoplosaurus > ankylosaurus)
 cerapoda (triceratops > ankylosaurus)
 ornithopoda (edmontosaurus > triceratops)
 ? lesothosaurus diagnosticus ? heterodontosauridae
 euornithopoda
 hypsilophodon foxii thescelosaurus neglectus iguanodontia (edmontosaurus > thescelosaurus)
 tenontosaurus tilletti rhabdodontidae
 dryomorpha
 dryosauridae
 ankylopollexia
 camptosauridae
 styracosterna
 lurdusaurus arenatus iguanodontoidea (=hadrosauriformes)
 iguanodontidae
 hadrosauridae (telmatosaurus + parasaurolophus)
 telmatosaurus transsylvanicus euhadrosauria
 lambeosaurinae
 saurolophinae (=hadrosaurinae)
 marginocephalia
 pachycephalosauria (pachycephalosaurus wyomingensis > triceratops horridus)
 goyocephala (goyocephale + pachycephalosaurus)
 homalocephaloidea (homalocephale + pachycephalosaurus)
 homalocephalidae
 pachycephalosauridae
 ceratopsia (triceratops > pachycephalosaurus)
 psittacosauridae
 neoceratopsia
 coronosauria
 protoceratopsidae
 bagaceratopidae
 ceratopsoidea
 leptoceratopsidae
 ceratopsomorpha
 ceratopsidae
 centrosaurinae
 chasmosaurinae

ayrıca bakınız 
 dinozorlar listesi

kaynakça 

 

 

 

 
  tübitak mini taksonomi tablosu
  biltek, taksonomi bilgi paketi