Yeni Sinagog (Berlin)

neue sinagogu ("yeni sinagog") 1856-1866 yılları arasında inşa edilmiş, berlin yahudi cemaatinin ana sinagogudur. magribi stiliyle el hamra sarayına benzeyen bu yapı 19. yüzyılın ikinci yarısının önemli mimari eserlerindendir.

tasarısını eduard knoblauch'un yaptığı bu binanın imar sorumluluğunu knoblauch hastalanınca friedrich august stüler devraldı. sinagogun 1866'daki açılışına kont otto von bismarck'ın yanı sıra prusya başbakanı da yer aldı. ii. dünya savaşı'ndan önce ve savaş süresince hasar görünce sinagogun bazı bölümleri yıkılıp baştan inşa edilmek zorunda kaldı. giriş kapısı, kubbe, kuleler ve binanın arkasındaki birkaç oda sinagog'un yeniden inşa edilen yerleridir.

bina 
oranienburger straße'ye bakan sinagogun ön yüzü üzerinde renkli camlar bulunan şekil verilmiş tuğlalarla zengin bir biçimde süslenmiştir. girişin arkasında ise önceden bulunan inşa yapısıyla binanın hizası değişir. sinagogun altın kaplama kirişli kubbesi gözler alıcıdır. ana kubbenin iki kanadı pavilyon tarzı iki küçük kubbeyle desteklenmiştir. giriş holünün ardında 3000 koltuklu ana hol bulunur. binanın hiza sorunu oldğundan bina eksenine ayar verilmiştir.

i̇lk olarak bina yapımında demir kullanılmamasına rağmen sonradan eklenen demir dış sütunlarda ve sinagogun kubbesinde görülür.

tarih 
neue sinagogu, başta doğudan gelen göçler olmak üzere şehirde artan yahudi nüfusuna hizmet vermek için inşa edildi. 3000 koltuklu bu sinagog almanya'da zamanının en büyük sinagoguydu. 1930'da albert einstein'ın da katıldığı keman konserlerine sahne oldu. org ve koro grubuyla hizmet veren sinagog cemaatin dini açıdan liberal atılımların olduğunu göstermektedir.

9 kasım 1938'de kristal gece olarak da bilinen gecede neue sinagogu ateşe verildi. 10 kasım sabahı sinagogun bulunduğu mahalde görev yapan polis memuru otto bellgardt nazi kalabalığını dağıttı. binanın tarihi değeri yüzünden koruyacağını söyleyen bellgradt silahını çekip kanunlar çerçevesinde kullanmaktan çekinmeyeceğini söyledi. bu durum itfaiyenin bölgeye gelip yangını söndürmesine olanak sağladı. polis memuru bellgardt'ın üssü olan bölge sorumlusu kıdemli çavuş wilhelm krützfeld bu durum karşısında polis memurunu korudu. berlin polis komiseri graf helldorf krützfeld'i sözlü olarak kınadı ve krützfeld hatalı bir şekilde neue sinagogu'nun kurtarıcısı olarak tanındı.

rykestrasse sinagogu gibi neue sinagogu da 1940'a kadar hizmet verdi. 1940'ta bu iki sinagog wehrmacht tarafından ele geçirilip ii. dünya savaşında depo olarak kullanıldı. 22 kasım 1943'te müttefik devletlerce yapılan hava saldırılarında ağır hasar gören sinagog 1958'de ön bölüm hariç yıkıldı. sinagogun yeniden inşası berlin duvarı'nın 1989'da yıkılmasından sonra başladı. 1988'den 1993'e kadar ön cepheden arta kalanlar ve arkadaki "centrum judaicum" ("yahudi merkezi") adı altında restore edildi. 1995'te sinagog kısmen hayata geçirildi fakat 19.yy'daki ihtişamını bulamadı.

neue sinagoguyla birlikte açılan burjuvazi portföyüne sahip şık lokantalar ve butikler muhite can verdi.

bugün 
neue sinagogu halen konservatiflere hizmet vermektedir;. yapının büyük bir bölümü ofis ve müzelere ev sahipliği yapmaktadır. kubbe, ziyarete açıktır.

kaynakça

dış bağlantılar 

 entry at berlin monuments site (almanca)
 centrum judaicum
 oranienburger straße synagogue

almanya'daki sinagoglar
berlin'deki yapılar
mitte
aşkenaz sinagogları
1866'da tamamlanan yapılar