Dutlu, Şavşat

dutlu, artvin ilinin şavşat ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe
dutlu köyünün eski adı svirevani'dir. gürcüce bir yer adı olan svirevani'nin (სვირევანი), "çavdarlı" anlamına gelen svilevani'den (სვილევანი) değişime uğradığı tahmin edilmektedir. svirevani adı türkçeye svirevan / surevan olarak girmiştir. nitekim 1835 tarihli osmanlı nüfus defterinde ve artvin vilayeti üzerine 1927 tarihli osmanlıca kaynakta surevan / svirevan (سورەوان) olarak geçer.

svirevani, tarihsel gürcistan'ın güneybatısını oluşturan bölgelerden biri olan şavşeti'de yer alır. nitekim osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında gürcülerden ele geçirmiştir. svirevani kilisesi ve svirevani daranı da bu dönemden kalmış olmalıdır.

svirevani köyü 1835 tarihli osmanlı nüfus defterine göre çıldır eyaleti'ne bağlı i̇merhevi sancağının köylerinden biriydi. vergi belirleme ve askere alma amacıyla osmanlı idaresince sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte svirevani köyünde 47 hanede 143 erkek yaşıyordu. erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun 286 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. bu sayımda köy mirliva hüseyin bey ile mirliva osman bey'in hisslerine bölünmüştü. bu iki hisse adına köyde birer muhtar bulunuyordu.

svirevani köyü, 1877-1878 osmanlı-rus savaşı'nın ardından imzalanan berlin antlaşması uyarınca osmanlı devleti tarafından rusya'ya bırakıldı. rus idaresinin surevan (суреванъ) olarak kaydettiği svirevani, artvin sancağının şavşet-i̇merhevi kazasına bağlı daba nahiyesinin atı köyünden biriydi. köyün nüfusu, 228'i erkek ve 225'i kadın olmak üzere, 72 hanede 453 kişi yaşıyordu. bu nüfusun tamamı gürcülerden oluşuyordu. bu sırada köy “gudalizelar”  (gudalidze), “davitidzelar” (davitidze), "cuvarishev" (cvarishevi), "parnuh" (parnuhi) ve "çakvelta" mahallelerini kapsıyordu.

kültür tarihçisi nikolay marr 1904 yılında , 951 tarihli grigol hantsteli’nin yaşamı adlı elyazmasında adı geçen mere kadınlar manastırı’nı bulmak için svirevani köyünde araştırma yapmıştır. marr o tarihte köyün altı mahalleden oluştuğunu yazar. bu mahallelerden biri merkez mahallesi, yani surevani mahallesiydi ve burası i̇merhevi nahiyesinin idari merkeziydi. diğer mahalleler daviteti ile parnuhi köyün batı kısmında, yüksek mahalde yer alıyordu. kutaleti ile cvarishevi ise, aşağıda yol kıyısında bulunuyordu. çakvelta da yüksek bir tepedeydi. svirevani  köyü bu bölgede gürcü dilinin en iyi korunduğu köylerden biriydi. bununla birlikte gürcüce konuşanlar türkçe kelimeler kullanıyorlardı.

surevan köyü, birinci dünya savaşı'nın sonunda rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. bu durum, 7 mayıs 1920 tarihinde imzalanan moskova antlaşması'yla da sovyet rusya tarafından kabul edildi. ancak kızıl ordu'nun gürcistan'ı işgali sırasında, 16 mart 1921'de imzalanan moskova antlaşması uyarınca surevan türkiye'ye bırakıldı.

artvin livasında 1922 yılında yapılan nüfus göre surevan, şavşat kazasının i̇merhevi nahiyesine bağlı köylerden biriydi. köyün nüfusu, 333'ü kadın ve 343'ü erkek olmak üzere, 98 hanede yaşayan 679 kişiden oluşuyordu. bu tarihte de nüfusun tamamı gürcü olarak kaydedilmiştir. svirevai veya surevan türkçe olmadığı için köyün adı 1925’te dutlu olarak değiştirildi. dutlu, 1940 genel nüfus sayımında çoruh vilayetinin şavşat kazasının meydancık (i̇merhevi) nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 871 kişiden oluşuyordu. dutlu köyü bu nahiyenin idari merkeziydi. 1965 yılına gelindiğinde köyde yaşayan insan sayısı 1.065 kişiye yükselmişti ve bu nüfus içinde 415 kişi okuma yazma biliyordu. bu tarihten meydancık nahiyesinin idari merkezi dutlu değil, meydancık köyüydü.

bugünkü dutlu köyünde iki kilisenin varlığı bilinmektedir. bir köy kilisesi olan svirevani kilisesi, köyün doğusunda kayalık bir tepede yer alır. tek nefli bir kilise olan bu yapıdan günümüze sadece yıkıntıları kalmıştır. i̇kinci kilise de bir köy kilisesidir ve bugünkü dutlu köyü sınırları içinde kalan parnuhi köyüne aittir. dutlu köyünün kuzeybatı kısmında, küçük bir tepede bulunan kilise tamamen yıkılmıştır. kilisenin  duvar resimleriyle bezenmiş olduğu yıkıntılardaki izlerinden anlaşılmaktadır.
 
niko mari’nin verdiği bilgiye göre surevani kilisesi evlerden uzak, i̇merhevi tarafından bakılınca kayalık bir tepede yer alıyordu. kilisenin olduğu yerden i̇merhevi çok aşağıda bir yerde görünüyordu. kilise doğu yönünde değil, bulunduğu tepenin konumundan dolayı kuzeydoğu yönünde yerleştirilmişti. kuzeydoğu-güneybatı yönünde uzun bir yapı olan kilise dikdörtgen plana sahipti ve uzun kenarı yaklaşık 10 metre, kısa kenarı ise 6 metreydi. o tarihte de yıkık durumda olan kilisenin daha çok kuzey duvarı zarar görmüştü. kilisenin çatı örtüsü de yıkıktı. buna rağmen niko mari o gezisi sırasında i̇merhevi tipi kiliseler arasında en iyi durumda olan kilisenin surevani kilisesi olduğunu yazar.

coğrafya
dutlu köyü, artvin il merkezine 94 km, şavşat ilçe merkezine ise 29 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

artvin tarihi
tao-klarceti
şavşat belde ve köyleri