Oedipus

oedipus (yunanca oidipous, "şişik ayaklı"; latince oedipus) veya œdipus. thebai'nin mitolojik kralı, laios ve i̇okaste'nın oğlu. babasını öldürüp, annesiyle evlenmiştir. antigone, i̇smene, eteokles ve polyneikes'in babasıdır.

hayatı 

oidipus'un babası laios, pelops un oğluna tecavüz ettiği için crysispios pelops tarafından lanetlenir. laios'un yeni doğan oğlu oedipus, babasını öldürecektir. bunun üzerine laios, oğlunun ayak bileklerini iplerle sardırır ve oidipus'un, kurtlara ya da kuşlara yem olması için ormana bırakılmasını emreder. fakat yardımcısı, laios'a ihanet eder ve küçük çocuğu götürüp bir çobana teslim eder. çoban, küçük oidipus'u, çocukları olmayan korinth kralı polybos ve kraliçe merope'ye (veya periboea) armağan eder. polybos ve merope, oedipus'u kendi öz çocukları gibi sever ve büyütür. korinth kral ve kraliçesi oğulları oidipus'la birlikte mutlu yaşarlar, ta ki günün birinde bir şölen sırasında oldukça sarhoş bir davetli oidipus'a "evlatlık" gözüyle bakana dek. ertesi gün genç adam annesini, babasını sorgular, ikisi de inkâr eder. oidipus yine de kuşku içinde kalır. bunun üzerine delphoi'ye yola çıkar. kahin onu horlayarak başından savar, sorusuna hiç değinmeden iğrenç bir geleceğin haberini verir. oidipus annesiyle beraber olacak, zina ürünü bir soyu türeyecek ve kendisine hayat vermiş olan babasının katili olacaktır. dehşete düşen oidipus nereye gideceğini pek düşünmeden oralardan kaçar, bir daha asla korinth'e dönmeyecektir. delphoi'den çıkarken dar bir yol ağzında arabaya binmiş, yanında da birkaç hizmetçi bulunan bilinmedik yaşlı bir adama rastlar. geçiş önceliği için tartışırlar, oidipus arabanın yanından geçmekte iken yaşlı adam onun kafasının orta yerine iki kamçı darbesi indirir. oidipus hemen sert karşılık verir. sopası ile ihtiyarı yere yıkar, sonra da tanıkları öldürür. artık yollarda başıboş dolanmaya başlar thebai'ye varır. bu şehrin üzerinde bir bela vardır.

"şehrin dolayında dağlık bir buruna bir canavar, çiğ et yiyen sfenks yerleşmiştir."

(aiskhylos)

sfenks yolcuları gözetleyip, her birine bilmecesini sorar, hiç kimse bilmeceyi çözemez, o da hepsini parçalayıp yer. thebaililer her gün agoraya toplanarak bilmecenin cevabını bulmaya çalışırlar, kralları yeni öldürülmüş olduğundan kendilerini sfenksten kurtaracak olan kimseye sitenin tahtını da söz verirler. oidipus oradan geçerken bilmece ona da sorulur:

''"o hangi yaratıktır ki bir süre dört ayak üzerinde, bir süre iki, bir süre de üç ayakla yürür ve de, doğa yasalarına aykırı olarak, ayakları en çok olduğu zaman güçsüzdür?"

oidipus biraz düşünür ve yaratığın "insan" olduğunu söyler. çünkü insan, çocukluğunda dört ayağı üzerindedir, emekler; daha sonra da iki ayağı üzerinde yürür; nihayet yaşlanınca da bir sopaya dayanarak üç ayaklı olur.

sfenks sorusunun çözülmesiyle intihar eder. thebaililer kurtarıcılarını alkışlar, onu kral yapar ve kraliçe ile evlendirirler. böylece oidipus, i̇okaste ile evlenmiştir. hem öz annesi hem de karısından, eteokles ve polineikes adlı iki oğlu, antigone ve i̇smene adında iki kızı olur.

birkaç mutlu yıldan sonra thebai'de veba salgını yaşanır, artakalan insanlar oidipus'a tekrar onları kurtarmaları için yalvarır. oidipus, delphoi'de kahinine danışır; kahin ona orada mutluluk içinde yaşamakta olan günahkarı ülkeden kovmasını önerir. oidipus eski kral laios'a karşı işlenip cezasız kalmış olan cinayetin söz konusu olduğunu düşünür; suçluyu cezalandırmaya ant içer.

kör kahin teireisias'a sorar ve kahin, katilin oidipus'un ta kendisi olduğunu söyler, ayrıca, o, kendi annesinin kocasıdır. oidipus araştırır, laios'un delphoi'ye giderken öldürüldüğünü öğrenir ve aklına aynı yolda karşılaşıp öldürdüğü yaşlı adam gelir. eş zamanlı olarak babası korinth kralı polybos'un ölüm haberini alır ve haberi getiren ulak ona polybos'un oğlu olmadığını açıklar. öte yandan oidipus, i̇okaste'dan duyduğu bir öyküyü hatırlar: i̇okaste'ın ilk kocasından bir çocuğunun ölmesi için ormana bırakılması. oidipus ormana bırakılan çocuğun kendisi olduğunu anlar.

kehanet gerçek olmuştur. günahları yüzünden kan ve kedere gömülen, herkes tarafından terk edilen oidipus artık sadece kör bir dilencidir. umarsızlık içinde i̇okaste'in altın iğneleri ile gözlerini oyar ve kızı antigone'un izinde yollara düşer. i̇okaste de kendisini odasında asar.

oidipus'un sonraki hayatı sofokles'in oidipus kolonos'ta oyununda anlatılır. kör olan oidipus, kızları antigone ve i̇smene'nin yardımı ile atina yakınlarındaki kolonos'a gelir. thebai'de kalan oğulları eteokles ve polyneikes, taht kavgasına düşmüştür. polyneikes, argos'tan bir ordu toplayarak thebai'de kalan kardeşine saldıracaktır. oidipus oğullarının ikisinden de tiksinir, kızlarının sadakatini över. atina kralı theseus, oidipus'u ziyarete gelir ve sadece theseus'un tanık olduğu bir şekilde oidipus burada vefat eder.

kaynakça 

yunan mitolojisi kahramanları
antik thebai
kurgusal yunanlar