Madrid metrosu

madrid metrosu, i̇spanya'nın başkenti madrid'deki metro olarak adlandırılan toplu taşıma ağını anlatır. 17 ekim 1919 tarihinde kral xiii. alfonso döneminde açılan ilk metro hattı bugünkü cuatro caminos ile sol istasyonlarını birbirine bağlıyordu.

madrid metrosunda 238 istasyonun 200 tanesi tek hatta, 27 tanesi iki hatta, 10 tanesi üç hatta ve avenida de américa istasyonu ise dört hatta ortak istasyondur. 21 istasyonda şehrin dış mahallelerine ve şehirlerarası tren seferlerine bağlantı vardır.

madrid metro ağında 12 ayrı hat bulunur. ópera istasyonu ile príncipe pío istasyonunu bağlayan başta olmak üzere üç hatta hafif metro vardır. toplam hattın uzunluğu 293 km olup avrupa birliği kapsamında londra metrosunun ardından en uzun ikinci ağdır. dünyada ise şangay, londra, new york, tokyo ve moskova metrolarının ardından altıncı en uzun metro hattıdır.

2010 yılında yaptığı taşımacılıkta 924.8 milyon yolcuyla dünyanın en çok kişiye hizmet veren ilk on metro hattının içinde yer almıştır.

günümüzdeki ağ 
madrid metrosu demiryolu hat açıklığı standart ölçüden 10 mm daha uzun olacak şekilde 1445 mm değerindedir. hafif metro hattında ise standart ölçü olan 1435 mm kullanılır. i̇spanya'daki tren hatlarından farklı olarak gidişler sol tren şeridindendir. 20. yüzyılın başındaki sisteme göre tasarlandığından dolayı ortaya çıkan bu farklılık geçen zaman içinde dönüşüm masrafının artması nedeniyle bu şekilde kalmıştır. diğer şehirlerdeki metro hatlarının ve madrid'deki hafif metro hatlarının sağdan gitmesine rağmen metronun soldan gitmesi ilginç bir özellik olarak kaydedilebilir.

tarihçe 
madrid şehrinin merkezinde özellikle de sol meydanı 19. yüzyılda tramvay trafiğine açılmış, artan trafik zamanla metro ulaşımını dayatmıştır. 1892 yılında ilk planlama çalışmaları başladığında pedro garcía faria toplamda beş hattan oluşacak bir ağ kurgulamışsa da çalışmalar askıya alınmıştır. 1913 yılına gelindiğinde mühendisler miguel otamendi, carlos mendoza y sáez de argandoña ve antonio gonzález echarte 600 bin nüfusa sahip başkenti dört ana hatla kapsayacak toplamda 154 km uzunluğunda bir ağ öngörmüşlerdir. proje bugünkü 1, 2, 3 ve 4 numaralı metro hatlarının tam olarak bulundukları yerlerde öngörülmüştür. çalışmalar 19 eylül 1916 tarihinde başlayacaktır. 17 ekim 1919 tarihinde kral xiii. alfonso sol meydanı ile cuatro caminos arasındaki ilk hattı ulaşıma açar. 3.48 km uzunluğundaki hatta 8 istasyonu bulunur. metro o kadar başarılı olur ki ilk yılında toplam 14 milyon kişi kullanır. 1926 yılında metro hat uzunluğu 14.8 km'ye çıkar. 1955 yılında çıkan yasa uyarınca compañía metropolitana de madrid  şirketi kurularak metro hizmet satışıyla yetkilendirilir. şirket aynı zamanda yeni hatlar inşa edecek ve var olan hatları geliştirecektir. i̇lk icraat olarak istasyonlardaki peronlar 60 ila 90 metre uzatılarak 6 vagonlu metro kullanılmasına olanak tanınır. 1981-82 yılları arasında madrid metrosu işaretlemesi tamamen değiştirilir. tasarımcı arcadi moradell bosch tarafından özel olarak geliştirilen sistem çağının diğer işaretlerinden çok farklıdır. 2009 yılında yine aynı tasarımcı tarafından işaretlemeler güncellenmiştir. şirket ekonomik sıkıntılara girdiği 1978 yılın devlet desteği sayesinde ayakta kalmış, demokrasiye geçiş sürecinin ilk yıllarında yeni hat inşaatları yeniden başlamıştır. 1986 yılında madrid belediyesi metronun mülkiyetini almıştır. 1995 yılında başlatılan 1995-99 beş yıllık plan uyarınca hatlar geliştirilirken 8 ve 11 numaralı hatlar oluşturulur. 1999-2003 yılları arasındaki beş yıllık planda ise metrosur isimli güney bölgesi metro inşaatı başaltılır. 2003-2007 döneminde hafif raylı metro hatları açılır ve çevre belediyeler şehir merkezine bağlanır. şehir merkezi ile madrid barajas uluslararası havalimanı metro ile birbirine bağlıdır.

günümüzde madrid metrosunun 293 km uzunluğundaki hattının çoğu yeraltından gitmektedir. yaklaşık 3.5 milyon madridliye hizmet veren ulaşım ağı 288 istasyona sahiptir. şehir merkezinin dışındaki belediyelere de verilen hizmet sayesinde yaygın kullanım artmıştır.

teknik özellikler 
madrid metrosunda en düşük yarıçaplı viraj 90 metredir, azami eğim ise %5 seviyesindedir. raylar beton yapıların üzerinde bulunmaktadır. tüneller fiziksel özelliklerine göre ikiye ayrılmaktadır. dar tünellerde genişlik 6.86 metre yükseklik 5.36 metredir. bu tünellerde ortalama her 630 metrede bir istasyon vardır. bu tünellerdeki platform uzunlukları hatlara göre değişmekle beraber 60 ila 90 metredir. geniş tünellerde genişlik 7.74 metre yükseklik de 6.87 metredir. buradaki istasyonlararası ortalama uzaklık 850 metredir görece daha yeni olan bu tünellerdeki istasyon platform uzunluğu 110 ila 115 metre arasında değişir.

hatlar 

<center>

</div>
</center>

elektrik şebekesi 
1999 yılından önce inşa edilen hatlarda 600 v da kullanılır. hafif metro hatları 700 v da kullanırken, 1999 yılından sonra inşa edilen hatlarda 1500 v da kullanılır. i̇stasyonların elektrik şebekeleriyle ilgili tümkontrol ve denetimin yapıldığı merkez alto de arenal bölgesindedir.

makina parkı 
2004 yılından itibaren madrid metrosu makina parkını geliştirecek şekilde 1.550 yeni vagon tedarik etmiştir. 718 tanesi dar, 832 tanesi de geniş tüneller içindir. metroda görev yapan tren çeşitleri şu şekildedir:

2000 serisi: hat-1
2000b serisi: hat-5
3000 serisi: hat-2,3 ve 4
5000 serisi: hat-6 ve 9
6000 serisi: hat-9
7000 serisi: hat-10
8000 serisi: hat-8, 11 ve 12
8400 serisi: hat-6
9000 serisi: hat-7 ve 10

özellikle çok yoğun saatlerde farklı hatlardaki vagonlar yoğunluk yaşanan hatlara kaydırılabilmektedir. moncloa istasyonunda hat-6 bünyesinde kullanılamayacak olan 7000 ve 9000 serisi trenlerin kullanılmasına çalışılmasından dolayı bazı kazalar yaşanmıştır. önceden kullanımda olan 300 ve 1000 serisi trenler elden geçirilerek hatların bakımında kullanılmaktadır. madrid metrosu bünyesindeki trenlerin çoğu i̇spanyol caf şirketi tarafından üretilmiştir. 7000 ve 9000 serileri i̇talyan ansaldobreda şirketi tarafından üretilmiştir. tramvaylar alstom tarafından üretilmiştir.

erişim 
madrid metrosunda tüm istasyonlar engelli yurttaşlar için erişim sağlayamamaktadır. son dönemde özellikle yeni inşa edilen hatlarda engelliler için olanakların yaratılması ve eski istasyonların revize edilmesi sonucu gelişme sağlanmıştır. engelliler için en zorlu hatlar sırasıyla 5, 4, 9, 2 ve 1 numaralı hatlardır. en rahat ulaşım sunan hatlar ise sırasıyla 3, 8, 12 ve 11 numaralı hatlardır.

i̇letişim kısıtları 
2012 yılı şubat ayı itibarıyla madrid metrosunda 124 istasyonda cep telefonu iletişimi sağlanabilmektedir

aşağıdaki istasyonlarda cep telefonu iletişimi sağlanabilmektedir:
: chamartín, plaza de castilla, valdeacederas, tetuán, estrecho, alvarado, cuatro caminos, ríos rosas, iglesia, bilbao, tribunal, gran vía, sol, tirso de molina, antón martín, atocha, atocha renfe, menéndez pelayo ve pacífico.
: ventas, manuel becerra, goya, sol, ópera, santo domingo, noviciado, san bernardo ve cuatro caminos.
: moncloa, argüelles, ventura rodríguez, plaza de españa, callao, sol, lavapiés, embajadores, palos de la frontera, delicias ve legazpi.
: argüelles, san bernardo, bilbao, alonso martínez, goya, lista, diego de león, avenida de américa ve mar de cristal.
: empalme, aluche, eugenia de montijo, carabanchel, vista alegre, oporto, urgel, marqués de vadillo, pirámides, acacias, puerta de toledo, latina, ópera, callao, gran vía, chueca, alonso martínez, rubén darío, núñez de balboa, diego de león, ventas, el carmen, quintana, pueblo nuevo ve ciudad lineal.
: oporto, legazpi, arganzuela-planetario, méndez álvaro, pacífico, conde de casal, sainz de baranda, o'donnell, manuel becerra, diego de león, avenida de américa, república argentina, nuevos ministerios, cuatro caminos, guzmán el bueno, metropolitano, ciudad universitaria, moncloa, argüelles ve príncipe pío.
: pueblo nuevo, avenida de américa, gregorio marañón ve guzmán el bueno.
: tüm hat
: plaza de castilla, duque de pastrana, pío xii, colombia, concha espina, cruz del rayo, avenida de américa, núñez de balboa ve sainz de baranda.
: chamartín, plaza de castilla, cuzco, santiago bernabéu, nuevos ministerios, gregorio marañón, alonso martínez, tribunal, plaza de españa, príncipe pío, lago ve batán.
: getafe central.
: tüm hat

i̇şletim ve hizmetler

saatler 
tüm metro hattı sabah 06.05 ila 01.33 arasında açıktır. buna istisna olan 9 numaralı hat pazar-perşembe günleri gece 23.00'e, cuma-cumartesi günleri ise gece 24.00'e kadar açıktır. 7 numaralı hatta ise pitis istasyonu 06.35-22.10 arası açıktır. metronun geliş sıklığı yoğun dönemlerde 2-4 dakikada bir, diğer saatlerde 4-7 dakikada bir şeklindedir.

tarifeler 
madrid metrosunda ücret tarifesi kullanım sayısı ve hatlara göre aşağıdaki şekilde değişebilmektedir:

sendikal yapı 
madrid metrosunda çalışan yaklaşık 7 bin işçi comité de empresa adı verilen komitede temsil edilir. toplam 35 delegeden oluşan komitede hareket memurluğu, teknik bakım ve yönetim kısımlarındaki teknik elemena ve düz işçiler temsil edilir. son sendika seçimlerinde ortaya çıkan komite yapısı şu şekildedir:

ödüller 
madrid metrosu tarihinde çok sayıda ödüle layık görülmüştür. bunlardan bazıları şunlardır:
2011 ulusal pazarlama ödülü
2011 metrorail ödülü
2011 san fernando güzel sanatlar akademisi onur ödülü

kaynakça

ayrıca bakınız 
metro

dış bağlantılar 
madrid metrosu resmî sitesi  5 nisan 2012 tarihinde erişilmiştir
madrid metrosunun 90 yılı el pais sitesi  16 nisan 2012 tarihinde erişilmiştir

konuyla ilgili yazılan eserler 

i̇spanya'daki metro ağları