Yarasa (operet)

yarasa (almanca: die fledermaus) johann strauss ii tarafından bestelenmiş bir viyana opereti janrında 3 perdelik almanca operettir.  eserin librettosu "carl haffner" ve "richard genée" tarafından hazırlanmıştır. operetin prömiyer temsili  5 nisan 1874de viyanada theater an der wien eserini bestesinin orkestra şefliği altında yapılmıştır. bu operet çok büyük bir ilgi görmüş ve dünyanın diğer opera evleri reperatuarları içinde devamlı bulunmuştur. türkiye'de ilk temsili ankara'da yapılmıştır. kuzey amerika'da sahnelenen 20 en popüler opera eseri listesinde 19'uncu sırada bulunmaktadır.

hazırlanışı 

yarasa eserinin orijinali alman oyun yazarı "julius roderich benedix" (1811–1873) tarafından hazırlanmış olan das gefängnis (hapishane) adlı hafif bir güldürü oyunudur. diğer bir kaynak da "henri meilhac" ve "ludovic halevy" tarafından fransızca olarak yazılmış bir vodvil oyunudur. bu eser ilk defa müziksiz oyun olarak almanca'ya carl haffner tarafından çevrildi ve viyana'da bu oyun sahnelendi. fakat bu oyunun dayandığı önemli bir kavram olan bir geceyarısı yemeği (reveillon), avusturya ve alman adetlerine uymadığı için pek seyirci kazanamadı. bu problem johann strauss'un liberettocusu tarafından avusturya geleneklerine uygun bir hale getirilmesi ve geceyarısı yemek partisinin bir viyana balosu ile değiştirilmesi ile bu oyunun johann starauss için bir liberettoya çevrilmesini çok daha uygun duruma getirmiştir. haffner'in almancaya tercümesi operet liberettosuna uyarlanması için richard genee'ye verilmişti. fakat eserin popüler olmasından sonra ortaya çıkan bir anlaşmazlık üzerine richard genee liberetto için yeniden aslından bir çeviri yaptığını iddia etmiş ve haffner ile hiçbir zaman hiçbir görüşme yapmadığını bildirmiştir.

roller

konu özeti

i. perde 
eisenstein'in apartman dairesinde

baron von eisenstein, genellikle avukatı olan dr. blind'in beceriksizliği dolayısıyla, bir devlet memuruna hakarette bulunduğu için 8 gün hapse mahkûm edilmiştir. eisenstain'in hizmetçisi olan adele, bir bale kumpanyasının üyesi olan kız kardeşi i̇da'den prens orlofski'in verdiği bir maskeli kıyafet balosuna davetiye alır. bu mektubun çok hasta olan teyzesinden geldiğini söyleyerek bir kısa müddet işinden ayrılma izini alır. (adele:  - "kızkardeşim ida bir mektup yazmış"). baron'un arkadaşı falke gelir ve baron'u da bu baloya davet eder (falke: "benimle soupe'''ye gel"). eisenstein, güya hapishaneye gitmek için, karısı rosalinde ve hizmetçisine elveda eder; fakat niyeti hapse girmeyi bir gün geciktirip o gün baloya gidip eğlenmektir. (tarzett: "canım! canım! sahiden çok üzgünüm").

eisentein evinden ayrıldıktan sonra karısı rosalinde'i, eskiden beri onun hayranı olmuş, şan öğretmeni alfred, ziyarete gelir ve ona serenat yapmaya baslar. (alfred:"kumru kaçmayı başardı").(perde finali içki içme şarkısı: "unutabilen mesut olur.")  hapishane müdürü, frank, rosalinde'nin kocasını hapishaneye götürmek üzere gelir ve evde onu alfred ile yalnız başına bulur. rosalinde frank gelince durumunu açıklama şarkısı söyler. (rosalinde:"gecenin çok geç saatinde benimle baş başa") rosalinde'nin bu zayıflığını ele vermemek için kendinin eisenstein olduğunu bildirir ve frank tarafından tutuklanıp götürülür. (frank: benim büyük kuş kafesim.")

 ii. perde villa orlofski'nin arkasında bir ufak yaz köşkündehemen anlaşılır ki, prens orlofski'nin de bilerek izini ile, falke bu baloyu ve davetleri baron eisentein'den geçen yılki hareketleri için öç almak icin bir tertip alma aleti olarak organize etmiştir. geçen kış eisenstein arkadaşı falke'yi bir maskeli balodan sonra yarasa kıyafetinde olarak sarhoş bir halde şehrin ortasında bırakmış ve falke herkesin alay konusu olmuştur. bu tertibin bir kısmı olarak falke frank, adele ve rosalinde'yi de bu maskeli kıyafet balosuna davet etmiştir. macar kontesi kılığında olan rosalinde bu kılığa uygun rol yapmaktadır. frank "şövalye chagrin" kılığında ve rolünde ve adele'de bir aktris giysili olup bir aktris rolü yapmaktadır.
 
balo eğlenceli olarak devam eder. (koro: ein souper heut uns wink - "bir souper önümüzde"). prens davetlilerini ağırlar (orlofski: "arkadaşlarımı davet etmeyi severim"). eisenstein adele'ye tanıştırılır. fakat kafası içkiden o kadar karışıktır ki onun neden gerçekten hizmetçisine çok benzediğini bir türlü kendine açıklayamaz. adele "adele'nin kahkaha atma şarkısı"nı söyler. (adele: mein herr marquis - "efendim markiz,")

sonra falke değişik kıyafetli maskeli rosalinde'yi eisenstein ile tanıştırır. çardaş: klänge der heimat - "yurdumdan sesler"). çiftin birbiriyle aşkane görüşüp kucaklaşmaları sırasında rosalinde kocasının cebinden kıymetli cep saatini çalmayı başarır. bunu yakın gelecekte kocasının kendine ihanet ettiğine dair suç delili olarak kullanmayı düşünmektedir (saat ikilisi: "gözlerim yakında sönükleşecek"). çok coşkulu bir perde finalinde davetliler eğlenmeye devam ederler. (i̇çki içme şarkısı: ("üzümden akan ateşten") sonra "ağabeylerim, erkek kardeşlerim ve kızkardeşlerim" ve final olarak bir vals ve bale parçası: "ne çok neşe, tam bir zevk gecesi")

 iii. perde hapishane müdürü frank'in idare odasındaertesi sabah bütün herkes kendini hapishanede bulunca kafalarındaki karışıklık daha artar. buna ek olarak gardiyan frosch'un hapishanenin müdürünün görevde olmadığını fırsat bularak epey alkol alıp ne yaptığını bilmemesi de eklenmiştir.

adele, chevalier chagrin'in desteğini sağlamıştır (adele: spiel' ich die unschuld vom lande - "eğer saf bir köylü kızı taklidi yaparsam"). alfred hapishaneden çıkabilmekten başka şey düşünmez olmuştur. eisenstein'in kurnazlıklarını çok iyi bilen rosalinde ise boşanma için dava açma kararına varmıştır. frank ise hala ayılmamıştır. frosch, adele ve kızkardeşi i̇da'yı birlikte bir hücreye kapatır.

bu karmaşıklığın ortasında falke baloda bulunan bütün davetlilerle birlikte hapishaneye gelir ve tüm olanların "yarasa"'dan öç alınmak için büyük bir tertip olduğunu itiraf eder. (terzett ve rosalinde, eisenstein, alfred: ich stehe voll zagen - "acayip bir serüven"). her şey uygun olarak kavga çıkmadan hal yoluna koyulur. eisensentein karısına ihanette bulunmasını aldığı çok alkolün tesiri olarak açıklar. orlofski adele'nin artistlik kariyerine destek vermeyi kabul eder. fakat eisenstein kendine önceden verilmiş olan hapis cezasının hepsini çekmek zorundadır. (finale: o fledermaus, o fledermaus - "yarasa, yarasa, en sonunda kurbanının kaçmasını sağladın.")

 eserdeki önemli müziksel parçalar 
 i. perde 
 introduktion: "täubchen, das entflattert ist"
 adele: "da schreibt meine schwester ida"
 adele ve duettino: "ach, ich darf nicht hin zu dir!"
 terzett: "nein, mit solchen advokaten"
 duett: "komm mit mir zum souper"
 terzett: "so muss allein ich bleiben"
 finale: "trinke, liebchen, trinke schnell"
 "ich höre stimmen!"
 "mein herr, was dächten sie von mir"
 "nein, nein, ich zweifle gar nicht mehr"
 couplet: "ich lade gern mir gäste ein"

 ii. perde 
 ensemble und couplet: "ach, meine herr'n und damen"
 "mein herr marquis"
 duett: "dieser anstand, so manierlich
 csárdás: "klänge der heimat"
 finale: "im feuerstrom der reben"
 "herr, chevalier, ich grüsse sie!"
 unter donner und blitz, polka, op.324	
 "genug damit, genug"

 iii. perde 
 "entr'acte"
 melodram  "ein fideles gefängnis" 
 couplets: "spiel' ich die unschuld vom lande"
 "ich stehe voll zagen"
 finale: "o fledermaus, o fledermaus"

 tek başına eser olarak yayinlanan parçalar 

johann strauss ii bu operet eserinde bulunan bazı melodi ve şarkıları ayrıca tek başına eser olarak da yayınlamıştır:

 fledermaus-polka, op.362
 fledermaus-quadrille, op.363
 tik-tak-polka, op.365
 an der moldau. polka, op.366
 du und du, op.367
 glucklich ist, wer vergißt, polka-mazur, op.368

 seçilme ses kayıtları 

 seçilme film ve video uyarmaları yarasa opereti birçok defa sinema ve videoya uyarlanmıştır.

 dipnotlar 

 ayrıca bakınız 
 operet
 johann strauss ii

 dış bağlantılar 
  i̇ngilizce wikipedia "die fledermaus" maddesi  (görülme tarihi:20.2.2009)
  yarasa (die fledermaus) operetinin almanca asıl metni ve i̇ngilizce çevirisi. almanca , (görülme tarihi:20.2.2009)
  die fledermaus operetinin librettosu (almanca)(görülme tarihi:20.2.2009)
  die fledermaus opereti kılavuzu (görülme tarihi:20.2.2009)
  lotte lehman "klänge der heimat: csàrdàs" ses kaydı (görülme tarihi:20.2.2009)
 [7]  die fledermaus (yarasa) şef partisyonu ve orkestra partileri
 warrack,john ve west,ewan (1992), the oxford dictionary of opera'',  isbn 0-19-869164-5 

operet
almanca operalar
johann strauss ii operetleri
1874 operaları