Ermenistan bayrağı

ermenistan bayrağı, takma adıyla üç renkli (), ermenistan'ın resmî bayrağıdır. kırmızı, mavi ve turuncu üç eşit genişlikli yatay şeritten oluşan bayrak 24 ağustos 1990'da ermenistan yüksek sovyet'i tarafından kabul edilmiş ve 15 haziran 2006'da ermenistan ulusal bayrağı kanunu ile ermenistan millî meclisi tarafından onaylanmıştır.

tarih boyunca ermenistan'ı simgeleyen bayraklar birçok kez değişmiştir. geçmişte ermenistan'da hüküm süren her bir hanedan ailesi kendi bayrağına sahip olduğu için genelde üzerlerinde farklı hayvan sembolleri bulunan bu bayraklar ermenistan'ı temsil etmiştir. bunun yanı sıra 20. yüzyılda sovyet egemenliği altında da birçok kez bayrak değişikliğine gidilmiştir.

ülkenin anayasasına göre bayraktaki kırmızı; dağlık ermenistan'ı, ermenilerin hayatta kalma mücadelesini ve hristiyan inancının korunmasını, mavi; ermenistan halkının barışçıl bir gökyüzü altında yaşama iradesini, turuncu ise ermenistan halkının yaratıcılığını ve çalışkan mizacını simgelemektedir.

simgesel anlamı 
ermenistan bayrağında bulunan renklerinin ne anlama geldiği ermenistan anayasası'nda şöyle belirtilmiştir:

tasarım 
ermenistan bayrağı kırmızı, mavi ve turuncu renkli, eşit genişlikli 3 yatay şeritten oluşur. dikdörtgen şeklindeki bayrağın boyutları 1:2 oranındadır.

ermenistan bayrak yasası'nda, bayrak tonları tanımlı olmadığı için gerek halk, gerek resmî kuruluşlar tarafından kullanılan bayrakların renkleri çeşitlilik gösterir. (bu sayfada bulunan, içinde ermenistan bayrağı olan çeşitli fotoğraflarda da bunun örnekleri görülebilir.) bunun bir sorun olduğu, bayrağın renk kodlarının resmen verilmesi gerektiği basında dile getirilmiştir. bayrağın yaygın kullanılan iki farklı versiyonu vardır. yaygın olan bayrakta daha parlak renkler kullanılırken daha az yaygın olan versiyonun renkleri daha sönüktür. aşağıdaki tabloda her iki bayrakta kullanılan rgb değerleri yaklaşık olarak verilmiştir.

2012 yılında national institute of standards (sarm), ermenistan bayrağının teknik bilgileri ve renkleri hakkında bilgi içeren bir şartname yayınladı.

tarihçe 

ermenistan bayrağının ilk örnekleri ile bugünkü bayrak arasında herhangi bir benzerlik yoktur. ermenistan'ı geçmişte temsil etmiş bayraklar genelde kartal, ejder başları ya da tanrıları temsil eden gizemli simgelerden oluşurdu. eski ermenistan bayrakları savaşlarda sopalara bağlanır ve orduya en önde eşlik ederdi. hristiyanlığın ermenistan kültüründe yayılması ile çok tanrılı inançtan sıyrılan her hanedan kendine yeni bayraklar hazırladı.

örneğin artaksiad'ı temsil eden, kırmızı zemin üzerinde ortada bir çiçek ve çiçeğin iki yanında birbirine bakan iki kartaldan oluşan bayraktı. 
 
hristiyanlığın kabulünden sonra ermeniler "haçvar" olarak adlandırdıkları, üzerinde altın sırmalı bir haç olan bayrağı (ermenice: var) kabul ettiler. ermeni apostolik kilisesi hristiyanlığın ilk asırlarında ikinci bir bayrak tasarımı seçmiştir, bunda mor bir zemin üzerinde eskisinden daha belirginleştirilmiş, altın sırmalı bir haç vardı.

arsak hanedanının çöküşünden sonra ermenistan'ın doğu tarafı, sasani kralları tarafından atanan, marzban adı verilen valiler tarafından yönetildi. marzbanlar ermeni derebeylerinin içişlerine karışmıyordu. sasanilerin ermenileri zerdüştçülüğe çevirmeye çalışınca ermeniler ayaklandılar, çarpışmalar sonunda dinî özgürlüklerini korumayı başardılar. 5. ile 7. yüzyıl arasındaki bu marzbanlık döneminde üzeri haçlı bir bayrak ermenilerin sasanilere karşı isyanının birleştirici sembolü oldu.

tarihî verilere göre marzbanlık dönemindeki prensliklerden olan mamikonyan hanedanının bayrağının iki versiyonu vardır, birinde pençelerinde bir hayvan tutan, çift başlı bir kartal vardır. i̇kincisinde pençelerinde bir yay tutan kartal vardır. bayrağın kırmızı olduğu bilinmektedir.

marzbanlık dönemi ermenistan'ın 7. yüzyılda araplar tarafından fethiyle sona erdi. araplara karşı mücadelelerde güçlenen bir hanedan, bagratuniler (bagratuni hanedanı) oldu. bunların bayrağında, pençesinde koyun tutan bir kartal vardı. 

ii. levon, kilikya kralı olarak papa iii. celestine tarafından 1197'de tasdik edildiğinde krallığı için kendisine roma'dan bir bayrak gönderildi. bayrakta ayakta duran kırmızı bir aslan bulunmaktaydı. orta çağ'daki kilikya'nın da bayrakları vardı, bunlar üzerinde haçlar olan mor bayraklar olarak tarif edilir, bu tariflere dayanan bazı çizimler mevcuttur ama tarihî doğrulukları şüphelidir. bu bayrakları gösteren resimler günümüze kalmamıştır.
 
lüzinyanlar, kilikya'yı işgal edip oraya yerleşen bir hanedandı. lüzinyan hanedanın kraliyet bayrağı beyaz-kırmızı-mavi-sarı olarak tarif edilir.

1706'de ermeni millî özgürlük hareketinin başı olan melik i̇srael ori (1658-1711) batılı devletlerden destek istemek için amsterdam'a gittiğinde orada ermeni bağımsızlık hareketının bayrağını göstermiştir. bu bayrak lüzinyanlıların kırmızı-mavi-sarı-beyaz bayrağına benzemekte ama bir takım eklemelere sahipti. üzerindeki iki kılıç, ermenilerin osmanlılar ve safevilere karşı özgürlük mücadeleleri temsil etmekte, 11 adet yıldız ise ortak bir mücadele için 1699'da karabağ'da yapılmış gizli bir toplantıya katılmış olan ermeni meliklerini temsil etmektedir. bu toplantıda melikler hep birlikte avrupa güçlerinden yardım istemeye karar vermişlerdir. bu bayrak bilinen ilk milliyetçi ermeni bayrağıdır.

rus egemenliği sırasında ermenistan için bir bayrak yoktu.

ermenistan sovyet sosyalist cumhuriyeti 
federal devlet dağıldıktan sonra sovyet rusya egemenliği altında bu sefer ermenistan sovyet sosyalist cumhuriyeti adı altında kurulan ermeni devleti 1936 yılında ilk kez bayrağını açıkladı. sovyetler birliği'nin bayrağına oldukça benzeyen bu bayrağın sol üst köşesinde yıldız ile çekiç-orak simgesi, onun altında ermenice sans serif yazı stilinde ermenice ermenistan sovyet sosyalist cumhuriyeti demek olan haygagan horhurtayin sodzialistakan hanrabedutyunun baş harfleri olan hhsh bulunuyordu. bu harfler, devletin ana dilinin batı ermeni şivesinden doğu şivesine geçirilmesi nedeniyle devlet adının da hayastani sovetakan sotsialistikakan respublika olarak değişmesinden dolayı bir kez daha değişerek hssr oldu. 1952 yılında tasarlanan bu bayrakta harfler tamamen kaldırıldı ve onların yerine mavi bir çizgi eklendi. bu bayrak sovyetler birliği'nden bağımsızlık alınana kadar kullanıldı. bağımsızlık alındıktan sonra sscb'ye girmeden önce kabul edilmiş olan kırmızı - mavi - turuncu renkli, bugün hâlâ kullanımda olan bayrak kabul edildi.

milliyetçi duyguların yükselmekte olduğu mayıs 1988'de, ermenistan'ın yeni komünist parti başkanı, ermenistan demokratik cumhuriyeti'nin yasaklanmış üç renkli bayrağının 60 yıl sonra ilk defa erivan'da yeniden dalgalanmasına izin verdi. bir yıl sonra, dağlık karabağ temalı bir mitingde üç renkli bayrak kullanılınca, parti başkanı bayrağın resmen kabulu için talepte bulundu. 23 ağustos 1990'da, ermenistan yüce sovyeti cumhuriyetin bağımsızlığını ilan edip ülkeyi ermenistan cumhuriyeti olarak ilan etmesinin ardından, 24 ağustos'ta yeni bayrak da resmileşti. bir yıl sonra, 21 eylül 1991'de düzenlenen referandumla ermenistan'ın sscb'den resmen bağımsızlığı kesinleşti. 15 ocak 2006'da ermenistan cumhuriyeti'nin bayrak yasası kabul edildi.

i̇lgili yasalar 

ermenistan cumhuriyeti anayasası bayrağı eşit genişlik ve yükseklikte yukarıda kırmızı, ortada mavi, altta turuncu olmak üzere üç yatay şeritten oluşmuş olarak tanımlar. bayrak ile ilgili ayrıntıları kanunlara bırakır. bu ayrıntılar ermenistan cumhuriyeti bayrak yasası'nda ve diğer yasalarda düzenlenmiştir.

bayrak yasası 
ermenistan cumhuriyeti bayrak yasası 25 haziran 2006'da yürürlüğe girmiştir. bu kanun ile, ülkenin bağımsızlığından önce geçmiş olan 1990 tarihli bayrak kanunu yürürlükten kalktı. 2008'de kanuna bazı eklemeler yapılmıştır. kanun, bayrağın kullanımı ile ilgili aşağıdaki iki bölümde belirtilen kuralları sıralar.

bulunması gereken yerler 
bayrak yasası, ermenistan bayrağın hangi resmi binalarda bulunması gerektiğini belirtir. bunlar başta cumhurbaşkanlığı köşkü, parlamento, millet meclisi, anayasa mahkemesi, ermenistan merkez bankası, cumhuriyet savcısı bürosu olmak üzere ayrıntılı şekilde verilmiş çeşitli devlet daireleridir. bunlara ilaveten yabancı devletlerin ermenistan'daki yapılarında da, uluslararası haklar ve normlar ile diplomatik protokoller çerçevesinde bulunmalıdır. bayrak, ayrıca kanunda belirtilen belli binaların içinde de bulunmalıdır. ermenistan cumhurbaşkanının ikametgâhında, parlamentoda, hükûmet dairelerinde, mahkemelerde, merkez seçim komisyonunda ve kanunda ayrıntılı belirtilmiş diğer çeşitli devlet dairelerinin salonlarında veya girişlerinde bayrak bulunmalıdır.

bunlara ilaveten bayrak başka mekanlarda, binalarda, inşaat yerlerinde ve evlerde de bulunabilir. bayrak resmi taşıtlarda, ayrıca yabancı ülkelerdeki resmi ermenistan temsilciliklerinin arabalarında bulunabilir.
bu kanunda belirtilen durumlar dışında ermenistan bayrağının kullanımı ermenistan cumhuriyeti hükûmeti tarafından belirlenir.

protokoller 
bayrak yasası'nda, ermenistan bayrağın kullanımı ile ilgili olarak aşağıdaki hususlara değinilir.
 
bayrağın çekilmesi, indirilmesi ve taşınması ile ilgili protokol, ermenistan cumhuriyeti hükûmeti tarafından belirlenir.

bayrağın yüksekliğinin genişliğine oranı 1:2'dir, bu oran muhafaza edilmek şartıyla bayrak daha küçük veya büyük olabilir. bayrak çekildiğinde gönderin sonuna kadar çekilmeli, temiz ve solmamış olmalıdır. bayrağın alt kısmı yerden en az 2,5 metre yüksekte bulunmalıdır. bayrak uzunluğunun bayrak direğine olan oranı 1:1,7'den az olamaz. bayrağın diklemesine asılması gereken durumlarda bayrak saat yönünün tersine 90 derece döndürülmelidir ki renklerin sırası soldan sağa kırmızı, mavi ve turuncu olsun. gün batımından sonra bayrak aydınlatılmalıdır.

resmî matem günlerinde ve törenlerinde bayrak yarıya indirilir. bayrağın tepesine bayrağın genişliği kadar uzunlukta bir siyah kurdele eklenmelidir. ermenistan cumhuriyeti hükûmeti tarafından belirlenen durumlarda ölen vatandaşlar için düzenlenen askerî törenlerde, ölen kişinin bedeni ve tabutu ermenistan bayrağına sarılır. definden önce ölenin ailesine ermenistan bayrağı sunulur.

anayasada veya kanunlarda tanımlanmış mevkilere gelen kişilerin yemin törenleri ermenistan bayrağı altında yapılır.

ermenistan topraklarında başka bir ülkenin bayrağı ile ermenistan bayrağının beraber çekilmesini gerektiren durumlarda, ermenistan bayrağı, binanın (binaya bakarken) sol tarafında bulunmalıdır. eğer çekilecek bayrak sayısı tek sayılı ise, ermenistan bayrağı ortada bulunmalıdır. eğer çift sayıda bayrak çekilecekse, ermenistan bayrağı ortanın solunda bulunmalıdır. eğer ermenistan bayrağı başka ülkelerin bayrakları ile aynı anda çekilecekse diğer ülkelerin bayrakları ermenistan bayrağından daha büyük olamaz.

ermenistan cumhuriyeti'nin sivil toplum örgütleri ve diğer örgütlerinin bayrakları ermenistan bayrağından farklı olmalıdır.

hükûmetin izin verdiği askerî birliklerde, ayrıca tören ve özel olaylarda (askerî yürüyüşler, millî bayramlar, yemin törenler gibi) bayrak bulunur. ermenistan silahlı kuvvetler kanununa göre, bir askerî birliğin bayrağının indirilmesi gereken olağanüstü durumlarda ermenistan cumhuriyeti'nin bayrağı da indirilir.

kanunun ekinde ermenistan cumhuriyet bayrağının renkli bir resmi bulunmaktadır ama renklerin tonlarını belirten pantone veya rgb renk kodları belirtilmemiştir.

diğer yasalar 

ermenistan'ın diğer çeşitli yasaları bayrakla ilgili ek kurallar belirtir.

ermenistan armasındaki renkler bayraktaki renkleri temsil eder. bayrağın çekildiği resmi olaylarda, askerî törenlerde, millî marş söylenir. askerî birliklerde sabah bayrak çekildiğinde ve akşam indirildiğinde millî marş söylenir. millî marş söylenirken bayrağa dönülür, erkekler şapkalarını çıkarır. ermenistan bayrağı, telif hakkı koruması altında değildir.

bayrağa (veya diğer ermenistan cumhuriyeti devlet sembollerine) saygısızlık 2 yıla kadar kamu için çalışma, 1-3 ay tutuklanma veya 1 yıla kadar hapis ile cezalandırılabilir. bir reklam eğer ermenistan bayrağı gibi devlet sembollerinden birini küçültürse ve ona saygısızlık ederse bu reklam yasaklanır. seçim kanununa göre siyasi kampanya afişlerinde ermenistan bayrağı veya armasının gösterimi yasaktır.

ceza kanuna göre ermenistan bayrağını veya kimliğini taşıyan bir gemi veya uçakta suç işleyen kişi, suç nerede işlenirse işlensin, ermenistan ceza kanunu'na göre takip edilir.

yerel yönetim kanuna göre yerel yönetim idaresini binasında ermenistan bayrağı bulunmalıdır. ceza yasası'na göre mahkeme binalarında, mahkeme salonlarında ve her hakimin çalışma odasında masasının yanında bayrak olacaktır. anayasa mahkemesinde bayrak çekili olacaktır. duruşma salonunda bayrak olacaktır.

millî bayrak, bayrak direğinin en tepesinde olmalıdır, altında bir eyalet bayrağı, askerî bayrak ve sonra herhangi başka bir bayrak olabilir. ermenistan bayrağı başka bir ülkenin bayrağı ile aynı direkte bulunamaz. bayrak yerde sürüklenemez, kırmızı şeridi her zaman yukarıda olmalıdır. bayrağın başaşağı asılı olabileceği tek durum, sıkıntı halinde, yani yardım gerektiğini belirtmek içindir. bayrak artık kullanılmaya uygun olmadığı zaman görünmez bir yerde yakılabilir.

kültürel etkisi

ermenistan bayrağı günü 
i̇lk ermenistan bayrağı günü 15 haziran 2010'da erivan'da kutlandı. 15 haziran, ermeni bayrağını resmileştiren yasanın 2006'da yürürlüğe girdiği gündür.

i̇lişkili bayraklar 
kendi içinde bağımsızlığını ilân etmiş olan dağlık karabağ (veya ermenilerin verdiği ad ile arsah), 2 haziran 1992 tarihinde kendi bayrağını oluşturdu. bu bayrakta, ermenistan'ın bugün kullanımda bulunan üç renkli bayrağı üzerine, bayrağın sağ köşelerinden başlayarak aşağı inen, bayrağın mavi şeridinde birleşen, beş basamaklı halı deseni şeklinde bir figür eklenmiştir.  bu tasarım, arsah'ın ermenistan'dan bugünkü ayrılığını ve karabağ ermenilerinin onun bir gün ermenistan'a bağlanması umudunu temsil eder. bayrağın oranı, ermenistan bayrağında olduğu gibi 1:2'dir.

erivan bayrağı beyaz zemin üzerinde erivan arması (asa tutan aslan) ve onu çevreleyen 12 üçgenden oluşur. bu üçgenler ermenistan'ın geçmiş 12 başkentini temsil eder. armanın turuncu ve mavisi ve etrafındaki üçgenlerin kırmızısı ermenistan bayrağının renkleridir. bayrağın tasarımı 27 eylül 2004'te onaylanmıştır.

ermenistan bayrağı, 2000 yılında kabul edilen pan-ermeni oyunları bayrağının tasarımına ilham kaynağı olmuştur. açık mavi renk zeminli bu bayrağın ortasında, olimpik halkalar gibi, birbiriyle kaynaşmış altı halka bulunmaktadır. ermenistanı temsil eden altıncı halka turuncudur ve kırmızı ve mavi halkalara bağlıdır. halkaların üzerinde ermenistan renklerinden oluşmuş bir meşale vardır.

rusya'nın rostov oblastındaki miyanikovskyi rayonunun %60 oranında ermeni kökenlidir. bu ermeniler 18. yüzyılda kırım'dan göç etmişlerdir. bu rayon 1998'de ermenistan bayrağına benzeyen bir bayrak kabul etmiştir. ermenistan bayrağındaki gibi kırmızı-mavi-turuncu yatay şeritlere ek olarak bayrağın sol tarafında beyaz bir dikey şerit vardır.

ulusal marşta 
bayrak ile ilgili sözler ermenistan'ın ulusal marşı mer hayrenik'de de geçer. marşın ikinci ve üçüncü kıt'aları tamamen bayrak ile ilgilidir;

galeri

ayrıca bakınız 
 ermenistan bayrakları listesi

kaynakça

dış bağlantılar 

 ermenistan bayrağı 
 the evolution of the armenian flag 
 ermenistan bayrakları 
 armenica.org 

ermenistan'ın ulusal sembolleri
ulusal bayraklar
ermenistan bayrakları
avrupa bayrakları
asya bayrakları