Uğurköy, Borçka

uğurköy (gürcüce: აკრია; translit.: "ak'ria"), artvin ilinin borçka ilçesine bağlı bir köydür. köyün eski adı akria'dır. tarihsel maçaheli bölgesinin türkiye tarafında kalan köylerinden biridir.

köyün eski adı
tarihsel olarak bir gürcü yerleşimi olan ve bugün uğurköy adını taşıyan köyün bilinen en eski adı akria’dir. gürcüce akria (აკრია) biçiminde yazılan bu ad, türkçe kaynaklarda akriya olarak geçer. nitekim muvahhid zeki, 1927’de yayımlanan artvin vilayeti hakkında malumatı umumiye adlı osmanlıca kitapta köyün eski adını akriya (اقريا) olarak yazmıştır. 19. yüzyılın son çeyreğinde bölgeyi ele geçiren ruslar ise, 1886 yılı nüfus sayımında köyün adını gürcüce yazılışına uygun biçimde akria (акриа) olarak kaydetmiştir. bu tarihten yaklaşık yedi yıl sonra maçaheli bölgesini dolaşan gürcü tarihçi köyün adını akria olarak değil akrieli (აკრიელი) biçiminde yazmıştır.

köyün adı, 1925’te uğur olarak değiştirilmiş olmasına rağmen dahiliye vekaleti’nin 1933'te yayımladığı köylerimiz adlı kitapta adı akriya olarak verilmiştir.

coğrafya 
köy, artvin il merkezine 92 km, borçka ilçe merkezine 60 km uzaklıktadır. uğurköy endemik flora ve faunaya sahip doğasıyla da bilinmektedir.

demografi
tarihsel gürcistan’ın önemli tarihsel bölgelerinden biri olan maçaheli’de kadın ve erkeğin birlikte sayıldığı ilk nüfus tespiti rus idaresi sırasında yapıldı. 1886 yılında yapılan bu sayıma göre akria’da 113 kişi yaşıyor ve bu nüfusun tamamı gürcülerden oluşuyordu. bu tarihte akria, aşağı acara kazasına (uçastok) bağlı zeda-hertvisi nahiyesinin köylerinden biriydi. tamamı gürcülerden oluşan bu nahiyenin bugün türkiye tarafında kalan köylerinin toplam nüfusu 712 kişiden oluşuyordu ve bu nüfusun yaklaşık % 16’sı akria’da yaşıyordu.

türkiye sınırları içinde kalmasından bir yıl sonra, 1922 yılında nüfus cetveline göre akria'nın nüfusu 29 hanede yaşayan 247 kişiden oluşuyordu. hane başına ortalama 8,5 kişi düşmesi, mindieti’de olduğu gibi köydeki ailelerin kalabalık bir nüfusa sahip olduğunu göstermektedir. öte yandan 1886 yılından itibaren nüfusun iki katından fazla artış göstermesi, bu tarihten sonra köyden osmanlı ülkesine göçün olmadığına işaret etmektedir.

akria’nın adının uğur olarak değiştirilmesinden sonra, 1926 yılında yapılan nüfus sayımında köyde hane sayısı 33’e,  nüfus da 264 kişiye ulaşmıştı. bu nüfusun 131’i kadın, 133’ü erkekti. bu tarihte hane başına ortalama 8 kişi düşmesi, akria’nın kalabalık aile olarak yaşama geleneğine sahip olduğunu göstermektedir. ancak bunun başka bir açıklaması, yoksulluk ve ekilebilir arazilerin sınırlı olması nedeniyle ailelerin bölünmeme yolunu seçmiş olması da  olabilir.

son tespitlere göre uğurköy’de 138'i erkek ve 115'ü kadın olmak üzere 253 kişi yaşamaktadır. yaklaşık 90 yıl öncesine göre bile nüfusun azalmış olması köyden kente göçün bir sonucu olabilir.

tarihçe
akria, tarihsel acara bölgesinin tao-klarceti'de kalan kısmında yer alan yerleşimlerden biridir. akria’nın içinde yer aldığı maçaheli bölgesini osmanlı devleti 16. yüzyılda  ele geçirdiğinde miçihiani adını taşıyordu. erken orta çağda gürcü krallığı döneminde akria köyü, gürcü ortodoks kilisesi’nin piskoposluklarından biri olan tbeti piskoposluğu sınırları içinde kalıyordu. tbetis sulta matiane (12-16. yüzyıl) adlı elyazmasında köyün adı ve bu köyden tbeti kilisesi’ne bağış yapmış kişi olarak nana adı ve guianeti soyadı geçer.<ref>{{web kaynağı |url=https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/200401 |başlık=sulta matiane (tbeti manastırı bağışçı kayıtları), (yayıma hazırlayan) tina enukidze, tiflis, 1977, s. 60, 112. |erişimtarihi=26 kasım 2022 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20221126192351/https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/200401 |arşivtarihi=26 kasım 2022 |ölüurl=hayır }}</ref> geç orta çağda samtshe-saatabago’nun (1268-1625) idaresi altındayken, 16. yüzyılın ikinci yarısından osmanlı egemenliğine girdi ve çıldır eyaleti sınırları içinde kaldı.

yaklaşık üç yüzyıl osmanlı idaresinde kalan akria’yı 1877-1878 osmanlı-rus savaşı’nda ruslar ele geçirdi. bu savaştan yaklaşık sekiz yıl sonra, 1886 tarihinde yapılan nüfus sayımına göre akria batum sancağının (okrug) aşağı acara kazasına (uçastok) bağlı bir köydü. aşağı acara kazasına bağlı zeda-hertvisi nahiyesinde yer alıyordu. bu nahiyenin bugün türkiye'de bulunan kısmında akria’nın dışında mindieti (миндиэти), efrat / eprat (ефрат / эпрат), zed-vake (зед-ваке), kvabistavi (вабис-тави) ve zeda-hertvisi (зеда-хертвиси) köyleri yer alıyordu.

akria, i. dünya savaşı’nın sonlarına doğru rus ordusunun bölgeden çekilmesinin ardından, 1918-1921 arasında bağımsız olan gürcistan sınırları içinde kaldı. 1921’de kızıl ordu'nun gürcistan'ı işgali sırasında türk birlikleri  de ardahan, artvin ve batum bölgelerini işgal etti. ankara hükümeti'nin 16 mart 1921'de sovyet rusya'yla imzaladığı moskova antlaşması’yla akria’nın da içinde yer aldığı artvin ve ardahan türkiye’ye bırakıldı.

akria, türkiye'ye sınırları içinde kalmasından bir yıl sonra, 1922 tarihli nüfus cetveline göre artvin vilayetinin borçka kazasına bağlı maçaheli nahiyesi sınırları içinde yer alıyordu. akria’nın adı 1925’te uğur (daha sonra uğurköy) olarak değiştirildi. bununla birlikte akria (akriya) adı halk arasında bugün de kullanılmaktadır. 1926 nüfus sayımında akria artvin vilayeti merkez kazasına bağlı maçaheli nahiyesinin bir köyüydü. akria 1928 tarihli  son teşkilat-i mülkiyede köylerimizin adları adlı osmanlıca yayında uğur adıyla yer almasına karşın, dahiliye vekaleti'nin 1933’te yayımladığı köylerimiz'' adlı yayında çoruh vilayetinin borçka kazasının bir köyü olarak akriya adıyla kaydedilmiştir.

osmanlı devleti ele geçirmeden önce inşa edilmiş olan akria kilisesi, tek nefli bir yapı olup günümüze büyük ölçüde sağlam ulaşmıştır.

kaynakça

dış bağlantılar 
 macahel.com
 macahelbizimdir.org 
 macahel vakfı
 camili köyler birliği
 macaheli net

artvin tarihi
tao-klarceti
borçka belde ve köyleri