Taurus (takımyıldız)

taurus ya da boğa takımyıldızı (sembolü: ), zodyak kuşağı takımyıldızlarından biridir. "taurus" adı latincede         "boğa" anlamına gelir. boğa, kuzey yarımkürede çıplak gözle dahi seçilebilecek kadar göze çarpan bir takımyıldızdır. batısında "koç", doğusunda "i̇kizler", kuzeyinde "kahraman" ve "arabacı", güneydoğusunda "avcı", güneyinde "irmak" ve güneybatısında "balina" takımyıldızlarıyla çevrilidir.

özellikleri 
bu takımyıldızın en parlak yıldızı, turuncu renkli k5 iii sınıfından bir dev yıldız olan aldebaran'dır. bu isim, arapça'da "takip eden, müteâkip" anlamına gelen sözcükten yerleşmiştir. boğa'nın yüzünü v ya da a şeklinde görülebilecek bir yıldız deseni şekillendirir. yüzün ana hatlarını, "büyük ayı" hareketli grubundan sonra belirgin en yakın yıldız kümesi olan hyades'in parlak üyeleri belirler.

bu tasvirde aldebaran, boğanın "avcıya (orion, güneydoğusunda uzanan takımyıldız) tehditkâr biçimde ters ters bakan" kan çanağına dönmüş gözünü oluşturur.

boğa takımyıldızı bölgesinin kuzeydoğusunda kalan çeyreğinde, en bilinen açık kümelerden olan ve çıplak gözle kolayca seçilebilen pleiades açık kümesi bulunur. bu kümenin en belirgin yedi yıldızı, en az altıncı kadirdendir, bu yüzden "yedi kızkardeşler" ve yalnızca türkçede "yedi kandilli süreyyâ" olarak da bilinir. ne var ki, küçük bir teleskopla dahi bu kümenin yediden çok daha fazla yıldızı görülebilir. aldebaran, gökkürenin hareketi esnasında gökyüzünde pleiades'i izliyor olmasından ötürü "takip eden" anlamındaki adını almıştır.

batısında boğa'nın boynuzları, birbirinden 8° ayrık iki yıldız sistemi beta (β) tauri ve zeta (ζ) tauri tarafından oluşturulur. beta tauri beyaz, b7 iii sınıfından dev bir yıldızdır. el nath olarak da bilinir. bu sözcük arapça'da "toslamak" anlamına gelir. takımyıldızdaki en parlak ikinci yıldızdır ve arabacı takımyıldızıyla boğa takımyıldızının sınırındadır. zeta tauri 133 günde bir yörüngesini tamamlayan bir tutulan çift yıldızdır.

ζ tau yıldızının bir derece kadar kuzeybatısında bir süpernova kalıntısı olan yengeç bulutsusu (m1) bulunur. bu genişleyen bulutsu, 4 temmuz 1054 tarihinde dünya'dan gözlenmiş bir tip ii süpernova patlaması sonucu oluşmuştur. bu patlama, çinlilere ait tarihi yazıtlarda da belirtildiği gibi, gündüz boyunca da görülebilecek kadar parlaktı. süpernova en parlak zamanında -4 kadire ulaşmıştır fakat günümüzde bulutsunun parlaklığı 8.4 kadirdir ve gözlemek için bir teleskop gerekmektedir.

taurus en iyi kasım - mart arası gökyüzünde görülebilir.

tarihi ve mitolojisi 

bu takımyıldızın boğayla ilişkilendirilmesi çok eskilere dayanmaktadır. bakır çağında bu şekilde ilişkilendirildiği kesin olarak bilinmesine rağmen, bazı âlimler, bu ilişkilendirmenin yontma taş devri'nin sonlarına dayandırılabileceğini de söylüyorlar.

münih üniversitesi'nden michael rappenglück, lascaux'deki (yaklaşık olarak m.ö. 15.000 yılından kalma) mağaralardaki boğalar salonu'ndaki bir mağara resminde, boğa'nın bir pleiades tasviriyle birlikte yer aldığını düşünmektedir. ne var ki bu iddialar geniş çaplı olarak kabul edilmiş değildir.

boğa, bakır çağı ve erken tunç çağı'nda, ilkbahar ılım noktasını işaret etmiştir. m.ö. 23'üncü yüzyıl yakınlarında pleiades, gökyüzünde güneşe en çok ilkbahar ılımında yaklaşıyordu. babil astronomisinde, bu takımyıldız mul.apin'de gu4.an.na, "cennetin (göklerin) boğası" olarak adlandırılmıştır. akatça'da adı shũr olarak geçer. yunan mitolojisinde boğa, efsanevî fenikeli prenses europa'yı kaçırmak için büyüleyici bir boğa şeklini almış zeus ile ilişkilendirilir.

kaynakça

kaynakça
 ian ridpath ve wil tirion (2007). stars and planets guide, collins, london. isbn 978-0007251209. princeton university press, princeton. isbn 978-0691135564.
 i̇ngilizce vikipedi'deki taurus maddesinin 22 temmuz 2009, 03:33 tarihli sürümü

dış bağlantılar 
 the deep photographic guide to the constellations: taurus 
 bbc article on the possibility of taurus being represented in lascaux 
 star tales – taurus

ayrıca bakınız