Novarupta

novarupta (rusça: вулкан новарупта), abd'nin alaska eyaletinin güneybatısında ve alaska yarımadası üzerinde bulunan bir aktif yanardağdır.

tarihçe 

novarupta dağı çok volkanik faaliyet görülen alaska yarımadası'nda katmai dağı yakınlarında 6 haziran 1912'de ortaya çıkan çok şiddetli patlamalar ve volkanik püskürmeler ile ilk defa ortaya çıkmıştır. bu yeni yanardağ (0-7 arasında ölçülen) "volkan patlama endeksi" ile 6 şiddette olarak ölçülmüştür. i̇lk 60 saatlik patlama ve püskürmede  13 ile 15 km³ magmayı yeryüzüne çıkartmıştır, bu magmanın 17 km³ kısmı havaya püsküren maddeler halinde ve satıhta 11 km³ hacmi tufa, kul akışı seklinde olmuştur. yeni ortaya çıkan novarupta dağı'ndaki bu 1912 tarihli büyük patlama ve püskürmeden daha fazla faaliyet gösteren yanardağlar 19. yüzyılda (150 km³ ile) 1815'de endonezya "küçük sunda adaları"ndaki tambora yanardağı patlaması, (20 3 ile) endonezya'da krakatoa patlaması ve 20. yüzyılda 1991'de (11 3  filipinler'de pinatubo dağı püskürmesidir. novarupta dağı patlaması 20. yüzyılda büyük patlamalardan olan 1980 st. helens dağı patlamasından 80 daha şiddetli olmuştur.

bu kadar büyük miktarda magmanın katmai dağı altından çekilip yeryüzüne çıkması 2 km genişlikte huni şekilli bir yanardağ bacasının ortaya çıkmasına; katmai dağı zirvesinin çökmesine ve 600 m derinlikte, 3kmx4km büyüklükte bir kalderanın ortaya çıkmasına neden olmuştur. püskürme bir lav kubbesinin çıkıp bacayı kapatması ile son bulmuştur. bu 90 m yükseklikteki ve 360 m genişlikteki kubbe ve ortaya çıkan kaldera yeni novarupta dağı olmuştur.

bu 1912 yılı patlama ve püskürmenin gayet büyük ve şiddetli olmasına rağmen bulunduğu mevkiin gayet ıssız ve insan nüfusundan hemen hemen yoksun olması nedeniyle bu patlama için doğrudan doğruya  insan zayiatı sıfır olmuştur.

coğrafya 

novarupta dağı anchorage'şehrinin 432 km güneybatısındadır. alaska yarımadası üzerinde bulunan diğer yanardağlardan katmai dağı'nın batısında ve trident dağı'nın kuzey-kuzey-batısındadır. katmai dağı ulusal parkı içinde bulunan on bin duman vadisi bu yanardağın 1912'de ortaya çıkışı sırasında meydana gelmiştir.

günümüzde novarupta dağı 2 km derinlikte bir kaldera şeklinde olup ortasında bir lava kubbesi bulunmaktadır. bu lava kubbesi 400 m çapında ve 65 m yüksekliktedir. lava kubbesi lavlar ve volkan küllerinden oluşmuştur. dağın rakımı ise 841 m olmaktadır.

katmai dağı ulusal parkı 

novarupta dağı'nın 1912'de patlayıp, püskürüp yeni olarak ortaya çıkması dolayısı ile bu yeni dağın ve yanındaki volkanik bazı dağların ve yeni ortaya çıkan "ten thousanda smokes vadisi"nin korunması için 1918'de bu arazilerde bir "ulusal anıt" kurulmuştur. 1980'de bu korumalı araziler ve ek arazilerin statüsü katmai ulusal parkı ve koruma bölgesi'ne değiştirilmiştir ve bu ulusal parkın merkezi "king salmon" merkezinde kurulmuştur.

resimler

ayrıca bakınız 
 katmai dağı
 katmai ulusal parkı ve koruma bölgesi

kaynakça

dış bağlantılar 

 www.volcano.si.edu   "novarupta" - global volcanism program 
 geology.com, novarupta – topoğrafik haritalr ve açıklamalı uydu görüntüleri 
 alaska volkan gözlemevi: novarupta
 usgs photographic library – niovarupta:birleşik devletler jeolojik survey fotoları

alaska'daki yanardağlar
alaska'daki doğal afetler
aleut sıradağları
katmai ulusal parkı ve koruma bölgesi
lake and peninsula borough
lav domları
yitim zonu yanardağları
vei-6 yanardağlar
1910'larda alaska
1912'de amerika birleşik devletleri
1912'deki doğal afetler
20. yüzyıldaki volkanik olaylar