Albert Einstein

albert einstein (; 14 mart 1879, ulm18 nisan 1955, princeton), almanya doğumlu teorik fizikçi ve bilim insanı. tüm zamanların en iyi fizikçilerinden birisi olarak kabul edilen albert einstein, en çok görelilik teorisini geliştirmesiyle tanınır. aynı zamanda kuantum mekaniğinin gelişimine önemli ölçüde katkılarda bulunmuştur. kendisi tarafından bulunan ve bilim dünyasında yeni bir çığır açan kütle-enerji denkliği formülü e = mc2 dünyanın en ünlü denklemi olarak adlandırılmıştır. fizik ve matematik alanına sağladığı katkılardan dolayı ve fotoelektrik etki yasasının keşfi sebebiyle 1921 yılında nobel fizik ödülü'ne layık görüldü. 1999 yılında time dergisi tarafından yüzyılın en önemli kişisi seçilmiştir.

yaşamı 
alman i̇mparatorluğu'nun ulm kentinde, aşkenazi yahudi bir ailede dünyaya gelen einstein, yaşamının ilk yıllarını münih'te geçirdi. lise eğitimini ve yüksek eğitimini i̇sviçre'de tamamladı; fakat bir üniversitede iş bulmada yaşadığı zorluklar nedeniyle bir patent ofisinde müfettiş olarak çalışmaya başladı. 1905 yılı einstein için bir mucize yıl oldu ve o dönemde kuramları hemen benimsenmemiş olsa da ileride fizikte devrim yaratacak olan dört makale yayımladı. 1914 yılında max planck'ın kişisel ricası ile almanya'ya geri döndü. 1921 yılında fotoelektrik etki üzerine çalışmaları nedeniyle nobel fizik ödülü'ne layık görüldü. nazi partisi'nin iktidara yükselişi nedeniyle 1933'te almanya'yı terk etti ve amerika birleşik devletleri'ne yerleşti. ömrünün geri kalanını geçirdiği new jersey eyaletinin princeton ilçesinde ölmüştür.

albert einstein, özel görelilik ve genel görelilik kuramları ile iki yüzyıldır newton mekaniğinin hakim olduğu uzay anlayışında bir devrim yaratmıştır. sadece matematik hesaplamalar ve denklemler ile oluşturduğu kuramları sonradan deneysel olarak defalarca doğrulanmıştır. e = mc2 denklemi ile formüle ettiği kütle-enerji eşdeğerliği yıldızların nasıl enerji oluşturduğuna açıklama getirmiş ve nükleer teknolojinin önünü açmıştır. fotoelektrik etki ve brown hareketine getirdiği matematiksel açıklamalar, modern fiziğe diğer katkıları arasındadır. ömrünün büyük bir kısmını bütün kuramları birleştiren bir birleşik alan kuramı yaratmaya çalışarak geçirmiş ama bu çabaları sonuçsuz kalmıştır. einstein kuantum mekaniğinin bazı sonuçlarına, özellikle belirsizlik ilkesine oldukça şüpheci yaklaşmış fakat bu yaklaşımlar ileride geniş kabul görmüştür.

einstein, nazilerin nükleer bomba geliştirmesi endişesiyle abd başkanı franklin d. roosevelt'e bir mektup göndermiş, abd'nin nükleer çalışmalara başlamasını tavsiye etmiştir. holokost sonrası yahudilerin kendi ülkelerine sahip olması gerektiği fikrini savunmuş, i̇srail'in kuruluşuna destek vermiştir. çeşitli söyleşilerinde yahudilik dinine ve diğer kutsal kitaplara inanmadığını belirtmiş, sosyalizme sempati duyan bir makale yayımlamıştır. bertrand russell ile birlikte nükleer silahlara karşı bir manifesto da yayımlamıştır.

1999'un sonlarında 100 ileri gelen fizikçiyle gerçekleştirilen milenyum oylamasında einstein, tüm zamanların en iyi fizikçileri arasında 1. sırayı almıştır.

einstein, hayatı boyunca 300’den fazla bilimsel makale yayımlamıştır, ayrıca 150’den fazla bilim dışı çalışmaları da olmuştur. başarıları ve eserleri nedeniyle einstein sözcüğü, “dâhi” ile eş anlamlı olarak kullanılmaya başlanmıştır.

çocukluğu ve eğitimi 

albert einstein 14 mart 1879’da almanya’nın ulm kasabasında dünyaya geldi. 1880 yazında ailesi münih’e taşındı. münih’te babası hermann einstein ve amcası jakob bir elektrik şirketi kurdular. annesi pauline einstein yetenekli bir piyanistti. albert iki buçuk yaşındayken kız kardeşi maja dünyaya geldi. okula başlamadan önce konuşma zorlukları yaşıyordu, annesi ve babası kaygılanarak onu doktora götürmüşlerdi.

dört beş yaşlarında hasta bir şekilde yataktayken babası neşelendirmek için ona manyetik bir pusula vermişti. pusula ibresinin hareketini o yaşta oldukça gizemli bulmuştu ve kendisinde büyük bir merak uyandırmıştı.

hermann ve pauline einstein yahudi kökenli bir çiftti fakat dindar değillerdi. yapılması gereken dini etkinliklerinden daha çok çocuklarının eğitimini düşünüyorlardı. einstein beş yaşına geldiğinde onu evlerinin yakınlarında daha iyi eğitim verdiğini düşündükleri bir katolik hristiyan ilkokuluna yazdırdılar. einstein okula başladıktan sonra okuldaki sıkı disiplinden ve ezberci anlayıştan rahatsız olmaya başlamıştı. ama okul ile hoşnutsuzluğuna rağmen yüksek notlar alıyordu. birinci sınıfı atlamıştı ve çoğu dönemde sınıfında birinci olmuştu.

einstein'ın annesi pauline çocuklarının erken yaşta müzik ile tanışmalarını istiyordu. pauline albert’ı keman derslerine, kız kardeşi maja’yı ise piyano derslerine göndermişti. albert keman derslerine altı yaşında başladı ve on dört yaşına kadar devam etti. mozart’ın sonatlarını çok beğendi ve onları çalabilmek için tekniğini geliştirmek istedi. sonunda iyi bir amatör kemancı olmuştu ve mozart, beethoven sonatları çalmaktan hoşlanıyordu.

einstein dokuz buçuk yaşındayken katolik ilkokulundan ayrıldı ve luitpold gymnasium’da eğitim görmeye başladı. gymnasium antik yunanca ve latinceye büyük önem veriyordu. müfredatta ayrıca modern diller, coğrafya, edebiyat ve matematik de bulunuyordu. einstein latince ve matematikteki keskin mantığı seviyor ve bu derslerde en yüksek notları alıyordu. gymnasium ilkokuldan çok daha sıkı bir disipline sahipti. einstein burada otoriter öğretmenler ile sürekli çatışıyordu ve öğretmenleri einstein’ın bağımsız, isyankar kişiliğinden hiç hoşlanmıyordu.

einstein’ın ailesi, eski bir yahudi geleneği olarak yoksul bir öğrenciyi evlerinde yemeğe davet ediyordu. max talmud isminde yoksul bir yahudi üniversite öğrencisi her hafta bir akşam yemeğine katılıyordu. talmud’un ziyaretleri einstein on yaşındayken başlamıştı ve beş yıl boyunca sürmüştü. einstein kendisinden büyük bir üniversite öğrencisi ile konuşmaktan hoşlanıyordu ve talmud kısa sürede einstein’ın sıradan bir çocuk olmadığını sezmişti. birlikte bilim, matematik ve felsefe konuşuyorlardı. einstein on üç yaşındayken, talmud immanuel kant’ın saf aklın eleştirisi kitabını getirdi. einstein o yaşta kitabı anlamakta hiç zorlanmamış ve okulunda sürekli kant hakkında konuşmaya başlamıştı.

talmud, einstein’a sürekli çeşitli popüler bilim kitapları getiriyordu ve einstein hepsini büyük bir heves ile inceliyordu. bir keresinde talmud, öklid’in elemanlar kitabını getirdi. einstein kitaptaki problemler üzerinde çalışmaya başladı. yaz bitmeden önce einstein sadece bütün problemleri çözmek ile kalmamış, ayrıca teoremlere alternatif ispatlar da bulmuştu.

einstein on bir yaşındayken yahudi geleneği olarak evde din dersleri almaya başlamıştı. einstein bu dönemde büyük bir dini istek duymaya başladı ve bütün dini gerekleri yerine getirerek dindar olmayan ailesine örnek olmak istiyordu. şabat günü dinleniyordu, sadece yahudiler için helal olan gıdaları yiyordu, kendi başına dini şarkılar yazmıştı. ama einstein’ın dini isteği uzun sürmedi. bir yıl içerisinde okuduğu bilimsel kitapların kutsal kitaplar ile çeliştiğini gördü. sonrasında her çeşit otoriteden kuşku duymaya başladı ve kuşkucu bir tavır geliştirdi.

1891 yazında mühendis amcası jakob kendisine bir cebir kitabı getirmişti. einstein o yaz cebir kitabına çalışmaya karar verdi ve amcasından çözmek için problemler istedi. einstein en zor ve karmaşık problemleri bile çözebiliyordu. o yaz, einstein pisagor teoreminin tekrar bir ispatını yaptı. cebir ve geometriden sonra einstein kalkülüse yöneldi. on altı yaşına geldiğinde kendi başına diferansiyel ve integral hesaplamaları ile analitik geometriyi öğrenmişti.

1894’te einstein’ın babası ve amcasının şirketi 14 yılın ardından iflas etti. i̇ki aile birlikte i̇talya’ya gitmek ve şanslarını orada denemek istediler. ailesi albert’ın münih’te kalıp okulunu gymnasium’da bitirmesine karar verdi. bu sırada einstein on beş yaşındaydı ve liseyi bitirmesine daha üç yıl vardı. münih’te tek başına altı ay geçirdikten sonra einstein bunalıma girdi ve gerginleşmeye başladı. aile doktorunu ikna ederek sinir sorunları nedeniyle kendisinin ailesinin yanında bulunması gerektiğini belirten bir rapor aldı. einstein ailesine haber vermeden gymnasium’dan ayrıldı ve i̇talya’daki ailesinin yanına geldi.

i̇sviçre'deki eğitimi 

einstein, i̇talya'ya geldiğinde teknik olarak bir lise terk olsa da, eğitimini yarıda bırakma niyeti yoktu. ailesine zürih, i̇sviçre’deki federal politeknik okulu’na girmek için tek başına ders çalışacağına söz verdi. politeknik kabul için bir lise diploması istemiyordu. einstein’ın tek yapması gereken kabul sınavlarını geçmekti. einstein için i̇talya’da yaşam oldukça rahattı. ders çalışmayı i̇talya’yı gezmek ile birleştirdi, pek çok müze ve sanat galerisi gezdi.

einstein, almanya’nın militarizminden ve sıkı disiplininden hiç hoşlanmıyordu, zorunlu askerlik yapmak da istemiyordu. babasına almanya vatandaşlığından çıkmak istediğini ve i̇sviçre vatandaşı olmak istediğini söyledi. babası biraz tereddüt ile onayladı ve gerekli kâğıtları imzaladı. 28 ocak 1896’da einstein kendisini almanya vatandaşlığından çıkaran resmi kâğıtları aldı ama 1901 yılına kadar i̇sviçre vatandaşlığını almadı. beş yıl boyunca einstein vatansızdı.

einstein, 1895 ekiminde zürih’e gitti ve politeknik’te kabul sınavına girdi. sınava girmek için on sekiz yaş üstü olmak gerekiyordu ve on altı yaşında girebilmesi için özel bir izin almıştı. einstein babasının tavsiyesine uyarak mühendislik bölümüne başvurdu. kabul sınavında matematik ve fizikte çok üstün dereceler aldı ama diğer bölümlerde başarısız olmuştu. politeknik’in yöneticisi einstein’ın potansiyelini görmüştü ve onun bir i̇sviçre lisesinde diploma alıp tekrar başvurmasını tavsiye etti. einstein’ın ailesi politeknik’in önerisini kabul ederek einstein’ı i̇sviçre’nin aarau bölgesinde bir liseye gönderdiler. bu yıllar belki de einstein’ın gençliğinin en güzel yıllarıydı. zürih’ten 30 km uzaklıktaki bir köyde bulunan lise einstein için idealdi. saygı duyulan, açık fikirli bir öğretmen olan jost winteler tarafından yönetiliyordu. okulda rahat bir ortam vardı ve öğrencilerin bağımsız düşünmesi teşvik ediliyordu. bu yaklaşım einstein’ın kişiliğine uyuyordu. 1896’da aarau okulunda yüksek notlar ile final sınavlarını geçti.

einstein mezun oldu ve gerekli yaştan altı ay küçük olmasına rağmen politeknik’e kabul edildi. einstein ile birlikte yaklaşık bin yeni öğrenci o sene politeknik’te eğitime başlamıştı. çoğu öğrenci mühendislik okullarına katılmıştı ama einstein fiziği tercih etti. fizik departmanı büyük ve modern bir binadaydı ve çok iyi ekipmana sahipti. fakülte dünya standartlarındaydı. adolf hurwitz ve hermann minkowski gibi ünlü matematikçiler, einstein’ın profesörleri arasındaydı. einstein’ın o dönemdeki yaşamı tipik bir avrupalı üniversite öğrencisi hayatıydı. kafeler ve barlarda uzun saatler harcıyordu. kahve içerek arkadaşları ile bilim ve felsefe tartışıyordu. hangi derslere odaklanması gerektiği konusunda seçiciydi. eğer konuyu ya da profesörü beğenmiyorsa o derslere girmiyordu. politeknik’te öğrenciler dört sene boyunca sadece iki dönem sonunda sınavlara giriyordu. bunlar dışında not kaygısı ya da yoklama kaygıları yoktu. einstein aldığı dersler ile hiçbir alakası olmayan, sadece ilgi duyduğu kitapları çalışıyordu. politeknik’te profesörlerin her biri araştırmacıydı ve ders kitapları yerine kendi araştırmalarını izliyorlardı. ders notu hiç tutmayan einstein, hayat boyu arkadaşı kalacak olan marcel grossman’ın titizlik ile tuttuğu ders notları sayesinde sınavları başarılı bir şekilde geçebilmişti.

einstein politeknik’te ileride eşi olacak olan mileva marić ile tanıştı. 1896’da bir dönem eczacılık okuduktan sonra fizik bölümüne geçmişti. einstein’ın ilk senesinde sınıf arkadaşıydılar ve bu dönemde ikisi arasında romantik bir ilişki başlamıştı. üniversitedeki son senelerinde evlenmeye karar verdiler. einstein ve mileva çoğu zaman birlikte fizik çalışıyor, kitaplar inceliyor ve tartışıyorlardı. mileva maric'in einstein'ın ilerideki makalelerine katkıları olduğu iddia edilmiş olsa da bu iddialara yönelik kanıt bulunamamıştır.

çiftin üçüncü senesinde einstein, profesör heinrich weber’in elektroteknik laboratuvarı dersini aldı. derste sadece zorunlu deneyleri değil, kendi tasarladığı deneyleri de yapıyordu. sadece laboratuvarda kendi çalışmalarını yapmak için başka bazı derslere girmediği oluyordu. einstein weber’in fiziğe giriş derslerini beğeniyordu ama daha ileri fizik konularındaki derslerini yetersiz bulmuştu. weber maxwell’in elektromanyetik kuramı hakkında hiç konuşmuyordu. einstein bu dönemde saygısız ve ukala olmaya başlamıştı ve bu tavrının cezasını mezuniyet sonrası çekecekti. weber einstein’ın üniversitede akademik bir pozisyona yerleşmesine engel olmuştu. weber’in elektrik ve manyetizma derslerinden hayal kırıklığına uğrayan einstein, bu konuları kendi başına çalışmaya karar verdi. elektromanyetizma konusunda pek çok kitap edindi ve bunları kendi başına çalıştı. bu dönemde einstein ayrıca o dönemde oldukça yaygın olan esir fikri hakkında kuşkucu bir şekilde düşünüyordu.

1900 yılında einstein üniversiteden fizik diploması ile mezun oldu. üniversitede bir asistanlık pozisyonu bulmak istiyordu, böylece doktorası için araştırma yapabilecekti. fakat üniversite yıllarında pek çok profesörünü isyankar tavırları ile kızdırmıştı. profesörleri ayrıca einstein’ın derslere girmemiş olmasından, kendi istediği konuları çalışmasından hoşlanmamıştı. profesörler tavsiye mektuplarını yazdıktan sonra einstein politeknik’te bir pozisyon bulamadı. başka üniversitelerde, kendi araştırma makalelerini göndererek pozisyonlar aradı ama hiç olumlu yanıt alamadı.

bern patent ofisi 

mezun olduktan sonra einstein iki yılını sıkıntılı bir şekilde bir öğretmen işi bulmak için harcadı. eski bir sınıf arkadaşının babası kendisine bern’de bir patent ofisinde, asistan müfettiş olarak iş buldu. elektromanyetik cihazlar için patent başvurularını inceledi.

patent ofisinde işinin büyük kısmı elektrik sinyallerinin aktarımı ve elektriksel-mekanik zaman eşgüdümü ile ilgili sorular hakkındaydı. i̇ki teknik soru hakkında yaptığı düşünce deneyleri, einstein’ın ışığın doğası ile zaman, uzay ve zamanın ilişkisi hakkında kökten sonuçlara varmasını sağlamıştır.

bern’de tanıştığı birkaç arkadaşı ile adını mizahi bir şekilde “the olympia academy” koydukları küçük bir tartışma grubu oluşturmuş, bilim ve felsefe hakkında tartışmak için düzenli olarak buluşuyorlardı. okudukları arasında henri poincare, ernst mach ve david hume vardı; bu adlar kendisinin bilimsel ve düşünsel bakış açısını oldukça etkilemişlerdir.

1909'da patent ofisindeki işinden ayrılmış ve zürih üniversitesi'nde kuramsal fizik profesörü olmuştur.

mileva maric ile evliliği 
politeknik'ten sınıf arkadaşı mileva, hamile olduğu için eğitimini yarım bırakmak zorunda kalmış ve 1902’de novi sad'a ailesinin yanına giderek bir kız çocuğu dünyaya getirmişti. lieserl adı verilen kızlarının akıbeti meçhuldür; hastalanarak ölmüş veya evlatlık verilmiş olabilir. albert einstein bern patent ofisinde çalışmaya başladığı sırada mileva yanına geldi ve çift evlendi (1903). bu evlilikten hans albert (d. 1905) ve eduard (d.1909) adlarında iki oğlu dünyaya geldi. einstein'in 1912’de teyzesinin kızı elsa loewenthal ile yaşamaya başladığı ilişki üzerine mileva ile evliliği bozuldu; 1914’te ayrı yaşamaya başlayan eşinden 1919’da boşandı.

annus mirabillis 
1905, einstein'ın hayatının en verimli yılı olmuştur ve bu yıla "annus mirabillis" (latince: "mucizevi yıl") denmektedir. bir yıl içerisinde annalen der physik (fizik yıllıkları) dergisinde yayımladığı dört makale, modern fizik anlayışında devrim yaratmıştır. bu makaleler:

akademik kariyeri 
1908’de artık oldukça tanınmış, büyük bir bilim insanı olarak tanınıyordu ve bern üniversitesine öğretim üyesi olarak atanmıştı. sonraki sene patent ofisindeki işinden ve öğretim üyeliğinden ayrıldı ve zürih üniversitesinde fizik doçentliğine başladı. 1911 yılında prag’da karl-ferdinand üniversitesinde (günümüzde prag üniversitesi) profesörlük unvanı aldı. 1914 yılında almanya’ya döndü, kaiser willhelm fizik enstitüsü'nde yönetici, berlin humboldt üniversitesinde profesör oldu. bu işlerindeki sözleşmelerinde öğretmenlik görevlerini oldukça azaltan maddeler vardı.

prusya bilim akademisinin bir üyesi olmuştur. 1916 yılında einstein deutsche physikalische gesellschaft (alman fizik derneği)'ın başkanı olmuştur (1916-1918).

1911 yılında, yeni genel görelilik kuramına göre, başka bir yıldızın ışığının güneş tarafından kırılacağını hesaplamıştır. bu tahmini sonradan arthur stanley eddington’un 1919’daki güneş tutulması gözleminde doğrulanmıştır. bu olayın uluslararası basında haberleşmesi, einstein’ı dünyaca ünlü yapmıştır.

1921 yılında einstein nobel fizik ödülü’ne layık görülmüştür. o dönemde görelilik hâlâ tartışmalı görüldüğü için, ödül fotoelektrik etkisini açıklaması nedeniyle verilmiştir. 1925 yılında da royal society tarafından copley medal almıştır.

elsa einstein ile evliliği 
mileva maric ile evliliği sırasında kuzeni elsa ile bir aşk ilişkisi yaşayan einstein, 1919'da mileva'dan boşandıktan birkaç ay sonra onunla evlendi. çiftin çocukları olmadı ama einstein elsa'nın önceki evliliğinden olma ilse ve margot adlı iki kızını kendi kızları olarak benimsedi. aile, abd'ye göçene kadar berlin'de yaşadı; yazları ise potsdam yakınındaki yazlıklarında geçirdi.

amerikan vatandaşlığı ve princeton, new jersey 
einstein, nisan 1933’te amerikan üniversitelerini ziyaret ederken, alman hükûmetinin yahudileri üniversitelerde öğretmenlik dahil bütün resmi konumlardan men ettiğini öğrendi. bir ay sonra naziler kitap yakma kampanyalarına başladı ve einstein’ın eserleri de yakılanlar arasındaydı. einstein bu gezisinde almanya'ya bir daha geri dönmeyeceğini söyledi.

mart 1933’te avrupa’ya döndüğünde birkaç ay belçika’da kaldı, sonrasında geçici olarak i̇ngiltere’ye geçti. aynı yıl abd’ye göç etmeye karar verdi. princeton, new jersey’de, institute for advanced study’de görev aldı ve 1955’te ölümüne kadar burada kaldı. burada kendisi bir birleşik alan kuramı geliştirmeye ve kuantum fiziğinin kabul edilmiş yorumlarını çürütmeye çalıştı. bu iki girişimi de başarısız oldu.

manhattan projesi 

1939 yılında, fizikçi leo szilard dahil bir grup macar bilim insanı nazilerin atom bombası araştırmaları konusunda washington’u uyardı. grubun uyarısı ciddiye alınmadı. 1939 yazında, avrupa’da i̇kinci dünya savaşı başlamadan birkaç ay önce, einstein prestijini kullanarak leo szilard ile birlikte, başkan roosevelt’e, nazi almanya’sının atom bombası tehlikesine karşı uyarı mektubu gönderdi. aynı mektupta amerikan hükûmetinin uranyum araştırmaları ve zincir reaksiyonları ile ilgili araştırma yapması tavsiye ediliyordu. einstein ve diğer mülteci arkadaşları “alman bilim adamlarının atom bombası yarışını kazanabileceği ve hitler'in bu silahı kullanmak için oldukça istekli olacağı” konusunda uyarıyordu.

mektubun abd hükûmetinin savaş öncesi nükleer silahlar hakkında yoğun araştırma yapmasının önemli bir tetikleyicisi olduğu düşünülmektedir. başkan roosevelt, hitler'in önce atom bombasına sahip olması riskini üstlenemezdi. einstein’ın mektubu ve buluşmaları sonucu abd bombayı geliştirme yarışına girdi. savaş sırasında abd bombayı geliştirebilen tek ülke oldu.

1954 yılında, ölümünden bir yıl önce, bu konuda arkadaşı linus pauling’e şunları söylemiştir. “hayatımda tek bir büyük hata yaptım. başkan roosevelt’e atom bombası tavsiyesini yapmak. ama yine de bir nedeni vardı. almanların daha önce yapması tehlikesi”.

ölümü ve beyninin çalınması 
18 nisan 1955’te, albert einstein iç kanama geçirdi. i̇srail’in kuruluşunun yedinci yıl dönümü nedeniyle bir televizyon konuşmasının taslağını hazırlıyordu ama bu çalışmasını bitiremeden hayatını kaybetti. einstein ameliyatı şu sözlerle reddetti, “i̇stediğim zaman gitmek istiyorum. hayatı yapay bir şekilde uzatmak tatsız. ben payımı kullandım, şimdi gitme zamanı ve bunu zarif bir şekilde yapmak istiyorum”. 76 yaşında, princeton hastanesi’nde gece saat 01.55'te yaşamını yitirdi.

otopsisi sırasında princeton hastanesi patolojisti thomas stoltz harvey o gece nöbetteydi ve einstein'ın ölüm nedenini belirlemesi gerekiyordu. beyni kafatasından çıkardıktan sonra kendi kendine "bu dünyamız hakkında her şeyi değiştiren beyindir" demiştir. einstein öldükten sonra vücudunun putlaştırılarak tapılmasını istemiyordu. fikirlerine ve bilime olan katkısına odaklanması gerektiğine inanıyordu. bunun için ailesi tarafından öldükten sonra yakılması fikri ortaya atıldı. harvey bedeni yakılması için hazırladı. beyni ise kendi sefer tasına koydu ve evine götürdü. böylece einstein'ın beyni çalınmış oldu.

beyni çalınan einstein'ın ailesi şoktaydı. hükûmet yetkileri ve harvey'in meslektaşları ise çileden çıkmıştı. herkes beynin iade edilmesini istiyordu ancak harvey bunu kabul etmedi. bu nedenle de işinden oldu. ancak harvey beyni bilimsel araştırmalarda kullanılacağına yemin edince, ailesi bu isteğinden vazgeçti. daha sonra einstein’ın kalıntıları ailesi tarafından yaktırıldı ve külleri bilinmeyen bir yere serpildi. beyni ise harvey tarafından 1985 yılına kadar hayatının anlamı oldu ve bu yılda beynin bir kısmını o yıllarda beyinle uğraşan bir uzmana gönderdi. gönderdiği uzman tarafından bulunanlar ise basında bir sansasyona neden oldu. çalışmalar einstein'ın beyninde bulunan ve beyin nöronlarını besleyen glial hücrelere odaklanmıştı. einstein'ın beyninde normal bir insana nazaran daha fazla glial hücre bulunuyordu. fakat bu konuda bilim adamları farklı fikirler ortaya attılar.

einstein'ın beyni 53 yıl sonunda çalındığı princeton hastanesi’ne geri döndü. harvey bundan 3 yıl sonra hayatını yitirdi.

bilimsel çalışmaları

özel görelilik kuramı 

19. yüzyılın sonlarında michelson-morley deneyi, ses ve başka dalga olaylarının tersine, ışık hızının referans sistemine göreceli olmadığını göstermişti. o dönemde sesin hava aracılığıyla yayıldığı gibi ışığın da esir denen gizemli bir ortamda yayıldığı düşünülüyordu.

einstein, ışık hızının sabit olduğunu ve ışığın yayılması için esir ortamının gerek olmadığını ve mekan zaman ve hareketin izafi olaylar olduğunu düşündü. çalışmalarının sonucuna varırken iki ilkeyi varsaydı: görelilik ilkesi sabit hızla hareket eden bütün gözlemciler için geçerlidir ve ışığın hızı bütün gözlemciler için c'dir. einstein'ın kuramı ile sabit hızla hareket eden iki gözlemcinin matematik hesap ile aynı olayın gözlemcilere göre yer ve zamanı belirlenebiliyor. bu kuram, newton'un her yerde aynı işleyen, herkes için aynı "mutlak zaman" fikrini yıkıyordu. e=mc² düşüncesinin kökeni bu kuramdır.

genel görelilik kuramı 

özel görelilik kuramı düzgün, doğrusal ve ivmesiz hareket eden sistemlerle sınırlıydı. genel görelilik kuramı ise birbirine göre ivmeli hareket eden sistemleri de kapsıyordu. birinci kuram, kapsamı daha geniş olan ikinci kuramın özel bir hali sayılabilir.

genel görelilik, gravitasyon kavramına yeni bir bakış açısı getirdi. klasik mekanikte gravitasyon, kütlesel nesneler arasında çekim gücü olarak algılanıyordu. örneğin dünyayı yörüngede tutan, kütlesi daha büyük güneş'in çekim gücüydü. genel görelilik kuramına göre ise gezegenleri yörüngelerinde tutan, yörüngenin yer aldığı uzay kesiminin güneş'in kütlesel etkisinde kavisli bir yapı oluşturmasıdır. genel kuram ayrıca gravitasyon ile eylemsizlik ilkesini "gravitasyon alanı" adı altında birleştirdi.

kütle-enerji eşitliği 

albert einstein, enerjinin ışık hızının karesiyle maddenin kütlesinin çarpımına eşit olduğunu bularak kendisine kadar süregelen bir yargıyı yıkarak bilim dünyasında yeni bir çığır açmıştır. ondan öncesinde kütle ile enerji arasında bir bağlantı kurulmamıştır ve ayrı olgular oldukları varsayılmıştır. 19. yüzyılda kimyagerlerin hassas aygıtları olmadığı için kimsenin dönüşüm sonrası kütle kaybından haberleri yoktu. basit tepkimeler sonrası oluşan kütle kaybı fark edilememişti. einstein ise bütün bilinenleri yıkarak çağdaş bilimin temel taşlarını atmıştır. ona göre her şey enerjidir, yani maddeler de çok yoğun enerjilerdir. kimyasal reaksiyonlar sonrası küçük de olsa kütlenin bir kısmı enerjiye dönüşmektedir. bu durumu açıklamak için eşitliğin az farklı formülasyonu e=mc² ilk defa albert einstein tarafından 1905'te ünlü makalelerinde yayımlanmıştır. aynı yıl önermiş olduğu özel görelilik kuramının bir sonucu olarak türetmiştir.

fotoelektrik etki 

einstein öncesinde ışık, kimi bilim adamları tarafından tanecikler akımı, kimileri tarafından da dalga devinimi olarak nitelendirilmişti. 19. yüzyılın başlarında young’la başlayan, fresnel ve daha sonra faraday ve maxwell’in çalışmalarıyla pekişen deneyler dalga kuramına belirgin bir üstünlük sağlamıştı. einstein’ın fotoelektrik çalışması, bu gelişmeyi tersine çevirmiş, hem de planck’ın 1900’de ortaya sürdüğü kuantum teorisini de çarpıcı bir biçimde doğrulamıştır.

üzerine ışık düşen bazı maddeler elektron salıyorlardı. parlak ışıklar daha fazla elektron salıyor fakat enerjileri artmıyordu. sarı ve kırmızı ışıklar pek az elektron salıyorlardı. klasik fizik bu durumu dalga kuramı ile açıklayamıyordu. einstein bu soruna planck kuramını uyguladı. sonradan foton adı verilen belirli enerjili bir kuanta, maddenin atomu tarafından soğrulmakta, böylece belirli enerjide bir elektron atomdan alınmaktadır.

einstein bu çalışması sayesinde 1921 yılında fizik nobel ödülünü kazanmıştır.

brown hareketi ve istatistiksel fizik 

1850’lerde i̇ngiliz botanikçisi robert brown, mikroskoplarla polenleri incelerken, taneciklerin su içinde rastgele sıçramalarla devinim içinde olduğunu gözlemledi; fakat bu gözlem 1905'e dek açıklamasız kaldı. molekül kavramı yeni değildi; ancak en güçlü mikroskop altında bile görülemeyecek kadar küçük olan moleküllerin varlığı, ilk kez bu açıklamayla kanıtlanmış oldu.

brown'a göre asıltının içinde bulunduğu su, maxwell ve boltzman kinetik kuramı çerçevesinde hareket eden moleküllerden oluşuyorsa asıltı parçacıklar gözlendiği gibi titreşirler. su içindeki bütün cisimler her yönden ve sürekli olarak moleküllerle itilirler.

einstein hareket ile molekül büyüklüğü arasındaki matematik ilişkiyi saptamış ve böylece molekül ve atomların büyüklüğünü hesaplamak mümkün olmuştu. bu açıklamadan üç yıl sonra perrin, brown hareketi üzerinde deneyler yaparak einstein’ın hesaplarını doğruladı.

bose-einstein istatistiği 

einstein ve hint fizikçi nath bose, 1925'te yoğun bir gaz kütlesinin mutlak sıfır sıcaklığına düşürüldüğünde, atomlar kendi özelliklerini kaybedecek, bir bütün halinde dev bir tek atoma dönüşecekleri sonucuna vardılar. bose’un fotonlar için kullandığı metotları ayırt edilemez parçacıklar için genelleştiren einstein, yaptığı çalışmalarda etkileşmeyen parçacıklardan oluşan bozon gazının tek bir kuantum durumuna yoğuşabileceğini göstermiştir.

kuantum fiziği ve belirsizlik ilkesi 

1930 yılında belirlenemezlik ilkesinin zaman ve enerjinin aynı anda ve doğru olarak saptanamayacağı anlamına geldiğini fakat bunun bir deney ile geçersizliğinin gösterilebileceğini açıklıyordu. bunu dinleyen bohr, uykusuz bir geceden sonra einstein’ın düşünüşündeki hataları bularak “belirlenemezlik ilkesinin” yaygın olarak kabulünü sağlıyordu.

niels bohr ile tartışmaları 
fotoelektrik olayını açıklayan einstein kuantum kuramının gelişimine büyük katkıda bulunmuştu ama kuramın geliştiği yönden hiç memnun değildi. heisenberg’in belirlenemezlik ilkesini kabul etmiyor, tanrı zar atmaz diyordu. niels bohr da kuantum kuramının gelişmesinde önemli rol oynamış fizikçilerden birisiydi ve einstein'ın bu fikirlerine katılmıyordu. einstein ve bohr arasında birbirine saygılı bir biçimde, dostça bir tartışma sürdü. einstein çeşitli düşünce deneyleri ile kuantum kuramının belirlenemezlik ilkesini çürütmeye çalışıyordu fakat bohr bu eleştirilere tutarlı cevaplar vererek einstein'ı ve dünyayı ikna ediyordu. einstein sonradan belirsizlik ilkesini çürütmeye çalışmaktan vazgeçmiş ve kuantum mekaniğinin fiziksel gerçekliği anlatmakta yetersizliği fikrini savunmaya başlamıştır.

1927 yılında solvay konferansında einstein ile bohr arasında geçen o sıcak tartışmaların özünde temel kuram ve yasalar bulma saplantısı, yani son bilgi saplantısı yatıyordu. bu çaba mutlak olanı bulma çabasıydı.

kozmoloji 
einstein evrenin sabit olduğunu düşünüyordu ve parametreler arasındaki çelişkiyi çözmek için kuramına kozmolojik sabit eklemişti. einstein sonradan belirsizlik ilkesini çürütmeye çalışmaktan vazgeçmiş ve kuantum mekaniğinin fiziksel gerçekliği anlatmakta yetersizliği fikrini savunmaya başlamıştır. sonrasında evrenin sürekli genişlediği anlaşılınca einstein bu sabiti "en büyük hatam" olarak nitelemiş ve denklemlerinden çıkarmıştır.

birleşik alan kuramı 
einstein, princeton'da fizik çalışmalarını sürdürürken, genel göreliliği elektromanyetik kuramına bağlayan bir birleşik alan kuramı üzerinde çalışmış ama başarılı olamamıştır.

görüşleri

politik görüşleri 
einstein almanya'da doğmuş bir yahudi olarak nazilerin yükselişi, iktidarı ve holokost döneminde yaşamıştı. bu nedenle abd'ye göç etmiş ve büyük bir nazi karşıtı görüş geliştirmiştir. bilim adamlarına nazi baskısının artması üzerine 1933 yılında atatürk'e mektup yazarak türkiye'ye kabul edilmelerini istemiştir; bunun sonucunda gelen yüzlerce yahudi bilim insanı türk üniversitelerine büyük katkı sağlamıştır. yine abd başkanına mektup yazarak abd'nin almanya'dan önce nükleer silah geliştirmesi gerektiği tavsiyesinde bulunmuştur. yahudilerin kendi ülkelerine sahip olması gerektiğine inanmış ve i̇srail'in kuruluşunu desteklemiştir. ama bu devletin sınırları ve bir ordusu olmasına karşı çıkmış ve araplar ile birlikte iki uluslu bir ülke olması gerektiğini savunmuştur.

einstein, sosyalizm hakkında övgü dolu sözler söylemiş ve bütün dünyanın tek bir hükûmet altında toplanması fikrini ifade etmiştir. soğuk savaş'ın başlaması ile abd'deki anti-komünist politikalarını ifade özgürlüğünü kısıtlayacak derecede olmaları nedeniyle eleştirmiştir. kendisi ayrıca bertrand russell ile birlikte bir anti-nükleer manifesto yayımlamıştır.

niçin sosyalizm yazısında kapitalizmi şu şekilde eleştirmiş ve sosyalizmi savunmuştur.

dini görüşleri 
einstein çeşitli röportajlarında ve mektuplarında hiçbir dine inanmadığını ve bütün dinleri çocukça batıl inançlar olarak gördüğünü söylemiştir. fakat kendisini bir ateist ya da panteist olarak tanımlamayıp değişik zaman dilimlerinde agnostik veya deist görüşler belirtmiştir. katı bir determinizme inanan einstein, evrenin yasalarını anlamayı bir tür dini duyguya benzetmiştir. ancak kendisinin dini fikirleri konusunda tartışmalar hâlen devam etmektedir.

kendisi bir kitabında dini şu şekilde tanımlamıştır:

50. yaş gününde, george sylvester viereck'e verdiği bir röportajda tanrı ve din ile ilgili fikirlerini şu şekilde özetlemiştir:

popüler kültürde einstein 
albert einstein, pek çok popüler kültür ürünü için konu veya bir ilham kaynağı olmuştur.

einstein'ın 72. yaş gününde, upi fotoğrafçısı arthurr sasse kendisini kameraya karşı gülümsetmeye çalışıyordu. einstein o gün defalarca kameralara gülümsedikten sonra bu sefer dilini çıkardı. bu fotoğraf einstein'ın en ünlü fotoğraflarından biri olmuştur. 19 haziran 2009'da orijinal fotoğraf bir açık arttırmada 74,324 dolara satılmış ve einstein'ın en pahalı fotoğrafı olmuştur.

1999'da, einstein'ın ileri gelen fizikçiler tarafından tarihin en büyük fizikçisi seçilmesinin de etkisiyle, einstein kelimesi, dahileri tanımlamak için kullanılan bir kelimeye de dönüşmüştür.

einstein ayrıca kurgu eserlerde çılgın bilim insanı tipleri için de bir model olmuştur. aşırı ifadeli suratı ve farklı saç modeli çoğunlukla taklit edilmiş ve abartılmıştır. time dergisinin yazarı frederic golden'a göre einstein "bir çizgi romancının gerçeğe dönüşmüş hayaliydi".

31 aralık 1999'daki ayrı bir sayıda time, albert einstein'ı "yüzyılın kişisi" olarak seçmiştir.

eserleri 
bu liste tam bir liste değildir ve göreceli olarak önemli eserlerini içermektedir.

kitapları 
 görelilik; özel ve genel kuram: popüler bir yorum, 1920.
 görelilik’in anlamı, 1921.
 tek atomlu đdeal gazların kuantum kuramı, 1924.
 brown hareketi kuramı üzerine araştırmalar, 1926.
 siyonizm hakkında, 1930.
 niçin savaş, 1933.
 gördüğüm kadarıyla dünya, denemeler, 1934.
 felsefem, 1934.
 fiziğin evrimi, leopold infield ile birlikte, 1938.
 otobiyografik notlar, denemeler, 1949.
 denemeler, 1950.

makaleleri 
 über einen die erzeugung und verwandlung des lichtes betreffenden heuristischen gesichtspunkt (işığın oluşumu ve dönüşümü üzerine bir görüş), 1905.
 über die von der molekularkinetichen theorie der wärme geoforderte bewegung von ruhenden flüssigkeiten suspendierten teilchen (durağan bir sıvı i̇çindeki asıltı parçacıklarının moleküler kinetik kuramı çerçevesindeki hareketleri üzerine), 1905.
 zur elektrodynamik bewegter körper (hareketli cisimlerin elektrodinamiği), 1905.
 ist die trägheit eines körpers von seinem energieinhalt abhängig? (bir cismin eylemsizliği enerji içeriğine bağlı mıdır?), 1905.
 zur theorie der brownischen bewegung (brown hareketi kuramı üzerine), 1906.
 zur theorie der lichterzeugung und lichtabsorption (işığın salınımı ve soğurumu kuramı üzerine), 1906.
 plancksche theorie der strahlung und die theorie der spezifischen wärme (işınımın planck kuramı ve özgül isı kuramı), 1907.
 entwurf einer verallegemeinerten relativitätstheorie und einer theorie der gravitation (bir kütle çekimi kuramı ve genelleştirilmiş görelilik kuramına bir gönderme), 1913.
 die grundlagen der allgemeinen relativitätstheorie (genel görelilik kuramı'nın temelleri), 1916.
 quantentheorie der strahlung. (kuantum kuramı), 1917

ayrıca bakınız 
 isaac newton
 niels bohr
 max planck
 einstein alan denklemleri
 russell-einstein manifestosu
 einstein evreninde zaman yolculuğu: zamanda yolculuk olasılığı
 bohr-einstein tartışmaları

kaynakça

dış bağlantılar 
 resimleri time dergisi
 princeton üniversitesi yayınları
 einstein genius page 
 einstein'ın bilimsel ve kişisel yazıları (i̇ngilizce)

albert einstein
1879 doğumlular
1955 yılında ölenler
alman mucitler
alman vejetaryenler
alman nobel ödülü sahipleri
alman kozmologlar
alman agnostikler
amerikalı agnostikler
amerikalı mucitler
amerikalı vejetaryenler
amerikalı sosyalistler
almanya yahudisi asıllı amerikalılar
amerika birleşik devletleri vatandaşlığına kabul edilenler
i̇sviçreli agnostikler
i̇sviçreli mucitler
i̇sviçreli fizikçiler
i̇sviçreli nobel ödülü sahipleri
eth zürih'te öğrenim görenler
eth zürih öğretim üyeleri
yahudi agnostikler
yahudi filozoflar
amerikalı yahudi bilim insanları
amerikalı teorik fizikçiler
vatansızlar
zürih üniversitesi öğretim üyeleri
amerikan felsefe topluluğu üyeleri
amerikalı siyonistler
amerikalı pasifistler
amerikalı bilim yazarları
anti-milliyetçiler
prag üniversitesi öğretim üyeleri
rusya bilimler akademisi'nin muhabir üyeleri (1917-1925)
alman sosyalistler
sscb bilimler akademisi'nin şeref üyeleri
institute for advanced study öğretim üyeleri
yahudi mucitler
yahudi fizikçiler
yahudi sosyalistler
leiden üniversitesi öğretim üyeleri
bilim felsefecileri
i̇sviçre yahudileri
anevrizmadan ölenler
i̇sviçre'deki alman göçmenler
yahudi mühendisler
görelilik teorisyenleri
amerika birleşik devletleri'ndeki i̇sviçreli göçmenler
max planck madalyası sahipleri
ulm doğumlular
amerikalı yahudi yazarlar
amerikalı nobel ödülü sahipleri
amerikalı hümanistler
alman hümanistler
kraliyet hollanda bilimler akademisi üyeleri
ulusal bilimler akademisi üyeleri
avusturya vatandaşlığına kabul edilenler
i̇sviçre vatandaşlığına kabul edilenler
panteistler
amerikalı kuantum fizikçileri
zürih üniversitesinde öğrenim görenler
19. yüzyıl alman bilim insanları
19. yüzyıl alman fizikçileri
20. yüzyıl alman bilim insanları
20. yüzyıl alman fizikçileri
20. yüzyıl alman yazarları
19. yüzyıl amerikalı bilim insanları
19. yüzyıl amerikalı filozofları
19. yüzyıl amerikalı mühendisleri
20. yüzyıl amerikalı bilim insanları
20. yüzyıl amerikalı filozofları
20. yüzyıl amerikalı mühendisleri
20. yüzyıl amerikalı yazarları
matteucci madalyası sahipleri