Ekmek

ekmek, çeşitli tahıl unundan yapılmış hamurun ateşte, sac üzerinde, tandırda, fırında veya tepside pişirilmesiyle hazırlanan temel gıda. tek başına tüketilebildiği gibi, yemeğin yanında veya yemeklere ya da yağlara banarak da tüketilebilmektedir.

üretim 

ekmeğin yapımında başlıca üç işlem yer alır. yoğurma, mayalama ve pişirme. yoğurma, unu hamura çevirir. mayalama, hamuru ekşitip kabartır, pişirme ise ekmek haline getirir.

un, su, tuz ve maya bir kazan veya teknede birbirine karıştırılarak yoğrulur, una su karışınca eriyen kısımlar (glikoz, tuz vb.) dışında erimeyen kısımlar (gluten, nişasta) su emerek şişer. tuz, ekmeğin lezzetini azaltır. yoğurma, eskiden teknelerde ayakla yapılırdı. şimdi köylerde ve küçük kasabalarda gene böyle olmakla beraber şehirlerde makineyle yoğrulmaktadır.

yoğurma şekli ne olursa olsun, ekmeklik hamur, su ve un oranına göre üç çeşide ayrılır:
 lüks ekmek hamuru (% 65 su)
 ekmeklik hamur (% 60 su)
 çöreklik hamur (% 40 - % 45 su)

yoğurma işlemi sırasında hamura bir miktar maya katılır. bu maya, bir parça ekşi hamur olabileceği gibi fennî hamur mayası da olabilir. birinci şekilde pişirici, ekmek hamurundan bir parçayı bir kenara ayırır, ertesi gün yoğuracağı hamura katar. fennî mayalarsa, sıvı olarak hamur suyuna katılır. sıcak bir yere konan hamurun içindeki mayalar şekerlerle karışınca alkol ve karbondioksit gazı oluşur. gaz kabarcıkları hamuru kabartır; kabarcıklar arada bir patlar, gaz salıverir. ekşime teknede başlar, hamur parçalara ayrılıncaya kadar sürer. elverişli büyüklükte parçalara ayrılan hamur, istenilen şekil verilerek fırına atılır ve pişirilir.

ekmeğin ortalama bileşimi:
 su (yüzde 30-40)
 proteinler (% 6 - % 8)
 glüsitler (% 50 - % 55)
 lipitler (% 0,4 - % 0,8)
 madenî tuzlar (% 1,5 - % 2)

fırınların ortalama sıcaklık derecesi 230-270 °c'tır; fakat su oranı yüksek olduğu için ekmeğin sıcaklığı 100 °c'ı aşmaz. fırında mayalı hamurun içindeki alkol, karbondioksit gazı ve suyun bir kısmı çıkar, ekmek hafifleyerek gevşek ve gözenekli bir yapı kazanır. hamur piştikten sonra yaklaşık olarak kütlesi %18,45 oranında azalır. ekmeğin kalitesi, kullanılan una ve pişirme süresine bağlıdır. 73 - 76 randımanlı unlardan francala, 78 - 80 randımanlı unlardan beyaz ekmek, daha yüksek randımanlı (kepekli) unlardan kara ekmek (kepekli ekmek) elde edilir.

taze ekmeğin sindirimi zordur. ekmek, fırından çıktıktan en az 6 saat sonra yenmelidir. ekmek durdukça kendiliğinden değişikliğe uğrayarak sertleşir ve bayatlar. bayatlama sadece su kaybından değil, ekmekteki maddelerin de değişikliğe uğramasından ileri gelir. ekmekleri karıştırmak için içerisine baklagillerden çeşitli tohumların unları, patates unu, yemek sodası, ağırlaşsın diye barit sülfat gibi maddeler katılır. bunun gibi hile ile karıştırmalara ve eksik ağırlıkta ekmek çıkarılmasına karşı belediyelerce sıkı mücadele yürütülür. belediye nizamlarınca ekmek hamuruna ağırlaştırıcı (alçı, kil, kemik unu vb.) kabartıcı, bozuk unları ıslah edici (bakır ve çinko sülfat, şap vb.) maddelerin katılması, iyi pişmemiş hamur ekmeklerin satışa çıkarılması yasaktır ve belediyelerce cezalandırılır.
2004 yılından itibaren gıda üretimi yapan işletmelerin denetimi gıda tarım ve hayvancılık bakanlığınca yürütülmektedir. bakanlığın yetkilendirdiği gıda kontrolörleri ekmek üretimi yapan işletmelerden üretilen ekmek partisi adına numune alarak bakanlık tarafından yetkilendirilmiş akredite laboratuvarlara analiz için numuneyi gönderir. analiz sonucu, 5996 sayılı kanun kapsamında yayınlanan ekmek ve ekmek çeşitleri tebliği'ne uymadığı takdirde işletmeye kanun kapsamında ceza yazılır. sorunlu parti miktarı tespit edilir ve ürünler imha edilir. i̇şletme cezaya maruz kaldıysa sebebi araştırılır ve denetimler sıkı şekilde devam ettirilir.

türleri 
buğday ekmeği, tahıl ekmeği, yulaf ekmeği, sarı buğday ekmeği, köy ekmeği, çavdar ekmeği, kepek ekmeği, standart beyaz (türk) ekmeği, ay çekirdekli ekmek, ruşeymli ekmek, haşhaşlı ekmek, zeytinli ekmek, cevizli ekmek, mısır ekmeği, tuzsuz ekmek, tandır ekmeği, francala ekmek, baget ekmek, lavaş ekmeği, susamlı ekmek, en bilinen ekmek çeşitleridir.

pişirme tarzına göre ekmekler ikiye ayrılır: ev ekmeği, fırın ekmeği. ev ekmeği, hamuru evlerde elle yoğrulan, sacta, tandırda, fırınlarda veya ekmek makinesi ile pişirilen ekmeklerdir. sacda pişirilen ekmeğe bazlama ve yufka denir. tandır ekmeğinin en yaygın şekli pide'dir. ev fırınlarında ise daha çok somun yapılır. güllâçlar ise mayasız ekmekten yapılır. fırın ekmeği, şehir ve kasabalarda, ordu birliklerinde, klasik odun fırınlarında yapılan ekmektir. fırın ekmeğinin en yaygın şekli, altı düz, üstü bombeli, değirmi bir ekmek olan somun'''dur.

eskiden ekmek tedavide çeşitli alanlarda kullanılırdı.  glüten ekmeği, suda eriyen kısımlarından ve nişastasından ayrılmış unla yapılır; taze soya ekmeği, soya unuyla yapılır. şeker hastalarının diyetlerinde genellikle bu tip ekmekler kullanılır. diğer ekmekler azotemi ve damar sertliği hastalarının rejimlerinde verilir: az azotlu ekmek ve tuzsuz ekmek'' gibi.

tarih 

ekmeğin, buğday ve benzeri tahılların gıda olarak kullanılmaya başlanması ve daha sonra tarımı ile ortadoğu'da, özellikle urfa, şam, kudüs arası bölgede ortaya çıktığı tahmin edilebilir. i̇lk zamanlarda ekmek yapmak için, iyice kızdırılmış yassı taşlar kullanılıyor, bunlarla bir çeşit peksimet pişiriliyordu. i̇lk zamanlar tahıl hafif çillendirilip elde olan başka tohumlarla birlikte kullanılırdı (bkz. i̇ncil'de bulunan hezekiel ekmeği tarifi). ekmek pişirmek için zamanla tuğladan veya topraktan ısıtılabilir yüzeyler, küçük, ateşte kızdırılmış çömleğimsi kaplar, sonra da fırınlar, tandırlar, ve sacayak üstünde metal sac icat edildi. roma'da vatandaşlar ekmeklerini evlerindeki fırınlarda pişirirlerdi. fırıncıların bir çeşit lonca meydana getirmeleri ancak trajanus devrinde olmuştur.

kaynakça

ayrıca bakınız

dış bağlantılar 

 ″ekmek israf etme″ kampanyası

 
temel gıdalar
dünya mutfakları
buğday yemekleri
yemek türleri
eski yemekler