Amerika yerlileri

amerika yerlileri, avrupalılar'ın gelişinden önce amerika kıtasında yaşayan eskimo-aleut halkları ile kızılderilileri kapsayan ortak ad. bazıları bu adı i̇ngilizce amerindian terimin karşılığı olarak yalnızca kızılderililer için kullanır ve eskimo-aleut halklarını dahil etmez. alaska ve kanada gibi hem eskimo hem de kızılderili nüfus barındıran yörelerde amerika yerlisi adı her ikisi için kullanılırken, kıta abd'sinden arjantin'e kadar eskimo barındırmayan diğer yörelerde yalnızca kızılderili anlamındadır.

abd nüfus sayım dairesi (amerika birleşik devletleri sayım bürosu) ülkedeki yerlileri american indian and alaska native adı altında topluca ele alır ve american indian («amerikalı hint») terimiyle kıta abdsi'ndeki yerliler (ki hepsi de kızılderilidir) kastedilirken, alaska native («alaska yerlisi») terimi alaska'daki yerlilerin tamamı (aleutlar, alaska eskimoları, alaska kızılderilileri) için kullanılır.

kanada'da aboriginal peoples («yerli halklar») olarak adlandırılır ve hem kanada eskimolarını (inuit), hem kanada kızılderililerini (first nations), hem de melez métisleri nitelendirir. kanada'da indian («kızılderili») adı "aşağılayıcı" (pejorative) bulunduğu için resmî olarak fazla kullanılmaz. kanada'da indian adı resmî olarak yalnızca hintler için kullanılır.

amerika yerlilerinin sınıflandırılması kültür bölgelerine, coğrafyası ve dillerine göre ayrı ayrı sınıflandırılır. antropologlar genellikle akışkan sınırlı kültür bölgeleri olarak sınıflandırma eğilimindedirler. bu kültür bölgeleri şu anki sınırlara göre değil, yerlilerin amerika'nın keşif sürecinde avrupalılarca karşılaştığı 15. yüzyıl başlarındaki konumları baz alınarak düzenlenir.

amerika yerli dilleri, üç ana filum olarak, eskimo ile aleutların konuştuğu eskimo-aleut dilleri, kızılderili na-dene halklarının konuştuğu na-dene dilleri ile bunların haricindeki bütün kızılderili halklarının konuştuğu amerind dilleri biçiminde sınıflandırılır. na-dene dillerinin asya'daki yenisey dilleri ile dene-yenisey dilleri adı altında birlikte sınıflandırılması fikri 2008 yılında edward vajda tarafından ortaya konmuştur ve eskimolar dışında asya kökenli olduğu dil bilimi kriterlerine göre ortaya konan ilk ve tek kızılderili grubu budur. geriye kalan diğer kızılderililerin dilleri 1960 yılında joseph greenberg tarafından amerind dilleri adı altında birleştirilmesi fikri ortaya atılmıştır, fakat bu teoriyi tarihi dil bilimcilerin çoğu reddeder.

na-dene dillerini konuşan halklar, i̇nuitler ve alaska yerlileri haplogrup q (y-dna) mutasyonları sergiler; bununla birlikte, diğer kızılderililerde (amerind dillerini konuşanlar) bulunan mtdna mutasyonlarından farklıdır. amerika yerlileri dna'sına göre 12 genetik gruba ayrılır ve eskimolar ile na-dene kızılderilileri haricindeki kızılderililerde 10 ayrı genetik gruplaşma görülür.

diller 

amerika yerli dilleri, üç ana filum olarak sınıflandırılır: eskimo ile aleutların konuştuğu eskimo-aleut dilleri, kızılderili na-dene halklarının konuştuğu na-dene dilleri ile bunların haricindeki bütün kızılderili halklarının konuştuğu amerind dilleri. bu ana dil filumları yanında hiçbir dil ailesine girmeyen izole diller de bulunmaktadır. unesco'ya göre birçoğu ya tükenmiş ya da konuşulabilirliği tehlikededir

genetik sınıflandırma 

amerika yerlileriyle ilişkili en yaygın haplogrup olarak haplogrup q1a3a (y-dna) verilmektedir. tıpkı mtdna gibi y-dna da diğer çekirdek kromozomlardan farklıdır ve y kromozomu çoğunluğunda benzersiz olup mayoz bölünme sırasında rekombinasyona uğramaz. bu etkiye sahip mutasyonların tarihsel dokusu kolayca incelenebilir. bu dokular biribirinden oldukça farklı iki genetik bölüm oluşturur: birincisi, amerika'nın başlangıç yerlileri; ikincisi, amerika'nın avrupalılar tarafından sömürgeleştirilmesinden sonraki sürecin yerlileri. eski olan, kurucu haplotip ve gen çizgisi sayısı için belirleyici faktördür ve günümüzdeki amerika yerlilerinde bulunmaktadır.

kurucu nüfus için beringia'da ilk 20.000 yıl konaklamayla birlikte bering denizi kıyılarında insan yerleşimi aşamalı oluşmuştur.. mikrosatelit çeşitliliği ve y çizgisinin dağılımı ilk sömürgeleştirme döneminden beri izole edilmiş güney amerika bölgelerinde yaşayan kızılderili gruplarına özgüdür</small>.. na-dene, i̇nuit ve alaska yerlileri haplogrup q (y-dna) mutasyonları sergiler; bununla birlikte, diğer kızılderililerde (amerind dillerini konuşanlar) bulunan mtdna mutasyonlarından farklıdır. bu da gösteriyor ki, grönland ve kuzey amerika'nın kuzey uç içlerine en erken göç daha sonraki nüfustan kaynaklanır.

human y-chromosome dna haplogroups baz alınarak yapılan çalışmalara göre:

kültür bölgeleri

kuzey amerika 

kuzey amerika'da kanada, grönland, abd ve meksika'nın kuzeyindeki yerli halklar etnoğraflar tarafından 10 kültür bölgesine ayrılır. bazı kültür gruplarının kapsamı araştırıcıya göre değişkenlik gösterebilmektedir.
 
 eskimo (arktik) kültür bölgesi arctic (→ eskimo–aleut dilleri)
 subarktik kızılderilileri kültür bölgesi subarctic (→ na-dene dilleri, algonkin–yurok dilleri)
 kuzeydoğu kızılderilileri kültür bölgesi northeast (→ algonkin–yurok dilleri, i̇rokua dilleri)
 pasifik kuzeybatısı kızılderilileri kültür bölgesi northwest coast (→ haydaca, çimşiyan dilleri, vakaş dilleri)
 plato kızılderilileri kültür bölgesi plateau (→ saliş dilleri)
 büyük havza kızılderilileri kültür bölgesi great basin
 ova kızılderilileri kültür bölgesi plains (→ siyu dilleri)
 kaliforniya kızılderilileri kültür bölgesi california
 güneydoğu kızılderilileri kültür bölgesi southeast
 güneybatı kızılderilileri kültür bölgesi southwest

arktik 

 paleo-eskimo, tarihöncesi kültürler, rusya, alaska, kanada, grönland, 2500 mö–1500 ms
 arctic small tool tradition, tarihöncesi kültürü, 2500 mö, bering boğazı
 pre-dorset, doğu arktik, 2500–500 mö
 saqqaq kültürü, grönland, 2500–800 mö)
 independence i kültürü, kuzeydoğu kanada ve grönland, 2400–1800 mö
 independence ii kültürü, kuzeydoğu kanada ve grönland, 800–1 mö)
 groswater, labrador and nunavik, kanada
 dorset kültürü, 500 mö–1500 ms, alaska, kanada (muhtemelen arkaik kalıntısı 1903 yılında tükenen sallirmiut halkı)
 aleutlar, aleut adaları, alaska ile kamçatka krayı, rusya
 i̇nuit halkları, rusya, alaska, kanada, grönland
 thule kültürü, proto-i̇nuit, alaska, kanada, grönland, 900–1500 ms
 birnirk kültürü, tarihöncesi i̇nuit kültürü, alaska, 500 ms–900 ms
 grönland i̇nuitleri, grönland
 kalaallit, batı grönland
 avanersuarmiut, kuzey grönland
 tunumiit, doğu grönland
 batı kanada i̇nuitleri, batı arktik kanada
 i̇nyupikler, kuzey ve kuzeybatı alaska
 yupik halkları, alaska ve rusya
 supikler, alaska yarımadası, güney orta alaska'nın kıyıları ve adalar bölgesi
 alaska yupikleri, batı orta alaska
 chevak çupikleri, hooper bay ve chevak, alaska
 nunivak çupikleri, nunivak adası, alaska
 sibirya yupikleri, rus uzak doğusu ve st. lawrence adası, alaska
 chaplino yupikleri, sibirya
 naukan yupikleri, sibirya
 sirenik yupikleri, sibirya

subarktik

kaliforniya 

kaliforniya kızılderili kültür grubu kaliforniya eyaletinin sınırlarıyla uyumlu değildir ve buradaki bütün kızılderilileri kapsamaz. nevada ile birlikte doğu sınırındaki kabileler büyük havza kızılderilileri kültür grubuna, oregon sınırına yaın bazı kabileler ise plato kızılderilileri kültür grubuna dahildir

kuzeydoğu

büyük havza

plato 

 cayuse, oregon
 celilo (wayampam)
 chinook
 columbian (dialects: wenatchee, sinkayuse, chelan)
 coeur d'alene, idaho
 colville, washington
 upper cowlitz
 flathead (selisch or salish), idaho and montana
 klamath, oregon
 klickitat tribe, washington
 kootenai/ktunaxa, british columbia, montana, and idaho
 lower snake (chamnapam, wauyukma, naxiyampam)
 modoc, california and oregon
 molala (molale), oregon
 nimipular, idaho
 nikola atabaskları (extinct)
 nikola salişleri (confederacy)
 nlakapamuklar, british columbia, formerly known as the thompson people
 okanaganlar (syilx), british columbia and washington
 palus (palouse)
 pend'oreilles (kalispel), washington
 rock creek
 sanpoil (tribe)
 secwepemc (shuswap), british columbia
 sinixt (lakes), british columbia, washington, idaho
 spokane, washington
 st'at'imc (lillooet)
 lil'wat
 in-shuck-ch
 tenino (warm springs), oregon
 dalles tenino
 dock-spus
 tygh
 wyam
 umatilla, oregon
 upper nisqually (mishalpan)
 walla walla, oregon
 wanapum
 wasco-wishram, oregon
 yakama, washington

pasifik kuzeybatısı

büyük ovalar 

büyük ovalar'daki yerliler kuzey ve güney ova kızılderilileri olmak üzere iki ana grupta toplanırlar.

güneydoğu

güneybatı 

bazen oasisamerica olarak adlandırılır ve arizona, colorado, new mexico, utah, chihuahua ile sonora bölgelerini kapsar.

meksika ve mezoamerika 
meksika, mezoamerika ve karayipler'deki yerli halklar genellikle, dil, çevre ve kültürüne göre sınıflandırılırlar.

aridoamerika

mezoamerika

circum-caribbean 
partially organized per handbook of south american indians.

karayip 
anthropologist julian steward defined the antilles cultural area, which includes all of the antilles ve bahamalar, except for trinidad and tobago.

 arawak
 taino, greater antilles, northern lesser antilles
 lucayan, bahamas
 igneri, lesser antilles, 400—1000 ms
 nepoya, trinidad
 suppoya, trinidad
 caquetio, aruba, bonaire, curaçao, and venezuela
 carib, lesser antilles
 garifuna ("black carib"), originally dominika ve saint vincent, currently belize, guatemala, honduras and nicaragua
 ciboney, greater antilles, ca. 1000—300 mö
 guanahatabey (guanajatabey), cuba, 1000 mö
 ciguayo, hispaniola
 garifuna ("black carib"), originally dominika ve saint vincent, currently belize, guatemala, honduras and nicaragua
 ortoiroid, ca. 5500—200 mö
 coroso culture, puerto rico, 1000 mö–200 ms
 krum bay culture, virgin islands, st. thomas, 1500—200 mö
 saladoid culture, 500 mö—545 ms

orta amerika 
orta amerika kültürü el salvador, honduras, nikaragua, kosta rika ve panama ile kolombiya ve ekvador'un pasifik kıyılarında görülür.

kolombiya ve venezuela 
kolombiya ve venezuela kültürü bugünkü kolombiya ile venezuela topraklarını içerir. güney kolombiya and kültür sahasına girer. doğu venezuela guyanalar kültür sahasındadır ve güneydoğu kolombiya ile güneybatı venezuela amazonya kültür sahasına dahildir.

guyanalar 
kolombiya'nın kuzey kısımları, fransız guyanası, guyana, surinam, venezuela ve brezilya'daki amazonas, amapá, pará, roraima eyaletleri.

doğu brezilya 
brezilya'nın doğusundaki ceará, goiás, espírito santo, mato grosso, mato grosso do sul, pará ve santa catarina eyaletleri.

andlar 

 andean hunting-collecting tradition, arjantin, 11,000–4,000 ms
 awa-kwaiker, northern ecuador, southern colombia
 aymaralar, bolivya, chile, peru
 callawalla (callahuaya), bolivya
 cañari, ecuador
 capulí culture, ecuador, 800—1500 ms
 cerro narrio (chaullabamba) (precolumbian culture)
 chachapoyas, amazonas, peru
 chachilla (cayapas)
 chanka (chanca), peru
 chavín, northern peru, 900–200 mö
 chincha people, peru (precolumbian culture)
 chipaya, oruro department, bolvia
 chuquibamba culture (precolumbian culture)
 conchucos
 diaguita
 amaicha, arjantin
 calchaquí, arjantin
 chicoana, salta, arjantin
 quilmes (precolumbian culture), arjantin
 guangaia (precolumbian culture)
 ichuña microlithic tradition (precolumbian culture)
 inca empire (inka), based in peru
 jama-coaque (precolumbian culture)
 killke culture, peru, 900–1200 ms
 kogi
 kolla (colla), arjantin, bolivya, chile
 la tolita (precolumbian culture)
 las vegas culture, coastal ecuador, 8000 mö–4600 mö
 lauricocha culture, peru, 8000–2500 mö
 lima culture, peru, 100–650 ms
 maina, ecuador, peru
 manteño-huancavilca (precolumbian culture)
 milagro (precolumbian culture)
 mollo culture, bolivya, 1000–1500 ms
 muisca, colombian highlands (precolumbian culture)
 pachacama (precolumbian culture)
 paez (nasa culture), colombian highlands (precolumbian culture)
 panzaleo (precolumbian culture)
 pasto
 pijao, colombia
 keçuvalar (kichua, kichwa), bolivya
 chankas
 wankas (huancas)
 quitu culture, 2000 mö—1550 ms
 salinar (precolumbian culture)
 saraguro
 tiwanaku culture (tiahuanaco), 400-1000 ms, bolivya
 tsáchila (colorado), ecuador
 tuza-piartal (precolumbian culture)
 uru, bolivya, peru
 uru-murato, bolivya
 wari culture, central coast and highlands of peru, 500–1000 ms
 pocra culture, ayacucho province, peru, 500–1000 ms

pasifik ovaları 

 amotape complex, northern coastal peru, 9,000–7,1000 mö
 atacameño (atacama, likan antaí), chile
 awá, colombia and ecuador
 bara, colombia
 cara culture, coastal ecuador, 500 mö-1550 ms
 bahía, ecuador, 500 mö–500 ms
 casma culture, coastal peru, 1000–1400 ms
 chancay, central coastal peru, 1000–1450 ms
 chango, coastal peru, northern chile
 chimú, north coastal peru, 1000–1450 ms
 cupisnique (precolumbian culture), 1000-200 mö, coastal peru
 lambayeque (sican culture), north coastal peru, 750–1375 ms
 machalilla culture, coastal ecuador, 1500–1100 mö
 manteño civilization, western ecuador, 850–1600 ms
 moche (mochica), north coastal peru, 1-750 ms
 nazca, south coastal peru, 1-700 ms
 norte chico civilization (precolumbian culture), coastal peru
 paiján culture, northern coastal peru, 8,700–5,900 mö
 paracas, south coastal peru, 600-175 mö
 recuay culture, peru (precolumbian culture)
 tallán (precolumbian culture), north coastal peru
 valdivia culture, ecuador, 3500–1800 mö
 virú culture, piura region, peru, 200 mö–300 ms
 wari culture (huari culture), peru, 500–1000 ms
 yukpa (yuko), colombia
 yurutí, colombia

amazon

kuzeybatı amazon 
this region includes amazonas in brezilya; the amazonas ve putumayo departments in kolombiya; cotopaxi, los rios, morona-santiago, napo, and pastaza provinces and the oriente region in ekvador; and the loreto region in peru.

 arabelalar, loreto region, peru
 arapasolar (arapaco), amazonas, brezilya
 baniwa
 barbudolar, loreto region, peru
 bora, loreto region, peru
 candoshi-shapra (chapras), loreto region, peru
 carútana (arara), amazonas, brezilya
 chayahuita (chaywita) loreto region, peru
 cocama, loreto region, peru
 cofán (cofan), putumayo department, kolombiya and ecuador
 cubeo (kobeua), amazonas, brezilya and kolombiya
 dâw, rio negro, brezilya
 flecheiro
 huaorani (waorani, waodani, waos), ekvador
 hupda (hup), brezilya, kolombiya
 jibito, loreto region, peru
 jivaroan peoples, ekvador ve peru
 achuar, morona-santiago province ve oriente region, ekvador ve loreto region, peru
 aguaruna (aguarana), ecuador, peru
 huambisa, peru
 shuar, morona-santiago province ve oriente region, ekvador ve loreto region, peru
 kachá (shimaco, urarina), loreto region, peru
 kamsá (sebondoy), putumayo department, kolombiya
 kanamarí, amazonas, brezilya
 kichua (quichua)
 cañari kichua (canari)
 canelo kichua (canelos-quichua), pataza province, ekvador
 chimborazo kichua
 cholos cuencanos
 napo runa (napo kichua, quijos-quichua, napo-quichua), ekvador ve peru
 saraguro
 sarayacu kichua, pastaza province, ekvador
 korubu, amazonas, brezilya
 kugapakori-nahua
 macaguaje (majaguaje), río caquetá, kolombiya
 machiguenga, peru
 marubo
 matsés (mayoruna, maxuruna), brezilya ve peru
 mayoruna (maxuruna)
 miriti, amazonas department, kolombiya
 murato, loreto region, peru
 mura, amazonas, brezilya
 pirahã (mura-pirarrã), amazonas, brezilya
 nukaklar (nukak-makú), doğu kolombiya
 ocaina, loreto region, peru
 omagua (cambeba, kambeba, umana), amazonas, brezilya
 orejón (orejon), napo province, ekvador
 panoan, western brezilya, bolivya, peru
 sharpas
 sionalar (sioni), amazonas department, kolombiya
 siriano, brezilya, kolombiya
 siusi, amazonas, brezilya
 tarianolar (tariana), amazonas, brezilya
 tsohom djapá
 tukano (tucano), brezilya, kolombiya
 barasana (pareroa, taiwano), amazonas, brezilya ve vaupés, kolombiya
 eastern tukanoan (tucanoan)
 makuna (buhagana, macuna), amazonas, brezilya ve vaupés, kolombiya
 waikino (vaikino), amazonas, brezilya
 waimiri-atroari (kinja, uaimiri-atroari), amazonas ve roraima, brezilya
 wanano (unana, vanana), amazonas, brezilya
 witoto
 murui witoto, loreto region, peru
 yagua (yahua), loreta region, peru
 yaminahua (jaminawa, yamanawa, yaminawá), pando department, bolivya
 yora
 záparo (zaparo), pastaza province, ekvador
 zuruahã (suruahá, suruwaha), amazonas, brezilya

doğu amazon 
this region includes amazonas, maranhão, and parts of pará states in brezilya.

 amanayé (ararandeura), brezilya
 araweté (araueté, bïde), pará, brezilya
 awá (guajá), brezilya
 chuncho, peru
 ge
 guajajára (guajajara), maranhão, brezilya
 guarani, paraguay
 ka'apor, maranhão, brezilya
 kuruaya, pará, brezilya
 marajoara, precolumbian culture, pará, brezilya
 panará, mato grosso and pará, brezilya
 parakanã (paracana)
 suruí do pará, pará, brezilya
 tembé (tembe)
 turiwára (turiwara)
 wayampi
 zo'é people, pará, brezilya

güney amazon 
this region includes southern brezilya (mato grosso, mato grosso do sul, parts of pará, and rondônia) and eastern bolivya (beni department).

 apiacá (apiaká), mato grosso and pará, brezilya
 assuriní do toncantins (tocantin)
 aweti (aueto), mato grosso, brezilya
 bakairí (bakairi)
 chácobo (chacobo), northwest beni department, bolivya
 chiquitano (chiquito, tarapecosi), brezilya and santa cruz, bolivya
 cinta larga, mato grosso, brezilya
 enawene nawe, mato grosso, brezilya
 gavião of rondônia
 guarayu (guarayo), bolivya
 ikpeng (xicao), mato grosso, brezilya
 itene, beni department, bolivya
 irántxe (iranche)
 juma (kagwahiva), rondônia, brezilya
 jurúna (yaruna, juruna, yudjá), mato grosso, brezilya
 kaiabi (caiabi, cajabi, kajabi, kayabi), mato grosso, brezilya
 kalapálo (kalapalo), mato grosso, brezilya
 kamayurá (camayura), mato grosso, brezilya
 kanoê (kapixaná), rondônia, brezilya
 karipuná (caripuna)
 karitiâna (caritiana), brezilya
 kayapo, mato grosso, brezilya
 kuikuro, mato grosso, brezilya
 matipu, mato grosso, brezilya
 mehináku (mehinacu, mehinako), mato grosso, brezilya
 moxo (mojo), bolivya
 nahukuá (nahuqua), mato grosso, brezilya
 nambikuára (nambicuara, nambikwara), mato grosso, brezilya
 pacahuara (pacaguara, pacawara), northwest beni deparmtent, bolivya
 pacajá (pacaja)
 panará, mato grosso and pará, brezilya
 parecís (paressi)
 rikbaktsa (erikbaksa), mato grosso, brezilya
 rio pardo people, mato grosso, brezilya
 sateré-mawé (maue), brezilya
 suyá (kisedje), mato grosso, brezilya
 tacana (takana), beni and madre de dios rivers, bolivya
 tapajó (tapajo)
 tapirapé (tapirape)
 tenharim
 terena, mato gross and mato grosso do sul, brezilya
 trumai, mato grosso, brezilya
 tsimané (chimané, mosetén, pano), beni department, bolivya
 uru-eu-wau-wau, rondônia, brezilya
 wari' (pacanawa, waricaca'), rondônia, brezilya
 wauja (waurá, waura), mato grosso, brezilya
 wuy jugu (mundurucu, munduruku)
 yawalapiti (iaualapiti), mato grosso, brezilya

güneybatı amazon 
this region includes the cuzco, huánuco junín, loreto, madre de dios, and ucayali regions of eastern peru, parts of acre, amazonas, and rondônia, brezilya, and parts of the la paz ve beni departments of bolivya.

 aguano (santacrucino, uguano), peru
 aikanã, rondônia, brezilya
 akuntsu, rondônia, brezilya
 amahuaca, brezilya, peru
 asháninka (campa, chuncha), acre, brezilya and junín, pasco, huánuco, and ucayali, peru
 banawá (jafí, kitiya), amazonas, brezilya
 cashibo (carapache), huánuco region, peru
 conibo (shipibo-conibo), peru and amazonas, brezilya
 ese ejja (chama), beni department, bolivya
 harakmbut, madre de dios, peru
 amarakaeri, madre de dios region, peru
 kareneri, madre de dios region, peru
 huachipaeri, madre de dios region, peru
 arasairi, madre de dios region, peru
 manuquiari, madre de dios region, peru
 puikiri (puncuri), madre de dios region, peru
 sapiteri, madre de dios region, peru
 toyeri, madre de dios region, peru
 hi-merimã, himarimã, amazonas, brezilya
 jamamadi, acre and amazonas, brezilya
 kaxinawá (cashinahua, huni kuin), peru and acre, brezilya
 kulina (culina), peru
 kwaza (coaiá, koaiá), rondônia, brezilya
 latundê, rondônia, brezilya
 machinere, bolivya and peru
 mashco-piro, peru
 matís (matis), brezilya
 matsés (mayoruna, maxuruna), brezilya, peru
 parintintin (kagwahiva’nga), brezilya
 shipibo, loreto region, peru
 ticuna (tucuna), brezilya, colombia, peru
 toromono (toromona), la paz department, bolivya
 yanesha' (amuesha), cusco region, peru
 yawanawa (jaminawá, marinawá, xixinawá), acre, brezilya; madre de dios, peru; and bolivya
 yine (contaquiro, simiranch, simirinche), cuzco region, peru
 yuqui (bia, yuki), cochabamba departmentbolivya
 yuracaré (yura), beni and cochabamba departments, bolivya

gran chaco 

 abipón, arjantin, historic group
 angaite (angate), northwestern paraguay
 ayoreo (ayoré, moro, morotoco, pyeta, yovia, zamuco), bolivya and paraguay
 chamacoco (zamuko), paraguay
 chané, arjantin and bolivya
 chiquitano (chiquito, tarapecosi), eastern bolivya
 chorote (choroti, iyo'wujwa, iyojwa'ja chorote, manjuy), arjantin, bolivya, and paraguay
 guana (kaskihá), paraguay
 guaraní, arjantin, bolivya, brezilya, and paraguay
 bolivyan guarani
 chiriguano, bolivya
 guarayo (east bolivyan guarani)
 chiripá (tsiripá, ava), bolivya
 pai tavytera (pai, montese, ava), bolivya
 tapieté (guaraní ñandéva, yanaigua), eastern bolivya
 yuqui (bia), bolivya
 guaycuru peoples, arjantin, bolivya, brezilya, and paraguay
 mbayá (caduveo), historic
 kadiweu, brezilya
 mocoví (mocobí), arjantin
 pilagá (pilage toba)
 toba (qom, frentones), arjantin, bolivya, and paraguay
 kaiwá, arjantin and brezilya
 lengua people (enxet), paraguay
 north lengua (eenthlit, enlhet, maskoy), paraguay
 south lengua, paraguay
 lulé (pelé, tonocoté), arjantin
 maká (towolhi), paraguay
 nivaclé (ashlushlay, chulupí, chulupe, guentusé), arjantin and paraguay
 sanapaná (quiativis), paraguay
 vilela, arjantin
 wichí (mataco), arjantin and tarija department, bolivya

güney cone 

 aché, southeastern paraguay
 alacaluf (kaweshkar, halakwulup), chile
 chaná (extinct), formerly uruguay
 chandule (chandri)
 charrúa, southern brezilya and uruguay
 chono (precolumbian culture), formerly chiloé archipelago, chile
 comechingon (henia-camiare), arjantin
 haush (manek'enk, mánekenk, aush), tierra del fuego
 het (querandí) (extinct), formerly argentinian pampas
 chechehet
 didiuhet
 taluhet
 huarpe (warpes) (extinct), strait of magellan, chile
 allentiac (alyentiyak)
 millcayac (milykayak)
 oico
 mapuche (araucanian), southwestern arjantin and chile
 huilliche (huillice, hulliche), chile
 lafquenche
 mapuche, southwestern arjantin and chile
 pehuenche, south central chile and arjantin
 picunche, formerly chile
 promaucae, formerly chile
 mbeguá (extinct), formerly paraná river, arjantin
 minuane (extinct), formerly uruguay
 puelche (guenaken, pampa) (extinct), argentinian and chilean andes
 tehuelche, patagonia
 künün-a-güna (gennakenk, gennaken)
 küwach-a-güna
 mecharnúekenk
 aónikenk (zuidelijke tehuelche)
 teushen (tehues, extinct), tierra del fuego
 selk'nam (ona), tierra del fuego
 yaghan (yamana), tierra del fuego
 yaro (jaro)

ayrıca bakınız 
 alaska yerlileri kabile birlikleri
 amerika yerlisi yazarlar listesi

dipnotlar

kaynakça 

 d'azevedo, warren l., volume editor. handbook of north american indians, volume 11: great basin. washington, dc: smithsonian institution, 1986. isbn 978-0-16-004581-3.
 hann, john h. "the mayaca and jororo and missions to them", in mcewan, bonnie g. ed. the spanish missions of "la florida". gainesville, florida: university press of florida. 1993. isbn 0-8130-1232-5.
 hann, john h. a history of the timucua indians and missions. gainesville, florida: university press of florida, 1996. isbn 0-8130-1424-7.
 hann, john h. (2003). indians of central and south florida: 1513-1763. university press of florida. isbn 0-8130-2645-8.
 heizer, robert f., volume editor. handbook of north american indians, volume 8: california. washington, dc: smithsonian institution, 1978. isbn 978-0-16-004574-5.
 
 pritzker, barry m. a native american encyclopedia: history, culture, and peoples. oxford: oxford university press, 2000. isbn 978-0-19-513877-1.
 steward, julian h., editor. handbook of south american indians, volume 4: the circum-caribbean tribes. smithsonian institution, 1948.
 sturtevant, william c., genel editör ve bruce g. trigger, cildin editörü. handbook of north american indians: northeast. volume 15. washington dc: smithsonian institution, 1978. asin b000noyrra.
 sturtevant, william c., general editor and raymond d. fogelson, volume editor. handbook of north american indians: southeast. volume 14. washington dc: smithsonian institution, 2004. isbn 0-16-072300-0.