Eretna Beyliği

eretna beyliği ya da eretna devleti, anadolu'nun moğol (i̇lhanlılar) istilasına uğramasından sonra, sivas ve kayseri merkezli kurulan, 1335 - 1381 yılları arası hüküm süren bir anadolu beyliğidir. beyliğin kurucusu alaeddin eretna, uygur kökenli olup, i̇lhanlılar devletinin rûm (anadolu) valisi timurtaş'a hizmet eden komutanlardan birisiydi. timurtaş ile kızkardeşini evlendirerek akrabalık bağı da kuran eretna, onun mısır'a kendisini yerine vekil bırakmasını fırsat bilip moğollara karşı ayaklandı. memlük sultanı adına sikke kestirip hutbe okuttu. celayirî emir (şeyh) hasan büzurg kendisine tabiliği reddeden eretna üzerine bir ordu ile yürüdü ve sivas ile erzincan arasında karanbük mevkiinde meydana gelen savaşı eretna kazandı. bundan sonra nüfuzunu kuvvetlendiren eretna bağımsızlığını ilan etti. kayseri'de vefat eden alaeddin eretna, köşk medresesi avlusundaki kümbete gömüldü. öldüğünde sivas, tunceli, kayseri, amasya, tokat, çorum, develi, şebinkarahisar, ankara, zile, canik, ürgüp, niğde, aksaray, erzincan, doğu karahisar ve darende onun hakimiyeti altındaydı.

eretna dindar, iyiliksever ve alim bir hükümdar olarak tanınmıştır. i̇daresi altındaki yerleri adilane yönettiğinden ve seyrek çıkan sakalları sebebiyle halk arasında köse peygamber lakabıyla meşhur oldu.

eretna kelimesinin anlamı 
eretna, eratna şeklinde günümüzde okunan sözün arap alfabesindeki orijinali ertine (آرتين)şeklinde de okunabilir. aynı zamanda bir uygur dili de sayabileceğimiz tuva türkçesinde bu sözün günümüzde bir anlamı vardır. tuva dilinde "ertine" (эртине), hazine, değer verilen manalarına gelir.

gıyaseddin mehmed dönemi 
alâeddin eretna'nın üç oğlundan en büyüğü olan hasan büzurg sivas valisi iken ramazan çok genç yaşta vefat etmiş ve güdük minare adıyla anılan kümbete gömülmüştü. diğer oğulları cafer ve mehmed beyler babalarının ölümü üzerine birbirlerine karşı iktidar mücadelesine giriştiler. isfahan şah hatun' un oğlu olan mehmed bey ümera tarafından gıyaseddin unvanıyla hükümdar ilan edildi. adına hutbe okutup sikke kestiren gıyaseddin mehmed'in yaşının küçük olması ve dirayetsizliği bir süre sonra nüfuzunu kaybetmesine sebep oldu. kendisini beğenmeyen ümera ve ulemanın baskısıyla 1354'te tahtını terk ederek karamanoğulları'na sığındı. ondan boşalan tahta yine ümerâ tarafından bu defa cafer bey çıkarıldı ve i̇zzeddin unvanıyla sultan ilan edildi. ancak tahtını tekrar ele geçirmek için harekete geçen mehmed bey 1355 nisan'ında meydana gelen yalnızgöz savaşı'nda kardeşi cafer bey'i mağlup etti. kısa bir aradan sonra eretnalı tahtına yeniden oturan mehmed bey büyük yardımlarını gördüğü hoca ali şah ile mücadeleye girdi ve sonunda onu da bertaraf etti (1358). mehmed bey iktidarı döneminde en çok moğollar'ın sebep olduğu olaylarla uğraştı. her vesileyle karışıklık çıkaran moğollara karşı giriştiği mücadelede başarısız kalan mehmed bey, veziri kadı burhâneddin'in bütün gayretlerine rağmen idaresinden ve kendisinden memnun olmayan hacı şadgeldi ve hacı i̇brahim gibi devlet adamları tarafından sivas'ta öldürüldü.

alaaddin ali bey dönemi 
henüz 13 yaşında tahta geçen alaaddin ali bey ülkede nüfuzunu kaybetti. valiler bağımsız hareket etmeye başladı. karamanoğulları kayseri'yi ele geçirdi. kadı burhaneddin'in çabalarıyla ülkede istikrar sağlanmaya çalışılsa da başarılı olunamadı 15 yıl hüküm süren alaaddin, amasya üzerine yapılan bir sefer sırasında vebadan öldü.(1380)

ii. mehmed bey dönemi 
ali bey'in henüz yedi yaşında olan oğlu hükümdar ilan edildi. yaşı küçük olmasından dolayı şebinkarahisar yöneticisi kılıç arslan kendisine naip oldu. kadı burhaneddin önce kılıç arslan'ı öldürüp onun yerine naiplik yaptı, kısa süre sonra da küçük hükümdarı tasfiye ederek eretna devleti'ne son verdi ve kendi adıyla anılacak kadı burhaneddin devleti'ni kurdu.(1381)

kaynakça 

 
dönemlere göre sivas tarihi
erzincan tarihi
kayseri tarihi
1335
1381