Sığır sineği

sığır sineği, tabanomorpha infratakımına bağlı bir hayvan familyasıdır. diptera takımının en büyük familyalarından biridir. 3500'den fazla türü vardır. 2006 rakamlarına göre türkiye'de 164 türü bulunur. bütün dünyaya yayılmış olan türleri memelilerin ektoparazitleridir. i̇nsanları acıtarak soktuklarından herkes tarafından kolayca tanınırlar. i̇nsan derisine hiç ses çıkarmadan ve çok yumuşak bir şekilde konduklarından, onlardan korunmak oldukça zordur. ancak sokma işlemi ilerledikten sonra refleksif olarak korunma eylemi ortaya çıkar. ayrıca, hastalık yapıcı organizmaların taşıyıcılığını yaparlar.

türkiye türleri

pangoninae alt familyası 
 alt familya: pangoninae
 oymak: pangoniini
 pangonius  latreille, 1802
 alt cins: pangonius  latreille, 1802
 pangonius (pangonius) argentatus  (szilady, 1923)
 pangonius (pangonius) flavocinctus  (szilady, 1923)
 pangonius (pangonius) fulvipes  (loew, 1859)
 pangonius (pangonius) lucidus  (szilady, 1923)
 pangonius (pangonius) obscuratus  (loew, 1859)
 pangonius (pangonius) pyritosus  (loew, 1859)
 pangonius (pangonius) rhynchocephalus  (krber, 1921)
 pangonius (pangonius) variegatus  (fabricius, 1805)
 alt cins: melanopangonius  sziyady, 1923
 pangonius (melanopangonius) funebris  (macquart, 1845) 
 pangonius (melanopangonius) haustellatus  (fabricius, 1781) 
 stonemyia  brennan, 1935
 stonemyia caucasica  (krber, 1921)
 stonemyia tigris  (bigot, 1880)

chrysopsinae alt familyası 

 alt familya: chrysopsinae
 oymak: chrysopsini
 silvius  meigen, 1820
 alt cins: silvius  meigen, 1820
 silvius (silvius) algirus  meigen, 1830 
 silvius (silvius) alpinus  (scopoli, 1763) 
 silvius (silvius) inflaticornis  austen, 1925
 silvius (silvius) latifrons  olsufjev, 1937 
 silvius (silvius) ochraceus  loew, 1858 
 silvius (silvius) variegatus  (fabricius, 1805)
 alt cins: heterosilvius  olsufjev, 1970
 silvius (heterosilvius) peculiaris  olsufjev, 1971
 nemorius  rondani, 1856
 nemorius caucasicus  (olsufjev, 1937) 
 nemorius irritans  (ricardo, 1901) 
 nemorius oenderi  jezek, 1990 
 nemorius vitripennis  (meigen, 1820) 
 chrysops meigen, 1803 (geyik sineği)
 alt cins: chrysops meigen, 1803
 chrysops (chrysops) caecutiens  (linnaeus, 1758) 
 chrysops (chrysops) flavipes  meigen, 1804 
 chrysops (chrysops) italicus  meigen, 1804 
 chrysops (chrysops) relictus  meigen, 1820
 chrysops (chrysops) sejunctus  szilady, 1919 
 chrysops (chrysops) viduatus  (fabricius, 1794) 
 alt cins: petersenychrysops  moucha & chvala, 1970
 chrysops (petersenychrysops) buxtoni   austen, 1922
 chrysops (petersenychrysops) compactus  austen, 1924 
 chrysops (petersenychrysops) hamatus  loew, 1858

tabaninae alt familyası 

 alt familya: tabaninae
 oymak: tabanini
 atylotus  osten & sacken, 1876
 atylotus agricola  (wiedemann, 1828)
 atylotus austeni  (szilady, 1915) 
 atylotus flavoguttatus  (szilady, 1915) 
 atylotus fulvus  (meigen, 1804) 
 atylotus hendrixi  leclercq, 1967 
 atylotus kerteszi  (szilady, 1915)
 atylotus latistriatus  brauer in brauer & bergenstamm, 1880 
 atylotus loewianus  (villeneue, 1920) 
 atylotus plebeius  (fallen, 1817)
 atylotus protidor  (bogatschev & samedov, 1949)
 atylotus pulchellus  (loew, 1858) 
 atylotus quadrifarius  (loew, 1874) 
 atylotus rusticus  (linnaeus, 1767)
 atylotus venturii  leclercq, 1966 
 therioplectes  zeller, 1842
 therioplectes carabaghensis  (portschinsky, 1877) 
 therioplectes tricolor  zeller, 1842 
 therioplectes tunicatus  (szilady, 1927) 
 hybomitra  enderlein, 1922
 hybomitra acuminata  (loew, 1858) 
 hybomitra bimaculata  (macquart, 1826) 
 hybomitra caucasi  (szilady, 1923) 
 hybomitra caucasica  (enderlein, 1925) 
 hybomitra ciureai  (seguy, 1937) 
 hybomitra decora  (loew, 1858) 
 hybomitra distinguenda  (verrall, 1909) 
 hybomitra erberi  (brauer in brauer & bergenstamm, 1880)
 hybomitra expollicata  (pandelle, 1883) 
 hybomitra micans  (meigen, 1804) 
 hybomitra muehlfeldi  (brauer in brauer & bergenstamm, 1880) 
 hybomitra okayi  leclercq, 1967
 hybomitra peculiaris  (szilady, 1914)
 hybomitra pilosa  (loew, 1858) 
 hybomitra popovi  (olsufjev, 1937) 
 hybomitra tropica  (linnaeus, 1758) 
 hybomitra tuerkmendagensis  kõlõ & schacht, 1995 
 hybomitra ukrainica  (olsufjev, 1952)
 tabanus linnaeus, 1758 (at sineği)
 tabanus accensus austen, 1920
 tabanus aidini krber, 1928
 tabanus alvarengai schacht, 1987
 tabanus anatolicus olsufjev, moucha & chvala, 1967 
 tabanus anthrax olsufjev, 1937
 tabanus arabicus macquart, 1839
 tabanus armeniacus (krber, 1928) 
 tabanus atropathenicus olsufjev, 1937 
 tabanus autumnalis linnaeus, 1761 
 tabanus bifarius loew, 1858 
 tabanus bovinus linnaeus, 1758 
 tabanus briani leclercq, 1962 
 tabanus bromiolus szilady, 1923
 tabanus bromius linnaeus, 1758 
 tabanus canipalpis (bigot, 1892)
 tabanus caucasius krber, 1925 
 tabanus cordiger meigen, 1820 
 tabanus cuculus szilady, 1923 
 tabanus darimonti leclercq, 1964 
 tabanus decipiens krber, 1928
 tabanus eggeri schiner, 1868 
 tabanus exclusus pandelle, 1883 
 tabanus fraseri austen, 1925 
 tabanus glaucopis (meigen, 1820) 
 tabanus golovi olsufjev, 1936
 tabanus grandis szilady, 1923
 tabanus ilchanii jezek, 1981
 tabanus indrae hauser, 1939 
 tabanus karaosus timmer, 1984
 tabanus laetetinctus becker in becker & stein, 1913 
 tabanus leleani austen, 1920 
 tabanus lunatus fabricius, 1794 
 tabanus maculicornis zetterstedt, 1842 
 tabanus martinii krber, 1928 
 tabanus mianjangalensis jezek, 1981
 tabanus miki (brauer in brauer & bergenstamm, 1880) 
 tabanus mouchai leclercq, 1962 
 tabanus nemoralis meigen, 1820 
 tabanus obsolescens pandelle, 1883 
 tabanus olsufjevi hauser, 1960
 tabanus oppugnator austen, 1925 
 tabanus paradoxus jaennicke, 1866 
 tabanus portschinskii olsufjev, 1937 
 tabanus prometheus szilady, 1923 
 tabanus quatuornatatus meigen, 1820 
 tabanus rectus loew, 1858
 tabanus regularis jaennicke, 1866 
 tabanus regularis regularis jaennicke, 1866
 tabanus regularis rufus szilady, 1923
 tabanus rupium (brauer in brauer & bergenstamm, 1880) 
 tabanus semiargenteus olsufjev, 1937
 tabanus shannonellus krber, 1936 
 tabanus shelkovnikovi shelkovnikovi paramanov, 1934
 tabanus spectabilis loew, 1858 
 tabanus spodopteroides olsufjev, moucha & chvala, 1969 
 tabanus spodopterus meigen, 1820 
 tabanus subparadoxus olsufjev, 1941 
 tabanus sudeticus zeller, 1842 
 tabanus swiridowi portschinsky, 1882 
 tabanus tergestinus egger, 1859 
 tabanus tinctus walker, 1850 
 tabanus unifasciatus loew, 1858 
 tabanus yasujensis jezek, 1981  
 glaucops szilady, 1923
 glaucops hakkariensis schacht, 1983
 oymak: haematopotini
 haematopota meigen, 1803
 haematopota bigoti gobert, 1881 
 haematopota caenofrons (krber, 1922)
 haematopota coolsi leclercq, 1966
 haematopota crassicornis wahlberg, 1848 
 haematopota delozi leclercq, 1966
 haematopota gallica szilady, 1923
 haematopota grandis meigen, 1820 
 haematopota hennauxi leclercq, 1967
 haematopota italica meigen, 1804 
 haematopota kemali szilady, 1923
 haematopota lambi willeneuve, 1921 
 haematopota latebricola austen, 1925
 haematopota longeantennata (olsufjev, 1937) 
 haematopota nubilis (hauser, 1960)
 haematopota ocelligera (krber, 1922) 
 haematopota pallens loew, 1871 
 haematopota pandazisi (krber, 1936) 
 haematopota pavlovskii (hauser, 1960)
 haematopota pluvialis (linnaeus, 1758) 
 haematopota scutellata (olsufjev, moucha & chvala, 1964) 
 haematopota sewelli austen, 1920 
 haematopota sobrina (krber, 1922)
 haematopota subcylindrica pandelle, 1883 
 haematopota sumelae timmer, 1984 
 dasyramphis enderlein, 1922
 dasyramphis anthracinus (meigen, 1820) 
 dasyramphis ater (rossi, 1790) 
 dasyramphis carbonarius (meigen, 1820) 
 dasyramphis insecutor (austen, 1920)
 dasyramphis nigritus (fabricius, 1794) 
 dasyramphis umbrinus (meigen, 1820) 
 philipomyia olsufjev, 1964
 philipomyia aprica (meigen, 1820) 
 philipomyia graeca (fabricius, 1794) 
 philipomyia rohdendorfi (olsufjev, 1937) 
 philipomyia zizaniae (leclercq, 1966)

etkenleri 
memelilerde ektoparazitlerdir. dişileri kan emer; erkekleri ise bitki öz suyu ile beslenirler. dişiler kan emmeleri esnasında bazı protozoa (trypanosoma evansi, besnoitia besnoiti, trypanosoma theileri), solucan (loa loa, diroflaria roemeri, elaeophora schneideri, onchocerca gibsoni), bakteri (francisella anthracis, brucella sp.) ve riketsiya (anaplasma marginale) kökenli hastalık etkenleri ile viral hastalıklara (at enfeksiyöz anemisi, vesiculer stomatitis) mekanik ve biyolojik yollarla vektörlük yaparlar.

aynı zamanda konaklarının etrafında uçuşurken ve kan emerken verdikleri kaşınma hissi ve huzursuzluk yemden yararlanmaya engel olduğundan, verim düşüklüğüne neden olurlar.

konuyla ilgili yayınlar 
 prof. dr. ali demirsoy (1992), yaşamın temel kuralları (entomoloji)

dış bağlantılar 
 ali yavuz kılıç (2006), new additions and errata to the checklist of tabanidae (insecta: diptera) fauna of turkey, tübi̇tak, tr. j. of zoology 30 (2006) 335-343
 s. zerrin erdoğmuş (2006), tabanidae species (diptera) in the elazığ province of turkey, f.ü. sağlık bil. dergisi 2006, 20(1), 65-68
 mehmet yaman ve şükran yağcı (2004), hatay yöresindeki tabanidae (diptera) türleri üzerine araştırmalar, türkiye parazitoloji dergisi 28 (2): 113-117 2004
 ali yavuz kılıç (2001), the tabanidae (diptera) fauna of balıkesir province, tübi̇tak, tr. j. of zoology 25 (2001) 395-402
 ali yavuz kılıç (1999), trakya bölgesi tabanidae (diptera) faunası, tübi̇tak, tr. j. of zoology 23 (1999) ek sayı 1, 67–89

kaynakça 

tabanomorpha