Ölçü sistemi

bir ölçü sistemi, ölçü birimleri ve onları birbirine bağlayan kuralların bir toplamıdır. ölçü sistemi, tarihsel olarak öneme sahip olup bilim ve ticaret amaçları için tanımlanır ve düzenlenir. kullanılan modern ölçü sisteminin örnekleri metre sistemi, i̇ngiliz ölçü birimi ve amerikalı geleneksel birimleri içerir.

tarihi 

fransız devrimi metre sisteminin kabul edilmesine neden oldu ve bu dünya geneline yayılmaya başladı ve çoğu geleneksel ölçü biriminin yerini aldı. çoğu sistemde, uzunluk (mesafe), ağırlık, zaman temel birimlerdir ya da şimdi bilimde daha iyi olarak kabul edilir. ağırlığın kütlenin yerine geçmesi daha iyi, daha temel katsayı olarak kabul edilir. bazı sistemler gelişen ilişkinin farkına varmak için değişir ve açık bir şekilde, 1824 yasası i̇ngiliz ölçü birimine geçer.

daha sonraki bilimsel gelişmeler elektrik yük ya da elektrik akımdan birinin tüm diğer meteorolojik birimlerin tanımlanabildiği temel özelliklerin küçük bir parçasını tamamlamak için kullanılabildiğini gösterdi (ancak, elektriksel birimler küçük bir parça için gerekli değildir. örneğin, gauss birimleri temel miktarlar olarak sadece zaman, kütle ve uzunluğa sahiptir). güç, sürat gibi diğer miktarlar temel bir parçadan türevlenir. örneğin, sürat, birim zamandaki alınan mesafedir. tarihsel açıdan, birimlerin büyük çoğunluğu aynı miktarlar için kullanıldı. birçok geleneksel oluşumda, uzunluk 10’un gücü olmayan dönüşüm faktörleriyle inç, feet, yard, fathom, rod, chain, furlong, mil, deniz mili, stadya, lig ile ölçülürdü. tabii ki, benzer kültürel geçmişlere sahip  farklı ülkeler arasında aynı ya da benzer gerekliydi. tarihsel açıdan, newton fiziğinin önemli bir özelliğinin idraki ve olgunlaşmasıyla daha evrensel ve daha iyi bir ölçü sistemi yayılmasındaki anlamı ve ölçü sistemlerinin onların kendi kültürel ölçüsüne harika bir şekilde uygun olduğu modern okuyucular tarafından anlaşılabilmek zorundadır. ayrıca, bir ölçü sisteminin değişimi, bir ölçü sistemiyle daha iyisinin yer değiştirmesinin sonucu olarak büyüme avantajının yanında gerçek kültürel ve mali bedele sahiptir.

bir alana yayılan ve değerlenen alanı içeren inceleme araçları inşaat ve makine mühendisliği gibi geleceğe yönelik bilimlerde kullanıldığı zaman ölçümün yaygın bir temeline dönüşümü için baskı kuruldu. birçok ulusal geleneksel sistem arasındaki değişimin zorlukları ve bu ihtiyaçları beğenen insanların çoğalması daha geniş bir şekilde farkına varıldığından dolayı ölçümleri tekdüze bir hale getirmek için uluslararası bir çaba için açık bir nedeni vardı. fransız devrimi kıvılcımı bu yoldaki ilk önemli ve radikal bir karardı.

antik çağlarda, ölçü sistemi yerel bir şekilde tanımlanırdı. kralın başparmağının uzunluğu ya da ayağının genişliği adımının uzunluğu, omuzun uzunluğu ya da bir fıçıdaki suyun ağırlığındaki gibi geleneğe göre belki de elleri ya da boğumlarına göre bağımsız bir şekilde farklı birimler kullanılırdı. bazı standartların temelinde bazı tanımların olduğu eşsiz bir özelliğe sahiptir ama modern kesinliğe göre o gülünç ya da bencilce görülebilir. son olarak, cubit ve adımlama geleneksel birimlere yayıldı ve tüccarların talebi ve ihtiyacı altında yardımcı oldu.

metre ve diğer güncel sistemlerde, her temel miktar için tek bir temel birim kullanılır. sıklıkla ikinci birimler(çarpım ve bölüm) basitçe ondalık kısmı hareket ettirerek yani onun kuvvetleriyle çarpılarak temel birimleri değiştirerek kullanılır. yani, uzunluğun metrik birim metredir. 1.234 m 1234.0 milimetre ya da 0.001234’e denktir.

geçerli uygulama 
metrik sisteme geçiş hemen hemen tüm ülkelerde neredeyse tamamlanır ya da tamamlanır. amerikan geleneksel birimleri ağırlıkla birleşik devletler’de ve liberia’nın bazı yerlerinde kullanılır. geleneksel burma ölçüm birimleri burma’da kullanılır. amerikan birimleri aşırı ticarete sahip olmasından ötürü kanada’da sınırlı şartlarda kullanılır.  buna ek olarak, i̇ngiliz ölçümleri ve ağırlıklarının göze çarpan bir kullanımı vardır.

diğer yargılamaların bir sayısı sadece mil ve yarda gibi i̇ngiliz mesafe birimlerine izin veren yol işaretleri mevzuatına sahip birleşik krallık’taki ya da hong kong’daki gibi bazı içerikler diğer ölçü sistemlerini manda altına alan ya da izin veren yasalara sahiptir.

birleşik devletler’de, metre birimleri hemen hemen bilimde evrensel biçimde kullanılır. örneğin, geniş bir biçimde orduda, kısmen endüstride, ama geleneksel birimler evde baskın olarak kullanılır. perakendecilerde, litre hacim için çok yaygın bir biçimde kullanılır. özellikle, içecek şişelerinde kullanılır ve katkı maddelerini belirtmek için tanecikten ziyade miligram kullanılır. ayrıca, metreden farklı deniz mili ve knotsin gibi ulusal taşımacılık ve havacılıkta evrensel olarak kullanılan diğer standart ölçü birimi sistemleridir.

metrik sistem 

1795'te, ilk kez iyi bir biçimde tanımlanan sistemin kabullenmesinden dolayı metrik sistem birimleri yayıldı. bu sistemlerin kullanılışının evriminin sırasında ilk olarak i̇ngilizce konuşmayan ülkelere daha sonrasında i̇ngilizce konuşan ülkelere  ve tüm dünyaya yayıldı. 

metrik birimlerin çarpımları ve bölümleri onun kuvvetiyle alakalıdır ve onların isimleri ön takıyla oluşturulur. bu ilişki ondalık sayı sistemiyle alakalıdır ve o büyük bir şekilde metrik birimlerin uygunluğuna katkı sağlar.

önceki metrik sistemde, kütle için gram ve uzunluk için metre olmak üzere iki temel birim vardı. uzunluk ve kütlenin diğer birimleri ve tüm alan, hacim birimleri ve yoğunluk gibi türevlenen birimler bu iki temel birimden türetilir.

mesures usuelles (geleneksel birimlerin fransızcası) metrik sistemi ve geleneksel ölçümler arasındaki bir anlaşma olarak sahnelendiği belirtilen bir ölçü birimi sistemidir. bu 1812'den 1839'a kadar fransa'da kullanıldı.

metrik sistemlerdeki çeşitliliğinin bir sayısı kullanımdadır. bunlar bilimde kullanışlı yerçekimi sistemlerini, santimetre-gram-ikinci sistemleri ve ussr’de önceden kullanılan metre-ton-ikinci sistem ve ayrıca metre-kilogram-ikinci sistemini içerir. 

akım ulusal standart metrik sistemi ulusal sistem birimidir. (système international d'unités veya si) o, kelvin, amper, kandela ve molün yanı sıra ikinci, metre ve kilogramı temel alan bir mks sistemidir.

ulusal sistem birimi uluslararası olarak anlaşılan ve tanımlanan iki birim sınıfından oluşur. bu sınıflardan ilki uzunluk, kütle, zaman, sıcaklık, elektrik akımı, parlaklık yoğunluğu ve madde miktarı için yedi ulusal sistem birimidir. i̇kinci sınıf ise ulusal türevlenen sistem birimidir. bu türevlenen birimler yedi temel birim yardımıyla tanımlanır. tüm diğer miktarlar (güç, kuvvet, iş…) ulusal türevlenen sistem birimi aracılığıyla açıklanır.

i̇ngiliz ve amerikan geleneksel birimleri 
i̇ngiliz ve amerikan geleneksel birimlerinin ikisi de önceki i̇ngiliz birimlerinden türevlenir. i̇ngiliz birimleri çoğunlukla i̇ngiliz milletler topluluğu'nda ve resmi i̇ngiliz i̇mparatorluğu'nda kullanılır ama tüm milletler topluluğu ülkelerinde, onlar çok geniş çoğunlukta metrik sistemine yerine kaptırır. onlar yine de birleşik krallık'taki bazı uygulamalar için kullanılır ama çoğunlukla ticari, bilimsel ve endüstriyel uygulamalarda metrik sisteme yerini bırakır. birleşik krallık'ın tam tersine, amerikan geleneksel birimleri birleşik devletlerde ana ölçü birimi sistemi olarak kullanılır. metrik sistemine dönüşme yolunda bazı adımlar atılırken (1960'ların sonunda ve 1970'lerin başında) geleneksel birimler geniş endüstriyel altyapı ve ticari gelişmelerden dolayı geleneksel birimler güçlü bir etkiye sahiptir.

i̇ngiliz ve amerikan geleneksel sistemleri yakın bir şekilde alakalıyken onların arasında birkaç farklılık vardır. uzunluk ve alan birimleri (inç, foot, yard, mil vs.) araştırma amaçları haricinde benzerdir. kütle ve ağırlığın tartı birimleri bir pounddan (lb) daha büyük birimlerde farklılık gösterir. i̇ngiliz sistemi 14 lb’lik bir taşı, 112 lb’lik elli kiloluk uzun bir tartı ve 2240 lb’lik uzun bir tonu kullanır. bu taş birleşik devletler’de kullanılmaz ve elli kiloluk tartı ve tonlar sırasıyla 100 lb ve 2000 lb’den kısadır.

bu sistemler gözle görülür bir biçimde hacim birimlerinde birbirinden farklılık gösterir. bir amerikan sıvı ölçüm birimi (fl oz, 29.6 ml) i̇ngiliz sıvı ölçü biriminden (28.4 ml) çok az daha büyüktür. ancak, i̇ngiliz biriminde 16 amerikan sıvı ölçü birimi (fl oz) ve 20 i̇ngiliz sıvı ölçü birimi olduğu zaman bu i̇ngiliz sıvı ölçü birimi %20 daha büyüktür. bunlar quartlar ve gallonlar içinde de doğrudur. 6 amerikan galonu 5 i̇ngiliz galonundan biraz daha azdır. 

tartı sistemi, kütle ve ağırlığın genel bir sistemi olarak yansıtılır. buna ek olarak, troy ve apothercarie sistemi de vardır. troy ağırlığı geleneksel olarak değerli metaller, kara barut ve kıymetli taşlarda kullanılırdı. sadece troy tekiri güncel hayatta kullanılır. o değerli metaller için kullanılır. o, onun tartı dengesinden daha geniş büyük olmasına rağmen pound daha küçüktür. değersiz troy poundu tartı sisteminin poundu başına on altı tekire karşı 12 tekire bölünür. apothecarie’nin sistemi geleneksel olarak eczacılık biliminde kullanılırdı ama şimdi yerini troy sistemi gibi aynı poundu paylaşan ama farklı bölmelere sahip metrik sistemine bıraktı.

doğal birimler 
doğal birimler, bazı seçilen fiziksel sabitlerin doğal birimlerin belirli bir parçası aracılığıyla açıklandığı zaman birinin sayısal değerini alması durumundaki evrensel fiziksel sabitler aracılığıyla fiziksel ölçü birimi olarak tanımlanır. doğal birimler doğaldır çünkü onların tanımının kökeni doğal durumlardan gelir ve herhangi bir insan yapımından değildir. doğal birimlerin çeşitli sistemleri mümkündür. aşağıda bazı örnekler listelenmiştir.
 geometrik birim sistemleri göreceli fizikte kullanışlıdır. bu sistemlerde, ışık hızı ve yerçekimi sabiti birime denk olması amacıyla temel fiziksel birimler seçilir. 
 planck birimleri, boltzmann sabiti, coulomb kuvvet sabiti ve azalan planck sabitini birime göre ayarlayarak elde edilen geometrik birimlerin bir oluşumudur. onlar herhangi bir prototip, obje ya da parçacıktan ziyade boş uzayın koşullarına temel alan eşsizlik olarak dikkat edilebilir.
 stoney birimleri, planck birimlerine benzerdir ama planck sabitini su yüzeyinde gitmesine izin verir ve temel yükü birime ayarlar. 
 schrödinger birimleri planck sabitlerine benzerdir ve bu da temel yükü birime ayarlar ama ışık hızında akmasına izin verir. 
 atomik birimler elektronların varlığını tanıtmada ve atomik fizikte kullanılan uygun bir ölçü birimi sistemidir. atomik birimler tüm temel elektron özellikleri bir atomik birime denk olarak seçilir. onlar schrödinger birimlerine benzerdir ama birim başına iki elektron kütlesi kurar ve yerçekimi sabitinin akmasına izin verir. bu sistemdeki birim enerji bor atomundaki elektronların toplam enerjisidir ve hartree enerjisi denilir. birim uzunluğu bor yarıçapıdır. 
 elektronik birimler stoney birimlerine benzerdir ama birim başına elektron kütlesini kurar ve yerçekimi sabitinin akmasına izin verir. onlar ayrıca atomik birimlere benzerdir ama birim başına ışık hızını kurar ve planck sabitinin akmasına izin verir. 
 quantum elektrodinamik birimleri elektron kütlesinden ziyade proton kütlesinin normalleşmesi dışında elektronik birim sistemine benzerdir.

standart olmayan birimler 
standart olmayan ölçü birimleri, kitaplar ve gazeteler vs. bulunanlardan bazılarını içerir.

alan 
 amerikan futbol alanı 160 feetlik (48.8 m) bir genişliğe ve uzunluk olarak 100 yardlık (91.4 m) bir boylama sahip bir oyun alanıdır. burası geniş binalar ya da parkların genişliği için amerikan halk medyası tarafından sıklıkla kullanılır ve kolayca yürünebilir ama anlaşılması zor olan mesafelere sahiptir. bu arada uzunluk birimi olarak hem yard hem de metre kullanılır ve alan birimi olarak sq ya da m kullanılır. 
 i̇ngiliz medyası aynı amaçlar için sıklıkla futbol sahalarını da kullanır. futbol sahaları sabit bir genişliği sahip olmamasına rağmen 100-130 yardlık ya da 91.4-118.9 m uzunlukta ve 50-100 yard ya da 45.7-91.4 m genişliğinde ayrıca 5.000’den 13.000sw’ya ya da 4.181’den 10.870 m²'ye kadar bir alan verilir. ancak, uefa şampiyonlar ligi alanı kesinlikle 105'e 65 m ya da 114.83’e 74.37 yard olmak zorundadır. yani, verilen alan 7.140 m² (0.714 ha) ya da 8.539 sq yd (1.764 akre) 
 örnek: hss hücreleri futbol sahası genişliğinde alüminyum katamarandır… -belfast telgrafı 23 temmuz 2007.

enerji 
 tnt eşdeğerinin bir tonu ve onun katları kiloton, megaton ve gigatondur. sıklıkla patlama, volkanik olaylar, depremler ve asteroid etkileri gibi birçok enerji olayının gücünü ifade etmede kullanılır. enerji birimi olarak tnt’nin bir gramı 1000 termokimyasal kalori (1000 kalori ya da 4.814 j) olarak tanımlanır. 
 hiroşima’ya atom bombası atıldı. onun kuvveti sıklıkla medyada kullanılır ve popüler kitaplarda enerji birimi olarak kullanılır.(onun ürünü kabaca 13 kiloton ya da 60 tj.)
 bir dinamit çubuğu.
 döviz birimleri

para birimi 
hesaplamadaki ölçü birimi ve ekonomide hesabın bir birimi olarak para kullanılır ve bir ölçü birimidir. bu normalde bununla ilgili olarak bir ülke tarafından ya da bir küçük pay tarafından sorun olunan bir dövizdir. örneğin, amerikan doları ve senti (bir doların yüzde biri) ya da euro ve onun senti.

iso 4217, standartlaşma için uluslararası organizasyon (iso) tarafından kurulan dövizlerin isimlerini tanımlamak için döviz kodu olarak bilinen üç harfli kodu tanıtan uluslararası bir standarttır.

ölçüm sistemleri tarihi  

tarih boyunca, birçok resmi ölçü sistemi kullanıldı. artık resmi olarak kullanılmazken geleneksel sistemlerden bazıları günlük yaşamda arada sırada kullanılır; örneğin, yemek pişirme de.

afrika 

 cezayir
 mısır
 etiyopya
 eritre
 gine
 libya
 malagassi
 mauritius
 fas
 seychellois
 somali
 tunus
 güney afrika
 tanzanya

asya 

 arap
 afgan
 kamboçya
 çin
 i̇branice (i̇ncil ve talmuddaki)
 hindu
 endonezya
 japon
 kore
 umman
 filipin
 mezopotamya
 farsça
 singapur
 sri lanka
 suriye
 tayvan
 tamil
 tay
 vietnam
 nepal

hala kullanımda:
 myanmar

avrupa 

 antik yunan
 belçika
 bizans
 çek
 kıbrıs
 danimarka
 hollanda
 i̇ngiliz
 eston
 fin
 fransız (şimdi)
 fransız (1795'e kadar)
 alman
 yunan
 macaristan
 i̇zlanda
 i̇rlanda
 i̇talyan
 letonya
 lüksemburg
 malta
 norveç
 leh
 portekizce
 roma
 romence
 rus
 i̇skoç
 sırp
 slovak
 i̇spanyol
 i̇sveç
 i̇sviçre
 türk
 tatar
 gal

kuzey amerika 

 kosta rika
 küba
 haiti
 honduras
 meksika
 nikaragua
 porto riko

güney amerika 

arjantin
bolivya
brezilya
şili
kolombiya
paraguay
peru
uruguay
venezuela

antik dünya 

arap
i̇ncil ve talmud
mısır
yunan
hindu
hint
mezopotamya
fars
roma

ayrıca bakınız
 ölçülme ölçeği
 ölçü birimi

notlar

kaynakça 
 tavernor, robert (2007), smoot's ear: the measure of humanity,

dış bağlantılar 
 
 
 
  **
 
 

kavramsal sistemler
ölçüm
birim sistemleri