Mahmut Esat Bozkurt

mahmut esat bozkurt (1892; kuşadası, aydın vilayeti - 21 aralık 1943; i̇stanbul), atatürk'ün yakın çalışma arkadaşlarından ve türkiye'de hukuki temellerinin atılmasında katkılarda bulunmuş türk devlet adamıdır.

hayatı 
1892 yılında o dönemde i̇zmir'e bağlı bir kaza olan kuşadası'nda doğdu. babası kuşadası'nın ileri gelen ailelerinden hacımahmutoğulları'ndan hasan bey'dir. i̇ki yıl i̇zmir i̇dadisi'nde okuduktan sonra, ii. abdülhamid yönetimine karşı mücadeleye katılan dayısı ubeydullah efendi ile birlikte i̇stanbul'a gitti.

1911 yılında i̇stanbul hukuk mektebi'nden mezun oldu. i̇sviçre'de lozan ve freiburg üniversitelerinde öğrenim gördü ve kapitülasyonlar konusunda doktora yaptı. i̇zmir'in yunanlar tarafından işgalinden sonra türk kurtuluş savaşı'na katılmak üzere yurda döndü ve ege bölgesi'nde kuvâ-yi milliye teşkilatının içinde yer alarak önemli yararlıklar gösterdi.

tbmm 1. dönem i̇zmir mebusu olarak meclis'e girdi. meclis'te anayasa komisyonu ve dışişleri komisyonu'nda çalıştı. 12 temmuz 1922 tarihinde rauf orbay'ın başkanı olduğu iv. i̇cra vekilleri heyeti'nde i̇ktisat vekilliği'ne seçildi. bu görevini 4 ağustos 1923 tarihine kadar sürdürdü.

11 ağustos 1923 tarihinde başlayan tbmm 2. dönem'de tekrar i̇zmir milletvekili seçildi. 14 ağustos 1923 tarihinde ali fethi okyar'ın başkanlığında kurulan v. i̇cra vekilleri heyeti'nde, tbmm tarafından ikinci kez i̇ktisat vekilliği'ne seçildi. bu görevini 27 kasım 1923 tarihine kadar sürdürdü.

20 nisan 1924 tarihinde kabul edilen teşkilat-ı esasiye kanunu'nun hazırlayan komisyonda görev aldı. 22 kasım 1924 tarihinde ali fethi okyar hükûmeti'nde adliye vekili olarak görevlendirildi. 5 kasım 1925 tarihinde ankara hukuk mektebi'nin açılmasında büyük payı oldu. bu görevine

3. ve 4. i̇smet i̇nönü hükûmetleri'nde de adliye vekili olarak görev yaptı.

adliye vekilliği döneminde 17 şubat 1926 tarihinde türk medeni kanunu, 1 mart 1926 tarihinde türk ceza kanunu, 19 nisan 1926 tarihinde kabotaj kanunu, 22 nisan 1926 tarihinde türk borçlar kanunu, 29 mayıs 1926 tarihinde türk ticaret kanunu, 18 haziran 1926 tarihinde türk hukuk muhakemeleri usulü kanunu gibi türk hukuk sisteminin temel yasaları hazırlanarak yürürlüğe girdi.

cumhuriyet tarihinde bozkurt-lotus vakası olarak adlandırılan, bozkurt adlı türk gemisiyle lotus adlı fransız gemisinin 2 ağustos 1926 tarihinde ege denizi'de çarpışması nedeniyle iki ülke arasında çıkan anlaşmazlıkta türkiye cumhuriyeti hükûmeti'ni lahey uluslararası adalet divanı'nda temsil etti. bu dava, tarihçiler tarafından türk hukukunun ve adalet örgütünün kapitülasyonlar dönemini geride bırakarak insan ve egemenlik haklarına dayalı çağdaş hukuk düzeyine yükseldiğinin bir simgesi olarak değerlendirilmektedir.

18 eylül 1930'da ödemiş'te, serbest cumhuriyet fırkası'nın muhalefetine karşı cumhuriyet halk fırkası'nı savunmak adına yaptığı konuşmasında söylediği sözler tartışma konusu olmuştur.

bu sözlere gelen eleştiriler üzerine bozkurt, 21 eylül 1930'da akşam gazetesine şu demeci verdi.

1934 yılında soyadı kanunu'nun yürürlüğe girmesiyle mustafa kemal atatürk tarafından 'bozkurt' soyadı verildi. ankara üniversitesi hukuk fakültesi ve ankara üniversitesi siyasal bilgiler fakültesi'nde anayasa ve devletler hukuku profesörlüğü de yaptı.

1935 yılında mason locaları'nın kapatılmasında büyük rolü vardır.

21 aralık 1943 tarihinde beyin kanaması sonucu i̇stanbul'da öldü. kabri i̇zmir ili selçuk ilçesinde özel bir mezarlıktadır.

başlıca eserleri 
 lotus davasında türkiye-fransa müdafaaları (1927)
 türk i̇htilalinde vatan müdafaası (1934)
 türk köylü ve i̇şçilerinin hakları (1939)
 devletlerarası hak (1940)
 atatürk i̇htilali (1940)
 aksak timur'un devlet politikası (1943)
 masonlar dinleyiniz!
 liberalizm masalı

kaynakça

konuyla ilgili yayınlar 
 hakkı uyar, mahmut esat bozkurt sol milliyetçi bir türk aydını 1892- 1943, büke yayınları, 2000.

dış bağlantılar
 

1892 doğumlular
i̇zmir doğumlular
1943 yılında ölenler
türk hukukçular
türk milliyetçileri
türk sekülaristler
atatürkçüler
türkçüler
kırmızı-yeşil şeritli i̇stiklâl madalyası sahipleri
tbmm 1. dönem i̇zmir milletvekilleri
tbmm 2. dönem i̇zmir milletvekilleri
tbmm 3. dönem i̇zmir milletvekilleri
tbmm 4. dönem i̇zmir milletvekilleri
tbmm 5. dönem i̇zmir milletvekilleri
tbmm 6. dönem i̇zmir milletvekilleri
tbmm 7. dönem i̇zmir milletvekilleri
anayasa hukukçuları
tbmm dışişleri komisyonu
tbmm anayasa komisyonu
i̇zmir atatürk lisesinde öğrenim görenler
i̇stanbul üniversitesi hukuk fakültesinde öğrenim görenler
i̇stiklâl mahkemeleri üyeleri
çokkültürlülük eleştirmenleri