Antisosyal kişilik bozukluğu

antisosyal kişilik bozukluğu veya diğer adıyla sosyopati, psikopati ile alakalı bir psikolojik bozukluktur (düzensizliktir). bir sosyopatı bir psikopattan ayıran özellik, patolojidir, yani semptom farklılığıdır. psikopati, sosyopatiye göre daha ağır bir bozukluk olup, sosyopatide görülen semptomlara ek olarak, özellikle ahlaka aykırı davranışlar ihtiva eder. sosyopatiye sosyal çevrenin sebep olduğu düşünülmektedir. antisosyal kişilik bozukluğuna (askb) sahip olan insanlar, halk arasında yaygın olarak “sosyopat” olarak adlandırılırlar. askb, bir kişilik bozukluğudur; bir akıl hastalığı değildir.

tanım 
sosyopati, antisosyal kişilik bozukluğu olarak isimlendirilen psikolojik hastalığın gayriresmî adıdır. antisosyal kişilik bozukluğu, akli bir bozukluk (düzensizlik) olmayıp, amerikan psikiyatri derneği’nin teşhis ve i̇statistik rehberinde şöyle tarif edilmektedir: “teşhis için temel özellik, çocukluk veya ilk ergenlik çağında başlayıp yetişkinlik çağında da devam eden, diğer insanların hakları ile ilgili daimî bir umursamazlık ve ihlal seyridir.” hastalığın temel özellikleri olarak sayılan hususlar, hilekarlık ve manipülasyondur. bu sebeple, teşhisi koyarken, muayene edilen ferdin haricindeki kaynaklardan malzeme (delil) toplamak zorunludur. ayrıca fert, 18 veya daha büyük yaşta olmasına ek olarak belgelenmiş 15 yaş öncesi davranış bozukluğu hikâyesine (tarihçesine) de sahip olmalıdır.

antisosyal kişilik bozukluğunun kriterleri; spitzer, endicott ve robbins (1978) tarafından geliştirilmiş bulunan “araştırma teşhis kriterleri”nden alınmıştır. dsm–iv’ün geliştirilmesi esnasında araştırma verilerine aşırı derecede önem verildiği, fakat empati yokluğu, durumunu ve kendi kıymetini  yapay olarak şişirme gibi daha geleneksel psikopatik özelliklere yeterince önem verilmediği yollu bir endişe vardı. fakat yazarlar tarafından yürütülen saha çalışmasının ön verileri, hare ve diğ. (1992) tarafından geliştirilen psikopati kontrol listesinden alınan bazı psikopati özelliklerinin güvenilir bir şekilde ölçülmelerinin zor olduğunu göstermiş, bu sebeple de teşhis kriterlerine dâhil edilmemişlerdir. merhametsizlik bir örnektir. antisosyal şahıs, suçluluk veya merhamet duygusu gösterebilir veya özürler ve mantıklılaştırmalar beyan edebilir. fakat, bizzat suç teşkil eden fiillerin tarihçesi, çok az merhamet veya suçluluk duygusu izlenimi verir.

tanı ölçütleri 
tanı için, aşağıdakilerden en az üçünün bir kişide toplanması gerekir.

 sürekli göz altına alınmayı gerektiren fiilleri işlemek suretiyle belirlenmiş, hukuka uygun davranışları tespit eden sosyal kurallara uymamak,
 sürekli yalan söylemek, takma isimler kullanmak veya kişisel çıkar veya zevk için diğer insanları kandırmak fiilleri ile belirlenen hilekârlık,
 fevrîlik (ani tepki gösterme) veya ileriyi (geleceği) planlayamamak,
 sürekli fiziksel dövüşmeler ve saldırılar ile belirlenen sinirlilik ve saldırganlık,
 kendisinin veya başkalarının emniyetini ihmal etmek ve umursamamak,
 tutarlı iş davranışını devam ettirme (aynı işte uzun süre çalışma) veya parasal yükümlülüklerini yerine getirmede sürekli başarısızlık ve sorumsuzluk,
 başka bir kimseye zarar verme, kötü davranma veya malını çalma konusunda umursamazlık veya bu fiilleri mantıklılaştırma merhametsizliği.
antisosyal davranış, sadece “şizofreni” nöbeti veya “manik nöbet” esnasında meydana gelen türden olmamalıdır.

cinsiyet farklılıkları 
dsm–iv’ün, amerikan psikiyatri derneği tarafından 1994 yılında yapılan baskısına göre, abd’de antisosyal kişilik bozukluğu teşhisi, yaklaşık olarak tüm erkeklerin % 3’üne ve tüm kadınların % 1’ine konulmuştur.

semptomlar (belirtiler) 
antisosyal kişilik bozukluğu olan kişilerin ortak özelliklerinin bir kısmı şunlardır:
 küçük yaşta hayvanlara karşı saldırganlık 
 yalan söyleme veya hırsızlık yapmada ısrar,
 ceza adaleti sistemi ile sürekli sorunlar yaşama,
 diğer kişilerin haklarını veya sınırlarını (finansal, fiziksel, cinsel, duygusal, hukuksal) ihlal etme eğilimi,
 alkol veya uyuşturucu madde kullanımına yönelme,
 saldırganca, sıklıkla şiddetli davranış; kavgaya karışma eğilimi,
 sürekli olarak endişe, sinirlilik ve moral bozukluğu hissetme (disfori)

yaygınlık 
abd’de, dsm–iii–r kriterlerini kullanan milli hastalık süreçleri sörveyi (the national comorbidity survey) tarafından elde edilen bulgular, erkeklerin % 5,8’i, kadınların ise % 1,2’sinin bu bozukluğun hayat boyu devam etme riskine sahip olduklarını göstermektedir. yukarıda belirtildiği üzere, dsm–iv’e göre, antisosyal kişilik bozukluğu teşhisi, yaklaşık olarak tüm erkeklerin % 3’üne ve tüm kadınların % 1’ine konulmuştur.

hapishanelerde, bu oranın % 75'e kadar yüksek olabileceği tahmin edilmektedir. klinik ortamlardaki yaygınlık tahminleri, örneklenen nüfusun hâkim özelliklerine bağlı olarak, % 3 ile % 30 arasında değişmektedir. hastalığın yaygınlığı, pek çok şiddet suçlularını içeren hapishane insanları gibi seçilmiş nüfuslarda daha da yüksektir (hare, 1983). benzer şekilde, askb’nun yaygınlığı, alkol veya diğer uyuşturucu madde kullanımı tedavi programlarındaki hastalar arasında genel nüfusta olandan daha yüksektir. bu da, askb ile alkol veya diğer uyuşturucu madde kullanımı arasında bir bağlantı ve bağlılık olduğunu göstermektedir. david korten tarafından yürütülen bir araştırma, bu özelliklerin, önemli şirketlerin üst yöneticileri arasında yüksek oranda olduğunu göstermektedir.

diğer akıl hastalıkları/bozuklukları ile ilişkisi 
antisosyal kişilik bozukluğu, madde kullanımına yönelim hariç, tüm dsm–iv eksen i hastalıkları ile negatif korelasyona sahiptir. antisosyal kişilik bozukluğuna en kuvvetli korelasyon, revizeli psikopati kontrol listesi ile ölçülen psikopati sahiptir. dsm–iv–tr’de sunulduğu üzere, amerikan psikiyatri derneğinin resmi duruşuna (tavrına) göre, “psikopati” ve “sosyopati”, antisosyal kişilik bozukluğunun eskimiş eş anlamlılarıdır. dünya sağlık örgütü de, icd–10’da psikopati, sosyopati, antisosyal kişilik, asosyal kişilik ve amoral kişilik kavramlarını “sosyal olmayan kişilik bozukluğu” (dissocial personality disorder) kavramının eş anlamlıları olarak kullanılması biçiminde benzer bir tavır sergilemektedir.

potansiyel (olası) işaretçiler 
her ne kadar, antisosyal kişilik bozukluğu 18 yaşından önce resmen teşhis edilemese de, bu hastalığın, macdonald üçlüsü olarak bilinen üç işaretçisi, bazı çocuklarda bulunabilir. bunlar; normalden uzun bir süre devam eden yatak ıslatma, hayvanlara eziyet ve piromani (yangın çıkarma hastalığı, yani yangın çıkarma konusunda kontrol edilemez bir isteğe sebep olan akıl hastalığı).

bu işaretleri sergileyen çocukların, ne kadarının büyüyünce antisosyal kişilik bozukluğu geliştirecekleri bilinmemektedir. fakat bu işaretler, teşhis konulmuş yetişkinlerin hayat hikâyelerinde sıklıkla bulunmaktadır. kaç sayıda çocuğun, bu semptomlara sahip olduğu halde antisosyal kişilik bozukluğu geliştirmediği bilinmediği için, tahmini değer (diğer bir ifadeyle, bu semptomların gelecekteki antisosyal kişilik bozukluğunu tahmindeki faydası) net değildir. 
bu üç özellik, akıl hastalıkları iv–tr teşhis ve i̇statistik rehberi’nde (diagnostic and statistical manual of mental disorders iv-tr) “davranış bozukluğu” ismi altında yer almaktadır.

antisosyal kişilik bozukluğunun işaretlerini sergileyen bir çocuğa, ya “davranış bozukluğu” veya “karşı gelme bozukluğu” (oppositional defiant disorder) teşhisi konulabilir. fakat bu çocukların tamamının yetişkinliklerinde antisosyal kişilik bozukluğu geliştirecekleri söylenemez.

nedenleri 
askb'nun sebepleri bilinmemektedir. biyolojik ve genetik faktörlerin rol oynayabileceği sanılmaktadır. fakat, hastalık ile biyolojik faktörler arasındaki istatistiksel korelasyon zayıftır. bu da pek çok uzmanı aksi yönde bir inanca yöneltmiştir.

antisosyal ebeveyne sahip olma gibi ailevi bir hikâye, hastalığı geliştirme şansını artırmaktadır. çocuklukta babadan şiddet görme veya aile içinde ebeveynler arasındaki çatışma, çocuklarda bu hastalığın riskini artırmaktadır. mayo kliniği’nin web sitesine göre, çocukluktaki ev (yuva), okul ve sosyal çevredeki (örneğin; mahalle) bir takım çevre faktörleri de katkı yapabilir. örneğin; aşırı cezalandırıcı bir ev veya okul ortamı gibi.

robins (1966-67), antisosyal kişilik bozukluğuna sahip fertlerin babalarında, diğer fertlerin babalarına kıyasla, daha fazla sosyopatik özellikler ve alkolizm vakası bulmuştur. böyle bir ailede, diğer ailelere kıyasla, erkeklerin daha fazla antisosyal kişilik bozukluğu vakasına sahip olduklarını, kadınların ise daha fazla somatizasyon bozukluğu (somatization disorder) sergileme eğiliminde olduklarını bulmuştur.

bowlby (1944), antisosyal kişilik bozukluğu ile hayatın ilk beş yılındaki ana mahrumiyeti arasında bir bağlantı görmüştür. glueck and glueck (1968), bu kişilik bozukluğunu geliştiren çocukların annelerinin tutarlı disiplin uygulamama ve şefkat göstermeme eğiliminde olduklarının işaretlerini ve alkolizm ve fevriliğe yönelik anormal bir eğilim bildirmiştir. bu faktörlerin tümü, tutarlı yapıya ve davranış sınırlarına sahip istikrarlı ve fonksiyonel bir ev oluşturma konusundaki başarısızlığa katkıda bulunmaktadır.

evlat edinme konusundaki araştırmalar, hem genetik katkıların ve hem de çevre katkılarının hastalığın gelişmesindeki rolünü desteklemektedir. i̇kizler hakkındaki araştırmalar da, yetişkinlerdeki antisosyal davranışın kalıtımsal olarak geçebilirliği konusuna işaret etmektedirler ve genetik faktörlerin yetişkinlerde antisosyal çocuklar veya ergenlerden daha önemli olduğunu göstermişlerdir. çünkü bu son kategori araştırmalara göre, antisosyal çocuklar veya ergenlerde, paylaşılan çevre faktörleri daha önemlidir (lyons ve diğer, 1995).

 
anormal psikoloji
psikopati
kişilik bozuklukları