mismayil/tr_wikipedia huggingface dataset:
Bursa Arkeoloji Müzesi

bursa arkeoloji müzesi, bitinya ve misya bölgelerinde bulunmuş mö 3000’den bizans devri sonlarına kadar olan devirlere ait eserlerin sergilendiği arkeoloji müzesidir.

1904 yılında i̇stanbul arkeoloji müzesi'nin bir şubesi olarak kurulan müze, i̇stanbul arkeoloji müzesi (1899) ve konya arkeoloji müzesi'nden (1902) sonra türkiye'nin en eski üçüncü müzesidir. günümüzde bursa kültürparkı içinde yer alır. kültür ve turizm bakanlığı'na bağlı müzede 25 bin eser bulunur, 2 bin kadarı sergilenmektedir.

tarihçe 
bithynia ve mysia bölgesinde bulunmuş, mö 3000 yılından bizans dönemi sonuna kadar devirlere ait ele geçen buluntular, 1904 yılından itibaren bursa i̇dadi-i mülkîsi'nin (bursa erkek lisesi) bir bölümünde toplanmaya başlandı. sultan ii. abdülhamit'in tahta çıkış yıldönümü olan 1 eylül 1904'te, bursa maarif müdürü azmi bey'in (akalın) çabaları ve valilik onayı ile lise binasının bir bölümünde müze-i hümâyun'un şubesi açıldı. müzenin ilk kataloğu fransız arkeolog gustav mandel tarafından hazırlandı. 1908 yılında basılan bu fransızca katalog, 189 sayfadan oluşmaktaydı.

müzeyi 1929'a değin içinde bulunduğu lisenin ilgilileri tarafından yönetildi. 1929'da lisedeki yapıtlar yeşil medrese'ye taşındı ve 8 nisan 1930'dan itibaren bu yeni yerinde sergilenmeye başladı.

müze, 1972 yılında mimar ertem yücel'in projesi uyarınca bursa kültürpark içinde inşa edilen yeni binaya taşındı 15 temmuz 1972'de ziyarete açıldı.

müzenin mö 650 yılından ms 1453'e kadar ikibin yılık döneme ait sikkelerden oluşan “sikke teşhir kataloğu” 2007 yılında, türkçe- i̇ngilizce olarak arkeolog recep okçu tarafından hazırlandı.

2010-2013 arasında restorasyon nedeniyle kapalı bulunan müze, mayıs 2013'te yeniden ziyarete açılmıştır.

eserler 
müzede sergilenen eserler arasında; 15 milyon yıl öncesine dayanan fosiller; aktopraklık höyüğü'nden kalkolitik döneme ait kadın cesedi ve diğer buluntular; yortan kültürüne ait pişmiş toprak mezar buluntuları; antandros (edremit) nekropolü'nden figürin, kap kacak ve süs eşyaları; bursa ovasında bulunmuş greko-pers mezar steli (ikisi i̇stanbul arkeoloji müzesi'nde olan dünyadaki üç örnekten birisidir); roma dönemine ait taş eserler; zeus ve herakles tasvirleri, kibele heykelleri, athena ve apollon'un bronz büstleri; değişik formdaki keramik kaplar, bizans dönemine ait gümüş, bronz ve pişmiş toprak eserler ile arkaik, klasik, helenistik, roma ve bizans dönemlerine ait altın, gümüş ve bronz sikkeler bulunmaktadır.

müze bahçesinde ise zengin bir stel koleksiyonu sergilenmektedir.

galeri

kaynakça 

bursa'daki müzeler
1902'de osmanlı i̇mparatorluğu'nda kurulan oluşumlar
1902'de kurulan müzeler
türkiye'deki arkeoloji müzeleri
Bursa Kent Müzesi

bursa kent müzesi, 2004 yılından bu yana kentin eski adliye binasında hizmet veren, bursa’nın 7000 yıllık bir zaman diliminde geçirdiği değişim ve dönüşümlerin sergilendiği müzedir.

müze, 14 şubat 2004 tarihinde dönemin dsp'li bursa büyükşehir belediye başkanı erdoğan bilenser tarafından oluşturuldu ve ziyarete açıldı. müze binası 1926 yılında ekrem hakkı ayverdi tarafından adliye binası olarak inşa edildi. mimarının kemalettin bey olduğu sanılmaktadır. 1999 yılında adliye’nin yeni binasına taşınmasından sonra boşalan bina, 2001-2004 yılları arasındaki restorasyon sürecinden sonra müze binası haline geldi. binanın müzeye dönüştürülmesi sürecinde yüksek mimar naim arnas görevini aldı.

2 katlı binanın, birinci katında kronolojik, ikinci katında tematik bir düzenleme vardır. 
müzede bursa’da yaşamış 6 osmanlı padişahının balmumu heykelleri, geleneksel ticaret hayatını canlandıran dekorlar, kentin topoğrafik maketi gibi objelerle şehir hakkında bilgi sunulmaktadır.

bursa kent müzesi, kentin merkezi konumundaki heykel meydanı'nda, atatürk anıtı'nın güneyinde, bursa valilik binası'nın yanında yer almaktadır.

kaynakça 

2004'te kurulan müzeler
bursa'daki müzeler
türkiye'deki kent müzeleri
Uluumay Osmanlı Halk Kıyafetleri ve Takıları Müzesi

uluumay vakfı osmanlı halk kıyafetleri ve takıları koleksiyonu, koleksiyoner, halk bilimci ve folklor araştırmacısı  esat uluumay'ın topladığı 18 değişik koleksiyondan oluşmaktadır.

unesco kültür mirası listesine alınmış olan muradiye külliyesi'nin tampon bölgesinde, şair ahmet paşa medresesi içinde yer alan koleksiyon, 18 eylül 2004'te ziyarete açılmıştır. koleksiyonda,  anadolu folklor vakfı kurucu üyelerinden esat ulumay'ın kendi araştırma ve çabalarıyla 50 yılda toparladığı, kafkasya'dan macaristan'a, irak'tan yemen'e kadar tüm osmanlı coğrafyasından tamamı orijinal halk kıyafetleri, gümüş halk  takıları,kahve kültürü, türk hamamı, atçılık ve koşum takımları, musiki aletleri ve halk sanatlarından nadide örnekler  sergileniyor.

tarihçe 
şair ahmet paşa medresesi 1999 yılında bakanlar kurulu kararıyla bursa valiliğince hazırlanan bir protokolle uluumay'a teslim edilmesinden sonra; bursa ticaret ve sanayi odası (btso) tarafından masrafları karşılanan restorasyon çalışmaları tamamlanarak 2004  yılında sürekli sergi olarak ziyarete açılmıştır.. esat uluumay  ayrıca, osmanlı coğrafyası içindeki  farklı semavi dinlerden,dini  önderlerin kıyafetlerini içeren koleksiyonun sergilendiği bir galeriyi de  2010 yılında profesör nurhan atasoy'la birlikte açmıştır. osmanlı halk kıyafet takı ve yaşam objeleri hakkında  toplanmış en büyük koleksiyonu korumak, tanıtmak ve geliştirmek  üzere ;esat uluumay tarafından 2013 yılında uluumay vakfı kurulmuştur.2018 yılından itibaren vakfın yönetim kurulu başkanı feyza uluumay gökalp'dir.

kaynakça 

bursa'daki müzeler
2004'te kurulan müzeler
Ekrem Hakkı Ayverdi

ekrem hakkı ayverdi (22 aralık 1899, i̇stanbul - 24 nisan 1984, i̇stanbul), türk mühendis, mimar, tarihçi, yazar. türk mimarisine çok sayıda eser kazandırmış ve pek çok eseri de restore etmiştir.

ekrem hakkı ayverdi, 22 aralık 1899'da i̇stanbul şehzadebaşı'nda, kalenderhane mahallesinde doğdu. 1920 yılında mühendis mektebi'nden (i̇stanbul teknik üniversitesi) mezun oldu. 1950 yılına kadar inşaat mühendisliği ve müteahhitlik yaptı. 1950 yılından sonra mimari tarihi araştırmacılığı yaptı. 1952, 1956 ve 1976 yıllarında yugoslavya, yunanistan, bulgaristan, romanya ve macaristan'daki türk yapıtlarını inceledi. fazlı ve aligül adlarında iki oğlu oldu.

i̇stanbul fetih cemiyetinin kurucusudur. kubbealtı akademisi, i̇stanbul enstitütsü, yahya kemal enstitüsü gibi birçok kuruluşta aktif rol aldı. 'osmanlı mimarisinin i̇lk devri', 'osmanlı mimarisinde fatih devri', 'avrupa’da osmanlı mimari eserleri' gibi bazıları ortak imzalı 16 kitap yazdı.

i̇stanbul'da, 24 nisan 1984'te fatih’teki evinde öldü.

yazar samiha ayverdi’nin ağabeyidir. sekiz ciltlik mimarlık eserinin ilk dört cildi ertuğrul gazi'den fatih sultan mehmed döneminin sonuna kadarki eserleri, son dört cildi ise avrupa'daki osmanlı eserlerini anlatır.

kaynakça

dış bağlantılar 
 ekrem hakkı ayverdi sitesi 

1899 doğumlular
1984 yılında ölenler
kurgusal olmayan eserler veren türk yazarlar
resim aranan yazarlar
merkezefendi mezarlığı'na defnedilenler
i̇stanbul doğumlu mimarlar
i̇stanbul'da ölenler
20. yüzyıl türk mimarları
vefa lisesinde öğrenim görenler
türk restoratörler
Aristo mantığı

aristo mantığı, mö 4. yüzyılda yaşamış olan yunan filozofu aristo'nun mantık bilimine ve yorumuna verilen isimdir. organon isimli kitabı aristo mantığı ve düşüncesi üzerinedir. aristo'nun organon adı altında toplanan 6 kitap vardır. bunlar:

 kategoriler
 önermeler
 birinci analitikler
 i̇kinci analitikler
 topikler
 sofistik deliller

ayrıca bakınız 
 bulanık mantık

kaynakça 

 
mantık tarihi
mantık
Fasulyacıyan Topluluğu

fasulyacıyan topluluğu, osmanlı döneminin ilk tiyatro topluluklarındandır. ermeni aktör tomas fasulyacıyan tarafından kurulmuştur. ahmet fehim ve küçük i̇smail toplulukta yer alan diğer ünlü isimlerdir.

topluluk, bursa'da dönemin osmanlı valisi ahmet vefik paşa himayesinde yerleşik bir salonda oyunlar sergilemiş, bizzat ahmet vefik paşa'nın çevirdiğı veya adapte ettiği moliere oyunlarını başarıyla sahnelemiştir. topluluğun bursa'daki çalışmaları paşanın valilikten ayrılması ile sona erdi.

bursa'daki tiyatro toplulukları
osmanlı döneminde bursa
osmanlı i̇mparatorluğu'nda sanat
Odense

odense, danimarka'nın üçüncü büyük şehridir. nüfusu 150 binden fazladır. ayrı zamanda fyn adalarının başkentidir. ünlü yazar ve şair hans christian andersen, 2 nisan 1805 günü odense şehrinde doğmuştur. odense şehrinin 2021 nüfus sayımına göre nüfusu 180.760'tır. i̇smi odense tanrısı norse'den gelir. bölgesi syddanmark'tır.

i̇klim

kardeş şehirler 
odense'nin aşağıdaki şehirlerle kardeş şehir anlaşması vardır.

kaynakça

dış bağlantılar 

 odense - city of hans christian andersen

 
danimarka'daki şehirler
Juju (anlam ayrımı)

juju (kültür) - sihirli bir cisim, tılsım veya fetiş diye açıklanabilecek genel anlamda afrika büyüsüne verilen isimdir.
 juju (müzik) - nijerya'da popüler bir müzik tarzıdır.
 juju (albüm) - 1981'de yayımlanan bir siouxsie and the banshees albümü
Lucina

lucina, roma mitolojisinde doğum tanrıçasıdır. daha sonraları, evlilik, aile ve doğum tanrıçası olan juno'ya (yunan mitolojisinde hera) hitaben kullanılan bir isim olmuştur.

latince "lux", ışık kelimesinden türemiştir. kullanılırken anlamı genelde "bebekleri ışığa getiren"dir. zaman zaman bereket ve ay ile ilgili tanrıçalar (diana vs.) için bir hitabet tarzı olarak kullanılmıştır.

roma tanrıçaları
roma mitolojisi taslakları
bereket tanrıçaları
Concordia (mitoloji)

concordia, roma mitolojisinde barış, esenlik, anlaşma ve uyum tanrıçasıdır. zıttı discordia'dır. ona tapılan birçok tapınak mevcuttur, bunlardan en eskisi mö 376 tarihinde marcus furius camillus tarafından yaptırılan ve forum romanum'da bulunan tapınaktır. bu tapınak aynı zamanda roma senatosu için bir toplantı yeri haline gelmiştir, roma senatosu sık sık burada toplanmıştır. çoğu zaman bir kâse ve barışın, zenginliğin sembolü olan içinden meyveler fışkıran bir boynuz (cornucopia) ile resmedilmiştir.

roma tanrıçaları
barış tanrıçaları
kişiselleştirmeler
Dea Dia

dea dia, roma mitolojisinde büyüme, gelişmenin tanrıçasıdır.

sıklıkla ceres (yunan mitolojisinde demeter) ile beraber anılır. fratres arvales diye anılan rahipleri, mayıs ayında düzenlenen ambarvalia festivalinde onu anarlar, kutlarlardı.

roma tanrıçaları
Spes

spes, roma mitolojisinde umut tanrıçasıdır, umutun tecessümüdür, cismanileşmesidir. "son tanrıça" olarak anılırdı, bu umudun insana kalan son kaynak, son şans olduğuna bir göndermedir. forum holitorium'da ona adanmış bir tapınağı bulunurdu. genellikle elinde barışı ve bolluğu temsil eden meyve saçan boynuz - cornucopia ve bir çiçek ile resmedilmiştir. yunan mitolojisinde elpis olarak geçer.

roma tanrıçaları
umut tanrıçaları
antik roma'da din
Bernard Bolzano

bernhard bolzano (5 ekim 1781, prag - 18 aralık 1848, prag), i̇talyan asıllı bir çek filozof, matematikçi ve katolik rahip.

babası bir i̇talyan göçmeni ve küçük bir esnaftı. annesi de, prag'da madeni eşya ile ilgilenen bir ailenin kızıydı. bolzano, prag üniversitesi'nde, felsefe, fizik, matematik ve ilahiyat çalıştı. 1807 yılında prag'da aynı üniversiteye din ve felsefe profesörü olarak atandı. 1816 yılına kadar bu üniversitede başarılı dersler verdi. 1816 yılında, hristiyan kilisesince benimsenen inanç, duygu ve düşünceye ters düştüğü için, bu inançlarından dolayı suçlandı. 1820 yılında avusturya hükûmeti bolzano'nun bu yıkıcı ve kendileri için kırıcı olan konuşmalarından dolayı onu ülkeden uzaklaştırdı.

bolzano, i̇talya asıllı bir çek filozofuydu. aynı zamanda iyi bir mantıkçı ve çok iyi de bir matematikçiydi. bolzano, 1820 yılında daha çok akılcılıkla suçlandı. onun matematiğe dayalı bir felsefesi ve düşüncesi vardı. bu nedenle kant'ın idealizmine karşı çıktı. kendisi aslında bir katolik papazıydı. 1805 yılından sonra prag üniversitesi'nde din felsefesi okuttu. matematikte, sonsuzluk ve sonsuz küçükler hesabı üzerinde çalıştı. "sonsuzluk üzerine paradokslar" adlı kitabı 1851 yılında yayımlandı. noktasal kümeler üzerine de çalışmaları olmuştur.

bolzano'nun en acıklı yılları, 1819 ile 1825 yılları arasına rastlar. prag üniversitesi'nce, tam 7 yıl ders vermeme ve yayın yapmamak üzere cezalandırılır. bu üniversitece profesörlüğü de elinden alınır. tüm bu baskılara karşı onun yüksek kafası hiç durmadan çalışmıştır. analizde, geometride, mantıkta, felsefede ve din üzerinde çok sayıda yayınını gerçekleştirmiştir. bugün, analizde bildiğimiz ünlü bolzano-weierstrass teoremi'ni ilk kez "fonksiyonlar" adlı kitabında o kullandı. fakat, teoremin ispatını daha önceki çalışmalarında yaptığını ve kaynak olarak da bu çalışmasını verir. fakat, sözü edilen bu çalışma ve kaynak bugüne kadar bulunamamıştır. çok kullanılan ve kendisinin de çok kullandığı bir teoremin ispatının bolzano tarafından verilmiş olması olasılığı çok fazladır. zaten bu teoremin ispatı verilmeseydi, bolzano tarafından bu kadar çok kullanılmazdı. sonraki yıllarda bu teoremin ispatı tam olarak weierstrass tarafından verilmiştir. bu nedenle, bu teorem analizde bolzano-weierstrass teoremi olarak bilinir.

bolzano'nun temel çalışmaları, sonsuzlar paradoksu üzerinedir. bolzano'ya yayın yapma yasağı konduğu için, yaşamı sürecinde bu eserlerini yayımlayamamıştır. "sonsuzlar paradoksları" adlı çalışması ancak onun ölümünden iki yıl sonra 1850 yılında basılmıştır. bu çalışması, sonsuz terimli serilerin birçok özelliğini içerir. diğer birçok matematikçide olduğu gibi yaşam sürecinde çok hırpalanan, şanssızlıklarla ve baskılarla horlanan bolzano, 18 aralık 1848 günü prag'da öldü.

dış bağlantılar 
 bernard bolzano's theory of science

1781 doğumlular
prag doğumlu bilim insanları
1848 yılında ölenler
19. yüzyıl matematikçileri
19. yüzyıl filozofları
çek matematikçiler
çek filozoflar
çek pasifistler
prag üniversitesinde öğrenim görenler
aydınlanma filozofları
ontologlar
roma katolik bilim adamlar
çek roma katolikleri
katolik papazlar
Cevher Dudayev

cevher musayeviç dudayev (, dudin musa-khant dƶoxar; ; 15 şubat 1944 – 21 nisan 1996), sovyet hava kuvvetleri generali olmuş çeçen lider. 1991'den 1996'daki ölümüne kadar kuzey kafkasya'da ayrılık bir bölge olan çeçen i̇çkerya cumhuriyeti'nin cumhurbaşkanlığını yapmıştı.

biyografi
cevher dudayev 15 şubat 1944’te çeçenistan’ın yelhoroy köyü’nde musa ve rabia dudayev çiftinin 13. çocuğu olarak dünyaya geldi. 27 şubat 1944’te henüz kundaktayken kazakistan’a gönderildi. 1957'deki geri dönüşüne kadar da çimkent şehrinde yaşadı.

askerî kariyeri
orta okulu eğitimini sibirya'da tamamladı ve tambov hava harp okulu’na girdi. 1966 yılında uzun mesafe uçak pilotluğu ve mühendisliği okulu’nu, devamında da gagarin hava harp akademisi’ni bitiren dudayev, 1. sınıf pilot ve mühendis ünvanını kazandı.

sscb hükûmeti tarafından kendisine 12 madalya verildi. tümgeneralliğe terfi etti. stratejik hava kuvvetleri'nde tümen komutanı olarak atanan ilk müslüman oldu.

1989'da estonya'da stratejik hava kuvvetleri filoları komutanlığında görev yaparken baltık ülkeleri'nde başlayan bağımsızlık hareketlerinin kuvvet kullanılarak bastırılması için moskova'dan emir aldı ancak bu emri yerine getirmedi. moskova bu itaatsizliği üzerine dudayev'i ceza olarak askerî birliği ile birlikte grozni'ye sürgüne gönderdi. dudayev, ordudaki görevinden 1990 yılının mayıs ayında istifa etti.

politika kariyeri
kasım 1990'da toplanan çeçen halkı milli kongresi'ne davet edildi ve sonradan "çeçen milli kongresi" adını alan bu halk meclisinin icra heyeti başkanlığına seçildi.

19-21 ağustos 1991'de gorbaçov'a karşı başarısız darbe teşebbüsü sırasında darbecilerin karşısında yer aldı. sonrasında, darbecilerle işbirliği yapan çeçen-i̇nguş cumhuriyeti hükûmetini düşürmek için başlatılan halk hareketinin başına geçti. 27 ekim 1991'de yapılan seçimlerde %85 oranında oy alarak çeçenistan cumhurbaşkanlığı'na seçildi.

cevher dudayev, rusya'nın 11 aralık 1994 tarihinde çeçenistan'a karşı başlattığı askerî harekâta karşı cihat ilan etti, dudayev'in liderliğindeki çeçen halkı, iki yıla yakın bir süre devam edecek çatışmalara başladı.

cevher dudayev, 21 nisan 1996'da rus bir senatörle telefonda görüşürken telefon sinyalinden konumu tespit edildi ve lazer güdümlü savaş uçağı füzesiyle öldürüldü. ölümünün ardından rus asıllı eşi alla dudayeva, cahar dudayev'in mücadelesini anlatan "milyon birinci" isimli kitabını yazdı. kitap, türkçeye de çevrildi. kitap, ismini reuters ile yaptığı röportajda söylediği, "çeçenlerin bir milyon generali var, ben milyon birinciyim" sözünden almıştı.

dış bağlantılar

kaynakça

1944 doğumlular
1996 yılında ölenler
çeçen siyasetçiler
çeçen cumhuriyeti başkanları
suikast sonucu ölen çeçenler
darbe ile iktidara gelenler
Bolzano-Weierstrass teoremi

bolzano-weierstrass teoremi klasik matematik analizin temel teoremlerinden biridir. i̇lk kez "fonksiyonlar" adlı kitabında bernhard bolzano tarafından kullanıldı. sonraki yıllarda bu teoremin ispatı tam olarak karl weierstrass tarafından verilmiştir. bu nedenle, bu teorem analizde bolzano-weierstrass teoremi olarak bilinir.

, reel sayılar kümesinin, sınırlı ve sonsuz elemana sahip her alt kümesinin en az bir yığılma noktası vardır. bir diğer deyişle r de her sınırlı dizinin yakınsak bir alt dizisi vardır. bu teoremin ispatından önce 2 lemma ispatlanırsa daha anlaşılabilir aşağıdaki ispata göre. 1. lemma:bütün sınırlı monoton diziler yakınsar. 2. lemma:bütün dizilerin monoton bir altdizisi vardır. bu iki lemma ispatlandıktan sonra elimize bir sınırlı dizi aldığımızda 2. lemma ya göre monoton bir alt dizisi elde edilir sonra 1. lemma kullanılarak bu monoton altdizinin  yakınsadığı sonucuna ulaşılarak teorem ispatlanır.

ispat:

reel sayılarda sınırlı ve sonsuz elemanlı bir küme a olsun. reel sayılar tamlık aksiyomunu sağladığından a kümesinin supremum ve infimum'u vardır. infa=x, supa=y olsun. bu durumda her aєa için x≤a≤y elde edilir. [x,y] aralığını iki kapalı aralığa bölelim. bu aralıklardan en az bir tanesi sonsuz eleman kapsar. böylece devam edilerek tümevarımla artan(xn) ve azalan (yn), xn<yn dizilerini oluştururuz. [xn,yn] aralığının uzunluğu
yn-xn=y-x/2n ve a∩[xn,yn] kümesinin sonsuz çoklukta elemanı vardır. (xn) artan sınırlı, (yn) azalan sınırlı dizi olduklarından yakınsar.
limnxn=supnxn=p ve
limnyn=infnyn=q olsun. 
yn-xn=y-x/2n olduğundan supnxn=infnyn=p olur. ε>0 verilsin. y-x<y-x/2n olacak biçimde nєn seçelim. bu durumda
yn-p≤yn-xn<ε ve p-xn≤yn-xn<ε elde edilir. (p-ε,p+ε)aralığı a∩[xn,yn] kümesinin sonsuz çoklukta elemanını kapsadığından p noktası a kümesinin bir yığılma noktasıdır.

gerçel analiz teoremleri
Sure

sure (arapça: سورة), kur'an'da ayetlerden meydana gelen 114 bölümden her biri.
 
bugünkü mushaflarda ilk sure fatiha ve son sure ise nas'dır. surelerin sıralanması kronolojik değildir, 3. halife osman bin afvan zamanında mushaf halinde derlenirken peygamber hadisleri kaynaklı temel bilgiler doğrultusunda surelerin önce uzunluklan, iniş tarihleri ve birbirleriyle münasebetleri göz önünde tutularak sıralanmıştır. en uzun sure 286 ayetten meydana gelen bakara suresi, en kısa sure ise 3 ayetten meydana gelen kevser suresidir. kuranda tevbe suresi dışındaki sureler besmeleyle başlar. neml suresi'nde de iki kez besmele geçer. surelerin yerlerinin peygamber tarafından tayin edildiği ve üçüncü halife osman'ın, hicret'in 25. senesinde yazdırdığı altı mus'haf'ta bu sureleri yerlerine konulduğu bilinmektedir.

etimoloji
sure'nin i̇branice sıra, arapça sur' veya suriye dilinde yazıt anlamına gelen bir kökten türemiş bir kelime olduğuna inanılmaktadır.

surelerin kronolojik sırası
kur'an yazımının ilk vahiy ile birlikte başlamadığı, yazım işlemine mekke dönemi sonları veya medine dönemi başlarında başlandığı bilinmektedir.

mekke dönemi; kur’an yazımında 13 yıl kadar süren ve  hacimsel olarak kur'an'ın 2/3 kısmını oluşturan mekke dönemi "sözlü kültür dönemi" olarak değerlendirilir. bu dönemde ayet ve surelerin hemen yazıya geçirilmesi gibi bir uygulamanın bulunmadığı, sözlü olarak ezberlendiği, bu dönemde kur’an'ın şiirselliğinin ezberlenerek korunmasına yardım ettiği, daha sonraki hicrete yakın birkaç yıl ile medine dönemi olarak ifade edilen yazım döneminde bu hafıza bilgilerine dayanılarak ayetlerin kayda geçirildiği ifade edilmektedir.

surelerin kronolojik sırasını veren birkaç liste bulunmakla birlikte bu listeler birbiri ile uyumsuzdur. genellikle tarihsel sıralamada ilk sure alak ve son sure nasr kabul edilir.

kur'an ayetleri ve surelerinden mekke'de yazılanlara mekki, hicretten sonra medine'de yazılanlara ise medeni ismi verilir. araştırmacılar arasında farklı görüşler olmakla birlikte, mekki surelerin sayısı 86, medeni surelerin sayısı ise 28' olarak ifade edilir.

yukarıdaki sıralamada zilzal, i̇nsan, rahman ve ra'd sureleri medeni sureler arasında yer almıştır. fakat çağdaş araştırmacılara göre bu sureler mekke döneminde yazılmıştır. üslup ve içerik itibarıyla incelendiğinde bu sureler mekki sureler ile benzerlik göstermektedir.

kaynakça
İrhas

i̇rhas, bir peygamberin, vahiy gelmeden (peygamber olarak gönderilmeden) önce, ileride peygamber olacağını gösteren, buna delil olan olağanüstü olaylardır.

örnek olarak, i̇sa'nın beşikte iken konuşması verilebilir. (meryem sûresi 29-33. ayetler)

i̇slamda muhammed'in doğumu, çocukluğu ve gençlik dönemine ait anlatılan birçok irhasat haberi bulunmakta, bu rivayetlerin ilk dönem siyer anlatılarında çok az görülen örneklerinin sonraki dönem yazmalarında giderek çoğaldığı üzerinde durulmaktadır.

kaynakça

i̇slam terimleri
Atlas Dağları

atlas dağları, afrika kıtasının kuzeybatısında, fas, cezayir ve tunus ülkelerinden geçen büyük bir dağ sırasıdır.

uzunluğu 2400 kilometre civarındadır. en yüksek noktası, fas'ın güneybatısında 4167 m yüksekliğindeki toubkal'dır. atlas dağları, kuzeybatı afrika'nın akdeniz kıyıları ile sahra çölü'nü ayıran bir duvar gibidir. geçtiği bölgelerde arap ve berberi'ler yaşar; bu dağlardaki insanların kendine özgü kültürleri ve yaşam biçimleri, dağların ihtişamlı görüntüsüyle birlikte geziler için ve fotoğrafçılar için çekici bir dünya olmuştur.

atlas dağları'nın oluşumunun milyonlarca yıl öncesinde amerika ve afrika kıtalarının ayrılmadan önce çarpışmasından kaynaklandığı, kuzey amerika'daki apalaş dağları'nın da aynı jeolojik hareketin sonucu olduğu tahmin edilmektedir.

resimler için dış bağlantı (atlas dağları) 
 http://i-cias.com/e.o/atlasmou.htm 
 http://www.raingod.com/angus/gallery/photos/africa/morocco/highatlas.html 
 http://www.peakware.com/areas.html?a=309
Babilik

babilik (farsça: بابیه‎, babiyye), 19. yüzyılda i̇ran'da doğan dini hareket. bab, i̇ranlı seyyid ali muhammed'in (doğ. 1819 - öl. 1850) lakabıdır. seyyid ali muhammed 1844'te, yeni bir çağı müjdelediğini ve beklenen kişi (mehdi, kaim) olduğunu ilan etti. bu tarihten sonra i̇ran'da ona inanan büyük bir babi kitlesi meydana geldi. dönemin i̇ran'ı gibi güçlü bir din adamı sınıfının bulunduğu bir ülkede yeni ve farklı bir dini inanışa sahip babiler, bu tarihten ve özellikle bab'ın 9 temmuz 1850'de tebriz'de kurşuna dizilmesinden sonra i̇ran yönetimince büyük bir baskıya maruz kaldılar.

babilerin yaşadığı değişik işkence ve idam yöntemleri, i̇ran'da yaşayan batılılarca ve dönemin doğu bilimcileri ve tarihçilerince (edward g. browne, a.l.m. nicholas, fotoğrafçı antoin sevruguin gibi.) gözlemlendi. lübnanlı yazar amin maalouf'un romanı semerkant'''ın i̇ran'da geçen bir bölümünde baskıdan kaçıp gizlenmekte olan babiler'' geçer.

ayrıca bakınız 
 bahailik

dış bağlantılar 
 http://i-cias.com/cgi-bin/eo-direct.pl?babism.htm
 http://www.h-net.org/~bahai/diglib/articles/a-e/browne/brbabism.htm
 http://www.bahai.org/article-1-3-0-7.html
 http://www.dunyadinleri.com

 
yeni dini hareketler
Sibernetik

sibernetik (yunanca kybernétes: "dümenci") veya güdüm bilimi; canlı ve cansız tüm karmaşık sistemlerin denetlenmesi ve yönetilmesini inceleyen bilim dalıdır.

sibernetik, düzenli sistemlerin, bu sistemlerin yapılarının, limitlerinin ve sistemin imkânlarının araştırılmasına ilişkin disiplinlerarası bir yaklaşımı içerir. sibernetiğin konu aldığı sistemler  mekanik, fiziksel, biyolojik, düşünsel ve sosyal olabilir. 

sibernetik yaklaşım eylemin çevresinde yol açtığı değişimlerin sistem içinde geribildirim yolu ile yansıtıldığı, kapalı sinyal döngüsü içeren sistemlere uygulanır. sibernetik sistemlerin geribildirimler sayesinde değişime uğraması, “dairesel nedensellik” ilişkisi olarak tanımlanır.

sibernetiğin ele aldığı kavramlar arasında öğrenme, bilişsellik, sosyal kontrol, belirme, iletişim, verimlilik ve tesir yer almaktadır. çeşitli bilim alanlarından farklı olarak, sibernetik bu kavramları özgün organizma ya da cihaz bağlamında soyutlayarak ele alır.

sibernetiğin etkilediği ya da sibernetikten etkilenen çalışma alanları arasında oyun teorisi, sistem teorisi (sibernetiğin matematiksel karşılığı), algısal kontrol teorisi, sosyoloji, psikoloji (özellikle nöropsikoloji, davranışsal psikoloji, bilişsel psikoloji alanlarında), felsefe ve mimarlık yer almaktadır.

sibernetik terimi ilk olarak fransız matematikçi ve fizikçi andré-marie ampère tarafından kullanılmıştır. terim, amperè’nin 1834 yılında yönetim bilimlerini konu alan  isimli eserinde yer almıştır. terim güncel anlamını norbert wiener’in 1948 tarihli sibernetik ya da hayvan ve makinelerde kontrol ve iletişim isimli kitabı ile edinmiştir.

modern sibernetiğin kurucuları arasında gösterilen amerikalı matematikçi ve felsefeci norbert wiener, sibernetiği insan ve hayvanlarda kontrol ve iletişimi konu alan çalışma alanı olarak tanımlamıştır.

sibernetik ve el cezeri

12. yüzyılda cizre'li fizikçi, robot ve matris ustası bilim insanı el-cezeri, sibernetik alanın ilk isimlerindendir. dünya bilim tarihi açısından bugünkü sibernetik ve robot biliminde çalışmalar yapan ilk bilim insanı olan el cezerî, "mekanik hareketlerden mühendislikte faydalanmayı i̇çeren kitap" (el câmi-u’l beyn’el i̇lmî ve el-amelî’en nâfi fî sınâ'ati’l hiyel, arapça: بَيْنْ اَلْعِلْمِ وَالْعَمَلِ اَلنَّافِعْ فِي صِناعَةُ الْحِيَلْ) adlı eserinde ortaya koydu. 50’den fazla cihazın kullanım esaslarını, yararlanma olanaklarını çizimlerle gösterdiği bu olağanüstü kitapta cizirî, “tatbikata çevrilmeyen her teknik ilmin, doğru ile yanlış arasında kalacağını” söyler. bu kitabın orijinali günümüze kadar ulaşamadıysa da, bilinen 15 kopyasından 10’u avrupa'nın farklı müzelerinde, 5 tanesi topkapı ve süleymaniye kütüphanelerinde yer almaktadır.

i̇nsanî ve mekanik sistemlerin çalışma tarzı ve fonksiyonlarını daha iyi anlatabilmek amacıyla, bilgi işlem sistemleri ve canlı varlıkların kontrol ve iş haberleşme yöntemlerinin karşılaştırmalı araştırılmasına dayanır. sibernetik, birden fazla disiplin oluşturmakla ilgili olup bilim dallarının her biriyle tam bir uygunluk içinde olan bir dizi kavram yardımıyla bu dallar arasında tam bir ilişki kurulmasını sağlar.

kaynakça
Viki

viki, bir iş birliği etrafında toplanan kimselerin web tarayıcı üzerinden yeni sayfalar oluşturmasına, sayfalarda düzenlemeler yapmasına ve bu sayfaları birbirine bağlamasına olanak sağlayan mediawiki vb. bir yazılım altyapısı kullanan web sitelerinin genel adıdır.

viki sitelerinde kullanıcılar kolayca büyük dokümantasyonlar oluşturabilir. diff özelliği sayesinde sayfanın önceki sürümleri görülebilir ve böylelikle belgeler arasındaki sürüm farklılıkları takip edilebilir. sayfalar arasındaki bağlantılar ve sayfa biçimlemeleri sistem tarafından otomatik olarak yapılandırılacağından, bilgiye erişme ve bilgi belgeleme viki ile son derece kolaylaşmaktadır ve ayrıca son yapılan araştırmalar sonucunda en çok tıklananlar arasında yerini almıştır.

köken 
viki ismi hawaii dilinde "hızlı" anlamına gelen wiki kelimesinden türetilmiştir. i̇lk basit viki sitesi olan wikiwikiweb'i ward cunningham oluşturmuştur.

kaynakça

dış bağlantılar 
 http://sourceforge.net/projects/phpwiki/ 

 
kendini örgütleme
Hasan Kaçan

hasan kaçan (d. 10 aralık 1957, kayseri), türk karikatürist, oyuncu ve film yapımcısı.

yaşamı 
1957 yılında kayseri'nin i̇ncesu ilçesinde doğdu. daha sonra çok küçük yaşta ailesiyle kayseri’den i̇stanbul’a geldi. babası ali kaçan, annesi hava solmaz kaçan'dır. ortaokul yıllarında oğuz aral’la karşılaşmasıyla hayatı farklı bir yöne girdi. o dönemdeki mizah anlayışını 15 yıl boyunca gırgır dergisinde sergileyen kaçan, gelişiminde aral’ın rolünü her fırsatta vurguladı. gırgır’dan sonra yine dergi ve gazetelerde karikatürler çizen kaçan, televizyon ve sinemada da kendini gösterdi.

1995'te kanal 7'de kendi adını taşıyan hasan kaçan folk show programını sundu.

gırgır'da çizdiği bant karikatürleri eşşek herif ve cork  sevilen bant karikatürler arasına girdi. ayrıca 90'lı yıllarda köşe yazarlığı da yaptı. ekmek teknesi dizisine senaristlik yaptı ve dizide heredot cevdet tiplemesini canlandırdı. ayrıca eşref saati dizisinde de kaptan küstü karakterini canlandırdı. a.r.o.g filminde de yer almıştır.

keskin ustura adlı bir mizah dergisi çıkardı. 5-10 temmuz 2008'de, temsili nasreddin hoca görevini yaptı. ayrıca; pana film'in 4 ağustos 2011 tarihinde hisselerini satmasına kadar yapımcı ortaklarından olmuştur. kaçan, trt 1'de yayımlanan halil i̇brahim sofrası adlı dizide berber ali rolünü canlandırdı. leyla ile mecnun dizisinin 14 mayıs 2012 ve 7 ocak 2013 tarihlerinde yayımlanan bölümlerinde konuk oyuncu olarak yer aldı. daha sonra trt 1'de yayımlanan gönül hırsızı adlı dizide emekli kaptan pilot nadir rolünü canlandırdı. 2018 yılında çevre ve şehircilik bakanlığı tarafından hazırlatılan imar affının tanıtım filminde oynadı. 2019 yılında zaman matinesi programını yaptı. 2020'de tövbeler olsun adlı komedi dizisinin yapımcı/senaristi oldu. 2022'de hasan kaçan ile çizgi atölyesi programını gerçekleştirdi.

hasan kaçan, sinemaya da uyarlanan ağır roman adlı romanın yazarı olan metin kaçan'ın ağabeyidir.

filmografisi

kaynakça

dış bağlantılar 
 
 sinema türk'te hasan kaçan 

türk karikatüristler
türk erkek dizi oyuncuları
türk erkek sinema oyuncuları
türk erkek seslendirme sanatçıları
türk film yapımcıları
kayseri doğumlular
1957 doğumlular
yaşayan insanlar
türk senaristler
türk mizah yazarları
William Thomson

william thomson (26 haziran 1824, belfast, i̇rlanda - 17 aralık 1907, nethergall, largs, i̇skoçya), i̇skoçyalı fizikçi.

william thomson, daha on bir yaşındayken babasının matematik profesörü olduğu glasgow üniversitesi'nde öğrenime başladı; sonra cambridge üniversitesi'ne devam etti. fourier'den etkilenen kelvin, 16 ve 17 yaşında iken yayımladığı ilk bilimsel makalelerinde, i̇ngiliz bilim adamlarının genellikle karşı çıktığı fourier'in görüşlerinin savunusunu üstlendi ve fourier'in geliştirdiği bilimsel yöntemlerin yalnızca ısı akışına değil, başka enerji biçimlerine de uygulanabileceğini öne süren ilk bilim insanı oldu. 21 yaşında glasgow üniversitesi'nde fizik profesörü oldu. ve aralıksız elli üç yıl bu görevi sürdürdü.

william thomson, özellikle ısı ve elektrikle ilgili incelemeler yaptı. basınç altında buzun erime noktasındaki değişimleri belirledi ve 1852'de gazların genleşmesinin soğumaya yol açtığını ortaya koydu. joule ile görüştükten sonra, kelvin ölçeği olarak adlandırılan ve günümüzde bütün bilimsel sıcaklık ölçümlerinin temelini oluşturan mutlak termodinamik sıcaklık ölçeği düşüncesini ortaya attı. elektriksel görüntüler metodu'nu bularak, elekrostatiğin matematik teorisine katkıda bulundu. 1854'ten başlayarak denizaltı telgrafı ile ilgilendi. george gabriel stokes ile birlikte, elektrik sinyal iletimine ilişkin matematiği geliştirdi.

denizcilikte pek çok teknik probleme çözümlemeler getiren bir takım çalışmalarda da bulundu. elektrik standartlarını kurmada öncülük yapan kelvin, leiden şişesinden boşalan elektriğin titreşimsel niteliğini belirlemiş olması, hertz'in elektro-manyetik dalgalarını, dolayısıyla marconi'nin radyoyu bulmasına yol açmıştır. ayrıca yerin, ayın ve güneşin kasılması üstünde çalışmalar yaptı. 1876'da diferansiyel denklemlerin mekanik çözümüne imkân veren ilk integral alma düzeneğini ortaya koydu. aynı zamanda benzetmeli hesap makinelerinin yaratıcısı olarak da kabul edilen kelvin, 1866'da lordluk payesi aldı. 1904'te glasgow üniversitesi rektörlüğüne getirildi. yaşamının son üç yılında, ışığın dalga teorisi üzerindeki ders notlarını gözden geçirerek yayımladı. helmholtz'la birlikte kelvin, klasik fiziği geliştirerek çağdaş bir bilim dalına dönüştüren iki bilim insanından biri olarak kabul edilir.

 
1824 doğumlular
belfast doğumlular
1907 yılında ölenler
19. yüzyıl britanyalı matematikçileri
20. yüzyıl britanyalı matematikçileri
19. yüzyıl fizikçileri
britanyalı baronlar
i̇skoç fizikçiler
i̇rlandalı fizikçiler
britanyalı protestanlar
glasgow üniversitesinde öğrenim görenler
cambridge üniversitesinde öğrenim görenler
royal medal sahipleri
liyakat nişanı (birleşik krallık)
royal society başkanları
royal society üyeleri
royal society of edinburgh üyeleri
prusya bilim akademisi üyeleri
i̇sveç kraliyet bilimler akademisi üyeleri
i̇ngiltere danışma konseyi üyeleri
termodinamikçiler
elektrikçi bilim insanları
sanayi devrimi'nde kişiler
katastrofizm
i̇skoçya'da ölenler
westminster abbey'de defnedilenler
Çin Seddi

çin seddi, çin'in kuzeybatısı boyunca uzanan, dünyanın en uzun savunma duvarıdır. kalıntıları po hay körfezi'nde deniz kıyısında başlar. pekin'in kuzeyinden geçerek batıya yönelir ve huang-ho nehri'ni ikiye bölerek güneybatıya uzanır. gobi çölü'nün güneyinden batıya yönelerek devam eder.

seddin yıkılmış olan kısımlarıyla birlikte uzunluğu 8.851,8 kilometredir. bugün ayakta duran kısım ming hanedanı devrinden kalan 2.500 kilometrelik settir. ancak asıl inşaat, mö 221 ile ms 608 yılları arasında yapılmıştır. bir diğer arkeolojik araştırmaya göre tüm kollarıyla birlikte toplam 21.196 km uzunluğa sahiptir.

yapılış amacı 
çin'in savaşan beylikler dönemi'nde (mö 403-mö 221), çin seddi'nin temeli yirmiden fazla ayrı ayrı krallık tarafından atılmıştı. chu, qi, yan, wei, han, zhao ve qin krallıkları; birbirlerinden korunmak için sınırlarında ilk setleri inşa ettiler. qin, zhao, yan krallıkları ise xiongnu, donghu, linhu ve hiung-nuların saldırılarını durdurmak ve ülkenin kuzey sınırlarını koruma amacıyla da inşa ettiler. çin'in ilk imparatoru qin shi huang, burayı boydan boya aşılmaz bir savunma duvarıyla kapatmaya karar verdi.

bu devasa inşaata girişmekteki amacı konusunda tarihçiler farklı görüşler öne sürmüşlerdir. bunlardan bazıları:
 ülkenin sınırlarını başta hiung-nu (büyük hun i̇mparatorluğu) olmak üzere kuzeyden çin'e karşı "moğol" ve "türk" boylarının saldırısına karşı savunmak.
 uzun savaşlar sonunda yıktığı beyliklerin esir düşen yöneticilerini sürgün ve ağır işe sürerek cezalandırmak.
 ülkeden kaçışları önlemek.
 ülkenin tek yönetim altında birleştiğini içeriye ve dışarıya göstermek.

qin shi huang, mö 221 yılında daha önceki krallıkların yaptırdığı duvarları birleştirerek uzattı. mö 3. yüzyıldan ms 17. yüzyıla kadar çinliler seddi uzatmaya devam etmişlerdir. seddi onaran ve savunma amaçlı kullanan son hanedan ming hanedanı (1368-1644) olmuştur.

seddin kalınlık ve yüksekliği yer yer değişir. sanılanın aksine çin seddi'nin tamamı tuğlalardan oluşmaz. bazı yerleri çok zayıf, kuvvetsiz maddelerden yapılmıştır ve bu duvarlar çok kısadır. bu zayıf duvarların amacı devleti saldırılardan korumak değil, düşmanı yavaşlatmaktır. genellikle duvarın yüksekliği 4-6 metre, taban kalınlığı 7 metre ve üst kalınlığı ise 6 metre civarındadır. kalın olan yerlerin üzerinde atlar ve arabalar gidebilmektedir. kalın duvarlar boyunca siperlik ve okçu delikleri vardır. 200 metrede bir gözetleme kulesi veya kale ve 9 kilometrede bir fener kulesi bulunur. duvar üzerinde yer yer saray ve tapınaklara da rastlanır. bazı yerlerde setler, kademeli savunmaya olanak verecek şekilde birkaç sıra halinde yapılmıştır.

bu tarihî yapı, 7 temmuz 2007 tarihinde dünyanın yeni yedi harikası'ndan biri olarak seçilmiştir.

ayrıca bakınız

kaynakça 

çin-moğolistan ilişkileri
çin'deki dünya mirasları
çin mimarisi
çin tarihi
duvarlar
dünyanın yeni yedi harikası
Freiburg im Breisgau

almanya'nın güney batısı'nda bulunan freiburg im breisgau (türkçesi breisgau'daki freiburg) baden-württemberg eyaletinin dördüncü büyük şehridir. freiburg bir ilin (alm. regierungsbezirk) merkezidir, kendi başına bir ilçedir ve aynı zamanda breisgau-hochschwarzwald ilçesinin  merkezidir. almanca'da "frei", yani serbest kelimesi ile "burg" (kurulabilirlik, işlenebilirlik) kelimelerinin karşılığı olan "freiburg im breisgau" adını alır.

kara orman'ın batı yakasından ren ovasına uzanan freiburg, ılıman iklimi ile ünlüdür ve almanya'nın en sıcak bölgesidir. "üç ülke üçgeninde" (dreiländereck) olan şehir i̇sviçre'nin sınırından 60 km ve fransa'nın 25 km uzağındadır. komünleri ise givisiez, granges-paccot, villars-sur-glâne, marly, corminbœuf, belfaux, avry, matran, guin (alm. düdingen) ve tavel (alm. tafers)'dir. nüfusun yaklaşık %85'inin fransızca konuştuğu bu kentte büyük çoğunluk katoliktir.

tarih 
1091 zähringerler bir kaleyi kurdular. bu kaleden gelişen belde 1120 yılında şehir hakkı verildi. ondan sonra çeşitli sülalelere ait olan freiburg, 1386 yılında habsburgluların (avusturya) eline geçti. orta çağ'da şehrin zenginliği kara orman'daki gümüş madenlerinden kaynakladı. 1457 yılında üniversitesi kuruldu.

otuz yıl savaşı'nda büyük zarar gören freiburg (1648), avusturya'nın batı ilinin ("vorderösterreich") başkenti oldu. ama 1713'e kadar birkaç kere fransa tarafından ele geçirildi. 1805'te freiburg, baden grandükalığa tarafından ilhak edildi. 1827'de bir başepiskoposun tahtı olan kent, bu devletin katoliklerin merkezi haline geldi.

1940'ta freiburg'da kalmış olan yahudiler, güney fransa'daki gurs kampına ve sonra doğu avrupa'daki imha kamplarına nefyedilip katledildiler. 27 kasım 1944'te royal air force şehri bombalamasıyla 2700 kişi öldü.

ii. dünya savaşı'ndan sonra freiburg, fransız işgal bölgesine aitti ve baden eyaletinin başkentiydi. 1952'de eski baden ve württemberg eyaletlerinin birleşmesiyle freiburg eyalet başkenti statüsünü kaybetti. önce daha muhafazakâr bir şehir sayılan freiburg, 1968 yılından sonra ekolojik ve yeni sol hareketlerin merkezi haline dönerek yeşiller partisi'nin almanya'da en yüksek oy oranlarını elde ettiği bir şehir oldu. dieter salomon, yeşiller partisi'nin ilk büyükşehir belediye başkanı olarak freiburg'da seçildi.

kültür ve eğitim 
1457 yılında kurulan freiburg albert-ludwigs üniversitesi, almanya'nın en eski üniversitelerinden biridir. %17'si dünya'nın farklı ülkelerinden gelen yaklaşık 20.000 öğrenci, çok farklı yönleri olan freiburg üniversitesi'nde eğitim görmektedir.

kaynakça
Bifurkasyon

bifurkasyon (dallanma), ilk kez henri poincaré tarafından yaratılan bir kavramdır.

edward lorenz ile yaklaşık aynı tarihlerde w. e. ricker balık üretme çiftliklerindeki popülasyon düzeyindeki değişimi simüle edebilecek bir denklem takımı arayışına girdi. ricker, lojistik diferansiyel denklem olarak da bilinen  denklemini seçti. bu denklemde, bir sonraki yılın popülasyon miktarı geçen yılın popülasyon miktarı ve popülasyon artış hızına bağlı olarak belirlenmekteydi. küçük r değerleri için popülasyon sabit bir sayıda kararlı kalırken, daha büyük r değerlerindeki davranışı oldukça karmaşık olmaktaydı. ricker bu konu üzerinde fazla çalışmadı, ancak robert may 70'li yılların başında aynı lojistik denklem üzerinde çalışmaya, üstelik de r'nin yüksek değerlerinde neler olduğunu araştırmaya başladı. r 3'ten daha büyük seçildiğinde popülasyon iki değer arasında salınım yapmaktaydı. r biraz daha arttırıldığında salınım periyodu 4, 8, 16 gibi katlanarak artmaktaydı. belirli bir noktadan sonra ise sistemin çıkışı tamamen kaotik bir hal aldı. may, tüm bu sonuçları görerek yorumlayabileceği bir diyagram geliştirdi. bu diyagrama bifurkasyon (dallanma) eğrisi denir. bu noktada may, çalışmalarını daha ileriye götüremedi, ancak james yorke eğriyi doğru yorumlayarak tek boyutlu bir sistemde üç periyotlu bir evrenin bulunması halinde sistemin kaotik bir yapı içerdiğini kanıtladı.

epidemiyolojide salgın hastalıkların düzenli ya da düzensiz olarak dönemsel yaşandığı bilinir. may, bu salınımlı davranışın nonlineer bir modelle medellenebileceğini düşünmüş ve böyle bir sistem kurmuştur. may, modeli üzerinde bu tür bir sistemin ani pertürbasyonlara maruz kaldığında neler olabileceğini araştırmıştır. geleneksel düşünceye göre aşılama kampanyaları sistemi istendiği yönde düzenli bir şekilde değiştirmeliydi. oysa may, nonlineer bir sistemin genel eğilimi azalma yönünde olsa bile ara sıra beklenmedik ve yüksek artışlar gösterebileceğini savunmaktaydı. i̇ngiltere'de yapılan kızamıkçık ile mücadele programının sonuçları may'i doğrular nitelikteydi. doktorlar hastalıktaki ani artışları aşı kampanyasının başarısızlığı olarak yorumlayıp yeni aşı araştırmaları yapmaktaydılar. may, bu durumun aşıların başarısızlığı değil, sistemin genel karakteri olduğunu göstermiştir.

temel tanımlar 

  şeklinde tanımlanmış bir dinamik sistem olsun. bu dinamik sistemin çözümlerinin kümesinin geometrik olarak temsil edilişine sistemin faz portresi denir. 
  şeklinde tanımlanmış bir fonksiyon olsun. bir  elemanı alalım. eğer  sabit fonksiyonu  dinamik sisteminin bir çözümü ise  bu sistemin bir denge noktasıdır.
  dinamik sistemini düşünelim.  elemanının bu sistemin bir denge noktası olduğunu varsayalım.
  bir  parametresine bağlı olan bir fonksiyon olsun ve   şeklinde tanımlanmış bir dinamik sistem düşünelim. bir bifurkasyon,   parametresi çeşitli değerler aldığında sistemin faz portresinde meydana gelen topolojik bir değişikliği tanımlar.

dış bağlantılar 
 kaos sunumu
 the logistic map and chaos by elmer g. wiens

dinamik
matematiksel analiz
Evrim (anlam ayrımı)

evrim, zaman içinde birdenbire olmayan kesintisiz, niteliksel ve niceliksel değişim sürecidir. evrim sözcüğü çoğunlukla charles darwin'in evrim kuramını belirtmek için kullanılır. biyolojik anlamının yanı sıra, gezegenlerin ya da bilimin vs. gelişimini tanımlamak için de kullanılır.

 evrim
 i̇nsanın evrimi
 dünyanın evrimi

medya 
 evrim (film, 2001)
 evrim (film, 2014)

ayrıca bakınız 
gökada oluşumu ve evrimi
kimyasal evrim
teistik evrim
spiritüel evrim
yıldız evrimi
MEncoder

mencoder gnu genel kamu lisansı altında dağıtılan komut satırında çalışan görüntü kodlama aracıdır. mplayer'ın kardeşidir ve mplayer'ın açabildiği bütün biçimleri çeşitli çıkış biçimlerine çevirebilir. çeşitli görüntüyü ve sesi istendiği gibi kodlayabilmek için görüntü ve ses süzgeçleri içerir. parazit silme, karışma önleyici, kanal amblemini kaldırma ve bunun gibi birçok efekt mümkün.

dış bağlantılar 
 mencoder ve mplayer'ın resmi sitesi

özgür yazılım
çapraz platform yazılımları
Epik şiir

epik şiir; kahramanlık, yurt sevgisi gibi liriklik bildiren şiirdir. epik şiirler oluşum tarihlerine göre "doğal epik" ve "yapay epik" olarak ikiye ayrılır. aynı anlamda hamasi şiir, kahramanlık şiiri, destansı şiir adında da kullanılır.

doğal epik 
çok eski tarihlerde oluşmuştur ve her anlatandan bir şeyler eklenerek büyümüştür. bir halkın hayatını etkileyip, derin izler bırakan tarihi olayları, kahramanlık yönü ile işleyen manzum hikâyelerdir.

türk destanları, yunanlar'ın i̇lyada destanı, finler'in kalevala destanı, hinduların mahabharata destanı doğal epiğe birer örnektir.

yapay epik 
yakın çağdaki milletlerin hayatlarına ait tarih ya da toplum olaylarını anlatan şiirlerdir. olay da yazan da bellidir ve yaratıldığı anda yazıya geçirilmiştir.

i̇talyan tasso'nun kurtarılmış kudüs'ü, firdevsî'nin şehnâmesi, john milton'un kayıp cennet'i yapay epiğe birer örnektir. yakın dönem türk şairlerinden fazıl hüsnü dağlarca’nın üç şehitler destanı ve benzeri eserler de yapay epik şiirlere örnek gösterilebilir.

kaynakça
Trieste (il)

trieste ili (i̇talyanca::provincia di trieste, slovence:tržaška pokrajina), i̇talya'nın otonom bölgesi olan friuli-venezia giulia'da bir ildir. i̇lin başşehri trieste'dir.

i̇l, 212 km² lik bir alana ve (30.04.2010 tahminlerine göre) 236.650 kişilik bir nüfusa sahiptir. 48,1 km uzunluğunda bir sahil şeridine sahiptir. i̇lde 6 adet komün bulunmaktadır.

uzun süre i̇talyan ticaret ve kültürünün merkezlerinden biri olmuş, zamanla önemini yitirmiştir. ancak son yıllarda doğuya (eski yugoslavya'ya) açılan kapısı olarak yeniden önem kazanmaya başlamıştır 19. yüzyılın sonunda trieste, james joyce, italo svevo gibi sanatçıların yaşadığı avusturya-macaristan i̇mparatorluğu yönetiminde bir şehirdi, i. dünya savaşı'ndan sonra i̇talya'nın bir parçası oldu.

tarih

başlangıç tarihi 
batı roma i̇mparatorluğu'nun dağılmasından sonra, trieste ili franklar tarafından işgal edildi. 13. yüzyılda habsburg hanedanlığı'nın gelmesinden sonra topraklar duino lordu, trieste, san dorligo della valle ve muggia arasında bölündü. maria theresia (avusturya) hükümdarlık döneminde ve sonra gelen ii. joseph döneminde deniz ticareti serbest liman kuruluşuyla artırıldı.

bölge 1809 yılında napolyon'un orduları tarafından fethedildi kesin yenilgi sonrası, duino komünü, sgonico ve monrupino gorizia'ya bağlandı. bu sırada trieste, avusturya i̇mparatorluğu'nun doğrudan doğruya şehri oluyordu. san dorligo ve muggia, istria'nın bir parçası oluyordu. rapallo antlaşması (1920) muggia ve istria'yı avusturya'nın i. dünya savaşı'nda yenilmesinden sonra i̇talya'ya verdi.

ii. dünya savaşı sonrası 

ii. dünya savaşı sonrası trieste serbest bölgesi, 15 eylül, 1947 tarihinde serbest devlet olarak kuruldu. 26 ekim, 1954 tarihinde i̇talya ve yugoslavya sfc ülkenin fiilen iki devlete bölünmesi antlaşmasında bir araya geldiler. a bölgesi trieste'nin bir serbest bölgesi oldu ve b bölgesi yugoslavya tarafından yönetilecekti. trieste ili, resmi olarak 11 ekim, 1977 tarihinde osimo antlaşması ile i̇talya'nın bir parçası oldu.

harita

komünler 

i̇kinci dunya savaşından önceki sınırları ile trieste ili şimdi slovenya'da bulunan beldeleri de ihtiva etmekteydi. osimo antlaşması'ndan sonra i̇talya'ya geçen trieste ilinde sadece 6 tane belde bulunmaktadır. böylece tüm i̇talya'da en ufak sayıda belde ihtiva eden il triete ili olmaktadır. şu tablo bu beldeler hakkında bilgi sağlamaktadır:

nüfus gelişmeleri 

trieste ili nüfusu (30.04.2010 tahminlerine gore) 236.650 kişidir. 1861-1361 arasında sadece 6 belde ihtiva eden 1951′den sonra günümüzdeki trieste ilini kapsayan genel sayım istatistiklerine göre trieste ili nüfusu gelişmesi şu gösterimde incelenebilir:

resimler

kaynakça

ayrıca bakınız 
 friuli-venezia giulia
 trieste

dış bağlantılar 
 trieste ilinin resmi websitesi  
 italyanca wikipedia "provincia_di_trieste" maddesi
Canberra

canberra () ya da kanberra, avustralya'nın başkenti ve denizden uzak en büyük, avustralya'da tüm şehirler içinde de sekizinci büyük şehridir. başkent işlevi görmek üzere yapay olarak kurulan kentlerin örnek tipidir. yeri 1913'te avustralya'nın cardillerası'nın ortasındaki yüksek ovada; iki rakip anakent olan sidney'in 300 km güney batısında, melbourne'ün 650 km kuzeydoğusunda avustralya başkent bölgesi adı verilen bölgede yer alan tasarlanmış kenttir. avustralya parlamentosu bu şehirde yer almaktadır. kentin planını amerikalı walter burley griffin yapmıştır. 1927'de tamamlanan kent 1945'ten sonra hızla gelişme göstermiştir. çeşitli semtler, parklar ve geniş su örtüleriyle birbirinden ayrılır. yönetim binaları geniş alana yayılır. ticaret merkezi giderek daha da canlılık kazanmakta sürekli büyüyen bu kentteki etkinlikler durmadan çeşitlenmektedir.

i̇klim

galeri

kaynakça

dış bağlantılar 
 resmî site
 canberra turist sitesi