Azra Erhat

azra erhat (4 haziran 1915; şişli, i̇stanbul - 6 eylül 1982; i̇stanbul), türk deneme ve inceleme yazarı, eski yunan ve roma dilleri uzmanı, filolog, arkeolog, çevirmen ve düşünce insanı. özellikle eski yunan klasiklerinden yaptığı çevirilerle tanınmıştır. a. kadir ile birlikte gerçekleştirdiği i̇lyada ve odissea çevirileri referans kabul edilir.

yaşamı
4 haziran 1915’te i̇stanbul-şişli’de doğdu. i̇lk ve ortaöğrenimini belçika’da yaptı. 1939’da ankara üniversitesi dil ve tarih coğrafya fakültesi’ni bitirerek klasik filoloji bölümünde georg rohde'nin asistanı olarak göreve başladı. 1946’da doçent oldu. 1948’de aynı fakültedeki öğretim üyeleri pertev naili boratav, behice boran, adnan cemgil, niyazi berkes’le birlikte üniversiteden uzaklaştırıldı. 1949-1950 arasında yeni i̇stanbul ve vatan gazetelerinde çalıştı. uluslararası çalışma örgütünde (ilo) kütüphanecilik yaptı.

i̇lk çevirileri tercüme dergisinde çıktı. sofokles, aristofanes gibi yazarların eserlerini türkçeye kazandırdı. yeni ufuklar dergisinin yazarlarından biri olan erhat, bu dergi çevresinde gelişen hümanist anlayışın öncüleri arasında yer aldı. batı uygarlığının kökenini ve anadolu’ya dayandıran ve anadolu kültürlerini bir bütün olarak gören halikarnas balıkçısı ile aynı görüşleri paylaştı ve aralarında derin bir yakınlık doğdu. yine çok yakınındaki sabahattin eyüboğlu ile birlikte çevirdiği hesiodos’un theogonia ve "i̇şler ve günler" adlı yapıtlarıyla hesiodos üzerine araştırmaları, 1977’de "hesiodos, eserleri ve kaynakları" adıyla basıldı. bu üç isim bir arada "mavi yolculuk" terimini türk ve dünya literatürüne kazandırdılar.

azra erhat, kansere yakalandı. londra'da tedavi gördü, ama sonuçsuz kaldı. 6 eylül 1982'de 67 yaşındayken i̇stanbul’da öldü. bülbülderesi mezarlığı’na defnedildi. azra erhat’ın vasiyeti üzerine; mezar taşında füreya koral’ın yaptığı bir kuş vardır. 2016 yılında erhat'ın mezar taşındaki kuş saldırıya uğramıştır. 2022'de saldırı yinelenmiş, koral'ın çalışması parçalanmıştır. i̇bb miras ekipleri tarafından onarılarak yerine tekrar konmuştur. 
 
atatürk'ü i̇lyada kahramanlarından hektor'a benzetmesinin bir dönem sebep olduğu tartışmalarla da gündeme gelmiştir.

şadan gökovalı'nın manevi annesidir.

eserleri 
 mavi anadolu (1960) (gezi yazısı)
 mavi yolculuk (1962) (gezi yazısı)
 i̇şte i̇nsan-ecce homo (1969) (deneme)
 mitoloji sözlüğü (1972) (mitoloji)
 mektuplarlıya halikarnas balıkçısı (1975) (mektup)
 sevgi yönetimi (1978) (deneme)
 karya'dan pamfilya'ya mavi yolculuk (1979) 
 troya masalları (1981) (çocuk masalı) 
 düşün yazıları, halikarnas balıkçısı (1981) (yayıma hazırlayan)
 homeros - gül ile söyleşi (1999)
 osmanlı münevverinden türk aydınına (2002) (eleştiri)
 gülleylâ'ya anılar (2002) (anı)

çevirileri 
 i̇lyada (1967) a. kadir ile birlikte 
 odysseia (1970) a. kadir ile birlikte 
 hesiodos, eserleri ve kaynakları (1977)- sabahattin eyüboğlu ile birlikte 
 eşekarıları, kadınlar savaşı ve diğer oyunlar, aristophanes - sabahattin eyüboğlu ile birlikte
 lysistrata kadınların savaşı, aristophanes - sabahattin eyüboğlu ile birlikte 
 gargantua,françois rabelais - sabahattin eyüboğlu, vedat günyol ile birlikte
 tepegözlerin mağarasında, homeros - a. kadir ile birlikte
 yedi deniz, piri reis - a. kadir ile birlikte
 şölen - dostluk, platon - sabahattin eyüboğlu ile birlikte
 zincire vurulmuş prometheus, aiskhylos - sabahattin eyüboğlu ile birlikte
 savaş uçuşu, antoine de saint exupery
 küçük prens, antoine de saint exupery (1968)
 dişi kedi, colette
 cicim, colette
 i̇zu dansözü, yasunari kavabata, 1968

ödülleri 
a. kadir ile birlikte i̇lyada destanından yaptığı çevirinin birinci cildi 1959’da habib törehan bilim ödülü’nü, üçüncü cildi 1961’de türk dil kurumu çeviri ödülü’nü aldı.

kaynakça

dış bağlantılar 
 canyayinlari.com
 azra erhat 100 yaşında (i̇stanbul üniversitesi, klasik filoloji topluluğu yayınları, sayı 1)

20. yüzyıl türk yazarları
türk çevirmenler
1915 doğumlular
1982 yılında ölenler
ankara üniversitesi dil ve tarih-coğrafya fakültesinde öğrenim görenler
147'ler
bülbüldere mezarlığı'na defnedilenler
şişli doğumlular
i̇stanbul'da ölenler
mitologlar
grekçeden türkçeye çeviri yapanlar
fransızcadan türkçeye çeviri yapanlar
20. yüzyıl türk kadın yazarları
i̇stanbul doğumlu çevirmenler