Telemark

telemark (norveççe:telemark fylke) norveç'in güneybatı kıyısında yer alan on sekiz belediye ihtiva eden eyalettir. 1919 yılına kadar bratsberg amt. olarak adlandırılan bölge, güneydoğusunda vestfold, kuzeydoğusunda buskerud, kuzeybatısında hordaland ile  rogaland, güneyinde aust-agder ile komşudur.

telemark dört bölgeye ayrılmıştır: “grenland” (güneydoğu), “doğu telemark” (kuzeydoğu), “orta telemark” (ilk ikisinin arasında) ve “batı telemark” (batı). güneydoğusunda yer alan skien eyaletin idari merkezidir.

telemark'ın arması 18.12.1970 tarihinde oluşturulmuştur. değerli bölgeyi sembolize eden altın sarı formun üzerindeki siyah balta savaşçılıklarını ve korunmuş olduğunu, şerit ise telemark kanalı'nı sembolize etmektedir.

adı 
kelimenin kökeni i̇skandinav þelamǫrk adı biçemine dayanmaktadır. i̇lk öğe germen kabilesi adı olan þelirin çoğuludur . son öğe “mǫrk” ise 'arazi, sınır' anlamına gelmektedir. (ayrıca bkz. hedmark ve finnmark)
1919 yılına kadar “bratsberg amt”, bratsberg valiliği olarak adlandırılmaktaydı. berg (dağ) ve brats(çiftlik) i̇skandinav dili kelimelerden oluşan bu ad sarp dağdaki çiftlik anlamına gelmektedir. 
eyalet, sondre norheim tarafından icat edilmiş bir stil olan “telemark kayak”a  ve karakteristik “telemark iniş” stillerine isim anası olmuştur.

coğrafya 
norveç'in güneybatısında yer alan telemark birçok tepe ve vadiler de dahil olmak üzere, engebeli ve heterojen bir manzaraya sahiptir. en önemli yükseltileri 1400 ile 2000 metre arasındaki “mælefjell”, “gaustatoppen”, “roan”, “skorve (gøysen)”, “brokefjellet” ve “roholtfjellet” dağlarıdır. kıyı şeridi langesundsfjorden'den gjernestangen'e kadar uzanır. 1900'lerde telemark nehir trafiği için önemli bir nokta olmuştur. skien'dan geçen su yolu 1861 yılında notodden'e yönlendirilmiş ve 1892 yılında tokke vadisi oluşmuştur. 1892 yılında telemark kanalı tamamlanmıştır ve avrupa'nın "sekizinci harikası" olarak adlandırmaktadır. bu kanal üzerinden teknelerle komşu köylere ulaşım ve ticaret için taşımacılık yapılmıştır. günümüzde bu nehirler ve kanallar hala var olup, sadece yaz aylarında turist trafiği için kullanılmaktadır.

i̇klim 
kıyı şeridinin ve ortasından geçen nehrin etkisiyle kış ayları oldukça soğuk geçen telemark'ın eylül-ocak ortalama sıcaklıkları -2;-8 °c aralığındadır. gaustatoppen'de -12 °c'dir. en düşük ölçülen sıcaklıklar kıyıda –25 °c ve iç kesimde –35 °c'dir. her 100 metrede yaklaşık 0,7 derece değişim gözlenen temmuz ayında ortalama sıcaklık, ovalar ve vadilerde 16-17 °c'dir. ölçülen en yüksek sıcaklık sahilde 33 °c, iç bölgelerde 30 °c civarındadır. yıllık yağış miktarı iç kesimlerde 800–1200 mm iken alt bölgelerde biraz daha az, dağlarda bazen çok daha fazladır. sonbahar ve  yaz ayları yağışlı geçmektedir.

altyapı ve ulaşım 
grenland bölgesi içinden geçen e18 güney kısmının, e134 ise iç kısımlarının ulaşımında temel kara yollarıdır. toplam 4103 km halka açık yolları vardır. telemark'ın ilk demiryolu hattı olan larvik-eidanger-skien 1882 yılında açılmıştır. skien'daki geiteryggen havaalanı'ndan bergen ve stockholm'e uçuşlar yapılmaktadır. ayrıca fyresdal ve notodden havaalanları bulunmaktadır.

ekonomi 
telemark norveç'in önde gelen sanayi ve üretim eyaletlerinden birisidir. toplamda, yaklaşık beş yüz sanayi işletmesi dahilinde orman, metal ve doğal ürünler üretim sanayileri mevcuttur. eyalette dahilindeki hidroelektrik santralinden ülkenin elektrik üretiminin % 12'si karşılanmaktadır. ülkenin en hızlı büyüyen bilişim sektörüne sahip olan bölgede tarım küçük birimler ile sınırlıdır. tarım (tahıl, meyve, sebze) ve sığır, koyun yetiştiriciliği yapılan dağ köyleri vardır. telemark verimli orman alanı ve % 8'lik büyüme oranı ile önemli bir ormanlık bölgedir. telemark'ın en eski turizm alanı 1783 yılında turistler tarafından "keşfedilmiş" “rjukan şelalesi” ile 1892 yılında tamamlanan “bandak-norsjø kanalı” dır.

belediyeler

telemark doğumlu önemli kişiler 
 myllarguten (1801-1872) sauherad doğumlu efsanevi kemancı 
 aasmund olavsson vinje (1818-1870) yazar vinje doğumlu
 sondre norheim (1825-1897) morgedal doğumlu
 ağustos cappelen (1827-1852)  skien doğumlu milli romantik ressam
 henrik ibsen (1828-1906) yazar, skien doğumlu
 thorbjorn n. mohn (1844-1899) amerikan lutheran kilise lideri ve 'st. olaf college' ilk başkanı 
 brynild anundsen (1844-1913), kurucusu decorah posten
 marcus olaus böckmann (1849-1942) - norveç-amerikan lüteriyen ilahiyatçı
 herbjørn gausta (1854-1924) amerikalı sanatçı., vestfjørddalen'de doğdu
 theodor kittelsen (1857-1914) sanatçı, kragerø doğumlu
 vidkun quisling (1887-1945) politikacı, fyresdal doğumlu
 aslaug vaa (1889-1965) yazar, rauland doğumlu
 tarjei vesaas (1897-1970) yazar, vinje doğumlu
 anne grimdalen skafså,  (1899-1961) heykeltıraş, tokke doğumlu
 eivind groven (1901-1977)  lårdal, tokke doğumlu besteci
 dyre vaa (1903-1980) heykeltıraş, vinje
 klaus egge (1906-1979) gransherad, notodden doğumlu besteci 
 gunnar sønsteby, (1918 -) tinn doğumlu savaş kahramanı rjukan 
 hans herbjørnsrud  - (1938) heddal, notodden doğumlu yazar
 tor åge bringsværd - (1939) skien doğumlu yazar 
 kåre nordstoga  - (1954) notodden doğumlu müzisyen
 gisle kverndokk (1967 -),skien doğumlu besteci 
 tek nordstoga (1972 -) müzisyen vinje doğumlu  
 frode johnsen (1974 -) skien doğumlu futbolcu
 terje haakonsen  - (1974) vinje doğumlu snowbordcu
 ihsahn (vegard sverre tveitan) (1975 -) doğumlu black-ekstrem metal müzisyeni

nüfus 
nüfusun en yoğun olduğu yerler skien, porsgrunn, notodden, rjukan ve kragerø'dur. diğer önemli yoğun popülasyon merkezleri bø, fyresdal ve vinje'dir. nüfus genelde liman kentlerde yoğunlaşmıştır.

{{nüfus veri					
|başlık=tarihsel popülasyonları	
|align=center				
|width=350					
|footnote = kaynak:  norveç i̇statistikleri.			
|yıl1	=	1951	|toplam1	=	136519
|yıl2	=	1961	|toplam2	=	149943
|yıl3	=	1971	|toplam3	=	156778
|yıl4	=	1981	|toplam4	=	162050
|yıl5	=	1991	|toplam5	=	162869
|yıl6	=	2001	|toplam6	=	165595
|yıl7	=	2011	|toplam7	=	169185
|yıl8	=	2021?	|toplam8	=	180966
|yıl9	=	2031?	|toplam9	=	191552
}}

 dış bağlantılar 

telemark valiliği
www.telemark-fk.no
telemark haberleri
telemark turizm

 kaynakça 

 “telemark profil hand book”fakta om telemark''-erişim 03 nisan 2012
 petter dannevig:"telemark - iklim"- “büyük norveç ansiklopedisi”  
"telemark - yönetim, okullar, vb"- “büyük norveç ansiklopedisi” 
"telemark"- “büyük norveç ansiklopedisi”  
 telemark fylke, koord.

norveç'in illeri