Frizler

frizler, cermen kökenli halk. hollanda, almanya ve danimarka sınırları içinde, kuzey denizi kıyısında yaşamaktadırlar. almanya ve hollanda yönetimleri tarafından kendilerine azınlık statüsü tanınmıştır.

tarihçe 

göçebe frizler tarih öncesinde, bilinmeyen bir zamanda arktik okyanusu'nin ren irmağının ağzıyla (lahey'in kuzeyinde katwijk'te) ems irmağının ağzı arasındaki kıyı bölgesine göç ederek burada yerleşik keltleri bölgeden sürdüler.

ms 1. ve 5. yüzyıllar arasında bir ölçüde romalılara bağımlı yaşadılar. frizye 5. yüzyılda, i̇ngiltere'ye gitmekte olan angıllar ve saksonların saldırısına uğradı, ardından şarlman komutasındaki frankların egemenliğine girdi. frizlerin hristiyanlığı kabul etmeleri de bu döneme rastlar. daha sonraki yüzyıllarda frizya toprakları bölündü. 16. yüzyılda batı frizler sonraları felemenk birliği'ni oluşturacak halklara katıldılar. frizler reform hareketi sırasında protestanlığı seçtiler.

ekonomi 
modern çağlarda hayvancılıklarıyla ünlü frizlerin mö 1. yüzyıl gibi bir tarihte bile önemli miktarda hayvan yetiştirdikleri bilinmektedir. tarımla da uğraşan frizler, aynı zamanda denizci ve tüccar bir halktı. orta çağda kuzeybatı avrupa'nın en büyük dokuma sanayisine sahiptiler.

dil ve kültür 

bir süre için önemini yitirmiş görünen friz dili son yıllarda yeniden canlanmıştır. bugün hollanda'nın resmî dillerinden biri olarak kabul edilen friz dili friesland bölgesindeki tüm ilkokullarda okutulmaktadır.

frizler almanya ve hollanda'da milli azınlık statüsü görmektedir. azınlığa ait olma kişilerin beyanıyla gerçekleştiğinden frizlerin kesin sayısı bilinmemektedir.

azınlık tanımı yapılırken dilin önemli bir unsur olarak dikkate alındığından yola çıkılacak olursa hollanda'nın friesland vilayetinde frizce konuşan 400 bin kişi gündeme gelmektedir.

almanya'nın nordfriesland ilinde ise frizce'nin kuzey lehçesiyle konuşabilen kişi sayısı tahmini 10 bin kadardır. bunlar özellikle sylt, amrum ve föhr adalarıyla, başta risum-lindholm bölgesi olmak üzere, danimarka-almanya sınırında yoğunlaşmışlardır.

frizye'nın doğusunda ise friz dilini konuşan neredeyse hiç kalmamıştır. saterland'da "sater-frizcesi" konuşan yaklaşık 2 bin kişi yaşamaktadır.

frizler, günlük hayatta dillerine yakın akraba oldukları hollanda, almanca ve dancaya da başvurmaktadırlar.

almanya'nın ostfriesland bölgesinde friz dili kaybolurken "friz kimliği" yaşatılmıştır. frizce, "aşağı almanca"nın bir ağzı olan "platt"ı etkilemiş, bu etkiden "doğu friz plattı" adı verilen aksan ortaya çıkmıştır. friz dilinin kaybolmasıyla oluşan boşluğu "doğu friz plattı" doldurmuştur.

17. ve 18. yüzyıllarda birçok frizin denizci olarak çalışmak üzere yerleştiği flensburg, günümüzde frizlere dair hemen hiçbir iz kalmamıştır.

siyasi hayat 
frizler, danimarkalı, sorb, roma ve sinti gruplarıyla birlikte almanya'da resmi azınlık statüsü taşımaktadırlar. danimarkalı azınlığı temsil eden güney schleswig seçmen birliği (ssw) nordfriesland'da milliyetçi friz hareketi ile yakın işbirliği içinde çalışmaktadır. ssw, frizler için de devreye girmektedir. hollanda'da friz milliyetçi partisi faaliyet göstermektedir. frizye'nin doğusunda ise bölgesel ve yerel örgütlenmeler ile "die friesen" isimli siyasi parti kurulmuştur.

batı, doğu ve kuzey frizleri ayrıca friz konseyi adı verilen bir oluşuma sahiptir.

kaynakça 

eski etnik gruplar
antik cermen halkları
avrupa'daki etnik gruplar
hollanda'daki etnik gruplar
almanya'da toplum
hollanda'da toplum