Oben Güney

oben güney (7 aralık 1938, yozgat - 28 ağustos 1993, i̇stanbul), türk tiyatro ve sinema sanatçısı; yönetmen, yazar, oyuncu.

1953 yılında şiir yazmaya başlayan oben güney; ertesi yıl behçet kemal çağlar ve attilâ i̇lhan'la mektuplaşarak tanışır. 1955 yılında ise, tiyatroya ilgi duymaya başlar, bu arada başkent ve varlık dergilerinde ilk şiirleri yayımlanır. 1956'da ilk kez amatör olarak sahne tozunu yutan sanatçı, bir yıl sonra dormen tiyatrosu'nda aldığı kursları bitirir. profesyonel anlamda 1958 yılında nisa serezli, aydemir akbaş gibi sanatçılarla ilk profesyonel oyununu oynar. askerliğinin ardından bir yandan yazdığı şiirlerini yayımlatmaya devam ederken, diğer yandan tiyatro oyunculuğunu sürdürür. 1960 yılında almanya'ya giderek ulm tiyatrosunda eğitim alır. dönüşünde ankara'nın tek özel tiyatrosu olan meydan sahnesi'nde adalet ağaoğlu, çetin köroğlu, kartal tibet, başar sabuncu, selçuk uluergüven gibi sanatçılarla çalışır.

1963'te ast bünyesinde yer alır. 1968'de fransa'ya giderek fransız tiyatro ustalarıyla tanışıp onlardan bilgiler alır. türkiye'ye dönünce özdemir nutku ve demircan türkdoğan ile birlikte yenişehir tiyatrosunu kurarlar. topluluğun dağılmasından sonra, markopaşa oyuncuları adlı yeni bir oluşumun içine giren güney, anadolu'ya turnelere çıkar: turnelerde linçten - taşlanmaya, ayakta alkışlanmaktan, evlerde konuk edilmelere kadar çeşitli tepkiler görürler.

tekrar ast'a döndüğü 1970 yılında polonya'ya gider. varşova devlet tiyatrosu'nun çalışmalarını izler. uzun bir süre kraków üniversitesinin konuğu olarak varşova'da tiyatro çalışmaları yapar, şiirleri yayımlanır, oyunları sergilenir. varşova'da tiyatro üzerine konferanslar verir.

1972'de hastalanan sanatçı, iki kez ameliyat olur, krakow'da sol böbreği alınmak zorunda kalınır. 1971'de hava değişimi için yugoslavya'ya giden güney'in, oradaki basın organlarında röportajları, söyleşi ve yazıları yayımlanır.

norveç, i̇sveç, i̇spanya, yunanistan, çekoslovakya macaristan ve i̇talya'da tiyatro araştırma ve çalışmaları yapan sanatçı, bazı ülkelerde oyuncu olarak da sahneye çıkar. 1977'de maria jala ile evlenir, eşinin hamile kalması üzerine yurda döner. bu evliliğinden iki çocuğu olmuştur. 1978 yılında oben güney, i̇stanbul şehir tiyatroları’na yönetmen, oyuncu, yönetim kurulu üyesi olarak katılır. 1982'de 12 eylül darbesi yönetimi sonucu görevine son verilir.

bu süreçte uzun süre ekonomik sıkıntılar çeken ve sağlığı bozulan sanatçı, 1986'da yeniden i̇stanbul şehir tiyatroları’na girer. arada özel ve ödenekli tiyatrolarda rol alır. 1991'de kalp hastalığı ve böbrek yetmezliği nedeniyle sanat hayatından uzaklaşmak zorunda kalır. ayrıca 217 skeç ve radyo oyunu yazmış, 60 radyo programında yönetmenlik yapmıştır. çoğu yayımlanan 600 kadar şiiri vardır. 30 civarında fransızca ve lehçe düzyazı çevirisi yapmış, 50 den fazla inceleme - araştırma yazısı çıkmış, i̇nsanda tiyatro - tiyatroda insan adlı kitabının birinci cildini çıkarmıştır.

sanatçı; otobiyografisini yazdıktan bir ay sonra, böbrek nakli beklerken ölmüştür.

sahip olduğu ödüller 

 1995 bakırköy halk evi’nin düzenlediği türkiye çapındaki şiir yarışmasında i̇kincilik ödülü.
 1983 avni dilligil “en i̇yi rejisör” ödülü: (çıkmaz sokak’la.)
 1984 gösteri dergisi en iyi röportaj yarışmasında 3.lük
 1988 aile planlaması vakfı en iyi senaryo dalında ikincilik
 1989 ankara sanat evi – katherine blum adlı oyundaki rahip rolüyle “en iyi yardımcı oyuncu” ödülü
 1990 görüşme-kutlama-çağrı (avni dilligil en iyi rejisör ödülü)
 1991 uzaktan piyano sesleri (avni dilligil en iyi rejisör ödülü)
 1976 szczecin (polonya) “yük” (monodram festivalinde en iyi monodram seçildi.)

filmografisi 
 birçok tiyatro oyununda rol alan sanatçı, erdoğan kar'ın yönettiği 1986 yapımı su  adlı filmde de oynamıştır.

tiyatro oyunları

yönettiği oyunlar 
 uzaktan piyano sesleri : jofrey maddow-john driver - ali poyrazoğlu tiyatrosu - 1991
 ar mı, kar mı? : kabare - 1990
 görüşme-kutlama-çağrı : waclav havel - i̇stanbul şehir tiyatrosu - 1990
 sayın muhbir vatandaşlar (başar sabuncu) - 1986
 çıkmaz sokak : tuncer cücenoğlu - 1985
 batı yakası hikayesi (müzikal) : 1985
 kamp 17 : 1985
 yalnızlar parkı (hayvanat bahçesi(oyun) : 1984
 baba : güner sümer - 2984
 i̇kiz kardeşim david - 1983
 gökyüzünde bir kıyı : oben güney - 1979
 dönüş (oyun) : üsküdar şehir tiyatrosu - 1978
 hukuymetin kesesi : oben güney - 1968
 eşşeği saldım çayıra : oben güney - 1968
 pamuk prenses ve 7 cüce : oben güney - 1968
 gültepe oyunları : 1968
 kırmızı şapkalı kız : oben güney - 1966
 1966 oyunlar : (tardieu) - deneme tiyatrosu - 1966
 bir evlenme teklifi : anton çehov - 1995
 saf adam ve kundakçılar : max frisch) - ankara sanat tiyatrosu - 1965
 dönüş (oyun) : arthur miller - 1964
 denemeler : montaigne - (amatör bir topluluk çalışması) - 1960
 paydos (oyun) : cevat fehmi başkut - (amatör bir topluluk çalışması) - 1955

rol aldığı oyunlar 
 simavnalı şeyh bedreddin (orhan asena) - ankara sanat tiyatrosu - 1968
 keloğlan : birkan özdemir - ankara sanat tiyatrosu - 1965
 arturo-ui’nin önlenebilir tırmanışı : bertolt brecht - ankara sanat tiyatrosu - 1965
 saf adam ve kundakçılar : max frisch) - ankara sanat tiyatrosu - 1965
 ayak bacak fabrikası : sermet çağan - ankara sanat tiyatrosu - 1964
 sultan gelin : çahit atay - ankara sanat tiyatrosu - 1964
 yosma : ruzante - ankara sanat tiyatrosu - 1964
 mezarsız ölüler : jean paul sartre - ankara sanat tiyatrosu - 1963

yazdığı oyunlar 
 dilenci
 yük (wór)  
 suç 
 kan (büyük el)
 çöp
 gökyüzünde bir kıyı 
 sınır 
 duvar
 bir kadının zaman dışı yaşamı.
 adem ile havva
 dazlak 
 kavanozya

kaynakça 

1938 doğumlular
1993 yılında ölenler
türk erkek tiyatro oyuncuları
türk erkek sinema oyuncuları
türk tiyatro yönetmenleri
türk film yönetmenleri
i̇stanbul şehir tiyatroları sanatçıları