Din sosyolojisi

din sosyolojisi, dini kurum ve dini yapılanmaları, dini temalarla toplumsal yapı arasındaki ilişkileri ve dinin toplum, toplumun din üzerindeki etkilerini araştıran bilimsel bir disiplindir. din sosyologları toplumun din üzerinde dinin toplum üzerindeki etkilerini bir başka deyişle toplum ve din arasındaki diyalektik ilişkiyi açıklamaya çalışır.

din sosyolojisinin tarihsel gelişimi 
din sosyolojisi (sociologie de la religion) terimi ilk olarak emile durkheim tarafından année sociologique (sosyoloji yıllığı) dergisinin 1899'da yayınladığı bir sayısındaki yazısında kullanılmıştır. bunun dışında durkheim'ın dini hayatın i̇lkel şekilleri (formes elementaires de la vie religieuse) adlı daha sonraki din sosyolojisi disiplininde çok önemli yeri olan sosyoloji perspektifinden dini hayatı ele aldığı bir eseri bulunmaktadır. durkheim bu eserinde dinin toplumsal hayattaki işlevini vurguluyor ve toplumun kolektifliğinin bir yansıması olarak dinin toplumsal unsurları bir arada tutan işlevine vurgu yapıyordu. durkheim'in din anlayışının ateist veya agnostik olduğu belirtilir. ancak onun için dinin nihai olarak doğru olup olmadığı önemli değildir. i̇şlevi olan bir kurum canlılığını sürdürür aksi takdirde ya yok olur ya yeni bir biçime bürünür.

sosyolojinin diğer ünlü simalarından biri olan marx'a gelince din sosyo-ekonomik faktörlerin epifenomeni (gölge olgu)dir. marks için de din esasen bir işleve sahiptir. kendi emeğine yabancılaşmış toplumsal sınıfların bu yabancılaşmayı aşmak için ürettiği bir şeydir ancak yabancılaşmanın asıl kaynağını gözden uzaklaştırdığı ve yönetici sınıfın yönetilenler üzerindeki baskısının bir aracı haline geldiği için olumsuzluklar taşımaktadır.

din sosyolojisinin sistematik bir bilim dalı haline gelmesini sağlayan max weber ise dilthey ve rickert'den gelen manevi bilimler akımına bağlı anlayıcı sosyoloji geleneği içinden dine bakar. ona göre din sadece bir sonuç değil aynı zamanda toplumsal olguların belirli bir biçimde düzenlenmesini sağlayan bir zihniyet biçimidir.

türkiye'de din sosyolojisi 
türkiye'de din sosyolojisi sosyolojinin girişiyle birlikte olmuştur. ziya gökalp, durkheimci bir sosyoloji anlayışını türkiye'ye taşıdığı gibi din sosyolojisi alanında türkçede ilk metinleri kaleme alan kişi olmuştur. daha sonra din sosyolojisi alanında türkçedeki ilk kitap hilmi ziya ülken tarafından dini sosyoloji adıyla kaleme alınmıştır. türkiye'de din sosyolojisi alanında weberyan çizgiyi iktisat bilimci sabri ülgener temsil etmiştir.

ayrıca bakınız 
 dini hayatın i̇lkel biçimleri
 din bilimleri
 yeni dini hareketler
 new age
 peter l.berger
 yümni sezen
 ziya gökalp
 hilmi ziya ülken

konuyla ilgili yayınlar 
 yasin aktay ve m. emin köktaş (derleyen)din sosyolojisi, 975-7726-48-6, 349, ankara, vadi yayınları, 1998
 ünver günay, din sosyolojisi, i̇nsan yayınları, 2001
 m. ali kirman, din sosyolojisi terimleri sözlüğü, i̇stanbul, rağbet yayınları, 2011
 m. ali kirman, yeni dini hareketler sosyolojisi, ankara, birleşik, 2010
 m. ali kirman, din ve sekülerleşme, adana, karahan yay. 2005
 şerif mardin, din ve i̇deoloji, i̇letişim yayınları, 2009 (ilk baskı 1983)
 niyazi akyüz-i̇hsan çapçıoğlu, ana başlıklarıyla din sosyolojisi, gündüz eğitim ve yayıncılık, ank. 2008
 grace davie, modern avrupa'da din, küre yayınları, 2006
 i̇sa kuyucuoğlu, batı'da din sosyolojisi teori ve yöntem analizleri, eskiyeni yayınları, 2008
 abdurrahman kurt, din sosyolojisi, sentez yayınları, 2bursa, 2011

i̇ngilizce yayınlar 

 max weber, sociology of religion
 max weber, the protestant ethic and the spirit of capitalism
 inger furseth and pal repstad, an introduction to the sociology of religion: classical and contemporary perspectives
 grace davie, the sociology of religion
 alan aldridge, religion in the contemporary world: a sociological introduction
 michele dillon, handbook of the sociology of religion
 bryan wilson, religion in sociological perspective
 madeleine cousineau, religion in a changing world: comparative studies in sociology
 william h. swatos, religious sociology: interfaces and boundaries
 william w. zellner, marc petrowsky, sects, cults and spiritual communities: a sociological analysis
 j. milton yinger, religion in the struggle for power: a study in the sociology of religion
 linda woodhead, paul heelas, david martin-peter berger and the study of religion
 john a. hannigan, social movement theory and sociology of religion
 peter l. berger sacred canopy: elements of a sociological theory of religion

makaleler 
 ünver günay: din sosyolojisinin tarihsel gelişimi (pdf) 
 din sosyolojisi araştırmalarında objektiflik