Gençlerbirliği SK

gençlerbirliği spor kulübü, 1. lig'de mücadele eden futbol şubesi ile tanınan dernek yapısındaki türk spor kulübü. 14 mart 1923'te ankara'da kurulan kulüp, cumhuriyet ile aynı yıl kurulması nedeniyle cumhuriyet takımı olarak da anılmaktadır. forma renkleri kırmızı-siyahtır.

ankara sultanisi'nde okumakta olan bir grup öğrencinin girişimleriyle bir futbol kulübü olarak kurulan gençlerbirliği, kurulduktan hemen sonra ankara futbol ligi'ne katılmış ve otuz dört sezon boyunca bu ligde mücadele etmiştir. i̇lk ciddi başarısını 1929-30 sezonunda ankara futbol ligi'nde şampiyon olarak yakalamıştır. mücadele ettiği bu sezonlarda toplam on kez şampiyon olarak ligdeki en başarılı takım olmuştur. 1941 yılında türkiye futbol şampiyonası'nda, i̇stanbul futbol ligi şampiyonu beşiktaş takımı ile finalde karşılaşan gençlerbirliği, rakibini 4-1 yenerek ilk kez türkiye futbol şampiyonu olmuştur. 1946'da final grubu'nu kazanarak ikinci kez şampiyon olup tarihi bir başarı göstermiştir.

1959 yılında millî lig adıyla kurulan süper lig'e ankara'dan, hacettepe, mke ankaragücü ve ankara demirspor takımları ile birlikte katılarak, ulusal anlamda futbolun profesyonelleştiği bu organizasyonda mücadele etme hakkı kazanmıştır. tarihi boyunca süper lig’de şampiyonluk elde edememiştir, ancak 1965-66 sezonunu üçüncü sırada tamamlayarak, beşiktaş, fenerbahçe ve galatasaray dışında bu ligde ilk üçe girebilen ilk takım olma başarısını göstermiştir.

süper lig'deki en büyük başarısını, 2002-03 sezonunda ligi beşiktaş ve galatasaray’ın ardından üçüncü sırada tamamlayarak elde etmiştir. ertesi sezonda uefa kupası’nda blackburn rovers, sporting ve parma takımlarını elemiş ancak 4. tur’da valencia ile eşleşen gençlerbirliği, organizasyonda şampiyon olan bu takıma elenmiştir.

cumhuriyet'ten önce kurulan, bir başka ankara takımı ankaragücü ile rekabet halindedir. aralarında oynadıkları maçlara ankaragücü-gençlerbirliği derbisi veya ankara derbisi denmektedir.

gençlerbirliği'nin 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17 ve 19 yaş kategorilerinde de futbol alt yapı takımları mevcuttur. bunun dışında hacettepe isminde bir pilot kulübü bulunmaktadır. gençlerbirliği kulübü futbol dışında güncel olarak badminton, bocce, bowling, briç, kano ve kick boks dallarında faaliyet göstermektedir.

kulübün genel başkanı şubat 2017'den önce i̇lhan cavcav'dı. kulübün yirmi üçüncü başkanı olan cavcav, 1977 senesinde başkan seçilmesine rağmen dönemin yöneticileriyle prensipler konusunda anlaşmazlığa düşmüş ve 1981 senesine kadar görevine ara verdi. 1981 senesinde tekrar başkanlık koltuğuna oturan cavcav o tarihten bu yana otuz sekiz sene kulüp başkanlığı görevini yürüttü. cavcav, kulüp tarihinde en uzun başkanlık yapan kişi oldu.

tarihi

kuruluşu 

ankara futbol birliği'nin 1921'de ankara ligi'ni oluşturması ile, ankara'da ilk resmî futbol müsabakası 26 ekim 1922'de anadolu sanatkarangücü ve talimgâhgücü arasında oynanmıştır.

ankara'nın ilk takımlarından birisi ise ankara sultanisi (diğer adıyla ankara erkek lisesi) takımıdır. futbola meraklı olan münif kemal (ak)'in teşvikleriyle ankara sultanisi beden eğitimi hocası ekrem bey'in yönetiminde iddialı bir futbol takımı oluşturulmuştur. ancak, ekrem bey'in bazı yetenekli oyuncuları takıma almaması gençlerbirliği kulübünün kuruluşuna önayak olmuştur.

takıma alınmayan öğrencilerin ayrı bir kulüp kurma girişimi, 14 mart 1923'te "gençlerbirliği spor kulübü" adı tescil ettirilerek tamamlanmıştır.

kulüp kurulur kurulmaz sultani takımı maça çağrılır. yapılan maçı gençlerbirliği 3-0 kazanınca iki kulübün birleşmesi eğilimi oluşur. bir rivayete göre, gençlerbirliği'ni kuran öğrenciler kırmızı-siyah ankara gelinciklerinden bir buket yaparak hocalarının gönlünü almaya gidecekler, kulübün rengi gelinciklerin kırmızı-siyahı ile pekişecektir.

1923-24 sezonunda ankara sultanisi liglerden çekilmiş, artık sadece gençlerbirliği kalmıştır. ancak sultani ile kulüp arasındaki gerilim bir süre daha devam edecektir.

gençlerbirliği ilk kongresini 1925'in mart ayında gerçekleştirir. bu kongreden bir süre sonra, gençlerbirliği'ne dahil olan sultani öğrencileri ankara sultanisi eski müdürü münif kemal'i ziyaret ederek gönlünü alırlar ve kulübün başkanlığını teklif ederler. münif kemal bey bu öneriyi kabul eder ve 9 yıl boyunca sürecek başkanlığının başlaması ile birlikte sultani ile kulüp arasındaki gerginlik sona erer.

başkanlar 

spor sezonlarına göre bugüne kadar görev yapmış gençlerbirliği başkanları, aşağıdaki tabloda belirtilmiştir.

renkler 
kırmızı-siyah renklere sahip gençlerbirliği'nin bu renkleri seçmesi hakkında çeşitli rivayetler mevcuttur:

 kulüp kurulduktan sonra ihtiyaç duyulan formalar için kumaş almaya giden öğrenciler, gittikleri dükkânda o yılların yoksunluğu içinde sadece kırmızı ve siyah renkli kumaşlar bulabilmiş, biraz da mecburiyetten ilk formalar bu renklerle dikilmiş, bunun sonucunda kulüp renkleri belirlenmiştir.
 beden eğitimi öğretmeni ekrem bey'in bazı öğrencileri sultani takımına almaması ile sultani'den ayrılarak kurulan kulüp, barış sağlanıp iki kulübün (muallimler birliği ile genç liseliler) birleşmesi söz konusu olduğunda, liseli öğrenciler ankara i̇dadisi (erkek lisesi) müdürü ve muallimler birliği başkanı münif kemal ak'ın gönlünü almak için ona ankara'da oldukça yaygın olan kırmızı-siyah gelincikler götürmüşler, takım da renklerini bu olayın sonucunda bu çiçekten almıştır.

arma 

armadaki güneş, ankara'nın simgelerinden hitit güneşi'ni temsil etmektedir. güneşi de türk bayrağında bulunan hilali temsil etmektedir.

futbol şubesi

tarihçe 
1923 yılında ankara sultanisi'nde okuyan bir grup öğrencinin, okul takımına alınmamalarına kızarak kurulan gençlerbirliği ilk olarak ankara futbol ligi'ne dahil oldu. bu ligde mücadele ettiği sekizinci sezonda ilk defa şampiyon oldu. daha sonra 1930-31, 1931-32 ve 1933-34 sezonlarında art arda şampiyonluklar ile adını duyurur. 1941 yılında türkiye futbol şampiyonası'nda, i̇stanbul futbol ligi şampiyonu beşiktaş takımı ile finalde karşılaşan gençlerbirliği, rakibini 4-1 yenerek ilk kez ulusal şampiyonluk elde eder. 1946'da ikinci kez türkiye futbol şampiyonu olma başarısını gösterir. ankara futbol ligi'nde toplamda on kez şampiyon olarak ligin en başarılı takımı unvanını kazanır. 1959 yılında millî lig ismiyle kurulan süper lig'in başlamasıyla bu organizasyon bir daha düzenlenmez ve gençlerbirliği yeni kurulan bu profesyonel ligde ankara'yı temsil edecek dört futbol takımından birisi olur.

lig mücadeleleri 
 süper lig: 48 sezon
1959-1970, 1983-1988, 1989-2018, 2019-2021
 1. lig: 16 sezon
1970-1979, 1980-1983, 1988-1989, 2018-2019, 2021-
 2. lig: 1 sezon
1979-1980

başarıları 
kaynaklar:
 türkiye futbol şampiyonası
 şampiyonluk (2): 1941, 1946
 i̇kincilik (1): 1950
 1. lig:
 şampiyonluk (2) : 1982-83, 1988-89
 i̇kincilik (1): 2018-19
 türkiye kupası
 şampiyonluk (2): 1987, 2001
 i̇kincilik (3): 2003, 2004, 2008
 türkiye süper kupası
 i̇kincilik (1): 1987
 başbakanlık kupası
 i̇kincilik (1): 1946
 ankara ligi
 şampiyonluk (10): 1929-30, 1930-31, 1931-32, 1932-33, 1934-35, 1939-40, 1940-41, 1945-46, 1949-50, 1950-51
 ankara şildi
 şampiyonluk (3): 1931, 1935, 1940-41
 tsyd kupası
 şampiyonluk (16): 1969, 1985, 1986, 1989, 1993, 1994, 1998, 2002, 2003, 2006, 2010, 2011, 2012, 2016, 2019, 2021

2007-08 sezonunda türkiye kupası finaline yükselen gençlerbirliği, normal süresi ve uzatmaları 0-0 biten karşılaşmada, bursa'da karşılaştığı kayserispor'a penaltı atışları sonucunda 11-10 mağlup oldu.

avrupa kupaları 

gençlerbirliği, avrupa kupalarındaki ilk deneyimini 1967-68 balkan kupası'nda yaşadı. ancak gruptaki 6 maçından sadece 1 beraberlik çıkarabildi. 1987'de türkiye kupası'nı kazanarak 1987-1988 sezonunda uefa kupa galipleri kupası'nda oynamaya hak kazandı. bu kupada sovyetler birliği'nin dinamo minsk takımına deplasmanda 2-0, evinde 2-1 yenilerek ilk turda elendi.

1994-1995 sezonunda, türkiye 1. ligi'ni 5. sırada bitirerek 1995 uefa intertoto kupası'nda türkiye'yi temsil etme hakkı kazanmıştır. mücadele ettiği 11. grupta 2 galibiyet ve 2 mağlubiyetle 3. sırada yer alarak elenmiştir.

2001'de türkiye kupasını kazanarak 2001-2002 sezonunda katıldığı uefa kupası'nın ilk turunda i̇sveç'in halmstad takımıyla eşleşen gençlerbirliği, ilk maçta ankara'da 1-1 berabere kaldığı rakibine deplasmanda 1-0 yenildi ve kupaya erken veda etti.

gençlerbirliği, avrupa'daki en büyük başarısını 2003-2004 sezonunda yakaladı. uefa kupası'nın ilk turunda i̇ngiltere'nin blackburn rovers takımını evinde 3-1 yenen gençlerbirliği, rövanş maçında rakibiyle 1-1 berabere kalarak 2. tura geçti. 2. turda portekiz'in sporting takımıyla eşleşen gençlerbirliği, evindeki ilk maçı 1-1 berabere bitirdi. ancak, deplasmandaki rövanşı 3-0 kazanmayı başararak 3. tura çıktı. 3. turda i̇talya'nın parma takımını deplasmanda 1-0, ankara'da 3-0 yenerek 4. tura çıktı. 4. turda i̇spanya'nın valencia takımıyla eşleşti. ankara'daki ilk maç 1-0 kazanıldı, i̇spanya'daki rövanş maçının normal süresi 1-0 sona erdi. uzatma dakikalarında yediği gole karşılık veremeyen gençlerbirliği, 2-0'lık yenilgiyle kupaya bu turda veda etti. gençlerbirliği'nin bu turdaki rakibi valencia uefa kupasını kazanma başarısı gösterdi. gençlerbirliği ise, 2003-2004 sezonunda uefa kupası'nı kazanan valencia'yı yenebilen tek takım oldu.

gençlerbirliği, 2004-2005 sezonunda sezonunda uefa kupası'nın 2. ön eleme turunda hırvatistan'ın rijeka takımıyla eşleşti. evindeki maçı 1-0 kazanan gençlerbirliği, rövanş maçını 2-1 kaybetmesine rağmen ilk tura çıkmayı başardı. i̇lk turda yunanistan'ın egaleo takımına deplasmanda 1-0 kaybettiği maçın rövanşında 1-1 berabere kalarak elendi.

avrupa maçları 
kaynakça:
uefa kupa galipleri kupası:

uefa kupası/uefa avrupa ligi:

uefa intertoto kupası:

balkan kupası:

hacettepe sk 
gençlerbirliği sk'nin pilot takımı olan hacettepe sk 2021-22 sezonunda bölgesel amatör lig'e düşmüştür. takım 2022-23 sezonunda lige girmemiş isim haklarını kalecik fk'ya devrederek kulübün 5. ismi hacettepe 1945 sk olmuş ve hacettepe isminin yaşatılması sağlanmıştır.

hentbol şubesi 

12 eylül 2013 tarihinde kurulan ve gençlerbirliği'nin türkiye erkekler hentbol süper ligi'nde mücadele eden hentbol takımıdır. önceki adı ankara hentbol i̇htisas kulübü olan ve tamamen kendi kaynaklarıyla kurulup alt liglerde mücadele etmeye başlayan takım, gençlerbirliği'ne başvurup kulübün isim hakkını aldı. gençlerbirliği hentbol takımı, 2013-2014 sezonunda türkiye erkekler hentbol süper ligi'nde mücadele edecek 5. başkent temsilcisinden bir tanesi oldu. ligde iki sezon devam eden takım, gençlerbirliği'nin isim hakkını geri alması ile, 2015-16 sezonunda tekrar ankara hentbol i̇htisas ismine dönüş yaptı.

diğer branşlar 
gençlerbirliği spor kulübü bünyesinde, futbol dışında, eylül 2022 itibarı ile etkinlik gösteren şubeler şunlardır:
 badminton
 bocce
 bowling
 briç
 kano
 kick boks

stadyum ve tesisler

eryaman stadyumu 

şehrin merkezinde yer alan 19 mayıs stadyumu'nun kullanım dışı kalmasıyla beraber, gençlerbirliği maçlarını eryaman semtinde inşa edilen ve 28 ocak 2019 tarihinde açılan eryaman stadyumu'nda oynamaktadır.

i̇lhan cavcav tesisleri 

gençlerbirliği i̇lhan cavcav tesisleri, ankara'nın yenimahalle ilçesine bağlı beştepe semtinde yer alan sosyal ve antrenman tesisleridir. 23.000 metrekare alana kurulu tesiste; idari bina, kamp binası, altyapı binası, restoran, futbol okulu ve futbol sahaları yer almaktadır.

hasan polat spor tesisleri 
ankara'nın keçiören ilçesine bağlı etlik mahallesinde yer alan gençlerbirliği spor kulübü'ne ait olan spor tesisidir. tesiste bir adet büyük futbol sahası ve halı saha yer almaktadır. daha önceleri gençlerbirliği etlik tesisleri ismiyle faaliyet gösteren bu tesise, daha önce gençlerbirliği futbol takımı'nda forma giyen eski futbolculardan hasan polat'ın ismi verilmiştir.

şenol güneş spor tesisi 
çankaya ilçesine bağlı yaşamkent mahallesinde yer alan gençlerbirliği spor kulübü'nün kullanımındaki spor tesisidir. tesiste bir adet büyük futbol sahası yer almaktadır.

yayınlar

gençlerbirliği dergisi 
gençlerbirliği spor kulübü'nün aylık resmî dergisidir. i̇çeriğinde futbol ağırlıklı olmak üzere gençlerbirliği spor kulübü bünyesinde faaliyet gösteren branşlarla ile ilgili haberler, sporcularla röportajlar ve çeşitli makaleler yer almaktaydı, günümüzde pandemi nedeniyle bu dergi gençlerbirliği e-dergisi şeklinde gençlerbirliği web sitesi bünyesinde yayınlanmaktadır.

kaynakça

genel 
 ankara rüzgârı-gençlerbirliği tarihi, tanıl bora, ankara 2003, (isbn 975-92422-0-6) (kulübün kuruluş ve tarihçesine dair ilgili genel bilgiler bu kitaptan alınmıştır.)
 gençlerbirliği, gençlerbirliği spor kulübü aylık resmî dergisi, nr. 22, şubat 2007, s. 12-15.

özel

dış bağlantılar 

alkaralar taraftar sitesi 

 
ankara'daki spor kulüpleri
yenimahalle
1923'te türkiye'de kurulan oluşumlar
1923'te kurulan spor kulüpleri