Salyangoz

salyangoz, yumuşakçalar (mollusca) şubesinin orthogastropoda sınıfındaki kabuklu kara hayvanlarının ortak adıdır.

salyangozlar, tatlı sularda, denizlerde ve bütün çevrede görülebilen hayvanlardır. nemli yerlerde bulunurlar ve yağışın bol olduğu ve havanın tam soğumadığı sonbahar aylarında sürekli görülürler. vücutlarında bol miktarda su bulunduğu için çok soğuk havalarda donarlar. çok sıcak havalarda ise su kaybederek kuruyabilirler. geçtikleri yerlerde iz bırakmalarını sağlayan parlak renkli sümüksü bir sıvı üretirler. kabuklarıyla gövdelerinin arasındaki kurumuş sümüksü sıvı, vücutlarındaki nemi kaybetmemelerini sağlar. kışın toprak altına ya da ağaç kovuklarına girerek etkinliklerini azaltırlar. yazın çok sıcak olduğunda da benzer şeklide davranırlar. çoğunlukla otobur olmakla beraber, etobur ya da hepçil olabilirler. salyangozlar en çok yağmur yağdığında ortaya çıkarlar.

salyangoz ekonomik bir üründür. deniz salyangozunun bazı türleri tüketim için denizden toplanır. yenilebilir kara salyangozunun da birçok faydaları vardır.

beslenmeleri 
salyangoz geceleri beslenir. öncelikle çürüyen organik maddelerle beslenirler. yiyecekleri ayrıca mantarlar, likenler, yeşil yapraklar, solucanlar, kırkayaklar, böcekler, hayvan dışkısı, leş ve diğer sümüklü böcekleri içerir. bazı salyangozlar da diğer salyangozlarla beslenir.

genellikle otobur olan salyangozlar, bitkinin taze sürgünlerini yediği için zarara sebep olabilirler. çiftçiler ürünlerini salyangozlardan korumak için çeşitli yöntemlere başvururlar. az sayıda olduklarında, toplayıp uzak bir yere götürerek ya da çok olduklarında bahçe duvarlarına, sebze aralarına, ağaçlara sarımsak suyu dökerek ya da sarımsak asarak uzak kalmalarını sağlarlar. kullanılan diğer bir yöntem ise, uçlarına gerilim uygulanmış birbirine paralel 2 bakır şerit asmaktır. salyangozlar 2 şeride aynı anda temas etmeleri ile akıma kapılarak bakırla çevrili alandan uzaklaşmaktadır.

salyangoz yiyen hayvanlar
salyangozlarla beslenen çok sayıda hayvan vardır. kuşlar, küçük memeli hayvanlar, kertenkeleler, kurbağalar, kırkayaklar, böcekler ve bazı büyük salyangoz türleri salyangozlarla beslenen canlılardandır.

çiftleşme 

türdeşlerinin herhangi biriyle çiftleşebilir; çünkü erdişidir yani hem erkek hem dişidir. kafasını toprakdaki bir deliğe sokarak yumurtlar.

sınıflandırma 

 üst takım cocculiniformia haszprunar, 1987
 üst familya cocculinoidea dall, 1882
 üst familya lepetelloidea dall, 1882
 üst takım "hot vent taxa" ponder & lindberg, 1997 
 takım neomphaloida sitnikova & starobogatov, 1983
 üst familya neomphaloidea mclean, 1981
 üst familya peltospiroidea mclean, 1989
 üst takım vetigastropoda salvini-plawen, 1989 
 üst familya fissurelloidea flemming, 1822
 üst familya haliotoidea rafinesque, 1815
 üst familya lepetodriloidea mclean, 1988
 üst familya pleurotomarioidea swainson, 1840
 üst familya seguenzioidea verrill, 1884
 üst familya trochoidea rafinesque, 1815
 üst takım neritaemorphi koken, 1896 
 takım neritopsina cox & knight, 1960
 üst familya neritoidea lamarck, 1809
 üst takım caenogastropoda cox, 1960 
 takım architaenioglossa haller, 1890
 üst familya ampullarioidea j.e. gray, 1824
 üst familya cyclophoroidea j.e. gray, 1847
 takım sorbeoconcha ponder & lindberg, 1997 
 i̇nfra takım littorinimorpha golikov & starobogatov, 1975
 üst familya calyptraeoidea lamarck, 1809
 üst familya capuloidea j. fleming, 1822
 üst familya carinarioidea blainville, 1818
 üst familya cingulopsoidea fretter & patil, 1958
 üst familya cypraeoidea rafinesque, 1815
 üst familya ficoidea meek, 1864
 üst familya laubierinoidea warén & bouchet, 1990
 üst familya littorinoidea (children), 1834
 üst familya naticoidea forbes, 1838
 üst familya rissooidea j.e. gray, 1847
 üst familya stromboidea rafinesque, 1815
 üst familya tonnoidea suter, 1913
 üst familya trivioidea troschel, 1863
 üst familya vanikoroidea j.e. gray, 1840
 üst familya velutinoidea j.e. gray, 1840
 üst familya vermetoidea rafinesque, 1815
 üst familya xenophoroidea troschel, 1852
 i̇nfra takım neogastropoda thiele, 1929
 üst familya buccinoidea 
 üst familya cancellarioidea forbes & hanley, 1851
 üst familya conoidea rafinesque, 1815
 üst familya muricoidea rafinesque, 1815
 i̇nfra takım ptenoglossa j.e. gray, 1853
 üst familya eulimoidea philippi, 1853
 üst familya janthinoidea lamarck, 1812
 üst familya triphoroidea j.e. gray, 1847
 alt takım discopoda p. fischer, 1884 
 üst familya campaniloidea douvillé, 1904
 üst familya cerithioidea férussac, 1822
 alt takım hypsogastropoda ponder & lindberg, 1997
 alt takım murchisoniina cox & knight, 1960
 üst familya loxonematoidea koken, 1889
 üst takım heterobranchia j.e. gray, 1840 
 takım heterostropha p. fischer, 1885 
 üst familya architectonicoidea j.e. gray, 1840
 üst familya omalogyroidea g.o. sars, 1878
 üst familya pyramidelloidea j.e. gray, 1840
 üst familya rissoelloidea j.e. gray, 1850
 üst familya valvatoidea j.e. gray, 1840
 takım opisthobranchia milne-edwards, 1848 
 i̇nfra takım anthobranchia férussac, 1819
 üst familya doridoidea rafinesque, 1815
 üst familya doridoxoidea bergh, 1900
 üst familya onchidoridoidea alder & hancock, 1845
 üst familya polyceroidea alder & hancock, 1845
 i̇nfra takım cladobranchia willan & morton, 1984
 üst familya aeolidioidea j.e. gray, 1827
 üst familya arminoidea rafinesque, 1814
 üst familya dendronotoidea allman, 1845
 üst familya metarminoidea odhner in franc, 1968
 alt takım anaspidea p. fischer, 1883 
 üst familya akeroidea pilsbry, 1893
 üst familya aplysioidea lamarck, 1809
 alt takımr cephalaspidea p. fischer, 1883
 üst familya acteonoidea d'orbigny, 1835
 üst familya bulloidea lamarck, 1801
 üst familya cylindrobulloidea thiele, 1931
 üst familya diaphanoidea odhner, 1914
 üst familya haminoeoidea pilsbry, 1895
 üst familya philinoidea j.e. gray, 1850
 üst familya ringiculoidea philippi, 1853
 alt takım gymnosomata blainville, 1824
 alt takım notaspidea p. fischer, 1883
 üst familya pleurobranchoidea férussac, 1822
 üst familya tylodinoidea j.e. gray, 1847
 alt takım sacoglossa von ihering, 1876
 üst familya oxynooidea h. & a. adams, 1854
 alt takım thecosomata blainville, 1824 
 i̇nfra takım euthecosomata
 üst familya limacinoidea
 üst familya cavolinioidea
 i̇nfra takım pseudothecosomata
 üst familya peraclidoidea
 üst familya cymbulioidea
 alt takım nudibranchia blainville, 1814
 takım pulmonata cuvier in blainville, 1814 
 alt infra takım orthurethra
 üst familya achatinelloidea gulick, 1873
 üst familya cochlicopoidea pilsbry, 1900
 üst familya partuloidea pilsbry, 1900
 üst familya pupilloidea turton, 1831
 alt infra takım sigmurethra
 üst familya acavoidea pilsbry, 1895
 üst familya achatinoidea swainson, 1840
 üst familya aillyoidea baker, 1960
 üst familya arionoidea j.e. gray in turnton, 1840
 üst familya buliminoidea clessin, 1879
 üst familya camaenoidea pilsbry, 1895
 üst familya clausilioidea mörch, 1864
 üst familya dyakioidea gude & woodward, 1921
 üst familya gastrodontoidea tryon, 1866
 üst familya helicoidea rafinesque, 1815
 üst familya helixarionoidea bourguignat, 1877
 üst familya limacoidea rafinesque, 1815
 üst familya oleacinoidea h. & a. adams, 1855
 üst familya orthalicoidea albers-martens, 1860
 üst familya plectopylidoidea moellendorf, 1900
 üst familya polygyroidea pilsbry, 1894
 üst familya punctoidea morse, 1864
 üst familya rhytidoidea pilsbry, 1893
 üst familya sagdidoidera pilsbry, 1895
 üst familya staffordioidea thiele, 1931
 üst familya streptaxoidea j.e. gray, 1806
 üst familya strophocheiloidea thiele, 1926
 üst familya trigonochlamydoidea hese, 1882
 üst familya zonitoidea mörch, 1864
 i̇nfra takım acteophila dall, 1885
 üst familya melampoidea stimpson, 1851
 i̇nfra takım trimusculiformes minichev & starobogatov, 1975
 üst familya trimusculoidea zilch, 1959
 i̇nfra takım stylommatophora a. schmidt, 1856
 alt takım basommatophora keferstein in bronn, 1864 
 üst familya acroloxoidea thiele, 1931
 üst familya amphiboloidea j.e. gray, 1840
 üst familya chilinoidea h. & a. adams, 1855
 üst familya glacidorboidea ponder, 1986
 üst familya lymnaeoidea rafinesque, 1815
 üst familya planorboidea rafinesque, 1815
 üst familya siphonarioidea j.e. gray, 1840
 alt takım eupulmonata haszprunar & huber, 1990
 alt takım systellommatophora pilsbry, 1948
 üst familya onchidioidea rafinesque, 1815
 üst familya otinoidea h. & a. adams, 1855
 üst familya rathouisioidea sarasin, 1889

salyangozun insanlarla ilişkileri

kara salyangozları tarım ve bahçe zararlısı olarak bilinir ancak bazı türler yenilebilir lezzettedir ve bazen ev petleridir. ayrıca mukusları cilt bakım ürünleri için de kullanılabilir.

tarımda
bahçıvanların ve çiftçilerin değerli bitkilere verilen zararı azaltmak için kullandıkları çeşitli salyangoz kontrol önlemleri vardır. konsantre sarımsak veya pelin otu solüsyonları gibi daha az toksik kontrol seçenekleri gibi geleneksel pestisitler hala kullanılır. bakır metal de salyangoz kovucudur ve bu nedenle ağaç gövdesinin etrafındaki bakır bant salyangozların yukarı tırmanmasını ve yapraklara ve meyvelere ulaşmasını engeller. diyatomlu toprak gibi kuru, ince öğütülmüş ve cızırtılı bir madde tabakası da salyangozları caydırabilir.

dekolte salyangozu (rumina decollata) bahçe salyangozlarını yakalar ve yer ve bu nedenle bazen biyolojik haşere kontrolü ajanı olarak kullanılır. ancak dekolte salyangoz, bölgenin doğal faunasının değerli bölümünü temsil edebilecek diğer karındanbacaklılara saldırma ve onları yeme olasılığı olduğundan bu seçenek sorunsuz değildir.

gıda olarak

fransız mutfağı'nda örneğin escargot à la bourguignonne de yenilebilir salyangozlar servis edilir. yemek için salyangoz yetiştirme helisikültür olarak bilinir. yetiştirme amacıyla salyangozlar, kuru saman veya kuru odun ile telli bir kafeste karanlık bir yerde tutulur. coppiced şarap-üzüm asmaları genellikle bu amaç için kullanılır. yağmurlu dönem boyunca, salyangozlar kış uykusundan çıkar ve mukuslarının çoğunu kuru odun/saman üzerine bırakır. salyangozlar daha sonra yemek pişirmek için hazırlanır. pişirildiğinde dokuları hafif çiğnenir ve yumuşaktır.

gurme gıdası olarak yemesi zevkli olmasının yanı sıra, çeşitli kara salyangoz türleri dünyanın dört bir yanında yoksul insanlarca kolayca toplanabilen protein kaynağıdır. birçok kara salyangozu değerlidir çünkü muz tarlalarında dökülen yapraklar gibi çok çeşitli tarımsal atıklarla beslenebilirler. bazı ülkelerde dev afrika kara salyangozu ticari gıda olarak üretilir.

kara salyangozları, tatlı su salyangozları ve deniz salyangozları birçok ülkede yenir. dünyanın belirli yerlerinde salyangozlar örneğin endonezya'da satay olarak kızartılan sate kakul meşhur bir yemektir. bazı salyangoz türlerinin yumurtaları havyar yenildiği gibi yenir.

bulgaristan'da salyangozlar geleneksel olarak fırında pilavla pişirilir veya tavada bitkisel yağ ve toz kırmızı biberle kızartılır. ancak bu yemekler için kullanılmadan önce salyangozlar sıcak suda iyice kaynatılır (90 dakikaya kadar) ve elle kabuklarından çıkarılır. ülkede yemek için en yaygın kullanılan iki tür helix lucorum ve helix pomatia'dır.

kıtlık yemeği
normalde belirli bölgelerde yenmeyen salyangoz ve sümüklü böcek türleri, tarihsel zamanlarda zaman zaman kıtlık gıdası olarak kullanılmıştır. 1800'lerde yazılan bir i̇skoçya tarihi salyangoz çeşitlerini ve veba zamanlarında gıda maddesi olarak yenilmelerini anlatır.

parazit hastalıkları
salyangozlar ayrıca schistosomiasis, angiostrongyliasis, fasciolopsiasis, opisthorchiasis, fascioliasis, paragonimiasis ve clonorchiasis gibi insanlara bulaşabilen paraziter hastalıklarla da ilişkilendirilebilir.

galeri

dış bağlantılar 
 salyangozun yolculuğu
 salyangozlar da hayvanlar gibi saklanırlar.
 salyangozların dünyası
 applesnail.net
 tarımda salyangozlar
 salyangozları yiyeyn salyangozlar
 kahverengi bahçe salyangozu
 yumuşakçalar

kaynakça