Kara Kartal Nişanı

kara kartal nişanı (), prusya krallığı'nın en yüksek onur madalyasıydı. brandenburg elektörü iii. friedrich (ertesi gün i. friedrich adıyla prusya kralı olmuştur) tarafından 17 ocak 1701 tarihinde yürürlüğe konan nişan, son prusya kralı kayzer ii. wilhelm'in 1918 yılında tahttan indirilmesiyle son bulmuştur. ne var ki, hollanda sürgününe gönderilen i̇mparator bu ödülü aile üyelerine vermeyi sürdürmüş ve ikinci eşi hermine reuss'u kara kartal nişanı'na sahip ilk kadın yapmıştır.

genel bilgiler 
nişanın hangi koşullar altında verileceğine ilişkin hükümler 18 ocak 1701'de hazırlanmış ve 1847 yılında gözden geçirilmişlerdir. buna göre kara kartal nişanı yalnızca birkaç şövalyeye verilebilecekti. bu öbek de kendi arasında ikiye ayrılmaktaydı. bunlardan ilki hohenzollern ya da farklı hanedanlara üye şövalyeler iken diğeri katedral şövalyeleriydi. nişan 1847 yılından önce yalnızca soylulara veriliyorken bu tarihten sonra asil olmayan katedral şövalyeleri asillik orununa (adelstand) yükseltilmeye başlamışlardır. katedral şövalyeleri genellikle yüksek rütbeli sivil ya da askeri görevlilerden oluşmaktaydı.

yasal hükme göre, bu nişana sahip olanlar kızıl kartal nişanı büyük haçı'na da sahip oluyorlar ve bunu boyunlarına astıkları bir kurdeleyle taşıyorlardı. kara kartal nişanı'na sahip prusya kraliyet sarayı üyeleri 1862 yılından başlayarak 1. sınıf taç nişanı'nı taşımaya da hak kazanmışlardır.

i̇mleri 
nişan rozeti, mavi renkle sırlanmış altın malta haçından oluşmakta, haçın kollarında ise altın taçlı kara kartallar bulunmaktaydı. madalyanın orta bölümünde ise i. friedrich'e ait krallık damgası yer almaktaydı.

rozet, bir çerçeve kurdele ya da zincirle birlikte kullanılmaktaydı. turuncu hareli bir çerçeve olan kurdele sol omuzla sağ kalça arasına asılıyordu. zincir (kette) ise rozetten bağımsız biçimde boyna dolanıyordu. üzerinde birbirine kenetlenmiş 24 bağlantı bulunduran madalyanın ortasında "herkes hak ettiğini bulur" anlamına gelen suum cuique yazısı bulunmaktaydı. yazının çevresini saran fr simgeleri ise bir haç deseni oluşturmaktaydı.

nişan yıldızı gümüşten yapılmış olup düz ve yontulmuş parçalara sahipti. madalyanın orta bölümünde ise altın zemin üzerine oturtulmuş kara bir kartal, beyaz bir defne çelengi ve suum cuique yazısı görülmekteydi. kartal, bir defne çelengini sol pençesiyle kavramakta ve sağ pençesinde bir kraliyet asası tutmaktaydı.

kara kartal nişanı ödül törenlerinde kırmızı kadifemsi başlıklar giyilmekte ve sol omuz üzerinde işlemeli yıldızlar taşınmaktaydı.

hak sahipleri 
kara kartal nişanı, resmiyet kazandığı 1701 yılından 1918 yılına dek 407 kez verilmiştir. yalnızca i. friedrich döneminde (1701-1713) verilen madalya sayısı 57'dir. şövalyelere verilen madalya sayısı 1918 yılında 118'i bulmuştur. madalya sahiplerinden 14'ü prusya kraliyet sarayı üyesi, biri hohenzollern prenslik sarayı üyesi, 49'u (bunlardan 9'u o tarihte almanya ile savaşta olan devletlerin yetkilileridir) farklı uluslardan kişiler ve 54'ü herhangi bir oruna sahip olmayan almanlardı. bu ödülü kazanan sıradan yurttaşlar soylu unvanı elde etmekte ve kralın kalıt hakkına ortak edilmekteydiler.

kara kartal nişanı, kraliyet ailesinin her erkek üyesine 10. yaşlarına bastıkları gün verilmekte ve bu kişiler 18. doğumgünlerinde onurlandırılmaktaydılar. nişan, prusya kraliçelerine (ve daha sonraları alman imparatoriçelerine) de verilmekteydi ancak kraliyet ailesinin diğer kadın üyeleri genellikle louise nişanı ile ödüllendirilmekteydiler.

nişanı verme yetkisi olan hükümdar ve soylular 

 i. frederick (1657 - 1713) - kara kartal nişanı'nın kurucusu, son brandenburg seçicisi ve ilk prusya kralı
 i. frederick william (1688 - 1740) - nişanı almaya hak kazanan ilk kişi (1701), madalyayı 1713 - 1740 tarihleri arasında verme yetkisi olan hükümdar
 ii. friedrich (1712 - 1786) - "muhteşem friedrich", madalyayı 1740 - 1786 tarihleri arasında verme yetkisi olan hükümdar
 ii. friedrich wilhelm (1744 - 1797) - madalyayı 1786 - 1797 tarihleri arasında verme yetkisi olan hükümdar
 iii. frederick william (1770 - 1840) - napolyon dönemi prusya kralı, madalyayı 1797 - 1840 tarihleri arasında verme yetkisi olan hükümdar
 iv. friedrich wilhelm (1795 - 1861) - madalyayı 1840 - 1861 tarihleri arasında verme yetkisi olan hükümdar
 i. wilhelm (1797 - 1888) - prusya kralı ve ilk alman i̇mparatoru, madalyayı 1861 - 1888 tarihleri arasında verme yetkisi olan hükümdar
 iii. friedrich - mart - haziran 1888 dönemindeki alman i̇mparatoru
 ii. wilhelm (1859 - 1941) - son prusya kralı, madalyayı 1888 - 1918 tarihleri arasında verme yetkisi olan hükümdar

hohenzollern kraliyet sarayı 
 august wilhelm, prusya prensi (1722 - 1758) - i. friedrich wilhelm'in ikinci oğlu, ii. friedrich'in kardeşi, ii. friedrich wilhelm'in babası, silesya savaşları'ndaki prusya generali
 heinrich, prusya prensi (1726 - 1802) - i. friedrich wilhelm'in üçüncü oğlu ve muhteşem friedrich'in küçük kardeşi, yedi yıl savaşları generali
 august ferdinand, prusya prensi (1730 - 1813) - i. friedrich wilhelm'in dördüncü ve en küçük oğlu, muhteşem friedrich'in en küçük kardeşi
 ludwig ferdinand, prusya prensi (1772 - 1806) - august ferdinand'ın oğlu, napolyon savaşları generali
 ludwig karl, prusya prensi (1773 - 1796) - ii. friedrich wilhelm'in ikinci oğlu, iii. friedrich wilhelm'in kardeşi
 kaiserin augusta (1811 - 1890)- saxe-weimar-eisenach prensesi ve i. wilhelm'in eşi
 karl, prusya prensi (1801 - 1883) - iii. friedrich wilhelm'in üçüncü oğlu, friedrich karl ve albrecht'in babası
 adalbert, prusya prensi (1811 - 1873) - prinz wilhelm'in oğlu, ii. friedrich wilhelm'in torunu, deniz kuramcısı, amiral ve prusya filosu'nun kurucusu
 friedrich karl, prusya prensi (1828 - 1885) - avusturya-prusya savaşı ve fransa-prusya savaşı gazisi, königgrätz kahramanı, prusya generalfeldmarschallı, rusya onursal mareşalı, karl'ın en büyük oğlu, friedrich leopold'ün babası
 albrecht, prusya prensi (1809 - 1872) - karl'ın ikinci ve en küçük oğlu, albrecht'in babası
 heinrich, prusya prensi (1862 - 1929) - iii. friedrich'in ikinci oğlu, ii. wilhelm'in kardeşi, alman donanması oramirali

 kayzerin victoria (1840 - 1901) - "kayzerin friedrich", kraliçe victoria'nın kızı, büyük britanya prensesi, iii. friedrich'in eşi, ii. wilhelm'in annesi
 kayzerin auguste viktoria (1858 - 1921) - schleswig-holstein prensesi, ii. wilhelm'in ilk eşi
 kronprinz wilhelm (1882 - 1951) - almanya ve prusya prensi, i. dünya savaşı dönemi alman generali
 friedrich leopold, prusya prensi (1865 - 1931) - friedrich karl'ın oğlu, friedrich sigismund, friedrich karl ve friedrich leopold'ün babası
 albrecht, prusya prensi (1837 - 1906) - albrecht'in tek oğlu
 friedrich heinrich, prusya prensi (1874 - 1940) - albrecht'in en büyük oğlu
 joachim albrecht, prusya prensi (1876 - 1939) - albrecht'in ikinci oğlu
 friedrich wilhelm, prusya prensi (1880 - 1925) - albrecht'in üçüncü oğlu
 eitel friedrich, prusya prensi (1883 - 1942) - ii. wilhelm'in ikinci oğlu
 adalbert, prusya prensi (1884 - 1948) - ii. wilhelm'in üçüncü oğlu
 august wilhelm, prusya prensi (1887 - 1949) - ii. wilhelm'in dördüncü oğlu
 oskar, prusya prensi (1888 - 1958) - ii. wilhelm'in beşinci oğlu
 waldemar, prusya prensi (1889 - 1945) - prens heinrich'in en büyük oğlu, oramiral 
 joachim, prusya prensi (1890 - 1920) - ii. wilhelm'in altıncı ve en küçük oğlu
 friedrich sigismund, prusya prensi (1891 - 1927) - friedrich leopold'ün en küçük oğlu, i. dünya savaşı pilotu
 friedrich-karl, prusya prensi (1893 - 1917) - friedrich leopold'ün ikinci oğlu, 1912 olimpiyatları'nda bronz madalya sahibi, i. dünya savaşı pilotu
 friedrich leopold, prusya prensi (1895 - 1959) - friedrich leopold'ün üçüncü ve en küçük oğlu
 sigismund, prusya prensi (1896 - 1978) - prens heinrich'in ikinci ve en küçük oğlu, oramiral
 wilhelm, prusya prensi (1906 - 1940) - prens wilhelm'in en büyük oğlu

hohenzollern prenslik sarayı 
 karl anton (1811 - 1885)
 leopold (1835 - 1905) - karl anton'un oğlu
 wilhelm (1864 - 1927)
 i. ferdinand (d. 1865) - prens wilhelm'in kardeşi, romanya kralı
 i. carol (1839 - 1914) - karl anton'un ikinci oğlu, romanya kralı

yabancı krallar 
 i. albert - i. dünya savaşı sırasındaki belçika kralı
 iii. alexandr - rus çarı (1881-1894).
 prens arthur - kayzer ii. wilhelm'in amcası
 prens carl - i̇sveç prensi (1861-1951)
 i. carol - romanya kralı (1866-1914), hohenzollern prenslik sarayı üyesi
 ix. christian - danimarka kralı (1863-1906)
 chulalongkorn - tayland kralı (1868-1910)
 vii. edward - birleşik krallık kralı (1901-1910)
 prens eugén - i̇sveç prensi (1865-1947)

 franz joseph - avusturya i̇mparatoru (1848-1916)
 viii. frederick -  danimarka kralı (1906-1912)
 v. george - birleşik krallık kralı (1910-1936)
 v. gustav - i̇sveç kralı (1907-1950)
 vi. gustaf adolf - i̇sveç kralı (1950-1973)
 i. leopold - prusya mareşali
 ii. leopold - belçika kralı (1865-1909)
 xviii. louis - fransa kralı
 ii. ludwig - bavyera kralı (1864-1886).
 iii. ludwig - son bavyera kralı
 i̇mparator meiji - japonya i̇mparatoru (1867-1912)
 nasıreddin şah - i̇ran şahı (1848-1896)
 kont oscar bernadotte - eski i̇sveç prensi (1859-1953)
 ii. nikolay - son rus çarı
 prens rupprecht - son bavyera prensi ve i. dünya savaşı dönemi alman mareşali
 i̇mparator taishō - japonya i̇mparatoru (1912-1926)
 i. umberto - i̇talya kralı (1878-1900)
 iii. vittorio emanuele - i̇talya kralı (1900-1946)
 prens wilhelm -  i̇sveç prensi (1884-1965)
 iii. william - hollanda kralı ve lüksemburg dükü (1849–1890)
 iv. william - birleşik krallık kralı (1830-1837)

şövalyeler 

 otto von bismarck - prusyalı şansölye ve devlet adamı
 gebhard von blücher - prusya ordularına leipzig savaşı ve waterloo savaşı'nda komuta eden prusya mareşali
 bernhard von bülow - alman şansölye ve devlet adamı
 karl von einem - i. dünya savaşı dönemi alman generali ve savaş bakanı
 prens philip - alman politikacı ve diplomat
 kont albrecht konrad finck von finckenstein - i. frederick william döneminin prusya mareşali
 kont karl-wilhelm finck von finckenstein - muhteşem frederic döneminin prusya başbakanı
 august von gneisenau - napolyon dönemi prusya mareşali
 gottlieb graf von haeseler - alman mareşal
 paul von hindenburg - i. dünya savaşı dönemi alman mareşali ve almanya başbakanı
 friedrich graf kleist von nollendorf - napolyon dönemi prusya generali 
 august von mackensen - i. dünya savaşı dönemi alman mareşali
 patrice de mac-mahon - fransız politikacı, üçüncü cumhuriyet'in ilk devlet başkanı
 adolph menzel - alman sanatçı
 helmuth karl bernhard von moltke - prusya mareşali
 napolyon bonapart - i̇lk konsolos
 kont alfred von schlieffen - alman mareşal
 friedrich wilhelm von seydlitz - muhteşem frederick döneminin prusya generali
 friedrich bertram sixt von armin - i. dünya savaşı dönemi alman generali
 aleksandr suvorov - napolyon dönemi rus generali ve generalissimosu
 alfred von tirpitz - alman amiral
 alfred von waldersee - alman mareşal ve boxer ayaklanması'na karşı oluşturulan sekiz ulus i̇ttifakı başkomutanı
 hans david ludwig yorck von wartenburg - napolyon dönemi prusya mareşali

bugünkü kullanımı 
kara kartal nişanı günümüzde alman jandarması'nın (feldjäger) belirtkesi olarak kullanılmaktadır.

kaynakça 
 robert werlich, tüm ulusların nişan ve madalyaları (quaker press, 2. baskı, 1974)
 handbuch über den königlich preußischen hof und staat für das jahr 1874 (berlin, 1873)
 handbuch über den königlich preußischen hof und staat für das jahr 1883 (berlin, 1882)
 handbuch über den königlich preußischen hof und staat für das jahr 1907 (berlin, 1906)
 handbuch über den königlich preußischen hof und staat für das jahr 1918 (berlin 1918)
 preußische orden  (preußische orden)

notlar 

 
prusya krallığı
1700'lerde avrupa'da kurulan oluşumlar
18. yüzyılda prusya'da kurulan oluşumlar
1701'de oluşturulan ödüller