Mary TallMountain

mary tallmountain (tall mountain olarak da yazılır, doğum adı mary demoski, evlatlık adı mary randle 19 haziran 1918 nulato, alaska - 2 eylül 1994 petaluma, kaliforniya), amerika birleşik devletlerine bağlı alaska eyaletinin nulato şehrinde doğan ve uzun yıllar tenderloin, san francisco'da yaşamış olan koyukon atabasklarından şair, yazar ve öğretmen. hayatının büyük bölümünü geçirdiği kaliforniya'da 76 yaşındayken ölmüştür. 1928 yılında daha on yaşında iken ilk öyküsü bir çocuk dergisinde yayımlanmıştır. yirmi beş yıllık edebi yetişkin yayın hayatında şiir ve kısa öyküleriyle dikkati çeker ve bunlar çeşitli dergi ve antolojilerde yayımlanmıştır. reno, nevada'da edindiği güçlü roma katolik hristiyan inancı ile yerli atabask maneviyatı eserlerinde görülür. şiirlerinde kızılderililer ile beyaz batı kültürü arasındaki çatışmalara da değinir ve kimi şiirlerinde anadili olan koyukonca kelimelere de yer verir.

yayımlanmış ve yayımlanmamış eserleri university of alaska fairbanks üniversitesindeki rasmussen library kütüphanesi arşivindedir.

ölümünden sonra onun anısını korumak ve diğer kadın yazarlara danışmanlık ve kamu hizmeti vermek için tallmountain circle kurulmuştur.

ailesi ve hayatı 
 
1918 yılında aşağı koyukonların nulato (noolaaghe doh) kasabasında doğan mary'nin annesi mary joe demoski koyukon-rus, babası clem stroupe ise i̇skoç/i̇rlandalı kökenli amerikalıdır. babası ile annesi amerika birleşik devletleri ordusu nulato'da konuşlanmışken tanışmışlardır. kızı doğmadan verem kapan mary joe iki yıl sonra da billy adlı bir oğul dünyaya getirir ve öleceğini anlayınca da iki çocuğunu köylerinde çalışan hükûmet doktoru randle'ların yanına evlatlık olarak vermek ister. mary joe çocukları köyden uzaklaşırlarsa veremden etkilenmeyeceğine inanıyordu. fakat, kabile konseyi (nulato tribal council) iki çocuktan yalnızca kızın ayrılmasına izin vermiş, oğlan çocuğu billy'nin ise ayrılmasına onay vermemiştir. köyde kalan erkek kardeşi billy on yedi yaşındayken veremden ölmüştür. tallmountain'in hayatı zorluklarla dolu bir yolculuktur. mary tallmountain altı yaşındayken annesinin köyü nulata'dan randle'larla birlikte oregon'a taşınır ve burada iki yıl kalır. evlatlık verildiği yeni ailesi olan randle'ların anadilleri i̇ngilizcedir ve mary'nin de i̇ngilizce konuşmasını isterler ve okulda da diğer öğrenciler onun koyukonca konuşmasıyla alay ederler. hepsinden en korkuncu dr. randle'ın taciz (molest) alışkanlığıydı. sonunda, randle'lar alaska'ya geri dönerler ve tallmountain'in daha rahat olacağını düşünerek aleut adaları'na yerleşirler. unalaska'da agnes randle her gün on iki saat boyunca mary'ye okuma yazma öğretir. tallmountain henüz on yaşındayken ilk öyküsünü child life dergisinde 1928 yılında yayımlatır. unalaska'da üç yıl kalırlar ve üvey babası emekli olunca da kaliforniya'daki tavuk çiftliğine yerleşirler. kaliforniya'da büyük buhran sırasında üvey babası hastalanır ve ölür, bu sırada nulato'daki öz annesinin ve erkek kardeşinin öldüğünü haber alır. hayatının bundan sonraki karanlık dönemi boyunca kanserle savaşır ve alkolizme yenik düşer. ancak 1968 yılında manevi bir arayış içinde atabask köklerine yönelir ve o köklerden gelen mirası harmanlayarak yetişkin dönem edebi yazılarına başlar. bu arayışın bir parçası olarak annesinin mezarını bulmak için nulato'ya döner, fakat mezarını bulamaz. birkaç kere daha alaska'ya gider. hayatının bu kayıp yıllarıyla barışır ve kendini yazıya vererek alaska yerli gençlerini yazmaya teşvik eder. 1992 yılında kamu faaliyetlerini sınırlayacak biçimde felç geçiren tallmountain aynı yıl petaluma, kaliforniya'ya taşınır ve burada 2 eylül (ya da 4 ağustos ) 1994 günü vefat eder.

sanatı 

karışık kimlik duygusuyla yıllarca mücadele etmiştir. bu mücadelede iyileşme sürecinin merkezinde dilin önemi, toprak ve din yer alır. bu temalar onun şiir ve nesirlerine de yansır. yazıları genellikle yarı-otobiyografiktir. alaska yerlileri kendi köylerinde dil kaybıyla, kentlerde de uyuşturucu kullanımıyla boğuşurken, din ve maneviyat hayatlarında önemli rol oynayabilir ve bu umudu yazılarında yansıtır.

örnek şiir 
i̇çinde anadili olan aşağı koyukonca kelimelerin yer aldığı indian blood («kızılderili kanı») adlı şiiri:
koyukonca kelimeler:
beendaagaʼ eldiven (mittens). koyukon eldivenleri geleneksel olarak rengeyiği derisinden yapılır ve üzeri batılı tüccarların getirdiği cam boncuklarla (nedenaałt’onee) kaplanarak süslenir.
goh tavşan (rabbit) < aşağı ve merkezî koyukonca ggʉh, yukarı koyukonca gguh (lepus americanus)
daghooda-aak rengeyiği parkası (caribou parka) < koyukonca deyoodze de’aak

ödülleri 
pushcart prize: yayımlanan ilk kitabı olan there is no word for goodbye (1981) ile kazanmıştır.

kitapları 
continuum
green march moons
1996 haiku and other poetic forms
the light on the tent wall
1995 listen to the night, poems to the animal spirits of mother earth. şiirler. san francisco, ca : freedom voices, 1995. isbn 0962515361
1990 matrilineal cycle. şiirler. oakland, ca : red star black rose printing, 1990.
1994 a quick brush of wings. şiirler. san francisco : freedom voices publications, 1994. isbn 0962515310
there is no word for goodbye. şiirler. marvin, s.d. : blue cloud press.

ayrıca bakınız 
poldine carlo (poldine demoski)

kaynakça

dış bağlantılar 
mary tallmountain'in eserleri 
mary tallmountain'in şiiri: there is no word for goodbye 
soogha dancing (< soogha = eldest brother) şiiri 

koyukonlar
amerika yerlisi yazarlar
1994 yılında ölenler
amerikalı kadın şairler