Türk Amerikalılar

türk asıllı amerikalılar (), amerika birleşik devletleri'nde yaşayan, abd içinde doğmuş veya abd'ye göç etmiş türk kökenli kişilerdir. nüfusun çoğunluğu türkiye cumhuriyeti zamanında gelmiştir, ancak kıbrıs adasından, balkanlardan, kuzey afrika'dan, levant'tan ve eski osmanlı i̇mparatorluğu'nun diğer bölgelerinden gelen önemli etnik türk toplulukları da vardır. buna ek olarak, son yıllarda, modern türk diasporasından (yani eski osmanlı topraklarının dışında), özellikle doğu avrupa'daki ahıska türk diasporasından (örneğin, rusya'daki krasnodar bölgesinden), orta ve batı avrupa'dan (örneğin, almanya) abd'ye gelen önemli sayıda etnik türk vardır.

türklerin abd'de en yoğun olarak yaşadıkları eyaletler new york, kaliforniya, new jersey, florida, teksas ve illinois'tir. türkler şehir olarak da paterson, new york, miami, chicago, boston ve los angeles şehirlerinde yoğunlaşmışlardır.

tarihi 
türklerin amerika birleşik devletleri'ndeki geçmişleri 17. yüzyıla kadar uzanır. ancak, oldukça detaylı olan osmanlı devleti arşivleri dışında bunu doğrulayan fazla bir kayıt bulunmamaktadır. osmanlı devleti'nden abd'ye en büyük göç dalgası abd'de köleliğin yasaklanmasından sonra olmuştur. 20. yüzyılın başlarında ford motor şirketi'nin detroit fabrikalarında çoğu elazığ kökenli 7 binden fazla türk işçinin çalıştığı bilinmektedir. ancak i. dünya savaşı türklerin abd'deki varlığını olumsuz yönde etkilemiştir. bu türklerin çoğu ülkelerine dönüp osmanlı ordusu saflarında savaşa katılmıştır.

i̇stanbul ve i̇zmir'in işgalleri üzerine fabrikalardaki yunan ve türk işçileri arasında kavgalar çıktığı, abd'deki türklerin yarısına yakınının türkiye'ye dönerek türk kurtuluş savaşı sırasında işgalci kuvvetlere karşı savaşmayı tercih ettikleri bilinmektedir. türklerin ikinci büyük geri göçü, büyük buhran sırasında olmuştur. cumhurbaşkanı mustafa kemal atatürk abd'ye gemiler göndererek geri dönmek isteyen türklere ücretsiz biçimde türkiye'ye geri dönüş imkânı sağlamıştır.

türklerin abd'ye olan ikinci büyük göç dalgası, ii. dünya savaşı sonrasında abd'nin "alien registration act" kanununu kabul etmesi ile başlamıştır. bu dönemde özellikle türk entelektüeller daha iyi eğitim ve araştırma imkânları için abd'ye göç etmişlerdir.

abd'ye olan ilk göç dalgası sırasında giden türkler çoğunlukla kırsal kökenlidir. bu göçmenler sanayileşmiş büyük şehirlere yerleşip vasıfsız işçi olarak çalışmışlar, kazandıkları paraların büyük bir kısmını türkiye'ye geri göndererek ailelerine katkıda bulunmuşlardır. 1950'den sonraki göç dalgası ise vasıflı ve iyi eğitimli türklerin de abd'ye olan göçüne sahne olmuştur. meslek olarak çoğunlukla doktor, mühendis veya bilim insanı olan bu göçmenler günümüzde giderek göze batan bir etkinliğe ulaşmışlardır. çoğu meslek sahibi insanlar olan bu türkler, ortanın üstünde bir gelir seviyesine sahiptirler. buna rağmen  kırsal kökenli göçler az sayıda da olsa devam etmiş olup; özellikle 1960'lı yıllardan itibaren   giresun'un yağlıdere ve espiye ilçelerinden amerika'ya yoğun oranda göç yaşamıştır. bugün amerika'da 50.000'den fazla yağlıdere kökenli vatandaş bulunmakta olup bu sayı ilçe nüfusunun 3 katından daha fazladır. bunun dışında çorum'un alaca ilçesi ve köylerinden de ciddi miktarda vatandaş 1980'li yıllarda amerika'ya göç etmiştir.

nüfus

yerleşim

abd türklerinin katkıları 

abd'deki türkler özellikle müzik, yüksek eğitim, bilim ve tıp dallarında yaşadıkları topluma büyük katkılarda bulunmuşlardır. ancak bu dalların dışında bile bazı amerikalı türklerin büyük başarılar elde ettiği bilinmektedir. örneğin tiyatro sanatçısı tunç yalman 1966-1971 yılları arasında milwaukee repertuvar tiyatrosunun sanat müdürlüğünü yaparak takdir toplamıştır. türk kökenli gazeteci osman karakaş 1991 yılında abd'nin prestijli ulusal basın ödülü'ne hak kazanmıştır. sanat tarihçisi esin atıl uzun yıllar boyunca abd'nin ulusal müzesi olan smithsonian enstitüsünün sacchler i̇slam sanatı galerilerini yönetmiş, çok sayıda makale ve kitaba imzasını atmıştır. fizikçi feza gürsey yale üniversitesi'nde uzun yıllar öğretim üyeliği yapmış, katkılarından dolayı 1977 yılında oppenheimer ödülünü, 1979'da einstein madalyası, 1981'de de new york akademisi'nin morrison ödülünü kazanmıştır. biyokimyager aziz sancar, hücrelerin hasar gören dna'ları nasıl onardığını ve genetik bilgisini koruduğunu haritalandıran araştırmaları sayesinde 2015 nobel kimya ödülü'nü kazanmıştır.

abd'deki türklerin en iyi bilinen katkıları müzik sanayinde olmuştur. 1947 yılında atlantic records müzik firmasını kuran ahmet ertegün ve kardeşi nasuhi ertegün 1960-1990 yılları arasında çok sayıda amerikalı pop müzik sanatçısını üne kavuşturan kişiler olarak bilinmektedir. gene müzik dalında manhattan/emi records firmasının kurucusu arif mardin norah jones dahil birçok ismi üne kavuşturmuştur.

günümüzde ise en iyi tanınan amerikalı türklerden biri kalp cerrahı mehmet öz'dür. new york kentindeki columbia üniversitesinde öğretim üyeliği yapan öz, abd'de her gün yayınlanan oprah winfrey show'da sık sık ekranlara çıkmasıyla tanınmaktadır. ayrıca 2005 yılında yazdığı siz: kullanım kılavuzunuz adlı kitabı abd'de aylar boyunca new york times gazetesinin en çok satan kitaplar listesinde kalmayı başarmıştır. yine tıp alanında  beyin cerrahı dr. zeki uygur'da türk asıllı amerikalıların önde gelenlerindendir. google firmasının üst düzeydeki elemanlarından biri olan orkut büyükkökten ise kendi adını verdiği sosyal iletişim servisi orkut'u geliştirmesiyle tanınmaktadır.

ayrıca abd'deki türkler siyaset alanında isimlerini duyurmaya başlamışlardır. osman öz bengür 2006 yılındaki abd temsilciler meclisi seçimlerine maryland kentinden adaylığını koyarak abd tarihinde abd kongresi için yarışan ilk amerikalı türk olma ayrıcalığını kazanmıştır. selahattin doğan ise 2008 yılında new jersey eyaletinin 3. bölgesinden abd temsilciler meclisi üyeliği için yarışmıştır. her iki aday da yeterince oy kazanamamakla birlikte abd'de türklerin ilk defa siyasete adım atmalarını sağlamışlardır.

galeri

ayrıca bakınız 
 amerika birleşik devletleri-türkiye ilişkileri

kaynakça 

 
abd
amerika birleşik devletleri'ndeki etnik gruplar