Pekin

pekin veya beijing (; putonghua telaffuzu: ), çin halk cumhuriyeti'nin başkentidir. 16.410,5 kmlik yönetim alanı içerisinde 21 milyondan fazla sakin barındırır. kuzey çin'de yer alan pekin, 'nin doğrudan yönetimi altında olan bir büyükşehir belediyesi olarak yönetilir ve  oluşur. pekin çoğunlukla hebei eyaleti tarafından çevrelenir, fakat güneydoğusunda tientsin şehriyle de komşudur; bu idarî bölümlerin her üçü toplu olarak  megalopolünü ve çin'in ulusal  oluşturur.

pekin bir küresel kent ve kültür, diplomasi, siyaset, ticaret, ekonomi, eğitim, bilim ve teknoloji alanlarında dünya'nın en önde gelen merkezlerinden biridir. bir megakent olan pekin, kentsel nüfus açısından şanghay'dan sonra çin'in en büyük ikinci şehridir ve ülkenin kültürel, eğitim ve siyasî merkezidir.  genel merkezlerinin çoğuna ev sahipliği yapmanın yanı sıra en yüksek sayıda fortune global 500 şirketine ve dünya'nın  da barındırmaktadır. şehirde en çok sayıda milyarderin yaşamasıyla pekin "" olarak nitelendirilmiştir. ayrıca karayol, otoyol, konvansiyonel ve yüksek hızlı demiryolu ağlarının önemli bir merkezidir. pekin başkent uluslararası havalimanı, 2010 yılından beri yolcu trafiği açısından dünya'nın en işlek ikinci havalimanı konumunda bulunmuştur, ve pekin metrosu dünya'nın hem en işlek hem de en uzun metro ağların arasındadır. şehrin ikinci uluslararası havalimanı olan pekin daxing uluslararası havalimanı, dünya'nın en büyük tek yapılı havalimanı terminalidir.

dünya'nın en eski şehirlerinden biri olan pekin'in üç binyıl öncesine dayanan zengin bir tarihi ve hem modern hem de geleneksel tarzların bir araya getirildiği mimarisi vardır. 'nin sonuncusu olarak, son sekiz yüzyılın çoğu boyunca ülkenin siyasî merkezi olarak işlev göstermiştir ve ms ikinci yüzyılın büyük bir kısmı boyunca dünya'nın en kalabalık şehriydi. üç tarafında dağlar tarafından çevrelenmesi ve  kurulmasıyla pekin'in birçok stratejik avantajı var, dolayısıyla çin'in tarihî imparatorluk başkenti olarak seçildi ve çin imparatorunun ikametgâhı olarak geliştirildi. lüks sarayları, tapınakları, parkları, bahçeleri, mezarları, surları ve kapıları için tanınır. pekin'de yedi tane unesco dünya mirası bulunmaktadır: bunlar yasak şehir, cennet tapınağı, yazlık saray, ming mezarları, zhoukoudian ve çin seddi ile büyük çin kanalı'nın bazı kısımlarıdır. bunların her biri yüksek sayıda turist çekmektedir. şehrin geleneksel konut tarzı olan  ve bu siheyuanların arasında geçen dar "hutong" sokakları, kendileri önemli turistik mekânlardır ve pekin şehri içinde sık rastlanırlar.

pekin'de 91 tane üniversite var; bunların birçoğu, hem asya-pasifik sıralamaları hem de küresel sıralamalarda sürekli en iyi üniversitelerin arasında yer alır. pekin'de bulunan tsinghua ve pekin üniversiteleri, asya-pasifik ülkeleri ve gelişmekte olan ülkelerdeki en iyi üniversitelerdir. , pekin'in ekonomik genişlemenin merkezidir ve inşası devam etmekte olan veya son zamanlarda tamamlanmış  içermektedir. zhongguancun bilim parkı, bilim ve teknoloji inovasyonu ve girişimciliği konularında dünya'nın önde gelen merkezlerinden biridir.  sıralamalarına göre pekin şehri, 2016 yılından beri bilimsel araştırmada dünya birincisidir. üstelik, başta 2008 yaz olimpiyatları ve 2008 yaz paralimpik oyunları olmak üzere, pekin çok sayıda ulusal ve uluslararası spor etkinliğine ev sahipliği yapmıştır. gelecekte pekin, hem yaz hem de kış olimpiyatları'na ve hem yaz hem de 'na ev sahipliği yapmış ilk şehir olacaktır. pekin ayrıca 172 yabancı büyükelçiliğe ev sahipliği yapmanın yanı sıra asya altyapı yatırım bankası, şanghay i̇şbirliği örgütü ve  genel merkezlerine de ev sahipliği yapar.

beijing kelimesinin anlamı 
"beijing", birçok uzak asya ülkesindeki isimlendirme geleneğine benzer şekilde "kuzey başkenti" anlamına gelir. buna benzer isme sahip diğer kentler arasında çin'de "güney başkenti" anlamına gelen nankin; "doğu başkenti" anlamına gelen japonya'daki tokyo, vietnam'daki hanoi'nin eski adı đông kinh; "başkent" anlamına gelen japonya'daki kyoto ve güney kore'deki seul'un eski adı gyeongseong yer alır.

tarih 
savaşan krallıklar zamanında (mö 4.-3. yüzyıl) ci adıyla, yenler'in başlıca kentiydi. şu huangdi zamanında yıkıldı (mö 226). han hanedanı döneminde yen adıyla yeniden kuruldu. kuzey çin'in geri kalan bölümü gibi ms 4.-6. yüzyıl arasında bozkır halkları tarafından işgal edildi ve mujonglar'ın başkenti haline geldi (350-357). sueiler (581-618) ve tanglar (618-907) döneminde kuzey çin'in, moğollar'dan daha tehlikeli hale gelen kuzeydoğu halklarına karşı başlıca kalesiyidi. çinli aile hou çin'in çitanlar'a bıraktığı (936) kenti çitanlar 938'de güney'in başkenti yaptılar (nancing). kenti 1122'de curçenler işgal ettiler, songlar'a bıraktılar (1123), yeniden aldılar (1125) ve 1153'te merkez'in başkenti ve başlıca ikametgâhları haline getirdiler.

cengiz han'ın moğolları kenti 1215'te alarak yıktılar. 1260'ta kubilay han bölgeye yerleşti ve kentin kuzeydoğusunda yeni bir kent kurdurdu (1264-67); tai du (çince, "büyük başkent") ya da hanbalık ("han kenti"). çin'in merkezi olan bu kent marco polo'nun büyük hanla görüştüğü ve anılarında cambaluc adını verdiği kenttir. pekin'i büyük kanala bağlayan (13. yüzyıl sonu) bir kanal, başkente yangzi yoluyla pirinç getirilmesini sağlıyordu. nancing'i başkent yapan (1368-1416'ya doğru) ilk ming i̇mparatoru pekin'e beiping ("kuzey başkenti") adını verdi. üçüncü ming i̇mparatoru yonglı (1403-1424) bu kente yerleşerek adını beijing'e çevirdi ve yasak kent ile gökyüzü tapınağı'nı kurdu. ciaşing, bunlara tarım tapınağı'nı yaptırdı ve kenti yeniden başkent durumuna getirdi. kent 1928'e kadar başkent olarak kaldı. mançular'ın zaferinden kısa süre önce yakılan (1644) pekin geleneksel ölçülere göre yeniden kuruldu ve yeni hanedan tarafından güzelleştirildi (göksel barış kapısı, yüce uyum sarayı, kentin kuzeybatısında yazlık saray). 17. ve 18. yüzyıllarda kangşi (1662-1722) ve çienlong (1736-1796) dönemlerinde, güneybatı kesiminde misyonerler (özellikle cizvitler) ve avrupalı teknisyenler yaşıyordu.

1860'ta, ii. afyon savaşı sırasında fransız-britanya seferinde yaz sarayının yanmasından sonra pekin'deki yabancı temsilcilerin oturduğu ayrıcalıklı bir semt kuruldu. bu temsilciliklere boxerların silahlı saldırısı (haziran 1900), kente, 1901'de uluslararası bir garnizon yerleştirilmesine yol açtı. i̇mparatorluğun yıkılmasından (1912) sonra "savaş ağaları"nın eline geçen pekin'i kuomintangçılar işgal ettiler (1928) ve yeniden beiping diye adlandırdılar (başkent nancing'e nakledilmişti). japonları'ın ele geçirdiği (temmuz 1937) kent, 1945'e kadar onların desteklediği bir hükûmet tarafından yönetildi. ocak 1949'da komünistler tarafından yeniden ele geçirildi. 1 ekim 1949'da da tiananmen'de mao zedong tarafından çin halk cumhuriyeti'nin kuruluşu ilan edildi, aynı zamanda eski adını aldı ve yeniden başkent oldu. 

1950'lerde eski şehrin dışına doğru büyümeye başlayan şehir, kuzeyde konut alanları, batıda da ağır sanayi yerleşmeleriyle çevrelendi. 1960'larda metro ve i̇kinci çevre yolu inşaatları için şehir surlarının bir kısmı yıkıldı. kültür devrimi sırasında, 18 ağustos 1966 günü ise pekin'de, mao'nun başkanlık ettiği ve bir milyon kişinin katıldığı bir açık hava toplantısı yapıldı. nisan 1976'da, dörtlü çete ve kültür devrimi'ne karşı tiananmen meydanı'nda toplanan geniş bir halk topluluğu zorla dağıtıldı. aynı yılın ekim ayında dörtlü çete tutuklandı ve kültür devrimi sona erdirildi.

1980'lerde pekin'in kentsel alanı, yapımı 1981'de tamamlanan i̇kinci çevre yolu ve arkasından onun inşaatını takip eden çevreyolları sayesinde büyüme gösterdi. bu dönemden 2000'li yılların ortalarına kadar şehir eski şehrin yaklaşık 1,5 katı büyüdü. wangfujing ve xidan gözalıcı olarak gelişen ticaret bölgeleri olurken, zhongguancun, çin'in elektronik merkezi oldu.

ancak bu gelişmenin faturası olarak pekin, yoğun trafik, düşük hava kalitesi, tarihi semtlerin yok olması ve ülkenin daha az gelişmiş bölgelerinden gelen göç dalgasıyla karşı karşıya kaldı. nisan-haziran 1989'da, tiananmen meydanı'nda öğrencilerin, aydınların ve işçilerin önderliğinde gerçekleşen gösterilerin ve bu gösterilmesin bastırılması gibi yakın çin tarihindeki olaylara da evsahipliği yapan pekin, dünyanın en büyük spor organizasyonu olan 2008 yaz olimpiyatları'na da evsahipliği yaptı.

coğrafya 

pekin'in kurulu olduğu 30–40 m yüksekliğindeki düzlüğün kuzey kenarını moğolistan platosu, kuzeydoğu kenarını ise yan dağları oluşturur. jeologların "pekin koyu" adını verdiği çukur alan kenti kuzeydoğudan güneybatıya doğru kuşatır, güney ve doğuda da asıl büyük ovaya açılır.

önemli dağ geçitlerinin güneydeki kesişme noktasında yer alan pekin, kuzey çin ovasını kuzeydeki sıradağ, ova ve platolara bağlayan ulaşım hattı üzerinde doğal bir geçit konumundadır. bu stratejik öneminden dolayı 700 yılı aşkın bir süre genil orta asya hinterlandına açılan kervan yollarının başlangıç noktası olmuştur.

i̇klim 
pekin'de, ılıman kuşakta görülen karasal bir muson iklimi hüküm sürer. kışlar, moğolistan platosu'ndan gelen sibirya hava kütlelerinin etkisiyle uzun, soğuk ve kurak geçer. en soğuk ay olan ocakta ortalama sıcaklık -4 °c'yi bulur. yaz aylarında genellikle güneybatıdan kuzey çin'e giren sıcak ve nemli hava yağışlara yol açar. yıllık yağış miktarının (635 mm) büyük bölümü bu mevsimde düşer. temmuz ortalama 26 °c ile en sıcak aydır.

yönetim 
pekin belediyesi, tientsin belediyesiyle sınırdaş olduğu iki nokta dışında, hebei yönetim bölgesiyle çevrilidir. pekin kenti ve çevresinin dev bir metropoliten alan olarak düzenlenmesinin geçmişi 15. yüzyıl başlarına değin uzanır.

bununla birlikte kentsel işlevler açısından birbirini çevreleyen eşmerkezli üç kuşağa ayrılabilir. surlarla çevrili eski kent merkezini içine alan birinci kuşakta eski saraylar, resmi binalar, alışveriş merkezleri ve eski konut alanları yer alır. yakın banliyölerden oluşan ikinci kuşakta yeni fabrikalar, okullar, resmi binalar vardır. bu kuşağın sınırında tarım alanlarının oluşturduğu dar bir şerit bulunur. en dıştaki banliyöleri kapsayan üçüncü kuşak belediye alanının en büyük bölümünü içine alır ve ilk iki kuşaktaki kentsel nüfusa kaynak sağlayan bir ekonomik dayanak işlevi görür.

i̇dari yapılanma 

pekin doğrudan yönetilen şehrinin kapsadığı alan toplam 16 farklı semte bölünür:

ekonomi 

kıta çini'nin ilk sanayi sonrası kenti olan pekin, hizmet sektörünün (üçüncül sektör) gayri safi yurt içi hasılasındaki (gsyi̇h) yüksek payıyla çin'in en gelişmiş kentlerinden biridir. fortune global 500 listesi'ndeki 41 şirkete evsahipliği yapan pekin, bu listede tokyo'nun arkasından ikinci sıradadır. ayrıca en büyük çin şirketlerinin 100'den fazlası pekin'de yer alır.

finans en önemli endüstrilerden biridir. 2007 sonu itibarıyla pekin'de bulunan 751 finans kuruluşu, tüm ülkenin finans gelirinin %11,6'sına (aynı zamanda şehir gsyi̇h'sının %13,8'i) denk gelen, 128,6 milyar rmb gelir yarattı. 2010 yılında pekin'in nominal gsyi̇h'sı 1,37 milyar rmb'ye ulaşarak, bir önceki yıla oranla yaklaşık %10'luk artış gösterdi. 2009 yılında, pekin'in birincil (tarım, madencilik), ikincil (inşaat, imalat) ve üçüncül (hizmet) sektörleri sırasıyla 11,83 milyar rmb, 274,31 milyar rmb ve 900,45 milyar rmb değere ulaştı. kişi başına düşen kentsel harcanabilir gelir, bir önceki yıla göre %8,1'lik reel artış göstererek 26.738 yuan oldu. 2005 yılında pekin'in kentli ve kırsal sakinlerinin engel katsayısı 2000 yılına göre sırasıyla %4,5'luk gerilemeyle 31,8 ve %3,9'luk gerilemeyle 32,8'e ulaştı.

son yıllarda gayri menkul ve otomotiv sektörlerindeki hızlı büyüme devam etmektedir.

eski yapılar 

asıl pekin kenti temelde surlarla çevrili iki kentten oluşur: kuzeydeki i̇ç kent (kabaca dadu) adlı moğol kentinin bulunduğu yeri kaplayan "tatar kenti" ile güneydeki dış kent (ming hanedanı döneminde inşa edilen "çin kenti"). i̇ç kent sınırları içinde kalan eski i̇mparatorluk kenti'nin bir parçası olan "yasak kent"te i̇mparatorluk sarayı yer alır.

i̇ç kent'in düz bir kuzey-güney çizgisi üzerinde kurulu olan simetrik ve dikdörtgen planı, son derece ilginçtir. bütün kent surları, önemli kent kapıları, başlıca cadde ve sokaklar, dinsel yapılar ve günlük alışveriş merkezleri bu merkezi eksene uygun olarak düzenlenmiştir. pekin'in planındaki düzen ve uyum dünyada pek az kentte bulunur. pekin'in bir başka özelliği yeşil alanların ve parkların son derece geniş bir yer tutmasıdır.

çin'in mimari mirasını en iyi yansıtan pekin'in bazı kesimlerinin modernleştirilmiş olmasına karşın, geleneksel yerlerin korunması için yüzyıllardır büyük bir özen gösterilmiştir. 1949'dan bu yana kentin görünümünde meydana gelen en büyük değişiklik, eski surların dışında kalan sokakların uzatılmasıdır.
  
pekin'deki tarihsel ve dinsel yapıların başında gelen tiantan (cennet tapınağı), cennet'in küre, yer'in ise kare biçiminde olduğuna ilişkin, kökleri çok eskiye uzanan inancı somutlaştıran olağandışı geometrik planıyla, çin mimarisinin en yetkin örneklerinden biri olarak eşsiz bir güzelliktedir. qi nian dian (bereketli hasat i̇çin dua binası), huang qiong yu (i̇mparatorluk cennet tonozu) ve huan chui tan (dairesel tepe sunağı) bu yapı içinde yer alır.

öteki önemli binalardan biri de kent ekseninin doğu yakasındaki i̇mparatorluk ataları tapınağı'dır (bugün halk kültür parkı). batıdaki
yer ve hasat sunağı (bugün zhong shan parkı) bu binayı dengeler. kent merkezinde 1949'dan sonra inşa edilen yapılardan biri olan, iki bloktan oluşan büyük halk binası'dır. en yüksek devlet organı ulusal halk kongresi'nin oturumları bu binanın büyük toplantı salonunda yapılır.

galeri

demografi 
pekin, çongçing ve şanghay'dan sonra çin'deki üçüncü büyük belediyedir. 2010 itibarıyla pekin'in daimi ve geçici ikamet edenlerle beraber toplam nüfusu 19.612.368'dir. bu istatistik aynı zamanda kentin nüfusunda son on yıldaki %44'lük artışa işaret eder.

etnik dağılım 
pekin nüfusunun büyük kısmını han çinlileri oluşturur. mançular, huiler, moğollar, koreliler ve tujialar diğer etnik azınlıklardır.

diller 

pekin şehri'nin yerlileri beifanghua'nın  () konuşurlar. bu lehçe, çin anakarası ve tayvan'da kullanılan standart konuşma dili ve singapur'un dört resmî dilinden biri olan putonghuanın temelini oluşturur. pekin'i çevreleyen hebei eyaleti'nde konuşulan jilu lehçesi, pekin büyükşehir belediyesi'nin kırsal alanlarında yaşayan bazı yerliler tarafından da konuşulur. tüm bunların dışında, ethnologuea göre, pekin'de jin çincesi, korece ve mançuca dillerini konuşan topluluklar da yaşamaktadır.

eğitim 

pekin'in bir yükseköğretim olma özelliği 1949'dan sonra daha da pekişmiştir. ünlü pekin (1898) ve tsinghua üniversitelerinin çevresinde gelişmiş olan bilim ve eğitim merkezleri semtinde ideolojik eğitim, müzik, tıp ve teknik alanlarla ilgili çeşitli uzmanlık kurumları da yer alır. çin'in en önde gelen araştırma kurumu çin bilimler akademisi (academia sinica) de buradadır.

kültür 
birkaç yüzyıldan beri çin'in kültür merkezi olan pekin, ülkenin en seçkin kültür kurumları olan bir dizi kütüphane, müze ve tiyatroyu barındırır. bu kurumların başında imparatorluk koleksiyonlarını içeren pekin kütüphanesi, pekin i̇mparatorluk müzesi ve çin tarih müzesi gelir. pekin aynı zamanda çin'in önde gelen yayımcılık ve kitle iletişim araçları merkezidir.

pekin hayvanat bahçesi, çin dev pandası gibi farklı kıtalardan nadir hayvanlara ev sahipliği yapan zoolojik bir araştırma merkezidir.

spor

etkinlikler 
pekin, aralarından 2008 yaz olimpiyatları ve paralimpik oyunlarının da olduğu pek çok spor etkinliğine evsahipliği yapmıştır. 1990 asya oyunları ile 2001 yaz üniversite oyunları yakın zamanda pekin'de gerçekleştirilmiş diğer çok sporlu etkinliklerdendir. diğer organizasyonlar arasında pekin maratonu (1981'den beri her yıl), çin açık tenis turnuvası (2004'ten beri her yıl), isu artistik buz pateni büyük ödülü, snooker'da çin açık (2005'ten beri her yıl), uluslararası bisiklet birliği pekin turu (2011'den beri) yer alır. 2015 dünya atletizm şampiyonası pekin'de gerçekleştirilecektir.

mekanlar 
tamamı kent merkezinin kuzeyindeki olimpik yeşil adlı spor kompleksinin içindeki bazı önemli spor tesisleri "kuş yuvası" olarak bilinen pekin ulusal stadyumu, pekin ulusal su sporları merkezi (su küpü), pekin ulusal kapalı stadyumu'dur. şehir merkezinin batı kesiminde yer alan wukesong kültür ve spor merkezi ile i̇şçiler stadyumu diğer tesislerdir.

ulaşım 

pekin, çin demiryolu sistemi'nin merkezlerinden biridir. geleneksel dokuz demiryolu hattı şehirden yayılır; şanghay (jinghu hattı), guangzhou (jingguang hattı), kowloon (jingjiu hattı), harbin (jingha hattı), baotou (jingbao hattı), qinhuangdao (jingqin hattı), chengde (jingcheng hattı), tongliao, i̇ç moğolistan (jingtong hattı) ve yuanping, shanxi (jingyuan hattı). ayrıca moskova (rusya), pyongyang (kuzey kore), ulan bator (moğolistan) ve hanoi (vietnam) gibi yabancı başkentlere ekspres tren seferleriyle bağlanır. bunlara ek olarak pekin iki yüksek hızlı demiryolu hattına sahiptir; 2011'de açılan pekin - şanghay yüksek hızlı demiryolu ile 2008'de hizmete giren pekin - tientsin yüksek hızlı demiryolu.

pekin merkez garı 1959'da açılmıştır; batı garı 1996'da, yüksek hızlı tren seferlerinin yapıldığı güney garı ise 2008'de yenilerek hizmete girmiştir.

ulusal bağlantı yolları ağının bir parçası olan pekin'den çıkan bir düzine kadar otoyol ülkenin çeşitli yerlerine uzanır. pekin'in şehir içi ulaşımı, yasak kent'i merkez alan beş çevre yoluna bağlıdır. 2010 yılı itibarıyla şehirde kayıtlı olarak 4 milyon otomobil bulunmaktadır. 2010 yılında haftada ortalama 15.500 aracın trafiğe katılığı pekin'de, 2010 sonu itibarıyla 5 milyon otomobilin olduğu tahmin dilmektedir.

kentin ana havalimanı olan pekin başkent uluslararası havalimanı kent merkezinin yaklaşık 20 km kuzeydoğusundadır. başkent uluslararası havalimanı yolcu trafiği olarak dünyanın en yoğun ikinci havalimanıdır. 2008 yaz olimpiyatları için yapılan genişletme çalışmalarıyla üç ayrı terminale ulaşan havaalanının, 3. terminali dünyadaki en büyüklerinden biridir. pekin'e yapılan dış hat uçuşlarının tamamı ile iç hat uçuşlarının büyük kısmı buradan gerçekleşir. air china'nın merkezi olan başkent uluslararası havalimanı, china southern ve hainan airlines'ın bir merkezidir.

uluslararası ilişkiler 

çin, 2019 yılı itibarıyla dünya'nın en büyük diplomatik ağına sahiptir, ve başkent pekin'de oldukça büyük bir diplomatik topluluğa ev sahipliği yapılmaktadır. bu topluluk hâlihazırda 172 büyükelçilik, 1 konsolosluk, 3 temsilci ofisi ve hong kong ve makao ticaret bürolarından oluşmaktadır.

pekin ayrıca aşağıdaki şehirler ve bölgelerle kardeş şehir anlaşmalarına girmiştir:

ayrıca bakınız

dipnot

referans ve kaynaklar

kaynakça

bibliyografya 

 
 
 
 cammelli, stefano storia di pechino e di come divenne capitale della cina, bologna, il mulino, 2004. isbn 978-88-15-09910-5
 harper, damian, beijing: city guide, 7th edition, oakland, california: lonely planet publications, 2007.
 harper, damian, beijing: city guide , 6th edition, oakland, california : lonely planet publications, 2005. isbn 1-74059-782-6.

dış bağlantılar 

 pekin hükümet web sitesi   ve 
 economic profile for beijing  at hktdc
 hanbalık 1, prof.dr.ahmet taşağıl  
 hanbalık 2, prof.dr.ahmet taşağıl