III. Murşili

ii. murşili, babası ii. muvatalli'nin ölümünün ardından mö 1272, yılında tahta çıkmış ve sadece birkaç yıl hüküm sürdükten sonra amcası iii. hattuşili tarafından tahttan indirilerek sürgüne gönderilmiş bir hitit kralıdır. hitit kaynaklarında ismi genellikle urhi-teşup olarak geçmektedir.

hükümdarlığı 
iii. murşili dönemine ait en detaylı bilgiler, halefi ve amcası iii. hattuşili dönemine ait dokümanlardan bilinmektedir, ancak iii. hattuşili tahta iii. mursili'yi devirerek çıktığı için bu bilgiler genellikle taraflıdır. iii. murşili'nin tahta çıkmadan önceki ismi urhi-teşup'tur ve iii. hattuşili dönemine ait dokümanlarda da ısrarla bu isim kullanılmıştır. bu dokümanlara göre, ii. muvatalli'nin ölümünden sonra iii. hattuşili, kardeşinin oğlu urhi-teşup'un, aslında birinci dereceden bir prens olmamasına rağmen, tahta çıkışını desteklemiştir. ancak diğer dokümanlardan anlaşıldığı üzere urhi-teşup daha babası hayatta iken zaten veliaht prens olarak ilan edilmiştir.

iii. murşili'nin, kendi babası döneminde alınmış belli kararları tersine çevirmesi, belki de amacası hattuşili ile sürtüşmesinden ileri gelmektedir. ii. muvatalli döneminde tarhuntassa'ya taşınmış olan devlet merkezini tekrar hattuşa'ya nakletmiştir. daha önce sürgüne gönderilen babasının eşi tavananna tanuhepa'yı affetmiş ve geri getirmiş, ayrıca gene babası döneminde görevinden alınmış olan vassal krallar manapa-tarhunta ve benteşina'yı ülkelerine geri göndermiş, hatta benteşina'yı tekrar amurru krallığına atamıştır. gene babası zamanında hattuşili ile davalık olup sürgüne gönderilmiş olan hitit soylusu sipaziti'yi de sürgünden geri getirmiştir. devlet yönetiminde çeşitli görevlerde de değişiklik yaptığı bilinmektedir.

bu dönemde assurlular, hititlerin eski vassal krallığı olan mittani üzerindeki hakimiyetlerini iyice pekiştirmişlerdir. asur kralı i. adad-nirari'ye gönderilen cevabi mektup genellikle iii. murşili'ye atfedilir. adad-nirari'nin iii. muşili'ye "kardeşim" diye hitap etmesi kendini hitit kralı ile eşit seviyede gördüğünün belirtisidir ve buna sinirlenmiş olan hitit kralı onu terslemektedir:

iii. hattuşili, yeğeninin yaptıklarına yedi sene tahammül ettiğini ama kendi valiliği altında bulunan bölgeleri de elinden almasıyla sabrının taştığını belirtir ve iii. murşili ile direkt savaşa girer. bu mücadelede hitit soylularının büyük bir kısmının da hattuşili'yi desteklediği anlaşılmaktadır. hatta vassal krallardan masturi, "bir piçi mi desteleyeceğim?" diyerek, hattuşili'ye desteğini açıkça ortaya koymuştur. hattuşili, murşili'yi yenmiş ve sürgüne göndererek tahta kendisi çıkmıştır. iii. murşili'nin iki kez sürgün yerinden kaçtığı ve ikinci kaçışından sonra mısır'a gittiği bilinmektedir. iii. hattuşili'nin mısır kralı ii. ramses'ten murşili'yi iade etmesini ısrarla istediği ama ii. ramses'in de murşili'nin mısır'da olduğunu inkâr ettiği, hattuşa'da bulunan mektuplardan anlaşılmaktadır. i̇ki kral arasında imzalanan barış antlaşmasında bir ülkeden diğerine kaçanların iadesi konusuna detaylı olarak değinilmiş olması belki de iii. murşili'nin iadesini sağlamak amacını gütmektedir. iii. murşili'nin akıbeti konusunda başka bir bilgi yoktur.

ailesi 
iii. murşili'nin babası ii. muvatalli olmakla beraber annesi kraliçe değil, ismi bilinmeyen bir harem kadınıdır. ii. muvatalli'nin ana kraliçeden doğan bir oğlu olmadığı (veya hayatta kalmadığı) için taht hakkı iii. murşili'ye geçmiştir. bilinen tek kardeşi sonradan tarhuntassa vassal krallığına atanmış olan kurunta'dır.

ayrıca bakınız 
 hitit kralları listesi
 hitit i̇mparatorluğu

kaynakça 
özel

genel
 brandau, b. & schickert, h. (2003) hititler, ankara: arkadaş yayınları.
  bryce, t. (2005) kingdom of the hittites, 2nd edition, oxford: oxford university press
  klengel, h. (1999) geschichte des hethitischen reichs, brill, leiden.

hitit kralları
mö 13. yüzyıl liderleri