Dönüşümler

dönüşümler (, ) romalı şair ovid tarafından ms 8 yılında tamamlanan ve 15 kitaptan oluşan öyküsel şiir türünde bir edebiyat eseridir.

ozan, heksametre (altı ayaklık) vezni ile kaleme aldığı eserinde, yunan ve roma efsanelerine konu olan kahramanların mucizevî dönüşüm (başkalaşım) hikâyelerini anlatır. latin edebiyatının altın çağının şaheseri olarak kabul edilen eser, orta çağ avrupa edebiyatı ve edebiyatçıları üzerine derin etkiler bırakmıştır. avrupa'da mitolojinin en popüler kitaplarından biridir.

eserin tümü, en kısası 628, en uzunu 968  dize olmak üzere yaklaşık olarak 12000 heksametron eder. ovidius bu eserini imparator augustus tarafından sürgüne gönderilmeden önce yazmaya başlamış, sürgüne gönderildiği yıl tamamlamıştır.
  
eser, türkçeye ilk kez 1935 yılında  salih zeki aktay tarafından  “değişişler" başlığıyla çevrildi.  dün ve yarın tercüme külliyatı (vakıf matbaası, i̇stanbul)  tarafından yayımlandı. bu çeviri, ilk sekiz kitabı içermekteydi.

eseri oluşturan kitaplar 
 kitap i: gök, deniz, kara, yeryüzünde var olmadan önce “khaos” (kaos) adı verilen belirsizliğin on dört değişik ögesi anlatılır. dünyanın oluşumundan sonra yaşanan altın, gümüş, tunç, demir devirlerini, tanrılar arası savaşta dünyanın sular altında kalışı takip eder. sonra yeni bir insan yaratılır. bu bölümde anlatılanlar arasında apollon’un pyton’u öldürmesi ve sevgilisi daphne’nin defne ağacına dönüştürülmesi, i̇o’nun düveye, sirinks’in kamışa dönüşümü ve argus’un ölümü, epaphos’un doğuşu vardır. 
 kitap ii: phaeton miti, cycnus’un kuş olması, kallisto’nun ayı, karganın tüyleri beyaz iken siyah olması, ocyrhoe’nin at olması, battus’un taş olması, aglaure’nin kaya olması, jüpiter’in boğa biçimine girerek europa’yı kaçırması anlatılır.
 kitap iii: agénor’un kızını bulması için kadmos’u görevlendirmesi; kadmos’un öldürdüğü dragon’un dişlerinden asker doğması; artemis’i çıplak gören actéon’un geyiğe çevrilmesi; kâhin trezsias’ın hakemliği ve kör oluşu, narsis’in çiçek, eko’nun yankı oluşu anlatılır.
 kitap iv: minyas’ın kızlarının gece kuşu oluşu, ağlarının da bağ ve asma oluşu, atlas’ın dağ oluşu, kadmos ve hermione’nin yılan oluşu; perseus’un andromeda’yı kurtarması onunla evlenmesi anlatılır.
 kitap v: bu bölümde daha çok kayaya çevrilenler anlatılır. bunun aynı sıra lyncus’un vaşağa, ascalaphos’un baykuşa, cynane’nin suya, arethusa’nın çeşmeye, pieridus’ların saksağana dönüşümleri, persephone’nin kaçırılışı, ceres'in (demeter) triptoleme ile yolculukları anlatılır.
 kitap vi: leton mitinin ağırlıklı olarak ele alındığı bu böümde niobe’nin kendisini leton’dan üstün tuttuğu için kayaya çevrilişi, marsias’ın ırmak oluşu tereus’un hüdhüd kuşu, filomela’nın bülbül, procne’nin kırlangıç oluşu bu bölümde ele alınan dönüşümlerdir. 
 kitap vii: ağırlıklı olarak medee’ye mitinin ele alındığı bu bölümde ayrıca arné’nin puhu kuşuna dönüşmesi anlatılır.
 kitap viii: athena kralı pandio’un oğlu nisus’un deniz kartalı, kızı scylla’nın balığa dönüşümü ele alınır. bu bölümde karı koca phileman ve baucis’in tanrı tapınağının sürekli bekçi olmaları için zeus tarafından philemon’un meşe, baucis’in ıhlamur ağacına çevrilmesi, deniz tanrısı poseidon’un sevgilisi mesira ile ilişkileri anlatılır.
 kitap ix: heracles, byblis;
 kitap x: evridiki, hyacinth, pygmalion, adonis, atalanta, cyparissus;
 kitap xi: orfe, midas, alcyone ve ceyx;
 kitap xii: iphigeneia, centaurs, achilles; aesacus
 kitap xiii: truva'nın fethi, aeneas;
 kitap xiv: scylla, aeneas, romulus;
 kitap xv: pisagor, hippolytus, aesculapius, caesar.

türkçe çeviriler 
değişişler. çeviren: salih zeki aktay, dün ve yarın tercüme külliyatı, 1935
dönüşümler. çeviren: i̇smet zeki eyüboğlu, payel yayınları, 1994
dönüşümler. çeviren: asuman coşkun abuagla, yapı kredi yayınları, 2019

kaynakça 

mö 1. yüzyılda eserler
yunan mitolojisi

ovidius

roma mitolojisi