Judo

silahsız bir modern japon dövüş sanatı ve 1964'ten beri olimpiyat sporudur. judo 1882'de kanō jigorō () tarafından melez bir dövüş sanatı olarak geliştirilmiştir. "kata" (önceden düzenlenmiş hareketler) yerine "randori"ye (, serbest stil) önem vermesi, saldırı ve silahlı dövüş öğelerinden arındırılması yönleriyle öncülerinden (özellikle tenjin shinyo-ryu jujutsu ve kitō-ryū jujutsu) ayrılır. judo, tokyo metropoliten polis teşkilatının (警視庁武術大会, keishicho bujutsu taikai) ev sahipliği yaptığı turnuvalarda ünlü jujutsu okullarını alt etmesi sayesinde bilinirlik kazandı ve böylece teşkilatın öncelikli dövüş sanatı haline geldi. judo dövüşçülerine  ve judo üniformasında  denir.

tarihçe ve felsefe 

judonun ilk dönemlerinin ve onun temellerini atmış olan matematik öğretmeni jigoro kano (1860-1938) (japonca'da soyadı önce gelir) tarihçesi birbirinden ayrı düşünülemez. kano nispeten varlıklı bir ailede doğmuştu. dedesi japonya merkezindeki shinto bölgesinde kendi geçimini sağlayan bir sake üreticisiydi. kano'nun babası en büyük evlat olmağı için işi devralmadı ve bir shiton rahibi ve devlet memuru olup, oğlunun japonya i̇mparatorluk üniversitesindeki ikinci senesine devam etmesini sağlayacak yeterli feyzi oğluna verdi.

kano 17 yaşında iken jujutsu ile başladı, o zamanlarda bayındır bir sanattı, ama kendisini ciddiye alacak bir hoca bulmanın da zorluğu ile az bir ilerleme gösterdi. 18 yaşında edebiyat öğrenmek için gittiği üniversitede, dövüş sanatı çalışmalarını sürdürdü, sonunda yaşayan en yaşlı kano öğrencisi ve sayılı bir japon/amerikalı judoka olan keiko fukuda'nın atası ve tenjin shinyo ryu ustası hachinosuke fukuda'nın öğretilerini benimsedi. fukuda judo'da biçimsel idmanların üzerine önemli bir tekniğe sahip olmanın, kano'nun vurguladığı randori veya serbest judo çalışmanın tohumlarını ektiğini söylemiştir.

kano, fukuda'nın okuluna katıldıktan bir yılı aşkın bir süre sonra fukuda hastalandı ve öldü. sonrasında kano, biçimsel katalara fukuda'dan daha çok önem veren masatomo iso'nun tenjin shinyo okuluna katıldı. kano kendisini adayıp kısa zamanda shihan yani usta unvanını alıp iso'nun yardımcısı olduğunda 21 yaşında idi. iso'nun da hastalanması üzerine daha öğrenmesi gereken çok şey olduğunu düşünen kano, başka bir stil daha edindi, kito ryu hocası tsunetoshi iikubo'nun öğrencisi oldu. fukuda gibi likubo da serbest çalışmadan daha önemli olduğuna inanıyordu ve diğer yandan kito ryu fırlatma tekniklerine tenjin shinyo ryu dan çok daha üst derecede önem veriyordu.

bu zaman içinde, kano, kata guruma, uki goshi gibi teknikler geliştiriyordu. fikirleri çoktan kito ve tenjin shinyo ryu' nun ilkelerini genişletmenin ötesine geçmişti, yeni gayeler ile doluydu, kısmen eğitiminin bir sonucu olarak, sağlam bilimsel ilkelere dayanan tekniklerle ve dövüş sanatlarındaki ilerlemeye ilaveten genç insanların kafa, karakter, vücut gelişimine önem vererek, kafasında jujutsuyu yeniden biçimlendirmişti. kano 22 yaşında üniversiteyi bitirdikten hemen sonra, eishoji tapınağında kendi himayesinden jujutsu çalışmak için iikubo'nun okulundan 9 öğrenciyi yanına aldı. yerleri bu isimle anılmadan önce iki yıl geçti, kano henüz kito ryu da usta unvanını almamıştı, iikubo öğretime yardım için haftada üç gün tapınağa geldi. kodokan veya "yolu öğrenmek için mekân" böyle kuruldu.

judo kelimesi, nazik olmak veya yol vermek anlamına gelen "ju" ve yaşamın yolu anlamına gelen "do", kanjilerinden türetilmiştir. kelime karşılığı "nezaket yolu" veya "yol verme yolu" dur, "esneklik yolu", "uyum yolu", "bükülme yolu" şeklinde isimlendirildiği de olur.

kemer renkleri ve kemer alma kuralları

öğrencilik devresi 
judokaları teşvik etmek amacıyla her 6 ayda bir sınav yapılarak bir üst kuşağa geçmeye imkân verilir. kyu(öğrencilik) devresi 6 kemer renginden oluşur.

ustalık dereceleri 

bu devreleri geçiren sporcu zor ve meşakkatli bir imtihandan geçerek dan ustalık derecesi olan "siyah" kemeri almaya çalışır. dan alacak kişinin tüm teknikleri sağlı ve sollu olarak yapması, kombine ve kontraatakları bilmesi gerekir. ustalık dereceleri 10 adettir:

mücadele ve kurallar 

judo sporu, mücadelenin iki safhadan oluştuğunu varsayar. ayakta tachi-waza ve yerde ne-waza safhası.

i̇lgilerine göre bazı judoka'lar bir safhada diğerine göre daha üstünken, birçok judoka  (judocu) her iki safhaya da eşit ağırlık verir.

ayaktaki safha başlangıç safhası olarak kabul edilen safhadır, rakipler birbirlerini yere atmaya çalışırlar. rakibi, ayaktayken sırt üstü düşürmek maçı (i̇ppon-tam puan ile kazanmaktır).rakibini tam sırt üstü olarak değil,yan tarafı üzerine düşürmek ise judokaya  wazari puanı kazandırır.

i̇ki wazari puanı alan judoka müsabakayı wazari awasate  i̇ppon ile kazanır.2 wazari= i̇ppon .bu durumda, i̇ppon'u 10 puan olarak kabul edersek wazari 5 puan, iki wazari toplam 10 puan olarak kabul edilebilir.

yer safhasında ise rakibini belirlenen süre içerisinde, yerden kalkamayacak şekilde sabit tutarak(osaeokomi-waza) puan alma safhasıdır.

yere atış sonrasında ise 20 saniye  tutuş yapılırsa, i̇ppon-tam puan ile maç kazanılır. eğer daha önce bir wazari puanı kazanılmış ve rakibine yerde oseakomi yani tutuş yapılmışsa bunun süresi 10 saniyedir.

ayakta rakibini yere atarak puan alma şekilleri, i̇ppon ve  wazari adı altında japonca terimlerle ifade edilir.

ceza puanı olarak yine japonca bir terim olan shido kullanılır.üç shido alan judoku hansoku make yani diskalifye ile müsabakayı kaybeder.

teknikler 
judoda üç temel teknik (waza) kategorisi vardır: nage-waza (fırlatma teknikleri), katame-waza (yakalama teknikleri) ve atemi-waza (vurma teknikleri). judo çoğunlukla nage-waza ve katame-waza ile bilinir.

nage-waza (fırlatma teknikleri)

tachi-waza (ayakta yapılan teknikler) 
 te-waza (el ile yapılan teknikler)
 koshi-waza (kalça ile yapılan teknikler)
 ashi-waza (ayak ile yapılan teknikler)

sutemi-waza (yatarak yapılan teknikler) 
 ma-sutemi-waza (sırt üstü yatarak yapılan teknikler)
 yoko-sutemi-waza (yana yatarak yapılan teknikler)

ayrıca bakınız 
 türkiye'de judo

kaynakça

dış bağlantılar 
uluslararası judo federasyonu (ijf) 
judoinside.com judoka profilleri 
kodokan judo enstütüsü 

 
japon savaş sanatları
karma dövüş sanatları
japon icatları
dövüş sanatları
japonya'da spor
dō