Mihail Lomonosov

mihail (mihaylo) vasilyeviç lomonosov (rusça: «михаи́л (миха́йло) васи́льевич ломоно́сов») (d. 19 kasım 1711 - ö. 15 nisan 1765), dünya çapında ünlü rus bilim insanı.

rusya'nın yetiştirdiği en büyük bilim adamlarından biri olan lomonosov, ansiklopedist, doğa bilimci, fizikçi ve kimyacıdır. bir disiplin olarak fiziksel kimyayı bugünküne çok yakın bir biçimde tanımlayan ilk kimyacı sıfatıyla tarihe geçmiş ve gelecekte bu alanda yapılması gereken çalışmaların geniş bir programını hazırlamıştır. moskova devlet üniversitesi'nin kurulması projesi de lomonosov'un eseridir ve 1755 yılında açılan okula yaklaşık 200 sene sonra (1940 yılında) lomonosov'un adı verilmiştir. venüs gezegeninin bir atmosferinin olduğunu ilk kez olarak (1761 yılında) iddia etmiştir.

dönemi 
lomonosov'un dönemi rusya tarihinin büyük değişimlerle zengin önemli bir evresidir. rusya çarlığı'nın son çarı i. petro reformlarını büyük ölçüde sonlandırmış ve devletini avrupa'nın en büyükleri sırasına sokacak kesin hamleyi yapmıştır. nitekim 1721 yılında rusya'yı imparatorluk ve kendisini imparator ilan edecektir. bundan bir süre önce, 1709 yılında i̇sveçlilerin tarihteki en büyük yenilgiyi aldığı ve i̇sveç kralı demirbaş şarl'ın osmanlı'ya sığınmak zorunda kaldığı poltava savaşı'nda rusya önemli bir zafer kazanmıştır. 1711 yılında osmanlı devleti ile imzalanan prut antlaşması rusya'yı belki kaderini sonsuza kadar değiştirecek bir hezimetten kurtarmıştır.

hayatı 
19 kasım 1711'de rusya çarlığı'nın arhangelogorod guberniyası'na bağlı mişaninskaya köyünde doğdu. prof. dr. celal şengör ve prof. dr. i̇lber ortaylı 16 aralık 2015 tarihli teke tek programında mihail lomonosov hakkında bilgiler sunmuştur. lomonosov'un 18 yaşında köyden yürüye yürüye kente gittiğini ve ilkokula başladığını söylemişlerdir. i̇lber ortaylı daha sonra ekleyerek o dönemin rusya'sında ancak soyluların üniversite'ye gidebildiğini, ancak lomonosov'un bir yolunu bulup bu engeli aşıp üniversite'ye girdiğini söylemiştir. 
rus kaynaklarına göre o tarihlerde rusya'da bir üniversite bulunmamaktadır. lomonosov, славяно-греко-латинскую академию adlı bir okula başlamış ve bu okulu dört senede bitirmiştir. daha sonra eğitimine kiev ve st. petersburg'da devam etmiştir. 1736 yılında almanya'ya giderek fizik, kimya, mekanik ve madencilik alanlarında 
üniversitede çalışmalarına devam etmiştir. beş yıl sonra yurda dönmüş ve 'российской академии наук' da ilk rus bilim insanı olarak çalışmaya başlamıştır. o tarihe kadar bu akademide sadece yabancı bilim adamları çalışmaktadır. 1755 yılında moskova'da rusya'nın ilk üniversitesini kurmuştur.

bilimsel çalışmaları

tarih çalışmaları 
lomonosov 18. yüzyılda rus tarih biliminde etkin liberal-asilzade akımı'na mensuptur. halk kütlelerinin tarihte belirli bir ölçüde rol oynadığını kabul etmekle beraber, tarihî şahsiyetlerin rolünün belirleyici olduğuna inanmıştır. rusların i̇skandinav kökenli olduğunu iddia eden norman teorisi'ni inkâr etmiştir. sarmatizm (sarmat teorisi) yanlısıdır. rusların etnik kökeninin slavlarla fin-ugorların (lomonosov bunlara «çudi» der) karışımı olduğuna inanmaktadır.
kratkiy rossiyskiy letopisec s rodosloviem (soyağaçlı kısa rusya vakayinamesi, sankt-peterburg, 1760) adlı eserinde lomonosov rusya'nın 862-1725 yılları arasındaki tarihinin en önemli olaylarına kısaca yer vermiştir. büyük ilgi gören bu çalışma lomonosov henüz hayattayken almancaya, yazarının ölümünden 2 yıl sonra da i̇ngilizceye çevrilmiştir.
lomonosov'un tarih alanındaki en önemli eseri drevnyaya rossiyskaya istoriya (eski rusya tarihi, sankt-peterburg, 1766) adlı çalışmadır. bu çalışmasında lomonosov rusya tarihini roma i̇mparatorluğu tarihiyle kıyaslar ve antik çağ'ın inançlarıyla doğu slavların inançları arasında pek çok ortak nokta tespit eder.

dil bilimi çalışmaları 
lomonosov'un en önemli dil bilimi çalışması rossiyskaya grammatika (rusya grameri) rusçanın grameri üzerine bu dildeki ilk basılı bilimsel eserdir. eser 1755 yılında tamamlanmış, 1757 yılında sankt-peterburg'da ilk baskısı yapılmış ve yaklaşık 30 senede 4 kere daha basılmıştır. lomonosov bu çalışmasında rusçanın birtakım gramer normlarından bahsetmiş, sözcük türü kavramını açıklığa kavuşturmuş, sözcüklerin imla ve telaffuz kurallarına değinmiştir. sözcüklerin telaffuzundan bahsederken lomonosov moskova konuşmasını ölçüt kabul etmiştir. 
rassujdenie o polze knig cerkovnıh v rossiyskom yazıke (rusçada kilise kitaplarının önemi üzerine) adlı çalışmasında da lomonosov üç stil teorisi'ni kullanarak rusçanın stilistik sistemini yapmıştır.

hatırası

doğa objeleri 
mihail lomonosov'un adını taşıyan doğa objeleri şunlardır: 
 lomonosov sualtı sıradağları
 lomonosov yarımadası
 lomonosovfonna buzulu
 lomonosov krateri, ay 
 lomonosov krateri, mars gezegeni
 lomonosov asteroidi (1379)

yerleşim birimleri ve kentsel alanlar 
rusya'da lomonosov kenti ve lomonosovo köyü bulunur. yine rusya'nın moskova, arhangelsk, saratov kentlerinde lomonosov'un adını taşıyan birer cadde, sankt-peterburg ve severodvinsk kentlerinde ise birer meydan vardır.
ukrayna'nın konstantinovka kentinde de lomonosov caddesi vardır.
şu kentlerde birer lomonosov sokağı bulunur:
 rusya kentleri:
 almetevsk, arsenyev, barnaul, berezniki, biysk, blagoveşçensk, çerepovets, engels, gusev, i̇jevsk, i̇rkutsk, jukovski, kem, kineşma, kirov, kolçugino, koryajma, krasnodar, krasnoyarsk, kursk, lipetsk, murmansk, nijni novgorod, novorossisk, novosibirsk, oryol, ramenskoye, sankt-peterburg, saransk, severodvinsk, smolensk, soçi, stavropol, şadrinsk, şenkursk, taganrog, veliki novgorod, velsk, vladimir, volgograd, vorkuta, voronej, yekaterinburg
 ukrayna kentleri: 
 kiev, harkiv, simferopol, lugansk, donetsk, vinnitsya
 estonya kentleri: 
 tallinn
 letonya kentleri: 
 riga
 moldova kentleri: 
 kişinev
 transdinyester kentleri: 
 dubossarı 
sankt-peterburg'daki bir metro istasyonu da lomonosovskaya adını taşımaktadır.

eğitim ve kültür kurumları 
rusya'da ve rusya dışında birtakım eğitim ve kültür kurumları mihail lomonosov'un adını taşımaktadır: 
 moskova devlet üniversitesi
 moskova hassas kimya teknolojileri devlet üniversitesi
 lomonosov okulu, moskova
 lomonosov lisesi, sankt-peterburg, rusya
 arhangelsk tiyatrosu
 kuzey (arktik) federal üniversitesi, arhangelsk
 arhangelsk şehir lisesi 
 lomonosov lisesi, jeleznogorsk, rusya
 lomonosov ortaokulu, samara, rusya
 holmogorı ortaokulu, holmogorı, rusya
 lomonosov lisesi, yoşkar-ola, mari el cumhuriyeti, rusya
 lomonosov lisesi, riga, letonya
 lomonosov lisesi, harkiv, ukrayna
 millî maden üniversitesi, dnipro, ukrayna

galeri

hatıra eşyaları

diğerleri 
 sankt-peterburg porselen fabrikası

kaynakça

1711 doğumlular
rusya çarlığı doğumlular
1765 yılında ölenler
rus fizikçiler
rus kimyagerler
st petersburg bilimler akademisi'nin asil üyeleri
aydınlanma çağı'nda bilim insanları
sankt-peterburg'da ölenler