Köroğlu

köroğlu, bolu'da yaşamış bir türk halk ozanıdır. bu isimle yazılmış köroğlu destanı da vardır.

yaşamı
köroğlu (16. yüzyıl) halk şairleri içerisinde kavganın, özgürlüğün sembolüdür. doğum, ölüm tarihleri bilinmeyen, bir eski efsane kahramanı olan köroğlu'nun adını alan bir şairidir. bu şairin, iii. murat zamanında (1574-1595) osmanlı ordusuyla i̇ran savaşlarına katıldığı (1578-1584) bilinmektedir. bolu beyinden babasının intikamını almak üzere dağlara çıkan, yiğitlik ve iyilikseverliği destanlaşan isyancı köroğlu ile şair köroğlu halk zihninde kaynaşmış durumdadır. aslında çok daha eski bir efsanedir.

şiirlerinde coşkun bir seslenişle yiğitlik, dostluk, aşk, doğa sevgisi çok sade bir dille anlatılır. bu şiirler, hikâyeci âşıkların nesirle anlatılan hikâyeleri arasına serpiştirilmiştir. 24'ü bulan bu hikâyeler, türklük dünyasına yayılan bir köroğlu destanının doğuşunu hazırlamıştır. bazı öykücüler kitaplara yazdıklarını filme de aktarmışlardır.

köroğlu destanı

köroğlu aslında eski bir asker ve sonradan dağa çıkan bir celali eşkiyasıdır. bu adı (belki de bir mahlas olarak) eski türk destanlarındaki bir kahramandan almıştır. asıl adı ruşen'dir. köroğlu; yiğit, adaletli, inançla dolu ideal bir insan profilidir. azerbaycan'da çok yaygın olan "koroğlu efsanesi" ("kor", azeri dilinde kör demektir) ile büyük oranda benzeşir.

bu destana göre köroğlu'nun asıl adı ruşen ali'dir. babası yusuf, bolu beyi'nin seyisidir. at meraklısı olan bolu beyi, seyisi yusuf'u cins bir at almaya gönderir; fakat yusuf'un getirdiği tayı beğenmez, adamın gözlerine mil çektirir. yusuf tayı ve oğlunu alıp memleketten çıkar. ruşen ali, babasının tarif ettiği tarzda, tayı karanlık bir ahırda besler. tay, belli bir zaman sonra kanatlanır, eşsiz bir küheylan olur. yusuf ile ruşen ali, aras ırmağına gider, orada bingöl'den inecek olan üç sihirli köpüğü beklerler. yusuf, köpükleri içince, tekrar görmeye başlayacak, gençleşecek ve bolu beyi'nden intikamını alacaktır. fakat, ruşen ali köpükleri kendisi içer, babasına köpüksüz su verir. yusuf buna bir yandan üzülür, bir yandan da, oğlu intikamını alacak bir yiğit olacağı için sevinir.

bu sihirli üç köpükten biri köroğlu'na ebedi hayat, biri yiğitlik, biri de şairlik sağlar. yusuf, oğluna intikamını almasını tavsiye ettikten sonra ölür. ruşen ali kır-atı ile birlikte dağa çıkar. köroğlu diye ün alır, bir derebeyi gibi yaşamaya başlar, her savaşta üstün gelir; tüccarlardan, beylerden, paşalardan aldıklarını yoksullara dağıtır. delikli demir (tüfek) icat olunup da eski yiğitlik gelenekleri bozulunca, arkadaşlarına dağılmalarını tavsiye eder, "sır olur", kırklara karışır.

bu destan yaşar kemal'in üç anadolu efsanesi yapıtında günümüz edebiyatına aktarılmıştır.

örnek türküler 
aşağıdaki tanınmış dizeleri yazmıştır:
benden selâm olsun bolu beyi’ne
çıkıp şu dağlara yaslanmalıdır
at kişnemesinden, kalkan sesinden 
dağlar seda verip seslenmelidir

düşman geldi tabur tabur dizildi
alnımıza kara yazı yazıldı
tüfek icat oldu mertlik bozuldu
eğri kılıç kında paslanmalıdır

köroğlu düşer mi eski şanından
ayırır çoğunu er meydanından
kırat köpüğünden düşman kanından
çevrem dolup şalvar ıslanmalıdır

bir efsaneye göre köroğlu'nu tek yenebilen kişi kiziroğlu mustafa bey'dir. bunun üzerine aşağıdaki türküyü yazar.
bir atı var ala paça
peh peh peh
mecal vermez kırat kaça
hey hey hey
az kaldı ortamdan biçe

ağam kim,
paşam kim,
nigar kim,
hanım kim,
kiziroğlu mustafa bey
bir beyin oğlu
zor beyin oğlu

bahsedilen filmler 
köroğlu isimli film, atif yılmaz'ın yönettiği cüneyt arkın ve fatma girik'in başrollüğünü yaptığı köroğlu, 1968 yapımı bir tarih ve macera tarzı türk filmidir. senaryosunu ayşe şasa'nın yazdığı bir kara komedi tarzındadır. görüntülerini gani turanlı'nın çektiği filmin müzikleri yücel paşmakçı'ya aittir. yapım şirketi uğur film, yapımcı memduh ün'dür.

kaynakça
 koroğlu. (tərtib edəni m.h.təhmasib). bakı: gənclik, 1975, 364 s. 
 koroğlu. (v.xuluflu nəşri), bakı: elm, 1999, 200 s.

ayrıca bakınız

 köroğlu destanı
 köroğlu (film, 1960)
 köroğlu (film)
 üç anadolu efsanesi
 meb 100 türk edebiyatçısı

doğum tarihi bilinmeyenler
ölüm tarihi bilinmeyenler
türk halk şairleri
türk mitolojisi
halk kahramanları
kurgusal türkler
edebiyat karakterleri
türk masal karakterleri
masal karakterleri
kurgusal şamanlar
türk mitolojisi kahramanları
sosyal kabadayılık