Gırnata Emirliği

gırnata emirliği veya ben-i ahmer devleti (kızıloğulları devleti), başkenti gırnata olan orta çağ devleti. muvahhidlerin, las navas de tolosa savaşı'nda hristiyanlara yenilmesinin ardından 1232 yılında kurulmuştur. i̇ber yarımadası'nda kurulan en uzun ömürlü ve son bağımsız i̇slam devletidir.

tarihi 
gırnata emirliği'nin kurucusu muhammed bin ahmer'dir. ülkenin merkezi gırnata'dır. el hamra sarayı da gırnata emirliği zamanında yapılmıştır. i̇spanya'daki son müslüman devlettir. 250 yıldan uzun bir süre siyasi varlığını devam ettirmiştir. aragon kralı ii. ferdinand, ekim 1469 tarihinde kastilya kraliçesi i. isabel ile evlenerek bu iki krallığın güçlerini birleştirmiştir. ii. ferdinand, 1482 tarihinde gırnata emirliği'ne karşı bir mücadele başlatmıştır. gırnata emiri ebu abdullah muhammed'den 1490 yılında gırnata'nın teslimini istemiş fakat bu isteği geri çevrilmiştir. 1491 yılında karısı ile birlikte gırnata yakınlarındaki santa fe'ye karargâh kurmuştur. gırnata halkı osmanlı devleti'nden yardım istemiş, fakat cem sultan olayından dolayı osmanlı devleti yardımda bulunamamıştır. 2 ocak 1492 tarihinde gırnata düşmüş ve gırnata emirliği yıkılmıştır.

aynı yıl amerika'ya da kristof kolomb ile çıkan i̇spanyollar, endülüs'teki saldırılarında 1.000.000 müslümanı katlettiler. sayıları 300.000'i bulan musevilere ise katolik olmakla ölmek arasında tercihte bulunmaları için emirler çıkardılar. osmanlı devleti bunlara da kucak açtı. hızır reis ve oruç reis tarafından osmanlı devletine getirildi ve burada i̇zmir, selanik ve i̇stanbul'a yerleştirildi. beni ahmer devleti orta çağ'da kurulan devletlerin, kültür ve uygarlık anlamında ileri bir düzeyde olması nedeniyle i̇slam tarihinde önemli bir yere sahiptir. devletin kurucusu muhammed nasır'dır.

ekonomi 
gırnata'nın bir haraç devleti statüsü ve doğal bir bariyer olarak sierra nevada ile elverişli coğrafi konumu, nasrid yönetiminin devam etmesine yardımcı oldu ve emirliğin mağrip ve afrika'nın geri kalanıyla bölgesel bir antrepo olarak gelişmesine izin verdi. granada şehri bu dönemde en büyük şehirlerden biriydi: hristiyan kontrolündeki bölgelerden sürülen çok sayıda müslüman göçmeni kabul etti, şehrin büyüklüğünü ikiye katladı  ve hatta nüfus açısından 1450'de avrupa'nın en büyük şehri oldu. bu süre zarfında granada'da 137 cami vardı.

granada, akdeniz ticaret ağlarına sıkı bir şekilde entegre edilmişti ve sahra-ötesi ticaret yollarından taşınan altın ticaretinin kontrolünü ele geçirmeyi amaçlayan cenevizli bankerler tarafından büyük ölçüde finanse ediliyordu. bununla birlikte, portekiz 15. yüzyılda sahra altı afrika'ya deniz yoluyla doğrudan ticaret yolları açtıktan sonra, granada bölgesel bir ticaret merkezi olarak daha az önemli duruma geldi. 1469'da kastilya ve aragon'un birleşmesi ile bu krallıklar gözlerini gırnata'yı ele geçirmeye diktiler.

kültür

edebiyat 
i̇bnü'l-khatib, nasrid döneminin bilge ve şairiydi. çeşitli alanlarda pek çok eser kaleme almış ve şiirleri el hamra sarayının duvarlarına oyulmuştur.

mimari 
gırnata emirliği'nin mimarisi, birçok binada ayrıntılı mukarnas heykellerinden yararlanmanın yanı sıra ahşap, alçı ve zillij döşemede kapsamlı yüzey dekorasyonunu benimsedi. nasridlerin en ünlü mimari mirası, bugün comares sarayı ve avlusu olarak bilinenler de dahil olmak üzere batı i̇slam mimarisinin en ünlü ve en iyi korunmuş saraylarından bazılarını içeren ve ağır tahkimatlarla korunan bir tepe saray bölgesi olan el hamra'dır. saray kompleksi dönem boyunca geliştirildi, ancak en önemli katkılardan bazıları genellikle i. yusuf ve v. muhammed'in yönetimi sırasında yapıldı. 14. yüzyılda. generalife olarak bilinen yazlık saray ve bahçeler de almohad döneminden marakeş'in agdal bahçeleri ve fes'in marinid kraliyet bahçelerini anımsatan bir gelenekle yakınlarda oluşturuldu . bu dönemden bilinen diğer önemli binalar ve yapılar, medrese al-yusufiyya (şimdi palacio del madraza olarak bilinir), funduq al-jadida (şimdi corral del carbón olarak bilinir), granada şehir surlarının bir kısmı, alcázar genil, ve granada'daki cuarto real de santo domingo gibi yapılardır.

müzik 
gırnata müziği (الطرب الغرناطي), granada'da ortaya çıkan ve bugüne kadar hayatta kaldığı kuzey afrika'ya taşınan çeşitli endülüs müziğidir.

askeri 
hem kuzeydeki hristiyan krallıklar hem de güneydeki müslüman marinid sultanlığı tarafından sürekli tehdit altında olan granada emirliği'nin nüfusu bir "kuşatma zihniyeti" geliştirdi. sonuç olarak ülke güçlü bir orduya sahipti. sınır bölgeleri, hristiyan şövalyelerden etkilenen ve onlarla karşılaştırılabilecek zırhlı elit savaşçılar tarafından yönetilen sınır savaşçıları (thagri) tarafından sürdürülen kalelerle doluydu . bununla birlikte, emirlik ordusunun çekirdeği, hafif piyadelerin yanı sıra oldukça hareketli hafif süvarilerden oluşuyordu.

gırnata ordusu etnik ve kültürel olarak karışıktı. büyük bir kısmı, askerlik yükümlülüğü olan ailelerin kaydedildiği ve askere alındığı jun sistemi aracılığıyla yerel olarak askere alındı. ayrıca gırnata hükümdarları, kuzey afrikalı savaşçıları ülkeye göç etmeye ve gazi olarak hizmet etmeye teşvik etti. bu göçmenler çoğunlukla zenata (veya zanata) berberileriydi ve sonunda granadan ordusu içinde olgusal olarak özerk ve çok güçlü bir birim olan i̇nanç gönüllüleri olarak örgütlendiler. zenata hafif süvari olarak hizmet etti ve bu da i̇spanyolca jinete teriminin ortaya çıkmasına neden oldu.('zenata' adından türetilmiştir), bu tür hafif süvarileri ifade ediyordu. gırnata ordusunun bel kemiğini oluşturdular, hem önemli savaşlarda hem de hristiyan topraklarındaki düzenli baskınlarda hizmet ettiler. mızraklar, ciritler ve esneklikleriyle tanınan küçük yuvarlak kalkanlarla silahlanmış olarak sahada son derece hareketliydiler ve kendi karakteristik taktik setlerini kullanıyorlardı. bazen gırnata'nın nasrid emirleri tarafından müttefiklerine yardım etmek için gönderilen kastilya ordularında yardımcı olarak da görev yaptılar. marinid ailesinin sürgündeki üyeleri tarafından işe alındı ​​​​ve yönetildiler ve granada krallığına yerleştiler. marinid komutanları şeyh al-ghuzāt ('gazilerin reisi ''') olarak biliniyordu, ancak 1374'te muhammed v, siyasi müdahaleleri nedeniyle bu görevi bastırdı ve ardından bir nasrid veya endülüs generali tarafından komuta edildiler.

v. muhammed, gönüllülerin statüsünü düşürdü ve orduda reform yaparak bunun yerine gırnata ordusunun endülüs bileşenlerini güçlendirdi. düzenli gırnata ordusunun en küçük kısmı, emirler tarafından tutulan veya onlara sığınan hristiyanlar ve eski hristiyanlardı. bunlar genellikle i̇spanyol şövalyeleriydi ve memlükler olarak adlandırılıyorlardı ; bu savaşçılar, bazı emirler tarafından seçkin korumalar olarak örgütlendi. gırnatalılar ordularını büyütmek için yabancı paralı askerler de tuttular.

organizasyonuyla ilgili olarak, gırnata ordusuna resmi olarak emir başkanlık ediyordu ve birkaç birime bölünmüştü. her bir önemli sınır garnizonunun başında bir şeyh hassa vardı. ordu, her biri bir vali tarafından yönetilen, askeri emirlerin 5.000 birlik için lider olarak görev yaptığı, ardından 1.000 kişilik kaid, 200 kişilik naqib ve son olarak sekiz kişilik nazir tarafından yönetilen büyük tümenlere bölündü. i̇nanç gönüllüleri başlangıçta şeyh el-ğuzat tarafından komuta edildi. ayrıca granada şehrinde, sahib al-shurta komutasında jandarma benzeri bir şurta vardı. gırnata ordusuna genellikle bir rehberler birliği (dalil), moralle ilgilenen dini figürler, zırhçılar, sağlık görevlileri ve hatiplerin yanı sıra bazı şairler eşlik ediyordu.

gırnata emirleri listesi

toplam 23 tane gırnata emiri bulunmaktadır. ancak taht kavgaları ve hristiyan krallıklarla yapılan savaşlar yüzünden emirler, sık sık tahttan inip tekrar tahta geçmiştir. bu emirlerin tümü nasrî hanedanı'na mensuptur ve kurucusu i. muhammed bin nasr'ın hazrec kabilesinin reisi sa'd bin ubade’nin neslinden geldiği söylenir.

ayrıca bakınız
nasrîler
sünni hanedanlıklar listesi
kurtuba emirliği

kaynakça

 konuyla ilgili yayınlar 
 
 
 
 
 
 
 
 
kennedy, hugh (1996). muslim spain and portugal: a political history of al-andalus. longman.
o'callaghan, joseph f. the last crusade in the west: castile and the conquest of granada''. university of pennsylvania press.