Halvetilik

halvetilik, cehri zikir adı verilen ve ilahi isimlerin yüksek sesle tekrar edilmesi anlamına gelen zikir yöntemini kullanan bir tarîkattır. tarikat 14. yüzyılda yaşamış olan ömer el-halvetî'ye nisbet edilir. pîr ömer halvetî'nin bir ağaç kovuğunda uzun süre halvet çıkarması ve ardından gelen müridlerin de tenhada kalmayı tercih etmeleri üzerine tarikat bu isimle anılmaya başlamıştır.

halvet’îyye tarîkatı 
halvet’îyye yolu pîr ömer halvetî ile birlikte yaygınlık kazanmaya başlamışsa da sonrasında pek çok kollar zuhur etmiş ve bu nedenle de "tarikatların anası" olarak anılmıştır. halvet gönlünden allah'tan gayrısını uzaklaştırmak ya da allah'tan gayrısından uzaklaşarak ona yaklaşmak üzere yalnız kalmak anlamlarına kullanılır.

özellikle osmanlı döneminde anadolu, balkanlar, ortadoğu ve afrika'da geniş bir yayılma alanı bulmuştur. kıbrıs'ta gazimagosa'ya kutub osman efendi gitmiştir. kurucusu türk olan halveti tarikatı, azerbaycan'ın şah i̇smail tarafından şiileştirilmeden önce şirvanşahlar devletinde yaygındı. merkezi bugünkü bakü şehrinde bulunan şirvanşahlar devletinin son hükümdarları halveti şeyhlerine büyük saygı göstermişler, zaviyelerini saray binasının yanıbaşına açmalarına müsaade etmişlerdir. "pîr-i sâni" olarak anılan seyyid yahya şirvanî tarîkatın 15-16 yüzyıllarda osmanlı coğrafyasında yayılmasını sağlayan en önemli sîmâlarından biridir. günümüzde de halveti mensupları tarafından okunan vird-i settar ismiyle anılan eser yahya şirvani'ye aittir. yahya şirvani tarafından yetiştirilen dervişlerin anadolu'ya halife olarak gönderilmeleri tarikatın anadolu'da yayılmasında etkili olmuştur.

kol ve şubeleri  
halvetilik'nin en yaygın kolu şâbânîlik koludur. kastamonu taşköprü doğumlu pîr şeyh şâban-ı veli'nin piri olduğu halvetî-şâbânî yolu mevcuttur.

i̇ki ana kola ayrılan tarîkatın bazı önemli şubeleri aşağıda belirtilmiştir.

şubeleri 
 pîr i̇lyas amâsî kolu
 seyyîd yâhyâ-yı şirvânî kolu
  molla hâbib karamanî şubesi  
  cemâli’îyye şubesi  (çelebi hâlife cemâl-i halvetî’ye atfedilen)
 sünbül’îyye
 assâl’îyye
 bahş’îyye
 şâbân’îyye
 karabaş’îyye
 bekr’îyye
 kemal’îyye
 hufn’îyye
 tecân’îyye
 dırdîr’îyye
 sâv’îyye
 semmân’îyye
 feyz’îyye
 nasûh’îyye
 çerkeş’îyye
 i̇brahim’îyye/kuşadav’îyye
 halîl’îyye
  ahmed’îyye şubesi  (yiğitbaşı ahmed şemseddîn bin îsâ marmarâvî’ye atfedilen)
 ramazan’îyye
 buhûr’îyye
 hayât'iyye
 cerrah’îyye
 raûf’îyye
 cihangiri'yye
 sinan’îyye
 muslih’îyye
 zeherr’îyye
 hayât’îyye
 uşşâk’îyye
 câhid’îyye
 selâh’îyye
 niyâz’îyye/mısr’îyye
 beyûm’îyye
  rûşen’îyye şubesi  (dede ömer-i rûşenî’ye atfedilen)
 gülşen’îyye
 sezâ’îyye
 hâlet’îyye
 demirtâş’îyye
  şems’îyye şubesi  (şemseddîn ahmed sivâsî’ye atfedilen)

halvetiyye-i cemâl’îyye/şâbân’îyye silsilesi 
 muhammed
 ali
 hasan basrî
 habib acemî
 dâvud et-taî
 marûf el-kerhî
 serî es-sekatî 
 cüneyd-i bağdâdî 
 mimşâd dîneverî
 muhammed el-bekrî
 kadı vecîhüddîn ömer el-bekrî 
 ebu’n-necib sühreverdî 
 kutbeddîn el-ebherî 
 rükneddîn necaşî 
 şehâbeddîn tebrîzî
 hâce cemâleddîn şirazî
 sultân-ul halvetî tac’ed-dîn i̇brahim zahid el-geylânî
 ahî muhammed el-halvetî 
 pîr umar (ömer) el-halvetî (halveti tarîkatı şeyh ebû abdullah sirac’ed-dîn ömer bin ekmel’ud-dîn-i lahicî tarafından herat'ta kuruldu). 
 ahî mîrim el halvetî 
 sadreddîn hayyamî 
 pîr-i sânî seyyid yahyâ-yı şirvânî (yetiştirdiği şeyhler aracılığıyle halveti tarîkatını anadolu'ya yaydı). 
 muhammed bahaeddîn-i erzincanî 
 çelebi hâlife cemâl el-halvetî  
 hayreddîn tokadî
 şabân-i veli kastamônî
 pir-i sani mustafa çerkeşi
 mehmet hilmi efendi (hacı baba)
 kutbu'l cihan  i̇brahim hakkı
 hasan muştak efendi 
 hacı cemal efendi 
 hacı nuri efendi
 i̇lyas efendi el-kastamonî

türk tasavvufundaki yeri

ayrıca bakınız 
 nakşibendilik
 bayramilik
 celvetilik
 rahmanîlik
 tekke

kaynakça 

 
türkiye'de cemaatler