Musa Anter

musa anter (1920 - 20 eylül 1992, lakabı: apê musa / musa amca), kürt asıllı türk yazar, şair ve gazeteci. 

kürt milliyetçisi düşünceleri ile tanınmaktadır. diyarbakır'da uğradığı silahlı saldırı sonucu hayatını kaybetmiştir.

yaşamı 
musa anter, 1920 yılında mardin'e bağlı nusaybin ilçesinin eskimağara köyünde kürt bir ailenin çocuğu olarak doğdu. i̇lkokulu mardin'de, ortaokul ve liseyi adana'da okudu. i̇stanbul üniversitesi hukuk fakültesi'ni bitirdi. annesi fesla hanım, türkiye'nin ilk kadın muhtarlarından biridir.

1944'te abdurrahim rahmi zapsu'nun kızı ayşe hale ile evlendi. cüneyt zapsu'nun halası olan sankt georg avusturya lisesi mezunu ayşe hanım ile evliliğinden 1945'te büyük oğlu anter, 1948'de kızı rahşan ve 1950'de küçük oğlu dicle dünyaya geldi.

i̇lk gözaltına alınması öğrencilik yıllarında dersim i̇syanı sırasında oldu. atatürk'ün annesi zübeyde hanım'a küfrettiği için 45 gün gözaltında kaldı.

canip yıldırım ve yusuf azizoğlu ile birlikte i̇leri yurt gazetesini çıkaran anter, yayımladığı kürtçe şiiri "qimil / kımıl" sebebiyle 1959 yılında 49’lar davası ile idamla yargılandı. 27 mayıs darbesi'nde aftan yararlanarak serbest kalan anter, cezaevinden çıktıktan sonra deng, barış dünyası ve yön dergilerinde yazdı. 1963'te 23'ler davası ile tekrar cezaevine girdi. mamak, sultan ahmet, balmumcu, seyrantepe ve nusaybin cezaevlerinde yattı. 12 eylül darbesi'nde kürtçülük propagandası yapmaktan tutuklandı. yaşamı boyunca toplam 11,5 yıl hapis yattı.

devrimci doğu kültür ocakları, halkın emek partisi, mezopotamya kültür merkezi ve i̇stanbul kürt enstitüsü'nün kurucularındandı.

bir çeşit otobiyografi olan iki ciltlik hatıralarım adlı eseri için kendisi aşağıdaki yorumu yapmıştır:

ölümü 

anter, 20 eylül 1992'de diyarbakır'ın seyrantepe mahallesinde uğradığı silahlı saldırıda sol bacağına iki, kalbi ve kafasına birer kurşun sıkılarak öldürüldü. musa anter'in yanında bulunan gazeteci ve yazar orhan miroğlu saldırı sırasında yaralandı. eski ji̇tem elemanı abdülkadir aygan; anter'in, kendisinin de içinde bulunduğu tim tarafından ji̇tem için öldürüldüğünü söylemiştir. dönemin başbakanı mesut yılmaz'ın isteği üzerine başbakanlık teftiş kurulu başkanı kutlu savaş'ın hazırladığı susurluk raporu'nda, anter cinayetinin yeşil kod adlı mahmut yıldırım tarafından planlanıp uygulandığı yer almıştır.

mezarı, nusaybin ilçesinin eskimağara köyündedir.

eserleri 
birina reş / kara yara (1959)
qimil / kımıl (1962)
ferhenga kurdî-tirkî / kürtçe-türkçe sözlük (1967)
hatıralarım i (1991)
hatıralarım ii (1992)
vakayiname (1992)
fırat marmara'ya akar (1996)
çinara min (1999)

hakkında yazılan kitaplar 
üç dönemim tanığı, musa anter, ahmet alış 2010, birikim
musa anter'li yıllar, yurda kaya (2006, belge yayınevi)
dostlarının gözüyle musa anter, yavuz çamlıbel (2010, kurgu kültür merkezi yayınevi)
ape musa - faili bilindik meçhul, ercan gün (2011, karakutu yayınları)
kuşatmadan i̇nfaza musa anter cinayeti, orhan miroğlu (2012, everest yayınları)

ayrıca bakınız

 49’lar davası

kaynakça 

1920 doğumlular
1992 yılında ölenler
nusaybin doğumlular
türkiye'deki faili meçhul cinayetler
i̇stanbul üniversitesi hukuk fakültesinde öğrenim görenler
kürt yazarlar
20. yüzyıl türk yazarları
resim aranan yazarlar
türkçe eser veren yazarlar
kürtçe eser veren yazarlar
kürt milliyetçileri

suikast sonucu ölen yazarlar‎
türkiye'de ateşli silahtan ölenler
türkiye'de öldürülen gazeteciler