Azerbaycan Halk Cephesi Partisi

azerbaycan halk cephesi partisi veya kısaca ahcp (), azerbaycan'daki muhalif siyasi parti. 1989'da 15 kurucu üye liderliğinde kuruldu. 1989-1992'li yıllarda azerbaycan'da büyük güç ve söz sahibi olan siyasi kuruluş olmuştur. 1995'te partileşme sürecine girdi. 1995'te partinin 1. (kuruluş) kurultayı düzenlendi ve parti resmen kuruldu. 1 eylül 1995 tarihinde parti resmî kayıtlara alındı. şu anda demokratik kuvvetlerin millî şurası'nin üyesidir.

tarihçe 
1989'da sovyetler'e karşı başlayan halk harekâtı siyasi harekâta çevrilmeye başladı. bunun üzerine gizli bir hareket kurulması planlandı.

16 haziran 1989'da 15 kurucu üyeden ibaret azerbaycan halk cephesi kuruldu. ahc siyasi partilerin, organizasyonların, teşkilatların birliği olarak nitelendirildi.

kurucu üyeler
ahc(p)'nin 15 kurucu üyesi olmuştur.

harekat dönemi (1989-1995) 
1990 seçimlerine katılan ahc 360 üyeden ibaret azerbaycan ssc yüksek sovyeti'ne 45 üye çıkarmayı başardı. yüksek sovyet'de dönemin iktidar partisi azerbaycan komünist partisi ve cumhurbaşkanı ayaz mutallibov'a karşı direnen 45 milletvekili bağımsızlık için savaşmıştır

7 mart 1991'de ahc meclis grubu (demokratik blok) üyeleri bağımsızlık için önerge sürdüler. 350 milletvekilinden 43'ü buna "evet" oyu kullandı. sonralar bu 43 milletvekili i̇stiklalci milletvekilleri olarak anıldı.

18 ekim 1991'de yeniden ve yeni bağımsızlık önergesi oylamaya sürüldü. 258 "evet" oyuyla onaylandı.

bağımsız azerbaycan için daha etkin parlamento şarttı. bu yüzden yüksek sovyet'in 50 milletvekilinden ibaret millî şûra oluşturuldu. millî şûra'nın 25 üyesi azerbaycan komunist partisi, iktidarı destekleyen milletvekillerinden seçildi ve onlar komünist blok, kısaca "komblok" üyeleri sayıldılar. diğer 25 üye ise ahcp milletvekillerinden seçildi. onlar "demokratik blok", kısaca "demblok" üyesi sayıldılar.

1992 azerbaycan cumhurbaşkanlığı seçiminde ahc adayı ebulfez elçibey %59 oy alarak cumhurbaşkanı seçildi.

suret hüseynov liderliğinde gence darbesi, güney illerde talış muğan özerk cumhuriyeti yaratmaya çalışan eski ahc kurucu üyesi alikram humbatov, azerbaycan halklarının beraberlik partisi başkanı hilal mammadov, kuzey illerde sözde bağımsız talışistan kurmaya çalışan sadval lezgi terör teşkilatı, lezgi halk (demokrat) partisi, nahçıvan'da güçlenen haydar aliyev hükûmeti ahc hükûmetinin zayıflamasına sebep oldu. aynı zamanda ahc hükûmeti üyelerinin yolsuzluğa bulaşmaları, tecrübesizlikleri ve başka iç problemler ahc hükûmetinin tabanda destek kaybetmesine sebep oldu.

bunun üzerine cumhurbaşkanı ebulfez elçibey nahçıvan özerk cumhuriyeti yüksek meclisi'nin başkanı haydar aliyev'i bakü'ye davet ederek başbakanlık görevini ona teklif ediyor. zorlaşan politik durumda iç savaşı önlemek sebebiyle elçibey nahçıvan'ın keleki köyüne kaçıyor. hükûmeti haydar aliyev devralıyor. 1993 azerbaycan cumhurbaşkanlığı seçiminde haydar aliyev %98 oy alarak cumhurbaşkanı seçildi.

elçibey dönemi (1995-2000) 
1995'te azerbaycan cumhuriyeti anayasası halk oylamasıyla kabul edildi. aynı zamanda 1995'te genel seçimlere katılmak için harekât partileşme sürecine girdi. 1995'te partinin i (kuruluş) kurultayı gerçekleşti. bakü'ye dönen ebulfez elçibey parti genel başkanı seçildi.

1995 azerbaycan genel seçimlerinde 346,092 (%9,7) oy alan parti 3 milletvekili çıkarmayı başardı. 4 şubat 1996 ara genel seçimlerinde 1 milletvekili daha çıkaran ahcp 1996-2000'li yıllarda ami̇p ile beraber ana muhalefet partisi oldu.

ali kerimli dönemi (2000-)

2000 azerbaycan genel seçimleri 

elçibey'in vefatı üzerine parti 2 kola ali kerimli önderliğinde reformcular ve mirmahmut miralioğlu önderliğinde klasikler bölündü. 1995-2000'li yıllarda partinin içine sızdığı iddia edilen yurtçular olarak bilinen, eski yurt birliği mensupları ali kerimli ve taraftarları parti yönetimine geçmeyi başardı.

2000'de partinin 3. kurultayı gerçekleşti ve parti genel başkanı ali kerimli seçildi. 2000 azerbaycan genel seçimleri öncesi parti içinde aday listesi üzerinde tartışmalar sürmüş ve sonuçta reformcular kanadının listesi onaylanmıştır. buna rağmen klasikler kanadının üyeleri de seçimlerde aday oldu. seçimlerde 313,059 (%10,95) oy alan ahcp'den reformcular kanadından 4 aday nispi temsille, klasikler kanadından 1 aday liste usulü çoğunluk sistemiyle milletvekili seçildi.

seçimlerden sonra klasikler reformcu ahcp yönetimiyle tamamen bağlarını kopararak klasikler kanadı olarak ahcp adı üzerine iddialarını sürdürmüştür. klasikler reformcular kanadının kurultayını tanımayarak 28-29 ekim 2000 tarihinde 3. (6.) olağan kurultayı düzenlemiş ve mirmahmut fettayev (miralioğlu) partinin genel başkan seçildi. parti genel başkanlığına süren iddialar 2006 tarihine kadar devam etti. 2006 tarihinde klasikler kanadının mensupları ahcp'den istifa ederek klasik halk cephesi partisini kurdular. khcp 2007 tarihinde devlet kaydına alındı.

azerbayan'ın 2. cumhurbaşkanı ebulfez elçibey'in yardımcısı olmuş fazıl mustafa da önceleri ahcp'nin reformcular, sonralar ise klasikler kanadında temsil edildi. klasikler kanadında parti meclis başkanı olan fazıl mustafa 2003 azerbaycan cumhurbaşkanlığı seçiminden önce partiden istifa etti ve büyük kuruluş partisi'ni kurdu. khcp resmen kurulmadığı için bkp'nin öncülü ahcp'dir.

bütünleşme 

bölünen ahcp ve khcp'nin birleşmesi için 2000'li yıllarda ilk adımlar atılmaya başladı. önce "reformcu" ahcp birleşmeye onay verdi. lakin khcp ılımlı yanaşmadı. daha sonra tam tersi yaşandı. lakin 19 ağustos 2002'de bütünleşme kurultayı düzenlendi. bu kurultaya iki cepheden de üyeler katıldı. birleşme gerçekleşti ve yeni, birleşmiş ahcp kuruldu, genel başkanı ise kudret hasanguliyev seçildi.

yeni ahcp lideri kudret hasanguliyev 2003 ara genel seçimlerine katıldı ve ahcp'den milletvekili seçildi.

lakin adliye bakanlığı yeni ahcp'ni değil, ali kerimli'nin lideri olduğu ahcp'ni tanıdı. ahcp ve khcp'den tepkiler gelmeye başlayınca birleşmiş ahcp ismini değişti. 
4 nisan 2004'te kurultay düzenlendi.bütün azerbaycan halk cephesi partisi adını alan parti başkanı kudret hasanguliyev seçildi. şu anda parti mecliste 1 milletvekili ile temsil edilmektedir.

2005 azerbaycan genel seçimleri  

2005 azerbaycan genel seçimleri öncesi parti milletvekilleri asım mollazade, alimammad nuriyev, cemil hasanlı partiden istifa ettiler.

asım mollazade 5 haziran 2005'te yeni parti kurdu. parti azerbaycan demokratik islahatlar siyasi partisi adlandı ve asım mollazade parti genel başkanı seçildi.

cemil hasanlı ise seçimlere istifası onaylanmadığı için ahcp adayı olarak katıldı ve milletvekili seçildi. milletvekili seçildikten sonra istifasının kabul edilmesi üzerine hasanlı bağımsız milletvekili oldu.

ahcp ise seçimlere azerbaycan demokrat partisi, azerbaycan liberal partisi  ve müsavat partisi ile bir araya gelerek azatlık i̇ttifakını kurdu. seçimlere ahcp üyelerinden 39 kişi aday olarak katıldı. seçim sonuçları merkezi seçim komisyonu tarafından açıklandığında azatlık i̇ttifakından 7 ortak aday milletvekili seçildi; 3'ü müsavat, 3'ü ahcp, 1'i bağımsız aday.sırasıyla 8 sayılı binegedi birinci seçim çevresinden ortak aday, müsavat partisi üyesi arzu sametbeyli, 18 sayılı nerimanov-nizami seçim çevresinden ortak aday, ahcp üyesi cemil hasanlı, 31 sayılı surahanı i̇kinci seçim çevresinden ortak aday, ahcp genel başkanı ali kerimli, 34 sayılı hatai i̇kinci seçim bölgesinden ortak aday, müsavat partisi üyesi nesib nesibli, 41 sayılı sumgayıt birinci seçim bölgesinden ortak aday, müsavat üyesi i̇kram i̇srafil, 63 sayılı sabirabad birinci seçim çevresinden ortak aday, bağımsız siyasetçi penah hüseyn, 69 sayılı celilabad-bilesuvar-masallı seçim çevresinden ortak aday, ahcp yüksek meclis başkanı gulamhüseyn alibeyli,

genel durumda millî meclis'te müsavat'ın 5, ahcp'nin 3 üyesi milletvekili olacaktı. seçimlere şaibe karıştı iddiasıyla ahcp yönetimi, başta ali kerimli ve gulamhüseyn alibeyli seçim sonuçlarını protesto etti. msk tarafından 4 seçim bölgesinde seçim sonuçları iptal edilmişti. i̇tirazlar üzerine azerbaycan cumhuriyeti anayasa mahkemesi 125 seçim çevresinden 6'sında seçim sonuçlarını iptal etti. aralarında 31 sayılı surahanı i̇kinci ve 69 sayılı celilabad-bilesuvar-masallı seçim çevreleri de olduğu için azatlık i̇ttifakı milletvekili sayısı 5'e indi. müsavat partisi millî meclis'e gitmeye karar verse de, ahcp millî meclis'i protesto etti. penah hüseyn ve cemil hasanlı da millî meclis'e gitmeye karar verdi. partisinden yaz 2005 tarihinde istifa eden cemil hasanlı'nın istifası seçimler sonrası kabul edildi.

aydınlar 

2008'de ahcp'nin 2005 azerbaycan genel seçimlerinde milletvekili seçilmiş ama, milletvekilliğinden istifa etmiş üyesi gulamhüseyn alibeyli partiden istifa etti. alibeyli ve takım arkadaşları yeni aydınlar partisi'ni kurdular.

2010 azerbaycan genel seçimleri 

25 eylül 2010 tarihinde düzenlenen ahcp kurultayında ahcp ile müsavat partisinin birleşme kararı alındı. daha sonra karşılıklı temaslar başlasa da birleşme gerçekleşmedi. birleşme yerine iki siyasi partinin ortak bir ittifak kurması planlandı. böylece 2010 azerbaycan genel seçimlerinde ahcp müsavat partisiyle ahcp-müsavat i̇ttifakını kurdu. 28,719 (%1,2) oy alan parti milletvekili çıkarmayı başaramadı.

2013 azerbaycan cumhurbaşkanlığı seçimi 

cemil hasanlı ahcp'nin de dahil olduğu demokratik kuvvetlerin millî şûrası'nın lideri, ortak ve tek adayı olarak 2013 azerbaycan cumhurbaşkanlığı seçimine katıldı. seçimi %5,53 oy alarak 2. sırada tamamladı.

i̇timad kurultayı 

2015'te parti yönetimine ve genel başkan ali kerimli'ye itiraz eden parti içi muhalefet yeni kurultay girişimlerine başladı. bunun üzerine i̇timad kurultayı teşkilat komitesi kuruldu. 27 eylül 2015'te gerçekleşen ahcp kurultayına paralel olarak ahcp i̇ktk olağanüstü kurultay düzenlendi. 17 ekim 2015'te ahcp i̇ktk tarafından düzenlenen olağanüstü kurultayda parti genel başkanı razi nurullayev seçildi.

uzunca bir süre adliye bakanlığı ahcp'nin nurullayev kolunu tanımadı. nurullayev ise 2018 azerbaycan cumhurbaşkanlığı seçimine katılarak seçimleri sonuncu tamamladı. daha sonra parti 2020 azerbaycan genel seçimlerine katıldı. 1 milletvekili (razi nurullayev) çıkarmayı başardı. yeni azerbaycan partisi hükûmetinin başlattığı yeni dialoglara katılan razi nurullayev ve partisi 29 temmuz 2020'de çevrimiçi kurultay düzenledi. parti kurultayda millî cephe partisi adını aldı.

bünyesinden çıkan siyasi partiler

partileşmeden önce 
adalet partisi
ana vatan partisi
azerbaycan ana toprak partisi
azerbaycan demokrat partisi
azerbaycan i̇slam partisi
azerbaycan halk demokratik partisi
azerbaycan halklarının birliği partisi
azerbaycan millî demokrat partisi
azerbaycan millî i̇stiklâl partisi
azerbaycan sosyal demokrat partisi
azerbaycan yurttaş partisi
doğru yol partisi (1992)
müsavat partisi 
vahdet partisi
vahit azerbaycan millî birlik partisi
vatandaş dayanışması partisi

partileşmeden sonra 
aydınlar partisi
azatlık partisi
azerbaycan halk partisi
bütün azerbaycan halk cephesi partisi
büyük kuruluş partisi
demokratik islahatlar partisi
klasik halk cephesi partisi
millî diriliş hareketi partisi
millî cephe partisi

i̇deoloji 
parti tarihsel olarak ebulfez elçibey'in genel başkanlığında milliyetçi, türkçü, muhafazakar eksendeydi.

ali kerimli genel başkanlığında parti daha çok liberal demokrasiyi, muhafazakar görüşü destekledi.

siyasi yelpazede parti merkez sağ konumundadır.

yapılanma

genel başkan

başkanlık kurulu 
azerbaycan halk cephesi partisi yüksek meclisi’nin başkanlık kurulu ( rəyasət heyəti) 25 kişilik kadrodur.

kadın kolları 
12 ocak 2002'de ahcp 2. genel başkanı ali kerimli tarafından oluşturulan ahcp kadın kollarının orijinal ismi "ahcp kadınlar şurası"dır. ahcp kadınlar şurası mevcut başkanı solmaz hüseynova'dır.

gençlik kolları 
partinin gençlik kolları olan "ahcp gençler komitesi" azerbaycan halk cephesi partisi 1. genel başkanı ebulfez elçibey tarafından 27 temmuz 1995 tarihinde kurulmuştur. gençler komitesinin ilk başkanı oktay gülalıyev olmuştur. ahcp gençlik komitesi mevcut başkanı emil selimov'dur.

kurultaylar

seçimler

genel seçimler

azerbaycan

nahçıvan

ara genel seçimler

yerel seçimler 
ahcp yerel seçimleri önemsiz seçim saymıştır. seçimlerin şaibeli olacağını ve olduğunu iddia ederek seçimlere katılmadı. ahcp aynı zamanda belediyelerin hiçbir yetkisi olmadığını, formalite icabı oluşturulduğu için önemsiz olduğunu iddia etmiştir. lakin 2006 azerbaycan ara yerel seçimlerinde klasikler kolundan parti adayları seçimlere katılmıştır.

2009 azerbaycan yerel seçimlerini azerbaycan halk cephesi partisi boykot etse de 1 parti üyesi seçimlere katılarak belediye üyesi seçilmiştir.

notlar

ayrıca bakınız 
ebulfez elçibey

kaynakça 

azerbaycan'daki siyasi partiler
1989'da kurulan siyasi partiler
1995'te kurulan siyasi partiler
azerbaycan'daki liberal partiler
azerbaycan halk cephesi partisi