Malabadi Köprüsü

malabadi köprüsü (orta çağ'daki türkçe kaynaklarda adı: akarman veya karaman köprüsü), silvan'a 23,2 km uzaklıkta olup silvan ilçe sınırları içerisinde yer almaktadır. silvan'dan rahatlıkla ulaşım imkânı vardır. diyarbakır tarihi eserler envanteri'ne kayıtlıdır. malabadi köprüsü 1989 yılında silvan belediyesi tarafından restore edilmiştir. malabadi köprüsü silvan belediyesi'nin logosunu oluşturan ana unsurdur. malabadi köprüsü silvan ilçesine ait bir köprüdür.

artuklu beyliği döneminde, timurtaş bin-i i̇lgazi tarafından 1147 yılında yapılmıştır. yedi metre eninde ve 150 metre uzunluğunda bir köprüdür. yüksekliği, su seviyesinden kilit taşına değin 19 metredir. renkli taşlarla inşa edilmiş, onarımlarla günümüze kadar ulaşmıştır. köprü adını mervaniler’in kurucusu olan bad’dan almış olabilir. malabadi kürtçe’de bad’ın evi, mülkü anlamına gelmektedir. ayrıca malabadi köprüsünün bulunduğu silvan’da yaşayan badıkan aşireti’nin kökleride bad’a dayanmaktadir.

malabadi köprüsü, türkiye ve yakın doğuda taş köprüler içerisinde kemeri en geniş olandır. köprü, diyarbakır il sınırları içerisindedir. kemerin her iki yanında, iç tarafta kervan ve yolcular tarafından, özellikle kışın zorlu günlerinde barınak olarak kullanılan iki oda bulunmaktadır. köprü nöbetçileri tarafından da kullanılan bu odaları daha önceleri dehlizlerle yolun dipleri ile bağlantılı olduğu, gelen kervanların ayak seslerinin bu dehlizler vasıtası ile daha uzaklarda iken duyulduğu söylenir.

her biri başka uzunluklarda ve kırık hatlar halinde üç bölümden oluşan köprü, doğu ve batıda hafif eğimlerle yollara bağlanmıştır. orta bölüm kayalıklar üzerine oturtulmuş bir kitle halindedir. burada sivri şekilde ve 38,60 m açıklıkta çok büyük bir kemer ile sepet kulpu şeklinde, üç metre açıklıkta küçük bir kemer vardır. üçüncü bölüm fark edilir derecede birinci kısma paralel bir durum arzeder.

burada sivri kemerli iki açıklık ve ayrıca yola bağlanan yer yakınında da bir açılık görülür. böylece köprü, biri çok büyük olmak üzere beş gözlüdür. köprünün boyu 150, eni yedi, yüksekliği ise alçak su seviyesinden kilit taşına kadar 19 metredir. köprü renkli taşlarla inşa olunmuştur. büyük kemerin iki tarafında 4,5-5,3 m ölçüde, iki hafif kemerli odacıklar, büyük kemerin ortasında, gelip geçişin kontrol edildiği beş metre genişlikte kâgir bir kapı ve bunun iki tarafında da ayrıca iki kapı vardır. bunlardan batman tarafındaki kalmış, diğeri yıkılmıştır. bunların sol taraflarından birer merdivenle odacıklara inilir. bu odalar yüksek tavanlı ve tuğla örtülüdür. pencereleri geniş ve büyüktür.

evliya çelebi köprüyü şu şekilde tanıtmaktadır: “köprünün iki tarafında kale kapıları gibi demir kapıları vardır. bu kapıların içinde sağ ve solda köprünün temeli beraberliğinde kemerin altında hanlar vardır ki gelip geçenler, sağdan ve soldan geldikleri vakit misafir olurlar. köprünün kemeri altında birçok oda vardır. demir pencereler şahneşinlerine misafirler oturup kemerin karşı tarafındaki adamlarla kimi sohbet eder, kimi ağ ve oltalarla balık avlarlar. bu köprünün sağ ve solunda da nice pencereli odalar vardır. köprünün sağ ve solundaki bütün korkuluklar nehcivan çeliğindendir. ama demirci ustası da var kudretini sarf ederek bir tür sanatlı kafesli korkuluklar yapmış ve doğrusu elinin ustalığını göstermiştir. doğrusu, üstad mühendis var kuvvetini sarfederek bu köprüde öyle sanatlar göstermiştir ki, bu işçiliği geçmiş mimarlardan hiç birisi göstermemiştir.

albert gabriel de köprü için şöyle demektedir: “modern statik hesabının olmadığı devirde bu açıklıkta o zaman için böyle bir eser hayranlık ve takdiri muciptir. ayasofya’nın kubbesi köprünün altına rahatlıkla girer. balkanlarda, türkiye’de, orta doğu’da bu açıklıkta, bu yaşta köprü yoktur.”

evliya çelebi, seyahatnamede köprü hakkında şöyle yazmıştır: “malabadi köprüsüʼnün altına ayasofya'nın kubbesi girer.”

ayrıca bakınız 
 türkiye'deki köprüler listesi
 türkiye'deki tarihi köprüler

kaynakça 

diyarbakır'daki köprüler
artuklu yapıları
batman çayı
türkiye'deki kemer köprüler
türkiye'deki taş köprüler
eski paralı köprüler
12. yüzyılda tamamlanan köprüler
1150'lerde mimarlık
1154'te eserler
beylikler dönemi köprüleri