Amélie

amélie (özgün adı: le fabuleux destin d'amélie poulain, tr.: amélie poulain'in masalsı kaderi), audrey tautou’nun başrolünde olduğu, jean-pierre jeunet filmi. fransız yapımı bu romantik komedi, jeunet ve guillaume laurant tarafından yazılmıştır. montmartre’de geçen film, modern paris hayatının idealize edilmiş, alaycı bir yorumudur.

film nisan 2001’de fransa, belçika ve fransızca konuşulan batı i̇sviçre’de gösterime girmiş, pek çok film festivalinde yer almış ve ardından tüm dünyada sinema salonlarında izleyici beğenisine sunulmuştur.

avrupa film ödüllerinde en iyi film ödülünü almış, ikisi en i̇yi film ve en i̇yi yönetmen dallarında olmak üzere dört césar ödülü almış, en i̇yi senaryo dalıyla birlikte iki bafta ödülü ile ödüllendirilmiştir ve akademi ödülüne aday gösterilmiştir. bunların dışında da pek çok ödülün sahibi olmuştur.

konusu 
amélie poulain, bir doktor olan babası tarafından diğer çocuklardan, kalp hastalığı olduğu gerekçesiyle, uzak yetiştirilen bir çocuktur. aslına bakılırsa babasının yanlış bir teşhisidir bu, çünkü amélie’nin babasıyla kurduğu nadir fiziksel temas babasının sağlık kontrolleriyle gerçekleşmektedir ve bu kontroller sırasında amélie heyecanlanmakta, kalp atışı hızlanmaktadır. amélie’nin annesiyse, en az babası kadar nevrotik bir kadındır. amélie küçük bir çocukken, annesi, notre dame kilisesi’nin tepesinden atlayan bir kadının üzerine düşmesi sonucu ölmüştür. böylece babası daha da sessiz ve silik biri olmuş, kendisini eşi için ilginç bir anıt mezar düzenlemeye adamıştır. amélie de bu yalnızlığın ortasında kendini eğlendirebilmek için, oldukça ilginç ve derin bir hayalgücü geliştirmiştir.

büyüdüğünde, amélie montmartre’da bir café olan ve eski bir sirk göstericisi tarafından yönetilip, birçok ilginç kişinin çalıştığı çift değirmen’de garson olarak çalışmaya başlar. 22 yaşındayken, amélie için hayat oldukça basittir; kahramanımız birkaç başarısız romantik ilişki denemesi sonucunda, kendisini crème brûlées’siyle bir çaykaşığı ile oynamak, gün ışığında paris’te yürüyüşe çıkmak, st. martin’s kanalı’nda taş sektirmek, yüzeyi hoşuna giden taşları toplamak gibi çeşitli küçük zevklere adamış ve hayalgücünü tamamen serbest bırakmıştır.

hayatı, prenses diana’nın öldüğü gün değişmeye başlar. haberlerden duyduğu şoku takiben yaşadığı bir dizi olay sonucunda, gevşemiş bir banyo fayansının arkasında, bir çocuğun yıllar önce saklamış olduğu metal bir kutu bulur ve bu kutunun sahibini aramaya başlar. bu arayış içerisinde kendisiyle bir anlaşma yapar; eğer kutunun sahibini bulursa, hayatını iyiliğe adayacaktır. bulamazsa da… ne yapalım.

pek çok yanlış tahminin ardından, kendisiyle aynı apartmanda yaşayan “kristal adam” lakaplı ressam raymond dufayel’in yardımıyla, kutunun gerçek sahibini bulur ve çeşitli numaralarla kutuyu sahibine iletir. ardından adamı gözler ve üzerinde yarattığı mutluluğu görünce, diğer insanların hayatında güzel şeyler yapmaya karar verir. bu amélie’yi gizli bir adalet sağlayıcı ve koruyucu melek yapar hayatına etki ettiği insanların gözünde. babasının hep hayalinde olan dünya turuna çıkmasını sağlar, iş arkadaşlarına, apartmanın yöneticisine, manavın çırağı lucien’e gizlice pek çok iyilik ve sürpriz yapar.

ancak amélie diğer insanlarla ilgilenirken, kimse kendisiyle ilgilenmemektedir. başkalarının mutluluğu yakalaması için uğraşırken, kendi yalnızlığını sorgulamaya başlar. bu sorgulama, pasaport için fotoğraf çekilen fotoğraf kulübelerinden, kenara atılmış, yabancılara ait vesikalık fotoğrafları toplayan, tuhaf karakter nino quincampoix ile olan bağıntısını görünce daha açık ve rahatsız edici olmaya başlar. her ne kadar nino’yu kendi yöntemleriyle pek çok dolambaçlı şekilde cezbetmeye çalışsa da, özünde utangaçtır ve nino’ya yaklaşamamaktadır. ancak raymond’ın öğütleri sonunda, başkalarının mutluluğu için uğraşırken kendi mutluluğunu da elde edebileceğini öğrenir...

eleştiriler 
film ticari ve sanatsal açıdan büyük başarı yakalamıştır. bununla birlikte les inrockuptibles yazarı serge kaganski’nin ağır eleştirilerine maruz kalmıştır. kaganski’ye göre film, fransız toplumunun realistlikten oldukça uzak, şaşaalı bir betimlemesi, eski, etnik grupların nadir görüldüğü, gizli lepenist bir fransa kartpostalıdır. paris çeşitli etnik kökenin bir arada bulunduğu bir şehirdir ve montmartre’ın bitişiğinde, siyahi yerleşimlerin bulunduğu ve burada yaşayanların filmde pek az görüldüğü barbès-rochechouart bölgesi yer almaktadır. eleştirmene göre, yönetmen, mükemmel paris’in rüyası bir görüntüsünü yakalamak için, siyahi insanların filmde yer almaması gerektiğini düşünmektedir. i̇lginç olansa, filmde sadece tren istasyonunda amélie’yi rahatsız etmek için arkasından yürüyen üç serseri için siyahi oyuncu kullanılmış olmasıdır.

david martin-castelnau ve guillaume bigot gibi diğer eleştirmenlerse, kaganski’nin bu eleştirisini haksız bulmakta ve kaganski’nin iddialarını, bir çeşit “elit” grubun, filmdeki sıradan insanlara karşı hastalıklı bir aşağılama olarak değerlendirmişlerdir. filmin yönetmeni jean-pierre jeunet ise, filmde lucien rolünü üstlenen kuzey afrika kökenli oyuncu jamel debbouze’yi örnek göstererek bu eleştirilere karşı çıkmıştır.

filme getirilebilecek bir eleştiri de, yeniden yapılandırılma aşamasında olan bir bölge olan montmartre’da, amélie gibi bir garsonun, sadece garsonluktan aldığı parayla herhangi bir ulaşım aracına ihtiyaç duymaksızın nasıl işe gidebildiği, iş yerine nasıl bu denli yakın yaşayabildiği ve iş dışındaki boş vaktinin neden bu kadar çok olduğuna yönelik olabilir.

ödüller 

film sanatsal ve ticari açıdan büyük başarı kazanmış ve dünya çapında geniş bir gösterime sahip olmuştur. beş dalda akademi ödülü için aday gösterilmiştir:

 en i̇yi sanat yönetmenliği, aline bonetto (sanat yönetmeni), marie-laure valla (set yönetmeni)
 en i̇yi sinematografi, bruno delbonnel
 en i̇yi yabancı film, fransa
 en i̇yi özgün senaryo, guillaume laurant ve jean-pierre jeunet
 en i̇yi ses, vincent arnardi, guillaume leriche, jean umansky

2001 yılında film, avrupa film festivali’nde “en i̇yi film” ödülü dahil pek çok ödül kazandı.

ayrıca toronto uluslararası film festivali'nde halk oylamasıyla kazandığı ödülün yanı sıra,
karlovy vary uluslararası film festivali’nde de kristal küre ödülü’nü kazanmıştır.

27. césar ödülleri'nde en i̇yi film, en i̇yi yönetmen, en i̇yi özgün müzik ve en i̇yi sanat yönetimi dallarında césar ödülleri'nin de sahibi olmuştur.

59. altın küre ödülleri'nde “en i̇yi yabancı film” dalında aday olmuştur.

film, new york times tarafından “gelmiş geçmiş en i̇yi 1000 film”den biri seçilmiştir.

bbc'nin ağustos 2016'da yayımladığı 21. yüzyılın en iyi filmleri listesinde 87. sırada yer aldı.

filmde kullanılan görüntüler 

film, aşağıdaki filmlerden ve video kliplerinden parçalar içermektedir:

 gospel şarkıcısı sister rosetta tharpe’ın bir televizyon gösterisi.
 tom davenport’un belgeseli “born for hard luck” tan “peg leg” sam jackson’ın olduğu sahne.
 1998 yapımı bill cote belgeseli seventeen seconds to sophie’den bir alıntı.
 françois truffaut’nun fransız yeni akım filmi jules et jim’den 3 parça:
 jules, jim ve catherine bir üst geçitten koşarken;
 bir öpüşme sahnesinde, fark edilmeyen bir böceğin, iki aşığın arasına gelip ve kadının ağzının içine giriyormuş gibi göründüğü sahne. bu görüntü, amélie’nin anlatıcısı tarafından özellikle vurgulanmış ve böceğin ekrandaki hareketi bir yuvarlak içine alınarak gösterilmiştir;
 catherine’in şarkı söylerken görüntüsü.
 dufayel’in reprödüksiyonunu yaptığı pierre-auguste renoir’e ait olan “sandalda öğlen yemeği”. (le déjeuner des canotiers)
 marc solal ve françois david’e ait olan "la tête dans les nuages" ("bulutlardaki kafa") adlı kitaptan hayvan şekilli bulut resimleri.

oyuncu kadrosu 
 audrey tautou - amélie poulain
 mathieu kassovitz - nino quincampoix
 serge merlin - raymond dufayel
 rufus - raphaël poulain - (amélie'nin babası)
 claire maurier - suzanne
 yolande moreau - madeleine wallace/wells (apartman yöneticisi)
 arthus de penguern - hipolito (yazar)
 jamel debbouze - lucien (manavın çırağı)
 urbain cancelier - collignon (manav)
 dominique pinon - joseph
 isabelle nanty - georgette
 maurice benichou - dominique bretodeau
 clotilde mollet - gina
 lorella cravotta - amandine poulain, amélie’nin annesi

film müzikleri 
filmin ünü kadar ünlenen müziklerini yann tiersen bestelemiştir. world soundtrack academy tarafından 2001 yılının en iyi film müzikleri seçilmiştir.

diğer 

 i̇ngilizce konuşulan ülkelerde, film ilk olarak “amélie from montmartre” adıyla yayınlandı.
 filmde bilgisayar destekli görüntü ve dijital araçlar kullanıldı .
 jenuet aslında amélie rolünü i̇ngiliz aktris emily watson için yazmıştı . senaryonun asıl eskizlerinde amélie’nin babası londra’dan yaşayan bir i̇ngilizdi. ancak watson’ın fransızcası rol için yeterli değildi ve aktrisin diğer çekimleriyle filmin çekimleri çakıştığından ötürü, jenuet senaryoyu fransız bir aktris için yeniden yazdı. audrey tautou, yönetmenin ilk tercihiydi.
 amélie cannes film festivali’nde gösterilmedi. jenuet, bir önceki filmi “la cité des enfants perdus “ (kayıp çocuklar şehri)’ya karşı gelen soğuk tepkilerden sonra amélie’yi festivale çıkarmamaya karar verdi.. amélie’nin festivaldeki yoksunluğu, filmi oldukça beğenen medya ve izleyiciler tarafından tepki topladı.
 bir sahnede, amélie, oturduğu binanın eski yöneticisine giderken, sokakta yeni bir volksvagen beetle'ın önünden geçmektedir. oysa filmin geçtiği zamanlarda bu araba henüz üretimde değildi. jenuet filmle ilgili yorumlarında, bu arabanın olduğu sahneyi değiştirmediğini, bu sahnenin amélie'nin tarihle uyuşmaz kimliğinin bir göstergesi olduğunu belirtmektedir.
 filmin i̇ngilizce altyazılı versiyonlarında, apartman yöneticisi madeleine wallace, madeleine wells olarak adlandırılmıştır. filmin orijinalinde, madeleine, soyadının paris'teki wallace şelalesi'yle aynı olduğunu belirterek ağlamaya mahkûm olduğunu söyler. i̇ngilizce versiyonda da aynı replik, "wells şelalesi" ile değiştirilerek aktarılmıştır.
 amélie'nin etkileyici sahnelerinden biri olan, hayvan şekilli bulutların olduğu sahnede, şekiller marc solal ve françois david'in kitabı "la tête dans les nuages"den birebir çizilmiştir.
 amélie'nin bir sahnesi, bir internet dedikodusuna malzeme olmuştur.
 film, michael sowa'nın çeşitli resimlerini içermektedir. sowa'nın resimleri amélie'nin yatak odası duvarlarını süslemekte ve bir açıdan amélie'nin aşk hayatıyla ilgili bağlar kurmaktadır.
 öyküyü yumuşatmak ve samimileştirmek amacıyla tungsten kullanılarak istenilen renk sağlanmıştır.

kaynakça

dış bağlantılar 

 metacritic'teki amélie eleştirileri 
 jean-pierre jenuet'nin film hakkındaki görüşleri. 
 imdb'de amélie

konusu paris'te geçen filmler
jean-pierre jeunet'nin yönettiği filmler
konusu fransa'da geçen filmler
fransa'da çekilmiş filmler
en i̇yi film césar ödülü sahipleri
fransa romantik komedi filmleri
büyülü gerçekçi filmler
en i̇yi yabancı film bağımsız ruh ödülü sahipleri
en i̇yi yabancı film guldbagge ödülü sahipleri
en i̇yi film lumières ödülü sahipleri
2000'lerde fransızca filmler
2001 çıkışlı komedi filmleri
montmartre