Merseyside

merseyside metropoliten kontluğu, birleşik krallık'a bağlı i̇ngiltere ülkesinin kuzey-batı bölgesinde 1974'ten 1986'ya kadar  birinci seviyede yerel idare metropoliten kontluğu olmuş; 1986'da lağvedilip görev ve yetkileri eski alt metropoliten bölgelere verilmiştir. fakat merseyside yine de kraliyet seremonileri için törensel kontluk olarak kalmıştır.

eski metropoliten kontluğun bazı stratejik görev ve yetkileri, örneğin kamu kitle yolcu nakliyatı için "merseytravel" ve bölgede polis görevi yapan "merseyside polisi", için özel birleşik idare kurulları kurulmuştur. törensel merseyside kontluğu için, kraliyet otoriteleri kraliçe'nin yerel temsilcisi olarak "lord lieutenant" ve "high şerif" adı verilen özel işlevli kişiler atamaktadır.

coğrafya 

merseyside liverpool'un hemen kuzeyinde i̇rlanda denizi'ne karışan ve kontluğa isim olarak seçilen "mersey nehri"'nin halicinin iki tarafında bulunan ve merkezi liverpool olan bir şehirleşmiş bölgedir.

merseyside metropoliten kontluğu yüzölçümü 645 km²; 2005 tahminine göre nüfusu 1.365.900 kişi ve nüfus yoğunluğu 2.118  kişi/km² dir.

mersey halici merseyside'ı eşit büyüklükte olmayan iki kısma böler. bu iki kısım liverpool'da bulunan iki mersey kara yolu tüneli; güneyde runcorn'da bulunan kara yolu ve otoyol köprüleri ile ve demiryolu ile birbirine bağlanır. bu iki yakayı bağlayan bir diğer yolcu nakliye vasıtası ise 19. yy.da çok popüler olan, ama 20.yy dan beri nostalji vasıtasına dönüşen, "mersey feri" seferleridir.

halicin batısında bulunan wirral yarımadası alanı daha küçüktür. merseyside'ın halicin doğusunda kalan kısmı kuzeyde lancashire kontluğu ile; doğuda greater manchester metropoliten kontluğu ile ve güneyde cheshire kontluğu ile sınır komşusudur.

tarihçe 

merseyside kavramı ilk defa "1958 yerel i̇dare kanunu" için bir "özel gözden geçirme" projesinde ortaya çıkmıştır. 1958-1966 döneminde "i̇ngiltere için yerel i̇dare komisyonu" 1962'de o zamanlar kontluk beldeleri şeklinde organize edilmekte olan liverpool/bootle/birkenhead/wallasey bölgesini inceledi. 1965'te ise "özel i̇nceleme bölgesi" adıyla bu incelemeye widnes ve runcorn da eklendi. bu incelemelerin sonuçları bir raporun ilk taslağı olarak yayınlandı. ama bu komisyon ana raporunu hazırlamaya vakit bulamadan 1966'da lağvedilip sonuçlar ortada kaldı.

bunun yerine tüm i̇ngiltere yerel idare sistemini inceleyip  geniş kapsamlı bir rapor hazırlamak için bir krallık komisyonu kuruldu. bu "krallık komisyonu"nun raporu "radcliffe-maud raporu" adıyla yayınlandı. bu raporun burada ilgi çeken tarafında tüm güneybatı lancashire ve kuzeybatı cheshire'i içine alan ve güneyde chester'den kuzey'de ribble nehrini uzanacak çok geniş bir "merseyside" kurulması ve bu büyük yerel idarenin dört bölgeye (yani southport/crosby; bootle/liverpool; st helens/widnes ve wirral/chester bölgelerine) bölünmesi tavsiye edildi. 
 
1970 bu tavsiyenin bir kısmını gerçekleştiren  (günümüzde ismi merseytravel olan) "mersey yolcu taşıma i̇daresi" faaliyet alanında şehirleşmiş liverpool ve wirral'ı içine almaktaydı; ama southport ve st helens bu idare faaliyet alanı dışında kalmaktaydı.

1970'te yapılan seçimlerde hükûmet değişti ve bir muhafazakâr parti hükûmete geldi. bu yeni hükûmet "radcliffe-maud raporu" sonuçlarının hepsini kabul etmedi. ancak rapordaki mersey bölgesinde iki seviyeli bir metropoliten yerel idaresi kurulma teklifini kabul etti. hukumetin kabul ettiği prensipleri açıklayan ve halkın görüşlerini isteyen bir "beyaz rapor" 1971'de yayınlandı. bunun tavsiyeleri çok değiştirilerek 1972'de "1972 yerel i̇dare reformu kanun" taslağı parlamentoya sevkedildi. bu kanun teklifinde raporda tavsiye edilen mersey bölgesinin kuzeyi ve güneyi kesilip (chester ve ellesmere port mersey bölgesine alınmadan ama southport'u alan) yeni bir şekilli merseyside bölgesi kurulması öngörülmekte idi. parlamento'da bu kanun teklifi daha da değiştirilip skelmersdale ve civarı mersey bölgesi kapsamından çıkartıldı ve st helens ve huyton bölündü. en son olarak "1972 yerel i̇dare reformu kanunu" parlamentodan çıktığında günümüzdeki sınırlar ve içindeki bölümlerle  merseyside oluşturulmuştu.

bu kanunla merseyside kurulması ile - 6'si kontluk beldesi (county borough) ve ikisi belediye beldesi (municipal borough) olan -  22 eski yerel idare kurulunun kaldırılarak yeniden reorganize edilmesini kabul edilmişti.

bu kanunun bütün şartlarına uyulup yapılan hazırlıklar sonunda kanun 1 nisan 1974'te efektif olarak uygulanmaya başlandı ve merseyside metropoliten kontluğu birinci seviyede stratejik yerel idare olarak ve altında ikinci seviyede 5 metropoliten bölge idaresi ile çalışmaya başladı.

1974 ile 1986'da merseyside'da bu iki seviyeli yerel ve yerel idare olarak yürütüldü.

fakat 1979'da hükûmete gelen margaret thatcher'in muhafazakâr parti hükûmeti, özellikle rakip partilerin politika odakları olan, büyük metropoliten kontluklardan gocunmaktaydı. 1986'da margeret thatcher hükûmeti 1974'te kurulan bütün metropoliten kontlukları lağvetti ve bunların konseylerini ve idare desteklerini kapattı.  böylece "merseyside metropoliten kontluğu" da kaldırılmış oldu. bu tarihten sonra o zamana kadar ikinci seviyede olan metropoliten bölge yerel idare konseyleri "tek seviyeli yerel idare" olarak faaliyete geçtiler. bu durum günümüz de devam etmektedir.

ama i̇ngiltere hukukunun bir acayipliğinden olacak "1972 yerel i̇dare reformu kanunu" yeni bir kanunla ortadan kaldırılmadığı için, hukuken "merseyside", hem metropoliten kontluk olarak hem de törensel kontluk olarak, hala kanunen mevcut bulunmaktadır.

diğer taraftan merseyside bölgesinde yaşayan halkın "merseyside"li olma kavramını çok şiddetle değil de genellikle kabul ettikleri hakkında araştırma sonuçları bulunmaktadır. 2000'li yıllarda sefton ve wirral bölgelerinde "i̇psoso mori̇" sosyal araştırma şirketinin sondaj anketlerinde bu bölgelerde oturanların merseyside kavramına bağlığının "nispeten kuvvetli" olduğunu (ama "gayet kuvvetli" olmadığını) ortaya çıkartmıştır. fakat aynı anket sonuçlarına göre, bu yerlerin sakinleri eski 1974 öncesi yerel idarelere daha da kuvvetle bağlı olduklarını bildirmişlerdir.

alt-bölümleri 

1974 ile 1986 döneminde merseyside metropoliten kontluğunun alt seviyesinde ikincil seviyede bulunan ve 1986'dan sonra merseyside lağvedilip törensel metropoliten kontluğa dönüştürüldükten sonra tek seviyeli yerel idare statüsü kazanan "metropoliten bölgeler (metropoliten districts)" şu haritada gösterilmektedir:

törensel merseyside metropoliten kontluğu içinde 5 tane "tek-seviyeli-yerel-idare konseyi" statülü "şehir" ve "metropoliten borough" idare birimi; idare merkezleri; içlerinde bulunan önemli yerleşkeleri listesi ve birer görüntü şöyle verilmiştir:

geri kalan görevler 

merseyside metropoliten kontluğu yerel idaresi 1986'da lağvedilimesine rağmen bazı yerel ve yerel hizmetlerin kontluk sınırları içinde tek elden planlanıp idare edilmesi gerekmiştir. bu hizmetleri sağlayan kurumlar için 5 metropoliten bölge yerel idaresi özel temsilci seçerek birleşik idare kurulları kurmuşlar ve bu kurullar planlama ve idare etme işlerini üzerlerine almışlardır. bu kontluğun tümü için birleşik idare edilen kurumlar şunlardır:
 merseyside polis 
 merseyside i̇tfaiye ve kurtarma hizmeti
 merseytravel - merseyside sınırları içinde kamu kitle yolcu nakliyatının planlanıp' idare edilip işletilmesi. özellikle merseyrail varoşlar demiryolu ağı.
 merseyside çöp ve diğer atık maddeleri ortadan kaldırmak için idare
 merseyside emeklilik fonu idaresi. eski merşeyside çalışanları için emeklilik fonlarının idare ve işletilmesi. bu wirral borough konseyi tarafından idare edilmekte ve kontluk içinde çeşitli şubeleri bulunmaktadır.

ekonomi 

merseyside'daki toplam ekonomik faaliyeti (cari fiyatlarla £mil. olarak) gösteren bölgesel gayrisafi katma değerler aşağıdaki tabloda verilmiştir:

görülebilecek yerler

liverpool 
 albert dokları
 anfield futbol stadı
 cavern kulübü
 croxteth hall malikane binası
 gambier terrace sokağı
 goodison park futbol stadı
 gümrük ve mal vergileri i̇daresi (hm customs and excise) millî müzesi 
 angilikan liverpool katedrali
 christ the king liverpool metropoliten katedrali - katolik
 merseyside denizcilik müzesi
 uluslararası kölelik müzesi
 mersey tunelleri: – queensway tuneli ve kingsway tuneli
 liverpool'da hayat müzesi
 pier head iskelesi
 speke hall malikanesi – "national trust"'a ait
 st. george's konser salonu
 tate liverpool, tate galeri'nin liverpool branşı
 walker güzel sanatlar galerisi
 dünya müzesi,  liverpool
 beatles'lar hikâyesi - albert doklarında  liverpool müzesi

knowsley 
 knowsley hall malikanesi
 knowsley safari parkı hayvanat bahçesi

st helens 
 dream (rüya) - açık hava heykeli
 knowsley road stadı
 kuzey batı karayolu nakliyat müzesi
 st helens cam dünyası müzesi 
 haydock park at yarış hipodromu

sefton 
 aintree at yarışı hipodromu
 crosby kumsalları
 haig avenue stadı
 meols hall malikanesi
 sourthport pleasureland lunaparkı
 southport pier iskelesi
 lord street sokağı, southport]]
 royal birkdale golf kulübü
 formby

wirral 
 bidston tepesi ve bidston yeldeğirmeni
 birkenhead parkı
 birkenhead priory manastırı
 hamilton square meydanı
 hilbre adası
 lady lever güzel sanatlar galerisi
 leasowe kalesi ve leasowe denizfeneri
 kuzey wirral sahil parkı
 port sunlight işçi evleri sitesi
 prenton park stadı
 williamson güzel sanatlar galerisi ve müzesi
 wirral kırsal parkı

kaynakça 

ingilizce wikipedia "merseyside" maddesi

dış bağlantılar

   
 mersey wiki 
  merseyside rtr (brian gills websitesi  
 kamu kitle tasimasi merseytravel websitesi  
 merseyside polis websitesi 
 merseyside itfaiye ve kurtarim servisi website  
 merseyside.com yerel harita, a-z, soak indeksi  
 merseyside today - yiresel kilavuz  
 mersey reporter history - merseyside tarih   
 merseyside isyerleri icin online bilgi  

i̇ngiltere'deki kontluklar