Luisa Miller

{{opera bilgi kutusu
|isim =luisa miller
|orjinalbaşlık =luisa miller
|orijinaldil  =i̇talyanca
|müzik      =giuseppe verdi
|libretto   =salvadore cammarano
|image      = 
|prömiyer     =9 şubat,1849
|ilkgösterilenyer =teatro san carlo, napoli, i̇talya
|devlet operasındaki ilk temsili: ankara, ?
|perdesayısı      =3
|oyuncular  =*miller: bir emekli asker, bariton
 luisa: kızı, soprano
 kont walter: bas
 rodolfo: oğlu,tenor
 federica: ostheim düşeşi, walter'in yeğeni. mezzo-soprano
 wurm: walter'in kahyası, bas
 laura: bir köylü kız, mezzo-soprano
 bir köylü , tenor
 federica'nın mürebbiyesi, aileler, okçular, köylüler}}luisa miller  i̇talyan opera bestecisi giuseppe verdi'nin bestelediği 3 perdelik bir opera eseridir. i̇talyanca libretto salvadore cammarano tarafından ünlü alman oyun yazarı friedrich von schiller tarafından yazılmış kabale und liebe (hile ve aşk) oyunundan uyarlanarak hazırlanmıştır.  luisa miller operasının prömiyeri 8 aralık 1849'te napoli'de teatro san carlo'da yapılmıştır.

bu opera verdi'nin bestecilik kariyerinin başlarında hazırlanmıştır. verdi paris'te iki yıl çalışmış ve paris'te başgösteren bir kolera salgını dolayısıyla i̇talya'ya geri dönmüştür. i̇talya'da busseto'da bir çiftlik satın alıp burada "san agata" adını verdiği villada yaşayıp bestelerini hazırlamıştır. verdi luisa miller operasını da busetto'da hazırlanmıştır.

 roller 

 konu özeti 

zaman: 17. yüzyıl başları
mekân: tiroller

 i. perde : aşk sahne 1: bir köyluisa'nın doğum gününü kutlamak için tüm köylüler onun evinin önünde toplanmış ve on seranad şarkıları söylemektedirler. loisa köyde tanışmış olduğu carlo adlı bir gence âşık olmuştur. (lö vıdı e'l primo palpito  - "onu gördüm ve kalbimde aşkın ilk heyecanını hissettim." onu köylü kalabalığı içinde görmeye çalışır. luisa'nın babası, müller, kızının bu sevdasından kuşkulanmaktadır, çünkü carlo köy için gizemli bir yabancıdır. carlo görünür ve luisa ile birlikte bir aşk şarkısına başlarlar. (düet: t'amo d'amor ch'esprimere -  "seni kelimelerin hiç tarif edemeyeceği bir büyük aşk ile seviyorum,") köylüler yakındaki bir kiliseye giderler. tam bu sırada bir haberci, wurm, müller'in yanına gelir. wurm luisa'ya aşıktır ve onunla evlenmek istediğini müller'e söyler. müller ona hiçbir zaman kızının isteklerine aykırı bir şahsi karar vermeyeceğini bildirir. (sacra la scelta è d'un consorte - "koca seçmek bir kutsal seçimdir."). bu cevaptan sinirlenen wurm, müller'e gerçekte kendini carlo diye çağıran gencin kont walter'in oğlu rodolfo olduğunu ifşa eder ve oradan ayrılır. yalnız kalan müller'de kızgısını bir şarkı ile ifade eder. (ah fu giusto il mio sospetto - "ah! kuşkum çok yerindeymiş.").sahne 2: kont walter'in şatosuwurm kont'a oğlu rodolfo'nun luisa'ya âşık olduğunu ifşa eder. kont wurm'ü oğlunun kendisini görmesini sağlamak için görevlendirir. kont oğlunun davranışlarının kendini ne kadar sinirlendirdiğini ifade eder. (i̇l mio sangue la vita darei - "oh, hayatımın kanını vereceğim"). rodolfo huzuruna geldiği zaman kont ona hemen onun yeğeni ostheim düşesi federica ile evlenmesi için karar aldığını bildirir.

rodolfo federica ile yalnız kaldığı zaman rodolfo ona bir başka kızı sevdiğini ve federica'nın bunu için anlayışlı davranmasını beklediğini söyler. fakat federica rodolfo'ya fena halde âşık olmuştur ve pek anlayış göstermek istememektedir. (i̇kili: deh! la parola amara perdona al labbro mio - "ah! acı sözleri söyleyen dudaklarımı affeder misin?").sahne 3: miller'in evimiller kızına rodolfo'nun kim olduğunu açıklar. rodolfo gelir ve yaptığı hileyi itiraf eder ama luisa'ya sevgisinin çok samimi olduğuna yemin eder. miler'in önünde diz çökerek luisa'nın kendine eş olması için iznini ister. kont walter gelir ve oğlu ile yüzleşir. miller kızını korumak için kılıcını çeker. kot walter hem babanın hem de kızının tutuklanıp zindana atılmalarını emreder. rodolfo babasına karşı çıkar ve onu tehdit etmeye başlar. eğer kızı serbest bırakmazsa, walter'in nasıl şekilde kontuğa geldiğini açıkça herkese ifşa edeceğini bildirir. bu tehditten korkan walter luisa'nın serbest bırakılmasını emreder.

 ii. perde  entrika sahne 1: miller'in evinde bir odaköylüler luisa'ya gelirler ve babasının prangalar takılarak zindana götürüldüğünü haberini verirler. sonra wurm gelir babasının idam edileceğini ona söyler. fakat wurm luisa ile bir pazarlığa girmeye hazır olduğunu bildirir. eğer luisa bir mektup yazıp kendisinin esasında wurm'ü sevdiğini ama rodolfo tarafından hile ile kandırıldığını bildirse babası serbest bırakılabilecektir.

önce luisa bu pazarlığı kabul etmez. (tu punişçimi, o signore - "tanrım beni cezalandır"). fakat baba sevgisi üstün gelir ve bu içerikli bir mektup yazar. aynı zaman da wurm onun bir zaman müddeti için mektubu gönüllü olarak yazdığı ve wurm'ü sevdiği yalancılık numarasını devam ettirmesinin de gerekli olduğunu açıklar. wurm'e beddua ederek luisa kendini öldürmeye karar verir. a branı, a branı, o perfido - "hain, hain sefil adam")sahne 2: kont walter'in şatosunda bir odaşatoya geri döndükten sonra walter ve wurm, kont'un nasıl kendi kuzenini öldürdükten sonra kontluğu eline alması anılarını hatırlarlar. wurm kont'a bu şirin rodolfo tarafından da bilindiğini söyler. i̇ki adam bunun yayılmasını önlemek için birlikte hareket etmedikçe tehlike olduklarını anlarlar. (i̇kili: l'alto retaggio non ho bramato -  "kuzenimden soyluluk mirasım") düşes federica ve luisa girerler. luisa rodolfo'ya göndermiş olduğu bir mektubun içeriğini açıklar.sahne 3: rodolfo'nun odasırodolfo luisa'nın mektubunu okur ve luisa ile mutlu günlerini hatırlar ve wurm'un yanına gelmesi için ona bir uşakla haber gönderir. (quando le sere al placıdo - "geceler ne kadar sakin idiyler.") rodolfo wurm'ü kendiyle hemen bir düelloya çağırır. wurm bu çarpışmayı önlemek için hemen tabancasını alır ve havaya bir kurşun sıkar. bu tabanca sesi kontun ve bütün çalışanların koşarak oraya gelmelerine neden olur. kont walter bu düello talebiyle ortaya çıkardığı suçunu bağışlatırmak için düşes federica ile evlenmesi gerektiğini bildirir. umutsuzluk içinde rodolfo kendini talihin eline bırakır. (benim için ya evlenme için kilise sunağını ya da ölürsem mezarımı hazırlayın.")

 iii. perde : zehir miller'in evinde bir odauzaktan rodolfo ile federica'nın düğün eğlencelerinin neşeli sesleri gelmektedir. miller zindandan çıkartılmıştır ve evine geri dönmektedir. evine girdiği zaman kızını kucaklar. kızının rodolfo'ya göndermek için hazırladığı bir mektubu olur. luisa yalnız kalmaktansa kendi hayatına son vermeye karar vermiştir.(la tomba e un letto sparso di fiori - "mezar çiçeklerle süslü bir yataktır."  fakat miller luisa'ya hep kızıyla birlikte olmak istediğini ve bunu için luisa'nın intihar fikirlerine uymamasına inandırır.  (i̇kili: la filia, vedi, pentita - "kızım bak tövbe edip bu fikrinden vazgeç")

kendi başına kalan luisa dua etmeye koyulur. rodolfo girer ve gizlice masa üzerindeki sürahisinin içindeki suya zehir tozunu karıştırır. sonra luisa'ya döner ve mektubunda yazdığı gibi wurm'a aşık olup olmadığını sorar. luisa'nın cevabı "evet" olur. rodolfo sürahiden suyu ilk olarak bir bardağa doldurup hemen zehirli suyu içer ve bir diğer bardağa da zehirli su doldurup luisa'ya verir. sonra ona zehirin işlemesinin biraz zaman alacağını ama çok geçemeden ikisinin de öleceklerini ifşa eder.

luisa olamedn rodolfa'ya yazdığı mektubun altındaki gerçeği söyler. (i̇kili: ah piangi; it tuo dolore - "ağla açınla"). miler gelir ölmekte olan kızını rahatlatmaya çalışır. ucu birlikte dualara edip son vedalarını yaparlar. (üçlü, luisa: padre, riçevi l'estremo addio - "babçi, son vedamı al"; rodolfo: ah! tu perdona il fallo mio - "oh, benim günahlarımı affet"; miller: o fıglia, o vita del çor paterno - "oh, kızım, babacığının kalbinin hayatı.")

luisa son nefesini vermekte iken kont walter, wurm ve köylüler eve girerler. rodolfo da son nefesini vermektedir ama önce kılıcını çekip wurm'un göğsüne saplar ve babasına dönerek son nefesinde şu şarkıyı söyler: (la pena tua mira - "bak bakalım senin cezana").

 i̇çerikteki müziksel parçalar 

uvertür

 i. perde: aşk 

 ti desta luisa, regina de' cori - koro
 ah fu giusto il mio sospetto - miller, sahne 1
 lo vidi e'l primo palpito - luisa miller, sahne 1
 sacra la scelta è d'un consorte - miller, sahne 1
 il mio sangue, la mia vita darei - comte walter, sahne 2
 quale un sorriso d'amica sorte- resitatif ve koro, sahne 2
 dall'aule raggianti di vano splendor - federica ve rodolfo resitatif ve ikili, sahne 2
  finale

 ii. perde: entrika 

 giris: ah! luisa, luisa ove sei? - koro.
 a brani, a brani, o perfido - luisa miller,  sahne 1
 tu puniscimi, o signore - luisa miller,  sahne 1
 l'ara o l'avella apprestami - rodolfo,  sahne 3
 l'alto retaggio non ho bramato - ikili: walter ve wirm
 presentarti alla duchessa-  dortlu:luisa, federica, walter ve wurm dortlu
 quando le sere al placido - rodolfo,  sahne 3

iii. perde : zehir 

 come in un giorno solo  koro: kadinlar ve laura .
 la tomba è un letto sparso di fiori - ikili:luisa ve miller
 ah l'ultima preghiera
 piangi, piangi... il tuo dolore - ikili:luisa ve rodolfo
  padre! ricevi l'estremo... addio! - finale uclu; luisa, rodolfo ve miller

seçilmiş ses ve video kayıtları 

not: "cat:" yayınlayan firmanın katalog numarasıdır.

dipnotlar

ayrıca bakınız 

 opera
 giuseppe verdi
 friedrich von schiller

dışsal kaynaklar 
 "opera türkiye" websitesinde verdi'nin "luisa miller" operası konu özeti (erişim:24.5.2010)
 i̇ngilizce wikipedia luisa miller maddesi . (erişim:24.5.2010)
   verdiluisa miller eserinin tumunun mp3 ses kaydi  (erişim:5.8.2010)
  "luisa miller" librettosu . (erişim:24.5.2010)
 "luisa miller" librettosu . (erişim:24.5.2010)

1849 operaları
i̇talyanca operalar
giuseppe verdi operaları
kurguda intihar