Mazgirt

mazgirt, tunceli'nin bir ilçesi.

etimoloji 
kaynaklarda eski ismine rastlanmamakla birlikte halk dilinde "mezingirt" diye anılır. ermenicede (medzgerd) büyükhisar anlamına gelmektedir. urartularda, gert kelimesi şehir anlamına gelir. büyük şehir, büyük ormanlık anlamında kullanılmıştır. mö 9. yüzyılda yöreye hakim olan urartular tarafından konduğu tahmin edilmektedir.

tarihçe 
mazgirt coğrafi konumu nedeniyle en eski yerleşim yerlerinden biridir. i̇lçenin tarihi, tunç çağına kadar gitmektedir. bölge mö 2200'lerde hurriler'in mö 1375-1335 yıllarında suriye'ye ilerleyen hititlerin, hitit devleti yıkılınca da mö 9. yüzyılda harput (elazığ) yöresine hakim olan urartular'ın hakimiyeti altına girmiştir. mazgirt kalesi ve bağın kalesi urartular dönemine aittir. mö 560'larda asur ve urartu devletini yıkan medler, mazgirt dahil tüm tunceli yöresine hakim oldular. mö 550'lerde medler, persler tarafından ortadan kaldırılınca bölge perslerin hakimiyetine, pers ordularının mö 334-332'lerde i̇skender karşısında aldığı yenilgiler sonucu makedonya egemenliğine girdi. daha sonra bölge kapadokya ve romalılar arasında zaman zaman el değiştirdi. roma i̇mparatorluğu hakimiyeti uzun süre devam etmiş, imparatorluğun 395'te doğu ve batı roma diye ikiye ayrılmasından sonra mazgirt, bizans imparatorluğu sınırları içerisinde kalmıştır. birinci kubat yönetiminde sasani i̇mparatorluğu 503 yılında erzurum ve diyarbakır'ı alınca, tunceli yöresi sasani, bizans ve araplar arasında 1071 yılına dek sürekli el değiştirmiştir. 1115 yılında harput kalesini elde eden artukoğulları, çubukoğullarının egemenliğine son verip mazgirt ilçesi dahil, tunceli'nin güney kısmının tümünü egemenliği altına aldılar. 1100-1200 yıllarında mengüçler yöreye hakim oldular. 1228 yılında anadolu selçuklu hükümdarı i. alâeddin keykubad, mengüçlülerin egemenliğine son verince, ilçe anadolu selçuklu devletinin egemenliğine girdi. bağın (dedebağ) köyü yakınında bulunan bağın kalesi bu dönemde selçukluların denetimine kalmıştır. anadolu selçuklu devletinin, moğollara yenilmesiyle 1243 yılında yöre moğolların denetimine girdi. bu dönemde birçok beylikler çıktı. 1300 yılında akkoyunlular yöreye hakim oldular.

1473 yılında fatih sultan mehmet'in akkoyunluları otlukbeli savaşında mağlup etmesinden sonra yöre osmanlılar'ın egemenliğine girdi. 1514 yılında yavuz sultan selim'in şah i̇smail'i çaldıran muharebesinde yenmesiyle osmanlı hakimiyeti pekişti. mazgirt, 1530 yılı tahririnde çemişkezek sancağının bir nahiyesi konumundaydı. 1541 yılı tahririnde de nahiye merkezi konumunda olan yerleşim bu tarihten sonra sancak merkezi haline getirilmiş ve mazgirt sancağı'da pir hüseyin bey'in oğullarına yurtluk ocaklık olarak verilmiştir. 1663 yılına gelindiğinde pir hüseyin bey'in nesline verilen ayrıcalık kaldırıldığı gibi sancak statüsü de kaldırılarak mukataaya dönüştürülerek voyvodalar tarafından yönetilmeye başlanmıştır.

17. yüzyılda müslüman ve gayrimüslim nüfusa sahip olan yerleşimde, 1691 yılı cizye defteri kayıtlarına göre cizye mükellefi 53 erkek yaşamaktaydı.

coğrafya 
i̇lçe munzur dağları'nın uzantısı olan kert dağları üzerinde, mazgirt kalesi eteğinde kurulmuştur. rakımı 1400'dür. doğusunda peri suyu (karakoçan ilçesi), batısında munzur suyu (merkez ilçe), kuzeyinde nazımiye ilçesi ve güneyinde keban baraj gölü bulunmaktadır. mazgirt güneyden kuzeye doğru sürekli yükseklik arz eden tepe ve dağlardan meydana gelen bir ilçedir. i̇lçenin güneyini teşkil eden baraj gölü çevresi, ormanlık sahası bulunmayan ve küçük tepelerden meydana gelmiş tarıma elverişli alandır. mazgirt ilçe merkezi ile darıkent arasında bir şerit düşünülecek olursa bu şeridin kuzey kısmının yüzey şekilleri güney kısmına göre daha dağlıktır. bu bölümde büyük dağlara ve vadilere rastlanır. bu bölge bitki örtüsü ve ormanlık saha bakımından güneye nazaran daha zengindir. i̇lçede ova yoktur. baraj gölü göktepe ve akpazar çevresinde bazı köylerin arazisini kısmen kaplamıştır. bu araziler ilçenin en verimli arazisini teşkil eder. i̇lçenin batısında bulunan mazgirt dağları kuzeyindeki simdantaş (kırklar) tepesi, yeşil baba ve gögerik tepesi yörenin başlıca dağlarıdır. sonuç olarak mazgirt, tunceli'nin güney kesiminde yer alan kuzeyde merkez ve nazımiye ilçesi, doğuda karakoçan, güneyde kovancılar, batıda pertek ile çevrili 709 kilometrekare yüzölçümüne sahiptir.

ekonomi 
temel ekonomik etkinlik tarım ve hayvancılık olmakla birlikte son yıllarda oldukça gerileme yaşanmıştır. i̇lçe halkının %75,80'i tarımla ve hayvancılıkla uğraşmakta olup, tarım genellikle aile ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik kapalı tarım ekonomisi şeklindedir. mazgirt, ilin tarıma en elverişli ilçelerinden biridir. i̇lçenin güney kesimleri makineli tarım yapmaya müsait olup halk geçimini bitkisel üretim yaparak sağlamaktadır. i̇lçenin güney kesimlerinde genellikle tarımla uğraşılmakta, kuzey kesimlerinde ise tarımla birlikte hayvancılıkla da uğraşılmaktadır. i̇lçede buğday, arpa, fasulye, fiğ, şeker pancarı, soğan, patates, nohut, mercimek gibi ürünler yetiştirilir. bunun yanı sıra meyvecilikte yapılmaktadır. i̇lçenin akpazar beldesinde çanak-çömlekçilikte yapılmaktadır.

mazgirt ilçe merkezinde ptt ve ziraat bankası şubesi bulunmaktadır.

nüfus

kültür ve sanat 
her yıl il genelinde düzenlenen munzur doğa ve turizm festivali kapsamında ilçede de çeşitli sanat etkinlikleri düzenlenmektedir. bunun dışında bazı dönemlerde özellikle müzik alanında çeşitli etkinlikler yapılmaktadır.

tarihi eserler ve türbeler 
mazgirt kalesi, elti hatun türbesi, elti hatun camisi, çoban baba türbesi, kale köyü kalesi ve bağın kalesi olarak sayılabilir.

i̇lçenin darıkent (muhundu) köyünde bulunan kaplıca, her yıl özellikle yaz aylarında sağlık amacıyla çok sayıda kişi tarafından ziyaret edilmektedir.

mazgirt i̇lçesi efsaneleri 
 çoban baba efsanesi
 elti hatun efsanesi
 yürüyen duvar efsanesi (baba mansur efsanesi)
 bağın kalesi efsanesi

kaynakça

dış bağlantılar 
 mazgirt kaymakamlığı
 mazgirt belediyesi