Mir Yakub Dulatoğlu

mir yakub dulatoğlu (kazak türkçesi: міржақып дұлатұлы; d. 25.11.1885, torgay;,  05.10.1935)   — kazak siyasetçi, yazar, şair. ulusal bağımsızlık ve alaş hareketinin üyesi. 
ayrıca eserlerinde şu müstear adları da kullanmıştır: madiyar, azamat, tayminer, argın balası, türk balası.

hayatı 
doğum yeri- torgay üyezinin, sarıkopa oblastının birinci köyü (şimdiki kostanay ilinin jankeldi ilçesine bağlı "kızbel" köyü).
babası — dulat bölgesinde adı bilinen şeber kişidir. annesi- dameş ise ses sanatçısıdır. babası çocukları küçükken hemen mahalle mektebine verir. başlangıçta çocuk mir yakub, köy mollasından eğitim öğretim almıştır. hat öğrendi. 2 yıl okumadan sonra  1897-1902 yılları, köy mektebinde rusça okutan mukan öğretmenden ders almaya başlar.

1906 yılında petersburga gitti. 1907 yılında peterburgda çıkan  "serke" gazetesine “jastarğa"  adlı şiiri,  "bizdin maksatımız" adlı makalesi yayınlandı. 1909 yılında petersburg'da  m. dulatoğlu'nun "uyan, kazak!" adlı şiirler antolojisi yayınlandı. bu kitapta çarlık rejimi, mutlakiyet yönetimi büyük bir şekilde eleştirmiştir.

1913 yılında ahmet baytursınulı ile birlikte "kazak" gazetesinin çıkarmışlardır. 1920 yılında taşkent'e gelip "ak yol" gazetesinde çalışmıştır.  1922-1926 yıllarında orenburgda bir enstitüde öğretmenlik yapmıştır.  1928 yılı sonundan itibaren çok sayıda kazak türk aydınlarıyla birlikte hapsedildi. 1935 yılında ölmüştür.

şiirleri 
i̇lk şiirleri halk sevgisi ile başlar. halkının derdine ortak olur. şair mir yakub, "uyan, kazak!" adlı ölümsüz şiirler kitabında bu yönde yazar. 
rus sömürgeciliğine karşı türklük duygusu ile kazak halkının milli şuurunu yükseltmeye çalışır. babam kazak, annem kazak, ben neden kazaklıktan gizleneyim, diye yazdığı aşağıdaki şiirin dörtlüğü buna misaldir:

alıstan alaş dese attanamın,
kazaktı kazak dese maktanamın.
bolğanda akem kazak, şeşem kazak -
men nege, kazaktıktan saktanamın?!

artık kazak türklerinin gözünü açıp, uyanmasını ve başını kaldırmasını ister. çünkü yurt işgalde, yer gitti, din sahipsiz, durum iç açıcı değildi.

közindi aş, oyan, kazak, köter bastı,
ötkizbey karangıda beker castı.
cer ketti, din naçarlap, hal haram bop,
kazak halkım, endi catuv caramas.

eserleri
 oyan! qazaq!, 1909
 baqitsiz jamal, 1910
 azamat, 1913
 terme, 1915
 esep kurali, 1922
 kiyragat kitabi, 1924

mir yakub dulatoğlu hakkında filmler 
 1993;— «mirjаqıptıñ оrаluwı» rejiysseri: q.uwmаrоv

jаnrı: “derekti fiylm” öndiris: “qаzаqtelefiylm”

 1994;— «аlаş tuwrаlı söz» аlаşоrdа rejiysseri: q.uwmаrоv

jаnrı: “derekti fiylm” öndiris: “qаzаqtelefiylm”
 
2009;— «аlаşоrdа» аlаşоrdаrejiysseri: q.uwmаrоv

jаnrı: “derekti fiylm” öndiris: “qаzаqfiylm” şäken аymаnоv аtındаğı

i̇lgili edebiyat
 tomohiko uyama, the geography of civilizations: chapter 3-a spatial analysis of the kazakh intelligentsia’s activities, from the mid-nineteenth to the early twentieth century.
 aşur özdemir (çev.), kazak turklerinin buyuk edibi, mirjakip dulatuli, bilim ve kültür dergisi (bilig-3/fall, istanbul,1996)

kaynakça

dış bağlantılar 
 mirjakıp duvlatulı: hayatı ve eserleri (metin arıkan, modern türklük araştırmaları dergisi)

kazak siyasetçiler
1885 doğumlular
1935 yılında ölenler