Sakigiller

sakigiller (pitheciidae), yeni dünya maymunları grubundan bir primat familyası.

güney amerika'nın kuzeyinde ve ortasında yaşayan bu familya iki alt familyaya ayrılır; callicebinae alt familyası sadece callicebus cinsini içerir, pitheciinae alt familyası ise pithecia, chiropotes ve cacajao cinslerini kapsar. familyaya 43 yaşayan türün yanında birde soyu tükenen xenotrichini de dahildir.

özellikleri 
sakigilerin boyu 23 – 57 cm arası ve çoğu türlerde kuyruk neredeyse tekrar bir o kadar uzunluktadır. sadece uakari cinsinin kuyruğu vücudunun yarı uzunluğu kadardır. ağırlıkları 0,5 - 3,5 kg arası ve sık tüylü postlarının rengi siyah, gri, kahverengi ve beyaz arası değişir. yüzleri kısmen çıplak olabilir. tutunmak değil, sadece dengeyi sağlamak için kullandıkları kuyrukları da post ile kaplıdır.

yayılım 
sakigiller sadece güney amerika'da yaşar. çoğu türler amazonas bölgesinde, kolumbiya'nın güneyinden bolivyaya ve brezilyaya kadar varan bir alanda yaşar. sadece callicebus cinsine ait birkaç tür brezilyanın güneydoğusunda da yaşar. çeşitli orman türlerinde yaşamaktalar; tropik yağmur ormanlarında, dağlık ve kuru ormanlarda rastlanabilirler.

yaşam şekli 
sakigiller ağaçta yaşayan gündüz faal maymunlardır. i̇yi tırmanırlar ve ömürlerinin büyük bir kısmını ağaçta geçirirler. dört ayak üzerinde yürür ve türden türe farklı miktarda atlayarak da ilerlerler.

farklı büyüklükte gruplar içerisinde yaşarlar; titiler ve sakiler ömür boyu bir eşe sadık kalır, sakallı sakiler ve uakariler ise 50 bireye kadar üyesi olabilen gruplar içinde yaşar. bu büyük gruplar gıda aramaya çıkıldığında daha küçük gruplara bölünür ve akşam uyumak için tekrar bir araya gelir.

aralarında birçok farklı sesler ile iletişim kurarlar. en çok dikkati çeken sesler ince çığlıklar ve kuş ötüşünü andıran sesleridir.

beslenme 

sakigiller hepçil olsalar da, beslenmelerinin büyük kısmı bitkisel gıdadan oluşur. titi cinsi neredeyse sırf meyve ile beslenir, diğer cinsler ise sert kabuklu meyveleri ve çekirdekleri tercih eder. bütün cinsler az bir oranda böcek ve diğer küçük hayvanlarla da beslenir.

üreme 
sakigiller 5 - 6 ay süren bir gebelik sonrası tek bir yavru (nadir olarak ikiz) doğurur. callicebus cinsinde yavruya bakma sorumluluğu babaya aittir. bu davranış familyanın diğer cinslerinde yoktur ama yeni dünya maymunlarına ait aotidae ve callitrichidae'de de vardır. birkaç ay sonra emzirme kesilir ve bir iki yıl içinde yavru ergenleşir. tutsak bireyler 25 - 35 yaşlarına kadar varır.

sınıflandırma 

sakigiller yeni dünya maymunları (platyrrhini) arasında yer alır. en yakın akrabaları atelidaedir. familya 4 cinse ayrılan 43 yaşayan türden meydana gelmekte. nesli tükenen xenotrichini'de callicebus cinsinin yakın akrabaları olarak bu familyaya koyulur.

 callicebus
 callicebus oenanthe
 callicebus baptista
 callicebus olallae
 callicebus caligatus
 callicebus brunneus
 callicebus coimbrai
 callicebus cinerascens
 callicebus aureipalatii
 callicebus torquatus
 callicebus dubius
 callicebus hoffmannsi
 callicebus lucifer
 callicebus personatus
 callicebus barbarabrownae
 callicebus bernhardi
 callicebus modestus
 callicebus purinus
 callicebus moloch
 callicebus cupreus
 callicebus regulus
 callicebus lugens
 callicebus medemi
 callicebus nigrifrons
 callicebus stephennashi
 callicebus melanochir
 callicebus pallescens
 callicebus donacophilus
 callicebus discolor
 callicebus ornatus
 xenotrichini tahminen bin yıl evvel nesli tükenen bir maymun grubu:
  xenothrix mcgregori
  paralouatta varonai 
  antillothrix bernensis 
 cacajao yüzlerinin çıplak olması ortak özelliklerinden biridir:
 cacajao calvus
 cacajao melanocephalus
 cacajao hosomi
 cacajao ayresi
 chiropotes
 chiropotes albinasus
 chiropotes satanas
 chiropotes chiropotes
 chiropotes israelita
 chiropotes utahickae 
 pithecia
 pithecia pithecia
 pithecia monachus
 pithecia irrorata
 pithecia albicans
 pithecia aequatorialis

dış bağlantılar 
 animal diversity web'de bilgiler

kaynakça 
 thomas geissmann: vergleichende primatologie, springer-verlag 2003, isbn 3-540-43645-6
 d. e. wilson & d. m. reeder: mammal species of the world. johns hopkins university press, 2005, isbn 0-8018-8221-4

platyrrhini
yeni dünya maymunları