Odisseus

odisseus, yunan mitolojisinde i̇thaka kralıdır. laertes ile antikleia'nın oğludur.

truva savaşı sonucu truva'nın düşmesinden on yıl sonra odisseus'un zor geçen bir yolculukla i̇thaka'ya evine dönüşüne kadar başından geçen maceralar odysseia'da anlatılır.

çok zeki bir adam olduğu varsayılır. düşmanlarını zekası ve kurnazlığı ile yendi. penelope ile evlendiği sıralarda truva savaşı başlayınca savaşa gitmemek için çeşitli bahaneler ileri sürdü ancak savaşa gitmek zorunda kaldı. truva atı fikri de odisseus'a aitti.

zeka tanrıçası tarafından çok sevilen kahraman poseidon'un kinini kazandığından truva dönüşü başına birçok belalar gelmiştir ve belalarla birlikte yaşadığı dönüş mitolojide bir nevi insanlığın öyküsü olarak bilinir, çünkü insanlara özgü zayıf yönler çerçevesinde gelişen olaylar anlatılır.

odisseus'un hikâyesi 

odisseus, kuzeybatı yunanistan kıyılarının karşısında bulunan i̇thaka (i̇thaca, i̇thake) adasında doğdu. babasının adı learthes, annesinin adı antikleia idi. yalan autolykos'un kızı olan antikleia'nın leartes ile evlenmeden önce sisyphos ile yattığı, odisseus'un bu birleşmeden doğduğu da söylenir.

odisseus'un gençliği, akhilleus'unki gibi hekim kheiron'un yanında geçti. bir gün odisseus, dedesi autolykos'a konuk olarak gitti. orada bir yaban domuzu avına katıldı ve bacağından yaralandı. i̇şte, truva savaşı sona erdikten sonra, bir on yıl daha türlü maceralar geçirerek i̇thake'ye döndüğünde, dadısı eurykleia tarafından yaşlı odisseus'un tanınmasını sağlayacak yara izi, budur.

truva savaşına katılmadan önce odisseus, i̇thake kralı oldu. babası learthes'in oğlunu tahta nasıl geçirdiği pek anlatılmaz. ama kral olunca bir eş seçmesi olaylı oldu. hemen dünyanın en güzel kızı helena'ya (helen) talip oldu ama güzel kızın taliplilerinin çokluğundan ürkerek ondan vazgeçip, helena'nın babasının kardeşi i̇karios'un kızı penelope'u (penelopeia) istedi. tyndereos'un ise odisseus'un bu yaklaşımını önce beğenmedi. odisseus ise penelope'u almak için şartını söyledi. tyndereos'u düştüğü durumdan kurtaracak, bulduğu çözümle kimse arasında kavga olmayacaktı. bu arada tyndereos'un kızını türlü prensler, krallar ve savaşçılar istiyorlar, türlü hediyeler gönderiyorlardı. tyndereos da onların kalplerini kırıp bir felakete yol açmamaya çalışıyordu. sonunda tyndereos, penelope'u vermeye razı olunca odisseus fikrini söyledi: kocasını helena kendisi seçsin ama her kimi seçerse diğer tüm talipliler bunu sorun etmeyecek ve helena'nın kendine seçeceği kocaya her zaman arka çıkmaya ant içecekti. tyndareos, fikri beğendi ve iş kızın seçimine bırakıldı. i̇karios önce herkesi yemin etmeye çağırdı. herkes yemin etti, odisseus dahil. dünyanın en güzel kızı helena, kocası olarak agamemnon'un kardeşi menelaos'u seçti. herkes karara saygı duydu ve kabul etti. herkesçe edilen bu yemin, ileride on yıl sürecek olan " truva savaşı "na yol açacaktı.

odisseus'un i̇thake'den ayrılması 
odisseus'un penelope'yle olan evliliğinden telemakhos isminde bir erkek çocukları oldu. ama bu çocuk daha kundaktayken helena'nın kaçırıldığı, kocası menelaos'un yardım istediği haberi geldi. odisseus bu savaşa (truva savaşı) katılmamak için elinden geleni yaptı, agamemnon'un ordusuna katmak üzere kendisini almaya gelen askerleri kandırmak için odisseus, tarlasınına tohum yerine tuz ekiyor, sabana da öküz yerine kendisini koşuyor, deli taklidi yapıyordu. askerlerin arasındaki palamedes, bebek telemakhos'u alıp sabanın geçeceği yere koydu. ağzından tükürükler saçarak sürekli küfredip bağıran ve sabanı çeken odisseus, sabanı biricik oğluna zarar gelmemesi için telemakhos'un üzerinden aşırtınca yakayı ele verdi. çaresizce zırhını kuşandı, eşiyle vedalaşıp mızrağını eline alıp askerlerin arkasına takılıp agamamnon'un ordusunun bulunduğu sparta'ya yürüdü. böylece, palamedes'e ileride korkunç bir öc almayla sonuçlanacak derin bir kinle sefere katılmak zorunda kaldı.

odisseus'un truva savaşına katılması 

orduya dahil olduktan sonra kendisi gibi savaşmaktan kaçan ve saklanan  akhilleus'u arama görevi verildi. yanına birkaç kişi alarak, akhilleus'un saklanabileceği düşünülen yerleri ziyaret etti. akhilleus, i̇skiri adasında lykomedes'in sarayında saklanıyordu ve genç bir kız kılığındaydı. odisseus, dilenci bir satıcı kılığında saraya girdi ve çeşit çeşit gösterişli kumaş ve elbiseyi ortaya döktü. sarayda bulunan tüm genç kızlar satıcının getirdiği incik boncuk ve elbiselerle ilgilenirken odysseus da kızları inceliyor ve akhilleus acaba içlerinden hangisi diye düşünüyordu. elbiselerin altından çok güzel işlemeli, büyük savaşçılara layık bir kılıç çıktı ve diğer kızlar elbiselerle ilgilenirken, odisseus sanki saraya bir saldırı varmış gibi "silah başına" diye askerleri bağırttı ve saldırı borusu çaldırttı. diğer kızlar odalarına kaçışırken akhilleus refleksle eline kılıcı alınca kimliği ortaya çıktı. odisseus, kral agamemnon'un onu istediğini söylediyse de aşil kabul etmedi. odisseus onu ikna için yalana başvurmak zorunda kaldı. eğer akhilleus savaşa katılırsa orduların komutanı o olacaktı. akhilleus savaşa katıldı ama orduların komutanı olamadı. daha sonra odisseus, kıbrıs kralı kinyras'a da elçi olarak gitti.

truva savaşı'ndan sonra odisseus 

on yıl sürecek olan truva savaşı'nda akha'lı odisseus, savaşçı, ordu komutanı, danışman, elçi ve arabuluculuk gibi görevler üstlendi. savaş süresince evinden on yıl ayrı kaldı. savaş bittikten sonra on yıl daha evine dönemedi, toplam yirmi yıl evinden ayrı kaldı. odisseus'un adı i̇lyada'da hemen her sayfada geçer. odisseus'un truva savaşındaki belki en önemli görevi, akhilleus'u saklandığı yerden bulup getirmesiydi. çünkü kahinler savaşın onsuz kazanılamayacağını söylemişlerdi. odisseus üzerindeki lanet ise ordunun aulis şehrinden uygun rüzgâr bulup aylarca denize açılamaması sırasında gelir. kahin kalkhas'a bu durumun çözümü sorulduğunda ise, kahin şöyle der: "tanrıça artemis kendisine adanmış kutsal dişi geyiği av sırasında öldürdü diye agamemnon'un ordularının açılmasını sağlayacak rüzgârları önlemekteydi. agamemnon bu geyiği donanma toplanırken vakit geçirmek için aulis civarında çıktığı bir avda öldürmüştü. bu yüzden de agamemnon'a kin duymaktaydı. "artemis'in kızgınlığının geçmesi i̇phigenia'nın kurban edilmesine bağlıdır" der. agamemnon kızını kurban etmeye yanaşmadı. günler haftalar geçti ve özellikle menelaos ve odisseus'un ısrarları sonucunda istemeye istemeye kızının kurban edilmesine onay verdi. agamemnon karısı klytaimnestra'ya haber göndererek kızını istetti. güya kızını akhilleus'la nişanlayacaktı. kurban olayından haberi olmayan akhilleus bu hileye katıldı ama sonradan öğrenince olayı engellemeye çok çalıştı. engellemede başarısız olunca da agamemnon'a çok kızdı. kızın kurban edilmesi ve bu işte odisseus'un akhilleus'u kandırması ilk lanettir. odisseus'un üzerindeki ikinci lanet, truva şehrinin ele geçirilemeyeceğinin anlaşılması üzerine, parlak zekasını kullanarak tahta at fikrini ileri sürmesiydi. atın yapımından sonra atın içine ilk girenlerden birisi de o oldu. truva şehri düştükten sonra yakılıp yağmalandı. yağmadan sonra ganimetler paylaşıldı. fakat akhilleus'un yenilmezliğini pekiştiren hephaisthos'un yaptığı güçlü silahlar kimde kalacak diye akha komutanları arasında bir kargaşa yaşandı. hâlbuki thetis, akhilleus'dan sonraki en yaman savaşçı kimse o alsın istemişti. o adam da telemon'un oğlu aias (ajax) idi. ama agamemnon ile menelaos ne yapıp edip bu benzersiz silahları odisseus'a verdiler. daha sonra, akha yiğitleri belli süreler ve serüvenler geçirerek yurtlarına döndüler. i̇çlerinden çoğu öldü, bazıları evlerine dönebildi. sadece odysseus bir türlü evine dönemedi ve bir on yıl daha denizlerde süründü. odisseus'un başına musallat olan bu ikinci laneti bazı mitologlar şöyle yorumlar. ""-truva savaşında odisseus, truva şehrine dehlizlerden gizlice girerek, şehri koruduğu düşünülen athena'nın bizzat büyülediği bir heykeli (palladium) çalarak agamemnon'a sunmuştu. odisseus'un başındaki diğer lânetler; truva savaşı sırasında tezgâh kurarak palamedes'in taşlanarak öldürülmesi ve rhesos'u uyurken atları için katletmesi diğer yaptıklarıdır. ayrıca, poseidon'un oğlu olan dev kiklop polyphemus'un tek gözünü kör etmesi de başlı başına bir lânetti. tüm bu lanetler athena ve poseidon tarafından kendisine türlü belalar şeklinde yollandı. ama sonunda odisseus 20 yılını evinden ayrı geçirdikten sonra lanetler zeus tarafından kaldırıldı ve odysseus sevgili karısına kavuşabildi."

truva savaşına katılmasına sebep olduğu ve oynadığı deli rolünü açık ettiği için odisseus, palamedes'e kin duyuyordu. truva savaşı sırasında odisseus, palamedes'in hayatına son vermek için bir plan yaptı. truva'lı bir tutukluya zorla bir mektup yazdırdı. mektupta palamedes'e teşekkür ediyor ve tutukluluğunun sona ermesi için yolladığı altınları alıp almadığını soruyordu. odisseus tutukluyu öldürdü ve mektubu alarak palamedes'in çadırına gitti. bir miktar altını çadırın içinde toprağa gizlice gömdü. mektubun bulunması ve agamemnon'a götürülmesi işini de tezgâhladı. agamemnon mektubu okur okumaz palamedes'in çadırını arattı. altın bulununca da palamedes vatan haini olarak taşlanarak öldürüldü.

odisseus on iki gemisiyle çok güzel bir havada, uygun bir rüzgârda yurtlarına dönmek üzere denize açıldı. açıldıktan bir süre sonra çıkan kuvvetli bir fırtına odisseus'un gemileriyle agamemnon'un gemilerini ayırdı. odisseus'un filosunda, kendisinden sonraki ikinci komutan olan eurylochus, kıyı kıyı giderlerken ilerideki bir şehri gördü ve şehri yağmalama fikrini ortaya attı. fikir odisseus tarafından kabul edildi ve trakya'daki (bugün bulgaristan'da bir bölge) olan, truvalıların müttefikleri kikon'ların ülkesinde karaya çıktılar. gelen savaşçıları gören halk şehri boşaltarak dağlara kaçtı. herhangi bir koruması, kalesi ve suru bulunmayan i̇smaros (i̇smara, i̇smarus) kentine girip yağmaladılar, yakaladıkları halkını öldürdüler ve yalnız apollon'un rahibi maron'u sağ bıraktılar. ondan on iki küp i̇smaros şarabını armağan olarak aldı. bu şarap çok kuvvetliydi ve suyla sulandırılarak içiliyordu. bu şarap sonraları tek gözlü dev polyphemos'u sarhoş etmeye yarayacaktır. yağma akşam bitince odisseus adamlarına derhal gemilerine binip denize açılmalarını söyledi. adamları ağız birliği ederek yemek yemeğe ve zafer sarhoşluğuyla şarap içmeye başladılar. hepsi sahilde uyuyup kalınca sabaha karşı, toplu olarak dağdan inen kikon halkının saldırısına uğradılar. truva savaşı sırasında truva halkına yardım eden savaşçılarıyla birlikte odisseus'un adamlarına saldırdılar. odisseus acele olarak denize açılmak zorunda kaldı. her gemiden altı kişi kayıp vermiş oldular.

diğer serüvenleri 

 lotus (nilüfer) yiyenlerin adasına gidiş
 kykloplara gidiş
 aiola adası
 yamyamlar
 kirke adası (aiaie adası)
 hades
 sirenler
 skylla ve kharybidis serüvenleri
 kalypso
 alkinoos'un sarayı
 i̇thake'ye dönüş
 penelope testi

kaynakça 
 erhat, azra (1993), mitoloji sözlüğü büyük fikir kitapları dizisi:18, i̇stanbul:remzi kitabevi, (5. baskı, eylül 1993)
 hooke, s.h. (çeviri: alaeddin senel), (1993) ortadoğu mitolojisi, i̇stanbul:i̇mge yayınları.
 kozanoglu, m. tahsin (çev.) (1992) yunan mitolojisi. i̇stanbul:mitologya yayınları: 1, aralık 1992.
 hamilton, edith (çeviri: ülkü tamer)(1994) mitologya, i̇stanbul:varlık yayınları, sayı: 326. 
 grimal, pierre (1997) mitoloji sözlüğü i̇stanbul:sosyal yayınlar,.
 can, şefik (), klasik yunan mitolojisi,  i̇stanbul:i̇nkılâp yayınları
 necatigil, behçet (1995) 100 soruda mitologya.
 meydan larousse ansiklopedisi
 cousteau, sea and legends.
 hayat ansiklopedisi
bluepoint.gen.tr 

odysseia karakterleri
yunan mitolojisinde krallar
yunan mitolojisi kahramanları
teselya mitolojisi
kurgusal yunanlar
korsanlar