Washington, DC

washington, d.c. (), veya türkçeleştirilmiş ismi ile vaşington d.c., kısaca d.c. veya resmî ismiyle kolumbiya bölgesi, amerika birleşik devletleri'nin başkenti. türkçe telaffuzu sebebiyle vaşinton olarak da bilinen şehir ismini, amerika birleşik devletleri'nin ilk başkanı ve kurucu baba olan george washington'dan almıştır. washington, amerikan devrimi'nden sonra bağımsızlığını yeni kazanan amerikalıların hükûmet merkezi olarak kuruldu. beyaz saray, abd kongresi, abd yüksek mahkemesi, dünya ülkelerinin büyükelçilikleri, kabine sekreterlikleri (bakanlıklar) gibi bütün federal kurumlar bu kentte yer alır.

amerika birleşik devletleri'nin başkentinin herhangi bir eyaletin sınırları içinde yer almasının o eyalete çok büyük bir ayrıcalık sağlayacağı düşüncesiyle bu kent district of columbia denilen özel statüde bir bölge olarak kabul edilmiştir. kentin belediye başkanı vardır; ama valisi yoktur. kenti kongrede temsil eden kongre üyesi bulunur; ancak bu kongre üyelerinin oy hakkı bulunmamaktadır. benzer bir şekilde bölgeyi temsil eden senatör bulunmamaktadır. bölge sakinlerinin 1961 yılında anayasa'nın 23'üncü maddesinde yapılan değişikliğine kadar başkan seçimlerinde de oy hakkı bulunmuyordu.

tarih 

nacotchtank olarak bilinen bir algonkin halkının yaşadığı anacostia nehri etrafındaki bölgeye avrupalılar ilk kez 17. yüzyılda geldi. ancak, nacotchtank halkı büyük ölçüde 18. yüzyıl başlarında bölgeden taşındı.

james madison 23 ocak 1788'de yayınlanan "federalist no. 43" kitabında yeni federal hükûmetin bakım ve güvenliğini sağlamak için bir ulusal başkent olması gerektiğini savundu. beş yıl önce, bir grup ücretsiz asker philadelphia'da kongre üyeleri toplantıdayken kongreyi kuşattı. 1783 pennsylvania i̇syanı olarak bilinir, olay ulusal hükûmetin güvenlik ihtiyacı için hiçbir eyalete güvenmemesi gerektiğini vurguladı.

abd anayasası 1. madde 8. bölüme göre bölge (10 mil kareyi aşmayacak) belirli eyaletlerin feragat etmesi ve kongre'nin de kabul etmesi sonucu kurularak abd hükûmetinin merkezi olmuştur." ancak, anayasa başkent için bir konum belirtmemiştir. 1790 uzlaşması olarak bilinen, madison, alexander hamilton, ve thomas jefferson'ın anlaşmalarına göre federal hükûmet güney abd'de yeni ulusal başkent kurulmasına karşılık her eyaletin bağımsızlık savaşından kalan borçlarını ödeyecek.

kuruluş 

9 temmuz 1790'da kongre potomac nehri yakınlarında ulusal başkent kurulma yasası olan residence yasasını geçirdi. tam yeri yasada imzası bulunan başkan george washington tarafından 16 temmuz'da  belirlendi. maryland ve virginia eyaletleri tarafından feragat edilen arazide oluşturulan federal bölgenin ilk şekli her iki tarafta  ve toplam dir.

önceden var olan iki yerleşim bölgeye dahil edildi: 1751'de kurulan georgetown, maryland limanı ve 1749'da kurulan alexandria, virginia şehri. 1791–92 boyunca, andrew ellicott ve benjamin banneker adındaki özgür afrika kökenli amerikalı astronomu da içeren birkaç yardımcısı, federal bölge sınırlarını belirledi ve her mil noktasına, çoğu hala duran, sınır taşları koyuldu.

yeni bir "federal şehir" georgetown'un doğusunda potomac'ın kuzey kıyısına inşa edilmişti. 9 eylül 1791'de başkentin inşaatını denetleyen üç komiser şehrin adını başkan washington'un onuruna verdiler. aynı gün, federal bölge, o zamanlar amerika birleşik devletleri için yaygın olarak kullanılan şiirsel bir isim olan columbia ("columbus" un dişil bir biçimi) olarak adlandırıldı. kongre washington'daki ilk toplantısını 17 kasım 1800'de yaptı.

kongre'den bölgenin ve federal hükûmetin özel denetiminde olan tüm yerlerin resmi olarak nasıl düzenleneceğinin belirtildiği 1801 organic yasası geçti. ayrıca, bölge tüzel kişiliği olmayan iki ilçeye ayrıldı: potomac'ın doğusunda washington ilçesi ve batısında alexandria ilçesi. yasa geçtikten sonra, bölgede yaşayan vatandaşlar artık maryland ya da virginia sakinleri olarak kabul edildi, bu nedenle kongrede kendilerini temsil hakları sona erdi.

1812 savaşı sırasındaki yangın 
24-25 ağustos 1814'te 1812 savaşı sırasında britanya kuvvetleri washington yangını olarak bilinen baskınla başkenti işgal etti. kongre binası, hazine ve beyaz saray yakıldı ve saldırı sırasında tahrip edildi. çoğu hükûmet binaları hızlıca yenilendi; ancak, kongre binası bu sırada büyük ölçüde yapım aşamasındaydı ve 1868 yılına kadar şu andaki görünümüne kavuşamadı.

coğrafya

washington, dc, abd'nin doğu kıyısının orta atlantik bölgesinde yer alır. columbia bölgesi retrosesyonuna göre şehir, 1,590 km² si toprak ve 180 km²si (%10,16) su olmak üzere toplam 1,770 km²dir. bölge kuzeybatıda montgomery county, maryland, doğuda prince george's county, maryland, güney ve batıda ise arlington ve alexandria, virginia ile çevrilidir.

potomac irmağı bölgenin virginia ile olan sınırını oluşturur ve iki büyük kolu vardır: anacostia nehri ve rock creek. tiber creek, bir zamanlar national mall'dan geçen doğal bir suyolu, 1870'li yıllarda yer altına kapatılmıştır. dere ayrıca 1815'ten 1850'lere kadar şehirden anacostia nehrine geçişe izin veren, şu an doldurulmuş washington city canal'ın bir parçasıydı. washington'daki atlantic seaboard düşme hattının yukarısında (kuzeybatı) yer alan chesapeake ve ohio canal georgetown'da başlar ve 19. yüzyıl boyunca potomac nehrinin great falls'unu atlatmak için kullanılırdı.

bölgedeki en yüksek doğal yükselti deniz seviyesinden 125 m yüksekteki yukarı kuzeybatı washington'da bulunan fort reno park'tır. en alçak nokta ise deniz seviyesindeki potomac nehri. washington'un coğrafi merkezi kuzeybatıda 4. ve l caddelerinin kesişiminin yakınlarındadır. bir şehir efsanesinin aksine, washington ıslah edilmiş bir bataklığın üstüne kurulmamıştır, ancak sulak alanlar su boyunca araziyi kaplıyordu.

bölge şehrin toplam alanının yaklaşık %19'u kadar 30.206 km² park alanına sahip, bu abd şehirleri içindeki en yüksek ikinci yüzde. ulusal park hizmeti, abd hükûmetinin sahip olduğu 36.915 km² şehir arazisini idare eder. şehri ikiye bölen bir dere vadisi boyunca 150 km uzanan rock creek park kuzeybatı washington'da bulunan 7.098 km²'lik  bir kentsel ormandır. 1890'da kuruldu, ülkenin dördüncü en eski millî parkıdır. rakun, geyik, baykuş ve çakalları da içeren birçok bitki ve hayvan türleri çeşitliliğine ev sahipliği yapar. diğer ulusal park hizmetleri özellikleri c&o canal national historical park, national mall and memorial parks, theodore roosevelt island, columbia island, fort dupont park, meridian hill park, kenilworth park and aquatic gardens ve anacostia park'ı içerir. dc parklar ve rekreasyon dairesi şehrin 3.6 km² atletizm ve oyun alanlarına, 40 yüzme havuzuna ve 68 rekreasyon merkezine bakar. abd tarım bakanlığı kuzeydoğu washington'da bulunan 1.805 km² abd ulusal arboretumunu işletir.

i̇klim 

washington ilıman dönencealtı iklimi bölgesinde olup (köppen: cfa) dört ayrı mevsim yaşanır. bölge soğuğa dayanıklılık endeksine göre şehir merkezi yakınlarında ılıman iklimi belirten 8a bölgesinin ve şehrin diğer yerlerinde 7b bölgesindedir.

i̇lkbahar ve sonbaharda sıcak, kışın ise yıllık ortalama 39 cm kar yağışı ile serindir. kışın sıcaklıklar aralık ortalarından şubat ortalarına kadar ortalama 3.3 °c civarındadır. yazlar sıcak ve nemlidir. temmuzda günlük ortalama 26.5 °c sıcaklık ve günlük ortalama %66 nispi nem normal bir insanı rahatsız edebilir. yazın sıcaklığın nemle bileşimi sık sık fırtına getirir, bazıları bazen alanda kasırga oluşturur.

kar fırtınaları washington'u ortalama olarak dört ile altı yılda bir etkiler. en şiddetli fırtınalara "nor'easter" denir ve genellikle abd doğu sahilinin büyük bölümünü etkilerler. kasırgalar (ya da kalıntıları) bazen yaz sonu ve sonbahar başında kısmen şehrin iç konumuna doğru ilerler ama washington'a gelene kadar genellikle zayıflar. potomac nehrinde sel, ancak suların yükselmesi, fırtına çıkması ve yüzey akışının bileşimiyle oluşur. georgetown'da büyük maddi hasarlara neden olmasıyla bilinir.

bu zamana kadar en yüksek hava sıcaklığı 20 temmuz 1930'da ve 6 ağustos 1918'de 41 °c olarak kaydedilmiştir. en düşük hava sıcaklığı ise 1899 büyük kar fırtınası sırasında, 11 şubat 1899'da -26 °c olarak kaydedilmiştir. yıl boyunca şehir ortalama hava sıcaklığı 37 gün 32.2 °c veya daha üstü ve 64 gece ise donma noktasında veya onun altındadır.

şehir manzarası 

washington şehri planlı bir şehirdi. günümüzde, bölgenin asıl şehrinden çıkan birçok sokağı ızgara planına göre yapılmıştır.

kentin önemi 
washington, dc kenti bir başkent olması nedeniyle diplomatik ve siyasi açıdan büyük bir önem taşır. dünyaca ünlü smithsonian institution'a bağlı 10 müze ve bir hayvanat bahçesi burada bulunur. smithsonian'dan başka, her yıl çok sayıda ziyaretçi ağırlayan dünyaca ünlü, birçok ücretsiz müze daha vardır. ülkenin en saygın gazetelerinden biri olan washington post bu kenttedir. ayrıca washington d.c afroamerikalıların çoğunlukta olduğu (~%60) bir kenttir.

kent yaşamı 
washington, dc konumu itibarıyla kendi başına çok dar bir alanı kapladığı için, şehir merkezinde çalışanların büyük çoğunluğu sırasıyla virginia, maryland ve batı virginia eyaletlerinde yaşar. günlük araba trafiği olarak new york'tan sonra abd'nin en yoğun olan bölgesi olan capital area'nın merkezi konumundadır. şehre ulaşımı kolaylaştırmak için i-495 ve i-395 yolları şehrin büyük bir kısmını dışarıdan dolaşır.

mimari 

washington mimarisi büyük ölçüde değişiklik gösterir. 2007 yılında amerikan mimarlar enstitüsü'nün "amerika’nın favori mimarlık listesi"ndeki ilk 10 binadan altısı columbia bölgesi'ndedir. bunlar beyaz saray, washington ulusal katedrali, thomas jefferson anıtı, amerikan kongre binası, lincoln anıtı ve vietnam şehitleri anıtı'dır. neoklasik, georgian, gotik ve modern mimarlık stillerinin hepsi bu altı yapıda ve washington'daki birçok önemli yapıda yansıtılmıştır. kayda değer istisnalar eisenhower i̇dari ofis binası gibi fransız i̇kinci i̇mparatorluk stilindeki binalardır.

washington şehir merkezi dışında mimari stiller daha değişiktir. tarihi binalar öncelikle queen anne, châteauesque, richardsonian romanesque, georgian revival, beaux-arts ve bir çeşit victorian stilleri ile tasarlanmıştır. sıra evler özellikle i̇ç savaş'tan sonra gelişen bölgelerde belirgindir ve tipik olarak federalist ve geç victorian tasarımlarıdır. georgetown'un eski taş evi 1765'te inşa edildi. bu şehrin ayakta duran en eski orijinal binasıdır. 1789'da kurulan, georgetown üniversitesi romanesque ve gothic revival mimarisi özelliklerinin karışımını gösterir. ronald reagan building yaklaşık 3.1 milyon kare feet (288,000 m²) alanıyla bölgedeki en geniş binadır.

ulaşım 
washington’da üç hava limanı hizmet vermektedir. dulles havaalanı şehir merkezinden 42 kilometre uzaklıktadır ve şehre ulaşmanız 45 dk. alır. 
baltimore - washington uluslararası havaalanı’ndan da yaklaşık aynı zamanı gerektirir. 
şehire en yakın olan ronald raegan havaalanı’ndan 15 dakikada şehir merkezine ulaşabilirsiniz. tüm limanlarda özel otobüs servisi mevcuttur. diğer bir alternatif ise uçaktan iner inmez araba kiralamaktır. şehir içinde ise metrorail metro sistemi kullanmak en iyi seçimidir.

kültür

görülecek yerler

national mall, washington şehir merkezinde lincoln anıtı ve united states capitol arasındaki büyük ve açık bir parktır. önemi göz önüne alındığında, alışveriş merkezi genellikle siyasi protestolar, konserler, festivaller ve başkanlık açılışları yeridir. washington anıtı ve jefferson i̇skelesi, beyaz saray'ın güneyinde, alışveriş merkezinin merkezine yakındır. 
alışveriş merkezinde ayrıca lincoln memorial reflecting pool'un doğu ucunda ulusal i̇kinci dünya savaşı anıtı ve kore savaşı gazileri anıtı vardır.
alışveriş merkezinin hemen güneyinde, gelgit havzası sıra sıra japon kiraz ağaçlarına sahiptir. franklin delano roosevelt anıtı, george mason anıtı, jefferson anıtı, martin luther king jr. anıtı ve columbia bölgesi savaş anıtı gelgit havzası çevresindedir.

ulusal arşivler, bağımsızlık bildirgesi, anayasa ve haklar bildirgesi dahil olmak üzere amerikan tarihi için önemli olan binlerce belgeyi barındırır. capitol hill'deki üç binada yer alan library of congress, 147 milyondan fazla kitap, el yazması ve diğer materyalden oluşan koleksiyonuyla dünyanın en büyük kütüphane kompleksidir. amerika birleşik devletleri yüce mahkemesi binası 1935'te tamamlandı; ondan önce mahkeme celseleri, capitol'ün eski senato meclisi'nde  yapıldı.

müzeler

smithsonian institute: bir müze değil, 14 müzeyi toplayan kapsamlı bir enstitüdür. bu müzeӏerin 13 tane washington'da, bir tanesi de new york'ta yer aӏır. enstitü, müzelerde sadece yüzde biri sergilenen, 75 milyonun üzerinde sanat ve bilim eseri vardır. bütün müzelere giriş ücretsizdir.

smithsonian enstitüsü, 1846'da kongre tarafından yetkilendirilmiş ve ülkenin washington dc'deki resmi müze ve galerilerinin çoğunun bakımını yapan bir eğitim vakfıdır. abd hükûmeti smithsonian'ı kısmen finanse eder ve koleksiyonları halka ücretsiz olarak açıktır. smithsonian'ın konumları 2013'te toplam 30 milyon ziyarete ulaştı. en çok ziyaret edilen müze national mall'daki ulusal doğa tarihi müzesi'dir. alışveriş merkezindeki diğer smithsonian institution müzeleri ve galerileri şunlardır: ulusal hava ve uzay müzesi; ulusal afrika sanatı müzesi; ulusal amerikan tarihi müzesi; amerikan kızılderili ulusal müzesi; asya sanatı ve kültürüne odaklanan sackler ve freer galerileri; hirshhorn müzesi ve heykel bahçesi; sanatlar ve endüstriler binası; s. dillon ripley merkezi; ve kurumun genel merkezi olarak hizmet veren smithsonian kurum binası ("kale" olarak da bilinir).
smithsonian amerikan sanat müzesi ve ulusal portre galerisi, washington'un çin mahallesi yakınlarındaki eski patent ofisi binası'nda yer alır. 
renwick galerisi resmi olarak smithsonian amerikan sanat müzesi'nin bir parçasıdır ancak beyaz saray'ın yakınında ayrı bir binadadır. diğer smithsonian müzeleri ve galerileri şunlardır: güneydoğu washington'daki anacostia toplum müzesi; union station yakınlarındaki ulusal posta müzesi; ve woodley park'taki ulusal hayvanat bahçesi.

ulusal sanat galerisi, capitol yakınlarındaki national mall'dadır ve amerikan ve avrupa sanat eserlerine sahiptir. abd hükûmeti galerinin ve koleksiyonlarının sahibidir. ancak, smithsonian enstitüsü'nün parçası değillerdir.

judiciary meydanı yakınlarındaki eski emeklilik binasındaki ulusal yapı müzesi kongre tarafından kiralanmıştır ve burada mimari, kentsel planlama ve tasarım üzerine sergiler yapılır.

amerika birleşik devletleri botanik bahçesi, abd kongresi tarafından işletilen ve halka açık bir botanik bahçesi ve müzedir.

columbia bölgesi'nde, dupont circle'daki sanatta kadınlar ulusal müzesi ve amerika birleşik devletleri'ndeki ilk modern sanat müzesi olan phillips koleksiyonu gibi büyük koleksiyonları ve halka açık sergilerin olduğu birçok özel sanat müzesi vardır. washington'daki diğer özel müzeler arasında newseum, o sokak müzesi, uluslararası casus müzesi, national geographic society müzesi ve i̇ncil müzesi yer alır. national mall yakınındaki birleşik devletler soykırım anıt müzesi’nde soykırım ile ilgili sergiler, belgeler ve eserler bulunur.

spor

washington tüm büyük profesyonel erkek sporlarından takımı olan 12 abd şehrinden biri ve bir büyük profesyonel kadın takımı da vardır. washington wizards (ulusal basketbol birliği), washington capitals (ulusal hokey ligi) ve washington mystics (kadınlar ulusal basketbol birliği) chinatown'daki verizon center'da oynar. 2008'de güneydoğu dc'de açılan nationals park'ta ise washington nationals'a (beyzbol birinci ligi) bulunur. dc united (birinci futbol ligi) rfk stadyumu'nda oynar. washington redskins (ulusal amerikan futbolu ligi) landover, maryland'daki fedexfield'da oynar.

bugünkü dc takımlarının toplamda 10 profesyonel lig şampiyonluğu vardır:

washington redskins 5 , d.c. united 4  ve washington wizards (o zamanki washington bullets) 1 şampiyonluk kazanmıştır.

washington'daki diğer profesyonel ve yarı profesyonel takımlar: washington kastles (world teamtennis); washington d.c. slayers (abd ragbi ligi); baltimore washington eagles (abd avustralya futbolu ligi); d.c. divas (bağımsız kadınlar futbol ligi); ve potomac athletic club rfc (ragbi süper ligi). rock creek park'taki william h.g. fitzgerald tenis merkezi citi open'a ev sahipliği yapar. washington ayrıca iki büyük maraton yarışına ev sahipliği yapar: her sonbahar yapılan deniz piyadeleri maratonu ve ilkbaharda yapılan rock 'n' roll abd maratonu. deniz piyadeleri maratonu 1976'da başladı ve bazen katılımcılara ödül vermeyen en geniş katılımcı maraton olduğu için "halkın maratonu" olarak da adlandırılır.

bölgenin dört ncaa division i takımı var, american eagles, george washington colonials, georgetown hoyas ve howard bison and lady bison. georgetown hoyas erkek basketbol takımı en çok dikkate değer olandır ve maçlarını verizon center'da oynar. 2008'den 2012'ye kadar, bölge rfk stadyumunda military bowl olarak adlandırılan yıllık kolej futbolu bowl game'e ev sahipliği yaptı. dc bölgesi bir bölgesel spor televizyon şebekesine ev sahipliği yapar, bethesda, maryland merkezli comcast sportsnet (csn).

kardeş şehirler 
washington, dc'nin on üç resmi kardeş şehir anlaşması vardır. listedeki şehirlerden george washington'un atalarının evini bulunduran washington kasabasını içeren sunderland dışındakiler başkenttir. paris ve roma tek kardeş şehir politikalarından dolayı "partner şehir"dir.

eğitim

columbia devlet okulları bölgesi (ing:district of columbia public schools) (dcps), şehrin 123 devlet okulunu işletir.
dcps'deki öğrenci sayısı 2009 yılına kadar 39 yıl boyunca istikrarlı bir şekilde azaldı. 2010–11 öğretim yılında 46,191 öğrenci devlet okulu sistemine kaydoldu. 
dcps, hem altyapı hem de öğrenci başarısı açısından ülkedeki en yüksek maliyetli ancak en düşük performanslı okul sistemlerinden birine sahiptir. belediye başkanı adrian fenty'nin yönetimi, okulları kapatarak, öğretmenleri değiştirerek, müdürleri işten çıkararak ve müfredat geliştirmeye yardımcı olması için özel eğitim firmalarını kullanarak sistemde kapsamlı değişiklikler yaptı.

columbia eyaleti kamu sözleşmeli okul kurulu, (ing:district of columbia public charter school board) şehirdeki 52 kamu sözleşmeli okulunu denetler. geleneksel devlet okulu sistemiyle ilgili algılanan sorunlar nedeniyle, devlet özel okul okullarına kayıt 2007 yılına kadar düzenli şekilde arttı. 2010 yılı itibarıyla, d.c., özel (ing:charter) okullarının toplam kaydı, önceki yıla göre %9'luk bir artışla yaklaşık 32,000'dir. 
bölgede aynı zamanda 2008 yılında yaklaşık 18,000 öğrencinin kaydolduğu 92 özel okula vardır. columbia bölgesi halk kütüphanesi, simge yapı martin luther king jr. memorial kütüphanesi dahil olmak üzere 25 mahallede faaliyet gösterir.

özel üniversiteler arasında amerikan üniversitesi (au), amerika katolik üniversitesi (cua), gallaudet üniversitesi, george washington üniversitesi (gw), georgetown üniversitesi (gu), howard üniversitesi (hu), johns hopkins üniversitesi paul h. nitze i̇leri uluslararası çalışmalar okulu (sais) ve trinity washington üniversitesi yer alır. başkentteki en eski sanat okulu olan corcoran sanat ve tasarım koleji, 2014 yılında george washington üniversitesi'ne bağlandı ve halen burası sanat koleji olarak hizmet vermektedir.

university of the district of columbia (udc), lisans ve lisansüstü eğitim veren bir kamu arazi hibe üniversitesi'dir. d.c. sakinleri, ülkedeki herhangi bir devlet üniversitesinde öğrenim ücretini dengelemek için yılda 10,000 $ 'a kadar hibe almaya hak kazanabilirler.

bölge, washington hastane merkezi ve ulusal çocuk tıp merkezi gibi tıbbi araştırma kurumlarının yanı sıra bethesda, maryland'deki ulusal sağlık enstitüleri ile tanınır. buna ek olarak, şehirde üç tıp fakültesi ve george washington, georgetown ve howard üniversitelerindeki ilgili eğitim hastaneleri vardır.

ayrıca bakınız 
 washington, dc belediye başkanları listesi

kaynakça

dış bağlantılar 
 washington, dc resmi web sayfası

 
kuzey amerika'daki başkentler
temsil edilmeyen milletler ve halklar organizasyonu üyeleri
planlı başkentler
1790'da kurulan yerleşim birimleri
potomac nehri kıyısındaki yerleşim birimleri
güney amerika birleşik devletleri
1790'da kurulan bölgeler ve ülkeler
amerika birleşik devletleri'nin idari bölümleri
washington metropolitan alanı
başkent bölgeleri