Moskova

moskova (rusça: москва / moskva), rusya'nın başkenti ve en kalabalık şehridir. şehir merkezinde 10.406.578'lik nüfusa sahiptir. banliyöler de eklendiğinde 18 milyona yaklaşan bir nüfusa ev sahipliği yapmaktadır.

moskova doğu avrupa'nın önemli bir politik, ekonomik, kültürel ve bilim merkezidir. topraklarının tamamı avrupa'da yer alan en büyük şehirdir, i̇stanbul'un ardından avrupa'nın 2. en büyük şehridir  ayrıca dünya'nın en büyük 18. kentsel alanına sahiptir. forbes'in 2013 yılı araştırmasına göre moskova dünya'nın en pahalı 9. şehri seçilmiştir. aynı zamanda dünya'nın sayılı büyük kentsel ekonomisine sahip olan moskova, "global şehir" kabul edilir. turizm konusunda dünya çapında en hızlı büyüyen şehirler arasında yer alan moskova, aynı zamanda yer yüzündeki en kuzeyde yer alan metropol unvanına sahiptir. avrupa'nın en uzun tek başına duran yapısı olan ostankino kulesi'ne, yine avrupa'nın en yüksek gökdeleni unvanına sahip federation tower'a ev sahipliği yapar. 1 temmuz 2012'deki bölgesel genişlemenin ardından yüzölçümü 2 kat artmış olup, 233.000 kişi ise nüfusa eklenmiştir. avrupa rusya'sında yer alan şehir, moskova nehri'nin üzerinde yer alır. denize kıyısı olmayan en büyük şehirdir. şehir aralarında aziz vasil katedrali'nin de bulunduğu birçok tarihi bina ile zengin bir mimariye sahiptir. kapladığı alanın %40'ını ormanlar ve yeşil alanlar oluşturması, moskova'yı dünya'nın en yeşil şehirlerinden biri yapar. şehir sırasıyla moskova knezliği, rusya çarlığı, rus i̇mparatorluğu, sovyetler birliği ve son olarak şu anki rusya devletine başkentlik yapmıştır. moskova rus kültürünün merkezi konumundadır ve içerisinde barındırdığı birçok müze, tiyatro ve akademik kurumlardan dolayı sayısız bilim insanı ve sanatçıya ev sahipliği yapar.

rusya hükümeti'nin merkezidir. şu anda rusya devlet başkanı'nın çalışma yeri olan moskova kremlini de şehirdeki önemli yapılardan biridir. moskova kremlini orta çağ kalesi olarak inşa edilmiştir. kremlin ile birlikte kızıl meydan da dünya mirası listesine giren yerlerdendir. rus parlamentosu'nun iki birimi (devlet duması ve federasyon konseyi) de moskova'da bulunmaktadır.

şehir yaygın bir transit ulaşım ağına sahiptir. 4 uluslararası havaalanı, 9 demiryolu istasyonu, sayısız tramvay, monorail sistemi ve en önemlisi dünya'nın en derin yer altı hızlı taşıma sistemine sahip olan moskova metrosu metropolün yaşamında önemli bir yere sahiptir. ayrıca moskova metrosu zengin mimarisi ve 200'ü aşkın istasyonu ile şehrin simgesel noktalarından biri haline gelmiştir.

rusya'nın iki federe şehrinden biridir. 1917 ekim devrimi'nden sonra mart 1918'de başkent olmuştur. moskova nehri'nin içinden geçtiği bu şehir dünya'nın en yoğun işleyen metro sistemine sahiptir. 1980 yaz olimpiyatlarına ev sahipliği yapmıştır. moskova'da yaşayan milyarder sayısı diğer dünya şehirlerden fazladır, bu da en çok milyarderin yaşadığı şehir unvanını getirmiştir. 2007 yılı istatistiklerine göre dünyanın en pahalı şehirleri listesinde 1. sıraya yerleşmiştir. ayrıca eurovision 2009'a ev sahipliği yapmıştır. kızıl meydan, lenin mozolesi, tarih müzesi, bolşoy tiyatrosu şehirdeki önemli mekanlardır.

moskova'nın çeşitli lakapları vardır ve bunların çoğu şehrin büyüklüğüne veya rus ulusu için önemine atıfta bulunur. üçüncü roma (третий рим), beyaz taşlı (белокаменная), i̇lk taç (первопрестольная) ve kahraman şehir (город-герой). moskovalı için kullanılan demonim erkekler için "москвич" (moskviç) kadınlar için ise "москвичка" (moskviçka). i̇ngilizceye muscovite olarak geçmiştir.

coğrafya

coğrafi konum 

moskova  rusya’nın avrupa merkezinde,  oka ve  volga nehirleri arası, smolensk-moskova sırtları (batıda),  moskvoretsko-okskaya ovasında (doğuda), meşçyora çukureli (güney-batıda) kavşağında bulunur. şehir alanı 2006 yılının verilere göre 1081 km², bu da rusya federasyonu'nda şehri en küçük yapar. ana bölümü (877 km ²) çevre otoyolunda iken, diğeri 204 km² - çevre otoyolun dışında.
ortalama rakımı 156 metredir. arazinin en yüksek noktası teplostanskaya yükseltisinde (rusça: теплостанская возвышенность) bulunur ve 255 m rakıma sahiptir..

i̇klim 

moskova ılımlı kara iklimi altında, güçlü don ve yıkıcı sıcaklıklar oldukça seyrek, ancak normdan uzaklaşma sıkça görülür. meteoroloji istasyonu verilere göre yıllın en soğuk ayı ocak (ortalama sıcaklık −7,5 °c'dir, ayrıca kış sezonunda hava sıcaklığın artma eğilimi gözlenmektedir.), soğuk dalgaların zamanında hava sıcaklığı -20 °c'ye düşebilir. en sıcak ayı temmuz (ortalama sıcaklık +18,4 °c). yaz boyunca ortalama 5-7 gün +30 °c ve daha yüksek geçer. 130 yıllık dizi gözlemde en yüksek hava sıcaklığı 2010 yılında +38,2 °c, en düşük 1940 yılının ocak ayında -42,2 °c olarak kaydedilmiştir. yıl boyu moskova ve çevresindeki bölgeler 600-800 mm (2008 yılı-869 mm) yağış alır. moskova'nın kendine has havasının özelliklerinden en önemlisi hava akımının şehrin merkezine akarken beraberinde yağışlar ve yakıcı sıcaklık getirmesidir.

 yıllık sıcaklık ortalaması: +5,4 °c (2007 ve 2008 yıllarında +7 °c'yi aşmaktaydı.)
 yıllık rüzgâr hızı ortalaması: 2,3 m/s
 yıllık havadaki nem ortalaması: 76 %
 yıllık güneş işığı alınan süre ortalaması: 1731 saat (2007 yılında 2000 saat üzerinde gözlemlenmiştir.) (güneş ışığı alınan sürede kış aylarında azalma, ilkbahar ve yaz aylarında artma eğilimi gözlenmektedir.)

yıllarına göre sıcaklığın mutlak minimumların büyük çoğunluğu xix veya xx yüzyıllarında kayda geçerken, xxi. yüzyılın başlangıcında ise 4 mutlak maksimum sıcaklığı görülmüştür.

tarih 

moskova'nın kuruluşuna ait ilk bilgilere i̇lk vakayiname (ипатьевская летопись) ile ulaşılabilir. bu kronikte yuri dolgoruki'nin 1147 yılında moskova'da arkadaşları ile buluştuğu yazılmıştır. bu yüzden yuri dolgoruki moskova'nın kurucusu olarak kabul edilir. fakat arkeolojik kazılarda bulunan eski para ve eşyalar şehrin tarihinin 1000 yılı bulduğunu kanıtlar. kremlin bölgesinde yapılan arkeolojik kazılarda ise 11. yy da orada sur ve hendekle korunan bir yerleşimin var olduğu keşfedilmiştir. diğer eski buluntular ise iki slav kabilesinin burada yaşamış olduğunu doğrulamıştır.

kent içinden geçen nehirle adlandırılmıştır. kentin adı ile ilgili bazı kuramlar bulunmaktadır fakat adının kökeni tam olarak bilinmemektedir.

çarlık döneminin başkenti st.petersburg'ta batı tarzı mimari görülürken, moskova daha çok rus kültürünün özelliklerine sahiptir.

moskova, 1917 ekim sosyalist devrimi'nden sonra 12 mart 1918'de rusya sovyet federatif sosyalist cumhuriyeti'nin ve sscb'nin başkenti oldu.

ekonomi 
moskova, avrupa'nın en büyük belediye ekonomilerinden birine sahiptir ve rusya'nın gayri safi yurtiçi hasılasının (gsyi̇h) beşte birinden fazlasını oluşturmaktadır. 2021 itibarıyla, moskova'nın gayri safi bölgesel hasıla'sı neredeyse 332 milyar abd doları'na ulaştı. moskova bölgesi'nin gmp'si ₽31,3 trilyon veya yaklaşık 425 milyar abd dolarıydı.

şehirdeki ortalama brüt aylık ücret ₽123.688 ( 2.000 abd doları ), bu da ulusal ortalamanın yaklaşık iki katı olan ₽66.572'nin ( 1.000 abd doları ) ve rusya'nın federal konuları arasında en yükseklerinden biri.

moskova, dünyadaki herhangi bir şehrin üçüncü en yüksek milyarder sayısına ev sahipliği yapıyor ve avrupa'daki herhangi bir şehrin en fazla milyardere sahip şehri. rusya'nın finans merkezi ve ülkenin en büyük bankalarına ve petrol devi rosneft gibi en büyük şirketlerinin çoğuna ev sahipliği yapıyor . moskova, rusya'daki perakende satışların %17'sini ve ülkedeki tüm inşaat faaliyetlerinin %13'ünü gerçekleştiriyor. 1998 rusya ekonomik krizinden bu yana, moskova'daki iş sektörleri üstel büyüme oranları gösterdi. son yıllarda birçok yeni iş merkezi ve ofis binası inşa edildi, ancak moskova'da hala ofis alanı sıkıntısı yaşanıyor. sonuç olarak, birçok eski sanayi ve araştırma tesisi, ofis kullanımına uygun hale getirilecek şekilde yeniden inşa ediliyor. genel olarak, ekonomik istikrar son yıllarda iyileşmiştir; yine de, suç ve yolsuzluk iş gelişimini hâlâ engellemektedir.

sanayi 
moskova'daki başlıca endüstriler kimya, metalurji, gıda, tekstil, mobilya, enerji üretimi, yazılım geliştirme ve makine endüstrilerini içermektedir.

mil moskova helikopter fabrikası, dünyanın önde gelen askeri ve sivil helikopter üreticilerinden biridir. khrunichev devlet araştırma ve üretim uzay merkezi, mir, salyut ve iss uzay istasyonları için modüller, proton fırlatma araçları ve askeri icbm'ler dahil olmak üzere çeşitli uzay ekipmanı üretiyor. sukhoi, ilyushin, mikoyan, tupolev ve yakovlev uçak tasarım büroları da moskova'da bulunuyor. roket motorlarını üreten npo energomashrus ve amerikan uzay programlarının yanı sıra i̇kinci dünya savaşı sırasında savaş uçakları inşa eden ancak uzay yarışından bu yana uzay sondalarına geçiş yapan lavochkin tasarım bürosu, moskova oblastı'nda büyük ölçüde moskova tarafından çevrelenmiş bağımsız bir şehir olan yakındaki khimki'de bulunuyor. yanları. zil ve azlk otomobil fabrikaları ile voitovich raylı araç fabrikası moskova'da ve metrovagonmash metro vagon fabrikası şehir sınırlarının hemen dışında bulunuyor. poljot moskova saat fabrikası, rusya'da ve yurt dışında iyi bilinen askeri, profesyonel ve spor saatleri üretiyor.yuri gagarin uzaya yaptığı yolculukta bu fabrika tarafından üretilen "shturmanskie" kullandı.

electrozavod fabrikası, rusya'daki ilk trafo fabrikasıydı. kristall içki fabrikası  "stolichnaya" da dahil olmak üzere votka türleri üreten rusya'daki en eski içki fabrikasıdır ve şaraplar, moskova interrepublican vinery de dahil olmak üzere moskova şarap fabrikalarında üretilir. moskova mücevher fabrikası  ve jewellerprom  rusya'daki mücevher üreticileridir; jewellerprom, 2. dünya savaşı sırasında sovyetler birliği'nin kızıl ordusu'na yardım edenlere verilen özel zafer nişanı'nı üretirdi.

zelenograd'da ruselectronics şirketleri de dahil olmak üzere mikroelektronik endüstrilerinin yanı sıra moskova şehrinin hemen dışında bulunan başka endüstriler de var.

dünyanın en büyük doğal gaz üreticisi ve en büyük rus şirketi olan gazprom'un moskova'da da merkez ofisi ve diğer petrol, gaz ve elektrik şirketleri bulunuyor.

moskova, aralarında 1c, abbyy, beeline, kaspersky lab, vk, megafon, mts, rambler&co, rostelecom, yandex ve yota'nın da bulunduğu birçok telekomünikasyon ve teknoloji şirketinin genel merkezine ev sahipliği yapıyor.

şehrin ekolojik durumunu iyileştirmek için bazı endüstriler şehir dışına taşınıyor.

yaşam maliyeti 
sovyet döneminde, daireler hükümet tarafından kişi başına metrekare normuna göre insanlara ödünç veriliyordu (halkın sanatçıları, kahramanları ve önde gelen bilim adamları da dahil olmak üzere bazı gruplar, onurlarına göre ikramiye alıyordu). dairelerin özel mülkiyeti, insanların yaşadıkları yerlerin mülkiyet haklarını güvence altına almalarına izin verilen 1990'lara kadar sınırlıydı. sovyet döneminden bu yana mülk sahipleri, yaşam alanı başına kişi bazında sabit bir meblağ olan konutları için hizmet bedeli ödemek zorunda kaldılar.

moskova'da emlak fiyatları yükselmeye devam ediyor. bugün, şehrin varoşlarında metrekare başına ortalama 4.000 abd doları (164  veya prestijli bir bölgede metrekare başına 6.500-8.000 abd doları ödenmesi beklenebilir). bir dairenin fiyatı bazen metrekare başına 40.000 abd dolarını aşabilir. tek yatak odalı bir daire kiralamak aylık yaklaşık 1.200 abd doları ve moskova'nın merkezinde bir stüdyo kiralamak aylık yaklaşık 1.000 abd doları tutarındadır.

tipik bir tek yatak odalı daire yaklaşık otuz metrekaredir, tipik bir iki yatak odalı daire kırk beş metrekaredir ve tipik bir üç yatak odalı daire yetmiş metrekaredir. birçoğu, özellikle de bir aile başlangıçta sovyet döneminde devlet tarafından verilen iki odalı bir dairede yaşıyorsa, dairelerinden taşınamıyor. bazı şehir sakinleri, şehir dışındaki kulübelerde (kır evleri) kalırken dairelerini kiralayarak yaşam maliyetiyle baş etmeye çalıştı.

2006'da mercer i̇nsan kaynakları danışmanlığı, istikrarlı rus rublesi ve şehir içinde artan konut fiyatları nedeniyle, moskova'yı uzun yıllardır kazanan tokyo'nun önünde, gurbetçi çalışanlar için dünyanın en pahalı şehri seçti. moskova, anketin 2007 baskısında ve 2008 baskısında da birinci sırada yer aldı. ancak tokyo, dünyanın en pahalı şehri olarak moskova'yı geçerek moskova'yı ikinci sıradaki osaka'nın ardından üçüncü sıraya yerleştirdi.

2008 yılında moskova, üst üste üçüncü kez en pahalı şehirler listesinde birinci sırada yer aldı.

2014 yılında forbes'e göre moskova, dünyanın en pahalı 9. şehri oldu. forbes, bir yıl önce moskova'yı en pahalı 2. şehir olarak sıralamıştı.

2019'da economist intelligence unit'in dünya çapında yaşam maliyeti araştırması, moskova'yı yılda iki kez düzenlenen en pahalı 133 şehir sıralamasında 102. sıraya yerleştirdi. eca international'ın yaşam maliyeti 2019 araştırması, moskova'yı dünya çapında 482 lokasyon arasında 120. sıraya yerleştirdi.

resmi sembolleri

yönetim

i̇dari yapılanma

demografi

nüfus yapısı 
2010 yılında yapılan nüfus sayımına göre moskova'nın nüfusu 11.503.501 kişidir. 2002 yılında yapılan nüfus sayımında şehrin nüfusunun 10.382.754 olarak sayılmıştır. 
2010 tarihli nüfus sayımına göre moskova'nın etnik yapısı şöyledir:
 ruslar: 9.930.410 (%91,65)
 ukraynalılar: 154.104 (%1,42)
 tatarlar: 149.043 (%1,38)
 ermeniler: 106.466 (%0,98)
 azeriler: 57.123 (%0,5)
 yahudiler: 53.142 (%0,49)
 beyaz rusyalılar: 39.225 (%0,4)
 gürcüler: 38.934 (%0,4)
 özbekler: 35.595 (%0,3)
 tacikler: 27.280 (%0,2)
 moldovalılar: 21.699 (%0,2)
 mordvinler: 17.095 (%0,2)
 çeçenler: 14.524 (%0,1)
 çuvaşlar: 14.313 (%0,1)
 osetler: 11.311 (%0,1)
 diğer etnik gruplar: 164.825 (%1,6)
 668.409 kişi etnik grubunu belirtmemiştir.

halk hizmetleri

eğitim ve bilim 
moskova rusya'nın önemli kültür merkezlerden, ülkenin ilk yükseköğretim kurulunun (slav-yunan-latin akademisi) kurulması itibarıyla, şehirde önemli ölçüde öğretim kurumları artar. günümüzde şehirde 124 yükseköğretim kurulu faaliyette, bunların arasında rusya'nın en eski ve en çok tanınan moskova devlet üniversitesi, lomonosov inisiyatifine göre 1755 yılında kurulmuştur.

moskova'da birçok eğitim kurumu faaliyettedir. lise, gymnasium, yatılı okullar dahil olmak üzere 1800'den fazla öğretim kurumu, 400'e yakın kütüphane, bunların yanında rusya'nın en eski halk kitaplığı mdü bilimsel kütüphanesi ve ülkenin en büyük kitap deposu rusya devlet (lenin) kütüphanesi bulunmaktadır.

ulaşım 

moskova'da ulaşım metroyla sağlanabilmektedir.

uluslararası ilişkiler

kardeş kentler 
moskova'nın 31 tane kardeş şehri vardır.

amerika
 
 
asya
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

avrupa

i̇şbirliği anlaşması yapılan şehirler

ayrıca bakınız

kaynakça

dış bağlantılar