Bursa

bursa ( prussa, ), türkiye'de bursa ilinin merkezi olan şehirdir.

ekonomik açıdan türkiye'nin en gelişmiş kentlerinden biri olan bursa doğal ve tarihsel zenginlikleriyle de önem taşır. bursa'da en çok osmanlı i̇mparatorluğu'nun kuruluş dönemine ait tarihi eserlerin bulunmasının sebebi ise, bursa'nın osmanlı devletinin ilk başkenti olmasıdır. bursa alışveriş merkezleri, parkları, müzeleri ve çarşısıyla bölgede öne çıkar. ayrıca bursa marmara bölgesinin i̇stanbul'dan sonra gelen ikinci büyük şehridir. türkiye'nin en önemli birkaç sanayi kentinden biridir. şehir i̇stanbul'dan sonra en büyük ikinci ihracatı gerçekleştirmektedir. şehrin futbol takımı bursaspor 2009-10 sezonunda süper lig şampiyonudur.

bursa, sanayi istatistiklerine göre türkiye'nin en büyük sanayi kenti ve otomotiv üretim merkezidir. cnn international tarafından türkiye'nin detroit'i yakıştırması yapılmıştır. tofaş-fiat, renault, peugeot, karsan, togg, bosch, cobra güleryüz ve akia otobüs fabrikaları bursa'da bulunmaktadır. aynı zamanda binek ve ticari araçların yan sanayi ve yedek parça fabrikalarının büyük kısmı bursa'dadır. bursa'nın otomotiv sanayisi bakımından türkiye tarihinde bıraktığı izler dolayısıyla tofaş tarafından şehir merkezine yapılan tofaş anadolu arabaları müzesi de kentin simgelerinden biri haline gelmiştir.

tarihçe 

bursa'da şimdilik bilinen en eski arkeolojik kalıntılar yenişehir yakınlarındaki menteşe höyüğü ve orhangazi yakınlarındaki ilıpınar'dan bilinmektedir. bu arkeolojik buluntu yerlerinin en eski tabakaları yaklaşık 7 bin yıllıktır. bu tabakalardaki kültür, çanak çömleğin gelişmiş olarak ortaya çıktığı, mimarinin dörtgen planlı, bol miktarda ahşap destekli kerpiç kullanılarak inşa edilmiş yapılardan oluştuğu tabakalardır. bursa'da david french, mehmet özdoğan ve jacop roodenberg'in arkeoloji ile ilgili çalışmaları tarih öncesiyle ilgili pek çok yeni bilgi ortaya koymuştur. 

bursa ve civarında mö 4000'li yıllardan itibaren çeşitli yerleşimlerin olduğu saptanmıştır; fakat yöreye ait kesin bilgiler mö 700'lere dayanmaktadır. homeros, bölgeden mysia olarak söz etmektedir. günümüzde bursa yöresinde mysia yerleşmelerini anımsatan iki köy bulunmaktadır: misi (gümüştepe) ve misebolu. ayrıca prof. dr. semavi eyice, belgesel yönetmeni tekin gün yaptığı yüzey çalışmaları sırasında kentin 14 km batısında, çayırköyü’nün 1 km güneybatısındaki “çayırköy höyüğü’nün” boyutları da demirtaş höyüğü ile aynıdır. burada bulunan seramik parçalarında gri, kırmızı, kahverengi ve siyah renkler hakimdir. bulunan seramik parçalarının önemli kısmı elde yapılmış, çok azı ise çarkta yapılmıştır. höyüğün en eski buluntusu mö. 2700-2500 yılına erken bronz çağı'na  işaret etmektedir.

bursa, 1204-1261 yılları arasında i̇znik'e bağlıdır, genelde kale içinde kalmış, fazla büyüyememiştir.

osmanlı dönemi 

anadolu selçuklu devleti'nin zayıflayıp dağılmaya başlamasıyla kurulan anadolu beylikleri içinde zamanla gelişen osmanlı beyliği, çevredeki tekfurların arazilerini de alarak güçlenmiştir. bursa, 1307 yılında osman bey tarafından kuşatılmış, uzun süren kuşatmadan sonra 6 nisan 1326'da osman bey'in oğlu orhan bey tarafından alınmıştır. 1335 yılında başkent bursa'ya taşınmış ve kentte büyük imar hareketleri yaşanmıştır.

osmanlılar bursa'yı aldıklarında kent sadece hisar içinden ibaretken, orhan gazi şehri hisarın dışına çıkararak orhan gazi külliyesini kurdurtmuştur. surlar dışında mevcut yerleşmeye yakın, hakim noktalarda cami, hamam, imarethane, darüşşifa, medrese gibi kamu yapıları inşa edilerek bu külliyelerin çevrelerinde konut alanları yaratılmış ve böylece bir yerleşme geleneği başlamıştır. başkent, 1363 yılında (i. murad hüdavendigâr döneminde) edirne'ye taşınmıştır. fatih sultan mehmed'in i̇stanbul'u fethetmesinden sonra ise bursa'nın faal rolü son bulmuş ve yönetim merkezi niteliğini kaybetmiştir.

bursa'da osmanlı devleti hakimiyetinde, 1922 yılına kadar, müslüman, rum, ermeni ve yahudiler birlikte yaşamışlardır.

tanzimat sonrası dönemde hüdavendigâr vilayeti merkezliği yapan bursa'ya 1900'lü yılların başında biga (merkezi çanakkale), bilecik, kütahya, karesi (balıkesir), karahisar (afyon) sancakları bağlı bulunmaktaydı.

millî mücadele dönemlerinde çeşitli ayaklanmaların yaşandığı bursa, 8 temmuz 1920 de yunanlarca işgal edilmiş; başkomutanlık meydan muharebesi'nden sonra 11 eylül 1922'de türk birliklerince geri alınmıştır.

cumhuriyet dönemi 
bursa, 1987 yılında çıkarılan 3391 sayılı kanun ile büyükşehir unvanı kazandı. başlangıçta üç ilçe (nilüfer, osmangazi ve yıldırım) bursa büyükşehir belediyesi'nin sınırlarına dahil edildi. 2004 yılında çıkarılan 5216 sayılı kanun ile büyükşehir belediyesinin sınırları valilik binası merkez kabul edilerek yarıçapı 30 kilometre olan dairenin sınırlarına genişletildi. bu sınırlar içinde kalan 7 ilçe, büyükşehir ilçe belediyeleri hâline geldi. 2012 yılında çıkarılan 6360 sayılı kanun ile 2014 türkiye yerel seçimlerinin ardından büyükşehir belediyesinin sınırları il mülki sınırları oldu.

21 ekim 2014 tarihinde, bursa valiliği ve bursa kültür tanıtma birliği tarafından bursa şehir logosu tanıtılmıştır. logo bursa şehrinin markalaştırılması amacıyla tasarlanmıştır. logoda türk i̇slam sanatının bilinen motiflerinden olan çintemani desende lale motifi yer almaktadır.

coğrafya

i̇klim 
genellikle ılıman bir iklime sahiptir. ancak, iklim bölgelere göre de değişiklik göstermektedir. kuzeyde marmara denizinin yumuşak ve ılık iklimine karşılık güneyde uludağ'ın sert iklimi ile karşılaşılmaktadır.

i̇lin en sıcak ayları temmuz - ağustos, en soğuk ayları ise aralık- ocak'tır. 52 yıllık gözlem süresi itibarı ile yıllık ortalama yağış miktarı 70,6 cm.dir. i̇lde ortalama nispi nem % 69 civarındadır.

nüfus 

1987 yılında bursa büyükşehir statüsü kazanıp il merkezinde yeni ilçeler kurulmuştur. bu yıldan itibaren il merkezi nüfusu aşağıdaki gibidir.

2004 yılında çıkarılan kanun nedeniyle il merkezinde olmayan gemlik ve mudanya ilçeleri de büyükşehir sınırlarına girmiş olup 2008-2012 yılları arasındaki nüfus verilerine gemlik ve mudanya da dahil edilmiştir. 2012 yılında ise ilin tamamı büyükşehir sınırlarına girmiştir.

ekonomi 
2007 yılı nüfus sayımı resmî kesin sonuçlarına göre türkiye'nin 4. büyük kentidir. brookings institution ve jp morgan'ın 2014 yılı baz alınarak oluşturulan ekonomide yükselen kentler sıralamasında bursa 300 şehir arasında i̇stanbul'un ardından 4. sırayı aldı. aynı listede türkiye'den i̇stanbul ve bursa dışında i̇zmir 2 ve ankara 9. sırada yer almıştır.

bursa; otomotiv, tekstil, makine ve gıda sanayi sektörlerinde söz sahibidir. tarihte ilk havlu üretiminin bursa'da gerçekleştiği söylenir. hâlen de havlu üretimi ve ihracatı gerçekleştirilir. i̇pek üretimi ve bıçakçılık bursa'nın eskiden dünyaca tanınmasını sağlamasına rağmen şu anda bitme noktasına gelmiştir.

1961 yılında kurulan türkiye'nin ilk organize sanayi bölgesi bursa organize sanayi bölgesi ile daha sonra oluşan demirtaş organize sanayi bölgesi ve özellikle i̇zmir ve ankara yollarının çevresi bursa'da sanayileşmenin yoğun olduğu yerlerdir. kaplıcaları, uludağ'ı, i̇skender kebabı, kestane şekeri, i̇negöl köftesi, şeftalisi, havlusu ile meşhurdur.

türkiye'nin ilk zeytinyağı laboratuvarı bursa'ya kurulmuştur.

sanayi 
otomotiv sanayi

bursa'da otomotiv sanayi kuruluşları, otomobil, otobüs, metro, hafif metro ve tramvay vagonları ve bunlara ait yedek parçaların imalatını yapmakla birlikte, yurt içine ve yurt dışına satış yapmaktadır. fiat (tofaş),togg, renault, bosch fabrikaları ve bu fabrikalara parça sağlayan diğer fabrikalar sayesinde bursa önemli bir otomotiv kentidir. şehrin göç almasındaki en büyük etkenlerin başında bu fabrikalar gelir.

mobilya sanayi
i̇negöl i̇lçesinde organize sanayi bölgesinde faaliyet göstermektedir. ayrıca i̇negöl ilçesinde sadece mobilya üzerine satış yapan i̇negöl mobiliyum avm bulunmaktadır.

tekstil sanayi
türkiye'deki birçok yerli tekstil markasının fabrikaları ve bursa uluslararası tekstil ve ticaret merkezi bursa'da bulunmaktadır. ayrıca tekstil sanayi olarak da türkiye'nin en gelişmiş şehirlerinden biri konumundadır.

kültür 

2000'de unesco tarafından dünya mirası geçici listesi'ne dahil edilen bursa ve cumalıkızık: osmanlı i̇mparatorluğu'nun doğuşu, 2014'te ise dünya mirası olarak tescil edildi.

türkiye'nin ilk tekstil müzesi bursa'dadır.

uluslararası bursa festivali 1962 yılından beri, bursa kültür sanat ve turizm vakfı'nın (bkstv) koordinasyonunda düzenleniyor. bursa bölge senfoni orkestrası, temeli 1997 yılında atıldı. bursa botanik parkı, 1998 yılında hizmete açılmıştır. bursa hayvanat bahçesi, 1998 yılında hizmete açılan avrupa standartlarındaki hayvanat bahçesidir.

sanat 

karagöz gölge oyunu, tarihte bursa'nın türk kültür yaşamına kazandırdığı en önemli etkinliklerden birisidir. cumhuriyet tarihinin ilk modern sinema-tiyatro-konser salonları arasında yer alan tayyare kültür merkezi, mimar arif hikmet koyunoğlu'nun projesi doğrultusunda tayyare cemiyeti (türk hava kurumu) tarafından yaptırılmış ve 1932 yılında bursa'da hizmete açılmıştır. bursa devlet tiyatrosu 1957 yılında kuruldu. bursa devlet türk sanat müziği korosu 1991 yılında kurulmuştur. kültür bakanlığı’na bağlıdır.

halk oyunları
kılıçkalkan, yörenin ünlü halkoyunudur. bunun yanı sıra uludağ yöresi türkmen oyunları olan güvende, sekme, çiftetelli, düz oyun, büyük oyun ilgi çekicidir.

mutfak 
 bursa kebabı (i̇skender kebap)
 kestane şekeri
 tirilye zeytini
 gemlik sofralık zeytini
 kemal paşa tatlısı
 sütlü bursa helvası
 i̇negöl köfte
 ciğer sarma
 mağlıç peyniri
 mihaliç peyniri
 pideli köfte
 cevizli lokum
 kaymaklı ekmek kadayıfı
 cantık
 tahinli pide
muradiye çorbası

turizm 

 uludağ
 gölyazı
 mudanya
 i̇znik
 cumalıkızık
 karacabey longoz ormanları
 tümbüldek kaplıcaları

 tirilye
 çarşılı köprü irgandı
 uluabat gölü
 somuncu baba türbesi
 ulu cami
 emir sultan camii
 yeşil türbe
 tarihi çınar
 ağlayan çınar
 bursa kalesi
 oylat
 keramet su kaplıcası
 suuçtu şelalesi

alışveriş merkezleri ve hipermarketler

 as merkez (yalova yolu caddesi)
 anatolium (yalova yolu caddesi, bursa şehirlerarası otobüs terminali yanı)
 korupark (mudanya caddesi, emek kavşağı)
 zafer plaza (cemal nadir caddesi)
 kent meydanı avm (kıbrıs şehitleri caddesi)
 carrefoursa avm (i̇zmir bulvarı, orhaneli kavşağı)
 carrefoursa hipermarket (x2) (anatolium avm - carrefoursa avm) 
 carrefoursa (x3) (kent meydanı avm - nalbantoğlu - bademli)
 nilpark (i̇zmir bulvarı, orhaneli kavşağı)
 özdilek avm (x3) (geçit - yalova yolu caddesi - i̇zmir yolu caddesi)
 özdilek hipermarket (x7) (gürsu-kaplıkaya - ataevler - i̇negöl - gemlik - özlüce - mudanya)
 koçtaş (x3) (korupark avm (korupark'taki fix denilen bir küçük mağazaları) - yalova yolu caddesi - carrefoursa avm)
 metro (x2) (yalova yolu caddesi - i̇zmir bulvarı)
 meridyen avm(unlu cadde - heykel)
 i̇negöl avm (i̇negöl şehirlerarası otobüs terminali yanı)
 5m migros (i̇negöl - korupark avm). 
 migros (x14) (küçükkumla - mudanya - mudanya sahili - ertuğrul - nilüfer - beşevler - bursa modern - bademli - altıparmak - as merkez - zafer plaza - kükürtlü - i̇negöl avm - mustafakemalpaşa)
 ikea (yalova yolu caddesi, bursa şehirlerarası otobüs terminali yanı)
 sur yapı marka avm (carrefoursa avm arkası)

büyük parklar

bursa'daki büyük parklardan bazıları;
 reşat oyal kültür parkı 1955'te açılan bünyesinde çay bahçeleri, lokantalar, açık hava tiyatrosu bulunur.
 uludağ milli parkı dünyaca ünlü türkiye'nin en önemli kayak merkezidir.
 merinos parkı i̇çerisinde nikâh salonu, konservatuvar, kültür merkezide barındıran büyük bir parktır.
 teoman özalp parkı hamitler mahallesi'nde yer alan, içinde hamitler sosyal yaşam merkezi bulunan büyük bir parktır.
 azerbaycan- türkiye kardeşlik parkı azerbaycan ile olan bağları güçlendirmek amacıyla yapılmış güzel bir parktır.
 bursa atatürk kent ormanı bursa halkının hafta sonlarında soluk aldığı bursa'nın inci tanesi kent ormanıdır.
 hüdavendigar kent parkı 500 bin metrekare alana sahip olan hüdavendigar kent parkı bursa'nın en büyük parkıdır. i̇çerisinde spor faaliyet alanları, büfe, kafe, lokanta, restoran, idari birimler ve çevre birimlerini barındırmaktadır.
 bursa hayvanat bahçesi avrupa standartlarında bir hayvanat bahçesidir.
 bursa botanik parkı binlerce çeşit bitki ve ağacın bulunduğu avrupa standartlarında büyük bir park.
 mihraplı park i̇çerisinde şehitlik bulunan büyük bir parktır.
 minia yıldırım yıldırım ilçesindeki tarihi yerlerin küçültülmüş maketlerinin bulunduğu parktır.
 kaplıkaya cazibe merkezi i̇çerisinde akvaryumların, balık tutma göletlerinin, yürüyüş yollarının, tenis kortlarının, kaykay pistinin bulunduğu dev parktır.
i̇negöl hikmet şahin kültür parkı i̇çinde büyük suni göl, yeşillik alanlar, koşu ve yürüyüş parkurları, nikâh dairesi, büyük meydan, açık hava konser ve gösteri alanı, çocuk trafik eğitim merkezi, spor merkezi, amfitiyatro, kafeler ve restoranlar, lunapark ve mobilya fuar alanınında olduğu bursa ilindeki önemli parklardan biridir, i̇negöl ilçesinde bulunmaktadır.
i̇negöl botanik parkı (sanayi parkı) i̇negöl sanayi semtinde bulunan yürüyüş, koşu ve gezi parkurlarının da bulunduğu süs havuzu ve kameriyeleriyle i̇negöl'de bulunan önemli parklardandır.
i̇negöl kuğulu parkı i̇negöl semtinde bulunan tarihi havuzu ve kuğularıyla ünlü park.
i̇negöl şehir parkı bursa-ankara yolu üzerinde bulunan yürüyüş, gezi ve ailece oturulabilecek bursa'da bulunan yeşil parklardan biridir.

doğal mekânlar

kale ve surlar

tekkeler

camiler

mescitler

türbeler

medreseler

kiliseler

müzeler

spor 

futbol
bursaspor 2009-10 sezonunda süper lig şampiyonu olmuştur. süper lig tarihinde şampiyon olan 5. takımdır. anadolu kulüpleri içinde trabzonspor'dan sonra şampiyon olmuş tek futbol kulübüdür. bursaspor'un müzesinde çeşitli kupaların yanı sıra bir adet türkiye kupası da vardır. ayrıca uefa şampiyonlar liginde gruplara kalan ilk anadolu kulübüdür. kulübün teksas adıyla türkiye çapında tanınan taraftar grubu vardır.

2018-19 sezonu sonunda, bursaspor süper ligden 1.lige düşmüştür. i̇negölspor 2. ligde, karacabey birlikspor 3.ligde yer almıştır. bal'daki 5 takımından ikisi küme düşmüştür.

türkiye kupası'nda 3 lig takımı katıldıkları turlarda elenmişlerdir.

basketbol

tofaş 1998-99 ve 1999-2000 sezonlarında türkiye basketbol ligi şampiyonu olmuştur.

2017-2018 sezonunda avrupa kupalarına basketbol erkekler eurocup’ da tofaş grup 5.si olarak elenmiştir.

2018-19 sezonu sonunda tofaş, play-off maçları yarı finalinde elenerek lig 3.sü olmuştur. bursaspor erkek basketbol takımı ligi şampiyon bitirerek süper lige çıkmıştır. bursa bşb (1.lig k.) ve final gençlik (1.lig e.) liglerinde kalmıştır. 2.ligde 1, ebbl'de 2 takımı yer almıştır.

federasyon kupasında bursaspor, kupa 2.si olmuştur. tofaş, eurocup'da başarılı olamamıştır.

voleybol
bayanlar voleybol 1. liginde nilüfer belediyesi mücadele vermektedir. bu alanda bursa büyükşehir belediyespor (kadın voleybol takımı) cev challenge kupasını alarak avrupa şampiyonu olmuştur.

2017-2018 sezonunda challenge cup’ da bursa büyükşehir belediyespor, geçen yıl şampiyon olduğu kupada bu yıl 2.olmuştur.

2018-2019 sezonu sonunda  nilüfer belediye ve i̇negöl belediyespor süper liglerde yer almışlardır. erkekler 1.liginde yer alan  bursa bşb, süper lige yükselmiştir. 2.liglerdeki 5 takımından i̇negöl belediyespor (e) 2.takımı, 1.lige, bölgesel ligden  nilüfer belediye (k) 2.takımı 2.lige çıkmıştır.

kupa voley k.adınlar 'da nilüfer belediye çeyrek finalde elenmiştir.   

hentbol

2018-2019 sezonunda hentbol süper liglerinde erkeklerde nilüfer belediyespor, kadınlarda osmangazi belediyespor yer almıştır. 2.lig kadınlarda mudanya belediye sk ligi tamamlamıştır.

önemli spor tesisleri:

bursa büyükşehir belediye stadı (43.331), tofaş spor salonu (7.500), cengiz göllü spor salonu (5.000), atıcılar kapalı yüzme havuzu-olimpik (2.500), bursa osmangazi hipodromu (2.690) ve uludağ kayak merkezidir.

kardeş şehirler 
 kırcaali, bulgaristan
  ankara, türkiye
  erzurum, türkiye
  denizli, türkiye
 fergana,özbekistan
  lefkoşa, kktc
  üsküp, makedonya
  tiran, arnavutluk
  sofya, bulgaristan
  kulmbach, almanya
  darmstadt, almanya
  anshan, çin
  i̇stanbul, türkiye
  oulu, finlandiya
  van, türkiye''
  plevne, bulgaristan
  vinnitsa, ukrayna
  gence, azerbaycan
  multan, pakistan
  kosice, slovakya
  çadır lunga, moldova

galeri

kaynakça

dış bağlantılar 

 bursa büyükşehir belediyesi
 sanal sunum
 eski fotoğraflar - salt araştırma merkezi  (yüksek çözünürlük, açık erişim, i̇ndirilebilir - ↓)