LIGO

lazer i̇nterferometre kütle çekim dalga gözlemevi (ligo) (laser interferometer gravitational-wave observatory) geniş çaplı bir fizik deneyi olduğu gibi aynı zamanda kütleçekim dalgalarını inceleyen gözlem evidir. bu gözlem evi, farklı üniversite ve kolejlerden katılan bilim insanlarının bulunduğu ortak bir projedir. ligo scientific collaboration tarafından organize edilen bu projeye dünya çapında 900 bilim insanı katılmıştır ve kütleçekim dalga astronomisi için data analizi yapmaktadır, ayrıca 44.000 kadar aktif einstein@home kullanıcıları bulunmaktadır. ligo ulusal bilim vakfı (nsf) tarafından finanse edilmektedir, ayrıca bilim ve teknoloji tesisleri konseyi, almanya'nın max planck kurumu ve avustralya araştırma konseyi önemli katkılarda bulunmaktadır. ligo nfs'in en büyük ve en iddialı projesidir.

tarihçe 
ligo kavramı başlangıçta birçok bilim insanı tarafından albert einstein'ın relativite teorisinin bileşenlerini ve kütleçekim dalgalarını test etmek üzere kurulmuştur. joseph weber'i içeren amerikan bilim insanları ve mikhail gertsenshtein ve vledislav pustovoit'i de içeren sovyet bilim insanları 1960'lı yılların başında lazer interferometre prototiplerini ve temel fikri tasarladı. 1967'de mit'den rainer weiss interferometre kullanım analizini yayınladı ve askeri finansman ile bir prototipin yapımına başladı, ancak  işlemsel hala gelemeden önce sonlandırıldı. 1968lerin başlangıcında, kip thorne kütleçekimi dalgaları ve caltechdeki kaynakları üzerine teorik çalışmalara başlamıştır ve sonunda kütleçekimi dalga algılamasının başarılı olacağına ikna edildi.

prototip i̇nterferometrik kütleçekimi dalga detektörleri (interferometreler) robert l. forward ve  ve hughes araştırma laboratuvarlarındaki arkadaşları tarafından (serbest sallanandan ziyade titreşim izole plaka üzerine monte edilen aynalar ile) 1960'ların sonlarında inşa edildi. 1970'lerde mit'de weiss tarafından, heinz billing ve arkadaşları tarafından garching, almanya'da ve sonrasında ronal drever, james hough ve arkadaşları tarafından glasgow, scotland'da inşa edildi.

1980 yılında, nsf, mit (paul linsay peter saulson, rainer weiss) önderliğinde büyük bir interferometre çalışmasını destekledi, takip eden yıllarda caltech(ronald drever ve stan whitcomb) 40 metre prototipini inşa etmiştir. mit araştırma 1 km ölçekte yeterli duyarlılıkta interferometer fizibilitesini kurdu.

nfs baskısı altında, mit araştırma ve caltech, mit, glasgow ve garching'deki deneysel çalışmalara dayalı olarak mit ve caltech'in güçlerini ligo projesine önderlik etmek için birleştirmesi istendi. 1984 ve 1985'te finansman için geri çevrilmelerine rağmen, drever, thorne ve weiss ligo yönlendirme komitesi kurmuştur. 1986'ya kadar yönlendirme komitesinin dağıtılması istendi ve tek direktör,rochus e.vogt, atandı. 1988'de bir araştırma ve geliştirme fonu elde etti.

1989'dan 1994'e kadar, li̇go teknik ve örgütsel ilerleme açısından başarısız oldu. sadece finansman elde etmek için siyasi çabalar sürdürülmüştür., abd kongresinin ilk yıl için 23 milyon$ fon sağlamayı kabul etmesi üzerine, 1991 yılına kadar devam eden finansman düzenli olarak reddedildi. ancak, fon alabilmek için gerekliliklerinin yerine getirilmiş veya onaylanmış değildi ve nfs projenin organizasyonel ve teknolojik temelini sorguladı. 1992 de,  drever 'ın artık doğrudan katılımcı olmasıyla birlikte yeniden yapılandırıldı. projenin nfs incelemelerinde, devam eden proje yönetimi konusunda ve teknikte sıkıntılar görülmüştür. resmi olarak 1993'te  harcamalarını dondurulç dek finansman bloke edildi.

1994'te, nfs çalışanları, ligo bilimsel liderleri ve mit ve caltech başkanları arasındaki görüşmeden sonra,  vogt görevinden istifa etti ve barry barish (caltech) laboratuvarı müdürü olarak atandı. . nfs ligo'nun son bir sanşı olduğunu açıkça belirtti. barish takımı %40 oranında bir önceki teklifleri aşan bütçe ile yeni bir çalışma, bütçe ve proje planı hazırladı. barish, nsf ve ulusal bilim kurulu'na ilk kez ligo ile kütleçekimsel dalgaların tespitinin mümkün olacağı evrimsel bir detektör inşa etmeyi önerdi. bu detektör ligo'nun gelişmesiyle mümkündü. bu yeni teklif nfs fonu aldı, barish baş araştırmacı olarak atandı ve artış onaylandı. 1994'te, 395 milyon usd ile ligo nfs tarihinin en büyük genel finanse projesi konumuna geldi. proje hanford'da, ve 1994 yılı sonlarında livingston washington'da, 1995 yılında louisiana'da bir çoğır açtı.1997'de inşanın tamamlanmasına yakın, ligo laboratuvar ve ligo bi̇limsel i̇şbirliği(lsc) olmak üzere iki organizasyonel kurum barish liderliği altında oluşmuştur. ligo laboratuvarı 
ligo çalışma ve i̇leri ar-ge altındaki nsf tarafından destekelenen tesislerden oluşmaktadır. bu ligo detektör yönetimini ve test tesislerini kapsamaktadır. ligo bilimsel i̇şbirliği ligo teknik ve bilimsel araştırmaları düzenleyen bir forumdur, kendi gözetimiyle ligo laboratuvarından ayrı bir kuruluştur. barish bu bilimsel işbirliği için ilk sözcü olarak weiss'i atadı.

başlangıçta ligo faaliyetleri 2002 ve 2010 yılları arasında  herhangi bir kütleçekim dalgalarını tespit etmedi. 2004 yılında, barish önderliğinde, ligo gelişiminin bir sonraki evresi için finansman ve temel zemini hazırlanmıştır ("geliştirilmiş ligo" olarak adlandırılır). dedektörler çok gelişmiş "gelişmiş ligo" sürümlerle değiştirilirken bunu birkaç yıl devreden çıkarılması izledi. ligo / ligo makineleri için araştırma ve geliştirme çalışmalarının büyük bir kısmı
hannover, almanya'da geo600 dedektörü için öncü çalışmalara dayanmaktadır. şubat 2015 itibarıyla, dedektörler her iki konumda da mühendislik moduna getirildi.

2015 itibarıyla, eylül ayı ortalarında "dünyanın en büyük kütleçekimi dalga tesisi " toplam 620.000.000 $ maliyetle 5 yıllık us $ 200 milyon bir revizyon ile tamamlandı. 18 eylül 2015 tarihinde, gelişmiş ligo, başlangıçtaki ligo interferometrelerdan yaklaşık dört kat daha hassaslıkta ilk resmi bilim gözlemlerine başladı. 2021 civarında tasarım duyarlılığını erişene kadar duyarlılığı daha da gelişmiş olacak.

11 şubat 2016 tarihinde, ligo bilimsel i̇şbirliği ve virgo i̇şbirliği, kütleçekim dalgalarının algılanması hakkında bir bildiri yayınladı. dünya'dan yaklaşık 1,3 milyar ışık yılı uzaklıkta iki  ~ 30 güneş kütleli kara deliğin eylül 2015 14 09.51 utc' de birleşmesine dair sinyaller algılandı.

i̇dari direktör emekli barry barish (caltech) bulguların ilk bilimsel bildirisini cern'deki fizik topluluğuna sunarken, güncel idari direktör david reitze (teknoloji ve florida üniversitesi california institute of) washington washington'da bir medya etkinliğinde bulgularını açıkladı.

2 mayıs 2016 günü, ligo bilimsel i̇şbirliği üyelerine ve diğer katılımcılara yerçekimsel dalgaların doğrudan saptanması katkılarından ötürü special breakthrough prize in fundamental physics  verildi.

ayrıca bakınız 
 lazer makaleler listesi
 genel görelilik testleri

notlar

ek kaynaklar 
 barish, barry c. (2000). "the science and detection of gravitational waves"  (pdf). 
 bartusiak, marcia (2000). einstein's unfinished symphony : listening to the sounds of space-time. washington, d.c: joseph henry press. isbn 0-425-18620-2. 
 saulson, peter (1994). fundamentals of interferometric gravitational wave detectors. singapore river edge, n.j: world scientific. isbn 981-02-1820-6. 
 collins, harry m. (2004). gravity's shadow the search for gravitational waves. chicago: university of chicago press. isbn 0-226-11378-7. 
 kennefick, daniel (2007). traveling at the speed of thought : einstein and the quest for gravitational waves. princeton, n.j: princeton university press. isbn 978-0-691-11727-0.

dış bağlantılar 
 li̇go bilimsel i̇şbirliği web sayfası
 li̇go sosyal  web sayfası bilimsel makaleleri özetleyen bağlantılar ve halk kitlesi için yazılar ile
 li̇go laboratuvar
 li̇go haber blog
 yaşam li̇go blog: li̇go üyesi amber stuver tarafından  li̇go bilim ve bilim insanı olmak hakkında sorular ve cevaplar
 gelişmiş li̇go anasayfa
 columbia deneysel kütle çekimi
 li̇go doğal tarih müzesi amerikan film ve diğer malzemel er
 40 m prototip
 dünya-hareket  çalışmaları 
 caltech fizik 237-2002 çekimsel dalgalar  kip thorne tarafından video artı notlar: üniversite düzeyinde genel görelilik, tensör analizi, ya da diferansiyel geometri; bölüm 1: teori (10 ders), bölüm 2: algılama (9 ders)
 caltech öğretici görelilik  – çekimsel dalgalar ve onların kaynakları üzerine kapsamlı açıklama.
 q&a: rainer weiss ligo kökeni üzerine  de news.mit.edu
 li̇go: güçlü bir inanç, 2/11/16 röportaj barry barish (18 mart, 2016 yayın tarihi).

i̇nterferometreler