Bakü

bakü (), azerbaycan'ın, hazar denizi'nin batı kıyısında yer alan başkentidir. kafkasya’nın en büyük şehri, en önemli kültür ve ticaret merkezidir. ülkenin en doğusundaki ve en önemli sanayi, ticaret ve kültür merkezi olmanın yanı sıra bir liman kenti olarak da önemlidir. şehirde yaşayanların büyük çoğunluğunu azerbaycanlılar oluşturur.

2006 yılında faaliyete geçen bakü tiflis ceyhan petrol boru hattı'nın (btc) çıkış noktasıdır. bakü limanı, hazar denizi'nin en önemli limanıdır. şehirde tiyatro, kütüphane, sinema ve diğer kültürel mekânlara sık rastlanır. lonely planet'in sıralamasına göre, bakü, gece hayatı için dünyanın en önemli on gidilecek yerinden biridir.

azerbaycan ekonomisinin gelişmesiyle, 2000'li yılların başından itibaren şehrin dört bir köşesinde, birçok yeni alan inşa edilmiştir. yeni altyapılarıyla (binalar, mahalleler, sokaklar, restoranlar ve diğer mağazalar) bakü hızla değişmektedir.

resmî istatistiklere göre 2023'teki bakü şehir nüfusu 2.250.789'dür. kentin banliyöleri de dahil olduğu zaman şehrin toplam nüfusu yaklaşık 3.125.000 kişiye ulaşmaktadır, yani azerbaycan nüfusunun üçte biri bu şehirde yaşamaktadır. bakü 2015 avrupa olimpiyat oyunları'na ev sahipliği yapmıştır. 2017'de ise 2017 i̇slami dayanışma oyunları'na ev sahipliği yapmıştır. hem de formula 1'e ev sahipliği yapmaktadır.

tarih 

bakü'nün tarihi eski devirlere uzanır. abşeron arazisinde bulunmuş arkeolojik buluntular buranın eski yaşama yeri olduğunu ispatlar. pirallahı, zığ gölü etrafı, şüvelan, merdekan, binegedi, emircan ve benzeri yerlerde milattan önce 3-1’inci bin yıllara ait arkeolojik malzemeler bulunmuştur.

bakü şehrinin ne zaman kurulduğu tam olarak bilinmemektedir. bazı araştırıcılar bakü'yü kaytara (kankara), albana, baruka v.b. ile özdeşleştirirler. bakü'de bulunmuş 5-7. yüzyıllara ait sasani hazinesi o devirde buranın yaşama yeri olduğunu gösterir. 5-6. yüzyıllarda bakü, bağavan ve ateş-i bakvan diye adlandırılır. arap kaynaklarında (10. yüzyıl) "bakuye", "bakuh", "baku", rus kaynaklarında (15. yüzyıl) "baka", safeviler devri farsça  kaynaklarda "badükübe" olarak geçiyor.

coğrafya

i̇klim 
bakü'nün iklimi karasal iklimdir. kışları soğuk ve yağmurlu veya kar yağışlıdır, yazları ise sıcak ve kuraktır. fakat güney kısımlarında hava yazın serin, kışın ise ılık ve yağışlıdır. bu nedenle güney bölümünün bir kısmı ormanlıktır.

{| class="wikitable" style="font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;"
! style="background: #99cccc; color: #000080" height="17" |ay
! style="background: #99cccc; color:#000080;" | ocak
! style="background: #99cccc; color:#000080;" | şubat
! style="background: #99cccc; color:#000080;" | mart
! style="background: #99cccc; color:#000080;" | nisan
! style="background: #99cccc; color:#000080;" | mayıs
! style="background: #99cccc; color:#000080;" | haziran
! style="background: #99cccc; color:#000080;" | temmuz
! style="background: #99cccc; color:#000080;" | ağustos
! style="background: #99cccc; color:#000080;" | eylül
! style="background: #99cccc; color:#000080;" | ekim
! style="background: #99cccc; color:#000080;" | kasım
! style="background: #99cccc; color:#000080;" | aralık
! style="background: #99cccc; color:#000080;" | yıl
! style="width:280px;border:0px;background: #ffffff;" |
|-
! style="background: #99cccc; color:#000080;" |ortalama (°c)
| style="background: #ffffff; color:#000000;" | 3
| style="background: #dddddd; color:#000000;" | 3
| style="background: #ffffcc; color:#000000;" | 6
| style="background: #ffff99; color:#000000;" | 11
| style="background: #ffcc66; color:#000000;" | 17
| style="background: #ff8000; color:#000000;" | 22
| style="background: #ff8000; color:#000000;" | 25
| style="background: #ff8000; color:#000000;" | 25
| style="background: #ffcc66; color:#000000;" | 21
| style="background: #ffff99; color:#000000;" | 16
| style="background: #ffffcc; color:#000000;" | 11
| style="background: #dddddd; color:#000000;" | 6
| style="background: #ffff99; color:#000000;" | 13
! style="width:280px;border:0px;background: #ffffff;" |
|-
! style="background: #99cccc; color:#000080;" |ortalama (°f)
| style="background: #ffffff; color:#000000;" | 37
| style="background: #dddddd; color:#000000;" | 37
| style="background: #ffffcc; color:#000000;" | 42
| style="background: #ffff99; color:#000000;" | 51
| style="background: #ffcc66; color:#000000;" | 62
| style="background: #ff8000; color:#000000;" | 71
| style="background: #ff8000; color:#000000;" | 77
| style="background: #ff8000; color:#000000;" | 77
| style="background: #ffcc66; color:#000000;" | 69
| style="background: #ffff99; color:#000000;" | 60
| style="background: #ffffcc; color:#000000;" | 51
| style="background: #dddddd; color:#000000;" | 42
| style="background: #ffff99; color:#000000;" | 55
! style="width:280px;border:0px;background: #ffffff;" |
|-
! style="background: #99cccc; color:#000080;" height="16;" |ortalama yağış (cm)
| style="background: #80ffff; color: black;" | 3.6
| style="background: #80ffff; color: black;" | 2.0
| style="background: #ffffff; color: black;" | 2.0
| style="background: #dddddd; color: black;" | 2.0
| style="background: #ffffcc; color: black;" | 1.3
| style="background: #ffff99; color: black;" | 0.8
| style="background: #ffff99; color: black;" | 0.3
| style="background: #ffff99; color: black;" | 0.8
| style="background: #ffff99; color: black;" | 2.0
| style="background: #ffffcc; color: black;" | 3.3
| style="background: #dddddd; color: black;" | 3.0
| style="background: #ffffff; color: black;" | 3.3
| style="background: #dddddd; color: black;" | 23.9
! style="width:280px;border:0px;background: #ffffff;" |
|-
! style="background: #99cccc; color:#000080;" height="16;" |ortalama yağış (in)
| style="background: #80ffff; color: black;" | 1.4
| style="background: #80ffff; color: black;" | 0.8
| style="background: #ffffff; color: black;" | 0.8
| style="background: #dddddd; color: black;" | 0.8
| style="background: #ffffcc; color: black;" | 0.5
| style="background: #ffff99; color: black;" | 0.3
| style="background: #ffff99; color: black;" | 0.1
| style="background: #ffff99; color: black;" | 0.3
| style="background: #ffff99; color: black;" | 0.8
| style="background: #ffffcc; color: black;" | 1.3
| style="background: #dddddd; color: black;" | 1.2
| style="background: #ffffff; color: black;" | 1.3
| style="background: #dddddd; color: black;" | 9.4
! style="width:280px;border:0px;background: #ffffff;" |
|-
| colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;"|kaynak: weatherbase 
! style="width:280px;border:0px;background: #ffffff;" |
|}

 siyaset 
 i̇dari yapı 

bakü’nün 11 idari bölgesi (rayon) vardır. azerbaycan cumhuriyeti devlet i̇statistik komitesi verilerine göre bu bölgeler ve bilgileri şu şekildedir:

 demografi 
bakü şehrinin resmî şehir nüfusu 2.092.400'dür (2011), metropoliten nüfusu ise 3.000.000'dur. bakü nüfusunun % 90'ını azeriler oluşturur. diğer milletler ise ruslar % 5,3, tatarlar %1,2, lezgiler %1,2, ukraynalılar %1  ve yahudiler %0,3

sovyet sosyalist cumhuriyetler birliği'nin dağılması'ndan önce, 1970'lerde şehir nüfusunun çoğunluğu azerilerden oluştu ve oranları hızla arttı. tüm diğer milletlerin sayıları ise çok önceden azalmaya başlamıştı ve bu azalma, dağılma ve bağımsızlık döneminde çok hızlandı ve devam etmektedir. 1988 ve 1994 arasındaki karabağ savaşı dolayısıyla artan gerilim yüzünden,1990'da ermenilerin hemen hemen hepsi şehri terk etti.

kafkasya'daki üç başkent arasında, bakü en yüksek nüfusa sahip şehirdir ve nüfusu tiflis ve erivan'ın toplamından fazladır.

 nüfus 

 dil 
nüfusun çoğunluğun anadili azerice'dir. rusçayı rus azınlık anadil olarak, azeriler ikinci dil olarak, diğer etnik kökenli azerbaycanlılarsa ikinci ya da üçüncü dil olarak konuşur.

 din 
bakü'de halkın %94'ü müslümandır (çoğunluğu şii caferi). halkın geri kalanı ise (yaklaşık %4'ü) hristiyan’dır (çoğunluğu rus ortodoks kilisesi, gürcü ortodoks kilisesi ve malakan). çok küçük bir bölümü ise yahudidir (çoğunluğu aşkenaz ve dağ yahudisi).

 ekonomi 
bakü şehri, kafkasya'nın en büyük şehridir. eski zamanlar ekonomisinde petrol ve tuz esas yer tutardı. arap seyyahı ebu dülefin'in (10. asır) bildirdiğine göre, bakü'deki iki petrol kaynağından yılda takriben 720 bin dirhem gelir elde ediliyordu. feodal ilişkilerinin, ticaret ve sanatkârlığın gelişimi şehrin ilerlemesine imkân veriyordu. uluslararası ticaret yolları sınırında olan bakü doğu ve batı ülkeleri arasındaki ticarette başlıca öneme sahipti. bakü'ye hazar, slav, bizans, çin, irak, suriye, cenova, venedik, i̇ran, hindistan tacirleri geliyordu. bakü'den i̇ran, irak ve sair ülkelere petrol ihraç ediliyordu.

9. asrın ikinci yarısında abbasiler hilafetinin zayıflaması ve merkezi hâkimiyetten uzaklaşma meyillerinin kuvvetlenmesi hilafete tabi ülkelerde bağımsız devletlerin kurulmasına sebep oldu. bu devletlerden biri de şirvanşahlar devleti'ydi.

 ulaşım 
 metro 

bakü metrosu (azerice: bakı metropoliteni) 25 istasyona sahip 34,6 kilometre uzunluğunda iki hat içermektedir. bu istasyonların 25 giriş lobisi bulunmaktadır. i̇stasyonların yedisi büyük derinliktedir. bakü metrosu, kafkasya'nın en uzun, en çok istasyona sahip olan ve en kalabalık metrosudur. metroda merdiven kısmının toplam uzunluğu 4000 metreden fazla olan beş tür 39 yürüyen merdiven yapılmıştır. tünel yapımlarının toplam uzunluğu 17,1 kilometreden fazladır. bakü metrosunun diğerlerinden seçilme özelliği, onun hatlarının tepelik bölgede bulunan kentin birbiriyle kesişen rölyefe göre yapılmıştır, burada %60 ve %40’binlik eğimliliği ve küçük yarıçaplı birçok eğrinin mevcut olmasıdır.

şehrin kuzey batıdasında yeni bir hat (hat 3) ve 8 yeni istasyon da inşaat halindedir
daha uzun vadeli projelerin içerisinde iki yeni metro hattının inşaat edilmesi vardır ve ve metro ağının haydar aliyev uluslararası havalimanı'na da bağlanması planlanmaktadır.

 otobüs ve minibüs 

1928 yılında otobüs hatları açıldı ve şehirde hizmet etmeye başladı. şehrin her mahallesinde otobüs hatları vardır.

2010 yılına göre, bakü 310 otobüs hattına sahiptir ve minibüsler bu hatları da kullanır, şehirde 1.130 belediye otobüsü ve 3.300 minibüs hizmet etmektedir, ek olarak 1.496 adet otobüs satın alıp hitmete sokulması ve 664 otobüs durağı kurulması planlanmaktadır.

şehirde dolaşan belediye otobüslere ek olarak şehir kenarında bulunan bakü uluslararası otobüs terminalinden, hem azerbaycan'ın her şehri hem de yurt dışında birçok şehirlere (örneğin, tiflis, tahran, tebriz, kars, astrahan, volgograd, moskova) giden otobüsler seferleri yapılır. dünya'nın en büyük otobüs terminallerinden bir olan bakü uluslararası otobüs terminali, her gün 20.000 yolcuya, yurt içi ve uluslararası rotalar boyunca çevresinde hizmet verip, her gün 950 otobüs hareket eder. terminal 4 katlıdır ve 14 yürüyen merdiven ve 10 asansör işlemektedir. ayrıca 93 yataklı bir otel, 700 araçlık kapalı otopark, 800 mağazalı bir alışveriş merkezi, 500 kişilik kantin, banka, sağlık merkezi, posta ofisi ve vip bekleme odası bulunmaktadır. ayrıca istasyon danışmanı'nın ofisi ve otobüs şoförleri için dinlenme odaları da bulunmaktadır. terminal kendi elektrik enerjisini 35 kv'lık yardımcı elektrik santrali ve beş transformatör ile sağlar.

 troleybüs 
1941 yılında troleybüs hatları açıldı ve şehirde hizmet etmeye başladı. 1989 yılında troleybüs sisteminin, 110 km'si şebeke hatlarında olmak üzere, toplam 300 km yol uzunluğuna ve 32 hatta sahipti ve 359 troleybüs hizmetdeydi. fakat 1999 yılına gelindiğinde hat sayısı 5'e düşmüştü ve troleybüs sayısı da 65'e inmişti. 30 haziran 2006'da son troleybüs seferleri yapıldı ve sona erdirildi. tüm troleybüs hatları tamamıyla söküldü. gündəlik bakı - qara şəhərdə tramvay xəttinin çəkilməsi planlaşdırılır 

 tramvay 

1889'de bakü'nün şehir ulaşımı için bakü'de atlı tramvay hatları inşa edilmişti. fakat atlı tramvaylar başkentinin yoğun ulaşım ihtiyaçlarını karşılıyamadı. 1903'te bakü'de elektrik tramvay hatlarının bağlanması konusunda şehir dumasına teklif geldi. bu önerinin gerçekleşmesi 20 yıl sonra oldu. ancak, 1922 yılında bakü sovyeti projeyi gerçekleştirebildi. şehirde elektrikli tramvay hatlarının inşasına başlandı. önce gerekli malzeme olmadığından, raylar rusya'nın birkaç fabrikasında sipariş edildi. şehirde ilk kez şubat 8, 1924 elektrikli tramvay kullanıma açıldı. bu tramvay hatları şehrin tren istasyonlarına da bağlandı. 1966 yılında tramvay yollarının uzunluğu 102,5 km'ye ulaşmıştı.

1924'ten beri bakü'de servis yapan tramvay, 2004'te son yolculuğunu yapmıştır ve istasyonlar ile hatlar söküldü. tramvay hatları sökülmüş olsa bile, 2012'de bakü'de yeniden tramvay hatlarının inşa edilmesine ve tramvayın tekrar hizmete konulmasına kara verildi. fakat bu yeni tramvay hatları, eskiden tramvay hatlarının yer aldığı ana kavşaklara yerleştirilmeyip, sahil boyunca inşa edilecek.

 füniküler 

bakü füniküleri, 5 mayıs, 1960'ta da hizmete açılmıştır. sscb zamanında füniküler trenleri özel siparişle ukrayna'nın harkiv kentinde hazırlanarak bakü'ye getirilmiştir. bakü fünikülerin 2 istasyonu vardır: bunlar "behram gür" ve "şehitler hiyabanı" istasyonları. i̇stasyonlar arası mesafe 455 metredir. toplam 2 vagonu olan fünikülerler, saniyede 2,5 metre hızla hareket ederek bir istasyondan diğerine 4 dakikaya ulaşıyor. vaqonlararası bekleme süresi 10 dakika ve gidi-geliş ücreti ise 20 kepik olmuştur. füniküler saatte ortalama 2 bin yolcu taşıma olanağına sahiptir.

1980'li yılların sonlarında kötü durumunda olduğu için geçici olarak kapatılmıştır ve büyük bir onarımdan sonra 2001 yılının sonunda yeniden kullanıma açılmıştır. bakü füniküleri 2001'de ve 2007'de iki kez esaslı tekrar tamir edilmiştir. 2007 yılındaki onarımdan sonra vagonların hareketi sırasında oluşan gürültü en aza indirilmiştir. 2011 yılının nisan ayında itibaren ise vagonlar ve istasyonlar yenilenerek, 23 mayıs 2012'de yeniden hizmete sunulmuştur.

 demiryolu ulaşımı 

bakü garı, bakü'nün tek merkez garıdır ve hem ülkenin ve ayrıca şehrin tüm banliyö tren istasyonların ana demiryolu terminalidir. bakü garı çok faaldir ve yerel (banliyö), ulusal ve uluslararası tren seferleri yapılır. bakü garı, 28 may metro istasyonu ile metro ağına bağlanır.

bakü garından, rusya (bakü-moskova, bakü-sankt-peterburg, bakü-rostov, bakü-tyumen, bakü-mahaçkala), ukrayna (bakü-kiyev, bakü-harkiv), gürcistan (bakü-tiflis) yönlerinde uluslararası tren seferleri ve bakü-köçerli-balaken, bakü-astara-horadiz, bakü-kazah-böyük-kesik, bakü-ağstafa, bakü-gence, bakü-mingeçevir, bakü-astara yönlerinde ulusal tren seferleri yapılmaktadır.

azerbaycan topraklarının ermeni işgali neticesinde savaş halinde olduğu ermenistan'la ve ermenistan üzerinden azerbaycan'nın nahçıvan özerk cumhuriyeti'ne ve i̇ran'a (ve ters yönde), bakü'den doğru giden herhangi bir tren seferi yoktur. i̇ran ile tren seferleri bu yüzden nahçıvan ile sınırlıdır. i̇ki ülkeyi doğrudan bağlayan yeni bir ağın inşa edilmesi için, şu anda bir proje üzerinde düşünülmektedir.

bakü-tiflis-kars demiryolu'nun açılmasıyla, bakü'den, gürcistan'ın tiflis ve ahılkelek şehirleri üzerinden, türkiye'nin kars şehrine ve diğer türk şehirlerine tren seferleri ile ulaşmak mümkün olacaktır.

 deniz ulaşımı 

azerbaycan'ın su ulaşımında, azerbaycan devlet hazar deniz gemiciliği ve bakü deniz ticaret limanı büyük bir öneme sahiptir.

su ulaşımı, azerbaycan'ın ve hazar denizi'nin en büyük limanı olan bakü'den başlamaktadır. bakü'den rusya'nın astrahan ve mahaçkale limanlarına, kazakistan'nın aktau limanına, türkmenistan'nın türkmenbaşı limanına ve i̇ran'ın bender-i enzeli limanına ulaşılır. azerbaycan'dan, hazar denizi'nden, i̇dil nehri, volga-don kanalı, don nehri üzerinden azak denizi'ne ve dünya okyanuslarına açılmak mümkündür; ya da i̇dil nehri, volga-baltık suyolu, üzerinden de baltık denizi'ne ve dünya okyanuslarına da açılmak mümkündür.

bakü deniz garı, 1970 yılında açılmıştır. yenilenen garda, kazakistan, türkmenistan ve rusya'ya seyahat eden gemi ve feribot seferleri düzenlenmektedir. ayrıca dünya'nın ilk petrol platformu  ve yüzen bir şehir olan petrol taşlarına, petrol işçileri için seferler yapılır. garda 120 kişilik yemek, 400 kişilik konferans salonu, misafir ve diğer hizmet odaları bulunmaktadır.

 hava ulaşımı 

bakü'nün uluslararası havalimanı, şehir merkezinden yaklaşık 25 kilometre doğuda bulunan haydar aliyev havalimanı'dır. bu havalimanı, azerbaycan hava yolları şirketinin merkezidir.

haydar aliyev uluslararası havalimanı'nın (heydər əliyev adına beynəlxalq aeroport) eski adı "binə uluslararası havalimanı" idi. bu havalimanı 1998'in başından haziran 1999'a kadar restore edildi. bu restorasyonun iki bölümü vardı. i̇lk bölüm, kuzey terminali oluşturan iki alanın inşaatı (mart 1999'da bitti) ve ikinci bölüm, yönetim ve hava trafiği merkezi olarak azerbaycan hava yolları tarafından kullanılan bir merkezî alanın inşaat edilmesi ve güney terminali oluşturan geri kalan iki alanın inşaatıdır (bu bölüm aynı senede haziran ayında bitti) içerdi.

haydar aliyev havalimanı, azerbaycan'nın ana havalimanı olması yanı sıra ve bütün kafkasya bölgesinin en büyük ve en işlek havalimanıdır ve uçuş merkezdir. günümüzde, almanya, avusturya, belarus, birleşik arap emirlikleri, birleşik krallık, çekya, çin, fransa, hollanda, gürcistan, i̇srail, i̇ran, katar, kazakistan, letonya, lübnan, özbekistan, rusya, türkiye, ukrayna, ürdün gibi ülkelere giden ve bu ülkelerden gelen birçok uçuş vardır.

bundan dolayı öngörülen yıllık yaklaşık 3 milyon yolcu kapasiteli 53,000m2 yolcu terminali tasarlanmıştır ve yapımına 2011'de başlanmıştır ve 2013'te açılması hedeflenmiştir. ayrıca inşaatına başlanılan yeni terminalin tasarımıyla uyuşması için, 2012'de eski terminalin dışı ve içi tamamıyla yenilenmiştir ve yeni bir pist daha açıldı.

 eğitim 
bakü, ülkenin başkenti olması dışında aynı zamanda ülkenin eğitim merkezidir. okulların hepsi azerbaycan'ın millî eğitim bakanlığı (millî təhsil nazirliyi) tarafından idare edilmektedir. ayrıca arasında üniversiteler (universitet) ve akademilerin (akademiya) bulunduğu 38 tane yükseköğretim mekânı bulunmaktadır.

 devlet üniversiteleri 

 bakü devlet üniversitesi (1919)
 azerbaycan devlet petrol akademisi (1920)
 azerbaycan devlet deniz akademisi (1996)
 ulusal havacılık akademisi (1992)
 azerbaycan cumhuriyeti cumhurbaşkanı yanında devlet yönetim akademisi (1999)
 azerbaycan teknik üniversitesi (1950)
 azerbaycan mimarlık ve i̇nşaat üniversitesi (1975)
 azerbaycan tıp üniversitesi (1930)
 azerbaycan devlet i̇ktisat üniversitesi (1930)
 azerbaycan devlet pedagoji üniversitesi (1921)
 azerbaycan diller üniversitesi (1973)
 bakü slavyan üniversitesi (1946)
 azerbaycan devlet kültür ve sanat üniversitesi (1945)
 bakü müzik akademisi (1920)
 azerbaycan devlet ressamlık akademisi (2002)
 azerbaycan devlet beden eğitimi ve spor akademisi
 haydar aliyev azerbaycan yüksek harp okulu (1971)
 azerbaycan diplomatik akademisi (2007)
 azerbaycan turizm ve menecment üniversitesi (2014)
bakü mühendislik üniversitesi (2016)

 vakıf üniversiteleri 
 hazar üniversitesi (1991)
 odlar yurdu üniversitesi (1995)
 batı üniversitesi (1991)

azerbaycan'da eğitim, tüm diğer türk devlet ve topluluklarına göre ileri düzeyde sayılabilir. 1991 yılı istatistiksel verilerine göre 4.775 okulda 1.503.000 öğrenci okumaktadır. bugün okul sayısı 5.000'e, öğrenci sayısı 1.600.000'e ulaşmıştır.

azerbaycan'da 6.500 kültür tesisi, 4.605 kütüphane, 125 müze, 125 müzik okulu, 43 halk tiyatro salonu, 3.680 kültür evi bulunmaktadır. okuma yazma oranı %99,5'tir.

bakü-azerbaycan devlet üniversitesi ve bağlı enstitüleri bütün uygulamalı matematik ve ekonomik sibernetik, kimya, jeoloji, biyoloji, tarih, filoloji, i̇lahiyat, coğrafya, gazetecilik, hukuk, mekanik ve matematik, fizik, felsefe, sosyal bilimler ve psikoloji, kütüphane çalışmaları, uygulamalı matematik bilimsel araştırma enstitüsü, doğu çalışmaları, kollarında eğitim-öğretim yapmaktadır.

özel ve devlet olmak üzere toplam 49 tane kanuni üniversite mevcuttur ve bu üniversiteler de birçok türk ve yabancı öğrenciye eğitim vermekle birlikte eski doğu bloku ülkeler arasında kaliteli eğitim veren ülkeler arasında sayılmaktadır.

azerbaycan üniversiteleri iyi eğitim vermesinin yanı sıra yabancı öğrenciler tarafından maddi anlamda tercih sebebi olabiliyor.

 kültür ve eğlence 
bakü, azerbaycan'ın kültür merkezidir. ülkenin ilk operası, ilk ulusal tiyatrosu ve ilk millî kütüphanesi bu kentte açılmıştır. bakü, çok sayıda müze, tiyatro, konser salonu, kütüphane, sanat galerisi ve sinema salonlarına ev sahipliği yapar.

 müzeler ve kütüphaneler 

azerbaycan ulusal güzel sanatlar müzesi, azerbaycan ulusal tarih müzesi, azerbaycan ulusal edebiyat müzesi, azerbaycan halı müzesi, arkeoloji ve etnografya müzesi, bakü modern sanat müzesi, azerbaycan i̇stiklal müzesi, azerbaycan müzik kültürü devlet müzesi, azerbaycan devlet din tarihi müzesi, azerbaycan devlet tarım müzesi, azerbaycan jeoloji müzesi bakü'de bulunan başlıca müzelerdendir.

1920 yılında kurulan azerbaycan ulusal tarih müzesi, bakü'deki en büyük müzedir. i̇çerişehir'de yer alan bu müze, iki ayrı bölümden oluşur. i̇lki, azerbaycan’ın en eski dönemlerinden itibaren elde edilen arkeolojik ve etnografik malzemelerin sergilendiği millî müze; diğeri ise ünlü petrol zenginlerinden hacı zeynelabidin’in yaşadığı ev ve mekanlar. arkeolojik malzemeler manna, med, skif, atropatene, albanlar, hürremiler, şırvanşahlar, selçuklular, i̇ldenizliler, safeviler dönemlerine aittir. bunlardan başka azerbaycan coğrafyasından derlenmiş değerli etnografik malzemer de bulunur.

azerbaycan millî kütüphanesi, 4 milyon 513 bin tane, başta kitap olmak üzere, basılı ürün bulunmaktadır. antik çağ ve orta çağ'dan kalma birçok eski el yazısı ve birçok kitab-ı mukaddes de içermektedir ve millî kütüphane hakkında bir müze de bulunmaktadır. şehrin merkezinde, xaqani caddesi'nin üstünde yer alır ve halka açıktır.

diğer başlıca kütüphaneler, azerbaycan cumhuriyeti cumhurbaşkanlığı i̇şleri müdürlüğünü kütüphanesi, azerbaycan millî bilimler akademisinin merkezi bilim kütüphanesi, bakü devlet üniversitesi bilim kütüphanesi, cumhuriyet bilim-teknik kütüphanesi, azerbaycan devlet cumhuriyet bilimsel tıbbi kütüphanesi, cumhuriyet bilim-pedagoji kütüphanesi, azerbaycan cumhuriyeti tarım bilimi kütüphanesi, firudinbey köçerli adına azerbaycan devlet çocuk kütüphanesi, cafer cabbarlı adına cumhuriyet gençler kütüphanesi ve azerbaycan tıp üniversitesi kütüphanesi.

1915-1971 tarihleri arasında yaşamış azeri heykeltıraş ve ressam fuad abdurrahmanov adına bir hatıra müzesi bulunmaktadır.

 sinemalar, tiyatrolar, opera ve konser salonları 

bakü, ülkenin en önemli tiyatro kentidir. devlet akademik millî dram tiyatrosu, devlet müzikal komedi tiyatrosu, devlet kukla tiyatrosu, devlet genç seyirciler tiyatrosu ve devlet rus dram tiyatrosu kentin başlıca tiyatrolarıdır.

bakü devlet filarmonik salonu ve azerbaycan devlet akademik opera ve bale tiyatrosu'na ev sahipliği yapmaktadır. bakü caz merkezi, haydar aliyev sarayı, shakhriyar bakü kültür merkezi ve bakü müzik akademisi büyük salonu, kentin en faal konser mekanlarındandır.

absheron sanat galerisi, giz galasy galerisi, gala sanat galerisi ve smirnova sanat galerisi, bakü'nün önemli sanat merkezlerindendir.

başkent, aynı zamanda önemli kültürel etkinliklere ev sahipliği yapar. bu faaliyetlerden biri olan bakü uluslararası caz festivali, kentin önemli caz müziği birikimini yansıtan en iyi etkinliklerdendir.

bakü şehri birçok sinemaya sahiptir ve bunlardan biri de meşhur nizami'' sinemasıdır. bakü'de sinemalarda filmlerin büyük çoğunluğu azerice dublajlıdır ve daha seyrek olarak da rusça veya i̇ngilizce dublajlıdır ve bazı sinemalarda filmler bu iki dilin altyazılarıyla gösterilmektedir.

ünlü azeri drama yazarı, senaryocusu ve film yönetmeni rüstem i̇brahimbeyov tarafından kurulan bakü uluslararası film festivali 1998'den beri her yıl düzenlenmektedir.

eğlence ve alışveriş 

bakü, çok çeşitli eğlence alternatifleri sunan bir kenttir. 
bakü hayvanat bahçesi 1928 yılında, sovyetler birliği döneminde kuruldu. bakü hayvanat bahçesinde hem dünya'nın çeşitli yerlerinde bulunan, hem de azerbaycan'ın faunasına ait olan yaygın bulunan ve soyu tükenmekte olan hayvan türlerini barındırır. hayvanat bahçesinde yaklaşık 1.193 hayvan ve 168 tür bulunmaktadır.

bakü'nün merkezinde yer alan fıskiye meydanı, kentin en iyi alışveriş alanıdır. meydan ve etrafındaki araçlara kapalı olan alışveriş caddeleri, çok sayıda lüks alışveriş mekanlarına ev sahipliği yapar. nizami caddesi, kentin en önemli alışveriş caddesidir. bu yayalara ayrılmış alışveriş merkezi, her kategoriden dükkâna sahiptir. bakü'de çeşitli alışveriş merkezleri vardır; ve en ünlü iki alışveriş merkezleri park bulvar, 28 mall, metropark, aygun city, af mall'dır. burada otantik halılar, elektronik eşyalar ve mücevherler satılıyor. hediyelik eşya dükkânlarının büyük çoğunluğu, kentin tarihi bölümü olan i̇çerişehir'de toplanmıştır.

bakü bulvarı, bakü körfezi boyunca ve uzunluğu 3 kilometre 750 metreden oluşan sahil yolu ve açık hava alanıdır  azerbaycan'ın ayrı ayrı bölgelerinden ve avrupa'dan çeşitli ülkelerinden ender bitkiler getirilerek parka dönüştürülmüştür. bulvarda “mirvari”, “bahar” kafeleri, samed vurgun adına açık hava sineması, “venedik” küçük su kenti ve çok sayıda farklı dinlenme alanları yapılmıştır. sahilden neftçiler caddesine kadar bazı yerlerin genişliği 350 metre, bazı yerlerin genişliği ise 500 metredir.

sahilde, millî park yer alır ve parkın içinde devlet bayrağı meydanı yer alır ve bu meydanda dev bir azerbaycan bayrağının dalgalandığı dünyanın en yüksek bayrak direği bulunmaktadır. 2012 eurovision şarkı yarışması için inşa edilen baku crystal hall yanındadır.

turizm 
azerbaycan'da turizm her yıl biraz daha gelişmektedir ve bundan en çok yararlanan da bakü'dür, çünkü bakü azerbaycan turizminin ana merkezidir ve ülkenin otelleri, restoranları, barları ve gece kulüplerinin çoğu bakü'de bulunmaktadır. belediye, şehirde birçok geliştirme çalışması yapmaktadır; ve bu sayede zaman geçtikçe şehrin altyapısı hızla gelişmektedir. bakü'de yapılan 2012 eurovision şarkı yarışması kapsamında inşaatlar özellikle çoğalıp hızlanmıştır.

spor 

bakü'de başta futbol ve futbol stadyumları olmak üzere, tüm diğer spor faaliyetlerine ve tesislerine çok sayıda yatırım yapılmaktadır. bağımsızlık ilanı ve uefa'nın azerbaycan'ı kendi kontenjanına almasının ardından bu ülkede futbola olan ilgi artmıştır. bakü'de yedi futbol kulübü bulunmaktadır; bunların beşi birinci ligde, geri kalan ikisi ise ikinci ligde oynamaktadır. ayrıca ermeni işgali altında bulunan ağdam kentinin birinci ligde oynayan futbol takımı karabağ'ın ve diğer işgal edilmiş azeri kentlerinin futbol takımlarının geçici merkezleri de bakü'de bulunmaktadır.

özellikle son 5 yıl içerisinde hem kurulan spor kulüp sayısında hem de tesisleşme faaliyetlerinde hızlı bir gelişme yaşanmıştır. birçok spor çeşidi için, örneğin boks, judo, karate, buz pateni salonları, basketbol, voleybol, hentbol, tenis kortları içeren, birçok spor kompleksleri vardır.

azerbaycan uzun zamandır satranç yarışı tablolarının zirvesindedir ve satranç azerbaycan'ın millî sporlarındandır. azerbaycan satranç federasyonu'nun merkezi bakü'de bulunmaktadır. ayrıca şehrin dört bir köşesinde birçok satranç kulübü vardır ve okullarda da satranç dersleri verilir. 2007'de dünya satranç federasyonu grand prix turneleri bakü'de yapıldı.

bakü'den teymur recebov, şehriyar memmedyarov ve vügar heşimov dünyanın tanınmış satranç oyuncuları arasındadır. fide'nin listesinde teymur recebov, şehriyar memmedyarov ve vügar heşimov dünyanın en güçlü 20 satranç oyuncusu arasında yer almaktadır. 2007 yılı sonunda erkek takımı yunanistan'ın girit adasında düzenlenmiş avrupa şampiyonluk yarışmasında azerbaycan’a bronz madalya ile dönmüştür.

mevcut stadyumlar 

bakü'de sekiz büyük stadyum bulunmaktadır. bakü'nün en büyük stadyumu olan tevfik behramov stadyumu ayrıca azerbaycan'ın da en büyük stadyumudur. bakü'de son yapılan stadyum ise 2011 yılında açılan dalga arena'dır. ayrıca bu stadyumların bazılarında, spor faaliyetleri futbol ile sınırlı kalmayıp, atletizm gibi diğer spor dallarına da ev sahipliği yapar.

yapılacak stadyumlar 
bakü olimpiyat stadyumu'nun inşaatı başlamıştır. diğer ikisi proje aşamasındadır.

kardeş şehirler 
bakü'nün 17 şehirle kardeş şehir antlaşması ve 14 şehirle ile de "partner şehir" antlaşması vardır.

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

partner şehirler

bakü görüntüleri

ayrıca bakınız 
 mart olayları
 bakü tiflis ceyhan petrol boru hattı
 2015 avrupa oyunları

kaynakça

dış bağlantılar 

  
 bakü şehir rehberi  
 bakü'de yaşam 
 bakü fotoğraf galerisi