Nome Census Area

nome census area, amerika birleşik devletleri'ne bağlı alaska eyaletinin eskimo halklarından yupik ve i̇nyupiklerlerce meskun olan bir sayım bölgesi. örgütlenmemiş borough olduğu için bir yönetim merkezi de yoktur. en gelişmiş şehri geçmişte nome altına hücumu hareketinin yaşandığı nome'dir.

büyük ölçüde seward yarımadasının batı ve güneyini kapsar.

coğrafya 
toplam alanı 73,253 km² olup, 13,681 km² kara ve 13,681 km² de sudur. yöre nüfusunun yaklaşık % 14'ü st. lawrence adasındaki iki kasabada (gambell ve savoonga) yaşar.

nüfus 
2002 sayımına göre nüfusu 2.693 hane, 1.898 aile ve 9.196 kişidir. amerika yerlisi % 75.20, beyaz % 19.32, siyah % 0.38, asyalı % 0.67, pasifik adalı % 0.02, diğerleri % 0.20 ve iki ya da çok ırklı % 4.21.

amerika yerlisi olarak, toprak alanı bakımından i̇nyupikler çoğunlukta olmalarına karşın nüfus olarak yupikler ve sibirya yupikleri % 16.32 ile önde gelir. onları 8.75 ile i̇nyupikler takip eder.

yerli halk 

yörede üç ayrı dil ve etnik grup bulunur. sibirya yupikçesi konuşan sibirya yupikleri  okyanusta st. lawrence adasında bulunurlar. küçük diomede ile king adalarında i̇nyupikçe konuşan i̇nyupikler yaşarlar. anakarada i̇nyupikler ile yupikçe konuşan yupikler arasında bir sınır çizmek gerekirse, solomon'un kuzey ve batısında kalan yerler i̇nyupiklerin, doğu ve güneyinde kalan yerler ise yupiklerin topraklarıdır.

i̇nyupikler 

yöredeki i̇nyupikler, seward yarımadası i̇nyupikçesi (i̇ngilizce seward peninsula inupiaq) konuşurlar ve bunlar  northwest arctic borough ilçesinde yaşayan komşuları malimiut i̇nyupiklerinden belirgin biçimde şivece ayrılırlar. şiveleri ve konuşan kabileleri şöyledir :

 bering boğazı i̇nyupikçesi (i̇ngilizce bering strait inupiaq)
 diomede şivesi (i̇ngilizce diomede subdialect)
 i̇ngalik i̇nyupikçesi (kendilerince ingalikmiut; i̇ngilizce ingalikmiut eskimo). abd'ye bağlı küçük diomede (little diomede) adasında az sayıda konuşanı vardır.
 i̇maqliq i̇nyupikçesi (kendilerince imaqłit; rusça имакликский диалект). rusya federasyonuna bağlı büyük diomede (остров ратманова, большой диомид) adasında konuşulan bu şive 1948 yılında yok oldu.  
 wales i̇nyupikçesi (i̇ngilizce wales subdialect)
 kiŋikmiut
 tapqaġmiut
 ukiuvaŋmiut (i̇ngilizce king island subdialect)
 qawiaraq i̇nyupikçesi (i̇ngilizce qawiaraq, kawerak)
 batı qawiaraq i̇nyupikçesi (i̇ngilizce teller subdialect, qawiaraq proper)
 siñġaġmiut
 qaviaraġmiut
 ayaqsaaġiaaġmiut
 aziagmiut. sledge (aziak, ayak) adasında konuşulur.
 doğu qawiaraq i̇nyupikçesi (kendilerince iġałuiŋmiut; i̇ngilizce fish river subdialect)

yupikler 

yörede unaliq yupikleri (unalirmiut) st. michael ile stebbins kasabalarında bulunur ve bunların şiveleri wade hampton census area yöresindeki güney komşusu olan pastulirmiut yupiklerinin şivesiyle birlikte unaliq-pastuliq yupikçesi (i̇ngilizce norton sound yup’ik) adı altında toplanır. daha güneydeki yukon ve kuskokwim yupiklerinden şivece belirgin biçinde ayrılırlar. kabileleri şöyledir :
 
 atnegmiut 
 kuuyuŋmiut 
 eŋlutaleġmiut 
 caxtulegmiut 
 uŋallaqłiŋmiut 
 tacirmiut

malimiut i̇nyupikleriyle yupiklerin evliliklerinden oluşan aileler koyuk, shaktoolik ve unalakleet yörelerinde bulunurlar.

sibirya yupikleri 

yalnızca st. lawrence adasında yaşarlar.

tarih 

bugün northwest arctic borough ilçesinde bulunan selawik ve kobuk irmakları yöresinden 160 yıl önce çiçek hastalığı salgını ve yerel ren geyiği sürülerinin kaybolmasıyla başgösteren muhtemelen bir kıtlık sonucu göç  eden küçük i̇nyupik grupları bölgenin güneyindeki norton sound yöresini işgal ettiler. daha sonra, malimiut i̇nyupikleriyle yupiklerin evliliklerinden oluşan aileler koyuk, shaktoolik ve unalakleet yörelerine yerleştiler.

wales (kiŋigin)'deki ilk hristiyan misyonerlik faaliyetleri 1890 yılında william thomas lopp ve harrison robertson thornton tarafından açılan protestan congregational  misyonu ve okulu ile başladı. 1893 yılında thornton suikaste uğrayınca, misyon ve okul bir yıl kapalı kaldı. teller'e ren geyiği istasyonunu yönetmek için dönen lopp, 1894 yılında tekrar wales'e gelerek misyonu yeniden açar.

ekonomi 

geleneksel yerli eskimo avcılığı ve toplayıcılığı yapılır. i̇çbölgede qawiaraq gibi i̇nyupik kabileleri ren geyiği avcılığı ve tatlı su balıkçılığı yaparlar. norton sound yöresinde yupiklerden unaliq halkı deniz memelileri, balık ve ren geyiği avcılığı yaparlar. okyanustaki diomede adası, king adası ve st. lawrence adasında deniz memelileri revaçtadır.

i̇nyupiklerin aġviq dediği grönland balinası (balaena mysticetus) avına alaska'da yalnızca on yerleşim yerinde uluslararası balinacılık kurulu (iwc) tarafından izin verilmektedir. bunlardan dört tanesi nome census area yöresindedir. i̇kisi, küçük diomede ile wales (kiŋigin) i̇nyupik coğrafyasına aittir. diğer ikisi (savoonga ve gambell) ise sibirya yupiklerine aittir.

yöredeki en büyük işverenler:

 bering strait school dist
 norton sound health corp
 kawerak inc
 state of ak (excludes u of a)
 norton sound economic development
 nome public schools
 bering straits reg housing authority
 ak commercial co
 native village of gambell
 bering air incorporated

yerli yapılanması 
yöredeki yerliler 20 köyde yirmi kabile hükûmeti (tribal government) tarafından temsil edilir. bu köylerin 16 tanesi sabit yerleşim olup yıl boyunca kalınır. 4 tanesi ise sabit olmayıp mevsimliktir. bu hükûmetler indian reorganization act of 1934 yasası altında yeniden yapılandırılıp adlandırılmıştır.

ancsa yapılanması 

abd'nin alaska'yı 1867 yılında ruslardan satın almasından bu yana 100 yıldır çözülemeyen yerlilerinin (eskimo ve kızılderililerin) toprak taleplerini çözmek üzere abd kongresinde 18 aralık 1971 tarihinde başkan richard nixon tarafından imzalanarak yürülüğe giren ve abd tarihinin en büyük toprak talebini karşılayan yasa olan alaska yerli talepleri çözümleme yasası (ancsa) gereği ayrılan 12 coğrafi bölgeden (geographic region) biri de bering boğazı bölgesi (bering straits region) coğrafi bölgesidir. nome census area tamamını kapsayan bölgede bering straits native corporation (bsnc)  adlı bölge şirketi (regional corporation) kurulmuş ve buna bağlı olarak da 14 tane köy şirketi (village corporation) oluşturulmuştur. bölge şirketi arazinin yeraltı hakkına, köy şirketleri de yerüstü hakkına sahiptir.

öncesinde, ancsa yasa tasarısının geçmesi için bering boğazı bölgesindeki yerli köylerinin (native village) bir derneği olarak 1967 yılında kurulan bering straits native association (bsna) adlı yerli derneği (native association) vardır. johnson administration bünyesindeki office of economic opportunity den ilk hibeyi alan dernek, ancsa yasası onaylandıktan sonra 1973 yılında eyalet yasaları altında anonim kâr amacı gütmeyen kawerak şirketini organize etti. kawerak 2006 yılında 4 alt bölüm olarak yeniden yapılandı.

bsnc 1973 yılında kurulduğunda 6000 den fazla hissedarı bulunuyordu. her bir hissedarın hem bölge şirketinde 100 hem de köy şirketinde 100 hissesi vardı ve bugün bu hisselerin bir kısmı miras yoluyla yerli olmayanların eline geçse de onların herhangi bir oy hakkı bulunmamaktadır 

bsnc bölge şirketine bağlı köy şirketleri ve bulunduğu yerler:

brevig mission native corporation   :  brevig mission 
council native corporation   :  council
elim native corporation  :  elim reserve, st. lawrence adası 
king island native corporation  :  king adası 
koyuk native corporation   :  koyuk  
mary's igloo native corporation   :  mary's igloo  
st. michael native corporation   :  st. michaels  
shaktoolik native corporation   :  shaktoolik  
shishmaref natrive corporation   :  shishmaref  
solomon native corporation   :  solomon  
stebbins native corporation   :  stebbins  
teller native corporation    :  teller  
unalakleet native corporation   :  unalakleet  
wales native corporation   :  wales

eğitim 
yörede 3 okul bölgesi (school district) bulunmaktadır:

nome okul bölgesi (kısaltması ncsd, i̇ngilizce nome city school district) : bağlı olan okullar: nome elementary, nome-beltz junior/senior high, anvil city science academy.
nome public schools    
bering boğazı okul bölgesi (kısaltması bssd, i̇ngilizce bering strait school district) : unalakleet'te konuşlanan bölgeye bağlı olan okullar: brevig mission, diomede, elim, gambell, golovin, koyuk, st. michael, savoonga, shaktoolik, shishmaref, stebbins, teller, unalakleet, wales, white mountain.

milli parklar ve koruma alanları 
 alaska deniz milli yaban hayatı sığınağı
 besboro adası
 king adası
 sledge adası
 bering kara köprüsü milli korunağı 
 yukon deltası milli yaban hayatı sığınağı
 andreafsky wilderness

kasaba ve köyleri 

brevig mission
diomede
elim
gambell
golovin
koyuk
nome
port clarence
savoonga
shaktoolik
shishmaref
st. michael
stebbins
teller
unalakleet
wales
white mountain

sınır komşuları

dipnotlar