Knut Hamsun

knut hamsun (4 ağustos 1859, gudbrandsdal – 19 şubat 1952, grimstad), norveçli yazar ve 1920 yılı nobel edebiyat ödülü sahibi.

yaşam öyküsü

i̇lk yılları 

daha sonraları knut hamsun adını alacak olan knud pedersen, norveç'in kuzeyinde gudbrandsdal sınırları içinde vågå kasabasında doğdu. bir terzi olan babası, kalabalık ailesini alarak, daha kuzeye, hamaröy kasabasına göç etti. çalışan ve işine bağlı adam, karısını kaynanasını, altı çocuğunu terzilikle zar zor geçindiriyor, üstelik oturdukları yerin sahibi rahibe borçlanıyorlardı.

sekiz yaşında iken dayısının isteği üzerine annesiyle babası onu bir rahibin eğitimine verdiler. on dört yaşında, doğduğu kasabaya gidip orada bir tüccar yanında tezgahtarlık yaptı. bir yıl sonra da tranöy'de daha büyük bir tüccar yanında kalfalığa başladı. tüccarın kızına aşık oldu fakat tüccar iflas edince ayrılmak zorunda kaldı. bu sıralarda "esrarengiz adam" adında küçük bir aşk romanı yazdı. bu roman, gezginlik yıllarında tanıştığı bir kitapçı tarafından bastırıldı. buradan ayrılınca bir iki arkadaşıyla birlikte ucuz eşyalar satmaya başladılar. kibrit, mum gibi şeyler satıyorlardı. daha sonra ayrıldılar. arkadaşı güneye knut kuzeye gitti.

i̇ş bulamayınca zanaat öğrenmek amacıyla bir ayakkabıcının yanına gitti.

bir yıl sonra daha büyük, epik bir eser kaleme aldı. henrik ibsen'i okumuştu, onun etkisi altında bulunuyordu. "bir karşılaşma" adındaki bu kitabını da, bodö'de bir kitapçı yayımladı. daha sonra bir aşk hikâyesi daha yazdı.

kitaplarını okuyan ailesi artık bir iş bulmanın zamanı geldi diyerek onu bir bucak müdürünün yanına yardımcı olarak verdi. bu bucak müdürünün pek çok kitabı vardı. björnson'un toplu eserlerini okumasına izin verilmişti. knut bu heyecanla kitaplara sarıldı ve gözlerini bozana kadar okudu.

bu kitapların etkisiyle knut bir kitap daha yazdı fakat yayıncılar basmaya yanaşmadılar. knut'un bu kitapları bir yayınevinin desteği olmadan basabilmesi için bir zenginin desteği gerekiyordu.

aradığı kişiyi buldu. erasmus zahl adında bir tüccardı bu. çok gence yardım etmişti. knut ona yazar olmak istediğini söyledi. son yazdığım hikâye diye başka bir yazarı verdi. tüccar kâğıtlara değil yüzüne baktı knut'un. genç hamsund tüccardan çıkarken cebine bin kron indirmişti bile.

frida adında bir köy hikâyesi ve şiirler yazmaya başladı. adını knut pederson diye değiştirdi.

hikâyesini tamamlayınca bir vapur bileti alarak kopenhag'a gitti. bir kitapçıya, sonra da norveçli bir şaire eserlerini kabul ettirme çabaları boşa çıkınca oslo'ya döndü. sonra göçebe olarak uzun bir yolculuğa çıktı.

edebiyatta yükselişi 
parası tükenen hamsun tekrar aynı tüccarın yolunu tuttu. tüccar yardımını esirgemedi. hamsun bu parayla bir oda kiralayıp daha önce yazdığı yazıların pek çoğunu yaktı. makaleler, hikâyeler yazıyor bunları satmaya çalışıyordu. parası tekrar tükenince aç kaldı ve bunu romanlaştırdı. açlık romanı şöhretinin ilk basamağı oldu.

bu sıkıntılar içerisindeyken, yol yapımında iş buldu. kum ocağında kâtiplik edecek, çekilen kumların hesabını tutacaktı. zor değildi bu iş. çalışma ve dinlenme saatlerinde bol bol kitap okuyordu. müsveddelere şiirler, makaleler karalıyordu. zamanla bir hatip gibi konuşabildiğini keşfetti işçilerle sohbet ederken. tanıştığı bir rahip ona konferans vermesini tavsiye etti. bunun üzerine gjövik şehrinde bir salon kiralandı. konferans edebiyat alanında olacaktı.

konferansı dinlemeye sadece altı kişi geldi. altı kişiden biri olan bir yazı işleri müdürü konferansı beğendi. çevreye konferansı övdü. bir sonraki konferansına da sayıları artmıştı. bu sefer yedi kişiydiler. anlaşılan bu yörenin edebiyatla ilgilendiği yoktu. knut evine geri döndü.

yirmi bir yaşındaydı ama çalışmaktan ziyade yazmak istiyordu. noelde bir arkadaşı onu çiftliğine davet etti. arkadaşının annesi knut'u çok sevdi ve ona bir rahip olmasını öğütledi. ama knut'un amerika'ya gitmek istediğini öğrenince bu aile, knut'a yol parası dört yüz kron ödünç verdi. o da, hemen i̇ngilizce öğrenmeye koyuldu. ünlü yazar björnson'a gidip ondan bir tavsiye mektubu aldı. 1882'de knut amerika'ya gitmişti.

amerika'da björson'un mektubu bir işe yaramamıştı. burada kimse onu tanımıyordu. henry johnson adında bir öğretmenle ahbap olup ondan i̇ngilizce dersleri aldı. onun kütüphanesini taradı. özellikle mark twain onu etkilemişti. önceler norveççe daha sonra da, i̇ngilizce konferanslar hazırladı. geceli gündüzlü çalışmalardan sonra minesota'ya geçti ve orada muhasebe işine başladı.

sağlık problemleri 

arkadaşı johnson karısıyla bir avrupa gezisine çıkınca işler knut'a kaldı. 1884 yazı ile güzü bu şekilde geçti. bir açık arttırmada yüksek sesle konuşurken göğsünde bir sancı duydu. öksürük nöbetiyle yere yığıldı. doktor hızlı ilerleyen verem teşhisi koydu ve ona birkaç aylık ömrü kaldığını söyledi.

sürpriz iyileşmesi 
knut birkaç ay hasta yattı. ölürsem norveç'te gömüleyim diyerek norveç'e doğru yolculuğa çıktı. ne kendisinin ne de dostlarının anlayamadıkları bir şekilde yol süresince kendiliğinden iyileşti. deniz havası iyi gelmişti.

hastalık sonrası edebiyatı

i̇sminin knut hamsun olması 

norveç'e döndüğünde bir gazete ile anlaştı. oraya makaleler yollayacak hiç değilse böylece dinlenecekti. çalışıyor, yazıyordu. 1885'te mark twain ile ilgili bir yazısında imzası knut hamsund, bir matbaa hatası yüzünden knut hamsun şeklinde basıldı. o da düzeltmeye yanaşmadı. o tarihten itibaren ismi böyle kaldı.

amerika'ya geri dönüş 

norveç'te işinden ayrılınca tekrar aç kaldı. bu açlığa bir yıl katlandı. daha sonra, bir zenginin yardımıyla tekrar amerika'ya döndü.(1888)

amerika'da tramvaylarda biletçilik yaptı. biletçilik işini becerememişti. çünkü durakları aklında tutamıyordu. kitap okumaya daldığı için yolculara haber vermiyordu. bu yüzden işinden ayrılıp kuzey dakota'ya gidip tarlalarda çalıştı.

1887 sonbaharını kapsayan bu çalışmalarda cebinde biraz parayla amerika'ya ilk geldiğinde kaldığı yerlere döndü. artık yazmaya başlayabilirdi.

edebiyata dönüş 

bu sürede danimarka'ya gitti. yazmaya azimle başladı.

"yumruğunu yemedikçe kimsenin bırakıp gitmediği o garip şehir, kristiania'da aç gezdiğim günlerdeydi. tavan arasında uyanık yatıyordum. alt katta bir saatin altıya vurduğunu duydum. hafif aydınlanmıştı ortalık; insanlar merdivenleri inip çıkmaya başlamışlardı..." diyordu büyülenmişliğiyle.

kağıtları üst üste yığıyor sürekli yazıyordu. ne yazdığını iyi biliyordu. açlık romanıydı bunlar. yazdığı kısımları politiken gazetesi yazı işleri müdürlerinden edvard brandes'e götürdü. brandes bu karşılamayı daha sonra şöyle anlatıyordu: "ondan daha düşkün bir başka insan pek az görmüşümdür. düşkünlüğü elbisesinin yırtık pırtık olduğundan değildi. ya o yüzü! çok uzundu müsveddeler. kendisine geri veriyordum ki, birdenbire kelebek gözlüğü gerisinde gözlerindeki ifadeyi gördüm."

behçet necatigil tarafından dilimize çevrilen "göçebe" adlı kitabını ise elli yaşlarında tamamlamıştır. üç bölümlük büyük romana yazarın verdiği genel isimdir. i̇lk kitap "sonbahar yıldızları" altında 1906'da, "hüzünlü havalar" 1909'da, "son mutluluk" 1912'de göçebe'de toplanmıştır ve yazarın ağzından anlatılmıştır. bu defa kitabında evliliğin zor temasını işlemeye yönelir

1920 yılında nobel edebiyat ödülü'nü kazanmıştır.

ülkesi norveç işgalinden önce başladığı nazi taraftarlığını ülkesinin işgali sırasında da devam ettirmesiyle ünü ciddi şekilde lekelenmiştir. aldığı nobel ödülünü 1943 yılında goebbels'e göndermiştir.

savaş sonrası hesaplaşma mahkemelerinden "akli denge" sebep gösterilerek muaf tutulmuş ama akıl hastanesine kapatılmış, daha sonra da savaş sırasında propaganda suçu nedeniyle büyük para cezasına çarptırılmıştır. bu süreçte başına gelenleri tek otobiyografik ve en son eseri "på gjengrodde stier" (ot bağlamış patikalarda) kitabında anlatmıştır. kitabın son cümlesi "yüksek mahkeme suçlu buldu, yazarlığıma son veriyorum" şeklindedir.

19 şubat 1952 yılında, 92 yaşında banyoda ölü bulundu. cenazesi yakılmıştır.

norveç'te savaştan 50 yıl sonraki nesiller, savaş sonrası hesaplaşmaları orantısız bulup, hamsun'a daha bir anlayışla ve sahip çıkarak yaklaşmaktadırlar. 2009 yılında doğumunun  150. yılı hamsun yılı olarak kutlanmıştır. adı okullar, sokaklar, heykeller ve başka vesilelerle yaşatılmaktadır. hakkında bir müze (hamsunsenteret), bir film (hamsun 1996) ve bir televizyon dizisi (gåten knut hamsun)  yayınlanmıştır. savaş sırasındaki tutumunun onun erken oluşmuş i̇ngiltere ve amerika karşıtı tavırları ve eserlerinin ilk almanya'da tutulması sebebiyle olduğu kanaati kabul görmeye başlamıştır.

kronolojik biyografisi 

 1859 knut doğdu babası:peder pedersen (1825-1907) ve annesi tora pedersen (1830-1919), garmo kilisesinde vaftiz edildi.
 1862  hamarøy'e göç ettiler. 
 1868 -halası ile birlikte kaldı ve kız kardeşi doğdu.
 1873-1874 okulu bitirip lom şehrine göç etti. torsten hesthagen (büyükbabası)nın dükkânında çalıştı. 
 1875 kuzey norveç'e gitti.
 1876 bodø'de ayakkabıcılığa başladı. 
 1877 i̇lk kitabı "den gaadefulde" (gizemli) yayınlandı. daha sonra bodø'yü terk etti. 
 1878 "et gjensyn" (bir tekrar görüşme) ve "bjørger" (bjørger) yayınlandı.
 1879 bir tüccardan yardım alıp norveç'i terk etti. kopenhag'a gitti. 
 1880/1881 strindberg okudu ve gjøvik hakkında konferanslar verdi. 
 1882/1883 abd'ye gitti.
 1884/1885 kristopher janson'un yardımcısı oldu. 
 1886 norveç'e döndü. sene sonunda tekrar abd'ye gitti.
 1887 kum işinde çalışmaya başladı.
 1888 abd'yi terk edip kopenhag'a döndü. kasımda "sult" (açlık)'ın ilk bölümü radikal "ny jord" dergisinde isimsiz olarak yayınlandı. 
 1889 "fra det moderne amerikas aandsliv" (amerika'da düşünsel yaşam) adlı eseri yayınlandı. onu "lars oftedal" takip etti.
 1890 "sult" knut'un ismiyle yayınlandı. lillesand şehrine gitti. orada "smaabyliv" (kasaba hayatı) ve "fra det ubevidste sjæleliv" (bilinçaltı ruhsal yaşamdan)'ı yazdı.
 1891 norveç şehirlerini gezdi. "açlık" berlin'de basıldı. 
 1892 kopenhag'a gitti. "mysterier" (gizemler) yayınlandı. daha sonra samsø adasına gitti ve orada "redaktør lynge" (editör lynge)yi yazdı. 
 1893 "redaktør lynge" ilkbaharda yayınlandı. parise gitti "ny jord" (yeni toprak)  yayınlandı. 
 1894 pan (pan) yayınlandı. verlaine, gauguin, herman bang, johan bojer ve albert langen ile tanıştı.
 1895 "ved rikets port" (kraliyetin girişinde) yayınlandı. norveç'e döndü ve  "livets spill" (hayat oyunu) eserini yazdıktan sonra tekrar paris'e yöneldi.
 1896 edvard munch ile buluştu. almanya'ya gidip birçok yayıncıyla tanıştı. eserlerinin yayın haklarını verdi. 
 1898 i̇lk eşi bergljot bassøe ile evlendi.  "aftenrøde" (akşam kızılı) "victoria" (viktoria) yayınlandı.
 1899 helsingfors universitesi hocalarıyla tanıştı.  rusya ve türkiye'yi gezdi.
 1900 orta doğu'yu gezdi ve norveç'e geri döndü.
 1901 doğu ile ilgili yazılar yazdı.
 1902 kızı victoria doğdu. "munken vendt" (derviş döndü) yayınlandı. bjørnson'a taşındı. 
 1903  "i æventyrland" (masallar ülkesinde), "kratskog" (çalı ormanı) ve "dronning tamara" (kraliçe tamara) yayınlandı.- gustav vigeland knut hamsun'un bir büstünü yaptı.
 1904  "det vilde kor" (yabani koro) şiir koleksiyonu yayınlandı. onu makalelerinin koleksiyonu olan "sværmere" (pervaneler)  takip etti.  houens legat ödülünü aldı
 1905  "stridende liv" (kavgacı yaşam) yayınlandı.
 1906 boşandı, "utsikten" (manzara) adındaki kısa hikâyelerinin  derlemesi yayınlandı.
 1907 babası öldü. "ærer de unge" (gençlere şan olsun) eserleri "under høststjernen" (güz yıldızı altında) yayınlandı. 
 1908 "benoni og rosa" (benoni ve rosa) yayınlandı.
 1909 kendinden 22 yaş küçük son eşi marie andersen ile evlendi.
 1911 kuzey norveç'te hamarøy'de skogheim çiftliğini devraldı
 1912 tore adında bir oğlu oldu. "den siste glæde" (son sevinç) yayınlandı.
 1913 "børn av tiden" (zamanın çocukları) yayınlandı.
 1914 arild adında bir oğlu oldu. birinci dünya savaşı başlayınca hamsun almanların tarafında savaştı.
 1917 cecilia adında bir kızı oldu.
 1918 "sproget i fare" (dilimiz tehlikede) yayınlandı. güney norveç'te grimstad'da nørholmen çiftliğini devraldı; gittikçe artan yazarlık gelirleriyle bunu örnek bir çiftlik haline getirse de kitaplarını genellikle pansiyon ve otellerde bitirdi. 
 1919 hamsun'un annesi öldü.
 1920 nobel edebiyat ödülü'nü aldı.
 1923 "siste kapitel" (son bölüm) yayınlandı.
 1926 bygdø'ye taşındılar. 
 1927 nørholmen'e geri döndüler. "landstrykere" (gezginler) yayınlandı.
 1928 çeşitli şiir araştırmalarında bulundu.
 1929 tüm dünyada hamsun'un yetmişinci yaşı kutlandı.
 1930 "august" (ağustos) yayınlandı. 
 1933 "men livet lever" (ama hayat devam ediyor) yayınlandı.
 1934 10.000 alman markı ödüle layık görüldü fakat kabul etmeyip metal goethe ödülünü almayı tercih etti.
 1935 almanya ve fransa'yı gezdi.
 1936 "ringen sluttet" (daire tamamlandı) yayınlandı.
 1938 i̇talya ve yugoslavya'yı gezdi.
 1939 sekseninci yaşı tüm dünyaca kutlandı. fakat ii. dünya savaşı başladı.
 1940 alman birlikleri norveç'i işgal ettiler.
 1941/1942 alman hayranları onu baskıdan kurtardılar.
 1943 hitler ile görüştü.
 1944 norveçlileri alman cezalarından korumaya çalıştı.
 1945 alman birlikleri norveç'ten çekildi.
 1946 bakımevine yattı.
 1949 savaş sonrası yazdığı "på gjengrodde stier" (ot bağlamış patikalarda) kitabını yayınladı.
 1949 /1951 hastalandı ve durumu kötüleşti. 
 1952 19 şubat'da öldü. nørholmen'de yakıldı.

türkçeye tercüme edilen eserleri ve hakkında yazılanlar

eserleri
 açlık
 pan 
 göçebe
 victoria 
 rosa 
 gizemler 
 hilâlin altında 
 segelfoss kenti 
 toprağın bereketi 
 otların bürüdüğü patikalarda
 sonbahar yıldızları altında
 dünya nimeti
 i̇stanbul'''da i̇ki i̇skandinav seyyah (hilâl'in altında-çev. banu gürsaler syvertsen)
 uçarı''

hakkında yazılanlar
 beytullah i̇mzaoğlu, "i̇stanbul'da bir oryantalist knut hamsun - türk, i̇çki i̇çmediğinden hırsızlık da yapmaz!,

knut hamsun festivalleri 
 hamarøy 2006 
 hamarøy 2004 
 hamarøy 2002 
 hamarøy 2000 
 grimstad 2007 
 grimstad 2006 
 grimstad 2005 
 grimstad 2004 
 grimstad 2003 
 grimstad 2001 
 lom 2005 
 lom 2003
 melbu 2007 
 hamarøy 11.04.2007 
 hamsunsenteret, oslo 05.03.2007  
 oslo,16.09.2006  
 milano 2005 
 georgia 2005 
 tromsø 2003

kaynakça

dış bağlantılar 
 biyografi.net
 norveççe
 birkaç dilde knut hamsun
 hamsun araştırmaları
 hamsun norveç araştırmalar
 lom şehri hamsun kulübü
 hamaroy şehri hamsun kulübü
 hamsunsenteret hos nordlands fylkeskommune
 tromso üniversitesi hamsun araştırmaları
 tromso üniv. kütüphanesi hamsun bölümü
 oslo ulusal kütüphanesi hamsun bölümü
 hamsun's kingdom
 norsk rigs kringkastning
 gyldendal norsk forlag
 hamaroy araştırmaları
 grimstad araştırmaları
 lom şehri araştırmaları

 
1859 doğumlular
1952 yılında ölenler
19. yüzyıl norveçli yazarları
20. yüzyıl norveçli yazarları
nobel edebiyat ödülü sahipleri
norveçli nobel ödülü sahipleri
cenazesi yakılarak icra olunan kişiler
norveç doğumlular
norveçli antikomünistler
psikolojik kurgu yazarları
norveçli tutuklular ve hükümlüler
modernist yazarlar
20. yüzyıl norveçli roman yazarları