Octavio Paz

octavio paz (31 mart 1914 - 19 nisan 1998), meksikalı yazar, şair ve diplomat.

aralarında 1981 miguel de cervantes ödülü, 1982 neustadt uluslararası edebiyat ödülü ve 1990 nobel edebiyat ödülü'nün de bulunduğu birçok ulusal ve uluslararası edebiyat ödülünün sahibidir. adı pablo neruda, borges, asturias ile birlikte çağdaş i̇spanyol – amerikan edebiyatının önde gelen ustaları arasında sayılmaktadır.

yaşamı 
1914 yılında solórzano ve josefina lozano'nun oğlu olarak şu anda meksiko'nun bir parçası olan mixcoac kasabasında doğdu. babası, meksika devrimcilerinden emiliano zapata'nın destekleyen yerli kökenli bir avukat ve politikacıydı. zapata'nın öldürülmesinden sonra babası ülkeden ayrılmak zorunda kalıp los angeles'a gidince octavio paz da annesi ile birlikte onun yanına giderek iki yıl orada kaldı. 1922'de meksika'ya dönerek dedesi ve halası ile birlikte  mixcoac'ta yaşadı. edebiyatla genç yaşta dedesinin evinde  tanıştı. ailesi iç savaş nedeniyle parasal sıkıntıya düştüğü için zor koşullarda büyüdü.

1932 yılında girdiği meksika ulusal özerk üniversitesi'nde sol fikirlerle tanıştı. siyasal aktivizmin yanı sıra şiirlerini yayımlamaya odaklandı. "luna silvestre" (gümüş ay) isimli ilk şiir seçkisini öğrenciliği sırasında yayımladı.

kendi kendini yetiştirmek isteyen paz, 1935 yılında hukuk eğitimini yarıda bıraktı. i̇spanya i̇ç savaşı'nda uluslararası tugaylar'a katılmak için 1937'de i̇spanya'ya gitti. ancak i̇spanyol cumhuriyetçiler, onu meksika'da kalarak propaganda çalışması yapması için ikna ettiler. meksika'ya dönerek mérida'da köylü çocukları için kurulan bir okulda çalıştı. i̇spanya'da yayımlanan "aydınlık gölgen altında ve öbür şiirler" (bajo tu clara sombra, 1937) adlı kitabında i̇spanya'daki deneyimlerine, "taşla çiçek arasında" (entre la piedra y la flor, 1941) kitabında mérida'daki deneyimlerine yer verdi.

i̇spanya'dan dönüş yolunda bir süre kaldığı paris'te gerçeküstü sanatçılarla tanışmıştı. fransız şair benjamin péret ve meksikalı ressam leonora carrington'un aracılığıyla gerçeküstücülük akımına katıldı.

1938'de yazar elena garro ile evlendi ve 1959'a kadar evli kaldı. bu evlilikten bir kızı oldu.

1943'te iki yıllık bir burs kazanarak berkeley üniversitesi'nde  modern anglo-amerikan şiiri üzerine çalıştı.

bir arkadaşının önerisiyle 1945 yılında diplomasi kariyerine başladı. ülkesi adına kısa süreliğine new york'ta çalıştıktan sonra paris'e tayin oldu. paris'te jean-paul sartre, andre breton, albert camus, benjamin peret gibi dönemin tanınmış yazar ve düşünürleri ile tanıştı. çok verimli geçen bu dönemde ona büyük bir edebî ün getiren yalnızlık dolambacı (el laberinto de la soledad, 1950) adlı uzun denemesini yayımladı. meksikalı insanın ulusal karakterini ve yaşam biçimini anlatan bu bir kitap uzunluğundaki deneme yazısının meksika kültürünü anlayabilmenin anahtarı olduğu varsayılır.

1952'de japonya'ya ve hindistan'a yolculuklar yaptı.  1955'te meksika'ya dönerek üniversitede ders vermeye başladı. en önemli şiir kitabı sayılan ve birçok dile çevrilen güneş taşı (piedra de sol) 1957'de yayımlandı. bu kitapta toplumsal sorunlarla, kişisel kaygılarını, cinsel sevgiyle yalnızlık arasındaki kopukluğu, tarihle sonsuzluk arasındaki karşıtlığı aztekler'in oyma taş takvimi olan "güneş taşı" simgesi altında birleştirdi.

1959'da yeniden paris'e döndü. 1962 yılında meksika'nın hindistan büyükelçisi olarak görevlendirilinceye kadar fransa'da kaldı. 1962'de yeni delhi'deki görevine başlayan paz, 1965'te fransız marie-josé tramini ile evlendi. hindistan'da kaldığı dönemde doğu edebiyatı ve felsefesiyle ilgilendi. doğu kültürünün batı dünyasında tanınması için çaba gösterdi. bengali dilindeki hungryalism şiir hareketini başlatan şairler üzerinde etkili oldu. 1968 yılında meksika'daki tlatelolco katliamından sonra hükûmeti protesto amacıyla ülkesindeki bütün görevlerinden istifa etti. büyükelçilik görevinden ayrılma gerekçelerini "öbür meksika: piramidin eleştirisi" adlı kitabında anlattı.

diplomasi kariyerini sonlandırdıktan sonra meksika'ya dönüp plural adlı edebiyat dergisini çıkardı. dergisi, 1975'te hükûmet tarafından kapatılınca vuelta adlı kültür dergisini çıkarmaya başladı ve hayatının sonuna kadar bu dergiyi çıkarmaya devam eti. 1969-1970'te i̇ngiltere'de cambridge, 1970-1974 arasında abd'de harvard üniversitesi'nde dersler verdi. 1978 yılında  meksika ulusal özerk üniversitesi,  1980 yılında harvard üniversitesi tarafından kendisine fahri doktor unvanı verildi.  1990 yılında nobel edebiyat ödülüne layık görüldü.

1998'de mexico city'de hayatını kaybetti.

yapıtları

şiirleri 
 1938-1946 - puerta condenada 
 1937 - la rama
 1957 - piedra de sol
 1958 - libertad bajo palabra 
 1962 - salamandra 
 1969 - ladera este 
 1972 - le singe grammairien, 
 1976 - vuelta 
 1987 - árbol adentro

makaleleri 
 1950 - el laberinto de la soledad 
 1956 - el arco y la lira
 1957 - las peras del olmo 
 1965 - cuadrivio 
 1966 - puertas al campo
 1967 - corriente alterna 
 1967 - claude levi-strauss o el nuevo festín de esopo 
 1968 - marcel duchamp o el castillo de la pureza
 1969 - conjunciones y disyunciones 
 1969 - postdata
 1973 - el signo y el garabato
 1974 - los hijos del limo
 1974 - la búsqueda del comienzo (escritos sobre el surrealismo) 
 1979 - el ogro filantrópico 
 1979 - in-mediaciones
 1982 - sor juana ines de la cruz o las trampas de la fe
 1983 - tiempo nublado 
 1983 - sombras de obras
 1984 - hombres en su siglo 
 1990 - pequeña crónica de grandes días 
 1990 - la otra voz
 1991 - convergencias
 1992 - al paso 
 1993 - la llama doble 
 1994 - itinerario 
 1995 - vislumbres de la india

ödülleri 
 1990- nobel edebiyat ödülü
 1985- alfonso reyes ödülü
 1984- alman kitap yayımcıları barış ödülü
 1982- neustadt uluslararası edebiyat ödülü
 1981- cervantes ödülü
 1980- harvard üniversitesi fahri doktor unvanı
 1980- ollin yoliztli ödülü (meksika)
 1978- meksika ulusal özerk üniversitesi fahri doktor unvanı
 1977- ulusal edebiyat ödülü (meksika)
 1977- kudüs edebiyat ödülü
 premio mondello (palermo, i̇talya)

kaynakça 

meksiko doğumlular
1914 doğumlular
1998 yılında ölenler
meksikalı diplomatlar
meksikalı yazarlar
meksikalı şairler
nobel edebiyat ödülü sahipleri
meksikalı nobel ödülü sahipleri
hindistan büyükelçileri
meksiko doğumlu yazarlar
miguel de cervantes ödülü sahipleri