Kuzey İrlanda

kuzey i̇rlanda (i̇ngilizce: northern ireland, i̇rlandaca: tuaisceart éireann, i̇skoçça: norlin airlann), i̇rlanda adası'nda i̇rlanda'nın kuzeyinde yer alan birleşik krallık'a bağlı özerk ülke.

başkenti belfast'tır. yüzölçümü 14.139 km² olup i̇rlanda adasının %16,75'ini nüfus olarak ise 2021'de 1,903,100 yani %27,1'ini oluşturmaktadır.

tarih 
kuzey i̇rlanda olarak bilinen bölge farklı bir tarihe sahiptir. i̇rlanda krallığı'na (1541-1800) bağlı olan adanın tümü londra merkezli, i̇rlanda ve büyük britanya krallıklarını birleştiren birlik kanunu (1800) çerçevesinde 1801 yılında büyük britanya ve i̇rlanda birleşik krallığı adıyla birleşik bir krallık halini almıştır. 20. yüzyılın başlarında birlik yanlısı sir edward carson liderliğindeki birlikçiler i̇rlanda'da halkın yerinden yönetimine karşı çıkmıştır. birlikçiler i̇rlanda adasının tamamında azınlık olmalarına rağmen ulster denilen kuzey i̇rlanda tarafında büyük bir nüfusa sahiptiler.

demografi 
2021 resmi sayımına göre ülkenin nüfusu 1.903.100 kişidir. bu nüfusun % 37,3'ü protestan (presbiteryen, i̇rlanda kilisesi, metodist ve diğer protestan mezhepleri), % 42,3'i ise roma katolik kilisesi'ne bağlıdır. 

2021 resmi sayımına göre kuzey i̇rlanda'da yaşayanların ulusal kimlikleri

coğrafya ve iklim 

ülkenin en önemli gölleri büyük britanya adalarının içinde de en büyük tatlı su kaynağı olan 392 km²'lik alana sahip lough neagh, diğer önemli gölü ise fermanagh kontluğu sınırları içindeki lough erne'dir. kuzey i̇rlanda'''nın en büyük adası antrim sahilindeki rathlin adasıdır. sperrin dağları ülkenin altın ihtiyacının karşılandığı bir bölgedir. ayrıca mourne dağları çevresinde de granit çıkarılmaktadır. ülkenin en yüksek noktası mourne dağlarında 848 metre yüksekliğindeki slieve donard'dır.

kuzey i̇rlanda'nın tamamında ılıman deniz iklimi etkisini gösterir.en yüksek sıcaklık: 30.8 °c (87.4 °f) knockarevan, garrison yakınları, fermanagh kontluğu 30 haziran 1976 ve belfast'ta 12 temmuz 1983.en düşük sıcaklık: -17.5 °c (0.5 °f) magherally, banbridge yakınları, down kontluğu 1 ocak 1979.

 i̇dari bölgeleri 
kuzey i̇rlanda altı kontluğa ayrılmıştır:

 antrim kontluğu
 armagh kontluğu
 down kontluğu
 fermanagh kontluğu
 londonderry kontluğu
 tyrone kontluğu

 şehirler 
kuzey i̇rlanda'da beş kent idari olarak şehir statüsündedir:

 belfast
 derry
 newry
 armagh
 lisburn

 terminoloji birlik yanlıları tarafından verilen isimler:
 ulster: i̇rlandalılar tarafından kullanılan bir terimdir. i̇rlanda devleti tarihte dört bölgeye ayrılmıştır. bu bölgelerden olan ulster kabaca kuzey i̇rlanda topraklarını tamamını ve i̇rlanda cumhuriyeti'nin üç ilini kapsamaktadır.
 i̇l (the province): kuzey i̇rlanda'nın birleşik krallık'a ait bir il olduğu varsayımıyla bu isim kullanılır.cumhuriyetçiler tarafından verilen isimler:
 kuzey i̇rlanda (tuaisceart na héireann): kuzey i̇rlanda'nın i̇rlanda adasının bir parçası olduğunu belirtmek amacıyla kullanılır.
 kuzeydoğu i̇rlanda: kuzey i̇rlanda teriminin yerine kullanılır.
 altı kontluk (na sé chontae): britanyalılar tarafından çıkarılan 1920 i̇rlanda hükûmeti kanunu bölgeye yirmi altı kontluk adını verdiği için bu kanuna tepki olarak cumhuriyetçi sinn féin taraftarları tarafından kullanılır.
 i̇şgal altındaki altı kontluk: cumhuriyetçiler belfast anlaşması'nı tanımadıkları için bu bölgenin i̇ngilizler tarafından işgal edildiğine inanmaktadırlar.
 dördüncü yeşil tarla: i̇rlanda'yı dört bölgesinden dolayı dört tarlaya benzeten tommy makem'in dört yeşil tarla adlı şarkısına ithafen bu isim kullanılır.diğer gruplar tarafından verilen isimler:
 kuzey (the north): güneye verilen south ismine karşılık kendi bölgelerine de bu ismi kullanırlar.
 kara kuzey (the black north): i̇rlanda halkı tarafından siyasi tercihleri nedeniyle alay ve ironi olarak verilen bir isimdir.
 norn iron: birlik yanlıları ve cumhuriyetçiler tarafından verilen ortak bir isimdir. scots dilinde kuzey i̇rlanda anlamına gelmektedir.

 ekonomi kuzey i̇rlanda ekonomisi birleşik krallığı oluşturan diğer dört bölge içinde en kötü durumda olanıdır. buna rağmen ülke ekonomisi geleneksel olarak endüstriyel sanayine bağımlıdır. özellikle gemi inşası ve tekstil önemli bir yer tutar.

 siyasi partiler 

 cumhuriyetçi partiler 
 sinn féin
 sosyal demokrat i̇şçi partisi

 birlik yanlısı partiler 
demokratik birlik partisi
 ulster birlik partisi
 geleneksel birlikçi ses
 i̇lerici birlik partisi

 diğer siyasi partiler 
 kuzey i̇rlanda i̇ttifak partisi
 yeşiller partisi
 kardan önce halk

 diller 
kuzey i̇rlanda'da üç dil konuşulmaktadır: i̇ngilizce, i̇rlandaca ve ulster scots dili.

 i̇ngilizce kuzey i̇rlanda'da konuşulan i̇ngilizce, i̇ngiltere'nin west midlands ve i̇skoçya'dan gelen göçmenlerin konuştuğu aksana benzeyen mid ulster lehçesidir. kuzey i̇rlanda halkının yaklaşık % 100'ü tarafından günlük yaşamda kullanılmaktadır.

 i̇rlandaca 
i̇rlanda dilinin kullanımı birlik yanlılarının engellemesine rağmen katolik/cumhuriyetçi nüfus tarafından desteklenmektedir. belfast'ın katolik mahallelerinde i̇rlandaca işaret ve yazılar yollarda kullanılmaktadır. son yapılan araştırmalarda nüfusun %14'ünün i̇rlandacayı bildiğini; ancak sadece %1'inin anadili olarak kullandığını göstermiştir.

 ulster scots ya da ullan 
ulster scots dili i̇skoçya'da konuşulan scots dilinin bir lehçesidir. kuzey i̇rlanda'' nüfusunun %2'si tarafından konuşulmaktadır.

ayrıca bakınız 
 britanya adaları (terminoloji)

kaynakça

dış bağlantılar 
 online ni  yerel hükûmet portalı
 ni-photos.jmcwd.com  kuzey i̇rlanda 'dan fotoğraflar
 nicva  kuzey i̇rlanda gönüllüler hareketi konseyi
 kuzey i̇rlanda seçimleri
 bbc nations bbc.co.uk i̇rlanda tarihi
 mourne dağları 
 kuzey i̇rlanda kültürü 

 
i̇skoç dili konuşulan ülkeler
i̇ngilizce konuşan ülkeler
ada ülkeleri
avrupa birliği'nde nuts 1 istatistiksel bölgeleri
birleşik krallık'ta nuts 1 istatistiksel bölgeleri
birleşik krallık'ta nuts 2 istatistiksel bölgeleri
1921'de kurulan bölgeler ve ülkeler