Ahmed Tosun Paşa

ahmed tosun paşa veya kavalalı tosun paşa ya da kısaca tosun paşa (1794 - 1816, osmanlıca: طوسون پاشا, arapça: طوسون باشا), mısır valisi kavalalı mehmed ali paşa'nın oğlu, i̇brahim paşa'nın kardeşidir. i̇brahim paşa'dan sonra mısır valisi olan abbas hilmi paşa'nın babasıdır.

 hayatı 

1812'de vezir rütbesi ile cidde ve habeş valisi oldu. 1813'te vehhabi isyanını bastırmak için babası mehmed ali paşa tarafından bir ordu ile hicaz'a gönderildi. tosun paşa'nın emri altında fransızların yetiştirdiği muazzam bir piyade ordusu bulunuyordu. tosun paşa önce cidde'ye girdi. sevk ettiği kuvvetlerle mekke'yi isyancılardan aldı (1813). vehhabilerden temizlediği hicaz'ı yeniden güvenli bir hale getirdi. tosun paşa'nın bu başarısı i̇stanbul'da büyük bir sevinç yarattı. bu seferden hemen sonra veba hastalığına yakalanarak yaşamını yitirmiştir (1816).

vehhabi ayaklanmasının 1813 yılında bastırılmasının etkileri edebiyatta da görülür. âşık esrâri'nin vehhâbi destanı adlı eserinde ahmet tosun paşa övgüyle yer alır.

 edebiyata yansıması 
vehhabi ayaklanmasının 1813 yılında bastırılmasının etkileri edebiyatta da görülür. hicazın vehhabilerden alınması üzerine âşık esrâri tarafından kaleme alınan vehhâbi destanı (destan-ı vehhâbi) adlı eserde ahmet tosun paşa övgüyle yer alır. âşık, olayın ekseninin vehhabilerin isyanı olmasına rağmen olayı bir tarihçi gibi anlatmaz; sık sık olaya ilişkin düşüncelerini sıralar. bu destan, tarihi bir olayın edebiyata yansıması açısından önemlidir.

destan-ı vehhâbi (9. kıta):

 tosun paşa yalısı 
i̇zmir'in çeşme ilçesinde bulunan tarihi binanın, kesin olmamakla birlikte, yakalandığı bir hastalık sonrası ılıcalarda tedavi olmak için ahmet tosun paşa tarafından yaptırıldığı düşünülüyor. tosun paşa yalısı, sabancı holding tarafından aslına sadık kalınarak restore edilmiş ve nars ilıca adı altında butik otele (boutique hotel'') dönüştürülmüştür. süveyş’ten avrupa’ya uzanan ilgi çekici bir dekorasyona sahip bulunan tarihi otele ahmet tosun paşa tarafından yaptırılan bir çeşme ve küçük bir hamam değer katıyor.

mehmet ali paşa camii 
en küçük oğlu ahmet tosun paşa'nın 1816 yılında ölümü üzerine babası kavalalı mehmet ali paşa tarafından anısına 1830 yılında kahire mehmet ali paşa camii yaptırılmaya başlanmış ve inşaat abbas hilmi paşa döneminde 1848 yılında tamamlanabilmiştir.

ayrıca bakınız 
 kavalalı mehmed ali paşa
 kavalalı i̇brahim paşa
 abbas hilmi paşa
 mısır
 hidivlik
 kavalalılar hanedanı
 mısır hidivliği
 osmanlı-suudi savaşları
 osmanlı devleti
 tosun paşa (film, 1976)

popüler kültürdeki yeri 
yavuz turgul'un senaryosuna çekilen kartal tibet'in 1976 yapımı tosun paşa adlı güldürü filmindeki tosun paşa karakteri ahmet tosun paşa'dan esinlenmedir. tosun paşa isimli türk sinema filminde başrolde kemal sunal tosun paşa'nın yerine geçen bir yanaşmayı canlandırırken, gerçek ahmet tosun paşa'yı oktar durukan canlandırmıştır.

kaynakça

konuyla ilgili yayınlar 
 yusuf i̇skender gözüberk (2006), arşiv vesikaları işığında i̇lk vehhabî devleti, marmara üniversitesi, yüksek lisans tezi, i̇stanbul, 2006

kavala doğumlular
1816 yılında ölenler
kavalalılar hanedanı
osmanlı mısır valileri
osmanlı cidde valileri
mısırlı hidivler