Ahmed bin Musa

ahmed bin musa (d. 803 - ö. 878 bağdat) sistem mühendisliği ve sibernetik ilminin öncülerinden aynı zamanda matematik ve astronomi alanında eserler veren müslüman fars âlim.

babası musa bin şakir'dir. çocukluğundan beri ilimle uğraşmış özellikle mekanik ilmine ilgi duymuştur. kardeşlerinin ve babasının ilim adamı olması, zamanın ilim öğrenmeyle geçirmesi ve halife memun tarafından korunması onu ilim sahasında daha da yükseltmiş devrinin büyük matematik ve astronomi bilginlerinden biri olmasını sağlamıştır.

halife memun'un astronotu olan yahya bin ebu mansur'dan dersler almıştır. kardeşleri muhammed ve hasan'la birlikte yıldızları diğer gök cisimlerini bunların doğuş ve batışlarını inceledi bu incelemelerinin sonucunda yıldızların doğuşu, batışı aynı zamanda onların resimlerini gösteren bir cihaz yaptı ve bu görenleri hayrete düşüren bu cihazı samarra rasathanesi'nin önüne koydu. bu cihazı gören i̇bn-i habban el-taberi hayretini gizleyememişti. bu cihaz bakırdan olup su kuvvetiyle çalışmaktaydı ve yıldızların resmini, ismini ayrıntılılı bir şekilde hiç kimsenin müdahalesi olmadan gösterebiliyordu.

ahmed bin musa astronomi ilminin yanı sıra özellikle mekanik ilmiyle ilgilendi yüzlerce büyüklü küçüklü alet yaptı bu aletlerin içinde otomatik su kapları, kandiller, izafi ağırlık ölçen aletler ve günümüzde hala kullandığımız aletleri tasarlamıştır. teknik sahada ne kardeşleri ne de başka bir alim ona yetişebilmiştir.

ahmed bin musa, kardeşleriyle birlikte halife memun tarafından, daha önce sabit bin kurra’nın, dünyanın çevresini doğru ölçüp ölçmediğini kontrol etmek için görevlendirilir. üç kardeş, sincan’da ve kûfe’de yaptıkları ölçümler ve hesaplar sonunda, sabit bin kurra’nın bulduğu rakamı bulurlar.

ahmed bin musa gerek mekanik alanında gerek astronomi alanındaki çalışmalarıyla devrinin en büyük bilim adamlarından biri olduğunu göstermiş ve mekanikte çok kıymetli eserler vererek kendisinden sonra gelecek olan cezeri gibi daha nice alimlere öncülük etmiştir.

ahmed bin musa, 878 yılında ölmüştür.

çalışmaları 
matematik

banu musa, bölge ve çevre konusunda yunanlılardan farklı bir görüşe sahipti. yunanlılar tercüme ettikleri araştırmada hacme ve alana gerçek bir sayısal değer vermekten çok oranlar açısından baktılar. çoğu, bu tür ölçümleri nispeten başka bir nesnenin boyutuna dayandırdı. günümüze ulaşan yayınlarından biri olan kitab marifat masahat al-ashkal'da (düzlem ve küresel şekillerin ölçümü kitabı) banu musa hacim ve alan numarası değerleri verdi. bu, yunan kaynaklarını sadece çevirip çoğaltmadıklarının kanıtıdır. aslında konseptler üzerine inşa ediyor ve kendi orijinal çalışmalarından bazılarını ortaya koyuyorlardı.

mekanik

en eski programlanabilir makine türü olan ilk müzik sıralayıcıyı icat etmekle tanınırlar.

yayınları arasında en popüler olanı, çoğunlukla ortanca kardeş ahmed'in eseri olan ve yüz mekanik aletle dolu bir kitap olan kitâbü'l-ḥiyal (hileler kitabı) idi. kitapta mekanik olarak kararan bir lamba, değişen çeşmeler ve kapaklı bir kepçe dahil olmak üzere bazı gerçek pratik icatlar vardı. bu cihazlardan sekseni, hafif basınç kullanımına gerçek bir odaklanma ile gerçek bir mekanik ustalığı gösteren "hile kapları" olarak tanımlandı. cihazlardan bazıları daha önceki yunan eserlerinin kopyaları gibi görünüyor, ancak geri kalanı yunanlıların yaptıklarından çok daha gelişmişti

astronomi

astronomi alanına birçok gözlem ve katkı yaptılar, astronomik araştırmaları üzerine yaklaşık bir düzine yayın yazdılar. güneş ve ay hakkında birçok gözlem yaptılar. al-ma'mun, bir derecenin uzunluğunu ölçmek için onları mezopotamya'daki bir çöle götürdü. ayrıca bir yılın uzunluğunu 365 gün ve 6 saat olarak ölçtüler.[1]

kullandığı aletler 

 rüzgarda sönmeyen, yandıkça fitili otomatik olarak çıkan ve yağı tükettikçe yerine yenisini akıtan kandiller.
 küçükbaş hayvanların su içerken otomatik olarak dolan su tekneleri.
 bahçe sulama sistemi: sulama işlemi bitince düdük çalarak haber veren otomatik sistem.
 i̇zafi ağırlık ölçümü yapan kaplar.

eserleri 
 kitabul hıyel (sistem mühendisliği ve mekanik alanında yazılmıştır.)
 sabit yıldızlar küresinin dışında dokuzuncu kürenin bulunmadığının geometrik ispatı.
 sanad bin ali’ye sual.

kaynakça 
 https://web.archive.org/web/20100107023445/http://bilim.sezgiler.com/

878 yılında ölenler
orta çağ müslüman bilim insanları
orta çağ müslüman astronomları
orta çağ müslüman matematikçileri
orta çağ'da iraklılar
803 doğumlular