Boris Vian

boris vian (d. 10 mart 1920 - 23 haziran 1959) fransız yazar, şair, müzisyen, şarkıcı, gazeteci, senarist, oyuncu, eleştirmen, çevirmen ve maden mühendisi. "vernon sullivan" takma adıyla da yazdı. daha çok yazdığı roman ve tiyatro oyunları ile tanınır.

yaşamı 
10 mart 1920'de paris yakınlarındaki ville d’avray'da doğdu. beş yaşında okuma yazma öğrendi. hayatı boyunca yaşadığı kalp rahatsızlıkları ilk olarak on iki yaşında başlamıştır. yine bu yaşlarda tifoya yakalandı. "boris" adı rus kökenli olduğu için değil; bir klasik müzik tutkunu olan annesi yvonne'nın, mussorgsky'nin "boris godunov" adlı operasını izledikten sonra seçtiği bir isimdir.

i̇lk romanında fransız bürokrasisini eleştirdi. 17 yaşında trompetle tanıştı. versailles lisesi'nde felsefe ve matematik dallarında çok başarılıdır. 1940’ta tanıştığı michélle leglise ile bir yıl sonra evlendi. 1942 yılında maden mühendisliği dalında üniversite diploması aldı; "office professionel des industries et des commerces du papier et du carton" adlı firmada çalışmaya başladı. 1947'de görevine son verilinceye kadar iki kitap yazmış, daha sonra da çevirilerle geçinmiştir. 1946 yılında en tanınmış üç romanını olan günlerin köpüğü (l'écume des jours), mezarlarınıza tüküreceğim (j'irai cracher sur vos tombes) ve pekin'de sonbahar'ı (l'automne à pékin) yazdığında, henüz 26 yaşındaydı. alfred jarry'nin geliştirdiği patafizik felsefeye bağlı bir tarzda yazdı.

mezarlarınıza tüküreceğim adlı kitabını "vernon sullivan" takma adıyla yazdı. roman, afrika kökenli abd vatandaşı anderson'ın erkek kardeşinin linç edilerek öldürülmesiyle başlar. roman kahramanı anderson, intikamını beyaz kızlara tecavüz ederek alır ve yakalanıp asılır. kitap yasaklanmadan önce 100.000 adet satmış, vian ise 100.000 frank para cezasına çarptırılmıştır. yürek söken (l'arrache-cœur) adlı roman en son romanıdır. bu kitabından sonra vian müzikle daha çok ilgilenmeye başladı. kardeşleri alain vian ve léilo vian ile birlikte fransız caz topluluğu claude abadie'ye girdi. claude luter ile birlikte çalıştı. jazz hot, jazz news gibi dergilerde modern cazın fransa'da kabul görmesi konusunda yazılar yazmıştır. sadece cazla değil, bertolt brecht'in şiirlerinden uyarlamalar ve rock ile de ilgilenmiştir. evliliği 1952'de sona erdi; 2 yıl sonra i̇sviçreli dansçı ursula kübler'le evlenmiştir.

1954'te cezayir savaşı'nı ve bir barışseveri konu edinen asker kaçağı (le déserteur)  adlı şarkısı büyük yankı uyandırdı. binlerce satışa rağmen fransız vatanseverlerinin öfkesi üzerine şarkı yasaklanmıştır. tiyatro oyunlarında avangart tarzla absürt tarzı harmandı. herkes av (l'équarissage pour tous) olarak bilinen oyununda normandiya çıkarması sırasında bir ailenin yaşadığı gülünç evlilik sorunlarını anlatır. i̇mparatorluk kuranlar ya da schmurz (les bâtisseurs d'empire ou le schmurz) adlı oyununda ise kapitalist bir ailenin, yeni bir apartman dairesine taşınması ve burayı istila etmesi konu edilir. bu oyun, 1962'de i̇ngiltere'de, 1968'de new york'ta, vian'ın ölümünden yedi yıl sonra da fransa'da sahnelenmiştir. gerçekçiliğe şiddetle karşı çıkan vian, varoluşçuluğu (egzistansiyalizm) benimsedi.

filmlerde küçük rollerde oynayan ve senaryo yazan vian, 23 haziran 1959 günü mezarlarınıza tüküreceğim adlı romanından uyarlanan filmin galasında, cinéma marbeuf’te kalp krizi geçirdi ve kaldırıldığı hastanede hayatını kaybetti. ölümü uzun süredir mağruz kaldığı kalp atışı düzensizliğine bağlanmıştır.

bazı sözleri 

"sadece iki şey vardır; güzel kızlarla aşk, her şekilde aşk; bir de new orleans veya duke ellington'ın müziği. geri kalan her şey gitmeli; çünkü geri kalan her şey çirkindir..."
"eğer bir kadını elde etmek, bir kadeh cini ya da bir paket gauloise sigarasını elde etmek kadar kolay olsaydı ve onun, alkol ve sigara gibi, kirli ve mide bulandırıcı bir odaya tıkılmaya zorlanmaksızın açık havada tadına bakma özgürlüğümüz; alkolizm ve nikotin zehirlenmesi çarçabuk ortadan kalkar ya da en azından makul ölçülere inerdi..."
"bu saatten sonra sende fırtına kopsa bende yaprak oynamaz."
"beni tüm insanların değil, tek tek insanların mutluluğu ilgilendirir."

eserleri

edebiyat 
 boris vian adıyla
 günlerin köpüğü (1946, roman)
 mezarlarınıza tüküreceğim (1946, roman)
 pekin'de sonbahar (1946, roman)
 karıncalar (1946, öykü)
 buzlaşmış ezgiler, gebermek i̇stemiyorum (1946, şiir)
 kurt adam (1946, öykü)
 yürek söken (1954, roman)
 vernon sullivan adıyla
 mezarlarınıza tüküreceğim (1946, roman)
 ölülerin derisi hep birbirine benzer (1947, roman) 
 ve bütün çirkinler öldürülecek (1947, roman)
 çıtırlar farkında değil (1949, roman)
 kırmızı ot (1950, roman)

tiyatro 
 kasaplığın elkitabı
 i̇mparatorluk kuranlar ya da schmurz (1950)
 mesleklerin sonuncusu (1950)
 medusa başı (1951)
 generallerin beş çayı (1959)

müzik 
 asker kaçağı (1955)

sinema 
 güzel çağ
 madam ve ay işığı
 notre dame de paris
 tehlikeli i̇lişkiler
 cezayir soykırımı

dış bağlantılar 
 boris vian türkçede  
 boris vian internet sitesi

kaynakça 

1920 doğumlular
hauts-de-seine doğumlular
1959 yılında ölenler
 
20. yüzyıl fransız yazarları
fransız şairler
fransız müzisyenler
fransız mühendisler
fransız eleştirmenler
fransız anarşistler
maden mühendisleri
paris'te ölenler
20. yüzyıl erkek şarkıcıları
condorcet lisesinde öğrenim görenler