İşgal Almanyası'nda gıda

i̇şgal almanyasında gıda, ii. dünya savaşının sona ermesinin ardından 2 yıl boyunca abd hükûmeti ve belli oranda müttefik devletler tarafından i̇şgal almanyasının batı kısmında uygulanan gıda politikasıdır.

almanya’ya gönderilen gıda yardımları abd tarafından 1945 yılı aralık ayına kadar engellenmiştir. buna gerekçe olarak almanya halkının savaş sonrasında diğer avrupa halklarının maruz kaldığı yaşam standartlarıyla çelişen bir konuma sahip olmadığı belirtilmiştir.

esir alman askerleri
nazi almanyası'nın teslim olmasından sonra abd teslim olan alman askerlerini savaş esiri yerine silahsızlandırılmış düşman kuvvetler olarak tanımladı. buna göre alman esir askerleri cenevre konvansiyonuna dahil edilmemiş ve buna göre kendilerine verilmesi gereken asgari gıdadan mahrum kalmıştır.

abd tarafından cenevre konvansiyonunun hükümlerinin uygulanmamasının iki sebebi vardı. bunlardan birincisi, artık nazi almanyası varolmadığı için amerikalı savaş esirlerine misilleme yapma ihtimali ve tehlikesinin bulunmamasıydı. i̇kincisi ise savaşın getirdiği yıkımdan sonra sivil toplumun bile beslenmesinin büyük bir sorun teşkil etmesi ve abd’ye karşı savaşmış çok sayıdaki alman askerine cenevre konvansiyonu'nun yüksek standartlarının uygulanmasının istenmemesiydi.

savaş esirlerinin karşı karşıya kaldığı durum çok kötüydü. batı almanya’daki çoğu kamp sadece etrafı dikenli tellerle çevrilmiş birer toprak parçasından ibaretti, iklim koşullarından korunmayı sağlayacak hiçbir yapı veya altyapı bulunmuyordu.

almanların misilleme yapma ihtimali ortadan kalkınca savaş esirlerine giderek daha az ilgi gösterilmiş ve açlık, salgın hastalık ve yetersiz beslenmeye dayanan önlenebilir vakalardan on binlerce asker ölmüştür. ayrıca savaş esiri askerler fiziksel durumlarına bakılmaksızın savaş sırasında nazi işgaline uğramış ülkeler olan fransa ve hollanda’da zorunlu işçi olarak kullanılmış ve mayın temizleme gibi tehlikeli işleri yapmaya zorlanmışlardır.

uluslararası kızılhaç yetkililerin kampları denetlemesine izin verilmemiş ve sadece 1945 yılında fransa’daki kamplarda 16 bin 500 alman askeri ölmüştür. kızılhaç yetkililerinin abd kontrolündeki kamplara girmesine ancak 4 şubat 1946’da izin verilmiştir. ancak hala gıda yardımında bulunamayan yetkililer kampların korkunç durumunu rapor etmişlerdir.

alman sivil nüfusu
1945 yılı boyunca abd etnik almanlara uluslararası hiçbir yardımın ülkeye girmesine izin vermedi. gelen yardımlar tamamen mülteci konumundaki alman olmayan halklara, özgürlüğüne kavuşmuş müttefik savaş esirlerine ve nazi toplama kamplarından kurtulanlara yönlendirildi.

alman kızılhaçı lağvedildi ve kızılhaç başta olmak üzere her türlü yardım kuruluşunun faaliyetleri ve seyahat etmeleri engellendi. vatikan alman çocukları için şili’den gıda getirmeye çalışınca abd dışişleri bakanlığı buna engel oldu.

1945 yılı boyunca abd ve i̇ngiltere denetimindeki işgal altındaki almanya’da alman sivillerin günlük aldıkları besin 1200 kalori olurken, alman olmayan mülteciler yardımlar sayesinde günlük ortalama 2300 kalori değerinde besin alabilmektedir. 1945 yılı ekim ayında yapılan i̇ngiltere kabine toplantısında alman sivil ölüm oranının savaş öncesi döneme göre 4 kat, alman çocukların ölüm oranının ise 10 kat arttığı konuşulmuştur.

abd işgal kuvvetleri yiyeceklerini alman sivil halkla kesinlikle paylaşmamaları yönünde emir almıştı. yiyilmeyen gıdalar bile yenemeyecek hale getirilmekte, doğrudan çöpe atılmamaktaydı.

1946 yılı ocak ayında 34 abd senatörü yardım kurluşlarına izin verilmesi için teklif vererek almanya ve avusturya’da yaşanan drama dikkat çeker ve insanlık suçuna ortak olunmaması talep edilir., senatör william langer abd tarafından uygulanan gıda politikasının nazilerin dachau, mauthausen ve buchenwald’de yapılanların fotoğraflarına benzediğini söyleyerek yetersiz beslenen çocukların fotoğraflarını kongrede gösterir.

1946 yılı başında abd başkanı harry truman baskıya boyun eğer ve yardımlara izin verilmesi talimatını verir. 1946 yılında ortalama bir yetişkin alman günde 1500 kalori alabilmekteydi, bu değer uzun süreli olarak sağlıklı yaşayabilecek standart olan 2000 kalori değerinin altında kalıyordu.

almanya’daki gıda sorunu 1946-47 kışında felaket boyutlarını aldı. bu dönemde ortalama bir almanın aldığı kalori günde 1000-1500 seviyelerine düştü, ayrıca ısınma sorunu da yaşamsal boyuttaydı.

abd ve batılı müttefikler almanya’nın dış ticaret yapmasına da izin vermediği için almanya ihtiyacı olan yiyecek maddelerini diğer ülkelerden de sağlayamadı. bu dönemde almanya’dan kömür veya makine karşılığında hollanda sebze, türkiye fındık, norveç balık ve balıkyağı, i̇sveç ise yağ satmak istese de bu talepler abd tarafından reddedilir. böylelikle 1907 yılında imza altına alınan i. lahey sözleşmesi'nin 43. maddesi gereğince alman toplumun yeterli beslenmesi yükümlülüğü yerine getirilmemiş olur.

jcs 1067

almanya’nın işgal edildikten sonraki askeri idare için talimatname 1944 yılı ağustos ayı itibarıyla hazırlanmıştır. bu belgede almanya’da normal hayata hızla dönülmesi öngörülmekte ve hızla ülkenin yeniden yapılandırılması gerekliliği yer alıyordu. morgenthau planı olarak adlandırılan planın sahibi olan abd hazine bakanı henry morgenthau’nun almanya’nın savaştan sonra bölünmesi ve sanayisizleştirilmesine dair sunduğu fikirler başkan franklin d. roosevelt tarafından reddedilir:

bunun üzerine genelkurmay emri olarak yayınlanan jcs 1067 belgesi gündeme gelir. buna göre alman ekonomisinin yeniden yapılanması veya güçlenmesi için çaba gösterilmeyecek, açlık, salgın hastalık ve asayiş, ülkedeki abd silahlı kuvvetlerine tehlike teşkil etmeyecek düzeyde tutulacaktır. 20 mart 1945 tarihinde roosevelt, jcs 1067 için gelen eleştirilere şiddetli cevaplar vermiştir:

jcs 1067 iki yıl sonra 1947 yılı temmuz ayında jcs 1779 ile değiştirilecek ve bu belgede varsıl bir avrupa için üretken ve kararlı bir almanya’nın varlığına vurgu yapılmıştır.

sonuçları
tarihçi richard dominic wiggers konuyla ilgili yazdığı eserde abd’nin savaşın sonrasında almanya’da uyguladığı cezalandırma ve intikam politikasıyla hem uluslararası kanunları ihlal ettiğini hem de doğrudan ve dolaylı olarak çok sayıda sivil ve savaş esirinin önlenebilir ölümlerine sebebiyet verdiğini belirtir.

kaynakça

ayrıca bakınız
morgenthau planı
ii. dünya savaşı'nda almanya’da zorunlu işçilik
ost-arbeiter

konuyla ilgili yazılan eserler
steven bela vardy ve t. hunt tooley, ethnic cleansing in twentieth-century europe, boulder: columbia university press, 2003, isbn 0-88033-995-0 içinde bölüm: richard dominic wiggers, "the united states and the refusal to feed german civilians after world war ii"
william langer, the famine in germany, abd hükümeti, 1946
alexander häusser, gordian maugg, hungerwinter: deutschlands humanitäre katastrophe 1946/47, 2009, isbn 9783549073643
eugene davidson, the death and life of germany, university of missouri press, 1999 isbn 0826212492
nicholas balabkins, germany under direct controls: economic aspects of industrial disarmament 1945–1948, rutgers university press, 1964
herbert hoover, "the president's economic mission to germany and austria: report no. 1 – german agriculture and food requirements", 28 şubat 1947
the journal of a retread; the observations, problems, and comments of a food and agricultural officer in military government in world war ii, emekli albay stanley andrews, alamo, texas 1975
john dietrich, the morgenthau plan: soviet influence on american postwar policy algora, 2002, isbn 1892941902

almanya askerî tarihi
nazi almanyası
ii. dünya savaşı savaş suçları
ii. dünya savaşı'nın sonuçları
ii. dünya savaşı'nda amerika birleşik devletleri
i̇nsan hakları istismarları
askerî işgaller
1945'te almanya
1940'larda almanya