Asetilkolin

bir alkaloid olan asetilkolin tanımlanan ilk nörotransmitterdir. merkezi sinir sisteminde yer alan bir kimyasal transmitter (iletici) olmasının yanı sıra birçok organizmanın (insanlar dahil) parasempatik sinir sisteminde yer alır.

tanım ve tarihçe 
formülü ch3cooch2ch2n+(ch3)3 olan asetilkolin, asetik asit ile kolin'in esteridir. i̇lk kez 1914 yılında i̇ngiliz bilim insanı henry hallett dale tarafından tanımlanmış, 1921 yılında ise avustralyalı bilim insanı otto loewi tarafından, kurbağa kalpleri üzerinde yaptığı deneyler sonucu bir nörotransmitter olarak doğrulanmıştır. bu keşif bilimadamlarına 1936'da nobel ödülü kazandırmıştır. asetilkolinin, bugün alzheimer ve parkinson hastalıklarının patogenezinde (= mekanizmasında) önemli bir yere sahip olduğu ortaya çıkmıştır.

özellikleri 
asetilkolin çizgili kas (iskelet kası) liflerindeki nikotinik reseptöre bağlanarak kas hücresine na+ içeri girmesini ve voltaja duyarlı sodyum kanallarının açılması ile depolarize olan kas hücresinin kasılmasını sağlar, asetilkolinin öğrenme ve hafıza (m1 res) ile de derin bir ilişkisi bulunur ve bu yüzden beyinde asetilkolin içeren nöronlar mevcuttur. parasempatik sinir sisteminde gangliyon ve sinapslarda yer alan asetilkolin, parasempatik sinir sisteminin uyarılmasıyla beraber gerçekleşen kalp atışının yavaşlaması, tükürük salgısının artması, bronkokonstrüksiyon (bronş lümeneninin -boşluğunun- daralması),miyozis,mesane ve gıs hareketlerinin artması gibi etkilerin gerçekleşmesine neden olur.

asetilkolin belli nöronlarda kolin asetil transferaz enzimi tarafından, kolin ve asetil-coa'dan sentez edilir. sinaptik boşluğa salınarak görevini tamamladıktan sonra asetilkolin, asetilkolinesteraz enzimi yardımıyla kolin ve asetat'a (asetik asit tuzu) çevrilerek yıkılır.

bozukluklar ve kullanımı 
nikotin ve muskarin, asetilkolin reseptörlerini güçlü şekilde uyarırlar. botulinum asetilkolinin stoplazmik veziküllerden salınımı azaltır, atropin ve skopolamin ise asetilkolinin muskarinik tipteki reseptörlerini bloke ederler. kürarlar ve gallamin nöromüsküler kavşak nikotinik reseptörleri kompetitif olarak bloke ederler. parasempatik sinir sistemindeki asetilkolin aktivitesini inhibite ettikleri (engelledikleri) için atropin ve skopolamin antikolinerjik maddelerdir. bazı insektisitler (böcek öldürücüler - böcek ilaçları) asetilkolinesteraz enzimini inhibie ederler (engellerler). bunun sonucu olarak merkezi sinir sistemi, kaslar ve bezler sürekli olarak uyarılırlar. bu durumun tedavisi için en çok antikolinerjik bir ilaç olan atropin kullanılır. alzheimer hastalığı gibi hastalıkların asetilkolin eksikliği ile derin bir bağlantısı olduğu için asetilkolinesteraz enzimini inhibe eden bazı ilaçlar alzheimer hastalığının tedavisinde kullanılmaktadır. bir nöromasküler hastalık olan miyasteni gravis'de ise, vücut asetilkolin reseptörlerine karşı antikor üreterek düzgün bir asetilkolin sinyal transferini önler. bu bozukluğun tedavisinde ise asetilkolinesteraz enzimini inhibe eden ilaçlar kullanılmaktadır (bknz.: fizostigmin). ayrıca, asetilkolin katarakt ameliyatlarında göz bebeğinin hızlı bir şekilde konstriksiyona (küçülme - daralma) uğraması için kullanılır.

ayrıca bakınız 
 parasempatik sinir sistemi
 nörotransmitter

kaynakça 

 michael kent; "advanced biology", oxford university press, 2000.

 
parasempatomimetik ilaçlar