Hür ve Kabul Edilmiş Masonlar Büyük Locası

hür ve kabul edilmiş masonlar büyük locası, i̇ngiltere büyük locası tarafından tanınan, en eski türk mason büyük locası. dünyada kabul gördükleri ve kendi kullandıkları şekliyle isimleri türkiye büyük locası olarak da geçer.

tarih 
her ne kadar türkiye'de masonluğun ve ilk masonların 1720'li yıllardan bu yana var olduğu bilinse de, daha ziyade dış obediyanslara bağlı ve osmanlı topraklarındaki yabancıların etkinliğinde sürdürülen bu çalışmalar, 18. yüzyılın ortalarından itibaren türkleri de içine almaya başlamıştır. bilinen ve kayıtları günümüze ulaşan ilk türk masonlar, bu yüzyılın ortalarında topluluğa kabul edilmiş olan i̇brahim müteferrika ve yirmisekizzade mehmed said paşa'dır.

1861 yılına kadar, daha ziyade i̇ngiltere, fransa ve i̇talya milli obediyanslarına bağlı localarda çalışmalarını sürdüren türk masonluğu, bu yıl içerisinde mısır asıllı osmanlı prensi abdülhalim paşa'nın önderliğinde osmanlı yüksek şurası'nı, o zamanki ismi ile makbul i̇skoç riti şura-ı ali-i osmani'yi kurar. bu resmi cemiyeti ilk tanıyan dış obediyans ise 1869 yılında abd güney jüridiksiyonu olur ve böylece milli bir hüviyet kazanmış olan türk masonluğu, dış obediyanslarca da tanınmaya başlamış ve abd'yi diğer bazı obediyanslar takip etmiştir.

dönemin osmanlı yüksek şurası'nın yanı sıra yabancı obediyanslara bağlı olarak osmanlı topraklarında varlıklarını sürdüren localar da çok sayıdaydı. örneğin, i̇ttihat ve terakki üyelerinin çok büyük kısmını içinde barındıran ve bu harekete bir yerde ev sahipliği yapan iki locadan macedonia risorta i̇talyan, veritas ise fransa grand orient'i bünyesindeki localardı.

büyük loca, sultan tarafından 1876 yılında yasaklandı. 1909 yılında i̇stanbul'un yeni yönetimiyle geri dönen büyük loca, gizli çalıştığı için 1922 yılında tekrar kapatılıp, 1925 yılında yeniden açıldı. fakat 1930 yılında, dünya ve ülke konjonktürünün gelişimine bağlı olarak, sivil toplum kuruluşlarının yürüttüğü faaliyetlerin halkevleri bünyesinde toplanmaya başlamış olması ve i̇çişleri bakanı şükrü kaya'nın da isteğine uyarak ekim 1935'de çalışmalarını durdurmuştur.

1956 yılında dönemin başbakanlık müsteşarı ahmet salih korur'un büyük üstatlığında, yüksek şura'dan bağımsız ve masonluğun 3 âli derecesinde (çırak, kalfa, üstat) çalışmak üzere ilk türkiye büyük locası kurulur, fakat muntazam masonluk tarafından, bir obediyansın düzenli sayılabilmesi için kabul edilen, büyük loca'nın yüksek şura'dan bağımsız olarak kurulabilmesi ilkesine riayet edilmemesi ve ilk türk obediyansının bir büyük loca değil bir yüksek şura olması itibarıyla türk masonluğu uzun yıllar boyunca düzensiz masonluk (grand orient) tarafında kalır. yine de 1956 yılındaki bu oluşum ile birlikte, dünya düzenli masonluk camiası içerisine dahil olma çabalarının asli amaç olarak belirlenmesi ile birlikte türkiye büyük locası ismi, hür ve kabul edilmiş masonlar büyük locası olarak tasdik edilmiştir.

dünya düzenli masonluğunu temsil eden ve bir yerde hür masonluğun (fikri masonluk, spekülatif masonluk) atası sayılan i̇ngiltere birleşik büyük locası'nın türkiye büyük locası'nı kabul etmesi ise ancak 1970 yılında, 1909 yılında mısır'da kurulmuş bulunan ve resne locası'nın düzenli köklerine bağlanarak gerçekleşir. ondan önce i̇skoçya büyük locası tarafından 1965 yılında, aynı gerekçe ile kabul edilerek konsekre edilen türkiye büyük locası bu yıldan itibaren dünya düzenli masonluğunca kabul edilerek ritüelleri, kıyafetleri, mabetleri geleneksel masonluğa göre yeniden tanzim edilerek muntazam bir hal alır ve bu düzenli büyük locanın kuruluş tarihi 1909 olarak tasdik edilir.

1965 yılında i̇skoçya büyük locası tarafından tanınması ve tasdik töreninin icra edilmesinden kısa bir süre sonra; çeşitli dini, siyasi ve yönetimsel problemleri olan çok küçük bir grup türk masonluğu'ndan ayrılarak düzensiz bir oluşuma gider ve hemen akabinde, bu grubun türk ve dünya masonluğu ile alakaları, 1966'nın ağustos ve eylül aylarında birbiri ardına gelen kararlar ile süresiz olarak kesilir.

türkiye'de masonluk 
bugün, i̇stanbul, ankara, i̇zmir, bursa, adana, eskişehir, denizli, bodrum, marmaris, kuşadası, antalya, çeşme, fethiye'de 200'ün üzerinde locasında çalışan 14.000 üyesi ile hür ve kabul edilmiş masonlar büyük locası; geleneksel, düzenli masonluğun türkiye'deki tek temsilcisidir. yıllık %3 oranındaki üye artışı ile de dünyanın en hızlı büyüme oranına sahip obediyanslarından birisidir. çalışmalarında din ve siyaset tartışmaları haricinde tüm konuşmaların özgürce yapıldığı ve analitik felsefi çalışmalar üzerine yoğunlaşan localarına, 21 yaşını doldurmamış, tanrı inancına sahip olmayan ve hür bir erkek olmayan kimseler kabul edilmezler.

türkiye büyük locası, masonluğun üç derecesinde (çırak, kalfa, üstat) çalışır. 4 ile 33 arasındaki yüksek derecelere devam edip etmemek üyelerin kendi inisiyatiflerindedir. bu dereceleri yöneten türkiye yüksek şurası'nın ise büyük loca ile herhangi bir organik bağı yoktur, aralarında sadece iyi niyet antlaşması vardır. yüksek şura'nın çalışmalarına katılabilmek için bir masonun, kendi locasında üstat derecesini haiz olması ve locasında düzenli ve iyi durumda olması gerekir. kendi locasındaki düzenini kaybeden bir üye, otomatik olarak yüksek derecelerde çalışma ve devam hakkını da kaybeder.

her yıl bir kere yapılan kadınlara açık celselerde mason eşleri, kızları, anneleri ve kızkardeşleri mabetlere alınır ve onlara masonik hikâyeler anlatılır. bu özel gecelerde masonik çalışma yapılmaz ve herhangi bir ritüel gerçekleştirilmez. sadece hikâye anlatımı ve kutsal masonik su vecaizi yapılır.

dereceler ve çalışma sistemi 
türkiye büyük locası da, dünyanın diğer tüm düzenli büyük locaları gibi masonluğun üç derecesinde, yani çırak, kalfa ve üstat derecelerinde çalışırlar. üstat derecesinin üzerinde bir derece, büyük loca bünyesinde yoktur.

masonluğa kabul edilen ve düzenli bir locada usulüne uygun olarak yapılan düzenli bir tören ile üyeliğe kabul edilen üye çırak unvanını kazanır. kabul töreninin ardından en az 12 ay geçmeden kalfalığa yükselinmez. bu 12 ay içerisinde çırak mason, kendisine verilen çeşitli masonik ödev ve tezleri başarıyla tamamlamalı ve kalfalığa layık olduğunu, farklı zamanlarda verdiği bu tezler ile ispatlamalıdır.

kalfa olduktan sonra da en az 12 ay geçmeden üstatlığa yükselinmez. üstat olabilmek için de çıraklık dönemindekine benzer masonik çalışmalar, bu sefer kalfa gözüyle yapılır ve verilen tezler sonrasında üstat olunabilir.

büyük üstatlar 
1909'dan günümüze hür ve kabul edilmiş masonlar büyük locası büyük üstatlar listesi:
 remzi sanver 2023 - devam
 rint akyüz 2021 - 2023
 bülent akkan 2017 - 2021
 ömer köker 2013 - 2017
 remzi sanver 2010 - 2013
 salih evcilerli 2007 – 2010
 asım akin 2005 - 2007
 kaya paşakay 2003 - 2005
 demir savaşçın 2000 - 2003
 sahir talat akev 1998 - 2000
 tunç timurkan 1996 - 1998
 can arpaç 1992 - 1996
 suha tuğrul aksoy 1991
 orhan alsaç 1988 - 1991
 cavit yenicioğlu 1986 - 1988
 şekûr ökten 1981 - 1986
 halit i̇. arpaç 1980 - 1981
 nafiz z. ekemen 1973 - 1979
 hayrullah örs 1965 - 1973
 enver necdet egeran 1965
 ekrem tok 1962 - 1965
 kemalettin apak 1960 - 1962
 ahmet salih korur 1955 - 1960
 fethi erden 1953 - 1955
 mustafa hakkı nalçacı 1951 - 1953
 muhittin osman omay 1933 - 1936
 mustafa hakkı nalçacı	1932 - 1933
 mim kemal öke 1930 - 1932
 mustafa edip servet tör	1927 - 1930
 fikret takiyeddin onuralp 1925 - 1927
 mehmet servet yesari 1924 - 1927
 besim ömer akalın 1921 - 1924
 fuat hulusi demirelli 1918 - 1921
 rıza tevfik bölükbaşı 1918 - 1919
 mehmet cavid bey 1916 - 1918
 faik süleyman paşa 1915 - 1916
 mehmet ali erel (baba) 1912 - 1915
 faik süleyman paşa 1910 - 1912
 mehmet talat paşa 1909 - 1910

ayrıca bakınız 
 2003 2003 hür ve kabul edilmiş masonlar büyük locası saldırısı
 anderson anayasası
 skoç riti

dış bağlantılar 
 
 mason müzesi
 mimar sinan dergisi resmi sitesi - üyelere özel
 tesviye dergisi resmi sitesi
 masonluk, masonlardan ogrenilmelidir

kaynakça 

 
türkiye merkezli kuruluşlar