Lehçe

lehçe (język polski), polonyalıların konuştuğu dil. polonya'nın resmî dilidir ve 39 milyonu polonya'da olmak üzere dünyada toplam 50 milyon kişi tarafından konuşulduğu tahmin edilir. hint-avrupa dilleri ailesinin slav dilleri öbeğine bağlı bir dildir.  dünyada yaklaşık 44 milyon insanın ana dilinin olduğu tahmin edilmektedir (39  ile 48 milyon arasında tahminler bilimsel literatürde bulunabilir). bu dil esas olarak polonya sakinleri ve sözde kişilerin temsilcileri tarafından konuşulmaktadır.

dilsel tipoloji açısından, morfoloji alanında geniş bir çekim ile çalışan çekimsel bir dildir. lehçe vurgu genellikle sondan itibaren ikinci heceye düşer ve cümle içinde svo (tamamlayıcı kararın konusu) hüküm sürer. lehçe şu anda batı slav temsilcileri arasında en fazla kullanıcıya sahiptir ve ortak kullanım açısından ikinci slav dilidir. günümüzde, kötü işaretlenmiş ve kaybolan diyalektik çeşitliliğin yanı sıra standart dil iletişim pratiğinde hakimiyet ile karakterizedir. danışma görevini yerine getiren polonya dil konseyi tarafından düzenlenir. latin alfabesi ek aksan işaretleri ile zenginleştirilmiştir.

sınıflandırma 

lehçe, hint-avrupa dil ailesine ait slav dillerinin batı şubesine aittir. batı slav lehçesi sürekliliğini oluşturduğu slovakça ve çek dili ile yakından ilgilidir. bu dil varlıkları ausbau tipi dillerdir, yani sınırları, sosyo-politik ve kültürel faktörler kadar dilbilimsel konulara dayandırılmamıştır. bu etnolektler ayrı dil standartlarına sahip olduklarından ve edebi gelenekler geliştirdiklerinden ve bağımsız devletlerde resmi dillerin işlevlerini yerine getirdiklerinden, bağımsız, özerk diller olarak adlandırılırlar. bununla birlikte, diyalektik süreklilik olgusu, dilbilimde katı diller arası sınırlar koymayı imkansız kılmaktadır. polonya lehçeleri ile çek-slovak lehçeleri arasındaki ayrım, dil standardizasyonunun kapsamına karşılık gelen ulusal sınırlara dayanmaktadır.

modern polonya dili, öncelikle kitle eğitimi ve iletişiminin ve insanların kitlesel göçünün etkisiyle yüksek derecede homojenlik ile ayırt edilir. polonya genelinde yaygın olan standart (ülke çapında) dilin yaygınlaşması, kırsal alanlarda bir ölçüde korunmuş olan mevcut diyalektik farklılıkların önemli ölçüde bulanıklaşmasına neden olmuştur. buna ek olarak, normatifist eğilimler, dil farklılıklarını düzeltmeye odaklanan polonya dilbiliminde evde bulunmaktadır. lehçe dil alanında kullanılan kashubian etnikolekt, kabul edilen sınıflandırma kavramlarına bağlı olarak lehçe dilinin lehçelerine dahil edilir veya ayrı bir dil olarak kabul edilir. dilsel bakış açısından, polonya dilinden ayrıdır, ancak sosyo-dilbilimsel koşullar onu lehçe lehçesi olarak algılamaktadır - çünkü sosyal olarak gelişmiş bir dil olarak çeşitli iletişim alanlarında hakimdir.

leh alfabesi 

lehçe metin örneği:

język polski należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (którego dialekt kaszubski przez część polskich uczonych jest jeszcze często traktowany jako dialekt języka polskiego), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich. ocenia się, że jest on językiem ojczystym około 46 milionów ludzi na świecie, w tym głównie w polsce oraz wśród polaków za granicą

harflerin okunuşu:

 ą - fransızca "on" gibi (nazal o)
 c - ts
 ć - hafif bir ç gibi (t ve y aynı anda konuşulur gibi.)
 ę - fransızca "in" gibi (nazal e)
 j - y
 ł - i̇ngilizce "water"ın w harfi gibi, ue (sessiz l); takribî w tatarçada
 ń - ny
 ó - u
 ś - hafif bir ş gibi (h ile ş arasında bir harf.)
 w - v veya kapanış f
 y - i'ya benzer bir harf
 ź - hafif bir j gibi (h ile j arasında bir harf.)
 ż - j
 ni - ny(i̇)
 ów - uf
 si - hafif ş(i̇)
 sz - ş
 ci - hafif ç(i̇)
 cz - ç
 ch - h (boğazda sürten h); x azericede
 dź - hafif bir c (d ve y aynı anda konuşulur gibi.)
 dż - c
 dzi - hafif c(i̇)
 zi - hafif j(i̇)

sözcük dağarcığı

kişi zamirleri

olmak fiili

sayılar

aylar

hayvanlar

sık kullanılan fiilerin çekimi

diğer

yönler

temel söz dağarcığı

bazı sözcük ve cümleler 

• kapalı - zamknięte [zamknyente]

• açık - otwarte [otvarte]

• posta kartı - kartka pocztowa [kartka poçtova]

• pul - znaczki pocztowe [znaçki poçtove]

• biraz - trochę [troxe]

• kahvaltı - śniadanie [şnyadanye]

• öğle yemeği - drugie śniadanie, obiad [drugye şnyadanye, obyat]

• akşam yemeği - kolacja [kolatsya]

• vejetaryen - wegetarianin [vegeteryanyin]

• ekmek - chleb [xlep]

• i̇çecek - napój [napuy]

• kahve - kawa [kava]

• çay - herbata [~]

• meyve suyu - sok [~]

• bira - piwo [pivo]

• su - woda [voda]

• şarap - wino [vino]

• tuz - sól [sul]

• biber - pieprz [pyepş]

• et - mięso [myeŋso]

• dana eti - wołowina [vowovina]

• domuz eti - wieprzowina [vyepşovina]

• balık - ryby [rıbı]

• kümes hayvanı - drób [drup]

• sebze - warzywa [vajıva]

• meyve - owoc [ovots]

• patates - ziemniak [jemnyak]

• salata - surówka [surufka]

• tatlı - deser [deser]

• dondurma - lody [lodı]

• bu ne kadar? - ile to kosztuje? [ile to koştuye]

• bu ne? - co to jest? [tso to yest]

• alıyorum. - kupię to. [kupye to]

• almak istiyorum ... - ja bym poprosił [e]/poprosiła [k]... [ya bım poproşiw/poproşiwa]

• ... var mı? - czy jest... ? [çı yest]

• şerefe! - na zdrowie! [na zdrovye]

• kredi kartı kabul ediyor musunuz? - czy uznaje pan karty kredytowe? [e] [çı uznaye pan kartı kredıtove];
czy uznaje pani karty kredytowe? [k] [çı uznaye panyi kartı kredıtove]

• lütfen hesabı getirin. - rachunek poproszę. [rahunek poproşe]

• tren - pociąg [poçoŋk]

• otobüs - autobus [awtobus]

• metro - metro [~]

• hava limanı - lotnisko [lotnyisko]

• tren istasyonu - dworzec [dvojets]

• otogar - dworzec autobusowy [dvojets awtobusovı]

• metro istasyonu - stacja metra [statsya metra]

• kalkış - odjazd [odyast]

• varış - przyjazd [pşıyast]

• kiralık araba şirketi - wypożyczalnia samochodów [vıpojıçalnya samoxoduf]

• otopark - parking [parkiŋ]

• hotel - hotel [~]

• oda - pokój [pokuy]

• rezervasyon - rezerwacja [rezervatsya]

• pasaport - paszport [paşport]

• kule - wieża [vyeja]

• köprü - most [~]

• tuvalet - toalety [toğaletı]

• banka - bank [~]

• postane - poczta [poçta]

• müze - muzeum [muzeğum]

• polis karakolu - posterunek policji [posterunek politsyi]

• hastane - szpital [şpital]

• eczane - apteka [~]

• dükkân - sklep ~[]

• lokanta - restauracja [restawratsya]

• okul - szkoła [şkowa]

• kilise - kościół [koşçuw]

• cadde - ulica [ulitsa]

• meydan - plac [plats]

• dağ - góra [gura]

• tepe - wzgórze [vzguje]

• göl - jezioro [yejoro]

• okyanus - ocean [otseğan]

• nehir - rzeka [jeka]

• yüzme havuzu - basen [~]

• ... nerede? - gdzie jest...? [gce yest]

• bilet ne kadar? - ile kosztuje przejazd? [ile koştuye pşeyast]

• ... e bir bilet, lütfen. - jeden bilet do..., poproszę. [yeden bilet do…, poproşe]

• nereye gidiyorsun(uz)? - dokąd pan (e)/pani (k) jedzie? [dokont pan/panyi yece] gdzie pan/pani idzie? [gce pan/panyi ice]

• nerede oturuyorsun(uz)? - gdzie pan (e)/pani (k) mieszka? [gce pan/panyi myeşka]

• bu akşam için boş odanız var mı? - czy są wolne pokoje na dzisiejszą noc? [çı saŋ volne pokoye na cişeyşaŋ nots]

• boş yer yok. - nie ma wolnych pokoi. [nye ma volnıx pokoy]

• gün - dzień [ceny]

• hafta - tydzień [tıceny]

• ay - miesiąc [myeşaŋts]

• yıl - rok [~]

• pazartesi - poniedziałek [ponyecawek]

• salı - wtorek [ftorek]

• çarşamba - środa [şroda]

• perşembe - czwartek [çvartek]

• cuma - piątek [pyontek]

• cumartesi - sobota [~]

• pazar - niedziela [nyecela]

• i̇lkbahar - wiosna [vyosna]

• yaz - lato [~]

• sonbahar - jesień [yeşeny]

• kış - zima [jima]

• ocak - styczeń [stıçeny]

• şubat - luty [lutı]

• mart - marzec [majets]

• nisan - kwiecień [kvyeçeny]

• mayıs - maj [may]

• haziran - czerwiec [çervyets]

• temmuz - lipiec [lipyets]

• ağustos - sierpień [şerpyeny]

• eylül - wrzesień [vjeşeny]

• ekim - październik [pajcernyik]

• kasım - listopad [listopat]

• aralık - grudzień [gruceny]

• bugün - dziś; dzisiaj [ciş; cişay]

• dün - wczoraj [fçoray]

• yarın - jutro [yutro]

• saat kaç? - która godzina? [ktura gocina]

• 7.13, yedi on üç - 7.13, siódma trzynaście [şudma çınaşçe]

• 3.15, üç on beş - 3.15, trzecia piętnaście [çeça pyetnaşçe]

• 3.15, üçü çeyrek geçiyor - 3.15, kwadrans po trzeciej [kvadrans po tşeçey]

• 11.30, on bir otuz - 11.30, jedenasta trzydzieści [yedenasta tşıceşçi]

• 11.30, on bir buçuk - 11.30, wpół do dwunastej (12) [fpuw do dvunastey]

• 1.45, bir kırk beş - 1.45, pierwsza czterdzieści pięć [pyerfşa çterceşçi]

• 1.45, i̇kiye çeyrek var - 1.45, za kwadrans druga [za kvadrans druga]

kaynakça

 
 
 
 

rusya'daki diller
 
belarus'taki diller
litvanya'daki diller
polonya'daki diller
ukrayna'daki diller
özne-fiil-nesne dilleri
batı slav dilleri