Jean Renoir

jean renoir (15 eylül 1894 - 12 şubat 1979), fransız film yönetmeni, sinema oyuncusu ve yazar. empresyonist ressam pierre-auguste renoir'in oğludur.

yaşamı 

renoir, 15 eylül 1894'te, paris, fransa'da, empresyonist ressam pierre-auguste renoir'in ikinci oğlu olarak doğdu. 1913 yılında d'aixen-provence üniversitesi'nde felsefe ve matematik eğitimini tamamlayıp, önce süvari, sonra da fransız hava kuvvetleri mensubu olarak orduya katıldı. ii. dünya savaşı' ndan sonra terhis olunca, çömlekçi ve seramikçi olarak çalıştı. 1920 yılında babasının kızıl saçlı güzel modeli andrée madeleine heuschling ile evlendi ve 1924'te sinema için çömlekçiliği terk etti. jean babasından miras kalan parayla, finans ettiği ilk film olan catherine'de oynadıktan sonra catherine hessling adını alan karısının beyaz perde kariyerini başlatabilmek için kendi bağımsız yapım şirketini kurdu. catherine'in setinde edindiği bölük pölçük bilgiler, babasından miras kalan sanat sezgisi ve filmlerin hele 'de von stroheim'in defalarca izlediği gibi foolish wives'ın (1922) etkisiyle donanmış olan renoir, ertesi yıl baş rolünde karısı catherine'in oynadığı ilk la fille d'eau'yu çevirmeye girişti. filmin lirik nehir kıyısı görüntüleri, meslek hayatı boyunca sürekli ortaya çıkacak olan neredeyse panteist doğa duygusunun habercisi oldu. aslında renoir'in sessiz filmlerinin çeşitliliği daha sonraki yapıtlarının bazı özelliklerinin habercisiydi:'nana' daki zolavari kasvetli gerçekçilik, 'sur un air de charleston'un tuhaf fantezisi, 'la petite marchande d'alumattes'in dramatik dokunaklığı, 'le tournoi dans la citedeki tarihi törensi hava ve büyük bir kadronun ustaca kullanımı.

ancak renoir'in, bütün bu çeşitli elemanları tutarlı ve özgün bir bütün halinde bir senteze kovuşturarak gerçek olgunluğa erişmesi, sesin sinemaya gelişiyle oldu. bir feydeu farsı olan 'on purge bébé'yi beyaz perdeye uyarladıktan sonra, özellikle otantik mekan çekimleri ve müthiş stüdyo atmosferi ile dikkat çeken iki nefis gerilim filmi yaptı:'la chienne' ve 'la nutti du carrefour'. sonra da 1930'lu yıllarda gerçekleştirdiği birkaç başyapıttan ilki olan 'boudu sauv" des eaux'yu yönetti. yeni gerçekçiliğin habercisi olan, gerçek mekanda çekilmiş gerilim filmi 'toni' ile; açgözlü şehvet düşkünü bir yayımcının yanında çalışanlar tarafından  katledilmesi üzeriner genelde kolektif eyleme, özelde de solcu halk cephesi'ne selamlar gönderen sıra dışı komik bir fantezi olan 'le crime de monsieur lange'ı yaptı. aslında renoir'in 1930'lu yıllarda çektiği filmlerden çoğu siyasal konular üzerinedir: 'la vie nast a nous' ve 'la marshillaise' komünist partisi ve sendikal örgüt için yapılmıştır. lirik bir güzelliğe sahip asla tamamlanamamış 'une partie de camğagne'de isei sınıf farklılıkları bir aşkı ortadan kaldırır. 'le  bété humaine'de öldürücü romantik her psikolojik köşesini, zaaf ve tutkunun da aynı derecede bilincinde olarak işler. ancak filminde en iyisi, kırda bir şatoda hafta sonu geçiren, yozlaşmış yüksek bir burjuvazinin romantik entirikalarının haritasını çıkaran, son derece dokunaklı ve karmaşık bir fars olan 'le régre du jeu'dür. esnek, yarı doğaçlamacı çekim yöntemleri başka hiçbir filmde olmadığı girift olay örgüsüne ve karakterlere  belgesel bir tat vererek, dolaysız  bir zaman ve makan duygusuna  ulaştığı bu film, aynı zamanda yönetmenin, yaşamın nasıl olup da bir tiyatro biçimine dönüşebileceğine ilişkin büyük meditasyonlarından ilkidir.

renoir, 1939 yazında sinema okulu centro sperimentale'de ders vermek ve pucini'nin operası 'la yosca'yı luchino visconti asistanlığında yönetmek için bir davet aldı. film renoir'in ekibiyle başladı ama, 10 haziran 1940'ta i̇talya, fransa'ya karşı hitler saflarınca savaşa katılınca, solcu siyasi görüşleri yüzünden nazilerin imha listesinde yer alan renoir, robert flaherty'nin yardımıyla  amerika birleşik devletleri'ne irtica etmek zorunda kaldığı için, başkaları tarafından tamamlandı. orada çeşitli stüdyolara çalışarak, birbiri ardınca süratle filmler çekti. 'swamp water' ve 'the southerner' (teksaslı bir çiftçi ailesinin yoksulluk, kıskanç komşular ve düşman bir doğaya karşı kendi topraklarını işletme çabalarının yalın öyküsü) temelde mekanda çekilmiş gerçekçi yapıtlarken, renoir diğer amerikan filmlerinin stüdyo olanaklarından, gerçeklikten süzülmüş yapay, fantastik bir dünya yaratmak için yararlandı:'the diary of a chambermaid' (yer, yer 'la régle du jeu'yü hatırlatan garip bir komedi), ve 'woman on the beach' (karanlık bir atmosferi olan bir melodram), yönetmenin insan ilişkileri üzerine gitgide daha soyutlaşan formalize bir düşünceye ilerlediğini gösterir. hindistan'da yaptığı 'the river', gerçek mekanda çekildi, ve dramatik doruk noktalarından yoksun öyküsüyle -bir i̇ngiliz ailesinin ölüm, doğum, ve ergenlikten yetişkinleğe geçişin yol açtığı hayal kırıklıkları üzerine deneyimler- kurgusaldan çok belgeseli hatırlatan sekansları olduğu halde, bu yönde bir daha atar. filmin alabildiğine şiirsel sükuneti, yaşamın sonu olmayan bir dere, bireysel trajedileri aşan bir doğurganlık çevrimi olduğunu yansıtır. renoir'in ilk renkli filmi olan 'the river'ı diğerlerinden ayıran ışıklı doğal renkler, 'la carosse d'or', 'french cancan' ve 'eléna et les hommes' da yerlerinin, yaşamı tiyatrodan ayıran hatları bulanıklaştırmak üzere tasarlanmış ressam işi palete bıraktılar. birinci peru'daki bir commedia dell'arte kumpanyası üzerine, ikinci babasını yaşadığı 1890'lı yılların paris'inde, ve üçüncüsü ise on yıl önce aynı kentte geçen bu üç filmde de, kadın kahraman finalde yalnızca birkaç aşığının birini seçmek değil, aynı zamanda umutlar ve gerçeklik arasında da bir tercih yapmak zorunda kalır.

 filmleri 

 1924 : catherine ou une vie sans joie (aktör) 
 1925 : la fille de l'eau	
 1926 : nana 1927 : sur un air de charleston 1927 : une vie sans joie (catherine' in ikinci versiyonu)
 1927 : marquitta	
 1928 : tire-au-flanc 1928 : le tournoi dans la cité 1928 : la petite marchande d'allumettes 
 1929 : le bled 1931 : on purge bébé 1931 : la chienne 1932 : la nuit du carrefour 
 1932 : boudu sauvé des eaux 1932 : chotard et cie	 
 1933 : madame bovary 
 1935 : toni 1936 : le crime de monsieur lange 1936 : partie de campagne (aktör)
 1936 : la vie est à nous (aktör)

 1936 : les bas-fonds (ayaktakımı arasında) 
 1937 : la grande illusion (harp esirleri)
 1938 : la marseillaise 1938 : la bête humaine (aktör)
 1939 : la règle du jeu (oyunun kuralı) (aktör)
 1941 : l'étang tragique (swamp water) 
 1943 : vivre libre (this land is mine)
 1945: l'homme du sud (the southerner)
 1946 : le journal d'une femme de chambre (the diary of a chambermaid)
 1946 : salut à la france (salute to france)
 1947 : la femme sur la plage (the woman on the beach)
 1951 : le fleuve (the river) 
 1953 : le carrosse d'or 
 1954 : french cancan 1956 : elena et les hommes 1959 : le testament du docteur cordelier 1959 : le déjeuner sur l'herbe 1962 : le caporal épinglé 
 1971 : le petit théâtre de jean renoir''
|}

kaynakça
 yeres, artun (derleyen) (2004). "göstermenin sorumluluğu". i̇stanbul: donkişot yayınları. s. 361. isbn 975-6511-25-7

dış bağlantılar 
 
 jean renoir'le söyleşi (i̇ngilizce)

1894 doğumlular
1979 yılında ölenler
jean
fransız erkek sinema oyuncuları
fransız film yönetmenleri
jean
en i̇yi yönetmen national board of review ödülü sahipleri
amerika birleşik devletleri'ndeki fransız göçmenler
national board of review ödülü sahipleri
akademi onur ödülü sahipleri