Yalanı, Şarkışla

yalanı, sivas ilinin şarkışla ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 
köy, 1928 yılından beri aynı adı taşımaktadır.

coğrafya 
köy, sivas il merkezine 133 km, şarkışla ilçe merkezine 38 km uzaklıktadır.

halk kültürü
köyün en tanınan ozanı "yalınayak" mahlaslı ramazan şimşek'tir.

âşık yalınayak
asıl adı ramazan şimşek olan âşık 25 eylül 1959 tarihinde doğmuştur. yoksulluk içinde büyümüştür. i̇lkokul üçüncü sınıfta iken verem olan annesi ölmüştür. babası ve ağabeyinin sürekli olarak kendisini dövmeleri üzerine çoğu zaman dışarıda yatmıştır. köy içinde yapılacak işi olanların yanına giderek yevmiye ile çalışarak geçimini sağlamaya çalışmıştır. çobanlık yapmıştır. evdeki baskıya dayanamayarak kayseri’ye gitmiş ve inşaatlarda çalışmıştır. 1981 yılında askerliğini siirt’te yapmıştır. terhisten sonra sivas’a gelerek 1984’te şükriye hanım’la evlenmiş bu evlilikten iki çocuğu doğmuştur. geçimini sağlamak için gebze’ye oradan da i̇stanbul’a taşınmıştır. 1992 yılında yeniden sivas’a dönerek, 2000 yılından itibaren sivas belediyesinde temizlik işlerinde çalışmıştır.

şiire 1985 yılında şarkışla'lı âşık sefil selimî ile tanıştıktan sonra başladığı bilinmektedir. selimî ona ustalık yapmış, şiirin inceliklerini öğretmiştir, yalınayak mahlasını almasını kendisi şöyle anlatmıştır:

"bir mecliste dinlediğim deyişin sahibinin kim olduğunu, nerede bulabileceğimi sordum. 'sivas'ta' dediler, sora sora buldum evini, öylece bağlandım kaldım. 'yalınayak' mahlasını kendim başıma sardım. selimi ustamın yanına gittim, evliyaların yalınayak gezdiklerini, ezalar çektiklerini okuduğumu söyledim. ustam da, 'adın âşık yalınayak olsun,' dedi."

i̇yi derecede saz ve kaval çalmaktadır ve şiirlerini de çalarken söylemektedir. şiirlerinin sayısının 300’den fazla olduğu tahmin edilmektedir.

sütoluk efsanesi
yörede derlenmiş olan bir efsane bulunmaktadır. rivayete göre; savaşa giden ve geri dönmeyen alosman adlı bir askerin karısı ve çocukları kıtlık döneminde açlıktan ölecek duruma gelirler. eşo adındaki bu kadının rüyasına giren kocası dağa çıkmasını ve orada beklemesini, gelecek iki geyiğin kendilerine süt vereceğini söyler. ertesi gün kadın denileni yaparak çocuklarını da alır ve tarif edilen dağa çıkarak beklemeye başlar. orada bir pınarın başında uyuya kalırlar. bir süre sonra duydukları bir böğürtüyle uyanır ve geyikleri görürler. eşo, yanlarına gelen hayvanları sağarak sütlerini çocuklara içirir. ondan sonra da her gün gelerek hayvanları sağar, artan sütü de yoğurt, peynir yapar. kalanını da bir mağaranın içindeki bir deliğe döker. zamanla bu mağaraya eşyalarını getirerek yerleşir, köyünü terk eder. sütün dibini o delikten sürekli dökmeye devam eder. yıllar geçer, çocukları büyür. sırtları geyiklerinkine benzer tüylerle kaplanmıştır. günlerden bir gün geyikler gelmez, kadın telaşla sağa sola koştururken pınardan su yerine süt aktığını görür. birkaç sene sonra yöreye göçmen avcılar gelir, ağaçları kökünden sökerek evler yaparlar. avcılardan birisi geyiklerin peşine düşer ve ucuna mıh taktığı bir ok ile birisini öldürür. diğer geyik de onun başucuna gelerek üzüntüden yemeden içmeden kesilir ve o da ölür. eşo onlar için bir mezar yapar ve başlarında iki ulu çam ağacı büyür. onların gömülü oldukları yere “geyik tepesi” denir. kadın avcıya beddua edince, avcı olduğu yerde mıhlanır kalır ve oracıkta ölür. i̇şte bu yere de o günden sonra “mıhlıca” denilmiştir. kadın kahrından yanına çocuklarını da alarak bir daha dönmemek üzere orayı terkeder. ancak pınardan bir süre daha süt akmaya devam etmiş sonra da insanların saygısız davranışları nedeniyle kesilmiş yeniden suya dönüşmüş. o bölgedeki ağaçların kesilmesinin uğursuzluk getireceğine inanılır. bunu deneyenlerin hastalandıkları hatta öldükleri anlatılır. askerdeyken topçu olarak görev yapan alosman’ın ruhunun buralarda dolanıp karısını ve çocuklarını aradığı için perşembe geceleri pınarın yakınlarında top sesleri duyulduğu, abrul (nisan) ayında bu seslerin daha çok işitildiği yine yöredeki söylentilerden biridir. pınarın yakınlarında küfredilmesinin, kötü söz konuşulmasının insanın başına kötü şeyler gelmesine yol açacağına inanılır.

nüfus

kaynakça 

 kaya, doğan (2009). sivas halk şairleri v. sivas valiliği yayınları
 yesevi üniversitesi, türk edebiyatı i̇simler sözlüğü, madde yazarı: arş.gör. hilal erdoğan aksu, madde başlığı: yalınayak - i̇şçi, âşık (20. yüzyıl / anadolu-osmanlı-türkiye)

dipnotlar

dış bağlantılar 
 
 sütoluk efsanesi, emin kuzucular (tam metin)

şarkışla belde ve köyleri