Paul Newman

paul leonard newman (26 ocak 1925, cleveland - 26 eylül 2008, westport), amerikalı oyuncudur.

akademi ödülü, altın küre ödülü, cannes ödülü ve emmy ödülü sahibi sanatçı, kendi kurduğu "newman's own" adlı gıda şirketinin 200 milyon doları aşan gelirlerini binlerce hayır kuruluşlarına bağışlamıştır. newman, beyaz perdenin sarışın, mavi gözlü, en yakışıklı erkeklerinden biri olarak başarılı oyunculuğuyla da herkesi etkilemeyi başarmıştır.

hayatı 
macar yahudisi bir babanın oğlu olarak doğdu. 1943 yılında ii. dünya savaşı sırasında pilotluk başvuru yapmış ancak renk körlüğü sebebiyle pilot olamamıştır.  fakat uçuş telsizcisi olarak görev almıştır. 1945 yılında okinawa muharebesi sırasında şiddetli bir kulak ağrısı nedeniyle göreve katılamadı. katılamadığı bu görevde 15 asker bir kamikaze saldırısı sonucu hayatını kaybetti. askerlik öncesi ohio üniversitesi'ne devam etmiş, savaş sonrasında ise yale üniversitesi'nde oyunculuk dersleri almıştır.

sinema kariyeri 
yale'de eğitimine devam ettiği sırada, broadway'e ilk adımını, 1953'te william inge'nin yapımı olan picnic ile attı. daha sonra, the desperate hours ve sweet bird of youth gibi orijinal broadway oyunlarında rol aldı. 1954'te oynadığı ilk filmi the silver chalice için "1950'lerde yapılmış en kötü film" ifadesini kullanır. 1956'da somebody up there likes me ve cat on a hot tin roof filmlerinde oynadı.

önemli filmleri 
mavi gözleri ve düzgün fiziği ile romantik bir başrol oyuncusu olabilirdi fakat o hep daha fazlasını istedi. hollywood'un her yakışıklı oyuncuya verebileceği, standart güzel çocuk rollerini değil, büyük filmlerde önemli rolleri almak için mücadele etti. 1950'lerden 60'lara ve hatta 70'lerin sinemasına başarılı geçiş yapabilen nadir oyunculardan biri oldu. asi kişiliği ondan sonraki nesle de yansıdı. daha genç oyuncular ondan etkilendiklerini sık sık dile getirdiler.

newman, 1961'de the hustler, 1963'te hud, 1964'te harper, 1967'de cool hand luke, 1977'de slap shot ve 1982'de the verdict gibi sinema klasiklerinde rol aldı. 1969'da butch cassidy and the sundance kid ve 1973'te çevrilen the sting filmlerinde robert redford ile birlikte oynadı.

the long, hot summer (1958), rally 'round the flag, boys!, (1958), from the terrace (1960), paris blues (1961), a new kind of love (1963), torn curtain (1966),winning (1969), wusa (1970), the drowning pool (1975), harry & son (1984) ve mr. and mrs. bridge (1990) filmlerinde eşi joanne woodward ile birlikte oynadı.

hem yönettiği hem de oynadığı harry & son filmine ilaveten, kendisinin rol almadığı ancak eşi woodward'ın oynadığı üç film daha yönetmiştir: rachel, rachel (1968), pulitzer ödülü kazanan the effect of gamma rays on man-in-the-moon marigolds (1972) ve the glass menagerie (1987).

son çalışmaları 
newman 2003'te broadway'de thornton wilder'ın our town adlı oyununda göründü. bu oyundaki performansı ile ilk tony ödülü adaylığını elde etti. pbs ve kablolu yayın yapan showtime kanalları yapımı yayınladılar ve newman, outstanding lead actor in a miniseries or tv movie dalında emmy adayı oldu.

kişisel yaşamı

evlilikleri ve ailesi 
newman iki kere evlendi. 1949'dan 1958'e kadar süren jackie witte ile evliliğinden scott (1950) adında bir oğlu ve susan kendall (1953) ve stephanie adında iki kızı oldu. breakheart pass, the towering inferno ve fraternity row filmlerinde rol alan scott newman 1978 kasımında aşırı dozda ilaç alımı sonucu 28 yaşında öldü. olayın intihar olduğu iddia edildi. newman oğlunun ölümünden sonra onun anısına ilaçların kötü kullanımını önlemek için scott newman center'ı kurdu. newman'ın kızlarından susan belgesel film yapımcısı ve hayırseverdir ayrıca 1978 yapımı i wanna hold your hand filminde dört beatles hayranından birini oynamıştır. susan ayrıca ortak yapımcısı olduğu the shadow box filmi ile de emmy adayı oldu. newman tamamı kızlarından olmak üzere sekiz torun sahibidir.

29 ocak 1958'de newman joanne woodward ile evlendi. çiftin bu evlilikten elinor "nell" teresa (1959), melissa "lissy" stewart (1961) ve claire "clea" olivia (1965) adlarında üç kızı vardır.

hastalığı ve ölümü 
haziran 2008'de eski bir sigara tiryakisi olan newman'a akciğer kanseri teşhisi konulduğu açıklandı. newman teşhis sonrasında new york'taki sloan-kettering hastanesi'nde tedavi altına alındı. mayıs ve haziran aylarında çekilen fotoğraflarında newman oldukça zayıflamış görünüyordu. yazar a.e. hotchner medyaya newman'ın kendisine on sekiz ay önce hastalıktan bahsettiğini aktardı. ağustosta newman resmi olarak kemoterapiyi durdurdu ve ailesine evinde ölmek istediğini söyledi.

paul newman, 27 eylül 2008 günü connecticut'taki evinde hayata gözlerini yummuştur.

notlar 
 ünlü tiyatrocu haldun dormen sürç-ü lisan ettikse... adlı anı kitabında 1950'li yılların başlarında abd'de yale üniversitesi'ne tiyatro eğitimi almak için gittiğinde o zaman hiç tanınmamış bir oyuncu adayı olan, aynı zamanda da bir alt sınıfta okuyan paul newman ve eşiyle tanıştıklarını ve arkadaş olduklarını, dostluklarının da hâlâ sürdüğünü anlatmıştır.

filmleri

oyuncu olarak

kaynakça

dış bağlantılar 
 
 newman/haas racing
 newman's own
 the hole in the wall gang camp 
 barretstown gang camp, ireland
 is paul newman ready for his swan song?
 newman's day at princeton
 traditions at bates college  and a memory of newman day  from a 1991 graduate

1925 doğumlular
shaker heights, ohio doğumlular
2008 yılında ölenler
amerikalı erkek sinema oyuncuları
slovak asıllı amerikalılar
polonya yahudisi asıllı amerikalılar
macaristan yahudisi asıllı amerikalılar
gümüş ayı ödülü sahibi oyuncular
cannes film festivali en i̇yi erkek oyuncu ödülü sahipleri
en i̇yi yönetmen altın küre ödülü sahipleri
ekran oyuncuları derneği ödülü sahipleri
akademi onur ödülü sahipleri
en i̇yi erkek oyuncu akademi ödülü sahipleri
cecil b. demille onur ödülü sahipleri
21. yüzyılda amerikalı erkek oyuncular
amerikalı erkek dizi oyuncuları
amerikalı film yapımcıları
en i̇yi yardımcı erkek dizi oyuncusu altın küre ödülü sahipleri
yılın yeni erkek yıldızı altın küre ödülü sahipleri
bafta en i̇yi yabancı erkek oyuncu ödülü sahipleri
gümüş ayı en i̇yi erkek oyuncu ödülü sahipleri
en i̇yi erkek oyuncu national board of review ödülü sahipleri
national board of review ödülü sahipleri
altın küre ödülü sahipleri
ekran oyuncuları derneği yaşam başarı ödülü sahipleri
new york film eleştirmenleri birliği ödülü sahipleri
new york film eleştirmenleri birliği en i̇yi erkek oyuncu ödülü sahipleri
new york film eleştirmenleri birliği en i̇yi yönetmen ödülü sahipleri
jean hersholt yardımseverlik ödülü sahipleri
david di donatello en i̇yi yabancı erkek oyuncu ödülü sahipleri
david di donatello ödülü sahipleri
david di donatello ödülü sahibi oyuncular
mini dizi ya da filmlerde en i̇yi yardımcı erkek oyuncu emmy ödülü sahipleri