Alman Katedrali

deutscher dom (), berlin'in gendarmenmarkt meydanında französischer dom (fransız katedrali) karşısında yer alan yeni kilisenin () halk arasında bilinen ismi. kilisenin cemaati, o zamana kadar jerusalem kilisesi'ne bağlı olan friedrichstadt'ın kuzey bölgesini kapsıyordu. lüterci ve kalvenist (alman: reform kiliseleri) cemaat, gendarmenmarkt'ın hemen karşısında yer alan friedrichstadt fransız kilisesi'ndeki fransızca konuşan kalvenist cemaatin aksine almancayı ana dil olarak kullanmıştır. cemaatin anadili ve kubbeli kule, kiliseye bugün kullanılan ismi kazandırmıştır. kelime anlamı olarak bu kilise, bir katedral değildir.

kilise ve cemaat 
1701-1708 arasında giovanni simonetti, martin grünberg'in tasarımıyla ilk kiliseyi inşa etti. bu yapı, 1688'de kurulan friedrichstadt şehrinin üçüncü kilisesiydi. hohenzollernler kalvenist olduğu için, şehrin elektörü kalvenizmi benimsemişti. fakat daha sonra şehre çok sayıda lütherci göç etti ve 1708 yılında yeni kilise aynı zamanda kalvenist ve lütherci oldu.

kilise arazisi, 1698-1699 arasında i̇sviçre'den berlin'e gelen huguenotlara ayrılmış i̇sviçre mezarlığı denilen bölgeden ayrılmıştır. orijinal yapı, beşgen bir yerleşim planı ve yarım daire şeklinde kubbelere sahipti. kilisenin içi tipik bir protestan kilisesi şeklinde girişin karşısındaki sütunun arkasında mihrap ve kürsü bulunacak şekilde tasarlanmıştı.

1780-1785 arasında georg christian unger kilisede değişiklik yaptı ve carl von gontard'ın tasarımı olan doğudaki kubbeli kuleyi ekledi. palladyan geleneğini takip eden bu tasarım paris'teki sainte-geneviève kilisesinin (günümüzdeki panthéon) şeklindeydi. fransız kilisesi yanındaki kuleyle birlikte gendarmenmarkt, roma'daki popolo meydanı'na benzedi.

neue kirche, prusya tarihinden önemli bir yere sahip oldu. 22 mart 1848'de mart devrimleri sırasında öldürülen 183 berlinlinin tabutu, kilisenin kuzey yakasında gösterildi. bir evanjelik papaz, bir katolik papaz ve bir haham cenaze sırasında hazır bulundu.

1881'de bakımsız dua salonu yıkıldı ve hermann von der hude ile julius hennicke tarafından, johann wilhelm schwedler'in neobarok tasarımına uygun olarak, beşgen bir yerleşim planıyla yeniden yapıldı. otto lessing yeni salondaki altı heykeli tasarladı. yeni dua salonu, 17 aralık 1882'de açıldı.

1934'te neue kirche cemaati jerusalem kilisesi cemaati ve başka gelenlerle birleşerek friedrichstadt evanjelik cemaati'ni oluşturdu. bu cemaat dinî amaçlar gendarmenmarkt'ın karşı tarafında bulunan fransız kilisesi'ni ve kreuzberg'de bulunan luke kilisesini kullanmaktadır.

1943'te neue kirche ii. dünya savaşı'nda berlin'in bombalanması sırasında neredeyse tamamen yerle bir oldu. daha sonra 1977-1988 yılları arasında yeniden inşa edildi. bu sırada alman hükûmeti yapıyı ve araziyi satın aldı. 1996 yılında kilise binası güncellendi, dinî amaçlardan arındırılarak müze olarak yeniden açıldı.

neue kirchenin iki cemaati, komşu jerusalem kilisei ile birlikte bu bölgede mezarlıklar oluşturdu. diğer cemaatlerin de mezarlıklarıyla birlikte buradaki altı mezarlık berlin'deki en önemli tarihî mezarlıklardandır. mezarlıklar kreuzberg'de hallesches tor'un güneyindedir.

kaynakça 
 ingrid bartmann-kompa, horst büttner, horst drescher, joachim fait, marina flügge, gerda herrmann, ilse schröder, helmut spielmann, christa stepansky, and heinrich trost, die bau- und kunstdenkmale in der ddr: hauptstadt berlin: 2 parts, institut für denkmalpflege (ed.) (11983), berlin: henschelverlag kunst und gesellschaft, 21984, part i, p. 217. no isbn.
 günther kühne and elisabeth stephani, evangelische kirchen in berlin (11978), berlin: czv-verlag, 21986, pp. 374seq. isbn 3-7674-0158-4.

dış bağlantılar 
 alman bundestag tarihî sergisi
 friedrichstadt cemaati (almanca resmî sitesi)

notlar 

berlin'deki yapılar
berlin'deki müzeler