Taşkent

taşkent (özbekçe: toshkent), özbekistan'ın başkenti ve büyük şehridir. bu şehir, özbekistan'ın kuzeydoğu kesiminde yer almaktır ve şehrin yüzölçümü 334,8 km (129,3 mil)'dir. 2021 yılı sayımlarına göre şehrin nüfusu 2.694.400'dir. 2018 yılı verilerine göre taşkent'in gsyi̇h'sı $2,74 milyar olup, onu özbekistan'ın en büyük gsyi̇h'ye sahip şehri yapmaktadır.

orta asya'nın nüfus bakımından en büyük kenti olan taşkent, eski sovyet cumhuriyetleri içinde de moskova, sankt-peterburg ve kiev'den sonra dördüncü büyük kenttir. 1966 yılında yaşanan yıkıcı depremin ardından kent, büyük ölçüde yeniden inşa edilmiştir.

geniş yolları, yeşil alanları, park-bahçeleri, düzenli yerleşimi, düzenli ve sağlam altyapısı ile kent, sovyet şehir planlamacılığının en önemli örneklerinden biridir.

tarihçe 
bölgede bilinen ilk yerleşim m.ö. 2. yüzyıl dolaylarında kurulan "ming uruk - bin erik" yerleşimidir. şehir daha sonraları ; çaç, şaş, şaşkent, terken, tünkent ve binkent isimlerini almıştır. divân-ı lügati't-türk'te şaş: taşkend (veya terken uygurca: تئركئن) şehrinin adı diye geçer. çin kaynaklarında i̇slam öncesi devirlerde taş ülkesi anlamına gelen shih-kuo denirken, sonraki yüzyıllarda ismin çince transkripsiyonu için taşkent sözünün ses değerine daha yakın ta-shih-kan kelimesi kullanılmıştır.

751 yılında araplar tarafından ele geçirilen kent, i̇pek yolu güzergâhı üzerinde önemli bir nokta olmuştur. şehir ilk kez 11. yüzyıl dolaylarında biruni ve kâşgarlı mahmud'un yazılı metinlerinde taşkent adıyla anılmıştır.

9 ve 10. yüzyıllarda samanî devleti topraklarında yer alan şehir, 10. yüzyıl sonlarından 13. yüzyıl başlarına kadar karahanlılar devleti sınırları içinde olmuştur. daha sonra bir süre karahitaylar (karakitaylılar) tarafından kontrol edilen taşkent 14. yüzyılda timur tarafından ele geçirilerek timur i̇mparatorluğu'nun en önemli merkezlerinden biri haline gelmiştir.

16. yüzyılın ikinci yarısında buhara hanlığı tarafından ele geçirilen şehir, 17 - 18. yüzyıllarda kazak ve kalmıklar'ın denetime geçmiş, 1809 yılında hokand hanlığı topraklarına katılmıştır.

hokand hanlığı'nın zayıflaması ile şehir, 1865 yılında rus i̇mparatorluğu tarafından ele geçirilmiş ve rusya'nın türkistan genel valiliği merkezi olmuştur.

1899 yılında hizmete alınan taşkent-orenburg demiryolu ile şehir orta asya'nın en önemli ticari geçiş noktası haline gelen şehir, kasım 1917'de sovyet denetimine girmiş, 1918 yılında türkistan sovyet sosyalist cumhuriyeti'nin başkenti olmuştur.

1924 yılında kurulan özbekistan sovyet sosyalist cumhuriyeti topraklarına dahil olan taşkent 1930 yılında bu cumhuriyetin başkenti olmuştur.

taşkent, 1 eylül 1991 tarihinden bu yana sovyetler birliği'nin dağılmasının ardından bağımsızlığını ilan eden özbekistan'ın başkentidir.

i̇dari yapı 

şehir, cumhurbaşkanı tarafından atanan ve şehir meclisi tarafından ataması onaylanan vali-belediye başkanı (özbekçe: şehir hakimi) tarafından yönetilir. ana yönetim birimi "taşkent şehir hakimiyeti" olarak adlandırılır.

şehir özbekçe "tümen" olarak adlandırılan 11 idari bölgeye (ilçe) ayrılmıştır. bu idari bölgeler; bektemir, mirza uluğbey, mirabad, sergeli, sabir rahimov, üçtepe, çilanzar, hamza, şeyhantaur, yunusabad ve yakasaray'dır. bu idari alt bölümler "tümen hakimiyetleri" olarak adlandırılırlar ve "tümen hakimleri" tarafından yönetilirler. taşkent şehrinde 474 mahalle (özbekçe: mahalla) mevcuttur. mahalleler "reyon" denilen küçük bölgelere ayrılmıştır.

nüfus

kültür 
günümüze kadar gelen en eski kur'an mushafı, üçüncü halife osman tarafından yaptırılmıştır ve taşkent'te bulunmaktadır.

spor ve takımlar

ulaşım 
orta asya'da ilk ve tek olan (2011'de almatı metrosu açılana dek) metro 1977 yılında hizmete girmiştir. üç güzergahta yolcu taşıyan taşkent metrosu, kentin ulaşım yükünü büyük ölçüde yeraltına taşır. yerüstü taşımacılıkta çevreci nitelikli elektrikli tramvay ve troleybüsler yaygın olmakla birlikte, son yıllarda artan bir eğilimle bazı tramvay hatları sökülmekte, yerlerine otobüs ve minibüsler konulmaktadır.

taşkent uluslararası havalimanı şehrin ve ülkenin dünyaya açılan en büyük hava kapısıdır. şehirden sadece 12 km uzakta olup tokyo'dan new york'a geniş bir bağlantıya sahiptir. 

demiryolları açısından da stratejik bir konumda olan şehir geçmişte rus i̇mparatorluğu ve sovyetler birliği tarafından inşa edilmiş trans-hazar, trans-aral ve türkistan-sibirya demiryolu hatlarının üçünün birden başladığı bir düğüm noktasıdır. şehirdeki iki tren garından ülkenin hemen her yerine trenle ulaşım imkanı vardır. ayrıca kazakistan ve rusya'ya da uluslararası tren seferleri mevcuttur.

kardeş şehirler

kaynakça 

 özbekistan sovyet sosyalist cumhuriyeti ansiklopedisi, taşkent - 1981, sf.464
 taşkent şehir hakimiyeti resmi i̇nternet sitesi (özbekçe - rusça)

resimler

dış bağlantılar