Cinsiyetçilik

cinsiyetçilik, kişinin cinsiyetine veya toplumsal cinsiyetine dayalı önyargı veya ayrımcılıktır . cinsiyetçilik herkesi etkiler. basmakalıplarla ve toplumsal cinsiyet rolleriyle bağlantılıdır, ve bir cinsiyetin veya toplumsal cinsiyetin doğası gereği diğerinden üstün olduğu inancını içerebilir. aşırı cinsiyetçilik kadın düşmanlığını, cinsel tacizi, tecavüzü ve diğer cinsel şiddet biçimlerini teşvik edebilir. cinsiyet ayrımcılığı cinsiyetçiliği kapsayabilir. bu terim, insanlara cinsiyet kimlikleri  veya toplumsal cinsiyet veya cinsiyet farklılıklarına dayalı ayrımcılık olarak tanımlanmaktadır. cinsiyet ayrımcılığı özellikle işyeri eşitsizliği açısından tanımlanmaktadır. sosyal veya kültürel gelenek ve normlardan ortaya çıkabilir.

etimoloji ve tanımlar 
fred r. shapiro'ya göre, "cinsiyetçilik" terimi büyük olasılıkla 18 kasım 1965'te pauline m. leet tarafından franklin ve marshall koleji'ndeki "öğrenci-fakülte forumu" sırasında ortaya atıldı.  ] spesifik olarak, cinsiyetçilik kelimesi leet'in "kadınlar ve lisans" adlı forum katkısında geçiyor ve bunu ırkçılıkla karşılaştırarak tanımlıyor, kısmen (sayfada) 3): "tartıştığınızda ... daha az kadın iyi şiir yazdığı için, bu onların tamamen dışlanmasını haklı çıkarıyor, ırkçınınkine benzer bir pozisyon alıyorsunuz - bu durumda size 'cinsiyetçi' diyebilirim . . . hem ırkçı hem de cinsiyetçi, yaşananlar hiç olmamış gibi davranıyor ve ikisi de her iki durumda da alakasız  faktörlere atıfta bulunarak birinin değeri hakkında kararlar alıyor ve sonuçlara varıyorlar.

ayrıca shapiro'ya göre "cinsiyetçilik" terimi ilk kez, caroline bird'ün 15 kasım 1968'de günün hayati konuşmaları'nda yayınlanan "kadın doğmak üzerine" konuşmasında yer aldı (s. 6). bu konuşmada kısmen şunları söyledi: "birçok yönden cinsiyetçi bir ülke olduğumuz yurtdışında kabul görüyor. cinsiyetçilik, cinsiyet önemli değilken insanları cinsiyetlerine göre yargılamaktır. cinsiyetçiliğin ırkçılıkla kafiyeli olması amaçlanmıştır." 

cinsiyetçilik, bir cinsiyetin diğerinden üstün olduğu inancına dayalı bir ideoloji olarak tanımlanabilir. cinsiyete dayalı ayrımcılık, önyargı veya klişeleştirmedir ve çoğunlukla kadınlara ve kız çocuklarına yöneliktir.

sosyoloji, cinsiyetçiliği hem bireysel hem de kurumsal düzeyde tezahür ederek inceledi. richard schaefer'e göre, cinsiyetçilik tüm büyük sosyal kurumlar tarafından sürdürülüyor. sosyologlar, hem bireysel hem de kurumsal düzeyde işleyen ırkçılık gibi diğer ideolojik baskı sistemleri arasındaki paralellikleri tanımlarlar. i̇lk kadın sosyologlar charlotte perkins gilman, ida b. wells ve harriet martineau cinsiyet eşitsizliği sistemlerini tanımladılar, ancak daha sonra türetilen cinsiyetçilik terimini kullanmadılar. i̇şlevselci paradigmayı benimseyen sosyologlar, örneğin talcott parsons, cinsiyet eşitsizliğini dimorfik bir cinsiyet modelinin doğal sonucu olarak anladı.

psikolog mary crawford ve rhoda unger, cinsiyetçiliği, "bir grup olarak kadınlara yönelik olumsuz tutum ve değerleri" kapsayan, bireylerin sahip olduğu önyargı olarak tanımlıyor. peter glick ve susan fiske, kadınlar hakkındaki klişelerin hem olumlu hem de olumsuz olabileceğini ve bireylerin sahip oldukları klişeleri düşmanca cinsiyetçilik veya hayırsever cinsiyetçilik olarak bölümlere ayırdıklarını açıklamak için kararsız cinsiyetçilik terimini icat ettiler.

eski mısır'da kadınların statüsü babalarına veya kocalarına bağlıydı, ancak mülkiyet hakları vardı ve davacı olarak da dahil olmak üzere mahkemeye katılabiliyorlardı. anglo-sakson döneminin kadınlarına genellikle eşit statü verildi. bununla birlikte, birçok tarım öncesi toplumun kadınlara bugünün kadınlarından daha yüksek bir statü sağladığı fikrini destekleyecek kanıtlar eksiktir. tarım ve yerleşik kültürlerin benimsenmesinden sonra, bir cinsiyetin diğerinden aşağı olduğu kavramı yerleşmiş; çoğu zaman bu kadınlara ve kızlara dayatıldı. antik dünyada kadınlara eşit olmayan muamele örnekleri arasında kadınların siyasi sürece katılmasını engelleyen yazılı yasalar; antik roma'da kadınlar oy kullanamaz veya siyasi görevlerde bulunamazlardı. başka bir örnek, çocuklara kadınların aşağılığını aşılayan bilimsel metinlerdir; antik çin'deki kadınlara, bir kadının çocuklukta babasına, evlilikte kocasına ve dul kaldığında oğluna itaat etmesi gerektiği şeklindeki konfüçyüs ilkeleri öğretildi.

batı ülkelerinde evli kadınların haklarına getirilen kısıtlamalar birkaç on yıl öncesine kadar  yaygındı: örneğin, evli fransız kadınlar 1965'te  kocalarının izni olmadan çalışma hakkını elde ettiler ve batı almanya'da kadınlar bu hakkı 1977'de elde ettiler. i̇spanya'da franco döneminde evli bir kadının çalışması, mülk sahibi olması ve evden uzaklaşması için kocasının rızasına (permiso evlilik denir) ihtiyaç duyuyordu; izinli evlilik 1975'te kaldırıldı. avustralya'da 1983 yılına kadar evli bir kadının pasaport başvurusunun kocası tarafından onaylanması gerekiyordu.

dünyanın bazı yerlerinde kadınlar evlilikteki yasal haklarını kaybetmeye devam ediyor. örneğin, yemen evlilik yönetmeliği, bir kadının kocasına itaat etmesi ve onun izni olmadan evden çıkmaması gerektiğini belirtir.  irak'ta yasa, kocaların yasal olarak karılarını "cezalandırmasına" izin veriyor.  demokratik kongo cumhuriyeti'nde aile yasası, kocanın evin reisi olduğunu belirtir; kadın itaatini kocasına borçludur; bir kadın, kocası nerede yaşamayı seçerse onunla birlikte yaşamak zorundadır; ve eşler, mahkemede dava açmak veya diğer yasal işlemleri başlatmak için kocalarından izin almalıdır.

evlilikte kadınlara yönelik istismar ve ayrımcı uygulamalar genellikle çeyiz, başlık parası ve mehir gibi mali ödemelerden meydana gelmektedşr. bu işlemler genellikle kadının kocası tarafından zorlayıcı kontrolünü haklı çıkarma ve ona kadın üzerinde yetki verme işlevi görür; örneğin , kişisel durum kanunu'nun (tunus) 13. maddesi, "koca, mehri ödemediği takdirde, kadını nikahı kıymaya zorlayamaz" , eğer mehir ödenir ise, evlilik içi tecavüze izin verilir. bu bağlamda, eleştirmenler tunus'ta kadınların iddia edilen kazanımlarını ve bölgede ilerici bir ülke olarak imajını sorguladılar ve kadınlara karşı ayrımcılığın burada çok güçlü olduğunu savundular.

i̇şkenceye karşı dünya örgütü (omct), kadınlara yönelik kötü muameleyi durdurmada "bağımsızlığın ve istismarcı bir kocayı terk etme yeteneğinin" çok önemli olduğunu kabul etti. bununla birlikte, dünyanın bazı yerlerinde, kadınların bir kez evlendikten sonra şiddet uygulayan bir kocadan ayrılma şansları çok düşüktür: mahkemede kusuru kanıtlama ihtiyacı nedeniyle birçok yargı alanında boşanmak çok zordur. fiili ayrılık (evlilik evinden uzaklaşma) girişiminde bulunulurken, bunu engelleyen yasalar nedeniyle de imkansızdır. örneğin afganistan'da evli olduğu evi terk eden bir kadın "kaçtığı" için tutuklanma riskiyle karşı karşıyadır. ek olarak, hindistan da dahil olmak üzere birçok eski i̇ngiliz kolonisi, bir kadının mahkeme tarafından kocasına dönmesine karar verilebileceği evlilik haklarının iadesi kavramını sürdürüyor  bunu yapmazsa, mahkemeye itaatsizlik olarak kabul edilebilir. başlık parasının ödenmesiyle ilgili başka sorunlar da vardır: eğer kadın ayrılmak isterse, kocası kadının ailesine ödediği başlık parasının iadesini talep edebilir; ve kadının ailesi çoğu kez ödeyemiyor ya da ödemek istemiyor.

evlilikle ilgili kanunlar, yönetmelikler ve gelenekler, dünyanın birçok yerinde kadınlara karşı ayrımcılık yapmaya devam etmekte ve özellikle cinsel şiddet ve cinsellikle ilgili kendi kaderini tayin hakkı ile ilgili alanlarda kadınların kötü muamele görmesine katkıda bulunmaktadır, ikincisinin ihlali artık kadın haklarının ihlali olarak kabul ediliyor. 2012'de, o zamanlar i̇nsan hakları yüksek komiseri olan navi pillay şunları söyledi:kadınlara sıklıkla eşya muamelesi yapılıyor, evliliğe, insan ticaretine, cinsel köleliğe satılıyorlar. kadına yönelik şiddet sıklıkla cinsel şiddet biçimini almaktadır. bu tür şiddetin kurbanları genellikle rastgele cinsel ilişkide bulunmakla suçlanır ve kaderlerinden sorumlu tutulurken, kısır kadınlar ise kocaları, aileleri ve toplulukları tarafından reddedilir. pek çok ülkede, evli kadınlar kocalarıyla cinsel ilişkiye girmeyi reddedemeyebilirler ve genellikle doğum kontrol yöntemi kullanıp kullanmadıkları konusunda söz hakları yoktur...kadınların bedenleri üzerinde tam özerkliğe sahip olmalarını sağlamak, kadın ve erkek arasında esaslı bir eşitliğin sağlanmasına yönelik ilk önemli adımdır. ne zaman, nasıl ve kiminle seks yapmayı seçtikleri ve ne zaman, nasıl ve kiminle çocuk sahibi olmayı seçtikleri gibi kişisel meseleler, onurlu bir hayat yaşamanın merkezinde yer alır.cinsiyet, siyasi alanda kadınlara yönelik ayrımcılık için bir araç olarak kullanılmıştır. kadınların oy hakkı, yeni zelanda'nın kadınlara oy hakkı veren ilk ülke olduğu 1893 yılına kadar sağlanamadı.. suudi arabistan, ağustos 2015 itibarıyla 2011'de kadınlara oy kullanma hakkını uzatan en son ülkedir. bazı batılı ülkeler kadınlara oy kullanma hakkını nispeten yakın zamanda tanıdı. i̇sviçreli kadınlar 1971'de federal seçimlerde oy kullanma hakkını elde ettiler  ve appenzell innerrhoden, 1991'de i̇sviçre federal yüksek mahkemesi tarafından buna zorlandığında kadınlara yerel konularda oy hakkı veren son kanton oldu. . fransız kadınlarına 1944'te oy hakkı verildi. yunanistan'da kadınlar 1952'de oy kullanma hakkını elde ettiler. lihtenştayn'da kadınlar, 1984'teki kadınların oy hakkı referandumuyla 1984'te oy kullanma hakkını elde ettiler.

günümüzde hemen hemen her kadının oy kullanma hakkı olmasına rağmen, siyasette kadınlar için katedilmesi gereken daha çok yol var. araştırmalar, avustralya, kanada ve amerika birleşik devletleri dahil olmak üzere birçok demokraside kadınların basında hâlâ toplumsal cinsiyet basmakalıpları kullanılarak temsil edildiğini göstermiştir. birden fazla yazar, medyadaki cinsiyet farklılıklarının bugün 1980'lerde olduğundan daha az belirgin olduğunu, ancak hala mevcut olduğunu göstermiştir. bazı konuların (örn. eğitim) kadın adaylarla bağlantılı olması muhtemelken, diğer konuların (örn. vergiler) erkek adaylarla bağlantılı olması muhtemeldir. ayrıca, kadınlar duygusal ve bağımlı olarak tasvir edildiğinden, kadın adayların görünüşleri ve kişilikleri gibi kişisel niteliklerine daha fazla vurgu yapılmaktadır.

1980'lerin başına kadar, bazı lüks restoranların iki menüsü vardı: fiyatların erkekler için listelendiği normal bir menü ve fiyatların listelenmediği ikinci bir kadın menüsü ("bayanlar menüsü" olarak adlandırılıyordu) böylece lokantadaki kadın ürünlerin fiyatları bilinmeyecek. 1980'de kathleen bick, bir erkek iş ortağını batı hollywood'daki l'orangerie'de akşam yemeğine çıkardı. kendisine fiyatları olmayan bir kadın menüsü ve konuğuna fiyatları olan bir menü verildikten sonra bick, avukat gloria allred'i kadın menüsünün kaliforniya sivil haklar yasasına aykırı olduğu gerekçesiyle ayrımcılık davası açması için tuttu. bick, bir kadın menüsünü fiyatsız almanın kendisini "aşağılanmış ve küskün" hissetmesine neden olduğunu belirtti. restoranın sahipleri, bir kadın odaya girdiğinde erkeklerin ayağa kalkması gibi bir nezaket gereği yapıldığını söyleyerek uygulamayı savundu. dava düşmesine rağmen restoran cinsiyete dayalı menü politikasına son verdi.

i̇ngilizce dışındaki dillerde cinsiyetçilik 
roman dilleri, fransızca ve i̇spanyolca gibi eril formun varsayılan olması nedeniyle cinsiyetçiliği pekiştiriyor olarak görülebilir.. "bayan" anlamına gelen "matmazel" kelimesinin, 2012 yılında başbakan françois fillon fransız idari formlarından çıkarıldığını ilan etti. mevcut baskı, eril çoğul zamirin karışık cinsiyetli bir grupta değişmek için varsayılan olarak kullanılmasını gerektirir. i̇spanyolcaya gelince, meksika i̇çişleri bakanlığı cinsiyetçi dil kullanımının nasıl azaltılacağına dair bir rehber yayınladı.

almanca konuşanlar ayrıca cinsiyetçiliğin dilbilgisi ile nasıl kesiştiğine dair sorular da gündeme getirdi. alman dili, cinsiyet, sayı ve durum için büyük ölçüde çekimlenmiştir; i̇nsanların mesleklerini veya statülerini ifade eden neredeyse tüm isimler cinsiyete göre farklılaştırılmıştır. daha fazla cinsiyetten bağımsız yapılar için, bazen bunun yerine ulaç isimler kullanılır, çünkü bu, çoğuldaki dilbilgisel cinsiyet ayrımını ortadan kaldırır ve tekilde önemli ölçüde azaltır. örneğin, die studenten ("erkek öğrenciler") veya die studentinnen ("kadın öğrenciler") yerine die studierenden ("çalışan [insanlar]") yazılır. bununla birlikte, bu yaklaşım bir belirsizlik unsuru ortaya çıkarır, çünkü ulaç isimler, birincil mesleği olarak rutin olarak meşgul olan bir kişiden ziyade, şu anda faaliyette bulunan kişiyi daha kesin olarak ifade eder.

düzeltilmemiş cinsiyetler arası ücret farkı (çalışma saatleri, meslekler, eğitim ve iş deneyimindeki farklılıklar dikkate alınmadan fark) başlı başına bir ayrımcılık ölçüsü değildir. aksine, bir karşılaştırma barometresi olarak hizmet etmek için kadın ve erkeklerin ortalama ücretlerindeki farklılıkları birleştirir. ücret farklılıkları aşağıdakilerden kaynaklanır:

 mesleki ayrım (daha yüksek ücretli sektörlerde daha fazla erkek ve daha düşük ücretli sektörlerde daha fazla kadınların olması),
 dikey ayrım (kıdemli pozisyonlarda daha az kadın ve dolayısıyla daha iyi ödeme pozisyonları),
 etkisiz eşit ücret mevzuatı,
 kadınların toplam ücretli çalışma saatleri ve
 işgücü piyasasına girişin önündeki engeller (eğitim düzeyi ve bekar ebeveynlik oranı gibi).

frederick attenborough, cinsiyetçi şakaların, şakanın ucunu bir nesneye indirgeyen bir cinsel nesneleştirme biçimi olabileceğini savunuyor. sadece kadınları nesneleştirmekle kalmaz, aynı zamanda kadına yönelik şiddete veya önyargıya da göz yumabilirler. örneğin, cinsiyetçi mizah-kadınların mizah yoluyla aşağılanması - iyi huylu eğlence kisvesi altında cinsiyet ayrımcılığını önemsizleştirir, böylece mizahi olmayan cinsiyetçi iletişimin muhtemelen maruz kalacağı meydan okumaları veya muhalefeti engeller."  ford tarafından 73 erkek lisans öğrencisi üzerinde yapılan bir araştırma, "cinsiyetçi mizahın, cinsiyetçi erkekler arasında kadınlara karşı önyargının davranışsal ifadesini teşvik edebileceğini" buldu. araştırmaya göre, cinsiyetçilik mizahi bir şekilde sunulduğunda, tolere edilebilir ve sosyal olarak kabul edilebilir olarak görülüyor: "kadınların mizah yoluyla aşağılanması, cinsiyetçi katılımcıları kadınlara yönelik ayrımcılığa ilişkin daha genel ve daha kısıtlayıcı normlara uymak zorunda olmaktan 'özgürleştirdi'. " 

cinsiyet ayrımcılığı, gerçek veya algılanan cinsiyet kimliğine dayalı ayrımcılıktır.  cinsiyet kimliği, "bir bireyin doğumda belirlenmiş cinsiyetine bakılmaksızın, cinsiyetle ilgili kimliği, görünümü veya tavırları veya cinsiyetle ilgili diğer özellikleridir".  cinsiyet ayrımcılığı teorik olarak cinsiyetçilikten farklıdır.  cinsiyetçilik biyolojik cinsiyete dayalı bir önyargı iken, cinsiyet ayrımcılığı özellikle üçüncü cinsiyet, cinsiyet queer ve diğer ikili olmayan tanımlanmış kişiler dahil olmak üzere cinsiyet kimliklerine yönelik ayrımcılığı ele alır.  özellikle insanlara işyerinde nasıl davranıldığına atfedilir,  ve cinsiyet kimliği ve ifadesi temelinde ayrımcılığın yasaklanması, amerikan hukuk sisteminde bir tartışma konusu olarak ortaya çıktı.

kongre araştırma servisi'nin yakın tarihli bir raporuna göre, "konuyu değerlendiren federal mahkemelerin çoğunluğu cinsiyet kimliğine dayalı ayrımcılığın cinsiyet ayrımcılığı olmadığı sonucuna varmasına rağmen, aksi sonuca varan birkaç mahkeme var". hurst, "mahkemeler genellikle cinsiyeti, toplumsal cinsiyeti ve cinsel yönelimi karıştırır ve bunları yalnızca geylerin ve lezbiyenlerin değil, aynı zamanda kendilerini sunmayan veya geleneksel olarak cinsiyetlerinden beklenen şekilde hareket etmeyenler içinde geçerlidir.

cinsiyetçilik türleri

muhalif cinsiyetçilik 
muhalif cinsiyetçilik, transfeminist yazar julia serano tarafından icat edilen ve muhalif cinsiyetçiliği "erkek ve dişinin katı, birbirini dışlayan kategoriler olduğu inancı" olarak tanımlayan bir terimdir. muhalif cinsiyetçilik, cisseksizm, heteronormativite ve geleneksel cinsiyetçilik gibi bir dizi sosyal normda hayati bir rol oynar.

muhalif cinsiyetçilik, erkeklerde erkeksi ifadeyi ve kadınlarda dişil ifadeyi normalleştirirken aynı anda erkeklerde kadınlığı ve kadınlarda erkekliği şeytanlaştırır. bu kavram, cisgender insanları transgender insanlara karşı hem doğal hem de ayrıcalıklı olarak gören sosyal norm olan cissexism'i desteklemede çok önemli bir rol oynar.

i̇ki zıt cinsiyete sahip olma fikri, cinsiyet teorisyeni judith butler'ın "zorunlu heteroseksüellik uygulaması" dediği şey aracılığıyla cinselliğe bağlıdır. muhalif cinsiyetçilik heteronormativiteye bu şekilde bağlı olduğundan, heteroseksüel olmayanlar toplumsal cinsiyet normlarını yıkıyor olarak görülüyor.

serano'ya göre karşı cins kavramı "tehlikeli bir emsal" oluşturuyor, "erkekler büyükse kadınlar küçük olmalı ve erkekler güçlüyse kadınlar zayıf olmalı". cinsiyet ikili ve karşıt normlar, kadınlığın erkekliğe göre daha aşağı olduğu ve ona hizmet ettiği inancı olan "geleneksel cinsiyetçiliği" desteklemek için birlikte çalışır.

şefkatli cinsiyetçilik

i̇kircikli cinsiyetçilik

kaynakça 

zorbalık
feminist terminoloji
cinsiyet eşitliği
cinsiyetçilik