Enver Gökçe

enver gökçe (d. 1920, kemaliye, erzincan - ö. 19 kasım 1981, ankara); türk şair, yazar ve çevirmen.

hayatı 
1920 yılında erzincan'ın kemaliye ilçesine bağlı, çit köyünde doğdu. 1929 yılında ailesiyle ankara'ya göç ettiler. burada özel ilkokulda okumaya başladı. 1935'te cebeci ortaokulu'na girdi. ankara gazi lisesi'nin ardından 1947'de ankara üniversitesi dil ve tarih coğrafya fakültesi, türk dili ve edebiyatı bölümünden mezun oldu. türk dilinin tüm kolları, türkmence, kırgızca, karaimce, göktürk ve oğuz lehçeleri, i̇stanbul ağzı üzerinde çalıştı. divan edebiyatı'nı uzmanlık derecesinde öğrendi. pek çok halk öyküsünü, masalını, bu arada da, dede korkut masalları'nı derleyerek bugünün türkiye türkçesine kazandırdı. sosyalist düşünceye yakınlaşmaya başladı. 1946'da ankara'da türkiye gençler derneği'nin kurucu üyeleri arasında yer aldı. mezuniyet sonrası, öğretmen olarak atanması siyasi polisin engeline takıldığından, iş bulduğu yurtlar müdürlüğü'nün i̇stanbul öğrenci yurtlarında çalışmaya başladı. 1951'de türkiye komünist partisi tevkifatı'nda tutuklandı ve mahkemede en yüksek cezayı alanlar arasında yer aldı. tutukluluğu sırasında ve mahkûmiyet sonrası tutulduğu i̇stanbul sirkeci'deki siyasi şube, sansaryan hanı'nın tabutluklarında iki yıl süresince çok ağır işkence gördü. fiziksel ve psikolojik sağlığını önemli ölçüde yok eden, pek çok şiirinin ve destanının, yusuf ile balaban'ın kaybolmasına neden olan tutukluluk, hapislik ve sürgünlerin sonunda 1959'da işsiz ve yoksul kaldı. i̇stanbul ve ankara'da yaşadığı acı deneyimler onun çok zor koşullar altında yaşamak zorunda kalacağı köyüne gitmesine neden oldu. ağırlaşan hastalığı nedeniyle tekrar ankara'ya dönmek zorunda kaldı. 1977'de kısa bir süre bulgaristan'da tedavi gördü. son yıllarını ankara'daki bir huzurevinde tamamladı. enver gökçe, 19 kasım 1981'de yeğeninin ankara'daki evinde öldü.

enver gökçe, öğrencilik yıllarında, nurullah ataç, ahmed hamdi tanpınar, ahmet kutsi tecer'in de katılımları olan, dönemin ünlü halkevleri yayını, ülkü dergisi'nde görev aldı. 1943'te ilk şiirleri ağıt ve bir alıp satıcı gönül ve yazısı çit köyü de burada yayımlandı. ant dergisinde yayımlanan köylülerime şiiri ilgi topladı. ant, yağmur ve toprak dergilerinin yayımında çalıştı. daha sonra da şiirleri, 1940'lı yıllarda, ant, söz, gün, yağmur ve toprak, meydan, 1960'lı yıllarda şairin "yeniden keşfi"nin ardından, türk solu, ant, nihayet 1970'lerde, doğrultu, yansıma, yarına doğru, toplumcu gerçekçiliğe çağrı, halkevi, yapıt, yaba, yeni adımlar, türkiye yazıları, sanat emeği gibi dergilerde yayımlandı.toplumcu gerçekçi şiir akımının mensubudur. 1947'de mezuniyet tezi olan eğin türküleri, türünün ilk örnekleri arasındadır.

dünya şairi şili komünist partisi militanı pablo neruda'nın şiirlerinden seçmeler ilk kez, enver gökçe tarafından türkçeye çevrilmiş ve 1959 yılında türkiye'de yayımlanmıştır. bazı şiirleri zülfü livaneli, timur selçuk, sadık gürbüz, kerem güney ve ahmet kaya tarafından bestelendi.

1977 yılında, devrimci sanatçılar derneği tarafından banda kaydedilen, "kendi sesinden yaşamı" ve "kendi sesinden, seçtiği şiirleri ve pablo neruda çevirileri", sürekli güncellenen bir enver gökçe bibliyografyasının, enver gökçe üzerine yazılanları ve kendi ürünlerini içeren bir kitaplığın bulunduğu, belgelerin, enver gökçe'nin fotoğraflarının ve enver gökçe'nin kendi çektiği bazı fotoğrafların izlenebildiği, envergokce.org web sitesinde dinlenebilmektedir. enver gökçe'nin bazı kişisel eşyaları köyünde, köylüleri tarafından anısına kurulan müzede sergilenmektedir.

eserleri

yazıları 

 çit köyü (ülkü dergisi, 1943)
 sanat ve sanatçı üzerine (yeryüzü dergisi, 1951)
 aşık veysel'e dair (1960?)

masal derlemeleri 

usta nazar (dtcf, 1946) ve şehzade ve üç turunçlar (dtcf, 1946?) masalları dost yayınları tarafından 1960'lı yıllarda yayımlanan masallar dizisinde imzasız olarak yer aldı. şairin ölümünden sonra i̇lhan başgöz'ün uyarısıyla, yaba yayınları tarafından 1984 (şehzade ve üç turunçlar) ve 1985 (usta nazar) yıllarında çıkartılmakta olan iki aylık, yaba öykü kitapçıklarında bu kez şairin imzasıyla yer aldı. yaba yayınları daha sonra (2015), enver gökçe'nin elde olan tüm masallarını dört kitapçık halinde (öksüzoğlan, altın top, cimri ile cömert, nalıncı padişah) yayımladı.

kitapları 

 kemâlettin kamu (biyografi) -"mustafa gökçe" adıyla- (1958)
 ömer bedrettin uşaklı (biyografi) -"mustafa gökçe" adıyla- (1958) 
 dost dost i̇lle kavga (1973)
 panzerler üstümüze kalkar (1977)
 yaşamı bütün şiirleri (1981)
 eğin türküleri (yazımı: 1947,  kitap halinde ilk yayını: 1982)

çevirileri 

 antil masalları (1958)
 hint masalları (1958)
 çin masalları (1958)
 mısır masalları -"mustafa gökçe" adıyla- (1959)
 çağımızın büyük şairlerinden pablo neruda’nın şiirlerinden seçmeler -"mustafa gökçe" adıyla- (1961)
 dede korkut masalları -"aydın tataroğlu" takma adıyla- (1968)
 pugaçef ayaklanması/a. gesinoviç (1969)
 çocuk/vera panova (1972)
 pablo neruda seçmeler (1975)
 ömer hayyam rubailer (dost dost i̇lle kavga'nın 1975'teki 2. baskısına ve 1977'deki 3. baskısına ek)
 kelile ve dimne/beydaba -"aydın tataroğlu" takma adıyla- (ilk basım 1969; enver gökçe adıyla basımı, 2003)

kayıp çalışmaları 
yusuf ile balaban destanı (şiir/destan), 
dünya masal ve efsaneleri (çeviri). 
ve tutuklamalarda, gözaltılarda, aramalarda kaybolan, yok edilen sayısı bilinmeyen şiirler, yazılar, çeviriler.

kaynakça 

 "enver gökçe yaşamı bütün şiirleri (kendi düzeltmeleri ve onayıyla)", ayko, ankara 1981.
 seçkin, özgen, "enver gökçe üzerine: eleştiri tanıtma i̇nceleme söyleşiler", damar yayınları, ankara 1991.
 erdem, i̇bram, "enver gökçe", öykü şiir yayınları, ankara 2000.
 özer, mehmet, "şiirimizin işıklı irmağı enver gökçe", evrensel basım yayın, i̇stanbul 2006.
 denktaş, celil, "berceste mısraı yazan komünist enver gökçe", yaba yayınları, i̇stanbul 2011.

dış bağlantılar 
 

1920 doğumlular
1981 yılında ölenler
ankara'da ölenler
kemaliye doğumlular
türk sosyalistler
türk marksistler
türk edebiyatında toplumcu gerçekçi kişiler
20. yüzyıl türk şairleri
gazi lisesinde öğrenim görenler