Tang Hanedanı

tang hanedanı, (çince: 唐朝; pinyin: tángcháo) (18 haziran 618 – 4 haziran 907) sui hanedanı'nın ardından çin'e hüküm sürmüş hanedandır. 618'de li shimin, sui hanedanı'nı devirerek tang hanedanı'nı kurdu. li shimin daha çok tang hanedanı'nın kurucusu i̇mparator taizong olarak bilinir. çin imparatorlarının en ünlülerinden biridir. tang hanedanı döneminde çin'in komşularının üzerinde çok büyük etkisi vardı ve birçok komşu krallıkları vergiye bağlamıştı. bununla birlikte göktürk kağanlığı 659 yılında, i̇kinci doğu göktürk kağanlığı ise 744 yılında tang hanedanı'nın egemenliği altına girmiştir. yaklaşık 300 yıl (ms 618-906) yönetimde kalan tang hanedanı zamanında han hanedanı'ndan bile daha parlak bir dönem yaşandı. bu dönemde imparatorluk toprakları genişletildi; değişik ırk, kültür ve dinlerden halklarla ilişkiler kuruldu ve sonradan batılı toplumları şaşkınlığa uğratacak bir yönetim sistemi kuruldu.

çin; tang, song ve yuan hanedanlıkları döneminde dünyanın en gelişmiş ülkesiydi ve ekonomisi ile kültürü komşularının yoğun ilgisini çekmekteydi. bu dönem aynı zamanda sanat ve edebiyatın doruğa ulaştığı, yaratıcı etkinliklerin geliştiği bir dönemdi. birçok ülkeden imparatorun sian yakınlarında changan'da bulunan sarayına gelen bilim insanı, sanatçı, şair ve müzisyenlerle sian uygar dünyanın merkezi durumuna geldi. 2. yüzyılda han hanedanı döneminde çin'e giren buda öğretisinin çin sanatı ve düşüncesi üzerindeki etkileri giderek arttı. çin uygarlığı asya'nın en uzak köşelerine kadar ulaştı, japonlar çin yazı karakterlerini kendi yazı dillerinde kullanmaya başladılar.

tang hanedanı'nın son yıllarında çin, siyasi kargaşalara sahne oldu. niu li siyasi mücadelesi, hadımların devlet yönetimini ele geçirmesi ve birbirlerini izleyen köylü isyanları, hanedanın gücünü giderek zayıflattı. tang hanedanı'nın sonunda patlak veren huang chao i̇syanı’na katılan zhu wen, tang hanedanı imparatorunu tahttan indirerek kendini imparator ilan etti.

çin'i yöneten en büyük imparatorlardan bazıları tang hanedanı içinden çıktı. li shimin'in yanı sıra, 712-756 arasında hüküm süren ming huang hem güçlü bir savaşçı, hem de sanatı geliştiren bir imparator olarak çok önemlidir. ne var ki ardından gelenler yetersiz ve yeteneksizdi. ağır ilerleyen bir çöküş döneminin sonunda, 907'de tang hanedanlığı yıkıldı.

türklerle ve batı'daki halklarla mücadele
sui ve tang hanedanlıkları kendi zamanlarında etraflarındaki göçebe topluluklara karşı seferle düzenlediler. etraflarındaki bu göçebe halklar türk, moğol, tibet kavimleriydi ve aralarında en güçlüleri türk kavimleriydi. türk kavimleri gücünü göktürk devleti, uygur kağanlığı, karahanlılar ile 600 sene boyunca ta ki karahitaylar'a kadar gösterecektir. bu güce karşı ticaret yollarının güvenliğini sağlamak için türkler ile iyi ilişkiler içinde bulunmak gerekiyordu. i̇yi ilişki ortamını oluşturmak içinde 597, 599, 614 ve 617 yıllarında olmak üzere çinli prensesler türk kavminin önde gelenleriyle evlendirilmişti. sui hanedanlığı zamanında türkler ile çinliler zaman zaman anlaşma içine giriyordu. bu iyi ilişkilerin bir göstergesi olarak bir moğol kavmi olan hitaylar suilerin kuzey sınırlarına saldırdığında 20,000 civarındaki türk ordusu hitaylara karşı savaşması gösterilebilir. bu savaşta türkler hitayların hayvanlarını ve kadınlarını savaş ganimeti olarak elde etti.

türk kumandanları çin ordusunda paralı asker olarak görev yapmışlardır. 755 yılına kadar yaklaşık olarak 10 türk general çin ordusunda görev yapmıştır. 635 ve 636 yıllarında iki kez tang kraliyet ailesinden prensesler türk generaller ile evlendirilmişlerdir.

kaynakça

ayrıca bakınız 
 göktürk kağanlığı 
 uygur kağanlığı 
 goguryeo-tang savaşı
 talas muharebesi

 
çin hanedanlıkları
10. yüzyılda çin
vikiproje tarih kaynak bekleyen maddeler