9 Eylül



olaylar 
 mö 479 - platea muharebesi gerçekleşti.
 1141 - katvan muharebesi gerçekleşti.
 1543 - mary stuart, daha 9 yaşındayken taç giyerek i̇skoçya kraliçesi oldu.
 1570 - lefkoşa, türkler tarafından fethedildi.
 1850 - kaliforniya, 31. eyalet olarak abd'ye kabul edildi.
 1892 - jüpiter'in beşinci uydusu olan amalthea bulundu.
 1914 - i̇ttihat ve terakki cemiyeti, osmanlı hükûmeti'nin kabul ettiği tüm kapitülasyonları reddetti.
 1922 - i̇zmir'in kurtuluşu: dumlupınar meydan muharebesi'nin kazanılmasının ardından yunan ordusu'nu önüne katan türk ordusu işgal altında bulunan i̇zmir'e girdi.
 1923 - cumhuriyet halk partisi, mustafa kemal atatürk tarafından kuruldu.
 1940 - macar ordusu, 87 rumeni ve 6 yahudiyi treznea katliamı'nda öldürdü.
 1945 - çin-japon savaşı (1937-1945) sona erdi.
 1948 - kim i̇l-sung, kuzey kore'nin kuruluşunu ilan etti.
 1971 - boğaziçi üniversitesi'nin kurulmasına ilişkin kanun kabul edildi.
 1974 - 11. altın portakal film festivali'nde, altın portakal ödülü'nü lütfi ömer akad'ın düğün filmi aldı.
 1992 - i̇spanya, katalonya bölgesinin özerkliğini tanıdı.
 1993 - i̇srail ve filistin kurtuluş örgütü (fkö) birbirlerini tanımayı kabul etti.
 2001 - 12 dev adam, türkiye'de düzenlenen avrupa şampiyonasında ikinci oldu.
 2011 - dünya'nın en büyük mozaik müzesi olan gaziantep'teki zeugma mozaik müzesi ziyarete açıldı.

doğumlar 
 214 - aurelian, roma i̇mparatoru (ö. 275)
 384 - honorius, önce roma i̇mparatoru sonra batı roma i̇mparatoru (ö. 423)
 1349 - iii. albert, habsburg hanedanı'nın üyesi, 1365'ten ölümüne kadar avusturya dükü (ö. 1395)
 1466 - ashikaga yoshitane, ashikaga şogunluğunun 10. şogunu (ö. 1523)
 1583 - girolamo frescobaldi, i̇talyan besteci (ö. 1643)
 1585 - armand jean du plessis de richelieu, fransız din adamı, asilzade ve siyasetçi (ö. 1642)
 1737 - luigi galvani, i̇talyan fizikçi (ö. 1798)
 1778 - clemens brentano, alman yazar (ö. 1842)
 1823 - joseph leidy, amerikalı bilim insanı (ö. 1891)
 1828 - lev tolstoy, rus yazar (ö. 1910)
 1855 - houston stewart chamberlain, i̇ngiliz yazar ve filozof (ö. 1927)
 1869 - abdullah cevdet, osmanlı siyaset adamı ve düşünür, göz doktoru, şair ve tercüman (ö. 1932)
 1901 - jürgen wagner, alman general (ö. 1947)
 1906 - ali hadi bara, türk heykeltıraş (ö. 1971)
 1908 - cesare pavese, i̇talyan ozan ve romancı (ö. 1950)
 1909 - arthur jonath, alman atlet (ö. 1963)
 1912 - wilhelm oxenius, alman asker
 1913 - tarık levendoğlu, türk sahne tasarımcısı, tiyatro yönetmeni, çevirmen ve fresk ressamı (ö. 1978)
 1919 - gottfried dienst, i̇sviçreli futbol hakemi (ö. 1998)
 1922 
bernard bailyn, amerikalı tarihçi, yazar ve profesör (ö. 2020)
hans dehmelt, alman asıllı amerikalı fizikçi (ö. 2017)
 1923 - marcel zanini, türk-fransız caz müzisyeni (ö. 2023)
 1924 
sylvia miles, amerikalı oyuncu
russell m. nelson, amerikalı dini lider, i̇sa mesih'in son zaman azizler kilisesi'nin şu anki başkanı ve peygamberi, 12 havariler kurulu'nun eski başkanı
 1925
berni alder, almanya doğumlu amerikalı fizikçi (ö. 2020)
soňa červená, çek opera sanatçısı, aktris ve keman sanatçısı (ö. 2023)
 1926
jan-olaf strandberg, i̇sveçli aktör 
erhard eppler, alman sosyal demokrat siyasetçi, eski bakan ve eğitimci (ö. 2019)
yusuf el-karadavi, mısırlı din bilgini ve dünya müslüman alimler birliği başkanı (ö. 2022)
 1928 - sol lewitt, amerikalı heykeltıraş ve ressam (ö. 2007)
 1929 
aleksey maslennikov, rus sovyet tenor ve opera sanatçısı (ö. 2016)
stu phillips, amerikalı besteci, şef ve plak yapımcısı
 1930 
gültekin oransay, türk müzikbilimci, tarih ve dil araştırmacısı 
frank lucas, amerikalı uyuşturucu baronu, gangster ve suç patronu
 1932 - müşfik kenter, türk tiyatro ve sinema sanatçısı (ö. 2012)
 1935 
demir özlü, türk öykü ve roman yazarı
haim topol, i̇srailli tiyatro ve sinema oyuncusu (ö. 2023)
 1936 - david gold, i̇ngiliz iş adamı ve yönetici (ö. 2023)
 1939 
alexandre benmakhlouf, fransız hukukçu
sharon ambrose, amerikalı siyasetçi (ö. 2017)
froilan tenorio, amerikalı siyasetçi ve bürokrat
 1940 - cihangir gaffari, i̇ranlı aktör
 1941 - dennis ritchie, amerikalı bilgisayar mühendisi (ö. 2011)
 1942 
ataman yalgın, türk büyükelçi (ö. 2021)
ted herold, alman rock and roll şarkıcısı ve aktör (ö. 2021)
 1943 
başar sabuncu, türk oyun ve senaryo yazarı, tiyatro ve sinema yönetmeni, çevirmen, sahne tasarımcısı, oyuncu (ö. 2015)
frank clark, i̇ngiliz futbolcu ve teknik direktör
hélène vincent, fransız oyuncu ve tiyatro yönetmeni
art lafleur, amerikalı oyuncu (ö. 2021)
madeline kripke, dünyanın en büyük sözlük koleksiyonlarından birine sahip kitap koleksiyoncusu (ö. 2020)
 1944 - álvaro gil-robles, i̇spanyol hukukçu ve siyasetçi 
 1945 - erbil tuşalp, türk gazeteci ve yazar
 1946 
pablo alarcón, arjantinli oyuncu
adrian smith, i̇ngiliz istatikçi 
 1947 - emin kansu, türk doktor ve akademisyen
 1949 - john curry, olimpiyat ve dünya şampiyonu i̇ngiliz buz patenci
 1951 
fikri arkan, türk ülkücü militan
robert desiderio, amerikalı aktör (ö. 2021) 
ildikó schwarczenberger, macar eskrimci (ö. 2015) 
 1952 - david a. stewart, i̇ngiliz müzisyen ve prodüktör 
 1953 
janet fielding, avustralyalı oyuncu 
sami dedeoğlu, türk iş insanı ve siyasetçi 
 1956 - ayhan kavas, türk oyuncu 
 1957 - šefik džaferović, boşnak siyasetçi 
 1958
almasbei kchach, abhazyalı siyasetçi (ö. 2012) 
mrinal haque, bangladeşli heykeltıraş (ö. 2020) 
 1959 
ruhsar öcal, türk opera solisti, tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu
ali buysaim, birleşik arap emirlikli eski futbol hakemi
 1960 
nurullah genç, türk iktisatçı ve şair 
hugh grant, i̇ngiliz oyuncu ve film yapımcısı
ruth jacott, hollandalı şarkıcı 
urmas sisask, eston besteci 
 1961 - faruk çaturoğlu, türk siyasetçi
 1962 
kaija kärkinen, fin şarkıcı 
renato gaúcho, brezilyalı eski futbolcu ve teknik direktör 
 1963 
eymen mansur, mısırlı milli futbolcu 
roberto donadoni, i̇talyan teknik direktör ve eski millî futbolcu
 1964 
lance acord, amerikalı görüntü yönetmeni ve yapımcı
aleksandar hemon, bosnalı yazar, gazeteci, denemeci ve eleştirmen
 1965 
cihat levent, türk millî basketbolcu, spor yöneticisi ve sivil toplum kuruluşu aktivisti
yücel savaş, türk siyasetçi ve iş insanı
erick lonnis, kosta rikalı millî futbolcu
 1966 - adam sandler, amerikalı oyuncu
 1967 
akshay kumar, hint-punjablı oyuncu, yönetmen ve yapımcı
anna malle, amerikalı porno yıldızı (ö. 2006)
akshay kumar, hint oyuncu
 1969 
rachel hunter, yeni zelandalı manken, oyuncu ve reality tv şov sunucusu
özlem zengin, türk avukat ve siyasetçi
 1970 
tülay günal, türk oyuncu
cüneyt mete, türk oyuncu
 1971 - eric stonestreet, amerikalı aktör ve komedyen
 1972 
natasha kaplinsky, i̇ngiliz haber sunucusu
xavier pascual, i̇spanyol profesyonel basketbol antrenörü
george perez, amerikalı oyuncu
goran višnjić, hırvat oyuncu
 1974 - ece uslu,  sinema, dizi ve tiyatro oyuncusu
 1975 
i̇lker kızmaz, türk sinema ve dizi oyuncusu
michael bublé, kanadalı müzisyen, pop-caz sanatçısı ve oyuncu
 1976 
emma de caunes, fransız oyuncu ve yönetmen 
mick blue, avusturyalı porno oyuncusu 
 1977 
fatih tekke, türk futbolcu ve teknik direktör
ferzad mecidi, i̇ranlı milli futbolcu
 1978 - arzu şahin, türk halk müziği sanatçısı
 1979 
nikki deloach, amerikalı oyuncu ve performans şarkıcısı
gökçe, türk şarkıcı ve şarkı yazarı 
 1980 
václav drobný, çek eski millî futbolcu (ö. 2012)
michelle williams, amerikalı oyuncu
 1981 - lyn, güney koreli r&b şarkıcısı
 1982 
isabelle caro, fransız manken ve oyuncu (ö. 2010)
welissa de souza gonzaga, brezilyalı voleybolcu
 1983 - rodrigo souto, brezilyalı futbolcu 
 1984 
brad guzan, amerikalı futbolcu
mihalis sifakis, yunan eski millî futbolcu
 1985 
lior eliyahu, i̇srailli profesyonel basketbolcu
luka modrić, hırvat millî futbolcu
 1986 
i̇brahim kendirci, türk oyuncu
luc mbah a moute, kamerunlu profesyonel basketbolcu
 1987 
afrojack, hollandalı dj ve prodüktör
alex song, kamerunlu futbolcu
clayton snyder, amerikalı oyuncu
gökhan keser, türk şarkıcı
 1988 - danilo d'ambrosio, i̇talyan futbolcu
 1989 
beta berk bayındır, türk rapçi ve söz yazarı (ö. 2022)
dairis bertāns, letonyalı basketbolcu 
 1990  
hüsnü başkurt, türk futbolcu
muhammed er-rumeyhi, bahreynili futbolcu 
 1991 
oscar, brezilyalı millî futbolcu
danilo luís hélio pereira, portekizli futbolcu
 1992 - başaran saraçoğlu, türk futbolcu
 1993 
sarah logan, amerikalı profesyonel güreşçi
pablo insua, i̇spanyol futbolcu
 1994
yuliana korolkova, rus manken 
jure balkovec, sloven futbolcu
lucas ontivero, arjantinli futbolcu
gilbert koomson, ganalı millî futbolcu
matt macey, i̇ngiliz futbolcu
ali faiz atiyye, iraklı futbolcu
yuto horigome, japon futbolcu
yuta toyokawa, japon futbolcu
william guzmán, meksikalı futbolcu
 1996 - lennard kämna, alman profesyonel yol bisikletçisi 
 1997 - fredrik jensen, fin futbolcu
 1998 - colin dagba, fransız futbolcu
 1999 - bilal hassani, fransız şarkıcı

ölümler 
 276 - florianus, roma i̇mparatoru
 1087 - i. william, i̇ngiltere kralı (d. 1028)
 1271 - iii. yaroslav, 1264'ten 1271'e kadar ilk tver prensi ve vladimir'in onuncu büyük prensi (d. 1230)
 1483 - iv. edward, i̇ngiltere kralı (d. 1442)
 1487 - chenghua, çin i̇mparatoru (d. 1447)
 1513 - iv. james, i̇skoç kralı (d. 1473)
 1569 - pieter brueghel, hollandalı ressam (d. 1525)
 1583 - humphrey gilbert, i. elizabeth döneminde görev yapmış i̇ngiliz maceraperest, kâşif, milletvekili ve asker (d. 1539)
 1596 - anna jagiellon, 1575'ten 1586'ya polonya kraliçesi ve litvanya büyük düşesi (d. 1523)
 1806 - william paterson, new jerseyli devlet adamı ve birleşik devletler anayasası'nın imzacısı (d. 1745)
 1830 - bailey bartlett, amerikalı siyasetçi (d. 1750)
 1841 - augustin pyramus de candolle, i̇sviçreli botanikçi (d. 1778)
 1891 - jules grévy, fransız devlet adamı (d. 1807)
 1898 - stéphane mallarmé, fransız şair (d. 1842)
 1901 - henri de toulouse-lautrec, fransız ressam (d. 1864)
 1941 - hans spemann, alman embriyolog ve nobel fizyoloji veya tıp ödülü sahibi (d. 1869)
 1942 - şevki savaşçı, türk asker ve i̇stiklâl savaşı gazisi (d. 1878)
 1943 - charles mclean andrews, amerikalı tarihçi (d. 1863)
 1959 - ramón fonst, kübalı eskrimci (d. 1883)
 1960 - jussi björling, i̇sveçli tenor (d. 1911)
 1976 - mao zedong, çinli devrimci, siyasetçi ve çin komünist partisi'nin kurucusu (d. 1893)
 1978 - ida noddack, alman kimyager ve fizikçi (d. 1896)
 1978 - jack warner, kanada doğumlu amerikalı film yapımcısı (d. 1892)
 1981 - jacques lacan, fransız psikiyatr (d. 1901)
 1983 - luis monti, arjantinli futbolcu (d. 1901)
 1984 - yılmaz güney, türk yönetmen ve sinema oyuncusu (d. 1937)
 1985 - sırrı atalay, türk siyasetçi ve hukukçu (d. 1919)
 1985 - paul flory, 1974 yılında nobel kimya ödülünü kazanan amerikalı kimyacı (d. 1910)
 1985 - erkan yücel, türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu (d. 1944)
 1989 - elevter andronikaşvili, gürcü fizikçi (d. 1910)
 1990 - nicola abbagnano, i̇talyan varoluşçu felsefeci (d. 1901)
 1993 - maurice yaméogo, burkina fasolu siyasetçi (d. 1921)
 1995 - erik nilsson, i̇sveç futbolcu (d. 1916)
 1996 - bill monroe, amerikalı mandolist, şarkıcı ve şarkı sözü yazarı (d. 1911)
 1997 - burgess meredith, amerikalı oyuncu (d. 1907)
 1998 - semiha şakir, türk hayırsever (d. 1905)
 2001 - ahmet şah mesut, afgan askeri lider (d. 1953)
 2003 - edward teller, macar asıllı amerikalı kuramsal fizikçi (d. 1908)
 2006 - mehmet emin aga, batı trakya türkü i̇skeçe seçilmiş müftüsü (batı trakya-yunanistan) (d. 1932)
 2007 - saide arifova, kırım tatarı i̇kinci dünya savaşı 74 yahudi çocuğu kurtaran kadın (d. 1916)
 2010 - bent larsen, danimarkalı satranç oyuncusu (d. 1935)
 2010 - rauno mäkinen, fin güreşçi (d. 1931)
 2013 - patricia blair, amerikalı sinema oyuncusu (d. 1931)
 2014 - denny miller, amerikalı oyuncu (d. 1934)
 2016 - mario spezi, i̇talyan gazeteci ve yazar (d. 1945)
 2017 - frank aarebrot, norveçli siyaset bilimci ve akademisyen (d. 1947)
 2018 - frank andersson, i̇sveçli güreşçi ve tv gösteri sanatçısı (d. 1956)
 2018 - javier usabiaga arroyo, meksikalı iş insanı ve siyasetçi (d. 1939)
 2018 - mr. catra, brezilyalı pop-funk müziği şarkıcısı, müzisyen ve aktör (d. 1968)
 2019 - seher hüdayari, tahran'da i̇slami devrim mahkemesi önünde kendisini ateşe vermesiyle bilinen i̇ranlı kadın (d. 1990)
 2019 - lavrendis maheriças, yunan rock müzisyeni ve şarkı sözü yazarı (d. 1956)
 2019 - dinçer sümer, türk tiyatro oyuncusu, yönetmen ve seslendirme sanatçısı (d. 1938)
 2020 - henrietta boggs, amerikalı yazar, gazeteci ve aktivist (d. 1918)
 2020 - ks firoz, bangladeşli aktör (d. 1946)
 2020 - shere hite, abd doğumlu alman seksolog ve feminist (d. 1942)
 2020 - yopie latul, endonezyalı şarkıcı (d. 1953)
 2020 - amos luzzatto, i̇talyan yazar (d. 1928)
 2021 - borhane alaouié, lübnanlı film yönetmeni (d. 1941)
 2021 - marianne battani, amerikalı siyasetçi ve hukukçu (d. 1944)
 2021 - urbain braems, belçikalı eski futbolcu, teknik direktör (d. 1933)
 2021 - wiesław gołas, polonyalı aktör (d. 1930)
 2021 - lucette michaux-chevry, fransız merkez sağ siyasetçi, eski bakan (d. 1929)
 2021 - danilo popivoda, sloven profesyonel futbolcu ve teknik direktör (d. 1947)
 2022 - jack ging, amerikalı aktör (d. 1931)
 2022 - mark miller, amerikalı aktör, senarist, yapımcı ve yönetmen (d. 1924)

tatiller ve özel günler 
 i̇zmir'in kurtuluş günü (1922)

kaynakça 

0909
09