Çölyak

çölyak hastalığı (ya da glüten enteropatisi); bağırsaklardaki besin emilimini sağlayan villus denilen yapıların bozulmasına sebep olan ve dolayısıyla da yiyeceklerdeki besinin emilmesini engelleyen ve ince bağırsakta hasarlar oluşturan bir sindirim sistemi hastalığıdır.

belirtileri 
küçük çocuklarda kusma, ishal, karın şişliği, iştahsızlık, kilo alamama ve boy uzamasında yavaşlama gibi tipik belirtilerle ortaya çıkabileceği gibi daha ileri yaşlarda sadece kansızlık, boy kısalığı, kemik zayıflığı ve nedeni bilinemeyen karaciğer hastalığı, şiddetli karın ağrıları, gaz problemleri gibi çok değişik belirtilerle de kendini gösterir.

çölyak hastası olan kişiler buğdayda, arpada, çavdarda ve kesin olmamakla birlikte yulafta bulunan ve glüten olarak adlandırılan bir proteine tahammül edememektedir. eğer glütenli bir ürün tüketirlerse karın ağrıları olabilir. çölyaklı hastalar glüten içeren yiyecekler yediklerinde, onların bağışıklık sistemleri bunu ince bağırsaklara zarar vererek yanıtlar. özellikle çok küçük ve parmak şekline benzeyen villus olarak adlandırılan ince bağırsaktaki emilimi sağlayan yapılar kaybolur (düzleşir ve görevini yapamaz hale gelir).

yiyeceklerdeki besinler bu villuslardan geçerek kan dolaşımı içine emilirler. villuslar olmadan kişi; ne kadar yiyecek yerse yesin; beslenemez.

vücudun kendi bağışıklık sistemine zarar vermesinden dolayı çölyak hastalığı oto-immün sistem rahatsızlığı olarak düşünülmektedir. bununla birlikte, yiyeceklerin emilememesinden dolayı sindirim rahatsızlığı olarak da sınıflandırılabilmektedir.

tanı yöntemi 
çölyak hastalığının kesin tanısı ancak deneyimli bir gastroenterolog tarafından yapılacak kan tahlilleri ve ince bağırsak biyopsisi ile tanımlanabilir.

çölyak hastalığı genetik bir hastalıktır, yani ailevi kalıtım söz konusudur. bazen hastalık bir ameliyat, çocuk doğumu, hamilelik, viral enfeksiyon ya da şiddetli duygusal stresten sonra tetiklenebildiği gibi ilk seferde de aktif olabilir. hastalık yaşamının herhangi bölümünde ortaya çıkabilmektedir. çölyak kimi kişilerde çocukluk, kimilerinde ergenlik, kimilerinde ise orta yaş grubunda ortaya çıkabilmektedir.

tedavi şekli 
tanı konulduktan sonraki aşamada uyulması gereken tek tedavi yöntemi ise size uzman hekim tarafından önerilen glüten içermeyen besinlerle beslenmektir. glüten buğday, arpa, çavdar ve yulafta bulunduğu için bu gıdalardan ömür boyu uzak durmak gereklidir. 
 
çölyaklı kişiler normal ekmek, makarna, pasta, börek, bisküvi ve benzeri çok sayıda gıdayı yememek durumundadır.

çölyak hastalığı engel oranı 
çölyak hastalığında, hastanın yaşam zorluğu, günlük işlev kaybı, kilo ve boy gibi etkileri kapsamlı bir şekilde değerlendirilir. çölyak hastalığı engel oranı üst sindirim kanalının kalıcı bozukluklarına dair sınıflandırma kriterleri de göz önünde bulundurulur.

çölyak hastaları için güvenli yiyecekler 

 tüm sebzeler.
 tüm meyveler.
 tüm bakliyatlar.
 tüm katkısız katı ve sıvı yağlar.
 yumurta, bal, reçel, basit toz şeker, zeytin.
 et, balık, tavuk (bu ürünler katkılı olmadıkları gibi daha önce unla kızartılmış bir yağda kızartılıp işleme tabi tutulmadığı sürece güvenle tüketilebilir.)
 una batırılmamış konserve çeşitleri.
 mısır, pirinç ve patates. bunlar hem tüketilebilir hem de unları besin hazırlamada kullanılabilir. ayrıca kestane unu, nohut unu, soya unu, üzüm çekirdeği tek başına tüketilebileceği gibi unları da güvenle tüketilebilir.
 karabuğday unu.

ayrıca bakınız 
 glütensiz ve kazeinsiz diyet

dış bağlantılar 
 https://web.archive.org/web/20141211143825/http://www.colyak.web.tr/
 http://www.colyak.org.tr

otoimmün hastalıklar
gastroenteroloji
çocuk hastalıkları
malnütrisyon