Leonid Andreyev

leonid nikolayeviç andreyev (rusça: леонид николаевич андреев, d.9 ağustos 1871 - ö. 12 eylül 1919) ulusal edebiyatta, dışavurumcu hareketin önderlerinden olan rus oyun ve kısa hikâye yazarı. 1905 ve 1917 devrimleri arasında kalan zaman diliminde etkindi.

yaşamı 
1871'de rusya orel'de doğdu. 1891’de sankt-peterburg üniversitesi’ne girdi, bu sırada çok yoksulluk çektiği için üniversiteyi bırakmak zorunda kaldı, intihara kalkıştı. 1897’te moskova üniversitesi’nde hukuk öğrenimini bitirdi fakat sadece bir sene hukukla ilgilendi. 1898’de mesleğini bıraktı. moskova'da yayınlanan moskovskiy vestnik gazetesinde dikkate değer bir haber yapmaksızın mütevazı bir şekilde polis-mahkeme muhabiri olarak çalışmaya başladı. fakir bir öğrenci hakkında isimli ilk hikâyesini yayımladı. bu öykünün kendi öğrencilik yıllarını temel alan bir konusu vardı. moskovskiy kuryer'de james lynch imzasıyla yayınlanan hikâyelerini gorki keşfetmeden önce edebi kariyeri başlamamıştı. kısa hikâyesi "siste"yi (в тумане) 1902’de yazar.

eserlerinde 1905 ile 1917 devrimleri arasındaki zor döneminin bir yansıması görülür. çarlık yönetimine karşı 1905 devrimin başarısızlığa uğraması ruhsal bunalımlar geçirmesine neden olur. i. dünya savaşı'ndan sonra kendini tamamen bolşevik karşıtı oyunlar yazmaya verir.

eserleri bitene kadar kahramanlarının hayatını bizzat yaşar. "anatema" (1909) eserindeki yahudi layzer’i yaratırken, kendisi de bir yahudi olur, farkında olmadan ahdi atik diliyle konuşmuştur. bir başka eseri "saşka jegulyov" (1911) bitene kadar volga bölgesinden moskova’ya gelen bir derebeyi olmuştur.

yazınsal tavrı 
andreyev’in simgeci tekniklerle yüklü temelde gerçekçi çizgide, kötümserci görüşe dayanan ve insanlık durumunu daha çok metafizik düzlemde çözmeye çalışan oyunları; kimi örnekleriyle pandomim ve müzikten yararlanışı ve grotesk bir anlatım kullanışıyla, deneysel tiyatro özellikleri de gösterir. ama yazar olarak temel çizgisi doğaüstü, metafizik konulara rahatça yaklaşabilmesidir. çağdaş yazarlar grubundan bu yönüyle ayrılarak kendi karakterinde bir dram yazarı olmuştur. kontes wielhorska'yla evlenir. bu evlilikten şair daniel andreyev doğar. bolşevik karşıtı tavrından dolayı bolşevik entelektüellerin eleştirilerine maruz kalır. hatta 1912’de yayımlanan rus fütürist bildirisinde '“sayısız leonid andreev'lerin yazdığı kitapların pis sümüklerine değen ellerinizi yıkayın.” i̇fadesi geçer.

i̇lk oyunu 1905 devrimci ruhunu yansıtan "yıldızlara doğru"dur (к звёздам, 1905). bunu, metafızik sorunlan alegorik ve simgesel bir anlatımla ele aldığı çağdaş deneysel oyunlar izler: i̇nsan yaşamını özetleyen (ve önce meyerhold, sonra stanislavski tarafından sahnelenmiş olan) "i̇nsanın hayatı" (жизнь человека, 1907), aç kitlelerin gözü dönmüş başkaldırısını ele alan "çar açlık" (царь голод, 1908); yaşam ve deliliğin boyutların zorlayan bir monodram, çornye maski (kara maskeler), felsefi soyutlamalar içeren ve faust benzeri bir temaya dayalı bir alegori olan anatema.

andreyev, 1910’dan sonra aşırı simgeci deneyleri bırakarak, gerçekçiliğe dönmüşse de, karışık bir anlatımdan kurtulamamıştır. kendi öyküsünden aynı adla oyunlaştırdığı mysl (düşünce), bir rus aydının son günlerini işleyen profesör storitsin, yarı özyaşamsal çizgiler taşıyan ve sirk soytarılığı yapmaya başlamış eski bir aydını anlatan tot, kto poluçayet poşçeçniy (tokadı yiyen soytarı). andreyev’in oyunları sovyet sahnelerinde hiç oynamamıştır. i̇lk kez 1992’de yekaterine i̇vanovna adlı oyunu moskova’da oynanmıştır.

yedi asılmışların hikayesi’ni 1908’de yazar. yaşamının sonlarında, tiyatronun kurtuluşunu panpsişizmde görür.

ölümü 
1919 finlandiya repino’da ölür. savunduğu fikirlere karşı çıktığı halde o’nu en çok destekleyenlerden biri gorki’dir. 2 ay sonra yapılan ölüm töreninde gorki leonid andreyev’in anılarını okur. anılar rus biyografya sanatının en parlak örneklerinden biridir.

eserleri 
 yıldızlara doğru (1906) 
 i̇nsanın hayatı (1906)
 çar açlık (1906)
 kara maskeler(1908)
 kızıl kahkaha(1908)
 yedi asılmışların hikayesi (1908)
 anatema (1909)
 düşünce (kitap) (1913)
 professor storitsin (1913)
 tokadı yiyen soytarı(1915)

dış bağlantılar 
 gutenberg projesi

andreyev, leonid
1871 doğumlular
1919 yılında ölenler