II. El-Alameyn Muharebesi



öncesi 

rommel’in, 30 ağustos 1942 günü britanyalı 8. ordu'nun alam halfe'deki savunmasına yönelik taarruzu, 6 eylül 1942 tarihinde geri çekilmesiyle başarısız olmuştu.

general montgomery, eylül ve ekim aylarında, malta'da üslenmiş olan britanyalı hava ve deniz unsurlarının, rommel'in ikmal hattı üzerindeki ablukası dolayısıyla alman-i̇talyan birliklerinin çok az takviye alabildiklerini ve akaryakıt stoklarının ‘sınırlı’ olduğunu bilmektedir. gerçekte, rommel’in sadece üç günlük akaryakıt stoku vardır. kendi birlikleri ise düzenli olarak takviye edilmektedir. bu bağlamda montgomery, saldırıya geçerek alman-i̇talyan birliklerini kuzey afrika’dan çıkartmaya karar vermiştir.

montgomery’nin savaş planı 

montgomery'nin planı, cephenin kuzey kesimindeki mayınlı arazide iki koridor açmaya dayanmaktadır. hemen ardından britanyalı zırhlı birlikleri bu koridorlardan geçerek alman-i̇talyan zırhlı birliklerini imha edecektir. cephenin güneyinden taarruz eden birlikler ise, güney cephedeki alman-i̇talyan birliklerinin cephenin kuzeyine sevk edilmelerini önleyecektir. montgomery’nin planı, on iki günlük ve üç evreli bir plandır. girme, imha muharebeleri ve son taarruz.

montgomery bu planı, rommel’i yanıltacak bir dizi manevrayla desteklemiştir. 1942 yılının ekim ayı boyunca, cephenin güney kesiminde siperler kazılmış ve bir akaryakıt boru hattı döşenmeye başlanmıştır. ayrıca bu bölgeye maket tank ve jipler yerleştirilmiştir.

muharebe

23 ekim 

cephenin kuzey bölümünde 23 ekim 1942 günü gün ağarmadan britanyalı topları hazırlık ateşine başlamışlardır. hazırlık ateşi, 882 topun, her birinin yaklaşık 600 atışıyla 5 saat sürdürülmüştür. ardından istihkam birlikleri, piyadenin yakın desteğinde mayın temizleme işlemlerine başlamışlardır. almanların şeytan bahçesi adını verdikleri, çeşitli bubi tuzakları ve mayınlarla döşeli bu arazide 8 km'lik bir yolun açılmasına çalışılmıştır. mayınlı arazinin derinliği yüzünden, çok dikkatli sürdürülmesi gereken bir işlemdir bu.

britanyalı 30. ve 10. kolorduları’nın, zırhlı birlikleri için geçiş bandı oluşturmaya yönelik bu saldırısı esnasında, cephenin güney kesiminde ise britanyalı 13. kolordusu'nun yanıltıcı taarruzu, alman 21. panzer tümeni’nin ve i̇talyan ariete zırhlı tümeni’nin cephe hattına yapılmıştı.

britanyalı 30. kolordusu'nun giriştiği taarruz, çölde belirgin olamayan bir hatta kadar ilerlemeyi hedefliyordu ve bölge, alman-i̇talyan kuvvetlerinin en güçlü savunduğu bölgeydi. saat 14:00 dolaylarında istihkamcılar tanklar için bir geçit oluşturmuşlardı. beşyüz kadar britanyalı tankı bu banda ilerledi ancak, yoğun toz ve trafik sıkışıklığı dolayısıyla hareketsiz kaldılar.

24 ekim 

24 ekim 1942 sabahı alman karargahı, bir hava taarruzuna uğramıştır. bu hava saldırısında alman birliklerinin iletişimi ciddi hasar görmüştür. rommel o sıralarda almanya’da olduğu için ona vekalet etmekte olan general georg stumme, hava saldırısı sırasında yaşamını yitirmiştir. komutayı general ritter von thoma devralmıştır.

britanyalı 30. kolordusu ilk mayınlı arazide çakılıp kalmıştır ve 10. kolordu, gün boyu alman-i̇talyan mevzilerine binin üstünde çıkış yapan müttefik hava akınlarına karşın ilerlemekte başarılı olamamıştır.

britanyalı 51. tümenine gün ağarırken taarruz eden panzerler, saat 16:00 dolaylarında bir ölçüde başarılı oldular. 15. panzer tümeni’nin panzerleri, toz bulutlarının ve arkalarına aldıkları güneşin de yardımıyla kidney sırtı’ndaki avustralya tümeni’ni geri attılar. ii. el alameyn muharebesi’nin ilk büyük tank muharebeleri bugünün sonlarında yaşanmıştır. yüzün üzerinde tankın giriştiği bu çatışma gece karanlığına dek sürmüş ve iki taraf da yarıya yakın tankını bu çatışmalarda kaybetmiştir. piyadeye karşı tankların sürdürdüğü bu muharebeler iki gün boyunca sürmüş, ağır piyade kayıplarına karşın birleşik krallık birlikleri kindey sırtı’nı elde tutmayı başarabilmişlerdir.

25 ekim 

rommel, 25 ekim 1942 akşam saatlerinde karargahına dönmüştür. ordunun durumunu incelemiş ve i̇talyan trento tümeni’nin yarı mevcudunu yitirdiğini, 164. hafif tümen’in de iki taburunu yitirdiğini görmüştür. diğer birlikler de büyük baskı altındadır ve günlük istihkaklar, ikmal zorluları nedeniyle yarıya indirilmiştir ve tüm ordu için üç günlük akaryakıt stoğu kalmıştır.

26 ekim 

britanyalı 8. ordusu’nun taarruzu durmuştur. churchill, "savaşı kazanacak bir general bulmak gerçekten olanaksız mı" demektedir. rommel 26 ekim günü tel al-eissa yakınlarından bir karşı saldırı başlatmıştır. bu karşı saldırıyla rommel, tüm tanklarını kidney tepesi civarından savaşa sürerek önceki pozisyonunu yeniden kazanmayı amaçlamaktadır. tüm hava ve kara gücünü bölgede toplayarak 21. panzer tümeni’ni ve i̇talyan ariete zırhlı tümeni’ni rahman yolunun güneyi boyunca taarruza geçirmiştir. ancak ileri harekât akaryakıt sıkıntısı yüzünden durmuş, açık arazide britanyalı hava akınlarına maruz kalmıştır.

bununla birlikte 8. ordu, alman-i̇talyan birliklerinin tank kayıplarına karşın başarılı olamadılar. her ileri harekâtleri tanksavar topları tarafından durduruldu.

bir beaufort torpido bombardıman uçağı filosu, tobruk limanından bir tankeri batırmış ve rommel’in son ikmal umudunu da boşa çıkarmıştır.

2 kasım 

2 kasım'da başlayan bu evrede düşman zırhlılarının imhası hedeflenmiştir. düşman açık alanda savaşmaya zorlandı. i̇stila edilen ikmal hatları ve taarruzlar sonucu mihver güçleri akaryakıtı azalmıştı ve düşman ordusu dağılmıştı. tüm çabalarda amaç, rahman sırtı boyunca tel el-agakir’deki mihver savunmasıydı.

bu saldırı yedi saat süren hava taarruzlarıyla başladı. hava taarruzlarının hedefi tel el-agakir ve sidi abddal-rahman bölgesiydi. hava taarruzunun ardından 4,5 saat süren, 360 topun, 15.000 top mermisi harcayarak sürdürdüğü baraj ateşi başlamıştır.

yoğun hava saldırılarına karşın ateşi sürdüren alman 88'likleri 128 britanyalı tankından 102 sini imha etmişlerdir. öğleden sonra 120 alman ve i̇talyan tankı saldırıya geçmiştir. 2. el alameyn muharebesi’nin son tank savaşı agakir sırtı’ndaki bu tank savaşıdır.

3 kasım 

3 kasım'da rommel hitler’e bir mesaj göndererek durumun ümitsizliği nedeniyle geri çekilme onayı ister, ama red edilir. aynı gün general von thoma, komuta ettiği tüm tankların imha olduğu bir savaşın sonunda esir düşmüştür.

direnmeye çalışmanın tüm birliklerin kaybedilmesi anlamına geleceğini bilen rommel, hitler’in emrine karşın geri çekilme emri vermiştir.

4 kasım'da i̇ngiliz 3 zırhlı tümeni alman-i̇talyan hatlarını yarmışlardır.

not

i̇lgili filmler 
 'the desert fox', (1951)
 'der stern von afrika (i̇ngilizce: the star of africa)', (1957)
 'tobruk', (1966)
 'la battaglia di el alamein', (1968)
 'el alamein (i̇ngilizce: the line of fire)', (2002)

el alameyn muharebesi, 2
2. muharebe