Yusuf Atılgan

yusuf atılgan (27 haziran 1921, manisa - 9 ekim 1989, i̇stanbul), türk yazar ve öğretmen. türk edebiyatının ve türk romanının modernist bir düzleme geçtiği 1950-1980 yılları arasında yazdı. bu dönemin ilk modernist türk yazarlarından birisiydi.

hayatı 
atılgan, 1921'de manisa'da doğdu. yunanların manisa’yı işgaliyle (eylül 1922) ailesi oturdukları dağlık bölgeden hacırahmanlı’ya göç etti. atılgan, necâti bey i̇lköğretim okulu ve balıkesir lisesi’nden mezun olduktan sonra i̇stanbul’a giderek i̇stanbul üniversitesi edebiyat fakültesi türk dili ve edebiyatı bölümü’ne kaydoldu. burada ahmet hamdi tanpınar, reşid rahmeti arat, ali nihat tarlan, ragıp hulusi özdem ve halide edib adıvar gibi isimlerin öğrencisi oldu.

atılgan, üniversite yıllarında sol öğrenci hareketlerine katılmaktan dolayı bir süre tutuklu kaldı. daha sonra bitirme tezini tamamlayarak mezun oldu. bir yıl akşehir’de bulunan maltepe askeri lisesi’nde edebiyat öğretmenliği yaptıktan sonra hacırahmanlı köyüne geri döndü (1946).

babasının ölümüyle çiftlik işleri kendisine kaldı. 1949 yılında evlendi ve 3 yıl sonra köydeki işlerinden feragat ederek edebiyata yoğunlaştı. 1954’te "ziya atılgan" ve "nevzat çorum" mahlaslarıyla yazdığı 2 hikâyesiyle tercümanın  hikâye yarışmasına katıldı. bu yarışmada, evdeki adlı hikâyesiyle birinci, kümesin ötesi ile yedinci oldu. kendisiyle özdeşleşen aylak adamla da (1958) yunus nadi roman ödülü’nde ikincilik aldı. bu süreçte geniş kitlelerce tanınmaya başladı.

sonraları hikâye alanındaki yetkinliğini varlık ve a dergisi’nde gösterdi. 1973 yılında ikinci romanı anayurt oteli’ni yayımladı. geçim sıkıntısı yaşadığı dönemlerde tiyatro oyuncusu serpil gence ile ikinci evliliğini yaptı (1974). çeşitli yayınevlerinde redaktörlük yaptığı dönemlerde birtakım çeviriler de yapıyordu. 1987 yılında anayurt oteli'nin ömer kavur tarafından sinemaya aktarılması tanınırlığının artmasını sağladı.

9 ekim 1989’da, canistana çalıştığı dönemde, peşi sıra gelen hastalıklar sonrasında kalp krizinden vefat etti. moda camii’nde kılınan cenaze namazı sonrasında bülbülderesi mezarlığı’na defnedildi.

romancılığı 
atılgan arkasında bıraktığı kısa külliyatla kendinden sonraki kuşakları etkilemeyi başardı. reşat nuri güntekin’in “miskini” (bkz. miskinler tekkesi) onun ilk romanında c. karakteri ile aylak adama döner. bu romanında insan ve şehir yaşamı psikolojik bir yaklaşımla verilir ve yabancılaşma, yalnızlık ve aile kavramı irdelenir. bunu bir başkaldırı olarak görenler vardır ve başka bir kült roman olan tutunamayanlar ile aynı düzleme oturtmak mümkündür.

anayurt otelindeki zebercet karakteri ise yaşadığı anı anlamlandırmaya çalışan insan tipolojisinin bir örneğidir. bu anlamlandırma “neden ve niçin yaşıyorum sorusu” ile, yalnızlık, aşk ve cinsellik ekseninde gerçekleşir.

canistanda yazar bu kez, doğduğu döneme ve coğrafyaya geri döner. kendi hayatından izler taşıyan ve ölümüyle yarım kalan bu romanda döneminin havasını olaylar, mekânlar ve yerel ağızlar ile yansıtmaya çalışır.

yazarın eserlerinin telif haklarının yapı kredi yayınları'ndan can yayınları'na geçmesi sonrasında, atılgan'ın el yazısı notlarını, şiirlerini, çevirilerini ve dergilerde kalmış kısa öykülerinden örnekleri içeren siz rahat yaşayasınız diye adlı eseri yayımlanmıştır. kitapta, yazarın yok ettiği eşek sırtındaki saksağan adlı roman denemesinin giriş kısmı da bulunmaktadır.

eserleri 

roman
 aylak adam (1959)
 anayurt oteli (1973)
 canistan (2000)

öykü 
 bodur minareden öte (1960)
 eylemci (bütün öyküleri, 1992)
 çocuk kitabı: ekmek elden süt memeden (1981)

çeviri
 toplumda sanat (k. baynes; 1980).

piyes 
 çıkış gecesi (barıman yayınevi, i̇st. 1947)

kitaplaşmamış öteki yazıları 
şiirleri
 ölü su (şiir) yazı, sayı 1,1978.
 ayrılık (şiir) milliyet sanat dergisi, sayı 1, şubat 1980.

çeviri şiirler
 "gözler", (şiir) ezra pound'dan, yusuf atılgan'a armağan, s. 129-130
 "bir yerde hiç gitmediğim", e. e. cummings'ten, yayımlanmamıştır.

çeviri yazıları
 kierkegaard'dan (korku ve titremeden),değişim, sayı 2
 kierkegaard'dan (günceden), değişim, sayı 1
 kierkegaard'dan (ölümcül hastalıktan), değişim, sayı 7

hakkında yazılanlar
 yusuf atılgan'a armağan, i̇letişim yayınları, 1992, isbn 975-470-280-2.

ödülleri 

 1955 tercüman gazetesi öykü yarışması'nda takma adla katıldığı evdeki öyküsü ile birincilik ve kümesin ötesinde öyküsü ile dokuzunculuk 
 aylak adam romanı ile 1957-1958 yunus nadi roman ödülleri'nde ikincilik
 bodur minareden öte ile sait faik öykü ödülü

kaynakça 

1921 doğumlular
manisa doğumlu yazarlar
balıkesir lisesinde öğrenim görenler
i̇stanbul üniversitesi edebiyat fakültesinde öğrenim görenler
türk çiftçiler
türk tutuklular ve hükümlüler
20. yüzyıl türk roman yazarları
20. yüzyıl türk hikâye yazarları
türk çevirmenler
1989 yılında ölenler
i̇stanbul'da ölenler
bülbüldere mezarlığı'na defnedilenler
türkiye tarafından tutuklanan kişiler
i̇ngilizceden türkçeye çeviri yapanlar
manisa doğumlu çevirmenler