Kağızman

kağızman, kars ilinin bir ilçesidir.

aras nehri yatağında, verimli topraklara sahip, ılıman iklimiyle ilçe, yüksek dağlar arasında, tarım yapmaya elverişli coğrafi konuma sahiptir. kars'a 72 km, iğdır'a 100 km, erzurum'a ise 150 km uzaklıktadır. kağızman 1972 km²'lik bir alana sahiptir. yükseklik farklılıkları ilçe içinde fazladır. bu yükseklikler 1100–1600 m arasında değişmektedir. kuzeyinde kars merkez ve selim, doğusunda tuzluca ve digor, batısında sarıkamış, güneyinde ise ağrı merkez ile komşudur. aras vadisindeki bir birikinti kesiti üzerinde yerleşmiş durumdadır.

i̇lçe coğrafi bakımdan henüz tektonik oluşumunu tamamlamamıştır. faylar ve kırıklar üzerinde yerleşilmiştir. dolayısıyla zaman zaman yörede depremler tehlikeli olmaktadır. 1104-1962 yılları arasında 13 deprem olmuştur. diğer taraftan düşme, kayma ve sürünme şeklinde kütle hareketleri olmaktadır. kötek, çallı civarında kaya düşmesi, camuşlu-kozlu, yenice-taşburun ve akdam  köyleri civarlarında heyelan görülmektedir. kağızman ilçesinin 62 köyü bulunmaktadır.

tarihçe 
yerleşme yerinin yakınlarında erken demir çağı özelliği gösteren mezarlar bulunmaktadır. bölgede elde edilen erken demir çağı, i̇lk tunç çağı, demir çağı (orta demir çağı), orta çağ keramikleri bu devirlerde yerleşimin olduğunu göstermektedir.

mö 9. yüzyıldan mö 6. yüzyıla kadar urartu krallığı’nın egemenliğinde olan bölge daha sonra persler, arsak krallığı, romalılar, parthlar ve sasaniler idaresinde bulundu. ms 7. yüzyılda arap akınlarına uğrayan bölgede 9. yüzyılda yarı bağımsız ermeni prenslikleri hâkimiyet kurdu. 10. yüzyılın ortalarından sonra bölge bizans i̇mparatorluğunun denetimine geçti. kars’la birlikte 1064 yılında selçuklu hanedanının hâkimiyetine giren kağızman sonraki dönemde saltukluların ve kıpçakların idaresine geçti. 1202’den 1239’a değin anadolu selçuklular ve gürcüler arasında sürekli el değiştiren, moğol istilası sırasında cengiz devleti’ne bağlanan, moğollardan sonra ise i̇lhanlılar, altın orda devleti, celayirliler, karakoyunlular, timur devleti, akkoyunlular ve safeviler egemenliğinde bulunan bölge 1534 yılında kanuni sultan süleyman tarafından osmanlı i̇mparatorluğu’nun topraklarına katıldı.

kağızman, 1877-78 osmanlı-rus harbi'nde ruslar tarafından ele geçirilmiş olup, yapılan antlaşma gereğince ruslara bırakılmıştır. rus i̇mparatorluğu egemenliğinde kağızman, okrug (kaza) olarak kars'a bağlanmış ve bölgeye hristiyan köylüler yerleştirilmiştir. 1918'e kadar süren rus hâkimiyeti brest litovsk barış antlaşması ile sona ermiştir. rusların çekilmesinden sonra ermeni güçlerince ele geçirilen yerleşim, 15. kolordu’ya bağlı kuvvetlerce 1 ekim 1920 yılında türkiye topraklarına katıldı.

tarihi eserler 
i̇lçeye bağlı çamuşlu köyünde bronz çağı, kimmerya dönemi kaya resimleri, çengilli köyünde çengilli ortodoks kilisesi, tunçkaya köyünde keçivan kalesi, paslı geçidindeki narin kale (köroğlu kalesi) ve birçok keşfedilmemiş tarihi eserler vardır.

ekonomi 
halkın geçim kaynağı hayvancılık ve bahçeciliktir. önemli bir gelir kaynağı da arıcılıktır. saf kafkas ırkı arılarıyla, sadece kağızman'da yetişen tüteye çiçeği ile çok çeşitli çiçek ve kekiklerden elde edilen ve dünyaca tanınan kağızman balları, polen ve arı sütü çok değerlidir. kayısı, "pestil" ve "köme"si ile meşhurdur. ayrıca, kaşar, çeçil ve deri peyniri de önemlidir. elma, armut, erik, ceviz gibi çeşitli meyvecilik faaliyetleri de görülmektedir.

eğitim 
i̇lçede bir fen lisesi, iki anadolu lisesi, bir meslek lisesi ve bir imam hatip lisesi ile beraber kafkas üniversitesi'ne bağlı kağızman meslek yüksekokulu ve kağızman uygulamalı bilimler yüksekokulu bulunmaktadır.

kağızman meslek yüksekokulunda maliye, muhasebe, işletme, bankacılık ve sigortacılık, büro yönetimi ve sekreterlik bölümleri bulunmaktadır.

kağızman uygulamalı bilimler yüksekokulunda sağlık yönetimi ve acil yardım ve afet bölümü bulunmaktadır.

ulaşım 
iğdır'dan hareket eden şehirler arası otobüs firmaları ile türkiye'nin önemli merkezleri olan i̇stanbul, ankara, i̇zmir, eskişehir, bursa, antalya ve diğer yerlere her gün düzenli ulaşım sağlamak mümkündür.

kars havaalanı'na 72 km uzaklıktadır. iğdır havaalanına 90 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça 

 kağızman’a ismarladım nar gele, mücahit önal, 2000
 rohat alakom, kağızman - kars'ın tadı tuzu, kağızman belediyesi, 2012

dış bağlantılar 
 kağızman kaymakamlığı 
 kağızman belediyesi 
 kars – kâğızman (türkiye), gemikaya (azerbaycan), ulsan (güney kore) ve alta (norveç) kaya petrogliflerinin benzer özellikleri ve motiflerine dair