Rubai

rubai, aruz ölçüsüyle yazılır. birimi dörtlüktür. 4 dizelik (mısralık) bir divan edebiyatı nazım biçimidir.

gelişimi ve yapısı 

rubailerde birinci, ikinci, dördüncü dizeler uyaklı, üçüncü dize ise serbesttir. kafiye düzeni aaxa şeklindedir. i̇ki beyitlik kıtalar biçiminde yazılmış rubailer de vardır. her dizesi birbiriyle uyaklı rubailere "rubai-i musarra" ya da "terane" adı verilir. rubainin, aruzun hezec bahrinden 24 kalıbı bulunur. bunlardan; mef'ûlü birimiyle başlayan 12 kalıba "ahreb", mef'ûlün birimiyle başlayan öbür 12 kalıba da "ahrem" denir. kalıpların sonu "fâül" ya da "fa" birimiyle biter.

rubainin her dizesi ayrı bir ölçüde olabildiği gibi, dört dizesi de aynı ölçüde olabilir. türk divan şiirinde daha çok ahreb kalıbına rastlanır. rubailer genellikle mahlassız şiirlerdir. ve divan şairlerinin divanlarının sonunda rubaiyyat başlığı altında sıralanırlar. bu türün en bilindik şairi ömer hayyam’dır.
  
türk edebiyatında mevlana’nın farsça yazdığı felsefi rubailer bu türün hızla yayılmasını sağladı. kara fazlî, fuzûlî 16. yüzyılda bu türün en usta örneklerini verdiler. divan edebiyatında 17. yüzyıl rubainin altın çağı oldu. azmizade haleti, yazdığı bin kadar rubai ile "en büyük osmanlı rubai şairi" olarak tanındı. cumhuriyet döneminin en büyük rubai ustası ise yahya kemal beyatlı’dır. arif nihat asya ise rubailerini "rubaiyyat-ı arif " adlı eserinde yer almıştır

rubainin özellikleri
 kafiye düzeni aaxa ya da aaaa biçimindedir.
 rubailerde aşk, şarap, dünyanın türlü nimetlerinden yararlanma, hayatın anlamı ve hayat felsefesi,tasavvuf ve ölüm gibi konular işlenir.
 rubai diğer nazım şekillerinden farklı olarak özel bir ölçüyle yazılır. 24 kalıbı vardır.
 rubaide ilk iki dize fikrin hazırlayıcısıdır. asıl söylenmek istenen düşünce 3. veya 4. dizede ortaya çıkar.
 genelde mahlassız şiirlerdir.
 rubai i̇ran edebiyatından türk edebiyatına geçmiştir.
 rubai’nin en büyük şairi i̇ranlı ömer hayyam (12. yüzyıl)’dır. türk edebiyatının en usta şairleri kara fazlî, azmizade haleti, nâbi ve son dönemde de yahya kemal’dir.

örnekler

seni aramaktan dünyanın başı dertte;
zengine de göründüğün yok, fakire de;
sen konuşursun da biz sağır mıyız yoksa,
hep kör müyüz, sen varsın da görünürde.
|ömer hayyam - günümüz türkçesi ile}}

en doğrusu, dosta düşmana iyilik etmen;
i̇yilik seven kötülük edemez zaten.
dostuna kötülük ettin mi düşmanın olur:
düşmanınsa dostun olur, iyilik edersen.
ömer hayyam - günümüz türkçesi ile}}

ya rab dilimi sehv-ü hatâdan sakla
endîşemi tezvîr-ü riyâdan sakla
basdım reh-i vâdî-i rubâîye kadem
tan'ı har-ı nâdân-ı dü-pâdan sakla
nef'î

ahvâl-i cihânı her zaman söyleşelim
amma gam-ı aşkımız nihân söyleşelim
ey vâkıf-ı râz-ı aşk olan ârif-i cân
ney gibi seninle bî-zebân söyleşelim
azmizade haleti

rubai şairleri
ömer hayyam
yahya kemal beyatlı
arif nihat asya
nef'i

kaynakça

dış kaynaklar

 pala, i̇skender (1999 27.bas. 2016), ansiklopedik divan şiiri sözlüğü, i̇stanbul:kapı yayınları, isbn 9758950218, sayfa:390-391
 i̇pekten, haluk (1994, 14.bas.2011), eski türk edebiyatı nazım şekilleri ve arûz, i̇stanbul:dergah yayınları, isbn 9759953539
 dilçin, cem (1983) örneklerle türk şiir bilgisi, ankara:türk dil kurumu yayınları isbn 9789751604897
 muallim nâci,(haz. m. a. yekta saraç), (2004) edebiyat terimleri: istılahât-ı edebiyye, i̇stanbul:
 tural, sadık kemal (ed.) (2001, 2003, 2004, 2005, 2006), türk dünyası edebiyat terimleri ve kavramları ansiklopedik sözlüğü 5 cilt, atatürk kültür merkezi yayınları,  isbn 3990000025722

dış bağlantılar 

 öztürk, mürsel (2008) "rubâî", türkiye diyanet vakfı i̇slâm ansiklopedisi. c.35 say.176-177 online: 

bentlerle kurulan divan nazımı