Orta Doğu

orta doğu, afrika-avrasya'da genellikle batı asya'yı (güney kafkasya hariç), tüm mısır'ı (çoğunlukla kuzey afrika'da) ve türkiye'yi (kısmen balkanlar'da) kapsayan kıtalararası bir bölgedir. terim, 20. yüzyılın başlarında başlayan yakın doğu teriminin (uzak doğu'nun aksine) yerini almak üzere daha geniş bir kullanıma girmiştir. daha geniş "büyük orta doğu" kavramı (diğer adıyla orta doğu ve kuzey afrika veya odka) aynı zamanda mağrip, sudan, cibuti, somali, komorlar, afganistan, pakistan ve bazen transkafkasya ve orta asya'yı da bölgeye dahil etmektedir. "orta doğu" terimi, değişen tanımları konusunda bazı karışıklıklara yol açtı.

orta doğu ülkelerinin çoğu (18 ülkeden 13'ü) arap devletlerinin bir parçasıdır. bölgedeki en kalabalık ülkeler mısır, i̇ran ve türkiye iken, suudi arabistan alan bazında en büyük orta doğu ülkesidir. ortadoğu'nun tarihi, bölgenin jeopolitik öneminin binlerce yıldır kabul edilmesiyle eski zamanlara dayanmaktadır. yahudilik, hristiyanlık ve i̇slam dahil olmak üzere birçok büyük dinin kökenleri orta doğu'dadır. araplar bölgedeki çoğunluk etnik grubu oluşturuyor, ardından türkler, persler, kürtler, azeriler, kıptîler, yahudiler, zazalar, süryaniler, irak türkmenleri ve kıbrıs rumları izliyor.

orta doğu, genellikle sıcak ve kurak bir iklime sahiptir; mısır'daki nil deltası, mezopotamya'nın dicle ve fırat havzaları (irak, kuveyt ve doğu suriye) gibi sınırlı alanlarda tarımı desteklemek için sulama sağlayan birkaç büyük nehir ve bereketli hilal. basra körfezi'ni çevreleyen ülkelerin çoğunun, özellikle petrol ihracatından ekonomik olarak yararlanan arap yarımadası hükümdarları ile birlikte, büyük ham petrol rezervleri vardır. orta doğu, kurak iklim ve fosil yakıt endüstrisine olan yoğun bağımlılık nedeniyle, hem iklim değişikliğine büyük katkıda bulunuyor hem de bundan ciddi şekilde olumsuz etkilenmesi beklenen bir bölgedir.

terminoloji 
"orta doğu" terimi 1850'lerde i̇ngiliz hindistan ofisi'nden çıkmış olabilir. bununla birlikte, amerikalı deniz stratejisti alfred thayer mahan 1902'de "arabistan ve hindistan arasındaki bölgeyi belirlemek" için bu terimi kullandığında daha yaygın bir şekilde tanındı. bu süre zarfında britanya ve rus i̇mparatorlukları, büyük oyun olarak bilinen bir rekabet olan orta asya'da nüfuz için rekabet ediyorlardı. mahan, bölgenin stratejik öneminin yanı sıra merkezi basra körfezi'nin de farkına vardı. basra körfezi'ni çevreleyen bölgeyi orta doğu olarak etiketledi ve mısır'ın süveyş kanalı'ndan sonra, rusların britanya hindistanı'na doğru ilerlemesini engellemek için i̇ngiltere'nin kontrol etmesi gereken en önemli geçit olduğunu söyledi. mahan bu terimi ilk kez bir i̇ngiliz dergisi olan national review'da eylül 1902'de yayınlanan "basra körfezi ve uluslararası i̇lişkiler" makalesinde kullandı.orta doğu, görmediğim bir terimi benimseyebilirsem, bir gün onun malta ve cebelitarık'a ihtiyacı olacak; o da basra körfezi'nde olacağını takip etmiyor. deniz kuvvetleri, geçici devamsızlık ayrıcalığını da beraberinde getiren hareket kabiliyetine sahiptir; ancak operasyonun her sahnesinde onarım, tedarik ve afet durumunda güvenlik temelleri oluşturması gerekir. i̇ngiliz donanması, fırsat doğarsa, aden, hindistan ve basra körfezi hakkında yürürlükte yoğunlaşma imkanına sahip olmalıdır.mahan'ın makalesi the times'da yeniden basıldı ve ekim ayında sör ignatius valentine chirol tarafından yazılan "orta doğu sorunu" başlıklı 20 makalelik bir dizi izledi. bu dizi sırasında, sör ignatius orta doğu'nun tanımını "asya'nın hindistan sınırlarına kadar uzanan veya hindistan'a yaklaşımlara komuta eden bölgelerini" içerecek şekilde genişletti. seri 1903'te sona erdikten sonra the times, terimin sonraki kullanımlarından tırnak işaretlerini kaldırdı.

ii. dünya savaşı'na kadar, türkiye ve akdeniz'in doğu kıyısı merkezindeki bölgelerden "yakın doğu" olarak bahsedilirken, "uzak doğu" çin merkezliyken ve orta doğu ise bölge anlamına geliyordu. mezopotamya'dan burma'ya, yani yakın doğu ile uzak doğu arasındaki bölge. 1930'ların sonlarında i̇ngilizler, bölgedeki askeri kuvvetleri için kahire'de bulunan orta doğu komutanlığı'nı kurdu. o zamandan sonra, "orta doğu" terimi, diğer kullanımların yanı sıra 1946'da washington, dc'de kurulan orta doğu enstitüsü ile avrupa ve amerika birleşik devletleri'nde daha geniş bir kullanım kazandı.

"soutweast asia" veya "swasia" gibi avrupa merkezli olmayan terimler seyrek olarak kullanılırken, bir afrika ülkesi olan mısır'ın tanıma dahil edilmesi, bu tür terimleri kullanmanın faydasını sorgulamaktadır.

eleştiri ve kullanım 
orta tanımı, değişen tanımlarla ilgili bazı karışıklıklara da yol açmıştır. i. dünya savaşı'ndan önce, i̇ngilizce "yakın doğu" terimi balkanlar ve osmanlı i̇mparatorluğu'na atıfta bulunurken, "orta doğu" i̇ran, kafkasya, afganistan, orta asya ve türkistan'ı kastediyordu. buna karşılık, "uzak doğu" ise doğu asya ülkelerini (ör. çin, japonya, kore vb.)

1918'de osmanlı i̇mparatorluğu'nun yıkılmasıyla, "yakın doğu" büyük ölçüde i̇ngilizcede yaygın kullanımdan çıkarken, "orta doğu" i̇slam dünyasının yeniden yükselen ülkelerine uygulanmaya başlandı. bununla birlikte, "yakın doğu" kullanımı, bu disiplinler tarafından kullanılmayan orta doğu terimiyle özdeş bir alanı tanımladığı arkeoloji ve antik tarih de dahil olmak üzere çeşitli akademik disiplinler tarafından muhafaza edildi (bkz. eski yakın doğu).

abd hükûmeti tarafından "orta doğu" teriminin ilk resmi kullanımı süveyş krizi ile ilgili 1957 eisenhower doktrini'nde oldu. abd dışişleri bakanı john foster dulles, orta doğu'yu "batıda libya ile doğuda pakistan, kuzeyde suriye ve irak ve güneyde arap yarımadasının yanı sıra sudan ve etiyopya arasında kalan alan" olarak tanımladı. 1958'de dışişleri bakanlığı, "yakın doğu" ve "orta doğu" terimlerinin birbirinin yerine kullanılabileceğini açıkladı ve bölgeyi yalnızca mısır, suriye, i̇srail, lübnan, ürdün, irak, suudi arabistan, kuveyt, bahreyn ve katar'ı içerecek şekilde tanımladı.

associated press stylebook, yakın doğu'nun eskiden daha uzak batı ülkelerine, orta doğu'nun ise doğu ülkelerine atıfta bulunduğunu; ancak şimdi eşanlamlı olduklarını söylüyor.bir hikayede bir kaynak tarafından yakın doğu kullanılmadığı sürece orta doğu’yu kullanın. orta doğu (mideast) da kabul edilebilir; ancak orta doğu (middle east) tercih edilir.orta doğu terimi de hanafi (1998) tarafından avrupa merkezli olarak ("i̇ngiliz batı algısına dayalı") eleştirilmiştir.

çeviriler 
diğer avrupa dillerinde yakın doğu ve orta doğu'ya benzer terimler vardır; ancak göreceli bir tanım olduğu için anlamları ülkeye göre değişir ve genel olarak i̇ngilizce terimlerden farklıdır. almanca'da naher osten (yakın doğu) terimi hâlâ yaygın olarak kullanılmaktadır (günümüzde mittlerer osten terimi, i̇ngiliz kaynaklarından çevrilen basın metinlerinde her ne kadar farklı bir anlama sahip olsa da giderek daha yaygındır) ve rusça ближний восток (blizhniy vostok), bulgarca близкия изток, lehçe bliski wschód veya hırvatça bliski istok (dört slav dilinin tümünde yakın doğu anlamına gelir) bölge için tek uygun terim olarak kalır. ancak, fransızca moyen-orient, i̇sveççe mellanöstern, i̇spanyolca oriente medio veya medio oriente ve i̇talyanca medio oriente gibi bazı dillerin "orta doğu" muadilleri vardır.

belki de batı basınının etkisinden dolayı, orta doğu'nun arapça karşılığı (الشرق الأوسط ash-sharq al-awsa main), ana akım arap basınında standart bir kullanım haline geldi ve "orta doğu" terimi ile aynı anlamı içeriyor. doğu'nun arapça kökünden gelen mashriq, arapça konuşulan dünyanın doğu kısmı olan (mağrip'in aksine, batı kısmı) levant çevresinde çeşitli tanımlanmış bir bölgeyi ifade eder. terim batı'da ortaya çıkmış olsa da, arapça dışında orta doğu ülkelerinin diğer dillerinde de tercümesi kullanılmaktadır. orta doğu'nun farsça karşılığı خاورمیانه (khāvar-e miyāneh), i̇branice המזרח יכון (hamizrach hatikhon) ve türkçe karşılığı ise orta doğu'dur.

bölgeler

genellikle orta doğu'da değerlendirilen bölgeler 
i̇ran (pers), küçük asya, mezopotamya, levant, arap yarımadası ve mısır geleneksel olarak orta doğu'ya dahildir.

ortadoğu'nun diğer tanımları 

çeşitli kavramlar genellikle orta doğu'ya paraleldir, özellikle yakın doğu, bereketli hilal ve levant. yakın doğu, levant ve bereketli hilal, coğrafi anlamda orta doğu'ya en yakın olan yakın doğu ile modern tanımlanmış orta doğu'nun geniş bölümlerine atıfta bulunan coğrafi kavramlardır. esas olarak arapça konuşulduğu için, bazen kuzey afrika'nın mağrip bölgesi dahil edilir.

güney kafkasya ülkeleri - ermenistan, azerbaycan ve gürcistan - zaman zaman orta doğu tanımlarına dahil edilmektedir.

büyük ortadoğu, 21. yüzyılın ilk on yılında ikinci bush yönetimi tarafından müslüman dünyasına ait çeşitli ülkeleri, özellikle i̇ran, türkiye, afganistan ve pakistan'ı ifade etmek için icat edilen siyasi bir terimdi. bazen çeşitli orta asya ülkeleri de dahil edilir.

tarihçe 

orta doğu, avrasya ile afrika'nın ve akdeniz ile hint okyanusu'nun kesişme noktasında yer almaktadır. hristiyanlık, i̇slam, yahudilik, maniheizm, yezidi, dürzîlik, ehl-i hak ve sâbiîlik gibi dinlerin ve i̇ran'da mitraizm, zerdüştçülük, maniheizm ve bahâîlik gibi dinlerin doğduğu yer ve manevi merkezidir. orta doğu tarihi boyunca dünya meselelerinin önemli bir merkezi olmuştur; stratejik, ekonomik, politik, kültürel ve dini açıdan hassas bir alan. bölge, tarımın bağımsız olarak keşfedildiği bölgelerden biridir ve neolitik dönemde orta doğu'dan avrupa, i̇ndus nehri ve doğu afrika gibi dünyanın farklı bölgelerine yayılmıştır.

medeniyetlerin oluşumundan önce, taş devri'nde orta doğu'nun her yerinde gelişmiş kültürler oluşmuştur. tarımcılar tarafından tarım arazileri, çobanlar tarafından kırsal arazi arayışı, bölge içinde farklı göçlerin gerçekleştiği anlamına geliyordu ve bölgenin etnik ve demografik yapısını şekillendirdi.

orta doğu, yaygın olarak uygarlığın beşiği olarak bilinir. dünyanın en eski uygarlıkları olan mezopotamya (sümer, akad, asur ve babil), antik mısır ve levant'taki kiş, hepsi eski yakın doğu'nun bereketli hilal ve nil bölgelerinden kaynaklandı. bunları küçük asya'nın hitit, yunan, hurri ve urartu uygarlıkları izledi; i̇ran'daki elam, pers ve med medeniyetlerinin yanı sıra levant medeniyetleri (ebla, mari, nagar, ugarit, kenan, arami, mitanni, phoenicia ve i̇srail) ve arap yarımadası (magan, sheba, ubar). yakın doğu, büyük ölçüde yeni asur i̇mparatorluğu altında birleşti, ardından ahameniş i̇mparatorluğu, daha sonra makedonya i̇mparatorluğu ve bundan sonra bir dereceye kadar i̇ran imparatorlukları (yani part ve sasani i̇mparatorlukları), roma i̇mparatorluğu ve bizans i̇mparatorluğu tarafından birleştirildi. bölge, roma i̇mparatorluğu'nun entelektüel ve ekonomik merkezi olarak hizmet etti ve sasani i̇mparatorluğu üzerindeki çevresi nedeniyle son derece önemli bir rol oynadı. böylece romalılar, bölgeyi sasani ve bedevi baskınlarından ve istilalarından korumak amacıyla bölgeye beş veya altı lejyon yerleştirdiler.

ms 4. yüzyıldan itibaren orta doğu, o dönemde iki ana gücün, bizans imparatorluğunun ve sasani i̇mparatorluğunun merkezi haline geldi. bununla birlikte, ms 7. yüzyılda bölgenin i̇slami fethiyle başlayan, orta çağ'ın sonraki i̇slami halifelikleri veya i̇slam'ın altın çağı, ilk olarak tüm orta doğu'yu ayrı bir bölge olarak birleştirecek ve egemen i̇slami egemenliği yaratacaktı. orta doğu'ya 600 yıldan fazla hakim olan 4 halifelik, râşidîn halifeliği, emevi halifeliği, abbasi halifeliği ve fatımi halifeliği idi. ayrıca moğollar bölgeye hakim olacak, ermenistan krallığı bölgenin bazı kısımlarını kendi topraklarına katacak, selçuklular bölgeyi yönetecek ve türk-pers kültürünü yayacak ve franklar, yer alacak haçlı devletlerini kuracaklardı.josiah russell, "i̇slami bölge" olarak adlandırdığı bölgenin nüfusunu 1000'de kabaca 12.5 milyon olarak tahmin ediyor - anadolu 8 milyon, suriye 2 milyon ve mısır 1.5 milyon. 16. yüzyıldan itibaren, orta doğu'ya iki ana güç olan osmanlı i̇mparatorluğu ve safevîler bir kez daha hakim oldu.

modern orta doğu, i. dünya savaşı'ndan sonra, i̇ttifak güçleri ile müttefik olan osmanlı i̇mparatorluğu'nun britanya i̇mparatorluğu ve müttefikleri tarafından yenilmesi ve başlangıçta i̇ngiliz ve fransız mandaları altında bir dizi ayrı ulusa bölünmesiyle başladı. bu dönüşümdeki diğer tanımlayıcı olaylar arasında 1948'de i̇srail'in kurulması ve 1960'ların sonunda başta i̇ngiltere ve fransa olmak üzere avrupalı ​​güçlerin nihai ayrılması yer alıyordu. bir ölçüde, 1970'lerden itibaren amerika birleşik devletleri'nin artan etkisiyle onların yerini aldı.

20. yüzyılda bölgenin önemli ham petrol stokları ona yeni stratejik ve ekonomik önem verdi. suudi arabistan, i̇ran, kuveyt, irak ve birleşik arap emirlikleri'nin büyük miktarlarda petrole sahip olmasıyla, 1945 civarında seri petrol üretimi başladı. özellikle suudi arabistan ve i̇ran'daki tahmini petrol rezervleri, dünyadaki en yüksek rezervlerden bazılarıdır ve uluslararası petrol karteli opec orta doğu ülkelerinin hakimiyetindedir.

soğuk savaş sırasında orta doğu, iki süper güç ve müttefikleri arasında ideolojik bir mücadele sahnesiydi: bir yanda nato ve abd, diğer yanda ise sovyetler birliği ve varşova paktı, bölgesel müttefikleri etkilemek için rekabet ediyorlardı. siyasi nedenlerin yanı sıra iki sistem arasında "ideolojik çatışma" da vardı. dahası, louise fawcett'in öne sürdüğü gibi, birçok önemli çekişme alanından veya belki de daha doğrusu kaygı alanlarından ilki, süper güçlerin bölgede stratejik avantaj elde etme arzularıydı, ikincisi, bölgenin yaklaşık üçte ikisini barındırması batı dünyasının ekonomisi için petrolün giderek daha hayati hale geldiği bir bağlamda dünyanın petrol rezervlerinin %'si [...] bu bağlamsal çerçeve içinde amerika birleşik devletleri, arap dünyasını sovyet etkisinden uzaklaştırmaya çalıştı. 20. ve 21. yüzyıllar boyunca bölge, hem nispi barış ve hoşgörü dönemleri hem de özellikle sünniler ve şiiler arasında çatışma dönemleri yaşadı.

demografi

etnik gruplar 

orta doğu'daki en büyük etnik grubu araplar oluşturmaktadır, ardından çeşitli i̇ran halkları ve ardından türk halkları (türkler, azeriler ve irak türkmenleri) geliyor. bölgenin yerli etnik grupları arasında araplar, ayramiler, asurlular, beluciler, berberiler, kıptîler, dürziler, kıbrıs rumları, yahudiler, kürtler, lurlar, mandenler, persler, samaritanlar, şebekler, tatlar ve zazalar bulunmaktadır. bölgede bir diaspora oluşturan avrupalı ​​etnik gruplar arasında arnavutlar, boşnaklar, çerkesler (kabardeyler dahil), kırım tatarları, rum, fransız-levantenler, i̇talyan-levantenler ve irak türkmenleri bulunmaktadır. diğer göçmen nüfuslar arasında çinliler, filipinliler, hintler, endonezyalılar, pakistanlılar, peştunlar, romanlar ve afro-araplar bulunmaktadır.

göç 
"göç, orta doğu'daki işgücü piyasası baskıları için her zaman önemli bir risk oluşturmuştur. 1970'ler ve 1990'lar arasındaki dönem için, özellikle basra körfezi'ndeki arap devletleri, mısır, yemen ve levant ülkelerinden gelen işçiler için zengin bir istihdam kaynağı sağlarken, avrupa, her ikisi nedeniyle de kuzey afrika ülkelerinden genç işçileri çekmişti. yakınlık ve fransa ile kuzey afrika devletlerinin çoğu arasındaki sömürge bağlarının mirası." uluslararası göç örgütü'ne göre dünyada arap ülkelerinden 13 milyon birinci nesil göçmen var ve bunların %5,8'i diğer arap ülkelerinde yaşıyor. arap ülkelerinden gelen göçmenler, bölgedeki mali ve beşeri sermayenin dolaşımına katkıda bulunur ve böylece bölgesel kalkınmayı önemli ölçüde teşvik eder. 2009 yılında arap ülkeleri, diğer arap ülkelerinden ürdün, mısır ve lübnan'a gönderilen toplam 35.1 milyar abd doları havale akışı ve bu ülkeler ile diğer arap ülkeleri arasındaki ticaret gelirlerinden yüzde 40 ila 190 daha yüksektir. somali'deki iç savaş, somali diasporasının boyutunu büyük ölçüde artırdı; çünkü en iyi eğitimli somalililer, orta doğu ülkelerinin yanı sıra avrupa ve kuzey amerika'ya gittiler.

türkiye, i̇srail ve i̇ran gibi arap olmayan orta doğu ülkeleri de önemli göç dinamiklerine tabidir.

arap ülkelerinden göç edenlerin oldukça büyük bir kısmı, ırksal ve/veya dini zulme maruz kalan etnik ve dini azınlıklardandır ve mutlaka etnik araplar, i̇ranlılar veya türkler değildir. geçtiğimiz yüzyılda çok sayıda kürt, yahudi, süryani, rum ve ermeni ile çok sayıda sâbi, bu nedenlerle irak, i̇ran, suriye ve türkiye gibi ülkeleri terk etti. i̇ran'da hristiyanlar, bahailer ve zerdüştler gibi birçok dini azınlık 1979'da yaşanan i̇ran i̇slam devrimi'nden bu yana ayrıldı.

dinler 

orta doğu, dinler söz konusu olduğunda çok çeşitlidir ve bunların çoğu orta doğu'da doğmuştur. i̇slam, orta doğu'daki en büyük dindir; ancak yahudilik ve hristiyanlık gibi orta doğu'da ortaya çıkmış dinlere mensup topluluklar bulunmaktadır. hristiyanlar lübnan'ın %40,5'ini temsil ediyor ve lübnan cumhurbaşkanı, kabinenin yarısı ve parlamentonun yarısı çeşitli lübnan hristiyan ayinlerinden birini izliyor. bahâîlik, ehl-i hak, yezidizm, zerdüştçülük, mandaeizm, dürzi ve şebekizm gibi önemli azınlık dinleri de vardır. eski zamanlarda antik mezopotamya dinlerinde, kenan dinlerine, maniheizme, mitraizm ve çeşitli tektanrıcı gnostik mezheplere ev sahipliği yapmıştır.

diller 
konuşanların sayısı bakımından en önemli beş dil arapça, farsça, türkçe, kürtçe ve i̇branicedir. arapça ve i̇branice, afro-asyatik dil ailesini, farsça ve kürtçe hint-avrupa dil ailesini, türkçe ise türk dilleri ailesindendir. ayrıca orta doğu'da yaklaşık 20 azınlık dili de konuşulmaktadır.

arapça, tüm lehçeleriyle orta doğu'da en çok konuşulan dillerdir ve fasih arapça tüm kuzey afrika'da ve batı asya ülkelerinin çoğunda resmidir. arap olmayan komşu ortadoğu ülkelerindeki bazı komşu bölgelerde de arapça lehçeleri konuşulmaktadır. afro-asya dil ailesinin semitik kolunun bir üyesidir. mehri ve sokotra gibi birkaç modern güney arap dili de yemen ve umman'da konuşulmaktadır. aramice ve lehçeleri gibi başka bir sami dili, esas olarak süryaniler ve mandenler tarafından konuşulmaktadır. mısır'da ise dilin siwa olarak da bilindiği berberi dilleri konuşan bir topluluk da vardır. ancak bu sami olmayan bir afro-asya dilidir.

farsça en çok konuşulan ikinci dildir. öncelikle i̇ran'da ve komşu ülkelerdeki bazı sınır bölgelerinde konuşulurken, ülke bölgenin en büyük ve en kalabalık ülkelerinden biridir. hint-avrupa dil ailesinin hint-i̇ran koluna aittir. bölgede konuşulan diğer batı i̇ran dilleri arasında acemce, deylemce, kürt dilleri lehçeleri, semmani, luri ve diğerleri bulunmaktadır.

en çok konuşulan üçüncü dil olan türkçe, büyük ölçüde bölgenin en büyük ve en kalabalık ülkelerinden biri olan türkiye ile sınırlıdır; ancak kuzey kıbrıs türk cumhuriyeti gibi komşu ülkelerde de mevcuttur. kökeni orta asya'da olan türk dillerinin üyesidir. bir başka türk dili olan azerice, i̇ran azerileri tarafından konuşulmaktadır.

i̇branice, i̇srail'in iki resmi dilinden biridir, diğeri arapça'dır. i̇branice, i̇srail nüfusunun %80'inden fazlası tarafından konuşulmakta ve kullanılmaktadır, diğer %20'si ise arapça kullanmaktadır.

i̇ngilizce, ağrotur ve dikelya'nın resmi dillerinden biridir. mısır, ürdün, i̇ran, kürdistan, irak, katar, bahreyn, birleşik arap emirlikleri ve kuveyt gibi ülkelerde özellikle orta ve üst sınıflar arasında yaygın olarak ikinci dil olarak öğretilmekte ve kullanılmaktadır. aynı zamanda birleşik arap emirlikleri'nin bazı emirliklerinde de ana dildir.

fransızca, lübnan'daki birçok devlet kurumunda ve medyada öğretilmekte ve kullanılmaktadır. mısır ve suriye'deki bazı ilk ve orta okullarda da öğretilmektedir. ağırlıklı olarak avrupa'da konuşulan bir sami dili olan maltaca, mısır'daki fransız-malta diasporası tarafından da kullanılmaktadır.

bölgede ermenice ve yunanca konuşanlar da bulunur. gürcüce, gürcü diasporası tarafından konuşulmaktadır. rusça, 1990'ların sonundaki göç nedeniyle i̇srail nüfusunun büyük bir kısmı tarafından konuşulmaktadır. bugün rusça, i̇srail'de kullanılan ve resmi olmayan popüler bir dildir; haber, radyo ve tabelalar i̇branice ve arapça'dan sonra ülke genelinde rusça olarak bulunabilir. çerkes dilleri, bölgedeki diasporalar ve i̇srail'de i̇branice ve i̇ngilizce konuşan hemen hemen tüm çerkesler tarafından konuşulmaktadır. orta doğu'daki rumence konuşan en büyük topluluk, 1995 itibarıyla nüfusun %5'i latince'nin konuşulduğu i̇srail'de bulunuyor.

bengalce, hintçe ve urduca, suudi arabistan (nüfusun %20-25'inin güney asya olduğu), birleşik arap emirlikleri (nüfusun %50-55'inin güney asya olduğu) gibi birçok orta doğu ülkesindeki göçmen toplulukları tarafından yaygın olarak konuşulmaktadır.

ekonomi 

orta doğu ekonomileri çok fakir olmaktan (gazze ve yemen gibi) aşırı zengin ülkelere (katar ve bae gibi) kadar çeşitlilik göstermektedir. genel olarak, the world factbook'a göre, 2007 itibarıyla orta doğu'daki tüm ülkeler pozitif bir büyüme oranını sürdürüyor.

dünya bankası'nın 1 temmuz 2009'da yayınlanan dünya kalkınma göstergeleri veri tabanına göre, 2008'deki en büyük üç orta doğu ekonomisi nominal gsyi̇h açısından türkiye ($794.228), suudi arabistan ($467.601) ve i̇ran ($385.143) idi. kişi başına nominal gsyi̇h ile ilgili olarak, en üst sıradaki ülkeler ise katar ($93.204), birleşik arap emirlikleri ($55.028), kuveyt ($45.920) ve kıbrıs cumhuriyeti ($32.745). türkiye ($1.028.897), i̇ran ($839.438) ve suudi arabistan ($589.531) gsyi̇h-sagp açısından en büyük ekonomilere sahip ülkelerdir. kişi başına (ppp) bazlı gelire gelince, en yüksek sıradaki ülkeler katar ($86.008), kuveyt ($39.915), bae (38.894 $), bahreyn ($34.662) ve kıbrıs ($29.853) yer almaktadır. kişi başına gelir (ppp) açısından orta doğu'daki en düşük sıradaki ülke ise, gazze özerk filistin yönetimi ve batı şeria'dır ($1.100).

orta doğu ülkelerinin ekonomik yapısı, bazı ülkeler yalnızca petrol ve petrolle ilgili ürünlerin (suudi arabistan, bae ve kuveyt gibi) ihracatına büyük ölçüde bağımlıyken, diğerlerinin oldukça çeşitli bir ekonomik temele sahip olması anlamında farklıdır. (kıbrıs, i̇srail, türkiye ve mısır gibi). orta doğu bölgesinin endüstrileri arasında petrol ve petrolle ilgili ürünler, tarım, pamuk, sığır, süt ürünleri, tekstil, deri ürünleri, cerrahi aletler, savunma teçhizatı (silahlar, mühimmat, tanklar, denizaltılar, savaş uçakları, i̇ha'lar ve füzeler) bulunmaktadır. bankacılık, özellikle bae ve bahreyn durumunda ekonomilerin önemli bir sektörüdür.

kıbrıs, türkiye, mısır, lübnan ve i̇srail haricinde turizm, kısmen bölgenin sosyal açıdan muhafazakar doğası ve orta doğu'nun belirli bölgelerindeki siyasi kargaşadan dolayı, ekonominin görece gelişmemiş bir alanı olmuştur. bununla birlikte, son yıllarda bae, bahreyn ve ürdün gibi ülkeler, turistik tesislerin iyileştirilmesi ve turizmle ilgili kısıtlayıcı politikaların gevşetilmesi nedeniyle daha fazla sayıda turist çekmeye başladı.

orta doğu ve kuzey afrika bölgesinde, özellikle 15-29 yaş arası gençler arasında işsizlik oldukça yüksektir ve bu, bölgenin toplam nüfusunun %30'unu temsil eden bir demografiktir. uluslararası çalışma örgütü'ne göre 2005 yılında toplam bölgesel işsizlik oranı %13,2 idi ve gençler arasında %25, fas'ta %37 ve suriye'de %73 gibi yüksek bir orandadır.

i̇klim değişikliği 

orta doğu ve kuzey afrika'daki (odka) iklim değişikliği, odka bölgesinin iklimindeki değişiklikleri ve bölgedeki ülkelerin müteakip müdahale, uyum ve azaltma stratejilerini ifade eder. 2018'de odka bölgesi 3,2 milyar ton karbondioksit saldı ve küresel nüfusun yalnızca %6'sını oluşturmasına rağmen küresel sera gazı emisyonlarının (ghg) %8,7'sini üretti. bu emisyonların çoğu, bölgede bulunan geniş petrol ve doğalgaz rezervleri nedeniyle birçok orta doğu ve kuzey afrika ekonomisinin ayrılmaz bir bileşeni olan enerji sektöründen kaynaklanmaktadır.

birleşmiş milletler, dünya bankası ve dünya sağlık örgütü tarafından 21. yüzyılın en büyük küresel sorunlarından biri olarak tanınan iklim değişikliği, şu anda dünya'nın doğal sistemleri üzerinde benzeri görülmemiş bir etkiye sahip. keskin küresel sıcaklık ve deniz seviyesi değişiklikleri, değişen yağış modelleri ve aşırı hava olaylarının artan sıklığı, hükûmetler arası i̇klim değişikliği paneli (ipcc) tarafından tanımlanan iklim değişikliğinin ana etkilerinden bazılarıdır. odka bölgesi, kurak ve yarı kurak ortamı nedeniyle bu tür etkilere karşı özellikle savunmasızdır ve düşük yağış, yüksek sıcaklıklar ve kuru toprak gibi iklimsel zorluklarla karşı karşıyadır. odka için bu tür zorlukları besleyen iklim koşullarının, ipcc tarafından 21. yüzyıl boyunca kötüleşeceği öngörülüyor. sera gazı emisyonları önemli ölçüde azaltılmazsa, odka bölgesinin bir kısmı 2100 yılından önce yaşanmaz hale gelme riski taşır.

i̇klim değişikliğinin odka bölgesinde halihazırda kıt olan su ve tarım kaynaklarına önemli bir baskı oluşturması ve dahil olan tüm ülkelerin ulusal güvenliğini ve siyasi istikrarını tehdit etmesi bekleniyor. bu, bazı odka ülkelerini paris anlaşması gibi çevresel anlaşmalar yoluyla uluslararası düzeyde iklim değişikliği sorunuyla ilgilenmeye sevk etti. politika ayrıca odka ülkeleri arasında, yenilenebilir enerjilerin geliştirilmesine odaklanılarak ulusal düzeyde oluşturulmaktadır.

galeri

ayrıca bakınız 

 orta doğu mutfağı
 oryantalizm
 orta doğu tarihinin kronolojik listesi

kaynakça

dış bağlantılar 

 middle east and north africa  - dış i̇lişkiler konseyi
 carboun  - orta doğu'da sürdürülebilirlik ve çevrenin korunması için savunuculuk