Japon akçaağacı

japon akçaağacı (acer palmatum), akçaağaçgiller (aceraceae) familyasından doğal olarak japonya, kore ve çin'de bulunan bir akçaağaç türü.

morfolojik özellikleri 
15 m'ye kadar boylanabilen yaprak döken ağaçlardır. kabuk yeşilimsi boz veya açık kahverengi ve pürüzsüzdür. dalları sarı-mor, kış tomurcukları morumsu sarı, konik, büyük, 1 pullu ve pseudoterminaldir. yaprak sapı 2–6 cm uzunluğunda; yapraklar ilk açtığında sarımsı kahverengi tüylü; elsi (palmat) yapraklar 5-7 loplu, loplar geniş, kenarı çarpık çift dişli, ucu uzun ve sivridir.

çiçek kurulu 10-20 çiçekten oluşmuş, 3–4 cm uzunluğunda, yarı sarkık, altında 1 veya 2 çift yaprak bulunur. çanak yapraklar 5'li, morumsu kırmızı, dikdörgen biçiminde, 3 mm uzunluğunda ve kenarları tüylüdür. taç yapraklar soluk sarı ya da pembemsi beyaz, geniş ve küçüktür. stamen sayısı 8, uzunluğu 3,5 mm'dir. dişi çiçekler ise küçük bir disk içerisindedir. ovaryum düz; birbirine karşı bulunan stigmalar uzuncadır.

samara 1,5 cm uzunluğunda, kanatlı, kanatlar arasında geniş bir açı vardır. nus oval-dışbükey, hafif ince damarlı ve zayıf yapılıdır. kromozom sayısı 2n=26'dır.

ekolojik özellikleri 

nisan ve mayıs aylarında çiçek açar, tohumlar eylül ayında olgunlaşır.
ilıman iklimli yerleri sever. işık-yarı gölge ağacıdır. besin isteği yüksek bir türdür. kuru, humuslu, hafif ıslak ve asidik, iyi drenajlı ve organik maddece zengin topraklarda iyi yetişir. tuzlu topraklardan kaçınır. şiddetli donlardan zarar görür. -18 c sıcaklıklara kadar dayanır. sıcak ve kurak iklimlerde iyi gelişmez.

alt türler 
3 alt türü tespit edilmiştir.

 acer palmatum subsp. palmatum. yapraklar 4–7 cm küçük, beş veya altı loplu, kenarı çift dişli. tohum kanatları 10–15 mm uzunluğunda. orta ve güney japonya'nın alçak kesimlerinde görülür.
 acer palmatum subsp. amoenum (carrière) h.hara. yapraklar büyük, 6–12 cm genişliğinde, yedi veya dokuz loplu, yaprak kenarı tek dişli. tohum kanadı 20–25 mm uzunluğunda. japonya ve güney kore'nin yüksek kesimlerinde bulunur.
 acer palmatum subsp. matsumurae koidz. yapraklar büyük, 6–12 cm genişliğinde, yedi loplu (bazen beş veya dokuz loplu) yaprak kenarı çift dişli; tohum kanadı 15–25 mm uzunluğunda. japonya'nın yüksek kesimlerinde görülür.

kültivarlar 

 acer palmatum cv."atropurpureum"
 acer palmatum cv."dissectum"
 acer palmatum cv.'senkaki'
 acer palmatum cv.'dissectum atropurpureum'
 acer palmatum cv.'septemlobum'
 acer palmatum cv.'glawing embers'
 acer palmatum cv.'sango kaku'
 acer palmatum cv.'osakazuki'
 acer palmatum cv.'rubrum'

== üretim tekniği ==
tohum, çelik ve aşı ile üretilir,. i̇lkbahar da don tehlikesi olmayan yerlerde tohum, sıcak suda 1-2 gün ıslatıldıktan sonra sonbaharda 25gr./m² olarak ekilir.

ayrıca, acer palmatum’un çelikle çoğaltılması da mümkündür. bunun için, çeliklerin ana bitkiden kesilmesi ve köklendirilmesi gerekmektedir. kesilen çelikler, hormonlu toprak içinde köklendirilir ve uygun bakım sağlanarak büyütülür.

bonsaide kullanımı 

yer

yaprakları güneş ve rüzgar yanıklarından korumak için doğrudan güneş ışığından ve kuvvetli rüzgarlardan korunması gerekmektedir. bununla birlikte baharda ve sonbaharda iyi ışık alması kuvvetlenmesine ve yaprak renginin güzelleşmesine yardım eder.

kış

-10 °c’nin altındaki soğuklardan korunması gerekir.

sulama

hızlı büyüme dönemlerinde su ihtiyacı ani şekilde artabilir. 
bu dönemlerde toprağın tamamen kuruması beklenmeden sulanmalıdır. güneş yanığına sebep olmamak
için kuvvetli güneş ışığı aldığı saatlerde yapraklarını ıslatmamaya özen gösterin.

beslenme

yaprakları karşılaşabileceği tehlikelere karşı kuvvetlendirmek ve ağacın hızlı gelişmesini sağlamak için baharda yaprak tomurcukları patlar patlamaz yüksek azot gübresi haftada bir verilir. gübrelemeyi erkenden bitirmek kısa yaprak düğümleri (internod) oluşmasını ve bitmiş ya da gelişmiş ağaçlarda daha iyi gelişim olmasını sağlar.

yapraklar sertleşmeye başlayınca 15 günde bir daha dengeli bir gübreyle işleme devam edilir. ağustos sonunda, kış başlamadan önce yeni çıkanların iyice sertleşmesi için 15 günde bir düşük azot ile beslenir. bütün sezon boyunca az azotla beslenmiş ağaçlarda sonbaharda muhteşem renkler görülür ancak bu da yavaş büyümeyi sağlar.

saksı değiştirme

ağaç 10 yaşını geçene kadar her 1 veya 2 yılda, baharda tomurcuklar patlarken saksısı değiştirilir, gerektiği kadar da bonsai toprağı ilave edilir.

budama

yaprak ve dallardaki yeni alanları şekle sokma gereği hissedilmiyorsa gelişme mevsiminde patlayan ilk 1 veya 2 yapraktan sonrası kesilebilir. kısa yaprak düğümlerine ihtiyaç duyan ağaçlar için yeni çıkan karşılıklı iki yaprak elle koparılabilir. bu işlem kısa yaprak düğümlerine sahip hoş, ince dallar üretecek ve tomurcuklanmanın tekrarlamasını sağlayacaktır. uzun yaprak düğümlerine sahip bütün sürgünleri yok edilir.

yaprak kesme işlemi yaz ortasında uygulanabilir. küçük yapraklar, daha iyi dal yapısı ve sonbaharda daha kuvvetli yaprak rengi oluşmasını sağlayacaktır. bununla birlikte yaprak azaltma sadece sağlıklı ağaçlara uygulanmalı, saksı değiştirildiği yılda, zayıf yapılı olan kırmızı yapraklı türlerde ve iki yıl art arda yapılmamalıdır.

ağır budamalar ve şekil kazandırmayı sağlayacak budamalar sonbahardaki yaprak dökümünden tercihen bir hafta sonra veya yarı uyuma döneminde olduğundan yaraların daha çabuk iyileşeceği yaz ortasında yapılabilir. bahar süresince asla budama yapılmaz çünkü bu dönemde akçaağaç türleri çok miktarda bitki öz suyu kaybedebilirler bu da bitkinin zayıflamasına hatta dal kaybına neden olabilir. 
yapraksız kış görüntüleriyle sergilenmesi amaçlanan ağaçlarda yaz budamaları düşünülebilir.

tel sarma

tel sarma bahar öncesi ile sonbahar sonrasındaki herhangi bir süreç içinde gerçekleştirilebilir. en uygunu baharda tomurcuklanma başlamadan önce, yaz ortasında yaprak kestikten sonra veya yaprak dökmesinden sonra çıplak dalları telle sarmaktır. yılın bu dönemlerinde dallar yapraklarla dolmamıştır ve dallarda esnekliği sağlayacak özsu miktarı da yeterince çoktur.

bahardaki tel sarmalarda dikkatli olunmalıdır çünkü yeni tomurcuklar zarar görebilir ve bahardaki hızlı gelişime ayak uyduramayan tel dallarda sıkışma izleri bırakabilir. yaprak dökümünden sora yapılan tel sarma işleminde ağaçlar ağır soğuklardan korunmalıdır çünkü dallar bahardaki yeşerme sezonuna kadar kendini yeterince iyileştiremezler. kışın dallar epeyce kırılgan ve nazik olacağından aniden kırılabilirler. bu yüzden kış mevsiminde tel sarma işlemi ancak çok nazik bir şekilde yapılacaksa denenmelidir.

üreme

tohumları olgunlaşır olgunlaşmaz ekilir. üremenin esas yolu ise daldan köklendirme (air-layer) yöntemidir ve mayısta bahar sürgünleri kalınlaştığında uygulanmalıdır. kesikler çok kolay yapılabilir ancak yüksek hata oranı mevcuttur. dolayısıyla düzgün bir şekilde tutması 2 veya 3 sezon (buradaki season kelimesini mevsim olarak değil sezon olarak çevirdim, mevsim olarak değerlendirenler öyle uygulasınlar) alabilir.

zararlı böcekler ve hastalıklar

yaprak bitleri, kabuk zararlıları, tırtıllar ve verticillum wilt türleri.
gübre eksiği nedeniyle zayıf kalması, zayıf kök sistemi, saksı değişimi, yetersiz veya aşırı sulama, uyku dönemini geçirememesi gibi etkenler ağacın yaprak yanması olaylarına daha açık olmalarına neden olurlar.

stiller

literati stili haricindeki tüm stiller uygundur.
özel bilgiler: beş uçlu akçaağaçların bazı türleri yetişme alanından kaynaklanan farklılıklar gösterebilirler. çalılık türünde olanlar (örneğin kiyohime türü) temel olarak daha baskındırlar ve budamada dikkat edilmezse birçok seyrek zirve oluşabilir.

çok sıcak iklimler için uygun olduğu şüphelidir. aşırı sıcaklarda yaprakları sağlıklı tutabilmek ve hatta ağaçta tutabilmek için durmadan uğraş vermek gerekebilir. akçaağaçlar ayrıca bir uyuklama dönemine ihtiyaç duyarlar (10 °c’nin altındaki kış günlerinde en az 44 gün boyunca). birkaç sezon boyunca uyuklama dönemi geçirmeden hayatta kalabilir ancak gittikçe kuvvetlerini kaybederler ve eninde sonunda ölümle karşı karşıya kalırlar.

kaynakça 
 1.acartür, r., süs bitkileri ve yer örtücüler, lazer ofset, ankara, 2001
 2.güngör,i̇., atatoprak, a.,özer,f., akdağ,n., kandemi̇r, n.i̇., bitkilerin dünyası bitki tanıma
 detayları i̇le fidan yetiştiriciliği esasları, lazer ofset, ankara, 2002

acer
tayvan florası