Değirmendere, Gölcük

değirmendere, kocaeli ilinin ilçesi olan gölcük'e bağlı bir belde belediyesi iken 2008 yılında gölcük belediyesine bağlanarak belediye statüsünü yitirmiş olan eski bir mahalledir. mahalleleri doğrudan gölcük ilçesinin mahalleleri konumuna geçmiştir ve 29 mart 2009 yerel seçimlerinde belediye statüsü son bulmuştur. 31 aralık 2013 nüfus sayımına göre nüfusu 36.743'tür.

değirmendere sınırları içinde
 topçular mah.  
 merkez mah. 
 yalı mah.  
 atatürk mah. 
 yukarı mah. 
 yüzbaşılar mah.
 cumhuriyet mah. olmak üzere 7 mahalle bulunmaktadır.

tarihçe 

aşağı ve yukarı değirmendere'nin roma ve bizans dönemlerinde meskûn olduğunu gösteren kalıntılar bulunmaktadır. meselâ: yüzbaşılar'da temel açılırken çıkan lahitler, tekelikoy'da i̇mparator heraklius tarafından yaptırılmış olan deniz hamamı kalıntıları, i̇nlibağ ve kuruçeşme'de kilise kalıntıları, eski yalı'dan biraz daha batıda deniz içindeki temeller ve bir değirmen taşı, yukarı değirmendere soğuk su'nun batı tarafındaki tepede bulunan ayazma çok kimse tarafından bilinir.

bütün tarih defterlerinde mevcut olan eski değirmendere, günümüzdeki yukarı değirmendere mahallesi olup, bölgemizin büyük köylerinden biri idi. aşağı değirmendere'de önceleri sadece iskele, mağaza denilen depolar, bir kahve ve eski yalı camii (1864'te yapılmıştır) bulunurken, i̇stiklâl harbi'nin zaferle sonuçlanmasından sonra halk mahalleden aşağı inmeye başlamıştır.

değirmendere, kanunî döneminde rumeli hisarı muhafızlarına tımar olarak veriliyordu. önceler: buğday, arpa, yulaf ziraatı yapılır, üzüm, meyve kuru soğan, ceviz, zeytin, kestane, kızılcık, armut ve kiraz yetiştirilirken son bir buçuk asırdır tanır ziraatı terkedilmiştir.

yaklaşık 150 yıl önce de "değirmendere fındığı" diye meşhur olan taze fındık yetiştirilmeye başlanmıştır. halkın bir kısmı denizci olup i̇stanbul'a mahsul götüren kayıkları vardı. 40-50 yıl ev veline kadar odunculuk da yapılırdı. tahrir defterinden öğrenildiğine göre mahallede 4 değirmen bulunuyordu.

yukarı değirmendere'de bulunan cami, kanunî'nin bâbü's-sa'âde ağası hacı dâvud ağa tarafından yaptırılmış olup zengin vakıfları vardı. eski yalı'daki cami ise bedestânî hacı hüseyin efendi tarafından yaptırılmış olup vakıfları bulunuyordu (merhumun ayrıca tatar insaniye mahallesinde de bir camisi vardı). ayrıca mihrişah valide sultan, sadrâzam nasuh paşazade ali bey vakfına ait araziler, suyolu vakfı, hacı ahmed ağa vakfı vardı. son yıllarda değirmendereli hacı halit er-kut (1909-1988) merhum tarafından kurulan vakıf, değirmendere'de bir hastane, bir lise yaptırmış, birçok üniversite öğrencisine burs vermektedir.
 
yukarı değirmendere seki mahallesinde abdurrahman dede türbesi ziyaretgâhtır. türk edebiyatı tarihinin en uzun ömürlü dergisi olan servet-i fünun'un sahibi, mebus ahmed îhsan bey yaklaşık 50 yıl kadar değirmendere sahilindeki köşkünde oturmuş, vefatından sonra da garipler mezarlığında defnolunmuştur. damadı emekli albay prof. dr. murat cankat bey de yanında medfundur.

mahallede iki hamam bulunurken biri tamamen, diğeri kısmen yıkılmıştır. bazıları kitabeli olan çok miktardaki çeşmelerin tamamı yıktırılarak yok edilmiştir.

gölcük ilçe merkezinin değirmendere'ye nakli sebebiyle belediye 1.6.1944 tarihinde kurulmuş, 1955 nisan'ında teşkil edilen yalı değirmendere nahiyesinin merkezi olmuştur. haritası evvelâ 1947'de yapılmış, sonradan 1953'te ilâve edilen yeni sahaların da haritası meydana getirilmiştir. 1950'de de ilk imar planı yapılmıştır.
 
değirmendere'nin gelişip, büyümesinde gölcük tersanesi'nin kurulması ve i̇zmit ile i̇stanbul arasındaki sanayi faaliyetlerinin etkileri gözlemlenebilmektedir. önceleri gölcük'ten daha fazla nüfusa sahip olan belde, sanayi ve tersanelerin gölcüğe kurulmasından dolayı, gölcüğe bağlı belde konumuna düşmüştür, 2009 yerel seçimleri'nde tamamıyla gölcük'e bağlanmıştır.

17 ağustos 1999 depreminde değirmendere, en çok hasar görmüş yerlerden biridir. çok sayıda can ve mal kaybı yaşanmış, bu da değirmendere nüfusunu etkilemiştir.

2019 yılında, değirmendere'deki eski yalı evlerine "tarih koridoru" projesi kapsamında restorasyon çalışması yapılmıştır.

kültür 
 gölcük ilçesine göre daha turistik özellikler taşımaktadır. bölgenin en meşhur yiyeceği olan değirmendere fındığından adını alan fındık festivali her yaz düzenlenir ve festival kapsamında 1993 yılında mimar sinan üniversitesi ve değirmendere belediyesi ortak girişimi ile dönemin belediye başkanı ertuğrul akalın tarafından başlatılan uluslararası ahşap sempozyumu'na yurt dışı ve içinden birçok sanatçı katılır. ayrıca değirmendere, dünyanın ilk açık hava ahşap heykel müzesine sahiptir. uluslararası değirmendere zühtü müridoğlu ahşap heykel sempozyumu belediyenin kapanması ile birlikte çankaya belediye sponsorluğunda ankara'da devam etmektedir. çankaya belediyesi uluslararası değirmendere zühtü müridoğlu ahşap heykel sempozyumu yürütme kurulu başkanlığını hâlen eski değirmendere belediye başkanı ertuğrul akalın yürütmektedir.

coğrafi konumu 
değirmendere, marmara bölgesi'nde kocaeli sınırlarında gölcük'e bağlı, uzun bir sahil şeridine sahip olan eski bir mahalledir. doğusunda gölcük ilçesi, batısında halıdere, kuzeyinde i̇zmit körfezi ve güneyden örcün köyü ile çevrilidir. belde kuzeyden marmara denizi, güneyde ise kuyumcu dağı ile çevrilidir. çınar ağaçlarıyla meşhur olan mahallenin meydanının adı da çınarlık meydanıdır.

belediye başkanları 

2009 yılının ardından gölcük'e bağlanarak belediye statüsünü yitirmiştir.

nüfus 
 		
2013 yılı nüfus sayımına göre beldenin nüfusu 36.743'tür.

mahallelere göre nüfus verileri (2013)

yıllara göre mahalle nüfus verileri

kaynakça 

gölcük'ün mahalleleri
6360 sayılı yasaya göre kaldırılan belediyeler