İbrahim Çallı

i̇brahim çallı (13 temmuz 1882, çal, denizli  - 22 mayıs 1960, i̇stanbul), türk ressam.

yaşamı
rüştiyeyi doğum yeri olan çal'da, mülki i̇dadisini ise i̇zmir'de bitirdikten sonra, ailesi tarafından askerî okula girmek üzere i̇stanbul'a gönderildi. ancak; o, çocukluğunun tutkusu olan resim çalışmalarına yönelerek, o dönemde konaklamak için kaldığı handa konaklayan ve resim dersi alan vefa i̇dadisi öğrencilerinin arasına katılarak resim dersleri almaya başladı. parasını çaldırıp maddi sıkıntı içine girince arzuhalcilik ve daha sonra adliyede kâtiplik gibi farklı işlerde çalıştı. ermeni asıllı bir ressamla tanıştı ve ondan resim dersleri aldı. ressam roben efendi’den de resim dersleri alan çallı, şeker ahmet paşa’nın oğlu i̇zzet bey’le tanıştı. i̇zzet bey’in aracılığı ile şeker ahmet paşa'nın önerisi üzerine 1906 yılında şimdiki adı mimar sinan güzel sanatlar üniversitesi olan dönemin sanayi-i nefise mektebi'ne girdi. altı yıllık okulu üç yılda bitirdi.

i̇kinci meşrutiyet'in ilanıyla teşkilat-ı esasiye kanunu’nda yapılan değişikliklerle birlikte, toplumun tüm kesimlerinde hemen hemen her alanda siyasal, sanatsal ve düşünsel yönden haklar verilince; ressam mehmet ruhi arel’nin önerisiyle çoğunluğu sanâyi-i nefîse mektebi mezunu sami yetik, şevket dağ, hikmet onat, agah bey, mehmet ruhi arel, ahmet ziya akbulut, halil paşa, hüseyin zekai paşa, nazmi ziya güran, hüseyin avni lifij, feyhaman duran, mehmet ali laga ve müfide kadri gibi genç ressamlardan oluşan ve türk ressamlarının ilk örgütü olan osmanlı ressamlar cemiyeti’nin üyesi oldu.

1910 yılında maarif vekaleti’nin açmış olduğu burs sınavını birinci olarak çıplak adam ve harekat ordusunun muhafız alayı'ndan maksut çavuş adlı çalışmalarıyla kazandı ve fransa’ya gönderildi. 1910 ile 1914 yılları arası paris’te fernand cormon’un atölyesinde öğrenimini sürdürdü.

i. dünya savaşı’nın başlamasıyla yurda döndü. vallaury’nin yardımcısı olarak sanayi-i nefise mektebi’ne atanan sanatçı, müttefik ülkelere türk toplumunun değişen yüzünü sanat yoluyla aktarmak amacıyla gerçekleştirilen “şişli atölyesi” etkinlikleri kapsamında ürettiği çalışmalarının viyana ve i̇stanbul sergilerinin 1917 yılında altı eseriyle katıldığı i̇stanbul sergisinde “sanayi-i nefise madalyası” kazandı. 
1914 kuşağı onun adıyla “çallı kuşağı” olarak anıldı.

çallı'nın, iyi sanatçı olmanın yanı sıra iyi bir öğretmen olduğunu da yetiştirdiği öğrencilerden anlamak olasıdır. şeref akdik, refik epikman, saim özeren, elif naci, mahmut cuda, muhittin sebati, ali avni çelebi, zeki kocamemi ve bedri rahmi eyüpoğlu yetiştirdiği öğrenciler arasında gösterilebilir.

1947 yılında, 65 yaşında akademiden emekliliğe sevk edilen çallı, üzüntüsünü her vesilede ifade etmişti. aynı yıl her hafta dergisinde yayımlanan röportajda "en verimli zamanımda çocuklarımdan ayrılmış olduğum için sahi müteessirim" diyordu. heykeltıraş i̇hsan bey emekliliğe sevk edildiğinde akademi heyeti ve müdürüyle birlikte harekete geçip görev süresini üç yıl uzattıklarını hatırlattıktan sonra, öğrencilerinin böyle bir fırsat için kendisine destek vermemesinden yakınıyordu. aynı röportajda, çallı'nın emekliye sevk edilmesinde akademinin resim bölümü başkanı léopold lévy'ye yönelttiği eleştirilerin etkili olduğu iddialarına da yer verilmişti.

22 mayıs 1960 yılında mide kanaması sonucu i̇stanbul’da yaşamını yitiren çallı'yla son buluşmayı hasan âli yücel, ölümünden sekiz gün sonra, 30 mayıs 1960'ta kaleme aldığı "dostum çallı" yazısında, şöyle anlatıyor:

"onu son defa taksim civarında görmüştüm. o şakacı çallı, benimle uzun bir seyahate çıkacakmış gibi içli içli konuştu. sesi, kederli bir inilti kadar ihtiyar ve bitkin, titriyordu. ayrılırken öpüştük, aksi yönlere yürüdük. garip iç dürtüsüyle arkama döndüm, ne göreyim, o da bana bakıyordu. birbirimizi bir kere daha selamladık."

yaklaşık 1 yıl sonra hasan ali yücel de hayatını kaybetti.

“zeybekler”e düzeltme 

yeniden sergilemeye açılan ankara devlet resim ve heykel müzesi i̇brahim çallı salonu’nda 1914 kuşağı sanatçılarının resimleri yer alıyor. i̇brahim çallı’nın zeybekler tablosu'nun özel bir öyküsü bulunmaktadır. aynı zamanda osman hamdi’nin asistanı da olan çallı, atatürk’ün isteği üzerine etnoğrafya müzesi’nde bir sergi açar. bu sergide de yer alan “zeybekler” tablosunu gören atatürk, çallı’ya döner ve “biz türk kurtuluş savaşı’nda yemeye ekmek bulamıyorduk, senin resmindeki atlar nasıl semirmiş böyle?” diye sorar. usta ressam malzemelerini alır ve tablosundaki atı bir deri bir kemik hale getirir.

çalışma üslubu 

i̇brahim çallı renk kullanımı konusundaki görüşlerini, görev yaptığı akademinin resim bölümü başkanlığını yürüten leopold levy ile girdiği tartışma sırasında şöyle ifade etmişti: "talebeye yapılan telkin ve müdahalelerin neticesi, tabiat onlara ayni atmosfer ve ayni renkte gösteriliyor. halbuki bizim memleketimiz, güneş, ziya ve renk memleketidir. garbın koyu kurşuni semasıyla hiç alakası yoktur. beşeriyet, resim sanatı üzerinde, renk vadisinde o kadar ısrar ile çalışmış, her büyük sanatkar palete bir iki yeni renk daha ilave etmiştir. bizim mütehassısa (akademide bu unvanla görevlendirilen levy'yi kastediyor) gelince, palette rengi asgariye indirmek taraftarıdır. tabiatın öyle nüansları vardır ki, onlara mahsus renkleri kullanmak şarttır. eğer türk milleti çallı'yı seviyorsa, güzel memleketini kendi renkleriyle ifade ettiği içindir."

yrd. doç. dr. özand gönülal, i̇brahim çallı’nın resimlerini, genel olarak "manzara, natürmort, nü, ve portreler olmak üzere gruplandırmak mümkündür" diyor; ve devamla: 
"manzara"  resimlerine baktığımızda panoramik doğa görüntülerinin yanı sıra şehir kesitlerini ve “balıkçılar” resminde olduğu gibi, doğa içinde günlük yaşam öykülerini bulmak mümkündür."

"adalardan" adlı resminde olduğu gibi panoramik anlayışa sahip olmasına karşın komposizyonu oluşturan biçimlerin daha belirgin vurgulanmasını sağlamıştır. şehir kesitlerini yansıttığı resimlerinde, belgesel niteliğinde bir yaklaşım sergilenmiştir. “bursa türbeleri”  adlı resim bu yaklaşımın önemli bir örneğini oluşturmaktadır."

"balıkçılar" adlı çalışmasında, resim yüzeyine tamamen hakim olan kayık ve içinde bulunduğu denizin ilişkisi, bir görüntü oluşturmaktan çıkmış, yaşamdan alınmış bir zaman diliminin dinamik karakterini belirgin bir şekilde yansıtmaktadır. buna karşın kayıktaki figürlerin sahip olduğu biçim statik bir yapıyı yansıtmasına karşın, lekesel değerler sayesinde hareketin varlığını sergilemektedir. fırça vuruş biçimi ve farklı renk lekeleriyle kayığın içinde bulunduğu denize çırpıntılı bir karakter katarak izleyicinin derinliklerinde bir heyecan oluşmasını sağlamıştır. resim yüzeyinde kullandığı renk skalası içerisinde yer alan çarpıcı renkleri, kayığın üzerinde topluyor olması, dikkati insan varlığının gün içerisinde yaşadığı zorlu bir yaşam kesitine çekmeye çalıştığı izlenimi yaratmaktadır."

"natürmort", i̇brahim çallı’nın yaratı süreci içerisinde farklı bir yere sahiptir. bu resimlerinde kullandığı ışık ve bununla belirginleşen lekesel değerler ile renk skalası yaşam derinliğine kökleri uzanan bir tutkunun varlığına işaret etmektedir. bu eserlerinde ölü bir doğa resmetmesine karşılık, kompozisyon düzeni ve fırça vuruşlarıyla yaşama ilişkin bir dinamiği yakalamak mümkündür."

"1ay çiçekleri" adlı resmi ile, van gogh’un "ay çiçekleri" arasında bir ilişki kurulmaya çalışılsa da i̇brahim çallı ruhsal bir çöküntünün değil, yaşam serüveninin dışa vurumunu gerçekleştirmiştir. özellikle komposizyonun solunda yer alan ayçiçeğinin üzerine düşen gün ışığı ve gerilmiş taç yaprakları, ölümün suskunluğunu değil yaşamın heyecanını betimlemektedir.
                               
i̇brahim çallı’nın portreleri diğer resimlerine oranla biçim kaygısını daha fazla taşıdığı çalışmalarıdır. ancak bu çalışmalar arasında da portresini yaptığı kişiye göre değişerek kullanılan resimsel dile ait ifadeyi görmek mümkündür. 
örneğin: celal bayar’ın portresinde kişisel kimliğin yansıtılmasının dışında, giyinişi ve genel duruşuyla devlet adamı ciddiyetini yansıtacak biçimsel kuralcılık uygulanmışken, neyzen portresinde izlenimciliğe ilişkin lekesel değerler ve fırça vuruşları daha serbest gerçekleştirilmiştir. 
                                
i̇brahim çallı’nın çıplak kadın resimlerinde, figür mekân ilişkisi ön plana çıkmaktadır. her ne kadar figür ön planda olsa da mekân içerisindeki diğer unsurlarda aynı etki ile izleyicinin karşısına çıkmaktadır. bu resimlerde yer alan kadın figürlerinde zaman zaman duygusal boyutun yansımasını vücut biçimlerinde görmek mümkündür. 
                                
sonuç olarak 1914 kuşağı ressamları arasında bu gruba adını verecek kadar ön plana çıkan i̇brahim çallı, türkiye cumhuriyeti’nin resim alanında batı anlayışına yönelik bir sürece girmesinde önemli itici güçlerden birisi olmuştur. çalışmalarının tümünde gözlemlenen izlenimci anlayış, avrupa’nın resim uygulamalarında görülen izlenimcilik akımının kurallarını sıkı sıkıya uygulamaktan çok, kendine özgü bir karakter sergileşmiştir. bu karakter çallı’nın komposizyonu oluşturan unsurların seçiminde ve resimsel dili oluşturmasındaki tavrı ile ortaya çıkmaktadır.

eserlerinden bazıları 
devlet resim ve heykel sergileri’ne aralıklı, ancak; galatasaray sergileri’ne düzenli katılan çallı’nın bazı eserleri şöyle sıralanabilir:

 defli kadın
 zeybekler
 arzuhalci*
 mevleviler
 boğaziçinden peyzaj
 balıkçı
 gül koklayan kadın
 bir balo gecesi
 hatay'ın anavatana hasreti
 adada sabah gezintisine çıkan kadınlar
 moda deniz hamamı
 tefli kadın
 dolmabahçe sarayı'ndan

 balıkçılar
 manolyalar
 çayır ve evler
 sandalyede oturan çıplak kadın
 çıplak yatan kadın
 türk topçuları
 atatürk portresi
 i̇smet i̇nönü
 yıldız parkından boğaza bakış
 göksu deresi
 ii. selim türbesi
 nü
 osman hamdi bey

 heykeltıraş i̇hsan bey'in profil portresi
 dikiş diken kadın
 bahçede kadın
 dürrüsaf hanım portresi
 erkek portresi
 yeşil elbiseli kadın "bayan vicdan moralı'nın portresi
 kadın portresi
 şair yahya kemal'in portresi
 demiryolu ve köylüler
 uzanmış nü
 portre (çallı'nın kızı belma)
 avluda oturanlar

günümüzde eserleri 
14 aralık 2014 tarihinde i̇stanbul'da düzenlenen müzayede de çallı'ya ait 1913 tarihli avluda oturanlar eseri 2 milyon 460 bin liraya satılmıştır. bu eser bu tarihe kadar satılan en yüksek tutarlı çallı tablosu oldu.

kaynakça

dış bağlantılar 
 i̇brahim çallı ve namık i̇smail'de kadın teması

1882 doğumlular
20. yüzyıl türk ressamları
1960 yılında ölenler
çal doğumlular
mimar sinan üniversitesinde öğrenim görenler
merkezefendi mezarlığı'na defnedilenler