Kâhta

kâhta (kürtçe: kolik, süryanice: ܓܟܬܝ/ gakhti [kh = h], ), adıyaman’ın il merkezinden sonra en büyük 2. ilçesidir. nüfusu 195.534 kişidir. i̇lçenin 41 km kuzeyinde bulunan nemrut dağı tarihi ve kültürel eserlere ev sahipliği yapmaktadır.

kâhta adının kaynağı 
i̇lçe adının kaynağı; kâhta adının nereden geldiği yolunda kaynaklarda pek bilgi olmamakla beraber, tarihte, "kâhta" isminin persçe'de “dağın eteği” anlamına geldiği ve komageneliler'den önce bölgede hakim olan persler tarafından kullanıldığı, bu adın da  eski yerleşim yerinin konumundan kaynaklandığı anlaşılmaktadır. eski ilçe merkezi eski kâhta'dır ve nemrut dağı'nın eteklerinde yer almaktadır.

tarihçe 
kâhta’nın geçmişi sabah medeniyetinin doğuş yeri olan mezopotamya'ya yakın olması nedeniyle tarih öncesi dönemlere kadar uzanmaktadır. bulunduğu coğrafî konum nedeniyle tarih öncesi dönemlerden günümüze kadar sayısız medeniyetlere ev sahipliği yapmıştır. yörede yapılan arkeolojik kazılardan elde edinilen eser ve bulgular ile günümüze intikal eden canlı tarihi bulgular en belirgin kanıtlardır. paleolitik, neolitik, kalkolitik dönem ve tunç devrine ait elde edilen eserler adıyaman müzesinde sergilenmektedir. mö 2000 yıllarında kommagene krallığının kuruluşuna kadar (mö 69) hititler, mitanniler, aramiler, asurlular, geç hititliler, persler, kummurlar ile makedonyalı büyük i̇skender’in hakimiyeti ve doğu roma imparatorluğu egemenliği hüküm sürmüştür.

mö 69 yılında kurulan kommagene krallığı bugün dünyanın sekizinci harikası olarak aday gösterilen nemrut dağı'ndaki dev heykelleri ve ilçedeki diğer tarihi eserleri bırakmıştır. 142 yıl yörede hüküm süren ve bugünlere intikal eden eserleri bırakan kommagene krallığı ms 72 yılında roma i̇mparatorluğu tarafından ortadan kaldırılarak suriye eyaletine bağlanmıştır. 
i̇lçenin antik çağda ve bizans döneminde adı bilmemektedir. orta çağda i̇slam dünyasının sınır kalelerinden biri olmuştur.

ms 670'te emeviler, 758'de bizans ve sasaniler, 926'da hamdaniler, 1226'da seçuklular, 1284'e kadar memlüklüler, artuklular ve dulkadiroğulları, 1393'te timur ve 1516'dan sonra da osmanlı i̇mparatorluğu bölgeye hakim olmuştur.

kâhta şehri şu anda bulunduğu yere cumhuriyetin ilk yıllarında taşınmış olup daha önce şimdiki kocahisar (antik kâhta) köyünün bulunduğu yerde idi. mö üçüncü yüz yılın ilk yarısında arsemes adlı bir kralın bu yörede hakimiyet kurduğu sanılmaktadır.

ii. selevkos'un (mö 246-225) kardeşi arsemes adındaki bir kralın kendi adıyla anılan iki kent görüyoruz. bunlardan birincisi eski kâhta kalesinin karşısındaki yukarı arsemia’dır. kâhta kalesi, selçuklu i̇mparatoru alparslan’ın malazgirt zaferi (1071)'den sonra (1085) selçuklular tarafından bizanslılardan alınır. yöre zaman zaman malatya danişmendlileri, selçuklular ve artuklular arasında el değiştirir. kale daha sonra melik’ul-mansur tarafından onarılır. (12. yüzyıl) bir süre harput emirliği, danişmendler ve selçuklular arsında el değiştirir. kaleyi daha sonra sultan alaeddin keykubad’ın seraskeri ceyli bey zabteder.

bölgede selçuklu hakimiyeti başlar. (1226) kâhta, baba i̇shak ayaklanmasında (1240-1241) yağmalanır.

kâhta kalesinin adı memlüklüler ile moğollar arasında geçen savaşlarda sık sık geçer. 1283-1289 yıllarında kale halep valisi kara sungur tarafından alınır. yeniden tahkim edilir. daha sonra osmanlı hakimiyetine geçer.

timur, malatya ve kâhta’ya kadar olan kaleleri ele geçirince yıldırım beyazıd kalelere koyduğu muhafızları kovarak türkmenlerden kara osman'ı tahta geçirir. timur’un çekilmesiyle memlüklüler bölgeye hakim olurlar. (1417-1418) memlüklülerin hakimiyeti yavuz sultan selim’in bölgeyi ele geçirmesine kadar devam eder.

1516 yılında yavuz sultan selim zamanında osmanlı hakimiyetine girdikten sonra diğer ilçeler gibi önce dulkadirli emaretine, kanuni zamanında ise sancak merkezi haline getirilen samsat’a bağlanarak zülkadiriye eyaleti (maraş)’ne bağlanır. kâhta 1531 yılında malatya’ya, 1349 yılında ise hısn-ı mansur'a (adıyaman) bağlanır. 1859 yılında malatya sancak olunca kâhta’da diğer kazalar gibi yeniden malatya'ya bağlanır. bu durum osmanlı i̇mparatorluğu'nun yıkılmasına kadar devam eder. 1859 yılında kâhta’da bir abdal ayaklanırsa da ayaklanma bastırılır.

milli mücadele döneminde m. kemal’i yakalamak ve etkisiz hale getirmek için görevlendiren ali galip, malatya’da sıkıştırılınca kâhta’ya gelir. beraberindeki zatlarla hacı bedir bey’e misafir olur. hacı bedir bey’den umduğu desteği bulamayınca da 15.9.1919 günü kâhta’dan urfa’ya oradan da halep’e kaçar.

kâhta cumhuriyet döneminde malatya'ya bağlı bir ilçe olarak eski durumunu muhafaza eder.

cumhuriyetin ilk yıllarında yer değiştirerek eski kâhta'dan 26 km güneyindeki şimdiki yerine taşınır.

tarihi yerler 
dünyanın 7. harikası (dünyanın en büyük açıkhava müzesi) nemrut dağı öreni, cendere köprüsü, eski kahta kalesi, arsemia, karakuş tümülüsü bunlar belli başlı ören yerleridir. kahta'nın her tarafında bu ve buna benzer eşsiz kalıntılar bulunmaktadır. dünyadaki en büyük zeus kralının heykeli nemrut dağı öreninin üzerindedir.

coğrafi yapı 
i̇lçe merkezinin yerleşim yeri ova üzerindedir. i̇lçenin kuzey bölgesi dağlık olup, bu bölgede köyler tarım arazisi dışına, yamaçlara kurulmuştur. güney bölümündeki köyler ise ova içerisindedir.

kahta; 38-17 doğu boylamı ile 37-45 kuzey enlemi üzerinde yer alır. denizden yüksekliği 750 metredir. kuzeyde yüksekliği 2000 metreye ulaşan sıra dağlarla çevrili ilçe 1490 km2'lik  yüz ölçüme sahiptir. adıyaman ilinin 33 km. doğusunda yer alır. i̇lçe yüzölçümünün -kahta merkez dahil- yaklaşık üçte ikisi 1. derecede, kalan yaklaşık üçte biri ise  2. derecede deprem bölgesi içindedir.

kahta ilçesi, doğuda gerger ilçesi, güney ve güneydoğuda şanlıurfa ili, güneybatıda samsat ilçesi, batıda adıyaman, kuzeyde sincik ilçesi ve malatya ili ile çevrilidir. şu anda ilçenin doğu ve güneydoğu kesimindeki sınırını atatürk baraj gölü meydana getirmektedir.

i̇lçenin kuzey kesimi dağlık alanlardan meydana gelirken, güney kesimi düzlük alanlardan meydana gelmektedir. kuzeydeki en yüksek nokta nemrut dağı'dır (2.206 m), dağlık alanlardan güneye doğru gidildikçe önce plato alanlarına sonra geniş ovalara geçilir. kahta antitoros dağları'nın güney eteklerinde başlayıp güneye doğru alçalan ve harran ovası'na doğru uzanan bir arazi yapısına sahiptir. i̇lçe merkezi düz bir alanda kurulmuş ve güneye doğru genişlemektedir.

demografik yapı 
i̇lçe; 2 belde, 102 köy ve 18 mahalleden oluşmaktadır. bununla beraber i̇lçeye bağlı bölükyayla beldesi 4 mahalleden ve akıncılar beldesi 4 mahalleden oluşmaktadır.

belediye başkanları 
 2019-     i̇brahim yusuf turanlı
 2014-2019 - abdurrahman toprak
 2009-2014 - i̇brahim yusuf turanlı
 2004-2009 - abdurrahman toprak
 1999-2004 - ahmet turanlı
 1994-1999 - m. yasin erdem
 1989-1994 - ahmet turanlı

kaynakça

dış bağlantılar 

 yerelnet

 
kâhta belde ve köyleri
i̇lçe taslakları