Boxer Ayaklanması

boxer ayaklanması (, anlamı haklı ve uyumlu yumruk cemiyeti ayaklanması), boksör ayaklanması ya da boksör hareketi, batı'nın 19. yüzyılda çin üzerindeki ekonomik ve siyasi etkisine karşı çıkartılan bir ayaklanmadır. tüm yabancıların ülkeden çıkartılması hedeflenmiştir. 1899 yılı kasım ayında başlamış 7 eylül 1901'de sona ermiştir. ayaklanma ve ayaklanmanın bastırılması sırasında binlerce isyancı, yabancı ve alt sınıf çinli ölmüştür.

ayaklanma öncesi durum 

çin, o dönem sömürgeci bir devlet haline gelen japonya ile çin'e bağlı bir krallık olan kore'nin egemenliği için 1894 yılında savaşa tutuştu. ağır bir yenilgiye uğrayan çin, şimonoseki barışı ile japonya'ya önemli ödünler vermişse de japonya'nın uzakdoğuda çok güçlenmesinden çekinen avrupa devletleri ve rusya'nın araya girmesiyle çin bu ödünlerin çoğunu geri aldı.

batılı devletler bu yardımlarının bedelini çin'den çok ağır biçimde geri aldılar. çin'den "ödünler kapma" mücadelesinde rusya, i̇ngiltere ve fransa çin'in ekonomik bakımdan önemli bölgelerini işgal ettiler ve çin'i parçaladılar. çin'in, 1894 yılında japonya'ya karşı ağır bir yenilgi alması ve bu yenilginin doğrudan sonucu olarak çin'in batılı devletlerce parçalanması çin'de milliyetçi duyguları harekete geçirdi.

1870 yılında gizli olarak kurulmuş bulunan dinsel nitelikteki boxer cemiyeti manchu qing hanedanlığına karşı faaliyetlerde bulunuyordu. ancak, çin'in parçalanmasından sonra yabancı güçlerin çin'deki etkinliklerine karşı mücadeleye başlamış ve 1890'ların sonlarında saray'ın da hoşgörüsünü kazanmıştı.

ayaklanma 

1899 yılının kasım ayında ayaklanan boxer'lar çin'deki yabancı temsilciliklere, misyonerlere ve yabancı devletlerce yapılmakta olan demiryollarına ve buradaki işçilere saldırdılar.

bastırılması 
ayaklanmadan büyük rahatsızlık duyan dönemin etkin devletleri i̇talya, abd, fransa, avusturya-macaristan i̇mparatorluğu, japonya, almanya, birleşik krallık ve rusya "sekiz devlet i̇ttifakı"nı kurdular. 14 temmuz 1900 tarihinde 54 bin kişilik birleşik bir orduyla tianjin'deki ayaklanmayı bastıran sekiz devlet güçleri, pekin'e doğru ilerlemeye başladı. 14 ağustos'ta pekin'i ele geçiren ordu, yasak şehir'i yağmalamıştır.

ayaklanmanın bastırılması sırasında, japon askeri kaynaklarının ve i̇ngiliz destroyer komutanı roger keyes'in raporlarına göre çok sayıda sivil çinli tecavüze uğramıştır. the daily telegraph muhabiri e. j. dillon binlerce çinli kadının bu nedenle intihar ettiğini yazmıştır.

sekiz devlet i̇ttifakı, çin'e çok büyük bir zarar tazminatı yüklediler. çin'in son taksidi 1940 yılında bitecek olan bu tazminatı ödemesinin olanağı yoktu. ancak, "aşırı tazminat" avrupa'nın yaygın bir sömürü ve baskı taktiğiydi. çin, bu borcu ödemek için avrupa devletlerinden borç alacak ve avrupa'nın daha çok etkisi altına girecekti.

başarısızlık nedenleri 
çin'in batı'ya karşı silahlı mücadelesi başarısızlıkla sonuçlandı. bazı kaynaklarda nedenlerinin şunlar olduğundan bahsedilmektedir;

 bilinçsiz, dağınık bir direnme ve bağnazca saldırı avrupa'nın üstün örgütlenme yeteneği karşısında tutunamadı. 
 halk kitleleriyle aydınlar arasında kopukluk vardı. 
 büyük toprak sahiplerinin bulunmadığı çin'de toprak ufak parçalara bölünmüştü. bu yüzden çin köylüsünün çoğunluğunun, yabancılarla işbirliği yapan büyük toprak sahiplerinden kurtulmak gibi bir derdi yoktu.

sonuçları 
çin halkının kitleler halinde boxer ayaklanması'na ve aydınların 19. yüzyıl sonu 20. yüzyıl başında yabancılara karşı yürüttüğü milliyetçi direnişe katılmaması sömürgeci devletlerin işini kolaylaştırmıştır. sonuçta çin'in açık pazar konumu pekişmiştir.

ayrıca bakınız

kaynakça 

 
çin'deki katliamlar
1900'lerde çin
1900'lerde çatışmalar
çin siyasi tarihi
20. yüzyılda çin