Yeni Dünya maymunları

yeni dünya maymunları veya yassı burunlu maymunlar (platyrrhini), bir maymun grubudur. bu grup amerika kıtasında yaşayan insan hariç tüm primatları kapsar. eski dünya maymunları ve cadı makigiller ile birlikte kuru burunlu maymunlar grubunu oluştururlar.

yeni dünya maymunları, yaklaşık 40 milyon yıl önce güney amerika'yı kolonileştiren afrika maymunlarının soyundan gelirler.

özellikleri 
yeni dünya maymunları genelde eski dünya maymunlarından biraz küçük olur. ağırlıkları 100 gram ile 15 kg arası değişir. bilimsel adlarının sebebi (platyrrhini = yassı burunlular veya geniş burunlular) bu gruba ait türlerin burun delikleri arasındaki mesafenin diğer maymunlarda olduğundan daha büyük olmasıdır. grubun çoğu türleri ağaçta yaşar ve bacakları kollarından biraz uzun olur. uakari cinsinin dışında tüm türlerin kuyruğu uzundur. bütün maymunların arasında tutunmak için kullanılan kuyruk geliştirmiş türler sırf bu grupta bulunur.

yayılım 
yeni dünya maymunlarına meksiko'nun güneyinden arjantin'in kuzeyine kadar varan bir coğrafyada raslanılır. en fazla tür çeşitliliği güney amerika'nın orta ve kuzey kısmında özellikle amazonas ormanlarındadır. karibik adalarında yaşamış antil maymunları'nın soyu ise tükenmiştir.

yaşam şekli 
yeni dünya maymunlarının yaşam şeklinde fazla bir ekolojik çeşitlilik yoktur; bütün türler ormanda yaşar, çoğu zamanı ağaçlarda geçirip çok nadir yere inerler. gece maymunları dışında hepsi gündüz faaldir.

sosyal yaşamları farklıdır. bazıları ömürlük çiftler oluşturur, bazıları kompleks bir grup içinde yaşar, başkaları ise dişiler tarafından yönetilen gruplar kurarken yine başka cinsler çok eşli bir yaşam sürdürür.

beslenme 
büyük türler genelde sırf otoburdur, küçük türler böcek ve diğer küçük hayvanlar da yer.

sınıflandırma 

eski dünya maymunları, yeni dünya maymunlarının kardeş taksonudur. i̇lk atalarının nasıl amerika'ya ulaştıkları henüz tamamen aydınlatılamadı. büyük bir olasılıkla bazen karadan koparak denize sürüklenen bir yüzen ada ile oligosen devrinde henüz daha dar olan atlantik okyanusunu aştılar. daha önce bulunan en eski fosil 26 milyon yıl önce yaşamış branisella cinsine aitti. şu anda, en eski yeni dünya maymununun, 35 milyon yıl önce yaşamış perupithecus olduğu kabul ediliyor. ayrıca, ucayalipithecus'a ait, yaşları 35 ila 32 milyon yıl arasında olan peru'nun amazon ovalarındaki santa rosa'dan gelen bireysel dişler, yeni dünya'dan en eski antropoid kalıntılarındandır. ancak ucayalipithecus'un yeni dünya maymunlarıyla aynı dönemde amerika'ya göçen bir parapithecid olduğu düşünülüyor.

eski sınıflandırmalarda pençeli maymunlar (callitrichidae) ve „pençesiz maymunlar“ (cebidae) olarak ikiye ayırılmıştılar. ama bazı pençesizlerin kendi grubundan daha çok diğer gruptan bazı türlerle yakın akraba olduğu tespit edilince bu sınıflandırma kaldırıldı. bugün 5 familyaya ayrılırlar:

 marmosetgiller (callitrichidae)
 tamarin (saguinus)
 arslan tamarini (leontopithecus) 
 atlayan tamarin (callimico)
 marmoset (callithrix)
 kapuçingiller (cebidae)
 kapuçin maymunu (cebus)
 sincap maymunu (saimiri)
 gece maymunugiller (aotidae)
 gece maymunu (aotus)
 örümcek maymunugiller (atelidae)
 örümcek maymunu (ateles)
 yünlü örümcek maymunu (brachyteles)
 yünlü maymun (lagothrix)
 sarı kuyruklu yünlü maymun (oreonax)
 ulayan maymun (alouatta)
 sakigiller (pitheciidae)
 titi (callicebus)
 uakari (cacajao)
 sakallı saki (chiropotes)
 saki (pithecia)
 antil maymunları (xenotrichini) †

kitaplar 
 thomas geissmann: vergleichende primatologie. springer, berlin 2003. isbn 3-540-43645-6
 d. e. wilson & d. m. reeder: mammal species of the world. johns hopkins university press, 2005, isbn 0-8018-8221-4

kaynakça

dış bağlantılar 

 
étienne geoffroy saint-hilaire tarafından adlandırılmış taksonlar