Andronovo kültürü

andronovo kültürü (rusça: андроновская культура), mö 2000-900 yılları arasında altay ve tanrı dağları, batı sibirya ve hazar'ın kuzeydoğusuna kadar uzanan bölgede yaşamış tunç çağı toplumları için kullanılan terim.  afanasiyevo kültürü ile başlayan ve i̇skit, hunlar, moğollara devam eden bozkır konfederasyonu yönetiminin temsilcisidir.

akademisyenlerin çoğu andronovo kültürünü erken hint-i̇ran dilleri ile ilişkilendirmekle beraber, kuzey sınır bölgelerinde ural dilleri konuşulmuş olabileceğini de belirtmektedirler.

keşif

andronovo ismi krasnoyarsk krai bölgesinde bulunan rus arkeolog arkadi tugarinov'un 1914 yılında kültür hakkındaki ilk kalıntıları yakınında bulduğu andronovo (андроново) isimli bir köyden gelmektedir. bu keşifte seramik süslemeler ve çömelme pozisyonunda duran iskeletler barındıran mezarlar bulunmuştur. andronovo kültürünün yeni bir kültür olabileceği ilk defa 1920 yılında sergei teploukhov tarafından anlaşılmıştır.

özellikler

andronovo kültürü hem çoğunluğu orta asya'da bulunan küçük köylerden, hem de göçebe halklardan oluşmuştur. bu köylerde savunma amacıyla inşa edilmiş hendek, yığma tepe ve keresteden çitlere rastlanmıştır. köyler genellikle 2 ila 20 ev içermiş ancak yaklaşık 100 ev içeren yerleşimler de bulunmuştur. evler çam, sedir ve huş ağacından yapılmış ve genellikle tepe ve nehirlerin kenarına inşa edilmiştir. 80 ila 300 metrekare evlere de rastlanmış ve bu evlerin erken hint-i̇ran kavimlerinde sık görülen geniş aileler için olduğu düşünülmüştür.

andronovo kültürünün bireyleri sığır, at, koyun, keçi ve develere sahip olmuştur. diğer göçebe halklarda da görüldüğü gibi domuz evcilleştirilmemiştir. at, sürmek ve eşya taşımak için kullanılmıştır. tarım da andronovo ekonomisinde büyük rol oynamıştır. bölgesel olarak metal üretiminde de gelişmiş bir toplum olduğu bilinmektedir. bakır cevheri mö 14. yüzyıl civarında altay dağları'ndan çıkartılmaya başlanmıştır. pek çok tunç obje de kazılarda bulunmuştur.

genetik ve fiziksel antropoloji 
andronovalıların fiziki açıdan kafkas ırkları ile benzer olduğu düşünülmektedir. yapılan çalışmalar tunç çağı ve demir çağı'nda kazakistan ve orta asya'daki halkların batı avrasya kökenli (u, h, hv, t, i ve w mt-dna haplogruplarına sahip) olduğunu ortaya koymuş ve mö 700 yılına kadar bu bölgeden yaşamış bireylerden alınmış her örneğin kafkasî kökenli olduğuna değinmişlerdir. y-dna incelemeleri açısından 3 bireyi incelemiş bir araştırma, 1 c haplogrubu, 2 tane r1a1a haplogrubuna sahip olduğunu bulmuştur. r1a haplogrubu, erken hint-avrupalı göçleri ile ilişkilendirilmiştir. kültür bölgelerinden alınmış 2 birey mongoloid özellikler gösterirken, 7'sinin kafkas ırklarına atfedilen, çoğunlukla açık ten, saç ve gözlere sahip olduğu bulunmuştur.

olası dil ve etnik mensubiyet
araştırmacıların neredeyse tamamı andronovo kültürünün türk kültürü olduğu konusunda hemfikirdir. kültürün bulunduğu bölgelerde günümüzde türk kökenli olduğu iddia edilen pek çok yer isimi bulunması ve yaşadıkları bölgelerin son dönemlerinde sakalar ve i̇skitler gibi i̇rani olduğu iddia edilen halklar tarafından hükmedilmesi bu sava önemli bir kanıt olarak gösterilmektedir. andronovo kültürü hakkında arkeolojik kanıtlar ve eski türk metinleri de (vedalar ve avesta) bu kültürün türk kimliğini desteklemektedir.  ve orta asya'daki pakistan, afganistan gibi devletlerin hint avrupa dilleri konuşmaya başlaması da günümüzde büyük oranda andronovo kültürünün genişlemesine bağlı olarak açıklanabilmektedir.

bahaeddin ögel, altaylar bölgesinin mö. 2. binyılın son çeyreğinde andronovo kültürünün etkisine girdiğini, dolayısıyla proto-türklerin bu kültürden gelmiş olabileceğini söylemiştir.

ayrıca bakınız
 afanasyevo kültürü
 anav kültürü
 hint-avrupa dil ailesi
 karasuk kültürü
 kelteminar kültürü

kaynakça 

orta asya'da arkeolojik kültürler
kuzey asya'da arkeolojik kültürler