Tos böceğigiller

tos böceğigiller, bostrichoidea üstfamilyasına bağlı bir hayvan familyasıdır. dünyada geniş bir yayılış gösterir ve özellikle binalardaki ağaç malzemeye zarar verirler. odunlarda rastlanan kurtçukların büyük kısmı bu familyaya aittir. türlerin çoğu zararlıdır. hem iğne yapraklı hem de yapraklı ağaçlarda genellikle diri oduna zarar vermekte, bazen öz odununa da zarar verebilmektedirler.

bu familyaya giren en önemli kuru odun zararlıları anobium punctatum (tahta kurdu) ile xestobium rufovillosum ’dur. ptilinus pectinicornis, ernobius mollis bu familyadaki diğer önemli türlerdir.

özellikler 

larvaları küçük boyda, “c” şeklinde kıvrık vücutlu ve scarabaeidae larva tipine çok benzer. thorax segmentleri diğer segmentlerden daha büyük olup, sonuncu abdomen segmenti de kendinden önceki segmentlerden daha büyük boyda ve yapıdadır.

erginleri küçük boyda, kısa ve silindirimsi görünüşte vücuda sahip, koyu renkli böceklerdir. renkleri çoğu kez sarımsı ya da kahverengidir.6 mm’yi geçen boyda olan türlerine ender rastlanır. baş dikey olup, üsten prothorax tarafından gizlendiğinden görülmez. antenleri 11 segmentlidir. bunlar gözlerin ön kenarlarından çıkar ve anten çukurları birinci anten segmentinin uzunluğundan daha fazladır. anten topuzu büyük ve serbest olan üç segmentten oluşur. prosternum kısa; bacaklar kısa, ön ve orta coxa’lar küçük ve tarsus’lar 5 segmentli olup, özellikle 1. segment çok iyi gelişmiştir. abdomen görülebilir 5 segmente sahiptir.

sınıflandırma

etimoloji 

çiftleşme döneminde her iki eşey de, muhtemelen birbirlerini cezbetmek için, boyun plakalarının ön kısmını, açtıkları galerilerin duvarına sertçe tos vurarak, insan kulağı tarafından çok iyi alınabilen "tık tık" diye bir ses çıkartırlar. adları buradan gelir. fakat ses alma organlarının olmaması sebebiyle bu cezbetmenin nasıl gerçekleştiği bilinmiyor. belki tatma organı ile odundaki titreşimler alınabilir.

taksonomi 
tos böceğigiller familyasına bağlı altfamilyalar (2022):

 alvarenganiellinae - viana and martinez, 1971
 anobiinae - kirby, 1837
 dorcatominae - thomson, 1859
 dryophilinae - leconte, 1861
 ernobiinae - pic, 1912
 eucradinae - le conte, 1861
 mesocoelopodinae - mulsant and rey, 1864 
 ptilininae - shuckard, 1840
 xyletininae - gistel, 1856

türkiye'deki türler 
türkiye'de anobiidae familyasından 25 cinse ait 66 kadar tür bulunur. bunlardan 5 tanesi endemiktir.

 anobium 
 anobium punctatum (tahta kurdu)
 anobium pertinax 
 caenocara 
 caenocara ganglbaueri endemik
 clada 
 clada tricostata 
 dorcatoma 
 dorcatoma flavicornis 
 dryophillus 
 dryophillus forticornis 
 ernobius
 ernobius kiesenwetteri 
 ernobius mollis 
 ernobius abietis 
 ernobius angusticollis 
 ernobius mulsanti 
 ernobius pini 
 ernobius pini var. crassiusculus 
 ernobius reflexus 
 ernobius reitteri endemik
 ernobius syriacus 
 falsogastrallus
 falsogastrallus striarus 
 falsogastrallus unistriatus 
 gastrallus 
 gastrallus corsicus 
 gastrallus immarginatus 
 gastrallus laevigatus 
 heolobia 
 heolobia magnifera 
 heolobia pubescens 
 lasioderma 
 lasioderma baudii 
 lasioderma fuscum 
 lasioderma haemorrhoidale 
 lasioderma kiesenwetteri 
 lasioderma obscurum 
 lasioderma punctalatum 
 lasioderma redtenbacheri 
 lasioderma serricorne 
 mesocoelopus 
 mesocoelopus ingibosus 
 mesothes 
 mesothes ferrugineus 
 mesothes granulatus endemik
 metholcus 
 metholcus cylindrius 
 metholcus rotundicollis
 microbregma 
 microbregma emarginata 
 nicobium 
 nicobium castaneum 
 oligomegerus 
 oligomegerus ptilinoides 
 petalium 
 petalium parmatum 
 plumius 
 plumius grandicollis 
 priartobium 
 priartobium serrifunis 
 priobium 
 priobium carpini 
 priobium dendrobiiformis 
 ptilinus 
 ptilinus pectilinornis 
 ptilinus fissicollis
 stagathus 
 stagathus dorcatomoides 
 stagathus franzi 
 stagathus latior 
 stagathus pilula 
 stagathus puncticollis 
 stagathus striatula 
 stagathus xyletina 
 stegobium
 stegobium paniceum 
 theca 
 theca vicina endemik
 theca striatula endemik
 xestobium 
 xestobium plumbeum 
 xestobium rufovillosum 
 xyletinus 
 xyletinus bucefalus 
 xyletinus flavipes 
 xyletinus fulvicollis 
 xyletinus laticollis 
 xyletinus ornatus 
 xyletinus ruficollis
 xyletinus saraptanus 
 xyletinus subrotudatus

ekoloji

yaşam döngüsü 
erginleri çok kısa süreli yaşarlar ve besin almazlar. gerekli besin larva evresinde yağ dokusu olarak depolanır. bu besinle, toplu iğne başı kadar bir uçuş galerisi açarak, pupa yatağını terk ederler ve çiftleşmeyi gerçekleştirirler. yumurtalar uçuş deliklerinin civarına bırakılır; çünkü çıkacak larvalar bu uçuş deliğini kullanarak odunun derinliklerine girebilirler.

larvaların aylar süren gelişmesi sırasında, odunlarda galeriler açarak beslenilir. yapı ve depo malzemesi olarak kullanılan her çeşit odunu, sünger gibi delerek büyük zarara neden olurlar. bağırsaklarındaki bakteri ve mantarlarla selülozu değerlendirirler. yumurtaların yüzüne bulaştırılan spor ile, bakteri ve mantarlar larvalara iletilir.

etkenleri 

anobiidae familyası larvaları, iğne yapraklı ağaçlarda genellikle ilkbahar odunu tabakasını tahrip etmekte, bu durumda sert odun tabakası ince bir lamel halinde kalmaktadır. anobiidae türlerinin bir kısmı fizyolojik (sürgün ve kozalaklarda), diğer bir kısmı da kullanılmış odunlarda, örneğin inşaatta kullanılmış ya da işlenmiş kerestelerde, odundan yapılmış mobilya ve sanat eserleriyle ağaç koleksiyonlarında zarar yaparlar. bir kısmı ağaçların ölü kabuk kısımları içerisinde yaşarlar. larvalar 1–2 mm çapında düzensiz galeriler açarak ağaç malzemeyi tahrip ederler. tahribatları 2-4 yıl sürdüğü gibi, şartlar uygun değilse 10 yıla kadar uzayabilmektedir. peletleri (dışkıları) kısa, küçük, uçları biraz sivri olup yer fıstığı şeklindedir. açtıkları galeriler kemirinti tozu ile doludur

galeri

konuyla ilgili yayınlar 
  azize toper kaygin ve erkan sade (2004), türkiye'de bulunan anobiidae (tosvuran böcekler) familyasına bağlı türler ve bunilardan bazı önemli türlerin tanıtımı, zonguldak karaelmas üniversitesi, orman fakültesi dergisi, yıl: 2004, cilt: 6, sayı: 6, sayfa: 142-152
 prof. dr. alı demirsoy (1992), yaşamın temel kuralları (entomoloji)
  athur m. lea (1924), on australian anobiides (coleoptera)

dış bağlantılar

kaynakça 

bostrichoidea