I. Konstantin

i. konstantin veya büyük konstantin (; 22 şubat 272 - 22 mayıs 337), hristiyanlığı kabul eden ilk roma imparatoru, konstantinopolis kentinin ve doğu roma i̇mparatorluğu'nun "megas/büyük" lakabıyla anılan kurucusu.

hayatı

doğumu ve "tetrarşi" sisteminin öncesi ve kuruluşuna kadar yaşamı 
i. konstantin, (günümüzde sırbistan cumhuriyeti içinde yer alan) tarihte ise i̇lirya toprakları içerisinde yer alan naissus'da (niş)'da 22 şubat 272'de doğdu. babası o zaman bir romalı general olan konstantius chlorus idi. annesi helena idi ve vi. yüzyıl tarihçisi prokopius'a göre, küçük asya'da (modern anadolu) bulunan bitinya eyaletinin "drepana" adındaki kentinde doğmuştu. bazı kaynaklar annesi helena'nın general konstantinius cholorus ile evli olmayıp onun cariyesi olduğunu bildirirler. konstantin'in babası yüksek rütbeli bir subaydı ve konstantin gençlik yıllarını, i̇mparator diocletianus'un sarayının bulunduğu, günümüzde türkiye'nin i̇zmit ilçesinde bulunan nicomedia'da geçirdi.

286'da nicomedia'da yaşayıp o kenti roma i̇mparatorluğu'nun idare merkezi olan kullanan imparator dioclietianus, kendine yakın olan general maximinus'u imparatorluğunun batı kısmını yönetmek üzere roma'da augustus rütbesi ile ortak imparatorluğa yükseltmişti. konstatinus cholorus bu sırada roma'da praetorian prefect (roma'da imparatorluk muhafızlarının lideri) idi. 291'de 19 yaşında iken konstantin o zaman imparator diocletianus'un yaşadığı roma i̇mparatorluğu'nun idari merkezi olan nikomedia'da imparatorun hizmetine girdi. 293'te babası kontantinus cholorus, batı'yı yöneten augustus maximinus'a daha yakın olmak için (daha önce evli ise helena'yı boşayarak, evli değilse onu evinden uzaklaştırarak) maximinus'un kızı flavia maximiana theodora ile evlilik yaptı.

293 yılında i̇mparator diocletianus imparatorluğun idaresinde gayet büyük bir reform yaparak roma i̇mparatorluğu'nu batı ve doğu parçaları olarak ikiye bölerek tetrarşi sistemini oluşturdu. her parça bir "augustus" tarafından yönetilecekti ve onun tayin edeceği  bir "sezar" tarafından desteklenecekti. konstantin'in babası konstantius chlorus bu sistem içinde hemen en yüksek mevkilere erişmeye başladı. (293-305 döneminden batı'da maximianus ile sezar olarak; 305 - 306'da batı'da augustus olarak ve doğu'da augustus olarak galerius imparatorluk yaptı.

bu arada i. konstantin de tetrarşi sisteminde yüksek mevkilere geçmeye başladı. i. konstantin'in tüm roma i̇mparatorluğu'nun tek hâkimi olması için tam 18 yıl geçmesi gerekecekti.

konstantin'in iç savaşları

maxtentius ile muharebeler ve onun  elimine edilmesi
önce batı'da augustus olan maxentius ile çatışmalara girişti.

28 ekim 312 tarihinde roma kentinin hemen dışındaki milvian köprüsü'nde yapılan savaşta maxentius'un ordusunu bozguna uğrattı. maxentius kaçmaya çalışırken tiber nehri'nde öldürüldü.

licinius ile iç savaş ve mutlak hakimiyet 
i̇mparatorluğun doğu kısmında yönetimini sürdüren licinius, artık batı roma'nın imparatoru olan i. konstantin'in baba-bir (ama annesi "flavia maximiana theodora" olan) kız kardeşi flavia julia constantia ile evlenerek i. konstantin ile kardeşlik bağı kurdu. bu kayınbiraderlik ilişkisi bir yandan kendisine bir koruma sağlarken, öte yandan her iki imparatora diğerinin bölgesi üzerinde hak iddia etme şansını tanıyordu.

i̇lk hamleyi yapan licinius oldu. licinius'un i. konstantin'e yönelik bir komploya karıştığının anlaşılmasıyla (314), iç savaş çıktı. konstantin'in orduları karşısında licinius önce i̇talya'da ve sonra çekildiği doğuda peş peşe yapılan kara ve deniz muharebelerinde yenilgiler aldı. licinius son ve en ağır darbeyi adrianopolis muharebesi'nde aldı.

hellespont deniz muharebesi ile donanmasıyla kuşatmayı yarmaya çalıştı. temmuz 324'te amiral abantus (veya amantus) komutası altındaki licinius'un donanması ile konstantin'in oğlu caesar crispus komutasındaki konstantin'in daha küçük donanması çanakkale boğazı'nda iki ayrı çarpışmaya girdiler. birinci çarpışmada 80 gemiden oluşan crispus'un filosu boğazın en dar kısmında manevra kabiliyeti daha büyük olduğu için licinius'un 200 gemilik filosunu yenilgiye uğrattı. ertesi gün crispus ege denizi'nden aldığı takviyelerle 200 gemilik bir filoya komuta etmekte; amiral abantus da aldığı büyük takviyelerle 350 gemilik bir filoya komuta etmekteydi. çanakkale boğazı'nın marmara denizi ağzındaki gelibolu açıklarında gemiler arasında yapılan karşılıklı çarpışmalar sonunda amiral abantus'un filosundan ancak 4 gemi kurtulabildi ve büyük filonun diğer gemileri ya batırıldı ya karaya vurup parçalandı ya da crispus'un filosunun eline geçti. kendi gemisi batırılan amiral abantus ancak asya kıyısına yüzerek çıkarak hayatını kurtarabildi.

hellespont muharebesi'ndeki yenilgiden sonra licinius byzantium'daki garnizon ve ordusunu i̇stanbul boğazı'nın asya yakasında kalkedon'a taşıdı. konstantin de i̇stanbul boğazı kıyılarında yaptırdığı hafif nakliye gemileri ile ordusunu asya yakasına geçirdi. i̇ki ordu arasında 18 eylül 324'te hrysopolis (modern üsküdar) civarında yapılan hrisopolis muharebesi'ni de i. konstantin kazandı. bu muharebeden yenik düşen licinius kayınbiraderi olan i. konstantin'den aman diledi.

i. konstantin, acımasızlığıyla da ünlüydü. licinius'un canını bağışlayacağı yemini vermiş olmasına rağmen altı ay sonra en büyük rakibini boğdurarak ortadan kaldırdı. bir yıl sonra da konstantin'in yeğeni olan licinius'un oğlu da idam edildi. 324 yılında licinius'un yenilgiye uğramasıyla birlikte, i. konstantin için roma i̇mparatorluğu'nun mutlak hâkimi olma yolu da açılmıştı.

konstantinopolis'in kuruluşu (330) 
licinius'un yenilmesiyle birlikte, i. konstantin i̇skoçya'dan kızıldeniz'e, fas'tan dicle irmağı'na kadar uzanan büyük bir imparatorluğun tek hâkimi olmuştu. m.s. 4. yüzyıla gelindiğinde zenginliğin kaynağı doğu'dan, mısır ve küçük asya üzerinden yapılan ticaretten geliyordu. efsanelere göre megaralı byzas tarafından mö 667 yılında kurulan byzantium'un eşsiz konumu, i. konstantin'in dikkatinden kaçmamıştı. burası, pontus euxinus (karadeniz) ve asya'dan geçen ticaret yollarının büyük kısmını kontrol edebilecek bir noktaydı.

i̇mparatorluğun köhneleşmiş kurumları ve alışkanlıklarıyla roma'dan yönetilmeye devam edemeyeceğini gören i. konstantin, byzantion'u imparatorluğun yeni başkenti olarak ilan etti (13 mayıs 330). kente "yeni roma" anlamına gelen nova roma adını veren i. konstantin, senato ve diğer tüm kurumları buraya taşıttı.

i. konstantin'in ölümünden sonra (337) "ikinci kurucusunun" adıyla anılmaya başlanan ve konstantinopolis adını alan kent; roma, bizans ve osmanlı imparatorluklarının yaklaşık 16 asır boyunca başkenti olma işlevini aralıksız sürdürdü.

i̇mar çalışmaları 
roma i̇mparatorluğu'nun başkentini byzantium kentine taşıtan i. konstantin, tarihin en büyük kentsel gelişim planlarından birini hazırladı. ms 330 yılından 337'ye kadar olan yedi yıllık süreç içinde tam bir şantiye alanına dönen kentte; çok sayıda dini bina, yeni yol ve su kemeri inşa edildi. sultanahmet'te bugün "at meydanı" olarak yerde bulunan hippodromos, i. konstantin döneminde genişletilerek bugünkü boyutlarına ulaştı. 100.000 kişinin oturabileceği boyutlarda inşa edilen hippodromos'un tribünlerine ait parçalar i̇stanbul arkeoloji müzesi'nde korunuyor olup, spina'sında yer alan sütunlardan üçü (tutmosis sütunu, yılanlı sütun ve örme dikilitaş) hâlâ ayaktadır.

kenti çevreleyen septimius severus surlarını yıktırarak kendi adıyla anılacak yeni bir sur ve kuleler sistemini inşa ettiren i. konstantin, yeni başkentin planını bizzat çizdi. bugün bile i̇stanbul kentinin suriçi'nde kalan kısmı, büyük ölçüde bu plana sadık bir şekilde şekillenmiş durumdadır.

reformları

i̇mparatorluğun hristiyanlığa geçişi 

doğu roma i̇mparatorluğu'nun kurucusu olarak bilinen i. konstantin, imparatorluk sınırları içinde yaşayan hristiyanlara din özgürlüğü tanıması ve tüm imparatorluğun pagan inanç sistemini bu tek tanrılı yeni dine geçirmeye başlamasıyla tanınır. bu tavrı nedeniyle ortodoks kiliseleri tarafından "azizlik" mertebesine yükseltilerek kutsanan i. konstantin'in aslında, imparatorluğun dört bir yanında yayılan bu dine karşı durmanın yaratacağı gerginlikleri engellemek için bu yolu izlediği düşünülmektedir. dönemi boyunca hem roma'nın çok tanrılı inanç sistemine hem de yeni hristiyan dinine saygı gösteren i. konstantin, sikkelerinde apollon gibi roma tanrılarına yer vermekten hatta kimi zaman kendisini "güneş tanrısı" sol invictus şeklinde resmetmekten de kaçınmamıştır. aynı dönemde paraların üzerinde grek alfabesindeki chi (x) ve rho (p) harfleri ile erken dönem hristiyanlığın sembollerinden biri olan labarum'a da yer vermiştir. roma kaynaklarında, i. konstantin'in hayatı boyunca hristiyan olmadığı, ölüm döşeğindeyken vaftiz edildiği söylenmektedir.

popüler kültürdeki yeri
 2014 yılında, mine gökçe kırıkkanat tarafından, bir hristiyan masalı adında bir kitap yazılmıştır. kitap, vatikan gizli arşivleri'nde donatio constantini olarak da geçen ve kamuoyunda büyük konstantin'in vasiyeti olarak tanınan belgenin, aslında sahte bir belge olduğuna dair çalışmasını konu almaktadır.

kaynakça

dış kaynaklar 
 demircioǧlu, halil (1953), roma tarihi, ankara: türk tarih kurumu yayinlari. no. 10
 bahar, hasan (2011), roma ve bizans tarihi, istanbul:komen yayinlari  isbn 978-9756527634
 bowman, alan; cameron, averil ve garnsey, peter (eds) (2005)the cambridge ancient history, volume xii: the crisis of empire rev.ed., cambridge:cambridge university press isbn 9780521301992

dış bağlantılar

 edward gibbon, (1776),  the history of the decline and fall of the roman empire cilt: project guttenberg e-kitap 
 catholic encyclopedia websitesinde "constantine the great" maddesi. online:   

 
272 doğumlular
337 yılında ölenler
konstantin hanedanı
i. konstantin savaşları
roma imparatorları
i̇liryalılar
konstantinopolis
geç antik çağ
havariyyun kilisesi'ne defnedilenler
3. yüzyılda doğanlar
4. yüzyıl hristiyan aziz ve azizeleri
4. yüzyıl roma imparatorları
bizanslı aziz ve azizeler
şehir kurucuları
hristiyan olan paganlar
flavii
tetrarşi
valerii