İnsan evrimi zaman çizelgesi

i̇nsan evrimi zaman çizelgesi, insan türlerinin evrimindeki belli başlı önemli olayları ve insan atalarının evrimsel tarihlerini özetlemektedir. bunun yanında homo sapiens türünün atası olabilecek canlıların, tür ve cinslerin kısa bir açıklamasını içerir. temel olarak abiyogenez'in konusu olan yaşamın kökeni bu zaman çizelgesinde konu edinmemiş olup insanın oluşumuna götüren ön ataların olası bir soy çizgisi ele alınmıştır. bu zaman çizelgesi, paleontoloji, gelişim biyolojisi ve morfoloji alanında elde edilen verilerin yanında anatomik ve genetik veri çalışmalarına da dayanır. i̇nsan evriminin tüm yönleriyle araştırılması antropolojinin önemli bir bileşenidir.

homo sapiens sınıflandırması 

modern insan homo sapiens'in ve onun ön atalarının kladistik soy çizgisi (taksonomik sıralaması) aşağıdaki gibidir:

zaman çizelgesi

i̇lk canlı yaşam

kordalılar 
590-535 milyon yıl önce ikincil ağızlı atalardan geliştiler.

omurgalılar 
535-520 milyon yıl önce ortaya çıktılar. 450 milyon yıl önce ilk çeneliler gelişti. bunlar 440 milyon yıl önce iki gruba ayrıldılar: kemikli balıklar, kıkırdaklı balıklar.

dört üyeliler 
devoniyen sonunda, et yüzgeçli balıklardan geliştiler. bazal formların hepsinin ayaklarında 5 parmak vardı. yaklaşık 340 milyon yıl önce bathrachomorpha ve amniota olarak ikiye ayrıldılar.

memeliler 
üst triyas'ta sinodontlardan geliştiler. dik bacakları ve kılları bu atalardan miras aldıkları özelliklerdir.

primatlar 
paleosen'de primat benzeri plesiadapiformlar gelişip kuzey amerika ve avrasya'da yayıldı. i̇lk gerçek primatlar 55 milyon yıl önce ortaya çıktı. primatların ortaya çıkışı ile birlikte plesiadapiformlar yok oldular. erken primatlar omomyoidler ve adapoidler olarak ikiye ayrılır. omomyoidlerin kuru burunlu maymunlara, adapoidlerin nemli burunlu maymunlara yol açtığı düşünülmektedir.

simiyenler (simiiformes/anthropoidea) 
i̇lk simiyenlerin (eosimiidae) 45 milyon yıl önce ortaya çıktığı bilinmektedir. bu erken simiyenler oldukça küçüklerdi ve bazılarının omomyoid atalara sahip olduklarını kanıtlayan özellikleri vardı.

büyük insansı maymunlar (hominidae) 
i̇lk hominidler orta miyosen'de hem afrika hem avrasya'da ortaya çıktılar. bunlar üst miyosen'den önce iki ana gruba ayrıldılar: ponginae (orangutan ve soyu tükenmiş yakın akrabaları) ve homininae (insan, şempanze, goril ve soyu tükenmiş akrabaları)

homo 
i̇nsanlara (homo) ilk olarak alt paleolitik'te rastlandı. australopithecinelerden farklı olarak, uzun yolculuklara uyarlanmış bacaklara ve kısa kollara sahiplerdi. kesici taş aletler geliştirdiler, ateşi kontrolü ettiler ve üst pleyistosen'de dünya geneline yayılmaya başladılar.

ayrıca bakınız 
 
tarih öncesi zaman çizelgesi 
şempanze-insan son ortak ata 
evrenin zaman çizelgesi grafiği 
yerküre tarihi 
doğa tarihi 
dünya tarihi 
yaşamın evrimsel tarihi 
homininae 
i̇nsan evrimi 
i̇nsan taksonomisi 
homo 
en son ortak ata 
i̇nsan evriminin fosil listesi 
tarih öncesi iki yaşamlılar 
tarih öncesi balıklar 
tarih öncesi sürüngenler 
 ataların hikayesi, richard dawkins'in 40 buluşma noktasına dair bir zaman çizelgesi içerdiği kitabı
evrim zaman çizelgesi - biyolojik canlılığın günümüzdeki muazzam çeşitliliğin evriminin açıklaması

kaynakça

dış bağlantılar 
palaeos 
i̇nsansılar zaman çizelgesi 
berkeley üniversitesi evrim sayfası 
tree of life web project - interaktif biçimde tüm filogenetik ağacı keşfedebileceğiniz bir sayfa
hayvanlar alemimin evrim tarihçesi 
smithsonian enstitüsü tarafından hazırlanan i̇nsan kökenleri programı i̇nteraktif i̇nsan evrimi zaman çizelgesi

zaman çizelgesi
kronolojiler