Grönland

grönland (; ), atlas okyanusu'nun kuzeyinde, 2.166.086 km² ile kuzey kutbundaki en büyük buz örtüsüyle kaplı, danimarka krallığı'na bağlı özerk bir bölgedir. kanada arktik adaları'nın doğusunda, arktik ve atlantik okyanusları arasında yer alan dünyanın en büyük adasıdır. grönland, jeopolitik olarak avrupa'nın bir parçasıdır. ülkenin başkenti ve en büyük şehri nuuk'tur. fizyografik olarak kuzey amerika kıtasının bir parçası olmasına rağmen grönland, 986'dan başlayarak bin yıldan fazla bir süredir siyâsî ve kültürel olarak avrupa (özellikle sömürge güçleri olan norveç ve danimarka) ile ilişkilendirilmiştir. sakinlerinin çoğunun ataları alaska'dan kuzey kanada'ya göç eden ve 13. yüzyılda yavaş yavaş adaya yerleşmeye başlayan i̇nuitlerdir.

adanın sahilleri hariç her tarafı 3 km kalınlığına varan bir buz tabakasıyla kaplı olup buzun tabanı deniz seviyesinin altındadır. adanın %81'i buzullarla kaplıdır. adanın kuzeyinde arktik okyanusu (arktik deniz), güneydoğusunda i̇zlanda ve danimarka boğazı, batısında kanada'nın ellesmere adası ve baffin körfezi yer alır.

grönland, yüzölçümü açısından dünyanın en büyük adasıdır. küresel ısınma sebebiyle adanın buzla kaplı kısımları buzların erimesinden dolayı azalmaktadır. özellikle 21. yüzyıl itibarıyla buzulların erimesi bilim çevrelerinin beklediğinden fazla hızlanmıştır. daha önce benzeri kayıtlara geçmemiş biçimde 2012 yılında grönland adasındaki yıllık buz kaybının, 2003 yılına kıyasla yaklaşık dört kat oranında arttığı bir erime durumu olmuştur.

grönland'da yaşayan nüfus 57.500 civarındadır. nüfusun büyük bölümü batı kıyısındaki küçük kasabalarda ve şehirlerde yaşar. grönland'ın buzullarla kaplı orta kesimlerinde insan yaşamaz. ülkenin temel geçim kaynağı avcılık ve balıkçılıktır. ülke toprakları çoğunlukla buzullarla kaplı olduğundan tarıma elverişsizdir. sadece güneyinde küçük bir alanda patates ekilir. tarım ürünleri çoğunlukla danimarka'dan getirilir ve fiyatları danimarka'ya göre pahalıdır. genellikle en ucuz ürünler alkollü içeceklerdir. ülkede su, buzdağlarından elde edilir. onun dışında doğal su kaynakları yok denecek kadar azdır. dolayısıyla suyun da büyük bir bölümü danimarka'dan getirilir.

toplamda on üç adet resmî tatil bulunur.

grönlandlılar, hem kalaallit (grönland i̇nuitleri), hem i̇skandinavya kökenleri taşımaktadır ve grönlandca dilini konuşur. adanın iki önemli şehri başkent  nuuk ile qeqertarsuaq'dır. ancak her ne kadar başkent ve en kalabalık şehri nuuk olmasına karşın ülkenin en büyük havalimanı søndre strømfjord'daki kangerlussuaq havalimanı'dır.

ortalama sıcaklığın -7 ⁰c olmasına karşın iklim kuru ve güneşlidir. kışlar soğuktur ve buzlu bölgelerde sıcaklık yazın bile donma noktasının altında kalır. danimarka'nın özerk bölgesi olan grönland'ın yerli kalaallisut dilindeki adı kalaallit nunaat'dır.
21 haziran 2009'de bir referandumla grönland hükûmeti, topraklarının zengin doğal kaynaklarını kullanma hakkına ve yetkilerine sahip olarak danimarka'dan daha fazla bağımsızlık kazandı

tarih 

900 yılında gunnbjorn ulfsson grönland'ı keşfetmiştir. 986 yılında ise kızıl erik, grönland'da bir viking sömürgesi kurdu. 1985 yılında ab'den ayrılmıştır.

ad 
i̇lk i̇skandinav yerleşimcileri adayı grönland olarak adlandırdı. i̇zlanda destanlarında norveç doğumlu kızıl erik'in kasıtsız adam öldürmek suçundan i̇zlanda'dan sürgün edildiği söyleniyordu. geniş ailesi ve köleleri ile birlikte gemilerle kuzeybatıda olduğu bilinen buzlu bir ülkeyi keşfetmek için yola çıktı. yaşanabilir bir bölge bulup oraya yerleştikten sonra güzel ve ümit veren bir adın yerleşimcileri çekeceği ümidiyle adaya grœnland (yeşil ülke) adını verdi. kızıl erik efsanesi şöyle der: "erik, grönland adını verdiği ve uygun bir isme sahip olsa insanların oraya çekileceğini söylediği için bulduğu ülkeye yerleşmek için yaz aylarında ayrıldı."

grönland yerli dilinde ülkenin adı kalaallit nunaat'tır ("kalaallit'in ülkesi"). kalaallitler, ülkenin batı bölgesinde yaşayan yerli grönlandik eskimo halkıdır.

özelliği 

atlas okyanusu'nda bulunan grönland, kuzey amerika kıtasına bitişik olmakla birlikte tarihsel olarak avrupa ile bağları daha fazladır. her ne kadar geniş özerklikleri olsa da, danimarka kraliyet birliği'nin bir parçasıdır. 
danimarka'ya bağlı olarak 1973 yılında avrupa ekonomik topluluğu'na dahil olan grönland, 23 şubat 1983 tarihinde yaptığı bir halk oylaması sonucunda aet'den ayrılma kararı alır ve gelişmelerin ardından 1 şubat 1985'te grönland kendi isteğiyle topluluktan ayrılır; hâlen avrupa birliği'nin dışındadır.

grönland kronu 

grönland kronu, grönland'da gelecekte kullanılması düşünülen para birimidir. günümüzde danimarka kronu kullanılmaktadır. 
mayıs 2007'de danimarka'da çıkan yasaya göre grönland'a danimarka kronunun grönland versiyonunun basılmasına izin verildi.

ayrıca bakınız 
 ii. dünya savaşı'nda grönland

kaynakça

dış bağlantılar 

grönland haritası
 
grönland fotoğrafları
 http://www.hi.is/~oi/greenland_photos.htm  - ólafur ingólfsson
 http://www.trekearth.com/gallery/europe/denmark/other/greenland/ 
 https://web.archive.org/web/20050305132829/http://www.greenland-guide.gl/narsaq-foto/10-02.htm