Aryan

aryan, antik hint-avrupa dil ailesine bağlı hint-i̇ran dilleri konuşmuş halkların kendilerini tanımlamak ve bölgedeki diğer halklardan ayırt etmek için kullanmış oldukları bir terimdir. vedik döneminde hindistan’ın āryāvarta olarak adlandırılan bölgesine yerleşmiş, hint-aryan dilleri koluna dahil diller konuşan hint-aryan etnik grubu ve bu bölgeyi tanımlamak için günümüzde kullanılan bir ifadedir. bu topluluklar yüzyıllarca bölge toplumları üzerinde aristokratik bir sınıf olarak hüküm sürmüşlerdir. etnik olarak yakın topluluklardan olan antik i̇ran halkları, avesta’da kendilerini tanımlamak için bu etnik tanımı kullandılar. günümüzde i̇ran adının aryan sözcüğünden türediği ileri sürülür.

aryan sanskritçede "asil" veya "onurlu" anlamındaki "ārya" kelimesinden türetilmiş bir sözcüktür. avesta dilindeki benzeri "airya"dır ve eski pers dilindeki karşılığı "ariya"dır. büyük oranda proto-hindu-i̇ranlıların etnik olarak kendilerini tanımlama amacıyla kullanılmak üzere var olmuştur.
avesta, büyük ölçüde pers, hint halklarının temel kutsal kitapları ki bu kitap zerdüştlüğü anlatan yegane eser niteliğindedir.
 
19. yüzyılda, hint-i̇ranlılar, hint-avrupa dillerini konuştukları bilinen en eski insanlardı. aryan kelimesi sadece hint-i̇ranlıları ifade etmek için değil aynı zamanda hint-avrupa dil ailesinden olan dilleri konuşanları da ifade edecek şekilde kullanılmaya başlandı. ancak bugün için aryan tanımlamasının o çağlarda bile ırksal değil, dini, kültürel ve dille ilgili bir tanımlama olduğunu kabul edilmektedir. aryan ya da ari ifadesi hint-avrupalılar yerinde daha çok ırkçı kesimler tarafından tercih edilen bir anlatımdır.

aryan halkının çoğu; jainizm, budizm ve hinduizm'e mensuptur. "aryan" kelimesi önce sanskritçedeki "arya", ardından da fransızcadaki "arienne"den geçmiştir. sanskritçe ve öbür hint dillerini konuşur, hindistan ve çevresinde yaşarlar. orta asya-hindistan kökenlidirler. ana vatanları kuzey pakistan'dır.

kaynakça

başvuru kaynakları 

 
 
 
 
 
 
 
 paul thieme, der fremdling im rigveda. eine studie über die bedeutung der worte ari, arya, aryaman und aarya, leipzig (1938).
 vyacheslav v. ivanov and thomas gamkrelidze, the early history of indo-­european languages, scientific american, vol. 262, n3, 110­116, march, 1990
 a. kammenhuber, "aryans in the near east," haidelberg, 1968
 vyacheslav v. ivanov and thomas gamkrelidze, the early history of indo-­european languages, scientific american, vol. 262, n3, 110­116, march, 1990
 a. kammenhuber, "aryans in the near east," haidelberg, 1968
 arvidsson, stefan (2006), aryan idols: indo-european mythology as ideology and science, translated by sonia wichmann, chicago and london: the university of chicago press.
 poliakov, leon (1974). the aryan myth: a history of racist and nationalistic ideas in europe. translation of le mythe aryen, 1971.

ayrıca bakınız 
 ari ırk
haplogrup r1a (y-dna)
hint-aryan dilleri
proto-hint-avrupalılar

dış bağlantılar 
 the great indo-european and ancient near east scholar vyacheslav ivanov. (vyacheslav ivanov)
 sindhudesh.com
 occurrence of "arya" in hindu scriptures
 etymological study
 aryanism in tajikistan 
 genetic evidence suggests european migrants may have influenced the origins of india's caste system
 aryan as a race or language, by david frawley, american institute of vedic studies.
 india through the ages
 autochthonous aryans? the evidence from old indian and iranian texts , by michael witzel, harvard university.
 the aryan-dravidian controversy article by david frawley

hint-avrupa dilleri taslakları
i̇ran tarihi
beyaz ırkın üstünlüğü düşüncesi
sözdebilim
hint-i̇ranlılar