Ural-Altay dil ailesi

ural - altay dil ailesi (turanca olarak da bilinir), 19. yüzyılda ve bazı ülkelerde 20. yy ortalarına kadar yaygın biçimde kabul edilen, ural ve altay dillerini bir arada toplayan hipotezdir. günümüzde ise dilbilimciler arasında bu dillerin birbiriyle alakası olmadığı ve ural-altay dil ailesinin gerçek olmadığı konusunda fikir birliği vardır.

zaman içerisinde teoriye olan destek azalmış ve altay dillerinin birbirleriyle akraba olmadığı, türkçe ve moğolca gibi altay dil ailesinde sınıflandırılmış dillerin arasındaki tipolojik benzerliklerin aynı atadan gelmelerinden değil, yoğun ödünçlemeler ve uzun temaslar sonucu oluştuğu dilbilimciler tarafından kabul edilen genel görüş olmuştur. 1960'lı yıllardan bu yana ural-altay dil ailesine nazaran ural dillerinin kendi başlarına ayrı bir dil ailesi olduğu, altay dillerinin ise aralarında genetik bir ilişki bulunmadığı gerekçesiyle bir dil ailesi olamayacağı en yaygın görüş konumundadır. günümüzde çoğu dil bilimci ural ve altay ailelerindeki sondan eklemelilik, cümlede özne-nesne-yüklem sıralaması ve dillerin dilbilgisel olarak cinsiyetsiz olması gibi benzerlikleri "tarihsel orijin" veya "yakınsama" ile sonuçlanmış karşılıklı etkileşim ile açıklamaktadır.

güneş dil teorisi gibi günümüzde kabul görmeyen teorileri de desteklemiş türk dilbilimci talat tekin bu dil ailesinin altay kolunun azerice,türkçe, moğolca, mançuca ve tunguzca'dan, ural kolunun ise macarca, fince ve estonca'dan oluştuğunu savunmuş ve korece ile japonca'nın da ural-altay dil ailesine ait olduğunu iddia etmiştir.

ural kolu 

ural kolu dilleri üç ana gruba ayrılmaktadır. bunlar, fin/ugor dilleri, samoyed dilleri ve yukagir dilleri. ural dilleri günümüzde yaklaşık 50 milyon insan tarafından konuşulmaktadır.

1. fin/ugor dilleri 
fin/ugor dilleri kendi arasında iki gruba ayrılır:

a. fin dilleri: bu diller dört grupta incelenir. yandaki alanda görülen haritada mavi alan bu grubun yayıldığı coğrafi alanı göstermektedir:

 1. perm dilleri: komi, komi-permyak, udmurt.
 2. finno/volga dilleri: mari, erzya, moksha, merya, muromian, meshcherian.
 3. fin/baltık dilleri: fince (şive ve lehçeleri: meänkieli, kvencr ve dış i̇ngrî), karelce, lude, olonets karelce, livonca, veps, võro, votî ve estonca.
 4. sami dilleri: sami/lâpon lehçelerinden oluşur. bunlar: güney sami, ume sami, lule sami, pite sami, kuzey sami, kainuu sami, kemi sami, akkala sami, inari sami, kildin sami, skolt sami, ter sami.
b. ugor dilleri: macarca, hantıca, mansice bu dillerin yayıldığı coğrafi alan yeşil ile gösterilmiştir.

2. samoyed dilleri 
i̇ki dilden oluşmaktadır: kuzey samoyedçe ve güney samoyedçe. konuşulduğu alan yandaki haritada turuncu renkte gösterilmiştir.

kuzey samoyedçenin lehçeleri; enets, nenets, yurak, nganasan, tavgy/tawgi ve yurats'tır. güney samoyedçe lehçeleri ise kamasça/kamas, mator ve selkup.

3. yukagir dilleri 
i̇ki lehçeden oluşmaktadır. kuzey yukaghir ve güney yukaghir. konuşulduğu alan pembe renkte yandaki haritada gösterilmiştir.

altay dilleri 

altay kolu dillerini konuşan insanların sayısı 700 milyonu bulur ve ural dağlarının güneyinden japon denizine kadarki bölgede konuşulur. bu dil ailesi üç ana gruba ayrılır; türk dilleri, moğol dilleri ve tunguz dilleri. son zamanlarda yapılan karşılaştırmalı çalışmalarla birlikte japonca ve korece de bu kola dahil edilmiştir.

1. türk dilleri 

 a. bulgar grubu: çuvaşça.
 b. kıpçak grubu: karaimce, kumukça, karaçayca, balkarca, kırım tatarcası, tatarca, başkurtça, nogayca, karakalpakça, kazakça, kırgızca, urumca, mişerce
 c. oğuz grubu: türkiye türkçesi, azerbaycan türkçesi, türkmence, gagavuzca, horasan türkçesi, kaşgayca, aynullu, salarca, afşarca, songori,  
 d. uygur grubu: özbekçe, uygurca, yugurca, aynuca, tarançi,ili turki, lop.
 e. sibirya grubu: yakutça, dolganca, tuvaca, tofaca, hakasça, altayca, şorca, çulimce, fuyü gırgıs.
 f. argu grubu: halaçça. galaçça-xalac

2. moğol dilleri 
 b. moğol oluşur: khalkha (halha moğolcası) mongolian, urdus, oirat (kalmyk), darkhat, buryat, khamnigan mongol, dagur veya daur, monguor, kangjia, bonan, dongxiang, doğu yugur (shira yugur) ve moghol.

3. tunguz dilleri 
 c. tunguz dilleri: evenki (tunguzca), solon, manegir, nanai, akani, birar, kile, samagir, orok, ulch, oroch, udege, mançuca ve şibe dili.

tartışmalı diller

japon dili ve kore dilinin de altay grubuna dahil olduğu da bilim çevrelerinde kabul görmektedir. samuel martin ve miller'ın 1960'lardan sonraki çalışmaları sonucunda japonca altay dilleri arasında gösterilir.

 japon dilleri: japonca, amami, okinawan, miyako, yaeyama, yonaguni
 kore dili.

benzerlikler

hint-avrupa dil ailesinde güçlü bir şekilde görülen farklı dillerdeki rakamların sessel benzerliği, varsayımsal altay dil ailesinde bulunmaz ve ural dil ailesinde de zayıftır:

bibliyografya

kaynakça

dış bağlantılar 
 is it really true that finno-ugric and turkic are not related? 
 linguist list 5.908 

dil aileleri