Turgut Reis

turgut reis (d. 1485 - ö. 23 haziran 1565), osmanlı i̇mparatorluğu donanmasında amirallik yapmış, trablusgarp fatihi olarak anılan türk denizcisidir. beylerbeyi olarak görev yapmış, ayrıca trablus beyi olmuştur.

hayatı

i̇lk yılları 
anadolu’da bodrum yakınlarında bugün turgutreis olarak bilinen karabağ köyü’nde alfara mevkiinde dünyaya geldi. dönemin kaynaklarına göre turgut reis'in babasının adı veli'dir. 12 yaşında bölgedeki osmanlı askerleri tarafından mızrak ve ok kullanmaktaki kabiliyetinden dolayı dikkat çekince orduya alınır. ordu bünyesinde başarılı bir denizci ve topçu haline gelir. bağlı bulunduğu birlik 1517 yılında memlûk sultanlığı seferine katılır. kahire’de bulunduğu sırada sinan paşa komutasındaki donanmaya katılır. deniz topçuluğundaki başarılarıyla dikkat çekmeyi başarır. zamanla denizcilikte de gelişme gösterince bir guletin komutasını alır. çok sayıda başarılı seferden sonra artık bir hafif kadırganın sahibi ve kaptanı olur. bu dönemde doğu akdeniz bölgesinde özellikle venedik cumhuriyetinin topraklarına ve ticari hatlarına saldırılar düzenler. 1520 yılında barbaros hayreddin paşa donanmasına katılır. turgut reis barbaros hayreddin paşa ile dostluğunu ilerletirken rütbesi de yükselecektir. 1526 yılında sicilya’daki capo passero kalesini ele geçirir. 1526-1533 yılları arasında sicilya krallığı ile napoli krallığı korsanlık yapar. bu dönemde barbaros hayreddin paşa ile birlikte adriyatik kıyılarını yağmalayacak, girit’teki kandiye’yi ele geçirecektir.

preveze deniz muharebesi 

preveze deniz muharebesi sırasında osmanlı donanmasının merkezinde 30 kadırgaya komuta eden turgut reis, giambattista dovizi komutasındaki papalık devleti kalyonunu ele geçirerek dovizi ve mürettebatını esir edecektir. bu dönemde venedik gemileri ve topraklarına saldırılarını artırır.

cerbe valisi 

1539 yılında sinan paşa, kanuni sultan süleyman tarafından kızıldeniz’deki donanmanın komutasına atanınca onun yerine cerbe valisi olarak atanır. bu dönemde sicilya, i̇spanya ve i̇talya kıyılarında çeşitli kentlere saldıracak, gozo, palasca ve capraia’yı yağmalayacaktır.

esaret 
korsika’nın batı sahillerinde gemilerinin bakımını yapmak için mola verdiği sırada cenevizli komutanlar giannettino doria, giorgio doria ve gentile virginio orsini tarafından esir edilir. dört yıl boyunca ceneviz gemilerinde forsa olarak çalışmak zorunda kalır. barbaros hayreddin paşa tarafından cenevo’ya yapılan fidye teklifleri reddedilir. 1544 yılında toulon’da kışlayan barbaros dönüş yolunda cenova açıklarına güçlü bir donanmayla gelerek turgut reis’in serbest bırakılması için pazarlık yürütür. bizzat andrea doria ile görüşen barbaros 3500 düka altın karşılığında turgut reis’in serbest kalmasını sağlar. özgürlüğüne kavuşan turgut reis, korsika ve sicilya bölgesindeki cenova hakimiyetine karşı saldırılara başlar. malta’daki malta şövalyeleri de bu saldırılardan payını alır.

osmanlı donanması komutanı 
barbaros’un 1546 yılındaki ölümünden sonra turgut reis, akdeniz’deki osmanlı donanmasının başına geçer. 1547 yılı temmuz ayında 23 parça kadırga ile malta’ya saldırır. buradan sonra sicilya ve korsika üzerine seferler düzenler. 1548 yılında cezayir beylerbeyi ilan edilir. 1548 yılında çıktığı i̇talya seferi sırasında napoli’ye saldırır. bu dönemde malta’nın kontrolünde olan trablus’un savunmasının güçlendirilmesi için toplanmış olan 70.000 duka altına el koyar.  1550 yılında tunus kıyılarını ele geçirir. sardinya  ve i̇spanya kıyılarına saldırır. 1551 yılında i̇stanbul’a giderek padişahın huzuruna çıkan turgut reis emrine verilen 112 parça kadırga ve 12 bin yeniçeri ile adriyatik denizindeki venedik topraklarına saldırır. aynı yıl malta’ya çıkarak birgu ve senglea kalelerini muhasara altına alsa da bir süre sonra iyi korunan kaleleri alamayacağını anlayarak geri çekilir. 1551 yılı ağustos ayında libya’daki trablus’a saldıracak ve 1530 yılından beri  malta şövalyelerinin denetimindeki şehri ele geçirecektir. başarılarının ardından kanuni tarafından bölgeye sancak beyi atanır. 1552 yılında kanuni, ii. henry ile yapmış olduğu ittifak kapsamında i̇talya’ya gönderilen osmanlı donanmasının başına turgut reis’i getirir. sinan paşa komutasındaki diğer donanmayla buluşur. papalık devleti ile napoli krallığı denetimindeki topraklara saldıran osmanlı donanmaları kıyıdaki kentleri yağmalar. bunun üzerine harekete geçen cenova donanmasının başındaki andrea doria 5 ağustos 1552 tarihindeki ponza deniz muharebesi'nde yenilir.

beylerbeyi 

bu zaferin ardından turgut reis, akdeniz beylerbeyi görevine getirilir. bu dönemde i̇talya, korsika ve sicilya kıyıları yağmalanacak, osmanlıların müttefiki olan fransa için bazı topraklar ele geçirilecektir. 1554 yılında i̇stanbul’a gelir, sonrasında sakız adasında kış mevsimini geçirir. buradan adriyatik kıyılarına geçerek ragusa cumhuriyeti topraklarına saldırır. 1556 yılında trablus paşası ilan edilir. burada şehrin savunmalarını güçlendirecektir. 1558 yılında piyale paşa komutasındaki donanmayla birleşerek cerbe adasını ele geçirir. daha sonra minorka’ya saldırırlar. 1559 yılında cezayir’e yapılan bir i̇spanyol saldırısını püskürtürken, trablus’ta çıkan yerli ayaklanmasını bastırır. bu dönemde trablus’u ele geçirmeye çalışan i̇spanyol i̇mparatorluğu kralı ii. felipe’nin girişimleri cerbe deniz muharebesindeki yenilgiyle son bulur. 1563 yılında granada açıklarında karaya çıkar, sonra málaga’ya devam eder.

ölümü 

kanuni, 1565 yılında malta kuşatması için turgut reis’e piyale paşa birliklerine katılma çağrısı yapınca yaklaşık 1600 askeriyle sefere katılır. mayıs ayında adaya çıkar. st. elmo kalesi kuşatması sırasında diğer kalelerden açılan top ateşi sonucu ağır yaralanır, bir hafta sonra da 23 haziran 1565 günü hayatını kaybeder. kuşatma başarısızlıkla sonuçlandıktan sonra naaşı kılıç ali paşa tarafından trablus’a götürülür ve orada toprağa verilir.

geleneği 
cumhuriyet döneminde, doğduğu karabağ köyünün bağlı olduğu beldeye turgutreis adı verilmiştir. bugün, beldenin kıyısında adını taşıyan bir gezi parkı ve bu parkın içinde turgut reisi bir kadırganın burnunda, kılıcıyla ufku gösterir vaziyette tasvir eden bir anıt vardır.

dragut 
dragut, güney avrupalıların turgut reis'e taktığı lakaptır. turgut reis'in, akdeniz'in hristiyan topraklarına yaptığı seferleriyle yarattığı etki, dragon (ejderha) ve turgut arasındaki ses benzerliğinden yararlanarak dragut kelimesinin doğmasına yol açmıştır. batılı kaynaklar, kendisini hala dragut rais  olarak anmaktadır.

ayrıca bakınız 
 korsika baskını
turgut reis camisi
sidi darghut mosque veya jama sidi darghut libya, trablus'ta bir camidir. 1560'larda turgut reis tarafından yaptırılmıştır.

ayrıca bakınız 
 korsika baskını

kaynakça 

1485 doğumlular
1565 yılında ölenler
osmanlı amiralleri
osmanlı denizcileri
cezayir tarihi
tunus tarihi
libya tarihi
fransa askerî tarihi
malta tarihi
16. yüzyılda i̇talya
16. yüzyılda i̇spanya
16. yüzyılda malta
çatışmada ölen osmanlılar
vikiproje tarih kaynak bekleyen maddeler
bodrum doğumlular
korsanlar