Ubır

ubır (tatarca: убыр) - rus ve türk mitolojisi ve halk inancında vampir anlamına gelir. obur, hobur, vupar, opkur, opkan olarak da bilinir. ayrıca rusçaya ve slav dillerine убыр (ubır), упир (upir) ve вубар (vubar); çekçe ve slovakçaya upír olarak geçmiştir. çekoslavak (çek ve slovak) kültüründe tam olarak vampir anlamını verir. ubır inanışının ilk olarak volga-i̇dil nehri ve pontus bozkırlarında ortaya çıktığı kıpçak-kuman  göçleri ile çeşitli coğrafyalara ve slavlar arasında yayıldığı düşünülmektedir. modern "vampir" kelimesi eski slav dilinden ve türkçe "онпыр (onpyr)" biçiminden türemiştir; geleneksel bulgarca впир (vpir) biçiminin de gösterdiği gibi, eski bulgarcaya özgü büyük nazal sesli harften önce "v" sesi eklenir. (diğer isimler: onpyr, vopir, vupir, upir, upierz.)

özellikleri 
günahkar kimseler mezarda bir hayvan şekline bürünür ve ubır haline gelir. i̇ri başlı, uzun kuyruklu bir varlıktır. genellikle ölen büyücüler ubıra dönüşür. ağzından ateş püskürür. günlerce hatta aylarca hareketsiz kalabileceği gibi istediğinde uçabilir de. hiç kimseden korkmaz. etrafına bulaşıcı hastalık yayar. ne bulursa yer. obur olduğu anlaşılan bir ölünün mezarı açılıp çivi çakılır. i̇stediğinde istediği şekle girebilir. kurt veya yaban köpeği kılığına girip koyunları parçalar. bir dağın başında toplanıp, kaçırdıkları insanları yerler. bir ölünün obur olmaması için ateşin altından geçirilmesi gerekir. daha çok romanya ve moldova’da yaşayan türk topluluklarınca vampir anlamında kullanılır. fin ugor kavimlerinde de benzer söyleyişlerle yer alır. ele geçirdiği insanın içinde yaşayan korkunç bir yaratıktır. i̇çinde ubır bulunan kimse ona benzemeye başlar, yemeye doymaz. ama yese de zayıf kalır. çünkü onun yediği yemek kendi vücuduna değil, ubır’a sinermiş. tatar halkında “ubır kendisi doysa da gözü doymaz” gibi bir deyim de vardır. ubırlı insanlar gece kalkıp yemek ararlar, bulamayınca da alev yumağına dönüşüp bacadan çıkarlar ve başka insanların yemeğini çalarlar. ubır da tıpkı alev gibi doymak bilmez, azgın, açgözlü, her şeyi yutan bir yaratıktır. ayrıca leşle beslenir. i̇stediği an kedi, köpek veya güzel bir kız kılığına girebilir. ubır kadınları ve hayvanları emmeyi de sever.

benzer ve bağlantılı varlıklar

obot 
obot; türk ve altay halk inancında doyumsuzluk cinidir. ubot olarak da söylenir. ubır'ın bir türüdür. görünüşleri son derece çirkindir. dişleri çok büyük ve korkunçtur. i̇ri kemikleri vardır. sürekli yer ama doymazlar çünkü, yediklerini anında geri çıkarırlar. ateşli gözleri vardır. aileleri ve evleri bulunur. i̇nsanların içine girerek veya musallat olarak tüm servetini harcamasına neden olurlar. sözcük anlamı olarak ele alındığında kelime kökünde yemek, yutmak, yok etmek anlamları bulunur. obur sözcüğüyle kökteştir.

opkan 
opkan (veya vupkan, çuvaşça: вупкăн, vupkăn - "sefalet getiren, hasar veren"); çuvaş mitolojisinde kötü bir ruh.

çuvaşlar salgın hastalıklar ve ruhsal hastalıklar dahil olmak üzere birçok korkunç hastalıkların nedeni olarak onu düşünürler. vupkan hızlı bir rüzgar şeklinde insanlara gelir ve düşüncelerinin bozulmasına yol açar. vupkan kendini görünmez kılar. onu yatıştırmak için vupkana üç siyah koyun kurban edilir. birincisi baba vupkana ("vupkăn aşşĕ"), ikinci anne vupkana ("vupkan amăşĕ") ve son koyun vupkan tanrısına (vupkăn turro) armağan edilir. vupkan bir köpek olarak temsil edilir ve yıkıcı bir varlıktır. ondan sadece kurnazlık sayesinde kurtulmak mümkündür.

vupar 
vubar (vopar, vapar, vubar çuvaşça: вупăр, vupăr); çuvaş mitolojisinde kötü bir ruh. vubar geceleri görünür ve hayvanların ve insanların havasız kalarak boğulmasına neden olur. ateş saçan bir yılan şeklinde görünür. kadın veya erkek kılığına bürünebilir. uyuyan insanlara saldırır, onu elle yakalamak imkânsızdır. hristiyan çuvaşlar ondan korunmak için kollarını yatarken çapraz olarak koyarlar (haçı andırdığı için).

etimoloji 
(ub/ob) kökünden türemiştir. açgözlülük anlamı içerir. obruk sözü de aynı kökten gelir ve girdap demektir.

kaynakça

dış bağlantılar 
 türk mitoloji sözlüğü, pınar karaca (obur)
 tatar mitolojisinde varlıklar, çulpan zaripova

türk mitolojisi
efsanevi yaratıklar