Bir Maniniz Yoksa Annemler Size Gelecek

bir maniniz yoksa annemler size gelecek, 70'li yıllarda hayatımız, çağdaş türk edebiyatı yazarı ayfer tunç'un 2001 yılında yayımlanan anı kitabıdır.

daha çok bir öykü yazarı olarak tanınan ayfer tunç'un altıncı kitabı olan "bir maniniz yoksa annemler size gelecek", alt başlığından da anlaşılacağı gibi, küçük, önemsiz ve sıradan gibi görünen şeylerden yola çıkarak 1970'li yıllarda türkiye'deki gündelik yaşamı ayrıntılarıyla anlatmaktadır. 1964 doğumlu olan yazar, çocukluğunu da kapsayan bu dönemi anlatırken kendi anılarından çokça yararlanmıştır.

türkiye'de ilk dört ayda 23. baskıya erişen kitap, 2003 yılında balkan ülkeleri arasında düzenlenen balkanika ödülü'nü kazanmış ve aralarında altı balkan ülkesinin dilinin de olduğu birçok yabancı dile çevrilmiştir. bu çeviriler t.c. kültür ve turizm bakanlığı'nın yürütmekte olduğu "teda projesi" desteğiyle gerçekleşmiştir.

kitapta döneme ait çok sayıda siyah-beyaz fotoğrafa da yer verilmiş ve takip eden baskılarda bu fotoğrafların sayısı arttırılmıştır. kitabın kapağındaki fotoğrafta görülen küçük kız yazarın kendisidir.

baskıları

yayın öyküsü 
aylık yayımlanan "e dergisi"ne verdiği röportajda, duygusal ve dokunaklı bulduğu anı yazılarını aslında kendi edebiyatının dışında tutmaya çalıştığını belirten yazar ayfer tunç, bu kitabı yazma fikrinin 1995 yılında abdülaziz bey (1850-1918)’in tarih vakfı’ndan çıkan "osmanlı adet, merasim ve tabirleri" adlı kitabını okuduktan sonra doğduğunu belirtmişti. abdülaziz bey söz konusu kitabında, yaşadığı dönem olan 19. yy'ın sonu ve 20. yy'ın başındaki osmanlı toplum yaşantısını detaylarıyla anlatmıştı. bugün o kitapta anlatılan adet ve davranış biçimlerinden hiçbirisinin günümüze kalmamış olmasının, kitaba bir "zaman kapsülü" özelliği kazandırdığını fark eden yazar, aynı düşünceyle kendi çocukluğunu da kapsayan 1970'li yılların türkiye'sindeki adetler ve yaşam tarzından da günümüze kalan şeylerin fazla olmadığını görerek bu dönemle ilgili "geleceğe bırakılan gündelik bir hayat tarihi çalışması" yazma gereğini hissettiğini, bunu yaparken de bir tarihçi gözüyle değil bir hikâyeci gözüyle olaya yaklaştığını belirtmişti.

yazar, "bir kuşağın tarihi" olarak nitelendirdiği kitabının dış kurgusunu yaparken (ayfer tunç kitabın edebi bir kurgusu olmadığını da vurgulamıştır) hayatı alanlara böldüğünü ve bir çocuğun büyümesi gibi sırasıyla anlattığını belirtmiştir. bir tür vakanüvis tavrı ve üslubu ile yazılan kitabı aslında bugün okunsun diye değil, yarın, örneğin otuz yıl sonra birtakım genç insanlar tarafından okunsun diye yazmaya başladığını, hatta bu nedenle kitabın gördüğü büyük ilgiye de çok şaşırdığını belirtmiştir. tunç, bu hacimli kitabını sistemli bir çalışmayla sekiz ayda bitirdiğini belirtmiştir.

ayfer tunç, öykü ve romanlarında genellikle karanlık ve trajik konuları yazdığını, bu kitabın ise onların aksine mutlu, keyifli, eğlenceli olanı anlattığını, çok satmasının nedeninin ise yayımlanmasının, toplumun mutsuz olduğu ekonomik bir kriz dönemine denk gelmesine ve insanların yarınlarından pek umutlu olmadıkları böylesi kriz dönemlerinde mutlu oldukları sorumsuz çocukluk dönemlerine özlem duyduklarını, öyle olmasaydı kitabın sadece eskiye özlem duyan bir grup nostalji meraklısı tarafından okunacağını ve bu kadar çok satmayacağını söylemiştir. kendi edebiyatında popülist olmaktan uzak durmaya çalışan biri olarak bu anı kitabının popüler olmasını da tehlikeli bulduğunu sözlerine eklemiştir.

yazar, neden 1960'lar, 1980'ler değil de özellikle 1970'li yılları seçtiği sorusuna da, 70'li yılları, yokluk döneminden gelip tüketim toplumuna geçmeye başladığımız, toplumun sadece işçi, köylü ve burjuvazi olmak üzere üç temel sınıftan oluşan oldukça homojen olan yapısının, onlarca sınıfın ortaya çıktığı heterojen bir yapıya doğru evrilmeye başladığı, geleneksel değerlerle sanayinin getirdiği değerlerin çok iyi bağdaşmadığı bir dönem olduğu ve ayrıca ikinci yarısında terörün sokağı yavaş yavaş teslim almaya başladığı olağanüstü zamanlar olduğu için seçtiğini belirtmiştir. tunç, tüketimin ve değişimin baş döndürücü bir hıza eriştiği 1980'lerin öyküsünün yazılamayacağını, 1990'ların ise hiç yazılamayacağını, yazılırsa ertesi gün demode olacağını da sözlerine eklemiş ve şu örneği vermiştir: "motorola cep telefonu artık bir kuşağın tarihi olamaz, ancak nordmende televizyon bir kuşağın tarihidir"

tanıtım yazısı 
kitabın içeriğini özetleyen ve arka kapakta yer alan kısa tanıtım yazıları şunlardır:
i̇lk baskısının arka kapağında şöyle yazmaktadır:

sonraki baskılarında yazarın şu sözleri de arka kapağa eklenmişti:

i̇çeriği 
ayfer tunç 1970'li yılları 162 esprili başlık altında anlatmaktadır. sadece bu başlıkların adı bile anı kitabının içeriği hakkında ayrıntılı bilgi vermektedir:
  
neden, nasıl?  
saklambaç oynayan kaleye mum diksin  
eskiden çocuk olmak  
sokağa çıkmak  
arsalar, yangın yerleri, ilk çocuk parkları 
hüzünlü ağaçlardan ayva çalmak  
dut silkmeler, mısır çalmalar  
tüm zamanların oyunu: futbol  
yakantop, istop, ortada sıçan  
i̇p atlamak, beş taş  
misket, çivi, topaç, tik tak  
seksek, laklak, yoyo, aspirin  
kibrit atmaca, kibrit falı, kibritten evler  
ön dö trua, güzellik mi çirkinlik mi  
i̇sim, şehir, hayvan; adam asmaca 
sapanlar, uçurtmalar, gazoz kapağı biriktirmek  
burdayım örtmenim  
okula yazdırmak  
ayakkabı, çanta, önlük, yaka  
dört ortalı harita metot  
kalem kutusu, kalemtıraş kuyruğu  
türküm, doğruyum, çalışkanım, yasam!  
tırnak ve mendil kontrolü, kara tahta  
sınıf başkanı, eğitsel kollar  
bu saçlar kesilecek  
teneffüs zili, beslenme saati  
aşılı kolum, sallanan dişim  
en büyük bayram bu bayram  
kaç kırık var? 
radyoyu kapat, televizyonu aç  
kısa dalga, orta dalga, uzun dalga  
terete efem, polis radyosu  
demirbank iyi günler diler  
efektör: korkmaz çakar  
ekranla tanışma  
fakir ama gururlu ya da tam tersi 
televizyonun örtüsü, sehpası, regülatörü 
hayatın neşesi: dizi filmler 
kaçak, zengin ve yoksul ve elbette uzay yolu  
çizgi filmler ve çocukların ekranı  
yöneticimiz uyuyor mu, akbank'a mı?  
tolgahan dans grubu, raffaella carra show  
zafer cilasun, aytaç kardüz, kele bakış  
necefli maşrapa, telekutu ve telespor  
ptt: pijama, terlik, televizyon 
eurovision şarkı yarışması  
sazlıklardan havalanan bir ördek gibi sesin 
mandolin kursları, pikaplar, kırkbeşlikler  
kaset doldurtmak, aranjman yılları  
su uyur, arabesk uyumaz 
assolistler, solistaltlan 
solcu şarkılar, marşlar 
n'ayır, n'olamaz  
beş dakika ara  
makinist ses! 
size baba diyebilir miyim amca? 
güle güle giy, üstünde paralansın 
şıklık ya da rüküşlük 
orlon ve jarse 
gece kıyafetleri, çamaşır ve çoraplar  
gümüş künye modası  
favoriler, kozmetikler, kuaförler  
cansız hatıralar ve duygu defterleri  
ailelerin fotoğraflı tarihi  
askerlik ve okul fotoğrafları  
albümler 
kalbin kadar temiz defterinden... 
defter yazma adabı, hayatın dikenli yolları 
issız adaya düşseniz yanınıza alacağınız üç şey  
artist defterleri  
cep fotoroman, güzin abla, tommiks, teksas  
güzin abla öpüştüm, hamile kalır mıyım? 
cep fotoroman, kerime nadir  
arkadaşlıklar, aşklar 
kan kardeşi, ahret kardeşi, süt kardeşler 
ateşle barut 
arkadaşlık teklif etme  
dost hayatı yaşamak, metres tutmak  
o ağacın altı  
allah bir yastıkta kocatsın 
dünyaevine girmek, yuva kurmak 
hayırlı bir iş için geldik... 
kız kaçırma, kocaya kaçma 
söz kesme 
evlenmeden olmaz 
nişanı kız tarafı yapar 
kim kimin neyi olur? 
kız kurusu-müzmin bekâr 
kız beşikte, çeyiz sandıkta 
gelinlik ve damatlık, davetiyeler 
kına gecesi, gelin arabası, gelin başı 
her düğünün bir "koordinatörü" vardır 
telgraflar, çelenkler, düğün pastası 
analı babalı büyüsün  
kurbağa testi ile ilk adım 
kız mı olacak oğlan mı? 
lizözler, lohusa şerbeti, bebeğe ad konması 
kırkı çıkmak, diş buğdayı 
allah rahmet eylesin 
başınız sağ olsun 
cenazesi öğle namazını müteakiben... 
bayramınızı "kutlular" esenlikler dileriz 
i̇ftar, sahur, davulcu 
bayram baklavası, mendil, çorap 
bayram kartı 
bayram harçlığı 
kurban bayramları 
kandil geceleri 
afiyet olsun 
enflasyon da ne? 
tel dolaplardan buzdolabına 
fırınlı aygaz 
salça, turşu, erişte, reçel 
turfandalar, pazara gitmeler 
veresiye satan, peşin satan; kahraman bakkallar 
tavuk kestirmek, fast food, yemek yeme adabı 
leblebi tozu, pamuk helva, tüp "çukulata" ve pastalar 
beyaz gazoz, sarı gazoz, kara gazoz 
bir maniniz yoksa, annemler size gelecek 
misafirlikler, misafir odaları 
kabul günü, altın günü, dolar günü  
gece oturmaları, yatıya kalan misafir  
kolonya, şeker, ikram 
çam sakızı çoban armağanı 
canım anneme anneler gününde bir hatıra 
diploma hediyesi: bisiklet  
evlerde ve çevrede günlük hayat 
divanlar, somyalar, sedirler 
marley, parke, tahta bezi 
sobalar, soba boyaları 
hamamdan banyoya 
santrifüjlü, merdaneli çamaşır makineleri 
ho ho ho hoover, süpürür döver! 
yorgan kaplamak 
eski yağlar, eski sigaralar, eski markalar 
beşi beş kuruştan beş yumurta 
nane-limon, karabiber-bal, evde sağlık 
kolonyacılar, terziler, kalaycılar, bileyiciler 
marangozlar, hallaçlar, kundura tamircileri  
sütçüler, yoğurtçular, diğerleri 
bir haber gönder 
muhterem kardeşim ya da sayın bay 
al mektuplarını, ver mektuplarımı 
sağ üst köşeye tarih ve yer 
acele telle stop, bekliyorum stop 
telefona yazılmak, kadranlı telefonlar 
şehirlerarası ve sıra sorma, adana çık aradan 
telefon kulübeleri, jetonlar 
break break, arkadaş arıyorum! 
bir yerden bir yere gitmek 
arkaya kamçı 
tren gelir hoş gelir 
i̇stanbul'un yolları 
yine dağların ardından, yine burhan pazarlama'dan 
küçük şehrin halleri 
pastaneye, muhallebiciye gitmek 
çay bahçesi mi, gazino mu? 
piknik mönüsü: kuru köfte 
hayırlı işler! 
siyaset ve kıbrıs barış harekâtı 
gökkonutsal avrat, toz şeker kesme şekere ne demiş 
yenildik ama ezilmedik, yokluk yılları, kuyruklar

dış bağlantılar 
 yazarın web sitesi

kaynakça 

2001 kitapları
türkiye kitapları
ayfer tunç kitapları
sosyoloji kitapları
biyografik kitaplar
anı kitapları
2000'lerde türkçe kitaplar