mismayil/tr_wikipedia huggingface dataset:
Kuzukaya, Çıldır

kuzukaya, ardahan ilinin çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe

kuzukaya’nın gürcüce eski adı sabaduri (საბადური), “ağ yeri” anlamına gelir. sabaduri'nin adı osmanlı kayıtlarında sabadur (سبادور) olarak geçer. kura irmağı kıyısındaki köyün bulunduğu yer, akarsuyun yatağının genişleyip akışının iyice azalmasından dolayı gerçekten de ağ atmaya uygun bir yer olarak bilinir. ardahan bölgesini gezen gürcü araştırmacı konstantine martvileli sabaduri köyünün kura kıyısında, ağ atmaya uygun bir yer olduğunu ve bundan dolayı köye sabaduri (“ağ yeri”) adının verilmiş olabileceğini yazmıştır. 1928 tarihli osmanlıca son teşkilat-i mülkiyede köylerimizin adları adlı yayında köyün adı sabadur (صبادور) olarak geçer. sabaduri adı, “yabancı kökenli olması” nedeniyle muhtemelen 1960’ların başında kuzukaya olarak değiştirilmiştir. gürcistan'ın ardahan'a sınır acara bölgesinde de sabaduri adını taşıyan köy vardır.

tarihsel artaani bölgesindeki yerleşim yerlerinden biri olan kuzukaya'nın kuruluş tarihi bilinmemektedir. ancak eski adının gürcüce olması ve burada bir köy kilisesinin bulunması, köyün 16. yüzyılda osmanlıların eline geçmesinden önce de bir yerleşme olduğunu göstermektedir. bulunduğu bölge itibarıyla birleşik gürcü krallığı ile gürcü atabeglerin yönetimindeki samtshe prensliği idaresinde kalan köy, osmanlı döneminde çıldır eyaleti sınırları içinde yer aldı. bu dönemde sabaduri çıldır livasında canbaz nahiyesine bağlı bir köydü.

sabaduri, 1877-1878 osmanlı-rus savaşı’nda tarihsel tao-klarceti bölgesinin diğer yerleri gibi rusların eline geçti. rus yönetimi altındayken, i. dünya savaşı sırasında ardahan bölgesini gezen gürcü araştırmacı konstantine martvileli'nin verdiği bilgiye göre o tarihte köyde 6 hanede 53 müslüman gürcü yaşıyordu. rus ordusunun bölgeden çekilmesinden sonra 1918-1921 arasında gürcistan sınırları içinde kalan sabaduri, ekim 1921’de imzalanan kars antlaşması’yla türkiye’ye bırakıldı.

konstantine martvileli’nin ardahan’ı gezdiği sırada sabaduri köyünde küçük bir kilisenin yıkıntıları bulunuyordu. yıkık durumdaki bu köy kilisesinin daha sonra başına ne geldiği bilinmemektedir.

coğrafya 
köy, ardahan il merkezine 37 km, çıldır ilçe merkezine 5 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

çıldır belde ve köyleri
Meryemköy, Çıldır

meryemköy, ardahan ilinin çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

meryemköy'ün eski adı türkçe kaynaklarda "meryem" olarak geçer. defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı ve 1595 tarihli osmanlı mufassal defterinde de "meryem" (مریم) biçiminde yazılmıştır. bu defteri yayımlayan gürcü türkolog sergi cikia, köyün adının gürcüce mariami'den (მარიამი) türkçeleştirilmiş olabileceğini, bu adında köyde meryem (mariami) adına inşa edilmiş kiliseyle bağlantılı olabileceğini yazmıştır. köyün adı 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde de meryem olarak geçer.

meryem, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tarihsel artaani'de yer alıyordu. nitekim osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında bu bölgeyi ve köyü gürcülerden ele geçirmiştir. 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterine göre köy, gürcistan vilayeti içinde ardahan-i büzürg livasının meşe nahiyesine bağlıydı. nüfusu 19 hristiyan haneden oluşuyordu. meryem'de buğday, arpa, yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor, koyun ve domuz besleniyordu.

doksanüç harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan berlin antlaşması'yla osmanlı devleti ardahan bölgesini rusya'ya bırakınca, meryem de osmanlı egemenlik alanının dışında kaldı. rus idaresinin 1886 yılında yaptığı nüfus tespitinde meyram (мейрам) adıyla kaydedilmiş olan köy, ardahan sancağının ardahan kazasına (uçastok) bağlıydı. köyün nüfusu, "karapapak" olarak kaydedilmiş olan 123 kişiden oluşuyordu.

meyrem, birinci dünya savaşı'nın sonunda rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 mart 1921'de imzalanan moskova antlaşması uyarınca meyrem türkiye'ye bırakıldı.

meryem köyü, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde "meryem" (مریم) olarak geçer. bu tarihte köy kars vilayetinin çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 320 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında köyde 598 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 173 kişi okuma yazma biliyordu. köyün adı daha sonra meryemköy biçiminde yazılmıştır.

coğrafya 
köy, ardahan il merkezine 30 km, çıldır ilçe merkezine 12 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

çıldır belde ve köyleri
Sabaholdu, Çıldır

sabaholdu, ardahan ilinin çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

sabaholdu köyünün eski adı kaynaklarda kotasi'dir. gürcüce bir yer adı olan kotasi (კოტასი), gürcüce bir kelime olup mısır koçanı, ahşap mil, ahşap kabza gibi değişik anlamlar taşıyan  kota (კოტა) kelimesinden türemiş olmalıdır. bu yer adı türkçeye "kodas" şeklinde girmiştir. nitekim 1595 tarihli osmanlı mufassal defterinde ve 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde kodas (كوداس/ قوداس) olarak geçer. 

kotasi köyü, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tarihsel cavaheti'de yer alır. nitekim osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ikinci yarısında gürcülerden ele geçirmiştir. köyün kilisesi olan kotasi kilisesi bu dönemden kalmıştır.

kotasi köyü, 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterine göre köy, gürcistan vilayeti içinde ahalkalak livasının niyaliskur nahiyesine bağlıydı. bu tarihte köyde sadece 2 hristiyan hane yaşıyordu. köyün nüfusu 1870 yılında 4 hane olarak kaydedilmiştir.

kotasi köyü, 1877-1878 osmanlı-rus savaşı'nın ardından 1878 yılında imzalanan berlin antlaşması uyarınca osmanlı devleti tarafından rusya'ya bırakıldı. rus idaresinin 1886 yılındaki nüfus tespitinde kotas (котас) adıyla kaydedittiği köy, ardahan sancağının çıldır kazasına bağlı tzkarostavi nahiyesinin 13 köyünden biriydi. köyün nüfusu, 43'ü erkek ve 38'i kadın olmak üzere, 8 hanede yaşayan 81 kişiden oluşuyordu. kotas köyünün nüfusu "karapapak" olarak kaydedilmiştir. rus idaresi sırasında köyün nüfusu artmış, 1896'da 94, 1906'da 107 kişiye ulaşmıştır.

kotasi köyü, birinci dünya savaşı'nın sonlarında rusların bölgeden çekilmesinin ardından gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 mayıs 1920 tarihinde imzalanan moskova antlaşması'yla sovyet rusya, artvin sancağını gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. ancak kızıl ordu'nun gürcistan'ı işgali sırasında sovyet rusya ile ankara hükümeti arasında 16 mart 1921 tarihinde imzalanan moskova antlaşması'yla kotasi köyünü de kapsayan ardahan bölgesi türkiye'ye bırakıldı.

kotasi, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde "kodas" (قوداس) biçiminde yazılmıştır. bu sırada köy kars vilayetinin çıldır kazasının kurt kala nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "kodas" olarak kaydedilmiş olan köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 121 kişiden oluşuyordu. kotasi veya kodas türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında  7267 sayılı kanunla sabaholdu olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında sabaholdu köyünün nüfusu 269 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 10 kişi okuma yazma biliyordu.

sabaholdu köyünde kotasi kilisesi olarak bilinen bir gürcü kilisesi bulunuyordu. gürü tarihçi ve arkeolog ekvtime takaişvili kiliseye ait gürcüce yazıt tespit etmiştir. sabaholdu köyünün bugünkü sınırları içinde samtzubi (სამწუბი) adında bir köy bulunuyordu ve bu gürcü köyünün kilisesi olan samtzubi kilisesi de günümüze ulaşmıştır.

coğrafya 
köy, ardahan il merkezine 90 km, çıldır ilçe merkezine ise 48 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

çıldır belde ve köyleri
Saymalı, Çıldır

saymalı, ardahan ilinin çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

saymalı köyünün eski adı köyhas'tır. köy, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan çrdili'de yer alır. bununla birlikte osmanlıların 16. yüzyılın ikinci yarısında gürcülerden ele geçirdiği toprakların tahririni kapsayan 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı mufassal defterde köyün adı geçmemektedir. köy daha geç tarihte kurulmuş olmalıdır. nitekim köyün adına  19. yüzyıl kayıtlarında rastlanmaktadır. bu kayıtlardan biri, rus idaresinin 1886 tarihli nüfus tespitidir. bu tespitte köy "kevhas" (кевхас) biçiminde kaydedilmiştir. bu sırada köyhas ardahan sancağının çıldır kazasına bağlıydı. köyün nüfusu, "karapapak" olarak kaydedilmiş 141 kişiden oluşuyordu.

köyhas, birinci dünya savaşı'nın sonunda rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 mart 1921'de imzalanan moskova antlaşması uyarınca köyhas türkiye'ye bırakıldı.

köyhas köyü, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde köy-i has (كوی خاص) olarak da okunacak biçimde yazılmıştır. bu yazılış biçiminden köyünün adının "has köy" anlamı taşıdığı söylenebilir. bu tarihte köy, kars vilayetinin çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy, "köyhas" adıyla aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 300 kişiden oluşuyordu. köyün adı 1959 yılında  7267 sayılı kanunla saymalı olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında sarmalı köyünün nüfusu 421 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 76 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
köy, ardahan il merkezine 47 km, çıldır ilçe merkezine ise 5 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

çıldır belde ve köyleri
Sazlısu, Çıldır

sazlısu, ardahan ilinin çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

sazlısu köyünün eski adı karavel'dir. nitekim rus idaresinin 1886 tarihli nüfus sayımında da karavel (каравель) olarak geçer. bu yer adı gürcüce karaveli (კარაველი) biçiminde yazılır.

karaveli, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tarihsel çrdili'de yer alır. nitekim osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ikinci yarısında gürcülerden ele geçirmiştir. bununla birlikte erken dönem osmanlı kayıtlarında köyün adı geçmemektedir. köyün adına  19. yüzyıl kayıtlarında rastlanmaktadır. bu kayıtlardan biri, rus idaresinin 1886 tarihli nüfus tespitidir. bu tespitte karavel köyü ardahan sancağının çıldır kazasına bağlıydı. köyün nüfusu, "türk" olarak kaydedilmiş 145 kişiden oluşuyordu.

karavel, birinci dünya savaşı'nın sonunda rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 mart 1921'de imzalanan moskova antlaşması uyarınca karavel türkiye'ye bırakıldı.

karavel köyü, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde "koravil" (قوراویل) biçiminde yazılmıştır. bu tarihte köy, kars vilayetinin çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köyün adı "karayel"e dönüşmüştür. bu tarihte aynı idari konuma sahip olan köyün nüfusu 492 kişiden oluşuyordu. türkçe kaynaklarda koravel biçiminde de yazılmış karavel türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında  7267 sayılı kanunla sazlısu olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında sazlısu köyünün nüfusu 773 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 175 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
köy, ardahan il merkezine 45 km, çıldır ilçe merkezine 3 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

çıldır belde ve köyleri
Semihaşakir, Çıldır

semihaşakir, ardahan ilinin çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

semihaşakir köyünün bilinen en eski adı çayistar'dır. nitekim 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterinde çayistar (چایستار) olarak geçer. ancak bu yer adı bazen sadece çayis olarak yazılmış ve bu yüzden kayabeyi köyünün eski adı olan çayis ile karışmıştır. 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde çayistar köyünün adı cayis (جایس) olarak, bugünkü kayabeyi köyünün adı da çays (چایس) biçiminde kaydedilmiştir. bu yer adı gürcüce kaynaklarda çaistari (ჩაისთარი) ve çaisi (ჩაისი) olarak geçer.

çayistar köyü, tarihsel gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan artaani'de yer alır. nitekim osmanlılar bu köyü 16. yüzyılın ortasında gürcülerden ele geçirmiştir. 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterine göre çaystar, gürcistan vilayeti içinde çıldır livasının meşe nahiyesine bağlıydı. bu tarihte köy tamamen boşalmış ve insansız hale gelmişti.

çaistari köyü uzun süre osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 harbi sonunda imzalanan berlin antlaşması'yla ruslara bırakıldı. rus idaresinin 1886 tarihli nüfus sayımıda çais (чаис) olarak kaydedilen köy, ardahan sancağının ardahan kazasına bağlıydı. köyde 74 kişi yaşıyordu ve nüfusun tamamı karapapak olarak kaydedilmişti. gürcülerden ele geçirildiğinde boşalmış olan köye sonradan yeni nir nüfus yerleştirilmiş olduğu bu kayıttan da anlaşılmaktadır.

çayis köyü, birinci dünya savaşı'nın sonlarında rusya'nın bölgeden çekilmesinden bir süre sonra, gürcistan demokratik cumhuriyeti'nin sınırları içinde kaldı. sovyet rusya'nın bolşevik hükûmeti 7 mayıs 1920'de gürcistan hükûmetiyle imzaladığı moskova antlaşması'yla da  ardahan bölgesini bağımsız gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. ancak kızıl ordu'nun gürcistan'ı işgali sırasında ankara hükümeti'nin tiflis hükûmetine verdiği ültimatom üzerine gürcü idaresinin çekilmesinin ardından ardahan bölgesi ve çais köyü fiilen türkiye'ye katıldı. gürcistan demokratik cumhuriyeti'nin topraklarının işgal edilmesinin ardından sovyet rusya ile ankara hükümeti'nin 16 mart 1921'de imzaladığı moskova antlaşması'yla, çayis köyünü de kapsayan ardahan ile artvin bölgeleri türkiye'ye bırakıldı.

çayis köyü, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde cayis (جایس) adıyla kars vilayetinin çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "terekemeçayis" olarak kaydedilmiş olan köy, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 214 kişiden oluşuyordu. çaistari veya çayis  "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla koçgüden olarak değiştirilmiştir. koçgüden köyünün nüfusu 1965 yılında 450 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 15 kişi okuma yazma biliyordu.

suyu olmayan bu köye semiha şakir isimli hayırsever su getirdiği için, köy halkının isteği doğrultusunda köyün ismi semihaşakir olarak değiştirilmiştir.

coğrafya 
köy, ardahan il merkezine 30 km, çıldır ilçe merkezine 12 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

çıldır belde ve köyleri
Taşdeğirmen, Çıldır

taşdeğirmen, ardahan ilinin çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

taşdeğirmen köyünün bilinen en eski adı didi çamdzvrali'dir. çamdzvrali (ჩამძვრალი) gürcüce bir kelime olup batık, çöküntü gibi bir anlama gelir. didi çamdzvrali (დიდი ჩამძვრალი: büyük çöküntü), 1595 tarihli osmanlı mufassal defterinde camzvral-i büzürg / camzural-i büzürg (جامزورال بزرك) olarak kaydedilmişti. bu yer adı daha geç dönemde ahalkalak livasındaki bir başka köyün adı gibi yazılarak çandura, çamdra, çandira gibi farklı biçimlere dönüşmüştür. nitekim rus idaresinin 1886 yılındaki nüfus tespitinde köyün adı çamdra (чамдра), 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde "çamdira" (چامدیرە) olarak geçer.

camzrval-i büzürg (büyük camzrval) köyü, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tarihsel çrdili'de yer alıyodur. nitekim osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında bu bölgeyi ve köyü gürcülerden ele geçirmiştir. bu yerleşim 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterine göre, gürcistan vilayeti içinde çıldır livasının canbaz nahiyesine bağlıydı. köyün nüfusu 32 hristiyan haneden oluşuyordu. köyde buğday, arpa, çavdar, keten tohumu, yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor, koyun ve domuz besleniyordu.

osmanlı devleti, doksanüç harbi'nin ardından imzalanan berlin antlaşması'yla ardahan bölgesini rusya'ya bırakınca, büyük çamdzvarli köyü de osmanlı egemenlik alanının dışında kaldı. rus idaresinin 1886 yılında yaptığı nüfus tespitinde çamdra (чамдра) adıyla kaydedilmiş olan köy, ardahan sancağının çıldır kazasına (uçastok) bağlıydı. köyün nüfusu, "karapapak" olarak kaydedilmiş 409 kişiden oluşuyordu.

çamdra köyü, birinci dünya savaşı'nın sonunda rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 mart 1921'de imzalanan moskova antlaşması uyarınca çamdra türkiye'ye bırakıldı.

çamdra köyü, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde "çamdira" (چامدیرە) biçiminde yazılmıştır. bu tarihte köy, kars vilayetinin çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "çamdıra" adıyla aynı idari konuma sahip olan köyün nüfusu 705 kişiden oluşuyordu. türkçe kaynaklarda değişik biçimlerde yazılmış olan çamdura veya büyük çamdzvrali türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında  7267 sayılı kanunla taşdeğirmen olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında taşdeğirmen köyünün nüfusu 1.174 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 296 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
köy, ardahan il merkezine 55 km, çıldır ilçe merkezine 13 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

çıldır belde ve köyleri
Yenibeyrehatun, Çıldır

yenibeyrehatun, ardahan ilinin çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

yenibeyrahatun köyü 19. yüzyılın sonları veya 20. yüzyılın başlarında ortaya çıkmış bir yerleşmedir. nitekim rus idaresinin 1886 yılında gerçekleştirdiği nüfus sayımında begrahatun köyü kaydedilmiş olduğu halde yenibeyrahatun'un adı geçmemektedir. birinci dünya savaşı yıllarında, rus idaresi ardahan bölgesini gezen gürcü araştırmacı ve gazeteci konstantine martvileli begrahatun köyünün yakınında parkau (kars vilayetinin harbi valisi pyotr-emmanuil fridrihoviç fon parkau onuruna) ya da yeni begra-hatun köyünün bulunduğunu, burada 90 hane süryaninin yaşadığını belirtmiştir. bugün eskibeyrehatun olarak anılan begrahatun köyünün yakınında kurulduğu için yerleşmeye yeni begrahatun / yeni beyrahatun adı verilmiş olmalıdır.

yeni begrahatun köyü, birinci dünya savaşı'nın sonlarında rusların bölgeden çekilmesinin ardından gürcistan sınırları içinde kaldı. bu durum 1920 tarihli moskova antlaşması'yla sovyet rusya tarafından da tanındı. ancak ertesi yıl kızıl ordu'nun gürcistan'ı işgali sırasında, 16 mart 1921'de ankara hükümeti ile sovyet rusya arasında imzalanan moskova antlaşması'yla köy türkiye'ye bırakıldı.

1928 tarihli osmanlıca köy listesinde yenibeyrehatun köyü yukarı begre hatun / begre hatun yukarı (بكرە خاتون یوقاری) adıyla kaydedilmiştir. bu sırada köy kars vilayetinin çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. bugünkü  eskibeyrehatun köyünün adı ise bu listede begre hatun aşağı (بكرە خاتون آشاغی) biçiminde yazılmıştır. 1935 genel nüfus sayımında "yenibeyrehatun" olarak kaydedilmiş olan köyün nüfusu 211 kişiden oluşuyordu. 1965 yılına gelindiğinde yenieyrehatun köyünde 349 kişi yaşıyordu ve bu nüfus içinde sadece 7 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
köy, ardahan il merkezine 25 km, çıldır ilçe merkezine 17 km uzaklıktadır.

nüfus

.kaynakça

dış bağlantılar 
 

çıldır belde ve köyleri
Yukarıcambaz, Çıldır

yukarıcambaz, ardahan ilinin çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

yukarıcambaz köyü 1595 tarihli osmanlı tahrir defteriden canbaz-i büzürg (جانباز بزرك) olarak geçer. aşağııcambaz köyü ise, canbaz-i küçük (جانباز كوچك)  adıyla kaydedilmiştir. bu iki yerleşimin ortak adı olan canbaz'ın camasp'tan (ჯამასპ) değişime uğradığı tahmin edilmektedir. samtshe-saatabago hükümdarı ii. kaihosro ve ailesinin seyahatini anlatan bir kaynak buradaki yerleşimlerden camasp olarak söz etmektedir. geç dönemde canbaz-i büzürg (büyük canbaz) köyünün adı yukarıbambaz, canbaz-i küçük'ün (büyük canbaz) adı da aşağıcambaz'a dönüşmüştür.

büyük canbaz köyü, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tarihsel çrdili'de yer alıyodur. nitekim osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında bu bölgeyi ve köyü gürcülerden ele geçirmiştir. bu yerleşim 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterine göre, gürcistan vilayeti içinde çıldır livasının canbaz nahiyesine bağlıydı. büyük canbaz veya küçük cabaz köyünden biri bu nahiyenin merkeziydi. büyük canbaz köyünün nüfusu 10 hristiyan haneden oluşuyordu. i̇spenç vergisi vermekle yükümlü hane reisleri i̇oseba, batata, i̇oram, gabriel, vardzel, şakara, basila, giorgi, misela gibi adlar taşıyordu. bu adlardan büyük canbaz'ın bir gürcü köyü olduğu anlaşılmaktadır. köyde buğday, arpa, çavdar, keten tohumu,  yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor, domuz besleniyordu.

osmanlı devleti, doksanüç harbi'nin ardından 1878'de imzalanan berlin antlaşması'yla ardahan bölgesini rusya'ya bırakınca, yukarı canbaz köyü de osmanlı egemenlik alanının dışında kaldı. rus idaresinin 1886 yılında yaptığı nüfus tespitinde yukarı cambaz (верхний джамбаз) adıyla kaydedilmiş olan köy, ardahan sancağının çıldır kazasına (uçastok) bağlıydı. köyün nüfusu 337 kişiden oluşuyordu. bu nüfus içinde 17 kişi "türk", 320 kişi "karapapak" olarak kaydedilmiştir.

yukarı cambaz, birinci dünya savaşı'nın sonunda rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre bağımsız ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 mart 1921'de imzalanan moskova antlaşması uyarınca yukarı cambaz köyü türkiye'ye bırakıldı.

büyük canbaz köyü, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde "canbaz-i yukarı" (جانباز یوقاری) adıyla kaydedilmiştir. bu sırada köy kars vilayetinin çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "yukarı cambaz" adıyla aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 699 kişiden oluşuyordu. daha sonra yukarıcambaz biçiminde yazılmış olan köyde 1965 genel nüfus sayımında 1.022 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 267 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
köy, ardahan il merkezine 58 km, çıldır ilçe merkezine ise 16 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

çıldır belde ve köyleri
Baltalı



yerleşim yerleri 
 baltalı, şereflikoçhisar - ankara ili şereflikoçhisar ilçesine bağlı mahalle
 baltalı, çıldır - ardahan ili çıldır ilçesine bağlı köy
 baltalı, bolu - bolu ili merkez ilçesine bağlı köy
 baltalı, gölpazarı - bilecik ili gölpazarı ilçesine bağlı köy
 baltalı, tarsus - mersin ili tarsus ilçesine bağlı mahalle
 baltalı, banaz - uşak ili banaz ilçesine bağlı köy

diğer anlamı 
 baltalı ilah - (zagor) çizgi roman kahramanı
Sırbistan Radyo Televizyonu

radyo televizyon sırbistan sırpça: радио-телевизија србије (ptc) veya radio-televizija srbije) sırbistan'ın kamu yayın kuruluşudur. bu yayınlar ve haberler, tiyatro çeşitli üretir ve radyo, televizyon ve i̇nternet aracılığıyla spor programlama. rts, temmuz 2001 yılından bu yana, avrupa yayın birliği üyesidir. rts, eski yugoslavya ve balkanlar'daki en büyük yayın kuruluşudur. önceden bu kanal radyo televizyon belgrad (rtb) olarak biliniyordu.

nato’nun yugoslavya bombardımanı sırasında sırbistan radyo televizyonu propaganda merkezi olduğu gerekçesiyle bombaladı. bombardımanda 16 gazeteci öldü.

televizyon kanalları taslakları
sırbistan televizyon kanalları
1920'lerde yugoslavya'da kurulan oluşumlar
1929'da kurulan radyo kanalları
1958'de kurulan televizyon kanalları ve istasyonları
Fransız alfabesi

fransız alfabesi latin alfabesinden türemiş, 26 harfli bir alfabedir.

harfler 

{| class="wikitable"
! rowspan=2 | harf || colspan=3 | harfin ismi
|-
! yazılışı || okunuşu || diyakritik işareti
|-
| a ||  || a ||à, â, æ
|-
| b ||  || bé ||
|-
| c ||  || sé || ç
|-
| d ||  || dé ||
|-
| e ||  || ö ||è, é, ê, ë
|-
| f ||  || ef ||
|-
| g ||  || jé ||
|-
| h ||  || aş ||
|-
| i ||  || i ||î, ï
|-
| j ||  || ji ||
|-
| k ||  || ka ||
|-
| l ||  || el ||
|-
| m ||  || em ||
|-
| n ||  || en ||
|-
| o ||  || o ||ô, œ
|-
| p ||  || pé ||
|-
| q ||  || kü ||
|-
| r ||  || er ||
|-
| s ||  || es ||
|-
| t ||  || te ||
|-
| u ||  || ü || ù, û, ü
|-
| v ||  || ve ||
|-
| w ||  || dublö ve ||
|-
| x ||  || iks ||
|-
| y ||  || igrek || ÿ
|-
| z ||  || zed 
|-
|ç
|
|
|}
 ç harfi ayrıca: se sedil olarak fonetikte yazılır

æ ve œ harfleri sadece birkaç, genellikle latinceden kalma sözcüklerde bulunurlar:
 æ (et cætera, tænia, ex æquo...) 
 œ (œil, fœtus, bœuf, œuf...)

ù harfi sadece où kelimesinde bulunur ve ÿ harfi sadece nadiren özel isimlerde bulunur.

ayrıca bakınız
 alman alfabesi 
 i̇talyan alfabesi

kaynakça 

latin kaynaklı alfabeler
latin alfabesinden türeyen alfabeler
alfabe
Doğankaya

doğankaya, şereflikoçhisar - ankara ili şereflikoçhisar ilçesine bağlı mahalle
 doğankaya, çıldır - ardahan ili çıldır ilçesine bağlı köy
 doğankaya, eskişehir - eskişehir ili odunpazarı ilçesine bağlı mahalle
 doğankaya, cide - kastamonu ili cide ilçesine bağlı köy
 doğankaya, akhisar - manisa ili akhisar ilçesine bağlı mahalle
 doğankaya, bafra - samsun ili bafra ilçesine bağlı mahalle
Karakale

karakale, çıldır - ardahan ili çıldır ilçesine bağlı köy
 karakale, hanak - ardahan ili hanak ilçesine bağlı köy
 karakale, aziziye - erzurum ili aziziye ilçesine bağlı mahalle
 karakale, i̇spir - erzurum ili i̇spir ilçesine bağlı mahalle
 karakale, karayazı - erzurum ili karayazı ilçesine bağlı mahalle
 karakale, pasinler - erzurum ili pasinler ilçesine bağlı mahalle
 karakale, arpaçay - kars ili arpaçay ilçesine bağlı köy
 karakale, kars - kars ili merkez ilçesine bağlı köy
 karakale, divriği - sivas ili divriği ilçesine bağlı köy
Dereköy, Damal

dereköy, ardahan ilinin damal ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

dereköy, en geç 1886 yılında beri bu adı taşımaktadır. rus idaresi köyü bu tarihte dara-köy (дара-кёй) adıyla kaydetmiştir. 1928 tarihli köy listesinde ise köyün adı dere köy (دەرە كوی) olarak geçer.

dereköy, tarihsel gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan eruşeti'de yer alır. eruşeti bölgesi, gürcistan’ın en eski hıristiyanlık merkeziydi. 93 harbi'nin ardından ruslar eruşeti bölgesini ele geçirdiğinde köyün nüfusunun 189 kişiden oluşması, buranın yeni bir yerleşme olmadığını göstermektedir. bununla birlikte, 1595 tarihli osmanlı mufassal defterinde ve 1694-1732 tarihli cebe defterinde adının geçmemesi, dereköy'ün daha geç dönemde ortaya çıktığı anlamına gelir. öte yandan dereköy'deki megalit kalenin varlığı da bu yörenin eski çağlardan beri yerleşme alanı olduğunu işaret etmektedir. 1886 yılında köyün 189 kişiden oluşan nüfusunun tamamı rus idaresince "türkmen" olarak kaydedilmiştir. bu tarihte dereköy, ardahan sancağının (okrug) ardahan kazasına (uçastok) bağlı sorsi nahiyesinin (маркяз: merkez) köylerinden biriydi. rus idaresi sırasında köyün nüfusu artmış, 1896'da 230 kişiye, 1906'da 281 kişiye ulaşmıştır.

dereköy, birinci dünya savaşı'nın sonlarında rusya'nın bölgeden çekilmesinden bir süre sonra, gürcistan demokratik cumhuriyeti'nin sınırları içinde kaldı. kızıl ordu'nun gürcistan'ı işgali sırasında ankara hükümeti'nin tiflis hükûmetine verdiği ültimatom üzerine gürcü idaresinin çekilmesinin ardından köy fiilen türkiye'ye katıldı. gürcistan demokratik cumhuriyeti'nin topraklarının işgal edilmesinin ardından sovyet rusya ile ankara hükümeti'nin 16 mart 1921'de imzaladığı moskova antlaşması'yla dereköy'ü de kapsayan ardahan ile artvin bölgeleri türkiye'ye bırakıldı.

dereköy, 1928 yılında kars vilayetinin ardahan kazasının damal nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında "dereköy" adıyla kaydedilmiş olan köy, posof kazasının damal nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 271 kişiden oluşuyordu.

dereköy'deki megalit kale, köyün doğusunda bir tepenin üzerinde yer alır. deniz seviyesinden 2.140 metre yükseklikte bulunan orta büyüklükteki kaleden (50 × 38 m) geriye yıkıntılar kalmıştır.

coğrafya 

dereköy, ardahan il merkezine 48 km, damal ilçe merkezine 3 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

damal belde ve köyleri
Michael Johnson (atlet)

michael johnson (d. 13 eylül 1967), amerikalı atlet.

johnson 200 ve 400 metre ile 4x400 bayrak yarışlarında adını duyurdu. 200 metredeki 19.32 (2008 pekin olimpiyatları'nda usain bolt tarafından 19.30 ile kırılmıştır) ve 400 metredeki 43.18 saniyelik dereceleriyle dünya rekorlarının sahibi olan johnson, 1992 barselona olimpiyatları'nda 4x400 bayrak yarışını 2 dk 55 sn 74 sl'de tamamlayarak olimpiyat şampiyonu olan abd takımında yer aldı.

1996 atlanta olimpiyatları'nda 200 metreyi 19.32 saniyede, 400 metreyi 43.59 saniyede koşan johnson, bu mesafelerde olimpiyat şampiyonu oldu. aynı olimpiyatlarda 4x400 metre bayrak yarışını 2 dakika 55.99 saniyede tamamlayarak şampiyon olan abd takımında da yer alan johnson, madalya sayısını üçe çıkarttı. olimpiyat başarılarını 2000 sidney olimpiyatları'na da taşıyan johnson, 400 metrede bir kez daha şampiyonluk kürsüsüne çıktı.

1991 ve 1995 dünya şampiyonalarında 200 metrede altın madalya kazanan johnson, 1993, 1995, 1997 ve 1999 dünya şampiyonalarında ise 400 metrede aynı başarıyı tekrarlayarak altın madalyalar kazandı. johnson ayrıca, 1993, 1995 ve 1997 yıllarında düzenlenen dünya şampiyonalarında birinci gelen abd'nin 4x400 bayrak takımında da yer alarak altın madalya kazandı.

en iyi dereceleri

kaynakça 

1967 doğumlular
yaşayan insanlar
afrikalı amerikalı erkek atletler
amerikalı erkek kısa mesafe koşucuları
amerikalı olimpiyat atletleri
1992 yaz olimpiyatları atletleri
1996 yaz olimpiyatları atletleri
2000 yaz olimpiyatları atletleri
altın olimpiyat madalyalı amerikalı atletler
1992 yaz olimpiyatları'nda madalya kazananlar
1996 yaz olimpiyatları'nda madalya kazananlar
2000 yaz olimpiyatları'nda madalya kazananlar
dünya atletizm şampiyonası madalyalı atletler
dünya atletizm şampiyonası şampiyonları
dünya üniversite oyunları madalyalı atletler
atletizmde eski dünya rekoru sahipleri
1990 i̇yi niyet oyunları sporcuları
1994 i̇yi niyet oyunları sporcuları
1998 i̇yi niyet oyunları atletleri
i̇yi niyet oyunları madalyalı atletler
james e. sullivan ödülü sahipleri
amerikalı reality tv katılımcıları
bbc yılın denizaşırı sporcusu ödülü sahipleri
Otağlı, Damal

otağlı, ardahan ilinin damal ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

otağlı köyünün eski adı arzada veya erzede'dir. ardzadahevi (არძადახევი) olarak da bilinen köyün adını rus idaresi 1886 yılında arzada-köy (арзада-кёй) biçiminde kaydetmiştir. 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde ise, erzede (ئەرزەدە) olarak geçer.

arzada veya arzadahevi, tarihsel gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan eruşeti'de yer alır. eruşeti bölgesi, gürcistan’ın en eski hıristiyanlık merkezi olarak bilinmektedir. 93 harbi'nin ardından ruslar eruşeti bölgesini ele geçirdiğinde köyün nüfusunun 142 kişiden oluşması, buranın yeni bir yerleşme olmadığını göstermektedir. bununla birlikte, defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı ve 1595 tarihli osmanlı mufassal defteri ile 1694-1732 dönemini kapsayan defter-i caba-i vilayet-i çıldır adlı cebe defterinde adının geçmemesi, otağlı köyünün daha geç dönemde ortaya çıktığı anlamına gelir. öte yandan otağlı köyü sınırları içinde megalit kalenin varlığı da bu yörenin eski çağlardan beri yerleşme alanı olduğunu işaret etmektedir. 1886 yılında 142 kişiden oluşan nüfusunun tamamı rus idaresince "türkmen" olarak kaydedilmiştir. bu tarihte arzada-köy, ardahan sancağının (okrug) ardahan kazasına (uçastok) bağlı sorsi nahiyesinin (маркяз: merkez) köylerinden biriydi.  rus idaresi sırasında köyün nüfusu artmış, 1896'da 190 kişiye, 1906'da 249 kişiye ulaşmıştır.

arzada köyü, birinci dünya savaşı'nın sonlarında rusya'nın bölgeden çekilmesinden bir süre sonra, gürcistan demokratik cumhuriyeti'nin sınırları içinde kaldı. kızıl ordu'nun gürcistan'ı işgali sırasında ankara hükümeti'nin tiflis hükûmetine verdiği ültimatom üzerine gürcü idaresinin çekilmesinin ardından köy fiilen türkiye'ye katıldı. gürcistan demokratik cumhuriyeti'nin topraklarının işgal edilmesinin ardından sovyet rusya ile ankara hükümeti'nin 16 mart 1921'de imzaladığı moskova antlaşması'yla arzada köyünü de kapsayan ardahan ile artvin bölgeleri türkiye'ye bırakıldı.

arzada köyü, 1928 yılında "erzede" adıyla kars vilayetinin ardahan kazasının damal nayihesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında da "erzede" adıyla kaydedilmiş olan köy, bu tarihte posof kazasının damal nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 329 kişiden oluşuyordu. arzada veya erzede "yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla otağlı olarak değiştirilmiştir.

otağlı köyünün kuzeyinde. deniz seviyesinden 2.160 metre yükseklikteki bir tepede megalit bir kalenin kalıntıları bulunmaktadır. arzada kalesi'nin (26 × 23 m) kuzey tarafında siper izleri fark edilmektedir.

coğrafya 

otağlı köyü, ardahan il merkezine 50 km, damal ilçe merkezine 5 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

damal belde ve köyleri
Seyitören, Damal

seyitören, ardahan ilinin damal ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

seyitören'in eski adı seyd-i viran veya seydi veran'dır. 93 harbi'nde ardahan bölgesini ele geçiren ruslar köyü 1886 yılında seydi-veran (сейди-веран) adıyla kaydetmiştir. 1928 tarihli köy listesinde ise köyün adı seyd-i viran (سید ویرەن) olarak geçer.

seydi veran, tarihsel gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan eruşeti'de yer alır. eruşeti bölgesi, gürcistan’ın en eski hıristiyanlık merkeziydi. 93 harbi'nin ardından ruslar eruşeti bölgesini ele geçirdiğinde köyün nüfusunun 136 kişiden oluşması, buranın yeni bir yerleşme olmadığını göstermektedir. bununla birlikte, defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı ve 1595 tarihli osmanlı mufassal defteri ile 1694-1732 dönemini kapsayan defter-i caba-i vilayet-i çıldır adlı osmanlı cebe defterinde adının geçmemesi, seydi veran köyünün daha geç dönemde ortaya çıktığı anlamına gelir. öte yandan seydi veran köyü sınırları içinde megalit kalelerin varlığı bu yörenin eski çağlardan beri yerleşme alanı olduğunu işaret etmektedir. 1886 yılında köyün nüfusunun tamamı rus idaresince "türkmen" olarak kaydedilmiştir. bu tarihte seydi veran, ardahan okrugu'nun ardahan kazasına (uçastok) bağlı tamal nahiyesinin (маркяз: merkez) köylerinden biriydi. rus idaresi sırasında köyün nüfusu artmış, 1896'da 250 kişiye, 1906'da 267 kişiye ulaşmıştır.

seydi veran köyü, birinci dünya savaşı'nın sonlarında rusya'nın bölgeden çekilmesinden bir süre sonra, gürcistan demokratik cumhuriyeti'nin sınırları içinde kaldı. kızıl ordu'nun gürcistan'ı işgali sırasında ankara hükümeti'nin tiflis hükûmetine verdiği ültimatom üzerine gürcü idaresinin çekilmesinin ardından köy fiilen türkiye'ye katıldı. gürcistan demokratik cumhuriyeti'nin topraklarının işgal edilmesinin ardından sovyet rusya ile ankara hükümeti'nin 16 mart 1921'de imzaladığı moskova antlaşması'yla seydi veran köyünü de kapsayan ardahan ile artvin bölgeleri türkiye'ye bırakıldı.

seydi veran köyü, 1928 yılında "seyd-i viran" adıyla kars vilayetinin ardahan kazasının damal nayihesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında da "seyitveren" adıyla kaydedilmiş olan köy, bu tarihte posof kazasının damal nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 376 kişiden oluşuyordu. seydi veran veya seyd-i viran "yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla seyitören olarak değiştirilmiştir.

seyitören köyünde iki adet megalit kalenin kalıntıları bulunmaktadır. köyün yaylasının yaklaşık 1 km kuzeyinde, deniz seviyesinden 2.900 metre yükseklikte bulunan heniora kalesi'nin (38 × 36 m) savunmadan çok işaretle haberleşme işlevi gördüğü düşünülmektedir. diğer kale, köyün 900 metre kuzeybatısında bulunuyordu. çapı 22 metre olan kaleden geriye yıkıntılar kalmıştır.

coğrafya 

seyitören köyü, ardahan il merkezine 51 km, damal ilçe merkezine 6 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

damal belde ve köyleri
Tepeköy, Damal

tepeköy, ardahan ilinin damal ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

tepeköy, en geç 1886 yılından beri bu adı taşımaktadır. rus idaresi köyü bu tarihte tapa-köy (тапа-кёй) adıyla kaydetmiştir. 1928 tarihli köy listesinde ise köyün adı tepe köy (تپە كوی) olarak geçer.

tepe, tarihsel gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan eruşeti'de yer alır. eruşeti bölgesi, gürcistan’ın en eski hıristiyanlık merkeziydi. 93 harbi'nin ardından rusların eruşeti bölgesini ele geçirmesinden yaklaşık on yıl sonra köyün nüfusunun 41 kişiden oluşuyordu. bu tarihte köyün küçük ve muhtemelen yeni bir yerleşme olduğu anlaşılmaktadır. zaten 1595 tarihli osmanlı mufassal defteri ile 1694-1732 tarihli cebe defterinde adının geçmemesi, tepeköy'ün daha geç dönemde ortaya çıktığını göstermektedir. 1886 yılında köyün nüfusunun tamamı rus idaresince "türkmen" olarak kaydedilmiştir. bu tarihte dereköy, ardahan sancağının (okrug) ardahan kazasına (uçastok) bağlı sorsi nahiyesinin (маркяз: merkez) köylerinden biriydi. rus idaresi sırasında köyün nüfusu artmış, 1896'da 65 kişiye, 1906'da 96 kişiye ulaşmıştır.

tepeköy, birinci dünya savaşı'nın sonlarında rusya'nın bölgeden çekilmesinden bir süre sonra, gürcistan demokratik cumhuriyeti'nin sınırları içinde kaldı. kızıl ordu'nun gürcistan'ı işgali sırasında ankara hükümeti'nin tiflis hükûmetine verdiği ültimatom üzerine gürcü idaresinin çekilmesinin ardından köy fiilen türkiye'ye katıldı. gürcistan demokratik cumhuriyeti'nin topraklarının işgal edilmesinin ardından sovyet rusya ile ankara hükümeti'nin 16 mart 1921'de imzaladığı moskova antlaşması'yla tepeköy'ü de kapsayan ardahan ile artvin bölgeleri türkiye'ye bırakıldı.

tepeköy, 1928 yılında "tepe köy" biçiminde bir yazılışla kars vilayetinin ardahan kazasının damal nahiyesine bağlı bir köy olarak kaydedilmiştir. 1935 genel nüfus sayımında ise "tepeköy" adıyla kaydedilmiş olan köy, posof kazasının damal nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 139 kişiden oluşuyordu.

coğrafya 

tepeköy, ardahan il merkezine 58 km, damal ilçe merkezine 3 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

damal belde ve köyleri
Uboot Type VII

uboot type vii, ii. dünya savaşında 1933 yılı ile 1945 yılları arasında kullanılan alman denizaltı modeli.
i̇kinci dünya savaşı boyunca 700 den fazla üretilmiştir.

dışarıda 2, içeride 9 olmak üzere toplam 11 torpido taşıma kapasitesine sahipti. silah donanımı olarak 4 önde 1 arkada toplam 5 torpido kovanı , 1 adet atış hızı yüksek 88 mm lik kwk l45 topu barındırmaktaydı. i̇lerleyen dönemde üzerine çeşitli varyasyonlarda uçaksavar silah sistemi yerleştirilmiştir. 37 mm'lik uçaksavar toplarından 4'lü sistem 20 mm'lik flak quadro sistemler yer veren kule versiyonları yapıldı. ii. dünya savaşında i̇ngilizler'le almanlar'ı savaşa sokan olay ise, 1939 yılının 13-14 kasıma bağlayan gece günther prien komutasındaki u-47, i̇ngiliz denizüssü scapa flow'a girmiş, limanda demirli bulunan royal oak zırhlısını batırarak büyük bir başarı sağlamış olmasıdır. 1942'de sadece amerika kıyılarında 900'den fazla ticari yük gemisini batırmışlardır. teknolojik olarak bir yenileme yapılmaması, enigma şifre sisteminin çözülmesi, asdi̇c sonar sisteminin geliştirmesi "black may" (kara mayıs)'ın habercisi olmuştur. 1943 mayısında i̇ngiliz ve amerikan destroyerleri ve uçak gemileri o güne değin yapılmış en büyük u-boot operasyonu yapmış, pasifikte bulunan 118 tane u-bot'dan pek çoğu uçaklarca olmak üzere 41 tanesini yok etmeyi başarmıştır. bu olay, u-bot'lara şnorkel sistemi ve hava izleme radarları eklenmesine, daha hızlı ve yuksek kalibreli uçak savar silah sistemlerinin yerleştirilmesine sebep olmuştur.
World Wrestling All-Stars

wwa, bir amerikan güreşi federasyonudur. 2001 ile 2002 yılları arasında nwa adlı federasyonla birleşmiştir. zamanında sting, jeff jarret, sabu, the franchise gibi isimleri barındıran federasyon avustralya'daydı. fakat zaman zaman amerika ve yeni zelanda turu olmuştur.avustralya`da onun gibi bir federasyon olmamıştır ve halen yoktur.

wwa organizasyonun kemerleri 
 wwa world heavyweight championship
 wwa international cruiserweight championship
 wwa hardcore championship

wwa aylık şovları 
 the revolution:şubat
 the eruption:nisan
 the reckoning:mayıs
 the inception:ekim
 retribution:aralık

wwa güreşcileri 
 juventud guerrera
 psicosis
 road dogg
 konnan
 norman smiley
 devon storm
 buff bagwell
 jeremy borash
 disqo
 mark johnson
 jerry lawler
 stevie ray
 graham young
 jeff jarrett
 nathan jones
 lenny lane
 the vampire warrior

profesyonel güreş
Glenn Meade

glenn meade (d. 1957, dublin), i̇rlandalı yazar.

1980'lerde kendi oyunlarını yazdı ve yönetti. 1994'te ilk romanı brandenburg'u yazdı. hala yazmaya devam ediyor.

kitapları fransızca, almanca, i̇spanyolca, türkçe gibi pek çok dile çevrildi.

romanlarından bazıları 
 brandenburg 1994
 kar kurdu 1996
 sakkara'nın kumları 1999
 8. gün 2002
 buz kapanı 2004
 şeytanın müridi 2006
 i̇kinci mesih 2011
 romanov komplosu 2013
 son tanık (2014)
 huzursuz hayaletler (2017)

20. yüzyıl i̇rlandalı roman yazarları
21. yüzyıl i̇rlandalı roman yazarları
i̇rlandalı oyun yazarları
i̇rlandalı gazeteciler
1957 doğumlular
yaşayan insanlar
dublin doğumlu yazarlar
Maran

daha çok güney, orta ve doğu anadolu resimlerinde, masallarında, hikâyelerinde rastlanan, bellerinden aşağısı yılan üstü ise insan şeklinde tanımlanan, insanların derdine deva olabilen doğaüstü yaratıklar. ayrıca eşanlamlı olarak kullanılan, erbüke, türk halk inancında yarı insan yarı yılan olan varlıktır. erböke de denir. bu varlıkların başında yılan ana ve/veya yılan ata bulunur. dişi olanları için “i̇şbüke” kullanılır.

yeraltında bir dünyada yaşayan, akıllı ve iyicil maranların başında şahmeran adlı bir ece vardır. şahmeran'ın -insanlarca- öldürüldüğünü henüz bilmeyen, bu nedenle 'şahmeran geleneği' olarak sürdürdükleri derde deva olma işine devam eden meranların şahmaran'ın ölümünü duydukları an meran ülkesinden çıkıp insanların yaşadıkları şehirleri basacakları ve yerle bir edecekleri söylenir.

etimoloji 
"maran:" farsça bir sözcüktür. "mar" yılan anlamında, "-an" ise çoğullamasıdır. maran ya da incelterek söylenilen "meran" sözcükleri anadolu topraklarında birçok yöre ve yer adı olarak da kullanılmaktadır.
"erbüke:" er “insan” ve büke “ejderha, yılan” sözcüklerinin bileşimidir.

kaynakça
 türk söylence sözlüğü, deniz karakurt, türkiye, 2011 (otrs: cc by-sa 3.0)

ayrıca bakınız 
 şahmaran
 yılan ana
 yılan ata

türkiye'de folklor
mitolojik melezler
efsanevi yaratıklar
türk mitolojisi
Tayakadın, Arnavutköy

tayakadın, i̇stanbul'un arnavutköy ilçesine bağlı bir mahalledir. 1972'ye kadar çatalca'ya bağlı olan mahalle, 1972'de gaziosmanpaşa'ya bağlanmış, 2009'da arnavutköy'e geçmiştir. mahalle, i̇stanbul havalimanı'nın yanında yer almaktadır.

konumu 
mahalle, arnavutköy-göktürk-çatalca yollarının birleştiği kavşaktadır. arnavutköy'e 12 km göktürk'e 20 km, karaburun'a 12 km mesafededir. i̇stanbul havalimanı'na çok yakındır.

kaynakça 

arnavutköy'ün mahalleleri
Marcelo Ríos

marcelo andrés ríos mayorga (d. 26 aralık 1975) şili'nin yetiştirdiği gelmiş geçmiş en iyi tenisçi olan rios aynı zamanda teniste bir numara olan ilk ve tek şilili tenisçidir. dünya'nın dikkatini münih grand slam tenis turnuvası'nın finalinde andre agassi'yi yenerek aldığı şampiyonlukla çekmeyi başaran ve süper genç yetenek olarak nitelendirilen marcelo rios kısa sürede dünyanın 1 numaralı ismi olmayı başarmıştır.

hayatı
uzun saçları, hırsı ve tavırlarıyla son derece farklı bir tenisçi olan rios iki elini de kullanabilmenin avantajıyla genellikle sol elini kullanır, aynı zamanda son derece etkili servis atışlarıyla tanınırdı. muhteşem bir tenis zekası ve hırsı olan macelo rios 1998 yılı sonlarında servis kullanırken yaşadığı bel sakatlığı neticesinde bir daha tam olarak iyileşememiş, buna rağmen iyi bir grafik çizmiştir. bell south open'da 4 defa final oynamış fakat şampiyon olamamış, hiç grand slam turnuvası kazanamamıştır. son derece hırslı bir tenisçi olan marcelo rios'un 2003 yılında maç sırasında tenis topunu ısırması ise hafızalardan silinmemiştir.

marcelo rios henüz 28 yaşındayken sırt ağrılarından kurtulamayınca tenisi bırakmaya karar verdiğini büyük bir üzüntü içinde duyurdu.

başarıları 
 1998 avustralya grand slam final

1975 doğumlular
santiago doğumlular
şilili erkek tenisçiler
yaşayan insanlar
İttihad-ı Muhammedi Fırkası

i̇ttihad-ı muhammedî fırkası, osmanlı i̇mparatorluğu'nda i̇kinci meşrutiyet döneminde faaliyet gösteren i̇slamcı siyasi parti.

5 nisan 1909'da kuruldu. adı, günümüz türkçesinde muhammedçi birlik partisi anlamına gelir. kurucusu derviş vahdeti'dir. 
kurucuları arasında derviş vahdeti haricinde ferik rıza paşa, süheyl paşa, mehmet sadık efendi gibi muhalif isimler de bulunuyordu. said nursî önceleri cemiyete destek vermiş olsa da, kullanılan üslubu beğenmediğinden cemiyetle ilişkisini kesmiştir. cemiyet, kuruluşunu ayasofya camii'nde okutulan bir mevlitle ilan etmiştir.

tarihi 
cemiyet, kendisini fırka olarak tanımlıyor ve partinin (fırkanın) gerçek başkanının ve yol göstericisinin muhammed olduğunu dile getiriyordu. parti üyeleri "volkancılar" veya "muhammedîler" olarak anıldılar.

fırka kurulduktan kısa süre sonra volkan gazetesi de yayına başladı. derviş vahdetî ve diğer volkan yazarları, başlangıçta i̇ttihat ve terakki cemiyeti’ni desteklemişlerse de daha sonra i̇ttihatçıların özgürlükleri kısıtlayıcı uygulamalarını ve diğer politikalarını eleştirip muhalif bir parti olmuşlardır.
i̇ttihatçılar da onları totaliterlik (istibdat) ve irtica taraftarlığı ile suçlamışlardır.

i̇slamcı olmasına rağmen bu parti, diğer i̇slamcı çevrelerin muhalefetiyle karşılaşmış, sırat-ı müstakim, beyanü'l-hak gibi gazete ve dergiler partiyi sert bir dille eleştirmiştir.

zamanla meşrutiyet rejimine, dönemin hükûmetine ve i̇ttihatçılara hakaretamiz bir üslupla ağır eleştiriler yöneltiyordu. volkan gazetesini, muhalif mizan, serbesti, osmanlı ve i̇kdam gazeteleri izledi. i̇ttihat ve terakki ise tanin ve şûra-yı ümmet gazeteleri vasıtasıyla eleştirilere yanıt veriyordu.

halk, toprak kayıplarından i̇ttihatçıları ve meşrutî yönetimi sorumlu tutuyor; volkan, serbesti gibi gazeteler toplumda i̇ttihatçılara karşı olan öfkeyi körüklüyordu. toplum böylesi bir gerilimin içindeyken serbesti gazetesinin başyazarı hasan fehmi bey'in galata köprüsü'nde öldürülmesi gerilimi iyice tırmandırdı. hasan fehmi'nin muhalif bir gazetenin başyazarı olması, kamuoyunda bu cinayetin i̇ttihat ve terakki'nin bir suikastı olduğu algısı oluşturdu. bu olaydan bir hafta sonra 31 mart olayı patlak verdi. olay ilk önce askeriyede başladı. asker "biz meşrutiyet değil, şeriat isteriz" diye silahlanmış, üstlerinin ikazlarına uymayarak isyan etmişti. i̇syan toplumun daha geniş kesimlerine yayıldı ve isyancılar meclisi basıp bir nazırı öldürdü. olaylar hareket ordusu tarafından bastırıldı. i̇ttihad-ı muhammedî fırkası üyeleri ise halkı kışkırttıkları, isyana teşvik ettikleri gerekçesiyle divan-ı harp'te yargılanmış, derviş vahdeti idam edilmiştir.

tarık zafer tunaya'ya göre, i̇ttihad-ı muhammedî fırkası, "parlamento içinde kurulmuş, klerikal, gizli ve ihtilalci eğilimli bir parti değildir".

kaynakça
genel
 tunaya, tarık zafer, türkiye'de siyasal partiler, hürriyet vakfı yayınları, 1988
özel

1909'da kurulan siyasi partiler
osmanlı i̇mparatorluğu'ndaki siyasi partiler
i̇slamcı partiler
i̇slam ve siyaset
Balçeşme, Göle

balçeşme, ardahan ilinin göle ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

balçeşme köyünün eski adı lala vargenis'tir. nitekim rus idaresi 1886 yılında köyü lyalya-varginis (ляля-варгинис) olarak kaydetmiştir. göle ilçesine bağlı  yanatlı köyünün adı ise vargenis'tir.

lalavargenis'teki megalit yapı kalıntıları, buranın çok eski bir yerleşme alanı olduğunu göstermektedir. lalavargenis, orta çağda gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan kola'da yer alır. nitekim bu bölgeyi osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında gürcülerden ele geçirmiştir. bununla birlikte bu yerleşimin tarihsel gürcüce adı bilinmemektedir.

lalavargenis, uzun süre osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan berlin antlaşması'yla osmanlı devleti tarafından rusya'ya bırakıldı. rus idaresince lyalya-varginis (ляля-варгинис) olarak kaydedilen köy, ardahan sancağının göle kazasına bağlıydı. 1886 yılında nüfusu, "kürt" olarak kaydedilen 108 kişiden oluşuyordu. köyün nüfusu 1896 yılında 117 kişi, 1906 yılında 157 kişi olarak tespit edilmiştir.

lalavargenis köyü, birinci dünya savaşı'nın sonunda rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 mart 1921'de imzalanan moskova antlaşması uyarınca lalavargenis türkiye'ye bırakıldı.

lalavargenis köyü, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde "lala vargens" (لالا واركنس) adıyla kars vilayetinin göle kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "lalavarginis" adıyla geçen köy, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 402 kişiden oluşuyordu. lalavarginis  türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında  7267 sayılı kanunla balçeşme olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında balçeşme köyünün nüfusu 867 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 246 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
köy, ardahan il merkezine 66 km, göle ilçe merkezine 21 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

göle belde ve köyleri