Boşnaklar

boşnaklar (boşnakça: tek. bošnjak, çoğ. bošnjaci), güney slav halkı. çoğunluğu bosna-hersek ile sırbistan'da yaşar. ayrıca hırvatistan, karadağ, slovenya, kosova, kuzey makedonya ve türkiye’de mühim sayıda boşnak yaşamaktadır. türkiye'de 500.000 boşnak bulunmaktadır. boşnaklar eski dönemlerde "bosnjanin" (latince: bosnensis) olarak adlandırılırlardı, orta çağ bosna devletinin sakinleri anlamına gelmekteydi.

boşnaklar, yüzyıllarca dine dayalı bir kimlik tanımı içinde yer almışlar, bosna-hersek ve sancak'ta yaşayan ortodoks veya katolik güney slavları ise sırp veya hırvat milletlerinin bu bölgelerdeki uzantıları kabul edilmiştir. 1963'te yugoslavya'nın sosyalist federal cumhuriyet tanımına geçişi ile birlikte bosna-hersek sosyalist cumhuriyeti yönetiminde sırpların egemen konumunun zayıflamaya başlaması boşnaklar için yeni bir millî kimlik tanımının yolunu açmıştır. 1961'de ortaya atılan "etnik müslüman" terimi ile boşnaklar bu isim altında bosna-hersek'in yönetiminde sırpların ve hırvatların yanı sıra söz sahibi hâle gelmişlerdir. 1968'de müslüman milleti kavramı, dinî mensubiyeti ifade eden müslüman kavramından farklı bir anlam içerecek şekilde yugoslavya anayasası'na girmiştir. (bu anlama göre, örneğin, yugoslavya arnavutları, (ekseri) müslüman olup müslüman değildiler.). bosna-hersek'in bağımsızlığını kazanmasından sonra ise, boşnak terimi millî bir anlam kazanmıştır.

coğrafi dağılım ve nüfus 
sırbistan-karadağ 2002 ve 2003 nüfus sayımı verilerine ve bireylerin kendi tanımlamalarına göre önemli bir boşnak nüfus bulunmaktadır. söz konusu veriler şu şekildedir:

sancak'ta; boşnaklar 193.026 kişi (toplam nüfusun %45,31'i), sırplar 156.852 kişi (toplam nüfusun %36,82'si), karadağlılar 29.892 kişi (toplam nüfusun %7,02'si), müslüman milleti 27.047 kişi (toplam nüfusun %6,35'i);

karadağ'da; karadağlılar 267.669 kişi (toplam nüfusun %43,16'sı), sırplar 198.414 kişi (toplam nüfusun %31,99'u), boşnaklar 48.184 kişi (toplam nüfusun %7,77'si), arnavutlar 31.163 kişi (toplam nüfusun %5,03'ü), müslüman milleti 24.625 kişi (toplam nüfusun %3,97'si), hırvatlar 6.811 kişi (toplam nüfusun %1,1'i).

ayrıca hırvatistan ve makedonya'da %1'ler civarında küçük bir boşnak nüfus yaşamakta, iş gücü göçü nedeniyle başta almanya olmak üzere batı avrupa ülkelerine yerleşmiş boşnaklar da bulunmaktadır. 
i̇lk olarak 1935'te prizren'e başlayan tuzlalı boşnak göçlerinin asıl maksadı yugoslavya-türkiye arasında imzalanan göç anlaşmasından faydalanmaktı. tuzla'dan gelişlerin 1945'e kadar sürdüğü bilinir. kapı kapanınca prizren'de kalakalmış olan boşnaklar evlerine dönemedi, civarda 18 köy kurup yerleştiler. bu köyler nebregošte, manastirica, ljubinje gornjo, ljubinje donjo, rečane, lokvica, sredska, bogošovce, mušnikovo, plavanje, grnje selo, rlačiki, pejciki, drlajčiči, milačiki, zivinjanje'dir.

özellikle balkan savaşları ve 1. dünya savaşı arasında türkiye'ye günümüzdeki bosna hersek ve karadağ'dan boşnak göçü olmuştur. boşnakların türkiye'de yerleştiği şehirler şunlardir:

 adana
 alaçatı (i̇zmir)
 alacami (afyonkarahisar)
 amasya
 ayvalık (küçükköy)
 balaban (kartepe, kocaeli)
 balkaya (sapanca, sakarya)
 buca (i̇zmir)
 burhaniye
 bursa
 eskişehir
 fevziye köyü (ankara)
 gömeç (ayvalık-burhaniye)
 hamdibey/trulya (kırklareli)
 hüdavendigâr (eskişehir)
 karamürsel (kocaeli)
 karapınar mahallesi (karamürsel, kocaeli)
 küçükköy/yeniçahori (ayvalık)
 lütfiye köyü (eskişehir)
 i̇negöl (bursa)
 i̇zmir
 pendik (i̇stanbul)
 sakarya
 samsun
 sapanbağları (i̇stanbul)
 ördekgölü köyü (ankara)
 yıldırım mahallesi (i̇stanbul)
sefaköy (i̇stanbul)
zara (sivas)
gemerek (sivas)
hafik (sivas)

kültür

folklor
boşnak folkloru, 15’inci yüzyıla tarihlenen uzun bir geleneğe sahiptir. boşnak kültüründeki pek çok unsur gibi onların folklorları slavik karışımı ve doğu etkisindedir. tipik olarak 19’uncu yüzyıldan önce yer alır. 
boşnak folklorunda iki popüler karakter, düzenbaz ve kahraman görülür.  diğer düzenbazlar akıllı bilge adamı içer.

hasanaginica

hasanaginica 1646-49 yılları arasında osmanlı i̇mparatorluğu'nun bosna eyaleti'nin bir parçası olan imotski bölgesinde yaratılan bir güney slav halk türküsüdür. baladın tamamen şiirsel ve kurgusal mı olduğu, yoksa gerçek kişi ve olaylara mı dayandığı konusunda pek çok tartışma var. ancak, aşağıdaki kişiler gerçekte vardı ve baladın temeli olduğuna inanılıyor:

 hasan-aga arapović - bir osmanlı ağası ve osmanlı bosnalı sınır adamı
 fatima arapović (kızlık soyadı pintorović) - hasan-ağa'nın karısı
 pintorović-beg - bir osmanlı beyi ve fatima'nın erkek kardeşi.

drekavac

drekavac (kelimenin tam anlamıyla "çığlık atan" veya "çığlık atan"), aynı zamanda drekalo, krekavac, zdrekavac veya zrikavac olarak da bilinir, güney slav mitolojisindeki efsanevi bir yaratıktır. adı "drečati" ("çığlık atmak") fiilinden türetilmiştir.

drekavac'ın başlangıçta günahkar insanların ruhlarından veya vaftiz edilmeden ölen çocuklardan geldiği düşünülüyordu. yaygın olarak yalnızca geceleri, özellikle de noel'in on iki günü (sırp-hırvatça'da vaftiz edilmemiş günler olarak adlandırılır) sırasında görülebileceğine inanılıyordu. diğer iblislerin ve efsanevi yaratıkların daha aktif olduğuna inanılan ilkbaharın başlarında. sözde drekavac'ın modern tanımı, onu köpeğe veya bir tür kuşa benzeyen bir köpek yaratığı olarak tanımlıyor.

diva grabovčeva

diva grabovčeva, bosnalı roma katolik folklorunda bakire bir şehit olarak tasvir edilen efsanevi bir figürdür. bosna-hersek'in iki tarihi bölgesi arasında, güney bosna ve kuzey hersek sınırında bulunan prozor-rama'nın rumboci köyünde doğdu. bir efsaneye göre diva grabovčeva, dininin dışında evlenmeyi reddetti ve yerel osmanlı asilzadesinin evlenme teklifini reddetti, evinden kaçtı ve kedžara bölgesinde saklandı. genç adam onu buldu ve bir anlık öfkeyle onu öldürdü. 20. yüzyılın başında arkeolog ćiro truhelka, kedžara'da genç bir kıza ait olduğunu iddia ettiği bir mezarda ceset kalıntıları bulmuş ve bunun diva grabovčeva olabileceğini iddia ederek efsaneyle ilişkilendirmiştir.

dil

boşnaklar, bir güney slav dili olan boşnakça konuşurlar. boşnak lisanı, sırpçadan alfabe olarak, hırvatçadan bazı kelimeler bakımından farklıdır. bu 3 değişke genellikle sırp-hırvatça adı verilen dilin 3 farklı standartlaştırılmış formu olarak kabul edilmekte olup hepsi bu dilin ştokavyan lehçesinin doğu hersek grubuna mensuptur. doğu trakya bölgesinde yaşayan bir güney slav halkı olan pomaklar ile de dilleri birbirine yakındır, ancak pomakça bulgarca ile daha yakın bir ilişki içerisindedir.

boşnakçanın söz varlığında müslüman dünyasının terminolojileri çok fazladır. bu müslüman terimleri içinde türkçenin yeri, tarihî ilgisi ve osmanlı devleti’ndeki uzun tarih birliği sebebiyle apayrıdır. türkçe, boşnakçanın yapısında sadece söz varlığıyla değil, dil kullanımıyla da vardır. mesela, boşnakların bayram kutlamalarında “bajram mubarek olsun” ifadesinin aynen kullanılması buna örnektir.

boşnakça ayrıca kendine özgü iki yazılış biçimine sahipti. bunların ilki 'begovica (ayrıca bosansika olarak da söylenir) kiril alfabesi; ikincisi ise arap alfabesidir (osmanlı devri). bugün, bu iki kullanım da hemen hemen ölmek üzeredir. çünkü, günümüzde bu kullanımın okuryazar sayısı oldukça azdır. bugün boşnakça latin esaslı alfabe ile yazılmaktadır.

din
boşnakların çoğu i̇slam'a, bazıları ateizm, agnostisizm ve deizm'e inanır. bundan dolayı seküler hümanizm dünya görüşü yugoslavya sosyalist federal cumhuriyeti zamanı boyunca yaygındı. rumeli müslümanlarının çoğunluğu sünni'dir ve az sayıda bektaşi inancına sahiptir. bunun dışında katolik ve ortodoks hristiyan boşnaklar da vardır.

ayrıca bakınız 
 boşnakça
 bosna-hersek
 hersekliler
 karadağ boşnakları
 kosova boşnakları
 slovenya boşnakları

dış bağlantılar 
kuzey amerika boşnak kongresi  
bosniak american advisory  baacbh.org
diplomatik gözlem 
boşnakça yayın  
devlet arşivi

notlar