Georg Cantor

georg ferdinand ludwig philipp cantor (3 mart 1845, sankt petersburg, rusya - 6 ocak 1918, halle an de saale, almanya), alman matematikçi. kümeler kuramının kurucusudur. kümeler arasında birebir eşlemenin önemini ortaya koydu, "sonsuz küme" kavramına matematiksel bir tanım getirdi ve gerçel sayıların sonsuzluğunun doğal sayıların sonsuzluğundan "daha büyük" olduğunu ispatladı. ayrıca kardinal sayı ve ordinal sayı kavramlarını ortaya atmış ve bu sayıların aritmetiğini tanımlamıştır. cantor'un buluşlarının matematik ve felsefede önemli yeri vardır.

cantor'un "sonsuzötesi sayılar" fikri sezgilerimizle ters düştüğü için, zamanın matematikçileri tarafından yoğun şekilde eleştirilmiştir. henri poincaré, cantor'un fikirlerini "matematiği istila eden korkunç bir hastalık" olarak nitelendirmiş, leopold kronecker ise cantor'u "şarlatan"lıkla suçlamıştır. cantor'un 1884'ten hayatının sonuna kadar yaşadığı depresyon nöbetlerinin, kısmen bu saldırılardan kaynaklandığı iddia edilmişse de, nöbetlerin asıl sebebi muhtemelen bipolar bozukluktur.

günümüzde, cantor'un fikirleri matematikçilerin büyük çoğunluğu tarafından doğru kabul edilmekte ve matematik tarihinin en önemli paradigma değişimlerinden biri olarak tanınmaktadır. david hilbert, "cantor'un yarattığı cennetten bizi kimse kovamayacaktır" diyerek cantor'un katkılarının önemini vurgulamıştır.

hayatı

çocukluğu ve gençliği 
cantor, 3 mart 1845'te, rusya'nın o zamanki başkenti sankt-peterburg'da dünyaya geldi. babası georg waldemar cantor, danimarka kökenli bir tüccardı ve st. petersburg borsasında simsarlık yapıyordu. annesi maria anna cantor ise avusturya kökenliydi ve yetenekli bir müzisyendi.

babanın sağlığı bozulunca, aile 1856'da almanya'nın frankfurt kentine taşındı. cantor, darmstadt'ta bir yatılı liseye yazıldı ve 1860'ta buradan yüksek başarıyla mezun oldu. 1862'de ise zürih politeknik enstitüsü'ne (bugün eth zürih) girerek matematik okumaya başladı. bir yıl sonra babası ölünce almanya'ya döndü ve berlin üniversitesi'ne yazıldı. burada, zamanın büyük matematikçileri ernst kummer, karl weierstrass ve leopold kronecker'den dersler aldı. 1867'de sayılar kuramı üzerine yazdığı tezini sunarak üniversiteden mezun oldu.

bir süre berlin'deki bir kız okulunda öğretmenlik yaptıktan sonra, 1869'da halle üniversitesi'nde doçent olarak çalışmaya başladı.

orta yaşları 
cantor, halle üniversitesi'ndeki meslekdaşı eduard heine'nin etkisiyle sayılar kuramından uzaklaşıp analizle ilgilenmeye başladı. 1870'te, bir fonksiyonun birden fazla trigonometrik seri açılımı olamayacağını kanıtlayarak adını duyurdu. cantor'dan önce, heine'nin yanı sıra lejeune dirichlet, rudolph lipschitz ve bernhard riemann gibi pek çok matematikçi bu problemle uğraşmış ama sonuca ulaşamamıştı. 1870-72 arasında cantor trigonometrik serilere ilişkin bir dizi makale yayımladı ve 1872'de sıradışı profesör unvanını kazandı. aynı sene yazışmaya başladığı meslekdaşı richard dedekind, gerçel sayıları "dedekind kesitleri" olarak tanımladığı meşhur makalesinde, cantor'un trigonometrik seri makalelerinden birini referans olarak gösterdi.

cantor 1873'te rasyonel sayıların doğal sayılarla birebir eşlenebildiğini, bir başka deyişle rasyonel sayıların sayılabilir sonsuzlukta olduğunu kanıtladı. aynı yıl, cebirsel sayıların (yani katsayıları tam sayı olan herhangi bir polinomun kökü olarak yazılabilen gerçel sayıların) da sayılabilir olduğunu kanıtladı. 1874'te ise gerçel sayıların tamamının sayılabilir olmadığını gösterdi. böylece gerçel sayıların çok küçük bir kısmının cebirsel olduğu, neredeyse tamamının aşkın sayılar olduğu ortaya çıktı.

cantor bundan sonra, boyut sayıları farklı olan kümelerin, mesela bir birim uzunluğundaki (tek boyutlu) bir doğru parçasıyla bir birimkare alana sahip (iki boyutlu) bir karenin, birebir eşlenip eşlenemeyeceğini araştırmaya başladı. 1877'de bulduğu sonuç oldukça şaşırtıcıydı: bir birim uzunluğunda bir doğru parçasının üzerindeki noktalar, p boyutlu uzayın tüm noktalarıyla birebir eşlenebiliyordu. arkadaşı dedekind'e bu sonuçtan bahsederken "je le vois, mais je ne le crois pas!" ("görüyorum, ama inanmıyorum!") diye yazdı.

1878'te yazdığı bir makalede, birebir eşleme, sayılabilirlik ve boyut kavramlarına açıklık getirdi. cantor, kendi fikirlerine açıkça karşı çıkan kronecker'in muhalefetinden korktuğu için bu makaleyi yayımlanmadan önce geri çekmek istemiş, dedekind ve weierstrass'ın desteğiyle bundan vazgeçmişti.

1879 ve 1884 arasında yayımladığı altı makaleyle, kümeler kuramının temellerini attı, "sonsuzötesi" (kardinal ve ordinal) sayılar fikrini anlattı. bu makaleleri yayımlayan mathematische annalen dergisinin editörleri, aslında büyük bir cesaret örneği sergiliyorlardı, çünkü cantor'un fikirleri, kronecker'un başını çektiği bir grup nüfuzlu matematikçi tarafından şiddetle eleştiriliyor ve hatalı bir düşünce şekli olarak yorumlanıyordu. bu kuvvetli muhalefetin farkında olan cantor, makalelerinde eleştirilere uzun uzun cevap vermeye özen gösteriyordu.

mayıs 1884'te ilk ağır depresyon nöbetini geçiren cantor, birkaç hafta içinde kendini toparladıysa da matematiğe dönmek için yeterli özgüveni bulamadığından, felsefe ve edebiyatla ilgilenmeye başladı. sonsuzluk ve kümeler hakkında kendi geliştirdiği fikirlerin felsefi ve teolojik sonuçlarıyla ilgileniyor ve bu konuda pek çok filozofla yazışıyordu. bu yazışmaların bir kısmını 1888'de yayımladı. edebiyatta ise shakespeare'in tiyatro eserlerini inceliyor, bunların aslında shakespeare değil francis bacon tarafından yazıldığını kanıtlamaya çalışıyordu. shakespeare ve bacon konusundaki bu garip saplantısından hayatı boyunca vazgeçmeyecek, bu konuyla ilgili araştırmalarını 1896 ve 1897'de iki kitapçık halinde yayımlayacaktı. (saplantının sebebi büyük ihtimalle bipolar bozukluk idi.)

1890'da, alman matematikçiler cemiyeti'nin (deutsche mathematiker-vereinigung) kurucularından biri oldu ve bu cemiyetin 1891'deki ilk toplantısına başkanlık etti. bu toplantıya, bir türlü iyi geçinemediği leopold kronecker'i de davet ettiyse de, karısı bir dağcılık kazasında ciddi şekilde yaralanınca kronecker toplantıya katılamadı. bu toplantıda cantor, yeni kurulan cemiyet'in ilk başkanı seçildi.

yaşlılığı ve ölümü 
cantor, son önemli makalesini 1895 ve 1897'de iki kısım halinde yayımladı. bu makalede, kümeler kuramıyla ilgili bugün alışık olduğumuz bazı kavramları (altkümeler gibi) tanımlıyor, kardinal ve ordinal aritmetiği tekrar gözden geçiriyordu. cantor bu makalesinde süreklilik hipotezinin de bir kanıtını sunmak istemiş, ama çok uğraştığı halde kanıtı bulamamıştı. (süreklilik hipotezi, eleman sayısı olarak doğal sayılardan büyük, gerçel sayılardan küçük bir kümenin varolmadığını söyler. kurt gödel ve paul cohen 20. yüzyılda göstermişlerdir ki, geleneksel kümeler kuramı aksiyomlarından yola çıkılarak bu hipotezin doğruluğu da yanlışlığı da kanıtlanamaz.)

aralık 1899'da en küçük oğlunun ani ölümüyle bir kez daha depresyona girdi ve bir daha asla tam anlamıyla toparlanamadı. pek çok kez işinden izin alıp çeşitli senatoryumlarda tedavi gören cantor, bu sancılı döneminde de bir taraftan matematikle uğraşmayı bırakmadı. deutsche mathematiker-vereinigung'un 1903'teki toplantısında, kümeler kuramının paradoksları üzerine bir dizi konuşma yaptı ve heidelberg'deki 1904 uluslararası matematikçiler kongresi'ne katıldı.

1911'de i̇skoçya'daki st. andrews üniversitesi'nin 500. kuruluş yıldönümü kutlamalarına davet edilince çok sevindi. burada, kümeler kuramının yeni yıldızı bertrand russell ile tanışmayı umuyordu, ama sağlık problemleri sebebiyle almanya'ya erken dönmek zorunda kalınca bu umudu gerçekleşmedi. 1912'de st. andrews üniversitesi cantor'a fahri doktora verdi, fakat cantor yine sağlık problemleri yüzünden i̇skoçya'ya gidip doktorasını alamadı.

cantor 1913'te emekliye ayrıldı ve i. dünya savaşı koşulları yüzünden fakirlik içinde yaşamaya başladı. 1915'te, halle'de cantor'un 70. yaşgünü için planlanan kutlamalar savaş yüzünden iptal edilince cantor yaşgününü evinde daha mütevazı koşullarda kutladı. haziran 1917'de tekrar bir senatoryuma giren cantor, burada 6 ocak 1918'de (72 yaşında) geçirdiği bir kalp krizi sonucunda hayata gözlerini yumdu ve halle'deki giebichenstein mezarlığı'na gömüldü.

ailesi 
cantor, ağustos 1874'te kızkardeşinin arkadaşı vally guttmann ile evlendi ve bu evlilikten altı çocuğu oldu. üniversiteden aldığı maaşın çok düşük olmasına rağmen, babasından kalan miras sayesinde ailesini geçindirebildi.

kaynakça 
 mactutor matematik tarihi arşivi'ndeki cantor biyografisi (i̇ngilizce)

ayrıca bakınız 
 cantor'un diagonal yöntemi
 cantor paradoksu

1845 doğumlular
1918 yılında ölenler
sankt peterburg doğumlular
alman matematikçiler
eth zürih'te öğrenim görenler