Dev panda

dev panda (ailuropoda melanoleuca) veya sadece panda, ayıgiller familyasından, beyaz postu üzerinde bölge bölge siyah büyük benekleri olan, iri, nesli tehlikede olan bir ayı türü. küçük pandadan ayrıt edebilinmesi için büyük panda veya sadece bambu ile beslendiğine dikkati çekmek için bambu ayısı da denilir. çin'in dev pandaları dünyada en çok soyu tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan hayvan türlerinden birisidir.

özellikler 
dev pandalar siyah beyaz çok özel bir kürke sahiptirler. yetişkin pandalar yaklaşık 1,5 m uzunluğundadır. erkek pandalar 115 kg ağırlığına ulaşabilirler. dişi pandalar genellikle erkek pandalardan daha küçük olup, arada sırada 100 kg'a ulaştıkları olur. dev pandalar sichuan, gansu, shaanxi ve tibet gibi dağlık bölgelerde yaşarlar. çin ejderhaları, çin’in tarihsel bir sembolüyken, 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren dev pandalar da çin’in resmi olmayan ulusal bir sembolü olmuşlardır.

bir dev panda bir başparmak ve beş parmak olmak üzere alışılmadık bir pençeye sahiptir. bu başparmak aslında sesamoid kemiğinin (anatomide bir kemiğin bir kiriş içine iyice yerleşmesi ile oluşan kemik) değişmesiyle oluşmuştur ve pandanın bambuları rahatça yemesine yardımcı olur. dev pandanın yaklaşık olarak 25 cm uzunluğunda bir kuyruğu vardır. dev pandalar 20-30 yaşlarına kadar esir hayatı yaşarlar. pandalar eski çin ve japon uygarlıklarına göre kutsal hayvanlardır.

dev pandalar, bilimsel sınıflandırmada bir etçil olarak sayılmasına rağmen, pandanın günlük besini hemen hemen sadece bambudan oluştuğu için aslında bir otçuldur. bununla birlikte, pandalar hareketsiz bir etçilin sindirim sistemleri varken, selülozu sindirmeye çalışan enzimlere sahip değillerdir. böylece bambunun tüketiminden, az miktarda enerji ve az miktarda protein alırlar. dev panda bir günde 12-14 saatini beslenmeye ayırır ve 12 ila 38 kg kadar bambu filizi ve yaprağı yer. pandalar, bir günlük besinlerinde bu kadar az miktarda enerji ve protein aldıkları için, dopdolu sindirim sistemlerini korumaları pandalar için son derece önemlidir.

pandalar çok yüksek dağlık alanlarda yaşadığından mevcut alanlar sınırlı ve sıkışıktır. ayrıca yaşadıkları bölgelerin ortalama sıcaklıkları da artmıştır. tüm bunların başlangıcı bambu hasatından kazanılan kereste kazancının atması ve buna bağlı olarak da yabani pandaların yiyeceği olan mevcut bambuların yok olmasıdır. 1973'ten 1984 yılına kadarki süreçte asya’nın 6 bölgesindeki yabani pandaların nüfusu %50 civarında azalmıştır. dev pandalar bir otçulun günlük besini ile idare ettikleri halde, bir etçilin basit sindirim özelliklerini yitirmemişlerdir. dev pandanın yuvarlak yüzü dev pandanın günlük besini bambuya olan adaptasyonu ile oluşmuştur. dev pandaların güçlü pençe kasları kafasından pençesine bitişir. büyük azı dişleri lifli bitki parçalarını ezmeye ve öğütmeye yarar.

yabani pandalar bambunun var olan 25 türüyle beslenirken, engebeli kırlarda ölü bitkilerle ve ormanın artıklarıyla beslenmek zorundalar. yalnız yaygın birkaç bambu türü sayesinde şimdi pandalar yüksek dağlık alanlarda yaşıyor. bambu yaprakları en yüksek derecede protein içerir, ancak gövdesi içermez.

eş zamanlı çiçekçiliğin ve bazı bambu türlerinin neslinin yok olması nedeni ile ortaya çıkan pandaların şiddetli açlığı, pandaların bölgelerindeki mevcut en az iki farklı tür bambuyla önlenmelidir. aslında otçul olan dev panda, mevcut olan et, balık ve yumurtayla beslenmesine rağmen kesinlikle bir ayıya özgü dişlerini yitirmeyecektir.

hayvanat bahçeleri, pandaların esaretlerinde, pandaların günlük besini olan bambunun tipik bakımını yapsalar bile, pandalara özellikle ek besin olarak bisküvi vb. yiyeceklerde vereceklerini açık ve kesin bir biçimde belirtmişlerdir.

yavru panda 
erkek panda dişi pandanın kalbini kazanır ve çiftleşme başarılı olursa yaklaşık 120 ila 160 gün sonra bir veya iki panda bebeği dünyaya gelir. yeni doğan panda ancak bir fare büyüklüğünde ve 100-150 gr ağırlığındadır. bebek panda küçük ve savunmasız olur. doğduğunda gözleri kapalıdır. birkaç hafta sonra gözleri açılır, fakat bebek panda hala göremez. bununla birlikte, yetişkin pandalardan daha iyi işitir. gözleri açıldıktan sonra bu durum değişir ve dengelenir. bu dönemle ilgili en önemli ayrıntı pandanın çok şefkatli ve sevecen bir anne olmasıdır. anne panda bebeğine çok düşkündür, onu kollarının arasında insanların bebeklerini salladıkları gibi sallar ve sabırla emzirir. hayvanlar aleminde yavrularına karşı en sevecen hayvan pandalardır. ama bazen iki yavrudan zayıf olanı ölüme terk ettiği görülür.

bebek pandanın gözlerinin görmeye başlaması 6 hafta sürer. 3 aylık olduğunda tek başına yürümeye, 5 aylık olduğunda ise koşmaya ve bambunun tadına bakmaya başlar. bebek panda bir buçuk seneden uzun bir süre annesinin yanında kalır. ancak bu uzun dönemin sonunda tek başına yaşamaya hazırdır. bir buçuk yaşına gelen panda 50 kg ağırlığa erişir.

korunma 
pandalar üzerinde araştırma yapmak çok zor olduğundan onlar hakkında çok az bilgi vardır. nesilleri tükenmek üzere olduğundan bu değerli hayvanlar koruma altındadır ve bu yüzden kış uykusuna yatıp yatmadıkları bile bugün kesin olarak bilinmemektedir. dünya doğayı koruma vakfı (wwf) pandaların nesillerinin tükenmesini engellemek için çalışmalarına devam ediyor. dev pandalar, dünya doğayı koruma vakfı (wwf) için ayrı bir anlam taşır, çünkü bu sevimli hayvan 1961 yılından beri vakfın sembolüdür.

dev panda çin’in yangtze havzası'ndaki bambu ormanlarında yaşar. bu havza, bioçeşitlilik açısından dünyanın en zengin bölgelerinden biridir. burada nesli tehlike altında olan pek çok hayvan ve bitki türü barınır. bu açıdan yangtze havzası’nın mutlaka korunması gerekmektedir. çin’de doğal ortamda yaşayan pandaların sayıları sadece 1000 civarındadır. çin’deki bambu ormanlarının giderek yok olması, pandaların hayatını da tehdit etmektedir. özellikle çin hükûmetinden yardım çağrısı alan wwf, 1980 yılından bu yana pandaların korunması için önemli çalışmalara imza atıyor. pandalar bugüne kadar 50 doğal rezerv kurularak korumaya alınmıştır.

çin dağlarında dünyadaki dev pandaların üçte birini barındıran panda sığınağı birleşmiş milletler’in kültürel konularla ilgili örgütü unesco tarafından tıpkı piramitler ya da çin seddi gibi dünya mirası alanları listesine alındı. çin'deki şiçuan eyaletinde dağlık arazide, 9 bin kilometre kareyi aşkın bir alan üzerinde kurulu dev panda sığınağı artık kazandığı yeni statü sayesinde uluslararası yardıma da hak kazanmış oluyor.

koruma altındaki hayvanat bahçelerinde de 100 kadar dev panda yaşamaktadır.

unesco, litvanya’nın başkenti vilnius'da yaptığı son toplantıda dünya mirası listesine katılması önerilen yerleri değerlendirdi. listede hazır durumda 800 yer bulunuyor.

ayrıca bakınız
 küçük panda

kaynakça

dış bağlantılar 

 wwf
 national zoo, i̇ngilizce

durumu hassas hayvanlar
 
otobur memeliler