mismayil/tr_wikipedia huggingface dataset:
Courbet (1911)

courbet, fransız deniz kuvvetleri ve özgür fransa deniz kuvvetleri'nde hizmet eden zırhlı. adını vietnam topraklarının fransız sömürgesi haline gelmesine yol açan çin-fransız savaşında büyük rol oynayan amédée courbet'ten almıştır.

courbet sınıfı zırhlı’nın isim gemisi olarak fransa’nın brest kentindeki arsenal de brest tersanesinde 1 eylül 1910’da kızağa kondu. 23 eylül 1911 tarihinde denize indirilen gemi 19 kasım 1913'te fransız donanması'na katıldı. i. dünya savaşı sırasında aynı sınıftan diğer üç gemi ile birlikte akdeniz’deki 1. deniz ordusu’na (1 armée navale) tahsis edildi. courbet, akdeniz’de ünlü fransız amirali boue de lapeyrere’nin bayrak gemisi olarak kullanıldı. 16 ağustos 1914 tarihinde arnavutluk kıyılarındaki bir deniz savaşına katılan gemi (bu savaşta avusturya-macaristan donanması’na ait zenta kruvazörü batırıldı) 1915 yılından itibaren yedek kadroya alındı.

i. dünya savaşı sonrası 1921-22 yılları arasında courbet birinci modernizasyon çalışmasına tabi tutuldu. 6 haziran 1923'te kazan dairesinde çıkan bir yangın sonucu hasar gören gemi 1924 yılına kadar tamir edildi. ancak, 1 ağustos 1924 tarihinde yine kazan dairesinde meydana gelen bir yangın sonucu courbet yeniden hasar gördü. i̇kinci modernizasyon 1929 yılında gerçekleşti. bu modernizasyon sırasında ateş kontrol sistemi yenilendi ve buhar kazanları daha küçük yapıda su-borulu kazanlar ile (bu yeni kazanlar iptal edilen normandie sınıfı zırhlılar için imal edilmişti) değiştirildi. courbet, 1931 yılında kardeş gemi paris ile birlikte eğitim gemisi olarak kulllanılmaya başladı.

ii. dünya savaşı öncesinde 1937-38 yılları arasında tamir-bakım çalışması yapılan gemi, savaşın başlaması ile birlikte fransa’nın kuzey kıyılarına gönderildi. 19 haziran 1940'ta cherbourg kentinin kıyı savunması için görev alan courbet'''nin bataryaları kente saldıran alman güçlerine karşı ateş açtı. 3 temmuz 1940 tarihinde birleşik krallık'taki portsmouth limanına sığınan gemi kraliyet donanması tarafından ele geçirildi. i̇ngilizler tarafından bir uçaksavar platformu olarak kullanılan courbet'', 11 temmuz 1940'ta özgür fransa donanması’na transfer edildi. özgür fransız güçleri de gemiyi bir uçaksavar platformu ve depo olarak kullanıldı. 1941 yılında geminin tüm silahları söküldü. 9 haziran 1944 tarihinde gerçekleşen normandiya çıkarması sırasında tekne courseulles yakınlarında yapay bir mulberry limanı dalgakıranı meydana getirmek amacı ile karaya oturtuldu. 17 ağustos 1944'te iki alman marder mini denizaltısı tarafından hasar verilen geminin sökülme işlemi savaş sonrası başladı.

dış bağlantılar 
 https://web.archive.org/web/20041214233735/http://web.ukonline.co.uk/aj.cashmore/france/battleships/courbet/index.html (i̇ngilizce) teknik özellikler, tarih ve fotoğraflar
 http://www.battleships-cruisers.co.uk/courbet_class.htm  (i̇ngilizce) kısa tarih ve fotoğraflar

courbet sınıfı zırhlı
Tibet'te Yedi Yıl

tibet'te yedi yıl (i̇ngilizce orijinal adı: seven years in tibet) gerçek bir hikâyeden yola çıkılarak hazırlanmış, 1997 yılı yapımı abd filmidir. film, bir dağcının tibet’te yedi yıl süren macerası boyunca yaşadıklarını ve geçirdiği değişimi konu ediniyor.

filmin gösterime girmesinin ardından çin hükümeti başrol oyuncusu brad pitt'in çin'e girmesini yasaklamıştır.

konu 
heinrich harrer’in kendi yaşamını anlattığı kitaptan yola çıkılarak hazırlanmış “tibet’te yedi yıl”, insan kişiliğinin geçirebileceği değişimin güzel bir örneğini sunuyor izleyiciye. 1939 sonbaharında, ünlü avusturyalı dağcı heinrich harrer ve arkadaşı peter aufschnaiter, himalayalar’ın en yüksek tepelerinden birisi olan nanga parbat’a tırmanmak üzere yola koyulurlar. ancak, elverişsiz hava şartları ve çığ tehlikesi onları engeller. dağcılar kamp yerlerine dönerken, i̇ngiliz askerleri tarafından yakalanıp bir esir kampına götürülürler. başarısızlıkla sonuçlanan birçok kaçma girişiminin ardından, harrer ve peter en sonunda hindistan’ın dağlarından geçip tibet’e kaçmayı başarır. zorluklarla göğüs göğüse mücadele ettikten sonra bu iki adam kutsal şehir lhasa’ya varır. lhasa halkı ilk önce harrer ve arkadaşını yabancı oldukları için yadırgasa da kısa sürede onları aralarına kabul eder. bu arada, harrer, 11 yaşındaki dini lider 14. dalai lama tenzin gyatso'nun dikkatini çeker. aralarında bir dostluk başlar ve harrer, dalai lama’ya i̇ngilizce ve coğrafya öğretip batı’yı anlatır. harrer, tibet’te yedi yıl sürecek macerası sırasında büyük bir politik çalkalanmanın yanında genç dalai lama’nın arkadaşlığına ve ruhsal aydınlığına da şahit olur.

dış bağlantılar 
 
 

1990'larda dramatik macera filmleri
1990'larda dramatik savaş filmleri
1990'larda biyografik dram filmleri
1990'larda i̇ngilizce filmler
1990'larda hintçe filmler
avusturya romanlarından uyarlanan filmler
jean-jacques annaud'un yönettiği filmler
john williams'ın müziğini yaptığı filmler
tristar pictures filmleri
arjantin'de çekilmiş filmler
şili'de çekilmiş filmler
heinrich harrer
tibet hakkında filmler
budizm hakkında filmler
amerika birleşik devletleri biyografik dram filmleri
birleşik krallık biyografik dram filmleri
birleşik krallık dramatik savaş filmleri
birleşik krallık dramatik macera filmleri
gerçek olaylara dayanan dramatik filmler
gerçek olaylara dayanan macera filmleri
amerika birleşik devletleri epik filmleri
amerika birleşik devletleri dramatik macera filmleri
amerika birleşik devletleri dramatik savaş filmleri
kurgusal olmayan kitaplardan uyarlanan filmler
konusu avusturya'da geçen filmler
avusturya'da çekilmiş filmler
kanada'da çekilmiş filmler
tibet'te çekilmiş filmler
nepal'de çekilmiş filmler
mandarin filmler
dağcılık ile ilgili filmler
tibetçe filmler
tenzin gyatso ile ilgili filmler
tibet budizmi kültürü
1997 çıkışlı dramatik filmler
1990'larda almanca filmler
Amerikyum

amerikyum. periyodik tablonun aktinitler dizisinde yer alan ve yapay olarak elde edilen kimyasal bir element.

doğada varlığı saptanamayan amerikyum 1944’te glenn t. seaborg, ralph a. james, leon o. morgan ve albert ghiorso tarafından bir nükleer reaktörde plütonyum-239'dan (atom numarası 94) amerikyum-241 izotopu halinde elde edilir. bulunan dördüncü uranyum ötesi element (atom numarası 96 olan küriyum bundan birkaç ay önce bulunmuştur) olan amerikyum gümüş beyazlığında bir metaldir.

oda sıcaklığındaki kuru havada çok yavaş kararır. kolay elde edilebildiği için en önemli izotopu amerikyum–241'dir; bu izotop plütonyumdan elde edilmiş ve akışkan yoğunluklarının ölçümünde, kalınlık ölçmede uçak yakıtı göstergelerinde ve uzaklık algılayıcı aygıtlarda kullanılmıştır. bu uygulamaların hepsine amerikyum–241'in gamma ışımasından yararlanılır. amerikyumun (am) bütün izotopları radyoaktiftir. amerikyum–241'in yarı ömrü 458 yıl iken en kararlı izotopu olan amerikyum–243'ün yarı ömrü 7.370 yıldır ve bu nedenle kimyasal ayrıştırmalar için daha elverişlidir.

kullanım
amerikyum, uçak yakıtı göstergeleri, eğer berilyum ile preslenirse çok verimli bir nötron kaynağı olur. ev tipi iyonizasyon
duman dedektörlerinde de küçük bir miktar amerikyum 241 bulunmaktadır. 1 ton nükleer atıkta yaklaşık 100 gram amerikyum bulunur. amerikyum'un en önemli izotopu amerikyum-241'dir. bu izotop fisyon gerçekleştirebilir.

kaynakça 

 
aktinitler
kanserojenler
elementler
Gevaş

gevaş (), van'ın 12 ilçesinden birisidir.

yüzölçümü 727,5 km² olup, denizden yüksekliği 1750 metredir. i̇lçe güneydoğu toroslar'ın bir uzantısı olan kavuşşahap (i̇htiyarşahap) dağlarının en yükseği olan artos dağının (3650 m) eteğinde kurulmuştur. doğusunda gürpınar, batısında hizan ve tatvan (bitlis) i̇lçeleri, kuzeyinde van gölü, kuzeydoğusunda edremit, güneyinde çatak, güneybatısında da bahçesaray ilçeleri bulunur. i̇l merkezine uzaklığı 40 km'dir. sınırları içerisindeki akdamar adası, ilçenin en önemli turistik mekânıdır.

tarihçe 
i̇lçe merkezinin bulunduğu verimli vadi urartular döneminden beri yoğun yerleşime sahne olmuştur.

eski kaynaklarda kasabanın adı vostan, vastan ve son olarak vestan (1960'tan itibaren) diye geçer. bugünkü ilçe merkezinin 20 km kadar batısında ahtamar adası karşısında bulunan eski kent, ms 421 yılında sasani devleti'nin egemenliğine giren doğu ermenistan'ı yöneten i̇ran askeri valilerinin (vostikan) ikametgâhı olarak önem kazanmıştır.

7. yüzyılda sasani devletinin i̇slam egemenliğine girmesinden sonra vostan'da ermeni kökenli rştuni beyliği hüküm sürmüştür. 705 yılında diğer ermeni beylerinin ittifak ederek vart rştuniyi öldürmesinden sonra bölge başkale (ağbak) kökenli ardzruni hanedanının tasarrufuna geçmiştir. 908 yılında i. gagik ardzruni bazı arap beylerinin de desteğiyle vostan'da "ermenistan kralı" olarak taç giymiş, ancak daha sonra ikametgâhını ahtamar adasında inşa ettiği yeni kasabaya taşımıştır. van gölü'nün güney ve doğu kıyılarına hakim olan ardzruni beyliği 1021 yılında bizans tarafından tasfiye edilinceye kadar varlığını sürdürmüştür.

gevaş'ın türk fethinden sonraki ilk iki yüzyıldaki durumu karanlıktır. kasabanın bugünkü yerine moğol egemenliği döneminde 1264 veya 1297 yılında taşındığına dair veriler mevcuttur. kasaba 1380'li yıllarda hakkâri ve van'ı içeren bölgede güçlü bir beylik kuran i̇zzeddin şîr (kürtçe: yezdan şêr)'in başkenti olmuştur. 1386'da timur'a karşı van kalesi'ni savunan i̇zzeddin şir daha sonra sırasıyla timur'a ve karakoyunlu'lara bağımlı olarak beyliğini sürdürmüştür. kasabanın en önemli tarihi anıtı olan celme hatun türbesi (veya halime hatun türbesi), i̇zzeddin şir'in karakoyunlu hanedanından olan eşine aittir.

öte yandan ahlat'ta bulunan selçuklu mezarlığından sonra bölgenin en büyük ikinci selçuklu mezarlığı da ilçededir.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar
Manitoba

manitoba, kanada'nın batı kanada bölgesindeki bir eyâletidir. manitoba'da i̇ngilizce daha yoğun olarak kullanılmaktadır.

thlewiaza nehri'nin berrak soğuk suları, manitoba-nunavut sınırındaki nueltin gölü'nün kuzey ucundan, arviat'taki küçük i̇nuit topluluğunun güneyinde yer alan hudson koyu sahiline kadar uzanır. bölge, yaz aylarında yiyecek, giyecek ve barınma gibi ihtiyaçlarını karşılamak için ren geyiğinin mevsimlik göçlerini takip eden athapascan yerlilerince kullanılır. bu grup, kış aylarında da avlanmak ve tuzaklarını kurmak için bölgeye gidip gelmeye devam ederler.

bu, oldukça genç bir nehirdir ve henüz, yolunu bulmak için tundralar arasında ilerlerken yoluna çıkan küçük gölleri tamamen kendisine katacak derinliğe ulaşamamıştır. tam anlamıyla tundra olarak adlandırılamayan bu bölgeye tayga denmektedir. burası rüzgârlı ve kayalık kamp yerleri, sonsuz gökyüzü ve kırmızı etli alabalıklarca zengin derin mavi göllerin diyarıdır.

manitoba çok sayıda etnik grubun merkezidir. ontario, saskatchewan, nunavut, hudson körfezi ve abd ile çevrelenmiş olan eyâlet, prairie bölgesinin üç eyâletinden biridir ve kanada'nın merkezinde konumlanır. manitobalıların çoğu i̇ngiliz asıllıdır fakat iç ve dış göç yapısındaki değişiklikler hıçbir etnik grubun sayıca baskın olmadığı bir eyâlet yaratmıştır.

eyâlette yeni kanadalıları ve kanadalı göçmenleri destekleyen 700'den fazla organizasyon vardır. 1.000.000'den fazla manitobalının yaklaşık %60'i başkent winnipeg metropolitanında yaşamaktadır. i̇kinci büyük şehir manitoba'nın güney-batısındaki brandon'dür. manitoba ismi "büyük ruhun geçitleri" anlamına gelen "manitiu bou" kelimelerinden gelir. ayrıca, manitoba dünya barışına adanmış ve dünyanın en büyük bahçesi olan uluslararası barış bahçesi'ne ev sahipliği yapar.

i̇klim 

manitoba'nın iklimi aşırı kara iklimidir. sıcaklıklar ve yağış genellikle güneyden kuzeye doğru, yağışsa doğudan batıya doğru azalır. manitoba, ılımanlaştıran dağ silsilelerinden veya büyük sulardan çok uzaktadır. genellikle düz olan yüzeyinden dolayı arktik yüksek basıncıyla kuzeybatıdan gelen hava kitleleriyle soğuğa ocak ve şubatta maruz kalır. yazın hava kileleri bazen amerika birleşik devletleri'nin güneyinden meksika körfezi'nden gelen ılık ve nemli hava gelir. sıcaklıklar yazın 30 °c ' ye kadar çıkar, ısı ve nem bir arada humideks değerini 40 ortalarına getirir.

kaynakça
Saskatchewan

saskatchewan, kanada'nın batı kanada bölgesindeki bir eyâletidir. kuzey amerika'nın merkezinde yer alır. komşu eyaletleri manitoba ve alberta'dır. güneyinde abd'nin montana ve kuzey dakota eyâletleri, kuzeyinde ise kanada eyâletlerinden kuzeybatı toprakları ve nunavut yer alır.

saskatchewan 651.036 km²lik bir alanı kaplar. yaygın görüşün aksine, eyâletin yarısı orman, üçte biri çiftlik ve sekizde biri tatlı sularla kaplıdır. eyalette 100.000'den fazla göl bulunmaktadır. regina başkent olup, saskatoon'la birlikte eyâletin iki büyük şehrini oluşturur. tarım konusunda oldukça meşhur olan saskatchewan üniversitesi saskatoon'da yer almaktadır.

saskatchewan'da kökleri avrupa, rusya, ukrayna, i̇skandinavya ve büyük britanya'ya dayanan bir milyon insan yaşamaktadır. eyâlet ekonomisi büyük ölçüde tarıma dayanmakla birlikte halkın üçte ikisi şehir ve kasabalarda yaşar.

eyalette 5 milyondan fazla eser barındıran yaklaşık 250 müze vardır.
 
saskatchewan isminin plains yerlilerine ait olduğu kabul edilir. kelimenin aslı 'hızlı akan nehir' anlamına gelen "kisiskatchewan"dır ve yerlilerin bölgesinden geçen en önemli su olan saskatchewan nehrine atıfta bulunur. saskatchewan kanada'nın "ekmek sepeti" olarak ovaları ve buğday tarlaları ile ünlenmiştir. kanada'nin batisinda konumlanan saskatchewan; manitoba, alberta, kuzeybatı toprakları ve amerika birleşik devletleri ile çevrelenmiştir

saskatchewan altın, uranyum ve petrol gibi önemli yer altı zenginlikleriyle de dikkati çekmektedir.

eyâletin en büyük üniversitesi, 1907 yılında kurulmuş olan saskatchewan üniversitesi'dir.

yerliler  

diğer kanada kızılderilileri gibi saskatchewan eyaletindeki kızılderililer de first nations («i̇lk milletler») yasal adıyla anılırlar. bunların sayısı 70 olup her biri tek tek yasal olarak muhatap alınır. bu 70 first nation 9 tribal council olarak bir üst yapılanma gösterirler ve hepsi birlikte federation of saskatchewan indian nations adı altında tek federasyonda toplanırlar. kanada genelinde olduğu gibi burada da kızılderililerin etnik kimliklerinin öne çıkarılması tasvip edilmez, daha çok dil grubu (linguistic group) olarak lanse edilirler. buna göre saskatchewan eyaletindeki 70 kızılderili "kabilesi" beş dil grubunda toplanır: kriler (cree), dakotalar (dakota), denesulineler (dene, chipewyan), nakotalar (nakota, assiniboine) ve saulteaux ojibvaları.

kaynakça

dış bağlantılar 
 saskatchewan hükümeti sitesi
 turizm saskatchewan sitesi
 saskatchewan üniversitesi
John Dillinger

john herbert dillenger (d. 22 haziran 1903, indianapolis, indiana, abd - 22 temmuz 1934, chicago, illinois, abd), 1930'lu yıllarda amerika birleşik devletleri'nin ortabatı bölgesi'ni kasıp kavurmuş, 1903-1934 yılları arasında yaşamış banka soyguncusu. cana yakınlığı, şiddetten kaçınması ve o sıralarda halkın pek çoğunun ekonomik zorlukların sorumlusu olarak gördüğü bankaları hedef alması nedeniyle bir kanun kaçağı olmasına rağmen bazı çevrelerde bir halk kahramanı olarak anılmıştır. birkaç kez yakalanmış ancak tutuklu bulunduğu yerlerden her seferinde kolaylıkla kaçarak yerel polis örgütlerini zor durumda bırakmıştır. bir seferinde tutuklu bulunduğu indiana'nın crown point (taç noktası) kasabası'ndaki tutukevinden siyaha boyalı bir tahta parçasını silah gibi göstererek kaçması üzerine çevre şehirlerde bu kasabanın adının clown point'e (palyaço noktası) çevrilmesine yol açmıştır.

hakkındaki bir diğer rivayete göre ise, tutuklu bulunduğu hapishanenin müdürünü rehin aldıktan sonra hapishanenin arabası ve şoförü ile kaçarken çevredeki bir bankaya girip soymuş ve bankadan aldığı paranın bir kısmını hapishane müdürü ve şoförüne pay olarak vermiştir. bir diğer rivayet ise, o gün arabadayken müdüre şarkı bile söylediğidir.

fbi, banka soygunları ve cinayetler o sıralar görev alanına girmediği için konu ile ilgilenmiyordu. fakat son soygununda dillinger hayatının en büyük hatasını yaparak kaçtığı polis merkezindeki şefin aracını çalmıştı. bu bir federal suçtu ve fbi'ın görev alanına giriyordu. fbi'ın efsanevi başkanı j. edgar hoover, dillinger'ın yakalanması durumunda halkın, o sıralarda yeni kurulmuş olan fbi'a desteğinin artacağını düşünerek bu konuyu çok önemsiyordu.

john dillinger, chicago kenti'nde, ilişki içinde bulunduğu polly hamilton'ın yanında saklanmaktayken, hamilton'ın arkadaşı ana cumpanas'ın amerika'da oturma izni karşılığında fbi'a ihbarda bulunması sonucu melvin purvis adlı üst düzey fbi yetkilisi öncülüğünde bir sinema çıkışı pusuya düşürülüp öldürüldü.

öldürüldükten sonra kendisiyle özleşen tommy gun silahına dillenger ismi verilmiştir. silah 1940 yıllarında i̇talyan mafyası tarafından sıkça kullanılmıştır. fbi'ın atış poligonlarındaki hedeflerin üzerinde hala daha john dillinger'ın resminin bulunduğu söylenir.

halk düşmanları filminde john dillinger'ın gangsterlik dönemi anlatılmış ve onu johnny depp canlandırmıştır.

alman asıllı amerikalılar
dillinger, john
dillinger, john
dillinger, john
çatışmada ölenler
Tifo

bu madde tifo hastalığı hakkındadır. i̇lişkisiz bir hastalık olan tifüs ile karıştırılmamalıdır.

tifo ya da karahumma, kirli içme suları ve pis yiyeceklerle bulaşan bakteriyel bir hastalıktır. hastalık etkeni salmonella typhi adlı bir bakteridir. bu bakteri vücuda girdikten 7-15 gün sonra hastalık ortaya çıkar. bu bakteri, tifolu hastaların dışkılarında, idrarlarında, kanlarında, tükürüklerinde veya vücutlarında görülen deri döküntülerinde bulunur. genellikle salgın şeklinde ve yaz-sonbahar aylarında görülür. dünyada her yıl 21 milyon civarında tifo vakası ortaya çıkarken, bu vakaların 200.000 kadarı ölümle sonuçlanmaktadır. tifo göz ve kulak sinirlerini, kalbi, beyni, böbrekleri, akciğerleri ve karaciğeri etkiler.

paratifo 

etkeni salmonella paratyphi a, b ve c suşları olan ve tifodan daha hafif seyreden enfeksiyon hastalığı.

belirtiler 
 hastalığın ilk günlerinde yorgunluk ve baş ağrıları
 birkaç gün sonra ateşin yavaş yavaş yükselmesi
 i̇ştahsızlık
 burun kanaması
 bronşit
 mide ve bağırsak bozuklukları ile birlikte ishal
 birkaç gün sonra ateşin de biraz daha artmasını takiben göğüste, karında ve sırtta pire ısırığına benzeyen kırmızı lekelerin belirmesi
 tansiyonun düşmesi, nabzın yavaşlaması
 hastalığın üçüncü haftasında karnın gerginleşip şişmesi
 bademciklerin iltihaplanması
 kilo kaybı
 üçüncü haftanın sonlarından itibaren, ateş düşmeye ve diğer belirtiler kaybolmaya başlar.
kompli̇kasyonlar:
▪︎kalp kası iltihabı (miyokardit)
▪︎kalp kapakçıklarının iltihaplanması (endokardit)
▪︎kalp zarlarının iltihabı (perikardit)
▪︎zatürre
▪︎pankreas iltihabı (pankreatit)
▪︎böbrek veya mesane enfeksiyonları
▪︎beyni ve omuriliği çevreleyen zarların ve sıvıların iltihabı (menenjit)
▪︎deliryum, halüsinasyonlar ve paranoid psikoz gibi psikiyatrik sorunlar
▪︎bağırsak kanaması
▪︎bağırsak delinmesi

tedavi 
 bol bol su içilmelidir.
 protein ve karbonhidrattan zengin sindirimi kolay besinler verilmelidir.
 bakteriye karşı antibiyotik verilir. bu antibiyotiklerde tercih sırası kloramfenikol, ampisilin (veya amoksisilin) ve trimetoprim-sulfametoksazol'dur.

korunma 
 i̇çme ve kullanma sularının kontrolü
 besin hijyeni
 lağım ve kanalizasyon tesislerinin hijyen şartlarına uygun duruma getirilmesi
 tifo aşısı: kesin koruyucu değildir. ölü tifo aşısı % 51-67 oranında koruyuculuk sağlar. canlı atenüe oral aşı ise yakın oranlarda koruyuculuğa sahiptir ve yan etkileri daha azdır.
 kanatlı tüketiminde duyarlılık ve hijyenik seçimler

ayrıca bakınız 
mary mallon

kaynakça 

 4.https://www.medicalpark.com.tr/tifo-hastaligi/hg-2039
Hüseyin Avni Aker

hüseyin avni aker, (d. 1899 vakfıkebir, trabzon - ö.1944 trabzon), türk öğretmen. daha çok trabzon şehir stadyumuna adının verilmesi ekseninde tanınır.

hayatı 

trabzon'daki futbol stadına adını veren spor adamı. trabzon ilinin ilk beden eğitimi öğretmenidir ve stadın yapılmasına emeği geçmiştir.

1899 yılında trabzon'un vakfıkebir ilçesinin çavuşlu köyü'nde dünyaya geldi. i̇lk, orta tahsilini trabzon'da yaptı ve trabzon mahalli mektebinden mezun oldu. i̇stiklal savaşı'na katılarak cephede düşmana karşı savaştı. 1925 yılına kadar akçaabat, sürmene ve trabzon'da ilkokul öğretmenliği yaptı.

1926 yılında ünlü spor adamı selim sırrı tarcan tarafından i̇stanbul'da açılan beden eğitimi kursuna katıldı ve buradan diploma aldı. trabzon tarihinin ilk beden eğitimi öğretmeni olarak tarihe geçen h. avni aker, trabzon lisesi muallim mektebi ve ticaret lisesine atandı. buralardaki başarılı hizmetlerinden sonra beden terbiyesi bölge asbaşkanlığı (şimdiki gençlik ve spor i̇l müdürlüğü) görevini üstlenerek trabzon sporunun en üst makamına yükselen değerli spor adamı, yaşama veda ettiği 1944 yılına kadar bu görevini sürdürdü.

avni aker, görevde bulunduğu yıllar içinde trabzon'a bir stat kazandırmak ve bugün stadın bulunduğu araziyi bu amaçla istimlak etmek için çok uğraştı. onun müthiş çabası daha sonra adının verildiği stadı trabzon futboluna kazandırdı.
 
hüseyin avni aker'in arkadaşı olan ünlü beden eğitimi öğretmeni ve antrenör hayri gür stada avni aker adının verilme öyküsünü şöyle anlatıyor:

“1940'lı yıllarda hüseyin avni aker'le aynı okulda beraber çalıştık. kendisi hem lisede öğretmendi hem de beden terbiyesi bölge müdürlüğü'nde vali nezdinde asbaşkanlık görevini yürütüyordu. 1972-77 yılları arasında trabzon'da beden terbiyesi'nde 5 yıl bölge müdürü olarak çalıştım. bu sırada stad inşaatı tamamen bitmiş ve isim aranıyordu. zamanın valisi adil ciğeroğlu başkanlığında bir genel kurul oluşturuldu. bu genel kurul da ben de vardım ve hüseyin avni aker ismini ben teklif ettim. çünkü bu stada en çok onun emeği geçmişti. sanat okulu ile yeni mahalle arası o zamanlar uçurumdu ve bu uçurumu at arabaları ile toprak taşıyarak doldurduk. toprağı zemine serdikten sonra çimleri ekmeye başladık. daha sonra ise altmış kişilik kapalı tribün ile açık tribün yaptık. o zamanın parasıyla tüm bunlar 40 bin liraya mal olmuştu. tüm bunları vali ciğeroğlu'na anlatınca o da bana hak verdi ve stada avni aker'in isminin verilmesini istedi. o zamanlar buna tek karşı çıkan ziyad nemli olmuştu. nemli, stada i̇dmanocağı'nın eski kaptanı rıza kuğu'nun adının verilmesini istiyordu.”

dış bağlantılar 
 hüseyin avni aker stadyumu

1889 doğumlular
1944 yılında ölenler
türk öğretmenler
vakfıkebir doğumlular
trabzonspor
Kalibrasyon

kalibrasyon, dilimize fransızcadan giren bu sözcük, metroloji bilimi içerisindeki tanımı; belirlenmiş koşullar altında bir ölçü aleti veya ölçme sisteminin gösterdiği veya bir ölçüt/ölçeğin ifade ettiği değerler ile, o sistemi ölçen/referans olarak değerleri bilinen cihaz/sistem arasındaki ilişkiyi oluşturan işlemler dizisi olarak tanımlanır. kalibrasyon bir ölçme aleti veya düzeneğinin doğru sonuçlar verecek şekilde ayarlanması işlemi değildir.

 kalibrasyonun sonucu, ölçeğin, ölçü aletinin veya ölçme sisteminin hatasını kestirmeye, veya belirli bir skalanın işaretlerine değerler verilmesine olanak sağlar.
 kalibrasyon işlemi başka metrolojik özellikleri de belirleyebilir.
 kalibrasyon sonucu,kalibrasyon sertifikası veya kalibrasyon raporu adı verilen bir doküman ile kaydedilebilir.

özel ekipmanlarla, hassas olarak yapilip orijin kabul edilen referans cihaza uygunlugu, bir rapor veya sertifika ile kayit altına alınan ölçme aleti veya ölçüm cihazina ait bu belgelerin üzerinde, mutlaka aletin/cihazin marka, model, seri numarası ve sapma buyuklugu bulunur. 
ayrıca, sertifikanın izlenebilirliğini takip edebilmek için, rapor veya sertifika numarası da içermektedir.

 kalibrasyon sonucu bazen, bir kalibrasyon faktörü veya bir kalibrasyon eğrisi şeklindeki bir dizi kalibrasyon faktörü olarak ifade edilebilir.

kalibrasyon işleminde, kalibre edilen ölçü aletinin hata miktarı, kendisinden daha yüksek doğruluk u (en az 10 kat), bir ölçü aleti referans alınarak belirlenir. kalibrasyonda referans alınan ölçü alet(ler)inin kalibrasyon sertifikası üzerinden ulusal veya uluslararası temel referanslara izlenebilir olması gerekir. böylelikle kalibre edilen ölçü aletinin de temel referanslara izlenebilirliği sağlanmış olur.

kalibrasyon işlemi bir deneysel çalışma olup, deneysel bir çalışmadan beklenen tüm gereklilikler karşılanmalıdır. yani çalışmalar kontrollü bir ortamda, özenli ve yazılı çalışma alışkanlığına sahip eğitimli kişilerce yapılmalı, çalışmanın yapıldığı ortam özellikleri, kullanılan ekipman, uygulanan yöntem, ölçüm belirsizliği ve sonuçlar kalibrasyon raporunda belirtilmelidir.

kalibrasyon sonucu ölçü aletinin hatasının, kullanıldığı proses veya varsa ilgili standartlarda belirtilen limitlerin dışına çıktığı belirlenmişse bu hatanın ayarlanarak giderilmesine çalışılır. ancak ayar sonrası kalibrasyonun tekrarlanması ve son durumun raporlanması zorunludur.

ölçü aletleri, ölçüm prensip ve teknolojileri ile kullanıma,  bulunduğu ortam şartlarına bağlı olarak, etkilenirler ve zamanla yaşlanırlar. 
bu nedenle belirli periyotlarla kalibrasyonun tekrarlanması gerekir. söz konusu periyodlar deneyimli kullanıcılar tarafından cihaz özellikleri ve kullanım koşulları göz önüne alınarak belirlenmeli, periyodun sıklığı, kalibrasyon raporunda belirlenmelidir.

kalibrasyonun, kalite yönetim sistemlerinin bir beklentisi olmasının nedeni, işletmeler için bir ihtiyaç olmasındandır. eğer işletme içinde bir büyüklüğü ölçme ihtiyacı varsa, orada kullanılan ölçü aletinin istenilen doğrulukta ölçüm yapıp yapmadığının belirlenmesi ihtiyacı da vardır.

ölçüm
standartlar
metroloji
Kambiyo

kambiyo, para ya da para yerine geçen belgelerin değiştirilmesi işlemidir. para alım ve satımı ile ilgili işlemleri kapsar. kambiyo senedi ise, kıymetli evrakın tüm özelliklerini taşıyan ve kıymetli evrak için yukarıda yapılan açıklamaların tümünü içeren ve uygulamada en yaygın olarak kullanılan kıymetli evrak çeşididir. kanunen emre yazılı olarak düzenlenen, içerdikleri hak bakımından mutlaka bir para alacağını konu edinen, ekonomik alanda çok işlem ve etki gören önemlerine binaen türk ticaret kanunu’nda özel olarak düzenlenmiştir. 
bunun yanında kambiyo i̇ktisat literatüründe "döviz", "efektif" anlamlarında da kullanılmaktadır.

tarihçe 
ülkeler arasındaki ticari ilişkilerin gelişmesi için, kambiyo hukukunun birleştirilmesi gerekmiştir. bu amaçla, 7 haziran 1930'da i̇sviçre cenevre'de üç sözleşme kabul edilmiş, bu sözleşmeler 1 ocak 1934'te yürürlüğe girmiştir. türkiye de 1957 yılında, ticaret kanunu sayesinde bu sözleşmelere taraf olmuştur. türk ticaret kanunu'nda "kambiyo senetleri" terimi altında poliçe, emre muharrer senet ya da bono ve çek örnek olarak verilmektedir. türkçe jargonda "ticari senet" olarak da geçebilmektedir.

kambiyo senedi çeşitleri 

türk ticaret kanunu aşağıdaki senetleri kambiyo senedi olarak düzenlemiştir:

 poliçe
 bono (kanunda bazen emre muharrer senet olarak da geçer.)
 çek

çek 
ttk. m. 730, çekle ilgili olarak poliçeye atıfta bulunmuş olup, diğer özel durumlar için ise özel hükümler içermektedir. çekle ilgili çek kanunu da mevcuttur.

kambiyo senetlerinin nitelikleri 
 senetlerde mahfuz olan hak, senet ile beraber doğar, senetten önce yoktur. 
 kanunen emre yazılı senetlerdir. kamu güvenliğini haiz senetlerdir.
 şekil şartlarına tâbidirler. 
 devir, ödeme, üzerlerine imza atanların hak ve yükümlülükleri, hak sahiplerinin haklarını kullanmak için yerine getirmeleri gereken şartlar, söz konusu senetlere bağlı alacakların takibi, zaman aşımı bakımından özel kurallara tâbidirler. 
 kanuni veya kazai atıfet mehilleri geçerli değildir.

ekonomi terimleri
para
bankacılık
bankacılık terimleri
Kliring

kliring, ülkeler arasındaki iki yanlı ticaret anlaşmalarının temelde malla ödemeyi öngören bir türü. kliringde anlaşmalı ülkeler arasında ithalat ve ihracat işlemleri döviz kullanılmadan mahsup ve takas yoluyla ve kliring kurumları aracılığıyla gerçekleştirilir. kliring kurumları merkez bankası ya da kliring ofisidir.

kliring anlaşması imzalayan ülkelerde ithalatçılar ithal ettikleri malların bedelini kendi ülkelerinde ulusal paralarıyla öderler. bu paralar anlaşmalı ülkeye ihracatta bulunmuş kişilere alacaklarının ödenmesinde kullanılır. böylece dövizle ödeme yapma zorunluluğu ortadan kalkar. kliring uygulaması daha çok mallarını serbest dövizle satamayan ülkelerin başvurduğu bir yoldur ve çoğu durumda bir ülkenin dış ticaretini gittikçe bağımlı kıldığı için tercih edilmez. bunun en iyi örneği ii. dünya savaşı öncesi ve sırasındaki türk-alman dış ticaretidir.

kliring anlaşmaları genellikle kısa dönemler (genelde bir yıl) için yapılır. dönem sonunda iki ülke arasındaki ihracat ve ithalat birbirine eşitlenmediği takdirde yani taraflardan birinin alacaklı veya borçlu olması durumunda hesapların altın veya konvertibl dövizlerle denkleştirilmesi gerekmektedir.

uluslararası ticaret
uluslararası hukuk
İflas anlaşması

i̇flas anlaşması veya konkordato (i̇talyanca: concordato), batık durumdaki şirketlerin borçlarını karşılayabilecekleri koşullar dâhilinde ödemek için alacaklılarıyla mahkemelerce yaptıkları anlaşmadır.

bu anlamıyla tarihte "papalık makamıyla başka hükûmetler arasında yapılan anlaşmalar" için kullanılmıştır.

günümüzde ise hukuk ve ekonomi alanlarında batık durumunda, alacaklıların, alacaklarını belli bir plana göre almaları için aralarında yaptıkları sözleşme anlamında kullanılmaktadır. türkçeye iflas anlaşması olarak geçen konkordato, borçlunun, alacaklılarının üçte ikisiyle anlaşarak borçlarının en az yarısını ödemesi ve kalanını da ödeme planına bağlamasıdır.

ticaret mahkemesinin onayladığı bu anlaşmada alacaklılar, alacaklarının belli bir bölümünden feragât eder ya da vadesi gelmiş borçların vadesi uzatabilirler.

anlaş
papalık tarihi
Şirketler birliği

konsorsiyum ya da şirketler birliği, iki ya da daha fazla işletmenin belirli bir projenin uygulanması konusunda yaptığı iş birliğidir.

belli bir konuda, ortak menfaati olan ve genellikle kredi verenlerin (bankaların) teşkil ettiği iktisadi bir grup. uluslararası kuruluşların ve hükûmetlerin iktisadi ve mali yardımları yürütmek için meydana getirdikleri birliklere de konsorsiyum denilmektedir.

1962 yılında türkiye'ye dış kredi sağlamak üzere çeşitli batılı ülkelerle, uluslararası mali kuruluşların teşkil ettiği bir türkiye'ye yardım konsorsiyumu kurulmuştur. bu kuruluş türkiye'nin üyesi bulunduğu ekonomik kalkınma ve i̇şbirliği örgütü (oecd) çerçevesinde faaliyet göstermektedir. konsorsiyum, türkiye'ye program, proje, borç tecili ve finansman kredileri vermektedir.
Grev

grev; çalışanların, yaptıkları işi toplu reddedişinden kaynaklanan iş durdurma eylemidir. grev genellikle çalışanların yaşadıkları memnuniyetsizliklere karşılık olarak meydana gelir. grevler, fabrikalarda ve madenlerde toplu işgücünün öneminin arttığı sanayi devrimi sırasında önemli hale gelmiştir ancak fabrika sahiplerinin işçilerden çok daha fazla siyasi gücü olması nedeniyle çoğu ülkede grevler çabucak yasa dışı hale getirilmiştir. çoğu batı ülkeleri 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarında grevi kısmen yasallaştırmıştır.

resim galerisi

kaynakça

ayrıca bakınız 
 lokavt

 
sosyal haklar
Nominal değer

nominal değer (par value, face value), para, çek, senet, hisse senedi, tahvil, pul vb. menkul (taşınabilir) kıymetlerin üzerinde yazılı olan değerdir. i̇lgili kıymetin reel değerinden ayrımı kıymetin piyasadaki gerçek değerini yansıtmaması, sadece sayısal ifade odaklı olup alım gücünü belirtmemesidir. piyasa koşullarına göre bu değerin altında veya üstünde fiyata alınıp satılabilirler.

i̇hraç edilen devlet tahvillerinin nominal değeri o tahvilin geri ödeme günündeki değerini gösterir, dolayısıyla bir tahvilin piyasa değeri nominal değerinin altında olur ki, tahvili alarak devlete borç veren kişi kazanç elde edebilir.

örneğin, t.c. hazine ve maliye bakanlığı tarafından çıkarılan her bir devlet iç borçlanma senedinin nominal değeri, üzerinde fiilen yazan değer olan 10 kuruştur. benzer şekilde 1 tl'nin nominal değeri üzerinde yazan değer olan 1 tl'dir.

kaynakça
 i̇tibari paranın kullanımdan kaldırılmasına yönelik teorik bir değerlendirme , dr. öğr. üyesi umut evli̇moğlu, dr. öğr. üyesi umut tolga gümüş, aü sosyal bilimler dergisi (ix-ii): 167-183, aralık 2018
 william n. goetzmann; k. geert rouwenhorst (1 august 2005). the origins of value: the financial innovations that created modern capital markets. oxford university press

dipnotlar

borsa
finans
Fonlama

fonlama (), finans jargonunda özkaynaklarını kullanarak kaynak sağlama yöntemidir. hisse senedi ihraç edilmesiyle şirketler, borç alarak ya da öz kaynaklarını kullanarak kendilerine kaynak sağlarlar.

bağış toplama
ekonomi terimleri
i̇şletme terimleri
Forfaiting

forfaiting, vadeli mal ve hizmet ihracatından doğan ve belirli bir ödeme planına bağlı olarak tahsil edilecek olan alacakların daha önce bu hakkı elinde bulunduranlara rücu edilmeksizin (kayıtsız şartsız ve vazgeçilmez olarak), bir banka veya bu alanda uzmanlaşmış bir finans kuruluşu (forfaiter) tarafından satın alınarak iskonto edilmesidir. latincede alacak hakkının kayıtsız ve şartsız olarak teslim edilmesi anlamındadır.

forfaiting işleminde satıcı, poliçeyi forfaiting şirketine satarak tüm tahsilat risklerinden kurtulmakta ve belli bir maliyet karşılığı poliçesini iskonto ettirmiş olmaktadır. bu yöntemle rücusuz olarak forfaiter şirketine satan işletme, bilançosunun likiditesini de az tutmaktadır.

i̇şletme terimleri
uluslararası finans
finans
bankacılık
Franchising

franchising (frençayzing), sözleşmeye dayalı, direkt bütünleşmiş bir pazarlama sistemidir. bu sistemde nasılınıbil (know-how) ve markanın imtiyaz hakkı sahibi, belirli süre, koşul ve sınırları kapsayan anlaşmayla bağımsız yatırımcılara sistemini ve markasını kullandırır.

franchising terimleri

bölge franchise alan (area franchisee) 
veren pazarın her noktasını aynı etkinlikte ulaşamadığı takdirde, belirli yükümlüklerini ve haklarını bölgesel olarak bölge franchise alana devreder. bölge franchise alan, kendisi işlemler açabilir veya alt franchise alanlara açtırabilir. bir anlamda master franchise, belli bir bölge için verilen franchise alanıdır.

alt franchise alan (sub-franchisee) 
bölge franchise alan tarafından tek bir işletme için sistemi ve markayı kullanma hakkı verilen kişi veya kuruluştur. franchise veren anlaşmada taraf veya lehtar olabilir.

franchise giriş bedeli (franchise fee) 
franchise alanı sisteme girmek için franchise verene ödediği başlangıç bedelidir.

franchise kullanım bedeli (royalty) 
alanın işletme süresince sistemi ve markayı kullanması karşılığında periyodik olarak franchise verene ödediği sabit veya hasılata göre belirlenen bedeldir.

master franchise alan (master franchisee) 
yurt dışında geliştirilmiş bir sistemin bir ülkedeki haklarını alan kişi veya şirket master franchise alan olarak adlandırılır.

franchise veren (franchisor, franchiser) 
sistemin ve markanın haklarına sahip olan ve franchise antlaşması ile bu hakları üçüncü yatırımcılara kullandıran kişi veya kuruluştur. franchise verenin aynı sistemle çalışan kendi işletmesi veya işletmeleri de olabilir. franchise veren sistemin gereği olan tanıtım, araştırma, eğitim, denetim ve bu gibi destekleri de üstlenir.

franchise alan (franchisee) 
sistemin ve markanın belli bir satış-hizmet noktası ve/veya bölgesi için haklarını anlaşma ile alarak uygulayan bağımsız yatırımcıdır.

kaynakça
Bilanço

bilanço (i̇talyanca'dan bilancia, terazi; latince bilanx), bir şirketin dönemsel faaliyetleri sonucu, dönem sonunda hazırladıkları ve yayımladıkları tablolardır. dönem kârı ya da zararı bu tablodan anlaşılır. bilanço ile gelir tablosu, yıl sonu finansal tablolarını oluşturur.

bilanço, envanterde bulunan iktisadi kıymetlerin tasnifli bir şekilde ve karşılıklı olarak değerleri itibarıyla düzenlenmiş özetidir. bilançoda iki tablo bulunur: aktifler tablosu ve pasifler tablosu. aktif tablosunda mevcutlar ve alacaklar (ve varsa zarar) gösterilirken, pasif tablosunda borçlar yer alır.

bilanço eşitliği 
bilanço eşitliği varlıklar = sermaye+ borçlar 'dır. bir kuruluşun, varlıklarını ve o varlıkların kaynağını teşkil eden unsurların belirli bir tarih itibarıyla gösterildiği hesap özetidir.

bilançoda aktifler ile borçlar arasındaki fark öz sermayeyi oluşturur, öz sermaye bu şekilde tespit edildikten sonra pasife yazılır ve böylece aktif-pasif denkliği sağlanmış olur. esasında öz sermaye gerçek anlamda bir borç değildir ve pasifte yer almamalıdır; ancak bu kısım işletmenin kendi kendine olan borcu olarak nitelendirilerek pasife aktarılır ve aktifler ve pasifler toplamı her zaman birbirine eşit olur.

varlıklar kolonu ile kaynaklar kolonunun dip toplamları her zaman birbirine eşittir. bu eşitliğin nedeni varlığın elde edilme kaynağının özkaynak mı yoksa borç mu sorusuna yanıt vermesinden kaynaklanır. özkaynaklar =varlıklar-borçlar şeklinde hesaplanır. i̇talyan din adamı luca bu sistemin temellerini atan ilk insandır.

tekdüzen hesap planı bilanço hesaplarını beş grupta toplamıştır.
 dönen / cari varlıklar
 duran / cari olmayan varlıklar
 kısa vadeli yabancı kaynaklar
 uzun vadeli yabancı kaynaklar
 özkaynaklar

ticari bilanço 
türk ticaret kanunu hükümlerine göre hazırlanan bilanço, ticari bilançodur.

mali bilanço 
vergi yasalarına göre hazırlanan bilanço, mali bilanço (ya da vergi bilançosu) dur. ticaret hukuku ile vergi hukuku kurallarının birbirinden farklılşatığı noktalar vardır: bunların başında değerleme hükümleri gelir. ayrıca gelirden indirilebilecek ve indirilemeyecek olan unsurlar da birbirinden farklıdır (örnek.yedek akçe). amortisman hükümleri ile vergi avantajları olan istisna ve muafiyetlerin göz önünde bulundurulması gibi farklılıklar iki farklı bilançonun ortaya çıkmasına sebep olmaktadır.  ticari bilançodan ayrılarak vergi yasalarının hükümlerine uyulmasıyla mali bilanço ortaya çıkar. ancak ticari bilanço hazırlanırken vergi yasalarına uyulmuşsa tek bilanço yapılır.

bankalar, kredi taleplerini incelerken mali bilançoya bakarak karar verirler.

kaynakça

muhasebe i̇lkeleri
i̇talyancadan türkçeye geçen sözcükler
Tahkim

tahkim, taraflar arasında çıkan uyuşmazlıkların devletin resmi yargı organları yerine, kendileri tarafından belirlenen hakemlerce çözümlendiği bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir. kimi görüşlere göre bir alternatif uyuşmazlık çözümü yöntemi olan tahkim, kimilerine göre doğrudan yargısal bir faaliyettir.

tahkim yargılamasında hakemler iki veya daha fazla tarafın uyuşmazlığını çözmekle sorumludurlar.

ülkelere göre tahkim

türkiye
tarafların tahkime gitme iradesi, uyuşmazlık çıkmadan veya çıktıktan sonra aralarında yaptıkları tahkim anlaşmasına dayanır. tahkim aslında bir özel hukuk kavramı olmasına rağmen 1999 yılında gerçekleşen anayasa değişikliğiyle i̇dare hukukunda da uygulanmaya başlanmıştır.

türk hukukuna göre, uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözülmesi için, uyuşmazlık konusunun tahkime elverişli olması gerekir. tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyecekleri konuda tahkime gidilemez. örneğin, bir boşanma davası tahkim yoluyla çözülemez. tahkim iç tahkim ve uluslararası tahkim olarak ikiye ayrılmaktadır. eğer bir ilişkide hiçbir yabancı unsur yoksa böyle bir ilişkiden kaynaklanan uyuşmazlıklar için uluslararası tahkime gidilemez .

4686 sayılı milletlerarası tahkim kanunu uyarınca sayısı tek olmak kaydıyla, taraflar tahkim yargılamasında hakem sayısını belirlemekte serbesttirler. hakemlerin sayısı taraflarca kararlaştırılmamışsa üç hakem seçilir.. 4686 sayılı milletlerarası tahkim kanunu'nun uygulanabilmesi için de uyuşmazlık konusunun yabancılık vasfına sahip olması, tarafların farklı devletlerde bulunuyor olması gerekir

ayrıca bakınız 
 birleşik hakemler kurumu
 spor tahkim mahkemesi
 maldivler uluslararası tahkim merkezi
 vancouver denizcilik hakemleri birliği

kaynakça

dış bağlantılar 
 icc türkiye
 alternatif uyuşmazlık çözümleri derneği
 türk tahkim sitesi
 international chamber of commerce - icc
 american arbitration association - aaa
 chartered institute of arbitrators

 
uyuşmazlık çözümleme
özel hukuk
medeni usul hukuku
hukukî prosedür
hukuk terimleri
arapçadan türkçeye geçen sözcükler
Toptan eşya fiyat endeksi

toptan eşya fiyat endeksi, değişimi aylık ya da yıllık enflasyon rakamının belirlenmesinde kullanılır. 2005 yılından itibaren türkiye i̇statistik kurumu, toptan eşya fiyat endeksinin yerine üretici fiyat endeksini kullanmaya başlamıştır.

ayrıca bakınız 
 tüketici fiyat endeksi (türkiye)
 üretici fiyat endeksi (türkiye)

para
fiyat endeksi
türkiye ekonomisi
Tüketici fiyat endeksi

tüketici fiyat endeksi ya da kısaca tüfe, tipik bir tüketicinin satın aldığı belirli bir ürün ve hizmet grubunun fiyatlarındaki ortalama değişimleri gösteren bir ölçüttür. yıllık enflasyon değerindeki değişimi ölçmek için kullanılır.

tüfe, istatistik bilimindeki fiyat endeks sayıları ile hesaplanır. belli bir yıl seçilir ve bu yıl temel yıl kabul edilir. endeks değeri 100'dür. bundan sonraki yıllar, yani cari yıllar enflasyon değerlerine göre değişkenlik gösterir ve temel alınan endekste oynamalar olur.

yorumlanması 
tüfe'nin yorumlanabilmesi için temel bir dönemin ve karşılaştırılmak istenen dönemin belirlenmesi yeterlidir. karşılaştırılan dönemler arasındaki toplam ya da fark, belirli bir gelire sahip olan bireyin satın alma gücünün azalıp azalmadığını gösterecektir.

örneğin; ocak 2005 döneminde aylık 1000 tl gelire sahip olan bireyin satın alma gücü nisan 2008 dönemine kadar (nisan ayı hariç) %27.38 ( 7.47 - .55 + 9.29 + 8.12 + .80 + 1.29 + .96 ) oranında azalmıştır. böylece ocak 2005 yılında aylık 1000 tl gelire sahip olan bireyin nisan 2008'deki reel geliri 726.2 (1000 - 273.8) tl'dir. birey, nisan 2008 döneminde 1000 tl gelire sahip olsa bile bu onun nominal (göstermelik) geliri olacaktır. ocak 2005 döneminin hesaplamaya katılmamasının sebebi (hesaplamada -.55 yazılmasının sebebi) ise bu dönemin temel dönem olarak kabul edilmesidir.

ayrıca bakınız 
 üretici fiyat endeksi

fiyat endeksi
Dezenflasyon

dezenflasyon; fiyat artış hızının, yani enflasyon oranın zaman içinde azalması anlamına gelmektedir. yüksek enflasyondan düşük enflasyona geçiş sırasında yaşanan düşen enflasyon sürecini ifade eder.

ayrıca bakınız 
 enflasyon
 deflasyon

kaynakça 

ekonomi politikaları
Kariyer yönetimi

kariyer yönetimi, i̇nsan kaynakları planları ile sistemin bütünleştirilmesi, kariyer yollarının belirlenmesi, kariyer bilgisinin artırılması için açık işlerin duyurulması, çalışanların başarımlarının değerlendirilmesi, astlara kariyer danışmanlığı yapılması, iş deneyimlerinin artırılması ve eğitim programlarının düzenlenmesi etkinliklerinin tümüdür.

i̇ş
i̇nsan kaynakları
meslekler
Değer zinciri analizi

değer zinciri analizi, bir organizasyonun kendi sunduğu servis veya ürünlere, belirli bir sırayla uyguladığı işlemlerin, yani bir değer zincirinin sayesinde anlam kattığını kabul eden işletme felsefesinde, bu zincirdeki güçlü ve zayıf yönleri sistematik olarak ortaya çıkarmak, tanımlamak ve analiz etmek için kullanılan analiz yöntemidir. değer artışının nasıl sağlanabileceğini, bunun için hangi kritik faaliyetlerin ve faktörlerin göz önüne alınması gerektiği, düşük maliyet ve farklılaşmanın nasıl gerçekleşeceği, rakiplerin yetenek ve faaliyetleri ile karşılaştırarak sistematik bir şekilde bu analizle açıklanır.

i̇ş
tedarik zinciri yönetimi
Halka arz

halka arz, hisse senetlerinin çok sayıda ve önceden bilinmeyen yatırımcılara çağrı ve ilan yoluyla satışıdır. 

şirketlerin, özkaynak yoluyla hisse senedi ihraç ederek fonlama sağlaması olarak da tanımlanır. bunun dışında, şirketlerin kaynak ihtiyaçlarını karşılamak için yabancı kaynaklardan borç alması da mümkündür.

kaynakça 

finans
borsa
borsa terimleri
İşsizlik

i̇şsizlik, herhangi bir ekonomik toplumda çalışmak istediği halde iş bulamayan yetişkinlerin bulunması durumu. i̇ş bulamayan kimseye işsiz denir. ekonomide genellikle 16 yaş ve üzeri kimseler işsiz grubuna dahil edilirler.

tanımlar 
 bir ekonomide işsiz miktarı, söz konusu ekonomide işi olmayan ve cari ücret düzeyinde çalışmak istediği halde iş bulamayan yetişkinlerin miktarıdır.
 bir ekonomideki işsizlik oranı ise, söz konusu ekonomideki işsizlerin toplam işgücü (çalışanlar + işsizler) içindeki payı ifade eder.
 i̇şsizlik oranı (%) = (i̇şsizlerin miktarı / toplam işgücü) x 100
 eksik istihdam: eksik istihdam kavramı bir ekonomide eğitimli, yetenekli veya deneyimli olup hakettiğinden az ücretle çalışanlar; eğitimli, yetenekli veya deneyimli olduğu halde az bilgi ve yetenek gerektiren işlerde çalışanlar ile tam gün çalışmak isteyip de part-time (kısıtlı süre) iş bulabilenleri kapsar.

dünyada durum 
 ülkelere göre işsizlik oranı listesi

i̇şsizliğin kişisel sonuçları 
i̇şsiz kişiler geçimlerini sağlamak üzere para kazanamazlar, bunun sonucu olarak kişiler mortgage ev kredilerini veya ev kiralarını ödeyemeyecek duruma düşüp, kaldıkları mekanlardan çıkmak zorunda kalabilirler. bu da evsizlerin varolmasına neden olur. ayrıca işsizlik kişinin üzerinde önemli bir psikolojik baskı yaratır, bu da kişiyi bunalıma kadar götüren bir ruhsal rahatsızlık süreci içerisine girebilirler. ayrıca istatistiklere bakıldığında işsizliğin yüksek olduğu dönemlerde suç oranlarının yükseldiği gözlemlenmiştir.

sosyal-devlet yapısının daha geliştiği ülkelerde işsizlik sigortası uygulamaları görülmektedir. ayrıca işini kaybetme korkusu bireylerde psikolojik rahatsızlıklara yol açabilir.

i̇şsizliğin toplumsal sonuçları 

yüksek işsizlik oranına sahip bir ekonomi, sahip olduğu işgücünün önemli bir kısmını kullanamamaktadır. i̇şsizliğin yükselmesi toplumda bencillik ve yabancı düşmanlığına yol açabilir. az miktarda olan iş imkânını diğer ülkelerden gelen yabancılara kaptırmak istememe yabancı düşmanlığı ve sınırlardaki geçişlerin azalmasına neden olabilir. ayrıca toplumda bireyler mevcut işi kapabilmek için kişilerin sağlığını olumsuz etkileyebilecek düzeye ulaşan bir yarışmaya dönüşebilir. yüksek işsizlik oranı işçiyi patronun karşısında güçsüz bir duruma düşürebilir. i̇şveren, işçiyi onun yerine başkalarını alabileceği telkin ve tehdidine bulunarak işçinin üzerine baskı uygulayabilir.

kaynakça

ayrıca bakınız 
türkiye'de işsizlik
i̇stihdam
 eksik istihdam
 yoksulluk

 
makroekonomi
çalışma ekonomisi
Scheme

scheme, guy lewis steele jr. ve gerald jay sussman tarafından geliştirilmiş bir lisp lehçesidir. çok az sayıda programlama kuralıyla anlatımlar oluşturulmasını sağlar, pratik ve yalın yapısıyla günümüzde var olan pek çok programlama kavramını destekler.

scheme dilinde yazılmış programlar derleme işleminden geçmeden yorumlayıcı tarafından yorumlanır. bu yöntem programı yavaş ve verimsiz kılar, fakat temel algoritmik kavramların anlaşılmasını kolaylaştırır. bu yüzden scheme, genelde uygulama geliştirmek yerine bilgisayar bilimleri eğitiminde yoğun olarak kullanılır.

scheme, ieee tarafından 1978 ilâ 1990 yılları arasında standartlaştırılmışsa da dilin evrimini takip eden rnrs raporları pratikte standart yerine geçerler. şu anda r6rs (revised6 report on the algorithmic language scheme) en son kabul edilen rapordur.

kaynakça

dış bağlantılar 
 bilgisayar programlarının yapısı ve okuması 
 dilin en son kabul edilmiş hâlini tanımlayan scheme raporu  
 mit scheme başvuru kaynağı 
 scheme ile ilgili standart belgeleri 
 scheme yorumlayıcısı
Japonya bayrağı

japonca'da resmî olarak nisshōki (日章旗?, "güneşli bayrak") veya hinomaru (日の丸?, "güneş dairesi") denilen japonya bayrağının şekli, beyaz bir zemin üzerine konulmuş kırmızı bir dairedir.

kırmızı daire ülkeden doğan güneşi ifade eder. ülkenin adı kendi dilinde 'güneşin kaynağı' anlamına gelen japonya'da güneş, millî simgelerin en önemlilerinden biridir. japon mitolojisine göre güneşin tanrıçası amaterasu da japon tanrılarının kraliçesi ve japon imparator hanedanının anasıdır.

güneşli bayrağı bin yıldan beri japon askerleri (samuraylar) ve gemileri çekmişti. 1868'de başlayan meiji restorasyonu'ndan sonra bu bayrak millî bayrak olarak itibar gördü. 1999'da kabul edilen ulusal bayrak ve marş kanunu bayrağın ölçülerini saptadı.

askerî bayraklar
güneş diski tasarımının iyi bilinen bir çeşidi, tarihsel olarak japon ordusu, özellikle japon i̇mparatorluk ordusu ve japon i̇mparatorluk donanması tarafından da kullanılan bir siemens yıldızı oluşumunda 16 kırmızı ışınlı güneş diskidir.

galeri

ayrıca bakınız 
 japonya arması

kaynakça
https://www.fotw.info/flags/jp.html 

ulusal bayraklar
bayrak
asya bayrakları
Patafizik

patafizik genelle değil özelle ilgilenir.

i̇stisnalar bilimi olarak da isimlendirilir. metafizik ötesindeki alemi çalışma alanı olarak seçen psödofelsefedir. modern bilimin kuram ve yöntemlerinin hicvidir ve çoğunlukla anlamsız ve deneysel bir dil kullanır. terim ve kavram olarak alfred jarry tarafından üretilmiştir.

 patakosmos,‘pataphysics institutes map of the world

felsefi kavramlar