Yapım eki

yapım eki,  türemiş sözcük denir.

i̇simden isim yapan ekler 

i̇sim soylu sözcüklerden yeni bir isim soylu sözcük yapan eklerdir. yeni oluşturulan sözcük genellikle eskisi ile yakın anlam ilişkisine sahiptir.

 el: söz-el, güz-el (göz kökünden)
 siz: su—suz, para—sız, ev—siz
 ci: göz—cü, sanat—çı, yol—cu, simit—çi
 sı: çocuk—su, ipek—si
 ce: türk—çe, i̇ngiliz—ce, alman-ca (eşitlik hâl eki -ce ile karıştırılmamalıdır.)
 daş: karın-daş > kardeş, çağ-daş, arka-daş, yol-daş, meslek-taş
 inci: üç-üncü, beş-inci  
 lik: şeker-lik, kömür-lük, göz-lük, kulak-lık, dost-luk
 li: köy—lü, para—lı, ağaç—lı, ankara-lı, ev-li
 da/de göz-de, söz-de

 er: üç-er, beş-er
 ki: yarın-ki, dün-kü
 msi: ekşi-msi, acı-msı, meyve-msi
 cil: ev-cil, et—çil, ben—cil, insan—cıl 
 şın/cın: sarı—şın, yal-çın (yalt=sert), hır-çın (hır=kavga)
 sal: kum—sal
 ıt: yaş—ıt 
 ceğiz: kız—cağız, çocuk—cağız
 cik: tepe-cik, azı-cık, küçü—cük
 ti: esin-ti, hırıl—tı, cıvıl—tı 
 z: yalın-z, iki-z

i̇simden fiil yapım ekleri 
i̇sim soylu sözcüklerden fiil yapan eklerdir.

 -la-,-le-: su-la, uğur-la, rahat-la, diş-le, iş-le, özet-le
 -al-,-el-: çoğ-al, az-al, dar-al, kör-el, düz-el
 -l-: doğru-l, sivri-l, eksi-l, ince-l
 -a-, -e-: kan-a, yaş-a, boş-a, tür-e, ben(i)z-e
 -ı-,-i-,-u-,-ü-: bu ek, eski türk yazı dillerinde kullanılan ve bugün bazı sözcüklerde donuklaşmış olarak bulunan bir ektir. uz-u-n, sak-ı-n, şak-ı 
 -ar-,-er-: yaş-ar, mor-ar, kara-ar, sar(ı)-ar, yeş(il)-er 
 -da-,-de-: fısıl-da, horul-da, gürül-de, hışıl-da, höpür-de

 -t-: yön-(e)t, göz-(e)t
 -k-: gec-ik, bir-ik, göz-ük
 -msa-,-mse-: az-(ı)msa, ben-(i)mse,küçü(k)-mse, öz-(ü)mse        
 -kır-,-kir-,-kur-,-kür-: fış—kır, hay—kır, çem-kir, tü-kür, süm-kür 
 -lan-,-len-: yaş-lan, ev-len, ses-len
 -laş-,-leş-: güzel-leş, iyi-leş, yoğun-laş, katı-laş, sıvı-laş
 -sa-,-se-,-sı-,-si-,-su-,-sü-: su-sa, garip-se, önem-se, yad-sı,

fiilden isim yapım eki 
fiillerin sonuna ek getirerek isim yapan ekler

 ce: düşün—ce, eğlen—ce
 ecek: giy-ecek, yak-acak, aç—acak, iç-ecek
 ak: yat—ak, kaç—ak, dur—ak
 aç: kaldır—aç, say—aç, ayır—aç 
 ge: böl—ge, bil—ge, süpür—ge
 gi: sev—gi, çal—gı, as—kı, sil-gi, iç-ki
 giç: bil—giç, dal—gıç, başlan—gıç
 gin/kin: yor—gun, bil—gin, bez—gin, bit—kin, bas-kın, yay-gın
 i: yaz—ı, öl—ü, yap—ı, çat—ı, kok—u, doğ—u
 ici: yap—ıcı, gör—ücü, al—ıcı, sat—ıcı
 ik: kes—ik, aç—ık, göç—ük
 im: say—ım, seç—im, öl—üm, ölç—üm
 in: yığ—ın, ak—ın, tüt—ün, ek—in

 inç: gül—ünç, sev—inç 
 geç: yüz—geç, utan—gaç
 inti: kes—inti, çık—ıntı, dök—üntü
 ir: gel—ir, ok—ur
 er: gid-er, yaz-ar,
 iş: otur—uş, yürü—y-üş
 it: geç—it, yak—ıt, ölç—üt
 kan: çalış—kan, üret-ken, unut—kan, kay—gan
 ma: konuş-ma, dondur-ma (olumsuzluk eki -ma ile karıştırılmamalıdır.)
 mek: ye-mek, çak-mak, git-mek, duy-mak (bkz. mastar)
 maç: bula-maç, yırt-maç
 mbaç: dola-mbaç, sakla-mbaç
 ti: belir—ti, kızar—tı

fiilden fiil yapan ekler 
bir fiilden yeni bir fiil yapan eklerdir.

dir (ettirgenlik, oldurganlık): bil-dir, gül-dür, yap-tır, koş-tur, gel-dir (getir)
ele: kov-ala, silk-ele, ov-ala
er (ettirgenlik, oldurganlık): gid-er, çık-ar, değ-er
imse: duy-umsa, gül-ümse, an-ımsa
in (dönüşlülük): gez-in, gör-ün, sev-in, taşı-n

r (ettirgenlik, oldurganlık): kaç-ır, bat-ır, iç-ir, şaş-ır
ş (işteşlik): gör-üş, uç-uş, gül-üş (mastarlarla karıştırılmamalıdır.)
t (ettirgenlik, oldurganlık): uza-t, sap-ıt, kork-ut, üşü-t
il (edilgenlik): sev-il, kır-ıl, sat-ıl

bu şekilde üretilen yeni fiiller genellikle ilk fiille anlam bakımından yakından ilişkilidir:
 görmek > görünmek, kovmak > kovalamak

ancak bazı durumlarda orijinal fiilden oldukça farklı anlamlarda olabilirler:
 sevmek > sevinmek

kaynakça 

türkçe dilbilgisi