İrec Beşiri

i̇rec beşiri (farsça: ایرج بشیری; d. 31 temmuz 1940, behbahan), abd’deki minnesota üniversitesi'nde tarih profesörüdür.

hayatı 

i̇lkokulu fereydan ‎bölgesi'ndeki damene ve daran kentlerinde okumuştur. 1961 yılında şiraz’daki sayısal ‎derslerin ağırlıkta olduğu hac kavam lisesinden mezun oldu. lise döneminde başiri’nin ‎i̇ngilizce diline aşırı bağlılığı vardı. 1960 yılında ramsar’da düzenlenen cumhuriyet ‎olimpiyatları'nda i̇ran’ın en iyi ingilizceyi  bilen talebesi seçilmişti.

‎1960-1963 yıllarında başiri pahlavi üniversitesi'nin (şimdiki şiraz üniversitesi) ‎i̇ngiliz dil ve edebiyatı bölümünde eğitim görerek bölüm birincisi olarak mezun ‎olmuştur.  üniversite devrinde  kayhan gazetesinde fars bölgesinin yerel muhabiri olarak ‎görev yapmıştır. ayrıca i̇ngiliz konseyinde i̇ngilizce, şiraz’daki pahlavi üniversitesi'nde ‎ise i̇ngiliz edebiyatı derslerini vermiştir.‎

tahsiline devam etmek için 1964’te i̇ngiltere, 1966’da ise abd’ye gitti. 1968 ‎yılında michigan üniversitesi'nde genel dilbilimi’nden master derecesini almaya ‎muvaffak olur. aynı üniversitede 1972 yılında i̇ran dilbiliminde doktorasını yapmıştır. ‎doktor başiri doktora tezinde i̇bni sina’nın “varlık” kavramını esas almıştır. doktor ‎başiri “var olmak” fiilinin özel sözdizimine sahip olduğunu göstermiştir ki bu sözdizimi ‎‎“olmak” fiili yardımıyla hal değişikliğini, “yapmak” fiili yardımıyla da hareketi ifade ‎eder.‎
‎
1972 yılında doktor başiri geçici olarak minnesota üniversitesi'nde fars ve türk ‎dilini ayrıca i̇ran edep ve kültürünü anlatmaya başladı. çalışmaya başladığı ilk ‎yıllarında doktora tezi için gereken bilgileri toplamış ve “yeni başlayanlar için farsça” ‎kitabını yazmıştır. bu kitap şimdiye kadar dört defa basılmıştır.‎
‎
irac başiri 1977 yılında doçent ve 1996 yılında profesör unvanını almaya hak ‎kazandı. 1980 senesinde minnesota üniversitesi'nin i̇lim ve edebiyat enstitüsünde “en iyi ‎hoca” unvanına sahip oldu. ‎

profesör başiri’nin çalışmaları firdevsî’nin  şehnâme adlı eserindeki  ‎‎“güzellik”(ferr) terimi üzerinedir. bu çalışmaların neticesi “firdevsî’nin şahnamesi bin ‎yıl sonra” kitabı duşanbe’de tacikistan i̇lim akademisi tarafından basılmıştır. ‎
‎
irac başiri kendi çalışmalarıyla insanların hafız şirazi’yi ve eserlerini daha iyi ‎anlamalarına yardımcı olmuştur. hafız’ın beyitleri anlamca dağınıktır diyenlerin aksine ‎başiri onların bütün bir yapıya sahip olduğunu ve bu beyitlerin, ehli-dil (ehli-kalp, gönül ‎sahipleri) olanlara yazılmış olduğunu iddia eder. ayrıca doktor başiri’ye göre i̇ngiliz ‎‎sonnet şiir tarzı hafız’ın gazellerinden faydalanılmış bir tarzdır.
‎      
sovyetler birliği'nin bozulmasından birkaç yıl önce irac başiri eğitim-öğretim ve ‎çalışma alanını genişleterek  afganistan ve orta asya ülkeleriyle irtibata geçti. sovyetler ‎birliği'nin yıkılışından sonra birkaç defa bu ülkeleri ziyaret etti. bazen uzun müddet ‎orada kalıp oranın kültür ve yaşama tarzlarıyla yakından tanışmış oldu. ‎
‎    
bu ülkeler arasında başiri daha fazla tacikistan'ın çeşitli ‎meseleleriyle ilgilenip tacikler'in kültür, edep ve tarihiyle alakalı çok sayıda kitap ve ‎makaleleler yazdı.‎
‎        
1996 senesinde tacikistan millî üniversitesi profesör irac başiri’ye “iftihari kültür ‎ve tarih doktor” unvanını verdi. doktor başiri 1997’de ise tacikistan cumhuriyeti'nin ‎i̇lim akademisi'nin uluslararası üyesi ve bu kurumun akademisyen unvanına nail oldu.‎
	
irac başiri, kırgız yazar cengiz aytmatov’un eserlerinin tahlilini yapıp, bu ‎yazarın batı ülkelerinde tanınmasına vesile oldu. ‎
	
günümüzde doktor irac başiri minnesota üniversitesi'nin dilbilimi, yabancılar ‎için i̇ngilizce, rusya ve orta asya mütalaat enstitüsü'nün müdürüdür.‎

yayımlanmış eserleri ve kısmi çalışmaları 

kitapları:‎
 persian for beginners, 1972, ‎‎1975, 1981, 1991. ‎
 persidskij yazyk dla nachinaushchikh osnovnoj kurs (trans., persian for ‎beginners by v. bazukin), 2000.‎
 'to be' as the origin of syntax: a persian framework, 1973. ‎
 the fiction of sadeq hedayat, ‎‎1984.
 the black tulip (novella in english ‎and persian), 1984.‎
 the pearl cannon (ed.), ‎‎1986.‎
 firdowsi's shahname: 1000 ‎years after, 1994. ‎
 from the hymns of zarathustra to ‎the songs of borbad, 2003.  ‎
 kamal khujandi: epoch and ‎its importance in the history of central asian civilization, 1996.''‎
 the history of a national ‎catastrophe, by rahim masov (trans.), 1996.‎
 the samanids and the revival ‎of the civilization of the iranian peoples, 1998. ‎
 tajikistan in the 20th ‎century,(ed). rfe/rl, 1999-2002.‎
 beginnings to ad 2000: a ‎comprehensive chronology of central asia, afghanistan, and iran, 2001.‎
 prominent tajik figures ‎of the twentieth century, 2003. ‎
 the nowruz scrolls, published in ‎‎4 languages (novella in english, persian, tajiki, russian), 2004.
 the impact of egypt on ancient iran, 2007.
 the ishraqi philosophy of jalal al-din rumi, 2008. ‎
 ancient iran: cosmology, mythology, history by iraj bashiri, cognella publishers, 2012.
 audible audio edition: ancient iran: cosmology, mythology, history by iraj bashiri, cognella publishers, 2013.
 the blind owl,, 3rd. revised translation, 2013.
 modern iranian philosophy: from ibn sina to mulla sadra shirazi by iraj bashiri, cognella publishers, 2014.

araştırmalar 
 iraj bashiri biography
 bashiri working papers on central asia and iran
 who's who in the world
 outstanding people of the 20th century‎
 dictionary of international biography
 prominent tajik figures of the 20th century‎

dış bağlantılar 
 bashiri working papers on central asia and iran
 iraj bashiri biography
 works available by iraj bashiri at amazon.com

i̇ranlı akademisyenler
1940 doğumlular
yaşayan insanlar