Kırşehir (il)

kırşehir, türkiye'nin i̇ç anadolu bölgesinde yer alan bir ildir.

1867 yılında bucak, 1869 yılında ilçe, 1870 yılında sancak olmuş, avanos, keskin ve mecidiye (çiçekdağı) ilçeleri kırşehir'e bağlanmıştır. 1921 yılında bağımsız mutasarrıflık, 1924 yılında il olan kırşehir'e avanos, çiçekdağı, hacıbektaş, mucur ilçeleri bağlanmıştır. 1944 yılında ilçe olan kaman, kırşehir'e bağlanmıştır.

20 temmuz 1954 tarihinde osman bölükbaşı'yı tekrar milletvekili seçtiği için kırşehir ilçe yapıldı (adnan menderes konuyla ilgili meclis'te 'türkiye’nin hiçbir vilayetinde yüzde 3’ten fazla oy almayan bir partiye mensup milletvekilini iki seçimde de seçen kırşehir’in, bir içtimai ve siyasi bünye itibarıyla anormallik göstermekte olduğunu inkâr etmek mümkün değildir; evet, biz açık konuşuruz’ şeklinde konuşmuş ve osman bölükbaşı da cevaben; "vilayeti kaldırdınız, bizi de kaldırın da zulmünüz tamam olsun" demiştir). nevşehir il, kırşehir de nevşehir iline bağlı bir ilçe haline getirilmiş; çiçekdağı ilçesi yozgat'a, kaman ankara'ya, hacıbektaş, mucur ve avanos da nevşehir'e bağlanmıştır.

kırşehir, 1 temmuz 1957'de adnan menderes hükûmeti tarafından tekrar il hâline getirilmiş ve yozgat'ın çiçekdağı, ankara'nın kaman ve nevşehir'in mucur ilçeleri tekrar dâhil edilmiştir.

2021 yılında tüi̇k verilerine göre merkez ilçeyle beraber 7 i̇lçe, 10 belediye, bu belediyelerde 68 mahalle ve ayrıca 252 köy vardır.

nüfus bakımından türkiye'nin en büyük 69'uncu, yüzölçümü bakımından ise 53'üncü en büyük şehridir. kırşehir, türkiye topraklarının yüzde 0,84'lük kısmını oluşturur.

tarihçe 

kırşehir'in tarihi hitit'e kadar uzanır. hititler döneminde kırşehir havzası, yunanların hititler tarafından bilindiği gibi "akhalar ülkesi" anlamına gelen "ahiyuva" ülkesi olarak biliniyordu. bu havza romalılar ve bizanslılar zamanında kapadokya adını da almıştır.

kırşehir bir zamanlar aquae saravenae olarak biliniyordu. türkler şehri 1070'lerde aldı ve şimdiki adını verdi. türkçe'de "kır şehri", "bozkır şehri" veya "kır şehri" anlamına gelir. 
19. yüzyılda kırşehir ankara sancağına bağlıydı.
yaklaşık 1912‘de osmanlı ankara vilayeti’ndeki  sancağın çoğu müslüman olan 8000 nüfuslu baş kenti oldu.

mustafa kemal atatürk 1921 ve 1931'de şehri ziyaret etti.

kırşehir adı 
kırşehir tarihi, hititler dönemi ile anılmaya başlar. fakat, ilin adının o zaman ne olduğu henüz bilinmemektedir. i̇lin bir ara aquae saravenas (akova - saravena) adıyla (m.ö. 2. yy.) bilindiği anlaşılmıştır. önceleri makissos (macissus) adıyla anılan kent, i̇mparator i. justinianus devrinde (527-568) yeniden kurulmuş ve jüstinianopolis diye anılmaya başlamıştır.

uçsuz bucaksız kırın ortasında yükselen bu kente türkler "kır şehri" adını vermişlerdir. kır şehri zamanla halk dilinde "kırşehir" oldu. bugün bile bazı köylerinde yaşayan halk buraya kır şehri der. kırşehir ismi türkçedir.

tarihi binalar ve yapılar

kesik köprü
kesik köprü, büyük selçuklu i̇mparatorluğu'nun orta anadolu'da yaptırdığı köprülerden biridir. kırşehir-konya yolu üzerinde, kırşehir'in yaklaşık  güneyinde, 13 parçalı kızılırmak nehri'nin karşısındadır.

köprünün kitabesinde, keyhüsrev oğlu keykavus zamanında, hicri 646 (1248) yılında atabeg i̇zzü'd-din muhammed tarafından yaptırıldığı yazılıdır.

i̇zmir'den gelip tokat'tan sivas ve erzurum'a doğru gidenler kesikköprü üzerinden geçti. yazıtın 1953 yılında nehre batık olduğunu öğrenmiş bulunuyoruz. 17. ve 18. yüzyıllarda kervan yollarının eşkıyalar tarafından işgal edilmesinden dolayı kesikköprü adını almıştır.

taş kaide üzerine yıkılan üç satırlık yazıt güçlükle okunur.

yazıtta yazılanlar şunlardır:
"ressame bi imaret hazihil el kantara el mübareke (fi eyyam han) devlet es sultan el azam i̇zzü-d dünya ve ‘d din ebul feth keykavus bin keyhüsrev burhan emirel mü’münin."

"el mevla el sahibul azam atabek el muazzam nazım mesalih il alem nasır el enam zübdetil eyyam izzeddin ebul meli muhammed zahir ali selçuk ve emiril mü’minil azzellahu nasrahu ve ala kadrehu fi şuhuri sene sitte ve arbain ve sitte mie hamiden lillah ve musallian ala nebiihi muhammed ve alihi vesellem teslimen kesiran."

âşık paşa türbesi
aşık paşa türbesi, 1332‘de ölen 14. yüzyıl sufi şairi aşık paşa'nın mezarıdır.

dini tarih

mocissus metropolitan başpiskoposluğu 
mocissus aynı zamanda bir hristiyan piskoposluğuydu ve procopius (de ædif., v, iv) bildirdiği gibi justinian kapadokya'yı üç eyalete bölüp burayı müstahkem hale getirdiğinde metropolit oldu. kapadokya tertia'nın kuzeybatı kapadokya metropolünde ve ona justinianopolis adını veren yerleşim yeridir. tarihi hakkında başka bir şey bilinmemektedir ve adı muhtemelen mocessus olarak yazılmalıdır. mocissus ya da mocessus'un bulunduğu yerin modern kırşehir kent alanı olduğuna şüphe yoktur. 12. veya 13. yüzyıla kadar notitiæ episcopatuumda yer almıştır.

piskoposlarından sadece birkaçı bilinmektedir: en eskisi peter,beşinci ekümenik konsil'e katıldı (i̇kinci konstantinopolis konsili, 536); adı bilinmeyen sonuncusu bir katolikti ve 15. yüzyılın ortalarında katolik floransa konseyi'nden sonra patrik, konstantinopolis'in ii.metrophanes’i tarafından kutsanmıştı.

i̇klim 
kırşehir'de nao ve ao indeks pozitif değer aldığında kışlar nispeten ılık ve ağırlıklı yağmurlu, ao ve nao negatif seyrettiğinde kışları soğuk ve az yağışlı olmak ile birlikte yağışlar çoğunlukla kar şeklinde düşer. yazları ise sıcak ve genellikle kurak geçen karasal iklim görülür. son yıllarda, yaz yağışlarında artışlar görülse de, thorntwait'in iklim tasnifine göre, kırşehir yarı kurak iklim özelliğine sahiptir. i̇ldeki yıllık sıcaklık ortalaması 11.3 °c, yıllık ortalama yağış miktarı ise 415,9 kg/m²'dir.

sıcaklık 
i̇ldeki dağlık ve ovalık alanlar arasında yıllık ortalama sıcaklık farkı çok fazla değildir. i̇lçeler arasındaki sıcaklık farkı 1 °c-1.5 °c civarındadır. merkez ilçede yıllık ortalama sıcaklık 11,3 °c iken, kaman'da 10.2 °c, çiçekdağı'nda 11,7 °c, mucur'da da 11.7 °c, akçakent'te 9.6 °c, akpınar'da ise 9.9 °c'dir. kırşehir'in çevre illerle olan sıcaklık farkı yine 1 °c-1.5 °c dolayındadır. ankara'da 11,8 °c, kırıkkale'de 12.5 °c nevşehir'de 10,5 °c, yozgat'ta 9,0 °c'dir.

yağış

i̇lçeler 
kırşehir (merkez)
akçakent
akpınar
boztepe
çiçekdağı
kaman
mucur

yönetim 

i̇llerde protokolde ilk sırada yer alan vali, merkezi yönetimi temsil eder ve cumhurbaşkanı tarafından atanır. büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, şehirler düzeyindedir. belediye başkanı, belediye sınırları içinde kalan seçmenin oy çokluğu ile seçilir. ayni seçmen i̇lçe belediye meclisi için de oy kullanarak ilçelerin belediye meclislerini oluşturur. i̇ldeki bütün seçmenler ayrıca il genel meclisi için de oy kullanarak, i̇l genel meclisinin oluşumunu sağlarlar.

i̇l genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır i̇l genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise d'hondt sistemine göre belirlenir (kanun:2972-madde:23)

i̇l genel meclisi, i̇l özel i̇daresinin karar organıdır, başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. ayrıca, i̇l genel meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak 5 kişilik i̇l encümenini seçer.

merkezi yönetim, vali ve i̇l müdürlerinden oluşur. i̇l özel i̇daresi (i̇l genel meclisi ve i̇l encümeni) seçilmişlerden oluşur, ancak vali başkanlığında görev yapar. yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur.

kırşehir valisi, 1971 doğumlu hüdayar mete buhara’dır. 12.5.2022/209 sayılı kararla çankaya kaymakamı iken atanmıştır.

kırşehir belediye başkanı, 1960-kırşehir doğumlu selahattin ekicioğlu (chp), 31 mart 2019 seçimlerinde %44,79 oy oranıyla seçilmiştir.

2019 türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre kırşehir i̇l genel meclisi üye sayısı, 10 ak parti̇, 4 chp ve 5 mhp olmak üzere 19’dur. kırşehir belediye meclisi ise 16 chp, 11 ak parti̇ ve 4 mhp olmak üzere 31 üyeden oluşur.

2023 genel seçimleri sonucu, kırşehir'i temsilen tbmm'e akp'den 1 milletvekili (necmettin erkan), chp'den 1 milletvekili (metin i̇lhan) seçilmiştir.

nüfus 

güncel nüfus değerleri (tüi̇k 6 şubat 2023 verileri )

kırşehir ili nüfusu: 244.519'dür. bu nüfusun % 84,6'sı şehirlerde yaşamaktadır (2022 sonu). i̇lin yüzölçümü 6.584  km2'dir. i̇lde  km2'ye 37 kişi düşmektedir. (bu sayı merkezde  95’dir.)  i̇lde yıllık nüfus artış oranı % 0.65 olmuştur.  nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: merkez ilçe (% 1,53)- boztepe (% -3,49)

06 şubat 2023 tüi̇k verilerine göre 7 i̇lçe, 10 belediye, bu belediyelerde 67 mahalle, ayrıca 252 köy bulunmaktadır.

i̇lin yıllara göre nüfusları

konum

spor 

2018-2019 sezonu sonunda, kırşehir belediyespor, 2. lige yükselmiştir. bal takımı kırşehir çayağzıspor küme düşmüştür.  kırşehir ahi evran üniversitesi hentbol erkekler süper liginden küme düşmüştür.  kırşehir'in voleybol bölgesel liglerinde de 1 takımı vardır.	

futbol türkiye kupası 'nda kırşehir belediyespor, 3 turda altay 'a elenmiştir.

önemli spor tesisleri: ahi stadyumu (7.500), kındam spor salonu (1.500) ve merkez kapalı yüzme havuzu (750).

kaplıcalar
kırşehir merkeze bağlı karalar köyünde karakurt kaplıcası bulunmaktadır.

i̇lin milletvekilleri 

 metin i̇lhan
 necmettin erkan

i̇lin valileri 

 hüdayar mete buhara

galeri

ayrıca bakınız 
 ahi evran üniversitesi
 karalar köyü (karakurt kaplıcası ve türbesi için)

notlar

kaynakça 
 kültür ve medeniyet şehri kırşehir, t.c. kırşehir valiliği, ankara 1998, 215 s.

dış bağlantılar 
 kırşehir valiliği 
 kırşehir belediyesi