Arap Baharı

arap baharı (, - ), 2010 yılında başlayan, arap dünyasında yaşanan bir dizi hükûmet karşıtı protesto, ayaklanma ve silahlı isyanlardı.

arap baharı; arap halklarının demokrasi, özgürlük ve insan hakları taleplerinden ortaya çıkmış; bölgesel, toplumsal bir siyasi-silahlı harekettir. protestolar, mitingler, gösteriler ve iç çatışmalar yaşanmıştır. halklar, özgürlük mücadelesi adı altında birçok arap diktatörünü resmen devirmiştir.

tunus, mısır, libya, suriye, bahreyn, cezayir, ürdün ve yemen'de büyük çapta; moritanya, suudi arabistan, umman, irak, lübnan ve fas'ta küçük çapta olmak üzere tüm arap dünyasında başgösteren mitingler, protestolar, halk ayaklanmaları ve silahlı çatışmalardır.

i̇slami demokrasi talepleri artmıştır. birçok uzman bu eşi görülmemiş halk hareketini, arap dünyasında yaşanan en büyük değişim olarak yorumlamaktadır.

adlandırma 
birçok ülke, kuruluş ve alanında uzman kimseler, hareketlerin farklılığı ve sürekli sancılı, çalkantılı değişimi bahar olarak benimsemişlerdir ve bu halk hareketine arap baharı demişlerdir.

arka plan

nedenler 
protestolar, arap dünyası'nda başta gelen işsizlik, gıda enflasyonu, siyasi yozlaşma, ifade özgürlüğü, usulsuzlükler ve kötü yaşam koşulları gibi pek çok sorun sonucunda önce tunus'ta muhammed buazizi'nin kendini yakmasıyla başlamıştır. ardından benzer sorunlar yaşayan ülkelerde domino etkisi göstererek yayılmıştır.

protestolar, ilk olarak 18 aralık 2010 tarihinde tunus'ta başlamış, daha sonra mısır, yemen, cezayir ve ürdün'e sıçramıştır. bu ayaklanmalar tunus ve mısır'da başarı göstermiş olup, 23 yıldır yönetimde olan zeynel abidin bin ali ile 30 yıllık yönetici hüsnü mübarek'in görevlerini bırakmasıyla sonuçlanmıştır.

ardından bir domino etkisiyle orta doğu ve kuzey afrika'nın tamamına yayılmıştır. ayrıca arap ülkeleri olmayan i̇ran, arnavutluk ve ermenistan'da bile, arap baharı'nın etkisiyle küçük çapta olaylar gözlenmiştir.

genel bakış

büyük çaplı olaylar

tunus 

yasemin devrimi tunus'un birçok şehrinde gerçekleşen protestolardır. protestocuların hedef aldığı başlıca konular işsizlik, gıda enflasyonu, siyasi yozlaşma, ifade özgürlüğü ve kötü yaşam koşulları olmakla beraber 23 yıldır ülkeyi yöneten  zeynel abidin bin ali’nin başkanlığı bırakıp 14 ocak 2011'de ülkeden kaçmasıyla sonuçlanan olaylar bütünüdür. kasım 2010'da, meyve sebze satıcısı olan işsiz bir üniversite mezununun, satış arabasına polisin el koymasından sonra kendini ateşe vermesi ile başlayan protestolar  tunus'ta son 30 yıldır yaşanan sosyal ve siyasal olayların en dramatik dalgalarından biriydi  ve yaralanmalar ve hayat kayıpları ile sonuçlandı.

mısır 

2010-2011 yasemin devrimi'nin öncülüğünde 25 ocak 2011'den beri mısır'da devam eden, halkı mevcut yönetime karşı seferber olmaya çağıran sokak gösterileri, protestolar ve sivil itaatsizliklerin bütünüdür. gösteriler ve isyanların polis şiddeti, olağanüstü hâl, işsizlik, asgari ücretleri azaltma isteği, barınma eksikliği, yiyecek sıkıntısı, yolsuzluklar, ifade özgürlüğünün kısıtlanması ve kötü hayat koşulları üzerine başladığı rapor edildi. 11 şubat 2011 tarihinde mısır cumhurbaşkanı hüsnü mübarek gösteriler nedeniyle istifa etti.

2012 mısır cumhurbaşkanlığı seçiminden galip çıkan muhammed mursi, ülkede tekrar diktatörlük sağlamakla suçlandı. halkın bir bölümü kendi arasında ona yeni firavun şeklinde hitap etmeye başladı. mısır'da mursi karşıtı gösteriler başladı. mısır ordusu ise müdahale sinyali verdi. 3 temmuz 2013 tarihinde mısır silahlı kuvvetlerinin müdahalesi ile birlikte muhammed mursi baştan indirildi. bunun üzerine ihvan hareketleri başladı ve 16 mayıs 2015 günü idam cezasına çarptırıldı.

libya 

bir kuzey afrika ülkesi olan libya'da hükûmet ve muammer kaddafi karşıtı gösterilerle başlamış ve daha sonrasında gerçek anlamıyla bir iç savaşa dönüşmüş ayaklanmalar bütünüdür. protestolar 15 şubat 2011 tarihinde başlamış, iç savaş sirte'nin düşmesi ve muammer kaddafi'nin öldürülmesiyle 20 ekim 2011 tarihinde sona ermiştir. medyaya göre olaylar halkın 2010-2011 yılı boyunca arap dünyasını saran protestoların bir ayağı olan 2011 mısır devrimi'nden esinlenmesi sonucu başlamıştır.

18 şubat 2011 tarihinde göstericiler, libya'nın ikinci büyük şehri bingazi'nin kontrolünü bazı polis ve askerlerin de desteğiyle ele geçirmişlerdir. bunun üzerine hükûmet bingazi'de yaşayan ve rejimin destekçisi seçilmiş askeri birlikleri yollamıştır. ülke, ulusal geçici konsey (ugk) ve libya sosyalist halk cemahiriyesi olarak ikiye ayrılmıştır. 20-28 ağustos tarihlerinde trablus muharebesi sonucu başkent trablus ugk kontrolüne geçmiş, ugk yüzden fazla ülke tarafından tanınmıştır. 20 ekim 2011 günü muammer kaddafi'nin memleketi sirte'nin düşmesiyle muammer kaddafi öldürülmüş, iç savaş kesin ugk zaferiyle sona ermiştir.

yemen 

ayaklanmada yüzbinlerce insan sokaklara dökülmüştür. ülke genelindeki silahlı gruplar, iç savaşı andırırcasına hükûmet güçleri ile çatışmaktadır. halkın mısır devrimi ve tunus'ta gerçekleşen yasemin devrimi'nden esinlenerek yaptığı isyanda bazı adımlar atılmış ve ilerlemeler kaydedilmiştir. ülke genelindeki aşiretlerin oluşturduğu yemen aşiretleri i̇ttifakı'na bağlı militanlar bazı kasaba ve semtleri kontrolü altına almıştır. şii ve sünni gerilimi, güney yemen hareketi'nin bu ayaklanmadan fırsat sağlayarak saldırılar yapması ülkeyi kaosa sürüklemiştir.

suriye 

suriye'deki olaylar, ilk olarak dera'da, 15 mart 2011 tarihinde başlamıştır. arap baharı'nın etkisiyle devrilen diktatörlerin ülkelerinden ilham alan beşşar esad karşıtı muhalifler, silahlanarak topyekûn çatışmaya girmiştir. olayların 15 mart 2011 tarihinde başladığı kabul edilir. suriye muhalefeti, devlet başkanı beşşar esad rejimini devirmek ve kendi ifadeleriyle özgür suriye devletini kurmak için silahlı isyana başlamışlardır. her iki taraf da dışarıdan askeri ve ekonomik destek almaktadır. çatışmaların sürmesinin yanında günümüzde ülkede kontrol önemli ölçüde beşşar esad'in elinden çıkmıştır. fakat yıllar geçtikçe esad bazı toprakları farklı yollarla ele geçirmeyi başarmıştır.

bahreyn 

14 şubat 2011'de arap baharı'nın etkisiyle patlak veren halk isyanıdır. halk, özgürlük ve eşitlik talebiyle sokaklarda protestolara başlamıştır. hükûmet güçleri olaylara müdahale etmiştir. körfez i̇şbirliği konseyi de bahreyn'e yarımada kalkan gücü adlı güvenlik kuvvetinden göndermiştir. bazı çevreler, protestoların daha çok şii-sünni çatışmalarına döndüğünü belirtmiştir. ülkede i̇ran - suudi arabistan, nüfuz çakışması yaşanmaktadır.

küçük çaplı olaylar

cezayir 

cezayir'de 2010'un aralık ayından beri devam eden protesto gösterileridir. göstericiler tarafından gösterilen sebepler, işsizlik, gıda enflasyonu, evsizlik, usulsuzlük, ifade özgürlüğü ve kötü yaşam koşullarıdır. daha önceki yıllarda yerel gösteriler sıkça yapılmış olsa da, tüm ülke çapında eşzamanlı gösteriler 2011'in ocak ayında patlak verdi. bunlar hükûmetin gıda fiyatlarını düşürmesiyle bastırıldı; fakat daha sonra çoğunlukla hükûmet binalarının önünde gerçekleşen kendini yakma eylemleri başladı. muhalefet partileri 1992'deki darbeden beri olağanüstü hal bulunan cezayir hükûmetinden izin almadan yasadışı nitelikte gösteriler düzenlemeye başladı. gösterilerde üç kişi öldü, 420 kişi yaralandı.

fas

huzistan eyaleti

irak 

irak'ta irak savaşı'nın başladığı 2003 yılından beri süren şiddetin ortasında gerçekleşen 2010-2011 arap dünyası protestolarının bir parçası olan protesto gösterileri. gösterilerde 6 kişi öldü, 140 kişi yaralandı.

i̇ran 
i̇slamcıları rahatsız eden çıplak resimlerini yayınlayan mısırlı blog yazarı aliye macide el-mehdi'nin jestinden sonra, i̇ran komünist-i̇şçi partisi siyasal bürosu üyesi meryem namazi, şubat 2012'de femen grubundan ukraynalı alena alena ile birlikte çıplak kadın eylemcilerin resimlerini içeren bir takvim başlattı.

i̇srail sınırı 

i̇srail sınırında olan protestolardır. hem müslüman araplar, hem de işsizliği bahane eden yahudi i̇srailliler gösteriler düzenlemiştir.

kuveyt

lübnan

sudan

suudi arabistan 

2011 yılında başlamış protestolardır. göstericiler, reform talebiyle protesto yürüyüşleri ve mitingleri düzenlemiştir. kadınlar ise yine reform talebiyle "sürücülük" istemişlerdir.

umman

ürdün 

16 aralık'ta başlayan tunus ayaklanmasından sonra ürdün'de düzenlenen protesto gösterileri. ürdün'ün bütçe açığı bu yıl içinde 2 milyar dolara yükselmiş durumda. 2010 aralık ayında enflasyon 1.5'ten 6.1'e yükseldi ve işsizlik seviyesi %25 ile %30 arasında değişmekte. halk ayrıca devleti işçi sınıfını ağır vergiler yoluyla fakirleştirmekle suçluyor. bunun  dışında parlamentonun göstermelik olduğu halk tarafından savunulmakta.

etkileri 

arap bahar'nın etkisi, büyük arap baharı veya genişlemiş arap baharı. 2010 yılında tunus'ta çıkan olaylar sonrası tüm arap dünyasına yayılan arap baharı'nın, arap ülkesi olmayan ülkeler (ya da dünya genelindeki ülkeler) üzerindeki siyasi ve toplumsal etkisi.

arap baharı; orta doğu, kuzey afrika ve yakın doğu'yu etkisi altına almıştır. ancak diğer ülkelerdeki halklar bu olaylardan ilham alarak benzer eylemlere soyunmuşlardır. birçok ülkede halk, yönetimi bu bahardan ilham alarak protesto etmiştir. bunun sonucunda arap baharı'nın etkisi, avrupa, kuzey amerika, güney amerika, afrika ve asya kıtasına yayılmıştır.

arap baharı'nın etkisi, diğer ülkelerdeki var olan protestolar ile birleşmiş ve küresel bir alana yayılarak etkisini toplumsal ve siyasi olarak hissettirmiştir.

ayrıca bakınız 
 prag baharı

kaynakça 

 
bahar
kuzey afrika tarihi
orta doğu tarihi
2010'da afrika
2011'de afrika
2012'de afrika
2010'da asya
2011'de asya
2012'de asya
2010'da protestolar
2011'de protestolar
2012'de protestolar
2013'te protestolar