Selçuk Baran

selçuk baran (d. 7 mart 1933, ankara - ö. 4 kasım 1999, ankara), türk öykü ve roman yazarı.

1960'lı yılların sonundan 1990'lı yılların başına kadar öykü, roman,  oyun gibi farklı türlerde eserler  verdi. eserlerinde bireyin iç dünyasını ele aldı. edebi yaşamı boyunca hiçbir edebî veya siyasî toplulukta yer almadı. öyküleri ve romanları ile birçok edebiyat ödülüne değer görüldü.

hayatı 
1933 yılında ankara'da doğdu. babası ziraat teknisyeni talat veziroğlu, annesi halide hanım'dır. çocukluğu ankara'da geçti.  edebiyat sohbetlerine ev sahipliği yapan, şiir söylenen bir ev ortamında büyüdü. on beş yaşında günlük tutma ile başlayan yazma merakı ömür boyu sürdü.  ankara kız lisesi'nin ardından ankara üniversitesi hukuk fakültesi'nde eğitim gördü. hukuk alanında yüksek lisans yapmak üzere almanya'ya gitti. berlin'de başladığı yüksek lisansı sırasında almancasını geliştirdi ve alman hukuku üzerine çalışmalar yaptı, edebiyata odaklanmak istediğinden iki yıl sonra programı tamamlamadan geri döndü.

almanya'dan türkiye'ye dönüşü sırasında gemide tanıştığı opera sanatçısı ayhan baran ile 3 nisan 1957'de evlendi. çiftin ayda ve işıl adlı iki kız çocukları oldu. 1958 - 1968 yılları arasında, ankara üniversitesi hukuk fakültesi'ne bağlı banka ve ticaret hukuku araştırma enstitüsü'nde kurs müdürü olarak çalıştı. i̇ş çıkışlarında büroda kalıp yazma uğraşısını sürdürdü. 1968'den itibaren görevinden ayrıldı; yazarlık ve ev hanımlığını sürdürdü.

yayımlanan ilk öyküsü, 1968'de yeditepe'de çıkan çocuğun biri'ydi. 1972'de ilk öykü kitabı olan ve 21 hikâyeden oluşan haziran yayımlandı. kitap, ertesi yıl tdk öykü ödülü'ne değer görüldü. edebi yaşamı boyunca öykülerini türk dili, oluşum, argos, papirüs, hisar, varlık, yeni edebiyat, yeditepe gibi dergilerde yayımlamayı sürdürdü.  i̇kinci öykü kitabını 1977'de yayımladı ve dokuz öykü içeren anaların hakkı adlı bu kitap ile 1978 sait faik hikâye armağanı'na değer görüldü. bir solgun adam (1975) romanı 1974,  bozkır çiçekleri  romanı 1979 yılı milliyet roman yarışması'nda mansiyon kazandı.

evliliklerinin üçüncü yılından itibaren eşinin hayatına başka kadınların girmesi sonucu gelgitli bir evlilik yaşamı oldu; ayhan baran'ın i̇stanbul operası'nda çalışmak istemesi üzerine 1984'te i̇stanbul'a taşındılar. evlilikleri 1987'de boşanma ile sonuçlandı.  selçuk baran, edebi çevrede “baran” soyadı ile tanındığı için bu ismi kullanmayı sürdürdü.

1987 - 1993 yılları arasında trt i̇stanbul radyosu için radyo oyunları yazdı. kış yolculuğu kitabındaki bir öyküsünü oyun olarak düzenledi. türkân hanım'ın ölümü isimli oyun, ankara devlet tiyatrosu tarafından 1990-1991 sezonunda sahnelendi. roald dahl'ın charlie'nin büyük cam asansörü isimli kitabının çevirisini yaptı. yazar, alkol bağımlığı nedeniyle birkaç defa alkol tedavisi gördü.

1993'te ankara'ya dönen baran, kendisini başarısız bir yazar olarak  kabul ettiğinden eline bir daha kalem almamaya karar verdi. daha önce çalışmış olduğu hukuk fakültesi bankacılık enstitüsü’nde 1995'ten sonra yayın müdürü olarak görev aldı. 1996'da porselen bebek adlı çocuk romanını yayımladı.

geçirdiği mide kanamasının ardından 4 kasım 1999'da öldü.  1987 yılında yazdığı  güz gelmeden (2000) adlı romanı ölümünden sonra yayımlanmıştır. büyün öyküleri, ceviz ağacına kar yağdı (2008) adı altında toplanmıştır.

tepkiler 
baran, genelde yalnız olan, kendi istemese bile yalnız kalan insanların umutsuzluk dolu öykülerini anlattı ve bu öykülerde düşsel ve şiirli bir anlatım kullandı. behçet necatigil'e göre, "keskin, belirgin çizgilerden kaçınarak, dikkat isteyen, belirsiz yaşantı parçalarını birleştirdi". vedat günyol ise baran'ın öyküleri için "belli bir gerçeğin, içinde yaşadığı toplum gerçeğinin, birbirini tamamlayan sürgit yansımalarını, yankılarını dile getiriyor" dedi.

anısı

hakkındaki eserler 
selçuk baran’dan kalan günlük, mektup ve yayımlanmamış yazıları ülkü uluırmak “haziran’dan kasım’a" (2007) adıyla derlemiştir.

ayfer yılmaz'ın  hüzün mevsiminde bir yazar: selçuk baran ve eserleri (2010)adlı çalışması "her dilde yayıncılık" tarafından basıldı.

ömer solak tarafından yapılan kapsamlı bir araştırma, "selçuk baran öykücülüğü: çıt çıkarmayan bir ağlayış gibi" adlı incelemesi adıyla 2014 yılında kesit yayınları tarafından basıldı.

selçuk baran öykü ödülü 
galapera sanatevi tarafından selçuk baran’ın adını yaşatmak için bir öykü ödülü düzenlenmiştir. daha önce yayımlanmamış ve  başkaca bir ödül almamış, öykü kitabı bütünlüğü taşıyan bir dosyaya seçici kurul tarafından verilen ödülün ilki 2013'te verilmiş, 2015 yılından sonra düzenlenmemiştir.

ödül alan yazarlar
 2013, hakkı i̇nanç
 2014, senem dere, pelin buzluk
 2015, i̇sahag uygar eskiciyan

eserleri

öykü 
 haziran (1972)
 anaların hakkı (1977)
 kış yolculuğu (1984)
 tortu (1984)
 yelkovan yokuşu (1989) isbn 978-975-14-0094-9
 arjantin tangoları (1992) isbn 978-975-363-078-8

roman 
 bir solgun adam (1975) isbn 978-975-08-1771-7
 bozkır çiçekleri (1987) isbn 978-975-08-1615-4
 güz gelmeden (ölümünden sonra, 2000) isbn 978-975-363-850-7

diğer 
 porselen bebek (çocuk kitabı, 1996) isbn 978-975-08-1622-2
 charlie'nin büyük cam asansörü (roald dahl'den çeviri, 1991) isbn 978-975-510-255-9
 türkân hanım'ın ölümü (2020, yapı kredi yayınları) isbn 978-975-08-4676-2

ödülleri 
 1973: haziran ile tdk öykü ödülü
 1974: bir solgun adam ile milliyet roman ödülleri'nde mansiyon
 1978: anaların hakkı ile sait faik hikâye armağanı
 1979: bozkır çiçekleri ile milliyet roman ödülleri'nde mansiyon

kaynakça 

1933 doğumlular
1999 yılında ölenler
20. yüzyıl türk yazarları
sait faik hikâye armağanı sahipleri
ankara doğumlu yazarlar
türk hikâye yazarları
türk roman yazarları
ankara lisesinde öğrenim görenler
20. yüzyıl türk kadın yazarları