Homo

{{otomatik taksonkutu
| italik_başlık = evet
| en_eski_fosil = 2.8
| en_genç_fosil = 0
| fosil_kaynak  = 
| resim = java man.jpg
| resim_altyazı = cava insanının kafatası ilüstrasyonu
| takson = homo
| alt_sıralama = linnaeus, 1758
| tip_tür = homo sapiens
| tip_tür_sıra = linnaeus, 1758
| altbölüm_sıra = türler
| altbölüm = 
 † homo antecessor - ata insan
 † homo cepranensis - ceprano insanı
 † homo ergaster - çalışkan insan
 † homo erectus - dik insan
 † homo floresiensis - flores insanı
 † homo gautengensis
 † homo georgicus - gürcü insanı
 † homo habilis - hünerli insan
 † homo heidelbergensis - heidelberg insanı
 † homo longi - ejderha insanı
 † homo luzonensis † homo naledi † homo neanderthalensis - neandertal insanı
 † homo rhodesiensis - rodesya insanı = homo bodoensis?
 † homo rudolfensis homo sapiens - akıllı insan
 † homo sapiens idaltu - yaşlı bilge insan
 homo sapiens sapiens| sinonimler =africanthropus (dreyer, 1935)atlanthropus (arambourg, 1954)cyphanthropus (pycraft, 1928)palaeanthropus (bonarelli, 1909)palaeoanthropus (freudenberg, 1927)pithecanthropus (dubois, 1894)protanthropus (haeckel, 1895)sinanthropus (black, 1927)tchadanthropus (coppens, 1965)telanthropus (broom & anderson 1949)
}}homo (latince: "insan"), çağdaş insanı ve yakın akrabalarını içeren insansı cinsine verilen ad. cinsin üyeleri genelde "insan" adıyla birlikte anılır. en erken üyesi, en eski kalıntıları 2.3 milyon yıl öncesine tarihlenen homo habilis olup modern insan (homo sapiens) dışındaki yaşayan son türü olan homo neanderthalensis'in (neandertal) yaklaşık 40.000 yıl öncesine kadar yaşadığı düşünülmektedir. homo floresiensis türünün ise 50.000 yıl öncesine kadar var olduğu düşünülüyor.homo, paranthropus cinsi ile birlikte, muhtemelen australopithecus africanus ile kardeştir ve kendisi de pan soyundan, şempanzelerden ayrılmıştır. 

homo erectus yaklaşık 2 milyon yıl önce ortaya çıkmış ve çeşitli göçlerle afrika (h. ergaster olarak adlandırıldığı yer) ve avrasya'ya yayılmıştır. bu ilk insan türünün avcı-toplayıcı bir toplumda yaşamış ve ateşi kontrol edebilmiş olması muhtemeldir. uyumlu ve başarılı bir tür olan h. erectus bir milyon yıldan fazla varlığını sürdürmüş ve yaklaşık 500.000 yıl öncesine kadar kademeli olarak yeni türlere ayrışmıştır. genetik çalışmalara göre, "930.000 ve 813.000 yıl önce ... yaklaşık 117.000 yıl süren ve insan atalarını yok olmaya yaklaştıran" bir insan atası popülasyonu darboğazı (olası 100.000 ila 1000 bireyden) meydana geldi.

anatomik olarak modern insanlar (homo sapiens) yaklaşık 300.000 ila 200.000 yıl önce afrika'da, h. neanderthalensis ise aynı dönemde avrupa ve batı asya'da ortaya çıkmıştır. h. sapiens afrika'dan muhtemelen 250.000 yıl öncesine kadar ve kesinlikle 130.000 yıl öncesine kadar birkaç dalga halinde dağılmış, güney dağılımı olarak adlandırılan süreç yaklaşık 70-50.000 yıl önce başlamış ve 50.000 yıl önce avrasya ve okyanusya'nın kalıcı kolonizasyonuna yol açmıştır. h. sapiens afrika'da ve avrasya'da arkaik insanlarla karşılaşmış ve melezleşmiştir. 40.000 yıl öncesine kadar (neandertallerin yok oluşu) ayrı arkaik (sapiens olmayan) insan türlerinin hayatta kaldığı düşünülmektedir.

 ayırt edici özellikleri homo türleri, ataları avustralopitesinlere göre daha kısa kollara ve daha uzun bacaklara sahiplerdir. bu da avustralopitesinlerde olduğu düşünülen tırmanma davranışının ortadan kalkmasına işaret eder. erken insansılardan ayrımsanmalarını sağlayan beyin hacimleri erken türlerde (homo rudolfensis, erectus) 700-1000 cm3 arasında değişirken, gelişmiş türlerde  (homo sapiens, heidelbergenis/rhodesiensis, neanderthalensis) ortalama 1000-1600 cm3 arasındadır – avustralopitesinlerde ise ortalama beyin hacmi 450 cm3 idi, h. habilis'in de buna benzer şekilde 450-600 cm3 arasında bir beyin hacmi vardı. başparmakları ve öteki parmakları, karşılıklı gelebilecek biçimde gelişmiştir ve dolayısıyla homo türleri  nesneleri atalarına göre daha iyi kavrama yeteneğine sahiptir. homo cinsine ait türlerin, alet kullanma ve alet yapabilme yetenekleri vardır. oldowan alet kültürünun ilk olarak h. habilis/h. rudolfensis tarafından kullanıldığı düşünülüyordu. ancak artık australopithecus garhi'nin (2.6 ma) bu alet kültürünün en eski temsilcisi olduğu kabul ediliyor.

 i̇simler ve taksonomi 

latince "homo" terimi genel anlamda "insan" anlamına gelmektedir. bir bütün olarak insanlığı ifade etmek için kullanılır. "homo sapiens" bilimsel adı 1758 yılında carl linnaeus tarafından modern insanlar için kullanılmaya başlanmıştır. homo cinsi içindeki diğer türler, 1864'te homo neanderthalensis ve 1892'de homo erectus gibi 19. yüzyılın ikinci yarısında adlandırılmıştır.

homo cinsinin tanımı bugün bile bir miktar belirsizliğini korumaktadır. linnaeus 18. yüzyılda bu cinsi insanlar için ilk kez oluşturduğunda, başlangıçta tanımlamamıştı çünkü başka üye olmayacağına inanıyordu. ancak neandertallerin keşfi cinsi genişletti.

"homo" adı, üyelerinin insan olduğunu ima etmek için seçilmiştir. 20. yüzyıl boyunca, geç miyosen ve erken pliyosen'den erken insan ve insan öncesi fosillerin keşfi, sınıflandırma konusunda tartışmalar yarattı. homo'nun australopithecus'tan ve hatta pan'dan (şempanze ve bonobo) nasıl ayırt edileceği konusunda hala devam eden tartışmalar vardır. bununla birlikte, homo sınıflandırması, homo habilis'te dört milyon yıl öncesine dayanan erken insan bipedalizminin kanıtları ve yaklaşık 2,5 ila 3 milyon yıl önce başlayan insan alet kültürünün gelişimi ile desteklenmektedir.

19. yüzyılın sonlarından 20. yüzyılın ortalarına kadar, erken insan fosilleri için çeşitli taksonomik isimler ve cins isimleri önerilmiştir. bunların çoğu, homo erectus'un erken göçler sırasında geniş bir coğrafi dağılıma sahip tek bir tür olduğu kabul edilerek homo ile birleştirilmiştir. pithecanthropus, protanthropus, sinanthropus ve diğerleri gibi isimler artık homo ile eşanlamlı olarak kabul edilmektedir.

homo'yu türler ve alt türler halinde sınıflandırmak, eksik bilgiler nedeniyle zordur ve karmaşık üç terimli isimlerden kaçınmak için "neandertal" ve "denisovan" gibi yaygın isimlerin kullanılmasına neden olur. homo cinsindeki denisova homininleri gibi yakın zamanda soyu tükenmiş bazı türlerin henüz evrensel olarak kabul edilmiş iki terimli isimleri yoktur. holosen'in başlangıcından bu yana, homo sapiens (anatomik olarak modern insan) muhtemelen homo cinsi içinde hayatta kalan tek türdür.

1825'te john edward gray gibi ilk savunucular, taksonları kabilelere ve familyalara göre sınıflandırmayı önermiştir. daha yakın zamanlarda "hominini" terimi, erken insanlar da dahil olmak üzere insanların atası olan tüm türleri kapsayan bir kabileyi tanımlamak için kullanılmaktadır. "hominina", hominini içinde australopithecus, orrorin tugenensis, ardipithecus veya sahelanthropus gibi daha önceki dik yürüyen homininleri hariç tutan, yalnızca homo cinsini içeren bir alt kabiledir. australopithecinae ve preanthropinae gibi alternatif adlandırmalar da yapılmıştır. 

 evrim 

 australopithecus ve homonun ortaya çıkışı 
modern insanı da içeren homo soyunun kökenleri bilim insanları tarafından uzun süredir tartışılmaktadır. australopithecus garhi, australopithecus sediba, australopithecus africanus ve australopithecus afarensis gibi çeşitli türler homo'nun potansiyel ataları veya yakın akrabaları olarak öne sürülmüştür. homo ile bazı fiziksel özellikleri paylaşmaktadırlar, ancak bu türlerden hangisinin doğrudan homo soyuna yol açtığı konusunda bir anlaşma yoktur.

son yıllarda, homo ve australopithecus arasındaki ayrım konusunda artan bir belirsizlik söz konusudur. geleneksel olarak homo'nun ortaya çıkışı, alt paleolitik çağın başlangıcını işaret eden ve oldowan endüstrisi olarak bilinen bir dönem olan ilk taş alet kullanımıyla ilişkilendirilmiştir. ancak 2010 yılında, australopithecus afarensis'in yaklaşık 3,3 milyon yıl önce, yani ilk homo'nun ortaya çıkmasından yaklaşık bir milyon yıl önce taş aletler kullanmış olabileceğini gösteren kanıtlar ortaya çıkmıştır. ayrıca, etiyopya'da 2,8 milyon yıl öncesine tarihlenen bir çene kemiği fosili olan ld 350-1'in keşfi, erken australopithecus'un ilkel özellikleri ile daha sonraki homo'nun gelişmiş özelliklerinin bir karışımını göstermiştir.

bu tartışma, bazı uzmanların homo'nun gelişiminin homo habilis yerine homo erectus ile 3 milyon yıl kadar önce ya da daha sonra, yaklaşık 1,9 milyon yıl önce gerçekleşmiş olabileceğini öne sürmesine yol açmıştır. fiziksel, genetik ve radyometrik verilerin bir arada kullanıldığı yeni bir çalışma, homo'nun yaklaşık 3,3 milyon yıl önce ortaya çıkmış olabileceğini öne sürmektedir.

daha önceki australopithecine türleri ile homo arasındaki dikkate değer bir fiziksel fark, endokraniyal hacim (ecv) ile gösterilen beyin boyutundaki artıştır. australopithecus garhi'de yaklaşık 460 cm³ olan bu hacim homo habilis'te 660 cm³'e çıkmış, homo erectus'ta 760 cm³'e, homo heidelbergensis'te 1.250 cm³'e ve homo neanderthalensis'te 1.760 cm³'e kadar artmaya devam etmiştir. ancak, beyin boyutundaki bu kademeli artışın australopithecine'lerde de gözlemlendiğini ve homo'nun ortaya çıkışıyla durmadığını belirtmek önemlidir. bu nedenle, homo cinsini tanımlamak için kesin bir kriter değildir.  

 homo habilis 
erken bir insan atası olan homo habilis, yaklaşık 2,1 milyon yıl önce ortaya çıkmıştır. 2010 yılına kadar bazı bilim insanları h. habilis'in bir homo türünden ziyade australopithecus olarak sınıflandırılması gerektiğine inanıyordu. h. habilis'in homo'ya dahil edilmesinin birincil nedeni alet kullanımının bilinmesiydi. ancak, h. habilis'ten bir milyon yıl önce australopithecus tarafından alet kullanıldığına dair kanıtlar keşfedildiğinde bu argüman gücünü yitirmiştir.

ayrıca, h. habilis daha önce homo ergaster'in (homo erectus) doğrudan atası olarak kabul ediliyordu. ancak 2007 yılında yapılan araştırmalar, h. habilis ve h. erectus'un önemli bir süre boyunca eşzamanlı olarak yaşadığını ortaya koymuş ve h. erectus'un doğrudan h. habilis'ten gelmediğini, bunun yerine ortak bir atayı paylaştığını göstermiştir.

2013'te dmanisi kafatası 5'in keşfi başka belirsizlikleri de beraberinde getirmiştir. asya h. erectus'unun afrika h. ergaster'inin soyundan gelip gelmediği, onun da h. habilis'in soyundan gelip gelmediği konusunda soru işaretleri ortaya çıkmıştır. bunun yerine, artık h. ergaster ve h. erectus'un aynı türün farklı varyasyonları olduğu ve kökenlerinin afrika ya da asya'da olduğu düşünülmektedir. bu tür daha sonra yaklaşık 0,5 milyon yıl önce avrupa, endonezya ve çin gibi bölgeler de dahil olmak üzere avrasya'da geniş bir alana yayılmıştır.

 homo erectus homo erectusun genellikle yaklaşık 2 milyon yıl önce h. habilisten anagenetik olarak geliştiği varsayılmıştır. bu senaryo, kafkasya'da bulunan ve h. habilis ile geçiş özellikleri sergilediği görülen erken h. erectus örnekleri olan homo erectus georgicusun keşfi ile güçlenmiştir. h. erectus için en eski kanıtlar afrika dışında bulunduğundan, h. erectusun avrasya'da geliştiği ve daha sonra afrika'ya geri göç ettiği düşünülmüştür.spoor ve arkadaşları (2007), kenya'daki turkana gölü'nün doğusunda yer alan koobi fora formasyonu'ndaki fosillere dayanarak, h. habilis'in h. erectus'un ortaya çıkışından sonra hayatta kalmış olabileceğini, dolayısıyla h. erectus'un evriminin anagenetik olmayacağını ve h. erectus'un erken kalabriyen döneminde yaklaşık yarım milyon yıl boyunca (1,9 ila 1,4 milyon yıl önce) h. habilis ile birlikte var olmuş olabileceğini ileri sürmüştür.31 ağustos 2023'te araştırmacılar, genetik çalışmalara dayanarak, "yaklaşık 930.000 ila 813.000 yıl önce ... yaklaşık 117.000 yıl süren ve insan atalarını yok olmaya yaklaştıran" bir insan atası nüfus darboğazının (olası 100.000 ila 1000 bireyden) meydana geldiğini bildirdi. "

ayrı bir güney afrika türü olan homo gautengensis 2010 yılında h. erectus ile çağdaş olarak öne sürülmüştür.

 türler 

 ayrıca bakınız 
 australopithecus''
 i̇nsanın evrimi
 i̇nsan evriminin fosil listesi

dipnotlar

kaynakça

dış bağlantılar 

i̇nsan evrimi
hominina
primatlar cinsleri
carl linnaeus tarafından adlandırılmış taksonlar
arkeoloji