Hepatik lipaz

hepatik trigliserit lipaz veya hepatik triasilgliserol lipaz, yaygın adıyla da hepatik lipaz, karaciğer, adrenal bezler ve yumurtalıkta, ayrıca makrofajlarda bulunan bir lipazdır. lipc geni tarafından kodlanan hepatik lipazın iki işlevi vardır: trigliserit lipaz ve reseptör aracılıklı lipoprotein alımı.

gen 
hepatik lipaz insanda lipc geni tarafından kodlanır. i̇nsan lipc geni, kromozom 15'te, 15q21 bandında konumlandırılmıştır. farelerde kromozom 9'da bulunur.

lipc geninin ifadesi, znf202 ve hnf1 adlı transkripsiyon faktörleri tarafından düzenlenir. ayrıca, serum adiponektin düzeyleri ile hl kan düzyeleri arasında korelasyon bulunmuştur.

hepatik lipaz, lipoprotein lipaz (lpl) ve endotel lipaz, hem  aminoasit dizileri bakımından hem de ekson yapıları bakımından birbirlerine büyük benzerlik gösterirler, bu yüzden evrimsel olarak aynı trigliserit lipaz gen ailesine ait oldukları düşünülür. bu proteinlerin artı yüklü bölgeleri vardır, bunların hücre yüzeyindeki asidik glikozaminoglikanlara bağlanmaya yaradığı tahmin edilmektedir.

protein 
lpl geni, olgun hali 476 amino asit uzunluğunda bir protein kodlar. protein kanda bir dimer (ikili) olarak bulunur. proteinin dimer olması, bir lipoprotein ile bir hücre arasında köprü kurmasını sağlar.

trigliserit hidrolizine kıyasla fosfolipit hidrolizi hl'de, lpl'ye kıyasla daha yüksektir. aradaki farkın aktif bölgeyi örten bir kapak bölgesinden kaynaklandığı gösterilmiştir.

i̇şlev 
hepatik lipaz, sn-3 fosfolipitlerin sn-1 yağ asil ester bağlarını hidrolizler; ayrıca mono-, di- ve tri-gliseritlerin sn-1 bağlarını hidrolizler.

trigliserit -> diasil gliserol + yağ asidi
diasilgliserol -> monoasil gliserol + yağ asidi
fosfolipit -> lizofosfolipid + yağ asidi

hl ayrıca diasilgliserol sentezleyebilir: 2 monoasilgliserol'den, veya bir monoasilgliserol artı bir fosfolipitten

hepatik lipaz trigliserit ve fosfolipitleri hidroliz eder. suni hdl tanecikleri üzerinde yapılan ölçümlerde hl'ın başlıca yüzeyde bulunan diasilgliserit ve fosfolipitleri hidrolizlediği bulunmuştur.

ayrıca hl, apoliporotein b içeren lipoproteinlerin ldl reseptörü ve lrp aracılığıyla, hdl'nin de sr-bi reseptörü aracılığıyla karaciğer içine alınmasını kolaylaştırır. bunu işlev, her iki tip lipoproteinde bulunan proteoglikanlara bağlanarak gerçekleşir.

fizyoloji 
hepatik lipaz (hl), plazma lipit düzeylerinin düzenlenmesinde önemli rol oynayan enzimlerden biridir. lipoprotein lipaz ve hl, sırasıyla, karaciğer dışı ve karaciğer hücrelerinin yüzeyine bağlanır ve orada lipoproteinler üzerine etkirler.

patofizyoloji 
hepatik lipaz, glukoz ve yağ asidi metabolizmasında görev alır. enzim aktivitesindeki bozuklukla diyabet mellitus ve koroner arterioskleroza neden olur.

hepatik lipaz mutasyonu ender bir otozomal resesif bozukluktur. lipc genindeki bir mutasyon sonucu kandaki hdl düzeyleri yüksek olur, ayrıca hem hdl hem de ldl'deki trigliserit oranı yüksektir. hastalığın hayvan modellerinde ateroskleroz oluşması gecikir.

lipc geninde bulunan 9 polimorfizm (snp) üzerinde yapılan bir araştırmada belli polimorfizmlerin düşük hdl ve yüksek ldl düzeyleri ile ilişkili olduğu bulunmuştur. olumsuz snp'leri taşıyan kişilerin kardiyovasküler hastalık vakaları yaşama sıklığı daha yüksek bulunmuştur.

dış bağlantılar 
 hepatik lipazın işlevleriyle ilgili resimli bir sunum

kaynakça 

ec 3.1.1
membran proteinleri