Hisar (dergi)

hisar, 1950-1980 yılları arasında ankara'da yayınlanmış olan aylık fikir, edebiyat ve sanat dergisi.

türk süreli yayın tarihinin en uzun ömürlü dergilerinden birisidir.. bu dergi etrafında toplanan şairler türk edebiyatında “hisarcılar” olarak anılır.

özellikle garip akımına tepki duyan bir grup şair tarafından "eski şiirimizden, millî kültür ve edebiyatımızdan kopmadan yeni ve güzel bir şiir sergilemek, o yıllarda şiirimizi çıkmaza sokanlara ve yozlaştıranlara karşı çıkmak ve tavır almak" parolasıyla 1950 yılından itibaren çıkarılan dergi 7 yıl boyunca aralıksız 75 sayı yayınlandıktan sonra  1957’de yayımına ara verdi. 1 ocak 1964’te yeniden çıkarıldı. 1980’de 227. sayıdan sonra yayın hayatı sona erdi.

dergiyi fiilen çıkaran kişi, mehmet çınarlı’dır. hisarın yayınlanmasında ve hisar topluluğunun oluşmasında munis faik ozansoy yol gösterici rol üstlenmiş; 1975’e kadar ‘yazı kurulu başkanı’ ve başyazar olarak görünmüş ancak resmî olarak dergi yönetiminde yer almamıştır.

kurucular 
derginin kurucuları arasında mehmet çınarlı  ve munis faik ozansoy dışında şu isimler yer alır: i̇lhan geçer, subay gültekin samanoğlu, mustafa necati karaer, memur yahya benekay, tıp fakültesi öğrencisi fikret sezgin, hasan i̇zzet arolat ve lise öğrencisi osman fehmi özçelik.

dördüncü sayıdan itibaren nevzat yalçın'ın katılmasıyla derginin dokuz kişilik çekirdek kadrosu on kişiye çıkmıştır. kısa bir süre sonra yahya benekay, fikret sezgin, i̇zzet arolat hem topluluktan hem de edebiyat ortamından uzaklaşmıştır. derginin yayına ara verdiği dönemde osman fehmi özçelik’in edebiyat ortamından kopması ve ikinci yayın döneminde ozansoy’un ölümü ile çekirdek kadro 5 kişiye düşmüş; bu beş kişi derginin yayın hayatının sonuna kadar yollarına devam etmiştir.

derginin adı 
derginin adı, dergiyi çıkaranların koruma ve savunma eğilimine işaret eder. mehmet çınarlı 1987 tarihli bir yazıda "bu dergiyi çıkaranlar hisarın yabancı taklitçiliğine karşı milli sanatı, ideoloji baskısına karşı hür düşünceyi, dilde tasfiyeciliğe karşı yaşayan türkçeyi savunmasını istemişlerdir [...]edebiyat kitaplarında hisarcılar diye adımız geçiyor. eğer kale deseydik kaleciler diyeceklerdi. bunu düşündük, kale demekten sarfı nazar ettik, hisar dedik." sözleriyle hisar isminin seçilme sebebinin anlatmıştır.

poetika 
hisarcılar, derginin ilk sayısında bir poetika/beyanname yayınlamamışlardı. bunun nedeni, "okuyucuyu kararında serbest bırakmak" düşüncesi idi. ancak bu durumun derginin yazınsal duruşu hakkında bazı yanlış anlaşılmalara neden olduğu ileri sürülerek derginin 18 sayısında "açıklamak gerekirse" başlıklı yazı ile derginin şiir görüşü açıklanmıştır. mehmet çınar tarafından kaleme alınmış olan 1 ekim 1951 tarihli “açıklamak gerekirse” başlıklı yazı, kimilerine göre  derginin manifestosu niteliğindedir. bu yazı ile hisarın aruzcu olduğu, muhafazakâr olduğu iddiaları reddedilmiştir.

hisar yazı kurulu üyeleri, derginin çıkışından 17 yıl sonra, bir radyo programında (ankara radyosu tarafından hazırlanan 26 aralık 1966 tarihli radyoda hisar saati programında) dört madde olarak ilkelerini açıklamışlardır. bu ilkelerden üçü edebiyat, biri dil ile ilgilidir. i̇lkeler, daha sonra hisar dergisinin 113. ve 114. (şubat, mart 1967) sayılarında da yayımlanmıştır.

i̇deoloji karşıtlığı derginin poetikasında önemli rol oynar. dergi, yayın hayatı boyunca kendini ideoloji karşıtı ve salt sanat taraftarı olarak sunmuştur.

i̇çeriği 
şiir ağırlıklı bir dergi olan hisar’da plastik sanatlar, müzik, sahne sanatlarına dair yazı ve eleştiriler de yer almıştır. mehmet kaplan dergide “ruhi çınar” takma adıyla felsefî, “osman okatan” takma adıyla da siyasi denemeler yazdı. cemil meriç yazı hayatına ilk defa 1967’de bu dergide "hint ve batı" adlı dizi yazılarla başlamış daha sonra "fildişi kule’den" başlıklı yazılar kaleme aldı. hemen her sayı­da mehmet çınarlı, mehmet kaplan ve gültekin sâmanoğlu'nun sanat ve edebi­yatla toplum, devlet ve siyaset ilişkilerini ele alan yazıları yayımlanmıştır.

hisar dergisi yayınları 
hisar dergisinin çoğu şiir kitabı olmak üzere hi­kâye, roman, tiyatro ve incelemelerden meydana gelen yirmi dokuz kitaplık bir yayını da olmuştur.

kapanması 
kuruluşunun 30. yılını 14 nisan 1980 tarihinde ankara'da kültür bakanlığı, aydınlar ocağı ve türkiye yazarlar birliğinin ortaklaşa düzenlediği bir toplantıda kutlayan dergi, aynı yılın aralık ayında 277. veda sayısını çıkararak yayın hayatına son verdi.

kaynakça 

türkiye'de yayımlanan sanat dergileri
türkçe dergiler
türkiye'de yayımlanan aylık dergiler
türk edebiyat dergileri
1950'de kurulan dergiler
1950'de türkiye'de kurulan oluşumlar
yayımı 1980'lerde sona eren dergiler