Otello

otello giuseppe verdi'nin bestelediği 4 perdelik bir opera eseridir.  liberetto "arrigo boit" tarafından ünlü i̇ngiliz oyun yazarı william shakespeare'in othello oyunundan uyarlanarak hazırlanmıştır. verdi'nin en son eserinden bir öncekidir. verdi 71 yaşında iken bestelenmiş olup birçok kişi tarafından verdi'nin en güzel eseri olarak kabul edilmektedir. prömiyer sahnelenmesi 5 şubat, 1887de milano'da la scala operaevi'nde yapılmıştır.

shakespeare'in oyunun birinci perdesi operanın metnine alınmamış ve oyundaki bu perdedeki olaylar operanın birinci perdesinde i̇ago, roderigo ve cassio tarafından birkaç cümle ile belirlenmiştir. bütün özellikleriyle otello operası i̇talyan müzikli dramının üstün bir örneği olarak kabul edilmektedir. opera’da müziğin çok sade olduğu, müziksel teknik kullanılmasının renkli ama gayet ekonomik oluşu ve operanın metninin anlatım gücünün yüksek ama aralık verilmeden akışlı görülmesi müzik kritikleri tarafından işaret edilmiştir..

hazırlanış ve ilk temsilleri 

verdi, aida’yı hazırladıktan sonra  emekli olduğunu kabul etmiş ve besteciliğe ara vermiştir. ama shakespeare’in othello oyununu bu süreden sonra ele almıştır. 71 yaşında bulunan verdi yıllardır emekli olarak hiç beste yapmamakta ve müziğe artık yapacak katkısı olamayacağını iddia etmekteydi.  müzik yayınevi sahibi ricordi, şair ve besteci arrigo boito’ya libretto metni sipariş verip hazırlattı ve bunu işlemesi için verdi'ye sundu. verdi kendinden 30 yaş küçük olan ama iyi bir şair ve aynı zamanda bir opera bestecisi olan arrigo boito'nun metni üzerinde bir sene kadar epeyce düşündü. sonunda bu librettoyu bestelemeye karar verdi. bu kararsız tutumunu verdi hatıralarında şöyle ifade etmiştir: "i̇nsana imkânsiz gibi gelen bir şey bu ama gerçeğin ta kendisi. yazıyorum, evet yazıyorum. yazmış olmak sebepsiz ve gayesiz."

verdi bestesinin taslağını hazırlamak için ön ay uğraştı, besteyi  1 kasım 1886 günü tamamladı. milano'da la scala prömiyeri yapılacak operanın provalarının yönetilmesini de verdi kendi üzerine aldı. birden büyük bir enerji kazanan yaşlı besteci her gün prova çalışmalarına katıldı ve bu çalışmalara pozitif şahsi katkılar yapmaktan çekinmedi. örneğin  otello rolündeki tenore nasıl ölmesi gerektiğini gösterirken kendisini yerlere attı; prömiyer temsilinde fırtına sesi çıkartmak için kullanılan büyük madeni levhayı da kendi salladı.

la scala'da 5 şubat 1887 gecesi yapılan prömiyerde sahnelenen verdi'nin otello eseri seyircisi operanın bitmesinden sonra çok uzun süren bir ayakta alkışa girişti; bu la scala önünde bekleyenlere de tasdi. besteci opera-evinden çıkıp arabasına bindiğinde operasever gençler araba atlarını çözerek arabayı kendileri çekerek onu oteline getirdiler. verdi oteline vardıktan sonra da halkın tezahüratı bitmedi; defalarca odasının balkonuna çıkan verdi eserini alkışla kutlayan binlerce kişiyi selamladı.

roller

konu özeti 

zaman: 15. yüzyıl sonları
mekân: kıbrıs

i. perde 
otello’nun şatosunun önündeki büyük meydan ve arkada deniz

bir fırtınalı gecede kıbrıs halkı venedik cumhuriyeti'nin adaya yeni vali olarak atadığı otello'nun bir türk deniz filosu ile yaptığı bir deniz savaşı sonucunu rıhtımdaki meydanda  beklemektedirler. 
bunlar arasında i̇ago, roderigo, cassio ve montano bulunmaktadır. bir yelken görülür ve ahali bu teknenin kayalara çarpıp batmasından korkmaktadır. (koro, montano, cassio, i̇ago, roderigo: una vela! / "bir yelken!"). i̇ago ise bunu istemekte olduğunu rodrigo'ye söyler. yelkenli rıhtıma yanaşır ve tekneden rıhtıma inen otello meydanda kendini bekleyen halka müslüman filosunun yenilip batırıldığını ilan eder. (otello, koro: esultate! l’örgoglio musulmano sepolto è in mar - "sevinin! müslümanın gurur kaynağı denize gömüldü.") sonra halkın sevinç gösterileri arasında maiyetiyle birlikte  şatosuna girer. rıhtımdaki halk bir büyük ateş yakarak türklere karşı adanın deniz gücünün galibiyetini kutlarlar. (koro: fuoco di gioia! - "sevinç ateşi").

otello'nun yaveri olan i̇ago, otello'nun ada bahriye gücü komutanı olarak cassio'u seçmesinde dolayı hoşnutsuzdur ve otello'dan öç alma peşindedir. şatoya girilince genç venedikli kişizade olan rodriogo'nun aşık olduğu otello'nın karısı desdemona'yı baştan çıkarması için rodrigo'ya yardıma hazır olduğunu bildirir. (i̇ago, roderigo: roderigo, ebben che pensi? / "roderigo, neler düşünüyorsun?")

meydandaki meyhanede toplanan askerler ile i̇ago, roderigo ve cassio içkiyile zaferi kutlamaktadırlar. i̇ago otello ve karısı şerefine içer ve cassio desdemona'yı metheder. (i̇ago, cassio, roderigo, koro: roderigo, beviam! / "roderigo, içelim!"). i̇ago cassio'ya şarap ikram eder ama yeterden fazla içtiği için bunu kabul etmek istemez ama i̇ago onu içmeye zorlar. i̇ago otello ve desdemona şerefine bir defa daha kadeh kaldırınca i̇ago içmeye katılmaya zorlanır. i̇ago cassio'yu sarhoş yapıp bir kavga etmeye neden olma niyetlidir. i̇ago cassio'yu içki sunma ile sarhoş etmekte iken bir içki şarkısı söylerler. (i̇ago, cassio, roderigo, koro: inaffia l'ugola! / "boğazını ıslat.")

montano, cassio'ya nöbeti devretmek için meyhaneye girer. fakat cassio'nun ayağa kalkamayacak kadar içkili olduğunu şaşırarak görür. i̇ago, cassio'nun her akşam böyle rezil rüsva sarhoş olduğunu açıklar ve montano'ya nöbeti bırakmamasını söyler. rodrigo cassio'nun sarhoşluğuna gülüp onunla eğlenmeye başlar. buna kızan cassio rodrigo'ya hücuma geçer. montano cassio'yu durdurmaya çalışır ama cassio kılıcını çekip montano'nun kafasını kesmeyi tehdit eder. (montano, cassio, i̇ago, roderigo, koro: capitano, v’attende la fazione ai baluardı / "kaptan, muhafız nöbetçiler seni surlar üzerinde beklemekte".) cassio ve montano bir kılıç savaşına girerler. i̇ago yardım istemek için rodrigo'yu dışarı gönderir. cassio montano'yu kılıcıyla yaralar.

vali otello meyhaneye gelir. kavgacılara kılıçlarını indirmeyi emreder. (otello, i̇ago, cassio, montano: abbasso le spade / "kılıçlarınızı indirin.".) ne olduğunu i̇ago'ya sorar ve o da masum bir tavırla niye bu kavganın çıktığını anlayamadığını bildirir. otello cassio'ya döner; ona yaptıklarından utanmaya başlamıştır ve bir şey söyleyemez. otello mantano'nun yaralandığını görünce birden hiddetlenir. bu sırada desdemona meyhaneye girer. otello yeni evlendiği kârısının rahatının bozulduğu için de sinirleri artmıştır. bağırarak cassio'nun adanın deniz gücü komutanlığı görevinden uzaklaştırıldığını söyler ve mantano'yu tedavi için dışarı gönderir.
   
herkes otello ve desdemona'yı yalnız bırakarak oradan ayrılırlar. otello karısına savaşı anlatır. sonra otello ve desdemona niye birbirlerine aşık olduklarını hatırlarlar. fırtına bitmiş ay çıkmıştır.  (otello, desdemona: già nella notte densa s'estingue ogni clamor /  "yoğun karanlık gece bütün gürültüyü sessizleştiriyor."). orkestra opus motif çalarken otello karısını öper (un bacio, un bacio, ancora ün bacio / "öpücük, öpücük ve tekrar bir öpücük"). kolkola şatoya girerler.

ii. perde 

şatonun birinci katında bir salon

i̇ago cassio'ya rütbesinden atılması hakkında desdemona ile othello ile konuşmasını önerir çünkü rütbesinin geri verilmesi için desdemona'nın othello'ya etki yapabileceğini bildirir. (i̇ago, cassio:non ti crucciar - ""). desdemona ve emilia bahçede dolaşmaktayken cassio desdemona'nın yanına gelir. odadan onları seyretmekte olan i̇ago iyi bilinen bir inanç olan yokçuluğu ifade eden bir aryaya başlar  (i̇ago:credo in un dio crudel - "ben zalim bir tanrıya inanıyorum")

othello odaya girer. i̇ago onun girdiğini hiç görmemezlikten gelir ve kendi kendine durumdan çok rahatsız olduğunu söylenmeye başlar. sonra da oradan yine otello'yu güya görmeden oradan gizlice ayrılma hareketlerine geçer. otello i̇ago'ya nesi olduğunu sorar ve i̇ago pek belirsiz ifadelerle cevap verir. sonunda cassio ile dessemona'nın bir aşk ilişkisi içinde olduklarını ima eden sözler söyler. otello çok ciddi kıskançlık hislerini içine girdiğini hisseder ama önce desdemona'nın kendine ihanet ettiğinin işbat edilmesine karar verir. (i̇ago, otello: çiò m’accora... che parlı? - "bu beni endişelendiriyor. sen ne dedin?")

çocuklar, denizciler ve kıbrıslılardan oluşan bir kalabalık desdemona'nın etrafını sararalar ve onun güzelliği ve arılığı hakkında bir şarkıya başlarlar. (koro, i̇ago, çocuklar, desdemona, otello: döve guardı splendono raggi - "nereye bakarsanız baki parlak ışınlar.." ona ufak hediyeler şunlar ve ayrılmadan önce ona mutluluklar dilerler.

desdemona cassio'nun rütbesinin geri verilmesi hakkında isteklerini kocası otello'ya iletir. otello bundan hiç memnun olmaz bir şekilde o anada basının ağrıdığını bunları daha sonra söylemesini ister. desdemona'na kocasına onun kendine bir hediye olarak verdiği çilek şeklinde oyalarla süslenmiş ketenden mendilini basına sarması için verir. otello buna hiç ihtiyacı olmadığını söyleyerek mendili kaldırıp yere atar. (desdemona, otello: d'un üom che geme sotto il tuo dışdegno la preghiera ti porto - "") emilia mendili yerden alır. desdemonna otello'dan kendini affetmesini söyler. bir kenarda i̇ago, emilia'dan mendili kendisine vermesini söyler ve emilia mendili vermeyi ret edince onu zorla elinden alır.

otello etrafındakilerin ayrılmaları ister. şimdi desdemona'nın kendine ihanet edebileceğine inandığı hakkında bir şarkı söyler.(otello: ora e per sempre addio sante memorie - "şimdi ve sonsuza kadar veda, kutsal anılar"). i̇ago geri döner; gittikçe kıskançlık hislerine kapılan otello ondan desdemona'nın kendine ihanet ettiğini gösterecek ipucu göstermesini ister. i̇ago, kendisi ve i̇ago bir odada kalmakta iken cassio'nun uykusunda bir rüya görürken yüksek sesle desdemona'ya konuştuğunu duyduğunu söyler. i̇ago'ya göre, bu rüya esnasında cassio'nun yüksek sesle desdemona'ya birbirine aşklarının çok gizli kalmasını ihtar etmişti.(i̇ago: era la notte, cassio dormia - "gece idi. cassio uyumaktaydı".) i̇ago rüya görürken yüksek konuşmaların hiçbir gerçeği ifade etmediğin de söyler; ama bunun yanında bir gün önce cassio'nun desedemona'nın çilekli oyalı mendilini de yanında taşıdığını gördüğünü de bildirir. birlikte otello ve i̇ago desdemona'dan bu ihanetinin öcünü almaya and içerler. (otello, i̇ago: sì, pel ciel marmoreo giuro - "evet, mermer gökler adına and içiyorum.")

iii. perde 
şatonun büyük salonu : arkada bir teras, sol bir oda, köşede bir taht bulunur.i̇ago otello'ya gidip cassio'yu buraya gelmeye kandıracağını ve otello gizli iken onunla konuşup ihanetinin ipuçlarını alacağını söyler ve cassio'yu getirmek için oradan ayrılır. (i̇ago: qui trarrò cassio - "buraya cassio'yu getireceğim".)

desdemona sahneye girer ve yine otello'yu cassio'nun eski işine geri getirilmesi isteğini tekrarlar. otello yine basının ağrıdığını söyler ve eşinden başına mendilini sarmasını ister. desdemona bir başka mendil çıkarır ama otello çilekli oyalı mendili kullanmasını ister. eşi bu mendilin yanında olmadığını bildirdiği zaman otello'nun bu mendilin  birçok önemli ve tılsımlı olduğunu eğer o mendili kaybetmişse  çok büyük talihsizlikler basına geleceğini açıklar. desdemona onu cassio'nun ricalarını bir kenara itmekle suçlar ve desdemona cassio hakkında ne yapacağını sordukça otello mendilin ne olduğunu onu bulup getirmesini ısrarla sorar. otello'nun sinirleri gittikçe çözülür ve eşini kendine ihanet etmekle suçlar. zavlli desdemona o zaman durumu anlayıp kocasının dizlerine kapanarak onu aldatmadığını söyleyip onu inandırmaya çalışır. (desdemona, otello: dio ti gıocondi, o sposo - "tanrım seni neşeli yapsın, kocacığım".) ama otello onu yanından uzaklaştırır. (desdemona, otello: esterrefatta fisso lö sguardo tuo tremendo - "donakalmış olarak senin korkunç bakışlarınla karşılaşıyorum.").

otello fena talihine sızlanmaktadır. (otello:dio! mi potevi sçaglıar tutti i mali - "tanrım, bana her türlü kötülüğü yapabilirdin." ) bu sırada i̇ago uzaktan cassio'nun gelmekte olduğunu bildirir ve otello kendisini saklar. cassio ve i̇ago sahneye girerler. cassio burada desdemona'yı görmek ve onun eşinden cassio'ya eski işini geri vermesini istemesinin sonucunun ne olduğunu merak etmektedir.

(i̇ago, cassio, otello: vieni; l’aula è deşerta - "gel bu salon boşmuş"). i̇ago yüksek sesle cassio'dan sevdiği kadınla arasının nasıl olduğunu sorar; cassio kimden bahşettiğini sorunca çok yavaş ve otello'nun duyamayacağı bir sesle cassio'nun sevdiği kadın olan "bianca" der. cassio bu kadınla olan romantik  ilişkilerini yüksek sesle anlatmaya koyulur. saklanan otello cassio'niun kendi karısı desdemona hakkında konuştuğunu zanneder. i̇ago casio'ya odasında bulduğu bir mendilden bahseder. cassio böyle bir mendil bulduğunu ama kimin olduğunu bilemediği için hayretler içinde olduğunu açıklar. mendili i̇ago'ya verir; o da bunu otello’nun görebileceği bir şekilde sallar ve cassio'ya geri verir. bu mendil desdemona'nındır ve i̇ago emelia'dan zorla alıp casio odasına koymuştur. gizlendiği yerden otello bu mendili tanır ve kıskançlık damarı sanki patlar . (i̇ago, cassio, otello:  questa è una rağna döve il tuo cuor casca - "bu senin kalbinin içinde yakalandığı bir örümcek ağıdır.").

 i̇v. perde desdemona’nın yatak odasıdesdemona yatmak için emilia ile yardımıyla hazırlanmaktadır. desdemona emilia’ya evlilik için giydiği işlemeli gelinlik elbisesini ortaya çıkarmasını ister, eğer ölürse kefen olarak bu elbise ile gömülmek istediğini açıklar. emilia ona böyle konulara kafasını takmasını söyler. desdemona ayn önünde oturarak annesinin barbara adında bir oda hizmetçisi olduğunu; bu kızın bir erkeğe aşık olduğunu ama sevdiği onu bıraktığı zaman aklını kaybettiğini hikâye eder. (desdemona: piangea çantando nell’erma landa - "yalnız ocak başında şarkı söyleyip ağlayıp sızladı", söğüt şarkısı). 
desdemona kapının aralandığını duyduğunu söyler ama  emilia bunun rüzgardan olduğunu açıklar. emilia ayrılır desdemona yatsı duasını yapar (desdemona:ave maria). sonra yatağına girip hemen uykuya dalar.

othello kılıcı elinde yatak odasına girer. uyuyan karısını şamdan ışığında biraz seyredip sonra eğilerek onu üç defa öper. orkestra "opus" motifli parçayı çalarken desdemona uyanır. othello ona bu akşam yatsı duası edip etmediğini sorar ve dua etmeden oluşan ruhunu kaybetmesinden korkmaktadır. desdemona hem kedisi hem de otello için tanrının merhametini diler. otello ona günahının çok büyük olduğunu onu cassio'yu sevmesi dolayı öldüreceğini açıklar. desdemona bunu inkâr edip tek günahının önü sevmek olduğunu, eğer ölmesi gerekiyorsa bu aşk yüzünden hayattan ayrılabileceğini bildirir. otello inanmazsa kendini cassio'ya ile yüzleştirmesini söyler. otelo cassio'nun öldürüldüğünü açıklar ve karısı bir çığlıklarla yalvarmaya başlayınca otello şuurunu kaybedip karısı üzerine atılıp karısı boğazını sıkıp ölmeye bırakır . (otello, desdemona: diceste questa sera le vostre preci - "bu akşam yatsı duanı söyledin mi?")

otello can çekişen desdemona'ya bakmakta iken (otello:çalma, come la tomba - "mezar kadar sakin" kapı çalınırve emelia odaya girer ve büyük bir facia olup kendisini öldürmeye gelen rodrigo'yu cassio öldürmüştür. bu sırada can çekişen desdemona hiç ihanet suçu olmadığı halde olduğunu söyleyerek hayata gözlerini yumar. emilia otello'yu cinayetle suçlayıp haykırıp yardım istemeye başlar. otello ise karısının kendine ihanet ettiğini ve i̇ago'nun bunu kendine ettiğini söyler. i̇ago, cassio ve lodviço odaya girerler. emilia i̇ago'dan otello'nun karşısını ihanetle itham etmesini inkâr etmesini söyler ama i̇ago bunu kabul etmez. otello desdemona'nın cassio'ya mendilini vermesinin bu ihanete ispat olduğu söyler. emilia hemen mendili i̇ago'nun kendinden zorla aldığını ifşa eder ve bunu cassio da doğrular. tam bu sırada montano sahneye gelir ve rodriogo'nun son nefeslerini verir otello’yu mahvetmek için i̇ago’nun otello'yu mahvetmek için alçakça planlar düzenlediği anlatmıştır.  (emilia, otello, desdemona, cassio, i̇ago, lodovico, montano: aprite! aprite! - "aç aç kapıyı!")
i̇ago hemen kılıcını çekip fırlar kaçar; lodovico onu takip etmek isterse de buna otello engel olur. olan olmuş karısını öldürmüştür; onun yanına yatağına gider; ölü karısına uzanır, hançerini çıkararak kalbine saplar. dehşet içinde cassio, lodovico ve montano buna bakar kalırlar. (otello, cassio, lodovico, montano: niun mi tema / "that nöne fear me".) can çekişen otello karışın shakespear'ın ünlü sözlerini söyler: "seni öptüm, seni öldürdüm. yalnız bunlar benim de ölmem için yeter." ve son aryasına geçer. (otello:un bacio, un bacio ancora, ün altro bacio! -  "bir öpücük; bir öpücük; bir daha öpücük") otello cansız karısının yanına yığılırken perde kapanır.

 ünlü müziksel parçalar 
 i. perde 

 koro, montano, cassio, i̇ago, roderigo: una vela! / "bir yelken!"
 otello, koro: esultate! l’örgoglio musulmano sepolto è in mar / "sevinin! müslümanın gurur kaynağı denize gömüldü"
 i̇ago, roderigo: roderigo, ebben che pensi? / "roderigo, neler düşünüyorsun?"
 koro: fuoco di gioia!  / "sevinç ateşi"
 i̇ago, cassio, roderigo, koro: inaffia l'ugola! / "boğazını ıslat."
 montano, cassio, i̇ago, roderigo, koro: capitano, v’attende la fazione ai baluardı / "kaptan, muhafız nöbetçiler seni surlar üzerinde beklemekte"
 otello, i̇ago, cassio, montano: abbasso le spade / "kılıçlarınızı indirin."
 otello, desdemona: già nella notte densa s'estingue ogni clamor /  "yoğun karanlık gece bütün gürültüyü sessizleştiriyor."

 ii. perde 

 i̇ago, cassio: non ti crucciar / "kaygılanma")
 i̇ago: credo in un dio crudel / "ben bir zalim tanrıya inanırım")
 i̇ago, otello: çiò m’accora... che parlı? / "bu beni endişelendiriyor..." "ne dedin?"
 koro, i̇ago, çocuklar, desdemona, otello: döve guardı splendono raggi / "nereye bakarsan bak parlak ışınlar..."
 desdemona, otello: d'un üom che geme sotto il tuo dışdegno la preghiera ti porto / "senin ondan hoşlanmamandan ızdırap çeken dilekçe getirdim"
 otello: ora e per sempre addio sante memorie / "şimdi ve sonsuza kadar veda, kutsal anılar"
 i̇ago: era la notte, cassio dormia / "geceydi, cassio uyuyordu"
 otello, i̇ago: sì, pel ciel marmoreo giuro / "evet, mermer cenneti adına ben and içiyorum.").

 iii. perde 

 i̇ago: qui trarrò cassio / "buraya cassio'yu getirecegim"
 desdemona, otello: dio ti gıocondi, o sposo / "kocam seni tanri mesut etsin".)
 desdemona, otello: esterrefatta fisso lo sguardo tuo tremendo / "korkarak senin korkunc bakislarini goruyorum").
 otello: dio! mi potevi sçaglıar tutti i mali / "tanri, her turlu kotulugu bana atabilirdin." )
 i̇ago, cassio, otello: vieni; l’aula è deserta / "gel salonda hkimse bulunmamaktadır"
 i̇ago, cassio, otello:  questa è una ragna dove il tuo cuor casca / "kalbin bu orumcegin aglarina takilip kalmist").
 lodovico, otello, desdemona, emilia, i̇ago, koro: il doge ed il senato salutano l'eroe trionfatöre / "dük ve senato zafer kazanmış kahramanı selamlıyor "
 otello, roderigo, i̇ago, cassio, lodovico: messeri! il döğe mi richiama a venezia / "beyefendiler! dük beni venedik'e geri çağırıyor.".)
 desdemona: a terra! … sì … nel livido fango / "toprağa düş! evet pis camurun içine...").
 emilia, cassio, desdemona, roderigo, lodovico, i̇ago, otello, koro: quell’innocente un fremito d'odio non ha nè un gesto / "o masum kişinin nefret edici hiçbir hissi yok ve hiçbir nefret gösterisi yyapmıyor.")
 otello, desdemona, emilia, cassio, roderigo, lodovico, i̇ago, koro: fuggite! / "kaç git".)

 iv. perde 

 desdemona: piangea çantando nell’erma landa - "şarkı söyleyerek, boş ocak önünde ağladı",  (söğüt şarkısı).
 desdemona: ave maria otello, desdemona: diceste questa sera le vostre preci - "bu akşam yatsı duanı ettin mi?").
 emilia, otello, desdemona, cassio, i̇ago, lodovico, montano: aprite! aprite! - "kapıyı aç!")
 otello, cassio, lodovico, montano: niun mi tema - "kimse benden korkmasın".)

 enstrümantasyon otello için partisyon notaları orkestrada şu çalgılara için hazırlanmıştır

orchestra podyomunda:
3 flüt (üçüncü flüt aynı zamanda  pikolo), 2 obua, 1 korangle, 2 klarinet,
1 bas klarinet, 4 fagot, 4 korno, 2 kornet, 2 trompet 4 trombon 1 arp
vurmalı çalgılar: (timpani, zil, bas davul, gong),
yaylı sazlar seksiyonları: 1. ve 2.  kemanlar, viola, viyolonsel, kontrabas)

podyum dışından:
6 trompet, 4 trombon, org, gayda, mandolin, gitar

 seçilmiş ses ve video kayıtları 

not: "kat:"  katalog numarası.

 medya 

 "sì, pel ciel marmoreo giuro!" ikilisi : titta ruffo] ve enrico caruso (1914)

 "niun mi tema"  aryası : francesco tamagno (1903)

 dipnotları 

 ayrıca bakınız 

 opera
 giuseppe verdi
 othello

 dışsal kaynaklar 

 : opera türkiye sitesi "g.verdi (1813 - 1901) otello" sayfası (erişme tarihi:12.12.2009)
 : i̇ngilizce wikipedia otello maddesi {(ing}). (erişme tarihi:12.12.2009)
  i̇mslp wiki sitesinde verdi'nin 'otello operası için partitür notaları   (erişme tarihi:12.12.2009)
  otello operasının librettosu  (erişme tarihi:12.12.2009)
   otello operasının librettosu  (erişme tarihi:12.12.2009)
  verdi otello operası için diskografi  (erişme tarihi:12.12.2009)
  "giuseppe verdi: otello /solti - domingo - price" youtube tüm opera videosu - yapım:l'opera de paris - orkestra şefi:georg solti   (erişme tarihi:16.11.2016)

i̇talyanca operalar
giuseppe verdi operaları
1887 operaları