Kuş gribi

kuş gribi (avian i̇nfluenza, tavuk vebası, pestis avium, bird flu, avian flu). virüs kaynaklı ölümcül bir hayvan hastalığıdır. virüsün h5n1 adındaki türevi insanları da öldürebilir.

ateş, öksürük, boğaz ağrısı, kas ağrıları başlangıç belirtileridir. akciğerde ağrı görülür. bunun sonucunda zatürre, solunum sıkıntısı ve ölüme kadar giden birtakım tablolar oluşabilir. belirtiler hastalıkla temastan 2-3 saat ila 3-4 gün içinde kendini gösterir. ancak 7-10 günlük kontrol daha doğru olur. hücrelere yeterli oksijen gitmediği için vücut morarmaya başlar. bundan dolayı endonezyalılar kuş gribine "mavi ölüm" de derler.

gayri resmi olarak kuş gribi, kuş'lara uyarlanmış virüs'lerin neden olduğu bir grip çeşididir. en riskli tür yüksek patojenik kuş gribi (hpai)'dir. kuş gribi, domuz gribi, köpek gribi, at gribi ve insan gribi'ne benzer şekilde belirli bir konakçıya musallat olmuş influenza virüslerinin suşlarının neden olduğu bir hastalıktır. üç tip influenza virüsünden (a, b ve c), influenza a virüsü  neredeyse tamamen kuşlarda doğal rezervuarı ile zoonotik bir enfeksiyondur. kuş gribi denilince çoğunlukla influenza a virüsü ifade edilir.

i̇nfluenza a, kuşlara musallat olmasına rağmen aynı zamanda kişiden kişiye de kararlı bir şekilde bulaşır. i̇spanyol gribi virüsünün genlerine yapılan son grip araştırması, hem insan hem de kuş türlerinden virüsten uyarlanmış genlere sahip olduğunu gösterir. domuzlara ayrıca insan, kuş ve domuz gribi virüsleri bulaşabilir bu da gen karışımlarının (yeniden sınıflandırma) yeni virüs türü oluşturmasına imkan tanır, bu da antijenik kayma'dan yeni influenza a virüsü alt tipine neden olabilir ki çoğu insanın buna karşı çok az veya hiç bağışıklık koruması yoktur.

kuş gribi suşları patojen'liklerine göre iki tipe ayrılır: yüksek patojenite (hp) veya düşük patojenite (lp). en iyi bilinen hpai suşu, h5n1, ilk olarak 1996 yılında çin'in guangdong eyaletinde bir çiftlik kazından yalıtıldı ve ayrıca kuzey amerika'da bulunan düşük patojenik suşlara sahiptir. esaret altındaki yoldaş kuşların virüse bulaşması olası değildir ve 2003'ten beri kuş gribi ile eşlik eden kuşa dair herhangi bir rapor bulunmamaktadır. güvercinler kuş türlerine bulaşabilir ancak nadiren hastalanırlar ve virüsü insanlara veya diğer hayvanlara etkin şekilde bulaştıramazlar.

2013'ün başı ile 2017'nin başı arasında, dünya sağlık örgütü'ne (who) laboratuvar tarafından doğrulanmış 916 insan h7n9 vakası bildirildi. 9 ocak 2017'de çin ulusal sağlık ve aile planlaması komisyonu, 35 ölüm, 2 muhtemelen insandan insana bulaşma vakası ve 106 kişiden 80'inin canlı kümes hayvanı pazarlarını ziyaret ettiğini belirten kasım ayı sonundan aralık ayı sonuna kadar görülen 106 adet h7n9 vakasını who'ya raporladı. vakalar jiangsu (52), zhejiang (21), anhui (14), guangdong (14), şanghay (2), fujian (2) ve hunan'dan (1) bildirilmişti. h7n9 insan vakalarının sayısında benzer ani artışlar, önceki yıllarda aralık ve ocak aylarında meydana geldi.

tarihçe 
tarihsel olarak incelendiğinde 20. yüzyılda 9-39 yıl arayla antijenik sapma sonucu ortaya çıkan yeni virüs alt tiplerine bağlı dört ya da beş grip pandemisi olmuştur. 1918-1919 yıllarındaki h1n1 (i̇spanyol gribi) pandemisinin 40-50 milyon kişinin ölümüne neden olduğu tahmin edilmektedir. ardından 1957-1958 (h2n2), 1968-1969 (h3n2) ve 1977-1978 (h1n1) pandemileri olmuştur. hâlen dünya üzerinde h3n1 ve h1n1 virüsleri birlikte dolaşmaktadır. h5n1 virüsü ise ilk 1983 yılında amerika'da görüldü. 2016 yılında h5n8 kuş gribi virüsü rusya’nın güneyinde yer alan tuva cumhuriyeti’ndeki yabani kuşlarda görüldü. kanatlı hayvanlar için oldukça bulaşıcı olan virüs, polonya ve macaristan’a ulaşarak batıya ve güneye yöneldiği ve şimdiye kadar bu kuş ile enfekte olan bir insana rastlanmadığı bildirilmiştir

bundan sonra da yeni pandemilerin olması kaçınılmaz gibi görünmektedir. uğradıkları sık ve kalıcı antijen değişmeleri nedeniyle, dünya üzerindeki influenzavirüs aktivitesi sürekli olarak izlenmekte ve grip aşılarının bileşiminde her yıl ayarlamalar yapılması gerekmektedir. dünya sağlık örgütü (who) bu amaçla 1947’de başlattığı küresel grip programı’nı uygulamaktadır. kuş gribi 2005-2008 yılları arasında da ortaya çıkmıştır. ocak 2021'de kuş gribinin 8 bölgede görüldüğü fransa'da 2 milyona yakın ördek hastalığın yayılmasını önlemek amacıyla öldürüldü.

i̇hbar mecburiyeti 
tavuk vebası (kuş gribi), ihbarı mecbur olan hastalıklardandır.

tedavi ve korunma 
tedavisi yoktur, h5 ve h7 tipleri başta abd, avustralya ve türkiye'de görülmüştür. aşılama ile korunma sağlanır. hastalığa yakalanan hayvanların itlafı gerekir.

dipnotlar

dış bağlantılar 
  kusgribi.gov.tr

kaynakça

i̇nsan hastalıkları
grip
i̇hbarı mecburi hastalıklar
kümes hayvanlarının hastalıkları
kuş gribi salgınları
21. yüzyıldaki salgınlar