Mtsenkli Lady Macbeth (opera)

{{opera bilgi kutusu
|isim =mtysenkli lady macbeth  katerina izmailova
|orjinalbaşlık =леди макбет мценского уезда, ledi makbet mtsenskovo uyezda
катерина измайлова, katerina izmailova
|image            =
|orijinaldil  =rusça
|müzik      =dimitri şostakoviç
|libretto   =  aleksandır preis
|prömiyer     =22 ocak 193426 aralık 1962
|ilkgösterilenyer = maly operny, leningrad (st petersburg), rusya
stanislavsky-nemirovich-danchenko müzikal tiyatrosu, moskova
|oyuncular = *boris timofeyevich izmailov: tüccar, bariton
 zinoviy borisovich izmailov: tüccarın oğlu, tenor
 katerina lvovna izmailova: zinoviy borisovich'in karısı, soprano
 sergei: izmailovlarda çalışan işçi, tenor
 aksinya: izmailovlarda çalışan işçi, soprano
 fakir köylü: köyün sarhoşu, bariton
 i̇şçi': izmailovlarda çalışan işçi, tenor
 kahya: izmailovlarda çalışan bir işçi, bas
 kapıcı: izmailovlarda çalışan bir işçi, bas
 birinci işçi: izmailovlarda çalışan bir işçi, tenor
 i̇kinci işçi: izmailovlarda çalışan bir işçi, tenor
 keşiş: bas
 polis müfettişi: bas
 yerel nihilist: tenor
 polis: bas
 yaşlı mahkûm: bas
 sonyetka: genç mahkûm, kontralto
 kadın mahkûm: soprano
 çavuş: bas
 nöbetçi asker: bas
 boris timofeyevich'in hayaleti: bas
 koro: baslar; izmailovlarda çalışan işçiler; düğün davetlileri; polis; erkek ve kadın mahkûmlar
}}mtysenkli lady macbeth' (rusça:леди макбет мценского уезда, ledi makbet mtsenskovo uyezda), dimitri şostakoviç'in 29. opus'u olan dört perdelik operasıdır. yapıtın librettosu, nikolay leskov'un mtysenkli lady macbeth adlı öyküsünden esinlenilerek aleksandır preis tarafından yazılmıştır. giuseppe verdi'nin macbeth'i ile karışmayacak durumlarda lady macbeth olarak da anılmaktadır. i̇lk kez 22 ocak 1934'te leningrad maly operny'de sahneye konulmuştur. şostakoviç bu operasını ilk karısı, fizikçi nina varzar'a adamıştır. 

mtysenkli lady macbeth operasının temelini dışavurumculuk ve verismo oluşturmuştur. operada, 19. yüzyıl rusya'sında kocasının işçisine aşık olan yalnız bir kadının öyküsü anlatılır. geniş kitlelerce tanınmasına neden olduğu halde 1936'da komünist parti tarafından kınanmasına neden olmuştur. anonim bir adla (stalin tarafından yazıldığına inanılır) komünist parti yayın organı pravda'da "müzik değil karmaşa" başlığıyla kınanmasından sonra yaklaşık 30 yıl sovyetler birliği'nde boykot edilmiştir.

daha sonra bu operada çeşitli düzenlemeler yaparak opus 114 olarak bilinen katerina izmailova (rusça: катерина измайлова)'yı yaratmıştır. bu versiyonun özelliği iki yeni antrakt eklenmesi, birinci perde üçüncü sahnede büyük bir değişiklik ve çeşitli yerlerde küçük değişikliklerdir. düzenleme yapılmış versiyon ilk kez 26 aralık 1962'de moskova stanislavsky-nemirovich-danchenko müzikal tiyatrosu'nda sahneye koyuldu.

 roller 

 konu özeti 

 perde 1 sahne 1: katerina'nın odasıkaterina yerel bir tüccar olan zinovy ile mutsuz bir evlilik yapmıştır.yalnızlığından kendini sorumlu tutmaktadır. kayınpederi  boris bir mirasçısının olmamasından katerina'yı sorumlu tutar, katerina ise kocasını kendisiyle ilgilenmediği konusunda suçlar. zinovy işleriyle çok meşguldür ve boris katerina'yı sadık olmamakla suçlamaktadır.. aknisya isimli hizmetçi katerina'ya çiftlikte yeni bir işçi olan sergei'nin zamparalıklarından bahseder.sahne 2: izmailovların bahçesisergei ve yoldaşı aksinya'yı kızdırıyorlardır. katerina karşısına çıkar ve kadınların erkeklerden çocuk doğurmaları ve daha birçok şeye katlanmaları nedeniyle daha güçlü olduklarını iddia eder. sergei ise bunun yanlış olduğunu savunur ve ikisi mücadele etmeye başlarlar. boris gözüktüğünde ise katerina kendisini yere atar ve tökezlediğini sergei'nin ise kendisine yardım etmeye çalıştığını söyler.sahne 3: katerina'nın odasıkaterina yatmaya hazırlanıyordur. sergei kapısını çalıp özür dileyerek uyuyamadığı için, ödünç bir kitap ister. ama katerina'da kitap yoktur, o okumaz. katerina tam kapıyı kapatmak üzereyken sergei konuşmaya devam eder ve gün içindeki konuyla ilgili çekişmelerini hatırlatır. i̇çeriye girer ve katerina'ya sahip olmakk ister, bu duruma katerina daha fazla direnemez. bu esnada boris kapıyı çalar sergei camdan kaçarak kurtulur.

 perde 2 sahne 4: bahçebir hafta sonra bir gece.
boris oğlunun kocalık görevlerini yerine getirmesini düşünürken, sergei'yi katerina'nın penceresinden tırmanarak inerken fark eder. bir hırsız olduğunu sanıp dövmeye başlar.katerina bu duruma odasında kilitli tutulduğu için engel olamaz, sonunda bir başka pencereden kaçmayı başarır. sergei dövmekten yorulan boris akşam yemeği ister. katerina ona zehirli mantar verir. boris tam ölmek üzereyken elinden sergei serbest bırakmak için anahtarları alır.sahne 5: katerina'nın odasıkaterina ve sergei birliktelerdir. sergei uykuya daldıktan hemen sonra katerina boris'in hayaleti tarafından rahatsız edilir ve uyuyamaz. daha sonra zinovy'nin döndüğünü duyar. zinovy'e babasının ölüm haberi bir hizmetçi tarafından verilir. sergei'in saklanmasına rağmen zinovy eşyalarını görür ve katerina'nın sadakatinden şüphelenir. katerina ve sergei bir kemerle zinovy'i boğarak öldürürler.

 perde 3 sahne 6: mahzen yakınındakaterina ve sergei evlenmek için hazırlanmaktadır ama katerina şarap mahzenine saklanmış zinovy'nin cesedi yüzünden acı çekmektedir. sergei ise katerina'ya düğün merasiminden sonra oradan ayrılacaklarına dair teminatlar vermektedir. sarhoş bir köylü mahzene girer ve zinovy'nin cesedini bulur ve gidip polis getirmeye karar verir.sahne 7: polis merkezipolis düğüne davet edilmediğinden yakınır. köylü gelir ve onlara intikam için bir fırsat sağlar.scene 8:izmailovların bahçesi 
düğündeki herkes sarhoştur. katerina mahzenin kapısının açık olduğunu fark eder sergei ile kaçmaya çalışırken polis gelir.

perde 4 
sahne 9. bir köprü yakınında geçici ceza kampı
siirya'ya giderken katerina bir gardiyana sergei görmek için rüşvet verir. sergei ise her şeyden katerina'yı sorumlu tutmaktadır. katerina yanından ayrıldıktan sonra, sergei başka bir mahkûm olan sonyetka'yı ayartmaya çalışır. sonyetka ise bunun bedeli olarak bir çift külotlu çorap talep eder. sergei katerina'yı kendininkileri vermesi konusunda kandırır ve böylece sonyetka çoraplara sahip olur. sergei'nin genç mahkûma olan ilgisini fark eden katerina, sonyetka'yı köprüden buzlu nehre atar ve arkasından kendisi de atlar.

seçilmiş ses ve video kayıtları

eleştirme ve değerlendirmeler 

rusya'nın o zamanlar başta gelen gazetesi pravda'nın ana eleştirisi ahlakla ilişkili idi ve bu opera eserinin bir katili sempati ile incelemesini beğenmemekteydi. sostakoviç katrina'ya sempatik olarak bakışını, bestelendiği zaman revaçta olan, komünist fikirlerle açıklamış ve bu katil kadının davranışlarını komünist devrimden önceki halkı ezen atmosfere karşı bir reaksiyon olarak göstermek istediğini ifade etmişti.

diğer bir kritik bu eserin bir keşişi ve polisi ele alış tarzının pek ilkel bir alay oyunu olduğunu iddia etmiş; fakat son sahneninin inanılmaz şekilde güçlü olduğunu kabul etmiştir.

bu eserin batıda eleştirilerinden başta geleni eserdeki cinsellik içeriği ve özellikle müzik ile dile getirilmeye çalışan aksiyonlar üzerine odaklanmıştır. ünlü modern besteci stravinski müziğin görecelikle bunu dile getirmede pek ilkel olmasını, "içler acısı getiren taşralı" yaklaşım olarak nitelendirmiştir. bir amerikalı müzik eleştirmeni bu eserin janrı için "pornofoni" lakabını uydurmuştur.

dipnotlar

dış bağlantılar 
  "katerina ismailova" libretosu

ayrıca bakınız 
 opera
 dmitri şostakoviç

1934 operaları
1963 operaları
rusça operalar
dmitri şostakoviç operaları