Nilüfer Hatun

nilüfer hatun  doğum adı holifera (holophira) / olivera  (1283 - 1388  bursa), yarhisar tekfuru'nun kızı, osmanlı i̇mparatorluğu'nun ikinci padişahı orhan gazi'nin eşi ve üçüncü osmanlı padişahı i. murad'ın annesidir.

hayatı 
osmanlıda yabancı eşlerden ilki aynı zamanda ilk yabancı kökenli sultandır. rum asılıdır asıl adı holofira idi. nilüfer, bu ismin türkçeleşmiş halidir. orhan gazi ile evlendirilmeden önce bilecik tekfuru'nun oğluyla nişanlıydı. osmanlıların 1299'da bilecik'i ele geçirmeleri ve ardından yakınlardaki düğün konvoyuna yapılan baskın esnasında esir alındığı ve osman gazi tarafından oğlu orhan gazi ile evlendirildiği söylenmektedir. tarihçi necdet sakaoğlu'nun aktardığına göre nilüfer hatun, cariye durumundaki ilk padişah hanımıdır. osmanlı hanedanı'na anne tarafından rum kanı (genetiği) taşıyan ilk şehzadeleri de o doğurmuştur. 1360 yılında ölen gazi süleyman paşa ile ondan on yaş daha küçük olan üçüncü osmanlı padişahı i. murad'ın annesidir.

baş hâtunluğu 
faslı gezgin i̇bn battuta'nın i̇znik'te bizzat kendisi ile görüştüğünü nilüfer hatun'un huzuruna kabul edildiğinde onu  beylûn hatun  olarak  seyyahatnamesine kaydetmiştir  orhan gazi'nin baş hâtunudur. nilüfer, "lotus" adındaki kutsal çiçek anlamına gelir. onun bu ismi, i̇znik'teki imaretinin kitabesinde yazılıdır. i̇slâmî bir isme sahip olmayan nilüfer'in sağlığında inşa ettirdiği tesisler arasında herhangi bir cami bulunmamaktadır. i̇bn battuta'nın naklettiğine göre orhan gazi ile birlikte bursa'da oturmayan beylûn hâtun, ondan ayrı olarak o yıllarda "anadolu'nun kudüs'ü" olarak adlandırılabilecek kadar hristiyanlarca kutsal kabul edilen i̇znik'te ikamet etmekteydi. i̇znik'e giden gezgin i̇bn battuta, bomboş olan şehirde saray hizmetkârlarından birkaçı ve sultanın hanımı beylun hatun oturuyor, beylun hatun şehir ahalisine hükümranlık eden  erdemli iyi yürekli bir kadın. kendisi adil ve olgun bir yönetici emirindeki hizmetkârlar  kendisini çok severdi her sözünü yerine getirirlerdi. i̇znik'te sultanönülü (eskişehir) fakih hacı alâeddin'e konuk olan i̇bn battuta söylediğine göre orhan  gazi seferlerde iken şehrin yönetimini  beylûn  hatun  üstlenmiştir askerlerin komutası beylûn hatunda'dır  orhan gazi'nin eşlerinden dindarlığıyla meşhur olan beylûn hâtun olduğunu ve hacı alâeddin ile birlikte ziyaretine gittikleri beylûn hâtun'un kendilerine izzet ve ikramlarda bulunduğunu, birkaç gün sonra orhan bey'in de oraya geldiğini yazmaktadır.

hayır işleri ve tarihe bıraktıkları 

nilüfer hatun i̇znik ve bursa'yı, camiler imaretler, medreselerle  donattı. bursa'da kaplıca kapısı yanında bir tekke, bursa kalesinde bir cami.darülharp mahallesi'nde bir mescit, kendi adını taşıyan nilüfer çayı .bursa mudanya yolu üzerinde bir irmağa köprü yaptırdı. köprü kendi adıyla anılır  i̇znik'te, oğlu i. murad tarafından kendisinin adına bir imarethane inşa edilmiştir. ayrıca yaptığı hayır işleriyle. bursalıların gönlüne taht kurmuştur. adı yüzyıllar sonra bursa'nın bir ilçesine  verilmiştir. kabri bursa'daki orhan gazi türbesi'ndedir. ayrıca ismi, orhan gazi'nin kendi türbesi olan bursa'daki (gümüşlü) tophane'de bulunmaktadır.

popüler kültürdeki yeri 
 1988'de trt 1 de yayımlanan kuruluş "osmancık" dizisinde sema yunak tarafından canlandırılmıştır.

 hacivat karagöz neden öldürüldü? adlı türk filminde ayşe tolga tarafından canlandırılmıştır.

 günümüzde atv'de yayınlanan kuruluş osman dizisinde duru yazıcı tarafından canlandırılmıştır.

kaynakça

bibliyografya 
bahadıroğlu, yavuz, resimli osmanlı tarihi, nesil yayınları, 15. baskı, 2009, isbn 978-975-269-299-2.
peirce, leslie p., the imperial harem: women and sovereignty in the ottoman empire, oxford university press, 1993, isbn 0-19-508677-5.

1285 doğumlular
osmanlı padişah eşleri
osmanlı padişah anneleri
valide sultanlar
1383 yılında ölenler