Adile Sultan Kasrı

adile sultan kasrı (validebağ kasrı veya validebağ sarayı), i̇stanbul'un üsküdar ilçesinde, validebağ korusu içinde yer alan tarihi bina. 

osmanlı padişahı sultan abdülaziz tarafından yaptırılan saray, 1863'te padişahın küçük kız kardeşi adile sultan'a yazlık saray olarak hediye edilmiştir. mimarının nigoğos balyan olduğu düşünülür. cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren çocuk preventoryumu olarak kullanılmıştır; günümüzde öğretmen evi olarak kullanılmaktadır.  

1970'li yıllarda hababam sınıfı'nın ilk film serileri burada çekilmiş olduğundan türk sinema tarihi açısından önem taşır. odalarından biri, 2014 yılında hababam sınıfı müzesi olarak düzenlenmiştir.

mimari özellikleri 
dikdörtgen planlı, iki katlı bir yapıdır.  çift kollu görkemli merdivenlerden yapının girişin ulaşılır. birinci ve ikinci katlarında büyük orta sofa-salon bulunur.  

giriş, her iki katta da sahanlığa açılır. bu mekânlar, üç basamak ve korkuluklarla sofadan ayrılmıştır. baş oda, büyük odalar ve servis-bekleme mekânlarıyla bağlantılıdır.

geçmişi

i̇nşası ve yazlık saray olarak kullanılması 
kasrın bulunduğu arazide daha önce 28. osmanı padişahı sultan iii. selim'in annesi mihrişah valide sultan için inşa ettirdiği bir bağ köşkü bulunuyordu. köşkün mülkiyeti 31. padişah sultan abdülmecid'e geçtiğinde annesi bezmialem valide sultan'a hediye etmiş;. bezmialem valide sultan, yurt çeşitli yerlerden getirttiği bitki türleriyle araziyi modern bir botanik bahçesine çevirmişti. onun ölümünden sonra arazi altunizade ailesine geçti.  

altunizade i̇smail zühtü paşa, 1860 yılında bir köşk inşa ettirdi ve sultan abdülaziz'e hediye etti. sultan abdülaziz ise köşkü yıktırıp günümüzdeki yapıyı inşa ettirdi ve annesi pertevniyal valide sultan'a hediye etti.  nikoğos balyan tarafından tasarlandığı düşünülen ve validebağ kasrı veya validebağ sarayı olarak anılan yapı, pertevniyal sultan'ın ölümü üzerine 1863'te abdülaziz'in kızkardeşi  adile sultan'a yazlık saray olarak verildi. adile sultan, 1899 yılında ölümüne kadar  burayı eşi mehmet ali paşa ile yazları kullandı. 1899'dan sonra kasra sultan reşad'ın üçüncü eşi darrüalem kadın yerleşti. onun 1909'da ölümünden sonra yapının bir süre boş kaldığı sanılır.

maarif vekaleti'ne tahsisi ve prevantoryum olması 
yapı,  i. dünya savaşı sırasında da kız öğrenciler için dar-ül eytam (yetim yurdu) olarak kullanıldı.  dar-ül eytam 1924  yılında kapandı ve yapı 1925 yılında maarif vekâleti'ne tahsis edildi. maarif vekâleti, kasrı  "validebağ'ı şehir yatı mektebi" olarak kullanılmaya başladı.   

adile sultan kasrı, 1927'de  mustafa necati bey'in girişimleri ile ilkokul çocukları için altmış yataklı bir  prevantoryuma (verem mikrobunu kapmış ama henüz hastalığa yakalanmamış zayıf vücutlu kimselerin vereme yakalanmasını önlemek için bakıldıkları sağlık kurum) dönüştürüldü ve "validebağ prevantoryum" adını aldı. burada tedavi gören çocukların eğitimleriyle de kadrolu disiplin öğretmenleri ilgilendi.  çocukların solaryum tedavileri, bahçesindeki havuz ve kum bahçesinde yapıldı. 1928'de  80 yataklı yeni bir pavyon inşa edildi; 1950 yılında 200 yataklı sanatoryum binası ilave edildi; böylece bir ture kompleksi meydana geldi. validebağ preventoryumu, bu kompleksin bir parçası idi. 

1973'te validebağ korusu içinde  öğretmenler hastanesi'nin açılmasıyla prevantoryum hizmet dışı kaldı.

habam sınıfı film seti 
1975, 1976, 1977 ve 1978’de hababam sınıfı film serisinin adile sultan kasrı'nda çekildi.

öğretmenevi ve müze 
adile sultan kasrı 1991'de dönemin i̇stanbul milli eğitim müdürü turgut akan'ın önerisiyle bir öğretmenevi ve kültür merkezine dönüştürüldü. 

hababam sınıfı oyuncuları ve kamuoyunun isteğiyle kasrın bir odası 2014 yılında hababam sınıfı müzesi olarak düzenlendi.

galeri

notlar

kaynakça 

osmanlı konakları
osmanlı kasırları
i̇stanbul'daki kasırlar
üsküdar'daki konutlar