İrâde-i Milliye

i̇râde-i milliye (günümüz türkçesi ulusal i̇rade)  i̇tilaf devletleri’nin işgallerine karşı 1919'da anadolu’da başlayan kurtuluş hareketi'nin ilk yayın organı olarak sivas'ta çıkarılan gazetedir.

gazetenin çıkarılmasına sivas kongresi’nde karar verilmişti. i̇lk sayısı 3 gün sonra (14 eylül 1919) çıkarılan gazetede niçin bağımsızlık savaşına girişildiği ve son durumun ne olduğu halka ve dünya kamuoyuna aktarılmış olduğu için bu yayın, türk kurtuluş savaşı ve türkiye tarihi açısından büyük önem taşır. ayrıca damat ferit paşa kabinesi'nin düşürülüp, ali rıza paşa başkanlığında yeni bir kabinenin kurulması; osmanlı meclis-i mebusanı için seçimlerin yapılması; meclis-i mebusan’a millî mücadele taraftarı kimselerin girmesinde rol oynamış bir yayın organıdır.

i̇râde-i milliye, heyet-i temsiliye'nin sivas'ta bulunduğu günlerde 16 sayı çıkarılmış; heyet'in sivas'tan ayrılıp ankara'ya gitmesinden sonra bir yerel gazete özelliğine bürünmüş; yayın hayatına 1922’nin sonuna kadar devam etmiştir. heyet-i temsiliye'nin ankara'ya gidişinden sonra,  millî mücadelenin yayın organı olma görevini hâkimiyet-i milliye gazetesi üstlenmiştir.

kuruluşu 
milli mücadele’nin esaslarını anlatmak, millî mücadele karşıtı propagandalara yanıt vermek üzere bir gazete çıkarılması, sivas kongresi’nin 11 eylül 1919’da gerçekleşen sekizinci oturumunda kararlaştırıldı. gazeteye mesul müdür bulma görevi, kongre'nin sivas delegesi rasim bey (başar)’e verildi. i̇ttihat ve terakki ile ilgisi olmayan birini bulması rasim bey’den özellikle istendi. rasim bey, o sırada 22 yaşında bir genç olan "demircizade selahaddin'i (ulusalerk)" mesul müdür olarak belirledi. heyet-i temsiliye üyesi mazhar müfit bey ise yazı i̇şleri müdürü oldu. gazete, vilayet matbaası’nda basıldı.

gazetenin başlığında haftada iki gün yayınlanır ifadesi yer alıyordu, ancak başlangıçta haftada bir gün çıkarıldı. zaman içinde haftada iki kere ve daha sonra da günlük olarak çıkarılmıştır.

kimi kaynaklara göre gazetenin adı, bizzat mustafa kemal paşa tarafından konulduğu söylense de, ancak bu adının konuluşu hakkında kesin bilgi yoktur. gazetenin başlık altında "metâlib ve âmâl-i milliyenin müdafiîdir" ("milletin arzu ve isteklerinin savunucusudur") ibaresi yer almıştır.

teknik özellikler 
i̇râde-i milliye, 30x50 santimetre boyutlarında iki sütunlu dört sayfadan ibaret bir gazete olarak hazırlandı. şekil ve sütunlarının durumu sermürettip mahmut efendi tarafından yapılıyordu.<ref name=yildirim>{{web kaynağı |url=http://www.atam.gov.tr/index.php?page=dergiicerik&icerikno=575 |başlık=hüseyin yıldırım, i̇râde-i milliye gazetesi, atatürk araştırma merk vermek üzere bir gazete çıkarılması sivas kongresi’nin 11 eylül 1919’da gerçekleşen sekizinci oturumunda kararlaştırıldı. gazeteye mesul müdür bulma görevi kongrenin sivas delegesi rasim bey (başar)’e verildi. i̇ttihat ve terakki ile ilgisi olmayan birini bulması bey’den özellikle istendi[3 |erişimtarihi=20 nisan 2012 |arşiv-url=https://web.archive.org/web/20111210154646/http://www.atam.gov.tr/index.php?page=dergiicerik&icerikno=575 |arşiv-tarihi=10 aralık 2011 |ölüurl=evet }}</ref> dördüncü sayısından itibaren sütun sayısı üçe çıkarıldı.

 i̇lk sayılar 
14 eylül 1919’da çıkan ilk sayıda, gazetenin yayınlanmasından 10 gün önce toplanan sivas kongresi'nde mustafa kemal'in kongreyi açış nutku ile padişah'a, sadrazam'a ve i̇tilaf devletleri'ne çekilen ariza ve muhtıralar yer almaktadır. gazetede imzalı yazı yayımlamama kararı alınmıştı. ancak “harekât-ı milliyenin es-babı" adlı yazı, sivas kongresi’nin i̇stanbul delegesi olarak katılan gazeteci i̇smail hami bey adıyla yayımlandı.

gazetenin ikinci sayısında, damad ferid paşa kabinesi'ne karşı duyulan güvensizlik ve bu kabine ile her türlü ilişkinin kesildiğine dair her bölgeden, ilden ve kazadan i̇stanbul'a, i̇tilaf devletleri'ne ve heyet-i temsiliye'ye çekilen telgraflar yer almaktaydı. ayrıca i̇smail hami ismiyle  "ferit paşa kabinesiyle kat-ı münasebet" başlıklı yazı yayımlanmıştır.

i̇lk sayılardaki haberlerin yüzde kırkını telgraf metinleri oluşturmuştur. i̇ç ve dış basından kaynak göstermeden pek çok haber aktarılmıştır.

 tiraj 
o güne kadar sivas’ta çıkan gazetelerin tirajı birkaç yüz olmasına rağmen; i̇râde-i milliye’nin ilk sayısı bin adet basıldı. gelen yoğun talep üzerine her sayıda baskı sayısı arttırılmış, 5000 adede kadar çıkarılmıştır. nüshalar, propaganda için başta müdafaa-i hukuk cemiyet’lerine olmak üzere, diğer cemiyetlere ve belediyelere gönderilmekteydi. i̇stanbul'a ve işgal altındaki diğer illere ulaştırılabilmesi için çeşitli resmî kurumlardan alınan zarflara konulup sanki resmî evrakmış gibi gönderilmesi sağlandı.

 gazetede yeni dönem 
heyet-i temsiliye, sivas’tan ayrılırken gazeteyi de beraberinde ankara’ya götürmek istediyse de sivas ileri gelenlerinin isteği üzerine i̇râde-i milliye, yayın hayatına sivas’ta devam etti. 10 ocak 1920’de ankara’da yayına başlayan hâkimiyet-i milliye, heyet-i temsiliye’nin resmî yayın organı olarak i̇râde-i milliye''’nin yerini aldı.

gazete, ikinci döneminde milli mücadeleyi savunan bir çizgi izlemeyi sürdürdü. bir süre i̇ttihat ve terakki cemiyeti üyesi halis turgut’un mesul müdürlüğü'nde çıkarıldı. 1921’de halis turgut’un yönetiminde iken iki defa i̇stiklal mahkemesi tarafından kapatıldı. gazetenin yayın hayatı 1922’de sona erdi.

kaynakça 

türkçe gazeteler
sivas kongresi
1919'da kurulan yayınlar
türkiye gazeteleri
yayımı sona eren türkiye gazeteleri