İnuitler

i̇nuitler ya da kanada i̇nuitleri (kendilerince ᐃᓄᒃ inuk tekil ᐃᓅᒃ inuuk ikil ᐃᓄᐃᑦ inuit çoğul  ; harfiyen 'insan'), kanada'nın kuzey kanada denen bölümünde yaşayan i̇nuit kolundan eskimo halklarının ortak adı. alaska yerli dil merkezine göre 30.500 kişilik nüfustan 24.500 kadarı anadillerini konuşabiliyor.

diline göre:
batı kanada i̇nuitleri
doğu kanada i̇nuitleri

i̇dari bölgelerine göre:
yukon i̇nuitleri
kuzeybatı toprakları i̇nuitleri
nunavut i̇nuitleri

adlandırma 
i̇nuit kelimesi doğu kanada i̇nuitçesinde insan anlamına gelen inuk kelimesinin çoğulu olan inuit («insanlar») sözüne dayanır.

kültür grupları 
mackenzie deltası i̇nuitleri (i̇ngilizce mackenzie delta inuit; eskiden mackenzie eskimo)
banks adası i̇nuitleri (banks island inuit)
merkezî kanada i̇nuitleri (central inuit; eskiden central eskimo)
bakır i̇nuitleri (copper inuit; eskiden copper eskimo)
netsilik i̇nuitleri (netsilik) 
rengeyiği i̇nuitleri (caribou inuit; eskiden caribou eskimo)
? sallirmiut i̇nuitleri (dorset kültüründen olması muhtemeldir)
i̇glulik i̇nuitleri (iglulik eskimo) 
baffinland i̇nuitleri (baffinland eskimo) 
labrador i̇nuitleri (labrador eskimo) (sensu lato) 
quebec i̇nuitleri (inuit of quebec, quebec inuit, quebec eskimo, ungava inuit) 
labrador i̇nuitleri (labrador coast inuit; eskiden labrador eskimo) (sensu stricto)

kabileler ve şiveler 

batı kanada i̇nuitçesi (inuvialuktun) ve batı kanada i̇nuitleri (inuvialuit)
siglit i̇nuitçesi (siglitun)  ve siglitler : qikiqtaruqmiut, kupugmiut, kittegaryumiut, nuvuraqmiut, avvagmiut, nuunatahmiut
i̇nuinnaq i̇nuitçesi (ᐃᓄᐃᓐᓇᖅᑐᓐ)
kangiryuarmiut i̇nuitçesi ve konuşan kabileler (kangiryuarmiut) : kanghiryuatjagmiut, kanghirjuarmiut, ?haneragmiut, ?puivlirmiut, ?nagyuktomiut
i̇qaluktuuttiaq şivesi ve konuşan kabileler: ekaluktomiut, kiglinirmiut
qurluqtuq şivesi ve konuşan kabileler: akkuliakattangmiut, noahognirmiut, kogluktomiut, wallirmiut, asiagmiut, pingangnaktomiut
umingmaktuuq şivesi ve konuşan kabileler: nennitagmiut, kilusiktomiut
natsilik i̇nuitçesi (inuktitun)
nattilik i̇nuitçesi (nattilingmiutut) ve konuşan kabileler: # arvertormiut, netsilingmiut, kuungmiut
arviligjuaq i̇nuitçesi ve konuşan kabileler: arviligjuarmiut
sinimiut
utkuhiksalik i̇nuitçesi (utkuhiksalingmiutitut) ve konuşan kabileler: ?ahagmiut, ?hanningařuqmiut, ?ilivilermiut, ugyulingmiut, qeqertarmiut, utkuhiksalingmiut
doğu kanada i̇nuitçesi (ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ inuktitut) ve doğu kanada i̇nuitleri (inuit)
kivalliq i̇nuitçesi (kivallirmiutut, kivallirmiutun, inuktitun) ve kivalliq i̇nuitleri (ᑭᕙᓪᓕᕐᒥᐅᑦ kivallirmiut)
qaernermiut şivesi ve konuşan kabileler: qaernermiut, ?harvaqtormiut
hauneqtormiut ya da kangiqliniqmiut şivesi 
padlermiut şivesi 
ahiarmiut şivesi ve ahiarmiutlar
aivilik i̇nuitçesi (aivilingmiutut, inuktitut) ve aivilik i̇nuitleri 
sallirmiut şivesi
rankin şivesi ve konuşan kabileler: aivilingmiut, ?amitormiut
kuzey qikiqtaaluk i̇nuitçesi (qikiqtaaluk uannangani, inuktitut)
tununirmiut şivesi ve konuşan kabileler: nedlungmiut, tununirusirmiut, tununermiut, mittimatalingmiut, aggomiut, ?pilingmiut
iglulirmiut şivesi 
güney qikiqtaaluk i̇nuitçesi (qikiqtaaluk nigiani, inuttitut)
güneydoğu şivesi ve konuşan kabileler: akudnirmiut, padlimiut, qinguamiut, saumingmiut, kingnaitmiut, qinguamiut, okomiut, talirpingmiut
güneybatı şivesi ve konuşan kabileler: kingarmiut ya da sikosuilarmiut, akuliarmiut, nugumiut, qaumauangmiut
nunavik i̇nuitçesi (inuttitut, nunavimmiutitut) ve nunavik i̇nuitleri 
tarramiutut ya da taqramiutut şivesi ve konuşan kabileler (tahagmiut ya da tarramiut) : nuvugmiut, ungavamiut, tahagmiut
siqinirmiut : koksoakmiut, kangiqsualujjuamiut, kidlinungmiut
itivimiut
qikirtamiut 
nunatsiavut i̇nuitçesi (inuttut, inuttitut, nunatsiavummiutut, labradorimiutut)
kuzey nunatsiavut şivesi ve konuşan kabileler: kongithlushuamiut, chuckbuckmiut, nunenumiut, avitumniut
rigolet şivesi ve konuşan kabileler: aivitumiut, ?netcetumiut, ?puthlavamiut

i̇nuit toprakları 

kanada'da i̇nuit toprakları (inuit nunaat) birbirinden bağımsız 4 idari bölgeden oluşur ve inuit tapiriit kanatami tarafından temsil edilir:

nunatsiavut («güzel topraklarımız»): kanada i̇nuit topraklarının en doğusunu içerir. labrador'un kuzeyinde 2005 yılında labrador inuit land claim agreement gereği kurulmuştur. yaklaşık 72,500 kilometre kare alanı kapsar. doğu kanada i̇nuitçesi dilinin latin alfabesi sistemini kullanan nunatsiavut i̇nuitçesi lehçesini konuşan nunatsiavummiut («nunatsiavut ahalisi») halkının topraklarıdır.
nunavik («büyük toprak»): kanada i̇nuit topraklarının en güneyini içerir. québec'in kuzeyinde 1975 yılında james bay and northern quebec agreement gereği kurulmuştur. yakın zamanlarda ise nunavik inuit land claims agreement gereği kıyıdaki birçok adanın yönetimini de devralmıştır. yaklaşık 660,000 kilometre kare alanı kapsar. doğu kanada i̇nuitçesi dilinin i̇nuit hece yazısı sistemini kullanan nunavik i̇nuitçesi lehçesini konuşan nunavimmiut («nunavik ahalisi») halkının topraklarıdır.
nunavut («toprağımız»): kanada i̇nuit topraklarının en orta ve kuzeyini içerir. kuzeybatı toprakları'nın doğusundaki toprakların 1993 yılında imzalanan nunavut land claims agreement  gereği  ayrılmasıyla 1999 yılında kurulmuştur. bu anlaşma dünyadaki devlet ile yerliler arasındaki müzareke sonucu elde edilen en büyük toprak talebidir. yaklaşık 2 milyon kilometre kare alanı kapsar. qikiqtaaluk bölgesi, kivalliq bölgesi ve kitikmeot bölgesi olmak üzere üç alt bölgeye ayrılır. doğu kanada i̇nuitçesi ile batı kanada i̇nuitçesi dillerinin i̇nuit hece yazısı sistemini kullanan değişik lehçelerini konuşan nunavummiut («nunavut ahalisi») halkının topraklarıdır.
inuvialuit nunangit sannaiqtuaq («inuvialuit settlement region»): kanada i̇nuit topraklarının en batısını içerir. kuzeybatı toprakları'nın kuzeyindeki topraklarda 1984 yılında inuvialuit final agreement gereği kurulmuştur. yaklaşık 90,650 kilometre kare alanı kapsar. batı kanada i̇nuitçesi dilinin latin alfabesi sistemini kullanan iki resmî  lehçesini (inuvialuktun ile inuinnaqtun) konuşan i̇nuvialuit halkının topraklarıdır.

nüfus 

source: statistics canada, 2006 census profile of federal electoral districts (2003 representation order): language, mobility and migration and immigration and citizenship ottawa, 2007, pp. 2, 6, 10.

2006 sayımında kanada i̇nuitlerinin yerleşim yerlerine göre nüfusu :

tarih

sosyal yaşam

aile

köy odası

şenlik ve törenler

dil ve eğitim

avcılık ve toplayıcılık

din

şamanizm

hıristiyanlık

giyim kuşam

giyecek

takı ve beden süslemesi

dövme

mutfak 

igunaq (inuktitut: ᐃᒍᓇᖅ)  yazın yakalanan mors gibi hayvanların avuç büyüklüğünde etleri toprağa gömülerek, sonbahar boyunca fermente olması sağlanır ve kış bitince  eşilerek çıkartılır ve tüketime sunulur. bir yılda tüketilen i̇gunaq'lar oldukça değerlidir.

ayrıca bakınız 
 inuit tapiriit kanatami
 inuit circumpolar council
 i̇glo
 skræling
 kolomb öncesi amerika
 martin frobisher 
 kanada'da insan hakları
 yüksek arktik tehciri

kaynakça 

 
i̇nuit