Türkiye'de derin devlet

derin devlet, anayasa'da belirlenmiş devlet yapısı dışında oluşturulan devlet yapısını ifade eden siyasi terim.

baskın oran'ın tanımına göre "devlet yetkisini şu veya bu biçimde kullanan kişi veya kurumların meşruluk sınırları dışına taştıkları zaman şiddet kullanmaları halinde ortaya çıkan oluşumdur."  mümtaz'er türköne'ye göre ise devlet görevlilerinin "eşkıyâ yöntemleriyle yetkilerini, kullandıkları kaynak ve imkânları 'gizlilik' zırhından istifade ederek devleti korumak için değil, kendilerine çıkar sağlamak için" kullanmalarına derin devlet adı verilir.

derin devleti dile getiren ilk devlet adamı olan bülent ecevit, 26 eylül 1974'te, giresun'da yaptığı bir konuşmada şu ifadeyi kullandı:

1996'da yaşanan susurluk skandalı'yla giderek yaygınlaşan bir kavram olan derin devletin kökeni ve ne anlama geldiği konusunda farklı savlar vardır. i̇leri sürülen bir teoriye göre, derin devletin başlangıç noktası soğuk savaş döneminde nato'ya üye ülkelerde oluşturulan ve cia tarafından yönetilen ve finanse edilen istihbarat ve silahlı operasyon örgütlerine dayanır. bu örgütün türkiye'de kontrgerilla adı altında faaliyet gösterdiği iddia ediliyor. 1974 yılında, bu iddiayı destekleyen ilk devlet adamı eski başbakan bülent ecevit olmuştur. bir diğer teoriye göre ise derin devletin kökleri, osmanlı devleti'nin son yıllarında i̇ttihat ve terakki yönetimi tarafından kurulan gizli istihbarat ve askerî operasyon örgütü olan teşkilât-ı mahsusa'ya kadar uzanır. bu iddiayı destekleyenler arasında cumhurbaşkanı recep tayyip erdoğan vardır.

derin devlet hakkında görüşler 
9. cumhurbaşkanı süleyman demirel ise 17 nisan 2005 tarihinde, cnn türk'te yayınlanan ankara kulisi adlı programda konuyla ilgili şunları söyledi:

demirel, ntv'de yayınlanan basın odası programında "devletin tekliği esastır, iki devlet olmaz. bizim ülkemizde iki devlet var. bir derin devlet var, bir devlet var. asıl olması gereken devlet yedek, yedek olması gereken devlet asıldır" dedi. 12 eylül 1980 askerî yönetiminin başı olan kenan evren, "sayın demirel doğru söylüyor. derin devlet biziz. devlet zaafa uğradığında el koyarız. 1980'de demirel'in suçu yoktu. daha yeni gelmişti, ne yapalım onun dönemine rastlamıştı" diyerek demirel'in görüşlerine destek verdi.

başbakan recep tayyip erdoğan, agos gazetesi genel yayın yönetmeni hrant dink'in öldürülmesinin ardından, 26 ocak 2007 tarihinde kanal 7'de yayınlanan i̇skele sancak adlı programda şu sözleri dile getirdi:

erdoğan, "kurumlar içi çeteleşme" olarak nitelediği derin devletle ilgili açıklamalarını şöyle sürdürdü:

eski başbakan yardımcısı abdüllatif şener ise devlet içinde gayrimeşru oluşumların yer aldığını, fakat kullanımı yaygınlaşmış olan "derin devlet" kavramının yanlış olduğunu savunuyor:

emekli mi̇t mensubu, ekonomi uzmanı, stratejist: mahir kaynak ise kavramın içinin boşaltıldığını savunuyor.
{{alıntı|derin devletin ülkenin geleceğini planlayan ve bunu gerçekleştirmek için politikalar üreten bir akıl olarak tanımladım. ancak daha sonra bu kavramın içeriği değiştirildi ve benim kesinlikle karşı olduğum, devlete rağmen faaliyet gösteren yeraltı örgütlerine derin devlet adı verildi. yeni tanımlama o kadar yerleşti ki benim başlangıçta yaptığım tanımlama unutuldu. asıl önemlisi derin devletin konumu ters yüz edildi. ben onu üstün bir akıl, ülkenin en etkili gücü olarak tanımlarken birdenbire büyük güçlerin kullandığı, derin devletlerin maşası olan örgütler derin devlet olarak anılmaya başlandı. bu algılamayı değiştirmenin mümkün olmadığını görüyorum ve derin devlet olarak tanımladığım akla bundan sonra ‘akil devlet’ adını veriyorum.}}

 ayrıca bakınız 
 olaylar 
 12 eylül darbesi
 16 mart katliamı
 1995 azerbaycan darbe girişimi
 kanlı 1 mayıs
 bülent ecevit'e suikast girişimleri
 bahçelievler katliamı
 abdi i̇pekçi suikastı
 savcı doğan öz cinayeti
 turgut özal suikastı
 tuğgeneral bahtiyar aydın cinayeti
 albay rıdvan özden cinayeti
albay kazım çillioğlu cinayeti
 albay vural berkay cinayeti
 ankara faili meçhul cinayetler davası
 necip hablemitoğlu suikastı
 üzeyir garih cinayeti
 danıştay saldırısı
 zirve yayınevi katliamı
 gazi mahallesi olayları
 hayata dönüş operasyonu
 hrant dink suikastı
 kızıldere olayı
 sivas katliamı
 başbağlar katliamı
 güçlükonak katliamı
 susurluk skandalı
 cizre faili meçhul cinayetler davası
 çetin emeç suikastı
 uğur mumcu suikastı
 bahriye üçok suikastı
turan dursun suikastı
 ahmet taner kışlalı suikastı
 sabancı suikastı 
 şemdinli olayları
 sarıkız, ayışığı ve eldiven darbe teşebbüsü iddiaları
 ergenekon davası
 1993 türkiye askerî darbe iddiaları
 kale planı

 teşkilatlar 
 millî i̇stihbarat teşkilatı
 millî emniyet hizmeti
 teşkilât-ı mahsusa

 örgütler 
 ergenekon
 ji̇tem
 kontrgerilla
 özel harp dairesi
 sauna çetesi
 türk i̇ntikam tugayı
 hizbullah
 kuvayi milliye derneği
 doğu çalışma grubu
 batı çalışma grubu
gladio
tushad
i̇bda-c
dhkp-c
vatansever kuvvetler güç birliği hareketi

 kişiler 

 abdullah çatlı
 abdülkadir aygan 
 abdülkerim kırca
 alaattin çakıcı
 alparslan arslan
 alparslan türkeş
 arif doğan
 ayhan çarkın
 behçet cantürk
 cem ersever
 cemal temizöz
 dursun karataş
 dündar kılıç
 fikri karadağ
 fikret emek
 gaffar okkan 
 hurşit tolon
 haluk kırcı
 hrant dink
 hüseyin kocadağ
 i̇brahim şahin
 i̇lker çınar                   
 kartal demirağ                   
 korkut eken
 kemal kerinçsiz
 kuddusi okkır
 levent ersöz
 levent göktaş
 mahmut yıldırım
 mehmet ali ağca
 mehmet ali yaprak
 mehmet ağar             
 mehmet eymür             
 muzaffer tekin             
 musa anter             
 necabettin ergenekon             
 nesim malki             
 oktay yıldırım             
 ogün samast             
 oral çelik             
 osman yıldırım             
 osman gürbüz             
 ömer lütfü topal             
 sedat peker           
 semih tufan gülaltay           
 sami hoştan           
 sedat bucak
 tarık ümit
 tuncay güney
 ümit oğuztan
 veli küçük
 yasin hayal
 zihni çakır

 literatürde derin devlet 

 ahmet özcan, derin devlet ve muhalefet geleneği, bakış yayınları, şubat 2000, isbn 9789095621475
 alişan satılmış, derin devletin solcuları, platin yayınları, ağustos 2004, isbn 9789758163465
 atilla akar, derin dünya devleti: gizli doktrinin küresel efendileri, timaş yayınları, ekim 2003, isbn 9799753627442
 aytekin gezici, derin devlet bagajdan çıktı: şemdinli, akis kitap, mart 2006, isbn 9799759129766
 aytekin gezici, derin devletin rengi yeşil, akis kitap, mart 2006, isbn 9799759129759
aytekin gezici, ergenekon: çelik çekirdek'ten susurluk'a, sauna çetesi'nden türk i̇ntikam tugayı'na, karakutu yayınları, 2008, isbn 978-9944-71-439-6
 belma akçura, derin devlet oldu devlet, güncel yayıncılık, nisan 2006, isbn 9789756117415
 cüneyt arcayürek, derin devlet 1950-2007: darbeler ve gizli servisler, detay yayıncılık, ocak 2007, isbn 9789944314022
 fikri sağlar, kod adı susurluk: derin i̇lişkiler, arkadaş yayınları, ağustos 2007, isbn 9789755095240
 hakan türk, derin devlet var mı?, akademi tv programcılık, mayıs 2005, isbn 9799758208400
 hasan taşkın, şu derin devlet, truva yayınları, kasım 2006, isbn 9789756237991
 i̇smet bozdağ, derin devlet cehenneminde düşünmek can bahası, tekin yayınevi, 2001, isbn 9754782040
 necdet açan, derin devletin peşinde, karakutu yayınları, mart 2005, isbn 9789756054857
necdet pekmezci ve nurşen büyükyıldız, ülkücüler: öteki devletin şehitleri, kaynak yayınları, 1999, isbn 979-975-343-277-0
 ömer lütfi mete, derin devlet: tanımlanamayan güç, timaş yayınları, aralık 2007, isbn 9799752633086
 ömer lütfi mete, 28 şubat'tan şemdinli'ye derin çeteler, profil yayıncılık, nisan 2007, isbn 9789759960636
 tahir tamer kumkale, derin devlet nedir?, pegasus yayınları, şubat 2007, isbn 9789944326636
 talat turhan, derin devlet, i̇leri yayınları, mayıs 2006, isbn 9789756288672
 ümit sayın, derin devletler, gizli projeler ve kirli gerçekler, neden kitap, temmuz 2006, isbn 9799752541428
 zihni çakır, ergenekon'un çöküşü 1: dünden bugüne devletin derinliklerindeki kirli i̇lişkiler, neden kitap, mart 2008, isbn 9789752542051
 zihni çakır, ergenekon'un çöküşü 2: dünden bugüne devletin derinliklerindeki kirli i̇lişkiler'', neden kitap, mart 2008, isbn 9789752542289
 zihni çakır, kod adı darbe: gizli belgeler, telefon dinleme kayıtları ve krokilerle ergenekon'un kodları, neden kitap, haziran 2008, isbn 9789752542488

kaynakça

dış bağlantılar 
 
 demirel derin devleti anlatıyor