Yada Taşı

yada taşı – türk ve altay mitolojilerinde simya taşı. cada (cata, sata, caya, zaya) taşı da denir.
türk mitolojisinde yağmur yağdıran sihirli taş. büyü taşı.

nitelikleri 
tanrı, büyük kamlara bu taşı armağan etmiştir. böylece istenildiği gibi yağmur ve kar yağdırılabilir, hava olaylarına tesir edilebilir. yağmur, kar ve don getirebilir. yumruk büyüklüğünde ve koyu renklidirler. üzerleri damar damar çizgilidir. soğukturlar. i̇çinden sesler gelir fakat içi boş değildir. kullanıldıkça zayıflar ve gücü geçer. en iyileri kendiliğinden kutlu hayvanların şeklini almıştır. özel bir yerde muhafaza edilir ve sık sık ele alınmaz. sadece gerektiğinde kullanılır. kurdun karnından çıktığı söylenir. koruyucu olduğu da söylenir. çin kaynaklarına göre türk şamanları savaşlarda kar ve yağmur yağdırarak zaferler kazanmışlardır. bu taş ile büyü yapan kişilere yadaçı/yatçı/cadacı/yayçı adı verlir.

türklerin atalarına, tanrının yağmur yağdırma gücü verdiğine dair çeşitli söylentiler, çin, hristiyan ve i̇slâm kaynaklarında yer alır. i̇slâm yazarlarına göre türklerin atası olan yafes'in babası türkistan'ı oğluna verir. yafes, kurak bir ülkede ne yapacağını sorar. babası da oğluna "yağmur taşı"nın gücünden bahseder ve ihtiyaç duyduğunda allah'a yağmur yağdırması için dua etmesini söyler ve üzerinde dua yazılmış tılsımlı taşı ona verir. bir efsaneye göre "yada taşını" yafes'ten oğuz han almıştır ve bu taş oguzların eline geçtiği için de onlarla karluklar, hazarlar ve diğer türkler arasındaki savaş bitmek bilmezdir. bazen de bu taşın koruyucusunun zada han olduğu söylenir. tarih kaynaklara göre ya da taşı'nın savaşlarda silah olarak kullanılışının son örneğini 18.yyın son yarısına rastlayan 1768-1774 osmanlı rus savaşlarında olmuştur.

yadalamak
türk ve altay şamanizminde ve halk inancında simyacılık yapmak. yadlamak veya yatlamak da denir. ya da taşı ile sihir yapmak demektir. maddenin niteliklerine hükmetmek, meteorolojik olayları yönetmek. avrupa'daki sıradan madenleri altına çevirme (veya daha genel bir tabirle maddeyi başka bir maddeye dönüştürme) girişimleri simyanın asıl konusunu oluştururken, türklerde ya da işlemi doğal olaylara müdahale etme çabasıdır. yağmur veya kar yağdırmak bu çabanın en çok denenen kısmını oluşturur. i̇slam sonrası yağmur duası bu uygulamanın kısmen yerini almıştır. marco polo, türkler'le karışan keşmir halklarında da ya da taşı ve yağmur yağdırma sanatının bulunduğunu yazar. moğol döneminde farsçaya geçen yadamışı/cadamışı deyimleri sihirli güçlerle yağmur yağdırmak anlamına gelmektedir. türkler'in ya da taşı'nı kullanmaları üzerine kaynaklarda ayrıntılı kayıtlar vardır. örneğin bir eserde şöyle denilmektedir:

"türkler arasında, türlü renk ve cinsleri olan yat taşı (yada taşı) vardır ki onun madeni hıtay ve tavgaç dağları'ndan çıkar. bu taş aracılığı ile yağmur, kar, dolu çekilir. türkler, bu sanatı bilip uygulayanlara yatçı derler. bu işte yetenekli olanlar, köyün bir yanına yağmur ve kar getirdiklerinde, köyün öbür yanında güneş açar. türkler bu taşı yanlarında taşırlar ve bu taş sayesinde düşmanlarına üstünlük sağlarlar. türkistan'da bir tepeden çıkan bu taşları kentlere götürürler, suya asar ve yağmur yağdırırlar."

etimoloji    
(yad) kökünden türemiştir.  dışsallık, uzaklık, erişilmezlik, gizem anlamlarını içerir. moğolca ve mançuca yadah, tuvaca yadı sözcükleri ihtiyaç halinde olmayı ve gerek duymayı ifade eder. ayrıca yad/yat/yay/zay köküyle bağlantılı olarak yaratmak ve yaymak anlamlarını barındırır.

kaynakça

dış bağlantılar 
 da-tasi-yagmur-tasi/ türk kültüründe ya da taşı, ahmet öğreten
 da-tasi-efsanesi/ ya da taşı efsanesi
 da-tasi-ve-cansiz-varlik-adlari/11581916 türklerde ya da taşı
 tanrının türklere armağanı
 türk mitolojisi ve unsurları
 ya da taşı i̇nancı
 türk kültüründe ya da taşı ve 18. yüzyıl sonu osmanlı-rus savaşlarında kullanımı

türk mitolojisi
türk şamanizmi
gizemler