Nobel Ödülü sahipleri listesi

nobel ödülleri (, ), i̇sveç kraliyet bilimler akademisi, i̇sveç akademisi, karolinska enstitüsü ve norveç nobel komitesi tarafından kişiler veya kuruluşlara fizik, kimya, edebiyat, barış ve fizyoloji veya tıp alanlarındaki olağanüstü başarılarına verilmektedir. 1895 yılındaki alfred nobel'in vasiyeti doğrultusunda, 1896 yılından bu yana nobel vakfı tarafından idare edilmekte ve yürütülmektedir. ekonomi dalında verilen bir başka ödül ise 1968 yılında sveriges riksbank ile merkez bankasının i̇sveç ekonomisine yapmış olduğu katkılar nedeniyle verilmeye başlanmıştır.

her ödül ayrı bir komite tarafından verilir; i̇sveç kraliyet bilimler akademisi fizik, kimya, ekonomi alanındaki ödülleri, karolinska enstitüsü fizyoloji veya tıp alanındaki ödülleri ve norveç nobel komitesi edebiyat alanındaki ödülleri vermektedir. norveç parlamentosunca i̇sveç akademisinden seçilen beş kişilik bir kurul ise barış alanındaki ödülleri verir. ödül almayı hak eden kişi veya kurum bir madalya, bir diploma ve yıllar içinde değişen miktarda para ödülü almaktadır. 1901 yılında nobel ödülünü ilk alanlara 150.782 sek verildi. bu ödül aralık 2007'deki 7.731.004 sek'e eşitti. 10 aralık 2008 tarihinde stockholm'de yapılan nobel'in ölüm yıl dönümü törenlerinde, ödülü kazananlara 10.000.000 sek para ödülü verilmiştir.

2011 yılı itibarıyla, 20 kuruluş ve 69 ekonomi alanında ödül kazananlar da dahil olmak üzere, toplam 826 kişi ve kuruluşa ödül verilmiştir. dört nobel ödülü sahibine, nobel ödülünü alması amacıyla kendi hükûmetleri tarafından izin verilmedi. almanya adolf hitler hükûmeti, richard kuhn (kimya, 1938), adolf butenandt (kimya, 1939) ve gerhard domagk (fizyololji veya tıp, 1939)'ın ödüllerini almasına izin vermedi. sovyetler birliği'nin baskısı doğrultusunda boris pasternak (edebiyat, 1958) ödülü reddetti. ayrıca nobel ödülü almaya hak kazanan jean-paul sartre (edebiyat, 1964) ve lê ðức thọ (barış, 1973) ödüllerini almayı reddettiler. bunlardan sartre hayatı boyunca tüm resmi ödülleri reddetmiştir. lê ðức thọ ise o yıllarda vietnam'ın içinde bulunduğu durum nedeniyle ödülü almamıştır.

bugüne kadar, altı kişi ya da kuruluş birden fazla kez nobel kazanmayı başarmıştır. bunlar içinde uluslararası kızıl haç komitesi, üç nobel barış ödülü ile ilk sırayı almaktadır. 826 nobel ödülü kazanandan, 43'ü kadındır; 1903 yılında fizik ödülünü alan marie curie, nobel ödülünü kazanan ilk kadın olmuştur. curie ayrıca 1911 yılında nobel kimya ödülünü almaya da hak kazanmış; böylece iki nobel ödülünü birden almaya hak kazanan ilk kişi olarak tarihe geçmiştir.

nobel ödülü dış nedenler, aday olmamasına bağlı olarak verilmediği yıllardaki para ödülleri, ödülü vermeye yetkili temsilciliklerin fonlarına iade edilmektedir. 1940 ve 1942 yılları arasında ii. dünya savaşı nedeniyle nobel ödülleri verilememiştir.

ödül kazananlar

notlar 
 1938 ve 1939 yıllarında, alman hükûmeti üç alman nobel ödülü sahibine nobel ödülü'nü alması için izin vermedi. bunlardan richard kuhn 1938 yılında nobel kimya ödülü, adolf butenandt 1939 yılında nobel kimya ödülü ve gerhard domagk 1939 yılındaki fizyoloji veya tıp nobel ödülü'nü kazanmıştır. ödül sahiplerine daha sonra madalya ve diplomaları verilmiş ancak para ödülünü kabul etmemişlerdir.
 1948 yılında nobel barış ödülü kimseye verilmemiştir. nobel vakfı internet sitesinde, ödülün mohandas karamçand gandi'ye verileceği ancak aynı yılın başlarında kendisine yapılan suikast nedeniyle verilemediğinden dolayı onuruna verilmiş olduğu belirtilmektedir.
 1958 yılında, rusya doğumlu boris pasternak, sovyetler birliği hükûmetinin baskısı sonucunda, nobel edebiyat ödülü'nü reddetmek zorunda kaldı.
 1964 yılında, jean-paul sartre muhtemelen geçmişinde yaptığı gibi resmi bir ödül olan ve kazandığı nobel edebiyat ödülü'nü reddetti.
 1973 yılında, lê ðức thọ nobel barış ödülü'nü reddetti. reddetme nedeni ise vietnam savaşı için bir ateşkes antlaşması olan paris barış anlaşması'ndaki görüşmelere yardımcı olmasına rağmen bu ödülü hak etmediği görüşünde olmasıydı.
 2010 yılında, liu xiaobo çin otoritesi tarafından on bir yıl hapis cezasına mahkûm edilmesi nedeniyle nobel barış ödülü'nü almayı başaramadı.
 i̇sveç akademisi içerisindeki skandalların töreni ertelemesinden ötürü, 2018 nobel edebiyat ödülü 2019'da takdim edilmiştir.

ayrıca bakınız 
 ülkelerine göre nobel ödülü sahipleri listesi
 üniversitelerine göre nobel ödülü sahipleri listesi

kaynakça 
genel

özel

dış bağlantılar 

i̇sveç kraliyet bilimler akademisi'nin resmi internet sitesi
nobel vakfı resmi web sitesi
nobel ödülü ve i̇ndirilebilir veritabanı