mismayil/tr_wikipedia huggingface dataset:
Türk hamsteri

türk hamsteri (mesocricetus brandti), avurtlak olarak da bilinir, cricetidae familyasından bir kemirici türü.

özellikleri 
boyları 450–540 mm., kuyrukları 60 mm. kadar olur, ağırlıkları ise 240-450 gr. arasında değişir. kulakları büyük, kuyrukları oldukça küçüktür. burun kısmı küt, ayakları kıllıdır. dudakların dibine açılan ve arkaya doğru omuza kadar uzanabilen yanak keseleri vardır. bu keseler besinle dolu iken kafa sekiz misli büyük görünür. baş ve sırt kısımları  sarımsı, karın, boyun ve yanaklar kırmızımsı. göğüste ve omuz kısmında siyahlıklar vardır.

yaşam alanı ve dağılımı 
bozkır ve kurak arazilerde, yüksek yaylalardaki yumuşak topraklarda yaşarlar. kafkasya, kuzey irak, kuzeybatı i̇ran, suriye, filistin’de görülür. türkiye’nin iç kesimlerinde rastlanır.

yaşam şekli ve beslenme 
toprağın hemen altına galeriler açarak yuva yaparlar. kış uykusuna yatarlar. bir ay kadar süren kış uykusunu zaman zaman keserek beslenir. bu süre içinde yetecek kadar besini yuvasında depolar. kavgacıdırlar. tahıl taneleri, tohumlar ve bitki yumruları ile beslenirler. buldukları zaman böcek ve solucanları da yerler.

üreme 
senede 3 defa 13’e kadar yavru doğurabilirler. yavru sayısı genellikle 9’dur. yavrular kör ve çıplak olarak doğar; ilk birkaç gün ağız keselerinin içine alınabilir. 2-3 ayda erginleşirler. 12-13 yıl yaşarlar.

kullanımı 
bol bulunurlar ve kolayca üredikleri için tehlikede sayılmazlar. 1960’lı yıllarda orta anadolu’dan yakalanan hayvanlar üretilerek denek olarak kullanılmaktadır.

dış bağlantılar 

cricetidae
türkiye'deki memeliler
azerbaycan'daki memeliler
VEYA kapısı

girilen iki ya da daha çok değerin toplanmasına yarayan kapıdır. bu sistemde bir yahut daha çok giriş ve bir çıkış kapısı bulunur. buna veya kapısı (or gate) denir. ayrılma mantık bağlacının dijital sistemlerdeki karşılığıdır.

veya kapısı, herhangi bir girişi 1 olduğunda 1 cevabi verir, ancak tüm girişleri 0 ise 0 verir.

veya kapısının doğruluk tablosu:

burada a ve b değerlerinin toplamının verdiği y çıkışını görüyoruz.

mantıksal kapılar
Vedeğil kapısı

girilen iki ya da daha çok değerin çarpılmasını sağlayan ve sonucun tersini alan kapıdır.buna ve değil kapısı veya tve (ters ve) kapısı denir. i̇ngilizce kısaltması ise nand 'dır.

ve değil kapısı, sadece tüm girişleri 1 ise 0 verir, diğer tüm hallerde 1 verir.

ve değil kapısının doğruluk tablosu:

burada a ve b değerlerinin çarpımının değilini verdiği y çıkışını görüyoruz.

mantıksal kapılar
D flip-flop

d flip-flop, 1 bitlik hafıza. tetikleme darbesi ile tutuğu değeri bırakır ve yeni gelen değeri tutmaya başlar.

durum tablosu 

d tipi flip flop’lar, giriş verisinin saat darbesiyle kabul edilmesi açısından farklılık gösterirler. bu farklılık flip flop’un tetiklenme yapısından kaynaklanır. kenar (edge) tetiklemeli flip flop’lar, d girişindeki lojik değeri saat darbesinin bir lojik değerden diğerine geçişinde çıkışa yani q'ya iletirler. d flip flop’un bu özelliği blok gösteriminde (pozitif kenar tetiklemeli) clock girişindeki “ > “işareti ile belli edilir. eğer flip flop 0’dan 1’e geçişte clock alıyorsa, d girişindeki bilgiyi çıkışa iletiyorsa pozitif kenar tetiklemeli, 1’den 0’a geçişte tetik alıyorsa negatif kenar tetiklemelidir.

dış bağlantılar 
 http://www.play-hookey.com/digital/sequential/d_nand_flip-flop.html 

mantıksal kapılar
JK flip-flop

1 bitlik hafızadır. tetikleme darbesi ile tuttuğu değeri bırakır ve yeni gelen değeri tutmaya başlar.

jk flip flopunun durum tablosu:

jk flip flopunun tetikleme hareketi 0 ise: flip flopta bir değişiklik olmaz. ancak tetiklemeden 1 gelir ise sistem o anki değerini değişimini j ve k girişlerinden gelen değerlere göre değiştirecektir.

jk flip flop'u hemen hemen sr flip-flop'u ile aynı tepkileri verir. bu flip-flop'u sr flip-flop' undan ayıran tek fark j ve k uclarına 1 geldiğinde tanımsız olmamasıdır. bu flip-flop'ta jk uclarına 1 geldiğinde flip-flop bir önceki aldığı değerin tersi bir değer alır.

örnegin 
flip flopta 1 yüklü yani q(n)=1
sistem c=1 olacak şekilde tetiklendi. eğer j ve k bacaklarından 0 1 gelir ise bu durumda sistem durum tablosundan da görülebileceği gibi silme durumuna geçer. yani q(n) değeri 0 olur.
bunu da q(n+1)=0 şeklinde gösteririz.

mantıksal kapılar
CSS

cascading style sheets (basamaklı stil şablonları ya da basamaklı biçim sayfaları, bilinen kısa adıyla css), html'e ek olarak metin ve format biçimlendirme alanında fazladan olanaklar sunan bir işaretleme dilidir.

i̇nternet sayfaları için genelgeçer şablonlar hazırlama olanağı verdiği gibi, bağımsız olarak harflerin stilini, yani renk, yazı tipi, büyüklük gibi özelliklerini değiştirmek için de kullanılabilir. bu tekniğin en önemli özelliği kullanımındaki esnekliktir.

bir web sayfası içerisinde birbiriyle uyumlu birkaç renk ve birkaç yazı tip kullanılır ve bunları her sayfada ayrı ayrı tekrar belirtmek yerine css yardımıyla bir sefer tanımlayıp bütün web sayfalarında ortak olarak kullanılabilir. böylece sayfaların hafızadaki boyutu epey küçüldüğü gibi güncelleme yapmak da kolaylaşır.

css kodları, html kodlarının içine yazılabildiği gibi harici bir css dosyası oluşturularak da işlem yaptırılabilir. türüne göre <body> veya <head> bölümlerinde yer alabilirler. ayrıca  koduyla css dosyası çalışma sayfasına eklenebilir. onları ayrı dosyada veya dosyalarda saklamak, onları değişik html sayfalarınca kullanılmasını sağlar, aynı sayfanın değişik aygıtlara göre formatlandırılmasını kolaylaştırır, sunumla yapıyı ayırarak değişiklik yapılmasını ekonomikleştirir.

örnek css kodu 
<html>refreshed with css
<head>perfect  customizations  css
css maintenance custom
<style> w3.org/style/css/
 #wikipediabox{
  width:250px; 
  height:300px; 
  border:solid 2px;w3.org/style
  }
 .wikipedialogo{
   background:url("http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e6/wikipedia-logo-tr.png");
  }
</style>

</head>
<body>

<div id="wikipediabox">
  <div class="wikipedialogo"></div>
</div>

</body>
</html>

css kodlarının, html dosyasına eklenmesi temelde dört farklı şekilde yapılabilir.

 html dosyası harici css dosyasına referans verebilir.
<html>
<head>
	<link rel="stylesheet" type="text/css" href="dosya.css"> 
</head>
<body>
    <div>eğer dosya.css sunucuda bulunuyorsa, html'in sunumunda kullanılacaktır.</div>
</body>
</html>

 html dosyası iç stil türünde css içerebilir.
<html>
<head>
  <style>
    div {
      color: red;
    }
   </style>
</head>
<body>
  <div>bu yazı kırmızıdır.</div>
</body>
</html>

 javascript yoluyla html dosyasına css eklenebilir.
<html>
<head>
    <script>
        var css = document.createelement("style");
        css.type = "text/css";
        css.innerhtml = "div { color: red; }";
        document.body.appendchild(css);
    </script>
</head>
<body>
    <div>bu yazı kırmızıdır.</div>
</body>
</html>
 etiketler ile beraber css içerebilir.
<html>
<body>
    <div style="color: red;">bu yazı kırmızıdır.</div>
</body>
</html>

dış bağlantılar 
 
 css
 css3 (son sürüm)
 css tutorial 

stil şablonu dilleri
w3c standartları
web tasarım
Varto

varto (zazaca: gimgim), muş iline bağlı bir ilçedir.

tarih 
varto bölgesi tarihte sırasıyla medler, pers, part, roma ve bizans egemenliği altında kalmıştır. 1071 malazgirt meydan muharebesi ile selçuklu hanedanının, daha sonra akkoyunlular ve karakoyunlular'ın hakimiyeti altında kalmıştır. 1514 yılında çaldıran muharebesi'yle osmanlı idaresine geçmiştir. 1923'te türkiye cumhuriyeti’nin kuruluşuyla, tbmm onayı ile varto ismini alarak ilçe oldu. varto, gimgim adıyla da bilinir.

coğrafya 
varto ilçesi, muş il alanının kuzeybatısında yer alır. kuzeyde erzurum ili ve hınıs ve tekman ilçeleri, batıda bingöl ilinin solhan ve karlıova ilçeleri, doğuda muş ilinin bulanık ilçesi, güneyde ise merkez ilçesiyle çevrilidir. yüzölçümü 1418 km²'dir. muş'un yüzölçümü olarak alanının %17,3'nü kaplar.

genellikle dağlarla kaplı olan ilçe alanı, muş il alanının en yüksek bölümünden de yer alır. i̇lçenin kuzeyini bingöl dağları'nın uzantıları engebelendirir. rakım, bingöl dağları'na doğru, ilçenin kuzey sınırında 3000 m'yi, akdoğan ve şerafettin dağları'nın uzantılarında ise 2500 m'yi aşar. i̇lçe alanı, murat nehri ile, bingöl çayı ve bu iki akarsuyun kollarınca derin bir biçimde parçalanmıştır. murat irmağı, ilçe alanına doğudan girer. doğu - batı doğrultusunda, merkez ilçeyle doğal bir sinir oluştururcasına akar. kayalıdere köyünün batısında bingöl suyu'nu alır ve bir dirsekle güneye yönelerek ilçe alanını terk eder. akdoğan gölü ilçenin doğusundadır. bu gölün hemen güneyinde ise küçük hamurpert gölü yer alır.

varto ilçe merkezi ve birçok köy, deprem fay hattı üzerindedir. varto, ilki 1946, ikincisi ise 1966'da olmak üzere iki büyük deprem yaşamıştır. (1966'daki depremde 2.118 kişi hayatını kaybetmiştir. bu depremde varto merkezi tamamıyla yıkılmıştır.)

varto'nun 1985 nüfus sayımındaki nüfusu 44.116'idi. muş'un yüzölçümü bakımından olduğu gibi nüfusça da dördüncü büyük ilçesidir. 1966'da yaşanan depremde varto, ölümler sebebiyle uğradığı nüfus kaybına ek olarak, ilçe merkezi ve köylerindeki binaların büyük bölümü yıkıldığından göçten ötürü de nüfus kaybına uğramıştır.

varto ilçesinin 93 köyü bulunmaktadır. varto'da halkın en önemli geçim kaynağı, muş genelinde olduğu gibi tarımdır. başlıca tarım ürünleri buğday olmak üzere tahıldır. elma ve armut üretimi önemlidir. varto, bitkisel üretimden çok hayvancılık bakımından gelişmiştir. koyun ve kıl keçisi varlığı bakımından muş'un merkez ilçeden sonra ikinci önemli ilçesidir.

varto depremi 

verilere göre 1900'lü yılların ilk depremi 24 nisan 1903 tarihinde malazgirt'te 6,7 şiddetinde olmuş ve 2.626 kişi ölmüştür. buna müteakiben 31 mayıs 1946 varto hınıs'ta 5,7 şiddetinde olan depremde 839 kişi ölmüştür.

en etkili ve birçok şeyin altüst olmasına, göçe ve ailelerin dağılmasına, konut - sağlık - okul - yol sorunun hâlen çözülmemesi gibi yaşamın yeniden idame edilmesinin hayli zorlaşmasına neden olan deprem, 19 ağustos 1966 yılında olmuş şiddeti tam olarak bilinmiyor ve 2.394 kişi ölmüştür. varto'da zaman zaman irili ufaklı deprem sarsıntıları olmaktadır.

nüfus

dış bağlantılar

kaynakça 

 
muş ilindeki yerleşim birimleri
Akışbilim

reoloji, cisimlerin yük, şekil değiştirme ve zaman faktörleri altındaki davranışlarını inceleyen özel bir bilim dalı.

taş örneklerinin laboratuvardaki, kayanın doğadaki mekanik davranışlarının, elastik, plastik ve viskoz bileşenler içerdiği, deneyler, gözlem ve ölçmelerle saptandığına göre, bunların matematik modellerinin yapılabilmesi için, belirtilen sistemlerin paralel veya ardışık bağlanmalarıyla oluşturulan düzenler kullanılmaktadır.

 tam elastik yaylar
 tam viskoz silindirler
 tam plastik sürtünme cisimleri
 yönlendirici paralel kil laminaları

 
jeoloji dalları
Mohs sertlik ölçeği

mohs sertlik skalası (mohs sertlik cetveli), minerallerin sertliği avusturyalı mineralog friedrich mohs tarafından 1812 de ortaya konulan ve mohs sertlik dizisi adı verilen bir ölçek yardımıyla nisbi olarak ölçülür. mohs sertlik skalasına göre bir mineralin sertliğini bulmak için, sertliği bilinen mineral veya minerallerle, sertliği saptanacak olan mineral birbirine sürtülür ve sertliği bilinmeyen mineralin hangi minerali çizdiği ve hangisiyle çizildiği belirlenir. sonuçta bu işleme göre mineralin sertliği bulunmuş olur. örneğin, apatit'i çizip kuvars ile çizilen bir mineralin mohs skalasına göre sertliği 6 dır. diğer bir yöntem mohs skalasında bilinen değerleri olan bir seri madde ile çizme deneyi şeklindedir. örneğin bir madde flüoriti ile çizilmez ama apatit'le çizilirse, mohs sertlik derecesi 4 ile 5 arasındadır.

kırılgan olan mineraller diğer minerallere sürtülünce kırılıp, ufalandıkları için oldukları sertlik derecesinden daha düşük değerlerde gibi görünebilirler.

çok yumuşak (sertliği az olan) mineraller sürtülme esnasında tozlarını sert mineral üzerinde bırakabileceğinden, sanki sert minerali çizmiş gibi bir görüntü verebilmektedir.

sertliğe ilk kez bilimsel yaklaşımda bulunan mohs'un ardından 19. yüzyılın sonlarına doğru rockwell kullanımı çok daha kolay ve ucuz bir sistem geliştirmiştir. günümüzde hâlen daha geniş alanlarda kullanılan bu sisteme ek olarak brinell ve vickers sertlik ölçme testleri de vardır.

sertlik 

minerallerin çizilmeye karşı gösterdikleri direnç sertlik olarak bilinmektedir. dolayısıyla sertlik mineralin çizilebilirlik özelliği olarak da adlandırılabilir. minerallerin sertliği doğrudan kristal yapıları ve atomlar arasındaki bağ kuvvetleri ile ilintilidir. bağ kuvvetleri arttıkça minerallerin sertliği de artmaktadır. sertlik bağıl bir kavram olup, sertlik derecesinin saptanması sertliği bilinen bir mineral veya çakı, iğne vb. malzemelerle deneme yoluyla yapılır. bunun için en yaygın olarak kullanılan skala (çizelge) mohs'un geliştirdiği çizelgedir. mohs sertlik dizisinde 10 mineralin sertliği en yumuşak olandan en sert olana doğru sıralanmıştır. bu çizelgeye göre en yumuşak olandan sert olana doğru yapılan sıralama şöyledir;

mohs skalası 

mineralin sertliği diğer bir mineralin çizmesi ile tanınır.

mohs sertlik skalası saf bir sırasal bir ölçek örneğidir; yani mohs sertlik numarası sadece bir sıralama sayısı olup her bir sertlik derecesi arasındaki oranlar eşit değildir. örneğin mohs sertlik derecesi (9) olan korendon, mohs sertlik derecesi (8) olan topaz'dan mutlak olarak 32 defa daha serttir; diğer taraftan mohs sertlik derecesi (10) olan elmas, (9) mohs dereceli korendon'dan mutlak olarak 4 misli serttir. yukarıdaki tablo sklerometre ile ölçülen mutlak sertlik değerlerini de vermektedir.

ayrıca bakınız 

 sertlik
 brinell sertlik deneyi
 rockwell sertlik deneyi
 vickers sertlik deneyi
 knoop sertlik deneyi

kaynakça 
 https://web.archive.org/web/20041114141209/http://www.mines.itu.edu.tr/mineral/mekanikozellikler.htm

mineraloji
malzeme bilimi
Kristalografi

kristalografi mineralojinin bir dalı olup, minerallerin şekillerini ve iç yapılarını inceler. x ışınları ile yapılan yapi incelemelerinde, atom veya moleküllerin, üç boyutlu olarak dizilimleri incelenir. mineral kristallerinde fizikokimyasal olarak, atom ve moleküller belirli bir düzen içinde bulunurlar.

amorf (şekilsiz) kristallerde veya minerallerde, atom veya moleküller gelişigüzel bir dizilme gösterirler. mineraller oluşum esnasında katılaşırken uygun şartlar altında düzenli ve düzgün yüzeyleri olan geometrik şekiller gösterirler.

"kristal" terimi ile düzgün dış yüzeylere sahip olsun veya olmasın düzenli iç yapı gösteren katılar anlaşılmaktadır. dış yüzeyler değişse bile iç yapı ve temel özellikler değişmez ve özellikle fiziksel karakterler iç yapının fonksiyonu olarak dışa yansır. kristallografi fizik, kimya, metalurji ve seramik ile ilgili pek çok problemin çözümünde önemli rol oynar.

 
fizik mühendisliği
Ekran

gösterge, herhangi bir ortamda bulunan değerlerin ne olduğunu anlamak için kullanılabilecek bir araçtır.

i̇ç yapısı 
göstergenin yapısında 7 adet led bulunur. bunlar bir düzene konmuştur. anot ve katot sisteminde bir kod çözücü gibi davranarak bacaklarına gelen değerleri işler ve istenilen değeri gösterir. led'lerin seçimini göstergenin içindeki kod çözücü sağlar.

yapısındaki led'ler sırası ile a, b, c, d, e, f ve g'dir. bunlardan 10 tabanındaki değerler elde edilir.

elektronik cihazlar
görüntüleme cihazları
Server Tanilli

server tanilli (d. 1931 - ö. 29 kasım 2011), türk yazar, anayasa hukuku profesörü.

i̇lk ve orta öğrenimini öğretmen olan babasının görevi dolayısıyla bulunduğu van ve kars’ta tamamladı. 1949'da haydarpaşa lisesi ve 1953'de de i̇stanbul üniversitesi hukuk fakültesi'nden mezun oldu. aynı fakültede asistan olarak göreve başladı ve 1962 yılında doktorasını verdikten sonra paris’e gitti. ertesi yıl döndüğünde doçent unvanı aldı.1980'den önce türkiye'de i̇stanbul üniversitesi hukuk fakültesi'nde ve devlet tatbiki güzel sanatlar yüksekokulu'nda "uygarlık tarihi" dersi verdi.çıkardığı ders notlarında “komünizm propagandası yaptığı” gerekçesiyle 1975 yılında devlet güvenlik mahkemesi’nde yargılandı. aklanmasının üzerinden çok geçmeden 7 nisan 1978 tarihinde evinin önünde uğradığı silahlı saldırı sonucu felç oldu. fransa'ya gidip uzun yıllar strasbourg üniversitesi'nde çalıştı. 2000 yılında yurda dönüş yaptı ve cumhuriyet gazetesinde köşe yazıları yayınlandı.

1980 sonrasında düşün ortamını ve özellikle de gençliği etkilemiş olan "uygarlık tarihi (1973)", "devlet ve demokrasi: anayasa hukukuna giriş" kitaplarını yazdı. "uygarlık tarihi" üniversitelerde ders kitabı olarak okutuldu. 2011 yılında server tanilli evinde öldü. karacaahmet mezarlığı'na defnedildi.

ödülleri 
 2006 sertel demokrasi ödülü

kitapları 
 uygarlık tarihi (1973)
 devlet ve demokrasi: anayasa hukukuna giriş
 nasıl bir eğitim i̇stiyoruz?
 yüzyılların gerçeği ve mirası (6 cilt)
 diderot çağı
 victor hugo, bir deha'nın romanı
 bir çağdaş öncü namık kemal
 candide ya da i̇yimserlik
 yaratıcı aklın sentezi: felsefeye giriş (isbn 6054183784)
 değişimin diyalektiği ve devrim
 dünyayı değiştiren on yıl
 fransız devriminden portreler 
 anayasalar ve siyasal belgeler 
 nasıl bir demokrasi i̇stiyoruz? 
 i̇slam çağımıza yanıt verebilir mi?
 din ve politika
 voltaire ve aydınlanma
 i̇nsanlığı nasıl bir gelecek bekliyor
 strasbourg yazıları
 çağdaşımız victor hugo

kaynakça 

1931 doğumlular
i̇stanbul üniversitesi hukuk fakültesinde öğrenim görenler
i̇stanbul üniversitesi hukuk fakültesi öğretim üyeleri
20. yüzyıl türk gazetecileri
21. yüzyıl türk gazetecileri
türk hukuk akademisyenleri
türk hukukçular
anayasa hukukçuları
türk marksistler
2011 yılında ölenler
karacaahmet mezarlığı'na defnedilenler
tarih ve toplum kişileri
Alkali metal

alkali metaller (arapça: el–kali = "bitki külünden") periyodik tablonun birinci grubunda (dikey sırasında) yer alan metallerdir. fransiyum dışında hepsi, yumuşak yapıda ve parlak görünümdedir.

kolaylıkla eriyebilir ve uçucu hale geçebilirler. bağıl atom kütleleri arttıkça, erime ve kaynama noktaları da düşüş gösterir. diğer metallere kıyasla, özkütleleri de oldukça düşüktür. hepsi de, tepkimelerde etkindir. en yüksek temel enerji düzeylerinde bir tek elektron taşırlar. bu elektronu çok kolay kaybederek +1 yüklü iyonlar oluşturabildikleri için, kuvvetli indirgendirler. isı ve elektriği çok iyi iletirler. suyla etkileşimleri çok güçlüdür, suyla tepkime sonucunda hidrojen gazı açığa çıkarırlar. i a grubunda yer alan li, na, k, rb, cs ve fr elementleri alkali metalleri oluştururlar. sodyum ve potasyum doğada en çok bulunan alkali metaldir ve çeşitli bileşikleri halinde bulunur.

genel özellikleri 
 alkali metaller değerlik tabakalarında tek elektronu kolayca kaybederek +1 yüklü iyonlar oluştururlar; bu nedenle kuvvetli indirgendirler.
 birkaç istisna dışında bileşikleri iyoniktir.
 metalik özellikleri gereği parlaktırlar; fakat diğer metallerin aksine, bıçakla kesilebilecek kadar yumuşaktırlar.
 aleve tutulduklarında çeşitli renkler oluştururlar; li, na ve k tuzu çözeltisine batırılmış bir platin tel, alevi sırasıyla kırmızı, sarı ve menekşe renge boyar.
 isı ve elektriği çok iyi iletirler.
 bulundukları periyotta iyonlaşma enerjileri en küçük, atom ve iyon çapları ise en büyük olan elementlerdir.
 diğer metallerin aksine, yoğunlukları ve erime noktaları oldukça düşüktür. lityum, sodyum ve potasyum yoğunlukları ilginç bir şekilde sudan daha küçüktür. sezyumun erime noktası o kadar düşüktür ki,sıcak günlerde sıvı halde bulunabilir.
 her periyodun ilk elementi bulunur. son yörüngelerinde 1 elektron vardır.değerlik elektron sayıları 1'dir.1a grubundaki elementlerin elektron dağılımları s1 ile bittiğinden bu grup için periyodik tabloda (s) bloğu elementleri adı verilir.
 alkali metaller su ile reaksiyona girip, hidrojen gazı verirler.
 alkali metallerin su ile etkileşimi oldukça şiddetlidir.reaksiyonun şiddeti yukarıdan aşağı inildikçe artar.

galeri

kaynakça
Toprak alkali metal

alkalinler ya da toprak alkali metaller:
periyodik tablonun baştan ikinci (2a)  grubunda (dikey sırasında) yer alan elementlerdir.

sıklıkla beyaz renkli olup, yumuşak ve işlenebilir yapıdadırlar. alkali metallerden daha az tepkimelere girmeye eğilimli karakterde olmalarının yanında, erime ve kaynama sıcaklıkları daha yüksektir. i̇yonlaşma enerjileri de alkali metallerden daha yüksektir. toprak elementleri ismi, bu gruptaki elementlerin toprakta bulunan oksitlerinin, eski kimya bilimciler tarafından ayrı birer element olarak düşünülmesinden gelir.

hepsi metaldir ve oda koşullarında katıdır. son katmanlarında iki elektron bulunur. bileşik oluştururken son katmandaki iki elektronu verir yani +2 değerliğini alır. oksitlerinin sulu çözeltisi bazik özellik gösterir. değerlik elektron sayısı 2'dir.

bu grup 6 element içerir:
 berilyum
 magnezyum 
 kalsiyum 
 stronsiyum 
 baryum
 radyum

galeri
Ay (anlam ayrımı)

ay veya ay veya ay :

ay 
ay aşağıdaki anlamlara gelebilir:

 ay, dünya'nın en büyük doğal uydusu.
 ay, yılın on iki bölümünden her biri
 aymara dili (iso 639 alpha-2 dil kodu)

ay 
ay aşağıdaki anlamlara gelebilir:
ay, bir tarkan şarkısı.
 ay, antik mısır firavunu
 ay (film), bernardo bertolucci'nin yönettiği 1979 i̇talya-abd ortak yapımı film. (özgün adıyla la luna)
 ay krallığı, antik hindistan'da bir hanedanlık.
 savaş ay, türk televizyoncu, muhabir ve gazeteci.
 i̇smet ay, türk tiyatro oyuncusu.
 ay, marne, fransa
 ay carmela (şarkı), i̇spanyol i̇ç savaşı sırasında cumhuriyetçilerin söylediği ünlü şarkı
 ay carmela! (film), carlos saura'nın yönettiği 1990 tarihli i̇spanyol filmi
 mavi ay, 1980'li yıllarda türkiye'de de gösterilmiş televizyon dizisi. özgün adı moonlighting.

ay 
ay aşağıdaki anlamlara gelebilir:
 finnair, havayolunun iata kodu
antarktika, dafif 0413 / dia 65-18 / fips pub 10-4 bölge kodu ve eski nato kodu
ermenistan, wmo ülke kodu
general instrument ay-3-8910, 1980'lerde yaygın olarak kullanılan ve "ay çip" olarak anılan bilgisayar ses çipi
 a.y. (müzisyen), tanzanyalı "bongo flava" sanatçısı
Geçiş metali

geçiş metalleri veya bazı kimyacıların tabiriyle ağır metaller; sertlikleri, yüksek yoğunlukları, iyi ısı iletkenlikleri ve yüksek erime-kaynama sıcaklıklarıyla tanınırlar. özellikle sertlikleri nedeniyle saf halde ya da alaşım halinde yapı malzemesi olarak kullanılırlar.

geçiş elementlerinin hepsi, elektron dizilimlerinde en dışta her zaman d-orbitalinde elektron taşırlar. tepkimelere giren elektronlar da d-orbitalindeki elektronlardır. geçiş metalleri sıklıkla birden fazla yükseltgenme basamağına sahiptir. çoğu, asit çözeltilerinde hidrojenle yer değiştirecek kadar elektropozitiftir. i̇yonları renkli olduğu için analizlerde kolay ayırt edilirler.
Halojen

halojenler, periyodik tablonun 7a grubunda bulunan, tepkimeye eğilimli ametallerdir. bu gruptaki elementlerin hepsinin elektronegatifliği yüksektir. elektron alma eğilimi en yüksek olan elementlerdir. doğada elementel olarak değil, mineraller halinde bulunurlar. element halinde 2 atomlu moleküllerden oluşurlar. oda koşullarında flor ve klor gaz, brom sıvı, iyotsa katı haldedir. erime ve kaynama noktaları grupta aşağıdan yukarıya doğru azalır. zehirli ve tehlikeli elementler olarak bilinirler. halojenler metallerle reaksiyona girerek iyonik tuzları oluştururlar.

galeri
Grup (periyodik tablo)

periyodik tabloda dikey sütunlara grup denir. aynı grupta olan elementlerin kimyasal özellikleri benzerdir. yukarı doğru dikeyce çıktıkça özellik yoğunlaşır ve belirginleşir. bir a grubuna ait elementin son katmanında kaç elektron varsa grup sıralaması da odur. örneğin, berilyum (be) atomunun son katmanında 2 elektron vardır ve bu atom 2a grubunun elementi olur.

bir gruptaki elementlerde yukarıdan aşağıya doğru inildiğinde atom yarıçapı artar, iyonlaşma enerjisi ve elektronegatiflik ise azalır.

periyodik tabloda 8 tane a 10 tane de b grubu vardır. a grubu elementlerine baş grup elementleri de denir. bazı grupların özel adları şöyledir.
 1a grubu alkali metal'ler denir. hidrojen hariç hepsi metaldir.
 2a grubu toprak alkali metalleri denir. hepsi metaldir.he=elementi 2 elektronla bitmesine rağmen 2a grubunda değil 8a grubuna aittir .(i̇stisnadır)
 3a grubu toprak metalleri (ya da bor grubu) olarak adlandırılır.
 4a karbon grubu olarak adlandırılır.
 5a azot grubu (ya da nitrojen grubu) olarak adlandırılır.
 6a oksijen (ya da kalkojen) grubu olarak adlandırılır.
 7a grubu halojenler olarak adlandırılır.
 8a grubu'' soygazlar bu grupta yer alır.
b grubu elementlerinin tamamı metaldir. b grubu elementlerine geçiş metalleri de denir. b grubunun 2 ilginç özelliği vardır. 2a grubu ile 3a grubu arasında yer alır.

1b'den başlamaz. 3b ile başlar. (3b nin değerlik elektron sayı 3 olduğundan) 2b ile biter. (2b den sonra 3a gelir).

8b grubu yan yana 3'lü element gruplarından oluşur. 8b grubunda dikey benzerlikler yatay benzerliklerden daha önemlidir.

numaralandırma 
grupları numaralandırmanın üç yolu vardır. i̇lk kullanım hindu-arap rakamları'nı kullanmak, diğer iki yöntem ise roma rakamları'dır.

avrupa ve amerika'da kullanılan sisteme göre periyodik tablo grupları:

 1. grup (ia,ia): alkali metaller, hidrojen ya da lityum ailesi
 2. grup (iia,iia): toprak alkali metaller ya da berilyum ailesi
 3. grup (iiia,iiib): skandiyum ailesi
 4. grup (iva,ivb): titanyum ailesi
 5. grup (va,vb): vanadyum ailesi
 6. grup (via,vib): krom ailesi
 7. grup (viia,viib): manganez ailesi
 8. grup (viii): demir ailesi
 9. grup (viii): kobalt ailesi
 10. grup (viii): nikel ailesi
 11. grup (ib,ib): bakır ailesi
 12. grup (iib,iib): çinko ailesi
 13. grup (iiib,iiia): toprak metalleri ya da bor ailesi
 14. grup (ivb,iva): karbon ailesi
 15. grup (vb,va): pentels ya da azot ailesi
 16.grup (vib,via): kalkojen ya da oksijen ailesi
 17. grup (viib,viia): halojen ya da flor ailesi
 18. grup (grup 0): soygaz ya da helyum ailesi

 
periyodik tablo
Lantanit

lantanitler, geçiş metallerinin bir alt serisini oluştururlar. 57 ile 71 atom numaraları arasındaki elementleri kapsar. 17 nadir toprak elementinin 15 tanesi lantanit grubundandır. bu nedenle lantanitler nadir toprak elementleri olarak da isimlendirilmiştir.

en önemli ortak özellikleri, elektron değişiminin yalnızca 4f orbitaline elektron katılımıyla gerçekleşmesidir. özellikle +3 değerlikli hallerinde, birbirlerine çok benzeyen özellikler gösterirler. kuvvetli elektropozitif olmaları nedeniyle, üretilmeleri zordur. çoğunun iyon hallerinin karakteristik renkleri vardır.

galeri
Ametal

ametal, metal özelliği göstermeyen elementlerdir. isıyı ve elektrik akımını iletmek gibi metallere özgü özellikleri göstermezler. ayrıca kendi aralarındaki ortak özellikleri yok denecek kadar azdır. genellikle karbon, azot, fosfor, oksijen, kükürt, selenyum, flor, klor, brom, iyot ve soy gaz elementlerine ametal denir.

oda sıcaklığında katı, sıvı ve gaz halde bulunan ametaller vardır. örneğin oksijen, azot, hidrojen, klor gibi elementler saf halde iken oda sıcaklığında gaz halinde bulunur. brom sıvı bir ametaldir. karbon, fosfor, kükürt, i̇yot ise oda sıcaklığında katı halde bulunur. ametallere şekil verilemez. çünkü katı olanlar kırılgandır, dövülerek işlenemezler. mattırlar, ışığı yansıtmazlar. grafit ve fulleren hariç elektriği ve ısıyı iletmezler. erime, kaynama noktaları düşüktür. kendi aralarında kovalent bileşikleri, metallerle de iyonik bileşikleri oluştururlar. genellikle moleküler halde bulunurlar. oksijenli bileşiklerinin sulu çözeltileri asit karakterlidir. son enerji düzeyinde 5,6 ve 7 elektron bulunur.

metaller çözeltilerde katyonları (pozitif yüklü iyonları) oluştururken, ametaller anyon (negatif yüklü iyonları) oluşturma eğilimindedir. metallerin aksine iyi iletken değillerdir ve elektronegatiflikleri çok yüksektir. metaller ve ametaller arasında özellikler gösteren bazı yarı iletken elementler, "metaloidler" olarak da adlandırılır. halojenler ve soygazlar da ametal doğadadır.

hidrojen metal ya da ametal olarak kabul edilmez. diğer ametaller grubunda incelenir.

özellikleri 
 isı ve elektriği iletmezler. (fulleren ve grafit hariç) (fiziksel)
 yüzeyleri mattır. (fiziksel)
 kırılgandırlar, tel ve levha haline dönüştürülemezler. (fiziksel)
 bileşiklerinde hem pozitif hem de negatif değerlikte olabilirler. (kimyasal)
 oda koşullarında katı,sıvı veya gaz hallerinde bulunabilirler. (fiziksel)
 elektron almaya isteklidirler çünkü son yörüngelerinde 5,6 ve 7 elektron barındırabilirler. (kimyasal)
 erime noktaları, kaynama noktaları ve yoğunlukları düşüktür. (fiziksel)
 kendi aralarında kovalent bağlı bileşik oluştururlar. (kimyasal)
 metallerle iyonik bağlı bileşik oluştururlar. (kimyasal)
 oksijenli bileşikleri asidik özellik gösterir. (kimyasal)
 doğada moleküler halde bulunurlar. (kimyasal)
 1a grubunda sadece hidrojen ametaldir. (kimyasal)
 çok küçük cisimlerdir. (fiziksel)

ayrıca bakınız 
 metal
 metaloid
 periyodik cetvel
 soy gaz
 yarı metal

kaynakça
Atom numarası

kimyasal elementlerin atom numarası (sembolü z), o elementin her atomunun çekirdeğinde bulunan proton sayısıdır. atomda bulunan proton sayısı elementin kimyasal karakteri hakkında da bilgi verir.

periyodik tabloda sıklıkla karşılaşılan görünüm, örnekteki gibidir. burada, element simgesinin altında verilen bağıl atom kütlesi, proton ve nötron sayısının toplamına eşittir. element simgesinin üstünde verilen atom numarası da, proton sayısına eşit olduğuna göre, bu iki sayının farkı elementin nötron sayısını verir.

örnek: kalsiyumun (ca) nötron sayısı: 
bağıl atom kütlesi - atom numarası = 40 - 20 = 20'dir.

bu gösterim, periyodik tablonun dışında, örneğin herhangi bir anlatımda elementin adı geçerken de kullanılabilir. bazı durumlarda, bu iki değerin yeri tam tersi şekilde (atom numarası altta, bağıl atom kütlesi üstte) de olabilir. ek olarak, simgenin sağ tarafında, elementin + ya da - yükü de gösterilebilir.

numara
Soyut dışavurumculuk

soyut dışavurumculuk (soyut ekspresyonizm), veya eleştirmen clement greenberg'in tabiriyle resimsel soyutlama, 1940'ların ortalarında new york'ta ortaya çıkan, ressamların gerçek nesnelerin temsiline yer vermeden kendilerini sadece renk ve şekillerle ifade ettikleri bir tür soyut sanattır. i̇lk amerikan sanat akımı olarak kabul edilip, sanat dünyasının merkezinin paris'ten new york'a kaymasında etkili olmuştur.

soyut dışavurumculuk iki grup olarak incelenir:

 jackson pollock, willem de kooning, franz kline gibi sanatçıların dahil edilebileceği, fiziksel hareketin vurguladığı aksiyon resmi
 1960'larda mark rothko, kenneth noland, ellsworth kelly, frank stella ve morris louis gibi ressamların temsil ettiği renk alanı resmi, veya greenberg'ün ifadesiyle geç resimsel soyutlama

ayrıca bakınız 

 cobra

kaynakça 
 tate online
 encyclopedia.com

sanat akımları
soyut dışavurumculuk
avangart sanat
Yerleştirme sanatı

yerleştirme ya da enstalasyon, geleneksel sanat eserlerinden farklı olarak, çevreden bağımsız bir sanat nesnesi içermeyip belirli bir mekân için yaratılan, mekânın niteliklerini kullanıp irdeleyen ve izleyici katılımının temel bir gereklilik olduğu sanat türü. kapalı veya açık mekânlarda yapılabilir.

kökleri kavramsal sanat ve hatta 20. yüzyıl başındaki marcel duchamp'ın hazır-yapımları ve kurt schwitters'e kadar giden enstalasyon, diğer adıyla yerleştirme sanatı, çağdaş sanatta mimarlık ve performans dışında birçok başka görsel sanat disiplininden de destek alan melez (hibrid) bir tarzdır. uygulanmasında sanat eserinin sergileme veya gösterim aşamalarını vurgulayan yerleştirme, 1970'lerde şekillenmiştir.

1960'ların abd ve avrupa'da asamblaj ('assemblage') ve çevre terimleri sanatçıların belli bir mekânda bir araya getirdikleri malzemeler için kullanılsa da yerleştirme tabiri sadece eserlerin sergilenme şekli, örneğin resimlerin duvara ne şekilde ve nasıl bir düzende asıldığını ifade etmek için kullanılıyordu. zamanla galeri mekânının farkındalığı ile ve sanat eserinin mekândan bağımsız gözlenemeyeceği/tecrübe edilemeyeceği fikriyle yerleştirme şekli ve mekân ön plana çıkarılmaya başlanmıştır.

1960'larda 'bir çevre olarak sanat eseri' fikri, izleyicinin sadece bakmakla kalmayıp dünyada yaşadığı gibi sanat eserinin içinde 'yaşaması', hatta zaman zaman onun bir parçası olması beklentisini getirdi. bu konudaki önemli kişilerden biri robert smithson'dır. yer (daha büyük bir mekân içinde belirli bir yer) ve yer-olmayan (bu yerin galeride fotoğraf, harita, çeşitli malzeme ve dokümanlarla yeniden sunumu) arasında bir ayrım yapmıştır. bu ayrım önemliydi. çünkü smithson ve michael heizer, nancy holt, james turrel ve walter de maria gibi diğer arazi sanatçıları galeri dışında çalışmalarına rağmen işleri galeri sistemi tarafından sağlanan çerçeveye bağımlı kalmıştır. smithson, yer ve yer-olmayan arasındaki on farkı aşağıdaki şekilde belirlemiştir:

günümüz enstalasyonlarında günlük ve doğal malzemelerin yanı sıra video, ses, performans, bilgisayarlar ve internet gibi yeni mecralar da kullanılmaktadır. önceleri radikal bir sanat yaratım biçimi olarak çıkan yerleştirme sanatı, 1980'lerden itibaren müzeler ve galeriler tarafından tamamen kabul görmüştür. 20. yüzyıl sonlarında baskın sanat türü olmuştur. hâlâ da bu özelliğini korumaktadır.

bazı ünlü enstalasyon sanatçıları 

 joseph beuys
 judy chicago
 christo ve jeanne-claude
 marcel duchamp
 tracey emin
 damien hirst
 anish kapoor
 yayoi kusama
 sol lewitt

 nam june paik
 doris salcedo
 kurt schwitters
 richard serra
 jean tinguely
 james turrell
 bill viola
 rachel whiteread

kaynakça 
 de oliveira, nicolas; oxley, nicola; petry, michael (2001): installation art: thames & hudson ltd, london

 
batı sanatı
7 (anlam ayrımı)

7 (yedi), aşağıdaki anlamlara gelebilir.

bilim 
 7, azot'un element numarası

coğrafya 
 dünyanın yedi harikası
 
 yedi zirveler
 yedi kuyu - kırım'da bir yerleşim birimi
 yedi delik mağarası
 yedi kilise (van)

din 
 yedi ölümcül günah
 yedi kollu şamdan - yahudilerin sembollerinden biri
 hristiyanlığın i̇lk yedi kilisesi

edebiyat 
 yedi meşaleciler - edebiyat akımı
 öfkenin yedi rengi (kitap)

matematik 
 7 (sayı) - tam sayı

sinema 
 seven (film) - 1995 yılı yapımı bir film
 tibet'te yedi yıl (film, 1997) - 1997 yılı yapımı bir film
 yedi bela hüsnü - 1982 yılı yapımı bir film

tarih 
 yedi yıl savaşları

yıllar 
 ms 7 - yıl
 mö 7 - yıl

diğer 
 yedi uyurlar - efsane
7 (sayı)

7, 6 ile 8 arasındaki tam ve asal sayıdır.

matematikte 7 
 6 sayısından sonra, 8 sayısından önceki sayıdır. 49 sayısının kareköküdür.
 1-10 grubunda çarpamayacağınız veya bölemeyeceğiniz tek sayıdır.

bilimde 7 

7, azotun element numarasıdır.

televizyon ve beyaz perdede 7 
 david fincher'ın yönetip brad pitt ve morgan freeman'ın oynadığı 7 filminde; cinayet masasından iki dedektif bir seri katilin peşine düşer. bu katil, cinayetleri dünyayı yedi ölümcül günahtan temizlemek için işlemektedir. bu günahları işleyenlerden bir liste yapan katil, kendini tanrının görevlisi sayar ve kurbanlarını acımasızca öldürür.

7
8 (sayı)

8, 7'den sonraki ve 9'dan önceki çift tam sayıdır.

matematikte 8 
 bir çift sayıdır.
 2 sayısının küpüdür.
 64 sayısının kareköküdür.
 8 bileşik sayıdır ve tam bölenleri 1, 2, 4 ve 8'dir.

bilimde 8 
 oksijen'in element no'su.

televizyon ve beyaz perdede 8 
 lost dizisinde numbers isimli bölümde ortaya çıkan ve dizi boyunca sık sık tekrarlanan, dizideki esrarını koruyan "4 8 15 16 23 42" serisinin ikinci rakamıdır.

8
9 (sayı)

9, 8 ile 10 arasındaki sayı. florun element numarasıdır.

türk kültüründe 9 rakamı 
türk ve altay mitolojisinde, halk kültüründe, halk inancında ve şamanizminde kutlu rakamdır. tokus, tuğız, tugıs, dokıs, toğuz, tokız olarak da söylenir. türkler’de kutsal rakamdır. dokuzun as ve üs katları da yine önemli rakamlardandır. dokuz tuğ, dokuz oğuz, dokuz boy, dokuz yer, dokuz gök gibi… tuva cumhuriyetinin başkenti olan kızıl şehrinin yakınlarında dokuz bulak adı verilen bir su kaynağı vardır. türklerde 9, 19, 90, 99, 900 şeklinde bir sıralama önem kazanır. slav kökenli kültürel anlamda türkleşmiş olan boşnaklarda bosna irmağı’nın 99 kaynaktan beslendiği söylenir. moğollarda güneyde 99, kuzeyde 77 tanrı vardır. ayrıca 17 ve 19 diğer kutsal ve önemli sayılar olarak görülür. kahramanlar üçlü yol kavşakları arasında kalırlar ve seçim yapmaya zorlanırlar. yine moğollarda göğün dokuz oğlu olduğu kabul edilir. dokuz arka; eski dönemlerde soyluluk gösterme ve belli etmesi açısından, bir kişinin babasından itibaren geriye doğru dokuz atasının sayılıp açıklanmasıdır. moğollarda arban gurban adı verilen dokuz tıp tanrısı vardır. nart destanlarında da zaman zaman bu rakama rastlanır. örneğin demirci debet’in dokuz oğlu olduğu söylenir. dünyayı yaratan kara han, dünyanın tam göbeğine (merkezine) dokuz dallı bir çam ağacı diker. altay türkleri denizin dibinde dokuz çatallı bir karataş bulunduğunu, kalgançı çağ (kıyamet vakti) gelince bu taşın dokuz yerinden ayrılacağın söylerler, bundan sonra demirden ve koyu sarı renkli atlara binmiş dokuz savaşçı gelecek yeryüzünü dağıtacaktır. türk efsanelerinde dokuzoğuzlar adlı boy adından anlaşılacağı üzere dokuz büyük kavimden oluşur. altay ve sibirya inançlarında şamanlar göğe çıkarlar ve göğün dokuz katını dolaştıktan sonra yere tekrar inerler. ama ilk önce bir tören yapılır, dokuz kişinin tuttuğu beyaz bir keçe üzerine oturtulan kam (şaman) dokuz defa döndürülür.

etimoloji 
(dok/doğ) kökünden türemiştir. bu kök, doğmak, doğa, dokumak, doymak anlamlarını içerir. doksan sayısı da bu rakamdan türemiş bir sözcüktür. kutlu alamet kabul edilen tuğ kelimesi ile bağlantısı önemlidir.

kaynakça 
 türk söylence sözlüğü, deniz karakurt, türkiye, 2011 (otrs: cc by-sa 3.0)

dış bağlantılar 
 türk mitolojisinde önemli sayılar, süheyla sarıtaş
 türklerde dokuz sayısının sırrı 
 türk mitolojisinde 9 rakamı 

türk mitolojisi
9
türk kültürü
11 (sayı)

11, bir sayı. sodyumun element numarasıdır.

matematikte 

 10 ile  12 arasında yer alan tam sayıdır. i̇ki basamaklı en küçük asal sayı olmasının yanında 5. küçük asal sayı olan 11 aynı zamanda iki basamaklı en küçük pozitif tek sayıdır.
 rakamları farklı olmayan en küçük iki basamaklı pozitif tam sayıdır.
 i̇kisi pozitif olmak üzere dört farklı tam sayı böleni vardır. bunlar -11 , -1 , +1 ve +11 tam sayılarıdır.
 sıfırıncı kuvveti 1 ' e eşit olmakla beraber bütün pozitif tam sayı kuvvetlerinin birler basamağı yine 1 'e eşittir ; yani 2 ,5 ve 10 sayılarına bölümünden kalan 1 ' dir.
 121'in kareköküdür. bu da -11 ve +11 sayılarının mutlak değerlerine eşit olduğu anlamına gelir.

bir sayının 11 ile çarpımını bulmanın kolay bir yolu: sayıyı 10 ile çarpıp çıkan sonuca eklemektir. 15 x 11 = 165 kolay yoldan 15 x 10 = 150, 150 + 15 = 165

i̇ki basamaklı çarpmalarda bir diğer kolay yöntem sayıların toplamını bu sayılar arasına yazmaktır.
15 x 11 = 1(1+5)5 = 165
eğer ortaya yazılan sayı 10'dan büyükse önceki basamağa elde olarak atarız.
67 x 11 = 6(6+7)7 = 6(13)7 = 737

bir sayının 11'e tam bölünüp bölünmediğini bulmanın kolay yolu şöyledir:

sayımız 297187 olsun. hep bir atlayarak rakamları topluyoruz. 2+7+8=17. şimdi kalan rakamları topluyoruz. 9+1+7=17. i̇ki işlemde de sonuç 17 çıktı ve bu sayı 11'e bölünmektedir. sonuç eşit çıkmasaydı büyük çıkanı küçükten çıkardığımız zaman bu sayının 11'e bölümünden kalanı bulmuş oluruz.

534817 sayısını inceleyelim. 5+4+1=10, ikinci işlem 3+8+7=18. şimdi sonuçları birbirinden çıkarıyoruz: 18-10=8 sayının 11'e bölümünden kalan 8dir.

kimyada 

1 1
sodyum elementinin atom numarasıdır
Element simgesi

element simgesi, her elemente ait bir ya da iki harften oluşan simgelerin, uluslararası geçerliliği vardır.

çok az sayıda elementin bilindiği zamanlarda, elementler, plato'nun antik yunanların kullandığı toprak-hava-su ve ateş sembollerinden yaptığı uyarlamalarla simgeleniyordu. daha sonra yeni elementler keşfedildikçe, tüm elementlerin eninde sonunda "altın"a dönüşeceği düşüncesinden yola çıkan simyacılar tarafından, güneş (altın) merkezli sistemdeki her gezegenin adı, bir elemente verildi. o dönemde bilinen elementlerin bazılarının "simya" sembolleri kullanılıyordu.

atom kuramıyla tanıdığı john dalton, elementlerin simgelenmesi konusunda, çemberlerden oluşan sembollerin kullanılmasını önerdi. en sonunda, 1813 yılında, jon jakob berzelius isimli araştırmacı, elementlerin adları temel alınarak simgelenmesi fikrini ortaya attı. hâlâ kullanılmakta olan bu yönteme göre:

 her element, 1 ya da 2 harften oluşan bir simgeyle ifade ediliyor ve bu simgenin ilk harfi her zaman büyük yazılıyor.
 simgelerde sıklıkla, elementin i̇ngilizce adının ilk harfi kullanılıyor. örneğin: h (hidrojen: hydrogen), c (karbon: carbon), n (azot: nitrogen)
 eğer elementin baş harfiyle simgelenen başka bir element varsa, bu elementin simgesinde baş harfin yanına, i̇ngilizce adının ikinci harfi de ekleniyor. örneğin: he (helyum, helium), ca (kalsiyum: calcium), ne (neon: neon)
 eğer elementin i̇ngilizce adının ilk 2 harfi, bir diğer elementle aynıysa, simgesinde baş harfin yanına, bu kez baş harften sonraki ilk ortak olmayan sessiz harf getiriliyor. örneğin: cl (klor: chlorine) ve cr (krom: chromium)
 bazı elementlerin simgelerinde de, bu elementlerin latince ya da eski dillerdeki adları temel alınmış. bu 11 elementin simgeleri ve adları şöyle:
 na (sodyum: natrium) 
 k (potasyum: kalium) 
 fe (demir: ferrum) 
 cu (bakır: cuprum) 
 ag (gümüş: argentum) 
 sn (kalay: stannum) 
 sb (antimon: stibium) 
 w (tungsten: wolfram) 
 au (altın: aurum) 
 hg (cıva: hydrargyrum) 
 pb (kurşun: plumbum)
 rn (radon: 
 çoğu yapay olarak sentezlenen yeni elementlerin simgeleriyse, atom numaralarına karşılık gelen latince rakamlar esas alınarak veriliyor.örneğin: atom numarası 116 olan ununheksiyum elementinin simgesi olan "uuh", 1: uni - 1: uni - 6: hexa kelimelerinin baş harflerinden oluşuyor.
 not: sadece birinci harf büyük yazılır:
 co: kobalt'ın simgesi
 co: (karbon monoksit) renksiz kokusuz tatsız zehirli bir gazdır.

kaynakça 
 tübi̇tak: element simgeleri

simge
semboller
Włodzimierz Cimoszewicz

włodzimierz cimoszewicz (d. 13 eylül 1950, varşova), polonyalı siyasetçi. eski polonya başbakanı (1996-1997), dışişleri bakanı (2001-2005) ve sejm mareşali (2005).

1971-1990 yılları arasında komünist polonya birleşik i̇şçi partisi'nin üyesiydi. varşova üniversitesi'nin hukuk bölümü’nde okudu. daha sonra köyde kendi çiftliğinde çalıştı. sonra, eski komünist demokratik sol birliği'ne (sld) bağlı olarak 1990 yılındaki cumhurbaşkanlığı seçiminde %9,21 oy aldı. sld'nin 1993 yılında genel parlamento seçimlerinde başında bulunurken, yeni hükûmette adalet bakanı oldu, 1996-1997 yılları arasında da başbakanı olarak kendi hükûmetini kurdu. 1997 genel seçimlerinde merkez-sağ koalisyonuna yenildi. sld 2001 yılında iktidar olunca, dışişleri bakanı olarak görev aldı. 2005 yılının başında da sejm mareşali seçildi.

kaynakça 

1950 doğumlular
varşova doğumlular
yaşayan insanlar
polonya adalet bakanları
polonya başbakan yardımcıları
polonya dışişleri bakanları
polonya başbakanları
varşova üniversitesinde öğrenim görenler
sejm mareşalleri
białystok üniversitesi öğretim üyeleri
varşova üniversitesi öğretim üyeleri
polonya birleşik i̇şçi partisi mensubu siyasetçiler
avrupa parlamentosu polonyalı üyeleri
polonyalı hukukçular
avrupa konseyi bakanlar komitesi başkanları
ateistler
Gülay Pınarbaşı

gülay pınarbaşı, (d. 1969, karaman) türk sinema oyuncusu.

i̇lk ve orta dereceli eğitimini konya’da tamamladıktan sonra, ankara gazi yüksek hemşirelik okulu'nu kazandı.

1989 yılında mankenliğe başlayıp, bir yıl sonra, 1990’da, “miss globe türkiye güzeli” seçildi. bundan sonraki dönemde birçok televizyon dizisinde ve filmde rol aldı. “ölümsüz diriliş” ve “kelebekler sonsuza uçar” gibi dini ağırlıklı filmlerde başrol oynadı. 1991-1993 yılları arasında aktüel kreasyon isimli dergide moda editörlüğü ve halkla i̇lişkiler müdürlüğü yaptı.

1993 yılının nisan ayında mankenliği bıraktı. pınarbaşı, i̇slami yaşam tarzını seçtim dedi, örtündü, refah partisi'nin kongrelerine katıldı ve harun yahya cemaatinde bulundu.

1993 da vakit gazetesine köşe yazıları hazırlamaya başladı. 1994 şubat’ında refah partisi’ne katıldı.

çalışmalarını halen sürdürmekte olan pınarbaşı’nın milli gazete’de ve mektup, genç birikim, anadolu gençlik gibi dergilerde düzenli olarak makaleleri yayımlanmaktadır.

filmografisi 
 benim zaferim (1991) meral 
 i̇ki kızkardeş (1992) 
 i̇skilipli atıf hoca/kelebekler sonsuza uçar (1992) mine

kaynakça 
 http://www.gulaypinarbasi.com/yazarhakkinda.html 
 http://www.sinematurk.com/kisi.php3?kkodu=1448

türk kadın sinema oyuncuları
türk kadın modeller
1969 doğumlular
karaman doğumlu sanatçılar
yaşayan insanlar
millî gazete kişileri
Pyotr Vrangel

pyotr vrangel (rusça: пётр никола́евич вра́нгель / pyotr nikolayeviç vrangel, 15 ağustos 1878; novoaleksandrovsk (bugünkü: zarasai), kovno guberinyası (litvanya), rus i̇mparatorluğu - 25 nisan 1928; brüksel, belçika), güney rusya'da karşıdevrimci beyaz ordu'nun liderlerinden biri. korgeneral (1917). rusya'da 1918-1922 yılları arasında gerçekleşen, pek çok bolşeviğin ve sivilin katledilmesine yol açan beyaz terör'ün en önemli komutanlarından biridir.

yaşamı
baltık almanı olan vrangel ailesinin rus soyundan gelen bir üyesiydi. 1901 yılında maden mühendisliği enstitüsü'nden mezun olduktan sonra gönüllü olarak süvari alayına katıldı ve 1902 yılında subaylığa terfi etti. rus-japon savaşı'na katıldı. 1906 yılında baltık bölgesinde faaliyet gösteren, general a.n.orlov komutasındaki gezici cezalandırıcı birliklere katıldı. 1910'da kurmay subay okulundan mezun oldu ve i. dünya savaşı boyunca bir süvari birliğinin komutanı olarak görev yaptı. vrangel, ekim devrimi'nden sonra kırım'a geçti ve 1918'de burada gönüllü olarak i̇ngiltere ve fransa tarafından bolşeviklere karşı desteklenen beyaz ordu birliklerine katıldı. i̇lk önce 1919 baharında kafkas ordularında bir süvari tümen'ine komuta eden vrangel, daha sonra 1920 yılında tüm gönüllü ordu'nun komutasını ele aldı.

anton denikin ile düştüğü bir ihtilaf sonrası sürgün edildi. 4 nisan 1920'de, daha sonradan rus ordusu olarak anılacak olan kırım beyaz ordusu'nun başkomutan'ı olarak seçildi.

hükûmet koalisyonu ile beraber (çaresizlik içinde beklenen toprak reformlarını da içine alan) kapsamlı reformlar yaparak kırım'ı rusya içinde ekonomik olarak en bayındır bölge haline getirdi. ukrayna ve gürcistan gibi bağımsızlığını yeni kazanmış ve ayrıca bolşeviklere karşı mücadele veren ülkelerle federal ilişkiler geliştirdi.

kırım'daki kuzey tavria bölgesinde ordusunun yarısını kaybeden vrangel, ordusunda bir tahliye işlemine girişti. her memura, askere ve sivile kendisiyle birlikte bir bilinmezliğe doğru yola çıkma ya da oldukları yerde kalarak sovyet rejiminin eline düşme riskini göze alma seçeneklerini sundu. son silahlı birlikler ve siviller rusya'yı 14 kasım 1920'de terk etti. vrangel, rus mültecilerinin başı olarak, türkiye ve tunus üzerinden yugoslavya'ya geçti. 1924 yılında rus askeri birliği'ni kurdu. bu organizasyon sürgündeki beyaz ordu kuvvetlerinin birliğini ve sscb'deki sovyet karşıtı gerilla savaşını korumak için faaliyet gösterdi.

vrangel'in ailesinin de aralarında olduğu bazı insanlar, onun, sovyet ajanı olduğunu iddia ettikleri ve vrangellerin arazisinde yaşayan, kahyasının kardeşi tarafından zehirlendiğini iddia ettiler. kahyanın kardeşi orayı terk ettikten bir süre sonra vrangel hastalandı ve kısa sürede öldü. vrangel'in cenaze töreni, sırbistan'daki doğu ortodoks kilisesi'nde yapıldı ve oraya gömüldü.

1878 doğumlular
utena (il) doğumlular
rus i̇mparatorluğu'nun generalleri
rus hristiyanlar
baltık almanları
rus i̇ç savaşı'nda kişiler
maden mühendisleri
1928 yılında ölenler
brüksel'de ölenler
sürgüne gönderilmiş ruslar