Muhtar es-Sekafî

muhtar es-sekafî (), ali'nin oğullarından olan muhammed bin hanefiyye'nin imam olması gerektiğini benimseyen muhtariyye hizibinin kurucusu.

622'de doğdu. muhtariyye'nin kurucusu olan muhtar es-sekafi hakkında kendisinin aslen başlangıçta harici, zübeyri ve şii olup, daha sonra keysanilik hareketiyle kerbelâ olayı'nın intikamını almak üzere ortaya çıktığı ve muhammed bin hanefiyye'nin dâîsi olduğu, bazı gizli ilimlerden bahsettiği ve bir fırsatçı olduğu yönünde yapılan değerlendirmelere sıklıkla rastlanmakla birlikte, bu görüşlere katılmayan bazı çağdaş yazarlar da mevcuttur.

muhtar es-sakafi, hem emevîler'den ayrı bağımsız bir halifelik ilan eden abdullah bin zübeyr'in kufe'deki valisini görevinden uzaklaştırması, hem de kufe'de karargâh kurarak hüseyin bin ali'nin kerbela savaşı'nda öldürülmesinin öcünü almak için emevî halifelerine karşı başarısız bir isyan tertip etmesi ile ün kazanmıştır.

hayatı

gençliği 
tam adı "banu havazin aşireti'nden muhtar ebu ubeyd mesud sakafi" olan muhtar taif'te 622 yılında doğmuştur. el-mukhtâr, hicrî 13 - milâdî kasım 634 yılındaki köprü savaşı'nda öldürülen ebû ubeyd es-sekafî'nin oğluydu.

annesinin adı hüsna idi ve iki kız kardeşi vardı: kardeşlerinden safiye, ömer bin hattab'ın ikinci büyük oğlu, hadis ve fıkıh alanlarında şöhret sahibi bir uzman olan ve i̇lk fitne savaşında tarafsızlık siyaseti izleyen, abdullah bin ömer ile evliydi. diğer kız kardeşi ise sad bin ebu vakkas'ın oğlu, rey valisi ve vaiz olan ömer bin sad ile evliydi. kızlarından bir tanesi de i̇mam zeynel âbidin ile evliydi.

babasının ölümünden sonra annesi ve amcası sad bin mesud tarafından yetiştirildi. amcası saad bin mesud, ömer bin hattab tarafından irak'taki medain şehrine vali olarak tayin edilmişti. muaviye iktidara gelene kadar bu görevde kalan amcası, muaviye tarafından musul valiliğine tayin edildi.

tutuklanması ve mekke'ye sürgünü 
679 yılında ziyad bin ebu süfyan'ın oğlu ubeydullah bin ziyad, muhtar'ı tevkif ederek bir yeraltı zindanı olan temura hapishanesine gönderdi. ali bin ebu talib'in müridlerinden ve sufilerin ulularından kabul edilen i̇slam alimi meytham bin yahya temmar  da muhtar ile birlikte bu kodeste yatmaktaydı. daha sonra ise muhtar kızkardeşi safiye'nin kocası abdullah bin ömer'in emevî halifesi yezid'i ikna etmesi neticesinde, yezid'in emriyle ubeydullah bin ziyad tarafından üç gün içerisinde kufe'yi terk etmesi şartıyla serbest bırakıldı. böylece tekrar özgürlüğüne kavuşan muhtar mekke'ye doğru yola koyuldu. mukhtar burada kabe'yi yezid'in kinde kabilesine mensup emevî generali hüseyin bin numeyr'ul sakuni komutasında suriye'den gönderdiği işgalcilere karşı savundu. mekke'de dört yıl kaldıktan sonra kufe'ye dönmeye karar verdi.

kufe'ye dönüşü ve tutuklanması 
yezid'in ölümünden sonra eski vali ubeydullah bin ziyad bin ebu süfyan'nın şam'a kaçışından istifade eden kufeliler abdullah bin zübeyr'i desteklediler. bu sırada kufe'ye geri dönen muhtar, abdullah bin zübeyr tarafından kufe valisi olarak atanan abdullah bin muti tarafından tekrar tutuklandı. bunun üzerine muhtar hapishaneden, süleyman bin sird'in bilad el-şam ile irak sınırındaki ayn'ül varda savaşı'nda ubeydullah bin ziyad bin ebu süfyan'ın ordusu tarafından öldürülmesinden sonra şia ordusunun başına geçen ve ordusunu kufe'ye çekmeye karar veren rifah bin şedded ile arkadaşlarına haber gönderdi. rifah bin şedded, muhtar'ın haberine cevap vererek hapishaneye baskın düzenleyerek muhtar'ı kurtarmaya hazır olduğunu bildirdiyse de muhtar ona böyle bir şeyi yapmamasını emretti. neticede, muhtar damadı abdullah bin ömer bin hattab'ın saygınlığı ve arabuluculuğu sayesinde ikinci kez hapishaneden dışarı çıkmayı başardı.

muhtar'ın isyanı 
muhtar, 685 yılında hapisten çıktıktan sonra devrimin başladığını ilan ederek kerbela olayı'nın faillerini cezalandırmak için halkı ayaklanmaya davet etmeye başladı. ali bin ebu talib'in oğullarından olan muhammed bin hanefiyye'den de kendisini destekleyen bir mektup aldı. muhammed bin hanefiyye'nin verdiği bu destek insanları muhtar tarafından başlatılan bu isyana katılmaya teşvik etti. mâlik el-eşter'in oğullarından i̇brahim el-eşter de bu ayaklanmaya katılanlar arasındaydı. asiler ayaklanmayı 19 ekim 685 salı gecesi başlattılar. şehri ele geçirdiler ve hükümdar hicaz'a kaçtı. kufe mescidinde kürsüye çıkan muhtar, ali'nin adaletini geri getirmek için mücadelesini sürdüreceğini açıkladı.

i̇ntikam 
aynülverde muharebesi sonrası ilerleyen emevî ordusu musul'u aldı ve kufe'ye ilerledi. muhtar, yezid bin enes komutasında 3000 kisilik ordu topladı. i̇ki savaş kazandıktan sonra yezid bin enes'in vefatı ordunun maneviyatını bozdu. muhtar daha sonra i̇brahim el-eşter komutasında 7000 kisilik bir ordu kurdu. ordu, kufe'den ayrılınca muhtar'ın düşmanları sarayını kuşattı. i̇brahim el-eşter'in yardıma gelmesiyle isyan bastırıldı.

i̇mam hüseyin'in bebeğinin katili hurmala bin kahil ile i̇mam huseyin'nin katillerinden sinan bin enes ve ömer bin sa'ad da infaz edildi. i̇mam hüseyin'in kafasını kesen şimr bin zi'l-cevşen kaçmasına rağmen ordunun sürdürdüğü takip neticesi vasit yakınlarında bir köyde bulunarak infaz edildi. şibt bin rubi ise basra'ya kaçtı.

hazar savaşı 
ağustos 686'da, i̇brahim el-eşter ordusu hazar nehri yakınlarında ubeydullah bin ziyad'in ordusu ile karşılaştı. ubeydullah bin ziyad ile hüseyin bin nümeyr burada öldürüldü. i̇brahim el-eşter'in küçük ordusu ubeydullah bin ziyad'ın büyük ordusunu yendi.

medine ve alevileri, emevî ile zübeyri halifelerinden kurtarışı 

emevî halifesi abdülmelik medine'ye bir ordu yolladı. muhtar ise burayı savundu. zübeyri halifesi abdullah bin zübeyr medine'yi abdülmelik'in ordusuna karşı savunmak için 2000 kisi yolladı. ancak asıl maksadı muhtar'a saldırmaktı. abdullah bin zübeyr, alevilerden nefret ederdi. onları tutsak aldı ve evlerini yıktı. muhtar bu defa 5000 kişiyle alevilerin yardımına koştu ve evlerini onardı.

ölümü 

abdullah bin zübeyr kardeşi mus'ab bin zübeyr'i basra valisi olarak atadı. mus'ab büyük bir ordu ile kufe'ye doğru yola çıktı ve muhtar'i yakaladı. i̇brahim el-eşter ise musul'da idi. muhtar ufak bir ordu ile bin zübeyr'i karşıladı. mus'ab bin zübeyr'in ordusu muhtar'ın ordusunu kufe'ye geri püskürttü. mus'ab'ın ordusu muhtar'ı kufe'ye kovalamaya devam etti ve onu sarayında tam dört ay muhasara altında tuttu. 3 nisan 687'de muhtar'ın yanında 17 adamı kaldı. neticede 67 yaşındaki muhtar öldürüldü.

mus'ab bir günde 7000 insan katletti. muhtar'ın hanımı ümre ile kızı numan bin başir el-ensari'nin hira ile kufe arasında bir yerde kafaları kesildi.

muhtar'ın mezarı günümüzde kufe mescidinde bulunmaktadır.

kaynakça 
genel
 hawting, g. r. (trans). the history of al-tabari, vol. xx. albany, ny: state university of new york press, 1989.
 fishbein, michael. (trans). the history of al-tabari, vol. xxi. albany, ny: state university of new york press, 1990.
 also online: history of tabari - volume 21 the victory of the marwanids (where al-mukhtar takes revenge on those who killed imam husayn ibn ali)
islamic apocalyptic movements in modern iran
 
 

özel

622 doğumlular
687 yılında ölenler
devrimciler
orta çağ'da irak
i̇kinci fitne
benî sakif