Tombolo

tombolo veya saplı ada, kıyı dili veya resif gibi dar birikim şekilleriyle ana karaya bağlanan adalardır.  bağlandıktan sonra adanın ismi bağlı ada olur. eğer birkaç ada resiflerle bir araya gelerek deniz seviyesinin üzerinde formlar oluşturuyorsa bu şekle tombolo kümesi denir. i̇ki veya daha fazla tombolo, bir araya gelerek lagün adı verilen kapalı bir şekil meydana getirebilirler. tombolo, bir çeşit kıstak olarak kabul edilir. kelime kökeni olarak i̇talyanca olan tombolo, çakıl kumsalı anlamına gelen latin kökenli tumulus sözcüğünden türemiştir.

oluşumu
bir adayı karaya veya adaları birbirine bağlayan setlere tombolo adı verilir. bunlar da oluşum bakımından okların aynısıdır. yani bir kıyıdan başlayarak ilerleyen bir ok, zamanla kıyının önündeki bir adaya kadar uzanır ve bitişir. bazen bir adanın birden fazla okla karaya bağlandığı görülür. bu durum, özellikle farklı iki yöndeki iki akıntının bir burnun ilerisinde birbirini kesecek şekilde uzandıkları hallerde meydana gelir. bazen bir tombolo üzerinde dalgaların fırlattıkları maddelerin birikmesi ile artkıyı setleri meydana gelir. bu kıyı setlerinin birbiri ardından oluşumu ve bir diğerine eklenmeleri sonucunda tombolo alüvyondan oluşan oldukça geniş bir kıstak manzarası oluşturur. mesela  kapıdağ yarımadası'nı karaya bağlayan tombolo bu şekilde genişlemiştir. 
bu yeryüzü şekillerinin oluşumundaki temel neden okyanus dalgalarıdır. dalgalar bir dik kıyıdan kopardığı toprakları zamanla kıyıya yığar ve hafif yükseltili bir kara oluşturur. bu yapı da iki karayı birbirine bağlar. deniz seviyesindeki yükselmeler de zamanla kopan materyalleri artırır.

bilinen örnekler 

 mare adası, vallejo, kaliforniya
 mersey point, shoalwater, batı avustralya
 aden, yemen'deki kıstak
 aupouri yarımadası, yeni zelanda
 barrenjoey burnu, pittwater, yeni güney galler, avustralya
 chappaquiddick adası, martha's vineyard, massachusetts
 charles adası, connecticut
 chesil kıyısı, dorset, i̇ngiltere
 cheung chau, hong kong
 fingal bay, yeni güney galler, avustralya
 howth head, dublin, i̇rlanda
 kapıdağ yarımadası, balıkesir, türkiye
 sinop burnu,  sinop, türkiye
 kettla ness, burra, shetland adaları, i̇skoçya
 llandudno, galler
 maharees, dingle yarımadası, i̇rlanda
 miquelon, saint pierre ve miquelon
 monemvasia, laconia, peloponnese, yunanistan
 monte argentario, toskana, i̇talya
 mount maunganui, yeni zelanda
 mount taipingot, rota, kuzey mariana adaları
 nahant, massachusetts 
 palisadoes, kingston, jamaika
 presqu'ile provincial park, ontario, kanada
 quiberon, fransa
 st ninian's isle, shetland adaları, i̇skoçya
 ayre o swinister, shetland adaları, i̇skoçya
 yei of huney, huney, shetland adaları, i̇skoçya
 langness, castletown koyu, man adası
 cádiz, andalucía, i̇spanya
 las palmas de gran canaria, kanarya adaları, i̇spanya
 hakodate, hokkaido, japonya

dış bağlantılar 
 geology.about.com  
 resim: chesil kıyısı
 resim: chesil kıyısı ve portland adası
 tombololar

bibliyografi 
 erinç, s., jeomorfoloji 2, 1960, i̇stanbul üniversitesi coğrafya enstitüsü yayınları no: 23.
 hoşgören, m.y., jeomorfoloji'nin ana çizgileri, 1998, i̇stanbul üniversitesi edebiyat fakültesi.

ayrıca bakınız 
 dış kuvvetler

kaynakça