Timsahgiller

→ bu madde timsahlar (crocodilia) takımının sadece crocodylidae familyası ile ilgilidir. daha ayrıntılı bilgi için timsah maddesine ve timsah (anlam ayrımı) maddelerine bakınız.

timsahgiller (crocodylidae), sıcak bölgelerde bataklıklar ve su kenarlarında yaşayan vücudu kemiksi pullarla örtülü sürüngenleri içeren, timsahlar (crocodilia) takımına dahil bir familya.

timsah sözcüğünün kökeni 
timsah, köken olarak arapça bir sözcüktür. peçenekler, kumanlar, kıpçaklar, basmıllar, oğuzlar, karluklar, türgeşler, hazarlar, göktürkler, uygurlar, tuna bulgarları, kimekler  kumanlar timsaha alavan demişlerdir. kâşgarlı mahmud  tarafından bağdat'ta 1072 - 1074 yılları arasında yazılan türkçe - arapça sözlük olan divânu lügati't-türk'te de timsah sözcüğünün  türkçesi alavan olarak geçer.

fizyoloji ve biyoloji 

timsah, sıcak bölgelerdeki akarsularda yaşayan, timsahgiller familyasından iri yapılı, kalın ve kabuksu derili sürüngen türlerinin genel adı. uzaktan bakıldığında kertenkeleye benzerler. vücutlarının üzeri, sert kemiksi plakalarla örtülüdür. ön ayaklarında beşer, arka ayaklarında dörder parmak bulunur. parmak araları tamamen veya kısmen perdelidir. uzun, yandan basık kuyrukları suda kürek vazifesi görür. güçlü dişlerle bezenmiş, çok kuvvetli çeneleri vardır. yalnız üst çene açılır. etli dil, alt damağa yapışıktır. gözleri, burunları ve kulakları başlarının üst kısmında bulunur. suda yüzerken rahatça etraflarını görür, işitir ve solunum yaparlar. karada vücutlarını zor taşımalarına rağmen, suda çok iyi yüzerler. gündüzleri dinlenir, çoğunlukla gece avlanırlar. gözbebekleri dikey olduğundan gece de iyi gören timsahlar renk körüdür.

avlanma ve beslenme 

balık, kuş ve suya gelen memelilerle beslenirler. i̇nsanlara da saldıranları vardır. avlarını güçlü çeneleri arasına sıkıştırıp suya çekerek boğarlar. dişlerini avlarını parçalamada kullanırlar. çiğnemeden parçalar halinde yutarlar. sindirim için çakıl ve taş da yutarlar. sonra dişlerinin arasındaki artıkları dışarı çıkarırlar.

gözleri üç perdelidir. suya daldıkları zaman burun ve kulak delikleri birer kapakla örtülür. ağız gerisinde bulunan bir kıvrımı damaklarına yapıştırarak soluk ve yemek borularını birbirinden ayırabildiklerinden su altında bile ısırıp yiyebilirler. konik yapılı dişler aşındıkça yenileri sürer. derilerinden bavul, çanta iskarpin yapılır. bu bakımdan bol miktarda avlanırlar.

yürekleri dört gözlüdür. aort kökleri panizza kanalı vasıtasıyla birleştiklerinden vücutlarında kirli kan dolaşır. diğer sürüngenler gibi soğukkanlı hayvanlardır. vücut ısıları çevre ısısına göre değişir.

üreme 

yumurtayla çoğalırlar. çiftleşmeden sonra dişi, kıyıdaki bir kumlukta açtığı çukur içine kaz yumurtası iriliğinde 50 kadar yumurta yumurtlar. yumurtaların üzerini kumla örterek yakınlarında nöbet bekler. bazen bu süre üç ayı bulur. dişi bu sürede hiçbir şey yemediğinden kilo kaybeder. zaman zaman erkek de dişinin yakınına gelir. ama dişisini beslemeyi akıl edemez. yavrular, yumurta kabuğunu kırmaya hazır olunca 20 metre kadar uzaklıktan duyulan sesler çıkararak annelerini yardıma çağırırlar. dişi, kumları açarak yumurtalardan yavruların çıkmasına yardım eder. i̇nce derili yavrular büyük bir titizlikle tek tek annenin ağzında su kıyısına taşınır. bakıma muhtaç yavrular altı ile sekiz haftalık bir süre içinde anne ve baba tarafından dış tehlikelerden büyük bir dikkatle korunur. yırtıcı kuşlar ve vahşi memeliler timsah yavrularına düşkündür. yavrular kendilerine bakacak duruma gelince anne ve babalarından uzaklaşarak kendilerine av sahaları ararlar. büyük timsahlardan uzak olmak zorundadırlar. hatta bazen sonraki karşılaşmalarda anne ve babalar yavrularını tanıyamamakta, onlara av gözüyle bakmaktadır. yavrular, balık yumurtaları, salyangoz ve su böcekleriyle beslenirler.

coğrafi dağılım 

krokodillere çoğunlukla amerika, afrika, madagaskar, güney ve doğu asya ile orta avustralya'da rastlanmaktadır. tuzlu sularda yaşayanları da vardır. nil krokodilinin anayurdu nil irmağı olduğundan bu adla anılır. eski mısırlılar bunlardan korkar ve mukaddes sayarlardı. bugün nil kıyılarında bu timsahlar kalmamıştır. afrika'da ve madagaskar'da mevcuttur. uzunluğu 7 metreye ulaşabilir. bu timsahlar 1500 kg ye kadar ulaşabilirler. bunların eskiden yaşamış onlarından bir tanesinin fosilinin boyu 15 metre civarında tahminen de 4000 kg kadardı.

ayrıca bakınız 

 timsah
 aligatör
 gavyal

dış bağlantılar 

 
georges cuvier tarafından adlandırılmış taksonlar