Doğan Avcıoğlu

doğan avcıoğlu (nüfus kaydındaki ismiyle, mehmet erdoğan avcıoğlu) (13 mart 1926, bursa, - 4 kasım 1983, i̇stanbul) türk gazeteci, yazar, düşünür ve siyasetçi. vali şekip yurdakul'un damadıdır.

yaşamı
1926'da bursa'nın mustafakemalpaşa ilçesinde dünyaya geldi. ortaöğrenimini bursa erkek lisesi'nde tamamlayan avcıoğlu, fransa'da ekonomi ve siyasal bilimler öğrenimi gördü. 1955'te türkiye'ye döndü ve türkiye ve orta doğu amme i̇daresi enstitüsü’nde yardımcı oldu. 1956'dan itibaren cumhuriyet halk partisi'nin (chp) araştırma bürosunda çalıştı ve partinin yayın organı ulus gazetesinde yazılar yazdı. ulus dışında haftalık akis ve kim dergilerinde de yazılar yazdı; muhalefet-iktidar ilişkilerinin iyice sertleştiği günlerde akis dergisini yönetti. 27 mayıs darbesi'nden sonra chp'den temsilciler meclisi'ne üye seçilen avcıoğlu, 1961 anayasası'nın hazırlanmasına da katkıda bulundu. 1960-61'de vatan ve ulus gazetelerinde yazarlık, ankara radyosu'nda dış haber yorumculuğu yaptı.

avcıoğlu 1961'de mümtaz soysal ve cemal reşit eyüboğlu'yla birlikte kurduğu ve yayımını 1967'ye değin sürdürdüğü yön dergisiyle, 1960 sonrası siyasal düşünce ortamında etkin bir rol oynadı. yön dergisinde yayımlanan yazılarında bir tür "kemalist sosyalizm" anlayışını savundu. kemalist devrim'in kazanımlarını savunan ve bunu bir ileriye, sosyalizme taşımayı savunan görüşleri o dönemde pek çok yandaş topladı. 1960 sonrasının sol düşünce ve eylemin biçimlenmesinde derin etkileri olan bu dergi, 1930'lardaki kadro dergisi etrafında kurulan kadro hareketinin görüşleriyle önemli benzerlikler taşıyordu. yön'deki yazılarıyla özellikle ırkçılığa ve turancılığa karşı da mücadele verdi.

avcıoğlu'na göre üstyapı alanında başarılı olan kemalist devrim, altyapıda dışa bağımlı sermayeyle toprak ağalarının etkisini kıramamıştı. dolayısıyla kemalist devrimin altyapıda sürdürülmesi, köktenci bir toprak düzenlemesi, devletçi sanayileşmenin ve ekonomik alanda tam bağımsızlığın gerçekleştirilmesi, halen türkiye'nin gündemindeydi. doğan avcıoğlu, 1968'de yayımladığı türkiye'nin düzeni adlı kitabında türkiye'nin geri kalmışlığının nedenlerini araştırıyor, yukarıdaki öğeleri içeren "millî devrimci kalkınma modeli" adını verdiği bir tür devletçi-sosyalist bir ekonomi modeli öneriyordu. topladığı ilgi kadar eleştiriye de uğrayan türkiye'nin düzeni adlı yapıt, siyasal etkisinin yanı sıra türkiye'nin sosyoekonomik yapısı ve tarihi üzerine araştırmaların yaygınlaşmasında çığır açıcı bir rol oynamıştır.

1963-1965 arasında türk-i̇ş araştırma merkezi müdürlüğü, 1968-1969 yıllarında ise chp yüksek danışma kurulu üyeliği yaptı. sosyalist kültür derneği'nin kurucuları arasında yer alan avcıoğlu "kapitalizme" ve "emperyalizme" karşı ekonomik bağımsızlığı savundu.

1969'da, yön'''deki görüşlerini siyasal bakımdan daha açık bir biçimde dile getirdiği haftalık devrim gazetesini çıkarmaya başladı. 12 mart 1971 muhtırası'na kadar çıkardığı haftalık devrim gazetesinde yayımlanan yazılarında "devrim"in kemalist aydınların yol göstericiliğinde ve kemalist "genç subay"ların öncülüğünde geniş bir cephe tarafından millî demokratik devrim olarak gerçekleştirilebileceğini öne sürdü. 12 mart 1971 muhtırasına giden süreçte doğan avcıoğlu'nun çıkardığı devrim gazetesi çevresinde toplanan ve içlerinde 27 mayıs darbesi'ni yapan millî birlik komitesi'nin gerçek lideri emekli korgeneral cemal madanoğlu'nun da bulunduğu "millî demokratik devrimciler", o dönemin siyasal partilerinin demokrasi anlayışının bir oyalamaca olduğunu ileri sürerek "ulusçu-devrimci yöntem" denen ilkeler doğrultusunda meclis dışı muhalefeti savunuyorlardı. bu dönemde devrim gazetesi içinde, türk ordusunu kışkırtarak sol-sosyalist, bir çeşit baasçı yönetim kurdurmak için doğan avcıoğlu ve i̇lhan selçuk'un başını çektiği çok ciddi eylemler olduğu savlandı;  devrim gazetesinin genel yayın yönetmeni hasan cemal çok sonraları anılarını anlattığı cumhuriyet'i çok sevmiştim (2005) adlı kitabında o zamanki amaçlarının "ulusalcı" subayları inandırarak onlarla birlikte bir "millî demokratik devrim" yapmak olduğunu yazdı.

12 mart 1971 muhtırasından sonra 9 mart 1971 darbe teşebbüsünde "orduyu başkaldırmaya teşvik" savıyla emekli korgeneral cemal madanoğlu ile birlikte yargılanan ve aklanan avcıoğlu, 1973'te siyasal yaşamdan çekildi.

4 kasım 1983'te, mide kanseri tedavisi gördüğü i̇stanbul'da öldü. cenazesine uğur mumcu, cemal madanoğlu, yaşar kemal, mümtaz soysal, turgut kazan, i̇lhami soysal ve lefter gibi isimler katıldı. vasiyeti üzerine büyükada'da toprağa verildi. i̇ki kez evlenen doğan avcıoğlu, sevil yurdakul ile olan evliliğinden iki erkek çocuk babasıdır.

 eserleri 

 türkiye'nin düzeni (1968) 1969 yunus nadi armağanı
 31 mart'ta yabancı parmağı (1969)
 devrim üzerine (1971)
 millî kurtuluş tarihi (4 cilt, 1974-1975)
 türklerin tarihi (beş kitap, 1978-1982, 6. kitap (2013))
 devrim ve "demokrasi" üzerine'' (1980)

kayıp kitabı 

2012 yılında, ölümünden yaklaşık otuz yıl sonra doğan avcıoğlu'nun hiç bilinmeyen, yayımlanmamış bir eseri daha ortaya çıkarıldı. aynı zamanda avcıoğlu'nun eşi sevil yurdakul'un kardeşi olan yazar doğan yurdakul, kız kardeşinin ölümünden sonra miras yoluyla kendisine kalan belge arşivini incelerken, bulduğu bir el yazması eserin, yazarın beş ciltlik tanınmış eseri "türklerin tarihi"nin 6. cildi olduğunu anlamıştır. ekim 2013'te, avcıoğlu’nun "türklerin tarihi" dizisinin 6’ncı kitabı "osmanlı’nın düzeni", kırmızı kedi yayınevi tarafından yayınlandı. kitap, yazarın ölümünden sonra yayımlanmış ilk kitabı oldu ve külliyatını tamamladı.

kaynakça 

1926 doğumlular
1983 yılında ölenler
20. yüzyıl türk gazetecileri
türk sosyalistler
türk marksistler
mustafakemalpaşa doğumlular
araştırmacı gazeteciler
tbmm 1961 kurucu meclis chp temsilcisi
büyükada mezarlığı'na defnedilenler
bursa erkek lisesinde öğrenim görenler
bursa doğumlu yazarlar
türk ulusalcılığı