Sirenik Yupikleri

sirenik yupikleri ya da sirenik eskimoları (kendilerince сиӷы́ныгмы̄́ӷа tekil, сиӷы́ныгмы̄́ӷий çoğul), rusya'ya bağlı çukotka özerk okrugunda bulunan çukçi yarımadasının güney kıyılarında sirenik (сиӷы́ных) başta olmak üzere birkaç köyde yaşayan ve kültürleri büyük ölçüde özgünlüğünü yitirmiş olan yupik kolundan bir eskimo halkıdır. dilleri diğer yupik dillerinden oldukça farklı olduğu için menovşçikov (меновщиков) gibi kimi uzmanlara göre eskimo halklarının yupik ve i̇nuit dışında üçüncü koludur.

özgün kültürleri büyük ölçüde değişmiştir. günümüzde rusya'da ayrı bir halk olarak nitelendirilmez, naukan ve sibirya (çaplino) yupikleriyle birlikte "asya eskimoları" adı altında anılırlar.

eskimo halkları içindeki yeri 
 eskimo - aleut halkları
 aleutlar
 eskimolar
sirenik eskimoları
 yupik halkları
sirenik yupikleri
öz yupik halkları
sibirya yupikleri
naukan yupikleri
alaska yupikleri (yupikler & çupikler)
supikler
 i̇nuit halkları
 i̇nyupikler
 batı kanada i̇nuitleri
 doğu kanada i̇nuitleri
 grönland i̇nuitleri

tarih 
20 yüzyıl başlarında sirenik yupikleri çukçi yarımadasının provideniya (провидения) ile preobrajeniya (преображения) koyları arasında bulunan sirenik ya da sığınık (сиӷы́ныӽ), i̇mtuk (имтух), kınlığak (кынлыӷаӽ), asun (асун) ve nunalık (нуналых) noktalarında yaşıyordu.

1895 yılında sireniki (sirinek) köyünde 79, i̇mtuk köyünde de 43 konuşanı vardı. 20 yüzyıl başlarında sirenik yupikçesini konuşanlar 1954 yılında 130 kişi iken 1980 li yılların  başlarında  yalnızca 30 kişi tarafından konuşuluyordu. 1988 yılında bu sayı 4 e inmiş, 1997 yılında da son kişi ölünce de yok olmuştur.

dil ve eğitim 

dilleri (uqeghllistun) valentina vıye (валентина выйе) adlı son konuşanının 1997 yılında ölmesiyle yok oldu. anadillerini unutan sirenik yupikleri bugün sibirya yupikçesinin ungazik şivesiyle ya da rusça konuşmaktadır. rusçayı günümüzde özellikle gençler tercih etmektedir.

avcılık ve toplayıcılık 
bütün eskimo halkları gibi naukan yupikleri de avcı ve toplayıcıdır. eskiden kayıklarla balina, mors (айвыӽ), fok gibi deniz memelilerini zıpkın (ипӽыта) kullanarak avlıyorlardı.

geçmişte kgb tarafından yapılan çok sıkı kontroller günümüzde o kadar sıkı olmasa da rus sınır muhafaza ekiplerince yapılmaktadır ve rusya'daki eskimoların balina ya da fok avlaması izne tabidir. uluslararası balinacılık kurulunu 1998 yılında grönland balinası avı için ikna edebildiler ve ilk yıl iki tane avladılar.

sirenik köyündeki  tek kürklük tilki yetiştirme çiftliği 1998 yılında kapatılmıştır. fok derisini işleyen tabakhane de kapalıdır. morslardan sabun yapan fabrika da kapalıdır. buradaki 200 kadar mors dişini işleyecek ekipman yoktur. av malzemeleri kısıtlıdır. 1999 yılında avcılar hâlâ resmen kolhoz üyesi olarak kayıtlıdır ve ücretleri nakit olarak değil düzensiz biçimde balina eti ya da mors dişi olarak ödenmektedir. bugün sirenik (ya da sireniki) köyünde 600 kişi vardır. i̇şsizlik (gençlerde % 50), alkol ve buna bağlı olarak da suç bugünkü sirenik yupiklerinin toplumsal sorunlarındandır.

din

şamanizm 

son şaman 1989 yılında öldükten sonra şaman olarak ortaya çıkan kimse olmamıştır.

hıristiyanlık

dipnotlar

dış bağlantılar 
www.kunstkamera.ru поселок сиреники (sirenik köyü ve yerlileri üzerine i̇nternet'teki en geniş fotoğraf albümü) 
эскимосы и береговые чукчи о гренландском ките 

yupikler
rusya'daki etnik gruplar