Ahmet Tevfik İleri

ahmet tevfik i̇leri (1911, hemşin, rize - 31 aralık 1961), türk siyasetçi.

hayatı 
babası hafız celal efendi, annesi fatma hanım'dır. "i̇mamoğulları" adıyla bilinen bir aileye mensuptur. ailesi, doğumdan birkaç yıl sonra i̇stanbul'a göçmüştü. i̇lk ve orta öğrenimini i̇stanbul'da gelenbevi ortaokulu'nda yaptıktan sonra 1933 yılında i̇tü yüksek mühendislik okulu'nu bitirdi. aynı yıl vasfiye hanım ile evlendi. çiftin cahide, cahit, ayşe adlarında üç çocukları oldu.

öğrenciliğinin son yılında millî türk talebe birliği başkanlığını yaptı. tevfik i̇leri, öğrencilik yıllarından itibaren hareketli bir hayat sürmüştü; öğrenciliğinde bulgar gençleri tarafından razgrad türk mezarlığının tahribinin protestosu, türkçenin daha yaygın bir şekilde kullanılması, yerli malına gerekli önemin verilmesi gibi amaçlarla miting ve gösterilerin yapılmasına öncülük etti. i̇stiklâl marşı çalınırken ayağa kalkılması, 18 mart günleri çanakkale şehitleri'nin anılması gibi gelenekler onun bu dönemdeki öncülüğünde başladı.

mezuniyetten sonra 1933-1937 yılları arasında erzurum'da karayolları mühendisliği, 1937- 1942 yıllarında çanakkale'de, 1942- 1950 yılları arasında samsun'da bayındırlık müdürlüğü yaptı. samsun karayolları 7. bölge'nin ilk müdürüdür. 1950 seçimlerinde demokrat parti milletvekili olarak tbmm'ye girdi.

ix., x., xi. dönem samsun milletvekilliği yapan i̇leri, meclise girişinin hemen ardından bakan olmuş ve uzun süre bakanlık yapmıştır. ulaştırma (1950'de çok kısa bir süre), millî eğitim (1950-1953 ve 1957), devlet bakanlığı ve başbakan yardımcılığı (1957-1958) ve bayındırlık bakanlığı (1958-1960) görevlerinde bulunmuştur; 1953-1955 yılları arasında tbmm başkanvekilliği yapmıştır.

bakanlıkları döneminde gerçekleştirdiği icraatların bazıları şunlardır: din derslerini ilkokul programlarına soktu; din derslerinin okutulup okutulmama kararını velilerin seçimine bıraktı; 1930 yılında kapatılan i̇mam hatip liseleri'nin yirmi yıl sonra yeniden açılmasına öncülük etti. i̇stanbul yüksek i̇slam enstitüsü'nü kurdu. köy enstitüleri'ni yeniden düzenleyerek öğretmen okullarıyla birleştirdi. atatürk ve orta doğu teknik üniversitelerinin açılışını gerçekleştirdi. i̇lk boğaz köprüsü projesi onun zamanında ihale seviyesine kadar geldi, ancak 60 ihtilali nedeniyle proje 10 yıl sonra gerçekleşebildi.

ölümü 

27 mayıs 1960 darbesinin ardından yassıada mahkemelerinde idama mahkûm edilmiş, cezası ömür boyu hapse çevrilmiştir. yargılamanın ardından kayseri bölge cezaevine yollanan i̇leri, hastalanması üzerine ankara hastanesine kaldırıldı ve 31 aralık 1961 günü öldü.

anısına isminin verildiği birçok okul ve cadde bulunmaktadır.

dış bağlantılar 
 yavuz donat'ın bir yazısı
 tevfik i̇leri hakkında röportaj

kaynakça 

cebeci asri mezarlığı'na defnedilenler
1912 doğumlular
1961 yılında ölenler
hemşin doğumlular
i̇stanbul teknik üniversitesinde öğrenim görenler
millî türk talebe birliği genel başkanları
tbmm 9. dönem samsun milletvekilleri
tbmm 10. dönem samsun milletvekilleri
tbmm 11. dönem samsun milletvekilleri
türkiye cumhuriyeti devlet bakanları
tbmm 10. dönem başkanvekilleri
demokrat parti (1946) mensubu siyasetçiler
20. yüzyıl türk siyasetçileri
tbmm 9. dönem başkanvekilleri