Misk kedisigiller

misk kedisigiller (viverridae), etçiller (carnivora) takımına ait, afrika ve avrasya'da yaygın olan, 30 orta büyüklükte türden oluşan bir familya.

özellikler 
misk kedileri ilk bakışta kedileri andırırlar, ama çoğunlukla uzun burunları, uzun vücutları ve kısa bacakları ile kedilerden ayırt edilebilirler. uzunlukları 35–95 cm (+ 13–90 cm kuyruk) ve ağırlıkları 0,6–20 kg arası değişir. üzerlerinde çoğunlukla çizgiler, benekler ve diğer işaretler bulunur, ama tek renkli türler de vardır. uzun bir kafatasları ve ağızlarında 32-40 dişleri bulunur. kulakları küçük ve çoğunlukla sivridir. kısa bacakları ve her ayaklarında beş parmakları vardır. tırnaklarını içeriye çekebilirler. kuyrukları uzun ve gür tüylü olur ve çoğunlukla üzerinde çizgiler veya diğer motifler bulunur. diğer tipik bir özellik de çoğu türlerinde sahip olduğu bir anal bezedir, bu bezenin ürettiği çok keskin koku ile kendi bölgelerini işaretler ya da düşmanlarını kaçırırlar.

yayılım 
en fazla türleri güney ve güneydoğu asyada; hindistan, güney çin, endonezya ve filipinler'de bulunur. ama afrika kıtasının tümünde ve arap yarımadası'nda da bulunurlar. bayağı genet (genetta genetta) adında bir türü hatta avrupa'nın güneybatısında yaşar.

misk kedisigiller çoğunlukla ormanlarda yaşarlar, bazıları çalılık ya da kurak bölgelerde de bulunur.

yaşam şekli 

misk kedisigiller genelde gece aktif hayvanlardır ve gündüzleri ağaç kovuklarında ve yer deliklerinde uyuyarak geçirirler. çoğu türler iyi tırmanıcıdır ve ağaçlarda yaşar. ağaçlarda yaşamaya en iyi şekilde ayak uydurmuş olan tür binturong hatta kuyruğu ile dallara tutunarak, kuyruğunu tırmanmak için kullanabilmektedir.

viverrinae alt familyasına ait türler daha çok yerde yaşarlar. kongo misk kedisi (osbornictis piscivora) ve samur misk kedisi (cynogale bennettii) türleri hatta yarı sucul bir yaşam sürdürmektedirler.

çoğu türler yalnız yaşar ve üreme zamanı haricinde diğerlerinden uzak durur. bazı türler çift olarak ya da küçük bir aile içerisinde yaşar; bu familyada bu grup kuran türler yoktur. kendilerine ait bölgelerini titizlikle savunan hayvanlardır; bölgelerinin sınırlarını koku ile işaretlerler.

beslenme 
misk kedisigiller genelde her şey yiyicilerdir. aralarında birçok usta avcı bulunur; usulca avlarına yaklaşır ya da avlarını saklandığı yerde bulurlar. küçük omurgalı hayvanlar, böcekler, solucanlar ve kuş yumurtaları ile beslenirler. bazı türler leş de yiyebilir. meyve ve fındık gibi bitkisel besinler ile beslenmelerini tamamlarlar.

üreme 
genelde bir dişi senede iki kez gebe kalabilir ve 1-6 yavru dünyaya getirir. yeni doğan yavruların gözleri kapalıdır ama doğduklarında tamamen çıplak değillerdir; tüylü halde dünyaya gelirler. ömürlerinin en fazla 15 yıla kadar varabildiği tahmin edilir.

misk kedileri ve insanlar 
i̇nsanlar bu familyanın birçok türlerinden ticari açıdan faydalanmaktadır. özellikle viverrinae türlerinin kokulu anal bezesinden gelen dışkı parfüm üretimi için önemli rol oynamıştır. günümüzde bu madde artık suni yollardan üretilmektedir. bayağı palmiye misk kedisi (paradoxurus hermaphroditus) türü kopi luvak-kahvesi üretiminde bir rol oynamaktadır. bazı türlerin eti yenilmektedir. maskeli palmiye misk kedisi (paguma larvata) türünün eti yenilmesinin, sars-virüsünün insanlara geçmesine yol açmış olduğu düşünülmektedir.

günümüzde misk kedisigiller için en büyük tehlike ormanların her gün daha da küçülmesidir. iucn'ye göre bazı türleri tehlike altındadır.

sınıflandırma 
misk kedisigiller herpestidae familyası ile yakın akrabadır. eskiden bu familyada yer alan kuyruksüren türleri misk kedisigiller familyası içerisine konulmuştu; artık ayrı familyalar olarak sınıflandırılırlar. misk kedisigiller etçiller takımı içerisinde kedimsiler alt takımına aittir.

alt familyalar ve cinsler 

 alt familya: viverrinae
 cins: viverra
 büyük hindistan misk kedisi (viverra zibetha)
 malabar misk kedisi (viverra civettina)
 doğu misk kedisi (viverra tangalunga)
 büyük çizgili misk kedisi (viverra megaspila)
 cins: civettictis civetta
 afrika misk kedisi (civettictis civetta)
 cins: viverricula
 küçük hindistan misk kedisi (viverricula indica)
 cins: osbornictis
 kongo misk kedisi (osbornictis piscivora)
 cins: genet (genetta) (10 tür)
 cins: lisang (poiana) (2 tür) (prionodon) (2 tür)
 alt familya: paradoxurinae
 cins: paradoxurus (4 tür)
 bayağı palmiye misk kedisi (paradoxurus hermaphroditus) 
 altın palmiye misk kedisi (paradoxurus zeylonensis) 
 jerdon palmiye misk kedisi (paradoxurus jerdoni)
 cins: arcticis
 binturong (arcticis binturong)
 cins: arctogalidia
 küçük dişli palmiye misk kedisi (arctogalidia trivirgata) 
 cins: macrogalidia
 dev misk kedisi (macrogalidia musschenbroekii)
 cins: paguma
 maskeli palmiye misk kedisi (paguma larvata)
 alt familya: hemigalinae
 cins: chrotogale
 owston palmiye misk kedisi (chrotogale owstoni)
 cins: cynogale
 samur misk kedisi (cynogale bennettii)
 cins: diplogale
 hose palmiye misk kedisi (diplogale hosei)
 cins: hemigalus
 çizgli palmiye misk kedisi (hemigalus derbyanus)

eskiden bu familyanın içinde yer alan afrika palmiye misk kedisi (nandinia binotata) fiziksel karakterlerin farklılığı yüzünden günümüzde nandiniidae familyasında sınıflandırılmaktadır. fossa, falanuk ve fanaloka türleride eskiden bu familya ya sayılmış ama sonradan eupleridae familyasına eklenmişlerdir.

ayrıca bakınız 
 misk kedisi
 genet
 kuyruksüren
 linsang

kaynakça

kitap 
 
 wilson, d. e., and d. m. reeder: mammal species of the world. johns hopkins university press, 2005, isbn 0-8018-8221-4

dış bağlantılar 
 beschreibung der einzelnen arten, meist mit foto und verbreitungskarte (englisch)

john edward gray tarafından adlandırılmış taksonlar