Casus uydu

casus uydu veya diğer adıyla keşif uydusu, yer gözlem uydusu veya iletişim uydusu gibi geliştirilmiş ve askerî ve/veya istihbarat donanım ve uygulamaları içeren bir yapay uydu türüdür. esasen uzay teleskopları gibi fakat farklı bir görüntü mekanizmasıyla uzaya doğru değil yeryüzüne doğru görüş alanına sahiptir. i̇lk nesil casus uyduları uzay yarışı ile 60'ların teknolojisiyle geliştirilen, sadece fotoğraf çekebilen (amerikan corona ve rus zenit fotografik keşif uyduları gibi) uydulardı. fotografik film malzemesi yeryüzüne indirilerek keşif görüntüleri elde edilmişti.

paraşütle süzülerek yeryüzüne inen kapsüllerinden bilgilerin havada alınarak elde edildiği uydular yerlerini daha sonraları bir tür uzay aracı olarak da tanımlanabilecek (yeri değiştirilebilen uydular) sayısal görüntüleme yapan ve verilerini şifreleyerek radyo linkleri ile aktarabilen gelişmiş uydulara bırakmıştır.

kullanılabilir bilgilerin bir kısmı 1972'ye kadar abd'nin var olan programları ile ilgiliydi. o dönem öncesi programların bazı bilgileri hala gizliliğe sahiptir ama küçük bir sızma ile daha sonraki görevleri hakkında bilgiler mevcuttur. gizliliklerinin kaldırılmasıyla veya bilgilerin sızdırılması yoluyla keşif uydu görüntülerinden birkaçı hakkında ağustos 1984'te jane's defence weekly yayınından kh-11 uydusu fotoğrafları gibi bilgiler edinilmiştir.

kökeni 
16 mart 1955'te abd hava kuvvetleri olası bir düşmanın savaş yapma yeteneğinin durumunu belirlemek için ilgili birimlerden gelişmiş bir keşif uydusu sipariş etti. ekim 1957'de sovyetler birliği dünya yörüngesine ilk yapay nesne olan sputnik 1 peykinin yerleştirilmesinde başarılı oldu.

soğuk savaş döneminde, 1950'li yıllarda, bir sovyet bombardıman uçağı bir aldatmaca ile sahte amerikan korkularına yol açmıştı. amerika birleşik devletleri'nde uydu fotoğrafları kazanımından sonra kendi istihbarat örgütleri 1968'de "...geçen yıl sscb yeni bir kıtalararası balistik füze üretim tesisi kurmuştur, bilgi elde etmede bununla başardık" demişlerdir.

türleri 
keşif uydularının birkaç ana türü vardır.
füze erken uyarı

balistik füze fırlatmalarını tespit ederek bir saldırıda uyarı sağlar. bilinen en eski füze savunma alarm sistemi bulunmaktadır.

nükleer patlama algılama
uzayda nükleer patlamaları nitelendirmekte ve tanımlamaktadır.

görüntü gözetim
uzaydan yeryüzünün görüntülenmesini sağlar. görüntüler bir araştırma ya da telefoto yakını görür olabilir. corona (uydu) bilinen en erken görüntü gözetim uydusu olmaktadır.

elektronik-keşif
sinyal istihbaratı, rastgele yakaladığı radyo dalgaları ile istihbarat yapar. samos-f bilinen en erken elektronik-keşif uydusu olmaktadır.

radar görüntüleme
çoğu uzay tabanlı radarlar yapay açıklıklı radar kullanır. geceleri veya bulut örtüsü üzerinden de kullanılabilir. bilinen en eskisi us-a serisidir.

popüler kurguya yansımaları 
 devlet düşmanı (1998)
 kutup harekâtı (1968)
 düşman hattı (2001)
 yalanlar üstüne (2008)

ayrıca bakınız 
 göktürk-2
 hayyam uydusu

kaynakça 

  isbn 0-8239-3854-9
  isbn 0-88730-285-8
  isbn 978-0-387-71672-5.
  isbn 0-394-54124-3.
  isbn 978-0-295-98686-9.
  isbn 3-8132-0336-0.

dış bağlantılar 
 java 3d uydu izleyici (nasa msfc) (i̇ngilizce)
 globalsecurity.org: görsel i̇stihbarat  (i̇ngilizce)
 askerî i̇stihbarat uyduları (nasa, uzaktan algılama rehberi) (i̇ngilizce)

soğuk savaş
gözetim
yapay uydular
keşif uyduları
1971'de uzay çalışmaları
1973'te uzay çalışmaları
uydu görüntüleri