2001 (albüm)

2001, diğer adıyla the chronic 2001, amerikalı rapçi ve yapımcı dr. dre'nin ikinci stüdyo albümüdür. 16 kasım 1999'da interscope records şirketinden yayınlandı. kayıtları 1997 ve 1999 arasında gerçekleşen albümün prodüksiyonunu dr. dre, mel-man ve lord finesse üstlendi. dr. dre'nin 1992'de çıkardığı the chronic albümünden sonra gelen albümüdür ve snoop dogg, kurupt ve eminem gibi isimleri konuk etmektedir. 2001 albümü, öncüsünün g-funk soundunu yansıtmakta ve şiddet, seks, uyuşturucu kullanımı, çeteler ve suç gibi gangsta rap konuları etrafında dönmektedir.

albüm, yayınlandığı hafta ülkesinde 516 bin kopya satarak amerikan billboard 200 listesine iki numaradan giriş yaptı. albümden üç başarılı single çıktı. amerika birleşik devletleri'nde günümüze dek altı milyonu aşkın satış elde eden albüm, altı platin plak sahibidir. albümdeki gangsta teması zaman zaman eleştirilse de, 2001 albümü müzik yazarlarından genelde olumlu yorumlar aldı. 2001, yıllar süren sessizliğin ardından batı yakası hip hop'ını canlandıran ve dr. dre'nin yeni kuşak dinleyicilere de hitap edebildiğini gösteren albüm olarak kabul edilmektedir.

genel 

the new york timesa verdiği röportajda dr. dre, bu albümü yapmaktaki temel motivasyonunun; dinleyicilerin ve medyanın, kendisinin prodüksiyon ve rap yetenekleri hakkındaki şüphelerini ortadan kaldırmak ve kendini kanıtlamak olduğunu ifade etti. bu şüpheler, dre'nin ilk albümü the chronicten bu yana herhangi bir albüm çıkarmamış olmasından kaynaklanıyordu:

albümün başta bir mixtape olması planlanıyordu; parçalar geçiş bölümleri ve turntable efektleriyle birbirine bağlanacaktı, ancak sonradan bir film gibi olacak şekilde değiştirildi. dr. dre bununla ilgili, "duyduğunuz her şey planlandı. bu bir film ve değişik durumlar yaşanıyor. reklamlar var, dokunaklı anlar, agresif anlar var. 'porno için ara' bile var. bir filmde olması gereken her şey var." dedi. albümü kulüplerde ya da radyolarda çalınması için değil, yalnızca eğlence için kaydettiğini söyleyen dr. dre, "bu albümle bir mesaj falan vermeye çalışmıyorum. yalnızca hardcore hip-hop yaptım ve kara mizah dokunuşları da eklemeye çalıştım. medyanın bunu alıp eğlence dışında bir şey yapmaya çalıştığı zamanlar oldu. bunu çok ciddiye almamalısınız."

kayıt 

albümdeki şarkı sözlerinin bir bölümü çeşitli gölge yazarlar tarafından kaleme alındı. bunlardan bir tanesinin royce da 5'9" olduğu biliniyordu. albümdeki son parça olan "the message"ı onun yazdığı bilinmekle birlikte, albüm kitapçığında adı geçmemektedir. royce'un yazdığı "the throne is mine" ve "stay in your place" gibi parçalar albümde kullanılmadı ve sonraki yıllarda çeşitli mixtape'ler içinde yayınlandı. bu öne çıkan gölge yazarlardan biri de "still d.r.e."yi yazan jay-z idi.

2001, idarî yapımcılığını dr. dre'nin üstlendiği eminem albümü the slim shady lp ile aynı dönemde kaydedildi. eminem'in albümündeki prodüksiyon tarzı bu albümde de devam etti. seyrek ritimler ve daha az sample kullanımı, albümün müzik altyapısına hakim oldu. solo çalışmalarıyla tanınan başarılı prodüktör scott storch, dr. dre'nin ikinci albümü 2001deki bazı parçaların yazımına katkıda bulundu ve bazı parçalarda klavye çaldı. storch, 2006'da rolling stonea şöyle konuştu: "o zaman, dr. dre'nin çaresizce bir şeye ihtiyaç duyduğunu gördüm. yakıt enjeksiyonuna ihtiyacı vardı ve dr. dre benden azot oksit olarak yararlandı. beni mix'in içine attı; piyano soundu, yaylılar ve orkestrasyonla yeni bir tat yakaladım. ben klavyedeydim, mike [elizondo] bas gitardaydı ve dr. dre elektronik davulun başındaydı". time dergisinden josh tyrangiel, makalesinde şöyle demektedir: "her dre parçası aynı şekilde başlamakta, elektronik baterinin arkasında dre ve bir oda dolusu güvenilir müzisyenler. (çağrı cihazı taşıyorlar, o çalışmak istediğinde çalışıyorlar.) bir beat programlıyor ve müzisyenlerden bunu solo olarak çalmalarını istiyor. hoşuna giden bir şey duyduğunda, o müzisyeni diğerlerinin yanından ayrırıyor ve ona soundu nasıl daha iyi hâle getireceğini söylüyor."

müzik

prodüksiyon 

albüm, dr. dre ve mel-man'in ortak prodüksiyonudur ve genelde olumlu yorumlar aldı. allmusic yazarı stephen thomas erlewine, dr. dre'nin önceki albümü the chronicteki g-funk ritimlerini geliştirdiğini söyledi: "kendini çok zorladı; uğursuz yaylılar, duygulu vokaller ve reggae ekleyerek çeşitlemeler yaptı ve oldukça ilginç şekilde yeniden ele aldı [...] sound bakımından birinci sınıf hakiki gangsta." yazdı. entertainment weeklyden tom sinclair, "mixin içinde ve dışında hakim olan baslar, yaylılar ve synthler arasında akan serin klavyeler, rahatsız edici şekilde tanıdık gitar dokunuşları iç noktalama sağlıyor." dedi. nme, albümün prodüksiyonunu "patentli tektonik funk ritimleri ve dokunaklı bir ortam" olarak nitelendirdi. prodüksiyonu öven popmatters, "hip-hop ritimleri akılda kalıcı, bazen gözünüzün önünde, bazen kurnaz ama her zaman dre'nin sesinin gücüne iyi bir fon oluyor." yazdı. the new york times yazarı jon pareles, beatler hakkında "yalın ve kusursuz, her biri ritim, rap, melodi ve stratejik sessizliklerin özlü bir kombinasyonu" yorumunu yaptı. ayrıca bu albümde dr. dre ilk kez, önceleri the roots üyesi olan klavyeci scott storch ile çalıştı. "still d.r.e." gibi birkaç parçada yazar olarak görev alan storch, sonraki yıllarda başarılı bir prodüktör oldu ve zaman zaman dr. dre ile çalışmalar yaptı.

sözler 

albümdeki sözler eleştiriler topladı ve tartışmalara yol açtı. gangsta rap'e bağlı olarak şiddet, seks, sokak çeteleri, arabadan ateş etmek, suç ve uyuşturucu kullanımı gibi konular albüme hakim oldu. stephen thomas erlewine, albümdeki tek konunun "şiddet, uyuşturucu, kadın, silah ve gangsterler" olduğunu söyledi. bu konuların tekrarlanmasını ve son on yıldır değişmemesini eleştirdi. eleştirmenler dr. dre'nin 1996'daki dr. dre presents the aftermath albümünden çıkan "been there, done that" single'ı ile başlattığı "kendine yenileme" çabalarından uzaklaştığına da dikkat çektiler. popmatters, sözlerin fazlasıyla açık  olduğunu ifade etmekle birlikte, dre'nin rap tarzını ve flowlarını övgüyle karşıladı: "kafiyeleri hızlı, can alıcı kısımlarla dolu rahat bir tarzı var." dr. dre'nin hip hop müzikte yeniden ön plana çıkmasından söz eden "still d.r.e." ve "forgot about dre" gibi parçalar da albümde yer aldı. birçok eleştirmen, dre'nin ölen kardeşine ithaf ettiği "the message" adlı parçaya da değindi. bu kadar açık sözler olmasaydı, albümün nasıl olabileceğini gösteren bir şarkı olduğunu ifade ettiler. popmatters, şarkıyı "tümüyle güzel" ve "bir modern rap klasiği" olarak nitelendirdi.

singlelar 

albümden üç single yayınlandı: "still d.r.e.", "forgot about dre" ve "the next episode". "fuck you", "let's get high", "what's the difference" ve "xxplosive" single olarak yayınlanmamasına rağmen, bir süre amerikan radyolarında çalındılar ve bu şekilde hot r&b/hip-hop singles & tracks listesine giriş yaptılar. "still d.r.e.", albümün öncü single'ı olarak ekim 1999'da piyasaya çıktı. billboard hot 100'de 93, hot r&b/hip-hop singles & tracks'de 32 ve hot rap singles'da 11 numaraya yükseldi. şarkı ayrıca mart 2000'de i̇ngiltere listesinde altı numaraya ulaştı. "still d.r.e.", 2000 grammy ödülleri'nde en i̇yi i̇kili veya grup rap performansı dalında ödüle aday gösterildi, ancak ödülü the roots ve erykah badu'nun "you got me" adlı eseri kazandı.

"forgot about dre", ikinci single olarak yayınlandı ve tıpkı önceki single gibi listelerde hit oldu. billboard hot 100'de 25, hot r&b/hip-hop singles & tracks'de 14 ve rhythmic top 40'ta üç numaraya yükseldi. şarkı ayrıca haziran 2000'de i̇ngiltere listesinde yedi numaraya ulaştı. şarkı için çekilen video klip, 2000'de en i̇yi rap video klibi dalında mtv video müzik ödülü kazandı. ayrıca 2001 grammy ödülleri'nde dr. dre ve eminem'e en i̇yi i̇kili veya grup rap performansı ödülünü kazandırdı. "the next episode" üçüncü ve son single olarak piyasaya çıktı. billboard hot 100'de 23, hot r&b/hip-hop singles & tracks'de 11 ve rhythmic top 40'ta iki numaraya yükseldi. ayrıca şubat 2001'de i̇ngiltere'de üç numara oldu. şarkı, 2001'de en i̇yi i̇kili veya grup rap performansı dalında grammy adaylarından biriydi, ancak ödülü yine "forgot about dre" adlı eseriyle dr. dre aldı.

karşılama

ticarî performansı 

albüm, yayınlandığı hafta ülkesinde 516 bin kopya satarak amerikan billboard 200 listesine iki numaradan giriş yaptı. billboardun top r&b/hip-hop albums listelerinde zirveye yerleşti. albüm, kanada'da da iki numaraya ulaştı. avrupa'da orta seviyede başarılar elde eden 2001; i̇ngiltere'de dört, i̇rlanda'da yedi, fransa'da 15, hollanda'da 17 ve norveç'te 26 numaraya yükseldi. ayrıca yeni zelanda listesinde 11. sıraya ulaştı. 2000 yılı sonunda albüm, billboard yıl sonu listesinde beş numarada ve r&b/hip-hop yıl sonu listesinde bir numarada yer alıyordu. 2003'te listelere tekrar giriş yapan albüm, i̇ngiltere'de 61 ve i̇rlanda'da 30 numaraya kadar yükseldi. temmuz 2008 itibarıyla 2001in amerika birleşik devletleri'nde 7.23 milyonluk satışa ulaştığı bilinmektedir. albüm, riaa'den altı kez platin plak kazandı. bu albüm, dre'nin üç platin plağı olan önceki albümü the chronicten daha çok sattı.

eleştiriler 

albümün aldığı eleştiriler farklı farklı oldu. rolling stone dergisinin hazırladığı the immortals - the greatest artists of all time (ölümsüzler - tüm zamanların en büyük sanatçıları) listesinde 54 numarada yer aldı. yazdığı özette kanye west, "xxplosive"in kendisine nasıl ilham verdiğini anlattı: "2001 albümündeki 'xxplosive', tüm soundumu aldığım yer bu. şarkıyı dinlerseniz, soul ritmine sahip ve bu da dre'nin ağır davullarıyla sağlanmış. jay-z'nin dynasty albümü için yaptığım 'this can't be life' parçasını ve ardından 'xxplosive'i dinleyin. doğrudan bir ısırık." allmusic yazarı stephen thomas erlewine'in yorumu şöyleydi: "2001, slim shady karar tutarlı ya da çarpıcı değil, ama müziği her zaman karakter dolu." entertainment weeklyden tom sinclair, prodüksiyonu "dr. dre'den alışılmadık seyrek sound" sözleriyle övdü. "3 milyonu aşkın kişinin the chronic ve snoop dogg'un dre prodüksiyonu doggystyleını alması gibi bağımlılık yapıyor." dedi ve ekledi: "eğer 'besteci' sıfatını hak eden bir rap prodüktörü varsa, o da dre'dir." nme, dr. dre'nin tarzı geliştirmediğini ifade ederken, "kısım kısım yeterince güçlü, ama will smith'i korkutacak kadar zekice değil" dedi. popmatters yazarı chris massey, "müzikal bakımdan 2001, herhangi bir gangsta rap albümünün olabileceği en parlak albüm" yorumunu yaptı. time yazarı christopher john farley, "beatler taze ve kapsayıcı ve dre'nin eminem ve snoop dogg ile düetleri gaddarlık ve kıvrak zeka sahibi" dedi.

albüm, olumsuz yorumlar da aldı. the village voicedan robert christgau, dr. dre'nin kadını aşağılayan sözlerini eleştirdi. allmusic'den erlewine, çok sayıdaki konuk rapçilerin albüme etkisinden söz etti ve dre'nin neden "monoton rapçiler"le düet yaptığını sorguladı. "albümün bu düetlerden önemli ölçüde zarar gördüğünü" söylerken, şarkı sözlerini de "tekrarlanıp duruyor ve gangsta klişeleriyle dolu" sözleriyle eleştirdi. sinclair şarkı sözlerini "iğrenç" olarak nitelendirirken, "ama bunların hiçbiri dre'nin başarısını bozmamalı" dedi. massey, sözleri "egemen inançların yansımasından çok, bir dünya görüşünün karikatürü" olarak değerlendirdi. mart 2006 sayısında en i̇yi 100 albüm (1995–2005) listesini yayınlayan hip hop connection, 2001e 10 numarada yer verdi.

parça listesi 

bilgiler rapbasement.com'dan alındı.

notlar
 prodüksiyonunu lord finesse'in üstlendiği "the message" haricindeki tüm parçaların prodüktörleri dr. dre ve mel-man'dir.
 "xxplosive", "murder ink", "some l.a. niggaz" ve "ackrite" parçalarını seslendirenler arasında dr. dre yer almamaktadır.
 "bitch niggaz" parçasında dj pen scratchleri bulunmaktadır.
 "the message"ın sonunda thomas chong'un gizli bir outrosu bulunmaktadır.

samplelar
 "lolo", james a. moorer'ın "deep note" adlı eserinden samplelar içermektedir.
 "big ego's", john barry'nin "theme from the persuaders!" ve rose royce'un "love don't live here anymore" adlı eserlerinden samplelar içermektedir.
 "xxplosive", isaac hayes'ın "bumpy's lament" ve snoop dogg'un "ain't no fun (if the homies can't have none)" adlı eserlerinden samplelar içermektedir.
 "what's the difference", charles aznavour'un "parce que tu crois" adlı eserinden samplelar içermektedir.
 "bar one", cannonball adderley'nin "poundin'" adlı eserinden samplelar içermektedir.
 "light speed", boogie down productions'ın "i'm still #1" adlı eserinden samplelar içermektedir.
 "forgot about dre", no doubt'ın "the climb" ve n.w.a'in "compton's in the house (remix)" adlı eserlerinden samplelar içermektedir.
 "the next episode", david mccallum'ın "the edge" adlı eserinden samplelar içermektedir.
 "let's get high", the fatback band'in "backstrokin'" ve skyy'ın "high" adlı eserlerinden samplelar içermektedir.
 "bitch niggaz", audio two'nun "top billin'" adlı eserinden samplelar içermektedir.
 "the car bomb", sun'ın "time is passing" adlı eserinden samplelar içermektedir.
 "murder ink", john carpenter'ın "halloween theme" adlı eserinden samplelar içermektedir.
 "ed-ucation", franck pourcel'in "diamonds are forever" adlı eserinden samplelar içermektedir.
 "housewife", dr. dre'nin "bitches ain't shit" ve the sugarhill gang'in "rapper's delight" adlı eserlerinden samplelar içermektedir.

yapım ekibi 

 dr. dre – idarî yapımcı, rapçi, prodüktör, miks
 mel-man – rapçi, prodüktör
 lord finesse – prodüktör
 eminem – rapçi, vokal
 snoop dogg – rapçi, vokal
 hittman – rapçi
 xzibit – rapçi
 kurupt – rapçi, vokal
 ms. roq – rapçi
 devin the dude – rapçi, vokal
 nate dogg – rapçi
 six-two – rapçi
 mc ren – vokal
 tommy chong – vokal
 knoc-turn'al – rapçi, vokal
 defari – rapçi
 time bomb – rapçi
 king tee – rapçi
 kokane – rapçi
 mary j. blige – rapçi
 rell – rapçi
 jake steed – rapçi
 eddie griffin – rapçi
 charis henry – rapçi
 traci nelson – rapçi

 ian sanchez – rapçi
 colin wolfe – bass
 mike elizondo – bas
 preston crumo – bas
 sean cruse – gitar
 camara kambon – klavye
 scott storch – klavye
 jason hann – perküsyon
 taku hirano – perküsyon
 dj pen – scratchler
 larry chatman – prodüksiyon yöneticisi
 kirdis g. tucker – aftermath ürün yöneticisi
 charles "big chuck" stanton – a&r yöneticisi
 mike lynn – a&r yöneticisi
 damon "bing" chatman – aftermath proje koordinatörü
 michelle thomas – interscope ürün yöneticisi
 andrew van meter – interscope prodüksiyon koordinatörü
 ekaterina kenney – interscope fotoğraf çekimi koordinatörü
 richard "segal" huredia – fotoğrafçı, mühendis
 brian "big bass" gardner – mastering
 paul foley – albüm editörü
 stan musilik – fotoğrafçı
 donn thompson – fotoğrafçı
 jason clark – sanat yönetmeni, tasarımcı

listeler

haftalık listeler

yıl sonu listeleri

on yıl sonu listeleri

notlar

kaynakça

dış bağlantılar 
 discogs'da 2001 
 acclaimed music'de accolades: 2001 
 rapreviews: 2001  — steve juon

1999 albümleri
dr. dre albümleri
aftermath entertainment albümleri
interscope records albümleri
yapımcısı dr. dre olan albümler