Friedrich Nietzsche kronolojisi

friedrich wilhelm nietzsche (15 ekim 1844 - 25 ağustos 1900), "güç i̇stenci", "üstinsan", "bengi dönüş" gibi özgün fikirlerle tanınan varoluşçu alman filozof.

kronolojisi 
 1844 15 ekim: nietzsche, leipzig'in güney batısında saksonya'da bir prusya köyü olan röcken'de karl ludwig nietzsche adında papaz bir babanın oğlu olarak dünyaya gelir.
 1849 30 temmuz: babasının ölümü.
 1858: naumburg yakınlarında almanya'nın önde gelen protestan yatılı okulu schulpforta'ya kayıt yaptırır.
 1864 ekim: teoloji ve filoloji öğrencisi olarak bonn üniversitesi'ne kayıt yaptırır.
 1865 ekim: nietzsche, bonn'daki filoloji hocası f.w.ritschl'in peşinden leipzig'e gider ve eğitimine burada devam eder. leipzig'de eski kitaplar satılan bir dükkânda schopenhauer'in bir kitabını bulur ve arkadaşlarına bundan böyle bir "schopenhauer'ci" olduğunu açıklar.
 1868 8 kasım: nietzsche'nin leipzig'de richard wagner'le ilk buluşması.
 1869 şubat: henüz doktorasını tamamlamamış olan nietzsche, ritschl'in tavsiyesi üzerine basel üniversitesi klasik filoloji bölümüne genç yaşta öğretim görevlisi olarak atanır.

17 mayıs: nietzsche'nin wagner ve cosima'ya tribschen'de ilk ziyareti.

28 mayıs: basel üniversitesi'nde "homeros ve klasik filoloji" üzerine bir açılış konuşması yapar.

 1870 ağustos: nietzsche, fransa-almanya savaşı nedeniyle üniversiteden izin alır ve gönüllü sıhhiye eri olarak cepheye gider. ama sağlığının bozulması nedeniyle iki ay sonra basel'e geri döner.
 
 1871 ocak: basel üniversitesi felsefe kürsüsüne yaptığı başvuru geri çevrilir. i̇sviçre alp'lerinden kalbi kırık bir şekilde ayrılır ve klasik filolog olarak mesleğinden giderek hoşnutsuz olmaya başlar, felsefeye yönelir. bu yıldan sonra nietzsche bozuk sağlığıyla sürekli bir mücadeleye girer.

 1872 ocak: i̇lk kitabı " die geburt der tragödie aus dem geiste der musik" (müziğin ruhundan tragedya'nın doğuşu) yayınlanır.

şubat - mart: basel'de "eğitim kurumlarımızın geleceği" konulu halka açık seminerler verir.

22 mayıs: nietzsche, bayreuth tiyatrosu'nun temel atma töreni için bayreuth'a giden wagner'in 59. doğum gününde besteciye eşlik eder.

 1876 ağustos: i. bayreuth festivali. wagner'le dostluğu gölgelenir.

eylül: paul ree ile birlikte bayreuth'tan ayrılır.

ekim: basel üniversitesi sağlığının bozuk olduğu gerekçesiyle nietzsche'ye bir yıllık hastalık izni verir.

 1878: "menschliches, allzumenschliches" (insanca, pek insanca) ilk bölümü voltaire'e adanmıştır.

3 ocak: wagner nietzsche'ye yeni yayımlanan eseri parsifal'in bir kopyasını gönderir.

mayıs: nietzsche wagner'e yazdığı son mektupla birlikte "insanca pek insanca: özgür ruhlar için bir kitap" adlı çalışmasının bir kopyasını gönderir. wagner'den tamamen kopar.

 1879: i̇nsanca, pek insanca 'nın ikinci cilt birinci kısmı: assorted opinions and maxims. nietzsche sağlığının bozukluğu öne sürülerek basel'deki kürsüsünden istifa etmeye zorlanır. bundan sonraki on yıl boyunca otel odalarında ve pansiyonlarda yaşayan yalnız bir gezgin yaşamı sürecektir.
 1880: i̇nsanca, pek insanca, ikinci cilt ikinci kısım: gezgin ile gölgesi.
 1881: tan kızıllığı. ahlakın önyargıları üstüne düşünceler. sils maria'da ilk yazını geçirir.
 1882: şen bilim (neşeli bilgelik ya da la gaia scienza adlarıyla da bilinir) 125. aforizmada bir deli, tanrı'nın öldüğünü açıklar.

mart: paul ree roma'ya gitmek üzere cenova'da nietzsche'den ayrılır. ree roma'da lou salome ile tanışır ve ona aşık olur.

nisan: nietzsche roma'ya gider ve lou salome ile tanışır. nietzsche birkaç gün sonra, önce ree aracılığı ile daha sonra şahsen salome'ye evlenme teklif eder. teklifi geri çevrilse de kendisi, ree ve salome arasındaki düşünsel ménage à trois bağlılıktan hoşnuttur. yıl sonunda nietzsche, ree ve salome'den kopar ve kendisini ikisinin ihanetine uğramış hisseder.

 1883: böyle buyurdu zerdüşt : herkes ve hiç kimse için bir kitap adlı çalışmasının birinci ve ikinci kitaplarını yazar.

13 şubat: wagner'in ölümü, 1884, nice'de zerdüşt'ün üçüncü kısmını yazar.

 1885: zerdüşt'ün dördüncü ve son bölümünü sınırlı sayıda ve kendi başına yayımlatır.
 1886: i̇yinin ve kötünün ötesinde. geleceğin felsefesine prelüd.
 1887: yeraltından notlar'ın fransızca baskısı tesadüfen eline geçer ve böylece dostoyevski'yi keşfeder. 
10 kasım: ahlakın soykütüğü üstüne: bir polemik.

 1888 mayıs - ağustos: wagner olayı; dionysos dithyrambosları'nı bitirir (1891'de yayımlanır).

eylül: deccal (1894'te yayımlanır).

ekim - kasım: ecce homo'yu yazar (kitabın yayımlanması elisabeth förster nietzsche tarafından 1908'e dek ertelenir).

aralık: nietzsche wagner'e karşı (1895'te yayımlanır).

 1889: putların alacakaranlığı (özgün adı: bir psikoloğun atıllığı).

3 ocak: nietzsche, torino'da piazza carlo'da sinir krizi geçirir ve sahibi tarafından kırbaçlanan yaşlı bir atın boynuna sarılarak ağlar.

18 ocak: jena üniversitesi'ndeki psikiyatri kliniğine kaldırılır. doktorlar "ileri yeti yitimi" teşhisi koyarlar. klinikte "beni buraya karım cosima getirdi" dediği bile duyulmuştur. cosima ölen wagner'in karısıdır.

 1890: nietzsche'nin annesi oğlunu alır ve bakmak üzere naumburg'daki evine getirir.
 1897 20 nisan: annesinin ölümü. kız kardeşi nietzsche'yi alarak beraberinde naumburg'dan, 1894'te nietzsche arşivini taşımış olduğu weimar'a götürür.
 1900 - 25 ağustos: nietzsche weimar'da ölür. röcken'de babasının mezarının yanına gömülür.
 1901: 1880'lerde kaleme alınan nachlass'tan beş yüz bölüm güç istemi adıyla yayımlanır. 1906'da kitabın ikinci baskısı bu sefer 1067 bölümlük bir çalışma olarak piyasaya çıkar.

kaynakça 

kronoloji
kronolojiler