Mevlevîlik

mevlevîlik (osmanlı türkçesi: مولويه - mevlevîyye), 13. yüzyılda yaşamış mevlana celaleddin rumi'nin tasavvufî düşünceleri üzerine, kendisinin ölümü ardından gelişen tarikattır.

tarihi 
mevlânâ, bir tarikat kurmamış olsa da bunun temellerini atmış sayılır. dostlarıyla birlikte sohbet toplantıları düzenler, bu toplantılarda dini konuşmalar yapılır, müzik dinlenir, sema yapılır ve zikredilirdi. mevlânâ'nın fikirleri yayıldıkça toplantılarına katılmak isteyenlerin sayısı arttı. bu kişilerin bazıları i̇ran ve arabistan gibi yabancı ülkelerden geliyorlardı. mevlana, toplantılara düzen vermek için bazı kurallar koydu. bu düzen, mevlevilik tarikatı ritüellerinin kökenini oluşturacaktı. mevlana, şems öldükten sonra mesnevi'yi yazdırmaya başlar. oğlu sultan veled, talebesi hüsamettin çelebi ve ardından gelenler bunu geliştirip önce anadolu'ya, daha sonra da diğer yörelere yaymışlardır. mevlana'nın torunlarından biri de kütahya'da dönenler camii'nde yatmaktadır.

mevlana'nın oğlu sultan veled postnişin (şeyh) olduktan sonra bir tarikat merkezi (tekke) inşa edildi. bu tekkede kur'an ve mesnevi okunuyordu. böylece mevlevîlik, sufî tarikatlardan birisi haline geldi. mevlânâ'nın, yakınları ve dostlarının defnedilmiş olduğu konya'daki yeşil kubbe, tarikatın manevi merkezi halini aldı. bugün de pek çok müslüman bu müzeyi, içindeki türbeyi ve tekkeyi ziyaret etmektedir.

mevleviliğin başlangıcında sema ayini, dervişlerin vecde gelmesiyle başlıyordu. ulu arif çelebi zamanında semadan önce kur'an ve gazeller okunmaya başladı. sema ayini mukabele denilen günümüzdeki şeklini 15. yüzyılda pir adil çelebi zamanında aldı.

ritüeller 
mevleviliğin gelişmiş bir adap ve kural sistemi vardır. misal, ortak tabaktan yemek yeniyorsa kaşığın bir tarafı ile yemek alınır, diğer tarafı ile yemek yenir. kaşığın ağza değen kısmının yemeğe değmemesine özen gösterilir. ayrıca âlemdeki tüm varlıkların allah'ın birer parçası olduğu varsayılarak onlara değer verilir. örneğin; kaşık öpülerek yemeğe başlanır, sırtlarına giydikleri yelekler öpülerek giyilir. mevlevilikte de diğer tarikatlarda olduğu gibi yün giyilir, bu da maddi ve özellikle manevi fakirliğin bir dışa vurulmuş şeklidir.

felsefe 
mevlânâ’nın tasavvufu, sırf mistik ve idealist bir tasavvuf olmayıp mahdut varlıktan, ferdiyetten ve ferdi ihtiraslardan tamamıyla sıyrılmak ve halka, topluluğa yayılmak suretiyle tecelli eden ve sosyal hayatta sınırsız bir sevgi, insanî bir görüş ve mutlak bir birlik halinde, moral sahadaysa herkesin kendisini, bir kâmile uymak suretiyle ıslahı ve umumî olarak hayra, güzele ve iyiye doğru bir gidiş, insanî bir terbiye halinde tezahür eden ve böylece de realitede amelî karaktere sahip olan bir tasavvuftur.

tasavvufta, mevlana ve mevleviliğin önemi büyüktür. mevlevilik insan odaklı olup hoşgörüye, güzele ve ihlasa yöneliktir, pes etmek yoktur, pişman olmak ve affetmek vardır.

1915 ermeni kırımı sırasında mevlevi tarikatı üyeleri, barınak sağlayarak ve teşkîlât-ı mahsûsa'dan saklayarak konya'daki ermeni sivillerini (zimmilerini) kurtardılar.

mevlevî tarikât silsilesi

mevlevîlik altın zinciri (i. silsilesi) 
 muhammed
 ali bin ebu talib
 hasan bin ali
 hüseyin bin ali
 zeynelâbidîn
 muhammed el-bakır
 cafer es-sadık
 musa el-kâzım
 ali er-rıza
 maruf-u kerhî 
 serî-i sekatî
 cüneyd-i bağdadî 
 ebû osman mağribî
 ebû ali rubarî
 ebû ali kâtib
 şeyh ebû'l kâsım gurgânî
 ebû'l necip abdul kahar sühreverdî
 bitlisli ammar-ı yâsir
 necmeddin kübra
 bahaeddin veled
 seyyid burhân-ed-dîn muhakkık-ı tirmizî
 şems-î tebrizî
 celâleddîn rûmî
 sultan veled

mevlevîlik altın zinciri (ii. silsilesi) 
 muhammed
 ali bin ebu talib 
 hasan-ı basri
 habib-i acemî
 davud-u taî 
 maruf-u kerhî 
 serî-i sekatî 
 cüneyd-i bağdadî 
 ebu bekr-i şiblî
 muhammed zeccac
 ebû bekir nessac  
 ahmed gazalî
 ahmed hatibî
 şems-ül eimme serahsî 
 bahaeddin veled
 seyyid burhân-ed-dîn muhakkık-ı tirmizî
 şems-î tebrizî
 celâleddîn rûmî
 sultan veled

galeri

ayrıca bakınız 
 mevlevîhâne
 nakşibendi
 mesnevi

kaynakça 

mevlevilik
tarikatlar