Birahane Darbesi

birahane darbesi (almanca: bürgerbräukellerputsch ya da hitler-ludendorff-putsch ya da hitlerputsch), adolf hitler, general erich ludendorff ve diğer kampfbund liderleri tarafından bavyera eyâletinin yönetimine el koymak amacıyla 8-9 kasım 1923 tarihinde gerçekleştirdiği başarısız bir darbe girişimidir. yaklaşık iki bin nazi, şehir merkezindeki feldherrnhalle'ye yürüdü, ancak bir polis kordonuyla karşı karşıya kaldılar, bu da 16 nazi partisi üyesi ve 4 polis memurunun ölümüyle sonuçlandı.

çatışma sırasında yaralanan hitler, hemen tutuklanmaktan kurtuldu ve kırsal kesimde güvenli bir yere götürüldü. i̇ki gün sonra tutuklandı ve vatana ihanetle suçlandı.

darbeyle birlikte hitler ilk kez alman ulusunun dikkatini çekti ve dünyanın dört bir yanındaki gazetelerde manşetlere çıktı. hitler, 24 gün süren yargılanmasında, tutuklanmasını, geniş çapta duyurulan ve kendi milliyetçi duygularını ulusa ifade etmesi için bir platform sağladı. hitler vatana ihanetten suçlu bulundu ve landsberg hapishanesinde beş yıl hapis cezasına çarptırıldı. burada mahkum arkadaşları emil maurice ve rudolf hess'e mein kampf'ı dikte ettirdi. 20 aralık 1924'te, yalnızca dokuz ay yatmış olan hitler serbest bırakıldı. hitler, serbest bırakıldıktan sonra, odağını devrim veya kuvvet yerine yasal yollardan gücü elde etmeye yöneldi ve buna göre taktiklerini değiştirerek nazi propagandasını daha da geliştirdi.

darbeyi hazırlayan koşullar 
20. yüzyılın başlarında, güney almanya'nın büyük şehirlerinin çoğunda, yüzlerce ve bazen binlerce insanın akşamları sosyalleşeceği, bira içeceği ve siyasi ve sosyal tartışmalara katıldığı bira salonları vardı. bu tür bira salonları, ara sıra siyasi mitinglere de ev sahipliği yaptı. münih'in en büyük bira salonlarından biri, darbenin başladığı yer haline gelen bürgerbräukeller'di.

birinci dünya savaşı'nı sona erdiren versay antlaşması, almanya'nın büyük bir avrupa gücü olarak gerilemesine yol açtı. dönemin birçok almanı gibi, alman ordusunda savaşan ama o sırada hala avusturya vatandaşlığına sahip olan hitler, ülkenin kendi hükûmeti tarafından "arkadan bıçaklanması" ile anlaşmanın ihanet olduğuna inanıyordu. özellikle de alman ordusu'nun sahada yenilmez olduğu düşünülüyordu. yenilgiden dolayı hitler, daha sonra "kasım suçluları" olarak adlandırılan sivil liderleri, yahudileri ve marksistleri günah keçisi yaptı.

hitler savaştan sonra münih'te orduda kaldı. çeşitli "milli düşünce" kurslarına katıldı. bavyera ordusu eğitim ve propaganda dairesi tarafından, hitler'in ajan olduğu yüzbaşı karl mayr tarafından organize edildi. yüzbaşı mayr, o zamanlar bir ordu gefreiter (onbaşını eşdeğeri değil, özel bir er sınıfı) ve birinci sınıf demir haç sahibi hitler'e küçük deutsche arbeiterpartei'ye ("alman i̇şçi partisi", kısaltılmış şekilde dap) sızmasını emretti. hitler, 12 eylül 1919'da alman i̇şçi partisi'ne katıldı. çok geçmeden alman i̇şçi partisi'nin benimsediği ilkelerin birçoğuyla aynı fikirde olduğunu fark etti ve savaş sonrası münih'te meydana gelen kaotik siyasi atmosferde partinin en üst görevine yükseldi. anlaşmaya göre hitler, kampfbund adı verilen bir dizi bavyera intikamcı "yurtsever dernek"in siyasi liderliğini üstlendi. bu siyasi taban, nazi partisi'nin paramiliter kanadı olan yaklaşık 15.000 sturmabteilung'u (sa, kelimenin tam anlamıyla "fırtına kıtası") kapsayacak şekilde genişledi.

26 eylül 1923'te, bir kargaşa ve siyasi şiddet döneminin ardından, bavyera başbakanı eugen von knilling olağanüstü hal ilan etti ve gustav ritter von kahr, devleti yönetmek için diktatörlük yetkileriyle staatskomissar ("eyalet komiseri") olarak atandı. von kahr'a ek olarak, bavyera eyaleti polis şefi albay hans ritter von seisser ve reichswehr generali otto von lossow bir iktidar üçlüsü oluşturdular. bu yönetim, merkezî yönetimin ilettiği her tâlimatı yerine getirmiyordu. özellikle hitler'in yayın organının ve nazilerin faaliyetlerinin durdurulmasına yönelik emirler uygulanmıyordu.

hitler, 27 eylül 1923'ten itibaren 14 kitlesel toplantı yapacağını duyurdu. olası aksaklıktan korkan kahr'ın ilk eylemlerinden biri, ilan edilen toplantıları yasaklamak ve hitler'i harekete geçmemesi için baskı altına almak oldu. kampfbund'daki diğer liderlerle birlikte naziler, berlin'e yürümeleri ve iktidarı ele geçirmeleri gerektiğini, yoksa takipçilerinin komünistlere yöneleceğini hissettiler. hitler, kahr ve üçlüsünün desteğini kazanmak amacıyla birinci dünya savaşı generali erich ludendorff'un yardımına başvurdu. ancak kahr'ın, seisser ve lossow ile hitler'siz milliyetçi bir diktatörlük kurmak için kendi planı vardı.

darbe girişimi 

ölen 16 isyancı, nazi partisi'nin ilk "kan şehitleri" olarak kabul edildi ve hitler tarafından mein kampf'ın önsözünde anıldı. olaylar sırasında kana bulanan nazi bayrağı, blutfahne ('kan bayrağı') olarak bilinmeye başladı ve bu kanlı bayrak, hitler iktidardayken feldherrnhalle'nin önüne yeni askerlerin yemin etmesi için çıkarıldı.

i̇ktidara gelmesinden kısa bir süre sonra, feldherrnhalle'nin güney tarafına gamalı haçla taçlandırılmış bir anıt yerleştirildi.
anıtın arkasına und ihr habt doch gesiegt! ('ve yine de kazandınız!') yazısı yerleştirildi. arkasına çiçekler atılmıştı ve ya polisler ya da ss'ler daha alçakta bulunan levhanın arasında nöbet tutuyordu. yoldan geçenlerin nazi selamı vermeleri gerekiyordu. mein kampf, ölenlere ithaf edilmiştir ve ich kämpfe kitabında (1943 dolaylarında partiye katılanlara verilmiştir), kitapta yüzlerce başka ölü listelenmesine rağmen, ilk olarak onlar listelenmiştir. kitaptaki başlık metninde "eylemleri için ölmüş olsalar da sonsuza kadar yaşayacaklar" yazıyordu. ordunun feldherrnhalle alayı adlı bir tümeni vardı ve ayrıca bir sa feldherrnhalle tümeni vardı.

der neunte elfte (9/11, kelimenin tam anlamıyla 'onbirincinin dokuzuncusu'), özellikle 1933'te iktidarın ele geçirilmesinin ardından, nazi takvimindeki en önemli tarihlerden biri oldu. her yıl nazi almanyası'nın düşüşüne kadar, darbe ülke çapında anılacak ve münih'te gerçekleşen önemli olaylarla anılacaktı. 8 kasım gecesi hitler, bürgerbräukeller'deki alte kämpfer'e ('eski savaşçılar') hitap edecekti (1939'dan sonra löwenbräu, 1944'te circus krone binası'nda), ertesi gün münih sokaklarında yürüyüşün yeniden canlandırılması devam edecekti. etkinlik, königsplatz'daki ölen 16 yürüyüşçünün anıldığı bir törenle doruğa çıkacaktı.

yıldönümü, nazi almanyası'nda bir gerilim zamanı olabilir. tören, 1934'te, uzun bıçaklar gecesi olarak adlandırılan geceden sonra olduğu gibi iptal edildi. 1938'de kristallnacht'a ve 1939'da johann georg elser tarafından hitler'e suikast girişimine denk geldi. 1939'da savaşın patlak vermesiyle güvenlik endişeleri, yürüyüşün yeniden düzenlenmesinin askıya alınmasına, bir daha asla devam edilmemesine neden oldu. ancak hitler, 8 kasım konuşmasını 1943'e kadar yapmaya devam etti. 1944'te hitler olayı atladı ve onun yerine heinrich himmler bir konuşma yaptı. savaş devam ederken, münih sakinleri, şehirlerindeki üst düzey nazi liderlerinin müttefik bombardıman uçakları için bir mıknatıs gibi hareket edeceğinden endişe ederek, yıldönümünün yaklaşmasından giderek daha fazla korkmaya başladılar.

her gau'da (almanya'nın idari bölgesi) küçük bir anma töreni yapması bekleniyordu. propagandacılara verilen materyallerde yer aldığı gibi, ölen 16 kişi ilk kayıplardı ve tören, darbe için ölen herkesi anmak için bir fırsattı.

9 kasım 1935'te ölüler mezarlarından alınarak feldherrnhalle'ye götürüldü. sa ve ss onları iki ehrentempel'in ('şeref tapınağı') inşa edildiği königsplatz'a taşıdı. yapıların her birinde, ölü nazilerden sekizi, kendi adlarını taşıyan bir lahit içine gömüldü.

haziran 1945'te müttefik komisyonu cesetleri ehrentempels'ten çıkardı ve aileleriyle temasa geçti. sevdiklerini münih mezarlıklarına isimsiz mezarlara gömme veya yakılma seçeneği verildi. bu, almanya'da sahipsiz cesetler için yaygın bir uygulamadır. 9 ocak 1947'de yapıların üst kısımları havaya uçuruldu.

1994'ten beri, feldherrnhalle'nin önündeki kaldırıma gömülü şekilde yeralan bir hatıra plaketi, nazilere karşı savaşta ölen dört bavyera polisinin isimlerini içermektedir. plakette şöyle yazmaktadır:

den mitgliedern der bayerischen landespolizei, die beim einsatz gegen die nationalsozialistischen putschisten am 9.11.1923 ihr leben ließen. ('9 kasım 1923'te nasyonal sosyalist darbecilere karşı canlarını veren bavyera polis teşkilatı mensuplarına:...')

kaynakça 

bibliyografi
 
 dornberg, john (1982). munich 1923: the story of hitler's first grab for power. new york: harper & row.
 
 gordon, harold j., jr. (1972). hitler and the beer hall putsch. princeton, nj: princeton university press.
 gordon, harold j., jr. (1976). the hitler trial before the people's court in munich. university publications of america.
 
 
 large, david clay (1997). where ghosts walked, munich's road to the third reich. new york: w.w. norton.
 
 snyder, louis leo (1961). hitler and nazism. new york: franklin watts.

i̇lgili şarkılar 
 das hakenkreuzlied (gamalı haç şarkısı, 1923) das hakenkreuz im weißen feld auf feuerrotem grunde ...
 in münchen sind viele gefallen / den toten des 9. november 1923 (münih'te birçok kişi şehit düştü / 9 kasım 1923'te ölenler için) ... es traf vor der feldherrenhalle deutsche helden das tödliche blei ...

dış bağlantılar 

 birahane darbesi sırasında avrupa haritası at omniatlas.com
 öldürülen dört bavyeralının plaketini taşıyan feldherrnhalle, günümüzde kaldırıldı 
 "munich: part 3 - nazi party buildings on the königsplatz  third reich in ruins

 
adolf hitler
1920'lerde darbeler ve darbe teşebbüsleri
1923'te çatışmalar
1923'te almanya
1924'te almanya
almanya'nın askerî harekâtları