Aleksandr Bogdanov

aleksandr aleksandroviç bogdanov (malinouski) (22 ağustos 1873 - 7 nisan 1928, moskova), rus bilim insanı, filozof, ekonomi, tıp araştırmacısı, bilimkurgu yazarı.

yaşamı 
bogdanov, 22 ağustos 1873'te şu anki belarus'ta doğdu. öğretmen bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi ve üniversite öğretimine kadar çiftlikte yaşadı. tıp eğitimi için girdiği moskova üniversitesi'nden mezun olamadan, narodnaya volya grubuna üye olmak suçundan tutuklandı. tula şehrine sürgün edilen bogdanov, kharkiv üniversitesi'nde eğitimine devam etti. burada devrimci faaliyetlerine devam eden bogdanov, "ekonomi biliminin temelleri" isimli bir broşür yayınladı (1897). 1899 yılında üniversiteden mezun olarak doktor oldu. aynı yıl ikinci eseri olan "doğadaki basit elementlerin muhtemel tarihi"ni yayınladı. bunun üzerine çar iii. aleksandr emriyle yeniden tutuklanan bogdanov, 6 aylık bir hapislik döneminden sonra vologdaya sürgün edildi.

sürgün döneminde sosyal adalet, ekonomi-politik ve felsefe üzerine araştırmalar yaptı. 1903 yılında bogdanov takma ismini alarak rus sosyal demokrat i̇şçi partisi'nin bolşevik fraksiyonuna katıldı.

bolşevikler arasında yaklaşık 6 yıl boyunca en önde gelen isimlerden birisi olan bogdanov, 1904-1906 yılları arasında 3 ciltlik felsefi eseri "ampriyo-monizm"i yayınladı. bogdanov bu eserinde marksizm ile ernst mach, wilhelm ostwald, richard avenarius, i̇van skvortsov-stepanov gibi filozofların görüşlerini birleştirmeye çabaladı. bu çalışma ünlü marksist nikolay buharin başta olmak üzere birçok kişiyi etkiledi.

1905 rus devrimi'nin yenilgiye uğramasından sonra, bogdanov, duma'daki sosyal demokrat vekillerin geri çağrılmasını, partinin tamamen yer altına çekilmesini savundu ve bu konuda karşıt fikirlerde olan lenin'le karşı karşıya geldi. uzun süre devam eden bu karşıtlık 1908 yılında tamamen uzlaşmaz bir hale geldi. bu ayrışmada bolşeviklerin çoğunluğu lenin'in yanında yer alırken, lenin bu dönem kaleme aldığı "materyalizm ve ampiryokritisizm" kitabıyla bogdanov'u felsefi idealizmle yapmakla suçladı.

lenin'le girdiği mücadelede yenilgiye uğrayan bogdanov, 1909 haziran'ında paris'te düzenlenen bir konferansla bolşevik fraksiyondan atıldı. bunun üzerine i̇talya'nın capri adasındaki anatoli lunaçarski ve maksim gorki'nin yanına giden bogdanov çalışmalarına burada devam etti. otzovist olarak anılan bu muhalif grup burada bir parti okulu kurdular. 1910 yılında bolognaya taşıdıkları bu parti okulunda 1911'e kadar eğitim verdiler. çok geçmeden lenin ve yandaşları da paris'te bu gruba karşı bir parti okulu oluşturdu. ancak bu çalışmaların bir sonuç vermemesi üzerine bogdanov siyasetten uzaklaştı ve 1914'te çıkan bir afla rusya'ya geri döndü.

bogdanov birinci dünya savaşı'na kadar yoğun bilimsel çalışmalar yaptı. 1912'de yayınladığı tektoloji kitabı, kendi alanında öncü bir kitap olarak anılmaktadır. birinci dünya savaşı süresince doktorluk yapan bogdanov, ekim devrimi'nde hiçbir rol almadı. bolşeviklerin iktidarı almasıyla beraber, kendisine sunulan partiye yeniden katılma tekliflerini geri çeviren bogdanov, 1922'ye kadar, bilimsel çalışmalara daldı. önceden araştırmaya başladığı konularda ciddi ilerlemeler kaydeden bogdanov, sibernetik teorisinin öncülü oldu. 1918 yılında ekonomi profesörü olarak, yeni kurulan sosyal bilimler osyalits akademisi'nin yöneticiliğine getirildi.

1920'de sovyetler birliği'nde kurulan proleter sanat hareketi proletkult'un kuruculuğunu ve baş teorisyenliği bogdanov yaptı. verdiği konferans ve yazdığı makalelerde, eski burjuva kültürünün yok edilmesi gerektiğini söyleyen bogdanov, onun yerini saf proleter kültürün alması gerektiğini savundu. proletkult hareketi, diğer kültürel hareketler gibi ilk etapta bolşevik hükûmet tarafından desteklendi. ancak 1 aralık 1920 tarihli pravda'da çıkan bir yazı, bu hareketi küçük burjuva ilan ederek, bu hareketin sosyalizme düşman unsurlar tarafından çıkarıldığını duyurdu. bogdanov'un fikirleri menşevik olarak nitelendirildi. bogdanov'a karşı bu ön yargının sebebinin 1912 prag konferansı'nda sosyalist parti içindeki diktalaşmaya karşı çıkmasına karşı duruş gösterdiği için olduğu söylenir. 1922'ye gelindiğinde ise proletkult tarihe karışmıştı.

1923 yazında bogdanov, hükûmet muhalifi i̇şçi gerçeği grubunu desteklediği gerekçesiyle gizli polis tarafından tutuklandı ve 5 hafta boyunca sorgulandı. serbest bırakılmasının ardından yeniden bilimsel çalışmalarına ağırlık veren bogdanov, 1924 yılında kan transfüzyon deneylerine başladı. bogdanov, bu deneylerle hiç yaşlanmayan ebediyen genç insanı yaratma derdindeydi. bu çalışmalar kapsamında aralarında lenin'in kardeşi mariya ulyanova ve devrimci arkadaşı leonid krasin'in de bulunduğu birçok kişi bogdanov'un deneylerine katıldı. ulyanova bu deneylerden sonra günlüğüne: ''deneylerden sonra saç dökülmem durdu ve görme bozukluğum azaldı. kendimi gençleşmiş hissediyorum''. yazdı. 11 kan transfüzyonu deneyi gerçekleştiren bogdanov, bu deneyler sonunda, deneklerdeki görme bozukluklarının, saç dökülmelerinin durdurulabildiği fark etti. çalışmalarının sonuç vermesi üzerine 1926 yılında hematoloji ve kan transfüzyonu enstitüsü'nü kurdu.

ölümü 
bogdanov, 1928 yılında kendi üzerinde yaptığı bir kan transfüzyonu deneyi sırasında, öğrencisinden kaptığı sıtma ve tüberküloz bakterileri nedeniyle hayatını kaybetti. kimi aydınlar, bogdanov'un bu şekilde intihar ettiği iddiasında bulundu. tarihçi loren graham bu iddiaya kanıt olarak da, bogdanov'un son deneyinden önce yazdığı gerilim dolu politik mektuplar gösterildi.

kızıl yıldız 
bogdanov, 1908 yılında yayınladığı kızıl yıldız isimli romanıyla ilgileri üzerine çekti. mars'ta geçen bu ütopya türü kitapta bogdanov bilimsel ve sosyal gelişmeler hakkında peygamberce kehanetlerde bulunuyordu. bogdanov'un bu eseri feminist, sosyalist birçok ütopya- bilimkurgu eserine öncülük etmiştir. kendisinden sonra gelen yazarları etkilemiştir.

dış bağlantılar 
 kızıl yıldız romanı
 kızıl yıldız romanı hakkında bir yazı 

1873 doğumlular
tula doğumlular
1928 yılında ölenler
rus ekonomistler
rus mucitler
rus filozoflar
rus devrimciler
rus komünistler
marksist teorisyenler