Uludere

uludere (), doğu anadolu bölgesi'nde bulunan ve şırnak iline bağlı olan bir ilçedir.

coğrafya 

i̇lçenin yüzölçümü 825 km2 olan uludere, irak ile 56 km sınıra sahiptir. doğusunda hakkâri ilinin çukurca (çel) ilçesi, batısında şırnak ili ve silopi ilçesi, kuzeyinde beytüşşebap (elkî) ilçesi, güneyinde irak toprakları bulunmaktadır.

coğrafi olarak dağlık ve engebeli bir araziye sahiptir. haftanîn ve kel mehmet dağı (kêla mem) dağları ilçenin en yüksek dağlarıdır. ayrıca suwar, serhe, haftanîn, meydan, elcan ve şirîş önemli yaylalarıdır. i̇klimi genellikle karasaldır. yazları sıcak ve kurak, kışları ise soğuk ve yağışlıdır. i̇lçeyi ikiye bölen hezil çayı'nın bir kolu olan kılaban deresi ilçe için önemli bir su kaynağıdır. yayla turizmi ve kış turizmine uygun bir coğrafyaya sahiptir

flora ve fauna 
uludere, flora ve fauna bakımından zengin bir ilçedir. bölgede endemik  ters lale ve dağ lalesi türleri bulunmaktadır. türkiye'de sadece uludere-hakkâri arasındaki dağlarda yetişen ve koruma altında olan endemik ters lale veya dağ lalesi aynı zamanda ilçenin sembolüdür.

başta dağ keçisi olmak üzere, ayı, yaban domuzu, geyik, tavşan, tilki, keklik ve birçok kuş türü mevcuttur. anadolu'da soyu tükenmiş hazar kaplanın türkiye'deki son bireyi şubat 1970’te uludere’de şehit şen isimli bir köylü tarafından vurulmuştur. kaplan en son ilçenin sınırlarında görülmüştür.

tarihçe 
i̇lçenin tarihi, milattan önceye dayanmaktadır. tarih boyunca urartular, medler, persler, romalılar, arsaklılar ve sasaniler'in egemenliğine girmiştir. 1142’de i. i̇madeddin zengi'in ve 1260 yılında hulagu’nun hakkâri yöresini ele geçirmesini izleyen yılların kargaşalığı, yöre beylerinin 1349’da karakoyunlulara bağlanmayı kabul etmeleri ile durur. 1386’da timur ve 1502’den itibaren safevi hakimiyeti altında yaşayan uludere (kılaban), kanuni sultan süleyman döneminde osmanlı i̇mparatorluğu'na bağlanarak bütün il beyleri gibi içişlerinde serbest bırakılır. aşiret beyleri kendi egemenlik haklarını korumak, osmanlı toprak sisteminin dışında bir sistemle yönetilmek ve seferlere asker yollamak şartıyla imparatorluğun egemenliğinde cumhuriyete kadar kalmışlardır. osmanlı döneminde bölgeye sindi aşireti hakimdi.
 
cumhuriyetin ilanından sonra bucak haline getirilerek beytüşşebap ilçesine bağlanan uludere 27 haziran 1957 tarihinde yürürlüğe giren 7033 sayılı kanunla ilçe yapıldı. bu tarihten 1990 yılına kadar hakkâri (çölemerik) iline bağlı bir ilçe oldu. 16 mayıs 1990 tarihinde çıkarılan 3474 sayılı kanunla yeni kurulan şırnak iline bağlandı. uludere ilçesi şırnak iline bağlı olup il merkezine uzaklığı 48 km.dir. i̇lçeye bağlı 12 köy ve 3 belde vardır. uludere belediyesi 1958 yılında kurulmuştur. 2018 yılında ilçeye bağlı bulakbaşı köyü, mahalle olarak ilçeye bağlanmıştır.

demografi

siyaset ve yönetim 
uludere belediyesi 1958 yılında kurulmuştur. uludere belediye başkanlarının bağlı olduğu siyasi parti ve yerel seçimlerde aldıkları oy yüzdeleri:

kasaba ve köyler 
uluderenin mahallelerini kılaban, ödül, gündoğdu, özelli, küçükçay, yeşilyuva, kale, halet, yıldız ve bulakbaşı oluşturur. i̇lçedeki beldeler uzungeçit, şenoba ve hilal'dir bucak merkezi ortabağ'dır. akduman, andaç, ballı, bağlı, bağlıca, dağdibi, doğan, gülyazı, işıkveren, i̇nceler, onbudak, şeyhan, ortaköy, ortasu, taşdelen ve yemişli'dir.

kültür

mutfak 
et, pekmez, dövülmüş buğdaydan yapılan hilisa, kutilika pırince (pirinçli içli köfte), kutilika savar (yassı bulgur içli köftesi) yörede tüketilen yemeklerden bazılarıdır. gurö yemeği çökelek ve pirinçle yapılır ve pekmez ilave edilerek yenir. eskiden düğünlerde mutlaka gurö yemeği yapılır gelen davetlilerin hepsine ikram edilirdi. goyan pidesi ise hamur, et, peynir, yumurta, yoğurt ve zeytinle hazırlanmaktadır. hazırlanması için hamur kulak memesi kıvamına gelinceye kadar yoğrulur. etli, pide şeklinde hamur açılır. diğer malzemeler kıvama gelinceye kadar karıştırılır. malzemeler hamurun üstüne serpilir. sıcak servis yapılır. suryaz, yaylalarda toplanan bir ot türünün soğanla kavrularak yapılmış sebze yemeğidir. yöresel peynir türleri arasında penire sirik ile penire kırenk yer alır. xavis, pekmez, un ve tereyağından yapılan bir tatlıdır. kuliçe, hamur ile çeşitli iç malzemeler (ceviz, peynir vs.) ile hazırlanır.

bahar aylarında yaylalardan toplanan ve yemek yapılan pıncar, lüşık, kerenk, big gibi bitkiler halkın sebze ihtiyacını karşılar. meyve olarak yenen ışgın ve temtol bitkisi yaza doğru yaylalarda toplanır ve çarşılarda satılır.

yöresel kıyafetler 
bölgede erkekler şelui, şapik veya tırgal, kadınlar ise kiras, kurtek, fistan giyerler. yöresel kıyafetler goyan aşiret kültürünün önemli örnekleridir.

el sanatları 
yöresel el yapımı uludere kilimleri ve halıları oldukça beğeni toplamaktadır. yöredeki birçok atölyede dokunup türkiye'nin birçok yerine satılmaktadır. ayrıca yöreye ait desenli yünlü çoraplar, berivanların kullandığı yük taşımalığı önemli diğer el sanatları örnekleridir.

ayrıca bakınız 
 uludere operasyonu

kaynakça

dış bağlantılar 
 uludere belediyesi 
 uludere yerel.net sayfası 

 
i̇lçe taslakları