Mintaka

mintaka (δ orionis, 34 orionis), avcı takımyıldızı yönünde yaklaşık olarak 1.070 ışık yılı uzaklıkta bulunan bir yıldız sistemidir. arapça adı منطقة mıntaka, "kuşak" anlamına gelmektedir. alnitak (zeta orionis) ve alnilam (epsilon orionis) ile birlikte bu üç yıldız, eski kültürler arasında pek çok isimle de bilinen avcı'nın kuşağı'nı oluştururlar. avcı (orion) meridyene yaklaştığında güney yönüne bakan kuzey yarıküredeki bir gözlemci, mintaka'yı kuşağın en sağında görebilir.

gözlem tarihi
paris gözlemevi'nden henri-alexandre deslandres tarafından alınan dikey hız ölçümleri, mintaka'nın değişken bir dikey hıza sahip olduğunu gösterdi ve bu nedenle spektroskopik ikili olarak belirtilmiştir. 1904 yılında yapılan çalışmalardaki yörünge süresi tahmini 1,92 gün olarak hesaplanmıştı ve bu hatalıydı. fakat daha sonra, potsdam gözlemevi tarafından elde edilen fotoğraf plakalarıyla çalışan johannes franz hartmann, yörünge süresinin 5,7 gün olduğunu göstermiştir. hartmann ayrıca, yıldız tayfı içinde 393,4 nanometredeki kalsiyum k çizgisinin, yıldızın yörünge hareketi nedeniyle düzenli değişimleri paylaşmadığını fark etti. böylece, mintaka'nın görüş doğrultusunda kalsiyum içeren bir bulut olduğu teorisini ileri sürdü. bu, yıldızlararası maddenin ilk tespiti olmuştur.

sistem ve özellikler
mintaka, en az altı bileşenden oluşan çok karmaşık bir yıldız sistemidir. zayıf bir teleskop veya güçlü bir dürbün, ana bileşenden 52 yay-saniye ile ayrılan ve 6,85 kadir parlaklığında olan diğer bileşeni gösterebilir. birincil bileşen delta orionis a olarak belirtilirken eşlik eden yıldız, delta orionis c olarak adlandırılmıştır. güçlü bir teleskopla ikisi arasında ayırt edilemeyen ve ana bileşenden 33 yay-saniye ile ayrılan 14 kadir büyüklüğündeki üçüncü bileşen, delta orionis b'''dir. a ve c bileşenleri çoklu sistemlerdir.

delta orionis a
delta orionis a, bir üçlü yıldız sistemidir. ana bileşene çok yakın olan diğer bileşenler 1980 yılında w. d. heintz tarafından gözlemlendi ve 1999 yılında b. d. mason ve arkadaşları tarafından doğrulandı. bu yıldız delta orionis ab, ana bileşende delta orionis aa olarak adlandırılmıştır. küçük delta orionis ab'nin doğası hakkında bilinenler 2010 yılında p. mayer ve arkadaşları tarafından ortaya konulmuştur. bu tahminlere göre delta orionis ab, 32.000 k yüzey sıcaklığına sahip o-tipi mavi bir altdev yıldızdır. görünen parlaklığı 3,6 kadir olan yıldız, ana bileşene bu kadar yakın olmasaydı çıplak gözle gözlenebilir olacaktı.delta orionis aa, tüm gökyüzünün en parlak örten ikili yıldızıdır. i̇lk kez 1900 yılında ikili olarak kabul edilmiştir. bu sistemin en büyük görünür parlaklığı 2,20 kadirdir. bu yıldızlar, delta orionis aa1 ve delta orionis aa2 olarak adlandırılmışlardır. birincil bileşen delta orionis aa1 o-tipi mavi bir parlak dev, delta orionis aa2 ise b-tipi mavi-beyaz bir dev yıldızdır. ortak bir kütle merkezi etrafındaki yörünge süresi 5,732436 gündür. anabileşenle örtüşen delta orionis ab'den dolayı, yapılacak çalışmaların kolay olmadığı görülmüştür.

delta orionis b
diğer bileşenlerle aynı özdevinimi paylaşması ve görünen parlaklığının 14 kadir olması dışında hiçbir şey bilinmemektedir.

delta orionis c
delta orionis c, a bileşeninden en az çeyrek ışık yılı uzaklıktadır. çok yavaş olan yörünge hareketi, yörünge parametrelerinin tespitine imkân vermemiştir. 1999 yılında bu bileşenin, 29,96 ± 0,02 günlük bir periyoda sahip spektroskopik ikili olduğu keşfedilmiştir.

ana bileşen, 20.000 k yüzey sıcaklığını sahip olan b-tipi mavi-beyaz bir anakol yıldızıdır. yarıçapı hakkında, 3,8 r☉ ile 6 ± 2 r☉ arasında değişen farklı tahminler ileri sürülmüştür. kütlesinin ise 6,5 ± 0,75 m☉ olduğu varsayılır. i̇kincil bileşen ise yaklaşık olarak 10.000 k yüzey sıcaklığına ve 2,5 m☉ kütleye sahip olan, muhtemelen a-tipi bir anakol yıldızıdır.

etimoloji ve kültürel önemi
mintaka, astrologlar tarafından iyi şans habercisi olarak görülür.

avcı'nın kuşağı

bu üç kuşak yıldızı topluca, pek çok kültür tarafından ve pek çok isimle bilinmekteydi. arapça'da; el nijād "kuşak", el nasak "çizgi", el alkāt "altın taneleri veya fındıklar" ve modern arapça'da  el mīzān el h•akk'' "doğru ölçekli işın" terimleriyle belirtilir. çin mitolojisinde "işın tartısı" olarak bilinmekteydi. kuşak, ayrıca üç yıldız konağı olarak (basitleştirilmiş: 参宿; geleneksel: 參宿; pinyin: shēn xiù) çin takımyıldızlarındaki yirmi-sekiz konaktan biridir. beyaz kaplan'ın batıdaki konaklarından birisidir.

kaynakça 

avcı takımyıldızı
o-tipi parlak devler
b-tipi devler
o-tipi devler
b-tipi ana kol yıldızları
a-tipi ana kol yıldızları
orionis, delta
orionis, 34
algol değişenleri
spektroskopik ikililer
örten ikililer