Horus

horus (heru, hor, her, har), antik mısır mitolojisinde gök tanrısıdır. osiris ve i̇sis'in oğludur. horus, şahin başlı tasvir edilir, bazı tasvirlerde firavunlar i̇sis'in kucağında sembolize edilmiştir. bunun sebebi firavunların dünya üzerindeki horus olduğuna inanılmasındandır. firavunlar kendilerini horus'un yeryüzündeki cisimleşmiş hâlleri olarak gördükleri için horus, antik mısır'ın en önemli tanrılarından biridir. firavunlar, horus'un ismini kendi isimlerinden biri olarak alırlardı. aynı zamanda firavunlar ra'nın takipçisiydiler, bu yüzden horus aynı zamanda güneş ile de ilişkilendirilirdi. güneş tanrısı olarak gösterilmesi yanında osiris'in oğluydu. mısır'ın farklı bölgelerinde farklı horus varyasyonları konusundaki ihtilafı çözmek için en az on beş farklı horus formu kullanılmıştır. bu formlar ait oldukları soy ağacına bağlı olarak güneş ve osiris tipi olmak üzere iki kategoriye ayrılabilir. eğer i̇sis'in oğlu olduğu söyleniyorsa, osiris tipi; yoksa güneş tipi kabul edilmektedir. güneş tipi horus, atum, ra, geb ya da nut çeşitli tanrıların oğlu olarak adlandırılırdı.

doğumu 

harsiesis (i̇sis'in oğlu), horus'a, isis'in büyüleri ile babası osiris'in öldürülmesinden sonra gebe kalınmıştır. annesi tarafından buto'ya yakın yüzen ada chemmis'te büyütülmüştür. o, şeytani amcası set'in daimi düşmanıydı, fakat annesi onu korudu ve yaşattı.

çocukluğu, harpokrates olarak bilinir, bu kelime bebek horus anlamına gelir ve i̇sis tarafından emzirilen bir bebek olarak betimlenir. daha sonraki zamanlarda yeni doğan güneş ile ilişkilendirilmiştir. harpokrates, saçları yandan lüleli ve başparmağını emerken de resmedilmiştir. mısır sanatında, harpokrates bir timsahın üzerinde ayakta duran, bir elinde akrep, diğerinde yılan tutan bir çocuk olarak da betimlenmiştir.

harmakhis (ufuktaki horus), "doğan güneş" olarak kişileştirilmiştir ve dirilişin ve sonsuz hayatın sembolü khepera ile simgelenmiştir. giza platosundaki büyük sfenks, horus'un görünümlerinden biridir.

haroeris (yetişkin horus), horus'un erken formlarında yukarı (güney) mısır'ın lider tanrısıydı. hathor'un oğlu ya da bazen de kocası olarak metinlerde geçer. aynı zamanda osiris ve set'in erkek kardeşiydi. set'in ülkesi aşağı mısır'ı yaklaşık mö 3000 yıllarında fethetmiş ve her iki krallığı birleştirmiştir.

yetişkin horus'un çok sayıda karısı ve çocuğu vardır. dört erkek evladı bir gruplandırılır, i̇sis'ten olma olduklarına inanılır. bunların isimleri; duamutef, imsety, hapi ve qebehsenuef'tir. lotus çiçeğinden doğmuşlar ve yaratılış ile ilişkilendirilen güneş tanrılarıydılar. nun'ın suyunu, ra'nın emri ile yeniden getirmişlerdir. anubis, onlara cenaze törenlerinde mumyalama, 'ağız açma', osiris'i ve tüm erkeklerin gömülmesi ödevlerini verdiğine inanılır. horus onları daha sonra dört ana yönün koruyucusu yaptı. ma'at'ın ölüleri yargılaması sırasında lotus çiçeğinin üzerinde osiris'in önünde otururlar. diğer taraftan, çok yaygın olarak ölünün iç organlarını koruyucusu olarak hatırlanırlar.

behdetli horus, yetişkin horus'un bir başka formu olup, behdet'in batı deltasında tapınılırdı.

sembolizmde horus 

“horus” adı, bu ilahın grekçe’deki adıdır, mısır dilindeki asıl adı “hor”dur. antik mısır eserlerinde horus, sık sık bir gözle, şahin kafasıyla veya atmaca kanatlı bir yıldız diskiyle tasvir edilir. çocuk başıyla ya da genç bir insan başıyla temsil edildiğinde parmağı kelam organı olan ağzında ya da ağzını işaret eder tarzda tasvir edilir.

 horus sembolizmde genellikle, i̇lahi yasalar’ın insanda vicdan tarzında belirmesini simgeler. şahin kafalı horus’un yırtıcı kuşların keskin bakışıyla tasvir edilmesi, kişinin hiçbir hareketini gözünden kaçırmayan bir ilah oluşunu, yani vicdanın gözünden hiçbir şeyin kaçmayacağını simgeler. bir başka deyişle bu, insanın iç dünyasındaki her niyetini ve sosyal yaşamındaki her hareketini gözden kaçırmayan merhametsiz yargıcın keskin bakışını simgeler. bu, yasaların kıl kadar şaşmadan uygulanmasını gözeten, kişiden özellikle öte-âlemde hesap soran vicdanın ifade edilişidir. günde yirmi dört saat uyanık ve gözleri hep açık olmalıdır; çünkü hem yasaların kıl kadar şaşmadan uygulanmasını sağlamakta hem de ilah seth (‘nefsaniyet’i ve kötülüğü simgeleyen ilah) ile mücadele etmektedir. bu yüzden güneş ve ay, horus’un gözleri olarak ifade edilir. çünkü güneş ve ay’ın her ikisi nöbetleşe, gece ve gündüz insanın üzerinden eksik olmaz, horus’un 24 saat açık kalan gözleri gibi. horus’tan “sirius içindeki horus” olarak söz eden kimi mısır metinlerinde ise, horus’un dünya insanlarına sirius’tan gelen bir ‘tesir’ olduğu ve kaynağının göksel osiris olduğu belirtilir.
 parmağını ağzına götürmüş horus ise misterler konusundaki sessizlik ilkesini simgeler.

popüler kültüre etkileri 
2007 yapımı zeitgeist belgesel filminde hıristiyanlığın horus ve benzeri antik mısır inançlarından köken alan figürleri anlatılır.

kaynakça 

 mısır'da ölüm sonrası fikri, ege meta yayınları
 dictionnaire des symboles, jean chevalier ve alain gheerbrant
 psi dergisi,cilt-1,sayı-3

ayrıca bakınız 

 horus'un gözü

mısır tanrıları
güneş tanrıları
koruyucu tanrılar
lgbt mitoloji temaları
kurtarıcı tanrılar
mitolojik krallar
ay tanrıları
hava ve gök tanrıları