9 Mart



olaylar 

 1621 - i̇stanköylü çelebi (güzelce) ali paşa, sadrazamlıktan alınarak yerine ohrili hüseyin paşa atandı.
 1764 - padişah iii. mustafa tarafından yaptırılan laleli camii, ibadete açıldı.
 1788 - ngc 2841 çubuksuz sarmal gökadası bulundu.
 1796 - napolyon bonapart ile josephine evlendi.
 1814 - napolyon ordularının sürekli yenilgiye uğrayıp geri çekildikleri bir dönemde, viyana kongresi toplandı.
 1842 - giuseppe verdi'nin üçüncü opera eseri nabucco ilk kez milano'da sahnelendi.
 1908 - i̇talyan futbol kulübü, fc internazionale milano kuruldu.
 1913 - adapazarı i̇slam ticaret bankası kuruldu. (31 mart 1937 tarihinde unvanı türk ticaret bankası a.ş. olarak değiştirilmiştir.)
 1923 - sovyet lideri lenin, geçirdiği felç sonucu konuşma yeteneğini kaybetti.
 1929 - i̇stanbul'da "matbaacılık mektebi" açıldı.
 1930 - atatürk, antalya müzesi'ni gezdikten sonra, aspendos'ta incelemelerde bulundu.
 1935 - hitler, yeni bir hava kuvvetleri oluşturacağını ilan etti.
 1943 - şükrü saracoğlu'nun başbakanlığındaki 13. türkiye hükûmeti istifa etti ve yine şükrü saracoğlu başbakanlığında 14. türkiye hükûmeti kuruldu.
 1945 - filistin'den gelen 36 bin diş fırçası piyasaya sürüldü.
 1952 - amerika birleşik devletleri'ni türk modası sardı. amerikan moda dergileri, i̇stanbul sarısı, türk kırmızısı, helva beji, fes rengi gibi renklerden geçilmez oldu. bir firma, harem adı altında kozmetikler piyasaya sürdü.
 1954 - gazeteciler cemiyeti ve gazeteciler sendikası; meclis'te yaptığı bir konuşmada yazı i̇şleri müdürleri için "baldırı çıplak" tabirini kullanan dp i̇zmir milletvekili halil özyörük'ü, meclis'e ve dp genel başkanlığı'na çektikleri bir telgrafla protesto ettiler.
 1954 - yayın yoluyla suç işleyenlere ağır cezalar getiren yasa, meclis'ten çıktı.
 1955 - erzurum 9. kolordu komutanlığı 2 numaralı askeri mahkemesi'nce, idama mahkûm edilen sovyet casusları, i̇van adamidi ve nikola antonov asıldı.
 1956 - kıbrıs rum toplumunun lideri başpiskopos makarios, i̇ngiltere tarafından seyşel adaları'na sürgüne gönderildi.
 1956 - ali sami yen stadyumu, galatasaray'a devredildi.
 1957 - türk ordusunun ilk kadın doktor subayı sema aran, teğmen rütbesiyle göreve başladı.
 1959 - kıbrıs'ı yunanistan'a bağlamak amacıyla kurulmuş olan eoka, i̇ngiltere'nin önerisini kabul etti; georgios grivas çekildi.
 1961 - cemal gürsel, alman gazetecilerin, "parlamento teklif ederse cumhurbaşkanlığını kabul edecek misiniz?" sorusuna, "parlamento değil, millet teklif ederse hizmete hazırım" dedi.
 1965 - zonguldak kömür i̇şletmeleri direnişinde satılmış tepe ve mehmet çandar adlı işçiler öldürüldü. zonguldak kozlu'daki ereğli kömür i̇şletmesi'nde çalışan maden işçileri, türk-i̇ş ve hükûmetin kanunsuz saymasına rağmen greve gittiler. grevci maden işçileri çalışmak isteyen işçilerin yer altına inmesini engellediler.
 1967 - gölcük tersanesi'nde "tcg berk (d-358)" adlı refakat fırkateyninin yapımına başlandı. türkiye'nin kendi olanaklarını kullanarak yaptığı ilk firkateynin yapımı, 1971 yılında tamamlandı.
 1971 - 19 adalet partili, süleyman demirel'in çekilmesi için bir muhtıra hazırladı.
 1971 - başsavcılık, millî nizam partisi'nin (mnp) kapatılması istemiyle anayasa mahkemesi'ne başvurdu.
 1971 - güvenlik kuvvetlerinin denetimi altındaki odtü'de mütevelli heyeti'nin akademik konseyi feshetmesi üzerine rektör erdal i̇nönü, görevinden istifa etti.
 1971 - türk silahlı kuvvetleri tarafından, başarısız bir askeri darbe teşebbüsü yapıldı.
 1974 - i̇şverenlerin, ssk'ya 1,5 milyar lira borcu olduğu açıklandı.
 1978 - nurettin ersin, kara kuvvetleri komutanlığı'na atandı.
 1979 - 7 kişiyi öldürmekten sanık sağ eylemci veli can oduncu, 16 yıla mahkûm oldu.
 1983 - görevini kötüye kullanmaktan yüce divan'da yargılanmakta olan eski bayındırlık bakanı selahattin kılıç beraat etti.
 1983 - belgrad saldırısı: türkiye'nin belgrad büyükelçisi galip balkar, iki saldırgan tarafından yaralandı. büyükelçi iki gün sonra öldü. saldırıyı ermeni soykırımının adalet komandoları ve asala örgütü üstlendi.
 1984 - turgut özal, türk ceza kanunu'nda siyasi suç olmadığını söyledi.
 1986 - muzır neşriyat yasası'na ilişkin suçlamaları yanıtlayan başbakan turgut özal, "bu yasaya muzır diyen muzırdır" dedi.
 1991 - basın işkolunda kriz: asil nadir hakkında i̇ngiltere'de açılan soruşturma nedeniyle; kıbrıslı iş insanının sahip olduğu günaydın gazetesi'nde, 350'den fazla kişinin işine son verildi. güneş gazetesi'nde, 188 kadrolu ve 350 kadrosuz çalışanın gazeteyle ilişkisi kesildi. gelişim yayınları, 400 olan çalışan sayısını, 300'e indirdi. tercüman gazetesi de, çalışanların maaşlarını ve ikramiyelerini ödeyemedi.
 1992 - türk savaş uçakları, kuzey irak'taki iki pkk kampını bombaladı.
 1995 - tbmm malvarlığını araştırma komisyonunun almanya'da bulduğu belgeler, rp'li süleyman mercümek'in türkiye'de yönettiği paranın toplam 17 milyon mark olduğunu ve bu paraların akıbetinin bilinmediğini ortaya koydu.
 1996 - 1990 yılında öldürülen gazeteci çetin emeç'i vuran i̇slami hareket örgütünün ameliyat timi sorumlusu i̇rfan çağırıcı, i̇stanbul'da yakalandı.
 2000 - güney kore'de saatlerce bilgisayarın önünden kalkmayan 37 yaşındaki kim kwang-su, aşırı yorgunluk ve stresten öldü.
 2003 - siirt'te yapılan milletvekili ara seçimlerinde, iktidardaki ak parti'nin genel başkanı recep tayyip erdoğan da tbmm'ye girdi.
 2004 - i̇stanbul'da bir lokantaya yapılan bombalı saldırı sonucunda 5 kişi yaralandı.
 2007 - i̇sviçre'de, ermeni çevrelerinin soykırım iddiasının inkârını suç sayan yasayı ihlal ettiği gerekçesiyle yargılanan i̇şçi partisi lideri doğu perinçek, para cezasına çarptırıldı. lozan mahkemesi, 6 mart'ta başlayan duruşmalar sonunda bugün verdiği kararda, perinçek'i 90 gün hapis cezası karşılığında her günü 100 i̇sviçre frangı (yaklaşık 115 ytl) olmak üzere 9 bin i̇sviçre frangı para cezasına çarptırdı ve bu cezayı iki yıl tecil etti.
 2020 - demokrasi ve atılım partisi kuruldu.

doğumlar 
 1454 - amerigo vespucci, i̇talyan tüccar ve haritacı (ö. 1512)
 1564 - david fabricius, friz amatör astronom, kartograf ve lüteriyan teologu (ö. 1617)
 1568 - aloysius gonzaga, i̇sa cemiyeti’nin üyesi ve bir i̇talyan aristokrattı (ö. 1591)
 1737 - josef mysliveček, çek besteci (ö. 1781)
 1749 - honoré gabriel riqueti de mirabeau, fransız politikacı (ö. 1791)
 1753 - jean-baptiste kléber, fransız general (ö. 1800)
 1763 - william cobbett, i̇ngiliz gazeteci (ö. 1835)
 1814 - taras grigoroviç şevçenko, ukraynalı şair ve ressam (ö. 1861)
 1850 - hamo thornycroft, britanyalı heykeltıraş (ö. 1925)
 1856 - edward goodrich acheson, amerikalı kimyacı (ö. 1931)
 1877 - emil abderhalden, i̇sviçreli biyokimyacı ve fizyolog (ö. 1950)
 1881 - ernest bevin, i̇ngiliz devlet adamı (ö. 1951)
 1883 - umberto saba, i̇talyan şair ve romancı (ö. 1957)
 1886 - werner kempf, nazi almanyası'nın panzer generali (ö. 1964)
 1890 - vyaçeslav molotov, rus siyasetçi (ö. 1986)
 1891 - josé p. laurel, filipinli bir politikacı ve yargıçtı (ö. 1959)
 1892 - mátyás rákosi, macar komünist lider (ö. 1971)
 1892 - walter miller, amerikalı sessiz film oyuncusu (ö. 1940)
 1895 - albert göring, alman iş insanı (ö. 1966)
 1896 - robert mcalmon, amerikalı yazar, şair ve yayıncı (ö. 1956)
 1910 - samuel barber, amerikalı besteci (ö. 1981)
 1918 - george lincoln rockwell, amerikalı aşırı sağcı bir siyasi aktivist ve amerikan nazi partisi'nin kurucusuydu (ö. 1967)
 1918 - mickey spillane, amerikalı roman yazarı (ö. 2006)
 1919 - cengiz dağcı, tatar roman yazarı (ö. 2011)
 1923 - walter kohn, john a. pople ile birlikte 1998 nobel kimya ödülü sahibi amerikalı fizikçi (ö. 2016)
 1928 - keely smith, amerikalı grammy ödüllü kadın pop ve caz müziği şarkıcısıdır (ö. 2017)
 1929 - hugh desmond hoyte, guyanalı siyasetçi (ö. 2002)
 1929 - muhammed zillurrahman, eski bangladeş devlet başkanı (ö. 2013)
 1930 - ornette coleman, amerikalı caz müzisyeni (ö. 2015)
 1934 - yuri alekseyeviç gagarin, sovyet kozmonot (ö. 1968)
 1934 - joyce van patten, amerikalı oyuncudur
 1940 - raúl juliá, porto rikolu bir aktördür (ö. 1994)
 1942 - john cale, galli müzisyen, besteci, şarkıcı ve albüm yapımcısı
 1943 - bobby fischer, amerikalı satranç şampiyonu (ö. 2008)
 1945 - dennis rader, amerikan seri katil
 1945 - robin trower, bir i̇ngiliz rock gitaristi
 1946 - alexandra bastedo, i̇ngiliz oyuncu ve aktivist (ö. 2014)
 1946 - warren skaaren, amerikalı film yapımcısı ve senaryo yazarıdır (ö. 1990)
 1946 - bernd hölzenbein, alman millî futbolcudur
 1947 - keri hulme, yeni zelandalı romancı, şair ve kısa öykü yazarı (ö. 2021)
 1948 - emma bonino, i̇talyan siyasetçidir
 1950 - etyen mahçupyan, türk gazeteci ve yazar
 1954 - carlos ghosn, lübnan asıllı brezilyalı-fransız iş adamı
 1954 - bobby sands, kuzey i̇rlandalı siyasetçi ve geçici i̇rlanda cumhuriyet ordusu üyesi (ö. 1981)
 1958 - linda fiorentino, abd'li bir oyuncu
 1959 - takaaki kajita, japon fizikçidir
 1960 - elsa cayat, fransız psikiyatr, psikanalist ve köşe yazarı (ö. 2015)
 1960 - željko obradović, sırp basketbol koçu ve oyuncusu
 1963 - jean marc vallée, kanadalı film yönetmeni, senarist ve yapımcı (ö. 2021)
 1964 - juliette binoche, fransız oyuncu
 1964 - valérie lemercier, fransız aktris, şarkıcı, film yönetmeni ve senarist
 1968 - youri djorkaeff, fransız eski millî futbolcudur.
 1974 - yuriy bilonoh, ukraynalı gülleci
 1975 - juan sebastián verón, arjantinli futbolcu
 1975 - roy makaay, hollandalı futbolcu
 1977 - atılay uluışık, türk tiyatro ve dizi oyuncusu
 1978 - lucas neill, avustralyalı futbolcu
 1979 - oscar isaac, guatemalalı oyuncu ve müzisyen
 1979 - melina perez, amerikalı profesyonel güreşçi
 1980 - matthew gray gubler, amerikalı oyuncu
 1980 - burçin terzioğlu, türk dizi ve sinema oyuncusu
 1983 - clint dempsey, eski amerikan profesyonel futbol oyuncusu
 1983 - emre kızılırmak, türk oyuncu ve model
 1984 - abdoulay konko, fasasıllı fransız futbolcudur
 1985 - pastor maldonado, venezuelalı formula 1 pilotu
 1987 - bow wow, amerikalı rapçi ve oyuncu
 1989 - kim tae-yeon, güney koreli şarkıcı, dansçı ve tanıtım modeli
 1990 - daley blind, hollandalı futbolcu
 1990 - yg, amerikalı rapçi
 1991 - orhan evci, türk futbolcu
 1991 - said el-muvelled, suudi futbolcu
 1993 - suga (min yoon-gi), güney koreli rapçı ve bts grubu üyesi
 1998 - soojin (soe soo-jin), güney koreli şarkıcı, dansçı (g)i-dle grubu eski üyesi
 2000 - khabane lame, senegalli-i̇talyan bir tiktok video ünlüsüdür

ölümler 
 886 - ebû maşer el-belhî, fars astronom (d. 785)
 1444 - leonardo bruni, i̇talyan hümanist, tarihçi, devlet adamıdır (d. 1370)
 1463 - bolognalı katerina, i̇talyan rahibe, mistik, tarikat kurucusu, yazar, öğretmen ve ressam (d. 1413)
 1661 - jules mazarin, i̇talyan siyasetçi (d. 1602)
 1791 - jean-andré venel, i̇sviçreli doktor (d. 1740)
 1821 - nicholas pocock, i̇ngiliz sanatçı (d. 1740)
 1823 - hans conrad escher von der linth, i̇sviçreli bilim insanı, iş insanı, haritacı, ressam ve politikacı (d. 1767)
 1825 - anna laetitia barbauld, i̇ngiliz yazar (d. 1743)
 1836 - destutt de tracy, fransız filozof ve ideoloji fikrinin öncü ismi (d. 1754)
 1847 - mary anning, britanyalı fosil koleksiyoncusu, fosil taciri ve paleontolojist (d. 1799)
 1851 - hans christian ørsted, danimarkalı fizikçi ve kimyager (d. 1777)
 1873 - jules bourcier, fransız doğa bilimci ve sinek kuşu uzmanı (d. 1797)
 1888 - i. wilhelm, prusya kralı ve ilk alman i̇mparatoru (d. 1797)
 1895 - leopold von sacher-masoch, avusturyalı yazar (d.1836)
 1897 - cemaleddin efganî, i̇ranlı aktivist ve düşünür (d. 1838)
 1925 - willard metcalf, amerikalı sanatçı (d. 1858)
 1947 - evripidis bakircis, yunan subay ve politikacı (d. 1895)
 1952 - aleksandra kollontay, sovyet yazar (d. 1872)
 1956 - ali ekber dihhoda, i̇ranlı dil bilgini (d. 1879)
 1958 - goro yamada, japon eski futbolcu (d. 1894)
 1964 - paul von lettow-vorbeck, alman general (d. 1870)
 1965 - ömer altuğ, türk bestekâr (d. 1907)
 1967 - vala nureddin, türk gazeteci ve yazar (d. 1901)
 1970 - doris doscher, amerikalı aktris ve model (d. 1882)
 1981 - max delbrück, alman biyolog ve nobel tıp veya fizyoloji ödülü sahibi (d. 1906)
 1983 - ulf von euler, i̇sveçli fizyolog ve nobel tıp ödülü sahibi (d. 1905)
 1988 - kurt georg kiesinger, alman politikacı (d. 1904)
 1988 - stefan ryniewicz, polonyalı diplomat ve müsteşar (d. 1903)
 1989 - robert mapplethorpe, amerikalı fotoğraf sanatçısı (d. 1946)
 1992 - menahem begin, i̇srailli politikacı ve nobel barış ödülü sahibi (d. 1913)
 1994 - charles bukowski, amerikalı yazar ve şair (d. 1920)
 1994 - fernando rey, i̇spanyol aktör (d. 1917)
 1996 - george burns, amerikalı aktör, şarkıcı ve en i̇yi yardımcı erkek oyuncu akademi ödülü sahibi (d. 1896)
 1997 - jean-dominique bauby, fransız gazeteci ve yazar (göz kapakları yardımıyla yazdırdığı kelebek ve dalgıç giysisi romanının yazarı) (d. 1952)
 1997 - the notorious b.i.g., abd'li rapçı (d. 1972)
 2004 - albert mol, hollandalı sanatçı (d. 1917)
 2007 - brad delp, amerikalı  rock müzisyeni (d. 1951)
 2013 - max jakobson, fin diplomat ve gazeteci (d. 1923)
 2015 - florence arthaud, fransız yelken sporcusu ve denizci (d. 1957)
 2015 - h. h. ter balkt, hollandalı şair (d. 1938)
 2015 - jiří matoušek, çek matematikçi (d. 1963)
 2015 - camille muffat, fransız serbest stil yüzücü (d. 1989)
 2015 - windell d. middlebrooks, amerikalı oyuncudur (d. 1979)
 2015 - frei otto, alman mimar ve inşaat mühendisidir (d. 1925)
 2015 - alexis vastine, fransız boksör (d. 1986)
 2016 - jon english, i̇ngiliz-avustralyalı şarkıcı, söz yazarı, müzisyen ve aktör (d. 1949)
 2016 - robert horton, amerikalı oyuncudu (d. 1924)
 2016 - yaşar kaya, türk siyasetçi (d. 1938)
 2017 - anthony delhalle, fransız motosiklet yarışçısı (d. 1982)
 2017 - howard hodgkin, i̇ngiliz grafiker ve ressam (d. 1932)
 2018 - chris gedney, amerikan kolej ligi ve profesyonel ligde oynayan amerikan futbolcusudur (d. 1970)
 2018 - oskar gröning, auschwitz toplama kampında konuşlu bir alman eski ss-unterscharführer (d. 1921)
 2018 - oğuz türkmen, türk gazeteci (d. 1939)
 2019 - jed allan, amerikalı oyuncu ve televizyon sunucusu (d. 1935)
 2019 - alberto bucci, i̇talyan basketbol antrenörü ve yönetici (d. 1948)
 2019 - chokoleit, filipinli oyuncu, komedyen ve televizyon sunucusudur (d. 1970)
 2019 - bernard dadié, fildişi sahilli yazar, şair ve siyasetçi (d. 1916)
 2019 - vladimir etuş, rus-sovyet erkek sinema ve dizi oyuncusu (d. 1922)
 2019 - jadwiga janus, polonyalı heykeltıraş (d. 1931)
 2020 - john bathersby, avustralya roma katolik kilisesine bağlı başpiskopos (d. 1936)
 2020 - anton coppola, amerikalı orkestra şefi, yazar, yönetmen ve bestecidir (d. 1917)
 2020 - italo de zan, i̇talyan bisiklet yarışçısıdır (d. 1925)
 2020 - josé jiménez lozano, i̇spanyol yazar ve gazeteci (d. 1930)
 2020 - lee cha-su, güney koreli siyasetçi ve aktivis (d. 1957)
 2020 - şevket kazan, türk avukat, siyasetçi ve eski adalet bakanı (d. 1933)
 2020 - muhammed rıza rahçemeni, i̇ranlı hekim, bilim insanı ve reformcu siyasetçi (d. 1952)
 2021 - agustín alberto balbuena, arjantinli futbolcu (d. 1945)
 2021 - steven spurrier, i̇ngiliz şarap eleştirmeni, yazar ve şarap tüccarıydı (d. 1941)
 2021 - isela vega, meksikalı aktris, söz yazarı ve film yapımcısı (d. 1939)
 2021 - jiří ventruba, çek beyin cerrahı ve siyasetçi (d. 1950)
 2022 - aijaz ahmad, bir hint, marksist edebiyat kuramcısı (d. 1941)
 2022 - justice christopher, nijeryalı millî futbolcudur (d. 1981)
 2022 - hilman hariwijaya, endonezyalı yazar ve romancı (d. 1964)
 2022 - murat özer, türk sinema eleştirmeni (d. 1966)
 2023 - robert blake, amerikalı aktör (d. 1933)
 2023 - hasan gafuriferd, i̇ranlı siyasetçi, akademisyen ve fizikçi (d. 1943)
 2023 - robin lumley, britanyalı müzisyen, yapımcı ve yazar (d. 1948)
 2023 - samaraditya pal, hintli kıdemli hukukçu ve insan hakları savunucusu (d. 1938)

tatiller ve özel günler 
 erzurum'un çat ilçesinin rus ve ermeni işgalinden kurtuluşu (1918)
 rize'nin çayeli ilçesinin rus ve ermeni işgalinden kurtuluşu (1918)

0309
09