mismayil/tr_wikipedia huggingface dataset:
Şenköy, Şavşat

şenköy, artvin ilinin şavşat ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

şenköy'ün eski adı şavmta'dır. gürcüce bir yer adı olan şavmta (შავმთა), kara anlamındaki "şavi" (შავი) ile dağ / tepe anlamındaki "mta" (მთა) kelimelerinden oluşur ve "kara dağ / kara tepe" anlamına gelir. bu yer adı türkçeye şavta olarak girmiştir. 

şavmta köyü, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan şavşeti'de yer alır. nitekim osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında gürcülerden ele geçirmiştir. köyde yıkılmış olan kilise de bu dönemden kalmış olmalıdır. gürcü tarihçi zakaria çiçinadze, gürcü şair i̇oane şavteli'nin (1150-1215) bu köyden olduğunu ve şavteli lakabının da bu köyden geldiğini yazmıştır. 

şavmta, 1877-1878 osmanlı-rus savaşı’nın ardından imzalanan berlin antlaşması’yla osmanlı devleti tarafından rusya’ya bırakıldı. rus idaresinde artvin sancağının şavşet-i̇mervehi kazasında yer alıyordu. 1886 nüfus sayımında "şovşa" (шовша) adıyla kaydedilmiş olan yerleşim, garkloba köyünün altı mahallesinden biriydi. bu tarihte garkolba köyünde 73 hanede 548 kişi yaşıyordu. şavmta veya şovşa mahallesinde ise 11 hane bulunuyordu. köyde hane başına düşen ortalama kişi sayısı üzerinden şavmta'da yaklaşık 80-85 kişinin yaşadığı söylenebilir. garkloba köyünün ve şavmta mahallesinin nüfusu gürcülerden oluşuyordu. rus idaresi sırasında şavşeti bölgesini gezmiş olan gürcü tarihçi zakaria çiçinadze'nin verdiği bilgiye göre, 1893 tarihinden önce şavmta köyünden 15 hane osmanlı ülkesine göç etmiştir.

rus idaresinin birinci dünya savaşı'nın sonlarında sona ermesinin ardından bir süre bağımsız gürcistan sınırları içinde kalan şavmta, “şavta” adıyla 1959 yılına kadar çoraklı köyünün bir mahallesiydi. 7 şubat 1959 tarihli resmî gazete’de yayımlanan bir tamimle şavta mahallesi şenköy adıyla ayrı bir köye dönüştürülmüştür. bu sırada şavmta veya şavta adının şenköy olarak değiştirilmiş olduğu anlaşılmaktadır.  1965 genel nüfus sayımında şavşat ilçesinin veliköy nahiyesine bağlı olan şenköy'ün nüfusu 278 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 96 kişi okuma yazma biliyordu.

şenköy'de tespit edilmiş olan tek tarihsel yapı şavmta kilisesi'dir. yıkılmış olan kilisenin taşları çoraklı köyü camii ile köydeki okulun yapımında kullanılmıştır.

coğrafya 
köy; artvin il merkezine 91 km, şavşat ilçe merkezine 26 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

şavşat belde ve köyleri
Yukarıkoyunlu

yukarıkoyunlu, artvin ilinin şavşat ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

yukarıkoyunlu ile aşağıkoyunlu'nun ortak eski adı sulesi'dir. nitekim bu iki yerleşim 1835 nüfus defteri ile artvin vilayeti üzerine 1927 tarihli bir yayında süles-i ulya (سولیس علییا) ve süles-i süfla (سولیس سفلا) olarak geçer.

sulesi, orta çağda gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan bölgelerden biri olan şavşeti'de yer alır. şavşeti bölgesi yazılı kaynaklarda ilk kez 8. yüzyılda geçer.  sulesi ve balvana köyleri sınırında bulunan ve 10. yüzyılda inşa edildiği tahmin edilen sulesi manastırı, buranın hayli eski bir yerleşim olduğunu göstermektedir. osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarına doğru gürcülerden ele geçirmiştir. sonraki dönemde şavşeti bölgesi çıldır eyaleti'ne bağlanmıştır.

süles-i ulya veya yukarı sulesi köyü, osmanlı idaresinin vergi tahsil etme ve askere alma amacıyla 1835'te sadece erkek nüfusun tespiti sırasında şavşat (satlel) sancağının köylerinden biriydi. bu deftere göre köyde 16 hanede 33 erkek yaşıyordu. erkek sayısı kadar kadın eklenince yukarı sulesi köyünün nüfusunun yaklaşık 66 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. bu tarihte köyün nüfusu müslüman ahaliden oluşuyordu.

yukarı sulesi köyü, 1877-1878 osmanlı-rus savaşı’nın ardından imzalanan berlin antlaşması uyarınca osmanlı devleti tarafından rusya'ya bırakıldı. rus idaresinin yukarı sules (верхній сулез) adıyla kaydettiği köy, artvin okrugu'nun şavşet-i̇merhevi kazası  içinde yer alıyordu. bu kazaya bağlı dabatzvrili nahiyesinin sekiz köyünden biriydi. 1886 yılındaki nüfus tespitine göre yukarı sules köyündek, 89'u erkek ve 76'sı kadın olmak üzere 19 hanede 165 kişi yaşıyordu. köyün nüfusunun tamamı "türk" olarak kaydedilmiştir.

yukarı sulesi, birinci dünya savaşı'nın sonlarında rusların bölgeden çekilmesinin ardından gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 mayıs 1920 tarihinde imzalanan moskova antlaşması'yla sovyet rusya artvin sancağını gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. ancak kızıl ordu'nun gürcistan'ı işgali sırasında ankara hükümeti'nin tiflis hükûmetine verdiği ültimatom üzerine gürcü idaresinin çekilmesinin ardından yukarı sulesi köyü de fiilen türkiye'ye katıldı. sovyet rusya ile ankara hükümeti arasında 16 mart 1921 tarihinde imzalanan moskova antlaşması'yla yukarı sulesi'yi de kapsayan artvin bölgesi türkiye'ye bırakıldı.

yukarı sulesi, 1922 yılında artvin livasında yapılan nüfus tespiti sırasında "süles-i ulya" adıyla şavşat kazasına bağlı merya nahiyesinin köylerinden biriydi. nüfusu, 137'si kadın ve 129'u erkek olmak üzere 44 hanede yaşayan 266 kişiden oluşuyordu. köyün nüfusunun tamamıa "türk" olarak kaydedilmiştir. sulesi veya süles türkçe olmadığı için süles-i ulya köyünün adı 1925 yılında yukarıkoyunlu olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında yukarıkoyunlu köyünde 458 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 204 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
yukarıkoyunlu köyü, artvin il merkezine 89 km, şavşat ilçe merkezine ise 24 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

şavşat belde ve köyleri
Sebzeli, Şavşat

sebzeli, artvin ilinin şavşat ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe

sebzeli köyünün eski adı cvarishevi’dir. gürcüce bir yer adı olan cvarishevi (ჯვარისხევი), haç anlamındaki "cvari" (ჯვარი) ve dere veya vadi "hevi" (ხევი) kelimelerinden oluşur ve “haçdere” anlamına gelir. hanak ilçesine bağlı sulakçayır köyünün de eski adı olan cvarishevi, türkçeye erken dönemde cvarishev (جوارسخو) ve geç dönemde değişime uğramış biçimde carishev (جاریسخو) olarak girmiştir.

cvarishevi köyü, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan şavşeti'de yer alır. nitekim bu bölgeyi osmanlılar 16. yüzyılın ortalarında gürcülerden ele geçirmiştir. gürcüce bir ad taşıyor olması ve köydeki diğer gürcüce yer adları da cvarishevi'nin o dönemden kalma bir gürcü yerleşimi olduğunu göstermektedir. 

osmanlı idaresinin 1835 yılındaki nüfus tespitinde "surevan" köyü yer almasına karşın, cvarishevi adı geçmemektedir. 1886 tarihli rus nüfus tespitinde olduğu gibi, o tarihte cvarishevi'nin surevan köyünün bir mahallesi olduğu tahmin edilebilir.

cvarishevi, 1877-1878 osmanlı-rus savaşı'nın ardından imzalanan berlin antlaşması uyarınca osmanlı devleti tarafından rusya'ya bırakıldı. rus idaresinin “cuvarishev” (джуварисхевъ) olarak kaydettiği yerleşim, artvin sancağının şavşet-i̇merhevi kazasında daba nahiyesine bağlı surevan köyünün bir mahallesiydi. cvarishevi mahallesi 16 haneden oluşuyordu. surevan köyünde ise, 72 hanede 453 kişi yaşıyordu. köyde hane başına düşen ortalama kişi sayısı üzerinden cvarishevi'de yaklaşık 100 kişinin yaşadığı söylenebilir. bu nüfusun tamamı gürcülerden oluşuyordu.

rus idaresi sırasında bölgeyi gezen gürcü tarihçiler de köyün adını carishevi olarak not etmiştir. bunlardan biri olan niko mari 1904’te cvarishevi’yi surevani’nin mahalleleri arasında sayar. 

cvarishevi köyü, birinci dünya savaşı'nın sonlarında rusların bölgeden çekilmesinin ardından gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 mayıs 1920 tarihinde imzalanan moskova antlaşması'yla sovyet rusya, artvin sancağını gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. ancak kızıl ordu'nun gürcistan'ı işgali sırasında sovyet rusya ile ankara hükümeti arasında 16 mart 1921 tarihinde imzalanan moskova antlaşması'yla cvarishevi köyünü de kapsayan artvin bölgesi türkiye'ye bırakıldı.

cvarishevi, 1922 yılında artvin livasında yapılan nüfus tespitinden itibaren genel nüfus sayımlarında ayrı bir köy olarak kaydedilmemiştir. 1997 yılında dutlu (surevan) köyünden ayrılarak sebzeli adıyla ayrı bir köy haline getirilmesi, uzun zaman boyunca cvarishevi'nin bu köyün bir mahallesi olduğunu göstermektedir. bu arada köyün adının sebzeli olarak değiştirildiği anlaşılmaktadır.

sebzeli köyünde kvirala deresi üzerindeki tek kemerli taş köprü günümüze büyük ölçüde sağlam ulaşmıştır. bu köprü halk tarafından gürcü kraliçesi tamar'a atfen "tamara köprüsü" olarak adlandırılmaktadır.

coğrafya 
sebzeli köyü artvin il merkezine 92 km, şavşat ilçe merkezine 27 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 
 yerelnet

artvin tarihi
tao-klarceti
şavşat belde ve köyleri
Alanbaşı, Yusufeli

alanbaşı, artvin ilinin yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

alanbaşı köyünün eski adı kiskim'dir. nitekim 1574 tarihli osmanlı tahrir defterinde ve 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde  kiskim (كسكیم) olarak geçer. kiskim aynı zamanda osmanlı idaresinde bir sancağın ve yusufeli kazasının eski adıdır.

kiskim, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tao'da yer alır. nitekim osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortasında gürcülerden ele geçirmiştir. saray mevkiinde tespit edilmiş olan ve duvar tekniğine göre 9. yüzyıla, gürcü krallığı dönemine tarihlenen şapel, kiskim'in eski bir yerleşim olduğunu göstermektedir.

kiskim, osmanlı idaresinin 1574'te gerçekleştirdiği tahrir sırasında çıldır eyaleti içinde yer alan tortum sancağına bağlı pertekrek nahiyesinin köylerinden biriydi. bu tarihte büyük bir yerleşim olan kiskim'in nüfusu 207 hristiyan haneden oluşuyordu. 17. yüzyılda ise, aynı eyalet içinde has olarak tahsis edilen pertekrek sancağı ve nisf-i livane sancağı içinde yer alıyordu. 

osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 nüfus sayımında kiskim, kiskim sancağının köylerinden biriydi ve "nefs-i kiskim"
adıyla kaydedilmiş olan köyde 117 hanede 297 erkek yaşıyordu. erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün nüfusunun 594 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. kiskim sancağı ise, 21 köyü kapsıyordu ve 1.173 hanede 3.116 erkek tespit edilmişti. erkek sayısı kadar kadın eklenince, kiskim sancağının nüfusunun yaklaşık 6.232 kişiden oluştuğu söylenebilir.

kiskim köyü, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde keskim / kiskim (كسكیم) adıyla artvin vilayetinin yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "kıskim" olarak yazılmış olan köy, çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 812 kişiden oluşuyordu. kiskşm veya keskim türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında  7267 sayılı kanunla alanbaşı olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında alanbaşı köyünün nüfusu 998 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 515 kişi okuma yazma biliyordu.

alanbaşı köyünde iki kilise ile iki kale kalıntısı ve giriş kısmında çeşitli şekillerin bulunduğu bir mağara bulunmaktadır.

coğrafya
alanbaşı, artvin il merkezine 144 km, yusufeli ilçe merkezine 39 uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

artvin tarihi
tao-klarceti
yusufeli belde ve köyleri
Tekkale, Yusufeli

tekkale, artvin ilinin yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

tekkale köyünün eski adı dört kilisa veya dört kilise'dir. nitekim 1835 tarihli osmanlı nüfus defterinde ve 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde "dört kilisa" (درث كلیسا) olarak geçer.

dört kilise adı, köyün 5 kilometre uzağındaki gürcü manastırı ve kilisesi othta eklesia'dan (dört kilise) gelir. nitekim gürcü tarihçi ve arkeolog ekvtime takaişvili, dört kilise adının gürcüce "othta eklesia"nın türkçeye çevrilmesiyle ortaya çıktığını, göle'de de aynı adı taşıyan bir köyün bulunduğunu yazmıştır.

dörtkilise köyünün yer aldığı tao, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biriydi. nitekim osmanlılar bu köyü 1549 tarihli gürcistan seferiyle gürcülerden ele geçirmiştir. osmanlı idaresince livane sancağına bağlanan köydeki 10. yüzyıldan kalma othta eklesia adlı gürcü manastırı, buranın eski bir gürcü yerleşimi olduğunu göstermektedir. nitekim  1917 yılında da dört kilise köyünün nüfusu müslüman olmuş gürcülerden oluşuyordu. köyün bütün sakinleri gürcüce konuşuyordu.

dört kilise, osmanlı idaresinin askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında çıldır eyaleti içinde kiskim sancağının köylerden biriydi. bu tarihte köyde 57 hanede 191 erkek tespit edilmiştir. erkek sayısı kadar kadın eklenince, dörtkilise köyünün toplam nüfusunun 386 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

dört kilise köyü, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde "dört kilisa" (درث كلیسا) adıyla artvin vilayetine bağlı yusufeli ilçesinin merkez nahiyesindeki köylerden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında köy, çoruh vilayetine bağlı yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 602 kişiden oluşuyordu. "i̇ltibasa yol açtığı" gerekçesiyle dört kilise adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla tekkale olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında tekkale köyünün nüfusu 929 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde sadece 191 kişi okuma yazma biliyordu.

dört kilise veya tekkale köyü, kasım 2022'de yusufeli barajı'nın su tutmaya başlamasıyla tarihsel mekânından yeni yerleşim yerine taşınmıştır.

coğrafya
tekkale; artvin il merkezine 112 km, yusufeli ilçe merkezine 7 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

yusufeli belde ve köyleri
Arpacık, Yusufeli

arpacık, artvin ilinin yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe

arpacık köyünün eski adı türkçe kaynaklarda osha (اوسخە) olarak geçer. bu adı gürcüce otsha (ოცხა) adından değişime uğramıştır. nitekim ahalsihe livasındaki otsha köyü de 
1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterinde osha (اوسخە) biçiminde yazılmıştır.

otsha köyü, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tao'da yer alıyordu. nitekim osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortasında gürcülerden ele geçirmiştir. köydeki eski kilise bu dönemden kalmış olmalıdır. 

otsha, 1555 yılında erzurum eyaletinde tortum sancağına i̇şhan nahiyesinin köylerinden biriydi. nüfusu 20 hristiyan haneden oluşuyordu. 1574 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı tahrir defterinde köy ardanuç sancağına bağlıydı ve nüfusu, 1'i müslüman olmuş 16 haneden oluşuyordu. 

otsha köyü, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde osha (اوسخە)  adıyla artvin vilayetinin yusufeli kazasının erkinis nahiyesine bağlıydı. otsha 1933 tarihli köy listesinde erzurum vilayetine bağlı yusufeli kazasının bir köyü olarak geçer. daha sonra i̇şhan köyüne bir mahalle olarak bağlanmış, 1995 yılında yeniden ayrı bir köye dönüştürülmüştür. bu arada osha türkçe olmadığı için köyün adı arpacık olarak değiştirilmiştir.

otsha’nın hristiyan nüfusundan kalma köy kilisesi, arpacık yerleşiminin 1,5 km güneyinde yer alır. bu kiliseden geriye kiremit kırıkları ve kireç harçlı duvar parçaları kalmıştır.

coğrafya
arpacık köyü, artvin il merkezine 121 km, yusufeli ilçe merkezine 25 uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

artvin tarihi
tao-klarceti
yusufeli belde ve köyleri
Avcılar, Yusufeli

avcılar, artvin ilinin yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe

avcılar köyünün eski adı kahnes'tir. bu yer adı gürcüce kaynaklarda kahnesi (კახნესი) olarak geçer.

kahnes köyünün bulunduğu tao, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biriydi. nitekim osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında gürcü yönetiminden ele geçirmiştir. osmanlı idaresinin 1555 ve 1574 tarihli tahrir defterlerinde "kaknis" olarak geçen bu yerleşim, o tarihlerde ayrı bir köy değil, oşnak köyünün bir mezrasıydı.

kahnes, daha geç dönemde ise çorgenis köyünün bir mahallesiydi. 1956 yılında kahnes, avcılar adıyla köy haline getirilmiştir. nitekim 1960 genel nüfus sayımında avcılar yusufeli ilçesinin ersis bucağına bağlı bir köydü ve nüfusu 326 kişiden oluşuyordu. avcılar köyünün nüfusu 1965 yılında 338 kişiye çıkmıştı ve bu nüfus içinde 185 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
avcılar, artvin il merkezine 159 km, yusufeli ilçe merkezine 54 uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

yusufeli belde ve köyleri
Bademkaya, Yusufeli

bademkaya, artvin ilinin yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe

bademkaya köyünün eski adı zvari veya zuvar'dır. nitekim 1835 tarihli nüfus defterinde ve 1876 tarihli trabzon vilayeti salnamesinde zuar / zvar (زوار) olarak geçer. gürcüce bir yer adı olan zvari / zuari (ზვარი / ზუარი) "üzüm bağı" anlamına gelir.

zvari, orta çağda gürcistan'ın bir parçası olan klarceti bölgesinin köylerinden biriydi. osmanlılar köyü 1549 yılındaki gürcistan seferinde, gürcü atabeglerin yönettiği samtshe atabeyliği'nden ele geçirdi. zvari, önce livane sancağına, sonra çıldır eyaleti'ne bağlandı.

osmanlı idaresinin vergi ve askere alma amacıyla 1835 yılında gerçekleştirdiği nüfus tespitinde, bu sırada livane-i ulya sancağına bağlı zvari'de 29 hane ve 75 erkek kaydedilmiştir. köyün toplam nüfusunu bulmak için bir o kadar da kadın nüfusu eklemek gerekir. bunun sonucunda zvari'de 150 kişinin yaşadığı ve hane başına ortalama 5,2 kişinin düştüğü ortaya çıkar.

zvari, 1876 tarihli trabzon vilayeti salnamesine göre lazistan sancağının livana kazasına bağlıydı. köyün nüfusu 20 hanede yaşayan 89 kişiden oluşuyordu. osmanlı idaresinin bu tarihte de sadece erkek nüfusu tespit ettiği bilinmektedir. erkek nüfusu kadar kadın nüfusu eklenince, zvari'de 178 kişinin yaşadığı ve hane başına ortalama 8,9 kişinin düştüğü ortaya çıkar. 1835 tarihli nüfus tespitinde kalabalık bir yapıya sahip olmayan ailelerin, eğer yanlış yazılmamışsa 1876 yılında hayli kalabalık bir yapıya dönüştüğü görülmektedir. zvari, 93 harbi'nin bir sonucu olarak 1878’de livana kazası rusya i̇mparatorluğu'na geçince, kiskim kazasına bağlandı.

zvari, 1928 tarihli köy listesinde artvin vilayetinin yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlı bir köydü. 1935 nüfus sayımında erzurum vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve "zovar" olarak yazılmış olan köyde 306 kişi yaşıyordu. zvari / zuvar adı, "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla bademkaya olarak değiştirilmiştir.  1965 genel nüfus sayımında bademkaya köyünün nüfusu 393 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde sadece 89 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
bademkaya, artvin il merkezine 54 km, yusufeli ilçe merkezine 51 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

yusufeli belde ve köyleri
Bahçeli, Yusufeli

bahçeli, artvin ilinin yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

eski adı kisporeti'dir. gürcüce bir yer adı olan kisporeti (ქისპორეთი) türkçeye kisporot olarak girmiştir.

kisporeti, erken ve geç orta çağlarda gürcü devletleri sınırları içinde kalıyordu. osmanlılar köyü 16. yüzyılın ilk yarısında, bu devletlerden biri olan samtshe atabeyliği'inden ele geçirdi.

1574 tarihli osmanlı tahrir defterine göre, tortum sancağının pertekrek nahiyesine bağlı olan köyde 18 hane yaşıyordu. nüfusun tamamı hristiyan olarak kaydedilmişti. bir değirmenin bulunduğu kisporot'ta buğday, arpa, üzüm ve yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor, koyun ve domuz besleniyordu. osmanlı idaresinin 1835 yılında yaptığı nüfusu tespitine göre, kiskim sancağının bir köyü olan kisporeti'de 38 hanede 127 erkek yaşıyordu. osmanlı idaresi geleneksel olarak sadece erkek nüfus tespit ediyordu. bundan dolayı köyün toplam nüfusunu bulmak için bir o kadar da kadın nüfusu eklemek gerekir. bunun sonucunda köyün nüfusunun 252 kişiden oluştuğu ve hane başına ortalama 6,6 kişi düştüğü ortaya çıkar. kisporeti, 1848 yılında erzurum eyaletinin pertekrek kazsına bağlıydı. bu tarihte köyün nüfusu 20 hanede yaşayan 100 kişiden oluşuyordu.

kisporeti, 20. yüzyılın ilk yarısındaki genel nüfus sayımı sonuçlarında "kisporut" adıyla kaydedilmiştir. 1960 genel nüfus sayımında adının "avcılı (kisperit)" olarak geçmesi, 1959 yılında köyün adının "yabancı kökten geldiği" için avcılı olarak değiştirildiğini göstermektedir. 1980 genel nüfusu sayımında ise köyün adı "bahçeli (avcılı-kisport)" olarak yazılmıştır. 1975-1980 arasında avcılı yerine köye bahçeli adı verildiği bu kayıttan anlaşılmaktadır.

bahçeli köyünde varlığı bilinen tek tarihsel yapı kisporeti kalesi'dir. köyün 2,4 km kuzeydoğusunda, barhal deresi'nin sağ kıyısında, yüksek bir kayanın üzerinde, kireç harcı kullanılarak inşa edilmiştir. erken orta çağdan kaldığı tahmin edilen kaleyi (17.10 x 14.60 m), daha sonra osmanlılar da kullanmıştır. kisporeti kalesi'nin güneybatı köşesinde kareye yakın bir planda (3.32x3.10 m) bir kulesi vardır. kalenin duvarları büyük ölçüde günümüze ulaşmıştır.

coğrafya 
bahçeli, artvin il merkezine 115 km, yusufeli ilçe merkezine 10 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

yusufeli belde ve köyleri
Bakırtepe, Yusufeli

bakırtepe, artvin ilinin yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

bakırtepe'nin eski adı tungens'tir. nitekim 1928 tarihli osmanlıca köy listesine tungens veya tüngens  (تونكنس) biçiminde girmiştir. bu yer adı gürcücede tungensi (თუნგენსი) olarak yazılır.

tungens, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tao'da yer alır. nitekim osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortasında gürüclerden ele geçirmiştir. bununla birlikte bu yerleşimin adı eski osmanlı kayıtlarında geçmez.

tungens, 1928 yılında artvin vilayetine bağlı yusufeli ilçesinin merkez nahiyesindeki köylerden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında "tünges" olarak yazılmış olan köy, çoruh vilayetine bağlı yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 384 kişiden oluşuyordu. türkçe kaynaklarda türgens, tünkes ve tünges biçimlerinde yazılmış olan köyün adı, "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla bakırtepe olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında bakırtepe'nin nüfusu 471 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 261 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
bakırtepe, artvin il merkezine 146 km, yusufeli ilçe merkezine 41 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

yusufeli belde ve köyleri
Balalan, Yusufeli

balalan, artvin ilinin yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe

balaban köyünün eski adı arcevani'dir. bu yer adı gürcüceden (არჯევანი) türkçeye arcivan (ارجوان) biçiminde girmiştir. günümüzde gürcistan'da arcevani adını taşıyan zirve, bu yer adnının tarihsel gürcü coğrafyasına özgü olduğunu da göstermektedir.

arcevani, erken ve geç orta çağda gürcü devletlerinin hüküm sürdüğü tao bölgesinin bir köyüdür. osmanlılar burayı 16. yüzyılın ilk yarısında bu devletlerden biri olan samtshe atabeyliği'nden ele geçirdi. aynı yüzyılda köy önce livane sancağına, bir süre sonra da çıldır eyaleti'ne bağlandı. osmanlı idaresinin 1835 tarihinde gerçekleştirdiği nüfus tespitinde livane-i ulya sancağının kavkaseti nahiyesine bağlı bir köydü. arcevani'nin nüfusu 78 hane ve 250 erkek olarak kaydedilmiştir. osmanlı devleti geleneksel olarak sadece erkek nüfusu tespit ediyordu. bundan dolayı köyün toplam nüfusunu bulmak için bir o kadar da kadın nüfusu eklemek gerekir. bunun sonucunda köyde 500 kişinin yaşadığı ve hane başına ortalama 6,4 kişinin düştüğü ortaya çıkar.

arcevani, 1876 tarihli trabzon vilayeti salnamesine göre lazistan sancağının livana kazasına bağlıydı. nüfusu 26 hanede yaşayan 85 kişiden oluşuyordu. osmanlı idaresinin bu tarihte de sadece erkek nüfusu tespit ettiği bilinmektedir. erkek nüfusu kadar kadın nüfusu eklenince, arcevani'de 170 kişinin yaşadığı ve hane başına ortalama 6,5 kişinin düştüğü ortaya çıkar. hem 1835 tarihli nüfus tespitinde hem de 1876 yılı verilerinde köydeki ailelerin kalabalık bir yapıya sahip olmadığı görülmektedir. 93 harbi'nin bir sonucu olarak 1878’de livana kazası rusya i̇mparatorluğu'na geçince, arcevani köyü de kiskim kazasına bağlandı.

1928 tarihli osmanlıca köy listesinde "ârcivân" (آرجوان) olarak yazılmış olan arcevani, artvin vilayetinin yusufeli kazasının merkez nahiyesinin köylerinden biriydi. 1935 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahip olmakla birlikte, bu tarihte yusufeli kazası erzurum vilayetine bağlıydı. bu tarihte köyde 317 kişi yaşıyordu. türkçe kaynaklarda arcivan, arcıvan, arçivan ve arcıvın olarak yazılmış olan arcevani adı, "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla balalan olarak değiştirilmiştir. bununla birlikte köyün eski adı, bir süre daha yeni adıyla birlikte, "balalan (arcıvın)", "balalan (arçivan)" biçiminde resmî kayıtlarda kullanılmıştır.

arcevani'de, biri konalar mahallesinde, diğeri "kilise sırtı" adlı mevkide olmak üzere, iki kilisenin varlığı bilinmektedir. tamamen yıkılmış olan bu yapılardan geriye küçük harçlı duvar parçaları ile birkaç adet kesme taş kalmıştır.

coğrafya 
balaln, artvin il merkezine 150 km, yusufeli ilçe merkezine 45 uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

yusufeli belde ve köyleri
Bostancı, Yusufeli

bostancı, artvin ilinin yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

bostancı köyünün eski adı utavi'dir. gürcüce bir yer adı olan utavi (უთავი), "kanal başı" anlamına gelen rutavi'den (რუთავი) değişime uğramış olabilir. nitekim gürcü arkeolog ve tarihçi ekvtime takaişvili 1917 yılında, parhali vadisinde bulunan eski bir kanalın utavi köyünde başladığını yazmıştır. utavi adı türkçeye utav (اوطاو) olarak girmiştir. 

utavi’nin bulunduğu tao, orta çağda gürcistan’ı oluşturan bölgelerden biridir. nitekim osmanlılar bu bölgeyi ve yerleşimi 16. yüzyılın ortalarında gürcülerden ele geçirmiştir. eski gürcü bölgesinin bir kısmını kapsayan osmanlı idari birimi livane sancağının merkezi utavi köyünde bulunan utavi kalesi idi. livane sancak beyi mehmed bey utavi kalesi’nde ikamet ediyordu. bu tarihte utavi kalesi yıkık haldeydi. köy yurtluk ve ocaklık olarak verildiği için 1574 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterinde yer almamıştır.

utavi köyü, 1835 tarihli osmanlı nüfus tespiti sırasında çıldır eyaleti içinde livane-i ulya sancağına bağlıydı. sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte utav köyünde, çevresindeki mahallelerle birlikte, 148 hane ve 548 erkek kaydedilmiştir. erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun 1.096 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

utavi köyü, uzun süre çıldır eyaleti içinde yer aldıktan sonra, 19. yüzyılda önce trabzon eyaleti'ne, 1867'den itibaren trabzon vilayeti'ne bağlıydı. bu vilayetin lazistan sancağına bağlı livana kazasının köylerinden biriydi. 1876 tarihli trabzon vilayeti salnamesinde köyün nüfusu  126 hane ve 586 kişi olarak kaydedilmiştir.

ekvtime takaişvili'nin 1917 yılında parhali vadisine yaptığı araştırma gezisine dayanarak verdiği bilgiye göre, parhali vadisinin yüksek köylerinde eski bir su kanalı bulunuyordu. birkaç kilometre uzunluğundaki bu kanal, utavi köyünden başlıyor ve zavrieti köyüne ulaşıyordu. bu tarihte utavi köyü, parhali vadisinde gürcü dilinin konuşulduğu köylerden biriydi. 

utavi köyü, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde "utav" (اوطاو) adıyla erzurum vilayetinin yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında utav köyü, çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 1.164 kişiden oluşuyordu. utavi veya utav türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla bostancı olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında bostancı köyünün nüfusu 1.323 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 284 kişi okuma yazma biliyordu.

utavi köyünde günümüze kalan tek tarihsel yapı, utavi kalesi'dir. bu kaleden geriye yüksek duvarlar kalmış ve kalenin içindeki sarnıç da günümüze ulaşmıştır.

coğrafya 
bostancı köyü artvin il merkezine 131, yusufeli ilçe merkezine 26 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

yusufeli belde ve köyleri
Boyalı, Yusufeli

boyalı, artvin ilinin yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 
köyün eski adı sacvareti'dir (საჯვარეთი). gürcüce haç demek olan "cvari" (ჯვარი) kelimesinden türemiştir ve "haç yeri" anlamına gelir. bu ad türkçeye sacvaret (ساجوارت) ve sacveret  (ساجورت)  biçiminde girmiştir.

adından eski bir hristiyan köyü olduğu anlaşılan sacvareti'de eski kilise ya da aklıntısı tespit edilmemiştir. burada var olan kale ve köyün eski adı, sacvareti'nin osmanlı döneminden önce de bir yerleşme olduğunu göstermektedir. çünkü osmanlı döneminde gürcü köylerinde kilise inşa edilmemiştir.. sacvareti gürcü idaresi altındayken 16. yüzyılda osmanlıların eline geçti. uzun süre çıldır eyaleti içinde kaldı. 19. yüzyılın ikinci yarısında trabzon vilayetine bağlı lazistan sancağı sınırları içinde yer alıyordu. bu sancağa bağlı livana kazasının bir köyüydü. 1876 tarihli trabzon vilayeti salnamesine göre köyün nüfusu 21 hane ve 107 kişiden oluşuyordu.

sacvareti 1928'de artvin vilayetine bağlı yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfusu sayımı sırasında yusufeli kazası ve köy erzurum vilayetine bağlanmıştı. sacvareti adı 1959 yılında boyalı olarak değiştirildi. bu sırada köy, çoruh vilayetinin yusufeli kazasında öğden nahiyesine bağlıydı.

bugünkü boyalı köyü, rakım olarak daha üstte yer alan kosketi ve daha alt kısımda balalan çayı kenarında yer alan sacvereti olmak üzere osmanlı döneminde iki ayrı köydü. birbirine yakın bu iki köy cumhuriyet döneminde tek bir muhtarlık altında toplanmıştır. köye boyalı adı, yakınlarında bulunan kırmızı boyaya ithafen verilmiştir.

coğrafya 
boyalı köyü, artvin il merkezine 140 km, yusufeli ilçe merkezine 35 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

yusufeli belde ve köyleri
Cevizlik, Yusufeli

cevizlik, artvin ilinin yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

cevizlik köyünün eski adı çilçim veya cilcim'dir. osmanlıların gürcülerden ele geçirdiği tao bölgesinde yer alan köyün bu adı, gürcüce çimçimi'den (ჭიმჭიმი) türkçeye girmiş olabilir. 1876 tarihli trabzon vilayeti salnamesinde cilcim (جلجم) ve 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde çilçim (چلچم) biçiminde yazılmıştır.

çimçimi, orta çağda gürcü devletlerin yönetimindeki tao bölgesinin bir köyüdür. köydeki kale de buranın eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir. öte yandan 11-12. yüzyıllarda yaşamış olan yeni platoncu gürcü filozof i̇oane petritsi'nin "i̇oane çimçimeli" adıyla da tanınıyor olması, onun çimçimi köyünden olduğunu göstermektedir.

çimçimi, gürcü devletlerinden biri olan samtshe atabeyliği'nin yönetimindeyken, 1549 yılındaki gürcistan seferinde osmanlılar tarafından ele geçirildi. osmanlı idaresinde, önce livane sancağına, sonra çıldır eyaleti'ne bağlandı.

çimçimi, 1835 osmanlı müslim nüfus defterinde "cilcim" adıyla çıldır eyaleti'ne bağlı livane-i ulya sancağının köylerinden biriydi. osmanlı idaresinin vergi ve askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği bu tarihte köyde 57 hanede 158 erkek yaşıyordu. erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 316 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. bugün kayabaşı adıyla cevizlik köyünün bir mahallesi olan keda, bu nüfus tespiti sırasında ayrı bir köydü ve keda'daki 8 hanede 23 erkek tespit edilmişti. gürcücede "tepe" anlamına gelen keda köyünün toplam nüfusunun yaklaşık 46 kişiden oluştuğu söylenebilir.

çimçimi, 1876 tarihli trabzon vilayeti salnamesine göre, trabzon vilayeti'nin lazistan sancağı'na bağlı livana kazasının bir köyüydü. köyün nüfusu 42 hanede yaşayan 190 kişi olarak kaydedilmiştir. 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde ise, artvin vilayetinin yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1935 nüfusu sayımında "cilcim" olarak kaydedilmiş olan köy, yusufeli kazasının bir köyü olarak erzurum vilyetine bağlanmıştı. bu tarihte köyün nüfusu 497 kişiden oluluyordu.

türkçe kaynaklarda çilçim ve cilcim olarak geçem çimçimi adı, "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla cevizlik olarak değiştirilmiştir. bununla birlikte köyün eski adı yeni adıyla birlikte "cevizlik (cilcim)" biçiminde resmî kayıtlarda kullanılmıştır.

coğrafya 
cevizlik köyü, artvin il merkezine 52 km, yusufeli ilçe merkezine 53 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 

yusufeli belde ve köyleri
Çağlıyan, Yusufeli

çağlıyan, artvin ilinin yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe

çağlıyan köyünün eski adı hostapor'dur. gürcüce kaynaklarda hostapori (ხოსტაპორი) olarak geçer. 
hostapor, tsklispiri köyünün bir mahallesiyken 1956'da çağlayan adıyla bağımsız köy haline getirilmiştir. bu arada hostapor adının çağlayan olarak değiştirildiği anlaşılmaktadır. 1965 genel nüfus sayımında çağlıyan'ın nüfusu 147 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 85 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
çağlıyan köyü, artvin il merkezine 72 km, yusufeli ilçe merkezine 33 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

yusufeli belde ve köyleri
Çamlıca, Yusufeli

çamlıca, artvin ilinin yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

çamlıca köyünün eski adı lusuncur'dur. nitekim 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde de lusuncur (لوسنجور) olarak geçer. çamlıca, 1946 yılında bir mahalleye dönüştürülmüş olan eski danalet (ünlüler) köyünü de kapsamaktadır. bu yer adı 1854 tarihli kiepert haritasında "danolet" olarak geçer.

lusuncur, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan klarceti'de yer alıyordu. nitekim osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında gürcülerden ele geçirmiştir. osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 tarihli nüfus sayımında lusuncur, çıldır eyaleti'nin livana-i ulya sancağına bağlı bedazor nahiyesinin köylerinden biriydi. köyde 36 hanede 102 erkek kaydedilmiştir. erkek sayısı kadar kadın eklenince, lusuncur'un toplam nüfusunun yaklaşık 204 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. aynı idari konuma sahip danalet (دانالت) köyünde ise, 17 hanede 45 erkek tespit edilmiştir. gürcüce bir yer adı olan danaleti'nin (დანალეთი) toplam nüfusunun yaklaşık 90 kişiden oluştuğu söylenebilir.

lusuncur köyü, 19. yüzyılın ikinci yarısında trabzon vilayeti'nin sacaklarından biri olan lazistan sancağının livana kazasına bağlı köylerden biriydi. 1876 tarihli trabzon vilayeti salnamesine göre köyün nüfusu 32 hanede yaşan 44 kişiden oluşuyordu. salnamede belirtilmemiş olmakla birlikte bu tarihte de osmanlı idaresi sadece erkek nüfus tespit ediyordu. bundan dolayı köyün nüfusunun yaklaşık 88 kişiden oluştuğu söylenebilir. bu salnamede hayvan varlığı olarak 60 öküz, 50 inek, 11 at, 167 keçi ve 138 koyun kaydedilmiştir. danilet olarak kaydedilmiş olan danaleti köyünde ise, 18 hanede 60 kişi yaşıyordu. kadın nüfusu da eklenince bu köyün toplam nüfusunun da yaklaşık 120 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. 1877-1878 osmanlı-rus savaşı'nın ardından imzalanan berlin antlaşması uyarınca livana kazası osmanlı devleti tarafından rusya'ya bırakılınca, lusuncur ve danalet köyleri kiskim kazasına bağlanmıştır.

1928 tarihli osmanlıca köy listesinde lusuncur (لوسنجور)  ve danilet (دانلت) olarak geçen iki köy, artvin vilayetine bağlı yusufeli ilçesinin merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında çoruh vilayetinin yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlı olan lusuncur'da 367 kişi, danilet'te 157 kişi yaşıyordu. 1945 genel nüfus sayımında da ayrı bir köy olan danalet, 1946 yılında bir mahalle olarak lusuncur köyüne bağlanmıştır. 

lusuncur "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla değirmentaşı olarak değiştirilmiştir. köye daha sonra
değirmentaşı yerine çamlıca adı verilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında değirmentaşı köyünün nüfusu 562 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 224 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
çamlıca köyü, artvin il merkezine 89 km, yusufeli ilçe merkezine 55 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

yusufeli belde ve köyleri
Çeltikdüzü, Yusufeli

çeltikdüzü, artvin ilinin yusufeli ilçesine bağlı bir  köydür.

tarihçe 

çeltikdüzü köyünün eski adı göcek'tir. 1574 tarihli osmanlı mufassal defterinde ve 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde göçek (كوچك) olarak geçer. günümüzde yusufeli ilçesinin bir köyü olan meşecik, 2013 yılından önce çeltikdüzü'nün bir mahallesiydi.

göcek köyü, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tao'da yer alıyordu. nitekim osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortasında gürcülerden ele geçirmiştir. köydeki eski kilise bu dönemden kalmış olabilir.

osmanlı idaresinin 1555 yılındaki tahririne göre göcek köyünde 7 hristiyan hane, 1574 yılındaki tahririne göre ise 52 hristiyan hane yaşıyordu. köyün adı göcek olarak kaydedilmiş olmakla birlikte, buradaki mezra ve mevkiler hazugeti (ხაზუგეთი) gibi gürcüce adlar taşıyordu. osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında köyde 60 hanede 119 erkek bulunuyordu. erkek sayısı kadar kadın eklenince köyün nüfusunun yaklaşık 238 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. bu sırada göcek çıldır eyaleti'ne bağlı kiskim sancağının köylerinden biriydi.

göcek, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde göçek / köçek (كوچك) adıyla artvin vilayetine bağlı yusufeli ilçesinin merkez nahiyesindeki köylerden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında "göcek" olarak yazılmış olan köy, çoruh vilayetine bağlı yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 602 kişiden oluşuyordu. göcek köyünün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla değiştirilmiş ve çoruh nehri kıyısında çeltik yetiştirildiği köye çeltikdüzü adı verilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında çeltikdüzü köyünün nüfusu 919 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 287 kişi okuma yazma biliyordu.

göcek köyünde, muhtemelen gürcü döneminden kalma bir mağara kilise bulunmaktadır. bu kilise bir kayada oyulmuş mağaradan oluşmaktadır. kilisenin yuvarlak apsisi bugün de fark delmektedir. apsisin kuzeyinde, pencereli küçük bir kiler odası vardır. kilisenin batı tarafından bir açıklık bulunmaktadır. bu açıklıktan kilisenin üstündeki kiler odasına ulaşılmaktadır. kilisenin kapısı kuzey tarafta yer alır.

kasım 2022'de su tutmaya başlayan yusufeli barajı'nın suları altında kalan köy, yeni yerleşim yerine taşındı.

coğrafya 
çeltikdüzü köyü artvin il merkezine 122 km, yusufeli ilçe merkezine ise 13 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 
 237011 yerelnet]
 göçekli resmî sitesi

yusufeli belde ve köyleri
Çevreli, Yusufeli

çevreli, artvin ilinin yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

çevreli köyünün eski adı petereki (პეტერეკი) veya peterek'tir. bu yer adı türkçe kaynaklarda peterek, pertekrek olarak geçer. peterek sadece köyün değil, osmanlı döneminde sancak, nahiye ve kazanın da adıydı. peterek köyü 1849 yılına kadar peterek sancağının ve peterek kazasının merkeziydi.

petereki köyü, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tao'da yer alıyordu. nitekim osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortasında gürcülerden ele geçirmiştir. köyde varlığı bilinen kiliseler ve kale, bu dönemden kalmış olmalıdır.

peterek köyü, 1574 osmanlı tahrir defterinde oltu sancağının pertekrek nahiyesine bağlıydı. köyün nüfusu 98 hristiyan hanede yaşayan 527 kişiden oluşuyordu. osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında köy 93 haneden oluşuyordu. bu sırada köyde 245 erkek yaşıyordu. erkek sayısı kadar kadın eklenince, peterek köyünün toplam nüfusunun yaklaşık 490 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

peterek köyü, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde "petkerek" (پتكرك) adıyla artvin vilayetine bağlı yusufeli ilçesinin merkez nahiyesindeki köylerden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında "peterek" olarak yazılmış olan köy, çoruh vilayetine bağlı yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 901 kişiden oluşuyordu. petereki veya pertekrek türkçe olmaduğu için köyünün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla  çevreli olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında çevreli köyünün nüfusu 1.451 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 492 kişi okuma yazma biliyordu.

peterek köyün en önemli tarihsel yapı peterek kalesi'dir. bu kale gem gürcü hem de osmanlı döneminde idari merkez işlevini görmüştür. bu kaleden geriye duvarların büyük bölümü ile kapısı kalmıştır. kale içinde ayrıca gürcülerden kalan ve temel seviyesine kadar yıkılmış bir kilise bulunmaktadır. peterek köyünün kilisesi ise 1960'larda yıkılmış, yerinde cami inşa edilmiştir.

kasım 2022'de su tutmaya başlayan yusufeli barajı'nın baraj gölünün altında kalan köy, yeni yerleşim yerine taşındı.

coğrafya 
köy; artvin il merkezine 124 km, yusufeli ilçe merkezine ise 19 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 
 geçmişten geleceğe yusufeli sempozyumu bildirileri

yusufeli belde ve köyleri
Dağeteği, Yusufeli

dağeteği, artvin ilinin yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

eski adı vaşkan'dır. köyün yer aldığı tao bölgesi gürcülerden ele geçirildiği için bu yer adı türkçeye gürcüce vaşkani'den (ვაშკანი) girmiş olabilir. çünkü bazı kaynaklarda köyün adı vaşgan olarak da geçer. köyün adı 1928 tarihli osmanlıca köy listesine de vaşkan / vaşgan (واشکان) biçiminde yazılmıştır.

tarihsel tao bölgesinde yer alan vaşkan, 1549'da gürcistan seferinde osmanlı devleti tarafından ele geçirildi. vergi tahsil etme ve askere alma amacıyla osmanlı idaresinin 1835 tarihinde yaptığı nüfus tespitinde köyde 9 hane ve 22 erkek kaydedilmiştir. erkek nüfusu kadar kadın nüfusu da eklenince, köyde yaklaşık 44 kişinin yaşadığı ortaya çıkar.

vaşkan, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde artvin vilayetinin yusufeli kazasının erkinis nahiyesine bağlı bir köydü. 1935 genel nüfus sayımında erzurum vilayeti içinde aynı idari konuma sahip olan köyün nüfusu 150 kişiden oluşuyordu. vaşkan ya da vaşgan adı "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla dağeteği olarak değiştirildi. bununla birlikte köyün eski adı, bir süre daha yeni adıyla birlikte "dağeteği (vaşkan)" biçiminde resmî kayıtlarda kullanıldı.

dağeteği köyünde eskiden bir yeraltı sığınağı veya deposu olduğu bilinmektedir. ancak bu yapı tamamen çökmüştür.

coğrafya 
artvin il merkezine 125 km, yusufeli ilçesine 40 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

yusufeli belde ve köyleri
Darıca, Yusufeli

darıca, artvin ilinin yusufeli ilçesine bağlı bir köyüdür. tao-klarceti'in ünlü esbeki manastırı ve esbeki kalesi bu köyün espek mahallesinde yer alır.

tarihçe 

darıca köyünün eski adı tivasor'dur. nitekim 1574 tarihli osmanlı tahrir defterinde ve 1928 osmanlıca köy listesinde yazım hatasına yapılmış olmakla birlikte "tivasor" (تواصور) olarak geçer. gürcüce kaynaklarda bu yerleşim adı tivasori (თივასორი) olarak geçer. gürcü dilinde "tiva" (თივა) saman, ot anlamına gelir. i̇kinci kelime "sori" (სორი), gürcü coğrafyasında rastlanılan bir yer adıdır ve kartlis tshovreba'''da da geçer; ancak anlamı verilmemiştir.

tivasor'un yer aldığı tao, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biriydi. nitekim osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında gürcü yönetiminden ele geçirmiştir. bugünkü köyün sınırları içinde 9-10. yüzyılda, gürcü krallığı döneminde inşa edilmiş manastır ve kale kalıntıları köyün eski bir yerleşim olduğunu göstermektedir. 

tivasor, 1574 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan'' adlı osmanlı mufassal defterine göre oltu sancağının anzavi nahiyesine bağlıydı ve nüfus 90 haneden oluşuyordu. mevcut hanelerin içinde 84 hane hristiyan idi ve 6 hane müslüman olmuştu. osmanlı idaresinin askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında da tivasor (تٻواصور) çıldır eyaleti'nin oltu sancağına bağlıydı. bu tarihte köyde 23 hanede 52 erkek tespit edilmiştir. erkek sayısı kadar kadın eklendiğinde köyün toplam nüfusunun 104 kişiden oluştuğu orada çıkar. tivasor'un bir mahallesi olan esbek'de (اسبك) ise, 8 hanede 25 erkek yaşıyordu.

tivasor, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde artvin vilayetinin yusufeli kazasına bağlı erkinis nahiyesinin köylerinden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 331 kişiden oluşuyordu. fakat artvin vilayetinin yerini çoruh vilayeti almıştı. tivasori veya tivasor türkçe olmadığı işin köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla darıca olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımına göre darıca köyünde 447 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 139 kişi okuma yazma biliyordu.

darıca köyünün esbeki mahallesinde 9-10. yüzyılda inşa edilmiş olan manastır yapılarının ve kalenin günümüze kalıntıları kalmıştır. esbeki manastırı’na hemen tepeden bakan esbeki kalesi’nin bu manastırı korumak için inşa edildiği tahmin edilmektedir.

coğrafya
darıca köyü artvin il merkezine 131 km, yusufeli ilçe merkezine 35 km uzaklıktadır.

kültür 
havuzlu (eski adı esbeki) mahallesinde tarihi bir kilise ile bir de kale kalıntıları bulunan köyde yaylacılık yapılmaktadır. cağ kebabı, silor, hasuta, hinkali, gendima çorbası, kavut çorbası, bişi ve kete köyde yapılan yemeklerdir.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

yusufeli belde ve köyleri
Demirdöven, Yusufeli

demirdöven, artvin ilinin yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 
demirdöven köyünün eski adı zemvan / zemvani'dir. gürcüce bir yer adı olan zemvani zemovani'den (ზემოვანი) veya zemo ubani'den (ზემო უბანი) değişime uğramıştır. her iki yer adı da “yukarı mahalle, yukarı köy” gibi bir anlama gelir. nitekim köy, parhali vadisinin yukarı (ზემო / zemo: yukarı) kesiminde yer alan köylerden biridir. demirdöven köyünden sonra daha üst kesimde sadece bir köy, yaylalar köyü bulunmaktadır.

zemovani, orta çağda gürcistan'ın bir parçası olan tao bölgesinin köylerinden biriydi. osmanlı kayıtlarında zemvan (زمون) olarak geçen köyü osmanlılar 1549 yılındaki gürcistan seferinde gürcülerden ele geçirdi. köy, önce livane sancağına, sonra çıldır eyaleti'ne bağlandı. 1835 yılında askerlik
ve vergi amaçlı yapılan nüfus sayımında çıldır eyaleti'nin livane kazasına bağlı bir
vakıf köyüydü. köyde 96 hanede 373 müslüman erkek yaşıyordu. erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün nüfusunun yaklaşık 746 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

osmanlı devleti'nin vilayet sistemine geçtiği 19. yüzyılın ikinci yarısında zemovani, trabzon vilayeti'nin lazistan sancağına bağlı livana kazasının bir köyüydü. 1876 tarihli trabzon vilayeti salnamesine göre köyün nüfusu 82 hanede yaşayan 310 kişiden oluşuyordu. salnamede belirtilmemiş olmakla birlikte bu tarihte de osmanlı idaresi sadece erek nüfus tespit ediyordu. erkek sayısı kadar kadın eklenince zemovani'nin toplam nüfusunun 620 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. tarımla geçinen köyde hayvan varlığı olarak 30 öküz, 50 inek, 35 at, 600 keçi ve 512 koyun tespit edilmiştir. 93 harbi (1877-1878) sonrasında livana kazasının büyük bölümü rusların eline geçince, zemovani köyü erzurum vilayetinin kiskim kazasına bağlandı.

zemovani, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde "zemvan / zemevan" (زموان) adıyla artvin vilayetinin yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlı bir köydü. 1940 genel nüfusu çoruh vilayeti bağlı yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı ve adı "zemevan" olarak kaydedilmişti. bu sırada köyün nüfusu 1.134 kişiden oluluyordu. zemovani / zemevan "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla demirdöven olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında demirdöven köyünün nüfusu 1.281 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 183 kişi okuma yazma biliyordu.

demirdöven köyünde 2009 ve 2010 yılında yapılan saha çalışmasında köylüler arasında artık gürcü dilinin konuşulmadığı, ancak köylülerin bir gürcü geçmişe sahip olduğu tespit edilmiştir. bununla birlikte, köyün mezraları, yaylaları, ormanları ve otlakları günümüzde de gürcüce adlara sahiptir.

coğrafya 
artvin il merkezine 143 km, yusufeli ilçe merkezine ise 38 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

yusufeli belde ve köyleri