The Pilot (Friends)

the pilot (diğer adlarıyla "the one where it all began", "the one where monica gets a new roommate" veya "the first one"), amerikan durum komedisi dizisi friendsin nbc'de 22 eylül 1994'te yayınlanan bölümü. senaryosu dizinin proje tasarımcıları david crane ve marta kauffman tarafından yazılmış ve bölümün yönetmenliğini james burrows yapmıştır. pilot bölüm genel olarak dizininin new york'ta yaşayan altı ana karakterini tanıtır. monica (courteney cox) bir şarap satıcıyla çıktığı ilk randevudan sonra onunla birlikte olur fakat adamın onunla yatabilmek için yaptığı oyun ortaya çıkınca çok sinirlenir ve hayal kırıklığına uğrar. monica'nın abisi ross (david schwimmer) yeni boşandığı ve lezbiyen olduğunu öğrendiği eski karısı evden mobilyaları götürdüğü için depresyondadır. monica'nın eski okul arkadaşı rachel (jennifer aniston) düğününü yarıda bırakıp kaçar ve monica'nın yanına taşınır. monica ve ross'un arkadaşları joey, chandler ve phoebe (matt leblanc, matthew perry ve lisa kudrow) onlara bu sorunlarında destek olup tavsiyede bulunurlar.

crane ve kauffman diziyle ilgili ilk tasarıları aralık 1993'te nbc'ye sundu. nbc fikri beğendi ve senaryonun yazılmasını istedi. senaryo tamamlanmadan altı ana karakter için oyuncu seçimlerine başlandı ve her rol için 75 oyuncu çağrıldı. pilot bölüm 4 mayıs 1994'te burbank, kaliforniya'daki warner bros. stüdyolarında çekildi. bölümün montajları tamamlandıktan sonra projenin yönetici yapımcısı kevin s. bright 11 mayıs'ta, nbc'nin yeni dönem yayın takvimini açıklamasından iki gün önce, bölümü kanala sundu. nbc pilot bölümü beğenince ilk sezon için 12 bölüm daha yazılmasını talep etti. bölüm yaklaşık 22 milyon kişi tarafından izlendi ve o hafta abd'de en çok izlenen on beşinci televizyon programı oldu. eleştirmenler dizinin o dönemdeki durum komedileri seinfeld ve ellenla benzer konseptte olduğuna vurgu yaptı ancak onlar kadar iyi olmadığı yorumlarında bulundu. karakterlerin henüz yeterli şekilde geliştirilip işlenemediğine yönelik endişeler olsa da oyuncular, özellikle schwimmer, eleştirmenlerden övgüler aldı.

konusu 
monica, "şarapçı adam" paul ile randevuya gitmeden önce central perk kafede arkadaşları phoebe, chandler ve joey ile oturmaktadır. monica'nın abisi ross kafeye gelir, yeni boşandığı ve lezbiyen olduğunu öğrendiği eski karısının evden bazı mobilyaları götürmesinden ve kadın partneriyle yeni bir eve taşınmasından dolayı üzgündür. grup sohbete devam ederken kafeye aniden gelinlik giymiş bir kadın girer ve monica onun, liseden en yakın arkadaşı rachel olduğunu fark eder. monica gidip onunla konuşur ve arkadaşlarıyla tanıştırır. rachel son anda nişanlısıyla evlenmek istemediğini fark edip gizlice düğününden kaçmıştır. rachel'ın babası kızı düğünden kaçtığı için kızgındır ve rachel'a verdiği tüm maddi desteği keser. bunun üzerine monica pek istemese de arkadaşına yardımcı olmak için onun evinde kalmasına izin verir ve böylece beraber yaşamaya başlarlar.

bu sırada joey ve chandler, ross'a yeni aldığı mobilyaları kurmaya yardım ederken bir yandan da onu biten ilişkisinden dolayı avutmaya çalışırlar. ross onun için hayatını birlikte geçireceği "doğru kadının" gerçekten olup olmadığı sorgulamaya başlar. monica, paul ile randevuya çıkar ve onun nazik, iyi ve saygılı tavırlarından çok etkilenir ve onunla birlikte olur. en sonunda gerçek bir romantik ilişkiye başlayacağını umarken çalıştığı restorandaki meslektaşından paul'un kadınlarla birlikte olmak için hep aynı numaraları yaptığını, onun uzun süreli bir ilişki değil yalnızca zamparalık peşinde olduğunu öğrenip hayal kırıklığına uğrar. ross, rachel'ın onun için yeni bir umut olacağını fark eder ve ona bir ara beraber vakit geçirmeyi teklif eder.

son sahnede rachel, garson olarak çalışmaya başladığı central perk'te gruba kahve servis eder.

yapım

konsept 
dizinin proje tasarımcı ve senaristleri david crane ve marta kauffman, televizyon sektöründe ilk olarak dream on adlı dizide birlikte çalışmıştı. ekibin ikinci ortak dizileri family album, 1993 sonbaharında cbs'de yayınlanmaya başladı; fakat altı bölüm sonra yayından kaldırıldı. kasım 1993'te, 1994 sonbahar yayın dönemi için warner bros. television'daki ofislerinde üç yeni proje üzerinde çalışmaya başladılar. aralık 1993'te dream onun onlara piyasada kazandırdığı şöhrete güvenip geliştirdikleri projelerden biri olan new york'ta yaşayan altı arkadaşın hayatını anlatan insomnia cafenin yedi sayfalık taslağını nbc'ye sunmaya karar verdiler.

"bu dizi seks, aşk, ilişkiler, kariyer yani hayatınızda her şeyin mümkün olduğu zaman hakkında. aynı zamanda arkadaşlık hakkında çünkü bir şehirde tek başınaysanız arkadaşlarınız sizin aileniz olur."
— crane, kauffman ve bright'ın projeyi nbc'ye sunarken kullandıkları tanıtım cümleleri.

nbc senaryoyu put pilot olarak satın aldı, yani bölüm çekilmezse kanal stüdyoya bir miktar ceza ödeyecekti. kauffman, karakterlerin özelliklerinin ve davranışlarının nasıl olacağına yönelik fikirler elde edebilmek için çocuklarının yirmili yaşlardaki bakıcılarıyla görüşmeler yaptı. crane'le beraber senaryoyu üç günde yazdılar. yönetmen james burrows'tan bölümün yönetmenliğini yapması istendi. orijinal senaryoda chandler'la benzer özelliklere sahip joey'nin biraz daha aptal bir karaktere dönüştürülmesini istemesi dışında, burrows senaryoyu beğendi. senaryo mart 1994'te tamamen bitirilmeden önce oyuncu seçimleri için senaryodaki karakterlerin özelliklerinin belirgin şekilde görülebildiği bazı bölümler los angeles, new york ve chicago'daki ajanslara gönderildi.

oyuncu seçimleri 
diziye 1000'in üzerinde oyuncu başvurdu ancak her rol için sadece 75 tanesi oyuncu yönetmeniyle senaryo okumalarına çağrıldı. kabul edip gelenler crane, kauffman ve onların yapım ortağı kevin s. bright'ın önünde tekrar okuma yaptı. mart'ın sonlarına doğru her rol için seçilebilecek potansiyel 3-4 oyuncu warner bros. television'ın başkanı les moonves önünde bir kez daha performans sergiledi. david schwimmer kadroya giren ilk oyuncu oldu. schwimmer, chicago'da usta ile margarita romanının tiyatro adaptasyonunda çalışırken bağlı olduğu ajans ona dizinin seçmelerine katılmasını önerdi. daha önce oynadığı monty dizisinin başarısızlığından ötürü yeni bir televizyon dizisi teklifine sıcak bakmasa da dizinin ansambl bir senaryoya sahip olması fikrini değiştirmesine sebep oldu. o bunu bilmese de crane ve kauffman, schwimmer'ı daha önceki projelerinin seçmelerinden hatırlıyordu ve henüz yazım aşamasındayken ross karakterini oynaması için akıllarında schwimmer vardı. eric mccormack da bu rol için birkaç defa seçmelere katılmış ancak seçilememiştir. i̇lerleyen yıllarda ise durum komedisi dizisi will & gracete başrol olmuştur.

önceleri courteney cox'ın rachel karakterini oynaması düşünülüyordu fakat cox senaryoyu okuyunca kendisinin monica için daha uygun olduğuna karar verdi. seçmelerde rachel yerine monica'yı oynayıp rolü aldı. nancy mckeon da bu rol için seçmelere katılanlar arasındaydı. jennifer aniston da başlangıçta monica için düşünülse de seçmelerde rachel'ı oynadı. aniston, friendsin seçmelerinden önce cbs dizisi muddling throughla kontrat imzalamıştı ve kontrat gereği başka bir dizide ancak yardımcı bir karakteri oynayabilirdi. cbs'nin dizisinin yeni yayın döneminde yayınlanıp yayınlanmayacağı 1994'ün ortalarına kadar kesinlik kazanmadı ancak nbc, friendsi kesin olarak yayınlayacağını açıkladı ve eğer muddling through yüksek reyting alır ve cbs aniston'ın kontratını devam ettirmek isterse rachel karakteri için yeniden oyuncu seçmeleri yapılmak zorunda kalınacaktı. bu ihtimale rağmen üç gün süren seçmelerin ardından aniston friendste role seçildi çünkü nbc entertainment başkanı warren littlefield muddling throughun tutmayıp yayından kaldırılacağından emindi. crane ve kauffman, joey'nin kadınları, sporu ve new york'u seven tipik sığ bir erkek olmasını istiyordu. seçmeler için oyuncular pilot bölümdeki joey'nin ross'u tek bir kadına bağlı kalmayı bırakmasını ve ulaşabileceği her kadınla birlikte olmasına dair konuşma yaptığı sahneyi canlandırdılar, pek çoğu karaktere uygun olacağını düşünüp seçmelere yakası, göğsü epey gösterecek şekilde, açık gömlekler giyip geldi. joey senaryoda pek işlenmemiş bir karakterdi, matt leblanc seçmelerde vinny and bobby dizisinde oynadığı "kafası pek basmayan i̇talyan" adam rolündeki deneyimleriyle joey'i canlandırmaya çalıştı. rolü alabilmek için en az sekiz seçmeye girdi ve son performansını da aniston ve cox'la beraber yaptı.

chandler ve phoebe ilk başta yardımcı karakterler olarak düşünülüyordu fakat seçmeler tamamlanınca onların da diğer dörtlüyle beraber ana karakter olmasına karar verildi. crane en kolay seçimlerin tuhaf, komik bir tip olarak tanımladığı chandler rolü için olacağını düşünse de seçmeler düşündüğünden daha zor oldu. matthew perry daha önceden dream on dizisinin bir bölümünde kauffman ve crane'le çalışmıştı ve kendisini chandler'la yakın bulunca rol için seçmelere katılmayı istedi. ancak perry'nin lax 2194 adlı gelecekte geçen, havalimanında çalışan bir bagaj görevlisiyle ilgili bir projede oynaması planlanıyordu. friendsin yapımcıları lax 2194u görünce konunun bir dizi için uygun olmayacağına karar verdi ve perry'nin seçmelere katılmasını kesinleştirdi. oyuncu seçimlerinin sonuna gelindiği bir zamanda seçmelere katıldı ve bir haftadan kısa bir sürede rolü aldı. perry kadroya alınmadan önce rol için craig bierko düşünülüyordu. bierko perry'nin bir arkadaşıydı ve seçmelere hazırlanırken perry onu chandler rolüne hazırlanmasına yardım etmişti. jon cryer de bu rol için seçmelere katılanlar arasındaydı. rol için londra'daki ekibin önünde performans sergiledi fakat videosu vaktinde warner bros.'a ulaşmadığı için seçmelerde değerlendirilemedi.

phoebe rolü için seçmelere katılan pek çok oyuncu düşük bel pantolon, kalın tabanlı ve topuklu ayakkabı giyip burunlarında halka piercing takarak sahne aldı. kathy griffin ve jane lynch bu rol için seçmelere katılanlar arasındaydı. yapımcılar lisa kudrow'u mad about you dizisinde oynadığı ursula karakterinde beğendikleri için rolü ona verdi. schwimmer'ın dizi için imza atmasından yaklaşık bir ay sonra, kesinleşen ikinci karakter olarak, kadroya dahil oldu. moonves'e göre seçmelerdeki pek çok oyuncu "aşırı tiyatral" bir komedi performansı gerçekleştirmişti, crane seçtikleri bu altı başarılı oyuncunun her birinin oynadıkları rollerin tam anlamıyla hakkından gelen tek kişi olduklarını söyledi. altı oyuncu ilk kez 28 nisan 1994'te senaryo okumasında bir araya geldi. john allen nelson ve clea lewis sırasıyla paul (monica'nın randevuya çıktığı adam) ve franny (monica'nın iş arkadaşı) rolleriyle konuk oyuncu olarak bölüme dahil oldu. cynthia mann de central perk'te garson olarak göründü.

çekimler 

çekimlerden iki gün önce 2 mayıs'ta kostümlü prova yapıldı. provaları izleyen nbc yöneticileri monica'nın paul'dan ilk randevunun ardından onunla birlikte olacak kadar hoşlanmış görünmediğinden endişeliydi. nbc west coast başkanı don ohlmeyer izleyicilerin onu bir "sürtük" olarak göreceğini düşünüyordu. crane, kauffman ve warner bros. yöneticileriyse onlarla aynı fikirde değildi ve senaryonun olduğu gibi kalması için provaları izleyen diğer kişilerle de bu konuyu konuştu. diğer izleyicilerin de onlarla aynı fikirde olmasına rağmen kanala bunu kabul ettiremediler ve senaryoya monica'nın paul'u önemsediğine ona değer verdiğine dair demeçler eklemek zorunda kaldılar. bunun dışında nbc kanalın yayın protokollerine uygun olmadığını öne sürerek monica'ya iktidarsız olduğundan bahseden paul'un ereksiyon olduğu sahnenin kaldırılmasını istedi. crane ve kauffman sahneyi yeniden yazdı ve yeni versiyonun sahneyi daha "akıllıca ve ince düşünülmüş" gösterdiğini fark etti. kanal ve senaristler arasında birkaç anlaşmazlık daha yaşandı. nbc bölümdeki üç ana hikâyeden ikisinin alt konu olarak işlenmesini istedi fakat senaristler katı bir duruşla bölümde üç hikâyenin de eşit derecede işlenmesinde ısrar etti. kanalın çıkarmak istemesine rağmen "mr. potato head" ile ilgili repliğin de senaryoda kalmasını sağladılar. senaryonun düzenlemeleri 3 mayıs'ta bitti.

bölüm 4 mayıs'ta warner bros.'un burbank, kaliforniya'daki stüdyolarında çekildi. toplam sekiz saat süren çekimler (bunun iki saatinde dört kamera aynı anda çekim yaptı.) bright'ın denetimde montajlanıp 22 dakikaya indirildi. bright bölümü 10 mayıs'ta yeni dönem yayın takviminin açıklanmasından 72 saat önce nbc'ye teslim etti. nbc bright'tan birkaç düzenleme daha yapmasını istedi ve 11 mayıs'ta bölüm tekrar kanala sunuldu. 12 mayıs'ta nbc, bölümü odak grubuna izletti ve olumlu ama istediği kadar net olmayan reaksiyonlar aldı. kanal, 13 mayıs'ta yeni dönem yayın takvimini açıkladı ve friendsin ilk sezonu için 12 bölüm sipariş etti. crane ve kauffman hemen dizide çalışmak isteyen senarist ajanslarından telefonlar almaya başladı.

tepkiler 
bölüm, 22 eylül 1994'te 20.30-21.00 (est) saatleri arasında nbc'de yayınlandı. nielsen reytinglerinde 14,7/23 alarak ve yaklaşık 22 milyon kişi tarafından izlenerek haftanın en çok izlenen 15. televizyon programı oldu.

eleştirmenler diziyi seinfeld ve ellena benzetti; the plain dealerdan tom feran "seinfeldın tarzında ama ondan daha başarısız ve net değil" diye yazarken houston chronicledan ann hodges da "yeni seinfeld özentisi fakat asla onun kadar komik olamayacak. hatta seinfeldın eski kadar komik olmayan şu anki halinden bile." yorumunda bulundu. hodges dizideki sosyal çevreyi "boğucu şekilde sıkıcı" buldu. pittsburgh post-gazetteden robert bianco bölümdeki "sürekli gerçek hayatta duyulması pek mümkün olmayan karikatür ayarındaki şakaların insanı sıktığını" yazdı ve neden bu altı karakterin romantik ilişkileri hakkında konuşacak bu kadar boş zamanı olduğunu sordu. dizinin sonraki iki bölümünü de izleyen los angeles daily newsten ray richmond, kadroyu iyi bir kimya yakalamış, sempatik genç bir grup olarak nitelendirdi. ayrıca friendsi "yeni sezonun en parlak komedilerinden biri" olarak görürken ilk bölümün diziye "çok zayıf" kaldığı yazdı. austin american-statesmandan diane holloway "bir adamın rüyasında penisinin telefona dönüştüğünü görmesinin nesi sofistike?" diye yazarak "sofistike komedi" olarak lanse edilen friendsin bu özelliğine dair iğneleme yaptı. bölümün gerçekten komik bulduğu pek çok sahnesi olduğunu da söyleyen holloway, monica'ın paul'un kendi hakkında yalan söylediğini öğrendiği kısmı bölümün en az komik sahnesi seçti. the san diego union-tribuneden robert p. laurence hakkında "[bölümde] çok şey oluyor ama siz yine de sanki friendsi daha önceden izlemiş gibi hissediyorsunuz." yazdığı dizi için "seinfeld artı 2 ya da ellen artı 5" diyerek adı geçen dizilerden daha iyi olduğuna vurgu yaptı. chicago sun-timestan ginny holbert bölüme üç yıldız verdi ve "akıllıca bir dizi [...] başrollerde sizin arkadaşlarınızdan daha iyi görünümlü ve komik, çekici bir grup oyuncu var" yazdı fakat joey ve rachel'ın karakterlerinin geliştirilmemiş bulduğunu belirtti.

los angeles times friendsin "çok net yeni sezonun en iyi komedi dizisi" olduğunu yazdı. varietyden tony scott konuyu beğendiğini ama dream onun senaristlerinin yazdığı diyalogların daha akıcı olması gerektiğini belirtti. scott, monica'nın hikâyesinin önüne gelen her kişiyle birlikte olmayı normalleştirdiğini ve bunun genç izleyicilere kötü bir örnek olduğundan endişe ettiğini yazdı. son olarak, cox ve schwimmer'ı kadrodaki en iyi oyuncular olarak seçti. robert bianco, schwimmer'ın oyunculuğu çok beğendi. kadrodaki kadın oyunculardan da övgüyle bahsetse de perry'nin chandler rolünün "tanımlanmamış" olduğunu, leblanc'in ise "daha ilk iki denemesinde bile sıkmaya başlayan rutin aptal zampara tavırlara fazla güvendiğini" düşünüyordu. entertainment weekly bölüme b+ verdi ve "22 dakikanın ardından bu altı insanın inandırıcı gözüken bir dostluk kurduğunu" belirtti. ross'un "'billy, kahraman olma' sözü sizin için bir anlam ifade etmiyor mu?" repliğini bölümün en iyisi seçti. friends like us: the unofficial guide to friends kitabının yazarları bölümü dizi için "iyi ve ayakları yere sağlam basan bir başlangıç" olarak görse de "oyuncuların (özeliikle perry ve schwimmer'ın) çok kasıntı durduğunu" düşünüyordu. schwimmer, ross'un üzerinden gelişen fiziksel şakaları, özellikle ross, rachel'la tokalaşmak için ayağa kalktığında elinde tuttuğu şemsiyenin rachel'a doğru açılmasını, sevdiği belirtti.

bölümün televizyondaki ilk tekrarı 21 eylül 1998'de yayınlandı. bölüme daha önceden silinmiş birkaç sahne eklendi ve süresi 37 dakikaya çıktı. bölümün tekrarı 5,8/10 reyting alarak friendsi home improvement ve seinfeldın ardından yayınlandığı dönemde tekrar bölümü en çok reyting alan üçüncü durum komedisi yaptı.

dipnotlar 
a.  bu yedi sayfalık taslağın adı insomnia cafeydi. proje için ilk olarak friends like us düşünülmüştü fakat o dönemde these friends of mine adında bir dizi olduğundan onunla karışmaması için ismi six of onea çevrildi. en sonunda friends adında karar kılındı. pilot bölümün alternatif isimleri "the one where monica gets a roommate", "the one where it all began" ve "the first one"dır.
b.  "the one with two parts, part 1" adlı bölümde ursula, phoebe'nin ikiz kardeşi olarak diziye dahil edildi.
c.  "the one with the dozen lasagnas" bölümünde, mann, phoebe'nin masör çalışma arkadaşı jasmine rolünde görünür. bazı kaynaklar oyuncunun pilot bölümde de jasmine'i oynadığını söylese de jenerikte adı jasmine olarak değil yalnızca garson olarak geçer.
d.  bu söz paper lace grubunun "billy don't be a hero" adlı şarkısına bir göndermedir.

kaynakça 
videolar
hacopian, christina (yapımcı) (2004). friends: final thoughts [dvd]. new wave entertainment dvd and warner home entertainment.
king, larry (host) (10 mart 1997). larry king live [television broadcast]. cnn.

kitaplar
 
 

özel

dış bağlantılar 

"a failing grade for 'friends' ". the smoking gun (12 mayıs 2004) - bir nbc izleyici araştırması raporu, 27 mayıs 1994

1994 televizyon bölümleri
friends (1. sezon) bölümleri
amerikan televizyon pilotları