Ekonomi

ekonomi, üretim, ticaret, dağıtım ve tüketim, ithalat ve ihracattan oluşan insan etkinliğidir. i̇nsanın ihtiyaçlarını karşılamada yapılan her türlü faaliyeti içerir.

ekonomi belli bir bölge içindeki ekonomik sistemden oluşur. bu sistem o bölgedeki iş gücünü, sermayeyi, doğal kaynakları; üretim, ticaret ile dağıtımda rol alan ekonomik kuruluşları ve o bölgedeki mal ile hizmetlerin tüketimini içerir. bir ekonomi teknolojik evrim, tarih ve sosyal organizasyon ile coğrafya, doğal kaynaklar, gelir ve ekoloji gibi ana faktörlerin birleşmesiyle oluşur.

ekonomi, insanların ihtiyaçlarını karşılamak için hangi kaynakların kullanılması gerektiğini inceler ve bu kaynakların en etkin bir şekilde kullanılmasını sağlar. ekonomi sözcüğünün; "oikia" () ve "nomos" () köklerinden gelir, "ev yönetimi" anlamındadır.

tüm meslekler, kuruluşlar veya ekonomik faaliyetler ekonomiye katkıda bulunur. tüketim, tasarruf ve yatırım ekonominin çekirdek öğelerindendir ve pazarın dengesini belirler. ekonominin birincil, ikincil ve üçüncül olmak üzere üç sektörü mevcuttur.

tarih boyunca toplumlar karmaşıklaştıkça ekonomi de gelişmiştir. sümerler mal paraya dayanan büyük ölçekte bir ekonomi oluştururken, günümüzdeki anlamıyla ilk ekonomiyi babilliler ve komşu şehir devletleri kurmuştur.

ekonomi, genellikle aşağıdaki alt dalları içerir.

mikroekonomi: bir firma, bir birey ya da bir grubun mal ve hizmetlerle ilgili davranışlarını inceler.

makroekonomi: bir ülkenin genel ekonomik durumunu inceler. bu alt dal, ülkenin büyüme oranı, enflasyon oranı, işsizlik oranı gibi genel ekonomik göstergeleri inceler.

i̇ktisat: mal ve hizmetlerin üretim, dağıtım ve tüketimini inceler.

finans: bir ülkenin ya da bir kuruluşun finansal yapısını inceler.

faktörler

türler 
piyasa ekonomisi, mal ve hizmetler'in arz ve talebe göre takas veya kredi veya para birimi gibi borç değeri değişim aracı ile katılımcılar (ekonomik birimler) arasında üretildiği ve değiş tokuş edildiği ekonomidir.

planlı ekonomi, siyasi aktörlerin neyin üretildiğini ve nasıl satılıp dağıtıldığını doğrudan kontrol ettiği ekonomidir. yeşil ekonomi, düşük karbonlu ve kaynak verimlidir. yeşil ekonomide gelir ve istihdamdaki büyüme, karbon emisyonlarını ve kirliliği azaltan, enerji ve kaynak verimliliğini artıran ve biyoçeşitlilik ve ekosistem hizmetlerinin kaybını önleyen kamu ve özel sektör yatırımlarınca yönlendirilir.

gig ekonomisi, kısa vadeli işlerin talep üzerine atandığı veya seçildiği bir ekonomidir.

dünya ekonomisi, genelde insanlığın ekonomik sistem veya sistemleri anlamına gelir.

kayıt dışı ekonomi ne vergilendirilen ne de devlet tarafından izlenen ekonomidir.

sektörler 
ekonominin, aşağıdaki aşamalar veya öncelik dereceleriyle geliştiği kabul edilir:

 antik ekonomi esasen geçimlik çiftçiliğe dayanırdı.
 sanayi devrimi aşaması, geçimlik tarımın rolünü azalttı ve son üç yüzyılda geçimlik tarımı daha yaygın ve tek kültürlü tarım biçimlerine dönüştürdü. ekonomik büyüme en çok madencilik, inşaat ve imalat sektörlerinde gerçekleşti. ticaret, toplumda ürün alışverişinin ve dağıtımının iyileştirilmesi ihtiyacı nedeniyle daha önemli oldu.
 modern tüketim toplumları evresinin ekonomilerinde, hizmetler, finans ve teknoloji—bilgi ekonomisinin oynadığı roller vardır.

modern ekonomilerde bu aşamalar üç sektör modeli ile ifade edilir:
 birincil: mısır, kömür, odun ve demir gibi hammaddelerin çıkarılmasını ve üretilmesini kapsar. 
 i̇kincil: ham veya ara malzemelerin mallara dönüştürülmesini içerir, örn. çeliği arabalara veya tekstilleri giysiye dönüştürmek gibi.
 üçüncül: tüketicilere bebek bakıcılığı, sinema vb. ve işletmelere bankacılık vb hizmetlerin sağlanmasını kapsar.

gelişmiş toplumun diğer sektörleri şunlardır:

 kamu sektörü veya devlet sektörü (genellikle şunlardır: meclis, parlamento, hukuk mahkemeleri ve devlet daireleri, çeşitli acil servisler, halk sağlığı, yoksul ve tehdit altındaki insanlar için sığınaklar, ulaşım tesisleri, hava/deniz limanları, doğum sonrası -doğuştan bakım, hastaneler, okullar, kütüphaneler, müzeler, korunan tarihi binalar, parklar/bahçeler, doğa rezervleri, bazı üniversiteler, ulusal spor alanları/stadyumlar, ulusal sanatlar/konser salonları veya tiyatrolar ve din için ibadet yerleri).
 özel sektör veya özel olarak işletilen işletmeler.
 gönüllü sektör veya sosyal sektör..

göstergeler 
bir ülkenin gayri safi yurtiçi hasılası (gsyi̇h), ekonomi büyüklüğünün ölçüsüdür veya daha özel olarak, üretilen tüm nihai malların ve hizmetlerin piyasa değerinin parasal ölçüsüdür. bir ülkenin en geleneksel ekonomik analizi, büyük ölçüde gsyi̇h ve kişi başına düşen gsyi̇h gibi ekonomik göstergelere dayanır. genellikle yararlı olsa da, gsyi̇h yalnızca paranın değiş tokuş edildiği ekonomik faaliyetleri içerir.

modern zamanlarda finans sektörünün artan önemi nedeniyle reel ekonomi terimi, politikacıların yanı sıra analistler tarafından da ekonominin gerçek mal ve hizmetlerin üretimle ilgili bölümünü belirtmek için kullanılır ve görünüşte "kağıt ekonomisi" ile veya mali piyasalarda alım satımla ilgilenen ekonominin mali yönüyle tezat oluşturur ,.

alternatif terminoloji gerçek değerlerle (enflasyon için düzeltilmiş) ifade edilen gerçek gsyi̇h ekonominin veya nominal değerlerle (enflasyon için düzeltilmemiş) ifade edilen ölçülerini birbirinden ayırır.

kaynakça 

 
fransızcadan türkçeye geçen sözcükler
ana madde konuları
sosyal bilimler