Trips

trips, saçak kanatlılar (thysanoptera) denen böcek takımından eklembacaklıların ortak adıdır.

küçük ve ince yapılı olduklarından göze çarpmayan, tarıma zararlı ya da yararlı 5000 türden oluşan, kirpik ya da saçaklı kanatlarıyla tanınan böceklerdir. sarımsı kahverengi, kırmızı ya da siyah renklidirler. oldukça kuvvetli sklerotize olmalarına karşın, hareket yetenekleri yüksektir. çoğu döllenmesiz çoğalır (partenogenez).

morfoloji 
sarımsı-kahverenkli, siyah; ince-uzun; 0.5–10 mm boyunda; baş prognathous-hypognathous tipte ve kare şeklinde; bileşik gözler belirgin; 3 tane nokta göz (ocelli) kanatlı olanlarda bulunur; duyargalar tespih biçimli ve 4-9 segmentli; ağız yapısı emici tipte ve asimetriktir: dudaklar (labrum ve labium) konik şekilli, kısa bir rostrum oluşturur; sol mandibula ve maxilla styletlerini içerir; sağ mandibula embriyo döneminde yok olmuştur.

prothorax iri ve serbest; meso-metathorax kaynaşmış; bacaklar benzer yapılışta, koşucu-yürüyücü tipte; ayaklar (tarsus) 1-2 segmentli veya segmentsiz; 1-2 tırnaklı; ucunda hemolenf basıncıyla şişebilen bir yapışma baloncuğu bulunur. en düz yüzeylere dahi etkin bir şekilde tutundukları bu baloncuklardan dolayı "kabarcık ayaklılar" ya da "keseli böcekler" adını da alırlar. baloncuklar, birçok böcekte de olan, tırnaklar arasından aerolium denen tek yapılı oluşumdan başka bir şey değildir.

tubulifera alt takımında abdomen sonu dişilerde narin ve içeri çekilebilir durumdadır; ovipositor bulunmaz; terebrentia alt takımında ise kuvvetli yapılışlı, testere benzeri bir ovipositor vardır. erkeklerde dış eşey organları her iki alttakımda da iyi gelişmiştir.

kanatlı ya da kanatsız olabilirler. kanatlar, dar ve uzun olup saçak ya da kirpik şeklinde kıllarla çevrilmiştir. takım adı da (< yun. thysanos saçak + peteron kanat) buradan kaynaklanır. kanat saçakları uçma etkinliğini büyük ölçüde artırır. kanatlar dinlenme esnasında abdomen üzerine düz olarak yatırılır ancak katlanamaz. kanatlar, damarsız veya 1-2 damarlıdır.

başkalaşım 
başkalaşımları, yarı (hemimetabol) başkalaşımın neometabol denen biçimine giren ve tripslere özgü olan remetabol başkalaşımdır. kanatsız iki larva evresi (pronimf) ve bunu izleyen, sakin, kanat taslaklı iki-üç (terebrentia’ da 2; tubulifera’ da 3) nimf evresi vardır. endopterygota'nın gelişimini andıran bu başkalaşım tipi, yarı başkalaşımdan tam başkalaşıma (holometabol) geçiş olarak sayılabilir.

yaşam biçimi ve beslenme 
genelde bitki özsuyu ile beslenirler; az sayıda tür mantarlarla ya da ufak eklem bacaklılarla beslenir. bitkilerde beslenmeleri dışında bitki önemli virüs hastalıklarının taşıyıcısıdırlar. yararlı yönleri ise tozlanmaya katkıları ve predatör türlerin bulunuşudur.

fazla hareket etmezler; hızlı koşar; nadiren uçarlar. çoğu biseksüel ve ovipardır; az sayıda türde fakültatif-obligat partenogenez görülür; bazıları vivipardır. terebrentia’da yumurtalar böbrek şeklindedir ve bitki dokusu içine; tubulifera’da ise oval şekillidir ve bitki yüzeyine bırakılır.

sınıflandırma 

 alt takım : terebrantia : ön bacakların tarsusu 2 segmentlidir. 10. abdomen segmenti konik ve çok defa uçta boyuna yarıktır. ovopositor vardır. erkeklerin abdomen ucu geniş olarak yuvarlaktır. erkek eşey organlaı karmaşık yapılıdır. karın plakasında bezli alan vardır. kanatlar genelde mevcut, ön kanatlar daha geniş; normal olarak iyi gelişmiş en az bir tane uzunluğuna damar kanat ucuna kadar uzanır.
 adiheterothripidae 
 aeolothripidae : çoğu predatör; birkaçı fitofagdır. kanatlar geniş; kaideden uca uzanan 2 damar ile çok sayıda enine damarlı. koyu renkli; kanatları bantlı-beneklidir. 
 aelothrips cersicolar türkiye
 aelothrips collaris türkiye
 aelothrips fasciatus türkiye
 aelothrips gloriosus türkiye
 aelothrips intermedius türkiye
 aelothrips melaleucus türkiye
 aelothrips meridionalis türkiye
 aelothrips tenuicornis türkiye
 eclectothrips türkiye
 melanthrips türkiye
 rhipidothrips türkiye
 fauriellidae 
 heterothripidae
 osmanothrips ressli türkiye
 melanthripidae 
 merothripidae : ön ve arka femur iri; pronotumda 2 adet boyuna dikiş bulunur.
 thripidae : bitki zararlısı türlerin çoğu bu familyadadır. kanatlar aeolothripidae’ den daha dar ve uçları daha sivri; duyargalar 6-9 segmentlidir.
 anaphothrips vitis (bağ tripsi) türkiye
 aptinothrips rufus (çayır tripsi) türkiye
 drepanothrips reuteri (asma tripsi) türkiye
 frankliniella bispinosa (florida çiçek tripsi) 
 frankliniella intonsa (çiçek tripsi, buğday başak tripsi) türkiye
 frankliniella occidentalis (batı çiçek tripsi, kaliforniya tripsi) türkiye
 frankliniella tenuicornis (tahıl tripsi) türkiye
 heliothrips cestri (şeker pancarı tripsi) türkiye
 heliothrips haemorrhoidalis (sera tripsi) türkiye
 kakothrips pisivorus (bezelye tripsi) türkiye
 kakothrips robustus (fasulye tripsi) türkiye
 limothrips cerealium (ekin tripsi) türkiye
 limothrips consimilis türkiye limothrips denticornis (mısır tripsi) türkiye scirtothrips dorsalis (biber tripsi)
 scirtothrips perseae (avokado tripsi)
 scolothrips longicornis predatördür türkiye taeniopthrips inconsequens (armut tripsi) türkiye thrips angusticeps (kenevir tripsi) türkiye thrips atratus (karanfil tripsi) türkiye thrips discolar türkiye thrips flavus (sarı trips) türkiye thrips fuscipennis (gül tripsi) türkiye thrips major (böğürtlen tripsi) türkiye thrips meridionalis türkiye thrips nigropilosus (krizantem tripsi) türkiye thrips palmi (kavun tripsi)
 thrips simplex (glayöltripsi) türkiye thrips tabaci (tütün tripsi, tütün-soğan tripsi, soğan tripsi) türkiye uzelothripidae
 alt takım : tubulifera : ön bacakların tarsusu 1 segmentlidir. 10. abdomen segmenti her iki eşeyde de tüp şeklinde uzamıştır ve tubulifera ("tüpçük taşıyanlar") adı buradan gelir. ovopoistor yoktur. erkek eşey organları basit yapılıdır. kanatlar bazen kısalmış ya da hiç yoktur. ön kanatlarda belirgin bir boyuna damar yoktur.
 phlaeothripidae : çoğu iri tripslerdir. koyu renkli; kanatlar açık renkli veya beneklidir. yaprak döküntüleri altında göçmen olarak yaşar ve mantar ya da ufak eklem bacaklılarla beslenirler. 
 idolothripinae
 phlaeothripinae
 haplothrips aculeatus (dikenli buğday tripsi) türkiye haplothrips globiceps (bağ kahverengi tripsi) türkiye haplothrips tritici (buğday tripsi) türkiye liothrips oleae (zeytin tripsi) türkiye''

kaynakça 
 prof. dr. ali demirsoy (1992), yaşamın temel kuralları (entomoloji)