ASALA

asala ( tamlamasının kısaltmasıdır;  hayastani azatagrut'yan hay gaghtni banak) veya tam adı ile ermenistan'ın kurtuluşu için ermeni gizli ordusu, 1975 ve 1994 yılları arasında, türkiye dahil 16 farklı ülkede türk ve diğer sivil, mülki ve diplomatik hedeflere karşı bombalı ve silahlı eylemlerde bulunmuş solcu ve aşırı milliyetçi silahlı örgüttür.

dünyanın çeşitli yerlerinde gerçekleştirilmiş toplamda 50'den fazla bombalı saldırının sorumluluğunu üstlenen örgüt kimi kaynaklarda 'terör örgütü' olarak nitelendirilmektedir. 1980-1990 yıllarında abd'nin terör örgütü listesinde de yer almaktaydı.
1985 yılından sonra aktif olmayan asala, abd'nin 2001'de hazırladığı "yabancı terörist örgütler (foreign terrorist organisations)" listesine ve "ülkeye girişi yasak olan teröristler (us terrorist exclusion list)" listesine, birleşik krallık'ın "yasadışı gruplar (uk proscribed group)" listesine, avustralya'nın, kanada'nın, avrupa birliği'nin ve rusya'nın "tanımlanmış gruplar (specified groups)" listelerine dahildir.

tarihi 
1975 yılında lübnan i̇ç savaşı esnasında, beyrut şehrinde, sempatizan filistin halk kurtuluş cephesi'nin yardımı ile agop agopyan tarafından kurulmuştur. agopyan'a göre, örgütün temel amaçları ermeni ilkesininin dünya kamuoyuna tanıtılması ve yurtdışı ermeni toplumunda milliyetçi duygunun yükseltilmesi olmuştur. asala bağımsız bir ermenistan kurmak, ermeni kırımı'nın türkiye cumhuriyeti tarafından soykırım olarak kabul edilmesini ve tazminat ödenmesini sağlamak ve büyük ermenistan için çalışmıştır. asala militanları bir dönem yunanistan ve suriye i̇stihbarat servislerinin her türlü eğitim, öğrenim ve lojistik destek kolaylıklarından yararlanmışlardır.

saldırıları 
1970'li ve 1980'li yıllarda, genelde türk hedeflere karşı saldıran asala, aynı zamanda değişik nedenlerle madrid'de trans world airlines ve los angeles'ta air canada ofislerini de bombaladı.

asala'nın eylemlerinde 1979 yılından itibaren artış gözlenmeye başlandı. eylemciler, 21 ülkenin 38 kentinde, 39'u silahlı, 70'i bombalı, biri de işgal şeklinde olmak üzere toplam 110 silahlı saldırı gerçekleştirdi. bu saldırılarda türkiye'nin 42 diplomatı ile 4 yabancı uyruklu kişi hayatını kaybederken, 15 türk ve 66 yabancı uyruklu kişi de yaralandı.

asala'nin türkiye içindeki ilk eylemi 1982'nin 7 ağustos tarihinde ankara esenboğa havalimanı'nda gerçekleştirdiği bombalı saldırı olmuştur. saldırı sonucunda 9 kişi hayatını kaybetmiş, 72 kişi yaralanmıştır.

asala'ya mal edilen saldırılar farklı kaynaklarda değişiklikler arz etmektedir. amerikan hükûmet kaynaklarına göre 1968'den itibaren asala, 84 olayda 299 kişiyi yaralamış 46 kişiyi öldürmüştür.

paris'te türk hava yollarını bombalayan örgüt üyelerine 30 ay ceza verilmiştir. 1983 temmuz'unda örgüt tarafından gerçekleştirilen orly havaalanı katliamında 8 kişi ölmüş 52 kişi yaralanmıştır.

asala, kendi milliyetçi hedeflerinin yanı sıra benzer eğilimleri olan i̇rlanda cumhuriyet ordusu (ira), pkk/kongra-gel/kadek, ve kızıl i̇talyan tugayları (italian red brigades) gibi diğer uluslararası silahlı örgütler ile işbirliği yapmıştır.

örgüt; saldırılarının hepsini sivil hedeflere karşı gerçekleştirmiştir. 1985 yılından sonra ise asala tarafından kayda değer bir eylem gerçekleştirilmemiştir.

örgütün hedef seçimi 
hedeflerin dağılım yüzdeleri şu şekildedir: 

 sivil şahıslar ve malları %2
 havaalanları ve havayolu şirketleri %34
 i̇ş yeri %14
 diplomatik hedefler %41
 basın-yayın %1
 dini şahıslar ve kuruluşlar %1
 taşımacılık %2
 diğer %2

hedefler 

 mehmet baydar, santa barbara, kalifornia, başkonsolos, 27 ocak 1973
 bahadır demir, konsolos, santa barbara, kalifornia, 27 ocak 1973
 daniş tunalıgil, viyana, büyükelçi, 27 ekim 1975
 i̇smail erez, paris, büyükelçi, 24 ekim 1975.
 talip yener, şoför, paris, 24 ekim 1975
 oktar cirit, türk büyükelçiliği birinci sekreteri, beyrut, 16 şubat 1976
 taha carım, büyükelçi, vatikan, 9 haziran 1977.
 necla kuneralp, madrid, türk büyükelçisi zeki kuneralp'in eşi, 2 haziran 1978
 beşir balcıoğlu, madrid, emekli büyükelçi, bayan kuneralp'ın erkek kardeşi 2 haziran 1978
 ahmet benler, lahey, büyükelçinin oğlu, 12 ekim 1979
 yılmaz çolpan, paris, turizm müşaviri, 22 aralık 1979.
 galip özmen, atina, ataşe, 31 temmuz 1980
 neslihan özmen, atina, ataşe özmen'in kızı, 31 temmuz 1980
 şarık arıyak, sidney, başkonsolos, 17 aralık 1980
 engin sever, ataşe, 17 aralık 1980
 reşat moralı, paris, çalışma ataşesi, 4 mart 1981
 tecelli arı, din görevlisi, 4 mart 1981
 mehmet savaş yergüz, cenevre, yerel sekreter, 9 haziran 1981
 cemal özen, paris, ataşe, 24 eylül 1981
 kemal arıkan, los angeles, başkonsolos, 28 ocak 1982 (esak üyeleri hampig sassounian ve bir suç ortağı tarafından los angeles'te öldürüldü.)
 orhan gündüz, boston, fahri başkonsolos, 4 mayıs 1982
 erkut akbay, lizbon, i̇dâri ataşe, 7 haziran 1982
 atilla altıkat, ottawa, albay, askerî ataşe, 27 ağustos 1982
 bora süelkan, burgaz, i̇dâri ataşe, 9 eylül 1982
 nadide akbay, lizbon, i̇dâri ataşenin karısı, 8 ocak 1983
 galip balkar, belgrad, büyükelçi, 9 mart 1983
 dursun aksoy, brüksel, i̇dâri ataşe, 14 temmuz 1983
 cahide mıhçıoğlu, lizbon, danışmanın karısı, 27 temmuz 1983
 işık yönder, tahran, yerel sekreterin karısı, 28 nisan 1984
 erdoğan özen, viyana, çalışma ataşesi, 20 haziran 1984
 evner ergun, viyana, uluslararası memur, 19 kasım 1984
 çağlar yücel, bağdat, ataşe, 11 aralık 1993

dağılışı 
1983 paris orly havaalanı saldırısından sonra örgüt birçok ufak gruba bölünmüştür. zamanla örgüt içi çekişmeler ve anlaşmazlıklar ortaya çıkmış, kurucularından agopyan 1988 yılında öldürülmüş. ermeni halkından da yeterli destek görememiş ve 1994 yılında eylemlerini sonlandırmıştır.

ayrıca bakınız 
 ermeni devrimci federasyonu
 ermeni soykırımı adalet komandoları
 ermeni devrimci ordusu (esak'ın devamı)
 yeni ermeni direnişi

kitaplar 
 erich feigl. "a myth of terror", zeitgeschichte, 1987.

kaynakça

dış bağlantılar 

 öldürülen diplomatlar
 ermenistan erivan asala mezarlığından resimler 
 kaliforniya ermenileri tarafından hazırlanan bir anı sitesi
 asala üyesi levon ekmekçiyan mahkeme görüntüleri 
 agop agopyan'ın orhan gündüz'ün öldürülmesi eylemini üstlenişi (konuşma i̇ngilizce) 
 alek yenikomşiyan ve monte melkonyan bir asala konferansında 
 12 mart 1981'de lübnan'da düzenlenen bir asala konferansı 
 ocak 1984'te ermenistan'ın kurtuluşu için ermeni gizli ordusu: devam eden bir uluslararası tehdit başlığı ile cia tarafından hazırlanmış asala raporu  
 asala hakkında bir dergi yayını; armenian terrorism in the twentieth century  

 
milis gruplar
amerika birleşik devletleri tarafından terör örgütü olarak tanımlanmış örgütler
birleşik krallık tarafından terör örgütü olarak tanımlanmış örgütler
ermeni örgütleri
türk karşıtlığı
kanada tarafından terör örgütü olarak tanımlanmış örgütler
rusya tarafından terör örgütü olarak tanımlanmış örgütler
avustralya tarafından terör örgütü olarak tanımlanmış örgütler
türkiye tarafından terör örgütü olarak tanımlanmış örgütler
almanya tarafından terör örgütü olarak tanımlanmış örgütler
komünist terörizm