Karaçelebizade Abdülaziz Efendi

karaçelebizade abdülaziz efendi (1591, i̇stanbul – 1658, bursa), osmanlı din alimi, kadi, kazasker. şeyhülislam ve tarihçi.

osmanlı devleti’nde i̇stanbul kadılığı,  rumeli kazaskerliği gibi görevlerde bulunduktan sonra 1651’de 33. osmanlı şeyhülislamı olmuş bir devlet adamı; fıkıh ve tarih alanında  önemli eserler vermiş bir bilim insanıdır. son yıllarını bursa’da sürgünde geçirmiş; yaptırdığı sayısı 100'ü aşan çeşmelerle şehre değerli katkılarda bulunmuştur.

yaşamı 
1591 yılında i̇stanbul’da dünyaya geldi. sultan iii. mehmed devri âlimi ve rumeli kazaskeri hüsamettin efendi’nin oğlu idi. küçük yaşta babasını kaybetti . önce ağabeyi mehmet efendi’den ve  sonra şeyhülislam sunullah efendi’den dersler gördü.

1611’de i̇stanbul hayreddinpaşa medresesi’ne müderris olarak atandı. i̇stanbul’da başka medreselerde de görev yaptıktan sonra yenişehir kadısı olarak görevlendirildi.  mekke ve edirne kadılığı görevlerinde de bulundu. ocak 1634'te i̇stanbul kadısı oldu.

i̇stanbul kadısı iken koyduğu ağır bir narh (sabit fiyat) nedeniyle şehirde yağ kıtlığı baş gösterince padişah iv. murat boğdurulmasını emretmişti ancak affedildi; cezası sakız’a sürgüne çevrildi. bir buçuk yıl sakız’ta kaldıktan sonra 1635’te tekrar i̇stanbul’a döndü, ilmî çalışmalarla meşgul oldu. peygamberler tarihi, muhammed'in yaşamı, i̇slam hükümdarları tarihi, osmanlı sultanları tarihi başlıklı dört bölümde âdem’den 1646’ya kadar olan tarihi olayları anlattığı "ravdat-ül ebdar" eserini 1646’da tamamlayıp padişah i. i̇brahim’e ithaf etti.

1648’de padişaha karşı başlayan isyanda başat rol aldı. sultan i̇brahim yerine iv. mehmet’in tahta çıkarılmasını sağlayan bu isyandan sonra 1649’da rumeli kazaskerliği görevine geldi. 1651’de şeyhülislam oldu, bu görevde beş ay kalabildi; bu arada fıkıha dair eserlerini tamamladı.  henüz çocuk olan padişahın babaannesi kösem sultan ve annesi turhan hatice sultan arasında yaşanan rekabetin kösem sultan’ın ölümü ile sonuçlanması üzerine sarayda yaşanan tahliye sırasında sakız adası’na sürgüne gönderildi; yerine ebû said efendi getirildi. sakız’da bulunduğu sırada ravdat-ül-ebrâr adlı eserine bir zeyl (ilave) yazarak 1648’e kadar olan olayları hatıra şeklinde anlattı.

1652’de kendi isteğiyle bursa’ya nakledildi; yeni eserler yazmakla meşgul oldu. fıkıh konusunda özel uzmanlığı, tarihe karşı büyük ilgisi vardı. "azizi" mahlasını kullanarak şiirler yazardı. arap edebiyatında tanınmış bir şahsiyetti. bursa’da boşta akan suları ve çeşmeleri tek tek ele alarak çeşme yapmakla meşgul oldu. uludağ eteklerinden şehre "müftü suyu" adıyla anılan suyu getirtti. bursa, setbaşı’nda bir camii inşa ettirdi.

1668’ta bursa’da öldü. deveciler mezarlığı’na (şu anda mevcut değil) defnedildi.

eserleri 
ravdat-ül-ebrâr
mirât-üs-safâ fî ahvâl-il-enbiyâ
süleymânnâme
hilyet-ül-enbiyâ
zafernâme
ahlâk-ı muhsinî tercümesi
hall-ül-i̇ştibâh an ukdet-il-eşbâh
kitâb-ül-elgâz fî fıkh-il-hanefiyye
kâfi
gülşen-i niyâz
ferâyih-un-nebeviyye fî siret-il-mustafaviyye 
dîvân-ı eşâr
risâle-i kalemiyye
nefehât-ül-üns

kaynakça

ayrıca bakınız
osmanlı şeyhülislamları listesi
osmanlı'da eğitim
osmanlı i̇mparatorluğu'nda din

dış bağlantılar 
 uzunçarşılı, i̇smail hakkı, (1954) osmanlı tarihi iii. cilt, 2. kısım, xvi. yüzyıl ortalarından xvii. yüzyıl sonuna kadar), ankara: türk tarih kurumu (altıncı baskı 2011 isbn 978-975-16-0010) say.470-472
 mehmed süreyya (haz. nuri akbayar) (1996), sicill-i osmani, i̇stanbul:tarih vakfı yurt yayınları isbn 975-333-0383 c.iii  say.339 
 bbilgi.com sitesi karaçelbizade abdülaziz efendi maddesi

1591 doğumlular
i̇stanbul doğumlu devlet görevlileri
1658 yılında ölenler
17. yüzyıl osmanlı şeyhülislamları
osmanlı uleması
osmanlı kadıları
osmanlı kazaskerleri
osmanlı müderrisleri
bursa'da ölenler
bursa'da defnedilenler