Jessica Lynch

jessica dawn lynch (d. 26 nisan 1983) abd silahlı kuvvetleri i̇stihkâm kolordusuna bağlı eski onbaşı. lynch 2003 yılında irak’ın işgaline katılmış ve 23 mart 2003 tarihinde bağlı bulunduğu birlik pusuya düşürüldüğünde irak ordusuna bağlı kuvvetler tarafından yaralı ele geçirilmiştir. 1 nisan günü abd özel kuvvetlerine bağlı askerler tarafından kurtarılmış ve kurtarılışı basında büyük yankı uyandırmıştır.

lynch, kurtarılışının ardından yaptığı açıklamada hikâyesinin çarpıtılarak kahramanlık olarak gösterildiğini, abd hükûmetinin savaşı desteklemek için başından geçenleri saptırdığını belirtmiştir. 24 nisan 2007 tarihinde abd kongresi komitesi önünde verdiği ifadede m16 silahını tutukluk yaptığı için hiç ateşlemediğini, içinde bulunduğu araç pusu sırasında kaza yapınca bayıldığını anlatacaktır.

i̇lk yılları 
palestine, batı virjinya doğumludur. ailesi onun yüksek öğrenimini karşılayacak durumda değildir, ağabeyi de imkânsızlıklardan dolayı eğitimini yarıda bırakmak durumunda kalmıştır. çocuklarının eğitim giderleri ile ilgili bir çıkış arayan lynch ailesi kızları jessica henüz 17 yaşında ve lisede okurken bir askere alma yetkilisiyle temas kurarlar. 11 eylül saldırılarından önceki bu dönemde jessica üniversite eğitim masraflarını karşılamak için orduya yazılmaya karar verir. güney karolina’daki fort jackson askeri üssünde temel eğitimini alır.

irak savaşı 

bağlı bulunduğu 507. i̇stihkam bölüğüyle irak’ın işgaline katılan lynch, 23 mart 2003 tarihinde içinde bulunduğu konvoyla beraber pusuya düşürülür. basra’nın kuzeybatısındaki nasiriye yakınlarında fırat nehri üzerindeki önemli bir geçiş noktasındaki konvoy yanlış yola sapar. konvoy pusuda ağır kayıplar verir. 11 asker öldürülürken, 5 asker esir edilir. i̇lk edinilen bilgilere göre lynch’in adı kayıplar arasındadır. yakalanan ve öldürülen abd askerlerinin video görüntüleri el cezire televizyonu tarafından görüntülenir. daha sonra lynch ve yakın arkadaşı lori piestawa’nın hayatta oldukları ve bir irak hastanesinde yaralı olarak bulundukları öğrenilir.

savaş esiri 
lynch kendisini ele geçiren askeri birlikte bir süre tutulduktan sonra nasiriye’deki sivil bir hastaneye götürülür. burada iraklı doktorlar harith al-houssona ve anmar uday başta olmak üzere hastane personeli tarafından irak istihbarat birimlerine karşı kollanır. bölgede ilerleyen abd ordusuna bilgi veren bir iraklı, jessica’nın durumunu ve yerini ihbar eder. lynch’in durumunu birden çok farklı kaynaktan öğrenen abd silahlı kuvvetleri mohammed’i gizli bir kamerayla hastaneye yollayarak gizli çekimler yapmasını sağlarlar.

hastane baskını 
1 nisan 2003 tarihinde abd deniz kuvvetlerine bağlı askerler irak ordusunun dikkatini hastaneden çekmek için farklı bir yere şaşırtma saldırısında bulunurlar.hastaneye yapılan gece baskınıyla beraber lynch ve diğer 8 ölü abd askerinin cenazeleri ele geçirilir. baskın sırasında hastanede iraklı hiçbir asker olmadığı için abd askerleri direnişle karşılaşmaz.

lynch’in yaraları
pentagon’dan 2 nisan 2003 tarihinde yapılan ilk açıklamada lynch’in bıçak ve kurşun yaraları olduğu ve hastanede dayağa maruz kaldığı ve sorgulandığı iddia edilmişti.

ancak iraklı doktorlar ve hastane yetkilileri lynch’in bıçak ve kurşun yarası olmadığını, bir kolunun ve bir bacağının kırıldığını ve bir omzunun yerinden çıktığını belirtmiştir. doktorların bu raporunun doğruluğu daha ileri bir dönemde açığa çıkan abd ordu raporuyla da onaylanacaktır.

ayrıca lynch kendisiyle ilgili yazılan biyografi kitabı i am a soldier too: the jessica lynch story adlı eserde yazar rick bragg tarafından ileri sürülen tecavüz iddialarını reddedecektir.

irak’tan çıkış
kurtarılan lynch önce kuveyt’e oradan da almanya’daki ramstein hava üssüne götürülür. 5 nisan günü almanya’ya gelen ailesi ile buluşur.3 nisan gününden itibaren özellikle omurgasıyla ilgili çok sayıda ameliyat olur. lynch ile birlikte 11 abd askerinin naaşı da abd’ye getirilir. bunlardan sekiz tanesi teşhis edilir. tümü de mor kalp nişanına layık görüleceklerdir.

tanık 
lynch’in kurtarılmasında rol alan iraklının işbirliği kamuoyuna yansıyınca amerikalı bir grup muhammed adlı iraklının abd’ye getirilmesi için kampanya düzenlerler. 29 nisan 2003 tarihinde yapılan açıklamayla mohammed odeh al rehaief, eşi ve beş yaşındaki kızına insanî gerekçelerle sığınma hakkı tanındığı ilan edilir. başından geçenleri 2003 yılı ekim ayında yayınlanan because each life is precious adlı kitapta anlatan al rehaief kitaptan 300 bin dolar ücret almıştır. halen abd’de çalışmaktadır.

eve dönüş 

lynch eve döndüğünde binlerce virjinyalı tarafından ve o zamanki nişanlısı onbaşı ruben contreras tarafından karşılanır. 12 nisan 2003 tarihinden itibaren washington'daki walter reed ordu rehabilitasyon merkezinde tedavi görmeye başlar. 22 temmuz günü hastaneden taburcu olur. 27 ağustos 2003 itibarıyla ordudan terhis edilir.

lynch’in eleştirisi
lynch, eve dönüşünün üzerinden bir süre geçtikten sonra kendisi hakkında anlatılan kahramanlık hikâyelerinin doğru olmadığını dile getirmeye başlar. kendisiyle ilgili yapılan washington post haberini kamuoyu önünde şiddetle eleştirir. kendisinin bir kahraman olmadığını, sadece hayatta kalmaya çalıştığını belirtir.

savaşarak esir alındığı yolundaki iddiaları reddeden lynch, silahının tutukluk yaptığını, yapmamış olsaydı da fazla bir şey yapamayacağını açıklar. kurtarılışının neden filme alındığını anlamadığını belirten lynch, irak’daki hastanede kendisine iyi davranıldığını ekler. amerikalı insan hakları savunucusu rahip jesse jackson basının ikiyüzlülüğüne dikkat çekerek lynch ile birlikte aynı konvoyda bulunan ve esir alındıktan sonra kaçmayı başaran zenci kadın asker shoshana johnson’a veya lynch’i kurtarmak için ağır yaralanan ve sonrasında hayatını kaybeden abd vatandaşı navajo yerlisi lori piestawa’ya veya esir düşen erkek askerlere aynı ilginin gösterilmediğini belirtir.

kongre duruşmaları 
24 nisan 2007 tarihinde abd kongresi hükûmet reform komitesi önünde ifade veren lynch, pentagon’un kendisini batı virjinya’nın rambosu olarak gösterdiğini ancak sadece aracının pusuya düştüğünü açıklar. i̇fadesinde; yanlış bilgilerin yerine gerçeklerin açıklanmasının zamanı olduğunu, gerçek kahramanların çarpışmalarda hayatlarını kaybedenler olduğunu, gerçeklerin her zaman kolay algılanamadığını ancak yalanlardan daha kahramanca olduğunu belirtir.

sonraki hayatı 
askerlik hizmetini tamamladığı için burslu olarak batı virjinya’daki parkersburg üniversitesinde okumaktadır. 19 ocak 2007 tarihinde erkek arkadaşı wes robinson’dan olan kızına silah arkadaşı lori ann piestewa’nın anısına dakota ann adını verir.

etkileri 
lynch’in başından geçen olayları anlatan bir nbc yapımı film olan saving jessica lynch 9 kasım 2003 tarihinde gösterime girdi. lynch, filmin tamamen yanlış olduğunu ve sonuna kadar katlanamadığı için sinemadan çıktığını açıklayacaktır. gerçek olaylarla filmde anlatılanlar arasındaki tutarsızlıklar hala sorgulanmaktadır.

lynch, abc televizyonu kanalı için yapılan programa katılarak ölen navajo yerlisi silah arkadaşı piestawa’nın ailesine yardım için arizona tuba city’deki rezervasyon alanına gider. burada arkadaşının en büyük hayali olan ailesine bir ev yapma hayalini gerçekleştirir. ayrıca program kapsamında aileye ve yerlilere giyecek yardımı yapılarak bölgeye piestawa için bir anıt dikilir.

kaynakça 

1983 doğumlular
amerika birleşik devletleri kara kuvvetleri askerleri
amerikalı savaş tutsakları
irak savaşı'nda savaş tutsakları
irak savaşı'nda kişiler
mor kalp nişanı sahipleri
yaşayan insanlar
21. yüzyılda amerikalı kadın oyuncular