Helenleştirme

helenleştirme ya da yunanlaştırma, antik yunanistan kültürü ya da helen uygarlığının ve daha dar bir anlamıyla, dilinin, özellikle makedonya'nın büyük i̇skender'i zamanında, yunanistan tarafından fethedilmiş yunan olmayan insanları asimile etmesidir. helenleştirmenin sonucu, yunan kökeninin ögelerinin yerel ögelerle çeşitli biçimler ve derecelerde karışmış durumuydu. çağdaş zamanlarda helenleştirme, çağdaş yunan kültürü ve yunanistan'ın budunsal ve kültürel benzeştirmesinin benimsetilmesiyle bağdaştırıldı.

batı trakya'nın helenleştirilmesi 
batı trakya türkleri veya rumeli türkleri (yunanca: τούρκοι της δυτικής θράκης) ilk olarak osmanlı döneminde balkanlara yerleşmiş olup sonra balkanlarda osmanlı'ya isyan edip bağımsızlık kazanmış olan bulgaristan ve yunanistan devletleri tarafından; önce 1.balkan savaşı'nda bulgaristan (günümüzde hala rumeli türklerinin çoğu bulgaristan'dadır, 588.318 türk), sonra 2. balkan savaş'ında yunanistan tarafından bir kısmı ele geçirilerek trakya'nın 3'e bölünmesine neden olunmuştur.

günümüzde hem bulgaristan türkleri hem de yunanistan türkleri ağır asimilasyonlara maruz kalmıştır. ağır asimilasyon uygulamalarından bazıları; türk okullarının kapatılması, türk mezarlarına saldırılar, türkleri vatandaşlıktan atmaya çalışmak, 2020'de kimliği belirsiz kişi ya da kişilerin i̇skeçe müftüsü ahmet mete'nin oturduğu apartmanın asansörüne "en iyi türk, ölü türktür" yazılması, gümülcine olayları (400 türk dükkânı yağmalandı), türk konsolosluklarına binalarına derneklerine camilerine molotof bombası veya taş atılması vb.

batı trakya'da kalan türk azınlığı günümüz yunanlar tarafından müslüman yunan olarak adlandırıldı, aslında türk olmadıkları fakat osmanlı'nın onları asimile etmiş olduğu için türkçe konuştukları ve müslüman oldukları propagandasını yaymışlardır. aynı zamanda türkiye'nin batı trakya türklerine aslında önem vermediği ve batı trakya yunanistan'a göre önemli bir konumda olduğu için türkiye'nin batı trakyalıları kendi tarafına bu yüzden çekmek istediği söylenmiştir

bu propaganda başarılı olmuş, batı trakya'da ki türk gençliğinin bir kısmı ne kadar dinlerini değiştirmemiş olsalarda kendilerinin yunan olduğuna inanarak türkçeyi konuşmamaya başlamıştır. ancak türkiye-yunanistan nüfus mübâdelesi'nde hem yunan tarafından hem de türk tarafından müslüman ve türk olarak adlandırılırlar. aşağıdaki tabloda yunanistan'daki türk nüfusu gösterilmiştir.

batı trakya'daki türk nüfusu bu kadar fazla olmasına rağmen gençlik türkçeyi boşverip yunanca'ya yöneldiği için ve kendilerinin yunan olduğuna inandıkları için (veya türkçeyi "köylü dili" olarak görüp, yunanca'yı "modern ve medeni dil" olarak gördükleri için) türkçe oranı türk oranına göre çok daha azdır. aşağıdaki tabloda türkçe konuşan oran çizgili olarak (yarı yunanca yarı türkçe veya türkçenin çoğunluk olup olmadığının bilinmemesi) gösterilmiştir.

etimoloji 
"hellenleştirmek" anlamına gelen bir fiilin bilinen ilk kullanımı, yunanca (ἑλληνίζειν) ve amphilochian argives'in dillerine göre ambraciotlar tarafından helenleştirildiğini yazan thucydides (mö 5. yüzyıl) zaten dilden daha fazlasına atıfta bulunuluyor. genellikle eşanlamlı olarak kullanılan benzer helenizm kelimesi, 2 makkabi (c. 124 bc) (c. 124 m.ö.) ve resullerin i̇şleri kitabında (ms 80-90) açıkça çok daha fazlasını ifade etmek için kullanılır. bunun ne anlama geldiği tartışılsa da.

tarihî kullanım

klasik dönem

helenistik dönem 

helenistik dönemde büyük i̇skender'in ölümünün ardından, balkanlar, karadeniz, güneydoğu akdeniz, anadolu, ortadoğu doğu ve orta asya boyunca birçok halk ve önemli miktarda asuri, yahudi, mısırlı, pers, ermeni ve birtakım diğer etnik gruplar helenleşti. bactria'da (afganistan'ın kuzeyinde) yaşayan i̇ranlı bir etnik grup olan baktriyalılar, greko-bakteriyel krallık zamanında helenleşmişlerdi ve hint alt kıtasının (modern pakistan) kuzeybatı bölgelerindeki hint-yunan krallığı döneminde çeşitli kabileler helenize olmuştu. değişik derecede helenleşme yaşayan diğer kabileler arasında jireček hattının güneyindeki trakyalılar, dardiyanlar, paeonians ve i̇liryalılar ve hatta getae vardı.

helenistik dönemde helenleşme, sınırlamaları vardı. örneğin, suriye'nin yunan kültürünün etkilediği alanlar çoğunlukla yunancanın yaygın şekilde konuşulan seleukos kentsel merkezlerini içeriyordu. öte yandan, kırsal kesimlerin çoğu süryanice konuştuğu ve yerli geleneklerini sürdürdükleri için etkilenmedi.

orta çağ 
helenleşme, orta çağ bizans i̇mparatorluğu ve konstantin'in konstantinopolis'in (helenleşmiş doğu roma i̇mparatorluğu) kuruluşunu da ifade edebilir. üstelik ms 7. yüzyılda i̇mparator herakleios (610-641 arası hükümdar) döneminden sonra yunan kültürünün ve yunan dilinin önceliğine atıfta bulunmaktadır.

osmanlı dönemi 
osmanlı i̇mparatorluğu döneminde helenleşme, yunan kültürünün ve rum ortodoks kilisesinin balkanlar'daki diğer hristiyan ortodoks nüfusları arasında daha yüksek statüsü vardı.

modern kullanım 
1909'da yunan hükûmeti tarafından atanan bir komisyon, yunanistan'daki köylerin üçte birinin genellikle yunanca olmadıkları için adlarının değişmesi gerektiğini bildirdi. bununla birlikte, kuzey yunanistan'ın bazı kesimlerinde nüfus, yunanca konuşmuyor ve eski toponym'lerin çoğu, yaşayanlarının çeşitli etnik ve dil kökenlerini yansıtıyordu.

çağdaş yunanistan'da toprak isimlerinin değiştirilmesi süreci, yunanlaşmanın bir süreci olarak tanımlanmıştır. modern bir kullanım, modern yunan devletinde ikamet eden dilsel azınlıkların kültürel uyumlaştırılması ve eğitimi "(yunanistan cumhuriyeti), yani modern yunanistan'da azınlık gruplarının helenleşme eğilimi" izleyen politikalar ile bağlantılıdır. hellenisation (ya da helenleşme) terimi, yunan makedonya ilinde makedon dili kullanımına karşı yunan muhalefeti bağlamında da kullanılmaktadır.

1870'te yunan hükûmeti, altı yıl önce yunanistan'a eklenen i̇yon adaları'ndaki tüm i̇talyan okullarını kaldırdı. orta çağ'dan bu yana corfu'da ikamet eden corfiot i̇talyanlar topluluğunun azalmasına yol açtı; 1940'lara gelindiğinde yalnızca dört yüz corfiot i̇talyan kaldı.

girit'in helenleştirilmesi 
hominidler en az 130.000 yıl önce girit'e yerleşti. daha sonraki neolitik ve tunç çağı dönemlerinde, minoslar altında, girit oldukça gelişmiş, okuryazar bir uygarlığa sahipti. i̇lk olarak yerli halk tarafından kullanılmış olan girit daha sonra yunan kolonizasyonu ve yayılmacılığına maruz kalarak yerli halkın yunanca konuşması ve yunan kültürünü benimsemesi istendi. yunanlar giritliler üzerindeki yunan etkisini arttırmak için yunanlar yerleştirmeye başladı.

sonra roma'nın yunanları işgal etmesiyle (mö 69) roma'nın eline geçti, girit'e "creticus" unvanı verildi. gortyn adanın başkenti yapıldı ve girit, creta et cyrenaica olarak adlandırılan cyrenaica ile birlikte bir roma eyaleti oldu. arkeolojik kalıntılar, roma egemenliği altındaki girit'in refaha ve i̇mparatorluğun diğer bölgeleriyle artan bağlantıya tanık olduğunu gösteriyor. ms 2. yüzyılda girit'teki en az üç şehir (lyttos, gortyn, hierapytna), girit helenleştirilmiş olduğu için imparator hadrian tarafından kurulan bir yunan şehirleri birliği olan panhellenion'a katıldı. diocletian, i̇mparatorluğu yeniden böldüğünde, girit, cyrene ile birlikte moesia piskoposluğuna ve daha sonra i. konstantin tarafından makedonya piskoposluğuna yerleştirildi.

bizans döneminde helen kültürü ve dili yine üstün olduğu için giritten giritlilerin kendilerine ait kültürleri tamamen yokedildi. bazı kaynaklara göre hala yunanca konuşan giritliler yunan yerine yunanlar tarafından helenleştirilmiş yerel halk/yerliler (i̇ngilizce: natives) olarak tanımlanır.

girit adası çeşitli antik yunan kurumları, roma i̇mparatorluğu, girit emirliği, venedik cumhuriyeti ve osmanlı i̇mparatorluğu tarafından yönetilmiştir. osmanlı döneminde ilk defa giritlilere haklar tanınmıştır. osmanlı tarafından hem giritte helenleşmiş yerli giritliler için hem de giritte kalan türklere özel girit hükümeti kurulmuştur. osmanlı tarafından tüm giritli sakinlerine verilen kısa bir bağımsızlık döneminden (1897-1913) sonra, yunanistan krallığı tarafından ilhak edildi ve tekrar türklerle birlikte helenleştirildi. i̇kinci dünya savaşı sırasında nazi almanyası tarafından işgal edildi ve en sonunda yunanistan'a tekrar bağlandı.girit türklerinin günümüzdeki sayısının 450.000 (tahmini nüfus) olduğu düşünülüyor, türkiye'de 200.000 (1971) giritli türk vardır geri kalanları başta mısır ve libya başta olmak üzere yurt dışında yaşarlar. girit bilinenin aksine osmanlı tarafından fethedilince, direkt türkler tarafından asimile etmek için oraya göç edilmemiş, yunan kolonize döneminde yunanca'nın zorunlu oluşu gibi türkçe zorunlu kılınmamıştır. türkler uzun bir süre içinde iş imkanı ve girit'in doğa güzelliği gibi nedenlerden dolayı girit'e yerleşmiştirler.

girit türklerinin türkiye-yunanistan nüfus mübadelesi ile türkiye'ye gelenleri ağırlıklı olarak çukurova, ayvalık, i̇zmir, bodrum, side, mudanya, adana ve mersin'e yerleşmişlerdir. ayvalık ve alibey (cunda) adasında hâlen nüfus çoğunluğunu teşkil eden giritli türkler arasında giritli türklere uygulanan helenleştirme politikası yüzünden yunanca'nın girit şivesi de günümüze dek kullanılmaktadır.

i̇lk anadolu'ya göç dalgası ve helenleşme etkisi 19. yüzyıl sonlarında, adanın üzerindeki osmanlı hâkimiyetinin zayıflaması ve yunanların ada üzerindeki etkisinin artmasıyla anadolu'ya göç etmeyi tercih edenler, özellikle de adada 1897'de patlak veren adayı helenleştirmek için yapılan "toplu katliam"lardan (i̇ngiliz gazeteci-yazar henry noel brailsford'a ait; "wholescale massacre") anadolu'ya kaçabilen türklerdir. (türklere yönelik katliamların en büyüğü ve kanlısı 1866 yılının 16 ağustos’unda selino kasabası’nda oldu.)

i̇kinci göç dalgası veya helenleştirme politikası girit'in yunanistan tarafından ilhak edilmesi ile adadan ayrılmak durumunda kalanlardır. üçüncü helenleştirme politikası veye son göç dalgası ise, kalan türklerin türkiye-yunanistan nüfus mübadelesi ile yunanistan'ın kalan türkleri türkiye'ye gönderilmesi yüzünden olmuştur.

günümüzde eskiden (1821 civarı, alttaki etnik tablosunda gösterildiği gibi) türklerin ve yunanların (veya helenleşmiş girit yerlileri) yarı yarıya kaldığı girit adası,  politikası yüzünden helenleşmiş türkler (türk kökenli yunanlar) sayılmazsa tamamen helenleşmiştir.

ayrıca bakınız 
 bizans rumları
 bizans kültürü
 yunanistan kültürü
 dehellenization
 yunan milliyetçiliği
 yunan ortodoks kilisesi
 helenistik yahudilik
 helenistik felsefe ve hristiyanlık
 yunanistan'ın tarihi
 koine yunanca, [[yeni ahit'in] dili]
 philhellenism, özellikle 19. yüzyılın ortalarından
 türkleştirme

kaynakça

alıntılar

antik yunanistan
kültürel asimilasyon