Moğol istilaları

moğol istilaları ve fetihleri, 13. yüzyılda başlayıp 14. yüzyılda sonlanan, sonlanana dek de avrasya'nın büyük bir bölümünü kaplayan ve geniş moğol i̇mparatorluğu'nu oluşturan bir dizi istilalar ve fetihler dizisi. tarihçiler, moğol istilalarını insanlık tarihin en ölümcül olaylarından biri olarak görmektedir. ek olarak moğol seferleri, hıyarcıklı vebayı avrasya'nın büyük bir kısmına yayarak 14. yüzyılın en ölümcül olayı olan kara ölümünü ateşlemeye yardımcı olabilmektedir.

moğollar yüzyıllar içinde artan nüfuslarına bağlı olarak orta asya’da güçlendiler ve çevrelerindeki toplulukları bölgelerini istila ettiler. i̇stilaya uğrayan toplumlardan biri de oğuzlardır. anadolu’ya yönelen oğuz (türkmen) akınları, kronolojik olarak iki dönemde gerçekleşti. birinci akın dalgası selçuklu yönetiminin zorlaması ve zaman zaman teşvikiyle 1015 – 1020 tarihleri arasında gerçekleşmiştir. oğuzların anadolu’ya en geniş çaplı akınları ve yerleşmeleri ise, selçuklu topraklarına da yayılan moğol akınlarının önünden kaçmalarıyla 1220’li yıllarda başlamıştır. bu akınlarla 13. yüzyılın sonlarından itibaren anadolu’nun büyük bir bölümü oğuzlar tarafından askeri olarak istila edilmiştir. ancak moğol istilalarının etkileri anadolu içlerine doğru genişledikçe oğuzlar daha batıya, bizans sınırlarına doğru çekilmek zorunda kaldılar. bu bölgeler, gerek selçuklular, gerekse anadolu selçukluları tarafından “uç” olarak tanımlanan topraklardır. örneğin 1240’lı yıllarda malatya civarında bulunan germiyanoğulları, moğol baskısından kaçarak 1260’lı yıllarda kütahya civarlarına gelmişler ve buralarda kendi beyliklerini kurma olanağına sahip olmuşlardır.

13. yüzyılında başlayan moğol istilası; moğolların cengiz han'ın bayrağı altında orta asya, doğu avrupa, çin ve sibirya ovaları'nı istila etmesidir. moğol kabilelerini birleştiren cengiz han büyük bir imparatorluk kurdu. ardından yaptığı fetihlerle ününe ün katan cengiz han ele geçirdiği kalelerdeki herkesi katletmekle tanınırdı. doğudan gelen bu haberler avrupalıları korkuttu. kısa sürede birçok savaş ve 3.000.000-6.000.000 insanın ölümüne neden olmuştur. moğol istilası sırasında moğollar birçok kenti yağmalamış, birçok katliam yapmış ve orta asya'da yaptığı saldırılar yüzünden birçok türk halkın anadolu'ya göç etmesine neden olmuştur. yaşanılan yağma, göç, savaş gibi unsurlar yerleşik hayattaki birçok devleti etkilerken göçebe olan halklar fazla etkilenmemiştir. dünya tarihi açısından önemli bir olay olan moğol istilası birçok sonuç doğurmuştur.

sona erişi
moğol istilası son olarak 14. yüzyıl'da hindistan'ın istila edilmesine varana kadar devam etmesine rağmen timur i̇mparatorluğu'nun yıkılmasıyla anadolu üzerindeki etkisini yitirmiştir.

moğollar bu süreçte birçok devlet kurmuş, çin'e hükmetmiş ve japonya'ya çıkartma yaparak bir ilke imza atmış, avrupa'nın siyasi güçlerini değiştirmiş ve dünyaya korku salmıştır. ancak moğolların kurmuş olduğu devletler sürekli taht kavgaları ve dış güçler yüzünden yıpranıp zamanla yıkılması moğol istilalarının son bulmasına sebep olmuştur.

moğol istilaları

 1205–1209 kuzey çin'in istilası
 1211–1234 güney çin'in istilası
 1218–1220 orta asya'nın istilası
 1220-1223, 1235-1330 gürcistan ve kafkasların moğollar tarafından istilası
 1220–1224 kalka nehri muharebesi
 1223–1236 i̇dil bulgar hanlığı'nın istilası
 1231–1259 kore'nin istilası
 1237–1242 rusya'nın istilası
 1237-1253 çerkesya'nın istilası
 1241 polonya'nın istilası
 1241 macaristan'ın istilası
 1241 avusturya ve kuzey i̇talya'nın istilası
 1242 sırbistan ve bulgaristan'ın istilası
 1241-1244 anadolu'nun moğollar tarafından istilası
 1251-1259 i̇ran, suriye ve mezopotamya'nın istilası
 1257, 1284, 1287 vietnam seferleri
 1258 bağdat'ın istilası
 1258-1259 galych-volhynia prensliği, litvanya ve polonya'nın istilası
 1260 ayn calut muharebesi
 1264-1265 bulgaristan ve trakya üzerine akınlar
 1274, 1281 japonya seferleri
 1274 bulgaristan üzerine akınlar
 1275, 1277 litvanya üzerine akınlar
 1277 myanmar'ın istilası
 1279 güney çin'in istilası
 1281 suriye'nin istilası
 1285 macaristan'ın istilası
 1285 bulgaristan üzerine akınlar
 1287 myanmar'ın istilası
 1286 polonya üzerine akınlar
 1287 polonya üzerine akınlar
 1297, 1299 hindistan'ın istilası
 1299 suriye'nin istilası
 1222-1327 hindistan'ın istilası

moğol istilasının bazı sonuçları
 orta asya'dan bazı türk toplulukların göç etmesi.
 i̇lk önce büyük selçuklu devleti'nin daha sonra da anadolu selçuklu devleti'nin yıkılması ve anadoluda, i̇kinci anadolu beylikleri dönemi'nin başlaması.
 abbâsî devletinin yıkılması.
 çin topraklarının ele geçirilmesiyle i̇pek yolu'nun el değiştirmesi.
 ruslar'ın imparatorluk sürecinin duraklaması.
 asya ve avrupa'da birçok moğol devletinin kurulması.
 birçok halkın yerleşik hayata geçmesi.
 hilâfetin mısır'a geçmesi.
 memlükler'in güçlenmesi.
 moğolları yenen japonya'nın 19. yüzyıl sonuna kadar uluslararası alanda dış etkilere kapalı kalması.

kaynakça
özel

genel
h. ahmet özdemir, moğol i̇stilası, i̇stanbul 2005

 
vikiproje tarih kaynak bekleyen maddeler