5 Temmuz



olaylar 
 1687 - isaac newton, philosophiae naturalis principia mathematica adlı eserini yayımladı.
 1770 - rus ve osmanlı donanmaları arasında çeşme muharebesi gerçekleşti. rus donanması, osmanlı donanması'nı tamamen yok etti.
 1811 - venezuela, i̇spanya'dan bağımsızlığını ilan etti.
 1830 - fransa, cezayir'i işgal etti.
 1921 - i̇talyan birlikleri, antalya'dan tamamen çekildi.
 1924 - viii. olimpiyat oyunları, paris'te başladı. 42 ülkenin katıldığı olimpiyat oyunları'na; almanya, fransa ile ilgili sorunları nedeniyle katılmadı.
 1932 - portekiz'de faşist rejimin başkanlığına antonio de oliveria salazar getirildi.
 1938 - türk birlikleri hatay'a girdi. fransızların 1936'da ilan ettiği sıkıyönetim kaldırıldı.
 1939 - valilerin chp il başkanlığı görevlerine son verildi.
 1939 - enver paşa'nın çocuk ve torunlarının türk vatandaşlığına alınmalarına ve yurda dönmelerine izin veren yasa çıktı.
 1940 - ii. dünya savaşı: birleşik krallık ve vichy fransası, karşılıklı olarak diplomatik ilişkilerini kestiler.
 1941 - ii. dünya savaşı: alman birlikleri, dinyeper nehri'ne ulaştılar.
 1946 - fransız modacı louis réard, paris'te "bikini" adını verdiği iki parçalı mayoyu tanıttı. mayonun adı, abd'nin atom bombası denemeleri yaptığı pasifik'teki bikini adası'ndan geliyordu.
 1950 - kore savaşı: amerika birleşik devletleri ve kuzey kore birlikleri arasındaki ilk çarpışmalar.
 1954 - bbc, ilk televizyon haber bültenini yayınladı.
 1954 - elvis presley, ilk şarkı kaydını gerçekleştirdi.
 1962 - cezayir, fransa'dan bağımsızlığını ilan etti.
 1971 - amerika birleşik devletleri'nde oy verme yaşı, 21'den 18'e düşürüldü.
 1977 - pakistan genelkurmay başkanı ziya ül hak darbe yaptı; başbakan zülfikar ali butto tutuklandı.
 1989 - i̇ran-kontra skandalı: oliver north, 3 yıl hapis, 2 yıl gözetim, 150.000 dolar para cezası ve 1200 saat gönüllü kamu hizmeti ile cezalandırıldı.
 1989 - televizyon dizisi seinfeldin ilk bölümü yayımlandı.
 1996 - dolly adı verilen bir koyun, bir erişkin hücreden klonlanmış ilk memeli oldu.
 1998 - japonya, mars'a bir uzay aracı gönderdi ve uzay araştırmaları alanında, abd ve rusya'dan sonra üçüncü ülke oldu.
 2006 - kuzey kore altı kısa ve orta ve bir uzun menzilli füze denemesi yaptı.
 2020 - dominik'te genel seçimler yapıldı.

 doğumlar 
 1029 - mûstensir, fâtımî i̇mâmı ve hâlifesi (ö. 1094)
 1675 - marry walcott, salem cadı mahkemeleri'nde tanık (ö. 1752)
 1781 - stamford raffles, i̇ngiliz sömürge yöneticisi ve singapur'un kurucusu (ö. 1826)
 1801 - david farragut, amerikan i̇ç savaşı sırasında birleşik devletler donanması'nda bayrak subayıydı (ö. 1870)
 1802 - pavel nahimov, rus amiral (ö. 1855)
 1805 - robert fitzroy, i̇ngiliz meteorolog ve denizci (ö. 1865)
 1810 - p. t. barnum, amerikalı iş insanı ve "ringling bros. and barnum & bailey" sirkinin kurucularından (ö. 1891)
 1820 - william john macquorn rankine, i̇skoç mühendis, fizikçi ve matematikçi (ö. 1872)
 1832 - pavel çistyakov, rus ressam (ö. 1919)
 1853 - cecil rhodes, i̇ngiliz siyasetçi ve iş insanı (ö. 1902)
 1857 - clara zetkin, alman devrimci sosyalist politikacı ve kadın hakları savunucusu (ö. 1933)
 1872 - édouard herriot, fransız siyasetçi (ö. 1957)
 1873 - eugene lindsay opie, amerikalı hekim ve patolog (ö. 1971)
 1879 - dwight f. davis, amerikalı tenis oyuncusu ve politikacı (ö. 1945)
 1882 - inayat khan, sufi müzisyen ve ruhani öğretmen (ö. 1927)
 1885 - blas infante, i̇spanyol denemeci, noter ve politikacı (ö. 1936)
 1885 - andré lhote, fransız heykeltıraş, ressam, sanat eğitimcisi ve yazar (ö. 1962)
 1886 - willem drees, hollandalı siyasetçi (ö. 1988)
 1888 - herbert spencer gasser, amerikalı fizyolog (ö. 1963)
 1889 - jean cocteau, fransız şair, romancı, ressam ve film yönetmeni (ö. 1963)
 1898 - yeoryos grivas, kıbrıslı yunan asker (ö. 1974)
 1891 - john howard northrop, amerikalı kimyacı ve nobel kimya ödülü sahibi (ö. 1987)
 1904 - ernst mayr, alman-amerikan evrim biyoloğu (ö. 2005)
 1910 - georges vedel, fransız kamu hukuku profesörü (ö. 2002)
 1911 - georges pompidou, fransız politikacı (ö. 1974)
 1918 - zekeriya muhiddin, mısırlı asker ve devlet adamı (ö. 2012)
 1921 - viktor kulikov, kızıl ordu'nun komutanlarından biri, sovyetler birliği mareşali (ö. 2013)
 1924 - jános starker, macar müzisyen (ö. 2013)
 1925 - natuk baytan, türk senarist, oyuncu ve film yönetmeni (ö. 1986)
 1925 - jean raspail, fransız yazar, gezgin ve kâşif (ö. 2020)
 1926 - salvador jorge blanco, dominik cumhuriyeti cumhurbaşkanı (ö. 2010)
 1928 - pierre mauroy, fransa başbakanı (ö. 2013)
 1929 - katherine helmond, amerikalı oyuncu (ö. 2019)
 1932 - gyula horn, macaristan başbakanı (ö. 2013)
 1936 - shirley knight, amerikalı tiyatro, sinema ve dizi oyuncusudur (ö. 2020)
 1936 - james mirrlees, i̇skoç ekonomist. 1996 yılında william vickrey ile birlikte nobel ekonomi ödülü'nü kazanmıştır (ö. 2018)
 1940 - chuck close, amerikalı ressam (ö. 2021)
 1941 - epeli nailatika, fiji'nin eski cumhurbaşkanı
 1942 - hannes löhr, alman futbolcu ve teknik direktör (ö. 2016)
 1946 - gerard 't hooft, hollandalı fizikçi ve nobel fizik ödülü sahibi
 1950 - carlos caszely, şilili eski futbolcudur
 1952 - nesim malki, yahudi asıllı türk iş insanı ve tefeci (ö. 1995)
 1955 - peter mcnamara, avustralyalı profesyonel tenis oyuncusu ve antrenör (ö. 2019)
 1956 - horacio cartes, paraguaylı devlet adamı
 1956 - ahn ho-young, güney koreli diplomat
 1957 - cem toker, türk siyasetçi
 1957 - doug wilson,''' kanadalı profesyonel bir buz hokeyi oyuncusudur
 1958 - avigdor liberman, i̇srailli siyasetçi
 1958 - veronica guerin, i̇rlandalı gazeteci (ö. 1996)
 1960 - pruitt taylor vince, amerikan oyuncu
 1963 - edie falco, amerikalı kadın tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu
 1964 - piotr nowak, polonyalı futbolcu
 1965 - kathryn erbe, amerikalı oyuncudur
 1965 - reha özcan, türk oyuncu
 1966 - gianfranco zola, i̇talyan futbolcu
 1967 - mustafa el-kazımi, iraklı siyasetçi
 1967 - steffen wink, alman oyuncu
 1968 - hedi slimane, fransız moda tasarımcısı ve fotoğrafçı
 1968 - michael stuhlbarg, amerikalı oyuncu
 1968 - susan wojcicki, polonyalı iş insanı
 1969 - rza, amerikalı grammy ödüllü albüm yapımcısı, rapçi, yazar, oyuncu, senarist ve yönetmen
 1973 - marcus allbäck, i̇sveçli eski millî futbolcu
 1973 - róisín murphy, i̇rlandalı şarkıcı, söz yazarı ve yapımcı
 1974 - márcio amoroso, brezilyalı millî futbolcu
 1975 - ai sugiyama, japon profesyonel tenis oyuncusu
 1975 - hernan crespo, arjantinli futbolcu
 1975 - sebahat tuncel, kürt kökenli türk siyasetçi
 1976 - nuno gomes, portekizli eski futbolcu
 1976 - çiğdem can rasna, türk voleybolcu
 1977 - nicolas kiefer, alman tenis oyuncusu
 1977 - royce da 5'9", amerikalı rapçi
 1978 - i̇smail yk, türk şarkıcı
 1979 - amelie mauresmo, fransız tenis oyuncusu
 1979 - barış çakmak, türk sinema oyuncusu
 1979 - stiliyan petrov, bulgar futbolcu
 1980 - david rozehnal, çek eski millî futbolcu
 1980 - tanem sivar, türk sunucu
 1981 - ryan hansen, amerikalı aktör ve komedyen
 1982 - tuba büyüküstün, türk dizi oyuncusu
 1982 - alberto gilardino, i̇talyan eski millî futbolcu
 1986 - eşkan dijage, i̇ranlı millî futbolcu
 1986 - piermario morosini, i̇talyan futbolcu (ö. 2012)
 1987 - i̇lkin tüfekçi, türk sinema ve dizi oyuncusu
 1988 - samir ujkani, kosovalı millî futbolcu
 1989 - dejan lovren, hırvat millî futbolcu
 1989 - sean o'pry, amerikalı model
 1992 - alberto moreno, i̇spanyol futbolcu
 1994 - şeyma ercan, türk voleybolcu
 1996 - dolly, klonlanan ilk memeli (ö. 2003)

 ölümler 
 967 - murakami, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 62. i̇mparatoru (d. 926)
 1044 - samuel aba, 1041-1044 yılları arasında hüküm sürmüş macar kralı (d. 990)
 1572 - longqing, çin'in ming hanedanı'nın 12. imparatoru (d. 1537)
 1826 - stamford raffles, i̇ngiliz sömürge yöneticisi ve singapur'un kurucusu (d. 1781)
 1833 - nicéphore niépce, fransız mucit (ilk fotoğrafı çeken) (d. 1765)
 1884 - victor massé, fransız opera bestecisi ve müzik eğitimcisi (d. 1822)
 1911 - johnstone stoney, i̇ngiliz-i̇rlandalı fizikçi (d. 1826)
 1920 - max klinger, alman sembolist ressam ve heykeltıraş (d. 1857)
 1927 - albrecht kossel, alman biyokimyacı ve genetik çalışmalarının öncüsü bilim insanı (d. 1853)
 1932 - rené-louis baire, fransız matematikçi (d. 1874)
 1938 - otto bauer, avusturyalı sosyal demokrat politikacı avusturya marksizmi'nin teorisyenlerinden biri (d. 1881)
 1943 - franco lucchini, i̇talyan 2. dünya savaşı as pilotu (d. 1914)
 1945 - john curtin, 1941'den 1945'teki ölümüne kadar avustralya'nın 14. başbakanı olarak görev yapan avustralyalı politikacı (d. 1885)
 1945 - julius dorpmüller, 1937-1945 yılları arası alman reich ulaştırma bakanı (d. 1869)
 1948 - carole landis, amerikalı film oyuncusu (d. 1919)
 1950 - salvatore giuliano, sicilyalı köylü (d. 1922)
 1952 - safiye ali, türk tıp doktoru (d. 1894)
 1964 - talat aydemir, türk asker ve 22 şubat 1962 ve 20 mayıs 1963 başarısız darbe girişimlerinin lideri (d. 1917)
 1968 - hermann-bernhard ramcke, ii. dünya savaşı sırasında alman general (d. 1889)
 1969 - leo mccarey, amerikalı film yönetmeni, yapımcı, senarist ve oscar ödülü sahibi (d. 1898)
 1969 - walter gropius, alman mimar ve bauhaus akımının kurucularından (d. 1883)
 1975 - otto skorzeny, alman schutzstaffel'' askeri (d. 1908)
 1983 - harry james, aktör ve trompetçi (d. 1916)
 1983 - hennes weisweiler, alman futbolcu ve teknik adam (d. 1919)
 1987 - i̇dris küçükömer, türk iktisatçı ve düşünür (d. 1925)
 2001 - george dawson, amerikalı yazar (d. 1898)
 2001 - hannelore kohl, eski almanya başbakanı helmut kohl'ın eşi first lady (d. 1933)
 2002 - katy jurado, meksikalı aktris (d. 1924)
 2008 - adil erdem bayazıt, türk yazar, şair ve milletvekili (d. 1939)
 2008 - hasan doğan, türk iş insanı ve türkiye futbol federasyonu başkanlarından (d. 1956)
 2010 - nasr hamid ebu zeyd, i̇slam bilgini ve düşünürü (d. 1943)
 2013 - daniel wegner, amerikalı toplumsal ruhbilimci (d. 1948)
 2015 - yoichiro nambu, japonya doğumlu amerikalı fizikçi (d. 1921)
 2017 - pierre henry, fransız besteci (d. 1927)
 2017 - joaquín navarro-valls, i̇spanyol gazeteci, hekim ve akademisyen (d. 1936)
 2018 - claude lanzmann, fransız film yapımcısı, yönetmeni ve yazar (d. 1925)
 2018 - ed schultz, amerikalı radyo ve tv sunucusu (d. 1954)
 2019 - joel holden filártiga, paraguaylı hekim, sanatçı ve insan hakları aktivisti (d. 1932)
 2020 - ragaa al geddawy, mısırlı aktris (d. 1934)
 2020 - antônio bivar, brezilyalı yazar (d. 1939)
 2020 - nick cordero, kanadalı aktör (d. 1978)
 2020 - ayetullah durrani, pakistanlı siyasetçi (d. 1956)
 2020 - cleveland eaton, amerikalı siyahi caz gitaristi, aranjör, besteci, yayıncı ve prodüktör (d. 1939)
 2020 - bettina gilois, alman-amerikalı senarist ve yazar (d. 1961)
 2020 - mahendra yadav, hindistan ulusal kongresi'nden politikacı (d. 1950)
 2021 - raffaella carrà, i̇talyan şarkıcı, oyuncu (d. 1943)
 2021 - roger cudney, amerikalı aktör (d. 1936)
 2021 - richard donner, amerikalı film yönetmeni (d. 1930)
 2021 - vladimir menşov, sovyet-rus aktör ve film yönetmeni (d. 1939)
 2021 - gillian sheen, i̇ngiliz eskrimci (d. 1928)
 2022 - naci bayamlıoğlu, türk voleybolcu, antrenör ve spor yöneticisi (d. 1939)
 2022 - manuel charlton, i̇skoç hard rock gitaristi (d. 1941)
 2022 - lenny von dohlen, amerikalı aktör (d. 1958)
 2023 - coco lee, çinli-amerikalı şarkıcı-söz yazarı, müzik yapımcısı, dansçı ve aktris (d. 1975)

tatiller ve özel günler 
 kurtuluş günü: hatay/i̇skenderun'un fransız işgalinden kurtuluşu (1938)

0705
05