Doğu Ortodoks Kilisesi

ortodoks kilisesi,  4. ve 8. yüzyıllar arasında toplanmış ekümenik konsillerin kanonik olduğunu kabul eden bir hristiyan mezhebidir. dünyada yaklaşık 225-300 milyon kişilik cemaati vardır. bu yönüyle sayı bakımından roma katolik kilisesi ve protestan kilisesi'nden sonra üçüncü büyük hristiyan mezhebidir.

ortodoks kilisesi genellikle doğu ortodoks kilisesi olarak anılır. kilisenin başı (eşitlerin birincisi) i̇stanbul'daki ekümenik patrik ve i̇stanbul başpiskoposu i. bartholomeos'dur. doğu ortodoks kilisesi'ni oluşturan başlıca kiliseler i̇stanbul patrikhanesi,
i̇skenderiye patrikhanesi,
antakya patrikhanesi,
kudüs patrikhanesi,  rusya ortodoks kilisesi, sırbistan ortodoks kilisesi, romanya ortodoks kilisesi, bulgaristan ortodoks kilisesi, gürcistan ortodoks kilisesi, kıbrıs ortodoks kilisesi, yunanistan ortodoks kilisesi, ermeni apostolik kilisesi, polonya ortodoks kilisesi, arnavutluk ortodoks kilisesi, çek ve slovak ortodoks kilisesi, ukrayna ortodoks kilisesi,  kiliseleridir. bununla birlikte suriye, kıpti ve habeşistan kiliseleri gibi bazı asya ve afrika kiliseleri de doğu ortodoks kilisesi sınıflamasına dahil edilebilirler.

köken bilimi 
ortodoks kelimesi yunanca "orthos" (ορθός) doğru, düzgün ve "doksa" (δόξα, δοξασία) düşünce, inanç sözcüklerinin birleşiminden oluşmuştur. genelde iki şekilde kullanılır:

 meşru kilisenin resmi kararlarına uygun öğreti ve düşüncelerin bütünü.
 doğu hristiyan kiliselerince sürdürülen, yunan ve slavların çoğunun benimsediği mezhep.

katoliklik gibi ortodoksluk da 4. ekümenik konsil olan kadıköy konsili'nin kararlarını tanıyan bir kilisedir ancak ortodoks kilisesi sadece ilk 7 konsili tanımış bundan sonra yapılanları geçersiz saymıştır.

meryem ve i̇sa'nın tanrısal doğası 
i̇sa'da hem insani hem de tanrısal özellikler bulunmaktadır. bu özellikler meryem i̇sa'yı doğurmadan önce de bulunmaktaydı. i̇sa tanrı olarak baba ile aynı özden, insan olarak da günahlar hariç insanlarla aynı özdendir. dolayısıyla meryem sadece insan olan i̇sa'nın değil, tanrı olan i̇sa'nın da anasıdır ve ona tanrı anası anlamına gelen theotokos denilmelidir.

bu farklı doğalar birleşmeden sonra hiçbir şekilde değişime uğramayıp kendi özelliklerini muhafaza etmişlerdir.

çarmıhta acı çeken i̇sa'nın sadece insani doğasıdır. dolayısıyla bu acı tanrısal doğa'ya dokunmamıştır.

aslında diofizit görüşe yakın olan bu karara itiraz eden monofizit piskoposlar kendi bağımsız kiliselerini kurmuşlardır.

kilisenin yapısı 
ortodoks kilisesi, her ülkede ayrı örgütlenmiştir. her bağımsız ortodoks kilisenin bir başpiskoposu ve ona bağlı piskoposları bulunur. başpiskopos kendi piskoposlarını seçer ve piskoposlarından oluşturduğu meclis (sen sinod) ile şehirlerin veya bölgelerin başında bulunan piskopos ya da metropolitleri vasıtasıyla tüm ülkedeki kiliselerin dinî reisi olur.

patrik, katolik kilisesi'ndeki gibi devlet başkanı statüsünde değildir. kendisi de bir başpiskopos olup sadece saygınlık bakımından diğerlerinden üst seviyededir ve diğer başpiskoposların yönetim bölgelerine müdahale yetkisi yoktur.

ortodokslukta patriklerin ya da piskoposların yanılmazlık özellikleri yoktur. bunun ifadesi dahi şirk kabul edilir.

katolik kilisesi ile ayrılma 
katolik kilisesi ile kutsal ruh'un kaynağıyla ilgili bir tartışma sonucu görüş ayrılığına düşmüşlerdir. ortodoks mezhebine göre kutsal ruh, baba'dan çıkmışken katolik mezhebine göre baba ile oğul'dan çıkmıştır.

bu ayrım sonucu roma kilisesi 1054 yılında ayasofya'ya gönderdiği bir belge ile ortodoksluk ile tamamen ayrı düştü ve iki kilise karşılıklı birbirlerini aforoz etti.

1204 yılında 4. haçlı seferleri sırasında haçlı ordusunun konstantinopolis'i (i̇stanbul'u) yağmalayıp, ortodoks kiliselerini basıp, ortodoks rahiplerini öldürmesi üzerine nefret daha da artmıştır.

1964 yılında dönemin papa'sı vi. paul ile ekümenik patrik i. athenagoras karşılıklı olarak aforozları kaldırmışlardır.

i̇nanç sistemi 
 patrik ruhani başkandır, yanılabilir.
 kutsal ruh sadece baba'dan çıkmıştır.
 i̇sa hem insan hem tanrı tabiatına sahiptir.
 meryem ve aziz ikonalarına saygı gösterilir.
 komünyon (kudas) ayininde ekmek mayalı olmalıdır ve şarap sulandırılmalıdır.
 7 sakrament vardır.
 patrik, başpiskopos, piskopos ve keşişler dışındaki papazlar evli olabilir ve diyakozlar evlenebilir.
 sadece ilk 7 konsilin kararları kabul edilmelidir.

ortodoks kiliseler

birlik içindeki ortodoks kiliseleri 
 i̇stanbul ekümenik patrikhanesi
 finlandiya ortodoks kilisesi
 özerk estonya apostolik ortodoks kilisesi
 özerk girit kilisesi
 özerk athos dağı manastır topluluğu
 batnaz piskoposluğu
 thyateira ve büyük britanya rum ortodoks başpiskoposluğu
 i̇talya ve malta rum ortodoks başpiskoposluğu
 amerika rum ortodoks başpiskoposluğu
 avustralya rum ortodoks başpiskoposluğu
 kore metropolitliği
 filipinler piskoposluğu
 batı avrupa'daki rus ortodoks eksarhlığı
 i̇skenderiye rum ortodoks patrikhanesi
 antakya rum ortodoks patrikhanesi
 kuzey amerika antakya ortodoks hristiyan başpiskoposluğu
 kudüs rum ortodoks patrikhanesi
 özerk sina kilisesi
 rus ortodoks kilisesi
 japon ortodoks kilisesi
 çin ortodoks kilisesi
 letonya ortodoks kilisesi
 estonya ortodoks kilisesi (moskova patrikliği)
 rusya dışındaki rus ortodoks kilisesi
 sırp ortodoks kilisesi
 ohri ortodoks başpiskoposluğu
 rumen ortodoks kilisesi
 besarabya metropolitliği
 bulgar ortodoks kilisesi
 gürcü ortodoks kilisesi
 kıbrıs ortodoks kilisesi
 yunan ortodoks kilisesi
 polonya ortodoks kilisesi
 arnavut ortodoks kilisesi
 ukrayna ortodoks kilisesi
 amerika ortodoks kilisesi
 çek ve slovak ortodoks kilisesi
 estonya apostolik ortodoks kilisesi

birlik tarafından tanınmayan ortodoks kiliseleri 
 yunanistan orijinal ortodoks hristiyanlar kilisesi
 yunanistan ortodoks kilisesi (kutsal sinod direnişi)
 eski takvim rumen ortodoks kilisesi
 eski takvim bulgar ortodoks kilisesi
 amerika'da rus ortodoks kilisesi
 rus ortodoks eski-rite kilisesi
 lipova ortodoks eski-rite kilisesi
 pomoren eski ortodoks kilisesi
 abhazya ortodoks kilisesi
 özerk i̇skenderiye doğu pan ortodoks kilisesi
 belarus otosefal ortodoks kilisesi
 bulgar alternatif sinod
 kuzey amerika'daki kutsal ortodoks kilisesi
 makedon ortodoks kilisesi
 karadağ ortodoks kilisesi
 i̇talya'daki ortodoks kilisesi
 rus gerçek ortodoks kilisesi
 türk ortodoks patrikhanesi
 ukrayna ortodoks kilisesi (kiev patrikhanesi)
 ukrayna otosefal ortodoks kilisesi
 kutsal ukrayna otosefal ortodoks kilisesi

oryantal ortodoks kiliseleri

kaynakça ve notlar

dış bağlantılar 
 orthochristian.com 
 rus ortodoks kilisesi 
 rumen ortodoks kilisesi