Operadaki Hayalet (film, 1943)

operadaki hayalet, 1943 abd yapımı melodramatik korku ve gerilim filmdir. özgün adı phantom of the operadır.

fransız yazar gaston leroux'nun 1909'da yazdığı le fantôme de l'opéra (operanın hayaleti) adlı romanından senaryosunu samuel hoffenstein ve john jacoby'nin birlikte uyarlayıp yazdıkları filmi arthur lubin yönetmiş, başlıca rollerinde nelson eddy, susanna foster, claude rains ve edgar barrier oynamışlardır.

leroux'nun klasikler arasına girmiş olan ünlü romanı bugüne kadar tam 7 kez sinemaya aktarılmış, birkaç kez de operaya uyarlanmış hatta müzikal olarak da sahnelenmişti. arthur lubin'in 1943'te yaptığı bu sinema uyarlaması, 1916 ve 1925 yıllarında yapılan siyah beyaz ve sessiz uyarlamalardan sonraki romanın ilk sesli ve tam renkli sinema versiyonu olmuştur. gerçi 1925 yılında rupert julian'ın çektiği ve lon chaney'in başrolünü oynadığı siyah beyaz filmin bazı sahneleri iki şeritli technicolor sistemle çekilmişti ve 1929 yılında sinemaya ses geldikten sonra filme sonradan müzik ve dublajla konuşma sesleri eklenerek tekrar piyasaya sürülmüştü. oysa lubin'in 1943 versiyonunun tamamı 3 şeritli gerçek technicolor sistemle ve sesli olarak çekilmiştir. her iki film de universal stüdyoları tarafından yapılmıştı.

bu film yine universal film stüdyolarının 1925 yılındaki film için özel olarak inşa ettirdiği ve bugün de hala ayakta duran büyük ve görkemli film setinde çekilmiştir. bu set paris'teki opéra garniernin  birebir kopyası olarak yaptırılmıştı.(boris karloff'un başrolünde oynadığı 1944 tarihli korku filmi the climax de yine bu sette çekilmiştir.)

filmde, operanın sopranosuna umutsuzca aşık olan kemancının onun mesleğinde yükselmesine gizliden gizliye yardım ederken talihsiz bir kaza sonucu yüzünden yaralanması ve akabinde işini kaybetmesiyle çılgına dönerek, yer altına çekilip operanın altını üstüne getirmesi anlatılmaktadır.

film 1944 yılında renkli kategorilerinde "en iyi sanat yönetimi-dekor" ve "en iyi görüntü yönetimi" oscar'larını kazandı, "en iyi müzik" ve "en iyi ses" oscar'larına da aday gösterildi.

 konusu 
''paris operasında orkestranın kemancılarından erique claudin (claude rains), operanın sopranolarından christine dubois'ya (susanna foster) gizliden gizliye büyük bir ilgi duymaktadır. operada önemli yan rollerden birine çıkan dubois'nın signor ferretti'den (leo carrillo) aldığı şan derslerinin masrafını da kendi maaşından karşılar ancak ona sağladığı bu destekten kızın hiç haberi yoktur.

bu arada parmaklarında ortaya çıkan bir rahatsızlık nedeniyle orkestraya uyum sağlayamaz ve işine son verilir. hayranlık duyduğu bu güzel sanatçıya yaptığı gizli hamilik 50'li yaşlarında olan claudin'in bütün birikimlerini alıp götürmüştür. para bulabilmek için ömrü boyunca üzerinde çalıştığı bir konçertoyu nota basımevine satmak ister, isimsiz bir besteci olduğu için eserine pek önem verilmez. notalarını geri almak üzere gittiği basımevinde bir yanlış anlaşma sonucunda yayımcı ile tartışır ve onu öldürür. paniğe kapılan yayımcının metresi klişehanede kullanılan asit tepsisini claudin'in yüzüne fırlatır.

yüzü yanan kemancı acı içinde kıvranarak oradan kaçar, peşindeki polisleri atlatmak için de kanalizasyon sistemine girer. kanalizasyon sisteminin opera binası ile de bağlantısı 
vardır. binanın altındaki geniş mahzenlere yerleşen claudin operanın gardrobundan çaldığı maske ile yüzündeki yarayı gizler. artık operada garip olaylar başgöstermeye başlamıştır. i̇stediği zaman binanın istediği bölümüne girebilen claudin'e "operanın hayaleti" adını takmışlardır. "hayalet" genç sopranonun mesleğinde yükselmesine yardımcı olmayı sürdürür, ancak bu kez daha sert yöntemlere başvurur. örneğin operanın divası birinci soprano biancarolli'yi (jane farrar) zehirleyerek dubois'nın onun yerine sahneye çıkmasını sağlar.

dubois'nın iki hayranı daha vardır, operadaki rol arkadaşı tenor anatole garron (nelson eddy) ve polis müfettişi raoul d'aubert (edgar barrier). her ikisi de güzel sopranonun kalbini çalmak için bir yarış içindedirler. bu arada operanın hayaletini yakalamak için de çalışmalar devam etmektedir. i̇steklerinden biri yerine getirilmeyen "hayalet" bir temsil sırasında operanın devasa avizesini seyircilerin üzerine düşürür ve çıkan kargaşada dubois'yı binanın altındaki  labirentlere kaçırır. yaşadığı yer olan bu loş mekanda ona piyanosuyla eserini icra ederken dubois aniden onun maskesini çıkarır ve gördüğü manzara karşısında çığlık atarken garron ve raoul onu kurtarmak üzere yetişirler. raoul'un silahından çıkan ses tüm yeraltı mahzeninin yıkılmasına yol açar. "hayalet" yıkıntılar altında kalırken diğerleri kurtulur.

 oyuncu kadrosu 

 roman 
filmin uyarlandığı roman fransız gazeteci yazar gaston leroux (1868-1927) tarafından 1909 yılında yazılmıştı. i̇lk yazıldığı yıl kitap halinde basılmamış, 23 eylül 1909'dan 8 ocak 1910'a kadar le gaulois' adlı gazetede tefrika edilmişti. daha sonra kitap halinde de basılan eser başlarda fazla ilgi görmemişti. bugün klasikler arasında sayılan roman birçok kereler sinemaya uyarlandı.

 müziği 
filmin müziğini yedi kez "en i̇yi özgün müzik akademi ödülü"ne aday gösterilen amerikalı film müziği bestecisi ve yönetmeni edward ward yapmıştır. ward bu filmle ödüle bir kez daha aday gösterilmişti. konusu tarihi bir opera binasında geçen bu gotik korku filminde oldukça uzun tutulmuş birden çok klasik opera sahnesi mevcuttur. bu nedenle yönetmen arthur lubin, "operadaki hayalet"i bir korku filminden çok müzikale yakınlaştırdığı şeklinde eleştiriler de almıştı. müzik direktörü edward ward pyotr i̇lyiç çaykovski'nin "4. senfoni"si ile frédéric chopin'in bazı temalarınından uyarlamalar yapmıştı. filmde hayalet (claude rains)'in bestelediği ve piyanoda seslendirdiği "lullaby of the bells" ise edward ward'un kendi bestesidir. filmde işitilen müzik parçaları şunlardır:
 "lullaby of the bells", beste edward ward, sözler: george waggner, seslendirenler: susanna foster ve nelson eddy.
 "martha (iii. perde, opera parçası)" friedrich von flotow, sözlerin i̇ngilizce çevirisi: william von wymetal, seslendirenler: nelson eddy, jane farrar (aslında sally sweetland seslendiriyor-dubaj), susanna foster & topluluğu.
 "amour et gloire" (filmdeki fransız opera sahnesi), frédéric chopin'in temalarından edward ward tarafından uyarlandı. sözler george waggner, i̇ngilizce çeviri: william von wymetal, seslendirenler: nelson eddy, jane farrar (aslında sally sweetland seslendiriyor-dubaj), susanna foster & topluluğu.
 "le prince masque du caucasus" (filmdeki rus opera sahnesi), pyotr i̇lyiç çaykovski'nin "4. senfonisi"nden edward ward tarafından uyarlandı. sözler george waggner, i̇ngilizce çeviri: william von wymetal, seslendirenler: nelson eddy, nicki andre & topluluğu.

 çekimlerin yapıldığı film seti 
1943 yılında filmin çekimlerinin gerçekleştirildiği ve universal stüdyoları'nın içinde yer alan film seti aslında filmin 1925 yılında sessiz çekilen önceki versiyonu için inşa ettirilmişti. "operadaki hayalet"'in 1925 versiyonunu rupert julian yönetmiş, başrolünde de lon chaney oynamıştı. set paris'teki opéra garnier'''nin  birebir kopyası olarak yaptırılmıştı. 1943 yılındaki versiyon sesli çekileceği için 100.000 dolar daha harcanarak ses geçirmeyecek şekilde izole edilmişti. çok ihtişamlı ve dayanıklı bir şekilde inşa ettirilen opera salonu şeklindeki bu film seti stüdyo tarafından birçok başka filmin çekimlerinde de kullanılmıştır. bunlardan bir tanesi de boris karloff'un başrolünde oynadığı 1944 tarihli korku filmi the climax'tir. bugün hala ayakta olan bu set dünyada olduğu gibi muhafaza edilmiş en eski film seti olma unvanını da taşımaktadır.

notlar 
 "operadaki hayalet" in bu 1943 versiyonu "hayalet" kısmından ziyade daha çok "opera" kısmıyla ön plana çıkar. başrol oyuncularından ikisi gerçek opera sanatçıları olan soprano susannah foster ve tenor nelson eddy'dir. ayrıca filmde opera bölümlerine uzun uzadıya yer verilmiştir. güldürü unsurlarına da sıklıkla yer verilen film, 1925 versiyonuna kıyasla korkutucu olmaktan oldukça uzaktı. zaten claude rains'de kendisine abartılı ve korkutucu bir makyaj yapılmasına karşı çıkmıştı. kibar bir i̇ngiliz aksanıyla sakin bir tonda konuşan rains'i zaten bir korku filmi aktörü olarak düşünmek bile mümkün değildi. bütün bunlar göz önüne alındığında final sahnesinde rains'in maskesini çıkarttığında dubois'nın sergilediği dehşet ifadesi biraz abartılı ve absürt kaçmıştır. her şeye rağmen 1943'te film gişede büyük bir başarı kazanmıştı.
 filmin küçük rollerinden birinde oynayan hume cronyn'in sinemadaki 2. filmidir.
 orijinal senaryoya göre claudin'in filmin sonunda christine dubois'nın babası olduğunun ortaya çıkması gerekiyordu. babası hem christine'i hem de karısını müzik kariyeri uğruna terk etmiş olacaktı. ancak bu bölüm filmden çıkartılınca ortada claudin'in christine'e olan tutku derecesindeki bağlılığını açıklayacak bir şey kalmamış olmaktadır.

filmin ödülleri

kazandıkları 
 1943 oscar - en i̇yi sanat yönetimi-i̇ç dekorasyon akademi ödülü (renkli kategorisinde) - alexander golitzen, john b. goodman, russell a. gausman, ira webb
 1943 oscar - en i̇yi sinematografi akademi ödülü (renkli kategorisinde) - hal mohr, w. howard greene

adaylıkları 
 1943 oscar - en i̇yi özgün müzik akademi ödülü - edward ward
 1943 oscar - en i̇yi ses akademi ödülü - bernard b. brown

diğer sinema uyarlamaları 
 das phantom der oper (1916) almanya. siyah beyaz, sessiz
 the phantom of the opera (1925) abd. sessiz çekildi, siyah beyaz + i̇ki şeritli technicolor renkli bölümleri var. (1929)'da ses eklenerek tekrar piyasaya sürüldü. yönetmen: rupert julian, oyuncular: lon chaney
 phantom of the opera (1943)  bu maddenin konusu
 "el fantasma de la ópera" (1960)
 the phantom of the opera (1962) yönetmen: terence fisher  oyuncular: herbert lom
 phantom of the paradise (1974)
 the phantom of the opera (1983) (tv)
 the phantom of the opera (1987) (video filmi)
 the phantom of the opera (1989)
 the phantom of the opera (1990) (tv) mini dizi
 the phantom of the opera (1991) (tv)
 "o fantasma da ópera" (1991)
 il fantasma (1998) (video filmi)
 il fantasma dell'opera (1998)
 the phantom of the opera (2004) yönetmen: joel schumacher oyuncular: gerard butler, emmy rossum, patrick wilson

kaynakça

dış bağlantılar 
 
 allmovie.com'da "phantom of the opera"

1943 çıkışlı filmler
1940'larda dramatik filmler
1940'larda korku filmleri
1940'larda gerilim filmleri
film, 1943
film ödülü sahipleri
fransız romanlarından uyarlanan filmler
melodramatik filmler
amerika birleşik devletleri fantastik filmleri
müzikal filmler
tarihî filmler
technicolor filmler
konusu paris'te geçen filmler
samuel hoffenstein'ın senaryosunu yazdığı filmler
john jacoby'in senaryosunu yazdığı filmler
w. howard greene'in görüntülediği filmler
arthur lubin'in yönettiği filmler
edward ward'un müziğini yaptığı filmler
universal pictures filmleri
hayalet filmleri
universal canavar serileri
universal'ın operadaki hayalet filmleri
operadaki hayalet filmleri
uyarlama filmler
amerika birleşik devletleri canavar filmleri
konusu tiyatroda geçen filmler
1940'larda i̇ngilizce filmler
korku romanlarından uyarlanan filmler