Müslüman Kardeşler (Suriye)

suriye müslüman kardeşleri ( el-i̇hvan'ül muslimun fi suriya) i̇slamcı ideolojiye sahip müslüman kardeşler'in bir koludur. suriye'de bulunan müslüman kardeşler'in mısır kardeşleri ile zayıf bir bağı olduğu ve grubun kuruluşunda kendisini ılımlı olarak ve en son manifestosu olan 2012 nisan bildirgesinde amacını bireysel haklara saygıyı taahhüt eder ibaresi ile çoğulculuk ve demokrasiyi ilerletme olarak tanımladığı ve i̇slam kelimesine bir vurguda bulunmadığı belirtilir. 1940 yılında kurulmuştur. uzun yıllar özgür eylem veya faaliyet yapamamıştır. suriye i̇ç savaşı başlayınca, beşşar esad yönetimine karşı muhaliflerin saflarına geçmiştir. günümüzde başkanlığını muhammed riyad el-şefik yapmaktadır. merkezi halep veya humus'tadır.

tarihçe
suriye müslüman kardeşleri, 1930'ların sonlarında veya ii. dünya savaşı yıllarında 1940'ların ortalarında hasan el-benna'nın arkadaşı ve meslektaşı (öğretmen) olan mustafa al-siba'i ve muhammad al-mubarak al-tayyib tarafından kuruldu. teşkilat 1950'lere gelindiğinde önemli birkaç politik parti kurdu.
 
suriye, 1 şubat 1958'de birleşik arap cumhuriyeti adı altında mısır ile birleşti. 27 eylül 1961'de içlerinde kerim en-nahlavi (abd al-karim al-nahlawi)nin bulunduğu bir grup tarafından düzenlenen bir askeri darbe sonrası ertesi gün 28 eylül 1961'de yeni suriye yönetimi birleşik arap cumhuriyeti'nden çekildiklerini açıkladı.  i̇ki gün sonrasında ise suriye arap cumhuriyeti’nin yeniden kurulduğu açıklandı.  suriye, mısır ile bac adı ile birleştiğinde, suriye’de bir politik parti olan ve abdünnasır ile mısır’da çatışma içinde bulunan mk’nin dağıtılması nasır tarafından bir koşul olarak sunulmuştu. ancak müslüman kardeşler 1963 darbesinden sonra yasaklandı.

suriye'nin ilk bağımsızlık yılında suriye'deki müslüman kardeşler yasal muhalefetin bir parçasıydı ve 1961 genel seçimlerinde 10 sandalye aldılar. 1963 darbesinden sonra seküler, pan-arap ve sosyalist özellikleri ile baas partisi iktidara getirildi, müslüman kardeşler ise yasaklandı.

kardeşler, baas partisi iktidarına karşı 1976-1982 yılları arasında sürdürülen muhalefette önemli bir rol oynadı. bundan daha kapsamlı 1979-1982 ayaklanması sırasında binlerce silahlı ayaklanmacı ve 30.000'den fazla sivil suriye ordusu tarafından öldürüldüğünde müslüman kardeşler'in, suriye'deki etkin politik gücü önemli ölçüde kırıldı.

baas partisi, 1971'den beri nusayri esad ailesi tarafından yönetildi. bu da müslüman kardeşler muhalefetine kimileri tarafından dinsel bir element olarak eklendi. 1970'lerin sonlarından itibaren yükselen anlaşmazlık 1982 yılındaki hama katliamı olarak tarihe geçen hama ayaklanması ile zirveye ulaştı ve suriye ordusu tarafından binlerce kişi öldürüldü.

1980 tarihli ve 49 sayılı acil kanunu kapsamında suriye'de müslüman kardeşler üyesi olmanın dahi idam cezası verilecek bir suç olduğu belirtildi. kardeşler, bundan sonra suriye'de sahip olduğu bilinmeyen güçteki destek ağını sürdürmesine karşın sindirildi ve londra ve kıbrıs'ta yönetim merkezlerini açtılar. son yıllarda şiddetten vazgeçti ve çoğulcu, demokratik siyasal bir sistem çağrısında bulunarak reformcu bir çizgi benimsedi. son dönemde uzun yıllardır londra'da politik bir mülteci olarak yaşayan ali sadr ed-din el-beyanuni suriye'deki müslüman kardeşlerin önderliğini yaptı.

köken ve ideoloji
1930'ların sonlarına doğru, mısır'ın kahire üniversitesi'nde okuyan gençlerinden bir kısmı hasan el-benna'nın görüşlerini benimseyerek müslüman kardeşler teşkilatına katıldılar. bu öğrenciler mezun olup suriye'ye döndüklerinde, daha sonradan suriye müslüman kardeşler grubu olacak bir derneği muhammed gençliği (şebab muhammed) adı altında kurdular. suriye'de müslüman kardeşler (lexicorient.com'a göre) 1930'larda veya gazeteci yazar robin wright'a göre fransa'dan bağımsızlığını kazandığı yıl olan 1946'dan bir yıl önce 1945'te kuruldu. suriye müslüman kardeşler'i kurucusunu mustafa al-siba'i olarak belirtti. 1954'te, cemal abdünnasır'ın mısır'da müslüman kardeşler'e yönelik yoğun operasyon başlattığı yıllarda kardeş örgütlerine yardım önerisinde bulundular.

müslüman kardeşlerin vehhabi veya şii akımlardan etkilenen veya bütün bunları uzlaştırmak iddiasında bulunan selefi bir hareket oldukları öne sürüldüğü gibi suriye'de olduğu gibi sünni bir yapı taşıdıkları da iddialar arasında yer aldı.

1976–1982 / i̇slamcı ayaklanma
16 haziran 1979'da müslüman kardeşler, halep topçu okulu'nun askeri öğrencilerine yönelik 83 kişinin hayatını kaybettiği halep topçu okulu saldırısını yaptılar.
 
irak'ın bu saldırıya lojistik ve askeri destek sağladığı ortaya atılan iddialar arasındaydı. 1979'da halep üniversitesi profesörü yusef al yusef öldürülür. o günlerde, aynı okulda tıp öğrencisi olan wafa sultan bu olaya tanık olmasının ve suikastçıların allahu ekber nidaları ile ateş açmasının kendisinde şok etkisi yarattığını anlatır. suriye hükûmeti bu saldırıya aralarında irak lehine casusluk ile suçlanan, i̇slami direniş hareketi mensubu olduğu iddia edilen 15 mahkûmu idam ederek karşılık verir. bundan sonra ise suriye'de özellikle de halep'te şiddet olayları neredeyse günlük yaşanır hale gelir. carre'ye göre, hükûmet bu olayları müslüman kardeşlere yükleme eğilimindedir.

kasım 1979'da kardeşler bir kitapçıklarında:
i̇slam ilkelerinin çok dışında kalan despotluğun her biçimini reddediyoruz, yerini bir başkası alacağından firavun'un düşmesini istemiyoruz. din güçle empoze edilemez...

bugünlerde 8 mart 1980 (baas darbesinin onyedinci yılı) yaklaşmaktaydı. neredeyse tüm suriye kentleri protesto ve eylemlerle kilitlendi. yönetim ezici üstünlükte askeri kuvvetler, tank ve helikopterlerle desteklenmiş on binlerce birlik sevk etti. halep dolaylarında yüzlerce gösterici öldü ve sekiz bin kişi tutuklandı. nisan ayına gelindiğinde ayaklanma yaşanan bu derece vahim olaylar ile bastırılmıştı. müslüman kardeşler üyeliği 7 temmuz 1980 tarihinde geçirilen bir yasa ile  idamlık cezalar arasında yer aldı. ağustos ayında halep'te bulunan askerlere düzenlenen saldırıdan sorumlu tuttuğu 80 mahalle sakini idam edildi. 1981'de ise hama'da yaklaşık 400 kişi idam edildi.

ağustos, eylül ve kasım 1981'de kardeşler, şam'da bulunan askeri tesislere yönelik üç bombalı araç saldırısı gerçekleştirdi, yüzlerce kişi hayatını kaybetti. 2 şubat 1982'de müslüman kardeşler hama'da büyük bir ayaklanma başlattı ve hızla şehrin kontrolünü eline geçirdi. esad yönetimi buna hama'yı bombardımana tutarak karşılık verdi. bir ay sonunda 10.000 ve 30.000 arasında kişi hayatını kaybetti. hama ayaklanması hama katliamı'na dönüştü. hama trajedisi müslüman kardeşlerin ve militan i̇slamcı hareketin yenilgisi ile sonuçlandı.

hama sonrası dönem
hafız esad, cezaevinde bulunan müslüman kardeşler üyelerinin bir kısmını 1990'ların ortalarında serbest bıraktı. 2000'deki ölümünden sonra başlangıçta politik tartışma ortamı için daha açık fikirli olduğu sinyallerini veren oğlu beşar esad yerini aldı. 2001'de yeni poliktik bir iklimi işaret etti. müslüman kardeşler, bulundukları londra'dan politik şiddeti reddettiklerini ifade ederek, çağdaş, demokratik bir devlet çağrısında bulundular. cezaevinde bulunan kardeşler hükümlülerinin birçoğu serbest bırakıldı. bununla birlikte bu reform kısa ömürlü oldu. aynı yıl, güvencesi verilmiş olan bazı özgürlükler aniden iptal edildi.

ocak 2006 tarihli bir röportajda kardeşler önderi ali sadrettin beyanuni, müslüman kardeşler'in şam hükûmetinin barış içerisinde değişmesini ve bir i̇slam cumhuriyetini değil; sivil, demokratik bir devletin teşkil edilmesini istediğini söyledi.

abd diplomatik kaynaklarından geldiği belirtilen bir iddiaya göre, beşar esad, hamas'ı davetsiz bir misafir olarak tanımlamış ve sözlerine şöyle devam etmiş; "eğer etkin ve hareketli olmamı istersen, bütün partilerle irtibatlı olmalıyım. hamas, müslüman kardeşler demektir ama biz onların var oldukları gerçeğiyle çalışmalıyız", diyerek babası tarafından sindirilen müslüman kardeşler ile hamas'ı mukayese etti'. denir. sonrasında orta doğu'ya barış getirilirse hamas'ın yok olacağı, savında bulunduğu öne sürülür.

aralarında sürgündeki müslüman kardeşler, udh, kdb, sivil toplum örgütleri, kdc ve gh gibi muhalefet parti ve topluluklarının bulunduğu 250 imzalı; şam yönetimini otoriter, totaliter ve hizipçi olarak tanımlayan 2005 şam bildirgesi ile diyalog ve bir diğerine saygı temelinde barışsever, tedrici reformların uyum ve uzlaşma ile sağlanması çağrısı yapıldı.

2011 suriye i̇ç savaşı
mohja kahf'a göre, 1976-1982 tarihlerinde müslüman kardeşler'in başlattığı ayaklanmaların aksine mart 2011'de başlayan ayaklanma şiddet karşıtı seküler bir genç harekettir. bu kaynakta protestocuların yirmi ve otuzlu yaşlarda olan politik duruşu bulunmayan kişiler olduğu iddia edilir.

foreign policy dergisinde yayınlanan bir makaleye göre, 2011 mart ayında başlayıp devam eden 2011 suriye ayaklanmasında müslüman kardeşler başlatıcı rol almadı. ve protestocu kalabalıklar kimi zaman siyasal i̇slamcılarla özellikle de müslüman kardeşler ile birlikte değerlendilmelerine (28 nisan 2011'deki jasam, daraa protestolarında olduğu gibi) açıkça karşı çıktılar. suriye ayaklanması protestocularının çekirdek nüfusunun müslüman kardeşlerin önemli derecede varolmadığı bir dönemde yetişen gençlerden oluştuğu öne sürüldü. bununla birlikte, sınırdışı edilen muhalif gruplar arasında bulunan müslüman kardeşler 2011 ayaklanması içinde yer alan muhalifler arasında dominant bir grup veya dominant güç olarak görüldü.

2012'de kardeşler eylemcileri, sivilleri koruma komisyonu (skk) oluşturdular. skk'nın suriye içinde bulunan silahlı birimlerin bir diğeri ile ve bunun yanında sınır ötesi destekçileri ile bağlantı kurması için görevlendirildiği düşünüldü. i̇nternet sitesinde ilişkili olduğu çok sayıda humus, şam, i̇dlip ve başka yerlerde bulunan hizipler sayılmaktadır. bununla birlikte bu grupların birçoğu küçük ve genellikle kendilerini özgür suriye ordusu ya da suriye i̇slami özgürlük cephesi olarak tanımlamaktadırlar. suriye müslüman kardeşler örgütünün finansman sağlamak yoluyla hepsi birlikte özgür suriye ordusu olarak tanımlanan farklı yapılardaki silahlı milislerinden dörtte bir veya üçte bir kadarını kontrol altında tutmakta olduğuna inanılmaktadır.

washington post'ta yer alan bir habere göre, aynı zamanlarda kardeşler önderleri ürdün, irak ve lübnan gibi komşu ve yakın ülkelerde ve batıda bulunan kendilerine güvence veren ancak suriye politik sisteminin geleceği üzerine bir hükmetme arzusu içinde bulunmadığı iddia edilen bir takım liderlere ulaştılar.

2012'nin ortalarında the guardian'da yazan hassan hassana göre; kardeşler, suriye ulusal konseyi'nde dominant durumuna gelirken suriye dışında bir yapı oluşturdular. suriye içindeki ayaklanmacı nüfus arasında olduğundan daha fazla suriye dışındaki sürgünler arasında popüler hale geldiler.

i̇ran'a yönelik tutumu
seyyid kutub düşüncesinin i̇ran devriminin gerçekleşmesinde büyük payı olduğu, özellikle i̇ran humeyni devrimi ideologlarından ali şeriati'yi de etkilediği belirtilir. başlangıçta, müslüman kardeşler şii i̇slam'a karşı bir tutumda değildiler. suriye müslüman kardeşleri şah'a karşı humeyni devrimini desteklediler ve kendilerini humeyni ile kıyasladılar. hafız esad'ı suriye'nin şah'ı olarak etiketlediler. suriye'deki i̇slamcı ayaklanmalarında i̇ran'ın desteğini umdular; ama humeyni'nin bu ayaklanmada suriye müslüman kardeşlerine karşı hafız esad rejmini desteklemesi üzerine i̇ran'a karşı tavır aldılar.

kişiler
 mohammed farouk tayfour – vekil ve bakan, suriye ulusal konseyinin ikinci başkanı.  
 molham al-drobi – kardeşler önderliğinin bir üyesi, suriye ulusal konseyi dış i̇lişkiler komitesi üyesi.
 ali sadreddine al-bayanouni – kardeşler eski önderi.
 mohammad riad al-shaqfeh şimdiki kardeşler önderi.

genel önderler
mürşit : suriye'deki müslüman kardeşler'in ("üst rehber" ya da "genel önderleri" (g.ö.));
  kurucu & birinci genel ö. (1945 - 1964): mustafa el-sibai
  2. g.ö (1964 - 1973): i̇ssam el-attar
  3. g.ö (1973 - 1976): abdül el-fettah ebu gudda
  4. g.ö (1976 - 1981): adnan saad ed-din
  5. g.ö (1981 - 1985): hasan huveydi
  6. g.ö (1985 - 1985): münir gadban
  7. g.ö (1985 - 1986): edip el-gaci
  8. g.ö (1986 - 1991): abdül el-fettah ebu gudda
  9. g.ö (1991 - 1996): hasan huveydi
 10. g.ö (1996 - 2010): ali sadr ed-din el-beyanuni
 11. g.ö & şimdiki önder (2010 - günümüz): muhammed riyad eş-şefik

kaynakça

daha geniş bilgi için
 müslüman kardeşlerden yeni osmanlılara i̇slamcılık, selin çağlayan, i̇mge kitabevi, 2010 isbn 978-975-533-667-1
 carré, olivier and gérard michaud. 1983.  les frères musulmans : egypte et syrie (1928–1982). paris: gallimard.
 international crisis group.  11 february 2004.  "syria under bashar (ii): domestic policy challenges". amman/brussels: international crisis group.
 mccarthy, rory.  26 january 2006.  "we would share power, says exiled leader of syrian islamist group". london: the guardian.

dış bağlantılar
 türksam, müslüman kardeşler’in mısır ve suriye rejimleriyle bitmeyen kan davası
 i̇lim dünyası, suriye müslüman kardeşler hareketi
 akşam gazetesi, müslüman kardeşleri terör örgütleri listesine aldırmak i̇stiyorlar
 abna, müslüman kardeşler, amerika ve ab'den silah talep etti
 foreign policy, defence intelligence acency, syria: muslim brotherhood pressure intensifies
 cias, brotherhood was banned after 1963 coup
  ikhwan es-syria, official site

suriye i̇ç savaşı'ndaki kuruluşlar
gerilla örgütleri
suriye'deki milis gruplar
i̇slami demokrasi
suriye muhalefeti
20. yüzyılda suriye
suriye
suriye tarafından terör örgütü olarak tanımlanmış örgütler
suriye'nin modern tarihi