Kaplumbağa

kaplumbağa (ya da tosbağa), testudines takımını oluşturan çok sert ve kemiksi bir kabuk içinde yaşayan, ağır yürüyüşlü, dört ayaklı, sürüngenler için kullanılan terim.

hareketleri yönünden ne kadar telaşsız ve ağır hayvanlarsa onların tarih boyunca gelişimi de o kadar yavaş olmuştur. kaplumbağalar, öteki sürüngenlerle birlikte mezozoik'in ilk dönemi olan trias çağı'nda ortaya çıktılar.  200 milyon yıldan beri kaplumbağaların vücut yapıları önemli hiçbir değişikliğe uğramamıştır. hâlbuki kaplumbağalar, dünyada soyu henüz tükenmemiş en eski hayvanlardandır.

açlığa pek dayanıklıdırlar. çok uzun ömürlüdürler. yüz, yüz elli yıl kadar yaşarlar.

kaplumbağalar çeşitlerine ve yaşadıkları iklim kuşağına göre kış uykusuna yatarlar. deniz kaplumbağaları kış uykusuna yatmazlar çünkü onlar göç eden hayvanlardır. bu iç güdünün ortaya çıkmasının nedeni i̇klim değişikliğidir. bol güneş ışığı alan kuru topraklarda kendine bir delik kazıp bütün kışı orada geçirmek üzere içine girer.

günümüzde, soyunu sürdürmekte olan 250'ye yakın kaplumbağa türü bulunmaktadır.

baş ve ayaklar 

kaplumbağaların başı vücutlarına oranla çok ufaktır. ağızları bir kuşun gagasına benzer. dişlerin yerini sert kemiksi bir damak almıştır. kaplumbağalar, bununla besinlerini yakalar ve ezerek mekanik sindirim yapar. dil kafasına oranla büyük ve yumuşaktır.

ayaklarına gelince, bunların uçlarında beşer parmak vardır, karada ve bataklıklarda yaşayan kaplumbağalarda bunlar hareketlidir. uçlarındaki tırnaklar kıvrık ve serttir. bataklıklarda yaşayan kaplumbağalarda birbirleriyle bir zar aracılığıyla birleşmiş küreğe benzer bir durum almıştır. bunların arka ayak parmaklarının sayısı dörttür. deniz kaplumbağalarında ise parmaklar bitişiktir. aralarında perdeler vardır. bunları suyun içinde yüzmek ve dengede kalmak için kullanırlar.

türkiye'de bulunan bazı kaplumbağa türleri 

 mahmuzlu akdeniz kaplumbağası (testudo graeca)
 hermann kaplumbağası (testudo hermanni) 
 benekli kaplumbağa (emys orbicularis)
 çizgili kaplumbağa (mauremys caspica)
 fırat kaplumbağası (rafetus euphraticus)
 yeşil kaplumbağa (chelonia mydas)
 nil kaplumbağası (trionyx triunguis)
 sini kaplumbağası (caretta caretta)

alt takım ve familyalar 
testudines (kaplumbağalar) takımının, soyu tükenmiş (kısa:  st) olanlar da dahil olmak üzere, alt takım ve familyalarına ait sınıflandırma aşağıda verilmiştir:

takım testudinata klein 1760

 cins pappochelys schoch & sues 2015
 familya proganochelyidae baur 1887
 familya australochelidae gaffney & kitching 1994 sensu lee 1997
 familya proterochersidae nopcsa 1928
 klad mesochelydia
 familya indochelyidae datta, manna, ghosh & das 2000
 familya heckerochelyidae sukhanov 2006
 klad perichelydia
 familya chelycarapookidae warren 1969
 familya sichuanchelyidae tong et al. 2012
 familya solemydidae de lapparent de broin & murelaga 1996
 klad †meiolaniformes
 familya †meiolaniidae lydekker 1887
 familya †otwayemyidae gaffney et al. 1998
 cins †trapalcochelys sterli, de la fuente & cerda 2013
 cins †chubutemys gaffney et al. 2007
 cins †peligrochelys sterli & de la fuente 2012
 familya †kallokibotiidae nopcsa 1923
 klad testudines linnaeus, 1758
 alt takım pleurodira(döner boyunlu kaplumbağalar) cope 1864
 familya †apertotemporalidae kühne 1937
 familya †platychelyidae brän 1965 sensu gaffney, tong & buffetaut 2006
 familya †dortokidae lapparent de broin & murelaga 1996
 familya †notoemyidae fernandez & fuente 1994
 üst familya †cheloides gray 1825 sensu gaffney, tong & buffetaut 2006
 familya chelidae gray 1825
 üst familya †pelomedusoides cope 1868 sensu broin 1988</small>
 familya †araripemydidae price 1973
 familya pelomedusidae 
 familya †euraxemydidae gaffney, tong & buffetaut 2006
 familya †bothremydidae baur 1891
 familya podocnemididae cope 1868 
 alt takım cryptodira duméril & bibron 1835 (gizli boyunlu kaplumbağalar)
 infraorder paracryptodira
 familya †pleurosternidae cope 1868
 familya †compsemyidae
 familya †baenidae cope 1882
 infraorder eucryptodira gaffney 1975a sensu gaffney 1984
 familya †macrobaenidae sukhanov 1964
 familya †eurysternidae dollo 1886
 familya †plesiochelyidae baur 1888
 familya †xinjiangchelyidae nesov 1990
 klad centrocryptodira
 familya †osteopygidae zangerl 1953
 familya †sinemydidae yeh 1963
 klad polycryptodira gaffney 1988
 klad pantrionychia
 familya †adocidae
 superfamilya trionychoidea gray 1870
 familya carettochelyidae 
 familya trionychidae 
 superfamilya testudinoidea baur 1893
 familya †haichemydidae sukhanov & narmandakh 2006
 familya †lindholmemydidae chkhikvadze 1970
 familya †sinochelyidae chkhikvadze 1970
 familya emydidae 
 familya geoemydidae 
 familya testudinidae 
 familya geoemydidae
 klad americhelydia
 family chelydridae 
 superfamily kinosternoidea
 family dermatemydidae 
 family kinosternidae 
 superfamily chelonioidea (deniz kaplumbağaları)
 family †toxochelyidae baur 1895
 family cheloniidae (yeşil kaplumbağa ve akrabaları)
 family †thalassemydidae
 family dermochelyidae (deri sırtlı kaplumbağalar)
 family †protostegidae cope, 1872

eskiden 
 alt takım : cryptodira duméril & bibron 1835 (gizli boyunlu kaplumbağalar) 
 familya : chelydridae
 familya : meiolaniidae st
 üst familya : chelonioidea (deniz kaplumbağaları)
 familya : cheloniidae (yeşil kaplumbağa ve akrabaları)st
 familya : dermochelyidae (deri sırtlı kaplumbağalar)
 familya : protostegidae st
 familya : thalassemyidae st
 familya : toxochelyidae 
 üst familya : kinosternoidae
 familya : dermatemydidae
 familya : kinosternidae
 familya : platysternidae 
 üst familya : testudinoidae
 familya : emydidae
 familya : geoemydidae
 familya : haichemydidae st
 familya : lindholmemydidae st
 familya : sinochelyidae st
 familya : testudinidae
 üst familya : trionychoidae
 familya : adocidae st
 familya : carettochelyidae
 familya : trionychidae
 alt takım : paracryptodira st
 alt takım : pleurodira (döner boyunlu kaplumbağalar) 
 familya : proterochersidae st
 familya : chelidae
 familya : araripemydidae st 
 üst familya: pelomedusoidae
 familya : pelomedusidae
 familya : bothremydidae st
 familya : podocnemididae

kaynakça 

 
carl linnaeus tarafından adlandırılmış taksonlar