Ziya Hurşit

ziya hurşit bey (1892, hemşin - 14 temmuz 1926, i̇zmir), türk siyasetçi.

almanya'da eğitim görmesinin ardından, trabzon delegesi olarak erzurum kongresi'ne katıldı. kurtuluş savaşı'nda da mücadele eden ziya hurşit bey; türkiye büyük millet meclisinin i. döneminde i̇kinci grup'ta, lazistan milletvekili olarak yer aldı. bir dönem yozgat i̇stiklâl mahkemesi üyeliği yaptı. meclisin ii. döneminde milletvekilliğine aday gösterilmedi.

14 haziran 1926 tarihinde, cumhurbaşkanı mustafa kemal paşa'ya i̇zmir'de yapılması planlanan suikastın tetikçileri arasında yer aldı. planın gün yüzüne çıkmasının ardından tutuklandı ve i̇zmir'e gelen i̇stiklâl mahkemesi tarafından yargılandı. i̇dam cezasına çarptırılan ziya hurşit bey'in cezası, 14 temmuz günü i̇zmir'de infaz edildi.

i̇lk yılları ve eğitimi 
1892 yılında, rize'nin hemşin ilçesinde doğdu. babası kadı hurşit efendi, ardahan taraflarından rize'ye gelen kürdoğlu ailesine mensuptu. i̇lk ve orta öğrenimini trabzon'da alan ziya hurşit, daha sonraları almanya'nın danzig şehrinde gemi inşaatı ve telsiz öğrenimi gördü. öğreniminin ardından eskişehir sultanisi'nde almanca öğretmenliği yapmaya başladı. 21 temmuz-7 ağustos 1919 tarihleri arasında düzenlenen erzurum kongresi'ne trabzon delegesi olarak katıldı.

siyasî kariyeri 
mustafa kemal paşa, erzurum kongresi'nde tanıdığı ziya hurşit bey'i lazistan milletvekili adayı olarak gösterilirken, ağabeyi faik bey'i de sivas'a vali olarak atadı. mecliste divan kâtipliği yapan ziya hurşit bey, anadolu ve rumeli müdafaa-i hukuk cemiyetinin muhalefeti konumundaki i̇kinci grup'ta yer aldı. meclisin ii. döneminde ise milletvekilliğine aday gösterilmedi. 8 eylül 1921 günü başkomutanın emriyle kurulan yozgat i̇stiklâl mahkemesi'ne atanmış ancak gitmemiştir.

siyaset sonrası yaşamı 
ii. dönemde milletvekili olamamasının ardından siyasi hayatını sonlandıran ziya hurşit bey, ağabeyi faik bey ve kardeşi fazıl bey'in yardımlarıyla, esad bey ile birlikte ticarete başladı. ticarette zarar etmesinin ardından faik bey, anılarında okul arkadaşı hariciye müsteşarı tevfik kamil bey'e ziya hurşit'i devlete yerleştirmek için rica ettiğini; ancak başbakan i̇smet paşa'nın bunu reddettiğini yazmaktadır. bir müddet, 17 kasım 1924'te kurulmuş olan terakkiperver cumhuriyet fırkası'nın karadeniz yöresinde teşkilatlanması için uğraştıysa da parti 5 haziran 1925'te kapatıldı.

16 haziran 1926 tarihinde i̇zmir'de mustafa kemal paşa'ya karşı suikast hazırlığı yapmakta olduğu gerekçesiyle tutuklandı. yapılan suçlamaya göre ziya hurşit'le birlikte hareket eden "gürcü" yusuf, "laz" i̇smail ve "çopur" hilmi; kemeraltı karakolu önünde mustafa kemal paşa'ya ateş edeceklerdi. ziya hurşit ve arkadaşları kargaşadan yararlanarak yemiş çarşısında bekleyen bir arabayla "giritli" şevki'nin rıhtımda bekleyen motoruna binip sakız adası'na kaçacaklardı. fakat son anda "giritli" şevki'nin pişmanlık duyarak suikastçıları ihbar etmesi sonucu ziya hurşit ve arkadaşları yakalandılar. i̇zmir'de i̇stiklâl mahkemesi yapılan duruşmalar  sonucunda ziya hurşit, idam cezası alan on beş (ikisi gıyabında) kişi arasında yer aldı. 14 temmuz 1926'da i̇zmir'de asılarak infaz edildi.

popüler kültürdeki yeri 
ziya hurşit bey'in ismi şükrü bey ile birlikte, kendileriyle aynı dönemde milletvekilliği yapan rıza nur'un yazdığı bir şiirde geçer. bu şiirde adı geçen kişiler, hürriyet kahramanı ve şehitler seviyesine yükseltilmektedir:

sonuncu şükrü, ziya hurşid'dir.
millet yolunda ölen şehiddir.
kahramanlığını söylet işittir!
savur bombayı, adın söylensin!

ziya hurşit bey'in kardeşi faik günday'ın torunu hakan günday'ın 2009 yılında yayımlanan ziyan adlı romanının ana karakterlerinden birisi olarak yer aldı.

ziya hurşit'i, trt'nin hazırladığı kurtuluş dizisi ve cumhuriyet filminde tarık ünlüoğlu canlandırmıştır.

kaynakça

kitap 
 

yozgat i̇stiklâl mahkemesi üyeleri
1892 doğumlular
1926 yılında ölenler
i̇zmir suikastı nedeniyle idam edilmiş kişiler
i̇zmir'de ölenler
tbmm 1. dönem lazistan milletvekilleri
20. yüzyılda osmanlılar
hemşin doğumlular
i̇dam edilmiş siyasetçiler
kokluca mezarlığı'na defnedilenler