Kırkpınar Yağlı Güreşleri

kırkpınar yağlı güreşleri, geleneksel türk yağlı güreş turnuvası. her sene haziran ayı sonu ile temmuz ayı başında edirne'de düzenlenir. pehlivanlar üç gün süresince er meydanında mücadele ederler. son gün yapılan finallerde her boyun (kategorinin) birinci, ikinci ve üçüncüleri belirlenir. bunlardan en önemlisi başpehlivandır. güreşler esnasında kırkpınar festivali düzenlenir ve çeşitli etkinlikler gerçekleştirilir. osmanlı devleti'nin her yerinde düzenlenen panayırların hepsinde güreş yapılır ama bunların içinde yalnız kırkpınar’da “baş”ı kazanan pehlivan, gelecek senenin kırkpınar güreşlerine kadar “başpehlivan” bilinirdi. bu düşünce günümüzde de devam etmektedir.

tarihçe 

yağlı güreşlerin tarihi 4500 yıldan öncesine uzanmaktadır. bulunan en eski kanıtlar m.ö. 2650 yılına aittir. antik mısır'a ve asur krallığı'na ait buluntular yaklaşık olarak aynı döneme aittir.

efsaneye göre 1346 yılında orhan gazi'nin rumeli'yi ele geçirmek için düzenlediği seferler sırasında, büyük oğlu süleyman paşa 40 askerle bizanslılar'a ait domuzhisar'ın üzerine yürür. baskınla burasını ele geçirirler. öteki hisarların da ele geçirilmesinden sonra, 40 kişilik öncü birlik geri dönerler ve şimdi yunanistan'ın topraklarında kalan samona'da mola verirler. 40 cengaver burada güreşe tutuşurlar. saatlerce süren güreşlerde, adlarının ali ile selim olduğu rivayet edilen iki kardeşin bir türlü yenişemedikleri görülür.

daha sonra bir hıdrellez gününde, edirne yakınlarındaki ahıköy çayırında aynı çift yeniden güreşe tutuşurlar. bütün bir gün güreşmelerine rağmen yine yenişemeyen kardeş pehlivanlar, gece boyunca da mum ve fener ışığında mücadelelerini sürdürmeye devam ederler. ancak solukları kesilerek oldukları yerde can verirler.

arkadaşları onları aynı yerdeki bir incir ağacının altına gömerek oradan ayrılırlar. yıllar sonra ise aynı yere gittiklerinde iki pehlivanın mezarlarının bulunduğu yerde gür bir pınar görürler. bundan sonra halk orada yatanların anısına o yöreye, "kırkpınar" adını verirler.

i. murad, edirne'nin alınmasından sonra edirne’de güreşçiler tekkesi kurmuş ve bundan böyle de her sene güreş yapılması bir gelenek haline gelmiştir.

bir başka iddiaya göre ise kırpınar güreşleri'nin tarihçesi çok daha öncesine dayanır. m. atıf kahraman'ın aktardığına göre sarı saltuk bizans'ın ve bulgarların içinde bulunduğu karmaşadan yararlanarak 1261'de edirne'yi de bulgarlardan aldı. sarı saltuk 40 yıl edirne'de kaldıktan sonra dobruca'ya gitmek zorunda kaldı ve burada öldü. bunun üzerine bizans hükümdarı andronikos, oğlunu edirne'ye vali yaptı. bu iddiaya göre kendisi de bir pehlivan olan sarı saltuk osmanlılardan önce kırkpınar güreşleri'ni ilk düzenleyen kişidir.

osmanlı döneminde kırkpınar panayırı

osmanlı devleti döneminde yapılan kırkpınar panayırı, bazı yönleriyle rumeli'nin diğer yerlerinde yapılan panayırların aynısıydı. burada da çoğunlukla hayvan ve çeşitli eşyaların alış verişi yapılır. kırkpınar'ı diğerlerinden ayrıcalığı, güreş, at yarışı, yaya koşusu gibi sportif faaliyetler “ağa” tarafından düzenlenerek daha değerli ödüller verilmesidir. panayırın süresi 3 gündür.

kırkpınar yağlı güreş turnuvaları

başpehlivan 

baş boyunda şampiyon olan güreşçi kırkpınar'ın birincisi ve başpehlivan ilan edilir.

osmanlı dönemi 
 
 hraçba i̇dris
 tazdaz ali
 şeyh cemaleddin
 er sultan
 bursalı şüca
 demir hasan (baba)
 turgut reis i̇pçi
 hüseyin zünnunoğlu
 i̇brahim paşa
 seren hüseyin paşa
 avcı pehlivan
 çoban hacı veli
 akçakocalı ali
 arnavutoğlu ali
 kel aliço (27 defa)
 kara ibo
 kavasoğlu ibrahim
 koca yusuf
 adalı halil (18 defa)
 kurtdereli mehmet
 katrancı mehmet
 hergeleci i̇brahim
 makarnacı hüseyin
 kara i̇brahim
 yozgatlı kel hasan
 yörük ali
 filiz nurullah
 filibeli kara osman
 kara ahmet
 kızılcıklı mahmut

 tekirdağlı sarı hafız
 bursalı rüstem
 şumnulu mestan
 kazıkçı karabekir
 hamlacı kaysıoğlu
 sarı hüseyin
 ş. başı kara i̇brahim
 katrancı halil
 mustafa büyük danacı
 küçük danacı karagöz
 pomak ali
 deli murat
 filibeli kara ahmet
 hasahırlı abdurrahman
 çorumlu zeynel
 pomak osman
 soyulcu mehmet
 mümin hoca
 koç ali
 koç mehmet
 kara murat
 silivrili molla i̇zzet
 çatalcalı nakkaş eyüp
 çömlekköylü kara emin
 kayıkçıoğlu ahmet
 geredeli hikmet
 cin pehlivan
 elazığlı egemen

cumhuriyet dönemi 

 
 benli abdullah
 geçkinli yusuf
 kara emin
 manisalı rıfat güreşen
 kayıkçıoğlu ahmet
 gostivarlı mülayim
 bandırmalı kara ali (4 defa)
 tekirdağlı hüseyin (7 defa)
 babaeskili i̇brahim
 hayrabolulu süleyman (2 defa)
 sındırgılı şerif (2 defa)
 kulelili mustafa
 i̇rfan atan (4 defa)
 tarzan mehmet
 i̇brahim karabacak (4 defa)
 hasan acar
 mehmet ali yağcı (2 defa)
 sezai kanmaz
 kara ali (2 defa)
 mustafa bük (3 defa)
 nazmi uzun
 hasan şahin
 mustafa yıldız (2 defa)
 davut yılmaz

 aydın demir (3 defa)
 sabri acar (2 defa)
 mehmet güçlü
 hüseyin çokal (3 defa)
 i̇brahim gümüş
 recep kılıç
 recep gürbüz
 saffet kayalı
 ahmet taşçı (9 defa)
 cengiz elbeye (2 defa)
 vedat ergin
 hasan tuna
 kenan şimşek
 recep kara (4 defa)
 şaban yılmaz
 osman aynur
 mehmet yeşil yeşil (2 defa)
 ali gürbüz (4 defa)
 i̇smail balaban (2 defa)
 fatih atlı
 orhan okulu (2 defa)
 mustafa taş
 yusuf can zeybek

geçmişten günümüze kırkpınar ağaları

1950 yılından bugüne kadar kırkpınar ağaları şunlardır:
 yil  : kirkpinar ağasi
             
 1950 edirneli murat şener
 1951 edirneli murat şener
 1952 edirneli murat şener
 1953 edirneli nurettin manyas
 1954 edirneli yaşar yardımcı
 1955 edirneli mehmet çardaktan
 1956 edirneli i̇brahim bildik
 1957 edirneli hüseyin özakıncı
 1958 ahırköylü ahmet merter
 1959 ahırköylü ahmet merter
 1960 edirneli salim doğramacılar
 1961 edirneli hilmi atakan
 1962 edirneli muhittin ağaoğulları
 1963 i̇stanbullu ali rıza keleşoğlu
 1964 edirneli hasan vatan
 1965 edirneli hakkı meriç
 1966 karamürselli muzaffer bilge
 1967 çanakkaleli süleyman şahin
 1968 çanakkaleli süleyman şahin
 1969 karamürselli gazanfer bilge
 1970 karamürselli gazanfer bilge
 1971 i̇stanbullu celal hacı eyüpoğlu
 1972 babaeskili doğan görkey
 1973 tokatlı hamit kaplan
 1974 samsunlu şevki alan
 1975 akyazılı zülküf karabulut
 1976 akyazılı zülküf karabulut
 1977 adapazarlı fethi atan
 1978 tekirdağlı sebahattin tekcan
 1979 bandırmalı süleyman özmercan
 1980 edirneli cemal pul
 1981 edirneli mehmet i̇riş
 1982 edirneli ali ayağ
 1983 edirneli ali ayağ
 1984 i̇stanbullu mustafa bilgin
 1985 i̇stanbullu mustafa bilgin
 1986 i̇stanbullu halil kılıçoğlu
 1987 samsunlu hasbi menteşoğlu

 1988 bursalı i̇brahim çayla
 1989 malatyalı kemal özkan
 1990 çanakkaleli murat köse
 1991 bayburtlu alper yazoğlu
 1992 bayburtlu alper yazoğlu
 1993 bayburtlu alper yazoğlu
 1994 i̇stanbullu oğuzhan bilgin
 1995 tokatlı hüseyin şahin
 1996 tokatlı hüseyin şahin
 1997 tokatlı hüseyin şahin
 1998 tokatlı hüseyin şahin
 1999 babaeskili ayhan sezer
 2000 emin doğnasoy
 2001 mustafa saruhan adına oğlu murat saruhan
 2002 mardinli m.sait yavuz
 2003 necdet çakır (zübeyde kavraz ağalık bedelini ödemeyince yerine ağa olmuştur)
 2004 edirneli mustafa altunhan
 2005 i̇zmitli adem tüysüz
 2006 i̇zmitli adem tüysüz
 2007 i̇zmitli adem tüysüz
 2008 mehmet cadıl
 2009 seyfettin selim
 2010 seyfettin selim
 2011 seyfettin selim
 2012 seyfettin selim
 2013 seyfettin selim
 2014 süleyman mecek
 2015 seyfettin selim
 2016 seyfettin selim
 2017 seyfettin selim
 2018 seyfettin selim
 2019 seyfettin selim
 2021 seyfettin selim
 2022 seyfettin selim
 2023 seyfettin selim

güreşlerin yapıldığı yer 
kırkpınar, edirne'yi ortaköy'e bağlayan 35 kilometrelik yolun üzerinde, simavina (samona) ile sarı hızır köyleri arasında bulunan ve balkan savaşından sonra yunanistan sınırlarında kalan nazif ağa tarlası da denilen çimenlik bir yerin adıdır. bu alanın bir tarafı topçu ali ağa'nın tarlası, bir tarafı çayırlık, bir tarafı tikio'lu recep ağanın tarlası, bir tarafı çilingiroğlu'nun sebze bahçesi ve bir tarafı da kırklar çeşmesidir.

balkan savaşları ve i. dünya savaşı sonunda kırkpınar güreşleri edirne ile mustafapaşa yolu arasındaki "virantekke" denilen yerde düzenlenmiştir.

güreşler, 1923 yılından itibaren edirne'nin "sarayiçi" denilen yöresinde yapılmaya başlanmıştır.

kırkpınar yağlı güreşlerinin ögeleri

kıspet 

yağlı güreşe çıkan her pehlivanın güreş malzemesinin başında kıspet gelir. manda, dana veya malak derisinden yapılan kıspetin bel kısmı dört parmak genişliğinde ve kalın olur. beli sarması için kalın bir ip geçirilen bu kısma kasnak denir.

kıspetin diz kapağının altına gelen yere paça denir. paça ile etin arasında paçabent denilen keçe konur. deri kısım keçenin üzerine çekilir ve üzeri sicimle sıkıca bağlanır.

sıkı bağlanmayan paçadan içeri giren parmaklar sayesinde oyun almak kolaylaşır. güreşten sonra yağlanan kıspet zembil'e konularak saklanır.

zembil 

kıspet, zembil adı verilen ve sazdan yapılan bir torbada taşınır ve saklanır. güreşi bırakan pehlivan, zembilini duvara asmasından belli olur.

yağ 
güreşçiler, kavranmaları güç olsun diye yağlanırlar. pehlivanlar, güreş meydanının uygun bir yerinde yağ ve su ile doldurulmuş kazanların etrafında yağlanırlar. pehlivanlar önce sağ elle sol omuza, göğüse, kol ve kıspete yağ sürerler. daha sonra sol el ile aynı işlemi tekrarlarlar.

güreşçiler bu arada birbirlerinin sırtlarını da yağlarlar. güreş başladıktan sonra pehlivanlar çayırda dolaşan yağcılardan diledikleri zaman yağ ve su alabilirler.

davul ve zurna 

yağlı güreşin en önemli ögelerinden olan davul ve zurnada kırkpınar'a has bir melodi bulunmaktadır. yağlı güreşlere çalacak olan müzisyenlerin güreş ezgilerini çok iyi bilmeleri, güreşin gidişatına göre müziğin ritmini ayarlamaları gerekmektedir.

peşrev 

güreşin başlangıcı ve güreşe hazırlıktır. ahenkli  ve mevzulu bir biçimde güreşe ısınma hareketi olarak bilinen peşrev seyircilerin göz zevkini okşamasının yanında pehlivanın moralini yükseltir. pehlivan peşrevle, kaslarını, nefsini, kalbini ve beynini başlayacak olan güreşe hazırlar. güreşmek üzere çayıra çıkan pehlivanlar ahenkli bir şekilde ellerini ve kollarını sallayarak peşreve başlarlar. peşrevde üç kez ileri üç kez de geri gidişten sonra yere sol diz ile çökülerek önce sağ el yere,dize,dudağa ve alına üç defa değdirilir. bu merasim bittikten sonra sıçrayarak “hadi bre” pehlivan diye nara atılır. karşılıklı gidiş ve gelişten sonra rakibin paçaları yoklanır, sırtı sıvazlanır, enseler bağlanır, eller tutuşur ve böylece güreşe girilmiş olur.

cazgır 

yağlı güreşlerdeki tüm pehlivanları seyircilere tanıtan, onları güreşe başlatan kişidir. “salavatçı” da denilen cazgır, hakem heyetinin ya da kura ile eşleştirilen pehlivanların adlarını, sanlarını, güreş oyunlarındaki hünerlerini uygun mısra ve dualarla tanıtır. bu dua yörelere göre değişir. pehlivanlıkta olduğu gibi cazgırlıkta da usta-çırak geleneği vardır. ünlü cazgırlar arasında, edirne ayşekadın camii imamı sadık hoca (atılgan), şirin mustafa sayılabilir. güreşlerin başlangıcının ilk günü olan cuma günü, tüm güreşçiler pehlivanlar mezarlığını ziyaret ettikten sonra, selimiye camii'nde okutulan mevlütün ardından sarayiçi'ne gidilerek, küçük boylardan itibaren cazgırın duası ile güreşleri başlatırlar.

güreş ağası 
yağlı güreşin ilk zamanlarında birkaç eski pehlivan köy ağaları veya güreşlerden anlayan birkaç kişi kurallara aykırı iş yapılmasın diye güreş meydanının bir köşesine oturur güreşleri kontrol ederlerdi. bugün ise kuralları uygulayan hakem heyetleri oluşturulmuştur.

kırkpınar ağası 

kırkpınar güreşlerinin en temel ögelerinden biri ağalık müessesesidir. önceleri pehlivanları güreşe çağıran, yarışmaları düzenleyen, gelen konukları ağırlayan, yemek ve yatacak yerlerini temin eden, örf ve adetlere uygun olarak güreşlerin yapılmasını sağlayan, ödüller veren kırkpınar ağaları idi. ancak şimdi “kırkpınar ağası”, saydığımız bu faaliyetlerin hepsini karşılayamadığından ve bir etkinlik çerçevesine toplandığından, masrafların büyük çoğunluğu belediyelerce karşılanmaktadır.

altın kemer 

kırkpınar başpehlivanına verilen, kırkpınar'ın en büyük ödülüdür. kırkpınar’da başpehlivan olan güreşçi 1 yıl süreyle altın kemerin sahibi olur. ancak aralıksız üç yıl arka arkaya başpehlivan olan güreşçi altın kemerin sürekli sahibi olur. zamanımızda  altın kemer'ler belediyelerce yaptırılmaktadır.

kırmızı dipli mum 
kırkpınar'ın davet simgesi “kırmızı dipli mum”dur. eskiden şehir ve köylerdeki kahvelere “kırmızı dipli mum”lar asılarak, oradaki halk kırkpınar'a davet edilirdi. diğer bir deyişle davet için sadece “kırmızı dipli mum” kullanılırdı.

kırkpınar duası 
evliya çelebi'nin aktardığına göre güreşlerde şu dua okunurdu:

"allah allah,
hoca-i âlem,
seyyid-i kâinat ve
mu'ciz-i mevcudat,
pür kemal cemal,
muhammed mustafa’ya salâvat
engürü'de er yatar,
rum’da mehmed buhari sarı saltuk,
ton giyer."

kurallar 
sırtüstü getirmek: yağlı güreşin, en basit ve en çok bilinen kuralıdır. rakip yerde iken sırtüstü çevrilerek veya ayakta iken düşürülerek yapılabilir.
açık düşürmek: rakibini kıç üstü yere düşürmek ya da rakibin kendi düşmesi. rakibin sırtı yere gelmemiş olsa bile göbeği meydana çıkacak kadar arka üstü veya yan düşmüş ise düşen güreşçi kaybeder.
çivi yukarı: rakip ayaklarından yakalanır, baş üstü dikilir, sonra sırtı yere getirilirse, müsabaka kazanılmış olur.
kıspet çıkarmak: kıspetin herhangi bir nedenle tamamen çıkması ya da boydan boya yırtılması bir yenilgi sebebidir.
pes etmek: güreşçilerden biri herhangi bir nedenle "pes ediyorum!" ya da sadece "pes!" der veya rakibinin cinsel organına vurursa müsabakayı kaybetmiş olur.
tartarak yenmek: taraflardan biri rakibini kucaklar, ayaklarını yerden keser, en az 3 adım yürürse müsabakayı kazanmış olur.
boylar

kırpınar'da pehlivanlar, şu kategorilerden birinde yarışabilirler: minik 1, minik 2, minik 3, teşvik, tozkoparan, deste küçük boy, deste orta boy, deste büyük boy, küçük orta küçük boy, küçük orta büyük boy, büyük orta, başaltı ve baş.

bunların haricinde en iyi peşrev yapan pehlivana ve en centilmen pehlivana da ödül verilmektedir.

tarihte kırkpınar'ın yapılamadığı yıllar 
1877–1878 osmanlı rus savaşı nedeniyle 1878, 1879, 1880 ve 1881 yıllarında da kırkpınar güreşleri yapılamadı.

balkan savaşı'nda edirne, 26 mart–10 temmuz 1913 tarihine kadar, bulgar işgalinde kaldı. bu nedenle 1913 yılı güreşleri de yapılamadı. barış antlaşmasında kırkpınar güreşlerinin yapıldığı yer, türk sınırları dışında bırakıldığı için 1914 yılı güreşleri edirne-mustafa paşa yolu üzerinde bulunan viran- tekke köyü ile meriç nehri arasındaki çayırlıkta yapıldı. kara emin başpehlivanlığı kazandı.
i. dünya savaşı nedeniyle (1914–1918) ve savaştan sonra trakya, yunan işgalinde kaldığı için 1919, 1920, 1921 ve 1922 yıllarında kırkpınar güreşleri yapılamadı.
25 kasım 1922 tarihinde, türk ordusu edirne'yi yunanların işgalinden kurtarıldıktan sonra cumhuriyet döneminde ilk güreşler 30 mayıs 1924 günü himaye-i etfal (çocuk esirgeme kurumu) yararına sarayiçi'nde yapıldığı için 1923 yılında da kırkpınar güreşleri yapılamadı.
2020 yılında yapılması gereken 659. kırkpınar yağlı güreşleri, covid 19 salgını kapsamında alınan tedbirler nedeniyle yapılamamıştır.

ayrıca bakınız 
 yağlı güreş
 kırkpınar başpehlivanları

kaynakça ve dipnotlar

dış bağlantılar 
 türkiye geleneksel güreşler federasyonu 
 resmi internet sitesi 
 edirne belediyesi 
 kırkpınar.org 

 
yağlı güreş
yağlı güreş turnuvaları
türkiye'deki güreş müsabakaları
edirne ilinde kültür
edirne'de spor