Aydıncık, Yozgat

aydıncık, yozgat'ın bir ilçesidir.

coğrafya 
aydıncık yozgat'a 105 kilometre uzaklıktadır. çoğunluğu karadeniz bölgesi'nde yer alan yozgat'ın, çekerek ve kadışehri ilçeleriyle birlikte orta karadeniz bölgesi'nde bulunan üç ilçesinden biridir.

kuzeybatısında çorum ili, kuzeyinde amasya ili, doğusunda çekerek ilçesi ve güneyinde sorgun ilçesi bulunmaktadır. deveci dağları'nın batı uzantısı olan alan dağları eteğinde, sırtını gezibeli ve ağıllı vadilerine dayayan aydıncık'ın 3 kilometre kuzeyinden, i̇ç anadolu'yu doğu karadeniz ve doğu anadolu bölgelerine bağlayan 190 nolu karayolu geçmektedir.

i̇lçenin yüzölçümü 385 kilometrekare, deniz seviyesinden yüksekliği ise 700 metredir. aydıncık topraklarının %46'sı tarım, %44'ü orman, %9'u diğer, %1'i de çayırlık ve mera alanıdır. ormanlarla kaplı dağlarında karadeniz bitki örtüsü hakimdir. bu dağlar yabani fındık, meşe, kayın (gürgen), çam, ardıç, ıhlamur, elma, ahlat ve alıç ağaçlarıyla kaplıdır.

1991 yılında ilçe olan aydıncık'ın merkez nüfusu 2800, toplam nüfusu ise 12.000'dir. merkez ilçe kazankaya, kösrelik, baydiğin ve baştürk kasabalarıyla birlikte toplam 28 yerleşim biriminden oluşmaktadır.

en büyük gelir kaynağı tarım olan aydıncık'ta başta soğan olmak üzere buğday, şekerpancarı ve diğer tahıl ürünleriyle sebzeler üretilir. ancak kentleşmenin giderek gelişmesine paralel olarak üzüm üretimi yıllar boyunca büyük gerileme göstermiştir.

aydıncık'ın 5 kilometre kadar kuzeyinden geçen çekerek suyu, volkanik kazankaya kayalıklarının içindeki kanyonda kıvrılarak yol aldıktan sonra daha kuzeyde amasya yakınlarında yeşilırmak'a karışır.

tarihçe 
aydıncık ilçesinin kuruluşu hakkında kesin bir bilgi olmamakla birlikte, çevrede bulunan tarihi kanıtlar antik çağlardan beri tarihin her döneminde önemli bir yerleşim yeri olarak kullanıldığını göstermektedir.

aydıncık ile ilgili yazılı kaynakların, zile kütüphanesi'nde çıkan bir yangında yok olduğu söylenmektedir. yörenin ne zaman yerleşime açıldığı, şu an yaşayan halkın nereden geldiği hakkında kesin bir bilgi mevcut değildir. ancak, bugün aydıncık'ta yaşayanların 15. ve 16. yüzyıllarda amasya, sivas ve kahramanmaraş civarlarından buraya gelerek yerleşen türkmenlerden oluştuğu söylenmektedir.

büyük selçuklu devleti döneminde i̇slamı yaymak amacıyla anadolu'ya horasan'dan gelen bazı erenlerin de bu bölgede yaşadıkları ve mezarlarının burada olduğu söylenmektedir. asar kayası'nda esisarı ve gölcük, çalın taşın önünde çomak dede, mezarlıkta da güldede evliyalarının olduğu söylentisi yaygındır. ayrıca karacaoğlan'ın da bu bölgede yaşadığı rivayet edilir ve mezarının karacaoğlan mevkiinde bulunduğu söylenir.

mamure adı ile bilinen köyün esas ve kadim ismi eskiköy olup bu isimle 200 yıldan beri teşekkül etmiş bir nahiye olduğu bilinmektedir. alaca ve sorgun ilçeleri teşekkül etmeden yıllar önce teşekkül etmiş tam teşkilatlı bir nahiye olup olmadığı hakkında yeterli bilgi yoktur.

nahiyede hem jandarma teşkilatı, hem de polis teşkilatının mevcut olduğu bilinmektedir. 325 tarihinde tokat vilayeti başkomiseri ahmet dilaver efendi, birinci sınıf nahiye müdürlüğüne tayin edilmiş, eskiköy'e gelerek nahiyeyi teslim almıştır. o zamanlarda eskiköy'ün birinci sınıf bir nahiye olduğu, aynı tarihte nahiyeye jandarma takım teşkilatı açıldığı, takım komutanlığına konyalı mülazım sami niyazı adında bir kişinin tayin edilerek eskiköy'e geldiği, burada 1929 yılında iki katlı büyük bir hükûmet konağı inşa ettirdiği, bu binanın 1950 yılında kendiliğinden yıkılarak harap olduğu, bundan sonra nahiye müdürlüğü ve jandarma komutanlığının başka bir binada uzun zaman kirada oturduğu bilinmektedir.

karakolun ilk önce başka yerde açılıp buraya nakledildiği, nahiyenin sivas vilayetine bağlı oldu-ğu, kazasının da tokat sancağı'na bağlı zile olduğu bilinmektedir. o zamanlar eskiköy nahiyesine bağlı 65 adet köy bulunduğundan hem nahiyenin vasıtası olmaması, hem de bağlı bulunduğu zile kazasının 65 kilometre uzakta bulunması nedeniyle karakolun burada açılmış olduğu tahmin edilmektedir.

nahiye teşkilatının ise başka bir yerden buraya nakledilip edilmediği bilinmemektedir. nahiye bölgesini teşkil eden köylerin sayısı 65 olup 1337 tarihinde memlekette emniyet ve asayiş normale dönmüş olduğundan eskiköy zile kazasından alınarak yozgat vilayetine, köylerin 33 adedi ise zile ve alaca kazalarına bağlanmıştır. bu durumda eskiköy'ün merkez dahil 32 köyü kaldığı bilinmektedir.

nahiyenin ismi uzun yıllar eski yerleşim merkezi anlamına gelen eskiköy olarak anılmıştır. nahiyelik döneminde mamure adını almış ve uzun yıllar bu adla bilinmiştir. nahiyelik yıllarından sonra 1965 yılında belde olan mamure'nin adı 1958 yılında yeniden değiştirilerek aydıncık halini almıştır. 1991 yılında ise aydıncık ilçe olmuştur.

nüfus

kaynakça