31 Ocak



olaylar 

 1729 - türkiye'de ilk kitap, mehmet bin mustafa'nın (vanlı) kaleme aldığı sıhahı cevheri (vankulu) adlı sözlük basıldı. i̇brahim müteferrika, ilk türk matbaasını i̇stanbul'da sultanselim'deki konağında kurmuştu.
 1747 - i̇lk zührevi hastalıklar kliniği, londra'da açıldı.
 1790 - osmanlı-prusya ittifakı.
 1865 - abd temsilciler meclisi, köleliği yasaklayan yasayı onayladı.
 1876 - abd'de ülkedeki tüm kızılderililer, kızılderili rezervasyonu olarak adlandırılan, kendilerine ayrılmış özel bölgelerde yaşamaya zorlandılar.
 1915 - i. dünya savaşı: almanya, ruslara karşı zehirli gaz kullandı.
 1927 - müttefiklerin almanya üzerindeki denetimi sona erdi; bundan sonra almanya'nın yeniden silahlanmasını milletler cemiyeti denetleyecek.
 1928 - türk eğitim derneği (ted) ankara'da kuruldu.
 1928 - sovyetler birliği'nde 30 muhalefet lideri almatı'ya sürgüne gönderildi. sürgüne gidenler arasında lev troçki de vardı.
 1930 - seloteyp, 3m şirketi tarafından pazara sürüldü.
 1931 - gümrük ve tekel bakanlığı kuruldu.
 1931 - kültür magazin dergisi, resimli ay kapandı.
 1931 - yarın gazetesi başyazarı arif oruç ve sorumlu müdürü i̇zmit'te birer yıldan fazla hapse mahkûm oldular.
 1934 - nâzım hikmet, nail vahtedi, tosun ömer ve yonga ömer beş yıl hapis cezasına mahkûm edildi.
 1938 - atatürk, gemlik'te sun'i ipek fabrikasını açtı.
 1942 - öğrencilere sigara içme ve nişan yüzüğü takma yasağı getirildi.
 1943 - stalingrad muharebesi'nde nazi almanyası'nın 6. ordu komutanı generalfeldmarschall friedrich paulus, sovyet birlikleri'ne teslim oldu.
 1946 - sscb'den esinlenen yeni yugoslavya anayasasına göre ülke, altı cumhuriyetten oluşuyor: bosna-hersek, hırvatistan, makedonya, karadağ, sırbistan ve slovenya.
 1950 - amerika birleşik devletleri başkanı harry s. truman, hidrojen bombası geliştirme programı yürüttüklerini açıkladı.
 1952 - yunanistan dış i̇şleri bakanı sofoklis venizelos'un türkiye'ye yaptığı resmî gezi sırasında, türk-elen dostluk derneği'nin kurulması kararlaştırıldı.
 1953 - kuzey denizi taşkınlarında sadece hollanda'da 1800'den fazla kişi öldü.
 1956 - "nesebi sahih olmayan çocukların tescili" hakkındaki kanun meclis'te kabul edildi.
 1956 - guy mollet, fransa başbakanı oldu.
 1958 - i̇lk başarılı amerika birleşik devletleri uydusu explorer 1, dünya çevresindeki yörüngesine oturdu.
 1961 - i̇srail başbakanı david ben gurion istifa etti.
 1961 - ahmet emin yalman, vatan gazetesinden ayrıldı.
 1964 - 15 ocak günü kıbrıs sorununu görüşmek üzere toplanan iii. londra konferansı, 19 günlük çalışmanın ardından bir sonuç alınamadan dağıldı.
 1965 - sağlık bakanlığı bir açıklama yaptı; türkiye'de ortalama insan ömrü 33 yıl.
 1966 - paşabahçe şişe ve cam fabrikası'nda 2400 işçi greve başladı.
 1968 - vietkong büyük bir saldırıya geçti; saygon'daki amerikalı elçiliği 6 saat işgal edildi.
 1968 - trt ankara televizyonu, deneme yayınına başladı.
 1971 - i̇nsanlı ay yolculuklarında bir adım daha; apollo 14 fırlatıldı. görevli astronotlar: alan shepard, edgar mitchell ve stuart roosa.
 1973 - çetin altan'ın 4,5 yıl hapsi istendi; karikatürist turhan selçuk'u döven 3 polis hapse mahkûm edildi.
 1973 - devlet güvenlik mahkemeleri'nin kurulmasına ilişkin kanun kabul edildi.
 1974 - seyfi demirsoy'un ölümüyle boşalan türk-i̇ş genel başkanlığına halil tunç seçildi.
 1976 - i̇lerici kadınlar derneği (i̇kd), ankara'da "evlat acısına son" mitingi düzenledi. mitinge 5 bin kişi katıldı.
 1978 - zonguldak'ta ikramiyesi ödenmeyen 20 bin maden işçisi direnişe geçti.
 1980 - tariş olayları: tariş'te direniş bitti, işçiler işbaşı yaptılar. 22 ocak'ta güvenlik güçleri arama yapma gerekçesiyle tariş işletmelerine girmek istemiş, 600 işçi gözaltına alınmıştı.
 1985 - başbakan turgut özal, gökova'da termik santral kurulacağını açıkladı.
 1986 - i̇şkence konusunda itiraflarda bulunan polis memuru sedat caner, ankara cumhuriyet savcılığı'na teslim oldu.
 1986 - sosyaldemokrat halkçı parti (shp) i̇çel milletvekili fikri sağlar, türkiye'de 5 yılda 800'den fazla insanın "kayıp" olduğunu söyledi.
 1990 - atatürkçü düşünce derneği ve türk hukuk kurumu başkanı muammer aksoy, 73 yaşında ankara'da evinin önünde kurşunlanarak öldürüldü.
 1990 - sscb satranç şampiyonu gary kasparov, vatandaşı anatoli karpov'u yenerek dünya satranç şampiyonu oldu.
 1990 - moskova'da ilk mcdonald's açıldı.
 1996 - patlayıcı yüklü bir kamyon kolombo'da (sri lanka) merkez bankasının kapılarına çarparak infilak etti: en az 86 kişi öldü, 1400 kişi yaralandı.
 2000 - alaska havayollarına ait bir yolcu uçağı, büyük okyanus'a düştü: 88 kişi öldü.
 2004 - tl'den 6 sıfır atılması ve türkiye devleti para biriminin yeni türk lirası olmasını öngören yasa, resmi gazete'de yayımlandı.
 2005 - dünyaca ünlü pop yıldızı michael jackson hakkında, 13 yaşındaki bir çocuğa tacizde bulunduğu gerekçesiyle dava açıldı.
 2005 - afganistan'daki türk birlikleri, kabil'deki uluslararası hava alanının sorumluluğunu üstlendi.
 2006 - abdullah öcalan'ın avukatlarından i̇rfan dündar, müvekkilinin yeniden yargılanmaya ilişkin dilekçesini, bu konuda yetkili olan ankara 11. ağır ceza mahkemesine göndererek başvuruda bulunduğunu bildirdi.
 2008 - i̇stanbul'un zeytinburnu ilçesinde ruhsatsız bir binada maytapların yanarak doğalgaz kazanını patlatmasıyla oluşan olayda 23 kişi öldü, 120 kişi yaralandı.
 2019 - wrapped bitcoin piyasaya sürüldü.
 2020 - birleşik krallık avrupa birliği'nden ayrıldı. (bknz: birleşik krallık'ın avrupa birliği'nden ayrılması)

doğumlar 
 1543 - tokugawa i̇eyasu, orta çağ japonya'sının en önemli shōgunlarından (askeri hükümdar) biri (ö. 1616)
 1620 - georg friedrich, almanya ve hollanda kökenli mareşal (ö. 1692)
 1624 - arnold geulincx, fransız descartesçı düşünür (ö. 1669)
 1763 - jens esmark, danimarkalı-norveçli mineraloji profesörü (ö. 1839)
 1769 - andré-jacques garnerin, fransız havacı ve çerçevesiz paraşütün mucidi (ö. 1823)
 1797 - franz schubert, avusturyalı besteci (ö. 1828)
 1799 - rodolphe töpffer, i̇sviçreli yazar, öğretmen, ressam, karikatürist ve çizgi romancı (ö. 1846)
 1858 - andré antoine, fransız oyuncu, film yönetmeni, yazar, eleştirmen (ö. 1943)
 1865 - henri desgrange, fransız bisiklet yarışçısı ve spor muhabiri (ö. 1940)
 1868 - theodore richards, amerikalı kimyacı (ö. 1928)
 1869 - henri carton de wiart, belçika'nın 23'üncü başbakanı (ö. 1951)
 1869 - wilhelm heye, alman asker (ö. 1947)
 1881 - irving langmuir, amerikalı nobel kimya ödülüne sahip kimyager (ö. 1957)
 1884 - mehmed emin resulzade, azerbaycan demokratik cumhuriyetinin kurucusu (ö. 1955)
 1884 - theodor heuss, batı almanya'nın ilk cumhurbaşkanı (ö. 1963)
 1892 - eddie cantor, amerikalı şarkıcı, komedyen, dansçı ve oyuncu (ö. 1964)

 1893 - arkadiy plastov, sosyalist gerçekçilik akımının öncülerinden olan rus sovyet ressam (ö. 1972)
 1894 - kurt blome, nazi bilim insanı (ö. 1969)
 1896 - sofya yanovskaya, sovyet matematikçi ve tarihçi (ö. 1966)
 1902 - tallulah bankhead, amerikalı oyuncudur (ö. 1968)
 1902 - alva myrdal, i̇sveçli diplomat ve siyasetçi (ö. 1986)
 1905 - john o'hara, amerikalı yazar (ö. 1970)
 1910 - faruk kenç, türk film yönetmeni (ö. 2000)
 1911 - baba vanga, bulgar kadın kâhin (ö. 1996)
 1918 - kerim korcan, türk yazar (ö. 1990)
 1919 - jackie robinson, ilk afrikalı amerikalı profesyonel bir beyzbol oyuncusuydu (ö. 1972)
 1921 - carol channing, amerikalı stand-up komedyen, oyuncu, şarkıcı, dansçı ve seslendirme sanatçısıdır (ö. 2019)
 1921 - mario lanza, amerikalı tenor ve oyuncu (ö. 1959)
 1923 - norman mailer, amerikan romancı ve pulitzer ödülü sahibi (ö. 2007)
 1923 - adela forestello, arjantinli insan hakları aktivisti
 1929 - rudolf mössbauer, alman fizikçi ve nobel fizik ödülü sahibi (ö. 2011)
 1929 - jean simmons, i̇ngiliz asıllı amerikalı aktris ve seslendirme sanatçısı (ö. 2010)
 1931 - ernie banks, amerikalı efsanevi profesyonel beyzbolcudur (ö. 2015)
 1933 - bernardo provenzano, i̇talyan suç ögrütü lideri (ö. 2016)
 1934 - muhammed taki misbah yezdi, i̇ranlı siyasetçi (ö. 2021)
 1935 - kenzaburo oe, japon romancı ve nobel edebiyat ödülü sahibi (ö. 2023)
 1936 - can bartu, türk futbolcu (fenerbahçeli efsanevi futbolcu) (ö. 2019)
 1937 - philip glass, amerikalı besteci
 1937 - suzanne pleshette, amerikalı aktris (ö. 2008)
 1938 - beatrix, hollanda kraliçesi
 1938 - lynn carlin, amerikalı eski bir aktris
 1941 - jessica walter, amerikalı aktris (d. 2021)
 1942 - daniela bianchi, i̇talyan aktris
 1942 - derek jarman, i̇ngiliz sinema yönetmeni (ö. 1994)
 1942 - zeynep kerman, türk edebiyat araştırmacısı ve akademisyen
 1945 - temel gürsu, türk yönetmen, yapımcı, senarist, oyuncu ve seslendirme sanatçısı
 1947 - jonathan banks, amerikalı oyuncudur
 1947 - bernard guignedoux, fransız futbolcu ve teknik direktör (ö. 2021)
 1947 - glynn turman, amerikalı aktör, yazar, yönetmen ve yapımcıdır
 1951 - selma güneri, türk sinema ve ses sanatçısı
 1956 - guido van rossum, hollandalı bir bilgisayar programcısıdır
 1956 - john lydon, i̇ngiliz müzisyen
 1959 - anthony lapaglia, avustralyalı oyuncu
 1959 - kelly lynch, abd doğumlu oyuncu
 1960 - ekber genci, i̇ranlı yazar ve gazeteci
 1960 - grant morrison, çizgi roman yazarı
 1960 - željko šturanović, karadağ'lı siyasetçi (ö. 2014)
 1961 - fatih kısaparmak, türk besteci ve yorumcu
 1961 - filiz kerestecioğlu, türk hukukçu ve siyasetçi
 1961 - latif demirci, türk karikatürist
 1963 - ergün poyraz, türk araştırmacı yazar
 1964 - jeff hanneman, amerikalı müzisyen ve slayer grubunun gitaristi (ö. 2013)
 1964 - ofra harnoy, kanadalı çellist'tir
 1966 - anne berge, norveçli kayakçı
 1968 - john collins, i̇skoç millî futbolcu ve tekni direktördür
 1970 - minnie driver, i̇ngiliz oyuncu ve şarkıcı
 1971 - patricia velásquez, venezuelalı aktris ve model
 1973 - amanda lee rogers, avusturyalı eski aktris
 1975 - preity zinta,  bollywood'un (hint sineması) oyuncularından biriq
 1976 - traianos dellas, yunan millî futbolcu ve teknik direktör
 1977 - kerry washington, amerikalı oyuncudur
 1978 - fabián caballero, arjantinli eski futbolcu
 1979 - eduardo navarro, i̇spanyol profesyonel futbolcu (ö. 2022)
 1980 - james adomian, i̇ngiltere doğumlu amerikalı oyuncu
 1981 - justin timberlake, amerikalı pop şarkıcısı ve aktör
 1982 - salvatore masiello, i̇talyan futbolcu
 1982 - allan james mcgregor, i̇skoç kaleci
 1982 - elena paparizou, yunan şarkıcı
 1983 - fabio quagliarella, i̇talyan futbolcudur
 1984 - jeremy wariner, amerikalı atlet
 1985 - adam federici, avustralyalı eski millî futbolcudur
 1986 - walter dix, amerikan kısa mesafe koşucusudur
 1986 - megan ellison, amerikalı yapımcı
 1988 - taijo teniste, eston millî futbolcudur

ölümler 
 1398 - sukō, japonya'da nanboku-chō dönemi sırasında üçüncü kuzey talibi (d. 1334)
 1435 - xuande, çin'in ming hanedanı'nın beşinci imparatoru (d. 1399)
 1606 - guy fawkes, i̇ngiliz isyancı asker (d. 1570)
 1644 - kemankeş kara mustafa paşa, osmanlı devlet adamı (d. ?)
 1788 - charles edward stuart, i̇ngiltere, i̇skoçya, fransa ve i̇rlanda tahtlarının ikinci jakobit talibi (d. 1720)
 1828 - aleksandros i̇psilantis, yunan komutan (d. 1792)
 1854 - silvio pellico, i̇talyan yurtsever, şair ve oyun yazarı (d. 1788)
 1882 - james spriggs payne, liberyalı siyasetçi (d. 1819)
 1888 - giovanni bosco, i̇talyan eğitimci, yazar ve katolik rahip (d. 1815)
 1914 - recaizade mahmud ekrem, türk edebiyatçı (d. 1847)
 1915 - ‎alan lomax‎‎, amerikalı tarihçi, yazar ve akademisyen‎ (d. 2002)
 1945 - eddie slovik, amerikalı er rütbesinde asker (ii. dünya savaşı sırasında firardan dolayı idam edilen tek abd askeri) (d. 1920)
 1946 - i̇smail hakkı i̇zmirli, türk felsefeci ve i̇slam felsefesi tarihçisi (d. 1869)
 1954 - edwin armstrong, amerikalı elektrik mühendisi ve mucit (d. 1890)
 1956 - a. a. milne, i̇ngiliz yazar (d. 1882)
 1969 - stoyan zagorçinov, bulgar yazar (d. 1889)
 1973 - ragnar anton kittil frisch, norveçli ekonomist ve nobel ekonomi ödülü sahibi (d. 1895)
 1974 - samuel goldwyn, amerikalı film yapımcısı (d. 1882)
 1974 - ekrem cemilpaşa, kürt siyaset adamı (d. 1891)
 1982 - melih vassaf, türk eleştirmen ve oyun yazarı (d. 1927)
 1984 - pembe marmara, kıbrıs türk şair (d. 1925)
 1990 - muammer aksoy, türk hukukçu ve siyasetçi (d. 1917)
 2005 - i̇smail hakkı şen, türk oyuncu (d. 1927)
 2006 - moira shearer, i̇skoç oyuncu ve balerin (d. 1926)
 2006 - george koval, amerikalı casus, bilim insanı ve kandidat (d. 1913)
 2012 - dorothea tanning, amerikalı ressam, matbaacı, heykeltıraş, yazar ve şairdi (d. 1910)
 2013 - hasan habibi, i̇ranlı siyasetçi, avukat ve akademisyen (d. 1937)
 2014 - miklós jancsó, macar sinema yönetmenidir (d. 1921)
 2015 - tomás bulat, arjantinli ekonomist, gazeteci ve yazar (d. 1964)
 2016 - celal aliyev, azeri akademisyen, biyolog ve siyasetçi (d. 1928)
 2016 - ülkü ülker, türk oyuncu ve şarkıcı (d. 1950)
 2016 - terry wogan, i̇rlandalı radyo ve televizyon sanatçısı (d. 1938)
 2017 - thomas barlow, amerikalı siyasetçidir (d. 1940)
 2017 - john wetton, i̇ngiliz şarkıcı, müzisyen, basçı ve gitaristtir (d. 1949)
 2017 - tokitenkū yoshiaki, moğol sumo güreşçisidi (d. 1979)
 2018 - rasual butler, amerikalı basketbolcudur (d. 1979)
 2018 - erwin de vries, surinamlı ressam ve heykeltıraştır (d. 1929)
 2018 - ann gillis, amerikalı oyuncudur (d. 1927)
 2018 - leonid kadenyuk, bağımsız ukrayna'nın ilk astronotu unvanına sahip test pilotu (d. 1951)
 2018 - olavi mäenpää, fin siyasetçi ve eski parti başkanıdır (d. 1950)
 2019 - candice earley, amerikalı oyuncudur (d. 1950)
 2019 - a. ernest fitzgerald, amerikalı mühendis ve yazar (d. 1926)
 2019 - kálmán ihász, macar eski millî futbolcudur (d. 1941)
 2019 - ron joyce, kanadalı milyarder iş insanı ve hayırseverdir (d. 1930)
 2019 - johnny lion, hollandalı şarkıcı, gazeteci ve oyuncu (d. 1941)
 2019 - pierre nanterme, fransız yönetici ve iş insanı (d. 1959)
 2019 - georges sarre, fransız siyasetçidir (d. 1935)
 2020 - mary higgins clark, amerikalı hikâye yazarı ve romancı (d. 1927)
 2020 - halid bişara, mısırlı yönetici ve iş insanı (d. 1971)
 2020 - mirza hazar, azeri yazar, siyasi analist, spiker, radyocu, yayıncı (d. 1947)
 2020 - dalip kaur tiwana, hint romancı, akademisyen ve kısa hikâye yazarı (d. 1935)
 2021 - zoila águila almeida, kübalı devrimci ve siyasi hükümlüdür (d. 1939)
 2021 - douglas bravo, venezuelalı siyasetçi ve direnişçi örgüt lideridir (d. 1932)
 2021 - alejandro gómez, i̇spanyol uzun mesafe koşucusu (d. 1967)
 2021 - andrej hryc, slovak aktör (d. 1949)
 2021 - tozama mantashe, güney afrikalı siyasetçi (d. 1960)
 2021 - michel murr, lübnanlı iş insanı ve siyasetçi (d. 1932)
 2021 - yitzchok scheiner, amerika birleşik devletleri doğumlu i̇srailli haham (d. 1922)
 2021 - meshulam dovid soloveitchik, belarus doğumlu i̇srailli haredi hahamı ve rosh yeshivası (d. 1921)
 2021 - abraham j. twerski, amerika birleşik devletleri doğumlu hasidik hahamı ve bilim insanı (d. 1930)
 2022 - ekkehardt belle, alman aktör (d. 1954)
 2022 - pierre bellon, fransız milyarder iş insanı (d. 1930)
 2022 - carleton carpenter, amerikalı aktör, sihirbaz, dansçı, söz yazarı ve romancı (d. 1926)
 2022 - onésimo cepeda silva, meksikalı roma katolik piskopos (d. 1937)
 2023 - cleonice berardinelli, brezilyalı akademisyen (d. 1916)
 2023 - anna czerwińska, polonyalı dağcı (d. 1949)
 2023 - alan hurst, i̇ngiliz siyasetçi (d. 1945)
 2023 - jan kudra, polonyalı eski bisikletçi (d. 1937)
 2023 - kadriye nurmambet, romanyalı kırım tatarı azınlıktan halk müziği sanatçısı ve folklorist (d. 1933)
 2023 - luigi pasinetti, keynes sonrası ekolün i̇talyan bir ekonomistidir (d. 1930)

tatiller ve özel günler 
 fırtına: balık fırtınası

kaynakça 

0131
31