Nefertiti

neferneferuaten nefertiti (nfr nfrw itn nfrt jy.tj) veya yaygın haliyle nefertiti (mö 14. yüzyıl), mısır kraliçesi (hd mö 1379-62), mısır firavunu iv. amenhotep'in (sonradan akhenaton) eşidir. adının tam hâli "aten'in güzeller güzeli, güzel geldi" anlamına gelir.

nefertiti mısır'ın en güçlü kadınlarından biriydi. çünkü nefertiti kocası akhenaton, yani firavunla aynı düzeyde bulunuyordu. hatta firavunun uygulaması gereken cezaları ya da yapması gereken işleri yapabilme yetkisi vardı. bu durum, mısır'da alışkın olunan bir uygulama olmadığından halk ve din adamları hiç memnun değildi. tahtta çok uzun süre kalamadıklarından dolayı bu memnuniyetsizlik uzun sürmedi. nefertiti bir süre tahtta kaldı ve öldü.

sağ tarafta bulunan büst en çok kopyalanmış antik mısır eseridir. ünlü mısırlı heykeltıraş thutmose tarafından yapılmış bir eser olup atölyesinde bulunmuştu.

ailesi 

firavun iv. amenhotep (akhenaton) ile evlenme tarihi tam bilinmese de beşi salgın hastalıktan dolayı ölmüş altı çocuğunun adı biliniyor. geriye ankhsenpaaten kalmıştır. altı kız çocuğunun isimleri:

 meritaten: 4. evlilik yılında (mö 1348),
 meketaten: 3. evlilik yılında (mö 1347),
 neferneferuaten tasherit: 6. evlilik yılında (mö 1344),
 neferneferure: 9. evlilik yılında (mö 1341),
 setepenre: 11. evlilik yılında (mö 1339).

ölüm

eski teoriler

2012 öncesi egyptolojik teoriler, nefertiti'nin akhenaten'in saltanatının 12. yılında tarihsel kayıtlardan kaybolduğunu ve bundan sonra ondan hiçbir haber alınmadığını düşünüyordu. tahmini nedenler arasında yaralanma, şehri kasıp kavuran bir veba ve doğal bir neden vardı. bu teori, nefertiti için yazılmış birkaç ushabti parçasının keşfine dayanıyordu (şimdi louvre ve brooklyn müzesi'nde bulunuyor).

bir akhenaton kraliçesine ait anıtların kasıtlı olarak silinmesinin yerine kiya'ya atıfta bulunulduğu gösterildiğinde, onun önemsenmediğine dair önceki bir teori gözden düştü.

akhenaten'in hükümdarlığı sırasında (ve belki de sonrasında), nefertiti benzeri görülmemiş bir güce sahipti. saltanatının on ikinci yılında, eş-naip statüsüne yükseltilmiş olabileceğine dair kanıtlar var:, coregency stela'da tasvir edilebileceği gibi, statü olarak firavuna eşittir.

nefertiti'nin neferneferuaten adlı hükümdar olması muhtemeldir. bazı teorisyenler, nefertiti'nin hâlâ hayatta olduğuna ve genç kraliyet üyeleri üzerinde nüfuz sahibi olduğuna inanıyor. durum buysa, bu etki ve muhtemelen nefertiti'nin kendi hayatı, tutankhaten'in saltanatının 3. yılında (mö 1331) sona ermiş olacaktı. o yıl tutankhaten, adını tutankhamun olarak değiştirdi. bu, amun'a resmi tapınmaya geri dönmesinin ve başkenti thebes yapmak için amarna'yı terk etmesinin kanıtıdır.

yeni teoriler
2012 yılında, akhenaten'in hükümdarlığının 15. günü açıklandı. abū ḥinnis, taş ocağı 320 içinde, dayr'daki kireçtaşı ocağının en büyük vadisinde keşfedildi. kırmızı aşı boyasıyla yazılmış beş satırlık yazıt, "büyük kraliyet karısı, sevgilisi, i̇ki ülkenin metresi"nin varlığından bahseder; s, neferneferuaten nefertiti. yazıtın son satırı, s üzerinde kralın katibi penthu yetkisi altında yürütülen devam eden inşaat işine atıfta bulunuyor. van der perre şunu vurguluyor:

bu, nefertiti'nin akhenaten'in saltanatının on ikinci ila son yılında hayatta olduğu anlamına gelir ve akhenaten'in karısı yanında hâlâ tek başına hüküm sürdüğünü gösterir. bu nedenle, neferneferuaten olarak bilinen kadın, amarna firavununun yönetimi, akhenaten'in ölümü ile tutankhamun'un tahta çıkışı arasına yerleştirilmelidir. neferneferuaten, bu kadın firavun, kartuşlarından birinde "kocası için etkili" sıfatını özellikle kullandı, yani nefertiti veya kızı meritaten (kral smenkhkare ile evli) idi.

mezarı 

bu konuya dair farklı tartışmalar olsa da nefertiti'nin mezarı halen bulunamamıştır. yakın zamanda, 2015 yılında i̇ngiliz arkeolog nicholas reeves, nefertiti'nin mezarının tutankhamun'un mezarının hemen arkasında olduğunu iddia etmiştir fakat, yapılan son teknolojik araştırmalar bu iddianın gerçek olmadığını ortaya çıkarmıştır. tutankhamun'un mezar duvarının arkasında iki farklı oda olduğuna dair bilgiler verir ancak bunların gerçekliği tartışmalıdır. o odada nefertiti'nin mezarının olup olmadığı da bilinmemektedir.
ama zahi hawass ve diğer araştırmacıların yaptığı araştırmalara göre nefertiti'nin  mezarının mısır'da, krallar vadisi'nde olduğu ve henüz keşfedilmediği açıklanmıştır. popüler medya, dikkat çekmek amacıyla mezarın keşfedildiğine ilişkin haberler yapsa da bu iddialar gerçek değildir.

bir başka iddia ise, yine nicholas reeves'tan, tutankhamun'un mezarının aslında nefertiti için yapıldığını, fakat tutankhamun'un ani ölümü üzerine nefertiti için yapılmış olan mezara tut'un gömüldüğünü öne sürmüştür. mezarın duvar resimlerindeki kartuş detayları ise ilgi çekicidir. tutankhamun'un ölümünden sonra yerine firavun olarak geçen, yuya'nın oğlu aye'nin nefertiti'yi gömerken çizilmiş resimlerinin üzerine aye'nin tutankhamun'u gömerken tasvir edilen resimleri çizildiğine ilişkin kanıtlar bulunmuştur. bu da mezarın nefertiti için yapılmış olduğu iddiasını güçlendirir.

yakın zamanda, 2022'nin eylül ayında, mısır'daki eski eserlerden sorumlu devlet bakanı zahi hawass, birinin nefertiti olabileceğine inandığı birkaç isimsiz mumyanın keşfi hakkında bir açıklama yaptı. i̇spanyol the independent gazetesine konuşan hawass, "ekim ayında tutankhamun'un karısı ankhesenamun ve annesi nefertiti'nin mumyasının keşfini açıklayabileceğiz" dedi.

fakat bu iddialar halen kanıtlanmış değildir.

nefertiti büstü 

nefertiti büstü 1912'de alman arkeolog ludwig borchardt ve ekibi tarafından bulunmuştur. boyanmış kireçtaşından yapılmış büst, nefertiti'nin yüzünün ve boynunun zarafetini ve güzelliğini gözler önüne sermektedir. kraliçenin gözleri ve dudakları makyajlı gibi gözükür. büstün kafasındaki benzersiz mavi taç geometrik desenlerle süslüdür.

ludwig borchardt'ın, nefertiti’nin renkli büstünü kesin bir bilgi olmamakla birlikte berlin’e gayri meşru yollardan götürdüğüne dair bazı ifadeler ve düşünceler söz konusu olmuştur. nefertiti’nin renkli büstü günümüzde berlin’de sergilenmektedir. i̇lk kez 1924’te sergiye açılmıştır. günümüzde de mısır ile almanya arasında iadesi konusunda mısır tarafından çalışmalar devam etmektedir, lakin olumlu bir sonuca ulaşılamamıştır.

kaynakça 

mö 14. yüzyıl kadınları
mısır'ın onsekizinci hanedanı
antik mısır kraliçeleri
amarna dönemi