M3 Lee

m3 orta tank  amerikan ordusu tarafından ii. dünya savaşı sırasında kullanılan bir tanktır. i̇ngilizler bu tanka general robert e. lee ye itafen "general lee" demiştir. daha sonra i̇ngilizler tarafından yeni taretli modeline ise general ulysses s. grant ye itafen "general grant" adı verilmiştir.

çok kısa süre içerisinde dizayn edilmiş ve üretimine başlanmıştır. başlangıçta çok iyi zırhlı ve silahlı olarak görülmesine rağmen kullanıma girdikten sonra eksiklikleri ortaya çıktı. tank çok yüksekti, tareti modern olmaktan çok uzaktı ve arazide normalin çok altında bir hızla ilerliyordu. bu nedenlerden ötürü cephe görevinden çekilerek yerini m4 sherman tankına bıraktı.

geçmişi 
1939 yılında amerikan ordusu birkaç çeşit tank modeli üzerinde çalışıyordu. uzun yıllar amerikan ordusu tank üretimi için çok az bir bütçe ayırıyordu. ordunun tank yapımı konusunda alt yapısı çok zayıftı ve bunu geliştirmek için ufak tefek çalışmalar yapılmaktaydı.

bu durum içerisinde m2 orta tank serisinin üretimine başlandı. bu tankın sadece 37 mmlik topu, 30 mmlik zırhı ve yüksek bir yapısı vardı. fransa savaşı sırasında alman panzer iii ve panzer iv tanklarının başarısını gören amerikan ordusu yetkilileri yeni bir tank üzerinde çalışmaya başladılar. öncelikle 75 mmlik topu bulunan orta sınıf bir tank üzerinde çalışmaya başladılar. sonuçta ortaya  m4 sherman tankı çıktı. ama bu tank üretilmeden önce 75 mm lik topa acilen gereksinim vardı.

m3 tankı geçici çözüm oldu. tankın gövdesinden çıkma yüksek kalibreli ama düşük namlu çıkışı olan 75 mmlik top kullanıldı. tankın küçük taretinin üzerinde yüksek namlu çıkışlı 37 mmlik top bulunuyordu. bu iki toplu tank, dış görüntüsü ile  fransız char b1, sovyet  t-35, ve i̇ngiliz churchill tankına benziyordu. bu iki top tanka yeterli ateş gücü sağlıyordu. mühimmat olarak personele karşı  yüksek patlayıcılı ve tanksavar olarak ise  zırh delici mermi atabiliyordu. 

i̇ngilizler sipariş ettikleri tankların amerika'da üretilmesi yerine tankları kendi fabrikalarında yapmak istiyorlardı. i̇ngilizler uzun yapılı gövdeye takılan tareti beğenmiyordu. sonuçta i̇ngilizler yeni bir tareti olan  "(general) grant" tankını ürettiler. serviste olan eski m3 tanklarına ise "general lee" adını taktılar. ama bu adlar sadece i̇ngiliz ordusunda ve sömürgelerinde kullanıldı. amerikalılar m3 hafif tank adını kullanmaya devam etti. grant tankında bir kişilik fazla mürettabat bulunuyordu. bu kişi radyo operatörlüğü yapıyordu. yine de i̇ngiliz ordusuna afrika çöllerinde daha fazla ateş gücü desteği gerekiyordu.

m3'e ait şasesi ve yürüyen aksamı, kanada üretimi ram tankı içinde kullanıldı. bu tankın kulesinde bir otomatik top vardı ve keşif aracı olarak kullanılmaktaydı.

m4 sherman tanklarının servise girmesi ile m3 tankları cephe görevinden çekildi.

görev tarihi 

m3 ilk olarak 1942 yılındaki   nde kullanıldı. 27 mayıs 1942 tarihinde i̇ngiliz lee ve grants tankları erwin rommel bağlı güçlere karşı gazala savaşı nda çarpıştılar. bu tanklar kuzey afrika cephesi kapanana kadar görevde kaldı. m3 lee tankı amerikan  1nci zırhı tümeni tarafından da kuzey afrika cephesinde kullanıldı. kuzey afrika cephesi için bu araçlar mekanik,zırh ve silah baklımından  kullanışlı idi. özellikle alman tank ve tanksavar silahlarına karşı iyi sınav verdiler. perçinli zırh ufak tefek sorunlarda çıkarttı. perçin yerine isabet eden mermi iki parça arasından geçerek tankın içine girebiliyordu. i̇leride zırh kaynak yapılarak bu sorun giderildi m4 sherman tanklarının servise girmesi ile mayıs 1943 ten itibaren bu model servisten çekildi.

1943 yılında uzakdoğu savaş alanı nda amerikan ordusu  makin atoll operasyonunda bu tankı kullandı. avustralya birkaç yüz tane gönderilen tank hiçbir görevde kullanılmadı. i̇ngiliz ordusu bu tankları ayrıca cin-burma-hindistan bölgelerinde kendisinden daha güçsüz japon tanklarına karşı kullandı.

1,300 adetin üzerinde dizel motorlu  m3a3 ve m3a5 tankı kızıl ordu emrine 1942 ve 1943 yılları arasında verildi. bütün hepsi lee modelindeydi. fakat bu tanklar rus askerleri arasında hiç de sevilmedi. bu tank için ‘’’7 kardeş için tabut’’’ yakıştırması yapıldı. birkaç görevin ardından 1943 yılının ortalarında servisten kaldırıldı.

m3 tankları 1942 yılına kadar savaş alanlarında başarılar elde etti. zırh ve ateş gücü bakımından karşılaştıkları birçok tankla eşit veya daha iyi yapısı vardı. çünkü alman tanklarında uzun menzilli ve ateş gücü yüksek toplar kullanılmıyordu. ancak ii. dünya savaşı sırasında tank teknolojisi çok hızlı ilerledi. 1943 yılını ortalarında 75 mm lik alman  panther ve panzer iv tanklarının servise girmesiyle bu üstünlükleri kayboldu. m4 sherman tanklarının servise girmesi ile m3 tanklarının avrupa serüveni sona erdi.

modelleri 

 m3 (lee i/grant i). 
 perçinli kulesi vardı. 4724 adet üretildi.
 m3a1 (lee ii). 
 dökme üst yapılı.300 adet üretildi
 m3a2 (lee iii). 
 kaynak kuleli sadece 12 adet üretildi.  
 m3a3 (lee iv/lee v). 
 kaynak kuleli, ikiz gm 6-71 dizel motorlu. 322 zdet üretildi.
 m3a4 (lee vi). 
 gerilmiş perçinli gövde. chrysler a-57 motor. yan kapılar çıkartıldı. 109 adet üretildi.
 m3a5 (grant ii) .
 perçinli gövde. i̇kiz gm 6-71 dizel motor. lee taretli ve i̇ngilizler bu tanka grant ii derdi. 591 adet üretildi.
 m31 tank kurtarma aracı (grant arv i). 
 m3 şaseli taklit taretli ve taklit 75 mm toplu . 30 tonluk vinç takıldı.
 m31b1 tank kurtarma aracı. 
 m3a3 şaseli
 m31b2 tank kurtarma aracı. 
 m3a5 şaseli
 m7 priest (priest)
 105 mm m1/m2 obüs üstyapısı tamamen açık.
 silahsız ga (gözlem aracı)
 m12 kundağı motorlu obüs 
 t-6 adıyla denendi. 155 mm obüs ve m3 şasesinden üretildi.
 yeramba kundağı motorlu top. 
 avustralya yapımı kundağı motorlu top. 1949 yılında m3a5 şasesi ile toplamda 13 araç üretildi. kanada yapımı sexton topuna benzer.

i̇ngiliz modelleri 

 grant kurtarma aracı
 grant i ve  ii tanklarının topları çıkartılarak kurtarıcı ve çekiçiye dönüştürüldü.
 grant komuta aracı
 grant aracına sahte taret ve top  takıldı. telsizli idi.
 grant scorpion iii
 grant scorpion iii mayın temizleme aparatı takıldı.1943 yılında kuzey afrika cephesinde kullanıldı.
 grant scorpion iv
 grant scorpion iii modelinin motoru yenilenmiş modeli.
 grant cdl 
 "canal defence light" (türkçesi→kanal savunma işığı); grants üzerine yeni güçlü arama ışığı ve makineli tüfek takılı modeli. 355 adet amerikalılar tarafından üretildi. kısaca shop tractor t10 dendi..

şasesinde kullanılan araçlar 
 m4 sherman (sherman)
 ram
 m7 priest (priest)
 m12 kundağı motorlu obüs

kullanan ülkeler 
  avustralya
  brezilya
  kanada
  yeni zelanda
  sscb
  i̇ngiltere
  abd

dış bağlantılar 

 afv database (pictures)
 wwii vehicles
 manual for 75mm gun as installed in m3 medium tank
 lemairesoft
 onwar m3, m3a1, m3a3, m3a4
 m3 in the ussr

ii. dünya savaşı'nda amerika birleşik devletleri'nin tankları