12 Aralık



olaylar 

 627 - ninova muharebesi: bizans i̇mparatoru herakleios'un ordusu, sasani i̇mparatoru ii. hüsrev'in güçlerini yendi.
 1870 - güney karolinalı joseph h. rainey, amerika birleşik devletleri kongresine seçilen ilk siyahi oldu.
 1900 - norveçli johann waaler, "kağıt tutacağı"nın (ataş) patentini aldı.
 1901 - i̇talyan mucit guglielmo marconi, telsiz-telgraf sistemini geliştirdi ve birleşik krallık'tan atlantik aşırı ilk mesajını gönderdi.
 1911 - hindistan'ın başkenti, kalküta yerine delhi oldu.
 1913 - 1911 yılında louvre müzesi'nden çalınıp kaybolan mona lisa tablosu, floransa'da bulundu.
 1923 - tbmm, 15 mayıs 1919 ile 1 kasım 1923 arasında üstün hizmet gösterenlere i̇stiklal madalyası verilmesini kararlaştırdı.
 1925 - i̇ran'da rıza han pehlevi, kaçar hanedanı’na son verdi.
 1929 - başbakan i̇smet paşa, "başlıca hedefimiz millî paramızı kıymetlendirerek altına bağlamaktır" dedi.
 1940 - salvador gemisi silivri önlerinde battı. bulgaristan'dan filistin'e gittiği açıklanan gemideki 352 musevi yolcunun 230'u boğularak öldü.
 1941 - ii. dünya savaşı: birleşik krallık bulgaristan'a; macaristan ve romanya abd'ye; hindistan da japonya'ya savaş ilan etti.
 1948 - süleyman demirel, nazmiye şener ile evlendi.
 1949 - tbmm, türkiye'nin avrupa konseyine katılmasını onayladı.
 1956 - japonya, birleşmiş milletler'e üye oldu.
 1957 - türkiye, bm’yi uyardı: "yunanistan tezi kabul edilirse kıbrıs'ta iç savaş çıkabilir."
 1962 - türkiye i̇şçi partisi genel başkanı mehmet ali aybar beraat etti. aybar millî menfaatlere aykırı hareket ettiği iddiasıyla yargılanıyordu.
 1963 - kenya, birleşik krallık'tan bağımsızlığını ilan etti.
 1968 - silahlı kuvvetler içinde oluşturulduğu ileri sürülen millî devrim ordusu adlı gizli bir örgütle ilişkileri olduğu iddiasıyla, 5 tabii senatörün (sezai okan, şükran özkaya, mucip ataklı, ekrem acuner ve suphi karaman) dokunulmazlıkları kaldırıldı.
 1978 - i̇stanbul'da işçi abdülaziz kılıç, paralarını gasbetmek amacıyla işçi nusret ateş'i başına keserle vurarak öldürdü, üç işçiyi yaraladı. 12 eylül döneminde idam edildi.
 1979 - rodezya'nın adı zimbabve olarak değişti.
 1979 - güney kore'de askeri darbe meydana geldi.
 1980 - millî güvenlik konseyi, piyade er zekeriya önge'yi öldürme suçundan yargılanarak idam cezasına çarptırılan 19 yaşındaki erdal eren'in idamını onayladı.
 1990 - arnavutluk'da yeni partilerin kurulmasına izin verildi.
 1990 - erdal i̇nönü ile süleyman demirel buluştu, ortak bildiri imzalayarak erken seçim istediler.
 1991 - endonezya'daki depremde 1500 kişi öldü.
 1994 - fikri sağlar, sosyal demokrat halkçı parti (shp) genel sekreterliğinden istifa etti. sağlar, terörle mücadele yasa tasarısının yasalaşmaması nedeniyle istifa ettiğini açıkladı.
 1996 - saddam hüseyin'in oğlu uday hüseyin, bir suikast girişiminde ciddi şekilde yaralandı.
 1997 - recep tayyip erdoğan davet üzerine gittiği siirt'te, miting sırasında ziya gökalp'in 1912 yılında balkan savaşı için yazdığı asker duası şiirinin değiştirilmiş bir versiyonu ile; orduyu öven dizeyi söylemeden yerine "minareler süngü/ kubbeler miğfer/ camiler kışlamız/ müminler asker," mısralarını eklediği için diyarbakır devlet güvenlik mahkemesi’nde yargılanmaya başlandı. yargılama sonucu türk ceza kanunu’nun 312/2 maddesinden “halkı din ve ırk farkı gözeterek kin ve düşmanlığa açıkça tahrik etmek” suçunu işlediği gerekçesiyle dört ay hapis cezasına çarptırıldı bu cezasını 24 temmuz 1999 günü tamamladı.
 2000 - abd anayasa mahkemesi, florida'da oyların yeniden sayımı işlemini durdurdu ve seçimleri cumhuriyetçi aday george w. bush'un kazandığını açıkladı.
 2000 - etiyopya ile eritre arasında 2 yıl süren savaşa son veren barış anlaşması cezayir'de imzalandı.
 2002 - ab'nin genişlemeyi ele aldığı kopenhag zirvesinde, ab dönem başkanı danimarka başbakanı anders rasmussen, kopenhag kriterlerini yerine getirdiğine karar verilirse 2004 aralık ayında türkiye ile müzakerelere başlama kararının değerlendirileceğini bildirdi.
 2004 - fatih akın'ın filmi duvara karşı, avrupa film akademisi'nce verilen 2004 avrupa en i̇yi film ödülünü kazandı.
 2019 - gelecek partisi, ahmet davutoğlu tarafından kuruldu.

doğumlar 
 1526 - álvaro de bazán, i̇spanyol donanma komutanı (ö. 1588)
 1799 - karl briullov, rus ressam (ö. 1852)
 1803 - gerald griffin, i̇rlandalı yazar (ö. 1840)
 1805 - william lloyd garrison, amerikalı sosyal reformcu (ö. 1879)
 1821 - gustave flaubert, fransız romancı (ö. 1880)
 1863 - edvard munch, norveçli ekspresyonist ressam (çığlık isimli tablosuyla tanınan) (ö. 1944)
 1866 - alfred werner, i̇sviçreli kimyager ve nobel kimya ödülü sahibi (ö. 1919)
 1893 - edward g. robinson, amerikalı sinema oyuncusu (ö. 1973)
 1903 - yasujirō ozu, japon film yönetmeni (ö. 1963)

 1915 - frank sinatra, amerikalı oyuncu, şarkıcı ve en i̇yi yardımcı erkek oyuncu akademi ödülü sahibi (ö. 1998)
 1916 - cemil meriç türk yazar ve düşünür (ö. 1987)
 1918 - orhon murat arıburnu, türk şair, yönetmen, oyuncu, senarist ve yapımcı (ö. 1989)
 1923 - bob dorough, amerikalı bebop havalı caz piyanisti, şarkıcı-söz yazarı, besteci, aranjör ve albüm yapımcısı (ö. 2018)
 1924 - ed koch, amerikalı siyasetçi (ö. 2013)
 1927 - robert noyce, intel'in kurucularından biri (ö. 1990)
 1928 - cengiz aytmatov, kırgız yazar (ö. 2008)
 1929 - john osborne, i̇ngiliz oyun yazarı, senarist ve politik aktivist (ö. 1994)
 1932 - bob pettit, amerikalı eski profesyonel basketbolcu
 1934 - miguel de la madrid, 1982-1988 yılları arasında meksika devlet başkanı (ö. 2012)
 1936 - iolanda balaș, rumen atlet, yüksek atlamacı (ö. 2016)
 1936 - vladimir tretyakov, rus matematikçi ve akademisyen (ö. 2021)
 1938 - hüseyin hatemi, türk akademisyen, yazar ve hukukçu
 1938 - hüsrev hatemi, türk tıp profesörü, yazar ve şair
 1939 - veysel donbaz, türk asurolog ve sümerolog, ayrıca karikatürist
 1940 - maire dionne warwick, amerikalı 5 grammy ödülü sahibi şarkıcı ve oyuncu
 1942 - fatma girik, türk oyuncu, senarist, yapımcı ve siyasetçi (ö. 2022)
 1946 - stanislas lefebvre de laboulaye, fransız diplomat
 1947 - hülya koçyiğit, türk oyuncu
 1948 - colin todd, i̇ngiliz futbolcu ve teknik direktör
 1949 - bill nighy, i̇ngiliz oyuncu
 1949 - marc ravalomanana, madagaskarlı siyasetçi
 1950 - rajinikanth, hint oyuncu, yapımcı, senarist, medya kişiliği ve kültürel ikon
 1952 - neslihan yargıcı, türk moda tasarımcısı
 1957 - yeliz eker, türk ses sanatçısı
 1960 - luis amuchástegui, arjantinli futbolcu
 1960 - vitaliano trevisan; i̇talyan yazar, senarist ve aktör (ö. 2022)
 1962 - tracy austin, amerikalı emekli tenisçi
 1963 - antonio marcegaglia, i̇talyan iş insanı
 1965 - milonja đukić, sırp futbolcu
 1966 - maurizio gaudino, alman futbolcu
 1968 - rory kennedy, amerikalı belgesel yönetmeni ve yapımcısı
 1974 - bernard lagat, kenya asıllı amerikalı orta ve uzun mesafe koşucusu
 1975 - mayim bialik, amerikalı oyuncu
 1975 - craig moore, avustralyalı eski futbolcu
 1978 - yelena pavlova, kazak voleybolcu
 1979 - engin bayrak, yugoslav kökenli türk besteci, yazar ve müzisyen
 1980 - dorin goian, rumen eski futbolcu
 1980 - berkant göktan, türk futbolcu
 1981 - stephen warnock, i̇ngiliz eski futbolcu
 1983 - gulzhan issanova, kazak sporcu
 1984 - daniel agger, danimarkalı futbolcu
 1986 - përparim hetemaj, finlandiyalı millî futbolcu
 1988 - ham eun-jeong, güney koreli şarkıcı, dansçı, aktris, rapçi, model ve t-ara grubunun üyesi
 1990 - polat kemboi arıkan, kenya asıllı türk uzun mesafe koşucusu
 1991 - jaime lorente lópez, i̇spanyol aktör
 1993 - max rendschmidt, alman kanocu
 1994 - otto warmbier, turist olarak gittiği kuzey kore'de tutuklanan ve salıverildikten hemen sonra ölen amerikan vatandaşı (ö. 2017)
 1997 - ravi kumar dahiya, hindistan adına güreşen serbest güreşçi
 2002 - freitas, uruguaylı şarkıcı

ölümler 
 627 - rhahzadh, ermeni asıllı pers generali (d. ?)
 1112 - tancred, birinci haçlı seferi'nin norman lideri, sonra celile prensi ve antakya prensliği naipliği yapmıştır (d. 1075)
 1447 - ii. mircea, 1442 yılında eflak prensliğinin voyvodası (d. 1428)
 1586 - stephen báthory, erdel (transilvanya) prensi (1571-76) ve polonya kralı (1575-86) (d. 1533)
 1681 - hermann conring, alman entelektüeli (d. 1606)
 1685 - john pell, i̇ngiliz matematikçi (d. 1611)
 1843 - i. willem, hollanda kralı (d. 1772)
 1851 - joel roberts poinsett, amerikalı siyasetçi, psikiyatr ve bitki bilimci (d. 1779)
 1913 - ii. menelik, etiyopya imparatoru (d. 1844)
 1921 - henrietta swan leavitt, amerikalı astronom (d. 1868)
 1933 - camille jullian, fransız tarihçi (d. 1859)
 1935 - necip asım yazıksız, türk siyasetçi (d. 1861)
 1939 - douglas fairbanks, amerikalı oyuncu, senarist ve yönetmen (d. 1883)
 1942 - haydar rifat yorulmaz, türk avukat, yazar ve çevirmen (d. 1877)
 1944 - kemani serkis efendi, ermeni asıllı türk bestekâr (d. 1885)
 1945 - selim nüzhet gerçek, türk gazeteci (d. 1891)
 1963 - yasujirō ozu, japon film yönetmeni (d. 1903)
 1963 - theodor heuss, batı almanya'nın ilk cumhurbaşkanı (d. 1884)
 1968 - tallulah bankhead, amerikalı oyuncu (d. 1902)
 1985 - anne baxter, amerikalı oyuncu (d. 1923)
 1988 - zeki faik i̇zer, türk ressam (d. 1905)
 1993 - józsef antall, macar siyasetçi (d. 1932)
 1995 - çetin karamanbey, türk sinemacı ve gazeteci (d. 1922)
 1999 - joseph heller, amerikalı hiciv ve kısa hikâye yazarı (d. 1923)
 2002 - dee brown, amerikalı yazar, tarihçi ve kütüphaneci (d. 1908)
 2003 - haydar aliyev, azeri devlet adamı ve azerbaycan cumhurbaşkanı (d. 1923)
 2006 - paul arizin, amerikalı profesyonel basketbol oyuncusu (d. 1928)
 2006 - peter boyle, amerikalı oyuncu (d. 1935)
 2007 - ike turner, amerikalı reggae - rock müzisyeni şarkıcısı ve söz yazarı (d. 1931)
 2008 - van johnson, amerikalı oyuncu (d. 1916)
 2008 - tasos papadopulos, kıbrıs cumhuriyeti devlet başkanı ve siyasetçi (d. 1934)
 2010 - abdurrahman kızılay, türkmen müzisyen (d. 1938)
 2013 - audrey totter, amerikalı oyuncu (d. 1917)
 2015 - suphi vural doğu, türk keman virtüözü (d. 1938)
 2016 - claus ryskjær, danimarkalı aktör ve seslendirme sanatçısı (d. 1945)
 2017 - ed lee, amerikalı siyasetçi ve hukukçu (d. 1952)
 2017 - pat dinizio, amerikalı rock müziyeni, şarkıcı ve oyuncu (d. 1955)
 2018 - carlos cecconato, arjantinli eski millî futbolcu (d. 1930)
 2018 - i̇rac daneyferd, i̇ranlı futbolcu (d. 1951)
 2018 - ferenc kósa, macar film yönetmeni ve senarist (d. 1937)
 2019 - daniel louis aiello jr., amerikalı oyuncu (d. 1933)
 2019 - phase 2, amerikalı duvar graffiti sanatçısı (d. 1955)
 2020 - john le carré (asıl adı; david john moore cornwell), i̇ngiliz casusluk romanları yazarı (d. 1931)
 2020 - valentin gaft, sovyet-rus tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu (d. 1935)
 2020 - ann reinking, amerikalı aktris, dansçı ve koreograf (d. 1949)
 2020 - jack steinberger, amerikalı fizikçi ve nobel fizik ödülü sahibi (d. 1921)
 2020 - fikre selassie wogderess, etiyopyalı siyasetçi (d. 1945)
 2020 - ruhullah zem, i̇ranlı aktivist ve gazeteci (d. 1978)

tatiller ve özel günler 
 yerli malı haftası (12-18 aralık)
 kenya - "bağımsızlık günü", (1963'te birleşik krallık'tan)
 mağazacılar günü

1212
12