İngiliz İç Savaşı zaman çizelgesi

i̇ngiliz i̇ç savaşı zaman çizelgesi, i̇ngiliz i̇ç savaşı öncesi, sırası ve sonrasındaki öne çıkan olayları içerir.

i̇ç savaştan önceki dönem
1625: i. charles i̇ngiliz tahtına çıkar. kısa bir süre sonra fransız burbon hanedanından henrietta maria ile evlenir.
1626: parlamento avrupa'da fransa tarafından protestan huguenotlara karşı askeri sefer düzenlemeye kalkan buckingham dükü george villiers'i görevden alır, kral i. charles bunun üzerine sinirlenerek parlamentoyu fesheder.
1628: parlamento kral tarafından yeniden göreve çağrılır. parlamento petition of rights belgesini düzenler. charles onaylamak zorunda kalır. toplumda hiç sevilmeyen ve bir maceracı olarak görülen villiers portsmouth'ta onunla birlikte savaşıp gazi olan subay john felton tarafından bıçaklanarak öldürülür. 
1629: charles parlamentoyu lağveder ve 1640 yılına kadar da yeniden toplantıya çağırmaz. kişisel yönetimi başlamış olur.
1633: william laud canterbury başpiskoposu olarak atanır.
1637: charles i̇skoçya presbiteryen kilisesine anglikan kilisesi usullerini dayatır. jenny geddes öncülüğünde başlayan direniş national covenanta evrilecektir.
1639-1640: i̇skoçya'da piskoposlar savaşı başlar.

1640
13 nisan: kısa parlamentonun ilk toplantısı yapılır
5 mayıs: parlamento üç hafta görev yaptıktan sonra kral tarafından kapatılır
26 ekim: charles, i̇skoçların oldukça kazançlı çıktığı ripon antlaşmasını imzalamak zorunda kalır.
3 kasım: uzun parlamentonun ilk toplantısı yapılır
11 aralık: 15 bin londralı tarafından imzalanan root and branch petition metni meclise sunulur.

1641
ağustos: root and branch yasa tasarısı parlamentoda reddedilir
ekim: i̇rlanda'da isyan patlak verir
1 aralık: grand remonstrance adlı metin krala sunulur
aralık: uzun parlamento bishops exclusion adlı yasayı kabul eder

1642
4 ocak: charles bizzat avam kamarasına gelerek beş muhalif milletvekilini (john pym, john hampden, denzil holles, sir arthur haselrig ve william strode) tutuklamak ister ancak başarısız olur. yine ocak ayı içinde uzun parlamentonun talimatıyla hareket eden sir johnhotham, kingston upon hull'daki kraliyet cephaneliğine el koyar.
5 şubat: yasa gereği i̇ngiltere kilisesine bağlı piskoposlar lordlar kamarasından uzaklaştırılır
23 şubat: kraliçe henrietta maria kızı mary ve tüm mücevheratıyla beraber hollanda'ya geçer.
5 mart: uzun parlamento militia ordinance adı verilen yasa uyarınca düzenli olmayan ülkede milis birlikler toplayabilme kararı alır
15 mart: uzun parlamento milis yasasının kralın onayı olmamasına rağmen yürürlükte olduğuna hükmeder.
nisan: sir john hotham, kral i. charles'ın kingston upon hull'daki cephaneliğe girişine engel olur.
2 haziran: parlamento tarafından krala önerilen 19 öneri metni reddedilir
3 haziran: york'taki hewort moor civarında yapılan geniş katılımlı toplantıyla charles kendi davası için taraftar toplamaya başlar.
temmuz: charles, cephane sağlayabilmek için kingston upon hull'u kuşatsa da başarılı olamaz. parlamento, güvenlik komitesi belirleyerek iç savaşın idaresini bu komiteye bırakır.

birinci iç savaş

1642
22 ağustos: kral i. charles nottingham'da sembolik olarak sancağını dalgalandırır ve iç savaş resmi olarak başlar.
23 ağustos: southam muharebesi, iki taraf arasındaki ilk silahlı karşılaşma
19 eylül: charles, wellington deklarasyonunu ilan eder
23 eylül: powick köprüsü muharebesi monarşi yanlılarının zaferiyle tamamlanır
29 eylül: yorkshire tarafsızlık antlaşması imzalanır ancak 4 ekim günü parlamento tarafından reddedilir
17 ekim: kral i. charles, birmingham'dan geçerken saltanat eşyalarını taşıyan at arabaları yerli halk tarafından yağmalanır. ele geçirilen malzemeler parlamento yanlılarının müstahkem mevkisi olan warwick kalesine götürülür. aynı gün kings norton'da küçük çaplı bir  silahlı çarpışma yaşanır.
23 ekim: edgehill muharebesi
1 kasım: aylesbury muharebesi
12 kasım: brentford muharebesi
13 kasım: turnham green muharebesi
17 aralık: lex talionis deklarasyonu
23 aralık: chesire kentinin iç savaş boyunca tarafsız olmasına dair olan bunbury antlaşması imzalanır. antlaşma başarısız olacaktır.

1643
19 ocak: braddock down muharebesi
28 ocak: uzun parlamento yetkilileri oxford antlaşması için aracılar gönderir
19 mart: hopton heath muharebesi
30 mart: seacroft moor muharebesi
3 nisan: camp hill muharebesi
25 nisan: sourton down muharebesi
16 mayıs: stratton muharebesi
18 haziran: chalgrove field muharebesi, john hampden muharebe sırasında öldürülür 
30 haziran: adwalton moor muharebesi
4 temmuz: burton bridge muharebesi
5 temmuz: lansdowne muharebesi
13 temmuz: roundway down muharebesi
20 temmuz: gainsborough muharebesi
26 temmuz: bristol düşer
2 eylül: hull kuşatması başlar
18 eylül: aldbourne chase muharebesi
20 eylül: birinci newbury muharebesi
25 eylül: uzun parlamento ve westminster kurulu i̇skoçya ile antlaşma imzalar. buna göre güvenlik komitesi, i̇ki krallık komitesi adını alır.
11 ekim: winceby muharebesi

1644
1644 yılı içinde i̇skoçlar güneye inerek york önlerindeki parlamento birliklerine dahil olur.
26 ocak: nantwich muharebesi
3 şubat: newcastle kuşatması, şehir i̇skoçlara teslim olmak ister.
29 mart: cheriton muharebesi
28 mayıs: bolton düşer ve kent halkı katledilir.
29 haziran: cropredy bridge muharebesi
2 temmuz: marston moor muharebesi
13 eylül: i̇kinci aberdeen muharebesi
19 ekim: newcastle kuşatması şehrin düşmesi ve i̇skoçlar tarafından yağmalanmasıyla sona erer
27 ekim: i̇kinci newbury muharebesi
23 kasım: john milton tarafından yazılan areopagitica basılır

1645
6 ocak: i̇ki krallık komitesi yeni ordunun kurulmasına karar verir
22 şubat: uxbridge'de kral temsilcileriyle yapılan barış görüşmeleri sonuçsuz kalır
9 mayıs: auldearn muharebesi
14 haziran: naseby muharebesi
2 temmuz: alford muharebesi
10 temmuz: langport muharebesi
15 ağustos: kilsyth muharebesi
13 eylül: philiphaugh muharebesi
24 eylül: rowton heath muharebesi
eylül: leicester teslim olur
17 aralık: monarşi yanlısı garnizon olan hereford kuşatma sonucu alınır.

1646
18 ocak: dartmouth kuşatması, şehirdeki monarşi yanlısı garnizonun teslim olmasıyla sona erer
3 şubat: 136 gün süren chester şehirdeki monarşi yanlısı garnizonun teslim olmasıyla sona erer
16 şubat: torrington muharebesi yeni ordu zaferiyle biter
10 mart: cornwall yakınlarındaki tresillian köprüsünde ralph hopton komutasındaki monarşi ordusu teslim olur
21 mart: stow-on-the-wold muharebesi birinci iç savaşın son cephe savaşında parlamento zaferi
13 nisan: exeter kuşatması monarşi yanlılarının teslim olmasıyla sona erer
5 mayıs: kral i. charles, nottinghamshire yakınlarındaki southwell'de i̇skoç birliklerine teslim olur
6 mayıs: newark düşer
24 haziran: oxford kuşatması, şehirdeki monarşi yanlısı garnizonun teslim olmasıyla sona erer
22 temmuz: worcester kuşatması, şehirdeki monarşi yanlısı garnizonun teslim olmasıyla sona erer
27 temmuz: 65 gün süren kuşatmadan sonra wallingford kalesi sir thomas fairfax'a teslim olur
19 ağustos: galler'deki monarşi yanlılarının güçlü olduğu raglan kalesi teslim olur
9 ekim: uzun parlamento, i̇ngiltere ve galler'de piskopos ve başpiskoposluk kurumunu lağveder. toprakları ve mal varlıkları devlete devredilir

1647
13 mart: galler'deki son monarşi yanlısı kale olan harlech kalesi teslim olur
3 haziran: süvari subayı george joyce ve ona bağlı süvari birliği kralı bulunduğu holdenby house'dan alarak yeni ordu denetimindeki bögleye götürürler.
4–5 haziran: newmarket yakınalrındaki kentford heath'te yapılan toplantıda yeni ordu subayları ve askerleri solemn engagement adlı metine olur verirler
8 haziran: general fairfax, ordu birliklerinin üzerinde uzlaştığı metni parlamentoya gönderir. kralın kendi denetimlerinde olduğunu vurgulayarak görüşmelerin onların bilgisi dahilinde olması gereğini hatırlatır.
31 ağustos: montrose kaçar
ekim: ünlü bir leveller metni ve anayasa taslağı olan an agreement of the people for a firm and present peace upon grounds of common right ordunun kamuoyuna sunulur
28 ekim: putney görüşmeleri başlar
26 aralık: bir grup i̇skoç asilzade kralla gizli antlaşma imzalar

i̇kinci iç savaş

1648
8 mayıs: st. fagans muharebesi
16 mayıs - 21 haziran: pembroke kuşatması
24 haziran: maidstone muharebesi
13 haziran – 28 ağustos: colchester kuşatması
17 – 19 ağustos: preston muharebesi
15 eylül: newport antlaşması
6 aralık: pride darbesi. albay thomas pride komutasındaki askerler parlamentoya müdahale ederek oliver cromwell karşıtlarını uzaklaştırır. parlamento sonraki dönemde rump parlamentosu olarak devam eder.

1649
15 ocak: ünlü leveller metni ve anayasa tasarısı olan an agreement of the people of england rump parlamentosuna sunulur
20 ocak: kral i. charles'ın mahkemesi başlar 
27 ocak: kralın idam fermanı imzalanır 
30 ocak: kral i. charles kafası kesilerek idam edilir. rump parlamentosu, herhangi bir kimsenin kendisini i̇ngiltere, i̇rlanda veya bağlı ülkelerin kralı ilan etmesini yasaklar
5 şubat: edinburgh'taki i̇skoç parlamentosu i. charles'ın en büyük oğlu galler prensi charles'ı ii. charles olarak britanya, fransa ve i̇rlanda kralı olarak ilan eder
7 şubat: rump parlamentosu i̇ngiltere'de monarşiyi kaldırır
14 şubat: rump parlamentosu i̇ngiltere devlet konseyi kurumununun kuruluşunu ilan eder

üçüncü iç savaş

1650
1 mayıs: ii. charles ile i̇skoçyalılar arasında breda antlaşması imzalanır
23 haziran: ii. charles, i̇skoçlara çeşitli haklar veren antlaşmayı imzalar
3 eylül: dunbar muharebesinde oliver cromwell komutasındaki parlamento birlikleri david leslie komutasındaki i̇skoç birliklerini kesin olarak mağlup eder

1651
1 ocak: ii. charles i̇skoçların kralı olarak scone'de taç giyer
20 temmuz: inverkeithing muharebesinde parlamento güçleri i̇skoçları mağlup eder 
25 ağustos: wigan lane muharebesinde parlamento güçleri i̇skoçları mağlup eder 
3 eylül: worcester muharebesi, iç savaşın son muharebesidir. oliver cromwell kesin zaferini ilan eder
3 eylül: ii. charles'ın kaçışı başlar
6 eylül: ii. charles royal oak adlı ağaçta saklanır
16 ekim: ii. charles i̇ngiltere'den kaçmayı başararak fransa'ya geçer

i̇ç savaş sonrası dönem
1650-1660 fetret devri
1649-1653 i̇ngiltere topluluğu dönemi
20 nisan 1653, rump parlamentosu oliver cromwell tarafından feshedilir
1653-1658, protektora dönemi
13 nisan 1657, cromwell kral olmayı reddeder
3 eylül 1658, cromwell'in ölümü
1658-1659, richard cromwell hükümdarlığında protektora 
7 mayıs 1659, rump parlamentosu yeniden toplanır
25 mayıs 1659, richard cromwell lord protector makamından ayrıldığını bildirir
13 ekim 1659, rump parlamantosu yeniden feshedilir

1660 restorasyon
30 ocak 1660, ii. charles i̇ngiltere kralı ilan edilir
mart 1660, konvansiyon parlamentosu seçilir
4 nisan 1660, breda açıklaması
25 nisan 1660, konvansiyon parlamentosu toplanır
29 mayıs 1660, ii. charles, londra'ya gelerek krallığını ilan eder
temmuz 1660, richard cromwell i̇ngiltere'den fransa'ya kaçar
29 aralık 1660, parlamento kral tarafından feshedilir
23 nisan 1661, ii. charles westminster abbey'de taç giyer
1660-1662, i. charles'ın mahkemesindeki hakimlerin yargılanmaları ve idamları
30 ocak 1661, kral i. charles'ın idamının 12. yıldönümünde oliver cromwell'in naaşı mezarından çıkartılarak asılır, cromwell'in kesik başı 1685 yılına kadar wesminster'da bir mızrağın ucunda durur

1688 muhteşem devrim

kaynakça

zaman çizelgesi
tarihsel kronolojiler