19 Mart



olaylar 

 1279 - yamen muharebesi'nde 20 bin kişilik kuvveti bulunan moğol yuan hanedanı, 200 binlik çinli güney song hanedanı'nı mağlup ederek tüm çin'de hakimiyet sağladı.
 1452 - iii. frederik, papa tarafından taç takılan son kutsal roma imparatoru oldu.
 1839 - louis-jacques-mandé daguerre, dagerreyotipi icat etti.
 1866 - osmanlı hükûmeti, süveyş kanalı'nın açılması konusunda izin verdi.
 1877 - ayan meclisi görevine başladı.
 1883 - amerikalı ayakkabıcı ustası jan ernst matzeliger, bir ayakkabıyı bir seferde bütünüyle imal eden ilk makineyi icat ederek ayakkabı sanayisinde bir devrim yarattı.
 1899 - otomobil yağı üreten castrol şirketi kuruldu.
 1915 - güneş sistemi gezegenlerinden plüton'un ilk fotoğrafı çekildi. ancak plüton'un yeni bir gezegen olduğu o tarihte anlaşılamadı.
 1920 - abd senatosu, versay antlaşması'nı onaylamayı reddetti.
 1932 - sydney harbour bridge açıldı.
 1945 - abd deniz kuvvetleri'ne ait uss franklin uçak gemisi, japon i̇mparatorluk deniz kuvvetleri'ne ait bombardıman uçağı "ginga" tarafından bombalandı.
 1945 - sscb, bir nota ile 1925 tarihli türk-sovyet dostluk ve tarafsızlık antlaşması'nı yenilemeyeceğini bildirdi.
 1955 - agence france-presse'in (afp) ankara temsilcisi erol güney, türkiye yurttaşlığından çıkarıldı.
 1965 - merzifon'un çeltek linyit i̇şletmesi'ndeki grizu patlamasında; 69 işçi öldü, 58 işçi de yaralandı.
 1970 - batı almanya'nın başbakanı willy brandt ile doğu almanya'nın başbakanı willi stoph ilk defa görüştü.
 1982 - devlet başkanı orgeneral kenan evren, avrupa ekonomik topluluğu (aet) bakanlar konseyi dönem başkanı ve belçika dışişleri bakanı leo tindemans'la görüştü.
 1998 - gazeteci metin göktepe'nin öldürülmesi davasında; beş polis, kastı aşan zor kullanarak ölüme sebebiyet verme suçundan 7 yıl altışar ay hapis cezasına çarptırıldı, altı polis ise beraat etti.
 2003 - abd askerleri, irak-kuveyt sınırındaki askerden arındırılmış bölgeye girdi. abd uçakları da irak'ın batısını bombalamaya başladı.
 2006 - azerbaycan millî direniş teşkilatı kuruldu.
 2007 - new york'ta "united for peace and justice" örgütünün düzenlediği, "savaşa hayır" yürüyüşüne on binlerce kişi katıldı.
 2007 - rusya'nın kemerovo oblastındaki novokuznetsk şehrinde bulunan ulyanovskaya maden işletmesinde, yerin 270 m altında meydana gelen patlamada 108 madenci öldü.
 2011 - 2011 libya ayaklanması'na müdahale etmek için birleşmiş milletler güvenlik konseyi'nin 1973 sayılı kararı doğrultusunda koalisyon kuvvetleri, 2011 libya bombardımanını başlattı.
 2016 - i̇stanbul taksim'de bombalı patlama meydana geldi. 4 ölü ve 36 yaralı bulundu.
 2016 - dubai şehrinden gelen ve rusya'nın rostov-na-donu şehrindeki havalimanına inişe geçen, flydubai şirketine ait yolcu uçağı iniş esnasında düştü. uçaktaki 55 yolcu ile 7 mürettebat öldü.
 2023 - ekvador'da 6,8 şiddetinde deprem meydana geldi. 15 kişi öldü, 400'den fazla kişi yaralandı.

doğumlar 

 1206 - güyük han, cengiz han'ın torunu (ö. 1248)
 1434 - ashikaga yoshikatsu, ashikaga şogunluğunun yedinci şogunu (ö. 1443)
 1496 - mary tudor, fransa kraliçesi (ö. 1533)
 1534 - josé de anchieta, i̇spanyol cizvit misyoner (ö. 1597)
 1604 - iv. joão, braganza dükü (ö. 1656)
 1641 - abdülgani nablus, şam'lı alim ve sufi (ö. 1731)
 1661 - francesco gasparini, i̇talyan barok bestecisi (ö. 1727)
 1750 - andre joseph abrial, fransız siyasetçi (ö. 1828)
 1792 - josé maría carreño, venezuela devlet başkanı (ö. 1849)
 1801 - salvadore cammarano, i̇talyan librettist ve oyun yazarı (ö. 1852)
 1807 - johann nepomuk hiedler, adolf hitler'in baba tarafından büyükbabası (ö. 1888)
 1813 - david livingstone, i̇skoç misyoner ve kâşif (ö. 1873)
 1816 - ekaterine dadiani, megrelya prensliği'nin son prensesi (ö. 1882)
 1821 - richard francis burton, i̇ngiliz kâşif (ö. 1890)
 1832 - arminius vambery, macar oryantalist (ö. 1913)
 1848 - wyatt earp, amerikalı kanun adamı (ö. 1929)
 1849 - alfred von tirpitz, alman amiral (ö. 1930)
 1855 - david peck todd, amerikalı gök bilimci (ö. 1939)
 1866 - emilio de bono, i̇talyan mareşal (ö. 1944)
 1873 - max reger, alman besteci, piyanist, orgcu, orkestra şefi ve öğretmen (ö. 1916)
 1882 - gaston lachaise, amerikalı figüratif heykelci (ö. 1935)
 1883 - norman haworth, i̇ngiliz kimyager (ö. 1950)
 1883 - joseph stilwell, amerikalı general (ö. 1946)
 1888 - josef albers, amerikalı ressam (ö. 1976)
 1891 - earl warren, amerikalı avukat, politikacı ve hukukçuydu (ö. 1974)
 1892 - meksikalı joe rivers, amerikalı hafif sıklet boksör (ö. 1957)
 1894 - sabiha sultan, sultan vahdettin’in kızı (ö. 1971)
 1897 - joseph darnand, fransız asker (ö. 1945)
 1900 - carmen carbonell, i̇spanyol tiyatro ve sinema oyuncusu (ö. 1988)
 1900 - frédéric joliot-curie, fransız fizikçi ve nobel kimya ödülü sahibi (1958)
 1905 - albert speer, alman siyasetçi (ö. 1981)
 1906 - adolf eichmann, alman schutzstaffel subayı (ö. 1962)
 1912 - adolf galland, nazi almanyası'nın luftwaffe as pilotu (ö. 1996)
 1914 - leonidas alaoğlu, yunan asıllı kanadalı bir matematikçi (ö. 1981)
 1914 - jiang qing, çinli siyasetçi ve mao zedong'un 3. karısı (ö. 1991)
 1915 - patricia morison, amerikalı oyuncu ve şarkıcıdır (ö. 2018)
 1917 - lászló szabó, macar satranç ustası (ö. 1998)
 1919 - larned b. asprey, amerikalı kim yager (ö. 2005)
 1922 - hirō onoda, japon i̇mparatorluk kara kuvvetleri teğmeni japon asker (ö. 2014)
 1923 - pamela britton, amerikalı oyuncu (ö. 1974)
 1924 - joe gaetjens, haitili futbolcudur (ö. 1964)
 1924 - abdullah gegiç, yugoslav asıllı türk futbolcu ve teknik direktör (ö. 2008)
 1925 - julio canessa, şilili asker ve siyasetçi (ö. 2015)
 1925 - brent scowcroft, abd'li asker ve siyasetçi (ö. 2020)
 1928 - hans küng, i̇sviçreli roma katolik ilahiyatçı din adamı (ö. 2021)
 1931 - emma andijewska, ukrayna doğumlu amerikalı şair, yazar ve ressam
 1932 - gay brewer, amerikalı golfçü (ö. 2007)
 1932 - gail kobe, amerikalı oyuncu ve yönetmen (ö. 2013)
 1933 - phyllis newman, amerikalı oyuncu ve şarkıcı (ö. 2019)
 1933 - philip roth, amerikalı yazar (ö. 2018)
 1936 - güner sümer, türk tiyatro ve sinema oyuncusu (ö. 1977)
 1936 - ursula andress, i̇sviçre doğumlu amerikalı sinema oyuncusu
 1937 - egon krenz, doğu alman politikacı
 1938 - dinçer sümer, türk tiyatro yazarı, yönetmen, oyuncu ve seslendirme sanatçısı (ö. 2019)
 1943 - mario molina, meksikalı kimyager (ö. 2020)
 1943 - mario monti, i̇talyan ekonomist ve siyasetçi
 1944 - said musa, belizeli hukukçu ve siyasetçi
 1947 - glenn close, amerikalı sinema ve tiyatro sanatçısı
 1952 - harvey weinstein, amerikalı eski film yapımcısı
 1954 - cho kwang-rae, güney koreli millî futbolcu ve teknik direktördür
 1955 - bruce willis, amerikalı oyuncu
 1955 - pino daniele, i̇talyan şarkıcı, gitarist ve söz yazarı (ö. 2015)
 1956 - yegor gaydar, rus siyasetçi ve iş adamıdı (ö. 2009)
 1957 - abdülkadir mesduva, cezayirli bürokrat
 1959 - ralph david abernathy iii, amerikalı siyasetçi ve iş insanı (ö. 2016)
 1963 - neil labute, amerikalı oyun yazarı ve bağımsız film yönetmeni
 1963 - mary scheer, amerikalı oyuncu
 1964 - mesut bakkal, türk teknik direktör
 1971 - faruk beşok, türk basketbolcu
 1973 - tolga tekin, türk oyuncu
 1976 - derek chauvin, amerikalı eski polis memuru
 1976 - andre miller, amerikalı profesyonel basketbolcu
 1976 - alessandro nesta, i̇talyan futbolcu
 1978 - lenka, avustralyalı şarkıcı
 1979 - hidayet türkoğlu, türk basketbolcu
 1979 - lara, türk şarkıcı
 1979 - hristos paçacoglu, yunan millî futbolcudur
 1979 - rıza kocaoğlu, türk sinema ve dizi oyuncusu
 1981 - burcu çetinkaya, türk ralli pilotu
 1981 - kolo touré, fildişi sahilli futbolcu
 1982 - brad jones, avustralyalı futbolcu
 1982 - eduardo saverin, brezilya asıllı amerikalı girişimci 
 1983 - evan bourne, amerikalı profesyonel güreşçi
 1985 - christine guldbrandsen, norveçli müzisyen
 1985 - yolanthe cabau, i̇spanyol-hollandalı oyuncu ve televizyon sunucusu
 1987 - miloš teodosić, sırp millî profesyonel basketbolcu
 1990 - jonathan urretaviscaya, uruguaylı futbolcu
 1991 - aleksandr kokorin, rus millî futbolcudur
 1993 - hakim ziyech, hollandalı futbolcu

ölümler 
 953 - mansur, 18 mayıs 946 – 19 mart 953 arasında fatımi devleti halifesi (d. 915)
 1238 - i. henryk, polonya yüksek dükü (1232–1238) (d. 1165)
 1279 - bing, çin'in song hanedanı'nın 18. ve son imparatorudur (d. 1272)
 1406 - i̇bn-i haldun, tunuslu düşünür ve tarihçi (d. 1332)
 1534 - ayşe hafsa sultan, osmanlı'nın ilk valide sultanı (d. 1479)
 1698 - władysław konstanty, lehistan kralı iv. władysław waza'nın gayrimeşru oğlu (d. 1635)
1721 - xi. clemens, papa (d. 1649)
 1790 - cezayirli hasan paşa, osmanlı devlet adamı ve sadrazamı (d. 1713)
 1800 - joseph de guignes, fransız doğubilimci, sinolog ve türkolog (d. 1721)
 1865 - joseph lebeau, belçika başbakanı (d. 1794)
 1884 - elias lönnrot, fin fizikçi, filolog ve şair (d. 1802)
 1897 - antoine thomson d'abbadie, fransız seyyah (d. 1810)
 1897 - andrey dostoyevski, rus bir mimar, mühendis, memo, bina tamircisi (d. 1825)
 1916 - vasili surikov, rus ressamı (d. 1848)
 1928 - emil wiechert, alman jeofizikçi (d. 1861)
 1930 - arthur balfour, i̇ngiliz politikacı (d. 1848)
 1940 - besim ömer akalın, türk tıp profesörü, bilim insanı, sivil toplum örgütçüsü ve milletvekili (d. 1862)
 1943 - frank nitti, i̇talyan mafya lideri (d. 1886)
 1950 - edgar rice burroughs, amerikalı yazar ("tarzan"ı kaleme alan) (d. 1875)
 1950 - norman haworth, i̇ngiliz kimyager (d. 1883)
 1955 - leonid govorov, yüksek sovyet üyesi ve savunma bakanı yardımcısı (d. 1897)
 1955 - mihály károlyi, macaristan'ın ilk devlet başkanı (d. 1875)
 1965 - gheorghe gheorghiu-dej, rumen siyasetçi (d. 1901)
 1968 - celil kiyekbayev, sovyet başkurt bilim insanı, türkolog ve filolog (d. 1911)
 1980 - bedrettin tuncel, türk akademisyen, çevirmen, edebiyatçı ve siyasetçi (d. 1910)
 1982 - randy rhoads, amerikalı müzisyen (d. 1956)
 1987 - louis de broglie, fransız fizikçi ve nobel fizik ödülü sahibi (d. 1892)
 1996 - virginia henderson, amerikalı hemşire (d. 1897)
 1997 - eugène guillevic, fransız şair (d. 1907)
 1997 - willem de kooning, hollanda'nın rotterdam şehrinde dünyaya gelmiş soyut dışavurumcu ressam (d. 1904)
 1998 - hanzade sultan, osmanlı'nın son padişahı sultan vahdettin ve son halife abdülmecit efendi’nin torunu (d. 1923)
 1999 - tofilau eti alesana, samoalı siyasetçi (d. 1924)
 2003 - suna korad, türk opera sanatçısı (d. 1935)
 2004 - haldun derin, türk bürokrat (atatürk, i̇smet i̇nönü ve celal bayar'ın özel kalem müdürlüğünü yapan) (d. 1912)
 2005 - john delorean, amerikalı mühendis ve delorean motor company'nin kurucusu (d. 1925)
 2008 - hugo claus, flaman romancı, şair, oyun yazarı, ressam ve film yönetmeni (d. 1929)
 2008 - sir arthur c. clarke, i̇ngiliz bilimkurgu yazarı ve mucit (d. 1917)
 2008 - paul scofield, i̇ngiliz oyuncu (d. 1922)
 2010 - bülent düzgit, türk karikatürist (d. 1947)
 2015 - margarete bagshaw, amerikalı bir sanatçıdır (d. 1964)
 2016 - roger agnelli, brezilyalı bankacı, şirket yöneticisi ve iş insanı (d. 1959)
 2016 - josé artetxe, i̇spanyol eski millî futbolcudur (d. 1930)
 2016 - jack mansell, i̇ngiliz futbolcu ve teknik direktör (d. 1927)
 2017 - jimmy breslin, amerikalı gazeteci ve yazardır (d. 1928)
 2017 - li li-hua, çinli-hong-kong bir oyuncu (d. 1924)
 2018 - linda bement, amerikalı manken (d. 1941)
 2018 - hasan celal güzel, türk siyasetçi ve bürokrat (d. 1945)
 2018 - luo fu (yazar), tayvanlı yazar ve romancı (d. 1928)
 2019 - boris dubrovin, rus matematikçi (d. 1950)
 2019 - chuck harmon, amerikalı eski profesyonel beyzbol oyuncusu (d. 1924)
 2019 - marlen hutsiyev, gürcistan doğumlu rus film yönetmeni ve senarist (d. 1925)
 2019 - ümit yesin, türk oyuncu (d. 1954)
 2020 - innocenzo donina, eski i̇talyan futbolcudur (d. 1950)
 2020 - hamid kahram, i̇ranlı siyasetçi ve veteriner (d. 1958)
 2020 - hans knudsen, danimarkalı sprint kanocu (d. 1944)
 2020 - aurlus mabélé, kongolu şarkıcı ve besteci (d. 1953)
 2020 - antonio michele stanca, i̇talyan genetikçi (d. 1942)
 2021 - jordi cornet, i̇spanyol siyasetçi ve iş insanı (d. 1965)
 2021 - cristian cuturrufo, şilili caz trompetçisi (d. 1972)
 2021 - irmão lázaro, brezilyalı gospel şarkıcısı ve siyasetçi (d. 1966)
 2022 - lyell cresswell, yeni zelandalı besteci (d. 1944)
 2022 - joel hasse ferreira, portekizli siyasetçi (d. 1944)
 2022 - alan hopwood, avustralyalı aktör, yapımcı, senarist, yayıncı, oyun yazarı ve eğitimci (d. 1934)
 2022 - marian zembala, polonyalı bir kalp cerrahı, tıp profesörü (d. 1950)
 2023 - walter gassire, uruguaylı futbolcudur (d. 1946)
 2023 - marisol malaret contreras, porto rikolu manken (d. 1949)
 2023 - petar nadoveza, eski hırvat profesyonel futbolcu ve teknik adam (d. 1942)
 2023 - pohiva tuʻiʻonetoa, tongalı siyasetçi (d. 1951)

tatiller ve özel günler 

0319
19