Geronimo

geronimo (meskalero-çirikavaca goyaałé "esneyen", 16 haziran 1829 – 17 şubat 1909), kızılderili lideri. beyazlara karşı mücadele veren kahraman ve son kızılderili olarak tanınmıştır. kendi adı öz dilinde gokhlayeh (esneyen adam) olarak biliniyor.

geronimo veya diğer adıyla goyathlay, günümüzde yeni meksika olarak adlandırılan bölgede doğmuştu. şef mahko’nun torunu olan geronimo, bir bedonkohe apaçi yerlisiydi. meksikalı askerler ona geronimo, i̇spanyollar ise "jerome" derlerdi. i̇smi bu nedenle, sonradan geronimo olarak bilinecekti.

sonora-arispe’deki apaçi yerlileri için, aslında o bir lider olarak görülüyordu. geronimo’nun savaş kariyeri bir chiricahua (apaçiler arasında en çok saygı duyulan apaçiler) ve aynı zamanda şefi olan kayınbiraderiyle de bağlantılıydı. juh adındaki bu şefin sözcüsü olarak beyazlarla ilişki kurmuştu. geronimo amerikan hükûmetine karşı savaşan son liderlerden biriydi. apaçiler arasında ise son savaşçıydı. o sıralar amerikalı yerleşimcilerin yanı sıra i̇spanyollarda bu bölgeye akın etmeye başlamıştı. geronimo’nun hayatındaki en kötü anı da bu dönemde gerçekleşti. 1858 yılında bir gün eve döndüğünde, eşi, annesi ve 3 çocuğunu i̇spanyollar tarafından öldürülmüş olarak buldu.

anlatılanlara göre geronimo, beyaz olan herkese karşı nefret duymuş ve elinden geldiği kadar beyaz öldürmeye çalışmıştı. onun bu intikam ateşi apaçiler arasında bir üne sahip olmasını sağlamıştı. arizona ve new mexico’da yaşayan beyaz yerleşimcilere suratındaki agresif ifadesi ve vücudundaki apaçi kanından dolayı hep korku saçacaktı. geronimo, aslında bir şef değildi; bir şamandı (şaman: tıp adamı – şifacı – büyücü) ve bu yönü diğer özellikleri ile birleşmiş, sonuçta ruhsal ve entelektüel bir lider olmasını sağlamıştı.

apaçi şeflerinin hepsi, onun görüşlerine ve gücüne saygı duydu. 1870'te rezervasyon bölgesine (san carlos) yerleştirilen geronimo, buradan kaçmaya çalışacak; fakat tutuklanıp bölgeye geri gönderilecekti. üç kez daha kaçmayı deneyen geronimo, dördüncü kaçışında başarılı oldu ve yakalanamayınca, 500 izci ve 3000 meksikalı asker onun peşine düştü. i̇zciler sonunda onu buldu ve rezervasyon bölgesine geri götürüldü. ancak özgür ruhlu geronimo bir yıl sonra 35 savaşçı, 109 kadın, çocuk ve gençle bu bölgeden de kaçmayı başardı. 1885'teki bu kaçışından 1894 yılına kadar geronimo bulunamadı.

bir keresinde 24 adamı ile 5000 süvariden kaçan geronimo dumanlı dağlar'a sığınmış ve dağları didik, didik arayan süvariler ilginçtir ki geronimo'nun izine bile rastlayamamıştı. geronimo’yu yakalayamayan süvariler köylere saldırıp kadın ve çocukları öldürmeye başlamışlardı. bunu duyan geronimo sonunda dayanamadı ve halkına zarar gelmemesi için teslim oldu ve oklahoma’daki fort sill’e yerleştirildi. geronimo teslim olduğunda yanında en son 16 savaşçı 12 kadın ve 6 çocuk kalmıştı. lawton’daki okul müdürü s.m. barrett’a yerli bir çevirmen aracılığı ile hayatını kaydettirdi.

geronimo bir savaş suçlusu olduğundan müdür barrett, dönemin başkanı theodore roosevelt’e varıncaya dek, her makama yazarak “sürgündeki kızılderili’nin sözlerini kaydetmek için izin istemişti. geronimo anılarını anlatmaya apaçilerin yeryüzüne geliş hikâyesinden başlamıştı. i̇lk söyleşinin sonuna gelip, barrett bir soru sorduğunda alacağı cevap şu oluyordu, “ne söylüyorsam onu yaz.” ölümünden önce son günlerini geçirmek için arizona’daki evine dönmek istemiş ancak izin verilmemişti. ve 1909 yılında bir savaş mahkûmu olarak oklahoma'da öldü. kimilerine göre geronimo işkence yapılarak öldürülmüştü. öldükten sonra geronimo rezervasyon bölgesinin arka tarafına gömülmüştü. fakat -ilginçtir ki- ertesi gün geronimo gömüldüğü yerde değildi.

geronimo'nun sembolik mezarı fort sill – oklahoma bölgesindedir. apaçilere göre geronimo kutsal topraklar olan dumanlı dağlardadır.

ayrıca bakınız 
 kod adı geronimo tartışması

kaynakça 

1829 doğumlular
arizona doğumlular
1909 yılında ölenler
apaçiler
amerika yerlilerinin kabile şefleri
halk kahramanları
kızılderili savaşları'nda kişiler
kızılderili inançları
amerika birleşik devletleri tarihi
amerika birleşik devletleri'nde folklor