Atabask dilleri

atabask dilleri, athabaska dilleri ya da dene dilleri olarak da bilinen bu grup, sibirya kökenli na-dene dilleri ailesinin en büyük grubudur ve eyakça ile birlikte bir üst grupta toplanırlar. atabasklar tarafından konuşulurlar. kanada (kanada atabaskları) ve alaska'da (alaska atabaskları) yoğundurlar. abd'nin kuzey pasifik kıyılarında ve orta güney bölgelerinden meksika'nın kuzey sınır bölgelerine kadar adacıklar olarak yer alırlar. coğrafi konumları baz alınarak kuzey atabask dilleri, pasifik atabask dilleri ve güney atabask dilleri biçiminde üç alt grupta toplanırlar. apaçi ve navahoların  dilleri son grupta yer alır.

atabask halklarının nüfusu 200.000 kişidir ve bunun büyük bir kısmı (170.000 den fazlası) navaholardandır.

adı, atabask gölü (athabasca gölü)'nün adından gelir. dene ise kendi dillerinde "insanlar/halk" anlamına gelen sözlerden yola çıkılarak dilcilerce oluşturulmuştur. [yandaki haritada büyük kırmızı sahadaki üç gölden en altta olanı atabask gölüdür]

atabask dil bilimi çalışanları athabascanist/athabaskanist olarak da adlandırılır.

sınıflandırma 

 kuzey atabask dilleri 
 ahtnaca (konuşanı 80 kişi)
 denağinaca  (konuşanı 75 kişi)
 değinakça (konuşanı 15 kişi)
 holikaçukça (mart 2012 de tükendi)
 koyukonca  (konuşanı 150 kişi)
 kuskokvimce (konuşanı 40 kişi)
 aşağı tananaca  (konuşanı 30 kişi)
 tanakrosça  (konuşanı 35 kişi)
 yukarı tananaca  (konuşanı 100 kişi)
 kuzey tuçoncası  (konuşanı 200 kişi)
 güney tuçoncası  (konuşanı 200 kişi)
 guçince  (konuşanı 770 kişi)
 hanca  (konuşanı 10 kişi)
 tagişçe  (konuşanı 2 kişi)
 tahltanca  (konuşanı 55 kişi)
 kaskaca  (konuşanı 400 kişi)
 danezaca  (konuşanı 300 kişi)
 sekanice  (konuşanı 30-40 kişi)
 denetaca  (konuşanı 2.310 kişi)
 sahtuca  (konuşanı 1.235 kişi)
 tlınçonca  (konuşanı 2.135 kişi)
 denesulinece  (konuşanı 765 kişi)
 † tsetsautça  (1927'de yok oldu)
 tsutinaca  (konuşanı 50 kişi)
 nadoten-vetsuvetence  (konuşanı 292 kişi)
 dakelce  
 çilkotince  (konuşanı 2.000 kişi)
 nikolaca (yok oldu)
kwalhioqua–tlatskanai dili (1930 öncesinde tükendi)
 pasifik atabask dilleri 
mattolece  (1930'larda tükendi)
hupaca  (konuşanı 64 kişi)
eel nehri atabaskçası (tükendi)
 güney atabask dilleri 
 † ova apaçicesi  (yakınlarda tükendi)
 hikarilaca (konuşanı 1000 kişi)
 † lipanca (büyük ihtimalle 1980 lerde tükendi)
 meskalero-çirikavaca (konuşanı 1800 kişi)
 batı apaçicesi (konuşanı 12.693 kişi)
 navahoca

coğrafi dağılım 

 kanada
 yukon toprakları: guçince, hanca, kaskaca, tagişçe, kuzey tuçoncası, güney tuçoncası, yukarı tananaca
 kuzeybatı toprakları: denesulinece, guçince, satuca, denetaca, tlınçonca
 nunavut: denesulinece
 britanya kolombiyası: nadoten-vetsuvetence, çilkotince, dakelce, kaskaca, nikolaca, sekanice, danezaca, denetaca, tagişçe, tahltanca, tsetsautça
 alberta: denetaca, denesulinece, tsutinaca
 saskatchewan: denesulinece
 manitoba: denesulinece
 amerika birleşik devletleri
 alaska: ahtnaca, değinakça, denağinaca, guçince, hanca, holikaçukça, koyukonca, aşağı tananaca, tanakrosça, tsetsautça, kuskokvimce, yukarı tananaca
 washington: çilkotince, kwalhioqua, nikolaca
 oregon: tlatskanie, applegate, galice, tututni, upper coquille, tolowa, upper umpqua
 kaliforniya: eel nehri atabaskçası, hupaca, mattole-bear river, tolowa
 utah: navahoca
 kolorado: hikarilaca, navahoca
 arizona: çirikavaca, navahoca, batı apaçicesi
 new mexico: çirikavaca, meskaleroca, hikarilaca, lipanca, navahoca
 teksas: meskaleroca, lipanca
 oklahoma: çirikavaca, hikarilaca, ova apaçicesi
 meksika
 sonora ve chihuahua : çirikavaca

çalışmalar 
dene languages conference (ya da athabascan languages conference) adlı konferans serisinde ele alınır. bu konferansta dil bilimciler, konuşmacılar, eğitimciler ve politikacılar biraya gelerek atabask dil ve kültürleri üzerine çalışmalar yapılır. i̇lki 1980 yılında new mexico üniversitesinin evsahipliği ve sponsorluğunda yapılan konferans 2012 yılında western washington university tarafından düzenlenmiştir. 2013 yılındaki konferans ise calgary, kanada'da yapılacaktır.

kaynakça

ayrıca bakınız 
 alaska yerli dil merkezi
 yukon yerli dil merkezi

na-dene dilleri