Gaullizm

gaullizm (fransızca: gaullisme), beşinci fransa cumhuriyeti'nin kurucu başkanı olacak olan ii. dünya savaşı fransız direniş lideri charles de gaulle'nin düşünce ve eylemine dayanan bir fransız siyasi duruşudur.

de gaulle, fransız kuvvetlerini nato komutanlığı'ndan çekti, müttefik üslerini fransa'dan çıkarmaya zorladı ve fransa'nın kendi bağımsız nükleer programını başlattı. eylemleri, fransa'nın diğer uluslara bağlı olmayacağı görüşüne dayanıyordu.

serge berstein'a göre, gaullizm "ne bir doktrin ne de siyasi bir ideolojidir" ve ne sağ ne sol olarak kabul edilemez. aksine, "tarihsel ilerleyişi göz önüne alındığında, generalin buyurgan sözü, gaullizm pratiğine derin ve tamamen gerçekleşmiş görünen bir programın cazibesini verse de, ne çelişkilerden ne de anlık zorunluluktan ödün vermeyen pragmatik bir iktidar uygulamasıdır". gaullizm, "tuhaf bir fransız olgusudur, şüphesiz 20. yüzyılın en önemli fransız siyasi olgusudur".

lawrence d. kritzman, gaullizm'in jules michelet geleneğinde bir fransız yurtseverliği biçimi olarak görülebileceğini savunuyor. şunları yazıyor: "siyasi yelpazede sağla hizalanan gaullizm, yine de devrim'in cumhuriyetçi değerlerine bağlıydı ve böylece geleneksel sağın tikelci hırslarından ve onun yabancı düşmanı nedenlerinden uzaklaştı". ayrıca, "gaullizm, solcuların sınıf mücadelesine bağlılığının yarattığı bölücülüğe taban tabana zıt olan ulusal egemenliğin ve birliğin onaylanmasını misyonu olarak gördü".

gaullizm milliyetçiydi. i̇kinci dünya savaşı sonrası dönemin başlarında, gaullistler, fransız i̇mparatorluğu'nu korumayı düşündüler. de gaulle, 1950'lerin ortalarında imparatorluk konusundaki tutumunu değiştirerek, potansiyel federal düzenlemeler veya kendi kaderini tayin hakkı ve fransız topluluğuna üyeliği önerdi.

tarihçe 
berstein, gaullizm'in birçok aşamada ilerlediğini yazıyor:

 i̇lk aşama (1940–45) ii. dünya savaşı sırasında gerçekleşti. bu dönemde gaullizm, nazi almanyası'yla ateşkesi destekleyen philippe pétain liderliğindeki vichy işbirlikçilerine karşı çıkan ve fransa'yı müttefik tarafında savaşa geri sokmak isteyen general charles de gaulle ve özgür fransız kuvvetleri ile birleşen fransızlarla özdeşleştirilir.
 i̇kinci aşamada (1946–1958), gaullizm, dördüncü fransız cumhuriyeti'ne karşı bir tür muhalefetti. bu dönemde gaullistler, dördüncü cumhuriyet'in istikrarsız parlamenter hükûmetine meydan okudular ve onun yerine "cumhuriyetin üstün anayasal yetkilere sahip bir başkanı" getirilmesini savundular.
 üçüncü aşamada (1958-69), "gaullizm, generalin 1958'de iktidara döndükten ve 1959'dan 1969'daki istifasına kadar yeni kurulan beşinci cumhuriyet'in başkanı olarak görev yaptıktan sonra kendi siyasetine verilen destekten başka bir şey değildi."

1969'dan beri gaullizm, de gaulle'ün fikirlerinin mirasçıları olarak tanımlananları tanımlamak için kullanılmıştır. ii. dünya savaşı sırasında özgür fransa direnişçileri (1940–1944) tarafından kullanılan lorraine haçı, fransız halk topluluğu (rally of the french people) (1947–1955), yeni cumhuriyet için birlik (union for the new republic) (1958–1967) veya cumhuriyet için birlik (rally for the republic) (1976–2002) gibi birçok gaullist parti ve hareket tarafından sembol olarak kullanılmıştır.

siyasi ilkeler

güçlü devlet 
gaullizm'in "temel ilkesi", güçlü bir devlet olarak "fransa'nın kesin bir fikridir". savaş anıları'nda de gaulle, fransa'yı "tarih boyunca mistik bir diyaloğun sürdürüldüğü yılmaz bir varlık, bir 'kişi'" olarak tanımlar. bu nedenle, gaullizmin amacı, çıkarlarına öncelik vermek, sesin duyulmasını sağlamaktır. duyulabilmesi, saygı duyulması ve hayatta kalmasını sağlamak için … geçmişine layık kalması için ulusun kendisine güçlü bir devlet bahşetmesi gerekir.”

gaullistler, fransa'yı güçlendirmek için "güçlü bir ekonomi ve istikrarlı bir toplum" ihtiyacını da vurgularlar. berstein'a göre gaullizm, "ulusal çıkarların koruyucusu olarak devletin, ekonomik büyümeye ivme kazandırmanın ve ona rehberlik etmenin zorunluluğu olduğuna inanır. liberal görüş, planlamadan daha fazla verimlilik vaat ediyorsa kabul edilir. adalet, büyük şirketlere olan doğal güvensizliği giderilebildiği sürece, bu bir doktrin meselesi olmaktan çok istikrarı korumanın bir aracıdır. gaullistler, sınıf mücadelesine bir son vermek için, bir on dokuzuncu yüzyıl kavramı olan katılımı kullanmayı umuyorlar. generalin sık sık bahsettiği, ancak ortaklarının görmezden gelmesine izin verdiği."

güçlü bir devletin parçası olarak, de gaulle, seçilmiş meclisin rolünü vurgulayan fransız cumhuriyetçi geleneğinin aksine, devlet kurumlarının güçlü bir yürütme üzerinde kurulması gerekliliğinin altını çizdi. görev süresi boyunca, de gaulle doğrudan evrensel oylar ve halk referandumları düzenleyerek ve ulusla doğrudan ilişki kurarak (radyo üzerinden yayınlanan konuşmalar, basın toplantıları ve il gezileri yoluyla) otorite kurmaya çalıştı. demokrasiye olan saygısından sık sık söz etmesine rağmen, siyasi muhalifleri onun yönetiminde diktatörlük gücüne yönelik bir eğilim algıladılar; çoğu bonapartist bir canlanmadan veya cumhuriyetçi bir monarşiden korkuyordu. ancak fransa bir demokrasi olarak kaldı ve seçmenlerin nisan 1969 anayasa referandumunu reddetmesinin ardından de gaulle'ün cumhurbaşkanı olarak istifa etme kararı, demokratik ilkelere bağlılığının sadece retorik bir oyun olmadığını gösterdi.

fransız istisnacılığı 
dış politikada, gaullistler hem gerçekçilik hem de fransız istisnacılığı ile özdeşleştirilir ve de gaulle, fransız etkisini küresel düzen üzerinde empoze etmeye çalıştı. gaullistler, fransa'yı imparatorluğun yükünden kurtaran dekolonizasyonu desteklediler. bu, de gaulle'ün, "de gaulle realpolitik'inden" veya "keskin politik çıkar anlayışından" güçlü bir şekilde etkilenen cezayir krizine (1958–62) ilişkin kararına yansıdı. sömürgelikten kurtulmanın kaçınılmaz olduğunu ve devam eden bir krizin ve genişleyen cezayir savaşı'nın fransız ekonomisine zarar vereceğini ve ulusal bölünmeyi sürdüreceğini fark etti, "de gaulle, bağımsızlık vermenin ve askeri müdahaleden vazgeçmenin fransa'nın en iyi yararına olduğunu hissetti", böylece fransız birliğini ve ihtişamını korudu.

gaullistler, fransa'nın "çıkarları fransa'nınkilerle örtüşmeyebilecek müttefiklere başvurmadan ulusal bağımsızlığını garanti etmesi" gereğini vurgular. birçok uluslararası eleştiriye rağmen önemli çabalarla üstlenilen bağımsız fransız nükleer kapasitesinin geliştirilmesi, bu dünya görüşünün bir sonucuydu.

de gaulle'den sonraki siyasi miras 
de gaulle'ün siyasi mirası fransa'da derin olmuştur ve giderek siyasi yelpazenin tamamını etkilemiştir. başkan olarak halefi georges pompidou, 1969'dan 1974'e kadar olan görev süresi boyunca gaullizm'i pekiştirdi. bir zamanlar tartışmalı olan gaullist fikirler, fransız siyasi konsensüsünün bir parçası olarak kabul edildi ve "artık siyasi tartışmanın odak noktası değil". örneğin, güçlü başkanlık, sosyalist françois mitterrand (1981–1995) de dahil, de gaulle'ün haleflerinin tümü tarafından sürdürüldü. fransız bağımsız nükleer kapasitesi ve gaullizm'den etkilenen bir dış politika -"daha esnek terimlerle" ifade edilse de- "fransız uluslararası ilişkilerinin yönlendirici gücü" olmaya devam ediyor. 2017 cumhurbaşkanlığı seçimleri sırasında, de gaulle'ün mirası, jean-luc mélenchon, benoît hamon, emmanuel macron, françois fillon ve marine le pen dahil olmak üzere radikal soldan radikal sağa uzanan adaylar tarafından temsil edildi.

akımlar

geleneksel gaullizm 
"geleneksel gaullizm" (gaullisme traditionnel) terimi, akademisyenler tarafından, genellikle "sosyal gaullizm" ve "neo-gaullizm" gibi diğer gaullist akımlardan farklı olarak, charles de gaulle'ün eylem ve politikalarında vücut bulan gaullizm'in temel değerlerini tanımlamak için kullanılmıştır.

direnişçi gaullizm (gaullisme de résistance), potansiyel olarak düşman güçlerden fransız siyasi ve askeri bağımsızlığına duyulan ihtiyacı vurgular, de gaulle'ün ii. dünya savaşı sırasında nazi almanyası ve vichy fransası'na karşı verdiği mücadeledeki rolünden esinlenmiştir. "birinci nesil chiraquian gaullism" (gaullisme chiraquien de première génération) terimi, ilk olarak 1970'lerin sonlarında jacques chirac tarafından savunulan popülist duruşa ve avrupa entegrasyonuna ve serbest piyasaya olan karşıtlığa sadık politikacıları tanımlamak için kullanılmıştır. bu konum özellikle, 1990'larda chirac'ın neo-gaullizme geçişine karşı çıkan charles pasqua ve philippe séguin tarafından somutlaştırıldı.

sosyal gaullizm 
sosyal gaullizm (veya "sol gaullizm"), gaullizm'in sosyal boyutlarına odaklanır ve bilim adamları tarafından genellikle sosyal demokrasi ile ilişkilendirilmiştir. ulusal birliğe tehdit olarak algılanan marksizm'in sınıf çatışması analizine karşı olan de gaulle bunun yerine bir "sermaye-emek birliği"ni, yani işçilerin şirketlerinin mali sonuçlarına ve yönetimine doğrudan katılımının gerekliliğini savundu; bunun, şirketin işleyişi ve gelişimiyle ilgilenmeleri için gerekli bir koşul olduğuna inandı. gaullizmin bu yönü, 1959 ve 1967 yılları arasında demokratik i̇şçi sendikası (yeni cumhuriyet için birlik partisi) ve rené capitant, jacques chaban-delmas, jean charbonnel, léo hamon, philippe dechartre veya jean mattéoli gibi politikacılar tarafından desteklenmiştir.

neo-gaullizm 
"neo-gaullizm" literatürde, 1970 yılında de gaulle'ün ölümünden sonra ortaya çıkan ve daha çok ekonomik liberalizmden etkilenmiş bir hareketi tanımlamak için kullanılmıştır. maastricht antlaşması'na (1992) verilen destek ve chirac'ın başkanlığında fransa'nın nato ile yakınlaşması gibi neo-gaullizm'in birçok yönü, tarihsel gaullizm fikriyle uzlaştırılması zor olarak tanımlandı. bununla birlikte, güçlü, bağımsız bir devlet kavramı, fransız halkının birliği ve de gaulle'ün liderliğine yapılan göndermeler de dahil olmak üzere, gaullizm'in temel bileşenleri aynı kaldı. neo-gaulistler, chirac'ın 2003 irak savaşı'nda abd'yi takip etmeyi reddetmesinde görüldüğü gibi, fransa'nın dünyanın "hiper güçlerini" kontrol altına almada oynayacağı bir rolü olduğu fikrini bazı yönlerden muhafaza ettiler.

pompidolian gaullizm (gaullisme pompidolien), fransa cumhurbaşkanı georges pompidou'nun (1969–1974) mirasında, fransa'nın ekonomisini, yurtta sosyal barışı tehdit edebilecek, giderek daha fazla rekabet eden bir dünyaya uyarlama ihtiyacının altını çiziyor. 1980'lerin ortalarında ortaya çıkan "i̇kinci nesil chiraquian gaullism" (veya "chiraquian neo-gaullizm"), fransa cumhurbaşkanı jacques chirac'ın (1995-2007) mirasında neoliberalizmden etkilenmiş ve avrupa entegrasyonuna daha açık olmuştur.

kaynakça