René Descartes

rené descartes ( veya ; ; latinceleştirilmiş: renatus  cartesius; 31 mart 1596 –  11 şubat 1650), bir fransız filozof, matematikçi ve bilim insanıydı. daha önce birbirinden ayrı olan geometri ve cebir alanlarını birleştirerek analitik geometriyi icat etti. i̇lk olarak nassaulu maurice'in hollanda devlet ordusu'nda ve bir stadhouder olarak birleşik hollanda cumhuriyeti'nde hizmet veren descartes, çalışma hayatının büyük bir bölümünü hollanda cumhuriyeti'nde geçirdi. hollanda altın çağı'nın en dikkate değer entelektüel şahsiyetlerinden biri olan descartes ayrıca modern felsefenin kurucularından biri olarak kabul edilir.

descartes'ın felsefesinin birçok unsurunun, geç aristotelesçilik, 16. yüzyılın yeniden canlanan stoacılık veya augustine gibi daha önceki filozoflarda emsalleri vardır. doğa felsefesi'nde, ekoller'den iki ana noktada ayrıldı: birincisi, cismani töz'ün madde ve biçime ayrılmasını reddetti; ikinci olarak, doğal fenomenleri açıklamada ilahi veya doğal nihai amaçlar'a yapılan herhangi bir çağrıyı reddetti. teolojisinde tanrı'nın yaratma eylemi'nin mutlak özgürlüğünde ısrar eder. önceki filozofların otoritesini kabul etmeyi reddeden descartes, görüşlerini sıklıkla kendinden önceki filozoflardan ayırır. duygular üzerine bir erken modern bir inceleme olan ruhun tutkularının açılış bölümünde, descartes, bu konuda "sanki daha önce bu konularda kimse yazmamış gibi" yazacağını iddia edecek kadar ileri gider. en iyi bilinen felsefi ifadesi "" ("düşünüyorum, öyleyse varım", ; ), yöntem üzerine söylem (1637; fransızca ve latince) ve felsefenin i̇lkelerinde (1644, latince).

descartes sıklıkla modern felsefenin babası olarak anılır ve 17. yüzyılda epistemoloji'ye verilen artan ilgiden büyük ölçüde sorumlu olarak görülür. daha sonra spinoza ve leibniz tarafından savunulan 17. yüzyıl kıtasal rasyonalizminin temellerini attı ve daha sonra hobbes, locke, berkeley ve hume'dan oluşan ampirist düşünce okuluna karşı çıktı. 17. yüzyıl hollanda cumhuriyeti'nde, erken modern rasyonalizmin yükselişi -tarihte ilk kez kendi başına oldukça sistematik bir felsefe okulu olarak- genel olarak modern batı düşüncesi üzerinde muazzam ve derin bir etki yarattı. descartes'ın (yetişkin yaşamının çoğunu geçirmiş ve tüm önemli yapıtlarını hollanda'nın birleşik eyaletleri'nde yazmıştır) ve spinoza'nın iki etkili rasyonalist felsefi sistemi - kartezyencilik ve spinozizm. "akıl çağı"na adını ve tarihteki yerini verenler, descartes, spinoza ve leibniz gibi 17. yüzyıl baş rasyonalistleriydi. leibniz, spinoza ve descartes felsefenin yanı sıra matematikte de çok bilgiliydiler ve descartes ve leibniz bilime de büyük katkıda bulundular.

descartes'ın i̇lk felsefe üzerine meditasyonlar (meditations on first philosophy) (1641) çoğu üniversitenin felsefe bölümünde standart bir metin olmaya devam ediyor. descartes'ın matematikteki etkisi de aynı derecede belirgindir; kartezyen koordinat sistemi onun adıyla anılır. sonsuz küçük hesap ve analiz'in keşfinde kullanılan cebir ve geometri arasındaki köprü olan analitik geometri'nin babası olarak kabul edilir. descartes aynı zamanda bilimsel devrim'deki (scientific revolution) kilit şahsiyetlerden biriydi.

hayatı

i̇lk yılları

rené descartes, la haye en touraine, touraine eyaleti (şimdi descartes, indre-et-loire), fransa'da, 31 mart 1596'da doğdu. annesi jeanne brochard, onu doğurduktan kısa bir süre sonra öldü ve bu yüzden onun da hayatta kalması beklenmiyordu. descartes'ın babası joachim, rennes'deki brittany parlementosu üyesiydi. rené, büyükannesi ve büyük amcası ile birlikte yaşıyordu. descartes ailesi roma katolik olmasına rağmen, poitou bölgesi protestan huguenotlar tarafından kontrol ediliyordu. 1607'de, kırılgan sağlığı nedeniyle geç bir tarihte, la flèche'deki cizvit collège royal henry-le-grand'a girdi ve burada galileo'un çalışmaları dahil olmak üzere matematik ve fizikle tanıştı. 1614'te mezun olduktan sonra iki yıl (1615-1616) poitiers üniversitesi'nde okudu ve kilise ve medeni hukuk alanlarında baccalauréat ve lisans derecesi kazandı. 1616'da, babasının istekleri doğrultusunda avukat olması gerektiğini söyledi. oradan paris'e taşındı.

 yöntem üzerine söylemde (discourse on the method) descartes şunları hatırlıyor:

descartes, 1618'de profesyonel bir askeri subay olma tutkusuna uygun olarak paralı asker olarak breda'daki maurice of nassau komutasındaki protestan hollanda devletleri ordusuna katıldı ve simon stevin tarafından kurulan askeri mühendislik dalı ile ilgili resmi bir çalışma yaptı. bu nedenle descartes, matematik bilgisini ilerletmek için breda'dan çok teşvik aldı. bu şekilde, kendisi için müzik özeti (compendium of music) (1618'de yazılmış, 1650'de yayınlanmış) adlı eseri yazdığı dordrecht okulunun müdürü isaac beeckman ile tanıştı. birlikte serbest düşüş, zincir eğrisi, konik kesitler ve akışkan statiği üzerinde çalıştılar. her ikisi de matematik ve fiziği tamamen birbirine bağlayan bir yöntem yaratmanın gerekli olduğuna inanıyordu.

descartes, 1619'dan beri bavyera katolik dükü maximilian'ın hizmetindeyken, kasım 1620'de prag yakınlarındaki beyaz dağ savaşı'nda hazır bulundu.

rüyalar
adrien baillet'e göre, 10-11 kasım 1619 gecesi (aziz martin günü), neuburg an der donau'da görev yaparken, soğuktan korunmak için descartes kendini "fırın" (muhtemelen bir horoz sobası) olan bir odaya kapattı. i̇çerideyken üç rüya gördü ve ilahi bir ruhun kendisine yeni bir felsefe gösterdiğine inanıyordu. bununla birlikte, descartes'ın ikinci rüyası olarak kabul ettiği şeyin aslında bir patlayan kafa sendromu (ehs-exploding head syndrome) bölümü olması muhtemeldir. çıktıktan sonra analitik geometri ve matematiksel yöntemi felsefeye uygulama fikrini formüle etmişti. bu vizyonlardan, bilim arayışının, onun için gerçek bilgeliğin arayışı ve hayatının çalışmalarının merkezi bir parçası olduğu kanıtlanacaktı. descartes ayrıca tüm doğruların birbiriyle bağlantılı olduğunu çok net bir şekilde gördü, böylece temel bir doğru bulmak ve mantıkla ilerlemek tüm bilime yol açacaktı. descartes bu temel gerçeği çok yakın bir süre sonra ünlü "düşünüyorum, öyleyse varım" ile keşfetti.

fransa 
1620'de descartes ordudan ayrıldı. loreto'daki basilica della santa casa'yı ziyaret etti, ardından fransa'ya dönmeden önce çeşitli ülkeleri ziyaret etti ve sonraki birkaç yıl boyunca paris'te zaman geçirdi. yöntem üzerine ilk makalesini orada yazdı: regulae ad directionem ingenii (zihnin yönü için kurallar, rules for the direction of the mind). 1623'te la haye'ye geldi ve hayatının geri kalanında rahat bir gelir sağlayan tahviller'e yatırım yapmak için tüm mülkünü sattı. descartes, 1627'de kardinal richelieu tarafından la rochelle kuşatması'nda hazır bulundu. aynı yılın sonbaharında, mersenne ve diğer birçok bilginle birlikte simyacı nicolas de villiers, sieur de chandoux'nun ilkeleri üzerine verdiği bir konferansı dinlemek için geldiği papalığa ait nuncio guidi di bagno'nun evinde, sözde yeni bir felsefenin ilkeleri üzerine, kardinal bérulle, engizisyon'un ulaşamayacağı bir yerde yeni felsefesinin bir açıklamasını yazmasını istedi.

hollanda 

descartes, 1628'de hollanda cumhuriyeti'ne döndü. nisan 1629'da franeker üniversitesi'ne katıldı, adriaan metius danışmanlığında çalıştı, ya katolik bir aileyle yaşadı ya da sjaerdemaslot kiraladı. ertesi yıl, "poitevin" adı altında, hem onu pappus altıgen teoremi ile yüzleştiren jacobus golius ile matematik çalışmak için hem de martin hortensius ile astronomi çalışmak için leiden üniversitesi'ne kaydoldu. ekim 1630'da, bazı fikirlerini intihal etmekle suçladığı beeckman ile arası açıldı. amsterdam'da, 1635'te deventer'de doğan bir kızı francine olan helena jans van der strom adında bir hizmetçi kızla ilişkisi vardı. kızı 5 yaşında kızıl hastalığından öldü.

zamanın birçok ahlakçısının aksine, descartes tutkuları küçümsemedi, aksine onları savundu; francine'in 1640'taki ölümüne ağladı. jason porterfield'ın yakın tarihli bir biyografisine göre, "descartes, insanın kendine adam olduğunu kanıtlamak için gözyaşlarından kaçınması gerektiğine inanmadığını söyledi." russell shorto, babalık ve bir çocuğu kaybetme deneyiminin descartes'ın çalışmasında bir dönüm noktası oluşturduğunu ve odak noktasını tıptan evrensel cevaplar arayışına çevirdiğini düşünüyor.

sık sık yapılan hareketlere rağmen, tüm önemli çalışmalarını hollanda'da 20 yılı aşkın bir süre boyunca yazdı ve matematik ve felsefede bir devrim başlattı. 1633'te galileo i̇talyan engizisyonu tarafından mahkûm edildi ve descartes, önceki dört yıllık eseri olan dünya üzerine i̇nceleme (treatise on the world) adlı çalışmasını yayınlama planlarından vazgeçti. yine de, 1637'de bu çalışmanın bazı bölümlerini üç makale halinde yayınladı: les météores (meteorlar), "la dioptrique" (dioptrics) ve la géométrie (geometri), öncesinde ünlü discours de la méthode (yöntem üzerine söylem). i̇çinde descartes, bilgimizin sağlam bir temele dayanmasını sağlamayı amaçlayan dört düşünce kuralı ortaya koymaktadır:

la géométriede descartes pierre de fermat ile yaptığı keşiflerden yararlandı, bunu yapabildi çünkü loci'ye giriş (introduction to loci) adlı makalesi ölümünden sonra 1679'da yayınlandı. bu daha sonra kartezyen geometri olarak tanındı.

descartes, hayatının geri kalanında hem matematik hem de felsefe ile ilgili eserler yayınlamaya devam etti. 1641'de latince yazılmış ve böylece bilginlere hitap eden meditationes de prima philosophia (i̇lk felsefe üzerine meditasyonlar, meditations on first philosophy) adlı bir metafizik risalesi yayınladı. bunu 1644'te yöntem üzerine söylem (discourse on the method) ve i̇lk felsefe üzerine meditasyonların (meditations on first philosophy) bir tür sentezi olan principia philosophiae (felsefenin i̇lkeleri, principles of philosophy) izledi. 1643'te, kartezyen felsefe utrecht üniversitesi'nde kınandı ve descartes, egmond-binnen'e yerleşerek lahey'e kaçmak zorunda kaldı.

christia mercer, descartes'ın elli yıl önce, entelektüel büyümede felsefi yansımanın rolüyle ilgili olarak the interior castle’ı yayınlayan i̇spanyol yazar ve roma katolik rahibesi avilalı teresa'dan etkilenmiş olabileceğini öne sürdü.

descartes (hollanda hizmetinde bir i̇talyan generali olan alfonso polloti aracılığıyla) bohemya prensesi elisabeth ile esas olarak ahlaki ve psikolojik konulara ayrılmış altı yıllık bir yazışmaya başladı. bu yazışmayla bağlantılı olarak, 1649'da prenses'e adadığı les passions de l'âme (ruhun tutkuları, the passions of the soul) adlı eseri yayınladı. principia philosophiaenin abbot claude picot tarafından hazırlanan fransızca çevirisi 1647'de yayınlandı. bu basım ayrıca prenses elisabeth'e ithaf edilmiştir. fransızca baskının önsözü'nde descartes, gerçek felsefeyi bilgeliğe ulaşmanın bir yolu olarak övdü. bilgeliğe ulaşmak için dört sıradan kaynak belirler ve son olarak, ilk nedenleri araştırmaktan oluşan beşinci, daha iyi ve daha güvenli olduğunu söyler.

 i̇sveç 
1649'da descartes, avrupa'nın en ünlü filozof ve bilim adamlarından biri haline gelmişti. o yıl i̇sveç kraliçesi christina onu yeni bir bilim akademisi kurması ve ona aşk hakkındaki fikirlerini öğretmesi için sarayına davet etti. descartes kabul etti ve kışın ortasında i̇sveç'e taşındı. descartes ile ilgilendi ve the passions of the soulu yayınlaması için teşvik etti.

stockholm'daki tre kronor'a 500 metreden daha yakın olan västerlånggatan'da yaşayan pierre chanut'un evinde misafirdi. orada, chanut ve descartes bir torricelli cıva barometresiyle gözlemler yaptılar. blaise pascal'a meydan okuyan descartes, hava tahmininde atmosferik basınç'ın kullanılıp kullanılamayacağını görmek için stockholm'deki ilk barometrik okuma setini aldı.

 ölümü 

descartes, kraliçe christina'ya doğum gününden sonra haftada üç kez sabah 5'te soğuk ve rüzgarlı şatosunda ders vermeyi planladı. birbirlerinden hoşlanmadıkları çok geçmeden anlaşıldı; onun mekanik felsefe ile ilgilenmediği gibi antik yunan'a olan ilgisini de paylaşmadı. 15 ocak 1650'de descartes, christina'yı yalnızca dört ya da beş kez görmüştü. 1 şubat'ta pnömoni hastalığına yakalandı ve 11 şubat'ta öldü. chanut'a göre ölüm nedeni pnömoniydi, ancak onun kanamasına izin vermeyen christina'nın doktoru johann van wullen'e göre peripnömoniydi. (descartes'ın tanımladığı gibi sert geçen ocak ayının ikinci yarısı dışında kış ılıman geçmiş görünüyor; ancak, "muhtemelen bu yorumun descartes'ın hava durumu hakkında olduğu kadar entelektüel iklimi de ele alması amaçlandı.")

e. pies, doktor van wullen'ın bir mektubuna dayanarak bu hesabı sorguladı; ancak, descartes tedavisini reddetmişti ve o zamandan beri onun doğruluğuna karşı daha fazla argüman ortaya atıldı. 2009 tarihli bir kitapta, alman filozof theodor ebert, descartes'ın dini görüşlerine karşı çıkan bir katolik misyoner tarafından zehirlendiğini savunuyor.

protestan bir ulusta katolik olarak, stockholm'deki adolf fredrik kilisesi'nde çoğunlukla yetimler için kullanılan bir mezarlığa gömüldü. el yazmaları, chanut'un kayınbiraderi claude clerselier ve "mektuplarını seçici bir şekilde keserek, ekleyerek ve yayınlayarak descartes'ı bir aziz haline getirme sürecini başlatan dindar bir katolik"in eline geçti.watson, r., cogito, ergo sum: the life of rené descartes (boston: david r. godine, 2002), pp. 137-154 . 1663'te papa, descartes'ın eserlerini yasaklanmış kitaplar dizini arasına yerleştirdi. 1666'da, ölümünden on altı yıl sonra, kalıntıları fransa'ya götürüldü ve saint-étienne-du-mont'a gömüldü. 1671'de xiv. louis, kartezyenizm içindeki tüm dersleri yasakladı. 1792'deki ulusal konvansiyon, onun kalıntılarını panthéon'a nakletmeyi planlamış olsa da, 1819'da saint-germain-des-prés manastırı'nda kafatası ve bir parmağı eksik olarak yeniden gömüldü. kafatası paris'teki musée de l'homme'de gösteriliyor.

felsefe çalışmalarımetod üzerine söylemde (discourse on the method), kişinin hiç şüphesiz doğru olarak bilebileceği bir dizi temel ilkeye ulaşmaya çalışır. bunu başarmak için, bazen metodolojik şüphecilik veya kartezyen şüphe olarak da adlandırılan hiperbolik/metafizik şüphe adı verilen bir yöntem kullanır: şüphelenilebilecek herhangi bir fikri reddeder ve sonra onları elde etmek için yeniden gerçek bilgi için sağlam bir temel kurar. descartes, i̇lk felsefe üzerine meditasyonlarda (the meditations on first philosophy) yaptığı gibi fikirlerini sıfırdan inşa etti. bunu mimariyle ilişkilendirir: yeni bir bina veya yapı oluşturmak için üst toprak alınır. descartes, şüphesini toprak ve yeni bilgiyi binalar olarak adlandırır. descartes'a göre, aristoteles'in temelcilik eksiktir ve şüphe yöntemi temelciliği güçlendirir.

başlangıçta, descartes düşündüğü tek bir ilk ilkeye ulaşır. bu, metod üzerine söylemdeki (discourse on method) latince "cogito, ergo sum" (, ) ifadeyle ifade edilir.  descartes, eğer şüphe ediyorsa, o zaman şüpheyi bir şey ya da biri yapıyor olmalı; bu nedenle, şüphe duyduğu gerçek varlığını kanıtladı. "i̇fadenin basit anlamı, eğer biri varoluşa şüpheyle bakıyorsa, bu onun kendi başına var olduğunun kanıtıdır." bu iki ilk ilke - düşünüyorum ve ben varım - daha sonra descartes'ın açık ve seçik algısı tarafından doğrulandı (meditations adlı eserde üçüncü meditasyon'unda tasvir edildi): descartes, bu iki ilkeyi açık ve seçik olarak algıladığı için onların şüphe edilemezliklerini sağlar.

descartes düşündüğü için var olduğundan emin olabileceği sonucuna varır. ama hangi biçimde? bedenini duyuları kullanarak algılar; ancak, bunlar daha önce güvenilmezdi. böylece descartes, tek şüphe götürmez bilginin kendisinin "düşünen bir şey" olduğu olduğuna karar verir. düşünmek onun yaptığı şeydir ve gücü özünden gelmelidir. descartes, "düşünce"yi (cogitatio) "içimde olup bitenler ve bunun bilincinde olduğum sürece onun hemen bilincindeyim" olarak tanımlar. dolayısıyla düşünme, kişinin doğrudan bilinçli olduğu her bir kişinin etkinliğidir. uyanık düşüncelerin rüyalar'dan ayırt edilebileceğini ve kişinin zihninin, duyularının önüne yanıltıcı bir dış dünya yerleştiren bir kötü cin tarafından "ele geçirilemeyeceği"ni düşünmek için nedenler verdi.

bu şekilde, descartes, algı'yı güvenilmez bularak ve bunun yerine yalnızca tümdengelim'i bir yöntem olarak kabul ederek bir bilgi sistemi inşa etmeye devam eder.

 zihin–beden dualizmi 

paris şehrinde sergilenen otomatlardan etkilenen descartes, zihin ve beden arasındaki bağlantıyı ve ikisinin nasıl etkileşime girdiğini araştırmaya başladı. dualizm için başlıca etkileri teoloji ve fizikti. zihin ve beden ikiliği üzerine teori, descartes'ın imza doktrinidir ve geliştirdiği diğer teorilere nüfuz eder. kartezyen dualizmi (veya zihin-beden ikiliği) olarak bilinen, zihin ve beden arasındaki ayrım üzerine teorisi, sonraki batı felsefelerini etkilemeye devam etti. i̇lk felsefe üzerine meditasyonlarda (meditations on first philosophy) descartes, tanrı'nın varlığını ve insan ruhu ile beden arasındaki ayrımı göstermeye çalıştı. i̇nsanlar bir zihin ve beden birliğidir; bu nedenle descartes'ın düalizmi, zihin ve bedenin farklı ama yakından bağlantılı olduğu fikrini benimsiyordu. descartes'ın birçok çağdaş okuyucusu zihin ve beden arasındaki ayrımı kavramayı zor bulsa da, o bunun tamamen basit olduğunu düşündü. descartes, tözlerin var olma biçimleri olan modlar kavramını kullanmıştır. descartes, felsefenin i̇lkelerinde (principles of philosophy), "bir tözü, ondan farklı olduğunu söylediğimiz moddan ayrı olarak açıkça algılayabiliriz, oysa tersine, tözden ayrı modu anlayamayız" diye açıkladı. tözünden ayrı bir modu algılamak, descartes'ın şu şekilde açıkladığı entelektüel bir soyutlamayı gerektirir:

descartes'a göre, her biri diğerinden ayrı olarak var olabildiklerinde, iki töz gerçekten farklıdır. böylece descartes, tanrı'nın insanlardan farklı olduğu ve bir insanın bedeni ve zihninin de birbirinden farklı olduğu sonucuna vardı. beden (genişletilmiş bir şey) ve zihin (genişletilmemiş, maddi olmayan bir şey) arasındaki büyük farkların ikisini ontolojik olarak farklı kıldığını savundu. descartes'ın bölünmezlik argümanına göre, zihin tamamen bölünemezdir: "zihni ya da yalnızca düşünen bir şey olduğum için kendimi düşündüğümde, içimdeki hiçbir parçayı ayırt edemiyorum; kendimi oldukça tek ve eksiksiz bir şey olarak anlıyorum."

dahası, meditationsda, descartes balmumu'nun bir parçasını tartışır ve kartezyen ikiciliğin en karakteristik tek doktrinini ortaya koyar: evrenin kökten farklı iki tür töz içerdiği -düşünme olarak tanımlanan zihin veya ruh ve madde ile düşünmeyen olarak tanımlanan beden. descartes'ın günlerinde aristotelesçi felsefe, evrenin doğası gereği amaçlı veya teleolojik olduğunu savunuyordu. olup biten her şey, yıldız ların hareketi veya bir ağaçın büyümesi olsun, güya doğada kendi yolunu bulmuş belirli bir amaç, hedef veya sonla açıklanabilirdi. aristoteles buna "nihai neden" adını verdi ve bu nihai nedenler, doğanın işleyiş biçimlerini açıklamak için vazgeçilmezdi. descartes'ın dualizm teorisi, geleneksel aristotelesçi bilim ile yeni kepler bilimi ve doğayı açıklama girişimlerinde ilahi bir gücün ve "nihai nedenler"in rolünü reddeden galileo arasındaki ayrımı destekler. descartes'ın düalizmi, nihai nedeni fiziksel evrenden (ya da res extensa) zihin (ya da res cogitans) lehine çıkararak, ikincisi için felsefi mantığı sağladı. bu nedenle kartezyen düalizm modern fizik yolunu açarken, ruhun ölümsüzlüğüne ilişkin dini inançlara da kapıyı açık tuttu.

descartes'ın zihin ve madde ikiliği, bir insan kavramını ima ediyordu. descartes'a göre insan, zihin ve bedenden oluşan bileşik bir varlıktı. descartes önceliği zihne vermiş ve zihnin beden olmadan var olabileceğini, ancak bedenin zihin olmadan var olamayacağını savunmuştur. hatta descartes, meditationsda, zihnin bir madde olmasına karşın, bedenin yalnızca "kazalardan" oluştuğunu iddia eder. ancak zihin ve bedenin yakından bağlantılı olduğunu savundu:

descartes'ın cisimleşme üzerine tartışması, düalizm felsefesinin en kafa karıştırıcı sorunlarından birini gündeme getirdi: bir kişinin zihni ve bedeni arasındaki birlik ilişkisi tam olarak nedir? bu nedenle, descartes'ın ölümünden sonra uzun yıllar zihin-beden probleminin felsefi tartışmasının gündemini kartezyen dualizm belirlemiştir. descartes aynı zamanda bir rasyonalist idi ve doğuştan gelen fikirler'in gücüne inanıyordu. descartes doğuştan gelen bilgi teorisini ve tüm insanların tanrı'nın daha yüksek gücü aracılığıyla bilgiyle doğduğunu savundu. daha sonra bir ampirist olan filozof john locke (1632-1704) tarafından mücadele edilen bu doğuştan gelen bilgi teorisiydi. ampirizm, tüm bilgilerin deneyim yoluyla edinildiğini savunur.

 fizyoloji ve psikoloji 

1649'da yayınlanan ruhun tutkularında (the passions of the soul) descartes, insan vücudunun hayvan ruhları içerdiğine dair yaygın çağdaş inancı tartıştı. bu hayvan ruhlarının, beyin ve kaslar arasındaki sinir sistemi etrafında hızla sirküle olan hafif ve dolaşan sıvılar olduğuna inanılırdı ve yüksek veya kötü ruhlu olmak gibi duygular için bir metafor görevi görürdü. bu hayvan ruhlarının insan ruhunu veya ruhun tutkularını etkilediğine inanılıyordu. descartes altı temel tutkuyu ayırt etti: merak, aşk, nefret, arzu, neşe ve üzüntü. tüm bu tutkuların orijinal ruhun farklı kombinasyonlarını temsil ettiğini ve ruhu belirli eylemleri isteme veya isteme konusunda etkilediğini savundu. örneğin, korkunun, ruhu bedende bir tepki üretmesi için harekete geçiren bir tutku olduğunu savundu. ruh ve beden arasındaki ayrım konusundaki dualist öğretilerine uygun olarak, beynin bir bölümünün ruh ve beden arasında bir bağlantı görevi gördüğünü ve epifiz bezi bağlayıcı olarak seçtiğini varsayıyordu. descartes, sinyallerin kulaktan ve gözden hayvan ruhları aracılığıyla epifiz bezine geçtiğini savundu. böylece bezdeki farklı hareketler çeşitli hayvan ruhlarına neden olur. epifiz bezindeki bu hareketlerin tanrı'nın iradesine dayandığını ve insanların kendilerine faydalı olan şeyleri istemeleri ve sevmeleri gerektiğini savundu. ama aynı zamanda, vücutta dolaşan hayvan ruhlarının epifiz bezinden gelen komutları bozabileceğini, bu nedenle insanların tutkularını nasıl kontrol edeceklerini öğrenmeleri gerektiğini savundu.

descartes, 19. yüzyıl refleks teorisini etkileyen, dış olaylara otomatik bedensel tepkiler üzerine bir teori geliştirdi. dokunma ve ses gibi dış hareketlerin sinirlerin uçlarına ulaştığını ve hayvan ruhlarını etkilediğini savundu. örneğin ateşten gelen ısı, derideki bir noktaya etki ederek, hayvan ruhlarının merkezi sinir sistemi yoluyla beyne ulaşmasıyla bir tepkiler zincirini harekete geçirir ve karşılığında hayvan ruhları, eli ateşten uzağa hareket ettirmek için kaslara geri gönderilir. bu tepkiler zinciri sayesinde vücudun otomatik tepkileri bir düşünce süreci gerektirmez.

her şeyden önce ruhun bilimsel araştırmaya tabi tutulması gerektiğine inanan ilk bilim adamlarından biridir. çağdaşlarının ruhun ilahi olduğuna dair görüşlerine meydan okudu, bu nedenle dini otoriteler onun kitaplarını tehlikeli olarak gördüler. descartes'ın yazıları, duygular ve bilişsel değerlendirmelerinin duyuşsal süreçlere nasıl çevrildiği üzerine teorilerin temelini oluşturmaya devam etti. descartes, beynin çalışan bir makineye benzediğine inanıyordu ve birçok çağdaşının aksine matematik ve mekaniğin zihnin en karmaşık süreçlerini açıklayabileceğine inanıyordu. 20. yüzyılda alan turing, descartes'tan esinlenerek matematiksel biyoloji temelinde bilgisayar bilimi geliştirdi. refleksler üzerine teorileri, ölümünden 200 yıldan fazla bir süre sonra, gelişmiş fizyolojik teoriler için temel teşkil etti. fizyolog ivan pavlov descartes'ın büyük bir hayranıydı.

 ahlak felsefesi 
descartes için etik bir bilimdi, en yüksek ve en mükemmel olanıydı. diğer bilimler gibi etiğin de kökleri metafizikteydi. bu şekilde tanrı'nın varlığını savunur, insanın doğadaki yerini araştırır, zihin-beden ikiliği teorisini formüle eder ve özgür irade'yi savunur. bununla birlikte, ikna olmuş bir rasyonalist olduğu için descartes, aramamız gereken şeyleri aramada aklın yeterli olduğunu ve erdemin eylemlerimize rehberlik etmesi gereken doğru akıl yürütmeden oluştuğunu açıkça belirtir. bununla birlikte, bu akıl yürütmenin niteliği bilgiye bağlıdır, çünkü iyi bilgilendirilmiş bir zihin daha iyi seçimler yapma yeteneğine sahip olacaktır ve aynı zamanda zihinsel duruma da bağlıdır. bu nedenle tam bir ahlak felsefesinin bedenin incelenmesini içermesi gerektiğini söyledi. bohemya prensesi elisabeth ile yazışmasında bu konuyu tartıştı ve sonuç olarak insandaki psikosomatik süreçleri ve tepkileri üzerine, duygulara veya tutkulara vurgu yapan bir çalışmayı içeren ruhun tutkuları (the passions of the soul) adlı eserini yazdı. i̇nsan tutkusu ve duygusuyla ilgili çalışmaları, takipçilerinin (bkz. kartezyenizm) felsefesinin temelini oluşturacak ve edebiyat ile sanatın ne olması gerektiği, özellikle de duyguyu nasıl harekete geçirmesi gerektiği konusundaki fikirler üzerinde kalıcı bir etkiye sahip olacaktı.

i̇nsanlar, zeno'nun ardından descartes'ın erdemle özdeşleştirdiği en yüksek iyilik aramalı, çünkü bu kutsanmışlık üretir. epicurus için, en yüksek iyilik hazdı ve descartes aslında bunun zeno'nun öğretisiyle çelişmediğini çünkü erdemin bedensel hazdan daha iyi olan ruhsal bir haz ürettiğini söyler. aristoteles'in mutluluk (eudaimonia)'nın hem ahlaki erdeme hem de orta derecede bir servet gibi talihin mallarına bağlı olduğu görüşüyle ​​ilgili olarak, descartes talihin mutluluğa katkıda bulunduğunu inkâr etmez, ancak büyük oranda kişinin kendi kontrolü dışında olduğunu, oysakişinin zihninin tamamen kontrolü altında olduğunu belirtir. descartes'ın ahlaki yazıları hayatının son döneminde geldi, ancak daha önce, yöntem üzerine söylevde (discourse on the method), tüm fikirlerinden şüphe ederken harekete geçebilmek için üç özdeyiş benimsedi. bu onun "geçici ahlak"ı (provisional morals) olarak bilinir.

 din 

üçüncü ve beşinci meditationda descartes, iyiliksever bir tanrı'nın kanıtları (sırasıyla ticari marka argümanı ve ontolojik argüman) sunar. tanrı iyiliksever olduğu için, descartes duyularının kendisine sunduğu gerçeklik hesabına inanır, çünkü tanrı ona çalışan bir zihin ve duyu sistemi vermiştir ve onu aldatmak istemez. ancak bu varsayımdan yola çıkarak, descartes nihayet tümdengelim ve algıya dayalı olarak dünya hakkında bilgi edinme olanağını kurar. epistemoloji ile ilgili olarak, bu nedenle, descartes'ın titiz bir temelcilik anlayışı ve aklın bilgiye ulaşmanın tek güvenilir yöntemi olma olasılığı gibi fikirlere katkıda bulunduğu söylenebilir. ancak descartes, teorileri doğrulamak ve geçerli kılmak için deneylerin gerekli olduğunun fazlasıyla farkındaydı.

descartes, tanrı'nın varlığına ilişkin kendine özgü argümanını desteklemek için nedensel yeterlilik ilkesi'ne başvurur ve savunmada lucretius'tan alıntı yapar: "ex nihilo nihil fit", yani "hiçbir şey yoktan gelmez" (lucretius). oxford reference argümanı şu şekilde özetliyor: "mükemmellik fikrimiz, tıpkı bir damganın ya da markanın yaratıcısı tarafından bir işçilik eşyasına bırakılmış olması gibi, onun mükemmel kökeni (tanrı) ile ilgilidir." beşinci meditasyon'da descartes, ontolojik argümanın "son derece mükemmel ve sonsuz bir varlık fikrini" düşünme olasılığına dayanan bir versiyonunu sunar ve "içimde olan tüm fikirlerin, tanrı hakkında sahip olduğum fikir en doğru, en açık ve seçik olandır." descartes kendini dindar bir katolik olarak görüyordu ve meditasyonların amaçlarından biri de katolik inancını savunmaktı. teolojik inançları akla dayandırma girişimi, yaşadığı dönemde yoğun bir muhalefetle karşılaşmıştır. pascal, descartes'ın görüşlerini rasyonalist ve mekanikçi olarak gördü ve onu deizm ile suçladı: "descartes'ı affedemem; tüm felsefesinde descartes, tanrı'dan vazgeçmek için elinden geleni yaptı. ama descartes, tanrı'yı, efendi parmaklarının bir şıklığıyla dünyayı harekete geçirmesi için dürtmekten kaçınamadı; bundan sonra, artık tanrı'ya bir faydası yoktu, "güçlü bir çağdaş, martin schoock, onu ateist inançlarla suçlarken, descartes'ın meditasyonları'nda açık bir ateizm eleştirisi sunmuştu. katolik kilisesi 1663'te kitaplarını yasakladı.edward c. mendler, false truths: the error of relying on authority, p. 16 descartes ayrıca dış dünya şüpheciliği'ne bir yanıt yazdı. bu şüphecilik yöntemiyle, şüphe etmek için değil, somut ve güvenilir bilgiye ulaşmak için şüphe eder. başka bir deyişle, kesinlik. duyusal algıların kendisine istem dışı geldiğini ve onun tarafından istenmediğini savunur. bunlar duyularının dışındadır ve descartes'a göre bu, zihninin dışında bir şeyin ve dolayısıyla bir dış dünyanın varlığının kanıtıdır. descartes, aktarılmakta olan fikirler konusunda tanrı'nın kendisini aldatmayacağını öne sürerek, dış dünyadaki şeylerin maddi olduğunu ve tanrı'nın ona bu tür fikirlerin maddi şeylerden kaynaklandığına inanma "eğilimi" verdiğini göstermeye devam eder. descartes ayrıca bir tözün işlev görmek veya var olmak için herhangi bir yardıma ihtiyaç duymayan bir şey olduğuna inanır. descartes ayrıca yalnızca tanrı'nın nasıl gerçek bir "töz ()" olabileceğini açıklar. ancak zihinler tözlerdir, yani çalışması için yalnızca tanrı'ya ihtiyaçları vardır. akıl, düşünen bir tözdür. düşünen bir tözün araçları fikirlerden kaynaklanır.

descartes teolojik sorulardan uzak durdu ve dikkatini metafiziği ile teolojik ortodoksluğu arasında bir uyumsuzluk olmadığını göstermekle sınırladı. teolojik dogmaları metafiziksel olarak göstermeye çalışmaktan kaçındı. ona ruhun ölümsüzlüğünü yalnızca ruhun ve bedenin farklı maddeler olduğunu göstermekle kurmadığı sorulduğunda, "tanrı'nın özgür iradesine bağlı olan meselelerden herhangi birini çözmek için insan aklının gücünü kullanmaya çalışmayı kendime görev edinmiyorum."

 doğa bilimi 
descartes genellikle doğa bilimleri ni geliştirmek için aklın kullanımını vurgulayan ilk düşünür olarak kabul edilir. onun için felsefe, bir fransız tercümana yazdığı bir mektupta anlattığı gibi, tüm bilgiyi somutlaştıran bir düşünce sistemiydi:

 hayvanlar üzerine 
descartes, hayvanların akıl veya zekaya sahip olduğunu reddetti. hayvanların duyulardan veya algılardan yoksun olmadığını, ancak bunların mekanik olarak açıklanabileceğini savundu. i̇nsanların bir ruhu veya aklı vardı ve acı ile kaygı hissedebiliyorken, hayvanlar bir ruha sahip olmadıkları için acı veya kaygı hissedemezlerdi. hayvanlar sıkıntı belirtileri gösteriyorsa, bu vücudu hasardan korumak içindi ama onların ıstırap için ihtiyaç duydukları doğuştan gelen durum yoktu. descartes'ın görüşleri evrensel olarak kabul edilmese de, avrupa ve kuzey amerika'da öne çıkarak insanların hayvanlara dokunulmazlık sağlamasına izin verdi. hayvanların insanlıktan tamamen ayrı olduğu ve sadece makinelerin hayvanlara kötü muamele için izin verildiği ve 19. yüzyılın ortalarına kadar hukukta ve toplumsal normlarda onaylandığı görüşü vardı. charles darwin'in yayınları sonunda hayvanlara kartezyen bakış açısını sarsacaktı. darwin, insanlarla diğer türler arasındaki sürekliliğin, hayvanların acı çekecek insanlara benzer özelliklere sahip olabileceği olasılığını düşünmeye açtığını savundu.

 tarihsel etki 
 kilise doktrininden kurtuluş 

descartes sıklıkla, yaklaşımı batı felsefesinin gidişatını derinden değiştiren ve modernite için temel oluşturan düşünür olan modern batı felsefesinin babası olarak anılır.heidegger [1938] (2002), p. 76 quotation:  meşhur metodik şüpheyi formüle eden i̇lk felsefe üzerine meditasyonların (meditations on first philosophy) ilk ikisi, descartes'ın yazılarının modern düşünceyi en çok etkileyen bölümünü temsil eder. descartes'ın kendisinin bu devrimci hareketin boyutunu anlamadığı ileri sürülmüştür. descartes, tartışmayı "doğru olan nedir? (what is true)"den "hangisinden emin olabilirim? (of what can i be certain?)"e kaydırırken, tartışmaya açık bir şekilde, gerçeğin yetkili garantörünü tanrı'dan insanlığa kaydırdı (her ne kadar descartes'ın kendisi vizyonlarını tanrı'dan aldığını iddia etse de) -geleneksel "hakikat" kavramı dışsal bir otoriteyi ima ederken, "kesinlik" ise bunun yerine bireyin yargısına dayanır.

antroposentrik bir devrimde, insan şimdi bir özne, bir fail, özgürleşmiş özerk akılla donatılmış bir düzeye yükseltilir. bu, modernitenin temelini oluşturan, yankıları hâlâ hissedilen devrimci bir adımdı: insanlığın hristiyan vahiy hakikatinden ve kilise doktrininden kurtuluşuydu; insanlık kendi yasasını yapıyor ve kendi tavrını koyuyor.ingraffia, brian d. (1995) postmodern theory and biblical theology: vanquishing god's shadow  p. 126 in modernity, the guarantor of truth is not god anymore but human beings, each of whom is a "self-conscious shaper and guarantor" of their own reality.briton, derek the modern practice of adult education: a postmodern critique p. 76 bu şekilde, her insan, tanrı'ya itaat eden bir çocuktan farklı olarak, akıl yürüten bir yetişkin, bir özne ve aracı haline getirilir. perspektifteki bu değişiklik, diğer alanlarda beklenen ve şimdi felsefe alanında descartes tarafından formüle edilen bir geçiş olan hristiyan orta çağ döneminden modern döneme geçişin özelliğiydi.martin heidegger the word of nietzsche: god is dead pp. 88-90

descartes'ın çalışmasının bu insan merkezli bakış açısı, insan aklını özerk olarak tesis ederek, aydınlanma'nın tanrı'dan ve kilise'den kurtuluşunun temelini sağladı. martin heidegger'e göre, descartes'ın çalışmalarının perspektifi aynı zamanda sonraki tüm antropoloji için temel sağladı. descartes'ın felsefi devriminin bazen modern insanmerkezciliği ve öznelciliği ateşlediği söylenir.schwartz, b. i., china and other matters (cambridge, ma: harvard university press, 1996), p. 95 , quotation: <ref>husserl, edmund (1931) cartesian meditations: an introduction to phenomenology quotation: 
 
 descartes, œuvres complètes, new edition by jean-marie beyssade and denis kambouchner, paris: gallimard, yayınlamış ciltler:
 i: premiers écrits. règles pour la direction de l'esprit, 2016.
 iii: discours de la méthode et essais, 2009.
 viii.1: correspondance, 1 edited by jean-robert armogathe, 2013.
 viii.2: correspondance, 2 edited by jean-robert armogathe, 2013.
 rené descartes. opere 1637-1649, milano, bompiani, 2009, pp. 2531. öndeki i̇talyanca çeviri, i. agostini, m. marrone, m. savini'nin işbirliğiyle g. belgioioso tarafından düzenlenen, ilk basımların tam baskısı, .
 rené descartes. opere 1650-2009, milano, bompiani, 2009, pp. 1723. öndeki i̇talyanca çeviri, i. agostini, m. marrone, m. savini'nin işbirliğiyle g. belgioioso tarafından düzenlenen, ölümünden sonra yayınlanan eserlerin tam baskısı, .
 rené descartes. tutte le lettere 1619-1650, milano, bompiani, 2009 iia ed., pp. 3104. öndeki i̇talyanca çeviri, i. agostini, m. marrone, f.a. meschini, m. savini ve j.-r. armogathe tarafından g. belgioioso editörlüğünde düzenlenen kartezyen yazışmaların yeni tam baskısı, .
 rené descartes, isaac beeckman, marin mersenne. lettere 1619-1648, milano, bompiani, 2015 pp. 1696. öndeki i̇talyanca çeviri giulia beglioioso ve jean robert-armogathe tarafından düzenlenmiş tam baskı, .

belirli eserlerin erken sürümleri

 1637: discours de la methode 
 1644: renati des-cartes principia philosophiæ 
 1664: le monde de mr. descartes ou le traité de la lumiere 
 1659: geometria 
 1670: meditationes de prima philosophia 
 1672: opera philosophica 

derlenmiş i̇ngilizce çeviriler

 1955: the philosophical works, çev. e.s. haldane & g.r.t. ross, dover publications. bu eser geleneksel olarak hr baş harfleriyle (haldane ve ross için) ve ardından romen rakamlarıyla cilt numarasıyla belirtilir; dolayısıyla hr ii, bu baskının 2. cildine atıfta bulunur.
 1988: the philosophical writings of descartes 3 cilt, çev. cottingham, j., stoothoff, r., kenny, a. & murdoch, d., cambridge university press. bu eser geleneksel olarak csm (cottingham, stoothoff ve murdoch için) veya csmk (cottingham, stoothoff, murdoch ve kenny için) baş harfleri ve ardından romen rakamıyla bir cilt numarası ile belirtilir; dolayısıyla csm ii, bu baskının 2. cildine atıfta bulunur.
 1998: rené descartes: the world and other writings. stephen gaukroger tarafından çevrildi ve düzenlendi. cambridge university press. (bu, esas olarak, 17. ve 18. yüzyıllarda çok etkili olan, ancak descartes'ın "felsefi" eserlerinin modern koleksiyonlarında rutin olarak atlanan veya çokça kısaltılan fizik, biyoloji, astronomi, optik vb. üzerine bilimsel yazılardan oluşur.)

tekil eserlerin tercümesi

 1628: 
 1633: 
 1633: 
 1637: 
 1637: 
 1641: 
 1644: 
 1648: 
 1649: 
 1619-1648: 

türkçe çeviriler

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 ayrıca bakınız 

 3587 descartes, asteroit
 kartezyen materializm (descartes tarafından savunulan veya formüle edilen bir görüş değildir)
 descartes ödülü
 descartes-huygens ödülü
 ay'daki descartes krateri ve dağlık bölgesi (apollo 16 iniş yeri)
 descartes'ın i̇şaret kuralı
 descartes teoremi (4 teğet çember)

kaynakça
notlar

alıntılar

kaynakça

 
 
 
 ; (2009) third edition, edited with a new introduction by james mcgilvray, cambridge university press, 
 
 
 
 
 farrell, john. "demons of descartes and hobbes." paranoia and modernity: cervantes to rousseau (cornell up, 2006), chapter 7.
 
 
 
 gillespie, a. (2006). descartes' demon: a dialogical analysis of 'meditations on first philosophy.' theory & psychology, 16, 761-781.
 
 
 
 
 monnoyeur, françoise (kasım 2017), matière et espace dans le système cartésien, paris, harmattan, 266 pages. .
 moreno romo, juan carlos, vindicación del cartesianismo radical, anthropos, barcelona, 2010.
 moreno romo, juan carlos (coord.), descartes vivo. ejercicios de hermenéutica cartesiana, anthropos, barcelona, 2007
 
 negri, antonio (2007) the political descartes, verso.
 
 sasaki chikara (2003). descartes's mathematical thought . (boston studies in the philosophy of science, 237.) xiv + 496 pp., bibl., indexes. dordrecht/boston/london: kluwer academic publishers.
 
 serfati, michel, 2005, "géometrie" in ivor grattan-guinness, ed., landmark writings in western mathematics''. elsevier: 1-22.
 
 
 
 watson, richard a. (2007). cogito, ergo sum: a life of rené descartes. david r godine. 2002, reprint 2007. . was chosen by the new york public library as one of "25 books to remember from 2002"

dış bağlantılar

genel
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 descartes philosophical writings, tr. by norman kemp smith
 studies in the cartesian philosophy (1902) by norman kemp smith
 the philosophical works of descartes volume ii  (1934)

bibliyografyalar

stanford encyclopedia of philosophy

internet encyclopedia of philosophy

diğer

i̇lave okumalar
 
 
 
 
 
  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 

1596 doğumlular
1650 yılında ölenler
17. yüzyıl filozofları
17. yüzyıl fransız bilim insanları
17. yüzyıl fransız matematikçileri
17. yüzyıl fransız yazarları
17. yüzyıl hollandalı filozofları
17. yüzyılda fransızlar
ahlâkçılar
aydınlanma çağı
aydınlanma çağı'nda kişiler
aydınlanma filozofları
bilim felsefecileri
bilinç araştırmacıları ve teorisyenleri
dil yaratıcıları
din filozofları
doğa filozofları
eğitim filozofları
epistemologlar
fransız filozoflar
fransız mantıkçılar
fransız matematikçiler
fransız roma katolikleri
hollanda cumhuriyeti'nde bilim ve teknoloji
i̇sveç'te enfeksiyon hastalıklarından ölenler
kartezyencilik
leiden üniversitesinde öğrenim görenler
metafizik
metafizikçiler
ontologlar
paris'te defnedilenler
rasyonalistler
 
roma katolik filozoflar
sanat felsefecileri
stockholm'de ölenler
tarih filozofları
toplum eleştirmenleri
zatürreden ölenler
zihin felsefecileri