Türkiye'de izcilik



tarih

osmanlı döneminde i̇zcilik 

türkiye'de izciliğin, -ilk dönemlerdeki adı ile keşşaflığın- ortaya çıkması ile ilgili zaman zaman birbiri ile çelişen birbirinden farklı açıklamalar olmuştur; bunun nedenleri arasında da izcilik oluşumlarında doğrudan yarı askeri nitelik taşıyan yapılanmaların yer alması sayılabilir. "i̇ngiliz atletler" olarak da bilinen ahmed ve abdurrahman robenson'un (robenson kardeşler olarak da bilinirler) hem i̇stanbul sultanisi'nde hem de galatasaray sultanisi'ndeki keşşaflık çalışmalarında görülmesi izciliğin i̇stanbul ve türkiye'deki ortaya çıkışı konusundaki açıklamaları kronolojik bakımdan farklılaştırmaktadır.

i̇zcilik 1912-1918 yıllarının koşullarına uygun olarak, devletin gençlik örgütleri ile bağlantısı harbiye nezareti düzeyinde olmuştur. bu dönem gençlik örgütleri, ordu gerisinde, ama genci orduya hazırlayan bir tür milis güç; olarak kabul edilmiş ve örgütlenmesi askeri esaslara göre yapılmıştır.

osmanlı i̇mparatorluğu’nda izcilik (keşşaflık) örgütlenmesinin ilk adımları 1910 yılının sonlarına doğru nafi atuf kansu tarafından yayıma hazırlanan ve ilk sayısı 22 şubat 1911 tarihinde edirne'de yayınlanan “sa'y ve tetebbu ” mecmuası ile lozan’da bulunan ragıp nurettin’in izcilik hakkındaki yazılarının basımı ile başlar. edirne'de nimet-i hürriyet mektebi (i̇ttihat terakki mektebi) müdürü ve edirne vilayet maiyet memurluğu vekili (kaymakam adaylığı) olarak görev yapan nafi atuf kansu'nun 1910 yılı sonlarından itibaren keşşaflık faaliyetleri organize ettiği yine sa'y ve tebebbu dergisinde yer alan yazılarından anlaşılmaktadır. eş zamanlı olarak manastır darülmualliminliği (öğretmen okulu) müdürü ethem nejat bey tarafından da okul bünyesinde keşşaflık faaliyetleri yapıldığı bilinmektedir. balkan harbi neticesinde işgal edilen edirne ve manastır'daki keşşaf öğrencilerden bir kısmı i̇stanbul liselerine nakledilir. bu öğrencilerden gelen taleple i̇stanbul'da da keşşaflık faaliyetleri başlar. müslümanlığı kabul ederek i̇stanbul'a yerleşen bir i̇ngiliz subayının hindistan doğumlu oğulları olan ve eğitimlerini mekteb-i sultani’de (bugünkü galatasaray lisesi) tamamlayan, futbolcu ve spor adamları ahmet robenson ve abdurrahman robenson kardeşler tarafından i̇stanbul’da galatasaray lisesi ve kabataş erkek lisesinde kurulan ilk izci oymaklarının faaliyetleri, boru-trampet takımları ile şehir içi turlar ve doğa yürüyüşlerinden ibaretti. bu ilk oymakları önce i̇stanbul'da daha sonra anadolu'daki çeşitli okullarda görevlendirilen nafi atuf kansu ve ethem nejat bey'in kurduğu ve kurdurduğu darüşşafaka lisesi, kadıköy numune mektebi, i̇stanbul erkek lisesi, vefa lisesi ve üsküdar lisesi keşşaf oymakları takip etmiştir. i̇stanbul dışında ilk izci teşkilatını kuran iller ise edirne, manastır, bursa, beyrut, i̇zmir, sivas, kayseri, balıkesir ve kütahya idi.

darüşşafaka lisesi beden öğretmeni ve oymakbeyi m. sami karayel 'in 1914 tarihli i̇zci rehberi isimli izci kitabında, türkiye'de izciliğin ilk kurucuları olarak önce edirne'deki ve daha sonra da bursa'daki i̇ttihat mektebi'nde görev yapan nafi atıf kansu ile manastır öğretmen okulu'nda görev yapan edhem nejat bey görülür. edirne'deki gençleri askerliğe hazırlama amaçlı çalışmaların ardından ilk sistemli izci üniteleri i̇stanbul'da galatasaray, i̇stanbul erkek ve darüşşafaka liselerinde kurulmuştur.

osmanlı döneminde izcilik çalışmaları 2. meşrutiyet dönemine rastlar. 2. meşrutiyet dönemi eğitim-öğretim alanındaki gelişmelerin yanı sıra batılı kurumların da osmanlı i̇mparatorluğu'na girmesinde önemli rol oynamıştır. batıda ortaya çıkmış olan keşşaflık bu dönemde osmanlı toplumuna da ulaşmıştır.

b.sami karayel'in 1914 tarihli i̇zci rehberi kitabında ve 1923 tarihli keşşaf dergisine göre; balkan savaşından oldukça evvel 1910 yıllı sonlarından itibaren edirne, i̇zmir ve i̇stanbul'da küçük deneyimler, yürüyüşler olarak uygulamaya başlayan izcilik i̇stanbul'da 1912 yılının başlarında galatasaray lisesinde ahmet robenson tarafında ilk izci oymağını kurmak suretiyle başlatılmıştır. i̇stanbul dışında ise manastır, bursa, beyrut, i̇zmir, sivas, kayseri, balıkesir, kütahya gibi illerde izcilik çalışmalarının yapıldığı görülür.

resmi olarak ise, ilk örgütlenme, harbiye nezareti denetiminde belçika i̇zcilik örgütü'nde başizci olan, aslında britanya ordusu mensubu bir i̇ngiliz olan harold parfitt'in 9 nisan 1914 yılında keşşaflık cemiyeti ocağı'nı kurmasıyla başlamıştır. örgütün başına başbuğ unvanıyla enver paşa vekilliğe ise kalgay unvanıyla harold parfitt getirilir. .

i̇zciliği kendi gayretlerinin tahakkukuna yeter saymayan harbiye nezareti 15 haziran 1914'te neşrettiği bir talimatla izciliği tamamlayan yeni bir teşkilat kurar buna osmanlı güç derneği teşkilatı adı verilir.
birinci dünya savaşının hemen öncesinde harold parfitt'in i̇ngiliz ajanı olduğu, i̇ngiltere hayranı gençler yetiştirdiğine ve müslüman gençleri hristiyanlaştırdığına dair i̇stanbul gazetelerinde sık sık yer alan aleyhte yazılarla osmanlı güç cemiyeti teşkilatı ve izcilik gücünü kaybedince harold parfitt ülkeden gönderilmiş ve i̇zcilik faaliyetleri kısmen durdurulmuştur.

1. dünya savaşı devam ederken osmanlı güç dernekleri teşkilatının yerine kaim edilmek üzere bir çalışma başlamış ve  almanya'dan von hoff paşa ve ekibi getirilerek 1916 yılında osmanlı genç dernekleri kurulmuştur. eğitimler izci programının askeri versiyonu olarak yapılır. 1 dünya savaşının sonunda i̇ttihat ve terakki yönetimiyle fonksiyonunu kaybeder.

22 kasım 1922 de işgalin tamamen kalkmasıyla türk i̇zciliği yeni bir döneme girer.

cumhuriyet döneminde i̇zcilik 
nafi atuf kansu, 1922'de orta tedrisat umum müdürlüğü’ne getirildi ve 1924-1927 arasında millî maarif vekaleti (milli eğitim bakanlığı) müsteşarı oldu. cumhuriyet tarihinin ilk eğitim müsteşarı olarak izciliğin yurt geneline yayılmasında son derece etkili oldu. 1928 yılında türk maarif cemiyeti'ni kurdu ve cemiyetin ilk başkanı olarak, yurt genelinden gelen izcilerin ankara'da giysi ve teçhizat yönünden donatılmalarını ve 29 ekim 1928'de yapılan geçit resmine katılmalarını sağladı. i̇zciler, yer aldıkları ilk cumhuriyet bayramı geçit resminde, "ebedi başizci" olarak kabul ettikleri mustafa kemal atatürk'ü coşkuyla selamlamışlardır. cumhuriyet bayramı geçit törenlerine katılımlar bundan sonra gelenekselleşerek her yıl devam etmiştir. 
teşkilatlanma açısından dahiliye ve maarif bakanlığı 12 mayıs 1928 tarihinde türkiye'de gençlik teşkilatının türk vatandaşlarına hasrı kanunu ile türkiye'deki izcilik faaliyetleri devlet tarafından onaylanmış ve güvence altına alınmıştır.

i̇zcilik bir müddet kültür bakanlığı (maarif bakanlığı-güncel i̇smi millî eğitim bakanlığı) içinde yer alır.

maarif vekaleti 9 haziran 1937 tarihinde bünyesinde beden eğitimi ve i̇zcilik direktörlüğü kurar ve izciliği yön verir.

dünya i̇zcilik bürosu'nun izciliğin sivilleştirilmesi çalışmalarının türkiye'deki uzantısı olarak, 5 eylül 1955 tarihinde ilk sivil izcilik örgütü olarak türkiye i̇zciler birliği (ti̇b) kurulur. ti̇b, tüm sivil kuruluşların faaliyetlerinin askıya alındığı 12 eylül 1980 askeri darbesine kadar, 25 yıl boyunca, sivil bir izcilik yapısı olarak türkiye i̇zciliği'nin gelişmesine büyük katkılar sağlamıştır. 1968'de yayımlanan türkiye i̇zcileri yönetmeliği, ti̇b içinde yetişen izci liderleri tarafından hazırlanmıştır. fakat bu yönetmelik, izciliğin sivilleşmesinden daha çok, izcilik üzerinde devlet kontrolünde ve statükocu bir merkezi yönetim oluşmasına yol açmış ve sivil izciliğin gelişimine yurt genelinde ket vurmuştur.

i̇zcilik faaliyetleri 6 şubat 1970 yılında gençlik spor bakanlığı bünyesinde spor ve i̇zcilik genel müdürlüğüne bağlanır.

millî eğitim bakanlığı ile gençlik ve spor bakanlığının 14 aralık 1983 tarihinde birleştirilmesi üzerine izcilik çalışmaları, millî eğitim, gençlik ve spor bakanlığı bünyesinde gençlik beden eğitimi ve okul spor hizmetleri genel müdürlüğü tarafından yürütülmeye başlanmıştır.

2 mart 1989 tarihinde millî eğitim bakanlığı ile gençlik ve spor bakanlığı tekrar ayrılınca

türkiye cumhuriyeti millî eğitim bakanlığı bünyesinde okuliçi beden eğitimi spor ve i̇zcilik dairesi (obesi̇d) kurulur. obesi̇d'in kuruluş tarihi 3 kasım 1989 dur.

gençlik spor genel müdürlüğü bünyesinde ise türkiye i̇zcilik federasyonu 11 mayıs 1991 de merkez danışma kurulunun kararı ile kurulmuştur. türkiye i̇zcilik federasyonu, özerk spor federasyonları çerçeve statüsü kapsamında 2 şubat 2006 tarihinde genel müdürlük bünyesinden ayrılarak yarı özerk bir kurum haline gelmiştir.

türkiye'deki izcilik hareketi 1 aralık 1950 yılında wosm (world organization of the scout movement): dünya i̇zcilik örgütüne üyeliğine "türkiye i̇zcileri" adıyla kabul edilir. 13-23 haziran 1972 tarihinde 21. dünya konferansında ise wagggs (world association of girl guides and girl scouts): dünya kız i̇zcileri teşkilatına, "türkiye i̇zciler birliği" aday üye olarak kabul edilip 1976 yılında da asil üye olarak avrupa bölgesine girer.
 
25 ağustos 2011 tarihinde millî eğitim bakanlığında okuliçi beden eğitimi spor i̇zcilik dairesi kapatılmıştır. khk/652

bugün türkiye'de, kamu ve tüzel i̇zcilik kuruluşları tarafından izcilik çalışmaları sürdürülmektedir.

türkiye'deki mevcut izcilik federasyon, konfederasyon ve vakıfları 
 türkiye i̇zcilik federasyonu (ti̇f): 1992'de başbakanlık gençlik ve spor genel müdürlüğü bünyesinde kurulmuş bir spor federasyonudur. bugün gençlik hizmetleri ve spor bakanlığı spor genel müdürlüğü bünyesinde özerk yapıda bir spor federasyonudur. 55 ilde üye dernekleri vardır. 41 ilde faaldir. wosm (world organization of scout movement) ve wagggs'ın (world association of girl guides and girl scouts) avrupa bölgesi üyesidir. 2021 itibarıyla toplamda 223,412 izcisi vardır. federasyon başkanı hasan dinçer subaşı'dır.
 i̇zci dernekleri federasyonu (i̇def): 2008'de kurulmuştur. 8 ilde faaliyet göstermektedir. tam özerk bir federasyondur. i̇zci sayısı bilinmeyen federasyon 2010'dan bu yana faaliyetsizdir. federasyon başkanı i̇brahim kurak'tır.
 kapadokya i̇zcilik ve gençlik kulüpleri federasyonu  (kapi̇f): 2010'da kayseri merkezli olarak kurulmuştur; faaliyetlerini sürdürmektedir. tam özerk bir dernekler federasyonudur. 2014'ten bu yana wfis (world federation of independent scouts) avrupa bölgesi üyesidir. 5 ilde faaliyetlerine devam etmektedir. geleneksel yöntemlerle yapılan izciliğe önem veren federasyonun izci sayısı bilinmiyor. federasyon başkanı haydar rayman'dır.
 trakya i̇zciler birliği federasyonu (ti̇b): 8 temmuz 2014 tarihinde sakarya merkezli olarak kurulmuş olup ocak 2022'de yönetim merkezi i̇zmir'e nakledilmiştir. tam özerk bir dernekler federasyonudur. şubat 2015'ten bu yana wois (world organization of independent scout) avrupa bölgesi üyesidir. ocak 2021'den bu yana isvg  (international scout volunteer group) destekçisi ve avrupa bölgesi üyesidir. mart 2023'ten bu yana wolf (world organization of leadership and fellowship) kurucu üyesi ve avrupa bölgesi üyesidir. ayrıca scouts sans frontières (sınır tanımayan i̇zciler) vakfı ile proje bazlı ortak çalışmalar yürütmektedir. günümüzde 14 üye dernek ile 15'ten fazla ilde faaliyetlerini sürdürmektedir. kovid-19 pandemi sürecinde ti̇b bünyesinde yapılan melek (engelli) i̇zcilik çalışmaları, yabancı yayın kuruluşlarınca dünya izciliğinde örnek uygulama olarak gösterilmiş ve özel haber yapılmıştır.  iso 9001:2015 ve iso 14001:2015 uluslararası kalite belgelerini almayı başarmış dünyadaki tek izcilik kuruluşudur. 2019'da 12 bin izci sayısına ulaşan trakya i̇zciler birliği federasyonu'nda, kovid-19 pandemisi sebebiyle 2020 ve sonrasında nüfus sayımı yapılmadığından izci sayısı bilinmiyor. federasyon başkanı esin akgür'dür.
 anadolu i̇zcilik federasyonu (ai̇f): 10 temmuz 2020 tarihinde i̇stanbul merkezli olarak kurulmuştur. tam özerk bir dernekler federasyonudur. 8 dernekle 6 ilde faaliyettedir. i̇zci sayısı 100 civarındadır. federasyon başkanı hakan külah'tır.
tüm i̇zciler federasyonu (ti̇fed): 25 mayıs 2021 tarihinde ankara merkezli olarak kurulmuştur. tam özerk bir dernekler federasyonudur. toplam 8 dernek ile 5 ilde faaliyettedir. i̇zci sayısı bilinmiyor. federasyon başkanı duran yurdungüzeli'dir.
dünya i̇zcilik vakfı: kültür ve turizm bakanlığı vakıflar genel müdürlüğü tarafından, 24 şubat 2022 tarih ve 31760 sayılı resmi gazeteye verilen ilana göre; beykoz 3. asliye hukuk mahkemesinin 13  ekim 2021 tarihli ve e: 2021/42 k: 2021/214 sayılı kararı ile i̇stanbul merkezli olarak tescil edilen vakfın amacı; "i̇zciliğin amaçları doğrultusunda çocuk, genç ve yetişkinleri dil, din, ırk ayrımı gözetmeden milli, manevi değerlere sahip olarak yetiştirmek ve vakıf senedinde belirtilen diğer amaçları gerçekleştirmektir" şeklinde belirtilmektedir. vakfın mal varlığı 80 bin türk lirasıdır. vakfın kurulduğu tarihte ti̇f başkanlığı görevinde bulunan hasan dinçer subaşı ile ailesi, kimi akraba ve yakınları ile kimi ti̇f çalışanları tarafından kurulmuştur ve kurucuların tamamı türkiye cumhuriyeti vatandaşıdır. vakıf kuruluş senedi hakkında kamuya açık herhangi bir paylaşım yapılmamıştır. vakıf yönetim kurulu başkanı hasan dinçer subaşı'dır.
bağımsız i̇zciler federasyonu (bi̇f): 22 şubat 2022 tarihinde ankara merkezli olarak kurulmuştur. tam özerk bir dernekler federasyonudur. toplam 5 dernek ile faaldir. i̇zci sayısı bilinmiyor. federasyon başkanı duran yurdungüzeli'dir.
tüm i̇zcilik ve gençlik konfederasyonu (ti̇gkon): 20 mayıs 2022 tarihinde ankara merkezli olarak kapi̇f, ti̇fed ve bi̇f işbirliği ile kurulmuştur. tam özerk bir dernekler konfederasyonudur. türkiye'de izciliğin yeniden meb bünyesinde yapılması amacıyla kurulmuştur. konfederasyon başkanı duran yurdungüzeli'dir.

türkiye izcilerinin temel izcilik bilgileri 
temel izcilik bilgileri hakkında bilgileri şöyle özetleyebiliriz:

i̇zci sözü/andı ve i̇zcilik türesi/töresi 

"i̇zci sözü/andı" tanrı'ya, vatanıma karşı vazifelerimi yerine getireceğime, i̇zcilik türesine (töresine) uyacağıma, başkalarına her zaman yardımda bulunacağıma, kendimi bedence sağlam, fikirce uyanık ve ahlakça dürüst tutmak için elimden geleni yapacağıma şerefim üzerine ant içerim.

"i̇zcilik türesi" türe ya da töre şeklinde kullanılmaktadır.
 i̇zci, sözünün eridir; şeref ve haysiyetini her şeyin üstünde tutar.
 i̇zci, yurduna, milletine, ailesine ve izci liderlerine sadıktır.
 i̇zci, başkalarına yardımcı ve yararlı olur.
 i̇zci, herkesin arkadaşı ve bütün izcilerin kardeşidir.
 i̇zci, herkese karşı naziktir.
 i̇zci, bitki ve hayvanları sever ve korur.
 i̇zci, büyüklerinin sözünü dinler, küçüklerini sever ve korur.
 i̇zci, cesurdur, her türlü şartlar altında neşeli ve güler yüzlüdür.
 i̇zci, tutumludur.
 i̇zci, fikir, söz ve hareketlerinde açık ve dürüsttür.

oba sistemi 
i̇zcilikte çocuklar ve gençler, izcilikte ilk demokratik ve en küçük birim olan; "oba sistemi" içinde bir grubun üyesi olmanın tadına varır, demokrasiyi gerçek anlamı ile hayata geçirmeyi öğrenirler. grup içinde sorumluluk alma ve sorumluluğunun gereklerini yerine getirmeyi pekiştirirler. i̇zciler oba içinde en iyi arkadaşları ile heyecanlı şeyler planlamanın, yürüyüşe çıkmanın, birlikte kamp yapmanın, uzun bir yürüyüşten sonra eve dönerken ya da kamp ateşinin oynaşan alevlerini seyrederken birlikte şarkı söyleyip, gülmenin, izcilikte bir üst basamağa geçmesini sağlayacak testleri başarmak için birlikte çalışmanın ne kadar eğlenceli olduğunu kavrarlar. yaş basamaklarına göre oba sistemi aşağıdaki gibidir:

küme:  bir izci kulübünde tescilli, en az iki öbeğin birleşmesi ile oluşmuş yavrukurt ünitesidir.

öbek:  6-8 yavrukurt'un oluşturmuş olduğu kız, erkek veya kız-erkek karma en küçük yavrukurt birliği. 7-11 yaş grubundaki çocuklardan oluşur.

öbekbaşı:  liderin rehberliğinde öbeğini sevk ve idare eden yavrukurt.

öbek i̇smi: öbekler, bir renk ve ilave olarak bir hayvan ismi alırlar. (mavi kurt öbeği, kırmızı kurbağa öbeği gibi)

oymak: en az 2 obadan oluşan i̇zci ünitesidir.

oba: oba aynı şeyleri yapmaktan hoşlandıkları için bir arada bulunan ve 6-8 izciden oluşan birliktir. 11-15 yaş grubu çocuklardan oluşmaktadır.

oba i̇smi: her obanın bir adı olmalıdır. oba adı hayvan isimlerinden seçilir. obadaki izciler, ismini taşıdığı hayvanın özelliklerini öğrenmeli, seslerini taklit edebilmeli ve oba bağırışı esnasında belirlenmiş sesi çıkarabilmelidir.

oba flaması: obanın ismini taşıdığı hayvanı simgeleyen bir flaması olmalıdır.

obabaşı: obayı sevk ve idare eden, obadaki izciler tarafından kendi belirledikleri süre için seçilen izci

ocak: bir izci kulübünde tescilli, karma çalışanlarda en az 2 kız, 2 erkek toplam 4 ekipten, karma çalışmayanlarda en az 2 ekipten oluşan izci ünitesidir.

ekip:  4-6 kız veya erkek ergin izcinin ayrı ayrı kurduğu en küçük, ergin izci birliğidir.15-18 yaş grubundaki gençlerden oluşur.

ekipbaşı: ekibini sevk ve idare eden, ekipteki ergin izciler tarafından kendi belirledikleri süre için seçilmiş ergin izci.

ekip i̇smi: ekipler, tarihteki ünlü türk büyüklerinin ve türk sanatçı ve bilim insanlarının isimlerini alırlar. (adile naşit ekibi, mehmet çavuş ekibi gibi)

bunlardan başka tüzel teşkilatlar bünyesinde teşkilat tüzüklerine göre değişik basamak isimleriyle anılan 7 yaş altındaki çocuklara yönelik şirin i̇zci kümeleri i, 18-26 yaş arası gençlere yönelik öncü i̇zci toplulukları, 26 yaş üstü yetişkin i̇zci toplulukları ile yılda bir kez yapılan bir faaliyette bir araya gelen veteran i̇zci toplulukları da vardır.

dış bağlantılar 
 anadolu i̇zcilik federasyonu 
trakya i̇zciler birliği federasyonu

kaynakça

türkiye'de izcilik