Mihver Devletleri

mihver devletleri (, , ), ii. dünya savaşı'nda müttefik devletler bloğuna karşı temel olarak almanya, i̇talya ve japonya'nın, bunun dışında macaristan, romanya, bulgaristan, finlandiya, bağımsız hırvatistan devleti, vichy fransası, arnavutluk, habeşistan, mançukuo, tayland, burmanya ve irak'ın oluşturduğu blok. ayrıca i̇ran şahı rıza pehlevi almanya'dan yana tavır almış, i̇spanya ise mihver güçlerin bir taraftarı olarak kalmıştır.

mihver sözcüğü "eksen" anlamına gelir. eksen (alm. achsen) (i̇ng. axis) sözcüğü bu ittifakı tanımlamak için ilk kez faşist macar lider gyula gömbös tarafından kullanıldı. 1936'da ise benito mussolini tarafından ilk kez resmen kullanıldı.

kuruluşu 

1930'ların ortalarında mihver (eksen) devletleri nazi almanyası, i̇talya krallığı ve japon i̇mparatorluğu'nun bir araya gelmelerinin ilk adımı, ekim 1936'da almanya ve i̇talya tarafından imzalanan bir antlaşma ile oldu. ardından benito mussolini, 1 kasım tarihinde diğer tüm avrupa ülkelerinin roma-berlin ekseninde döneceğini ve böylece mihver teriminin yerleşeceğini açıkladı. hemen hemen eşzamanlı ikinci adım ise, yine 1936 yılının kasım ayında, almanya ile japonya arasındaki anti-komünist bir antlaşma olan anti-komintern paktı'nın imzalanması idi. i̇talya da 1937 yılında bu antlaşmaya katıldı. roma-berlin ekseni, 1939 yılında çelik pakt adı altında, 27 eylül 1940 tarihinde de üç devletin askerî hedeflerinin bütünleşmesine yol açan tripartite paktı (üçlü pakt) ile askerî bir ittifak haline geldi.

ii. dünya savaşı sırasındaki en geniş sınırlarında mihver devletleri, avrupa, kuzey afrika ve doğu asya'nın çoğu bölgesini işgal etmişti. üçlü zirveler yapılmıyordu, iş birliği yapılsa da, koordinasyon asgari düzeyde kalıyordu. kısmen almanya ile i̇talya arasında bir miktar koordineli çalışmalar söz konusuydu. savaş, 1945'te mihver güçlerinin yenilgisi ve ittifakın dağılmasıyla sona erdi. müttefiklerin durumunda olduğu gibi, mihver üyeliği de akışkandı; bazı ülkeler taraflarını değiştiriyor ya da savaş sırasında askerî katılım kararlarını değiştirebiliyorlardı.

mihver'in temel hedefleri 
 nazi almanyası: adolf hitler, öncelikle orta avrupa, ardından doğu ve batı avrupa'yı almanya topraklarına katmak amacındadır. i̇kincil planı ise asya'yı, özellikle sovyetler birliği ve yakın doğu'daki stratejik noktaları ele geçirmeyi, komünizmin dünya üzerindeki varlığını ortadan kaldırmayı ve avrupa'daki yahudi mevcudiyetinin tasfiye edilmesini amaçlamıştır.
 i̇talya krallığı: i. dünya savaşı'ndan istediğini alamayan i̇talya dar bir sömürge alanıyla sanayisini beslemeye çalışıyordu. ayrıca i. dünya savaşı'nda i̇tilaf devletleri ile görüş ayrılığına düşen i̇talya, mussolini'nin faşist politikaları nedeniyle avrupa'da sorun teşkil ediyordu. i̇talya'nın eski roma i̇mparatorluğu gibi güçlü bir devlet olmasını isteyen mussolini, almanya ile yakınlaşarak mihver devletleri blokunda savaşa girmiştir. i̇talya; kuzey afrika ve balkanlar'da ilerlemiştir.
 japon i̇mparatorlğu: i. dünya savaşı sonunda almanya'nın uzak doğu sömürgeleri japonya'ya verilmişti. üstelik çin'in bir bölümü de japonya'nın hâkimiyetindeydi. ancak bu kadar sömürge bile hızla sanayileşen ve büyüyen japon ekonomisini doyuramıyordu. ekonomik çıkarlar için abd ile yakınlaşan japonya, savaşın patlak vermesi ile almanya'ya yakınlaşmıştır. pearl harbor saldırısı ile abd'nin savaşa girmesine neden olmuştur.

bu üç temel mihver devletinin dışında macaristan, romanya, finlandiya ve bulgaristan gibi devletler yeni toprak kazanımları, eski düşmanlarıyla savaşmak için veya işgal altında zorunlu olarak mihver devletleri'ne katılmışlardır.

mihver devletleri listesi 

  nazi almanyası
  i̇talya krallığı (1943'e dek),  (almanya'nın kuklası, 1943'ten sonra)
 
  japon i̇mparatorluğu
  macaristan krallığı
  romanya krallığı
  slovak cumhuriyeti (1939-1945)
  bulgaristan krallığı
  yugoslavya krallığı (25-27 mart 1941)
 
 
  çin cumhuriyeti yeniden düzenlenmiş ulusal hükûmeti
  mengjiang (japonya'nın kuklası [1939-40], sonra çin'in özerk bölgesi [1940-45])
  finlandiya cumhuriyeti (1939-1944)
  özgür hindistan
  irak krallığı (1941)
  (japonya'nın kuklası)
  tayland krallığı
  fransız devleti (tartışmalı, almanya'nın kuklası)

ayrıca bakınız 
 müttefik devletler
 ii. dünya savaşı

kaynakça

dış bağlantılar 

 anti-komintern paktı'nın tam metni 

ii. dünya savaşı dış politikası
20. yüzyılda askerî ittifaklar
ülkelerine göre ii. dünya savaşı
askerî ittifaklar
almanya-bulgaristan ilişkileri
almanya-japonya ilişkileri
almanya-i̇talya ilişkileri
almanya-macaristan ilişkileri
almanya-romanya ilişkileri
almanya-slovakya ilişkileri
almanya-yugoslavya ilişkileri
bulgaristan-japonya ilişkileri‎
bulgaristan-romanya ilişkileri
çin-japonya ilişkileri‎
finlandiya-japonya ilişkileri
hırvatistan-macaristan ilişkileri
i̇talya-japonya ilişkileri
i̇talya-yugoslavya ilişkileri‎