mismayil/tr_wikipedia huggingface dataset:
SA-3 Goa

isayev s-125 "neva"\"pechora" sistemi (nato rapor ismi adıyla sa-3 goa), yüksek performanslı uçaklara, diğer hava hedeflerine angajman yetenekli, çok kanallı, her hava şartında faaliyet kabiliyetine sahip olan, rus yapımı orta menzilli hava savunma füzesi sistemidir.

teknik veriler

sa-3 goa 
 üretici firma(lar): altair
 üretici ülke(ler): rusya
 tipi: orta menzilli hava savunma sistemi
 güdüm sistemi: satıhtan radar güdümlü
 harp başlığı: ? kg’lık parça tesirli he
 azami etkili menzili: 22 km
 azami etkili i̇rtifası: 14 km
 sürati: 3+ mach
 i̇tki tipi: katı yakıtlı roket motoru
 uzunluğu: 6.70 m
 çapı: 600 mm
 ağırlık: 400 kg

sa-n-1 goa 
geliştirilme çalışmalarına 1950'li yılların ortalarında başlanan sa-3 füzesinin deniz platformlarına yönelik versiyonudur. ii. dünya savaşı sonrasında, uçak gemisi olmayan kızıl donanması'daki açık deniz muharip güçlerine konuşlandıran ilk hava savunma füze sistemi olma unvanına sahiptir. 1962 yılında ilk kez kotlin sınıfı bir destroyere monte edilmiş ve aynı yıl denemeleri tamamlanarak operasyonel olarak kullanılmaya başlanmıştır. atış kontrol ve kılavuz radarı olarak e/f bandda çalışan 4r90 yatagan'ı kullanan sistem, hedefleri ise d band mr-500 big net radarı ile tespit etmektedir. sa-n-1'lerde füze sistemi olarak kullanılan v-600'ün, karşı tedbir sistemleri ve harp başlığı gibi bölümlerinde modernize edilmişversiyonu olan v-601, 1960'lı yılların sonuna doğru sovyet donanması'nın yeni sınıf gemilerinde volna-m(sa-n-1b) adıyla hizmete girmiştir. bu aşamadan sonra volna-p adıyla bir kez daha modernize edilen sistemin son versiyonu ise, gelişmiş v-601m füzeleri ile donatılan volna-n rus donanması'ndaki görev süreleri sona ermek üzere olan kashin sınıfı destroyerler ile hindistan'ın da dâhil olduğu bazı ülke donanmalarında halen kullanılmaktadır.

teknik veriler

sa-n-1 
 üretici firma(lar): altair
 üretici ülke(ler): rusya
 tipi: orta menzilli hava savunma sistemi
 güdüm sistemi: satıhtan radar güdümlü
 harp başlığı: 60 kg’lık parça tesirli he
 azami etkili menzili: 25 km
 azami etkili i̇rtifası: 12 km
 sürati: 1.8 + mach
 i̇tki tipi: katı yakıtlı roket motoru
 uzunluğu: 6.1 m
 çapı: 375 mm
 ağırlık: 639 kg

radar fotoğrafları 
sa-3 goa'nın kullandığı radar sistemleri

ayrıca bakınız 
gemi konuşlu hava savunma füzeleri

‎dış bağlantılar 
 

karadan havaya füzeler
sovyetler birliği füzeleri
rusya füzeleri
Kısık Ateşte 15 Dakika

kısık ateşte 15 dakika, 2006 çıkışlı türk filmi. filmin ana mekânı i̇stanbul'da şık bir fransız restoranı le chic. film restoranın sahipleri, çalışanları ve müşterilerini oluşturan çeşitli karakterlerin her birinin bu restoranda geçen 15 dk.sını anlatıyor. 21.00-21.15. herkesin hayatında bir 15 dk. vardır.

dış bağlantılar
 
 

2005 çıkışlı türk filmleri
türk komedi-drama filmleri
2000'lerde türkçe filmler
2000'lerde komedi-drama filmleri
2005 çıkışlı dramatik filmler
2005 çıkışlı komedi filmleri
medyapım filmleri
İmgelem

i̇mgelem ile kastınız hayal gücü ise lütfen, hayal gücü maddesine bakınız.

i̇mgelem, insanın istediği şeyleri gözünde canlandırabilme yetisinin ürünlerini kapsayan evren.

paylaşılan dünyanın duyu idraklarından elde edilen ögelerin içinden kısmen bulmak veya tamamen kişisel alanlar için doğuştan yetenek ve işlem olarak kabul edilir. algı duyusunda önceden verilen nesnelerin aklın algıladıklarında canlandırma süreci olarak psikolojide teknik olarak kullanılan bir terimdir. terimin bu kullanımının sıradan lisan üstündeki karışıklarından beri, bazı psikiyatrlar bu işlemi tarif etmek için hayal (ing. imaging), imge (ing. imagery) veya onun konuşması "üretken" (ing. reproductive) olarak tersi "yaratıcı" (ing. productive) veya "yapıcı" (ing. constructive) hayal gücünü tercih ederler. hayal edilen imgeler aklın gözüyle görülür.

notlar
Boğazkere

boğazkere, elazığ ve diyarbakır bölgesi civarlarında yetişen siyah renkli bir üzüm çeşididir. boğazkere, türkiye'nin dicle - fırat arasında elazığ (maden) ve diyarbakır (ergani) kökenlidir. koyu kırmızı zengin bir üzümdür ve şarap, kuru meyve ve incir aromaları ile iyi yapılandırılmıştır. diyarbakır'da sertifikalı boğazkere bağları tarafından üzümden üretilen bir şaraba da adını verir.
bu şarabın özellikleri; güçlü gövde, çok keyifli uzun bitiş, lacivert tonlu koyu kırmızı renk ve kurutulmuş kırmızı meyve ve baharatların zengin ve güçlü aromalarıdır. 10 yıla kadar yaşlanmaya iyi gelir. kırmızı et kebapları, hindi, somon ve peynir başta olmak üzere doğu anadolu kaşar veya gruyere peyniri ile tavsiye edilir.
elazığ ve çevresinde iki tür kırmızı üzüm yetiştirilir. öküzgözü bir diğeridir.
boğazkere, anadolu'nun en eski ve yerli üzümlerindendir. elazığ'ın öküzgözü ile, kaliteli ve dengeli bir kupaj şarap oluşturur. üzümün kabuklarında bulunan ve şaraba burukluk katan tanen oranı bu üzüm cinsinde çok fazladır. burukluğun yanı sıra, baharlı tadı, şarap üretiminde boğazkere üzümünü çok değerli kılmaktadır.
maden, ergani, çermik, çüngüş'de en iyi kalitede üretilmektedir.

ayrıca bakınız
 öküzgözü
 çalkarası
 kalecik karası
 papazkarası

kaynakça 

türk üzüm çeşitleri
kırmızı şarap üzüm çeşitleri
Brown of Harvard

john wayne'nin rol aldığı ilk filmi olan brown of harward, 1926'da çekilmiş amerikan filmidir. wayne bu filmde, yale futbol takımı oyuncusu olarak rol almıştır.

oyuncular 
 william haines - tom brown
 jack pickford - jim doolittle
 mary brian - mary abbott
 ralph bushman - bob mcandrew
 mary alden - bayan brown
 david torrence - bay brown
 edward connelly - professor abbott
 guinn williams - hal walters
 donald reed - reggie smythe
 john wayne - yale koleji futbol takımı oyuncusu

1926 çıkışlı filmler
amerika birleşik devletleri yapımı siyah-beyaz filmler
amerika birleşik devletleri sessiz filmleri
amerikan futbolu filmleri
tiyatro oyunlarından uyarlanan amerika birleşik devletleri filmleri
metro-goldwyn-mayer filmleri
1920'lerde spor temalı filmler
jack conway'in yönettiği filmler
harry rapf'ın yapımcısı olduğu filmler
donald ogden stewart'ın senaryosunu yazdığı filmler
konusu massachusetts'te geçen filmler
amerika birleşik devletleri spor filmleri
Şaşkın

şaşkın, 2006 yapımı bir türk romantik komedi filmidir.

konusu 
mehmet i̇stanbul'da üniversite öğrencisidir. tesadüfen dinlediği bir radyo programında bir kızın aşk üzerine konuşmalarından çok etkilenir. kızı bulmak için ev arkadaşı çetin'ide yanına alarak antalya'ya gider. kız hakkında bildiği tek şey bir otelde staj yaptığı ve adının deniz olduğudur.

mehmet ve çetin otele yerleşip araştırmalara başlarlar. i̇lk etapta karşılarına çıkan sonuç hayalkırıklığıdır. çünkü otelde en az elli stajyer vardır ve hiçbirinin adı deniz değildir. mehmet vazgeçmez. bir süre sonra tüm otel sakinleride onlara katılınca komik ve duygusal olaylar başlar.

dış bağlantılar 

2006 çıkışlı türk filmleri
türk gençlik filmleri
2000'lerde türkçe filmler
türk romantik komedi filmleri
2006 çıkışlı komedi filmleri
Bardelys the Magnificent

bardelys the magnificent, 1926 yılında çekilmiş sessiz drama filmidir. başrollerde john gilbert ve  eleanor boardman rol almıştır. john wayne bu filmde rol aldığı sıralarda 18 yaşındaydı.

oyuncular 
 john gilbert - bardelys 
 eleanor boardman - roxalanne de lavedan 
 roy d'arcy - chatellerault 
 lionel belmore - vicomte de lavedan 
 emily fitzroy - vicomtesse de lavedan 
 george k. arthur - st. eustache 
 arthur lubin - king louis xiii 
 theodore von eltz - lesperon 
 karl dane - rodenard 
 edward connelly - cardinal richelieu 
 fred malatesta - castelrous 
 john t. murray - lafosse 
 joe smith marba - innkeeper (joseph marba) 
 daniel g. tomlinson - sergeant of dragoons 
 emile chautard - anatol 
 john wayne - guard
 lou costello

1926 çıkışlı filmler
i̇ngilizce filmler
amerika birleşik devletleri sessiz filmleri
metro-goldwyn-mayer filmleri
1920'lerde dramatik filmler
king vidor'un yönettiği filmler
amerika birleşik devletleri romantik dram filmleri
amerika birleşik devletleri yapımı siyah-beyaz filmler
amerika birleşik devletleri romantik tarihî filmleri
Got to Be There

got to be there, michael jackson'un 13 eylül 1971 çıkışlı ilk solo albümüdür. "got to be there" ve "rockin' robin" bu albümde bulunan büyük beğeni kazanmış parçalardır.

13 eylül 1971'de motown'dan çıkan albümle birlikte michael jackson ismi müzik piyasasında ilk kez "the jackson 5" isminden ayrı telaffuz edilmiştir. albüme ismini veren şarkı, "got to be there" ise jackson'nın ilk teklisi olmuştur. dünya çapında 3.2 milyon kopya satmıştır.

şarkı listesi 
 a1 "ain't no sunshine" - 4:13 
 a2 "i wanna be where you are" - 3:02 
 a3 "girl don't take you love from me" - 3:51 
 a4 "in our small way" - 3:41 
 a5 "got to be there" - 3:24
 b1 "rockin' robin" - 2:34 
 b2 "wings of my love" - 3:24 
 b3 "maria (you were the only one)" - 3:43 
 b4 "love is here and now you're gone" - 2:53 
 b5 "you've got a friend" - 4:52

michael jackson albümleri
1971 albümleri
çıkış albümleri
yapımcısı hal davis olan albümler
yapımcısı the corporation olan albümler
i̇ngilizce albümler
motown albümleri
Çaylıca

çaylıca, i̇negöl - bursa ili i̇negöl ilçesine bağlı mahalle
 çaylıca, kurşunlu - çankırı ili kurşunlu ilçesine bağlı köy
 çaylıca, tortum - erzurum ili tortum ilçesine bağlı mahalle
 çaylıca, develi - kayseri ili develi ilçesine bağlı mahalle
 çaylıca - sivas ili zara ilçesine bağlı köy
Çırdak

çırdak, mengen - bolu ili mengen ilçesine bağlı köy
 çırdak, kurşunlu - çankırı ili kurşunlu ilçesine bağlı köy
 çırdak, seydiler - kastamonu ili seydiler ilçesine bağlı köy
 çırdak, yeşilyurt - tokat ili yeşilyurt ilçesine bağlı köy
Demirciören

demirciören, kızılcahamam - ankara ili kızılcahamam ilçesine bağlı mahalle
 demirciören, kurşunlu - çankırı ili kurşunlu ilçesine bağlı köy
 demirciören, pınarbaşı - kayseri ili pınarbaşı ilçesine bağlı mahalle
 demirciören, kütahya - kütahya ili merkez ilçesine bağlı köy
Madenli

madenli şu anlamlara gelebilir:
 madenli, aladağ, adana ili aladağ ilçesine bağlı mahalle
 madenli, kurşunlu, çankırı ili kurşunlu ilçesine bağlı köy
 madenli, divriği, sivas ili divriği ilçesine bağlı köy
 madenli, erbaa, tokat ili erbaa ilçesine bağlı köy
 madenli, arsuz, hatay ili arsuz ilçesine bağlı mahalle
 madenli, gelendost, isparta ili gelendost ilçesine bağlı köy
Ağıllı, Çıldır

ağıllı, ardahan ilinin çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

ağıllı'nın eski adı erken dönem türkçe kaynaklarda hamaş (خاماش), gürcüce kaynaklarda hamaşi (ხამაში) olarak geçer. köyün adı geç dönemde de aynı biçimde yazılmıştır.

hamaş, tarihsel gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan cavaheti'de yer alır. nitekim osmanlılara bu yerleşimi 16. yüzyılın ortasında gürcülerden ele geçirmiştir. 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterinde "hamaş" adı altında, hamaş-i küçük (خاماش كوچك) ve hamas-i büzürg (خاماش بزرك) olmak üzere iki adet köy kaydedilmiştir. hamaş-i küçük (küçük hamaş) köyü gürcistan vilayeti içinde çıldır livasının kurd kala nahiyesine, hamaş-i büzürg (büyük hamaş) ise, ardahan-i büzürg livasının meşe nahiyesine bağlıydı. bu iki yerleşim, bu iki livanın sınırını oluşturan bir derenin karşılıklı iki yakasında yer alıyordu. küçük hamaş köyü bu tarihte boşalmış ve terk edilmiş köye dönüşmüştü. büyük hamaş köyünde ise, osmanlı devleti'ne ispenç vergisi vermekle yükümülü sadece üç hane bulunuyordu. vergi yükümlüsü üç erkek badura, gogiça ve abram'ın torunu olarak kaydedilmiştir. bu isimlerden büyük hamaş köyünün bir gürcü yerleşimi olduğu anlaşılmaktadır.

daha sonra tek köy haline gelen hamaş, 93 harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan berlin antlaşması'aya osmanlılar tarafından ruslara bırakıldı. rus idaresinin hamaş (хамаш) olarak kaydettiği köy, ardahan sancağının çıldır kazasına (uçastok) bağlıydı. köyün nüfusu 173 kişiden oluşuyordu ve bu nüfusun tamamı kürt olarak kaydedilmiştir. 16. yüzyılda gürcülerden neredeyse tamamen boşalan köye daha sonra kürtlerin yerleştirildiği bu kayıttan anlaşılmaktadır.

hamaş köyü, birinci dünya savaşı'nın sonlarında rusya'nın bölgeden çekilmesinden bir süre sonra, gürcistan demokratik cumhuriyeti'nin sınırları içinde kaldı. sovyet rusya'nın bolşevik hükûmeti 7 mayıs 1920'de gürcistan hükûmetiyle imzaladığı moskova antlaşması'yla da  ardahan bölgesini bağımsız gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. ancak kızıl ordu'nun gürcistan'ı işgali sırasında ankara hükümeti'nin tiflis hükûmetine verdiği ültimatom üzerine gürcü idaresinin çekilmesinin ardından ardahan bölgesi ve hamas köyü fiilen türkiye'ye katıldı. gürcistan demokratik cumhuriyeti'nin topraklarının işgal edilmesinin ardından sovyet rusya ile ankara hükümeti'nin 16 mart 1921'de imzaladığı moskova antlaşması'yla, hamaş köyünü de kapsayan ardahan bölgesi türkiye'ye bırakıldı.

hamaş köyü, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde de "hamaş" (حماش) adıyla kars vilayetinin çıldır kazasının kurt kala nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 163 kişiden oluşuyordu. hamaş veya hamaşi  "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla ağıllı olarak değiştirilmiştir. hamaş köyünün nüfusu 1965 yılında 325 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 52 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
köy, ardahan il merkezine 96 km, çıldır ilçe merkezine ise 52 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

çıldır belde ve köyleri
Akçıl, Çıldır

akçıl, ardahan ilinin çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

akçıl köyünün eski adı türkçe kaynaklarda çolit / colit olarak geçer. nitekim 1595 tarihli osmanlıca mufassal defterinde "çolet / çolit" (چولیت) ve 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde "colet / colit" (جولیت) biçiminde yazılıştır. bu adın gürcüce çoleti'den (ჭოლეთი) değişime uğradığı tahmin edilmektedir. çoleti, megrelce "saz" anlamındaki "çoli" (ჭოლი) kelimesinden türemiş olup "sazlık" anlamına gelir.

çoleti, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tarihsel cavaheti'de yer alıyodur. nitekim osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında bu bölgeyi ve köyü gürcülerden ele geçirmiştir. bu yerleşim 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterine göre, gürcistan vilayeti içinde çıldır livasının niyaliskur nahiyesine bağlıydı. köyün nüfusu 17 hristiyan haneden oluşuyordu. i̇spenç vergisi vermekle yükümlü hane reisleri kada, vardzel, i̇vane, grigol, revaza, mamisa, lazare, tsamala, okra, batata gibi gürcü adları taşıyordu. köyde buğday, arpa, çavdar, keten tohumu, yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor ve domuz besleniyordu.

osmanlı devleti, doksanüç harbi'nin ardından imzalanan berlin antlaşması'yla ardahan bölgesini rusya'ya bırakınca, çoleti köyü de osmanlı egemenlik alanının dışında kaldı. rus idaresinin 1886 yılında yaptığı nüfus tespitinde çolet (чолет) adıyla kaydedilmiş olan köy, ardahan sancağının çıldır kazasına (uçastok) bağlıydı. köyün nüfusu 189 kişiden oluşuyordu. bu nüfus içinde 183 kişi "türk", 6 kişi "karapapak" olarak kaydedilmiştir.

çolet, birinci dünya savaşı'nın sonunda rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre bağımsız gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. kızıl ordu'nun gürcistan'ı işgali sürerken ankara hükümeti ile sovyet rusya arasında, 16 mart 1921'de imzalanan moskova antlaşması uyarınca çolet türkiye'ye bırakıldı.

çolet, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde, 1595 tarihli mufassal defterindeki yazılıştan farklı biçimde "colet / colit" (جولیت) olarak kaydedilmiştir. bu sırada köy kars vilayetinin çıldır kazasının kurt kala nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 287 kişiden oluşuyordu. çolet / colit türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında  7267 sayılı kanunla akçıl olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında akçıl köyünün nüfusu 492 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 161 kişi okuma yazma biliyordu.

akçıl köyünde, köyün hristiyanlık döneminden kalma bir köy kilisesi olduğu bilinmekle birlikte akıbeti tespit edilememiştir.

coğrafya 
köy, ardahan il merkezine 87 km, çıldır ilçe merkezine 45 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

çıldır belde ve köyleri
Akdarı, Çıldır

akdarı, ardahan ilinin çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

akdarı köyünün eski adı, çamardo'dur. gürcüce kaynaklarda çamardo (ჩამარდო) olarak geçen bu yer adı, türkçeye erken dönemde çamardo (چاماردە) ve geç dönemde  çamorda (چاموردە) olarak girmiştir..

çamardo köyü, tarihsel gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan cavaheti'de yer alır. nitekim osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ikinci yarısında gürcülerden ele geçirmiştir. köydeki çamardo kilisesi bu dönemden günümüze kalmıştır.

çamardo köyü, 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı tahrir defterine göre, gürcistan vilayeti içinde ahalkalak livasının niyaliskuri nahiyesinin köylerinden biriydi. çamardo (چاماردە) adıyla kaydedilmiş olan köy bu tarihte tamamen boşalmıştı. 1878 yılında köyde 10 hanenin tespit edilmiş olması, çamardo'nun osmanlı döneminde yeniden meskun hale geldiğini göstermektedir.

çamardo, üç yüz yılı aşkın bir süre osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 1877-1878 osmanlı-rus savaşı'nın ardından imzalanan berlin antlaşması uyarınca osmanlı devleti tarafından rusya'ya bırakıldı. rus idaresince de çamardo (чамардо) olarak kaydedilmiş olan yerleşim, 1886 tarihli nüfus tespiti sırasında ardahan sancağının  çıldır kazasına bağlı tzkarostavi nahiyesinin  13 köyünden biriydi. çamardo'nun nüfusu, 65'i erkek ve 54'ü kadın olmak üzere, 14 hanede yaşayan 116 kişiden oluşuyordu. bu nüfusun tamamı türk olarak kaydedilmişti. rus idaresi sırasında köyün nüfusu artmış, 1896'da 133, 1906'da 152 kişiye ulaşmıştır.

çamardo köyü, birinci dünya savaşı'nın sonlarında rusların bölgeden çekilmesinin ardından gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 mayıs 1920 tarihinde imzalanan moskova antlaşması'yla sovyet rusya, artvin sancağını gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. ancak kızıl ordu'nun gürcistan'ı işgali sırasında sovyet rusya ile ankara hükümeti arasında 16 mart 1921 tarihinde imzalanan moskova antlaşması'yla çamardo köyünü de kapsayan ardahan bölgesi türkiye'ye bırakıldı.

çamardo, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde çamurda / çamorda (چاموردە) adıyla, kars vilayetinin çıldır kazasının kurt kale nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında "çamurda" adıyla kaydedilmiş olan köy, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 251 kişiden oluşuyordu.  çamardo türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla akdarı olarak değiştirilmiştir. akdarı köyünün 1965 yılında nüfusu 358 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 105 kişi okuma yazma biliyordu.

çamardo’da orta çağdan kalma tek nefli bir yapı olan çamardo kilisesi, 20. yüzyılın başında büyük ölçüde ayakta duruyordu. bununla birlikte bu tarihte ahır ve samanlık olarak kullanılıyordu. harç kullanılarak inşa edilmiş olan kilise, daha sonra yıkılmış ve günümüze sadece duvar parçaları ile kesme taşlı küçük bir bölüm kalmıştır.

coğrafya 
akdarı köyü, ardahan il merkezine 83 km, çıldır ilçe merkezine 41 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

çıldır belde ve köyleri
Aşağıcambaz, Çıldır

aşağıcambaz, ardahan ilinin çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

aşağıcambaz köyü 1595 tarihli osmanlı tahrir defteriden canbaz-i küçük (جانباز كوچك) olarak geçer. yukarıcambaz köyü ise, canbaz-i büzürg (جانباز بزرك) adıyla kaydedilmiştir. bu iki yerleşimdeki canbaz adının camasp'tan (ჯამასპ) değişime uğradığı tahmin edilmektedir. samtshe-saatabago hükümdarı ii. kaihosro ve ailesinin seyahatini anlatan bir kaynak buradaki yerleşimlerden camasp olarak söz etmektedir. geç dönemde canbaz-i küçük (küçük canbaz) köyünün adı aşağıbambaz, canbaz-i büzürg'ün (büyük canbaz) adı da yukarıcambaz'a dönüşmüştür.

küçük canbaz köyü, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tarihsel çrdili'de yer alıyodur. nitekim osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında bu bölgeyi ve köyü gürcülerden ele geçirmiştir. bu yerleşim 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterine göre, gürcistan vilayeti içinde çıldır livasının canbaz nahiyesine bağlıydı. küçük canbaz veya büyük cabaz köyünden biri bu nahiyenin merkeziydi. küçük canbaz köyünün nüfusu 4 hristiyan haneden oluşuyordu. i̇spenç vergisi vermekle yükümlü hane reisleri roseb, revaza, mamula ve papula adları taşıyordu. bu adlardan küçük canbaz'ın bir gürcü köyü olduğu anlaşılmaktadır. köyde buğday, arpa, çavdar, yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu.

osmanlı devleti, doksanüç harbi'nin ardından 1878'de imzalanan berlin antlaşması'yla ardahan bölgesini rusya'ya bırakınca, aşağı canbaz köyü de osmanlı egemenlik alanının dışında kaldı. rus idaresinin 1886 yılında yaptığı nüfus tespitinde aşağı cambaz (нижний джамбаз) adıyla kaydedilmiş olan köy, ardahan sancağının çıldır kazasına (uçastok) bağlıydı. köyün nüfusu 264 kişiden oluşuyordu. bu nüfus içinde 258 kişi "karapapak", 6 kişi "kürt" olarak kaydedilmiştir.

aşağı cambaz, birinci dünya savaşı'nın sonunda rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre bağımsız ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 mart 1921'de imzalanan moskova antlaşması uyarınca aşağı cambaz köyü türkiye'ye bırakıldı.

küçük canbaz köyü, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde "canbaz-i aşağı" (جانباز آشاغی) adıyla kaydedilmiştir. bu sırada köy kars vilayetinin çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy "aşağı canbaz" adıyla aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 395 kişiden oluşuyordu. daha sonra aşağıcambaz biçiminde yazılmış olan köyde 1965 genel nüfus sayımında 670 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde sadece 74 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
köy, ardahan il merkezine 57 km, çıldır ilçe merkezine ise 15 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

çıldır belde ve köyleri
Başköy, Çıldır

başköy, ardahan ilinin çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

başköy, bu yerleşimin bilinen en eski adıdır. rus idaresinin gerçekleştirdiği 1886 tarihli nüfus sayımında baş-köv (баш-кёв) olarak geçer. tao-klarceti bölgesinde başköy adı, geç osmanlı döneminde ortaya çıkmış, yaygın olarak coğrafi açıdan yukarıda bulunan yerleşmelere verilmiştir. 

başköy, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tarihsel cavaheti'de yer alıyodur. nitekim osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında bu bölgeyi gürcülerden ele geçirmiştir. başköy, komşusu köyler 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterinde komşu köyler çıldır livasının yer almasına karşın, bu defterde geçmemektedir. bu durum, başköy'ün daha sonra ortaya çıktığı görüşünü desteklemektedir. 

nitekim osmanlı devleti, doksanüç harbi'nin ardından 1878'de imzalanan berlin antlaşması'yla ardahan bölgesini rusya'ya bırakmasından sonra rus idaresinin 1886 yılında yaptığı nüfus tespitinde başköy adına rastlanmaktadır. baş-köv (баш-кёв) biçiminde yazılmış olan köy, ardahan sancağının çıldır kazasına (uçastok) bağlıydı. köyün nüfusu, "karapapak" olarak kaydedilmiş 61 kişiden oluşuyordu.

başköy, birinci dünya savaşı'nın sonunda rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 mart 1921'de imzalanan moskova antlaşması uyarınca başköy türkiye'ye bırakıldı.

başköy, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde "baş köy" (باش كوی) biçiminde yazılmıştır. bu sırada köy kars vilayetinin çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahip olan köyün nüfusu 95 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında başköy'de 226 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde sadece 29 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
köy, ardahan il merkezine 68 km, çıldır ilçe merkezine 26 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

çıldır belde ve köyleri
Damlıca, Çıldır

damlıca, ardahan ilinin çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

damlıca köyünün eski gürcüce kotamahi (კოტამახი) olup 1595 tarihli osmanlı mufassal defterinde kodamahi (قوداماخی) ve 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde kodamih (قودامیخ) olarak geçer.

kotamahi, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tarihsel çrdili'de yer alıyordur. nitekim osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında bu bölgeyi ve köyü gürcülerden ele geçirmiştir. kotamagi veya kodamahi, 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterine göre, gürcistan vilayeti içinde çıldır livasının canbaz nahiyesine bağlıydı. köyün nüfusu 20 hristiyan haneden oluşuyordu. i̇spenç vergisi vermekle yükümlü hane reisleri sezela, maharebel, gogiça, simon, davit, basila, elisa, parsadan, badura, mindoda gibi gürcü adları taşıyordu. simon köyün bu tarihteki rahibiydi. köyde buğday, arpa, çavdar, keten tohumu, yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor, koyun ve domuz besleniyordu.

osmanlı devleti, doksanüç harbi'nin ardından imzalanan berlin antlaşması'yla ardahan bölgesini rusya'ya bırakınca, kotamahi köyü de osmanlı egemenlik alanının dışında kaldı. rus idaresinin 1886 yılında yaptığı nüfus tespitinde katamuh (катамух) adıyla kaydedilmiş olan köy, ardahan sancağının çıldır kazasına (uçastok) bağlıydı. köyün nüfusu 89 kişiden oluşuyordu. bu nüfus içinde 3 kişi "türk", 86 kişi "karapapak" olarak kaydedilmiştir.

kotamahi, birinci dünya savaşı'nın sonunda rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 mart 1921'de imzalanan moskova antlaşması uyarınca kotamahi türkiye'ye bırakıldı.

kotamahi, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde kodamih (قودامیخ)  biçiminde yazılmıştır. bu sırada köy kars vilayetinin çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "kodamik" biçiminde yazılmış köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 211 kişiden oluşuyordu. kotamahi / kodamih türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında  7267 sayılı kanunla damlıca olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında damlıca köyünün nüfusu 355 oluşuyordu ve bu nüfus içinde sadece 82 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
köy, ardahan il merkezine 62 km, çıldır ilçe merkezine 20 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

çıldır belde ve köyleri
Eskibeyrehatun, Çıldır

eskibeyrehatun, ardahan ilinin çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

eskibeyrehatun köyünün eski adı begrehatun'dur. nitekim osmanlılar, 16. yüzyılın ortasında gürcülerden ele geçirdiği köyü, 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı tahrir defterinde begrehatun / begrahatun (بكرەخاتون) olarak kaydetmiştir. bu tarihte begrahatun köyü gürcistan vilayeti içinde ardahan-i büzürg livasının meşe nahiyesine bağlıydı. büyükçe bir köy olan begrehatun'un nüfusu 33 hristiyan haneden (165 kişi) oluşuyordu. vergi yükümlüsü erkeklerin çoğunluğu i̇vane, maharebel, gogiça, basila, i̇ason, i̇ordane, batata, giorgi, tevdore gibi gürcü adları taşıyordu. 

begrehatun köyü uzun süre osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra 1878 yılında berlin antlaşması'yla ruslara bırakılan yerler arasında bulunuyordu. rus idaresinin 1886 yılında yaptığı nüfus tespitinde köyün adı bagratun / begrahatun (багратун / беграхатун) biçiminde kaydedilmiştir. ardahan sancağının (okrug) ardahan kazasına (uçastok) bağlı olan köyde 122 yaşıyordu.

birinci dünya savaşı yıllarında ardahan bölgesini gezen gürcü araştırmacı ve gazeteci konstantine martvileli begrahatun köyü üzerine şunları yazmıştır: "zarabuki’den begra-hatun köyüne geldim. bu köy büyük bir derenin kenarında, ahalkalaki yolu yakınında bulunuyor. bu köyün yakınlarında hiç su yok ve burada yaşayanlar, ki 23 hane ya da 279 müslüman gürcüden oluşuyor, susuzluktan dolayı çok zor durumdalar. bu köyde küçük bir kilisenin yıkıntıları duruyor ve kilise tamamen yağmalanmış. bu derenin kıyısında parkau (kars vilayetinin harbi valisi pyotr-emmanuil fridrihoviç fon parkau onuruna) ya da yeni begra-hatun köyü var.  burada 90 hane süryani yaşıyor. bunlar da begra-hatun köylüleri gibi zor durumdalar. buradan geriye meirami köyüne yöneldik."

begrahatun köyü, birinci dünya savaşı'nın sonlarında rusların bölgeden çekilmesinin ardından gürcistan sınırları içinde kaldı. bu durum 1920 tarihli moskova antlaşması'yla sovyet rusya tarafından da tanındı. ancak ertesi yıl kızıl ordu'nun gürcistan'ı işgali sırasında, 16 mart 1921'de ankara hükümeti ile sovyet rusya arasında imzalanan moskova antlaşması'yla köy türkiye'ye bırakıldı.

1928 tarihli osmanlıca köy listesinde eskibeyrehatun köyü aşağı begre hatun / begre hatun aşağı (بكرە خاتون آشاغی) adıyla kaydedilmiştir. bu sırada köy kars vilayetinin çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. bugünkü  yenibeyrehatun köyünün adı ise bu listede begre hatun yukarı  (بكرە خاتون یوقاری) biçiminde yazılmıştır. 1935 gelen nüfus sayımında "eski beyri hatun" olarak kaydedilmiş olan köyün nüfusu 473 kişiden oluşuyordu. 1965 yılına gelindiğinde eskibeyrehatun köyünde 898 kişi yaşıyordu ve bu nüfus içinde sadece 142 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
köy, ardahan il merkezine 20 km, çıldır ilçe merkezine 19 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

çıldır belde ve köyleri
Gölebakan, Çıldır

gölebakan, ardahan ilinin çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

gölebakan köyünün eski adı meredisi veya meradisi'dir. 1595 tarihli osmanlı mufassal defterinde bu ad altında, meredis-i süfla (مرەدیس سفلا) ve meradis-i ulya (مرادس علیا) olmak üzere iki köy kaydedilmiştir. 1928 tarihli osmanlıca köy listesindeyse bu yerleşim meredis (مرەدیس) biçiminde yazılmıştır. meredisi adı, gürcücede akarsu ve göl kıyısındaki düzlük anlamına gelen "mere" (მერე) kelimesinden türemiş olmalıdır. nitekim köy çıldır gölü'nün batı kıyısında yer alır.

meradisi, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tarihsel çrdili'de yer alıyordur. nitekim osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında bu bölgeyi ve köyü gürcülerden ele geçirmiştir. 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterinde meredis-i süfla (aşağı meredisi) ve meradis-i ulya (yukarı meredisi) adıyla kaydedilmiş olan bu iki köy, gürcistan vilayeti içinde çıldır livasının canbaz nahiyesine bağlıydı. her iki köyde boşalmış ve insansız hale gelmişti.

meredisi köyü, uzun süre osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 1877-1878 osmanlı-rus savaşı'nın ardından imzalanan berlin antlaşması uyarınca osmanlı devleti tarafından rusya'ya bırakıldı. rus idaresinin meridis (мѳридисъ) olarak kaydettiği ve yendin meskun hale gelmiş olan yerleşim, ardahan sancağıın çıldır kazasına bağlı zurzuna nahiyesinin 10 köyünden biriydi. 1886 tarihli nüfus tespitinde meredisi'de, 67'si erkek ve 70'i kadın olmak üzere, 13 hanede 137 kişi yaşıyordu. i̇ki hane (11 kişi) kürt, bir hane (8 kişi) türk ve 10 hane (118 kişi) karapapak olarak kaydedilmişti. rus idaresi sırasında köyün nüfusu artmış, 1896'da 196, 1906'da 240 kişiye ulaşmıştır.

meridisi, birinci dünya savaşı'nın sonunda rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 mart 1921'de imzalanan moskova antlaşması uyarınca meridisi türkiye'ye bırakıldı.

meredisi, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde meredis (مرەدیس) biçiminde yazılmıştır. bu sırada köy kars vilayetinin çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 315 kişiden oluşuyordu. meredisi / meredis türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında  7267 sayılı kanunla gölebakan olarak değiştirilmiştir. köy, çıldır gölü'nü gördüğü için gölebakan olarak adlandırılmıştır. 1965 genel nüfus sayımında gölebakan köyünün nüfusu 900 oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 138 kişi okuma yazma biliyordu.

gürcü tarihçi ve arkeolog ekvtime takaişvili 1902 yılında, meredisi köyünün kilisesi olan meredisi kilisesi'nin yıkıntıları ile gürcüce bir yazıtı tespit temiştir. bu kilise sonradan tamamen ortadan kalkmıştır.

coğrafya 
köy, ardahan il merkezine 52 km, çıldır ilçe merkezine ise 10 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

çıldır belde ve köyleri
Karakale, Çıldır

karakale, ardahan ilinin çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

karakale veya kara kala, bu köyün türkçe kaynaklardaki en eski adıdır. nitekim defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı ve 1595 tarihli osmanlı mufassal defterinde "kara kala" (قرە قلعە) olarak geçer. aynı defterde geçen ağça kala'nın gürcüce tetrtsihe'den çevrilmiş olması gibi, bu yer adının da "şavtsihe"den (შავციხე) türkçeye uyarlandığı tahmin edilmektedir. nitekim aynı defterde ardahan-i büzürg livasının meşe nahiyesine bağlı bir köy, gürcüce yazılışına uygun biçimde "şavsihe" (شاوسخی) olarak kaydedilmiştir. köyün adı 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde de "kara kala" (قرە قلعە) biçiminde geçer.

kara kala, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tarihsel çrdili'de yer alıyordu. nitekim osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında bu bölgeyi ve köyü gürcülerden ele geçirmiştir. 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterinde, gürcistan vilayeti içinde çıldır livasının canbaz nahiyesine bağlıydı. nüfusu 20 hristiyan haneden oluşuyordu. i̇spenç vergisi vermekle yükümlü bu hanelerin reisleri zesela, maharebel, gogiça, simon, davit, basila, elisa, parsadan, badura, mindoda gibi gürcü adları taşıyordu. bu deftere göre köyde buğday, arpa, çavdar, keten tohumu tarımı ve arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu.

osmanlı devleti, doksanüç harbi'nin ardından imzalanan berlin antlaşması'yla ardahan bölgesini rusya'ya bırakınca, kara kala da osmanlı egemenlik alanının dışında kaldı. rus idaresinin 1886 yılında yaptığı nüfus tespitinde karakala (каракала) adıyla kaydedilmiş olan köy, ardahan sancağının çıldır kazasına (uçastok) bağlıydı. köyün nüfusu, "karapapak" olarak kaydedilmiş olan 224 kişiden oluşuyordu. 1595 tarihli nüfusla kıyaslandığında köyün demografik yapısının tamamen değiştiği görülmektedir.

karakala, birinci dünya savaşı'nın sonunda rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 mart 1921'de imzalanan moskova antlaşması uyarınca karakala türkiye'ye bırakıldı.

karakale köyü, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde "kara kala" (قرە قلعە) olarak geçen köy, kars vilayetinin çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy, "karakala" adıyla aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 425 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında köyün adı "karakale" biçiminde yazılmıştır. bu sırada köyün nüfusu 765 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 189 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
köy, ardahan il merkezine 63 km, çıldır ilçe merkezine 21 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

çıldır belde ve köyleri
Kaşlıkaya, Çıldır

kaşlıkaya, ardahan ilinin çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

kaşlıkaya köyünü eski adı vardmana veya vartmana'dır. nitekim defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı ve 1595 tarihli osmanlı mufassal defterinde "vardmana" (واردمانە) olarak geçer. bununla birlikte daha geç döneme ait haritalarda ve gürcüce kaynaklarda vartmana (ვარტმანა) biçiminde yazılmıştır. nitekim 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde de köyün adı "vartmana" (وارطمانە) biçiminde geçer.

vardmana, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tarihsel çrdili'de yer alıyordur. nitekim osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında bu bölgeyi ve köyü gürcülerden ele geçirmiştir. 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterinde, gürcistan vilayeti içinde çıldır livasının canbaz nahiyesine bağlıydı. bu sırada köy boşalmış, tamamen insanız hale gelmişti. bununla birlikte vardmana'nın 19. yüzyılda yeniden meskun hale geldiği anlaşılmaktadır. nitekim 1878 yılında köyde 17 hanenin yaşadığı tespit edilmiştir.

osmanlı devleti, doksanüç harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan berlin antlaşması'yla ardahan bölgesini rusya'ya bırakınca, vardmana da osmanlı egemenlik alanının dışında kaldı. rus idaresinin 1886 yılında yaptığı nüfus tespitinde vartmana (вартмана) adıyla kaydedilmiş olan köy, ardahan sancağının çıldır kazasına (uçastok) bağlıydı. vartmana'nın nüfusu, "türk" olarak kaydedilmiş olan 110 kişiden oluşuyordu.

vartmana, birinci dünya savaşı'nın sonunda rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 mart 1921'de imzalanan moskova antlaşması uyarınca vartmana türkiye'ye bırakıldı.

vartmana, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde "vartmana" (وارطمانە) adıyla kars vilayetinin çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "vartımana" olarak kaydedilmiş olan köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 315 kişiden oluşuyordu. vardmana / vartmana türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında  7267 sayılı kanunla kaşlıkaya olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında kaşlıkaya köyünün nüfusu 361 oluşuyor ve bu nüfus içinde 93 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
köy, ardahan il merkezine 39 km, çıldır ilçe merkezine 8 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

çıldır belde ve köyleri
Kenarbel, Çıldır

kenarbel, ardahan ilinin çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

kenarbel, bu yerleşimin kayıtlarda geçen en eski adıdır. defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı ve 1595 tarihli osmanlı mufassal defterinde de kenarbel (كناربل) olarak geçer. bu yerleşim, kartsahi gölü (კარწახის ტბა) kıyısında alçak bir yerde yer aldığı için osmanlı idaresinde "kenarbel" olarak kaydedilmiş olabilir. bu yerleşim adı 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde de kenarbel (كناربل) biçiminde geçer.

kenarbel, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tarihsel cavaheti'de yer alıyordur. nitekim osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında bu bölgeyi ve köyü gürcülerden ele geçirmiştir. 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterinde kenarbel, gürcistan vilayeti içinde çıldır livasının kenarbel nahiyesine bağlıydı. kenarbel nahiyesi 33 köyden oluşuyordu ve kenarbel köyü bu nahiyenin idari merkeziydi. köyün nüfusu 52 hristiyan haneden oluşuyordu. bu deftere göre köyde buğday, arpa, çavdar, keten tohumu tarımı ve arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu.

osmanlı devleti, doksanüç harbi'nin ardından imzalanan berlin antlaşması'yla ardahan bölgesini rusya'ya bırakınca, kenarbel de osmanlı egemenlik alanının dışında kaldı. rus idaresinin 1886 yılında yaptığı nüfus tespitinde kenarbel (канарбель) adıyla kaydedilmiş olan köy, ardahan sancağının çıldır kazasına (uçastok) bağlıydı. köyün nüfusu, "karapapak" olarak kaydedilmiş olan 347 kişiden oluşuyordu. 1595 tarihli nüfusla kıyaslandığında köyün demografik yapısının tamamen değiştiği görülmektedir.

kenarbel, birinci dünya savaşı'nın sonunda rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 mart 1921'de imzalanan moskova antlaşması uyarınca kenar türkiye'ye bırakıldı.

kenarbel köyü, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde "kenarbel" (كناربل) olarak geçen köy, kars vilayetinin çıldır kazasının kurt kala nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 726 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında köyde 978 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 232 kişi okuma yazma biliyordu.

coğrafya 
köy; ardahan il merkezine 59 km, çıldır ilçe merkezine ise 17 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

çıldır belde ve köyleri
Kenardere, Çıldır

kenardere, ardahan ilinin çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 
kenarbel köyünü eski adı ampuri'dir. gürcüce kaynaklarda ampuri (ამფური) olarak geçen bu yer adı, türkçeye ampur biçiminde girmiştir. nitekim 1595 tarihli osmanlı mufassal defteri ile 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde ampur (امپور) olarak kaydedilmiştir. köyün adı türkçe kaynaklarda sonradan "anpur" biçiminde yazılmıştır.

ampuri köyü, tarihsel gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan cavaheti'de yer alıyordu. nitekim osmanlılar bu bölgeyi ve köyü, 16. yüzyılın ikinci yarısında gürüclerden ele geçirmiştir. köyün kilisesi olan ampuri kilisesi de bu dönemden kalmıştır.

ampuri köyü, 1595 tarihli tahrir defterine göre, gürcistan vilayeti içinde ahalkalak livasının niyaliskur nahiyesine bağlıydı. köyün nüfusu 5 hristiyan haneden oluşuyordu. köyde buğday, arpa, çavdar ve keten tohumu tarımı ile arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu.

ampuri köyü, uzun süre osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 1877-1878 osmanlı-rus savaşı'nın ardından imzalanan berlin antlaşması uyarınca osmanlı devleti tarafından rusya'ya bırakıldı. rus idaresinin ampur (ампуръ) olarak kaydettiği yerleşim, ardahan sancağıın çıldır kazasına bağlı tzakrostavi nahiyesinin 13 köyünden biriydi. 1886 tarihli nüfus tespitinde ampuri'de, 62'si erkek ve 60'ı kadın olmak üzere, 11 hanede 122 kişi yaşıyordu. bir hane hariç köyün nüfusu türk olarak kaydedilmiştir. bir hanede ise 5 karapapak yaşıyordu. rus idaresi sırasında köyün nüfusu artmış, 1896'da 158, 1906'da 193 kişiye ulaşmıştır.

ampuri köyü, birinci dünya savaşı'nın sonlarında rusların bölgeden çekilmesinin ardından gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 mayıs 1920 tarihinde imzalanan moskova antlaşması'yla sovyet rusya, artvin sancağını gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. ancak kızıl ordu'nun gürcistan'ı işgali sırasında sovyet rusya ile ankara hükümeti arasında 16 mart 1921 tarihinde imzalanan moskova antlaşması'yla ampuri köyünü de kapsayan ardahan bölgesi türkiye'ye bırakıldı.

ampuri köyü, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde kars vilayetinin çıldır kazasının kurt kala nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 206 kişiden oluşuyordu. ampuri veya ampur  türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla kenardere olarak değiştirilmiştir. kayabeyi köyünün nüfusu 1965 yılında 616 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 155 kişi okuma yazma biliyordu.

ampur köyünde osmanlı dönemi öncesine tarihlenen ampuri kilisesi ile bir kulenin kalıntıları bulunmaktadır.

coğrafya 
köy, ardahan il merkezine 86 km, çıldır ilçe merkezine 44 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

çıldır belde ve köyleri
Kotanlı, Çıldır

kotanlı, ardahan ilinin çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 
köyün eski adı skarebi'dir. gürcüce bir yer adı olan skarebi (სკარები), defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı 1595 tarihli osmanlı mufassal defterine i̇skareb (اسكارب) biçiminde girmiştir. skarebi, eski gürcücede "ızgara" anlamına gelen "skara" (სკარა) kelimesinin çoğuludur ve "ızgaralar" anlamına gelir. bu yer adının türkçe yazılışı zaman içinde değişmiş ve sikirip'e dönüşmüştür.

skarebi'de 10. yüzyılda inşa edilmiş ve gürcü azizi giorgi'ye adanmış olan kilise, buranın eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir. kilisenin inşa edildiği tarihte köy gürcü krallığı sınırları içinde kalıyordu. skarebi, 16. yüzyılın ortasında gürcü yönetiminden osmanlıların eline geçti. 1595 tarihli osmanlı mufassal defterine göre çıldır eyaleti içinde ardahan-i büzürg livasının meşe nahiyesine bağlıydı. köyün nüfusu 21 haneden oluşuyordu. vergi yükümlüsü olarak batata, mamula, demetre, zurab, badura, maharebel, okropir gibi gürcü erkek adları kaydedilmişti ve köyün tamamı ispenç vergisi veriyordu.

skarebi, 93 harbi’nde rusların eline geçti. rus idaresinde ardahan sancağının (okrug) ardahan kazasına (uçastok) bağlıydı. rusların sikareb (сикареб) olarak kaydettiği skarebi, bu kazaya bağlı bagratuni nahiyesinin  on bir köyünden biriydi ve köyün nüfusu 82 kişiden oluşuyordu. rus idaresinin sona ermesinden sonra gürcistan'ın sınırları içinde kalan skarebi, 16 mart 1921'de, sovyet rusya ile ankara hükümeti arasında imzalanan moskova antlaşması'yla türkiye'ye bırakıldı. zaman içinde sikirip'e dönüşmüş olan köyün adı “yabancı kökten geldiği” gerekçesiyle 1959 yılında kotanlı olarak değiştirilmiştir.

coğrafya 
köy, ardahan il merkezine 30 km, çıldır ilçe merkezine 17 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

çıldır belde ve köyleri
Yozgat Şeker Fabrikası

yozgat şeker fabrikası, yozgat ili sorgun ilçesinde kurulu bulunan şeker fabrikası. 1997 yılında deneme üretimine başlamış olup 1998 yılında tam üretime geçmiştir. 3600 ton/gün kapasiteye sahiptir. 2006 kampanyasında 261.500 ton pancar işleyip 37.000 ton şeker üretimi yapmıştır.

fabrikanın 2018 yılı baharında yapılan özelleştirme ihalesini doğuş yiyecek ve i̇çecek üretim sanayi ticaret a.ş. kazanmıştır. yozgat ili yerköy ilçesi kömüşören köyündeki türkiye şeker fabrikalarına ait 21.765,59 m² yüzölçümlü taşınmazın özelleştirilerek satışı ise 2021 yılı mayıs ayında gerçekleşmiş, ihaleyi osman köksal kazanmıştır.

fabrikanın kazan bölümünde 20 kasım 2015 tarihinde saat 08.30 sıralarında baca gazı havalandırma bölümünde patlama meydana gelmiş ve meydana gelen patlama neticesinde 3'ü ağır toplam 5 çalışan yaralanmıştır.

kaynakça

dış bağlantılar 
 yozgat şeker fabrikası

şeker fabrikası
şeker fabrikası
şeker fabrikaları
1997'de kurulan şirketler
bilgi kutusu bulunmayan yapılar
Kurtkale, Çıldır

kurtkale, ardahan ilinin çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe 

kurtkale köyünün eski adı mgeltsihe'dir. gürcüce bir yer adı olan mgeltsihe (მგელციხე), "kurt kale" anlamına gelir. osmanlılar bu yerleşimi ve kaleyi ele geçirince, gürcüce adını türkçeye çevirerek kurd kal'ası (قورد قلعەسی) adıyla kaydetmiştir. kurd kalası zaman içinde kurtkale'ye dönüşmüştür.

mgeltsihe köyü, tarihsel gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan cavaheti'de yer alır. nitekim osmanlılar bu yerleşimi ve aynı adı taşıyan kaleyi 1578'de gürcülerden ele geçirdi. 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı mufassal defterine göre, gürcistan vilayeti içinde çıldır livasının aynı adlı nahiyesine bağlıydı. kurd kalası bu defterde hem yerleşimin hem de nahiyenin adı olarak geçer. kurd kalası nahiyesi, küçük bir idari birimdi ve 16 köyü kapsıyordu. mgeltsihe köyü ise, tıpkı mgeltsihe kalesi gibi gürcüler ile osmanlılar arasındaki savaşta harabeye dönmüş, köy tamamen boşalmıştı. osmanlı döneminde köy yeniden meskun hale gelmiştir.

kurd kalası köyü 93 harbi'nin ardından 1878'de imzalanan berlin antlaşması'yla ruslara bırakıldı. rus idaresinin 1886 yılındaki nüfus sayımında kurt-kala (курт-кала) olarak kaydettiği köy, ardahan sancağının çıldır kazasına (uçastok) bağlıydı. köyün nüfusu, "türk" olarak kaydedilmiş 268 kişiden oluşuyordu.

kurtkale köyü, birinci dünya savaşı'nın sonlarında rusya'nın bölgeden çekilmesinden bir süre sonra, gürcistan demokratik cumhuriyeti'nin sınırları içinde kaldı. sovyet rusya'nın bolşevik hükûmeti 7 mayıs 1920'de gürcistan hükûmetiyle imzaladığı moskova antlaşması'yla da  ardahan bölgesini bağımsız gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. ancak kızıl ordu'nun gürcistan'ı işgali sırasında ankara hükümeti'nin tiflis hükûmetine verdiği ültimatom üzerine gürcü idaresinin çekilmesinin ardından ardahan bölgesi ve kurtakale köyü fiilen türkiye'ye katıldı. gürcistan demokratik cumhuriyeti'nin topraklarının işgal edilmesinin ardından sovyet rusya ile ankara hükümeti'nin 16 mart 1921'de imzaladığı moskova antlaşması'yla, kurtkale köyünü de kapsayan ardahan bölgesi türkiye'ye bırakıldı.

kurtkale köyü, 1928 tarihli osmanlıca köy listesinde de "kurd kala" (قورد قلعە) adıyla kars vilayetinin çıldır kazasının aynı adlı nahiyesine bağlıydı. kurt kala nahiyesi 15 köyden oluşuyordu. 1935 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 659 kişiden oluşuyordu. kurtkale köyünün nüfusu 1965 yılında 1 009 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 308 kişi okuma yazma biliyordu. bu tarihte kurtkale bucağı 12 köyü kapsıyordu ve kurtkale köyü bucak merkeziydi. nahiyenin nüfus ise 8.420 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 2.051 kişi okuma yazma biliyordu.

kurtkale köyünde ünlü kale dışında, iki kilise vardır. tek nefli bir yapı olan köy kilisesi büyük ölçüde ayaktadır ve duvar resimleri de parça parça günümüze ulaşmıştır. kalenin yakınında, kura nehri’nin sağ kıyısında bir yamaçta ikinci bir köy kilisesi yer alır. tek nefli bu kilise de büyük ölçüde ayaktadır.

coğrafya 
köy, ardahan il merkezine 82 km, çıldır ilçe merkezine ise 40 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

çıldır belde ve köyleri