Hayrettin Karaca

hayrettin karaca (4 nisan 1922, bandırma - 20 ocak 2020, i̇stanbul), türk sanayici ve çevre aktivisti. babası örmeci hocazade halil efendi, annesi zehra hanım olup her ikisi de kırım muhaciri idi.

i̇ş hayatı 
liseyi bitirdikten sonra ailesinin triko-örme işinin başına geçip onu ülkenin en başarılı sanayi kuruluşlarından biri haline getirdi. karaca firması türkiye'de ihracatın liderliğini yapmış, üstelik bunu diğer kuruluşlardan neredeyse 20 yıl önce gerçekleştirmiştir. hayrettin karaca bu konuda şöyle konuşmaktadır:

ellili yaşlarında, türkiye'nin ilk özel arboretumunu kurdu. yurt içi ve yurt dışında gezdiği her yerden tohumlar topladı, botanik bahçelerini gezdi, bağlantılar kurdu. bugün yalova'daki karaca arboretumu, dünyanın her yerindeki botanikçiler tarafından bilinmektedir. yılda iki kez yayınlanan arboretum magazine bilim adamlarının araştırma ve görüşlerinin yayınlandığı bir forumdur. 14.000 türü barındıran arboretum aynı zamanda ülkenin tehlikedeki türleri için bir gen koruma merkezidir. hannover üniversitesi'nden ekoloji profesörü franz h. meyer, hayrettin karaca'dan "şimdiye kadar hiç böylesine kişisel çıkar gütmeden, kendini insanlığın yararına çalışmaya adamış birine rastlamadım." diye bahsetmektedir. ayrıca, tema vakfı'nın kurucularındandır. kendisiyle yapılan nehir söyleşiden erozyon dede- hayrettin karaca kitabı başlıklı bir kitap yayınlanmıştır.

özel hayatı ve ölümü
hayrettin karaca'nın ilk evliliğinden 1942 yılında oğlu atay karaca doğdu. eşi genç yaşta hayatını kaybedince  sevim hanımla evlendi ve  3 çocuğu oldu. bu evliliğinden olan oğlu halil karaca, 1984 yılında ameliyat esnasında hayatını kaybetti. i̇lk eşinden olan oğlu atay ise 1993 yılında eşi canan karaca tarafından öldürüldü. 

"toprak dede" adıyla bilinen tema vakfı kurucu onursal başkanı hayrettin karaca 20 ocak 2020 tarihinde i̇stanbul'da 97 yaşında ölmüştür. cenazesi 22 ocak 2020'de fatih camii'nden alınarak edirnekapı şehitliği'ne defnedilmiştir.

ödüller 
 karadeniz teknik üniversitesi orman fakültesi tarafından fahri doktora 1990 
 birleşmiş milletler çevre programının 'global 500 roll of honour' ödülü 1992 
 çevre bakanlığı tarafından "çevre beratı" 1992 
 uluslararası olimpiyat komitesi tarafından verilen 'çevre ödülü' 1993 
 uluslararası lions club tarafından 'melvin jones fellow ödülü 1994 
 çevre bakanlığı tarafından "üstün hizmet ödülü" 1994 
 odtü tarafından 'felsefe onur doktorası' 1995 
 ege üniversitesi "fahri doktora"sı 1995 
 milli olimpiyat komitesi "fair play" ödülü 1996 
 gazeteciler ve yazarlar vakfı "hoşgörü ödülü" 1996 
 atatürk kültür merkezi tarafından "şeref üyeliği beratı" 1997 
 kırıkkale üniversitesi ilk fahri doktora unvanı 1997 
 çevreted tarafından "çevreted 97 onur ödülü" 1997 
 çanakkale onsekiz mart üniversitesi "2000 yılının öncüleri" ödülü 1998 
 genç hukukçular derneği tarafından "yılın yurttaşı" ödülü 1998 
 türkiye çocuk dergisi tarafından babalar günü nedeniyle "toprak baba" unvanı 1998 
 anadolu üniversitesi fahri doktora ödülü 1998 
 bi̇lses vakfı "çevre ödülü" 1998 
 ankara çankaya i̇zci grubu tarafından "yılın doğa dostu" ödülü 1998 
 ankara gazeteciler cemiyeti tarafından "yılın adamı" ödülü 1999 
 türk dünyası yazarlar ve sanatçılar vakfı tarafından "1998 türk dünyasına hizmet ödülü" 1999
 tbmm onur ödülü 2005
 right livelihood award 2012(alternatif nobel ödülü)
 birleşmiş milletler "orman kahramanı ödülü" 2013
 1997: cumhurbaşkanlığı kültür ve sanat büyük ödülü

kaynakça 

edirnekapı şehitliği'ne defnedilenler
türk çevreciler
1922 doğumlular
kırım tatarı asıllı türkler
unesco türkiye millî komisyonu yönetim kurulu üyeleri
2020 yılında ölenler