Ernest Rutherford

ernest rutherford (30 ağustos 1871 - 19 ekim 1937), yeni zelandalı-i̇ngiliz deneysel fizikçidir. 1908 yılı nobel kimya ödülü sahibi.

yeni zelanda'ya göç etmiş i̇skoçya'lı bir ailenin 12 çocuğundan dördüncüsüydü. babası tekerlek yapımcısıydı. liseyi burslu olarak okudu. yine burslu olarak devam ettiği christchurch'teki canterbury college'tan 1892'de lisans, ertesi yılda üstün başarıyla yüksek lisans derecelerini aldı. bir yıl daha okulda kalarak demirin yüksek frekanslı manyetik alanlardaki mıknatıslanma özellikleri üzerinde araştırmalar yaptı. hertz'in yalnızca birkaç yıl önce bulmuş olduğu elektromanyetik dalgaları sezebilen bir dedektör yapmayı başardı.

1895'te i̇ngiltere'ye giden rutherford, cambridge universitesi'ndeki cavendish laboratuvarı'nda j.j. thomson'ın yanında çalışmaya başladı. burada elektromanyetizma üzerindeki deneylerini sürdürdü ve hertz dalgalarını 3 km uzaklıktan gönderip almayı başardı. aralık 1895'te wilhelm conrad röntgen'in  x işını'nı bulduğunu açıklamasının ardından, j.j. thomson ve rutherford bu konuda çalışmaya başladılar ve x işını'nın gazlar içinden geçerken çok sayıda artı ve eksi elektrik yüklü parçacık ortaya çıkmasına, yani iyonlaşmaya yol açtığını, bu parçacıkları yeniden birleştirerek nötr atomlar oluşturduğunu buldular. rutherford ayrıca bu iyonların hızını ve birbirleriyle birleşerek yeniden gaz molekülleri oluşturma süresini belirlemeye yönelik bir yöntem geliştirdi. i̇yonlaşma gücü yüksek olan ama kolaylıkla soğurulabilen ışın türünü alfa ışınları, daha az iyonlaşmaya yol açan, ama girim gücü daha yüksek olan ışınları da beta ışınları olarak adlandırdı.

19. yüzyılın sonuna gelinirken pek çok bilim insanı artık fizikte gerçekleştirilecek bir yenilik kalmadığı kanısındaydı. ama rutherford üç yıl gibi kısa bir süre içinde tümüyle yeni bir fizik dalı ortaya çıkardı: radyoaktiflik. radyoaktifliğin bir elementin atomlarının başka bir elementin atomlarına kendiliğinden dönüşme süreci olduğu sonucuna vardı. maddenin değişmezliği kavramına sıkı sıkıya bağlı birçok bilim insanı bu görüşe karşı çıkacak, ama rutherford'un görüşlerinin doğruluğu kısa sürede anlaşılacaktı.

bu büyük başarı üzerine rutherford 1903'te royal society üyeliğine seçildi. ertesi yıl aynı kurumun üstün başarılı bilim adamlarına verdiği özel bir ödül olan rumford madalyası ile ödüllendirildi. alfa ışınlarının elektrik ve magnetik alanlarda sapmaya uğradığını 1903'te belirleyen rutherford, sapmanın yönünü inceleyerek, bu ışınların artı elektrik yüklü parçacıklardan oluştuğu sonucuna vardı. ayrıca bu parçacıkların hızını ve elektrik yükü/kütle oranını ölçmeyi başardı.

rutherford'un 1911'de geliştirdiği "atom modeli" onun bilime en büyük katkısıdır. alfa parçacıklarının ince metal levhalardan geçişini inceleyen rutherford, alfa parçacığı artı yüklü olduğundan, levhadan geçişi sırasında metal atomlarındaki artı yüklerin banal etkisiyle sapmaya uğrayacağını, ama parçacığın kütlesi çok büyük olduğu için, bu sapmaların çok küçük olacağını düşünüyordu. yapılan deneylerde alfa parçacıklarının gerçekten de genel olarak çok küçük sapmalar gösterdiği(%90 oranında), ama arada büyük açılarla sapan parçacıklarında bulunduğu, hatta bazen bir parçacığın hareket yönünü değiştirip geriye döndüğü gözlendi. böylesine büyük kütleli alfa parçacığını bu kadar  saptırabilmesi için atomdaki bütün artı yüklerin ve kütlenin çok küçük bir hacme yoğunlaşmış olması gerekiyordu. buna dayanarak atomun boşluklu bir yapıdan oluştuğunu keşfetti. rutherford'un bu görüşten yola çıkarak oluşturduğu model rutherford atom modeli ya da çekirdekli atom modeli olarak adlandırılır.

1908'de nobel kimya ödülü' nü alan, 1914'te kendisine baron unvanı verilen rutherford, 1922'de royal society'nin en büyük ödülü olan copley madalyası' ile ödüllendirilmiştir. 1925'te ise bu kurumun başkanlığına seçilmiştir.

dış bağlantılar 
 https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1908/rutherford/biographical/ 

1871 doğumlular
güney adası doğumlular
1937 yılında ölenler
yeni zelandalı fizikçiler
yeni zelandalı kimyagerler
i̇ngiliz fizikçiler
i̇ngiliz asıllı yeni zelandalılar
cambridge üniversitesinde öğrenim görenler
nobel kimya ödülü sahipleri
liyakat nişanı (birleşik krallık)
nükleer fizikçiler
royal society başkanları
royal society üyeleri
prusya bilim akademisi üyeleri
amerikan bilim ve sanat akademisi üyeleri
fransız bilimler akademisi üyeleri
rusya bilimler akademisi'nin muhabir üyeleri (1917-1925)
rusya bilimler akademisi'nin şeref üyeleri (1917-1925)
sscb bilimler akademisi'nin şeref üyeleri
yeni zelandalı nobel ödülü sahipleri
matteucci madalyası sahipleri