Letonya tarihi

letonya tarihi bugünkü letonya topraklarının tarih öncesi dönemlerden günümüze kadar uzanan tarihini kapsar.

orta çağ 

i̇nsanların litvanya topraklarına ilk olarak yerleşmesinin son buzul çağı'nın sona erdiği mö 10000 yılı civarında olduğu sanılmaktadır. mö 2500 civarında bölgeye hint-avrupa kavimleri yerleşti ve mö 2000 civarında baltık halklarının etnik bilinci oluşmaya başladı. günümüzdeki letonyalılar ve litvanyalılar bu baltık halklarından gelmektedirler. i̇lk çağ ve orta çağ'da mevcut olan çeşitli baltık halkları (tarih boyunca eriyerek yok olmuşlar, sadece bu iki halk günümüze kadar ulaşmışlardır.

12. yüzyılda bölgeye ticaret amacıyla gelen cermenler bölgede yaşayan pagan baltık ve fin-ugor halklarını hristiyanlığa davet ettiler. i̇steksiz halka hristiyanlığı zorla kabul ettirmek amacıyla papa tarafından asker gönderildiği bilinmektedir. letonya'nın başkenti riga 1201 yılında cermenler tarafından kuruldu. 13. yüzyılda töton şövalyeleri estonya ve letonya topraklarında livonya konfederasyonu adı verilen bir konfederasyon kurdular. 1282 yılında riga dahil birçok letonya kentleri kuzey alman ticaret ortaklığı olan hansa birliği'ne katıldılar. böylece riga doğu baltık ticaret yollarında önemli bir yer kazandı.

leh ve i̇sveç egemenliği 

1558-1582 yılları arasında rusya'yla lehistan, litvanya ve danimarka arasında yapılan livonya savaşı rusya'nın yenilgisiyle sonuçlanınca bölge önce litvanya grandüklüğü, sonra da lehistan-litvanya birliği'nin eline geçti. bu dönemde yayılmaya başlayan protestanlık letonya'yı da etkiledi. bazı bölgeler luthercilik etkisi altında girerken, diğer bölgeler katolik kaldı. 1600-1629 yılları arasındaki lehistan-i̇sveç savaşı lehistan'ın yenilgisiyle sonuçlandı. riga i̇sveç'in eline geçti. diğer bölgeler lehistan'ın elinde kaldı. lehistan'ın 1793 yılında parçalanmasından sonra da letonya çarlık rusyası'nın eline geçti.

rusya egemenliği 

19. yüzyılda letonya hızla gelişerek rusya'nın en gelişmiş bölgelerinden biri haline geldi. serflik kaldırıldı. sanayi gelişti. bağımsızlık talepleri yükseldi. letonya'daki rus egemenliği i. dünya savaşı'na kadar devam etti. savaş sırasında letonyalılar hem alman hem de rus tarafında savaştılar. savaşın sona ermesiyle 18 kasım 1918 tarihinde letonya bağımsızlığını ilan etti. 22 eylül 1921'de de milletler cemiyeti'ne üye kabul edildi. 1930'larda letonya avrupa'nın en zengin bölgelerinden biri haline geldi.

yakın tarih 

ii. dünya savaşı'ndan önce nazi almanyası ile sovyetler birliği arasında yapılan molotov ribbentrop paktı sonucu letonya sscb'nin kontrolü altına girdi. ancak 1 temmuz 1941 tarihinde alman ordusu riga'ya girdi ve letonya'nın büyük bir bölümü alman ordusu tarafından işgal edildi ve ülkenin yahudi halkı holokosta tabi tutuldu. 85.000 civarında yahudi letonya vatandaşı öldürüldü.

1944 yılında sovyet ordusu letonya'ya girdi ve böylece alman işgali sona erdi. letonya sovyet sosyalist cumhuriyeti ilan edildi. 1941-1952 yılları arasında litvanya stalinizm'in en katı örneklerinden birine sahne oldu.

1980'lerin sonunda sovyetler birliği çözülmeye başladı. baltık ülkelerinde sovyet baskısına karşı eylemler yapıldı. 23 ağustos 1989 tarihinde litvanya, letonya ve estonya'daki halk el ele tutuşarak tallinn'den riga'ya oradan da vilnius'a kadar uzanan 600 kilometrelik bir insan zinciri oluşturarak dünyaya seslerini duyurmayı başardılar. şarkı devrimi adıyla anılan bu devrimi takiben 21 ağustos 1991 tarihinde letonya sscb'den bağımsızlığını ilan etti. 2004 yılında da letonya avrupa birliği'ne ve nato'ya üye kabul edildi.

ayrıca bakınız 
 lāčplēsis
 genç letonlar

kaynakça 
 letonya tarihi; kısa özet (i̇ngilizce) 
 letonya tarihi
 letonya tarihi konuları: 1939-1991
 letonya'daki şatolar 
 letonya tarihindeki efsaneler(en)
 letonya'nın işgali(pdf file 2.85mb) 
 letonya: dehşet yılı (1940)
 letonya'nın öyküsü arveds svabe 
 letonya'nın tarihi haritaları 
 letonya'nın ortaçağ'dan kalma şatoları 
 letonya hakkında bilgi