Émile Borel

félix édouard justin émile borel (; 7 ocak 1871 - 3 şubat 1956) fransız bir matematikçi  ve politikacıydı. bir matematikçi olarak, ölçü teorisi ve olasılık alanlarında kurucu çalışmalarıyla tanınıyordu.

hayatı 
borel saint-affrique, aveyron'da bir protestan papazın oğlu olarak doğdu. hem ecole normale supérieure hem de école polytechnique'e başvurmadan önce collège sainte-barbe ve lycée louis-le-grand'da okudu. her ikisi için de ilk durumda nitelikli oldu ve 1889'da eski kuruma gitmeyi seçti. o yıl, yıllık ulusal matematik yarışması olan concours général'ı da kazandı. 1892'de mezun olduktan sonra, professeur agrégé konumuna götüren rekabetçi bir kamu hizmeti sınavı olan agrégation'da birinci oldu. 1893'te yayınlanan tezi, sur quelques points de la théorie des fonctions ("fonksiyonlar teorisindeki bazı noktalar üzerine", "on some points in the theory of functions") başlığını taşıyordu. o yıl borel, lille üniversitesi'nde öğretim görevlisi olarak dört yıllık bir göreve başladı ve bu süre zarfında 22 araştırma makalesi yayınladı. 1897'de ecole normale'e döndü ve 1941'e kadar elinde tuttuğu fonksiyonlar teorisi başkanlığına atandı.

1901'de borel, meslektaşı paul émile appel'in kızı olan 17 yaşındaki marguerite ile evlendi; daha sonra camille marbo takma adıyla 30'dan fazla roman yazdı. émile borel, 3 şubat 1956'da paris'te öldü.

çalışmaları 

rené-louis baire ve henri lebesgue ile birlikte émile borel, ölçü teorisinin ve onun olasılık teorisine uygulanmasının öncülerindendi. borel kümesi konseptine onun adı verilmiştir. olasılık üzerine yazdığı kitaplardan biri, popüler kültüre sonsuz maymun teoremi veya benzeri adlarla giren eğlenceli düşünce deneyini tanıttı. ayrıca ilk strateji oyunlarını tanımlayan bir dizi makale (1921–27) yayınladı.

1900'lerin başında istatistiksel hipotez testinin geliştirilmesiyle birlikte çeşitli rastgelelik testleri önerildi. bazen bunların bir tür genel öneme sahip olduğu iddia edildi, ancak çoğunlukla basit pratik yöntemler olarak görülüyorlardı. 1909'da borel, değerlerine göre rastgele seçilen sayıların neredeyse her zaman normal olduğu ve rakamlar açısından açık yapılandırmalarla normal sayıları elde etmenin oldukça kolay olduğu fikrini formüle etti.

1913 ve 1914'te hiperbolik geometri ile özel görelilik arasındaki boşluğu açıklama çalışmasıyla kapattı. örneğin, introduction geometrique à quelques théories physiques adlı kitabı, hiperbolik rotasyonları, tıpkı bir rotasyon merkezinin etrafındaki bir çemberin sabit olması gibi, bir hiperbolü sabit bırakan dönüşümler olarak tanımladı.

1922'de, en eski fransız istatistik okulu olan paris i̇statistik enstitüsü'nü kurdu; daha sonra 1928'de paris'te henri poincaré enstitüsü'nü kurdu.

siyasi kariyeri 
1920'lerde, 1930'larda ve 1940'larda siyasette aktifti. 1924'ten 1936'ya kadar temsilciler meclisi üyesiydi. 1925'te, matematikçi paul painlevé'nin kabinesinde deniz bakanıydı. ii. dünya savaşı sırasında fransız direnişinin bir üyesiydi.

onurlandırılması 
paris'teki henri poincaré enstitüsündeki centre émile borel'in ve ay'daki bir kraterin yanı sıra, aşağıdaki matematiksel kavramlara onun adı verilmiştir:

borel cebri,
borel lemması,
borel büyük sayılar kanunu,
borel ölçüsü,
borel–kolmogorov paradoksu,
borel-cantelli lemması,
borel–carathéodory teoremi,
heine–borel teoremi,
borel toplamı,
borel dağılımı,
güçlü ölçü sıfır kümeler hakkındaki borel varsayımı (adını armand borel'den alan borel varsayımı ile karıştırılmamalıdır).

borel ayrıca 1938 tarihli applications de la théorie des probabilités aux jeux de hasard adlı kitabında la relance’i kullandığı bir poker modelini tanımladı.

borel, 1950'de direniş madalyası ile ödüllendirildi.

yayınları 

 on a few points about the theory of functions (phd thesis, 1894)
 introduction to the study of number theory and superior algebra (1895)
 a course on the theory of functions (1898)
 a course on power series (1900)
 a course on divergent series (1901)
 a course on positive terms series (1902)
 a course on meromorphic functions (1903)
 a course on growth theory at the paris faculty of sciences (1910)
 a course on functions of a real variable and polynomial serial developments (1905)
 chance (1914)
 geometrical introduction to some physical theories (1914)
 a course on complex variable uniform monogenic functions (1917)
 on the method in sciences (1919)
 space and time (1921)
 game theory and left symmetric core integral equations (1921)
 methods and problems of the theory of functions (1922)
 space and time (1922)
 a treatise on probability calculation and its applications (1924–1934)
 application of probability theory to games of chance (1938)
 principles and classical formulas for probability calculation (1925)
 practical and philosophical values of probabilities (1939)
 mathematical theory of contract bridge for everyone (1940)
 game, luck and contemporary scientific theories (1941)
 probabilities and life (1943)
 evolution of mechanics (1943)
 paradoxes of the infinite (1946)
 elements of set theory (1949)
 probability and certainty (1950)
 inaccessible numbers (1952)
 imaginary and real in mathematics and physics (1952)
 emile borel complete works (1972)

makaleler 
  "la science est-elle responsable de la crise mondiale?" , scientia : rivista internazionale di sintesi scientifica, 51, 1932, pp. 99–106.
  "la science dans une société socialiste" , scientia : rivista internazionale di sintesi scientifica, 31, 1922, pp. 223–228.
  "le continu mathématique et le continu physique" , rivista di scienza, 6, 1909, pp. 21–35.

notlar

kaynakça 
 michel pinault, emile borel, une carrière intellectuelle sous la 3ème république, paris, l'harmattan, 2017. voir : michel-pinault.over-blog.com

dış bağlantılar 
 
  fransızca vikikaynak bu makaleyle ilgili orijinal metne sahiptir: auteur:émile borel
 
 
 
 zbmath veri tabanında yazar profili 
 

1871 doğumlular
1956 yılında ölenler
19. yüzyıl fransız siyasetçileri
20. yüzyıl fransız siyasetçileri
école normale supérieur'de öğrenim görenler
fransız bilimler akademisi üyeleri
fransız direnişi üyeleri
fransız matematikçiler
hcards'lı maddeler
i. dünya savaşı'nda fransız askerler
lycée louis-le-grand'da öğrenim görenler
olasılık teorisyenleri
radikal parti (fransa) mensubu siyasetçiler
légion d'honneur büyük haç nişanı sahipleri