Giyom Tell (opera)

{{opera bilgi kutusu
|isim             =giyom tell
|orjinalbaşlık    =guillaume tell
|orijinaldil      =fransızca
|müzik            =gioacchino rosssini
|libretto         =etienne de jouys ve hippolyte bis
|image            =
|prömiyer         =3 ağustos 1829
|ilkgösterilenyer =théâtre de l'académie royale de musique, paris 
|perdesayısı      = 4
|oyuncular        = *giyom tell: bariton
 hedwige: karısı , mezzo-soprano
 jemmy: oğlu, soprano
 mathilde: habsburg'lu bir prenses, soprano
 arnold melcthal: tenör
 melcthal, babası bas
 gesler: uri ve schwiz kantonlarının avusturyalı valisi, bas
 walter furst: bas
 ruodi: balıkçı , tenor
 leuthold: çoban, bas
 rodolphe: gesler'in muhafızları komutanı, tenor
 bir avcı: bariton
 köylüler, çobanlar, şövalyeler, genç yardımcıları, hanımlar, askerler
}}

giyom tell (fransızca :guillaume tell) i̇talyan asıllı besteci  gioacchino rossini tarafından hazırlanmış 4 perdelik bir lirik operadır. eserin librettosu fransızca olarak, frederich schiller'in ayni giyom tell adını taşıyan oyunundan uyarlanarak, etienne de jouy ve  hippolyte bis tarafından yazılmıştır. opera eserinin prömiyeri 3 ağustos 1829'da  parisde théâtre de l'académie royale de musique sahnelenmiştir.

 hazırlanma ve temsilleri

bu opera eseri rosinni'nin son opera eseridir. rossini bu sırada hala fransa'da yaşamakta idi ve eserinin prömiyer temsili 1829'da fransa'da yapılmıştır.  fakat bu eser hazırlandıktan ve temsil edildikten sonra rossini neredeyse kırk yıl daha yaşamıştır. ama bu kırk yıllık hayatının bölümünde hiçbir yeni eser hazırlamamıştır ve sanki bir emekli gibi iş hayatından evine çekilmiştir.

eser fransız opera geleneklerine göre grand opera olarak hazırlanmış olup, 4 perdeden oluşmakta ve eğer tümü ile oynanırsa 4 saatlik müzik gerektirmektedir. bu kadar uzun sürmesi ve bazı rollerin özellikle zor olması şarkıcılar/oyuncular için bu eserin zorluğu üzerinde ün almasına yol açmıştır. örneğin bu eser gerçekten tenor şarkıcılardan geniş bir ses yayılımı istemektedir.

bu özel nitelikleri bu operanın yapımını zorlaştırmakta ve eğer eser yapımı kararı alınmışsa eserin tümüyle sahnelenmesi problem çıkartmaktadır. bu nedenle eğer yapımına karar verilmişse çok kere ağır kesintilerle yapılmaktadır.

eserde asıl orijinal libretto dili fransızcadır. fakat birçok operaevi ve ses ve video kayıtları için librettonun i̇talyanca çevirisi de çok popüler olarak kullanılmaktadır.
diğer taraftan b.
eser 14. yüzyılda i̇sviçreli milli kahraman ve iktidar gücüne karşı baş kaldıran devrimci giyom tell'in kısmen mitolojik hayatını ele alır. bu nedenle politik gruplar tarafından benimsenmiş veya yerilmiştir. özellikle i̇talya birleştirilmeden önce, birçok değişik politik rejim altında i̇talyan devletleri bulunmakta iken bunların sansür idareleri bu eserin i̇talya'da yapımı ve sahnelenmesine büyüuk engeller çıkartmıştır. örneğin  napoli'deki "teatro san carlo"da eser ilk defa 1833'de sahnelenmiş ve sonra yaklaşık 50 yıl hiç oynanmamıştır. venedik'te teatro la fenice bu eseri ancak 1856 da ilk defa sahnelemiştir. diğer taraftan devrimci tutum viyana'da taraftar bulmuş ve 1830-1907 döneminde viyana saray operasında 422 defa oynanmıştır.

 roller 

 konu özeti 

mekân: i̇sviçre
zaman: xiv. yüzyıl

opera eseri başlamadan önce i̇sviçrelilerin lideri olan melcthal'in oğlu olan arnold, bir avusturya prensesi olan, mathilde'yi suda boğulmaktan kurtarmıştır. birbirine aksi politik taraflarda olmalarına rağmen arnold ve mathilde birbirlerine âşık olmuşlardır.

 i. perde 

lucerne gölü civarında aylardan mayıs'tır ve bugün çoban festivali yapılmaktadır. geleneklere göre melchtal bu festivale katılan bütün çiftleri kutsulamaktadır. fakat arnold kendi için bu geleneğin uygulanmasını kabul edememektedir; çünkü mathilde'ye karşı aşkı ile i̇sviçre'ye vatan sevgisini birbiriyle bağdaştıramamaktadır.
 
duyulan boru sesleri i̇sviçrelileri nefret ettikleri avusturyalı vali gesler'in gelişini ilan etmektedir. sonra leuthold gelir ve onu takip eden gesler'in avusturyalı askerî birliklerden kaçmaktadır.

gesler'in askerlerinden biri lethold'un kızına tecavüz etmeye yeltenir ve leuthold bu tecavüzkar askeri öldürür. yakalanmamak için oradan kaçması gerekmektedir ve göl üstünden bir kayıkla kaçmak en uygun yoldur. william tell ona yardım etmeye hazır olduğunu bildirir. rodolphe komutasındaki gesler'in muhafız birliği askerleri gelir. leuthold, tell'in yardımı ile göl üzerinden kaçarak onların eline geçmekten kurtulur. ancak bu kaçışa bir misilleme olarak gesler'in muhafızları melchtal'ı tutuklayıp götürürler.

 ii. perde 

bir göle yakın bir vadide arnold ve mathilde buluşurlar ve birbirlerine olan aşklarını tekrarlarlar. tell ve walter gelirler ve arnold'a gesler'in melchtal'ın idam edilmesi emrini verdiği haberini verirler. arnold  bunun öcünü almaya and içer. arnold, tell ve walter i̇sviçre'nin ulusal egemenliğini kazanması için uğraşacaklarına birlikte yemin ederler. bu hedefe varmak için bütün kantonlarin  birleşip birlikte hareket etmesini sağlarlar.

 iii. perde 

altdorf'ta merkezinde pazar yeri. o gün i̇sviçre'nin avusturya idaresi altına girişinin yüzüncü yıldönümüdür. bunu kutlamak için gesler şapkasını bu alanda yüksek bir direğe koydurmuştur ve i̇sviçrelilerin bu direğin üzerindeki şapkasını selamlayıp öne böylece hürmet göstermeleri emrini verilmiştir. tell oğlu jemmy ile pazar meydanına gelir. şapkaya selam verip hürmet göstermeyi kabul etmez. gesler tell'in lethold'u kurtaran kişi olduğunu tanımıştır ve onu her nasıl şekilde olursa olsun cezalandırmak istemektedir. tell'e oğlu jemmy'nin başı üstüne konulan bir elmayı okuyla vurmasını emreder. bu şekilde tell'in en ufak hatasının oğlunun hayatına mal olacağını veya hiç olmazsa onu yaralayacağını sanmaktadır. tell bu emre itaat eder ve oğlunun başındaki elmayı ona hiç zarar vermeden vurur. sonra da gesler'e dönerek eğer oğluna bir zarar gelseydi gesler'i şahsen vurmak için bir ikinci oku hazır etmiş olduğunu da ifşa eder. gesler, tell'in hemen tutuklanmasını emreder.

 iv. perde 

i̇syan eden i̇sviçrelilerin topladığı ordu gelir ve avusturyalılar ile muharebeye girişirler. i̇sviçreliler galip gelirler. mathilde ve arnold birbirlerine olan aşkları içinde kendilerini güvenli görerek tekrar birleşirler.

 eserdeki müziksel parçalar

uvertür (senfoniya)

 perde i

 no. 1. giriş: quel jour serein le ciel présage (sahne 1)
 dortlu (guillaume, hedwige, jemmy, fischer): accours dans ma nacelle (sahne 1)
 resitatif: contre les feux du jour (sahne 3)
 no. 2. i̇kili (guillaume, arnold): où vas-tu? quel transport t’agite? (sahne 5)
 resitatif: sur nos têtes le soleil brille (sahne 6)
 no. 3. koro: ciel, qui du monde es la parure (sahne 6)
 resitatif: des antiques vertus (sahne 6bis)
 no. 4. koro: hyménée, ta journée fortunée luit pour nous (sahne 8)
 no. 5. altılı dansı
 no. 6. okcular dansı ve koro: gloire, honneur au fils de tell (seht, der tell lebt uns im sohn)
 resitatif: pâle et tremblant se soutenant à pein (sahne 9)
 no. 7. finale: dieu de bonté, dieu tout-puissant (sahne 11)
 ansambl: que du ravage (sahne 11)

 perde ii 

 no. 8. avcılar korosu: quelle sauvage harmonie (sahne 1)
 no. 9. rezitativ (mathilde): ils s’éloignent enfin (sahne 2)
 romans (mathilde): sombre forêt (sahne 2)
 resitatif: ma présence pour vous (sahne 3)
 no. 10. i̇kili (arnold, mathilde): oui, vous l’arrachez à mon âme (sahne 3)
 resitatif: on vient, séparons-nous (sahne 3)
 no. 11. üçlü (arnold, guillaume, walter furst): quand l’helvétie est un champ de supplices – qu’entends-je? ô crime! hélas! j’expire! (sahne 4)
 no. 12. finale: des profondeurs du bois immense (sahne 4–7)
 eid: jurons, jurons par nos dangers (sahne 7)

 perde iii

 no. 13. resitatif  ve i̇kili (arnold, mathilde): arnold, d’où naît ce désespoir (sahne 1)
 arya (mathilde): pour notre amour (sahne 1)
 kabaletta (mathilde): sur la rive étrangère (sahne 1)
 no. 14. marş ve koro: gloire au pouvoir suprême (sahne 2)
 resitatif: que l’empire germain de votre obéissance“ (sahne 2)
 no. 15. üçlü  dans ve tiroliyen koro: toi que l’oiseau ne suivrait pas (sahne 2)
 no. 16. askerler dansı
 resitatif: audacieux, incline-toi! (sahne 3)
 no. 17. dörtlü (gesler, rodolphe, guillaume, jemmy): tant d’orgueil me lasse (sahne 3)
 koro: c’est là cet archer redoutable (sahne 3)
 resitatif: rejoins ta mère, je l’ordonne (sahne 3)
 arya (jemmy): ah, que ton âme se rassure (sahne 3, promiyer temsilden önce elemine edilmiştir)
 arya (guillaume): sois immobile (sahne 3)
 no. 18. sahne: je te bénis en répandant des larmes (sahne 3)
 finale: qu’ai-je appris? sacrifice affreux! (sahne 4)

perde iv 

 no. 19. resitatif: ;;ne m’abondonne point espoir de la vengeance (sahne 1)
 arya (arnold): asile héréditaire (sahne 1)
 koro : guillaume est prisonnier et nous sommes sans armes (sahne 2)
 kabaletta (arnold):amis, amis, secondez ma vengeance (sahne 2)
 sahne ve resitatif: où vas-tu? ta douleur t’égare (sahne 3)
 no. 20. üçlü (mathilde, hedwige, jemmy): je rends à votre amour un fils digne de vou (sahne 4)
 no. 21. sahne, dua  ve finale quoi! dans nos maux, acceptant un partage (sahne 4–11)
 dua (hedwige): toi, qui du faible est l’espérance (sahne 5)

 ünlü aryalar 

 "asile héréditaire" (arnold)
 "sois immobile" (tell)
 "sombre forêt" (mathilde)

 seçilmiş ses kayıtları 

 uvertür 

bu opera eseri genellikle bir müziksel konser parçası olarak değişik popüler şekillerde bilinen uvertürü ile çok tanınmıştır. uvertür 4 kısımdan oluşmakla beraber, bu kısımlar ayrı olmadan iç içe olup birbirinden hiç aralık verilmeden çalınır. bunlar:
 "prelüd": bu yavaş bir parçadır ve 5 viyolensel ile çalınmaktadır.
 "fırtana": bu tum orkestranın katkısını gerektiren bir dinamik müzik ihtiva eder.
 "süt ineklerinin çağrılışı (ranz des vaches): bu kısım yavaş olarak korangle ile çalınır.
 "final" - bu bir (ultra-dinamik) dörtnala atlı süvari akınını hatırlatır. kornolar ile trumpetlerin yaptıkları girişten sonra bütün orkestranın katkısıyla tamamlanır.

 medya 

 william tell uvertürü kısım 3 ("ranz des vaches") ve kısım 4. cesare sodero bandosu (1914):

 ayrıca bakınız 

 opera
 gioacchino rossini
 gioacchino rossini operaları listesi

 kaynakça 

 bu madde kısmen i̇ngilizce wikipedia "william tell (opera)" maddesi kaynaklıdır: online:    (erişme:3.4.2009

 dış bağlantılar 

 opera türkiye websitesi "g.rossini (1792–1868) guillaume tell" sayfası: kapanmış arşiv
 guillaumetell librettosu guillaumetell/ livret.html   (erişme:3.4.2009)
 youtube websitesinde "g. rossini - guglielmo tell hq" maddesinde, modern kostümlerle i̇talyanca olarak  rossini, giyom tell operasının tümümün video kaydı    (erişme: 16.4.2017)
  youtube'' websitesinde "rossini - guillaume tell - garignani " maddesinde, müzik direktörü paolo garignani ve nederlandske operası yapımı  rossini, giyom tell operasının tümümün video kaydı. online:  (erişme: 16.4.2017)

fransızca operalar
william tell
gioacchino rossini operaları
1829 operaları