Adowa Muharebesi

adowa muharebesi (i̇talyanca: la battaglia di adua), i. i̇talya-habeşistan savaşı sırasında 1 mart 1896'da orta etiyopya'nın kuzeyinde bulunan adowa'da kral ii. menelik komutasındaki etiyopya ordusu ile i̇talyan kuvvetleri arasında geçen çarpışmadır. etiyopya'nın kazandığı zafer i̇talyanların afrika'da fransa ya da i̇ngiliz imparatorluklarına benzer bir imparatorluk kurma girişimlerini engellemiş ve fransızlara atlas okyanusu'ndan kızıldeniz'e kadar yayılma umudu vermiştir. 19. yüzyılın sonuna doğru, avrupa ülkelerinin berlin konferansı'nda afrika'nın neredeyse tamamını paylaştığında; sadece etiyopya ve liberya bağımsızlığını koruyabilmiştir. adowa muharebesi pan-afrikanizmin sembolü haline gelmiş ve etiyopya'nın bağımsızlığını ii. i̇talya-habeşistan savaşı'na kadar korumuştur.

arka plan 
1889 yılında i̇talyanlar ii. menelik ile uccialli antlaşması'nı imzaladı. bu antlaşma, etiyopya'nın kuzey topraklarını i̇talya krallığı'na bırakmış, bunun karşılığında ii. menelik'e iktidarının devamı, mali ve askeri yardım sözü verilmiştir. fakat bu antlaşmanın iki farklı dilde farklı maddeler içermesi tartışmaya yol açmıştır. antlaşmanın i̇talyanca versiyonunun 17. maddesi etiyopya kralı'nın i̇talya dışında yabancı milletler ile diplomatik ilişki kurması kısıtlamış, etiyopya'yı i̇talya'ya bağımlı hale getirmiştir. antlaşmanın amharca halinde ise etiyopya'nın yabancı milletler ile iletişim kurması için i̇talya'dan yardım alabileceği yazmaktadır. fakat i̇talyan diplomatlar bu maddenin bilerek değiştirildiği ve ii. menelik'in bilerek antlaşmanın değiştirilmiş bir kopyasını imzaladığını savunmaktadır.

i̇talyan hükûmeti, etiyopya'nın antlaşmanın i̇talyanca haline uyması için askeri bir çözüm uygulamaya karar verdi. bunun sonucunda i̇talya ve etiyopya, 1.i̇talyan-etiyopya savaşı'nda karşı karşıya gelmiştir. 1895'in sonunda doğru, i̇talyan güçleri çoktan etiyopya'nın içlerine doğru ilerlemişti. 7 aralık 1895'te makonnen, welle betul ve mengesha yuhhannes'in komutasında olan büyük bir etiyopya ordusu küçük bir i̇talyan birliğini amba alagi muharebesi'nde yok etmiştir. bu olay sonucunda i̇talyan'lar tigray bölgesi'ne geri çekilmiş, iki tarafın orduları burada çarpışmıştır. savaş 3 ay sürmüş, şubat ayının sonlarına doğru iki tarafın kaynakları da tükenmeye başlamıştırş. i̇talyan ordusunun generali olan oreste baratieri, eğer bölgedeki yerel halkın kaynakları tükenirse, ii. menelik'in ordusunun yok olmaya başlayacağını biliyordu. fakat, i̇talyan hükûmeti baratieri'nin harekete geçmesi konusunda ısrar etmişti.

29 şubat gününün akşamında, general baldiserra raporunda, tugayların 5 günden kısa bir sürede bitap edeceğini, ordunun asmara'ya kadar geri çekilmesini önermiştir. meslektaşları ise, geri çekilmenin zaten düşük olan morali iyice düşüreceğini savunmuştur. general baratieri, karar vermeyi birkaç saat ertelemiş, son dakika istihbaratı beklemek zorunda olduğunu iddia etmiştir. ertesi günün sabahında saat 9:00'da baratieri bir saldırının gerçekleştirileceğini duyurmuştur. gece yarısından hemen sonra askerler harekete geçmiştir.

muharebe sonrası 
i̇talyanlar eritre'ye kaçarken, arkalarında tüm ağır silahlarını ve 11,000 tüfek bırakmışlardır. paul b. henze'ye göre "baratieri'nin ordusu menelik i̇talyanlar'ın kaçarken bıraktığı tüfekleri ele geçirdiğinde yok olmuştu."

tuğgeneral albertone da olmak üzere i̇talyan esirleri, zor şartlara rağmen iyi muamele görmüşlerdir. (200 kişi yaralarından dolayı vefat etmiştir.)

fakat, etiyopya'nın ele geçirdiği 800 eritre askerinin sağ elleri ve sol ayakları ampute edilmiştir. birçok eritre askeri  bu cezadan sağ kurtulamamış, ölene kadar acı çekmiştir.

komutan baratieri görevden alınmış ve askerlerini savaş alanında terk etmek ve affedilemez savaş planı yüzünden cezalandırılmıştır.

muhaberenin kesin sonucu sebebiyle, i̇talya addis abba antlaşması'nı imzalayarak etiyopya'yı bağımsız bir ülke olarak tanımıştır. bu olaydan 40 sene sonra, i̇talyanlar benito mussolini'nin önderliğinde ii. i̇talya-habeşistan savaşı'nı başlatmış- ve etiyopya'yı 1936'da bozguna uğratmıştır. i̇talya burayı 5 yıl kontrol altında tuttuktan sonra i̇ngilizler i̇talyanlar'ı bölgeden çıkartmıştır.

günümüzdeki adowa kutlamaları

resmi tatil 
adowa zaferi, etiyopya'daki tüm bölgelerde resmî tatil ilan edilmiştir. tüm okullar, bankalar, postaneler ve devlet daireleri bu günde kapalıdır.

halk kutlamaları 
adowa zaferi, etiyopya'nın başkenti olan addis ababa'da menelik meydanı'nda, devlet görevlilerinin ve halkın katılımı ile kutlanır. burada, etiyopya orkestrası çeşitli vatan şarkıları çalar.

halk, geleneksel etiyopya kıyafetlerini giyer, etiyopya bayrağı ve çeşitli vatani plakartlar taşır ve shotel denen geleneksel etiyopya kılıç ve kalkanlarını giyerler. buna ek olarak; etiyopya'nın bahir dar, debre markos gibi büyük şehirlerinde bu zafer seremoniler ile kutlanır.

film 
 adwa - 1999 etiyopya yapımı begesel (haile gerima)

kaynakça 

i. i̇talya-habeşistan savaşı
i̇talya'nın muharebeleri
etiyopya'nın muharebeleri
1896'da çatışmalar