Petra

petra (antik yunanca: πέτρα, petra; arapça: البتراء, el-baṭrāʾ), ürdün'ün lut gölü ile akabe körfezi arasındaki toprakları üzerinde yer alan antik kenttir.

i̇simlendirme
amarna mektuplarında pel, saleh (kaya) veya seir olarak bahsedilen yerlerin petra olduğu düşünülmektedir.

rekem ismi; yahudi tarihçi josephus bölgeye musa zamanında medyanlılarca yerleşildiğini ve bunların beş kralından birisinin adının rekem olduğunu yazar. josephus şehrin arap topraklarında en yüksek değeri kazandığını, yunanlarca petra olarak isimlendirildiğini, araplar tarafından rekem olarak anıldığını kaydeder. bu isim musa vadisinde kaya duvarına yazılmıştır.

eski bir teoriye göre şehrin semitik (i̇branice, arapça) ismi i̇brani kutsal kitabı'nda geçen sela (arapça saleh, kaya) olmalıdır. ancak yerleşimin adını değil de kaya oyuntularını işaret eden bu isimlendirmenin geçersizliği durumunda şehrin arapça/i̇branice ismi belirsizliğini korumaktadır.

arkeolog ve i̇slam tarihi araştırmacısı dan gibson şehrin arapça adının bakka (veya bekke) olduğunu, kur'an'da bahsedilen yerin de petra olduğunu ileri sürmektedir.

tarihçe 

mö 400 ile ms 106 yılları arasında nebatiler'e başkentlik yapmıştır. roma i̇mparatorluğu tarafından işgal edilene kadar başkent olarak varlığını sürdürmüştür. 400'lü yıllardan sonra deprem ve ekonomik sıkıntılardan dolayı kent gözden düşmüş ve zaman içinde unutulmuştur. petra'nın yapım amacı tarihçiler tarafından bulunamamıştı. ancak yapılan son araştırmalarda petra'daki el-hazne'nin altında gizli gömülü bir bölüm olduğu ve bu bölümün kral mezarları olduğu araştırmalar sonucunda kesinleşmiştir.

yapımı 
petra antik kentinde tiyatro, tapınak, ev gibi yapılar kireç taşına oyularak yapılmıştır. el-hazne ve roma döneminde yapılan  en bilinen yapılardır.

kum taşından oluşan kaya bloklarına oyulmuş tapınaklar, amfitiyatro, mezarlar ve rölyeflerden oluşan yapı, yaklaşık 100 kilometre kare alana yayılmaktadır.

yakın dönemde verilen değer 
kent, 1812 yılında i̇sviçreli gezgin johann burckhardt tarafından yeniden keşfedilmiştir. 6 aralık 1985 tarihinde unesco tarafından dünya kültürel mirası listesine dahil edilen antik kent, 7 temmuz 2007 tarihinde ise dünyanın yeni yedi harikası'ndan biri olarak seçilmiştir. peru'da yer alan machu picchu ile kardeş şehirdir.

müslümanların ilk kıblesi olduğu iddiası 

arkeolojik araştırmalarda mekke'nin rivayetlerin aksine yeni bir şehir olarak ortaya çıkışı, bilinen tarih kaynaklarında ve haritalarda adının 8. yüzyıl öncesinde geçmemesi, ticaret yolları üzerinde olmaması yanında tarım açısından arazinin uygunsuz oluşu, erken dönem i̇slam tarihi hakkında ipuçları veren kur'an ve hadis rivayetlerinde tanımlanan bazı yer isimleri ve özellikleri ile mekke coğrafi yapısının uyuşmaması araştırmacıları mekke'nin neresi olduğu konusunda arayışlara yöneltmiştir. muaviye'nin ölümü sonrasında çıkan iç karışıklıklarda kâbe yezid'in askerlerince mancınıklar kullanılarak taşa tutulmuş, isabet alan karataş üç parçaya bölünmüş, kâbe yıkılmıştır. kanadalı arkeolog ve i̇slam tarihi araştırmacısı dan gibson'a göre sözü edilen yıkım bugünkü mekke şehrinde değil, bundan yaklaşık 1200 kilometre kuzeyde, petra'da gerçekleşmişti. dan gibson, ulaştığı en eski camilerin kıble duvarlarının petra'yı göstermeleri ve ayet, hadis ve siyer kaynaklarındaki diğer bazı ifadeler sebebiyle muhammed petra'da yaşamış ve medine'ye göç ettiğini iddia etmiştir. ona göre kur'an'da bahsedilen “bekke” veya “mekke” sözcükleriyle ifade edilen kıble ve nerede olduğu konusunda tartışmalar bulunan mescid-i haram (yasak toplanma yeri) petra'daydı.

bu görüşe karşı john bar penkaye isimli süryani bir yazarın abdullah bin zübeyr i̇syanı devam ederken yazdığı kroniklerinde kâbe'nin taşınmasından veya petra'dan bahsetmemesi gibi karşı argümanlar da ileri sürülmüştür. ayrıca bu iddiaya erken dönemde müslümanların kâbe'nin yerini doğru hesaplayamadıkları için bazı camilerde kıble yönünün yanlış olduğu gerekçesiyle karşı çıkılmaktadır. nitekim günümüze yakın tarihlerde inşa edilmiş bazı camilerin de kıble yönünün yanlış hesaplandığı belirtilmektedir. kâbe'nin bulunduğu mekke'de bile bazıları 50 yıldan daha eski 200 civarında caminin kıble yönünün yanlış olduğu belirlenmiştir.

petra hakkında kehf suresi'nde geçen al-raqīm (raqēmō)'in (الرقيم), petra olduğu şeklinde bir görüş de ileri sürülmüştür.

petra'da çekilen filmler ve oyunlar 
 sinbad and the eye of the tiger (1977)
 terra x - expedition ins unbekannte (1984) tv seri
 indiana jones: son macera (1989) 
 xin a li ba ba (1989) or a li ba ba (1989) (usa: video box title)
 mortal kombat: annihilation (1997)
 çölde tutku (1997)
 son of god (2001) tv dizisi 
 mumya geri dönüyor, (2001)
 spiritual warriors (2003)
 digging for the truth (2007) tv dizisi
 lady and her slaves
 transformers: revenge of the fallen (2009)
 queen of the desert (2015)
 wolfteam oyunundaki haritalardan biri (petra)
will rock

etkileri 
 tenten'in maceralarından ambardaki kömür macerasında petra görülmektedir.

galeri

dış bağlantılar 

 1800'lerin başlarında petra  
 petra'da 3d-tur
 petra videosu 
 petra arkeolojik parkı 
 google  street view turu
 biblical archaeology society
 open context
 petra antik kenti  
 petra fotoğraf galerisi  - fotoğraf galerisi
 petra tarihi ve fotoğraf galerisi, haritalarla tarihi
 petra hakkında bilgiler 
  parker, s., r. talbert, t. elliott, s. gillies,, s. gillies, j. becker. "places: 697725 (petra)". pleiades.

kaynakça 

ürdün'deki arkeolojik sitler
yer altı
i̇pek yolu'ndaki şehirler
güneybatı asya'daki eski yerleşim birimleri
nebatiler
ürdün'deki dünya mirasları
ürdün'deki korumalı bölgeler
kaya mezarları
uçurumlar