Dil aileleri listesi

dil ailesi, birbiriyle aynı kökten gelen akraba dil topluluğuna verilen ad. yani aynı dil ailesine mensup dillerin, aynı kökenden, belki de aynı ilkel dilden türediği kabul edilir. çoğu dilin yazılı tarihi çok kısa olduğu için, çok az dilin kesin kökeni bilinmektedir. dil ailelerinin belirlenmesi, uzun bilimsel çalışmalar sonucunda mümkün olmuştur.

dil aileleri ağaç şeması olarak gösterildikleri için kendilerine dil ağacı da denir. bu sebeple alt bölümlerine de dil kolları denir. bazı diller bulundukları aile içindeki bir alt grubun tek temsilcisi olarak soyutlanmış olabilirler. örneğin yunanca, hint-avrupa dil ailesi içerisinde soyutlanmış bir dildir. bazı dillerin ise bilinen hiçbir yaşayan akrabası bulunmamaktadır ve bu yüzden bütün dünya dilleri içinde soyutlanmışlardır. örneğin baskça tamamen soyutlanmış bir dildir.

büyük dil aileleri

dil sayısına göre 
ethnologue 22 (2019), dünyada bilinen 7.111 dilin en az %1'ini içeren aşağıdaki ailelerin listesi:

 nijer-kongo (1.542 dil) (% 21.7)
 avustronezya (1.257 dil) (% 17.7)
 trans–yeni gine (482 dil) (% 6,8)
 çin-tibet (455 dil) (% 6,4)
 hint-avrupa (448 dil) (% 6,3)
 avustralya [şüpheli] (381 dil) (% 5,4)
 afro-asya (377 dil) (% 5,3)
 nil-sahra [şüpheli] (206 dil) (% 2,9)
 oto-mange (178 dil) (% 2,5)
 avustroasya (167 dil) (% 2.3)
 tay–kaday (91 dil) (% 1.3)
 dravid (86 dil) (% 1,2)
 tupi (76 dil) (% 1,1)

glottolog 4.0 (2019), 8494 dil arasında en büyük aileler olarak aşağıdakileri listeler:

 atlantik-kongo (1.432 dil)
 avustronezya (1.275 dil)
 hint-avrupa (588 dil)
 çin-tibet (494 dil)
 afro-asya (373 dil)
 nükleer trans-yeni gine (314 dil)
 pama–nyungan (248 dil)
 oto-mange (180 dil)
 avustroasya (159 dil)
 tay–kaday (94 dil)
 dravid (81 dil)
 aravak (78 dil)
 mande (75 dil)
 tupi (71 dil)

dil sayıları, neye göre diyalekt olarak kabul edildiğine bağlı olarak önemli ölçüde değişebilir; örneğin lyle campbell oto-mange'ye ait saadece 27 tane dilin olduğunu belirtmekte, ethnologue ve glottolog'da ailede hangi dillerin yer aldığı konusunda aynı fikirde değiller.

başlıca dil grupları

algonkin dilleri 
 karaayakça, şayence, meskvakice, mikmak, krice, arapahoca, atsinaca, şavnice

bu ailedeki dillerde köken birliği az, yapı birliği çoktur. bu dil ailesinde tüm diller eklemeli dillerdir. bu dil ailesinde ünlü uyumu ortak özellik taşımaktadır.

moğol dilleri 
moğolca (khalka), buryatça, kalmukça.

avustroasya dilleri 

 kmerce
 mon dili
 viet dilleri: vietnamca
 munda dilleri: mundari, santali, go, korkuca

avustronezya dilleri 
malaya-polinezya dilleri
filipin dilleri: ilokano, sebuanca, varayca, filipince (tagalogca), tausugca
malaya-sumbavan dilleri (tartışmalı)
malayan dilleri: malayca (malezyaca, endonezce)
sundaca
balice
cavaca
makassarca
tetum
malgaşça
çamorro
okyanusya dilleri 
fijice 
mikronezya dilleri: nauruca, kiribatice
polinezya dilleri: maori, havaice, tahitice, samoaca, tongaca, rapa nui
 formoza dilleri

aymara dilleri 

 aymaraca

çin-tibet dilleri 
asya'daki en büyük dil ailesidir.
 sinik (çin) dilleri: mandarin, wu lehçesi, fucien (min) lehçesi, amoy lehçesi, kantonca, hakka lehçesi
 tibet-birman dilleri: 
 tibet grubu: tibetçe, dzongka. 
 birman grubu: birmanca, lolo, moso, şan, karence.

tay-kaday dilleri 
tayca, karatay, laoca, çuang,

miao-yao grubu: miao dili, yao dili.

dene-yenisey dilleri (kesin değil) 

na-dene dilleri
tlingitçe
eyak-atabask dilleri:
eyakça
atabask dilleri:ahtnaca, denağinaca, değinakça, holikaçukça, koyukonca, kuskokvimce, aşağı tananaca, tanakrosça, yukarı tananaca, kuzey tuçoncası, güney tuçoncası, guçince, hanca, tagişçe, tahltanca, kaskaca, danezaca, sekanice, denetaca, satuca, tlınçonca, denesulinece, tsetsautça, tsutinaca, nadoten-vetsuvetence, dakelce, çilkotince, nikolaca, hupaca, ova apaçicesi, hikarilaca, lipanca, meskalero-çirikavaca, batı apaçicesi, navahoca
yenisey dilleri: ketçe, yuğca, kotça, asanca, arince, pumpokolca

dravid dilleri 
brahui, gondi, kannada, malayalam, tamilce, telugu

eskimo-aleut dilleri 
 aleut dilleri: aleutça 
 eskimo dilleri: 
 yupik dilleri: sibirya yupikçesi, yupikçe, çupikçe, nunivak çupikçesi, supikçe
 i̇nuit dilleri: i̇nyupikçe, batı kanada i̇nuitçesi, doğu kanada i̇nuitçesi,grönland i̇nuitçesi (grönlandca)

ge dilleri 
kaingan

afro-asyatik, afrasya veya eski adıyla hami-sami dilleri 
 berber dilleri: zenet, kabiliya, şloh, şavya, tuareg (tamaşek)
 çad dili: hausaca
 kuşitik diller: somalice, afarca, bece, odoma, sidamo
 mısır dilleri: eski mısır dili, kıptî dili.
 sami dilleri: arapça, i̇branice, aramice, habeşçe (amhara), tigrece, tigrina – ölü diller olan akadca, babilce, asurca, süryanice.

hint-avrupa dilleri 
 anadolu dilleri: hitit dili, lidya dili, likya dili, luvi dili (bu diller artık kullanılmayan ölü dillerdir.)
arnavut dilleri: arnavutça, geg.
baltık-slav dilleri
slav dilleri
doğu slav dilleri: rusça, ukraynaca, beyaz rusça
batı slav dilleri: lehçe, slovakça, çekçe.
güney slav dilleri: sırpça, hırvatça, boşnakça, bulgarca, makedonca, slovence
baltık dilleri: prusça (ölü), litvanyaca, letonca.
 cermen dilleri:
batı cermen grubu: i̇ngilizce, almanca, yidiş, felemenkçe, afrikaans, flamanca, frizce, lüksemburgca.
kuzey cermen grubu: i̇sveççe, norveççe, danca, i̇zlandaca, faroece
doğu cermen grubu: gotça
ermenice: doğu ermenicesi, batı ermenicesi.
helenik diller: yunanca
hint–i̇ran dilleri
hint-aryan dilleri: sanskritçe, bengalce, paştu, çingenece, hindustânî (hintçe, urduca), nepalce, gucaratça, racastanca, biharca, paharca, konkani, oriya, seylanca, assamca, keşmirce, sindce, pencapça. 
i̇rani diller: farsça, kürtçe, i̇skitçe, osetçe, zazaca, beluçça, mazenderanca, gilanca.
i̇talik diller
romen dilleri: fransızca, i̇spanyolca, i̇talyanca, portekizce, galiçya dili, rumence, katalanca, provensal, ladino, romanşça. (bu kolun çıkış dili, latincedir.)
 kelt dilleri: bretonca, galce, i̇rlandaca, i̇skoç dili, kernevekçe (birleşik krallık 'nin cornwall bölgesinde).
tohar dilleri

hivaro dilleri
hivaro

hmong-mien dilleri 

 hmong dilleri

 mien dilleri

i̇rokua dilleri 
mohawk, çerokice, kayuga, seneka, onandayga

i̇zole diller 
 avrupa: baskça
 asya: bruşaski, aynuca
 amerika: haydaca, zunice

kafkas dilleri (bölgesel grup)

kuzey kafkas dilleri (bölgesel grup) 
 dağıstan dilleri: avarca, dargice, lakça, tabasaranca, lezgice, agulca, rutulca, tsahurca.
 kuzeybatı kafkas dilleri: abhazca, abazaca, ubıhça, çerkesçe (bu diller de kendi içlerinde çeşitli lehçelere ayrılırlar)
 nah dilleri: çeçence, i̇nguşça, batsça

güney kafkas dilleri (genetik grup) 
gürcüce, lazca, megrelce, svanca

karib dilleri 
aravakça, garifuna, karib, taino

keçuva dilleri 
keçuva

khoisan dilleri 
hottentot dilleri, san (buşman lehçeleri)

maskoke dilleri 
apalaçian, çikasovca, çoktavca, krikçe

maya dilleri 
çolca, çontalca, hüsnanimce, kakçikel, kekçice, tzeltalca, tzotzilce, yukatekçe

mişe-zoke dilleri 

 mişe
 zoke

nijer-kongo dilleri 

 dogon dilleri

 atlantik-kongo dilleri
delta dilleri: i̇fifik
bantu dilleri: kikongo, lingala, kikenya, svahili, kirundi, ruandaca, fon, umbundu, nyanja, ndebele, bemba, şona, tswana, zulu, xhosa, sotho, swazi
nijer dilleri: volofça, fulani, serer, mandinge, bambara, senufo, eve, tvi, yoruba, ibo, kpelle, mande, mossi, ga, aşanti

nil-sahra dilleri (tartışmalı) 

nil dilleri: nubyaca, masai, karamajong, şilluk, nuer, dinka
sahra dilleri: songayca, sara

oto-mange dilleri 
çinantek dilleri
mazahua, mazatek, mikstekçe, otomice, pamece, tlapanek, zapotekçe

paleosibirya dilleri (bölgesel grup) 
 çukçice, i̇telmence, koryakça, nivihçe

pama-nyungan dilleri

pano-takana dilleri 
pano dilleri, takana dilleri

saliş dilleri 
i̇ç saliş dilleri, kıyı saliş dilleri

siyu dilleri 
apsalokece (crow), dakotaca, lakotaca, nakotaca, omahaca

tay-kaday dilleri 
kaday dilleri: laçice
tay dilleri: tayca, laoca

trans-yeni gine dilleri

tunguz dilleri 
even, evenki, golde, oroç, lamut.

tupi-guarani dilleri 
guarani, tupi

türk dilleri 
ogur grubu: çuvaşça.
kıpçak grubu: kazakça, kırgızca, karakalpakça, nogayca, karaçay-balkarca, başkurtça, kumukça, tatarca .
oğuz grubu: türkçe, azerice, türkmence,gagavuzca, salarca, kaşkayca, horasanca, balkan türkçesi, osmanlı türkçesi.
karluk grubu (çağatay grubu): özbekçe, uygurca.
sibirya grubu: yakutça,altayca, tuvaca, hakasça, dolganca.
not: kırım tatarcası ve urumca aslında bir kıpçak dili olup, oğuz dillerinden önemli ölçüde etkilenmiştir. kıpçak ve oğuz grubu arasında bir dil olarak kabul edilir.

ural dilleri 
fin-ugor dilleri: 
baltık-fin dilleri: fince, laponca, estonca, marice (çeremişçe), komice, karelce.
 ugor dilleri: macarca, hantıca, mansice
 samoyet dilleri: samoyet, nenetsçe

uto-aztek dilleri 
havasu, hopice, huiçol, komançice, nahuatl, pima, papago, şoşone, tarahumara, tepehuan, ute, yaki

yuma-koçimi dilleri 
koçimi, yuma dilleri

i̇şaret dilleri 
i̇şaret dilleri arasındaki ailevi lişki araştırma yetersizliğinden ötürü iyi anlaşılmamıştır. pek çok işaret dili izole dil olmaktadır (cf. wittmann 1991). aşağıda bazı işaret dili aileleri listelenmiştir.

kaynakça

literatür 
 türkçe dil bilgisi, tufan demir s. 22-23

dış bağlantılar 
 unilang topluluğu
 i̇ngilizce wikipedia - language family