Yalancı iğde

yalancı iğde, çıçırgan ya da yer iğdesi (latince hippophae rhamnoides) i̇ğdegiller ailesindendir. 10 m yüksekliğinde, dikenli bir ağaçtır. genç dalları gümüş gibi parlak olur; daha sonra pas tutmuş gibi rengi solar. ucu 7 cm dikendir. yaprakları boğumlu, üstü koyu yeşil-gri, altı sarımsı veya beyaz, gümüş gibi parlaktır. çiçekleri çift eşeylidir. küçük çekirdekli yemişinin rengi kırmızı veya sarımsı, tadı ekşidir. yemişi şıralı, yumuşak ve çabuk ezilir. dağlık bölgelerde, göl ve akarsuların kıyılarında, kumlu ve taşlı bölgelerde yetişir. hammadde olarak pişmiş yemişi toplanır. yemişi hava soğuyunca (-15c°) çırpılarak toplanır.

bitkinin latince adı, hippo (at) ve phaos (parlamak) kelimelerinin birleşmesiyle oluşturulmuştur çünkü antik kaynaklara göre meyveleri ve narin dalları atların yemlerine karıştırıldığında atları güçlendirmekte ve postlarını parlak hale getirmektedir.

günümüzde kuzey avrupa ve abd'de alternatif bir tarım ürünü olarak incelenen bitki, çin'de fazla miktarda üretilmektedir.

tıpta 

i̇ltihaba karşı, mikrop öldürücü, ağrı kesici, yaraları tedavi edici özelliklere sahiptir. şırası sıkılıp alındıktan sonra, kalan kısmı, kurutulur ve sonra bitki yağında bekletilir. bu işlem birkaç aşamadan geçirilir ve sonuçta yalancı iğde yağı elde edilir. çıçırgan yağı, ciltte, mukozada oluşan çeşitli yaraları tedavi eder. bu yüzden, bu yağ, yemek borusundaki zararlı şişliklerde, mide ve on iki parmak bağırsağındaki yara hastalığında, ayrıca rahim ağzı iltihabında ve başka jinekolojik hastalıkların tedavisinde kullanılır. çıçırgan yağı, cilt hastalıklarında (egzema, erpes), uzun zamandır iyileşmeyen yaraların tedavisinde olumlu sonuç verir. tibet hekimliğinde, çıçırganın yaprakları romatizmada kompres olarak kullanılır. çıçırgan yağından iltihaplı hastalıklarda ağrıyı azaltmak ve dindirmek için yararlanırlar.

rus kozmonotların uzay yolculuklarında beslenme desteği olması için bu meyvenin suyunu içtikleri ve kozmik radyasyona karşı yine bu meyvelerden elde edilen püreyi ciltlerine sürdükleri bilinmektedir.

kozmetik amaçla, çıçırgan yağından özel bir maske hazırlanarak, ciltteki çeşitli lekeleri, sivilcileri gidermek için ve saç dökülmesinde faydalanılır.

çıçırgan yağı, mide suyunun fazla salgılanmasını azaltır; karaciğer hastalığında rastlanılan zehirlenmelere karşı etkilidir. çıçırganın yağında katı yağı asitleri (linol, lipolen), yağda eriyen vitaminler (retinol, tokoferol), fosfolipitler, bitki sterinleri çok sayıda bulunur; aterosklerozu önlemekte kullanılır. çıçırgan yağı, kandaki kolestrol düzeyinde azalma olunca da kullanılabilir.

çıçırgan yağı, eczanelerde 50-100 ml'lik cam şişelerde satılır. ondaki karotinoillerin oranı %30 mg, %180 mg'dır. ciltteki yaraları tedavi ederken, gazlı bezi çıçırgan yağında ıslatarak, hastalıklı bölge örtülür. bu işlem her gün tekrarlanarak uygulanır.

yemek borusundaki zararlı şişliklerin tedavisinde, günde 2-3 kez, 1/2 yemek kaşığı çıçırgan yağı verilir. mide ve on iki parmak bağırsağının yaralarında ise, 2-3 kez yemekten 30-40 dakika önce, 1 çay kaşığı içilir. rahim yaralarının tedavisinde, yuvarlanmış gazlı bez, çıçırgan yağında (5–10 mg) ıslatılır ve rahim ağzındaki yaraya yapıştırılır. her gün değiştirilmelidir. kolpit tedavide 10-15; endoservisittet ve rahim ağzı erozyonunda 8-12 kez işlem uygulanır. gerektiğinde 4-6 hafta dinlendikten sonra tedaviye devam edilebilir. çıçırganın yemişi, polivitaminli bir maddedir. ondan ayrıca reçel, jöle, şarap hazırlanır.

kaynakça

dış bağlantılar 
 avrupa florası hippophae 
 pakistan florası hippophae 
 çin florası hippophae türler listesi 
 nevada üniversitesi veri dosyası hippophae

rhamnoides
meyve
dioik bitkiler
carl linnaeus tarafından adlandırılmış taksonlar