Kapıköy, Ardanuç

kapıköy, artvin ilinin ardanuç ilçesine bağlı bir köydür.

tarihçe

kapıköy'ün eski adı karsnia'dır. gürcüce bir yer adı olan karsnia (კარსნია), "kapı" anlamına gelen "kari" (კარი) kelimesinden türemiştir ve "kapılar" anlamına gelir. türkçeye karsniya (قارسینیا) biçiminde girmiş olan bu yer adı, nitekim 1925 yılında kapı (kapıköy) olarak değiştirilmiştir.

karsnia köyü, orta çağda gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan klarceti'de yer alır. nitekim osmanlılar bu bölgeyi ve köyü, 16. yüzyılın ortalarında gürcülerden ele geçirmiştir. karsnia'da günümüze kalıntıları ulaşan kale ve kilise bu dönemden kalmış olmalıdır.

karsnia köyü, 1574 tarihli ve defter-i mufassal-i vilayet-i gürcistan adlı osmanlı tahrir defterine göre ardanuç livasının ardanuç nahiyesine bağlı köylerden biriydi. bu tarihte karsnia'da 34 hane yaşıyordu ve nüfusun tamamı hristiyanlardan oluşuyordu. 1595 tarihli ve defter-i mufassal-i liva-i ardanuç adlı osmanlı tahrir defterinde ise, köyde tamamı hristiyan 30 hane bulunuyordu.

karsnia veya karsnia, 1835 tarihli osmanlı nüfus defterine göre, çıldır eyaleti'ne bağlı ardanuç sancağının köylerinden biriydi. sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köyde 29 hanede 93 erkek kaydedilmiştir. erkek sayısı kadar kadın eklenince, karsnia köyünün toplam nüfusunun yaklaşık 186 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. 

karsnia köyü, 1877-1878 osmanlı-rus savaşı'ın ardından imzalanan berlin antlaşması uyarınca osmanlı devleti tarafından rusya'ya bırakıldı. rus idaresinin 1886 nüfus sayımında karsnia (карсниа) şeklinde kaydedettiği köy, artvin sancağının ardanuç kazasına bağlı karsnia nahiyesinin beş köyünden biriydi. köyün nüfusu, 117'si erkek ve 105'i kadın olmak üzere, 37 hanede yaşayan 222 kişiden oluşuyordu. bu nüfusun tamamı gürcülerden oluşuyordu. karsnia nahiyesi ise, goraşeti, kontromi, soliana, ustameli ile karsnia köylerini kapsıyordu. nahiyenin nüfusu, 379'u erkek ve 374'ü kadın olmak üzere, 121 hanede yaşayan 753 kişiden meydana geliyordu. karsnia nahiyesindeki yaşayan insanların tamamı gürcü olarak yazılmıştı. karsnia köyü, bu nahiyenin idari merkeziydi ve goraşeti'den sonra nüfus açısından karsnia nahiyesinin en büyük yerleşimiydi.

karsnia köyü, birinci dünya savaşı'nın sonunda rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. bu durum, artvin ve batum sancaklarını gürcistan'ın parçası sayan 7 mayıs 1920 tarihlimoskova antlaşması'yla da sovyet rusya tarafından kabul edildi. ancak kızıl ordu'nun gürcistan'ı işgali sırasında, 16 mart 1921'de imzalanan moskova antlaşması uyarınca köy türkiye'ye bırakıldı.

karsnia köyü, 1922 yılında artvin livasında yapılan nüfus tespitinde, bu livanın ardanuç nahiyesine bağlı ardanuç nahiyesinin köylerinden biriydi. köyü oluşturan 39 hanede, 122'si kadın ve 134'ü erkek olmak üzere 256 kişi yaşıyordu. bu nüfus tespitinde köyün ahalisi türk olarak kaydedilmiştir. bununla birlikte balvana (ბალვანა), tzitelkana (წითელყანა), pantebi (პანტები), nakodali (ნაკორდალი), barevani (ბარევანი), vake (ვაკე), nakoravi (ნაყორავი), goridziri (გორიძირი) gibi gürcüce yer adları günümüzde de kullanılmaktadır. öte yandan karsnia köyünün bulunduğu vadi günümüzde gürcü kolu olarak adlandırılmaktadır.

karsnia veya karsniya türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında "kapu köyü" olarak değiştirilmiştir. 1935 genel nüfus sayımında "kapı" olarak geçen yerleşme, rize ve artvin vilayetlerinin birleştirilmesiyle kurulmuş olan çoruh vilayetinin artvin kazasına bağlı ardanuç nahiyesinin köylerinden biriydi. nüfusu 442 kişiden oluşuyordu. kapıköy'de 1965 genel nüfus sayımında 359 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 163 kişi okuma yazma biliyordu.

kapıköy'de varlığı tespit edilmiş iki tarihsel yapı karsnia kilisesi ve karsnia kalesi’dir. bu yapılardan geriye sadece yıkıntılar kalmıştır. kapıköy camisi, karsnia kilisesi’nin taşları kullanılarak inşa edilmiştir.

coğrafya 
kapıköy köyü, artvin il merkezine 82 km, ardanuç ilçe merkezine 40 km uzaklıktadır.

nüfus

kaynakça

dış bağlantılar 
 

ardanuç belde ve köyleri
tao-klarceti