Birleştirmeli sıralama

birleşmeli sıralama (merge sort), bilgisayar bilimlerinde  derecesinde karmaşıklığa sahip bir sıralama algoritmasıdır. girdi olarak aldığı diziyi en küçük hale gelene kadar ikili gruplara böler ve karşılaştırma yöntemi kullanarak diziyi sıralar.

algoritma 

algoritmanın çalışması kavramsal olarak şöyledir:
 sıralı olmayan listeyi ortadan eşit olarak iki alt listeye ayırır.
 alt listeleri kendi içinde sıralar.
 sıralı iki alt listeyi tek bir sıralı liste olacak şekilde birleştirir.

bu algoritma john von neumann tarafından 1945 yılında bulunmuştur. sözde kod formatındaki bir algoritma örneği aşağıdaki gibidir.

 function mergesort(m)
    var list left, right
    if length(m) ≤ 1
        return m
    else
        middle = length(m) / 2
        for each x in m up to middle
            add x to left
        for each x in m after middle
            add x to right
        left = mergesort(left)
        right = mergesort(right)
        result = merge(left, right)
        return result

yukarıda kullanılan merge() fonksiyonunun değişik şekilleri olabilir. bunlardan en basiti
şöyledir.

 function merge(left,right)
    var list result
    while length(left) > 0 and length(right) > 0
        if first(left) ≤ first(right)
            append first(left) to result
            left = rest(left)
        else
            append first(right) to result
            right = rest(right)
    if length(left) > 0 
        append left to result
    if length(right) > 0 
        append right to result
    return result

karmaşıklık hesabı 
birleştirme sıralaması böl ve yönet algoritmasına güzel bir örnektir. algoritma her adımda diziyi ikiye bölüp en küçük birime geldiğinde bu alt dizileri sıralar ve daha sonra sıralanmış alt dizileri birleştirerek sonuca varır. birleştirme sıralamasının karmaşıklığını hesaplamak için sıralanacak n elemanlı diziyi bir ağaç yapısına taşıyınca her bir düğüm bir alt diziyi temsil eder. ağaç tam olarak n seviye içerir. k sayısı 0'dan n-1'e kadar ağaç seviyesini temsil etsin, yukarıdan aşağıya doğru ağacın k. seviyesinde  tane düğüm bulunur. bu düğümlerin her biri uzunluğunda bir alt diziyi temsil eder. bir alt dizinin eleman sayısı  olduğu için en fazla  karşılaştırma yapılabilir.

ağacın her seviyesindeki alt dizi sayısı ve yapılabilecek en fazla karşılaştırma sayısı   ' dır.

n seviye ağaç için toplam  karşılaştırma yapılır. elde edilen    değerinin asimptotik üst sınırı  değeridir.

analiz 

birleştirme sıralaması örneğinde rastgele sayılardan oluşan bir liste sıralanıyor. örnek olarak n adet elemanın sıralandığını düşünelim. birleştirme sıralamasının ortalama durum ve en kötü durum olarak iki analizi vardır. uzunluğu n olan bir liste üzerinde birleştirme sıralamasının işletim zamanı  olsun. bu sıralama bölünen alt listelere tekrarlı olarak uygulanırsa algoritmanın tanımından  olur (algoritmayı 2 alt listeye uygula ve birleşimden doğacak n basamağı ekle). daha geniş bir analiz için master teoremine bakınız.

en kötü durum analizinde  olur. bu da  ile  arasındadır. bazı alt listelerin sıralanmış geldiğini düşünürsek ve n sayısı çok büyükken yapılan karşılaştırma sayısı en kötü durumdan x.n kez daha azdır. {x≈0,2645}

birleştirme sıralaması en kötü durum performansında bile ortalama durumda çalışan bir hızlı sıralama algoritmasından %39 civarında daha az karşılaştırma yapar. i̇ki algoritmanın eş zamanlı olarak çalıştığı durumda yani birleştirme sıralamasının en kötü durum performansı hızlı sıralamanın en iyi durumuna eşit olduğunda iki algoritmanın da karmaşıklığı q(n logn) olarak eşittir. birleştirme sıralamasının en iyi durumu en kötü durumun yarısı kadar karşılaştırma yapar.

birleştirme sıralama fonksiyonu çağrıldığında, diziyi ikiye bölüp sadece iki diziyi sıraladığını düşünürsek oluşan her alt dizi için fonksiyonu tekrar tekrar çağırmamız gerekir. bu da fonksiyonun 2n –l kez işlem görmesi demektir. hızlı sıralama ise en kötü durumda bile n kez işlem görür. bu durumda birleştirme sıralamasının hızlı sıralamaya oranla neredeyse iki kat bir maliyeti ortaya çıkar. bundan sakınmak için fonksiyonun içine kendi kendini çağıran interatif bir yapı koymak basit ve etkili bir çözümdür. genellikle birleştirme sıralaması uygulamalarında verinin son hali girdi için ayrılan alana kaydedildiğinden bellekte ayrıca bir yer kaplamaz. sıralama işlemini başka bir bellek alanında yapmak da mümkündür. fakat bu oldukça karmaşıktır. bu işlem performans olarak kazançlı olsa bile algoritma işletim zamanı hala q(nlogn)'dir. bu tip durumlarda algoritma yığın sıralama algoritması gibi çalışır. sıralı erişim prensibine göre çalışan veri yapılarında birleştirme sıralaması hızlı sıralamaya oranla daha etkilidir.

birleştirme sıralamasının optimizasyonu 

günümüz modern bilgisayarlarında konumsal yerellik ilkesi yazılım optimizasyonunda çok önemlidir. bunun nedeni günümüzdeki çok katlı bellek sıradüzenselliğinin kullanımıdır.

bir anlayışa göre ana ram hızlı bir kaset sürücü gibi düşünülebilir. ve daha hızlı olan ön bellekler. ön belleğin tekrar tekrar yüklenmesi kabul edilemez zaman kayıplarını dayatmaktadır. bu nedenle titiz bir birleştirme sıralaması işletim zamanında olumlu iyileştirmeler yapar. fakat bu düşünce çok hızlı bellek elemanlarının ucuzlaması ve mimari de daha yaygın olarak kullanılmasıyla tersine de dönebilir.

sonuç olarak bir birleştirme sıralaması tasarlamak, donanımsal değişiklikler gerektirir. örneğin kaset sürücülerinin sayısında boyutunda veya hızında bazı değişiklikler yapılmalıdır.

algoritmanın kodları 

 void merge(int alt, int ust)
 {
   if(alt < ust) return;
   int altsinir= alt;
   int ustsinir= ust;
   int pivot=(altsinir+ustsinir)/2;
   merge(altsinir,pivot);
   merge(pivot+1,ustsinir);
   int end_altsinir=pivot;
   int start_ustsinir=pivot+1;
   while(( altsinir<=end_altsinir)&&(start_ustsinir<= ustsinir))
      {
       if(dizi[altsinir]<dizi[start_ustsinir])
          altsinir++;
       else
          {
            int t=anaform ->sirala[start_ustsinir];
            for( int k=start_ustsinir-1;k >= altsinir; k--)
               dizi[k+1]=dizi[k];
            dizi[altsinir]=t;
            altsinir++;
            end_altsinir++;
            start_ustsinir++;
           }
      }
 }

kaynakça

programlama
sıralama algoritmaları