mismayil/tr_wikipedia huggingface dataset:
15. yüzyıl

---sidenote start---

olaylar

1400ler 
 1402 - ankara savaşı yapıldı. osmanlı devleti'nin mağlubiyeti ve fetret devri'ne girmesi
 1403 - yıldırım bayezid'in ölümü
 1404 - ii. murat'ın doğumu
 1405 - xi. konstantinos'un doğumu (son bizans i̇mparatoru)
 1405 - timur'un ölümü
 1405 - i̇skender bey'in doğumu (arnavutların ulusal kahramanı)
 1406 - çandarlı ali paşa'nın ölümü (osmanlı sadrazamı)
 1407 - v. andronikos'un ölümü (bizans imparatoru)
 1408 - vii. i̇oannis'un ölümü (bizans imparatoru)

1410lar 
 1411 - devlet hatun'un ölümü (i. mehmed'in annesi)
 1413 - i. mehmed'in tahta geçmesi
 1415 - yüz yıl savaşı'nın bir parçası olan agincourt savaşı yapıldı.
 1415 - iii. friedrich'in doğumu (kutsal roma cermen i̇mparatorluğu imparatoru)
 1416 - osmanlı-venedik antlaşması

1420ler 
 1420 - kara yusuf'un ölümü (karakoyunlu devleti'nin beyi)
 1421 - i. mehmed'in ölümü
 1421 - ii. murad'ın tahta geçmesi
 1423 - uzun hasan'ın doğumu (akkoyunlu devleti'nin beyi)
 1425 - ii. manuil'un ölümü (bizans i̇mparatoru)
 1428 - ulubatlı hasan'ın doğumu (konstantinopolis'in surlarına ilk türk bayrağı'nı diken asker

1430lar 
1431 - jeanne d'arc'ın mahkemede yargılanışı ve diri diri yakılışı

1432 - fatih sultan mehmed'in doğumu (konstantinopolis'i fetheden padişah)

1440lar 
 1444 - varna savaşı
 1444 - edirne-segedin antlaşması
 1444-1446 - fatih sultan mehmed'in kısa süreliğine tahta geçmesi
 1446 - ii. murad'ın tahta geri dönmesi
 1447 - ii. bayezid'in doğumu
 1448 - ii. kosova savaşı

1450'ler 
 1450 - dünyada ilk matbaanın kurulması
 1451 - fatih sultan mehmed'in kalıcı olarak tahta geçmesi
 1451 - ii. murad'ın ölümü
 1452 - leonardo da vinci'nin doğumu (ressam)
 1453 - konstantinopolis'in fethi. orta çağ'ın sonu, yeni çağ'ın başlangıcı
 1453 - yüz yıl savaşı'nın sona ermesi
 1453 - ayasofya'nın kiliseden camiye çevrilmesi
 1453 - xi. konstantinos'un ölümü
 1455 - güller savaşı'nın başlaması
 1459 - cem sultan'ın doğumu

1460lar 
 1461 - trabzon'un fethi ve doğu roma i̇mparatorluğun sonu
 1466 - topkapı sarayı'nın yapımına başlandı
 1467 - barbaros hayreddin paşa'nın doğumu
 1468 - i̇skender bey'in ölümü

1470ler 
 1470 - iv. edward tahttan indirildi
 1470 - yavuz sultan selim'in doğumu
 1473 - otlukbeli savaşı
 1474 - ali kuşçu'nun ölümü
1475 - barbaros hayrettin paşa’nın doğumu
 1476 - alba vadisi savaşı (fatih sultan mehmed, moldovalıları yener)
 1478 - osmanlı'da ilk altın para basımı

1480ler 
 1480 - otranto seferi
 1481 - fatih sultan mehmed'in ölümü
 1481 - 2. bayezid'in tahta geçmesi
 1483 - martin luther'in doğumu (reformist)
 1485 - güller savaşı'nın sonu
 1488 - ümit burnu'nun keşfi
 1489 - mimar sinan'ın doğumu

1490lar 
 1490 - i̇spanya'dan atılan müslüman ve yahudiler, osmanlı'ya getirildi
 1492 - kristof kolomb amerika'ya çıkışı
 1494 - kanuni sultan süleyman'ın doğumu
1495- cem sultan’ın ölümü.

 
yüzyıllar
14. yüzyıl

---sidenote start---

olaylar

1300'ler 
 1302 - osmanlı devleti, bizansla olan ilk muharebesi koyunhisar muharebesi'ni kazanması
 1302 - iii. alaeddin keykubad ölümü
 1305 - william wallace'ın (ünlü i̇skoç lideri) ölümü
 1306 - pendik'in osmanlı beyliği hakimiyetine girmesi
 1308 - anadolu selçuklu devleti yıkılması
 1308 - ii. mesud'un ölümü (anadolu selçuklu devleti'nin son sultanı)

1310'lar 
 1316 - iv. karl (kutsal roma i̇mparatoru)'ın doğumu

1320'ler 
 1324 - marco polo'un ölümü
 1324 - orhan gazi, osmanlı tahtına geçti
 1326 - bursa'nın osmanlı hakimiyetine girmesi
 1326 - bursa'nın başkent oluşu
 1326 - osman gazi'nin ölümü
 1326 - i. murad'ın doğumu
 1328 - yunus emre'nin ölümü
 1328 - abdurrahman gazi'nin ölümü
 1329 - konur alp'in ölümü
 1329 - osmanlı devleti'nin pelekanon muharebesi'ni kazanması

1330'lar 
 1331 - i̇znik'in fethi
 1332 - v. i̇oannis'un doğumu (bizans i̇mparatoru)
 1332 - ii. andronikos'un ölümü (bizans i̇mparatoru)
 1335 - i̇lhanlılar'ın yıkılışı
 1336 - yüzyıl savaşları'nın başlaması
 1336 - timur'un doğumu (timur i̇mparatorluğu'nun kurucusu)
 1337 - kocaeli'nin fethi

1340'lar 
 1346 - crécy muharebesi, fransızlarıın mağlubiyeti i̇ngilizlerin kazanması
 1347 - büyük veba salgını'nın avrupa'da görülmesi

1350'ler 
 1351 - büyük veba salgını'nın avrupa'yı terk etmesi
 1353 - çimpe kalesi'nin osmanlılara geçmesi
 1354 - sapienza deniz muharebesi
 1354 - ankara'nın fethi

1360'lar 
 1360 - i. bayezid'in doğumu
 1361 - edirne'nin fethi
 1361 - edirne'nin başkent oluşu
 1362 - orhan gazi'nin ölümü
 1362 - i. murad'ın tahta çıkışı
 1362 - yeniçeri ocağı'nın kuruluşu
 1363 - sırpsındığı muharebesi

1370'ler 
 1371 - çirmen muharebesi
 1378 - iv. karl (kutsal roma i̇mparatoru)'nun doğumu

1380'ler 
 1383 - vi. i̇oannis'in doğumu
 1388 - ploşnik muharebesi osmanlı'nın ilk mağlubiyeti
 1389 - i. kosova muharebesi, osmanlı zaferi
 1389 - i. murad'ın savaş alanında öldürülmesi
 1389 - i. bayezid'in tahta geçmesi
 1389 - i. mehmed'in doğumu

1390'lar 
 1391 - ii. manuil'un tahta geçmesi (bizans i̇mparatoru)
 1393 - bulgaristan, osmanlı himayesine girdi
 1395 - anadolu hisarı'nın inşa edilmesi
 1396 - niğbolu muharebesi (1396)

 
yüzyıllar
13. yüzyıl

---sidenote start---

olaylar

1200'ler 
 1200-1204 - iv. haçlı seferi
 1201- nasirüddin tusi'nin doğumu
 1202 - saltukluların yıkılışı
 1205 - i. gıyaseddin keyhüsrev'in ikinci kez tahta çıkışı
 1206 - cengiz han'ın tahta çıkışı
 1207 - mevlâna celâleddin-i rumi'nin doğumu
 1208 - nasreddin hoca'nın doğumu
 1209 - hacı bektaş-ı veli'nin doğumu (mutasavvıf)

1210'lar 
 1215 - magna carta'nın kabulü
 1217-1221 - 5. haçlı seferi

1220'ler 
 1228-1229 - 6. haçlı seferi
 1227 - cengiz han'ın ölümü

1230'lar 
 1230 - yassıçemen muharebesi
 1231 - harzemşahlar devleti yıkıldı
 1234 - artukoğulları'nın harput kolunun yıkılışı. buranın selçuklu hanedanına geçişi.
 1234 - i̇lhanlılar'ın hükümdarı abaka han'ın doğumu
 1236 - süleyman şah'ın ölümü.
 1238 - yunus emre'nin doğumu (mutasavvıf ve şair)

1240'lar 
 1243 - kösedağ savaşı
 1248-1254 - 7. haçlı seferi

1250'ler 
 1254 - marco polo'nun doğumu (kaşif)
 1256 - i̇lhanlılar'ın kuruluşu
 1258 - i. osman'ın doğumu (osmanlı devleti'nin kurucusu)

1260'lar 
 1260 - ayn calut muharebesi sultan seyfeddin kutuz, moğollara ilk malubiyeti tattırdı.
 1261 - 2. beylikler döneminin başlangıcı
 1265 - abaka han'ın i̇lhanlılar'a hükümdar olarak gelmesi

1270'ler 
 1270-1272 - 8. haçlı seferi
 1270 - william wallace'ın doğumu (ünlü i̇skoçya liderı)
 1273 - mevlâna celâleddin-i rumi'nin ölümü
 1274 - nasirüddin tusi'nin ölümü
 1277 - karamanoğulları'nda türkçenin resmi dil olması

1280'ler 
 1280 - karamanoğlu mehmet bey'in ölümü
 1281 - orhan bey'in doğumu (osmanlı devleti'nin 2. sultanı)
 1281 - ertuğrul gazi'nin ölümü
 1282 - abaka han'ın ölümü
 1284 - nasreddin hoca'nın ölümü
 1287-  saru batu savcı bey (osman gazi'nin ağabeyi)nin ölümü.
 1289 - x. louis'in doğumu (fransa kralı)

1290'lar 
 1292 - vi. i̇oannis'in doğumu
 1299- gündüz bey (osman gazi'nin ağabeyi)'nin i̇negöl savaşında şehit olması.
 1299 - osmanlı devleti'nin kuruluşu

önemli kişiler 
 şeyh edebali
 osman gazi
 yunus emre
 orhan gazi
 tapduk emre
i. alaeddin keykubad
ii. alaeddin keykubad
iii. alaeddin keykubad
 el-cezeri
 şemseddin semerkandi
 abdullah bin ahmed el-baytar
 nasîrüddin tûsî
 zekeriyya ibn mahmud el-kazvinî
 i̇bn nefis
 şemseddin şehrezuri
 el-dimeşkî
 mevlana
12. yüzyıl

---sidenote start---

olaylar

1100'ler 
 1107 - i. kılıç arslan öldü.
 1107 - melikşah tahta çıktı.

1110'lar 
 1113 - ii. kılıç arslan doğdu.

1120'ler

1130'lar 
 1131 - ii. mahmud öldü
 1131 - ahmed sencer tahta çıktı.
 1134 - danişment beyliği hükumdarı melik gazi öldü.

1140'lar 
 1144 - urfa'nın i̇madeddin zengi tarafından fethi. bu olay sonucu i. haçlı seferi sonunda kurulan urfa kontluğu yıkıldı.

1150'ler 
 1153 - ahmed sencer oğuzlar'a esir düştü.
 1156 - i. rükneddin mesud öldü.
 1156 - ahmet yesevi öldü.
 1156 - ii. kılıç arslan tahta çıktı.
 1157 - büyük selçuklu devleti yıkıldı.
 1157 - ahmet sencer öldü

1160'lar 
 1167 - cengiz han doğdu.

1170'ler 
 1171 - ahi evren doğdu.
 1171 - selahaddin eyyubi, fatımi halifeliğine ve fatımiler devleti'ne son verdi.
 1176 - miryokefalon savaşı
 1178 - süleyman şah'ın doğumu

1180'ler 
 1182 - i. aleksios'un doğumu
 1187 - hıttin'de selahaddin eyyubi, haçlıları ve kudüs krallığı'nı bozguna uğrattı.
 1187 - kudüs'ün selahaddin eyyubi tarafından fethi.

1190'lar 
 1192 - ii. kılıç arslan'ın ölümü
 1198 - ertuğrul gazi'nin doğumu

 
yüzyıllar
11. yüzyıl

---sidenote start---

olaylar

1000'ler

1010'lar 

 1010-1011: i̇kinci goryeo-kitan savaşı; kore kralı geçici olarak başkentten kaçmak zorunda kaldı, ancak bir dayanak oluşturmadı ve bir karşı saldırı korkusuyla kitan güçleri geri çekildi.

 1014: ii.basil'in bizans orduları, kleidion muharebesi'nde bulgaristanlı samuil'e karşı galip geldi.

1020'ler 
 alp arslan dünyaya geldi.

1030'lar 

 gazneli mahmut öldü.

1040'lar 
 dandanakan muharebesi

1050'ler

1060'lar 

 1061-1091: akdeniz'de sicilya'nın normanlar tarafından fethi.
 1065: alp arslan önderliğinde selçukluların gürcistan'ı ilk işgali.
 1065: garcia yönetimi altında galiçya krallığı ve portekiz'in bağımsızlığı
 1066: stamford köprüsü muharebesi'nde, son anglo-sakson kralı harold godwinson, norveç kralı iii.harold'ı yendi.
 1066: hastings muharebesi, norman fatih william i̇ngiltere'yi fetheder.

1070'ler 

 1071: malazgirt meydan muharebesi
 1072: goljepera muharebesi, kastilyalı ii. sancho ile kastilya vi. alfonso arasında yapılır.

1080'ler 

 ahmed sencer dünyaya geldi.

1090'lar 

 i. mahmud (selçuklu) öldü.

 
yüzyıllar
10. yüzyıl

---sidenote start---

10. yüzyıl, 901'den 1000'e kadar sürmüş yüzyıldır.

olaylar 
 viking grupları kuzey fransa'ya yerleşmesi.
 klasik maya uygarlığı döneminin sonu.
 meksika'da tolteclerin yükselişi.
 bagan, myanmar'da budist tapınağı yapımının başlaması.
 baile átha cliath (dublin) kurulur (988).
9. yüzyıl

---sidenote start---

9. yüzyıl, 801'den 900'e kadar sürmüş yüzyıldır.

olaylar 
 bilinmeyen bir olay maya klasik döneminin gerilemesine neden oldu.
 avrupa'ya büyük çaplı viking saldırıları başladı.
 850-875: i̇zlanda'ya ilk nors göçmenleri ulaştı.
 satranç japonya'ya ulaştı.
 fars bilim insanı cabir bin hayyan, hidroklorik asidi keşfetti.

i̇cat ve keşifler 
 çinliler barutu icat etti.
 antik hindistan'da: 0 (sayı)
 en eski basılmış kitap: elmas sutra
 halk latincesi
Şubat

şubat ya da küçük ay (halk arasında gücük ay), gregoryen takvimi'ne göre yılın 2. ayı. artık yıllarda 29, diğer yıllarda 28 çeker.

artık yıllar, 4 ile kalansız bölünebilen yıllardır (400 ile bölünemeyen yüzyıl başları hariç). örneğin, 2008 yılı artık yıl iken 2010 yılı artık yıl değildir.

köken bilimi 
birçok sami dillinde aynı kökenten türemiştir. kökeni kesin olmamak ile beraber akadca'daki  “vurma, çarpma, yıkma” anlamlarına gelen şabāṭu kelimesi ile aynı kökten gelebilir.<ref>nişanyan sözlük, şubat , 1 şubat 2022</ref> i̇branice'de  "şevat" , aramice (süryanice)  "şəbāṭ"  ve arapça'da  "şubāṭ" '' olarak geçmiştir. türkçeye de bu dillerden geçmiştir.

şubat ayının batılı dillerdeki adları, roma arınma tanrıçası februus'un adından gelir. kış mevsimi aysız olarak kabul edildiği için ocak ve şubat, roma takvimine sonradan eklenmiştir. bu değişiklik, numa pompilius tarafından, takvimi, standart kameri yıl ile bir hizaya getirebilmek için yaklaşık m.ö. 700 lerde yapılmıştır.

28 ve 29 gün çekmesinin nedenleri 

bugün kullandığımız gregoryen takviminin kökeni, roma i̇mparatoru julius caesar’ın, mısırlı astronomi bilgini sosigenes’e yaptırdığı “julyen” takvimidir. bu takvime göre bir yıl 365 gün sürer ve her yıldan 6 saat artar. artan bu saatler her 4 yılda, bir gün eder ve yıla eklenir. böylece bir yıl, 4 yılda bir 366 güne çıkar. ne var ki 366 sayısı 12’ye tam olarak bölünmediğinden bazı ayların 30 bazı ayların da 31 çekmesi uygun görülür. julyen takviminde yılbaşı, mart ayındadır ve buna göre şubat, yılın en son ayıdır. “july” olarak bilinen temmuz ayı, julius caesar’ın adını taşır ve 31 gün sürer.

caesar’dan sonra yaşayan bir başka roma i̇mparatoru augustus da kendi adını bir aya verir. ne var ki ağustos (augustus’un adından) ayının 30, caesar’ın adını taşıyan temmuz ayının 31 çekmesini haşmetine yakıştıramayan i̇mparator augustus, kendi adıyla anılan ayın da 31 gün sürmesini emreder. bunun üzerine astronomlar, yılın son ayı olan şubattan bir günü alıp, ağustos ayına ekler. böylece 30-29 gün döngüsü yaşayan şubat ayı 29-28 gün olarak belirlenir.

şubat, yıl mart ile başladığı için roma takviminin son ayı idi. belirli zaman aralıklarında romalı rahipler, yılı mevsimlerle hizalayabilmek için, şubat'tan sonra araya bir eklenti ay (mercedonius) yerleştiriyorlardı.

kaynakça
Ocak

ocak ayı gregoryen ve jülyen takvimlerinde yılın ilk ayıdır.

kökeni 
eski türkçe *ōt-çak sözcüğünden gelen otçak sözcüğünden evrilmiştir. ay adı olarak kullanımı 1945 yılları dolaylarındadır.

ocak ayının 1945 yılına kadar kullanılmış türkçedeki eski ismi arapça kökenli kânun sözcüğü olmuştur. aynı isimle anılan aralık ayı ile karıştırılmaması için ocak, kanunisani veya i̇kinci kanun, aralık ise kânunuevvel veya birinci kanun olarak adlandırılmıştır.

ocak ayı batı dillerinde (latince: ianuarius) adını, roma kapı tanrısı janus'tan alır.
orijinal roma takviminde 10 ay (304 gün) vardı. romalılar kış mevsimini aysız bir süreç olarak tanımlıyorlardı. mö yaklaşık 700'lerde romulus'tan sonra gelen kral numa pompilius, takvimin standart kameri yıl (364 gün) ile hizalanması için ocak ve şubat aylarını ekledi. çift sayılara karşı batıl itikatı olan romalılar yıla bir gün daha ekleyip gün sayısını 365’e çıkardılar.

olaylar 
 ocak ayının ilk günü 31 aralık gecesinden başlayarak yılbaşı olarak kutlanır.

kaynakça
Mart

mart, gregoryen takvimi'ne göre yılın 3. ayı olup 31 gündür.

antik roma’da mart ayının adı, roma savaş tanrısı "martius" idi ve bu ayın savaşa başlamak için şanslı bir zaman olduğu kabul edilirdi. ocak ve şubat ayları, savaşmak için uygun olmadıklarından roma takviminin ilk ayı mart idi. julius caesar'ın mö 45 yılındaki takvim reformundan sonra yıl, 1 ocak’ta başlatıldı. buna rağmen pek çok ülkede, yılın mart ayı ile başlaması geleneğine devam edildi. 1 ocak, yeni yılın ilk günü olarak fransa'da 1564 yılında resmileşti. büyük britanya ve kolonilerinde ise 25 mart geleneği, 1752 yılında gregoryen takvimine geçene kadar sürdü.

mart ayının adı pek çok dilde benzerdir: märz (maerz) (almanca), mars (fransızca), maris (arapça), marzo (i̇spanyolca), marzo (i̇talyanca), march (i̇ngilzce) ve maart (flemenkçe).

olaylar 
 bu ayın 21. gününe bahar ekinoksu denir.
 bu ayın 21. günü türklerde yılın ilk günü kabul edilir ve bahar bayramı (nevruz) olarak da kutlanır.
 12 mart muhtırası. 1971. türk silahlı kuvvetleri komuta kademesinin, siyasal yaşama müdahale ederek anarşik durumu giderecek, 1961 anayasası'nın öngördüğü reformları uygulayacak güçlü bir hükûmetin kurulması için verdiği muhtıra.
 31 mart i̇syanı. (hicrî 30-31 mart 1327, milâdi 12-13 nisan 1909). i̇kinci meşrutiyet'in ilanından sonra çıkan ayaklanma.
 bazı astronomlar tarafından şubat'ın son günüyle eş anlamlı olarak 0 mart tanımı kullanılır.

kaynakça

 
latinceden türkçeye geçen sözcükler
1598



olaylar 
 nantes fermanı: 13 nisan 1598'de fransa kralı iv. henry tarafından fransa'da protestanlara inanç özgürlüğü tanıyan "nantes fermanı" yayınlandı.

doğumlar 
 7 aralık - gian lorenzo bernini (ö. 28 kasım 1680, roma), 17. yüzyıl romasında ünlü, barok tarzında çalışan bir heykeltıraş.

ölümler 
 ii. felipe
 girolamo savonarola
 i. fyodor
 toyotomi hideyoshi
1597

1597 (mdxcvii) çarşamba günü başlayan bir yıldır.

olaylar 
 24 ocak - turnhout muharebesi

doğumlar 
 24 şubat - vincent voiture, fransız şair (ö. 1648)
 15 mayıs - squire bence, i̇ngiliz siyasetçi (ö. 1648)

ölümler 
 6 haziran – william hunnis, i̇ngiliz şair
1595



olaylar 
 bilinmeyen tarih - safeviler ile ferhat paşa antlaşması imzalandı
 1593-1606 osmanlı-avusturya savaşı sürmekte
 2 eylül - estergon kalesi'nin sokolluzade lala mehmed paşa kumandasındaki osmanlı ordusu tarafından kutsal i̇ttifak güçlerine teslim olması
 16 ocak - iii. mehmet tahta çıktı

doğumlar 
 27 mayıs - benedikt carpzov, alman ceza hukukçusu ve cadı bilimci (ö. 1666)

ölümler 
 25 nisan – torquato tasso, i̇talyan şair (d. 1544)
 15 ocak – iii.murat - osmanlı padişahı (d.1546)
1594



olaylar

doğumlar 
 hüssamzade abdurrahman efendi, osmanlı devleti şeyhülislam, hattat (ö. 1670)
 abdülahad nûrî, osmanlı mutasavvıf şair

ölümler 
 2 aralık - gerardus mercator, belçikalı haritacı ve matematikçi (d. 1512)
1593



olaylar 
 hidrometre galileo galilei tarafından bulundu.

doğumlar

mart 
 25 mart - jean de brébeuf, fransız misyoner

eylül 
 8 eylül - toyotomi hideyori, tüm japonya'yı ilk birleştiren general olan toyotomi hideyoshi'nin oğlu ve atanan halefi (ö. 1615)
 22 eylül - matthäus merian, bakır işleme ve baskı ustası.

ölümler 
 11 temmuz - giuseppe arcimboldo, i̇talyan ressam.
1592



olaylar 

 nisan i̇ki yüz bin japon askeri kore'yi işgal etti.
 temmuz japonlar pyonyang ele geçirdi.
14 mart - mutlak pi günü. 3/14/1592 yazılışı ile pi sayısına en çok benzeyen tarih.

doğumlar 
 28 mart - jan amos comenius moravya'da (şu anda çek cumhuriyeti) dünyaya geldi.

ölümler 
 13 eylül - fransız yazar, düşünür michel de montaigne, (d.1533)
1590



olaylar 
 i̇ran ile iii. murad döneminde ferhat paşa antlaşması yapılmıştır.

doğumlar 
 i. ahmet, osmanlı devleti padişahı.
 kafzade abdülhay çelebi, osmanlı devleti, türk, divan edebiyatı, şairi (ö. 1631).
 kösem sultan, osmanlı padişahı i. ahmet'in eşi, padişah iv. murad ve i̇brahim'in annesi valide sultan. osmanlı saltanat naibi.
 alexander ross
 x. clemens
 feqiyê teyran
 kafzade abdülhay çelebi
 kösem sultan
 mahfiruz hatice sultan
 noël duret
 solakzade mehmet hemdemi efendi
 simon vouet

ölümler 
 ester handali
 ii. karl (avusturya arşidükü)
 leone leoni
 ambroise paré (d. 1510)
 v. sixtus
 tavaşi hasan ağa
 vii. urbanus
1588



olaylar 
 28 mayıs - i̇spanyol armada 130 gemiyle ve 30000 adamla i̇ngiltere'ye çıkarma yapmak amacıyla lizbon'dan manş denizi'ne doğru yelken açtı. bütün gemilerin limanı terk etmesi 30 mayıs'ı buldu.
 6 ağustos - gravelines muharebesi'nde, charles howard'ın emrindeki i̇ngiliz donanması, dük medina sidonia'nın emrindeki i̇spanyol armada'yı mağlup etti

doğumlar

eylül 
 8 eylül - marin mersenne, çalışmaları çok çeşitli alanlara dokunan fransız bilge (ö. 1648)

ölümler 
 9 nisan - mimar sinan (d. 1489)
 ? - sonam gyatso, 3. dalay lama (d. 1543)
1587

1587 (mdlxxxvii) perşembe günü başlayan bir yıldır.

olaylar 
 1 ekim - i̇ran şahı i. abbas tahta geçti.

doğumlar 
 8 ocak - johannes fabricius, alman gökbilimci (ö. 1616)
 17 mayıs - esaias van de velde, hollandalı ressam (ö. 1630)

ölümler 
 8 nisan – john foxe, i̇ngiliz yazar (d. 1516)
1586



olaylar 
 14 ekim - mary stuart kardeşi i. elizabeth'e suikast girişiminde bulunduğu suçlamasına karşı savunma vermeyi kabul etti.
 17 aralık - japonya'nın 107. imparatoru go-yozei tahta çıktı.
 dünyasının en büyük ve ikinci en eski yayımcısı olan oxford university press kuruldu.
 hadim mesih mehmed paşa sadrazamlık görevinden istifa etti, yerine kanijeli siyavuş paşa geldi.
 doğu roma'dan kalma "ayios i̇oannis" kilisesi hirami ahmet paşa camii'ne dönüştürüldü.
 sibirya'daki en eski rus kenti olan tümen eski tatar kenti çingi-tura'nın bulunduğu yerde kuruldu.
 osmanlı i̇mparatorluğu'na bağlı rakka eyaleti kuruldu.
 osmanlı i̇mparatorluğu'da tiflis eyaleti kuruluştan 8 yıl sonra sona erdi.
 i̇sveç kenti karlskoga kuruldu.
 ii. friedrich schleswig dükü oldu.
 i̇ngiltere krallığı, seksen yıl savaşı'nda birleşik hollanda cumhuriyeti'ni destekleme kararı aldı.
 erdene zuu moğolistan'ın karakurum şehrinde kuruldu. bu manastır ülkedeki ilk budist manastırı idi.
 rum ortodoks patrikhanesi iii. murad'ın emriyle boşaltıldı. 1591'de fethiye adıyla camiye dönüştürüldü.
 kazak hanlığı'nda tauekel han tahta geçti.

doğumlar 
 pietro della valle, hindistan ve i̇ran'ı gezmiş i̇talyan gezgin, kâşif (ö. 1652)
 sir thomas adams, londra belediye başkanı (ö. 1668)

ölümler 
 stephen báthory, erdel (transilvanya) prensi ve polonya kralı (d. 1533)
 anna jagiellon, lehistan-litvanya birliği kralı (d. 1523)
 askiya muhammed bani, songhay i̇mparatorluğu kralı
1585

1585 (mdlxxxv) salı günü başlayan bir yıldır.

olaylar 
 24 nisan - v. sixtus papa seçildi.
 1 kasım - hadim mesih mehmed paşa sadrazam oldu.
 i̇ngiliz-i̇spanyol savaşı başladı.
 graz üniversitesi kuruldu.
 mesih mehmed paşa camii inşası tamamlandı.
 çar i. fyodor, simeon bekbulatoviç'in "tver ve torjok şehirlerinin grandükü" unvanını kaldırarak onu kuşalov'daki kendi mülkünde hapse attırdı.
 hollanda altın çağı adı verilen hollanda'da bilim, ticaret ve sanat dallarında büyük adımlarım atıldığı dönem başladı.

doğumlar

ocak 
 27 ocak - hendrick avercamp, kış manzaraları yağlı boya peyzaj tabloları ve suluboyalı eskizleri ile tanınmış hollandalı ressam (ö. 1634)

şubat

mart

nisan

mayıs

haziran

temmuz

ağustos

eylül 
 9 eylül - armand jean du plessis de richelieu, fransız din adamı, asilzade ve siyasetçi (ö. 1642)

ekim

kasım

aralık

doğduğu gün ve ay belli olmayan 
 giulio cesare vanini, i̇talyan katolik din adamı ve ateizm kuramcısı (ö. 1619)
 nikodemus metaksas, rum yayıncı ve rahip (ö. 1646)
 şehzade yahya, abisi iii. mehmed'in tahta çıkmasından sonra tüm erkek kardeşlerini öldürtmesi üzerine annesi tarafından saraydan kaçırılan ve bugünkü makedonya topraklarında bir manastıra bırakılıp hristiyan olarak vaftiz edilen 12. osmanlı padişahı iii. murad'ın oğlu (ö. 1649)

ölümler 
 esmehan sultan, ii. selim'in nurbanu sultan'dan doğma kızı, iii. murad'ın kardeşi (d. 1544)
 xiii. gregorius, 13 mayıs 1572 - 10 nisan 1585 döneminde katolik kilisesi papası (d. 1502)
 pierre de ronsard, rönesans dönemi fransız edebiyatında geleneksel tarzı kırıp yunan ve roma modelli yeni bir fransız edebiyatı yaratmaya çalışan yedi şairden oluşan pleiade grubunun önderi (d. 1524)
 takiyüddin, osmanlı türkü hezârfen, gök bilimci, mühendis ve matematikçi (d. 1521)
 özdemiroğlu osman paşa, iii. murat döneminde, 1584-1585 yılları arasında sadrazamlık yapmış ve kızıl deniz çevresinde beylerbeyi olmuş osmanlı devlet adamı (d. 1526)
 rıdvan paşa, osmanlı devlet adamı, anadolu eyaleti valisi
1584



olaylar 
 5 mart - karlstad, i̇sveç'te kent konumuna alındı.

doğumlar 
 ? - william baffin, i̇ngiliz seyrüseferci (ö. 1622).
 ? - iii. mehmed giray, kırım hanı (ö. 1629).

ölümler 
 18 mart - rus çarı korkunç i̇van

öldüğü gün ve ay bilinmeyenler
 yi i, neokonfüçyüsçü filozof
1583



olaylar

doğumlar

ocak

şubat

mart

nisan

mayıs

haziran

temmuz

ağustos 
 21 ağustos - dionisius petavius, denis pétau fransız cizvit rahibi, tarihçi ve antikçağ kronolojinin kurucusu

eylül 
 9 eylül - girolamo frescobaldi, i̇talyan besteci (ö. 1643)

ekim

kasım

aralık

doğduğu gün ve ay belli olmayanlar 
 hayashi razan (), neokonfüçyüsçü filozof (ö. 1657)

ölümler 
 nurbanu sultan
1582



olaylar 
 2 temmuz - yamazaki muharebesi
 21 temmuz - honnō-ji olayı
 tiflis müdafaası
 4 ekim - papa gregorius'ün onayı ile 4 ekim 1582 günü takvimde 10 gün atlandı ve 15 ekim 1582 tarihi geldi. böylece 15 ekim 1582 tarihinden itibaren m.ö. 45 yılından beri kullanımda olan jülyen takvimi yerine günümüzde modern dünyanın kullandığı gregoryen takvimi kullanılmaya başlanmış oldu.

doğumlar 
 28 ağustos - taichang, çin'in ming hanedanı'nın 14. imparatoru (ö. 1620)
 19 ekim - i. dmitriy, rus çarı (ö. 1606)

ölümler 
 21 haziran - oda nobunaga, japon savaşçı (d. 1534)
 17 temmuz - akechi mitsuhide, japonya'da sengoku döneminde yaşamış samuray generali (d. 1528)
 4 ekim - avilalı teresa, hristiyan bir rahibe ve hristiyanlıkta azize (d. 1515)
 latîfî, 16. yüzyıl divan edebiyatı şairi
 zhang juzheng, ming hanedanlığı zamanında çinli bakan (d. 1525)
1581



olaylar 
 26 temmuz - utrecht birliği'ne bağlı kuzey hollanda eyaletleri (güney hollanda, zeeland, utrecht, gelderland, overijssel, groningen ve friesland) i̇spanya kralı ii. felipe'den bağımsızlıklarını ilan ettiler.

doğumlar

ölümler 
 3 şubat 1581 - mahidevran sultan, osmanlı padişahı i. süleyman'ın eşi, şehzade mustafa'nın annesi.
 11 temmuz - peder skram (d. ?)
1580

1580 (mdlxxx) cuma günü başlayan bir artık yıldır.

olaylar 
 osmanlı astronomu takiyettin'in tophane sırtlarındaki rasathanesi topa tutularak yıkıldı.
 osmanlı devleti,hazar denizi'ne doğru genişledi.

doğumlar 
 30 ekim - dirk hartog, hollandalı denizci ve kâşif (ö. 1621)
 tarihi bilinmeyenler:
 gábor iktári bethlen, erdel (transilvanya) prensi (ö. 1629)

ölümler
1578



olaylar 
 çıldır muharebesi
 vadiü'l-mehazin muharebesi

doğumlar 
 köprülü mehmed paşa, osmanlı devleti sadrazamı (ö. 1661)

ölümler 
 25 ocak - mihrimah sultan, osmanlı padişahı i. süleyman ile eşi hürrem sultan'ın kızı (d. 1522)
1577



olaylar 
sokullu mehmet paşa'nın desteği ve padişah iii. murat'ın fermanıyla 1577 yılında tophane sırtlarında takîyüddîn’in yönetimi altında bir gözlemevi kuruldu. 
1577 yılında lehistan osmanlıya bağlılığını bildirdi böylece osmanlılar baltık denizine ulaşmış olup avrupa'da en geniş sınırlarına ulaştı.

doğumlar

ölümler
1575

1575 (mdlxxv) cumartesi günü başlayan bir yıldır.

olaylar 
 selimiye camii açıldı.

doğumlar 
 4 şubat - pierre de bérulle, fransız kardinal ve devlet adamı (ö. 1629)
 20 mayıs - robert heath, i̇ngiliz siyasetçi (ö. 1649)

ölümler 
 21 şubat - claude, fransız prenses (d. 1547)
1573

1573 (mdlxxiii) perşembe günü başlayan bir yıldır.

olaylar 
 25 ocak - mikatagahara muharebesi
 8 aralık - tam ay tutulması yaşandı.

doğumlar 
 18 ocak – ambrosius bosschaert, hollandalı ressam (ö. 1621)
 23 aralık - giovanni battista crespi, i̇talyan ressam, heykeltıraş ve mimar (ö. 1632)

ölümler
1572



olaylar 

 23 ağustos--fransada katolikler st. bartholomew günü silahsız ve savunmasız protestanlara saldırarak aldı. bin kadar protestanın öldürüldüğü iddia edilmektedir. bu katliama bartholomew günü katliamı olarak tarihe geçti.

doğumlar 
 ben jonson

ölümler 

 25 temmuz - isaac luria
1571



olaylar 
 osmanlı i̇mparatorluğu kıbrıs adasını fethetti.
24 mayıs - moskova yangını.
 7 ekim - i̇nebahtı deniz muharebesi gerçekleşti.

doğumlar 
 ocak - i. abbas veya büyük abbas safevî hanedanından safevi şahı (ö. 1629).
 29 eylül - michelangelo merisi da caravaggio, i̇talyan ressam (ö. 1610).
 27 aralık - johannes kepler, alman astronom, fizikçi ve matematikçi (ö. 1630).
 ? - hasekura tsunenaga, japon samuray (ö. 1622).

ölümler
1570



olaylar

doğumlar 
 13 nisan - guy fawkes veya diğer bilinen adıyla guido fawkes, katolik bir i̇ngiliz askeriydi. barut komplosu nedeniyle idam edildi (ö. 1606)
 ? - giorgi saakadze, 1484-1762 yılları arasında tiflis merkezli olarak hüküm süren kartli krallığı'nda 17. yüzyılda etkili olmuş gürcü siyasetçi ve komutan (ö. 1629).

ölümler 
 yi hwang, neokonfüçyüsçü filozof
1568



olaylar 
 yemen, hint denizi seferleri sırasında alınmış ve iki eyalet haline yönelmiştir. ancak yemen de çıkan sorunların osmanlı devletini sarsması üzerine bölgede osmanlı birlikleri yemen'i tekrar osmanlı devleti'ne bağladılar.
 1568-1570 osmanlı-rus savaşı
 seksen yıl savaşı başladı 1648'de vestfalya antlaşması ile bitti.

doğumlar

ekim 
 2 ekim - marino ghetaldi, ragusalı bilim insanı (ö. 1626)

ölümler
1565



olaylar 
 1 mart - rio de janeiro şehrinin kuruluşu.
 27 haziran - sokullu mehmet paşa sadrazamlığa geçti.
 osmanlı kuvvetleri malta kuşatması'nı gerçekleştirdi.
 estácio de sá brezilya'da rio de janeiro şehrini kurdu.
 hollandalı rönesans ressamı pieter brueghel, sürünün geri dönüşü, karda avcılar ve hasat zamanı (tablo) adlı eserlerini tamamladı.
 mihrimah sultan camii'nin inşası tamamlandı.
 28 haziran - sokollu mehmed paşa, sadrazamlık görevine başladı.
 neptün çeşmesi'nin inşası tamamlandı.
 şeyh camii inşası tamamlandı.
 hama ve humus sancağı kaldırıldı.
 rusya çarlığı'nda gizli polis teşkilatı opriçnina kuruldu.
 27 nisan - ferdinand macellan'ın filipinler'e gelişiyle birlikte filipinler'de i̇spanyol sömürgeciliği başladı.
 talikota muharebesi olarak bilinen vijayanagar i̇mparatorluğu ile dekkan'daki müslüman bicapur, bidar, ahmednagar ve golkonda devletlerinin kuvvetleri arasında çarpışma başladı.

doğumlar 
 rıza abbasi, pers ressam (ö. 1635)
 henry hudson, i̇ngiliz kâşif ve denizci (ö. 1611)
 ketevan, kaheti kraliçesi (ö. 1624)
 michael cavendish, i̇ngiliz rönesans dönemi bestecisi (ö. 1628)
 george kirbye, i̇ngiliz rönesans dönemi bestecisi (ö. 1634)
 paola massarenghi, i̇talyan rönesans dönemi bestecisi (ö. 1685)
 ascanio mayone, i̇talyan rönesans dönemi bestecisi (ö. 1627)
 duarte lobo, portekizli rönesans dönemi bestecisi (ö. 1647)
 sebastián aguilera de heredia, i̇spanyol rönesans dönemi bestecisi (ö. 1627)

ölümler 
 13 aralık - conrad gesner, i̇sviçreli doğabilimci
 semiz ali paşa - osmanlı sadrazamı
 23 haziran - turgut reis, türk denizci
 mir chakar khan rind, belucistanlı halk kahramanı
 17 haziran - aşikaga yoşiteru, japonya hükümdarı
 antonio begarelli, i̇talyan helkeltraş
 9 aralık - papa iv. pius, (d. 1499)
 cipriano de rore, franko-flaman bestecisi (d. 1515)
 cenabi ahmet paşa, anadolu eyaleti valisi.
 jacques buus, fransız rönesans dönemi bestecisi (d. 1500
 ghiselin danckerts, fransız rönesans dönemi bestecisi (d. 1510)
 sigmund hemmel, alman rönesans dönemi bestecisi (d. 1520)
 cypriano de rore, fransız rönesans dönemi bestecisi (d. 1515)
 juan bermudo, i̇spanyol rönesans dönemi bestecisi (d. 1510)
1564



olaylar

doğumlar 
 15 şubat - galileo galilei, i̇talyan fizikçi, matematikçi, gökbilimci ve filozof. modern fiziğin ve teleskobik astro­nominin kurucularından (ö. 1643).
 william shakespeare

ölümler 
 18 şubat - michelangelo buonarroti, ressam (d. 1475).
1563



olaylar 
 8 eylül - ii. maximilian, kutsal roma cermen i̇mparatorluğu hükümdarı seçildi.
 4 aralık - trento konsili son kez toplandı.
 babil kulesi'nin "viyana versiyonu" yapıldı.
 hiiu ili adası i̇sveç yönetimine girdi.
 giuseppe arcimboldo günümüzde hâlen viyana sanat tarihi müzesi'nde sergilenen yaz adlı eserini tamamladı.
 i. hagop, i̇stanbul ermeni patrikhanesi'nin patriği oldu.

doğumlar 
 i̇mam-ı rabbani hindistan'da yaşamış i̇slâm âlimi ve tasavvuf önderi (ö. 1624)
 anton möller, alman ressam (ö. 1611)

ölümler 
 domenico campagnola, ressam ve oymabaskı sanatçısı, ilk profesyonel çizim ustalarından (d. 1454)
 kara fazlî, kanûni sultan süleyman'ın şehzadelerine divan kâtipliği yapan 16. yüzyıl şairi (d. 1454)
 andreas vesalius, roma i̇mparatoru v. charles'ın eczacısının oğlu, antik çağ'dan beri süregelen insan bedeni hakkındaki yanlış düşünceleri düzelten anatomist ve doktor (d. 1514)
 bartolomé de escobedo, i̇spanyol besteci (d. 1500)
 hadım i̇brahim paşa, anadolu ve rumeli beylerbeyliği ile kubbealtı vezirliği görevlerinde bulunmuş osmanlı devlet adamı, yavuz sultan selim'in en küçük kızı fatma sultan'ın üçüncü ve son eşi
1561



olaylar 
 semiz ali paşa'nın sadrazamlığa geçmesi

doğumlar 
 22 ocak - sir francis bacon, rönesans döneminde yaşamış i̇ngiliz yazar, filozof ve bilim insanı (ö. 1626)
 ? - fujiwara seika (), neokonfüçyüsçü filozof (ö. 1619)

ölümler 
 10 temmuz - damat rüstem paşa, osmanlı sadrazamı (d. 1500).
 25 eylül - şehzade bayezid, osmanlı şehzadesi (d. 1525).
1560



olaylar 
 belarus povest trychane destanını derlemiştir.

doğumlar

ölümler 
 1 ocak - joachim du bellay, fransız rönesans şairi (d. 1522)
 25 kasım - andrea dorya, venedikli amiral
 5 aralık - fransa kralı ii. françois (d. 1544)
1558



olaylar 

 17 kasım - i̇ngiltere kraliçesi i. elizabeth tahta çıktı.
 tütünün ilk kez fransa'ya gelişi.

doğumlar

ölümler 
 hürrem sultan,kanuni sultan süleyman'ın eşi.
 17 kasım - i. mary,i̇ngiltere kraliçesi. (d.1516)
 21 eylül - v. karl kutsal roma i̇mparatoru,i̇spanya kralı. (d. 24 şubat 1500)
1557



olaylar 

 robert recorde, eşittir işaretini buldu.
 mimar sinan, süleymaniye camii'nin inşasını tamamladı.
 bizerte kuşatması: piyale paşa şehri ele geçirdi.

doğumlar

ölümler 
 1 eylül - jacques cartier, fransız denizci ve kâşif
1556



olaylar 
 - de re metallica, cevherden metal üretme sürecini anlatan ilk yazılı eser yayımlandı.
 23 ocak - shaanxi depremi, 830.000 kişi öldü.
 10 mayıs - marmara denizi depremi meydana geldi.

doğumlar 
 ? - carlo maderno, erken barok mimarlığının oluşmasında önemli rol oynayan i̇talyan mimar (ö. 1629),

ölümler 
 2 temmuz - michel de nostradamus, fransız hekim, öngörümcü (kahin).
31 temmuz - loyolalı ignatius, i̇spanyol asıllı din adamı, cizvitler tarikatının kurucusu (d. 1491)
 ? - fuzûlî, türk divan şairi (d. 1483)
 ? - ahmed karahisari, türk hattat (d. 1469)
1555



olaylar 
 martin luther, augsburg barışı antlaşması ile protestanlık mezhebini ilan etmiştir.
 kanuni sultan süleyman, somali ve sudan'ın doğu topraklarını ele geçirdi.
osmanlı ve sefevi devletleri arasında amasiya sülhü bağlandı

doğumlar 

 françois de malherbe, fransız şair, eleştirmen ve çevirmen

ölümler 
 edirneli nazmi, osmanlı devleti divan şairi (d. ?)
1554



olaylar 
 osmanlı i̇mparatorluğu'nda habeş eyaletinin kuruluşu
 hürmüz deniz muharrebesi ( 9 ağustos )
 maskat deniz muharebesi ( 25 ağustos )
 surat kuşatması ( sonbahar )

doğumlar 
 ii. gazi giray
 jakob christmann, alman doğubilimci (ö. 1613)

ölümler 
 21 şubat - hieronymus bock, alman fizikçi ve botanikçi
 abadi mehmet çelebi osmanlı devleti hukuk alimi (d. amasya ?- 1553 )
 piri reis, osmanlı denizcisi
1553



olaylar 
 richard chancellor kuzeydoğuda bir geçiş bulmak için archangel'e yelken açar.
 i. mary i̇ngiltere kraliçesi oldu.

doğumlar 
 caspar clee, alman filolog
 iv. henri, fransa kralı

ölümler 
 27 ekim - miguel servet (d. 1511), i̇spanyol teolog, doktor ve hümanist.
 şehzade mustafa - kanuni sultan süleyman ve mahidevran sultanın oğlu (d. 1515)
 vi. edward - i̇ngiltere kralı (d.1537)
1552



olaylar 
1552, rusların kazan şehrini ele geçirmeleri.

doğumlar 
 6 ekim - matteo ricci - i̇talyan bir cizvit misyoneri ve bilim insanı. dinlerarası diyalogun öncilerindendir. çin ve avrupa kültürleri arasında bir arabulucu olmuştur (ö. 1610)
cafer efendizade mustafa sunullah efendi - osmanlı devlet adamı, şair, müderris, kadı, kazasker ve şeyhülislam (ö. 1612)
 1 şubat - edward coke -  i̇ngiliz hukukçu ve siyaset adamı. (ö. 1634)
 hans von aachen - alman ressam (ö. 1615)

ölümler
1551

1551 (mdli) perşembe günü başlayan bir yıldır.

olaylar 
 trablus kuşatması

doğumlar 
 5 ocak - jean chapeauville, belçikalı tarihçi (ö. 1617)
 2 şubat - nicolaus reimers, alman gökbilimci (ö. 1600)

ölümler 
 13 temmuz - john wallop, i̇ngiliz asker (d. 1490)
1550

1550 (mdl) çarşamba günü başlayan bir yıldır.

olaylar 
 8 şubat - papa iii. julius göreve başladı.

doğumlar 
 1 şubat - john napier, i̇skoç matematikçi

ölümler 
 20 mayıs - ashikaga yoshiharu, japon şogun (d. 1511)
 24 ekim - louis, fransız prens (d. 1549)
1547



olaylar 
 rusya çarlığı (1547 - 1917) kuruldu.
 28 ocak - vi. edward babası i̇ngiltere kralı viii. henry'nin ölümü üzerine i̇ngiltere kralı oldu.

doğumlar 
 29 eylül - miguel de cervantes, i̇spanyol yazar (ö. 1616)

ölümler 

 28 ocak - viii. henry, i̇ngiltere kralı (d.1491)
1546



olaylar 
 15 aralık - osmanlı i̇mparatorluğu tarafından basra'nın fethi gerçekleşti.
 barbaros hayreddin paşa'dan sonra sokollu mehmet paşa, kaptan-ı derya görevine getirildi.
 cambridge'de trinity college kuruldu.

doğumlar 
 4 temmuz - iii. murad, 12. osmanlı padişahı (ö. 1595)
 14 aralık - tycho brahe, danimarkalı simyacı, matematikçi, astronom ve astrolog (ö. 1601)
 tarihi bilinmeyen
 ebülmeyamin mustafa efendi, osmanlı müderris, kadı, kazasker ve şeyhülislam (ö. 1606)

ölümler 
 11 ocak - gaudenzio ferrari, i̇talyan ressam ve heykeltıraş (d. y. 1471)
 18 şubat - martin luther, alman keşiş, teolog, üniversite profesörü, protestanlığın babası (d. 1483)
 4 temmuz - barbaros hayreddin paşa, osmanlı devleti tarihinin ünlü türk denizcilerinden, akdeniz'de osmanlı egemenliğini pekiştiren kaptan-ı derya (d. 1478)
1 ağustos - pierre favre, savoie asıllı katolik din adamı - cizvitler'in tarikatının kurucularındandı (d. 1506)
 12 ağustos - francisco de vitoria, i̇spanyol sömürgeciliğine karşı amerika yerlilerinin haklarını savunan ve haklı savaş kavramını daraltmaya çalışan i̇spanyol ilahiyatçı (d. y. 1486)
 1 kasım - giulio romano, i̇talyan ressam (d. y. 1499)
 kasım - francisco de orellana, i̇spanyol kâşif ve fatih (d. 1511)
 tarihi bilinmeyen
 iv. petru rareș, boğdan voyvodası (d. 1487)
 zâtî, divan edebiyatı şairi (d. 1471)
1545



olaylar

doğumlar 
 mart - gaspare tagliacozzi, i̇talyan cerrah (ö. 1599)
 28 nisan - yi sun-sin, joseon hanedanı döneminde yaşamış bir koreli amiral (ö. 1598)
 tarihi bilinmeyen
 esmehan sultan, ii. selim ile hasekisi nurbanu sultan'ın kızı (ö. 1585)
 túpac amaru, son i̇nka hükümdarı (ö. 1572)
 yusuf sinan paşa, osmanlı sadrazamı (ö. 1606)

ölümler 
 10 nisan - costanzo festa, i̇talyan besteci (d. 1485 - 1490)
 23 mayıs - şir şah, surîler hükümdarı (d. 1473)
 8 ağustos - injong, joseon kralı (ö. 1515)
 22 ağustos - charles brandon, suffolk dükü (d. 1484)
 eylül - hans baldung, alman ressam (d. 1484)
 9 kasım - pietro lando, venedik cumhuriyeti'ne "doçe" unvanı ile devlet başkanlığı yapan 78'inci düka (d. 1462)
 tarihi bilinmeyen
 alejo fernández, i̇spanyol ressam (d. 1475)
 divane hüsrev paşa, osmanlı devlet adamı
1544



olaylar

doğumlar 
 19 ocak - ii. françois, fransa kralı, i̇skoçya kraliçesi mary stuart'ın eşi (ö. 1560)
 24 mayıs - william gilbert, i̇ngiliz doktor, fizikçi ve doğa filozofu (ö. 1603)
 tarihi bilinmeyen
 gevherhan sultan, ii. selim'in kızı, piyale paşa'nın eşi ve iii. murad'ın kızkardeşi (ö. 1587'den sonra)
 hasan kâfî el-akhisârî, osmanlı boşnak yazar (ö. 1616)
 mariya temryukovna, ilk rus çarı iv. i̇van'ın ikinci eşi (ö. 1569)
 şah sultan, osmanlı padişahı ii. selim ile hasekisi nurbanu sultan'ın kızı (ö. 1577)

ölümler 
 25 eylül - valerius cordus, eteri bulan alman psikolog ve botanikçi (d. 1515)
 29 kasım - jungjong, joseon krallığı'nın 11. kralı (d. 1488)
1543



olaylar 
 8 ağustos - estergon kuşatması sonucu estergon kalesi, kanuni sultan süleyman komutasındaki osmanlı ordusu tarafından fethedildi.
 20 ağustos - nice kuşatması gerçekleşti.
 nikolas kopernik'in başyapıtı olan göksel kürelerin devinimleri üzerine adlı eseri ilk kez basıldı.

doğumlar 
 31 ocak - tokugawa ieyasu, orta çağ japonya'sının en önemli shōgunlarından biri (ö. 1616)
 21 ağustos - giovanni bembo, venedik cumhuriyeti'nde "doçe" unvanı ile devlet başkanlığı yapan 92. düka (ö. 1615)
 tarihi bilinmeyen
 ayşe hümaşah sultan, mihrimah sultan ile rüstem paşa'nın kızı (ö. 1594)
 sonam gyatso, 3. dalay lama (ö. 1588)
 şeref han, kürt devlet adamı ve tarihçi (ö. 1603)

ölümler 
 3 ocak - juan rodríguez cabrillo, i̇spanyol-portekizli kâşif (d. 1499)
 13 şubat - johann eck, protestan reformu döneminde yaşamış, katoliklik savunucusu alman hristiyan teolog (d. 1486)
 24 mayıs - nikolas kopernik, güneş sistemi'nin tarifini yapmış, gezegenlerin güneşin merkezde olduğu sabit yörüngeler üzerinde hareket ettiğini kabul eden günmerkezlilik yasasını savunmuş matematik, astronomi ve harita bilgini (d. 1473)
 19 temmuz - mary boleyn, anne boleyn'in kardeşi, kral viii. henry'nin metresi (d. 1499)
 6 kasım - şehzade mehmed, osmanlı padişahı kanuni sultan süleyman ile eşi hürrem sultan'ın ilk oğlu (d. 1521)
 tarihi bilinmeyen
 iii. mütevekkil, abbasi soyundan gelen son i̇slam halifesi
 ahmad gran, etiyopya'yı egemenliği altına almış bir i̇slam hareketinin önderi (d. y. 1506)
 ali vasi çelebi, türk yazar ve hattat
 hans holbein, alman ressam (d. 1497)
 malkoçoğlu yahyapaşazade bali bey, ya da malkoçoğlu, kanuni sultan süleyman dönemi akıncılarından
1542



olaylar 
 28 ağustos - wofla muharebesi gerçekleşti.
 roma engizisyonu, protestanlıkla mücadele etmek amacı ile papa iii. paulus tarafından kuruldu.
 i̇rlanda krallığı kuruldu.
 peru kral vekilliği kuruldu.

doğumlar 
 1 ekim - álvaro de mendaña de neira, i̇spanyol denizci (ö. 1595)
 14 ekim - ekber şah, 3. babür i̇mparatoru (ö. 1605)
 8 aralık - mary stuart, i̇skoçya kraliçesi (ö. 1587)
 tarihi bilinmeyen
 hattori hanzō, japon sengoku döneminin ünlü samuray ve ninja ustası (ö. 1596)

ölümler 
 13 şubat - catherine howard, i̇ngiltere kraliçesi ve kral viii. henry'nin 5. eşi (d. 1520 - 1525)
 15 temmuz - lisa del giocondo, i̇talyan rönesansı sırasında leonardo da vinci tarafından mona lisa adıyla tablosu yapılan, floransa'da yaşayan gherardini ailesinin bir üyesi (d. 1479)
 29 ağustos - cristóvão da gama, portekizli denizci ve asker (d. 1516)
 16 eylül - ii. diego de almagro, panamalı suikastçı (d. 1520)
 21 eylül - juan boscán almogáver, i̇spanyol şair (d. y. 1490)
 11 ekim - sir thomas wyatt, i̇ngiliz diplomat ve lirik şair (d. 1503)
 14 aralık - v. james, i̇skoçya kralı (d. 1512)
 tarihi bilinmeyen
 ahmet kazani, din bilgini (d. 1461)
 girolamo aleandro, baş papazlık yapmış i̇talyan din adamı (d. 1480)
 hernando de soto, i̇spanyol gezgin (d. 1496 / 1497)
 pedro reinel, portekizli kartograf
1541



olaylar 
 budin kuşatması, osmanlı zaferi ile sona erdi ve budin eyaleti kuruldu.
 cezayir deniz seferi, osmanlı zaferi ile sona erdi.

doğumlar 
 25 mart - i. francesco de medici, toskana büyük dükü (ö. 1587)
 28 nisan - gelibolulu mustafa âlî, osmanlı şair, yazar ve tarihçi (ö. 1600)
 tarihi bilinmeyen
 aziz mahmud hüdayi, celvetiyye tarikatının kurucusu, veli (ö. 1628)
 el greco, maniyerist ressam, heykeltıraş ve mimar (ö. 1614)

ölümler 
 26 haziran - francisco pizarro, peru'daki i̇nka topraklarını ele geçiren i̇spanyol işgalci komutan (d. 1471 / 1476)
 1 eylül - gül baba, bektaşi babası, derviş ve şair
 24 eylül - paracelsus, ya da phillipus theophratus bombastus von hohenheim, i̇sviçreli doktor ve kimyager (d. 1493)
 18 ekim - margaret tudor, kral vii. henry ve yorklu elizabeth'in kızı, viii. henry ve mary tudor'un ablası (d. 1489)
 24 aralık - andreas karlstadt, protestan reformu döneminde yaşamış, alman hristiyan teolog (d. 1486)
 tarihi bilinmeyen
 gazi hüsrev bey, kanuni sultan süleyman devrinde bosna'da uzun süre görev yapan sancak beyi (d. 1480)
 gedun gyatso, 2. dalay lama (d. 1475)
 johann georg faust, alman simyacı ve doktor (d. 1480)
 kara davud, osmanlı dönemi bilim insanı
1540



olaylar 
 osmanlı i̇mparatorluğu avusturya'yı ele geçirdi.
 budin kuşatması gerçekleşti.

doğumlar 
 3 haziran - ii. karl, avusturya arşidükü (ö. 1590)
 18 temmuz - ii. jános, ya da jános zsigmond zápolya, erdel voyvodası, transilvanya ve macaristan kralı (ö. 1571)
 tarihi bilinmeyen
 cenâbî mustafa efendi, osmanlı tarihçisi (ö. 1590 / 1591)
 francis drake, i̇ngiliz korsan, denizci, kâşif, köle taciri, mühendis ve politikacı (ö. 1596)
 françois viète, fransız matematikçi (ö. 1603)
 joseph justus scaliger, i̇talyan asıllı fransız tarihçi (ö. 1609)

ölümler 
 23/24 nisan - i̇brâhim gülşenî, mutasavvıf ve şair
 22 mayıs - francesco guicciardini, i̇talyan tarihçi, diplomat ve devlet adamı (d. 1483)
 22 temmuz - i. jános, veya jános zápolya, erdel voyvodası, macaristan kralı (d. 1487)
 28 temmuz - thomas cromwell, kral viii. henry döneminde i̇ngiltere parlamento şansölyesi, i̇ngiltere kilisesi'nin kral viii. henry 'den sonra en yetkili yöneticisi (d. 1485)
 23 ağustos - guillaume budé, fransız hümanist (d. 1467)
 14 kasım - rosso fiorentino, i̇talyan ressam (d. 1494)
 tarihi bilinmeyen
 taçlı begüm, safevî devleti şahı i. i̇smail'in eşi ve elkas mirza'nın annesi
 wang gen, neokonfüçyüsçü filozof (d. 1483)
1539



olaylar 
 yemen osmanlılarca fethedildi; osmanlı devleti'nde yemen eyaleti kuruldu.

doğumlar 
 28 ocak - nicolò donato, venedik cumhuriyeti "doçe" unvanı ile devlet başkanlığı yapan 93. düka (ö. 1618)
 tarihi bilinmeyen
 humphrey gilbert, i̇ngiliz maceraperest, kâşif, milletvekili ve asker (ö. 1583)

ölümler 
 21 şubat - sadullah sadi efendi, osmanlı devleti şeyhülislamı, din alimi, müderrris, kadı
 12 mart - thomas boleyn, viii. henry'nin ikinci karısı olan anne boleyn'nin babası, i̇ngiliz diplomat ve politikacı (d. 1477)
 7 mayıs - guru nanak dev, sihlerin ilk gurusu (d. 1469)
 13 temmuz - ayas mehmed paşa, osmanlı sadrazamı (d. 1483)
 tarihi bilinmeyen
 ii. ayşe hatun, osmanlı padişahı i. selim'in birinci hasekisi, kırım hanı mengli giray'ın kızı (d. 1476)
 francesco vettori, floransalı diplomat (d. 1474)
1538



olaylar 
 28 eylül - preveze deniz muharebesi, osmanlı zaferi ile sonuçlandı.
 eylül - diu kuşatması gerçekleşti.
 boğdan seferi gerçekleşti.

doğumlar 
 25 mart - christopher clavius, alman cizvit matematikçi ve gök bilimci (ö. 1612)
 31 ekim - caesar baronius, kilise tarihçisi ve katolik mezhep savunucusu (ö. 1607)
 tarihi bilinmeyen
 chosokabe motochika, japonya'da, sengoku döneminde yaşamış bir daimyo (ö. 1599)

ölümler 
 28 aralık - andrea gritti, venedik cumhuriyeti devlet başkanı (d. 1455)
 tarihi bilinmeyen
 i. saadet giray, kırım hanı (d. 1494)
 albrecht altdorfer, alman ressam, gravürcü ve mimar (d. 1480)
 diego de almagro, i̇spanyol serüvenci (d. 1475)
 hatice sultan, yavuz sultan selim'in kızı, kanuni sultan süleyman'ın kardeşi, pargalı i̇brahim paşa'nın eşi (bazı tarihçiler hatice sultan'ın, i̇brahim paşa'nın ve çocuklarının öldürülmesine daha fazla dayanamayarak 1538 yılında öldüğünü söylerken, bazı tarihçiler ise 1582 yılında öldüğünü söylemektedir.)
 ture muhammed, songhay i̇mparatorluğunu yönetmiş ve imparatorluğun altın çağını yaşatmış afrikalı siyahi müslüman hükümdar (d. 1442)
1537



olaylar 
 12 mart
 klise kuşatması, osmanlı zaferi ile sona erdi.
 brezilya'daki recife kenti, portekizliler tarafından kuruldu.
 mayıs - korfu kuşatması başladı.
 9 ekim - vertizo muharebesi gerçekleşti.
 kasım - korfu kuşatması sona erdi.
 lozan üniversitesi, bir ilahiyat okulu olarak kuruldu.

doğumlar 
 4 mart - i̇mparator longqing, çin'in ming hanedanı'nın 12. imparatoru (ö. 1572)
 17 mart - toyotomi hideyoshi, sengoku döneminden bir daimyo, samuray, general ve politikacı (ö. 1598)
 28 mayıs - ii. i̇smail, safevi şahı (ö. 1577)
 12 ekim - vi. edward, i̇ngiltere ve i̇rlanda kralı (ö. 1553)
 5 aralık - ashikaga yoshiaki, ashikaga şogunluğunun son şogunu (ö. 1597)
 20 aralık - iii. johan, i̇sveç kralı (ö. 1592)
 tarihi bilinmeyen
 lady jane grey, the nine days queen olarak bilinen, temmuz 1553'te 9 gün boyunca i̇ngiltere kraliçesi (ö. 1554)
 petrus gonsalvus, i̇talyan doğabilimci (ö. 1618)

ölümler 
 6 ocak - allessandro de medici, floransa dükalığı'nın i. dükü, de medici hanedanı üyesi (d. 1510)
 24 ekim - jane seymour, kral viii. henry'nin anne boleyn'in idamından sonra evlendiği 3. karısı (d. 1507 / 1508)
 tarihi bilinmeyen
 i. i̇slâm giray, kırım hanı
 bahadır şah, gucerat sultanı
 jean de la forêt, fransa'nın osmanlı i̇mparatorluğu'na resmî olarak gönderdiği ilk elçi
 kim ahn-ro, kore'nin joseon dönemi politikacısı ve bilim insanı (d. 1481)
1536



olaylar 
 2 şubat - i̇spanyol pedro de mendoza, buenos aires şehrini kurar.
 14 nisan - i̇ngiltere parlamentosu, ülkedeki manastırların feshedilmesi ve i̇ngiltere'deki katolik kilisesi'nın 560 manastırına devlet tarafından el konulmasına karar verdi. böylece i̇ngiliz tacına yıllık 200.000 pound (2023 yılında 207 milyon pound eşdeğerinde veya 5 trilyon türk lirası) tutarında ilave gelir sağlandı.
 4 temmuz - ahıska, osmanlılarca fethedildi.
 19 mayıs - anne boleyn vatana ihanet suçundan idam edildi.
 31 ağustos - klise kuşatması başladı.
 danimarka sömürge imparatorluğu kuruldu.
 danimarka-norveç kuruldu.
 i̇lk kez @ işareti floransalı bir tüccarın mektubunda kullanıldı.

doğumlar 
 16 ocak - yi i, koreli neo-konfüçyüsçü filozof ve yazar (ö. 1584)
 12 şubat - leonardo donato, venedik cumhuriyeti'nde "doçe" unvanı ile devlet başkanlığı yapan 90. düka (ö. 1612)
 24 şubat - viii. clemens, papa (ö. 1605)
 31 mart - aşikaga yoşiteru, japonya'nın muromaçi döneminin sonlarında hükümdarlık eden 13. aşikaga hükümdarı (ö. 1565)
 tarihi bilinmeyen
 bostanzade mehmed efendi, iki kez osmanlı devleti şeyhlülislamlığı yapmış devlet adamı (ö. 1598)
 hoca sâdeddin efendi, türk tarihçi, şeyhülislam ve müderris (ö. 1599)

ölümler 
 7 ocak - aragonlu catherine, i̇ngiltere kralı viii. henry'nin ilk karısı, i. mary'nin annesi, kral ii. ferdinand ve kraliçe isabella'nın kızı (d. 1485)
 15 mart - pargalı i̇brahim paşa, osmanlı sadrazamı (d. y. 1495)
 19 mayıs - anne boleyn, i̇ngiltere kraliçesi, kral viii. henry'nin ikinci karısı ve kraliçe i. elizabeth'in annesi (d. 1501 / 1507)
 17 mayıs - george boleyn, i̇ngiltere kralı viii. henry'nin ikinci karısı olan anne boleyn'in kardeşi (d. 1504)
 12 temmuz - desiderius erasmus, kuzey avrupa rönesansı'nın önemli ustası ve klasik edebiyat araştırmacısı, hümanist bilgin ve ilahiyatçı (d. 1466)
 tarihi bilinmeyen
 tatavlalı mahremi, divan şairi

kaynakça