Türk Beşleri

türk beşleri özellikle türkiye cumhuriyeti'nin kuruluş döneminde eserleriyle kendilerinden söz ettirmiş aşağıdaki beş klasik batı müziği bestecisini bir arada tarif etmek için kullanılan uluslararası bir deyimdir. türk müziği için çok önemlidirler. bu kişiler:

 ahmet adnan saygun
 ulvi cemal erkin
 cemal reşit rey
 hasan ferit alnar
 necil kazım akses

hepsinin ortak özelliği 1900’lerin başında doğmuş olmalarıdır ve atatürk'ün eğitim için yurt dışına gönderdiği sanatçılardır. farklı ailelerde, farklı kültürlerde ve farklı ortamlarda yetiştirildiler. doğdukları dönem osmanlı’da padişahlık dönemiydi. cumhuriyetin ilanı ve tekkelerin kapatılmasıyla birlikte, türk müziği yapılmak istendi. bu beş kişi devlet tarafından eğitim için yurt dışına gönderildi ve gelip türk halk şarkılarını yeniden yorumladılar. bu konuda bu uygulamayı daha önce yapan rusya, macaristan ve i̇spanya örnek alındı.

1904 – babası yazar ve osmanlı’da bir diplomat. 1904 yılında görev nedeniyle kudüs’teler. ekrem adında bir oğulları var. o yıl doğan oğullarına da cemal ismini verdiler. cemal reşit rey. değişik görevler nedeniyle 1913’te paris’e gittiler. cemal henüz 9 yaşındaydı ve çok iyi piyano çalıyordu. 1914'te 1. dünya  savaşı nedeniyle cenevre’ye gittiler. cemal eğitimine konservatuvar ’da devam etti. bestecilik ve orkestra şefliği dersleri de aldı. 1923’te i̇stanbul'a dönüp konservatuvarda hocalık yaptı ve şehir orkestrasını kurdu.

hayatında 3 dönem var.1930’a kadar dönemde fransa’da: bu dönemde fransız besteleri yaptı. 1950’lere kadar olan dönemde mistik müziğe yöneldi. daha sonra doğu ve batı müziklerini birlikte işlemeye başladı. kanto’lar batı’nın şarkılarıdır. ekrem’le birlikte türk kantoları bestelediler. en önemlisi lüküs hayat. bir diğer önemli eseri : enstantaneler. 81 yaşına kadar mimar sinan üniversitesi konservatuvarı'nda bestecilik dersleri verdi.

1906 – ulvi cemal erkin. müzikle uğraşan i̇stanbullu bir ailede doğdu. i̇lk müzik derslerini annesinden, daha sonra da yabancı bir piyanistten aldı. 1925'te paris’e eğitime gönderildi. 1930’da geri dönüp piyano ve beste eğitmeni olarak hocalık yapmaya başlamıştır. köçekçeler yazmıştır (oyun havası tarzında türk müziği).

1906 – yine i̇stanbullu bir ailenin çocuğu: hasan ferit alnar. daha çok geleneksel müzikle uğraşan bir aile. kanuna yeteneği olduğunu gören ailesi bu konuda eğitim aldırmış. hasan ferit alnar, devlet tarafından farklı bir eğitim alması için viyana’ya gönderilmiş. dünyanın ilk kanun konçertosunu yazmıştır.

1907 – i̇zmirli müziksever bir ailenin çocuğu ahmed adnan saygun. müziğe yetenekli olduğunu gören ailesi 10’lu yaşlarının başında müzik eğitimine başlattı. devlet tarafından paris’e eğitime gönderildi. daha sonra folklör ustası bela bartok ile halk müziklerini derlediler. yazdığı yunus emre oratoryosu 1947’de paris’te de seslendirildi.

1908 – i̇stanbullu müziksever bir ailenin çocuğu necil kazım akses. i̇stanbul erkek lisesi’nde lise eğitimi almış ve viyolonsel çalmıştır. devlet tarafından eğitim için viyana’ya gönderilmiştir. daha sonra piyano için minyatürler yazmıştır. yani derinliği, perspektifi olmayan fakat bir olayı anlatan minimalist eserler.

hasan ferit alnar

eserleri
türk süiti (büyük orkestra için, 1930), i̇stanbul süiti (büyük orkestra için, 1937-38), viyolonsel konçertosu (1943) ve kanun konçertosu'dur (1951; 1958'de üzerinde bazı değişiklikler yaptı).

ulvi cemal erkin

başlıca yapıtları
piyano konçertosu (1942), köçekçeler (süit, 1943), birinci senfoni (1944-46), i̇kinci senfoni (1948-51), keloğlan (bale, 1950), sinfonietta (yaylı çalgılar orkestrası için, 1951) ve konsertar senfonisi (piyano ve orkestra için, 1966).

cemal reşit rey

başlıca yapıtları
sultan cem (opera, 1923), zeybek (opera, 1926), bebek efsanesi (senfo­nik şiir, 1928), köyde bir facia (opera, 1929), birinci senfoni (1941), çelebi (opera, 1943), piyano konçertosu (1946), çağrılış (senfonik şiir, 1950), konsertan parçalar (viyolonsel ve orkestra için, 1952), fatih (senfonik şiir, 1953), sazların sohbeti (oda orkestrası için, 1957), eski bir i̇stanbul türküsü üzerine çeşitlemeler (piyano ve orkestra için, 1961) ve i̇kinci senfonvâir (iki yaylı çalgılar orkestrası için, 1963). üç saat (1932), lüküs hayat (1933), deli dolu (1934), saz-caz (1935), maskara (1936) ve hava-cıva (1937) cemal reşit rey'in operetleri; adalar (1934), ala­banda (1941) ve aldırma (1942) ise revüle­ridir.

ahmet adnan saygun
en tanınmış yapıtı yunus emre oratoryosu (1946) olan saygun'un öbür yapıtları arasında özsoy (ya da feridun; opera, 1934), taş bebek (opera, 1934), bir orman masalı (süit, 1939-43), kerem (opera, 1947-52), birinci piyano konçertosu (1952-58), birinci senfoni (1953), i̇kinci senfoni (1958), üçüncü senfoni (1960), gılgamış (opera, 1962-83), keman konçertosu (1967), köroğlu (opera, 1973), dördüncü senfoni (1976), viyola konçertosu (1977), beşinci senfoni (1984), i̇kinci piyano konçertosu (1985) ve viyolonsel konçertosu (1987) sayılabilir.

akses, necil kazım(1908-99) 
daha ilkokuldayken keman ve viyolonsel öğrenme­ye başlayan necil kâzım akses lise öğrenimi sırasında cemal reşit rey'den armoni dersle­ri aldı. devlet bursuyla viyana devlet müzik ve görsel sanatlar akademisi'nde viyolonsel ve kompozisyon (bestecilik) öğrenimi gördü. daha sonra prag devlet konservatuvarı'nda joseph suk'un da öğrencisi oldu. ayrıca âlois haba'dan, çeyrek ve vfe ton dizisi müziğinin kuramsal temellerini öğrendi. tür­kiye'ye dönünce, ankara devlet konservatuvarı'nın kuruluşuyla ilgili çalışmalarda paul hindemith ile işbirliği yaptı. bu okul öğreni­me başlayınca da kompozisyon dersleri ver­meye başladı. bir ara konservatuvarın mü­dürlüğünü de üstlendi. daha sonra güzel sanatlar genel müdürlüğü, bern ve bonn kültür ataşelikleri, ankara devlet opera ve balesi genel müdürlüğü gibi görevlerde bu­lundu. 1971'de kendisine "devlet sanatçısı" unvanı verildi.16 şubat 1999 salı günü hayata veda etti.

türk beşleri'nin öteki üyeleri gibi geleneksel müzik birikimimize dayanarak bestelediği yapıtlarıyla, çoksesli müziğin türkiye'de yer­leşmesine katkıda bulundu. gençlik yapıtla­rında daha çok halk ezgilerinden yararlanır­ken, olgunluk döneminde özellikle klasik türk müziğinden yararlandı.

başlıca yapıtları
çiftetelli (orkes­tra için senfonik dans, 1934), minyatürler (piyano için, 1936), ankara kalesi (senfonik şiir, 1942), birinci senfoni (1966), itri'nin neva kâr'ı üzerine scherzo (büyük orkestra için, 1970), senfonik destan (1973), viyola konçertosu (1977), i̇kinci senfoni (1978), üçüncü senfoni (1979-80), dördüncü senfoni (1983), atatürk diyor ki (1988).

alnar, hasan ferit (1906-78)
çok küçük yaşta kanun öğrenmeye başlayan hasan ferit alnar 12 yaşındayken bir kanun virtüözü sayılıyordu. darüttalim-i musiki adlı dernek­teki çalışmalara kanunuyla katıldığı yıllarda, özel olarak armoni, kontrpuan ve füg dersleri aldı. müzik uğruna mimarlık öğrenimini yarı­da bırakarak viyana'ya gitti ve konservatuvarda joseph marx'ın sınıfında kompozisyon öğrenimi gördü. viyana devlet müzik ve görsel sanatlar akademisi'nde ise orkestra şefliği derslerini izledi. türkiye'ye dönünce i̇stanbul belediye konservatuvarı'nda (bu­günkü i̇stanbul üniversitesi devlet konserva-tuvan) müzik tarihi öğretmenliğine ve şehir tiyatroları orkestra şefliğine atandı. 1936'da cumhurbaşkanlığı senfoni orkestrası'nın şef yardımcılığına getirilen alnar bir yandan da ankara devlet konservatuvarı'nda ders ver­di. orkestranın şefi ernst praetorius 1946'da ölünce alnar onun yerini aldı. 1952-55 arasın­da viyana'da kaldı ve çeşitli orkestraları yönetti. yurda döndükten sonra bir süre devlet opera ve balesi genel müdürlüğünde bulundu. sonra yeniden viyana'ya gitti. 1964'te ankara' ya döndü ve zaman zaman cumhurbaşkanlığı senfoni orkestrası'nı yönetti.

türk beşleri içinde, klasik türk müziğini en yakından tanıyan besteci olan alnar, çoksesli yapıtlarında bu kaynaktan çok geniş ölçüde yararlandı.

başlıca yapıtları
türk süiti (büyük orkestra için, 1930), i̇stanbul süiti (büyük orkestra için, 1937-38), viyolonsel konçertosu (1943) ve kanun konçertosu'dur (1951; 1958'de üzerinde bazı değişiklikler yaptı).

erkin, ulvi cemal (1906-72)
daha çocukken piyano öğrenmeye başlayan ulvi cemal er­kin galatasaray lisesi'ni bitirdikten sonra devlet bursuyla fransa'ya gönderildi. paris konservatuvarı'nda ve müzik öğretmen okulu'nda (école normale de musique) öğre­nim gördü. erkin 1930'da türkiye'ye döndü ve cumhuriyet döneminde kurulmuş ilk yük­sek dereceli müzik okulu olan ankara musiki muallim mektebi'nde piyano ve armoni ders­leri vermeye başladı. 1936'da ankara devlet konservatuvarı açılınca bu okulun öğretim kadrosuna katıldı ve 1949-51 arasında bu ku­rumun müdürlüğünü üstlendi. daha sonra, ölümüne kadar piyano yüksek bölümünde öğ­retmenlik ve bölüm başkanlığı yaptı. 1971'de "devlet sanatçısı" unvanını aldı.
daha çok çalgı ya da çalgılar için besteler yapan ulvi cemal erkin, geleneksel müzik birikimimizle modern beste tekniklerini bir­leştirmeyi amaçlamış; klasik türk müziği ezgilerinden olduğu gibi ritimlerinden de bü­yük ölçüde yararlanmıştır.

başlıca yapıtları
piyano konçertosu (1942), köçekçeler (süit, 1943), birinci senfoni (1944-46), i̇kinci senfoni (1948-51), keloğlan (bale, 1950), sinfonietta (yaylı çalgılar orkestrası için, 1951) ve konsertan senfonvdu (piyano ve orkestra için, 1966).

rey, cemal reşit (1904-85)
cemal reşit rey çok küçük yaştayken piyano öğrenmeye başladı. i̇lk bestesini yaptığında yedi yaşın­daydı. ertesi yıl ailesi paris'e yerleşince, galatasaray lisesi'nde başladığı ortaöğreni­mini buffon lisesi'nde sürdürdü. bu arada ünlü piyanist marguerite long'dan ders aldı. ailesi cenevre'ye taşındı; cemal reşit de hem saint-antoine koleji'nde, hem de cenevre konservatuvarı'nda öğrenimini sürdürdü. 1920'de paris'e dönünce müzik öğrenimini paris konservatuvarı'nda tamamladı. ayrıca gabriel faure'den müzik estetiği, henri du­fosse'tan orkestra şefliği dersleri aldı. ekim 1923'te türkiye'ye döndü ve bugünkü i̇stan­bul üniversitesi devlet konservatuvarı'nın çekirdeğini oluşturan darülelhan'da piyano ve kompozisyon öğretmenliğine başladı. okulun öğrencileri ile öğretmenlerinin yer aldığı bir yaylı çalgılar orkestrası kurdu ve yönetti. cumhuriyet'in ilanının 10. yılı için onuncu yıl marşı'nı besteledi. i̇ki yıl anka­ra'da kaldıktan sonra 1940'ta i̇stanbul'a dön­dü. yaylı çalgılar orkestrası 1945'te i̇stanbul şehir orkestrası'na dönüştürüldü ve şefliği cemal reşit'e verildi. 1949'dan başlayarak güney avrupa, balkan ve ortadoğu ülkele­rinde, "konuk şef" olarak konserler yönetti. yaşamını çoksesli müziğin türkiye'de yerle­şip gelişmesine adayan cemal reşit, geniş kitlelerin kulağını çoksesliliğe alıştırmak amacıyla, revüler ve ağabeyi ekrem reşit rey'in librettoları üzerine birçok operet besteledi. 1982'de "devlet sanatçısı" unvanını aldı.

gençlik yapıtlarında halk ezgilerinden, da­ha sonrakilerde ise klasik türk müziği motif ve melodilerinden yararlanan besteci, gabriel faure'nin izlenimci anlayışıyla geleneksel ma­kam müziğimizi kaynaştırmıştır.

başlıca yapıtları
sultan cem (opera, 1923), zeybek (opera, 1926), bebek efsanesi (senfo­nik şiir, 1928), köyde bir facia (opera, 1929), birinci senfoni (1941), çelebi (opera, 1943), piyano konçertosu (1946), çağrılış (senfonik şiir, 1950), konsertan parçalar (viyolonsel ve orkestra için, 1952), fatih (senfonik şiir, 1953), sazların sohbeti (oda orkestrası için, 1957), eski bir i̇stanbul türküsü üzerine çeşitlemeler (piyano ve orkestra için, 1961) ve i̇kinci senfonvâir (iki yaylı çalgılar orkestrası için, 1963). üç saat (1932), lüküs hayat (1933), deli dolu (1934), saz-caz (1935), maskara (1936) ve hava-cıva (1937) cemal reşit rey'in operetleri; adalar (1934), ala­banda (1941) ve aldırma (1942) ise revüle­ridir.

saygun, ahmet adnan (1907-91)
ahmet adnan saygun ilk müzik derslerini aldığı i̇smail zühtü bey'in önerisiyle piyano öğren­meye başladı. kısa bir süre hüseyin saadettin arel'den armoni dersleri aldı. daha sonra kendi kendine kontrpuan çalıştı. saygun 1925'te ilkokul müzik öğretmenliğine atandı; 1926'da ise bir sınavda başarı göstererek lise müzik öğretmenliğine yükseldi. 1928'de dev­let bursuyla gönderildiği paris'te dönemin ünlü öğretmenlerinden vincent d'indy ve eugène borrel'in öğrencisi oldu. 1931'de türkiye'ye dönünce ankara musiki muallim mektebi'nde armoni ve kontrpuan dersleri vermeye başladı. 1936'da i̇stanbul belediye konservatuvarı'na geçti. o yıl türkiye'ye gelen béla bartök ile birlikte anadolu'da bir inceleme gezisine çıktı. saygun 1946'da an­kara devlet konservatuvarı'nın kompozisyon ve modal müzik bölümlerinin başkanlığına getirildi. kendisine 1971'de "devlet sanatçısı" unvanı verildi. 1973'ten sonra derslerini i̇stan­bul devlet konservaturvarı'nda (bugünkü mimar sinan üniversitesi devlet konservatuvarı) sürdürdü. konservatuvarların da yük­seköğretim kurulu'na (yök) bağlanması üzerine 1985'te "profesör" unvanını aldı. türk beşleri içinde, türk halk müziğini en yakından tanıyan besteci olan saygun yapıtla­rında bu kaynaktan hem ritim, hem de ezgi bakımından geniş ölçüde yararlanmıştır.

en tanınmış yapıtı yunus emre oratoryosu (1946) olan saygun'un öbür yapıtları arasında özsoy (ya da feridun; opera, 1934), taş bebek (opera, 1934), bir orman masalı (süit, 1939-43), kerem (opera, 1947-52), birinci piyano konçertosu (1952-58), birinci senfoni (1953), i̇kinci senfoni (1958), üçüncü senfoni (1960), gılgamış (opera, 1962-83), keman konçertosu (1967), köroğlu (opera, 1973), dördüncü senfoni (1976), viyola konçertosu (1977), beşinci senfoni (1984), i̇kinci piyano konçertosu (1985) ve viyolonsel konçertosu (1987) sayılabilir.

 
klasik batı müziği
sanatçı grupları
klasik türk müziği bestecileri