Murat Ertel

murat ertel (d. 1964, i̇stanbul) türk müzisyen.

ülfet ertel ve grafik sanatçısı mengü ertel’in tek çocuğu olarak 1964 yılında i̇stanbul'da doğdu. zen ve baba zula gruplarının kurucularındandır.  zen ile doğaçlama bir müzik yapıyorken baba zula'da türk kökenlerine yönelen ertel, bu grup ile film ve tiyatro müzikleri de bestelemiştir. ayrıca müzik yapımcılığı da yapmaktadır. mimar sinan güzel sanatlar üniversitesi'nde sinema ve televizyon, boğaziçi üniversitesi'nde i̇ngiliz dili ve edebiyatı okudu.

yaşamı

1964-1976 
1960'larda daha emekliyorken ilk olarak xylophone çalmaya başladı ve anneannesinin mızıkası ile devam etti. yine anneannesi hikmet selçuk’un pikap ve radyosunu açıp kapayarak ve pikabın devrini değiştirerek müzik yapmaya başladı. bu müziklere dans ile eşlik etmek üzere mavi güneş adını verdiği ve kendi dışında esra yazıcı ile aslı kayabal’dan oluşan ilk grubunu kurdu. (1969) grup gösterilerini ev halkına sergiledikten sonra dağıldı. grubun ismi anaokuluna giden murat ertel’in güneşi mavi çizmesi ve öğretmeninin ona güneş mavi olmaz demesi ile ortaya çıkmıştı.durumu öğrenen babası mengü ertel ertesi gün okula giderek ben sanatçıyım güneş mavi de çizilir oğlumun kafasına böyle zararlı fikirler aşılamayın diye çıkışması ve bu olaydan murat ertel’in çok etkilenmesi ile ortaya çıkmıştı. 

ailesi dışında tamer başol, zühtü müridoğlu,kuzgun acar ve aloş gözetiminde heykel seramik ve resimler yapmaya devam etti. i̇lkokulda şiirler okudu ve kendi yazdığı skeçler ile tiyatro oyunları oynadı.  

hayvan, uzaylı yaratık resimleri ve karikatürleri çizdi, basılmayan afişler yaptı. 1960 ve 1970'lerde vampirella, jungla ve korku dergilerini ve abdülcanbaz’ı türkiye’de yayınlayan annesinin kuzeni mehmet benli yüzünden tüm bu dergileri yayınlanır yayınlanmaz okuyarak büyüdü. 

gerek babası gerek dayıları i̇lhan selçuk ve turhan selçuk sayesinde ailesinin en yakın arkadaşları olan aziz nesin'den yaşar kemal'e edip cansever'den turgut uyar'a aydın ve devrimci sanat dünyası insanları ile beraber büyüdü. ayrıca daha genç kuşak sanatçılar ile sağlam fikir sokakta bülent ortaçgil’in suna abla isimli şarkısında anlattığı evin yanında komşu oldukları ahmet güvenç ve grup bunalım’ın provalarını izleyerek tanıştı. 

i̇lkokulda da çizmeye heykel ve beste yapmaya ve daha sonra şiir ve hikaye yazmaya devam etti. resimleri ilk olarak 7 yaşında iken  i̇stanbul devlet opera ve balesi’nin polaria isimli operetinin program kitapçığında yer alarak basıldı. çizimler daha sonra doğan kardeş dergisinde de basıldı. (1971) i̇lk dergisi olan ormandaki hışırtılar'ı da 5 sayı birer kopya olarak 8 yaşında üretti.

evlerine sürekli gelip giden can yücel, mehmet güleryüz, melih cevdet anday, ara güler ve cihat burak gibi sanatçılardan çok etkilendi ve hayat boyu ailecek bu sanatçılar ile görüşerek büyüdü. müzisyenlerden en çok dayılarının yakın arkadaşı aşık i̇hsani’den ve hayatı boyunca evlerine gelip tüm albümlerini babasına kapak yapması  için baştan sona çalan ruhi su’dan çok etkilendi.  radyoda duyduğu barış manço, fikret kızılok ve cem karaca gibi sanatçıların plaklarını ailesine aldırtarak dinlemeye başladı. 

ailesinin sanata olan tutkusu ve sanatçı dostları yüzünden çocukluktan itibaren hayatı sergi açılışlarında,tiyatro ve sinema galalarında,festival ve konserlerde geçti. provalardan başlayarak galalara kadar dostlar tiyatrosunu, kenterler’i, nejat uygur’u, müjdat gezen’i, gülriz sururi ve engin cezzar’ı, haldun taner ve devekuşu kabare’yi, zeki alasya ile metin akpınar’ı, ferhan şensoy’u çocukluğundan itibaren hayat boyu takip etti, oyun sonlarında babasıyla sahne arkalarına gitti. engin günaydın, münir özkul, bedia muvahhit, semiha berksoy ve muhsin ertuğrul gibi duayenler ile de görüştüler. 

mengü ertel sinematek üyesi ve bir dönem de başkanı olduğu için çok sıkı bir tempoda potemkin zırhlısı ya da rashomon gibi sinema klasiklerini defalarca seyretti. çocukken  babasının kiraladığı ve evde birlikte seyrettikleri 8 mm filmler haftada bir veya iki kez okulun kantininde de gösteriliyordu. 

ortaokulda i̇ngiliz lisesini (english high school) kazandıktan sonra doors, santana ve pink floyd gibi  i̇ngiliz ve amerikan rock gruplarını da dinlemeye başladı. i̇lk gitarını aldı ve yoğun olarak gitar çalmaya başladı. (1976) komşuları nihat fındıklı’nın evinde uğur güracar, samih rifat ve ünol büyükgönenç ile doğaçlamalar yapmaya başladı. yazın i̇lhan selçuk’un akyaka’daki evine gitmeye başladılar. azra erhat ve mina urgan gibi sanatçılar ile tekne ile mavi yolculuklara çıkmaya başladılar. aynı yıllarda maçka sanat galerisi ailecek haftada iki üç gün gidilen bir ortamdı ve 90lı yıllara kadar füreya koral, candeğer furtun, seyhun topuz, ömer uluç, semiha berksoy, komet ve erdal i̇nönü gibi sanatçı ve bilim insanları ile birlikte ilkgençlik yıllarını geçirdi. 1978 yılında high school’dan arkadaşı akın evliyaoğlu ile i̇kide bir (two of one) isimli bir grup kurarak bir kasetin tek bir yüzüne nightwalker isimli doğaçlama konsept albümünü kaydetti. i̇kinci albümleri için ikiliye peker açıkalın da katıldı ancak bu kayıtlar albüm olmadı. lisede tiyatro oyunlarında yer aldı ve faik ertener yönetiminde oyuncu olarak ödüller kazandı. ortaokuldan lise sona kadar sınıf arkadaşı bozkurt bayer ile süper salak isimli bir resimli roman çizdi. resimli roman yıllar içinde ders sırasında öğrencilerce gizli gizli elden ele karşı tarafa ulaştırılan bir atışma haline dönüştü.

1980-2000 
1980lerin başında  okulda akın evliyaoğlu, bozkurt bayer ve sinan uzel ile dead rats isimli bir grup kurarak milliyet liselerarası müzik yarışmasına katıldılar. ancak grup doğaçlama yaptığından elendi. alman lisesi ve birkaç kolejde konser veren grup aynı yıl dağıldı. 1982 yılında i̇stanbul’a gelen omega isimli macar gruba rehberlik yaptı, bilsak caz festivali, i̇ksv ve pozitif’in etkinliklerinde de rehberlik yapmaya devam ederek pek çok sanatçı ile tanıştı ve soundchecklerini izledi. high school tarihinin ikinci edebiyat şubesini arkadaşları ile açtırarak okuldan mezun oldu. akademiye sinema tv enstitüsüne birincilik ile girdi. okulda lütfi akad, süha arın ve duygu sağıroğlu gibi hocalar ile iki sene okudu, laboratuvarda film yıkama ve basma bölümünde ve makine dairesinde çalıştı. 1985 yılında akın ve murat yanlarına basta ayhan sayıner davulda serdar karaoğlu ve vokalde erdin çeliköz’ü alarak kendi bestelerini çalmaya başladı. tir ismini verdikleri bu grup birkaç başarılı üniversite konseri sonrası dağıldı. 1986 yılında akın ile birlikte ilk film müziğini yaptı. yokuş isimli bu kısa film oberhausen film festivalinde en iyi film seçildi. yönetmeni ise dilek gökçin idi. üniversiteyi bırakarak müziğe konsantre oldu besteler yapmaya devam etti.  

düş sokağı sakinleri’nden murat çelik vokal akustik gitar, çatı i̇smail davul, serdar karaoğlu bas gibi müzisyenler ile kadıköy çatı’da beste ve doğaçlamalar yaptı. resimli romanlar,karikatürler ve resimler çizdi. liseden arkadaşları kerem kırkpınar bas, burak aktay gitar ve burak orhun davul ile isimsiz olarak  çalmaya başladı. boğaziçi üniversitesi i̇ngiliz dili ve edebiyatı bölümüne girdi. bu okulda jale parla, oya başak, ercüment atabay ve tomris uyar’dan dersler aldı ve mezun oldu. burak aktay kahire’ye gitti. grup üniversitede zen ismini aldı. (1988) i̇smi koyan murat ertel i̇ranlı bir arkadaşının kızım olursa ismini zen koyarım demesinden etkilendi. kız ona farsça’da zen’in kadın anlamına geldiğini söylemişti. vokalde merih öztaylan’ın katılmasıyla tekrar dört kişi oldular. kısa süre sonra davula bozkurt coşkunoğlu’nun geçmesiyle i̇lk konserlerini boğaziçi üniversitesi taş oda’da verdiler. grubun farsça olan logosu ilk defa bu konserde kullanıldı. bu konser sonrası basa mustafa bahar geçti. bir ara vokalde mehtap özkan da yer aldı . ertel bu arada boğaziçi üniversitesi müzik klübü başkanı seçildi ve birkaç yıl başkanlığı yürüttü. 1987 yılında ilk solo albümü olan büyük günahlar’ı kaydetti, albüm yayınlanmadı. ömer madra ve enis batur ile birlikte önce gergedan (1987-1988) sonra da argos dergilerinde (1988-1990) çalıştı. zen i̇stanbul’da boğaziçi üniversitesinde, klüplerde ve çeşitli mekanlarda konserler vermeye başladı. mehtap özkan’ın intihar etmesi ve mustafa bahar’ın provaları aksatması sonucu kadro genişledi ve doğaçlamalar çoğaldı.  

i̇lk albümleri olan uzay 1989u bu dönemde kaydettiler. (1989) burak aktay kahireden geri döndü orhan ertürk ve levent akman gibi lise arkadaşları gruba dahil oldu. 

çalarken film ve dialar da göstermeye başladılar. tolga acar, gitara eklendi. bozkurt askere gitti yerini öğrencisi yine kendisi gibi solak olan okan özpoyraz’a bıraktı. i̇kinci albüm ku ku ku bu kadro ile oldu. (1991)

ömer madra yönetiminde arredamento dekorasyon dergisinde yazdı ve çizdi. 

rr isimli resimli roman dergisinde sarkis paçacı, ergün gündüz ve i̇rfan sayar ile birlikte yazı işleri müdürü olarak çalıştı. dergi pornografik bulunup mahkemelere düşünce iki sayı sonra çıkamadı. (1992)

bülent tangay saksofon ve daha sonra serhat ersöz klavye de gruba eklendi ve bu kadro ile cemal isimli konser albümünü yaptılar. (1992)

nur akalın’ın kısa filmlerine müzikler yaptı. (1992-1993) anima isimli animasyon firması ile birlikte birkaç stop motion reklam filmine müzik yaptı. 

esat başak ile tanışarak onu grubun görselcisi yaptılar. türkiye’nin ilk fanzinlerinden mondo trasho’ya sayfa tasarlamaya başladı. maltepe süreyya plajı’na taşınarak plaj stüdyosu’nu kurdu. bu  stüdyodaki ilk kayıtlar ile 13 isimli albüm yayınlandı. (1993) bu albüm 12 zen elemanının 12 solo şarkısından oluşuyordu ve prodüktörü murat ertel idi. ertel’in albümde şarkısı yoktu. albüm 13 adet olarak çoğaltıldı. stüdyo i̇mge dergisinde müzik yazıları yazdı.  marmara üniversitesi sinema tv bölümüne girerek buradan lisanüstü derecesi ile mezun oldu. sonra leblebi gibi çeşitli gruplar ile prova kayıt konser yaptı. repertuar köpekleri’nin ismini buldu (ilk ve orijinal grup) (1993)ve bu grupla i̇stanbul’da kemancı, roxy, hayal kahvesi gibi barlarda rock n roll ve blues stilinde cover şarkılar çaldılar, ticari başarı sağladılar ancak  hemen sıkıldılar. birkaç ay içinde dağıldıktan sonra i̇stanbul ve i̇zmir’de aynı isimde iki grup daha kuruldu. mavi sakal, i̇d, kamu elka gibi projelerde yer aldı. bilsak afrika barda djlik kariyerine başladı ve daha sonra hemen her sene nu blu, bina, babylon, roxy, populist gibi değişik mekanlarda ender olarak yılda birkaç kez djlik yaptı. bilsak afika barda afrikalı bir raggamuffin vokalisti ve toasting stiliyle osman osman  ile reggae yorumları çalan bir grup kurdu. serdar öztop gitar, okan özpoyraz davul murat ertel bas çaldılar. 1992-1998 yılları arasında mavi sakal grubu ile mızıka, varil ve perküsyon çaldı. grubun londra wembley arena’daki meşhur konserine de katıldı. 1993 yılında nal kafalar isimli grup ile plaj stüdyosunda bir albüm kaydı yaptı. albüm yayınlanmadı. zen ile tolga acar gitar,  adil sadak gitar, remzi coşkun sel darbuka, nazım hikmet richard dikbaş vokal ve burak aktay gitar kadrosunun eklenmesi ile suda balık albümü çıktı. bu albümde kendi icadı olan 5 perdeli gerisi perdesiz yapıda olan ‘az perdeli gitar’ olarak isimlendirdiği gitarı çaldı. (1994) 1995 yılında sezen aksu’nun beni al onu alma isimli şarkısının klibinde oynadı ve orkestrasıyla konserlere çıktı. mustafa bahar 1989dan 2015 yılına kadar zaman zaman zen grubuna gelip gitti.  1995 civarında arat kaytaz (bas ) ile de devam ettiler. zen’in hiç basçısız ya da üç basçılı dönemleri oldu. bu dönemde derya isimli albümü yaptılar. (1996)albüm amerika’da sonic youth grubunun gitaristi thurston moore ve byron colley’in şirketleri ectatic peace/ father yod tarafından yayımlandı. new york times’dan spin dergisine kadar değişik yayın organlarından çeşitli ödüller aldı. hür fm isimli radyoda ses nefes (1993-1994), daha sonra açık radyo’da elektirik (1997-1998) isimli müzik programları yaptı. 1995 yılında klarnette selim sesler hem zen’de hem baba zula’da konuk olarak yer almaya başladı ve brenna maccrimmon ile de tanıştılar ve onu da selim sesler ile tanıştırdılar. 1996 yılında levent akman ve emre onel ile birlikte baba zula grubunu kurdu ve ismini verdi. grup derviş zaim’in filmine müzik yapmak istemeyen zen elemanlarını dinlemeyerek filme müzik yapmak isteyen üç grup elemanından oluşuyordu. i̇lk konserde onlara tabutta rövaşata filminin oyuncuları ayşen aydemir, tuncel kurtiz ve ahmet uğurlu’nun yanı sıra klarnette selim sesler ile davulda fahrettin aykut da eşlik etti. grupta ilk konuk basçı bill macbeath idi. sonra zen’in vokalde ve elektroniklerde merih öztaylan, vokal, saz ve gitarda murat ertel, perküsyonda levent akman, darbuka perküsyon ve elektroniklerde emre onel, kontrbas ve bas gitarda bill macbeath ve davulda fahri aykut’tan oluşan klasik kadrosu kuruldu ve bu kadro ile tanbul albümü (1997) ile bakırköy akıl hastanesi albümlerini kaydettiler. (1998 ) bu konser albümü zen’in yayınlanmış son albümü oldu.  1998 yılında alman grubu embryo ile konserler verdi ve kayıtlar yaptı ve grubun i̇stanbul casablanca isimli albümünde yer aldı (1999). 1999 yılında baba zula tiyatro oyunları için yaptıkları müzikleri üç oyundan 17 müzik adı altında doublemoon etiketi ile yayınladı. albümde tom waits’in değişmez saksafoncusu ralph carney, selim sesler ve brenna maccrimmon dışında grup elemanı haline gelmiş olan yarı kızılderili yarı i̇skoç amerikalı kontrbasçı bill macbeath de yer aldı. aynı yıl baba zula ile birlikte ilk yurt dışı konserlerini makedonya’da kumanova jazz festival’de verdiler. üç kurucu üye dışında bu kadroda vokalde göksel, klarnette selim sesler ve davulda nekropsi’den cevdet erek de vardı. bu konserden sonra baba zula ile birlikte dünyanın dört bir tarafında konserler vermeye başladı  ve yurt dışında verdiği konserler yurt içinde verdiği konserlerden kat be kat fazla ve etkili oldu. renkli türkçe isimli ahmet çadırcı’nın yönetmenliğini yaptığı bir filme müzik yaptılar. (1999) zen ve küçük i̇skender ile birlikte kırmızı isimli şiiri seslendirdi. kayıt toplama bir şiir albümünde video olarak yayınlandı. 1999'da bambaşka bir zen kadrosu ile dolmabahçe’de mengü ertel’in son sergisinin açılışında bir konser verdiler. konseri ertesi gün mix ederek iki ay boyunca her gün sergide çaldılar ve bu yayınlanmayan albüme büyültmeler adını verdiler. albümde ve konserde mengü ertel’in sesi samplerlar aracılığı ile solist olarak kullanılıyordu. sonra davula cevdet erek geldi. vokale de nazım dikbaş tekrar geri döndü. bu kadro ile ada stüdyolarında kayda girdiler ancak tartışmalar sonrası albüm yayınlanmadı. grubun maçka’da verdiği 24 saatlik konserin thurston moore ve byron colley tarafından çoklu plak seti olarak yayınlanmasına karşı çıkıp izin vermeyen elemanlar olunca grup içi tartışmalar iyice büyüdü.

2000-2010 
son konserlerini zen olarak 2000 yılında taksim’de akm’de semiha berksoy ile birlikte verdiler. murat ertel, mengü ertel’in hastalığı yüzünden konfirme olmuş zen amerika turnesini son anda iptal etti. babasının 2000 yılındaki ölümü ile sarsıldı ve zen grubunu dağıtmaya karar verdi. birkaç reklam filmi ve belgesel müziği yaptıktan sonra baba zula ile birlikte yavuz turgul’un gizli yönetmenliğini yaptığı ve nilgün öneş’in senaryosunu yazdığı biz size aşık olduk isimli komedi dizisine müzik yaptı. (2002) theremin isimli çalgıyı ilk defa türkiye’ye getirerek bu aleti çaldı, kayıt etti. (2002) deprem hakkında yazılmış olan dep isimli şarkı floralia vol 4 adlı bir toplama albümde yer alarak i̇talya’da yayınlandı. 2002-2006 yılları arasında k34 isimli  bir grubu levent akman ile birlikte kurarak can grubunun efsanevi davulcusu jaki liebezeit ile i̇stanbul ve köln’de birlikte kayıtlar yapıp almanya’da mutlu kanguru isimli bir albüm yayınlayıp yine i̇stanbul ve köln’de konserler verdiler. baba zula 2003 yılında mad professor ile birlikte ruhani oyun havaları albümünü yayınladı. albümde eski konuklar dışında fairuz derinbulut grubundan okan yılmaz ve artık elektro hafız olarak tanınan kerem demir atay dışında perküsyonda i̇zzet kızıl, klarnette hüsnü şenlendirici ve basta oya erkaya da vardı. deniz kazma albümün kapağında murat ertel’in ruhani ismini verdiği sazı ile poz verdi ve baba zula ile dans etmeye başladı. anabala grubunu ceren oykut ile kurdu. anabala pasajıında ilk performanslar yapıldı. avrupada ve kahire’de konserler verdiler. sıfır grubu yani zafer aracagök ile konserlere konuk oldu ve birlikte kayıtlar yaptı. bir konserde yasemin mori ile de çaldılar. replikas ile prodüktör olarak plaj stüdyosunda bir parça kaydetti. fairuz derinbulut’un kundante adlı ilk albumünün prodüktörlüğünü  levent akman ile birlikte üstlendi. (2003) orta okuldan beri hayranı olduğu lydia lunch ile çaldı ve kayıtlar yaptı. kayıtlar yayınlanmadı. japon dansçıları nourah ile i̇stanbul’da tanıştılar ve baba zula ile dans etmeye başladı. 2005 yılında fatih akın’ın yönetmenliğini yaptığı crossing the bridge-the sound of i̇stanbul isimli filmde baba zula grubu ve alexander hacke ile birlikte yer aldı. filmde grubun tavus havası ve cecom isimli iki şarkısı kullanıldı. aynı yıl ilk defa japonya’da çaldılar. 2005 yılında plaj stüdyosunu terk etti. bu stüdyo ve mad professor’un londra’daki ariwa studiosundaki kayıtlar ile yeni açtığı sanayideki saniki stüdyosunda duble oryantal isimli albümü mix ettiler. albümde konuk olarak özkan uğur, sly & robbie, mehmet güreli ve einstürzende neubauten grubunun basçısı alexander hacke de yer aldı. albüm üç kurucu üyeden biri olan emre onel’in yer aldığı son albüm oldu. 2006 yılında yönetmen yüksel aksu’nun dondurmam gaymak isimli filminin müziklerini baba zula ile birlikte yaptı. albüm cd formatında yayınlandı. kendisine çıkan piyangodan kazandığı para ile ilk divan elektro sazını tasarladı ve ismini piyango olarak koydu. darbukada coşar kamçı’nın katılımı ile en baştaki trio formatına geri döndüler. bremen’de alman müzisyenler ile ü band isimli bir grup kurarak almanya’da konserler verdi. 2007 yılında baba zula 4 şarkı ve dub mixler hariç tamamen canlı kaydedilmiş doğaçlamalardan oluşan kökler albümünü yayınladı.  çok konuklu albümlerden sıkılarak grubun köklerine geri dönmek istediler. tek konuk aşıkların sözü kalır isimli bestesinde şarkı söyleyen brenna maccrimmon idi. bu şarkıyı da müziklerini yaptıkları nurdan arca’nın yönetmenliğini yaptığı şeyh bedreddin belgeseli için bestelediler.  2009’da esma ertel ile ankara’da tanıştılar.  2009 mavigüneş69u tek konser için bahar sarak ve janet shook ile tekrar kurarak ghetto kulubünde 40. yıl konseri verdi. grup provalar yaptıysa da dağıldı.

2010-günümüz 
2010 yılında esma ertel baba zula’da dans etmeye başladı. 2011 yılında baba zula’nın gecekondu albümünün tasarımını yaparken mengü ertel’in haldun taner’in ölümsüz eseri keşanlı ali isimli tiyatro oyunu için tasarladığı dekorlardan yararlandı. gecekondu albümünde konuk olarak elena hristova vokalde, bugge wesseltoft synth ve firewater grubunun kurucusu todd a. vokal ve basta, asian dub foundation grubunun kurucularından dr. das basta yer aldılar. i̇ki dayısını birden ard arda yitirmesi ile birlikte turhan selçuk için abdülcanbaz, i̇lhan selçuk için ise efkarlı yaprak isimli şarkıları besteledi. 2012 yılında esma ertel ile evlendi ve ilk çocukları eren devran ertel aynı yıl doğdu. 2012-2016 yılları arasında mythos orkestra isimli uluslararası bir grup ile bir albüm çıkarttı ve avrupa’da konserler verdi. eis ten polin isimli grubu vokalde nikolai galen ve gevende grubundan davulcu gökçe ''çeçe'' gürçay ile i̇stanbul’da kurdu. kayıt albüm ve konserler yaptılar. wild flowers of anatolia isimli double albümü yayınladılar. ertel bu grupta makedon tanburası, cura, divan sazı ve bağlama gibi akustik enstrümanlar çalıyordu. (2012) 2010da ikinci elektro sazını tasarlayarak ejder olarak isimlendirdi. saz 2014te yayınlanan oto sanayi isimli baba zula albümünün kapağında murat ertel’in 1963 ford futura marka arabası ile birlikte yer aldı. albümde elektro ud’da periklis tsoukalas ve vokalde melike şahin de yer aldılar. perküsyona özgür çakırlar geldi. kapağı yine kendi tasarladı fotoğrafları ise dilan bozyel çekti. albüm 2015’te fransa ve dünyada do not obey ismi ile yayınlandı. 2014 yılında belçikada rodrigo fuentaelba group ile konserler verdi. the wild chihuahuas isimli bir grup ile berlin’de çaldı. 2014 yılında esma ertel ile ikinci çocukları arel ertel doğdu. 2012den beri aralıklı olarak yazdığı natama şiir ve edebiyat dergisi şairleri ile birlikte tüm müzikleri kendisinin canlı olarak yaptığı bir performans serisi başlattılar. 2022de aralarına ot dergisi şairleri de katıldı. (2014-2022) zeer grubu ile i̇stanbul’da doğaçlama kayıtlar yaptı.(2015) zen grubunu mustafa bahar ve fahrettin aykut ile tekrar kurmaya çalıştı birkaç prova ve kayıt sonrası merih öztaylan ile de prova ve kayıtlar yaptılar fakat tartışmalar sonrası merih gitti. tek  bir özel gizli konser sonrası bu formasyon da dağıldı. rihteremin grubunu cevdet erek ile teremin davul ikilisi olarak kurdu ve kayıtlar yaptılar. kayıtlar yayınlanmadı. 2015 yılında roket isimli elektro sazını tasarladı ve bu saz 2017 yılında baba zula ile çıkardıkları double albüm xx’e kapak oldu. roket isimli bu saz ertel ile birlikte dünyanın altı kıtadını dolaştı ve ertel onunla her gittiği şehrin ismini ilk gittikleri seferde kırmızı kılıfının üzerine siyah kalem ile yazdı. aynı yıl xx dub isimli albümü de çıkarttılar. albümde alexander hacke, mad professor, sly& robbie, brenna maccrimmon, melike şahin, özkan uğur ve la yegros gibi sanatçılar da konuk olarak yer aldı. ümit adakale ilk defa bu albümde yer aldı. albümün kapak tasarımını yaptı. 2015’te bir kaza sonucu beyin kanaması geçiren annesine müzik çalarak ve müzik yaparak hafızasını tekrar kazandırdı, bir sene sonra tek ciğeri olduğunu ancak son yıllarında öğrendiği annesi ülfet ertel’i akciğer yetmezliğinden yitirdi. (2016) 2016 burası teksaz isimli bir proje başlatarak kayıt ve konserlerinde tek başına elektro saz çaldı. 2016 yılında belçikalı sanatçı debruit ile i̇stanbul albümünde duman ve teknology isimli parçalarda elektro saz çaldı. dirtmusic isimli grup ile ‘bu bir rüya’ isimli albümü i̇stanbul ve ljubjiana’da kaydetti. hugo race (nick cave & the bad seeds,helixed) ve chris eckman (the walkabouts) ile birlikte grubun asıl elemanlarından biri haline geldi. yaybahar isimli enstrümanın ilk kaydı bu albümle gerçekleşti. mucidi görkem şen dışında ümit adakale, gaye su akyol ve brenna maccrimmon konuk olarak yer aldılar. avrupada turneler yaptılar.  (2018) albüm pek çok ödül kazandı uluslararası listelere girdi. sınırlı sayıda basılan dirtmusic live isimli albümü de yayınladılar. farklı sanat disiplinlerinde üretip yaratan ertel, fotoğrafçı, sanat yönetmeni, yönetmen, tasarımcı ve küratör olarak da çeşitli çalışmalarda yer aldı, çeşitli kurumlarda jüri üyesi ve konuşmacı olarak yer aldı.  dergilerde yazdı, kitap, dergi ve plak kapakları için çizimler yaptı. çok sevdiği dostu can grubunun efsanevi davulcusu jaki liebezeit’i yitirdikten bir yıl sonra yine can grubu elemanları damo suzuki ve i̇rmin schimidt’in yanı sıra jah wobble ve neu grubunun gitarcısı michael rother gibi müzisyenlerin katılımı ile köln philarmonie salonunda jaki’nin kurduğu drums off chaos, levent akman ve basçı rosko gee (can, traffic) ile birlikte çaldı. (2018) redbull’un round robin etkinliğinde küratörlük yaparak lydia kavina’dan cahit berkay’a 14 müzisyen ile performans yaparak konseri kurguladı. (2018) nicholas jerome ile birlikte native i̇nstruments için middle eastern strings sample library kayıt prodüksiyonunu i̇stanbul strings ile yaptı(2018) 2019'da baba zula ile birlikte kızıl gözlüm isimli ep'yi glitterbeat records’dan yayınladı. epde kervan yolda isimli şarkının arastaman ve schneider tm remixleri de yer aldı, japon yönetmen rika ohara’nın the giaour isimli filmi için jono podmore ile müzikler kaydetti. (2019) yönetmen cüneyt gök murat ertel hakkında aşıkların sözü kalır isminde bir belgesel film çekti. (2019) easy star all stars, i̇lhan erşahin, alexander hacke, danielle de piccioto, jaki liebezeit, drums off chaos,mavi sakal, patti smith, i̇stanbul blues kumpanyası, schneider tm, sezen aksu, debruit, i̇slandman, wax poetic, hakan vreskala ,i̇stanbul sessions,  sumru ağıryürüyen , bulutsuzluk özlemi, dreadzone, u roy, rosko gee (traffic) ,kabus kerim, sabahat akkiraz, black steel, otoji ray, ahmet güvenç, bugge wesseltoft, mercan dede, okay temiz, burhan öçal, cem yıldız, hans joachim  i̇rmler(faust),tibet ağırtan, pentagram, alcalica, sly & robbie, özkan uğur, mehmet güreli, fred frith, pentagram, embryo, dinar bandosu, compro oro, jojo mayer, mad professor vb onlarca sanatçı ile kayıt ve veya konserler yaptı. 

eşi esma ertel ile tekrar başlattıkları mavi güneş 69 grubunda mavi güneş 69’un ilk 45’liğindeki “3 çember” ve “yafta” şarkılarının bestelerini birlikte yaptı. i̇ki sanatçı bu şarkıları çocukları ile birlikte yorumlayıp kaydettiler.  (2019) baba zula’nın ​derin derin (2019) albümünü de aynı yıl yayınladı. albümde iki kurucu üye dışında perküsyonlarda ümit adakale ve bariton elektro udda periklis tsoukalas yer aldı. konuk olarak albümde eşi esma ertel ve oğulları eren devran ile arel ertel de yer aldılar. arel ertel salıncaksın isimli şarkıyı salıncakta babasına söyledikten sonra sözleri ve bestesini babası ile birlikte yaptı. dostun çekmecesinden - mengü ertel koleksiyonundan cihat burak eserleri​ (2019) sergisi için esma ertel ile besteler yaptı kısa filmler çekti ve açılış konseri verdi. uzelli elektro saz​ (1976-albümünün küratörlüğünü ve sanat yönetmenliğini esma ertel ile birlikte yaptı. kızıl gözlüm / kervan yolda isimli epyi baba zula ile yayınladı (2019) glitterbeat records 2020 temmuz ayından başlayarak her ay bavul dergisinde yazdı ve çizdi. belçikalı asit caz grubu compro oro ve esma ertel ile  “simurg” isimli bir konsept albüm yayınladı, albüm bandcamp tarafından 2020 yılının en iyi caz albümlerinden biri seçildi. kapak tasarımını eşi ile birlikte gerçekleştirdi. baba zula’nın hayvan gibi isimli 2020 albümünün ve moğollar grubunun anatolian sun isimli son albümlerinin kapak tasarımlarını esma ertel ile birlikte üstlendi.  i̇ki albümün de prodüktörlüğünü yaptı. albümler haarlem’de plak master kayıt yöntemi (direct to disc recording) kullanılarak tamamen analog olarak kayıt edildi. (nightdreamer records) kathleen blackwell’in mothers hope isimli şarkısında cura çalarak peter gabriel’in basçısı tony levin ile birlikte besteci olarak yer aldı (2020) barış demirel ve dapoet’in dpbd isimli epsinde dün 1 bugün 1 isimli besteleriyle söz de yazarak yer aldı. (2020) kathleen blackwell’in army of love isimli şarkısında ve remixinde elektro saz çaldı (2020) deniz tekin, serhat ersöz ve baba zula ile birlikte sezen aksu’nun kaçın kurası isimli şarkısını yorumlayarak yayınladı. (2021) brezilyalı yönetmen adriana corderio baba zulla hakkında constantly flying isminde bir belgesel film yaptı. film avrupa'da ve türkiye'de gösterildi. (2021) veys çolak, baba zula’da bas gitaristleri olarak çalışmaya başladı. charles emir richards’ın yönetmenliğini yaptığı the syrian cosmonaut isimli filmin müziklerini yaptı. (2022) dirtmusic grubunun hum hum ve western lands isimli şarkılarına söz yazdı saz çaldı ve vokal yaptı (2022)reptillians from andromeda isimli grup ile twin flames isimli şarkıda theremin çaldı ve kaydetti. (2022) okay temiz ve murat beşer ile birlikte beykoz kundura fabrikasında çaldı ve yerli malı temalı bir program yaptı.(2022) genjah ve emir erünsal ile elektro saz çalarak dubokrasi ve sunflower isimli iki şarkı yayınladı. carefree ep (2022) air anatolia projesinde i̇slandman, veyasin, cahit berkay, okay temiz ve ahmet güvenç gibi sanatçılar ile birlikte yer alarak iki şarkıda londra caz festivalinde ve i̇stanbul’da elektro saz ve cura çalarak vokal yaptı. (2022) müzik susmayacak platformu ile birleşerek hayko cepkin, pentagram, mercan dede, kemal sahir gürel, ayşe tütüncü, ayşenur kolivar, sabahat akkiraz gibi 70 kadar sanatçı ile birlikte aşıkların sözü kalır isimli bestesini seslendirdi ve kaydetti. (2023) ada sanlıman’ın kim i̇nanır artık aşka isimli teklisinde doğan duru’nun prodüktörlüğünde elektro saz çaldı. (2023) gökçe demirkıran’ın yönetmenliğini yaptığı sesler suretler isimli belgeselde yer aldı ve müziklerini yaptı. (2023) zen grubunun bakırköy akıl hastanesi konser albümünü tekrar tasarladı. king crimson grubunun ses teknisyeni ve masterlarını yapan ronan chris murphy plağın masteringini üstlendi. albüm plak formatında türkiye’de ada müzikten yurt dışında da zelzele records tarafından yayınlandı. (2023) ulrich troyer ile birlikte feltuener huette ve avrupa köprüsü isimli iki şarkı yayınladı (2023) erkin koray anma gecesinde i̇stanbul’da vintage festival’de hey douglas ile konuk sanatçı olarak yer alarak ahmet güvenç ile birlikte hayat katarı parçasını çaldı. (2023) esma ertel genjah ve murat ertel ile birlikte ‘asya velvele dub’ isimli  bir şarkıyı tekli olarak bbi̇ isimli şirketten yayınladı. (2023) başta baba zula olmak üzere pek çok grubun kurucu üyesi olan ertel hindistan'dan brezilya'ya dünyanın çeşitli ülkelerinde 6 kıtada sanatını icra etmekte ve gençliğinde esinlendiği jaki liebezeit, fred frith, mad professor ve semiha berksoy gibi sanatçılar ile müzik yapmaktadır. i̇ngilizce bilen murat ertel evli ve iki çocuk babasıdır. mesam ve muyorbi̇r meslek birlikleri üyesidir.

diskografi

albümler 

 suda balık (1995)

tekliler 

 kim i̇nanır artık aşka (ada sanlıman ile) (2023)
 asya velvele (dub mix) (esma ertel ve genjah ile) (2023)

kaynakça

dış bağlantılar 
instagram'da murat ertel

yaşayan insanlar
1964 doğumlular
i̇stanbul doğumlu müzisyenler
boğaziçi üniversitesinde öğrenim görenler
türk rock şarkıcıları
türk rock gitaristleri
türk bağlamacılar
anadolu blues
20. yüzyılda türk erkek şarkıcılar
21. yüzyılda türk erkek şarkıcılar