Çin Halk Kurtuluş Ordusu

çin halk kurtuluş ordusu (çince: 中国人民解放军 / 中國人民解放軍; pinyin: zhōngguó rénmín jiěfàng jūn), halk kurtuluş ordusu (pla), çin komünist partisi'nin (çkp) silahlı kanadı ve çin halk cumhuriyeti'nin başlıca askeri gücüdür. pla beş hizmet kolundan oluşur: kara kuvvetleri, deniz kuvvetleri, hava kuvvetleri, roket kuvvetleri ve stratejik destek kuvvetleri. merkezi askeri komisyon'un (cmc) liderliği altındadır ve başkanı başkomutan olarak görev yapmaktadır.

pla'nın kökenleri cumhuriyet dönemi'nde kuomintang'ın (kmt) ulusal devrimci ordusu'nun (nra) sol kanat birimlerine dayanmaktadır. 1927'de milliyetçi hükümete karşı çin kızıl ordusu olarak ayaklanan bu birimler, i̇kinci çin-japon savaşı sırasında yeni dördüncü ordu ve sekizinci rota ordusu birimleri olarak nra'ya yeniden entegre edilmeden önce nra'dan kopmuşlardır. nra'nın iki komünist birimi 1947 yılında pla olarak yeniden oluşturulmuştur. pla 1949'dan bu yana "stratejik kılavuz" adını verdiği dokuz farklı askeri strateji kullanmıştır. bunların en önemlileri 1956, 1980 ve 1993 yıllarında uygulanmıştır. ulusal acil durumlarda, halkın silahlı polisi (pap) ve çin milisleri, kara kuvvetleri için bir yedek ve destek unsuru olarak hareket etmektedir. siyasi olarak pla ve pap, ulusal halk kongresi'nde (npc) tamamı çkp üyesi olan 285 milletvekilinden oluşan bir delegasyon aracılığıyla temsil edilmektedir. npc'nin kuruluşundan bu yana pla-pap ortak delegasyonu her zaman en büyük delegasyonu oluşturmuştur ve bugün npc'nin %9'undan biraz fazlasını oluşturmaktadır.

çhc yasaları çkp'nin çin silahlı kuvvetleri üzerindeki liderliğini açıkça ortaya koymakta ve cmc'yi çin halk cumhuriyeti'nin ülke çapındaki askeri komutanlığı olarak tanımlamaktadır. parti cmc'si yasal ve hükümet işlevleri için devlet cmc'si adı altında faaliyet gösterir ve törensel milli savunma bakanlığı diplomatik işlevlerle sınırlıdır. pla, "parti silaha komuta eder" doktrini altında çkp'nin ordu üzerindeki mutlak sivil kontrolü ilkesine uymakla yükümlüdür (çince: 党指挥枪; pinyin: dǎng zhǐhuī qiāng) bu anlamda pla, geleneksel ulus devletler türünde ulusal bir ordu değil, siyasi bir ordu ya da çkp'nin silahlı koludur çünkü bağlılığı devlete ya da herhangi bir anayasaya değil sadece partiye bağlıdır. şu anda cmc başkanı geleneksel olarak aynı zamanda çkp genel sekreteridir.

bugün ülke genelindeki askeri birliklerin çoğunluğu coğrafi konumlarına göre beş tiyatro komutanlığından birine atanmıştır. pla dünyanın en büyük askeri gücüdür (paramiliter veya yedek kuvvetler dahil değildir) ve dünyanın ikinci büyük savunma bütçesine sahiptir. çin'in askeri harcamaları 2022 yılında 292 milyar abd doları olup, dünyadaki savunma harcamalarının yüzde 13'ünü oluşturmaktadır. aynı zamanda dünyanın en hızlı modernleşen ordularından biridir ve önemli bölgesel savunma ve artan küresel güç projeksiyonu kabiliyetleri ile potansiyel bir askeri süper güç olarak adlandırılmaktadır.

tarih

erken tarih 
çkp askeri kanadını 1 ağustos 1927'de nanchang ayaklanması sırasında kurdu ve çin i̇ç savaşı başladı. ulusal devrimci ordu'nun komünist unsurları zhu de, he long, ye jianying, zhou enlai ve kuomintang (kmt)'nin diğer solcu unsurlarının liderliğinde 1927 şangay katliamı'ndan sonra isyan etti. o zamanlar çin i̇şçi ve köylü kızıl ordusu veya kısaca kızıl ordu olarak biliniyorlardı.

kızıl ordu, 1934 ve 1935'te chiang kai-shek'in kmt'si tarafından kendisine karşı yürütülen çeşitli seferlerden kurtuldu ve uzun yürüyüş'e katıldı.

1937'den 1945'e kadar süren i̇kinci çin-japon savaşı sırasında çkp'nin askeri güçleri sekizinci yol ordusu ve yeni dördüncü ordu olmak üzere iki ana birimden oluşan çin cumhuriyeti ulusal devrimci ordusuna nominal olarak entegre edilmiştir. bu süre zarfında, bu iki askeri grup öncelikle gerilla taktikleri kullanmış, genellikle japonlarla büyük çaplı çatışmalardan kaçınmış, aynı zamanda japon hatlarının gerisindeki kmt birliklerini ve paramiliter güçleri kendi kuvvetlerine katarak güçlenmiştir.

1945'te japonların teslim olmasından sonra çkp, şubat 1947'de sekizinci yol ordusu ile yeni dördüncü ordu'yu birleştirme kararı alınana kadar ulusal devrimci ordu birim yapılarını kullanmaya devam etti ve yeni milyon kişilik kuvvete halk kurtuluş ordusu (pla) adını verdi. yeniden yapılanma 1948 sonlarında tamamlandı. pla sonunda çin i̇ç savaşını kazanarak 1949'da çin halk cumhuriyeti'ni kurdu. daha sonra kasım 1949'da hava kuvvetleri liderlik yapısının kurulmasıyla birlikte ciddi bir yeniden yapılanma sürecine girmiş ve bunu takip eden nisan ayında deniz kuvvetleri liderlik yapısı kurulmuştur.

1950 yılında topçu birlikleri, zırhlı birlikler, hava savunma birlikleri, kamu güvenlik güçleri ve işçi-asker milislerinin liderlik yapıları da kurulmuştur. kimyasal savaş savunma kuvvetleri, demiryolu kuvvetleri, iletişim kuvvetleri ve stratejik kuvvetlerin yanı sıra diğer ayrı kuvvetler de (mühendislik ve inşaat, lojistik ve tıbbi hizmetler gibi) daha sonra kurulmuştur.

bu erken dönemde halk kurtuluş ordusu ezici çoğunlukla köylülerden oluşuyordu asker ve subaylara yönelik muamele eşitlikçiydi ve 1955 yılına kadar resmi rütbeler kabul edilmedi. eşitlikçi örgütlenmesinin bir sonucu olarak, ilk pla köylülerin yaşamlarını yöneten katı geleneksel hiyerarşileri altüst etti. sosyolog alessandro russo'nun özetlediği gibi, pla hiyerarşisinin köylü bileşimi çin toplumsal normlarından radikal bir kopuştu ve "katı geleneksel hiyerarşileri eşi benzeri görülmemiş eşitlikçilik biçimleriyle altüst etti[.]"

modernleşme ve çatışmalar 

1950'lerde pla, sovyetlerin yardımıyla kendisini bir köylü ordusundan modern bir orduya dönüştürmeye başladı. 1949'dan bu yana çin, pla'nın "stratejik kılavuz" olarak adlandırdığı dokuz farklı askeri strateji kullanmıştır.  bunlardan en önemlileri 1956, 1980 ve 1993 yıllarında uygulanmıştır. bu sürecin bir parçası da 1955 yılında on üç askeri bölge oluşturan yeniden yapılanma olmuştur. pla aynı zamanda birçok eski ulusal devrimci ordu birimini ve pla'ya iltica etmiş generalleri de bünyesinde barındırıyordu.

kasım 1950'de general douglas macarthur komutasındaki birleşmiş milletler güçleri yalu nehri'ne yaklaşırken pla'nın bazı birimleri gönüllü halk ordusu adı altında kore savaşı'na müdahale etti. bu taarruzun ağırlığı altında çin kuvvetleri macarthur'un kuvvetlerini kuzey kore'den çıkardı ve seul'ü ele geçirdi, ancak daha sonra 38. paralel'in kuzeyindeki pyongyang'ın güneyine geri püskürtüldü. savaş aynı zamanda plaaf'ın hızlı modernizasyonunu da hızlandırmıştır.

1962'de pla kara kuvvetleri çin-hint savaşı'nda hindistan'la da savaştı. 1967 yılında hint birlikleriyle yaşanan bir dizi sınır çatışması'nda pla ağır sayısal ve taktiksel kayıplar verdi.

kültür devrimi öncesinde askeri bölge komutanları görevlerinde uzun süre kalma eğilimindeydi. pla siyasette daha güçlü bir rol aldıkça, bu durum çkp'nin (veya en azından sivillerin) ordu üzerindeki kontrolüne bir tehdit olarak görülmeye başlandı. en uzun süre görev yapan askeri bölge komutanları nanjing askeri bölgesi'nde xu shiyou (1954-74), jinan askeri bölgesi'nde yang dezhi (1958-74), shenyang askeri bölgesi'nde chen xilian (1959-73) ve fuzhou askeri bölgesi'nde han xianchu (1960-74) olmuştur.

kültür devrimi'nin ilk günlerinde pla, 1955'te benimsediği askeri rütbelerin kullanımını terk etti.

modern silahlar ve doktrinle donatılmış profesyonel bir askeri gücün oluşturulması, zhou enlai tarafından ilan edilen ve deng xiaoping tarafından desteklenen dört modernizasyonun sonuncusuydu. deng'in reform talimatına uygun olarak pla 1978'den bu yana milyonlarca kadın ve erkeği terhis etti ve askere alma, insan gücü, strateji, eğitim ve öğretim gibi alanlarda modern yöntemleri uygulamaya koydu. 1979'da pla, çin-vietnam savaşı'nda her iki tarafın da zafer kazandığını iddia ettiği bir sınır çatışmasında vietnam'la savaştı. ancak batılı analistler vietnam'ın pla'dan daha iyi bir performans sergilediği konusunda hemfikirdir.

çin-sovyet bölünmesi sırasında çin ve sovyetler birliği arasındaki gergin ilişkiler kanlı sınır çatışmalarına ve karşılıklı olarak birbirlerinin düşmanlarını desteklemelerine neden oldu. çin ve afganistan, kral'ın yönetimi sırasında birbirleriyle tarafsız ilişkilere sahipti. sovyet yanlısı afgan komünistleri 1978 yılında afganistan'da iktidarı ele geçirdiğinde, çin ve afgan komünistleri arasındaki ilişkiler hızla düşmanca bir hal aldı.  sovyet yanlısı afgan komünistler çin'in vietnam'daki düşmanlarını destekledi ve çin'i afgan antikomünist militanları desteklemekle suçladı. çin, sovyetlerin afganistan'ı işgaline afgan mücahitlerini destekleyerek ve sincan'da afganistan yakınlarındaki askeri varlığını artırarak karşılık verdi. çin, sovyet saldırılarına karşı kendini savunmak için abd'den askeri teçhizat satın aldı.

pla kara kuvvetleri, sovyet-afgan savaşı sırasında afgan mücahitleri eğitti ve destekledi, mücahitler için eğitim kamplarını pakistan'dan çin'in içine taşıdı.  yüz milyonlarca dolar değerinde uçaksavar füzesi, roketatar ve makineli tüfek çinliler tarafından mücahitlere verildi. çinli askeri danışmanlar ve ordu birlikleri de eğitim sırasında mücahitlerle birlikte bulunuyordu.

1980'den bu yana 
1981 yılında pla, halk cumhuriyeti'nin kuruluşundan bu yana en büyük kuzey çin askeri tatbikatı'nı gerçekleştirmiştir. 1980'lerde çin, ekonomik kalkınma için kaynak ayırmak amacıyla ordusunu önemli ölçüde küçülttü ve bu da pla'ya ayrılan kaynakların göreceli olarak azalmasına neden oldu. 1989 tiananmen meydanı protestoları ardından, ideolojik doğruluk çin askeri ilişkilerinde baskın tema olarak geçici bir süre için yeniden canlandı. silahlı kuvvetlerin çkp'ye siyasi sadakati önde gelen bir endişe kaynağı olmaya devam etse de, reform ve modernizasyon bugün pla'nın birincil hedefleri olarak konumunu sürdürmektedir. siyasi liderliğin endişe duyduğu bir başka alan da pla'nın sivil ekonomik faaliyetlere katılmasıydı. bu faaliyetlerin pla'nın hazır olma durumunu etkilediği düşünülüyordu ve siyasi liderliğin pla'yı askeri olmayan ticari çıkarlarından ayırmaya çalışmasına neden oldu.

son 10 ila 20 yıldır pla, sovremenny sınıfı muhripler de dahil olmak üzere rusya'dan bazı gelişmiş silah sistemleri satın almıştır; sukhoi su-27 ve sukhoi su-30 uçakları, ve kilo-class dizel-elektrik denizaltıları. ayrıca type 052d sınıfı güdümlü füze destroyeri de dahil olmak üzere birkaç yeni muhrip ve fırkateyn sınıfı üretmeye başlamıştır. buna ek olarak, plaaf kendi chengdu j-10 savaş uçağını tasarlamıştır ve yeni bir hayalet avcı uçağı olan chengdu j-20. pla, 3 aralık 2004 tarihinde pasifik okyanusu'ndaki hedefleri vurabilecek nükleer savaş başlıkları fırlatabilen yeni jin class nükleer denizaltılarını suya indirdi ve sonuncusu 2022'de denize indirilecek olan fujian olmak üzere üç uçak gemisine sahiptir.

pla, 2014-2015 yılları arasında liberya, sierra leone, gine ve gine-bissau'daki ebola virüsü salgını ile mücadele etmek üzere dönüşümlü olarak 524 sağlık personeli görevlendirmiştir. 2023 itibariyle bu, pla'nın başka bir ülkedeki en büyük tıbbi yardım göreviydi.

pla, 2015 yılında pla kara kuvvetleri, pla roket kuvvetleri ve pla stratejik destek kuvvetleri gibi yeni birimler oluşturmuştur.

pla 1 ağustos 2017 tarihinde 90. yıldönümünü kutladı. büyük yıldönümünden önce,  zhurihe eğitim üssü'nde (i̇ç moğolistan özerk bölgesi içinde) şimdiye kadarki en büyük ve pekin dışındaki ilk geçit törenini düzenledi.

dahil olduğu çatışmalar 

 1927-1950: çin i̇ç savaşı
 1937-1945: i̇kinci çin-japon savaşı
 1949: yangtze nehri'ndeki i̇ngiliz savaş gemilerine karşı yangtze olayı
 1949: sincan'ın çin halk cumhuriyeti'ne dahil edilmesi
 1950: [tibet'in çin halk cumhuriyeti tarafından ilhakı]
 1950-1953: çin gönüllü halk ordusu bayrağı altında kore savaşı
 1954-1955: birinci tayvan boğazı krizi
 1955-1970: vietnam savaşı
 1958: quemoy ve matsu'da i̇kinci tayvan boğazı krizi
 1962: çin-hindistan savaşı
 1967: hindistan ile sınır çatışmaları
 1969: çin-sovyet sınır çatışması
 1974: güney vietnam ile paracel adaları savaşı
 1979: çin-vietnam savaşı
 1979-1990: çin-vietnam çatışmaları 1979-1990
 1988: johnson vietnam ile güney resifi çatışması
 1989: 1989'da tiananmen meydanı protestoları ve katliamı sırasında pekin'de sıkıyönetim uygulanması
 1990: baren kasabası ayaklanması
 1995-1996: üçüncü tayvan boğazı krizi
 1997: pla hong kong garnizonunu kurdu
 1999: pla makao garnizonunu kurdu
 2007'den günümüze: lübnan'da unifil barışı koruma operasyonları
 2014: mh370 sefer sayılı uçağı arama ve kurtarma çalışmaları
 2014: mali'deki bm barışı koruma operasyonları
 2015: unmiss güney sudan'da barışı koruma operasyonları
 2020-günümüz: çin-hindistan çatışmaları

i̇lgili şarkılar 
 çin halk kurtuluş ordusu marşı (中国人民解放军进行曲 / 中國人民解放軍進行曲 / zhōnghuó rénmín jiěfàng jìn xíngqǔ ya da 中国人民解放军军歌 / 中國人民解放軍軍歌 / zhōngguó rénmín jiěfàng jūn jūngē) dinle

kaynakça 

 
kurtuluş ordusu
ulusal kurtuluş orduları