Sparta

sparta (dor grekçesi: σπάρτα, spártā attika grekçesi: σπάρτη, spártē) antik yunanistan'ın lakonya bölgesindeki öne çıkan bir şehir devletiydi. söz konusu şehir devleti, antik dönemde lakedemon (λακεδαίμων, lakedaímōn) olarak bilinirken, sparta ismi peloponez'in (diğer adıyla mora yarımadası) güneydoğusunda bulunan lakonya bölgesindeki evrotas nehri'nin kıyısındaki ana yerleşim bölgesi için kullanılan bir isimdi. sparta, mö 650'lerde antik yunanistan'daki baskın askeri kara kuvveti hâline gelmiştir.

sparta, askeri üstünlüğü göz önüne bulundurulduğunda, pers-yunan savaşları sırasında birleşik yunan ordusunun önde gelen gücü olarak tanındı. bu savaşta sparta aynı safta çarpıştığı atina'nın yükselen deniz gücüyle rekabet halindeydi. sparta, peloponez savaşı sırasında (mö 431 ile 404 arası) atina'nın başlıca düşmanıydı ve bu savaştan zaferle çıktı. sparta şehir devleti siyasi bağımsızlığını mö 146'da roma'nın yunanistan'ı fethine kadar sürdürmesine rağmen, mö 371'de gerçekleşmiş leuktra savaşı, sparta hegemonyasını sona erdirdi. sparta, roma i̇mparatorluğu'nun bölünmesinden sonra, özellikle de vatandaşlarının birçoğunun mistra'ya taşındığı orta çağ'da uzun bir gerileme dönemi geçirdi. modern sparta, güney yunanistan bölgesi lakonya'nın başkenti olup, bir narenciye ve zeytin işleme merkezidir.

coğrafya

sparta, güneydoğuda peloponnese, laconia bölgesindedir. antik sparta, laconia'nın en büyük nehri olan eurotas nehri'nin kıyısına inşa edilmişti ve ona bir tatlı su kaynağı sağlıyordu. eurotas vadisi, batıda taygetus dağı (2,407 m) ve doğuda parnon dağı (1,935 m). kuzeyde laconia, arkadya'dan 1000 m yüksekliğe ulaşan tepelik yaylalarla ayrılır. bu doğal savunmalar sparta'nın avantajına çalıştı ve onu görevden almaktan ve istiladan korudu. karayla çevrili olmasına rağmen, sparta'nın laconian körfezi üzerinde bir vasal limanı gytheio vardı.

kuruluşu 

mö 9. yüzyıl sonunda pitana, meson, limnai ve kynosura isimli dört köy birleşti. ancak şehir hiçbir zaman sur içine alınmadı. mö 8. yüzyılda eurotas vadisi yakın dağlar ve kıyı ovası da şehrin topraklarına katıldı. zengin eyalet messinia ele geçirildi. i̇ç savaşlarında yaşandığı dönemde şehirde örgütlenmeler başladı. kurumlar lykurgos tarafından kuruldu. bir tür anayasa ilan edildi. lakedaimonların sitesi tüm haklara sahip vatandaşlardan oluşuyor, eşitler olarak adlandırılan bu yurttaşlar devletten, heiloslar tarafından işlenen toprak hissesi (kleros) alıyorlardı. heiloslar bazen aşağılanıyor ve ülkede huzuru sağlamak için gerekli görülen terör dönemlerinde öldürülüyorlardı. perioikoslar ise kendi geleneklerine göre yaşıyorlardı. orduyu iki kral komuta ediyor, siyasal yaşamı ise gerusialar yönetiyordu. sparta'daki yaşam bu dönemde çok parlaktı. ancak ülkede gerginlik artmaya başladı. argos ile yapılan savaşta yenildiler. sistem katılaştı. katı bir eğitim sistemi kabul edildi. her türlü lüks yasaklandı. mö 550'ye doğru, khilon'un dönemindeki sparta, elindekileri korumakla yetinen, kendi içine kapanık bir şehir oldu.

ayrıca bakınız 
 termopylae muharebesi
 i. leonidas
 helot
agiad

kaynakça 
özelgenel

 cartledge, paul. "what have the spartans done for us?: sparta's contribution to western civilization", greece & rome, vol. 51, issue 2 (2004), pp. 164–179.

.

dış bağlantılar 

 gtp—sparta
 gtp—ancient sparta
 sparta'nın tekrar gözden geçirilmiş tarihi, antik sparta'nın inanaçları ve kültürü
 journal of laconian studies—a peer-review open source journal for the study of laconian history
 sparta & yunan tarihi
 antik tarih kaynak kitabı: 11. brittanica: sparta
 antik sparta'nın tarihi
 sparta gerçekleri
 sparta tarihi