Geçen Yıl Marienbad'da

geçen yıl marienbad'da 1961 fransa-i̇talya ortak yapımı gerçeküstü deneysel filmdir. özgün adı l'année dernière à marienbad olan film birleşik krallık'ta last year in marienbad, abd'de de  last year at marienbad adlarıyla gösterime sunulmuştur. film, nisan 2005'te 24. uluslararası i̇stanbul film festivali'nde de gösterilmiştir.

özgün senaryosunu ve diyaloglarını alain robbe-grillet'nin yazdığı bu avangart filmi alain resnais yönetmiş, başlıca rollerinde delphine seyrig, giorgio albertazzi ve sacha pitoëff oynamışlardır. siyah beyaz dyaliscope (cinemascope'un fransa'daki muadili) görüntülerini sacha vierny'nin çektiği filmin müzikleri francis seyrig'e aittir. kadın oyuncuların kostümlerini ünlü modacı coco chanel tasarlamıştır. o tarihte sinemaya yeni başlamış olan alman yönetmen volker schlöndorff de alain resnais'nin yönetmen yardımcılığını yapmıştır.

"geçen yıl marienbad'da", fransız yeni dalga sinema akımının önemli temsilcisi resnais'nin ikinci uzun metrajlı filmidir ve en önemli üç filminden biridir. (diğerleri gece ve sis (1955) ile hiroşima sevgilim (1959)'dir, her üçü de yönetmenin erken dönemine aittir.) filmin senaristi alain robbe-grillet ise 1950'li yıllarda fransa'da ortaya çıkan nouveau roman (yeni roman) adlı edebiyat akımının başlıca temsilcilerinden biridir ve aynı zamanda da bir sinema yönetmenidir.

bu bilmece gibi gizemli ve rüyayı andırır tuhaf filmde, otel olarak kullanılan muhteşem bir şatoda karşılaşan bir kadın ve bir erkeğin sürekli olarak daha önce nerede karşılaştıklarını sorgulamaları, geçmişlerini aramaları (belki de hiç karşılaşmamışlardır) çapraşık geri dönüşlerle anlatılır. "geçen yıl marienbad'da" bir bakıma hollywood melodramlarının sürrealist bir parodisi de sayılabilir. filmin adında geçen marienbad (mariánské lázně), sigmund freud (1915'te) ve mustafa kemal atatürk (1918'de) gibi ünlü şahsiyetlerin de kaldığı çekya'da tarihi bir kaplıca kentidir, ama filmde sözü edilen yerin burası olup olmadığı da pek açık değildir.

çevrildiği yıl venedik film festivali'nde altın aslan ödülünü alan film, 1963'te "en iyi senaryo" dalında oscar'a, "en iyi film" dalında da bafta ödülüne aday gösterilmişti.

konusu 
film avrupa'da çok şık bir şatoda geçer. aynı zamanda bir otel olarak da kullanıldığı anlaşılan bu şato, barok tarzdaki şatafatlı tavan süslemeleri, çok büyük salonları, sonsuz gibi gözüken koridorları, duvarlarındaki devasa aynaları ve yağlı boya tablolarıyla, bir de geometrik şekiller verilmiş çalılar ve bitkilerle süslenmiş muazzam bahçeleriyle göz kamaştırıcı, hatta neredeyse gerçeküstü bir görünümdedir. bu mekânları dolduran şık ve zarif insanlar da en az mekânlar kadar gizemli görünürler. bu karakterlerin bir isimleri yoktur. film başlıca üç karakterin etrafında gelişir: güzel ve alımlı bir kadın olan "a" (delphine seyrig), sinema yıldızlarını andıran "x" (giorgio albertazzi) ve muhtemelen a'nın kocası veya sevgilisi olan "m" (sascha pitoeff). olaylar x'in ağzından anlatılır, diğerlerinin diyalogları çok azdır.

x, a'ya yaklaşarak geçen yıl marienbad'da karşılaşmış olduklarını söyler ve birlikte yaşadıkları anları ve aralarında geçen konuşmaları ona hatırlatmaya çalışır. x'e göre, m kumar masalarında meşgulken a'nın odasında buluşmayı, sonra da birlikte uzaklara kaçmayı planlamışlar ama bu gerçekleşemeyince a'nın ricası üzerine planlarını bir yıl sonrasına ertelemişlerdir. oysa a bunların hiçbirisini hatırlamaz, ama kendisini de tamamen x'ten uzak tutmaz. filmin ilerleyen dakikalarında bilinen anlamda dramatik bir gelişme olmaz. diyaloglar ve olaylar birkaç kez daha ama bu kez başka mekânlarda tekrarlanır.

tarzı ve çekimler 
filmde sözü geçen ve filmin adında da yer alan marienbad (yeni adıyla mariánské lázně), çekya'nın karlsbad bölgesinde tarihi bir kaplıca kentidir ama filmin çekimleri burada yapılmamıştır. alain resnais filmin çekimlerini almanya'da, özellikle de bavyera'daki bazı şatolarda gerçekleştirmiş, ancak kurguda bütün bu çekimlerin tek bir mekânda yapıldığı izlenimi 
verilmiştir. zaten burada resnais'nin amaçladığı seyircinin mekân duygusunu kaybetmesidir. ona göre olayların belirli bir coğrafi bölgede geçtiği izleniminin alınmaması gerekmektedir.

filmin, neyin gerçek neyin kurgu olduğunu birbirinden ayırmanın imkânsız olduğu gizemli, adeta bilmece gibi bir anlatım tarzı vardır. zaman ve mekân birliğinin olmadığı, bir anı diğerine uymayan, şimdiki zamanla geçmiş zaman arasında sürekli gidip gelen, değişken ve adeta bir rüyayı andıran hipnotik çekimler, zaman zaman adeta perdede görüntü dondurulmuş gibi birden hareketsizleşiveren gizemli karakterler, baştan beri gizemli olan ve filmin sonunda da gizemi çözülmeyen öyküsüyle "geçen yıl marienbad'da" hem seyirciyi hem de eleştirmenleri şaşkına çevirmiş ve kimileri tarafından bir başyapıt olarak kabul edilirken kimilerince de kabul edilemez bulunmuştu. hatta, harry medved ve randy lowell'ın birlikte yazdığı tüm zamanların en kötü 50 filmi adlı kitapta bu filme de yer verilmişti.

sacha vierny'nin çektiği siyah beyaz geniş perde dyaliscope (cinemascope'un fransa'daki muadili) görüntüler, kavisli kamera kaydırma hareketleriyle birleşince, karakterlerin farklı düzlemlerde ve durumlardaki kompozisyonlarını aynı görüntüde bir araya getirmiştir.

filmin özgün müziğini başrol oyuncusu delphine seyrig'in erkek kardeşi francis seyrig yapmıştır. genellikle bir orgla icra edilen bu rahatsız edici gotik müzik, adeta ölülerin arkasından yazılmış ayin müziği (requiem), ilahi tarzındadır ve zaman zaman konuşma sesini bastıracak şekilde yüksek volümde duyulur.

oyuncu kadrosu

kaynakça

dış bağlantılar 
 
 
 allmovie.com'da "last year at marienbad"
 roger ebert'in eleştirisi 

fransa dramatik filmleri
i̇talya dramatik filmleri
fransa-i̇talya ortak yapımı filmler‎
fransızca filmler
film ödülü sahipleri
altın aslan ödülü kazanan filmler
psikolojik filmler
gerçeküstücü filmler
şiirsel filmler
bavyera'da çekilmiş filmler
konusu çekoslovakya'da geçen filmler‎
alain robbe-grillet'nin senaryosunu yazdığı filmler
sacha vierny'nin görüntülediği filmler
alain resnais'nin yönettiği filmler
yeni dalga filmleri
anatole dauman'ın yapımcısı olduğu filmler
fransa avangart ve deneysel filmleri
fransız yapımı siyah-beyaz filmler
i̇talya siyah-beyaz filmleri
konusu otelde geçen filmler
1961 çıkışlı dramatik filmler