Dursun Fakih

dursun fakih (tursun fakih, tursun fakı), osmanlı beyliği'nin kurucusu osman bey'in devrinde yaşamış bir fakihtir.

birçok kaynakta osman gazi adına ilk hutbeyi okuyan, osmanlı devleti'nin ilk kadısı, imam-hatibi unvanını taşıyan kişi olduğu bildirilir.

karacahisar'ın (bugünkü karacaşehir, odunpazarı) fethinden sonra cuma namazında osman gazi adına ilk hutbeyi okumuş olduğu rivayet edilmektedir. o vakte kadar anadolu'daki selçuklu devleti adına okunan hutbenin burada osman gazi adına hutbe okunması, osmanlı beyliğinin bağımsızlığının ilanı bakımından önemlidir. fetihten sonra karacaşehir'e kadı ve kiliseden çevrilen camiye imam olarak atanmış ve böylece osmanlı devleti'nin ilk imam-hatibi ve ilk kadısı unvanını elde etmiştir.
türk edebiyatında gazavâtnâme tarzının ilk örneklerinden olan üç eseri ile peygamberin mucizelerini konu alan bir mesnevisi günümüze kadar gelmiştir.

hayatı
hayatı hakkında fazla bilgi bulunmaz. 13. yüzyıl sonlarında karacahisar/eskişehir civarında bulunduğu bilinir. çeşitli kaynaklarda karamanlı olduğu belirtilmişse de nerede doğup büyüdüğünün kesin olarak belirlenememiştir. osmanlı beyliği'nin ilk zamanlarından itibaren karacahisar veya eskişehir çevresinde yaşamış olma ihtimali de vardır.

şeyh edebali'ye mürit olmuş; ondan tefsir, hadis ve fıkıh dersleri almıştır. çeşitli kaynaklarda daha sonra kızı ile evlenip damadı olduğu ifade edilirse de kimi kaynaklarda onun şeyh edebâli’ye damatlığı yönündeki bilgilere kuşkuyla yaklaşılması gerektiği belirtilir.

öğrenimini tamamladıktan sonra osman gazi zamanında çeşitli savaşlarda gazilere imamlık yaptı. karacahisar’ın fethinden sonra şehre kadı ve hatip olarak tayin edildi. kiliseden çevrilen camide osmanlı beyliği'nin fermanı sayılan, osman gazi adına ilk cuma hutbesini okudu. ayrıca onun adına ilk bayram hutbesini de eskişehir'de okudu.

edebali'nin vefatından sonra onun dergâhında fetva işlerini yürüttü. bazı kaynaklara göre şeyhinin yerine geçtikten bir süre sonra vefat etti. kimi kaynaklarda ise orhan bey i̇znik'i ele geçirince bilecik kadılığına getirildi.

dursun fakih, alim ve hukuk adamlığı yanında şairdir. gazavâtnâme tarzında yazdığı üç manzum eserin nüshaları günümüze kadar ulaşmıştır. bunlar; "gazâvat-ı resûlullâh" ya da "kıssa'-i mukaffâ", "cumhûr-nâme" ve "muhammed hanefî cengi"dir. eski anadolu türkçesiyle yazılmış bu eserler konularını savaşlardan aldıkları için daha çok savaş ve din ile ilgili kelimeler içerir. özellike umman cenknâmesi'nde, olağanüstü varlıklar ile mücadele, fantastik unsurlar, bu cenknâmelerin arap ve fars kaynaklı olduğuna işaret etmektedir. bunlar dışında peygamberin mucizelerini konu alan,  "hz. peygamber ebu cehil ile güreş tuttuğudur" isimli 269 beyitlik bir mesnevîsi daha vardır.

ölüm tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte 14. yüzyılın ilk yarısında vefat ettiği sanılmaktadır. bilecik'te şeyh edebâli zâviyesi içindeki türbede de kabri bulunur ayrıca karacahisar'da küçük bir tepe üzerinde ve söğüt'ün küre beldesinin bir kilometre yakınında konik tepe'de ona isnat edilen birer türbe bulunur.

osman gazi adına ilk hutbeyi okuması 
karacaşehir'in fethinden sonra  osman bey adına ilk hutbeyi okuması aşıkpaşaoğlu tarihinde şu şekilde yer almıştır:

oruç bey tarihinde ise bu konudan şöyle söz edilmektedir:

popüler kültürdeki yeri 

2022 yılında atv de yayınlanan kuruluş osman dizisinde burç kumbetlioğlu tarafından canlandırılmıştır.

kaynakça 

osmanlı kadıları
fakihler
14. yüzyılda osmanlılar