Amerika Birleşik Devletleri'nin eyaletleri

amerika birleşik devletleri'nin eyaletleri veya amerika birleşik devletleri'nin devletleri, 50 tane olup birbirleriyle politik bir birlik oluştururlar. her bir eyalet, bir coğrafi bölgede idari yetkiye sahiptir ve egemenliğini federal hükûmetle paylaşır. egemenliğin her bir eyalet ile federal hükûmet arasında paylaşılmasından dolayı amerikalılar hem federal cumhuriyetin, hem ikamet ettikleri eyaletin vatandaşıdır. eyalet vatandaşlığı ve ikamet esnektir ve bir eyaletten diğerine taşınmak için herhangi bir hükûmet iznine gerek yoktur. şartlı tahliyeyle serbest kalmış hükümlüler ve velayeti paylaşan boşanmış ebeveynlerin çocukları gibi belirli bir mahkeme kararıyla bu hakkı sınırlandırılmış kişiler, anılan kuralın istisnasını oluşturur.

eyalatlerin nüfusu 600.000'in biraz altından (wyoming), 39 milyonun üzerine (kaliforniya) ve yüzölçümü 3.140 km²'den (rhode island) 1.717.860 km²'ye (alaska) değişiklik gösterir. dört eyalet tam resmî adlarında commonwealth ifadesini kullanır.

eyaletler illere ya da illere eş değer birimlere ayrılmıştır. bunlara belli ölçüde yerel idari yetki tanınmıştır, ancak egemenlikleri bulunmaz. i̇ller ve illere eş değer birimlerin yapıları eyaletten eyalete farklılık gösterir. eyalet yönetimleri, yetkilerini (her bir eyaletin) halkından, kendi ayrı anayasaları dolayısıyla alır. bu anayasaların her birinin temelini cumhuriyetçi ilkeler oluşturur ve her biri üç kuvvetten oluşan bir yönetim öngörür: yürütme, yasama ve yargı.

birleşik devletler anayasası'na göre eyaletler, aralarında anayasa değişikliklerinin onanmasının da bulunduğu çeşitli yetki ve haklara sahiptir. tarihsel olarak bakıldığında, yerel kolluk kuvvetleri, devlet okullarında eğitim, sağlık hizmetleri, eyalet içi ticaretin düzenlenmesi ve yerel ulaşım ile altyapı genel olarak öncelikle eyaletlerin sorumluluk alanındadır. öte yandan, günümüzde bunların tamamı önemli ölçüde federal kaynaklarca karşılanmakta ve federal düzeyde yasal düzenlemelere tabi tutulmaktadır. zaman içinde abd anayasası değişikliklere uğradı ve uygulanışı ile hükümleri değişti. merkezîleşmeye ve incorporation'a (mahkelemerin u.s. bill of rights'ı eyaletlere uygulaması) doğru genel bir eğilim oluştu ve federal hükûmetin rolü arttı. eyaletlerin yetki ve egemenliğinin federal hükûmet ile bireylerin hakları karşısında sınırları ve içeriğine ilişkin bir kavram olan eyaletlerin haklarına ilişkin tartışmalar sürmektedir.

eyaletler ve buralarda ikamet edenler çift meclisli bir yasama organı olup senato ile temsilciler meclisi'nden oluşan federal kongre'de temsil edilir. her eyalet senato'da iki senatörle temsil edilir ve meclis'te en az bir temsilci ile temsil edilme hakkına sahiptir. temsilciler meclisi üyeleri tek üyeli bölgelerden seçilir. temsilciler eyaletler arasında, en son on yıllık anayasal nüfus sayımına göre belirlenecek oranlarla paylaştırılır. her eyalet ayrıca devlet başkanını seçen seçiciler kurulu'na belirli sayıda seçici gönderme hakkına sahiptir. her eyaletin seçici sayısı, o eyaletin temsilci sayısı ile senatör sayısının toplamına eşittir.

anayasa kongre'ye, birliğe yeni eyaletleri kabul etme yetkisi tanımıştır. abd'nin 1776'da kuruluşundan bu yana, eyalet sayısı en baştaki 13'ten 50'ye yükselmiştir. en yeni eyaletler, ikisi de 1959'da eyalet olan alaska ve hawaii'dir.

anayasa, eyaletlerin birlik'ten ayrılma yetkilerinin olup olmadığı konusunda sessiz kalmıştır. amerikan i̇ç savaşı'ndan kısa süre sonra abd yüksek mahkemesi, texas v. white davasında bir eyaletin tek taraflı olarak bunu yapamayacağını hükme bağlamıştır.

tıklanabilir harita 

haritada yer alan eyaletlerin üzerine tıklayarak ilgili maddeye gidebilirsiniz.

hükümetler

abd anayasa hukuku uyarınca, 50 ayrı eyalet ve bir bütün olarak birleşik devletler egemen yargı yetkilisidir. eyaletler, ülkenin idari bölümleri değildir; amerika birleşik devletleri anayasası onuncu değişikliği federal hükûmete devredilmemiş tüm hükûmet yetkilerini eyaletlere veya halka saklı tutar.

sonuçta 50 eyaletten her biri, halkının uygun göreceği herhangi bir şekilde (abd anayasası tarafından belirlenen geniş parametreler ve kongre tarafından uygulanan cumhuriyet garantisinde) kendi bireysel hükûmetini düzenleme ve anayasa ile federal hükûmete verilmeyen tüm hükûmet yetkilerini kullanma hakkını saklı tutar. federal hükûmetten farklı olarak bir eyalet, halkının refahı için gerekli tüm yasaları genel olarak yapma hakkı olan polis gücü olarak sayılmamıştır. sonuç olarak, çeşitli eyaletlerin hükûmetleri pek çok benzer özelliği paylaşırken, genellikle biçim ve içerik açısından büyük farklılıklar gösterirler. i̇ki eyalet hükûmeti hiçbir zaman tamamen aynı değildir.

genişleme

kaynakça