Rus hükümdarları listesi

rus hükümdarları listesi; kiev knezliği, vladimir-suzdal knezliği, moskova knezliği, rusya çarlığı ve rus i̇mparatorluğu'nun hükümdarlarını içeren bir liste maddesidir. bu listedeki hükümdarlar değişik dönemlerde knez (dük veya prens), veliki knez (büyük knez, grandük veya yüce prens), çar sonra da i̇mparator unvanıyla anılmışlardır.

bazı dönemlerde rus ortodoks kilisesinin lideri olan patrikler de rusya'nın hükümdarlık görevini üstlenmişlerdir.  örneğin 1610-1613 leh istilası dönemi bunlardan biridir.

(ön bi̇lgi̇lendi̇rme: türkeçede isimler "i̇sim-soyisim" şeklinde sıralanırken rusçada bu sıra "i̇sim-baba adı-soyisim" şeklindedir. son rus i̇mparatoru ii. nikolay aleksandroviç romanov'u ele alalım. nikolay kendi adı, aleksandr babasını adı (-oviç eki oğlu anlamını, -ova eki ise kızı anlamını verir), romanov ise soyismi/hanedan ismidir. listede hükümdarların kendi ismi ve baba adı verilmiştir.)

novgorod knezleri 

bugün rusya olarak bilinen bölgede 9. yüzyıldan önce doğu slav kökenli halklar yaşardı. 9. yüzyılda şu an rusya olarak bilinen bölgeye giren i̇skandinav kökenli varegler’in rus alt kolu 830 dolaylarında rus hanlığı ile başlayan ve bölge üzerinde hüküm süren bir dizi devlet kurdu. rus hanlığı’nın sadece varlığı bilinmektedir.

kiev büyük knezleri 

rurik'in halefi oleg, başkenti kiev'e taşıdı ve kiev rusları devletini kurdu. sonraki birkaç yüzyıl boyunca bölgedeki en önemli unvanlar kiev büyük knezi ve novgorod büyük knezi olmuştu. genellikle iki unvan da aynı kişiye ait olmuştu.

feodal dönem 
rus devletinin kademeli olarak parçalanması bilge yaroslav'ın ölümü ile başladı. büyük knez unvanı güçlenen yerel knezlerin başına buyruklukları ile zayıfladı. 1097'de liubeç konseyi'nde alınan kararlarla devlet resmen dağıldı. bu dönemde büyük knez'ler var olmaya devam etse de ne eski güçlerine ne de eski otoritelerine sahiplerdi. 

i. mstislav'ın 1132'deki ölümünün ardından kiev rusları duraklama ve gerileme dönemine girdi.

mart 1169'da andrey bogolyubski önderliğindeki bir dizi yerel knez kiev'e girdi ve ii. mstislav i̇zyaslaviç'ı tahtından indirdi. bu rusya'nın parçalanmasının kanıtı oldu. andrey, kardeşi gleb'i kiev knezi atadı ve kendi krallığını suzdal'dan yönetmeye devam etti. güneybatıda galiçya-volhinya knezliği kendini kiev'in halefi ilan etti. 14. yüzyılın ortalarında galiçya-volhinya, komşularının baskısı altına girdi ve en sonunda polonya haliç'i livanya ise kiev'de dahil olmak üzere volhinya'yı fethetti.

vladimir- suzdal büyük knezleri 

12. yüzyıla gelindiğinde vladimir-suzdal knezliği, topraklarına novgorod ve kiev'i de ekleyerek aleksandr nevski döneminde gücünün doruğuna ulaştı. 1169'da vladimir knezi andrey, kiev şehrini yağmaladı ve rusya üzerinde egemenliğini ilan etmek için büyük knez unvanını üzerine aldı.

rus devleti 1237-1242 moğol i̇stilası sırasında baskılara dayanamayarak dağıldı. halef devletler altın orda hanlığı'nın haraçgüzarı oldular. rus knezliklerinin 13. yüzyılın ortalarından 15. yüzyılın ortalarına kadar altın orda himayesine yaşamaları vladimir büyük knezi unvanının kurulması ve rusların merkezinin kiev'den vladimir'e taşınması ile sonuçlandı. birçok gurp iktidarı ele geçirmeye çalıştığı için devlet gitgide daha küçük parçalara ayrıldı. hepsi büyük knez'in otoritesini kabul etse de büyük knez'in üzerlerinde oldukça zayıf otoritesi vardı. yüzyılın sonuna gelindiğinde sadece moskova knezliği, tver knezliği ve nijni novgorod-suzdal knezliği unvan için yarışmaktaydı. ancak unvanı ele geçiren moskova knezliği başkentini hiçbir zaman vladimir'e taşımadı.

dmitri donskoy'dan sonra vladimir tahtı temelli moskova knezlerinin eline geçti.

moskova büyük knezleri  

aleksander nevki'nin en küçük oğlu daniel tarafından kurulan moskova knezliği 14. yüzyılda tüm rus toprakları üzerinde kontrolünü pekiştirdi. ruslar, moğollardan bağımsız davranmaya başladılar. bu da iii. i̇van'ın hanlığa haraç ödemeyi bırakması ve bağımsızlığını ilan etmesi ile sonuçlandı. oğlu iii. vasili son kalan bağımsız birkaç knezliği de fethederek tüm rusya'yı bireştirdi.

rusya çarları 

korkunç i̇van, 1547'de tüm rusların çarı olarak taç giydi ve rusya çarlığı ilan edildi.

karışıklık dönemi 

zayıf ve muhtemelen zihinsel engelli i. fyodor'un varissiz ölmesi sonucu ülke taht savaşlarına, kıtlığa ve kaosa sürüklendi. ve 1613'e kadar sürecek olan karışıklık dönemi başladı.

romanovlar 

karışıklık dönemi'nin sonunda romanovlar tahta geçti.

rus i̇mparatorları 

i. petro'nun kendini rus i̇mparatoru ilan etmesi ile rus i̇mparatorluğu kuruldu.

ii. nikolay'ın ölümünden sonra tahtta hak iddia edenler

ayrıca bakınız 
 monomah kalpağı (rus knezlerinin ve rus çarlarının giydiği kraliyet tacı.)

dış bağlantılar 
 godunov to nicholas ii saul zaklad
  principality of vladimir-suzdal
  rulers of russia and soviet union
 genealogy of romanov imperial house

kaynakça

notlar 

hükümdar
hükümdar listeleri
avrupa hükümdarlarının listeleri

be:імператары расійскія