Hasday bin Şaprut

hasday bin şaprut (tam adı: abu yusuf bin i̇shak bin ezra, ), 
(d. 915 jaén - ö. 970 córdoba) endülüs yahudisi, halife iii. abdurrahman'ın veziri ve özel hekimi. chaim potok'un kitabı "wanderings"te anlatıldığına göre talmud'un erbabı değildi. dini yazıtlar üzerinde çalışan, 4 dil bilen, yahudi tarihini iyi bilen, rabbinik olmayan bir yahudi sekreteri olan hasday yahudi olmayanlarca bile saygı duyulan bir kişiydi. hasday bin şaprut karay bir i̇brani olmasına rağmen rabbinikçiler, i̇brani diline yaptığı katkılardan dolayı kendisine sahip çıkmaktadır.

özel hayatı 
varlıklı ve eğitimli bir haham olan i̇shak bin ezra'nın oğludur. gençliğinde i̇branice, arapça ve latince'yi öğrendi. birçok yahudi gibi tıp okudu. şiir kitapları yazdı. talmud'a sahip çıkmayan bir görüş olan karaizm'den gelen hasday, talmud eğitimi aldı. ayrıca, hasday'ın al-faruk denen her derde deva bir ilaç bulduğu rivayet edilir.

yükselişi 
córdoba (kurtuba) hilafet sarayında bulunan halife iii. abdurrahman'in doktoru oldu. tercümanlık ve gümrük müfettişliği yaptı. ardından resmen vezir unvanı verilmese de vezir konumuna geldi ve fiilen dışişleri bakanı gibi çalıştı.

kutsal roma i̇mparatoru i. otto'nun elçileriyle resmi müzakereleri yaptı, hazar hakanı yusuf'la da mektuplaştı ve yahudi bilimadamlarını korudu. hasday, halife iii. abdurrahman'ın oğlu ii. el-hakim zamanında en iyi pozisyonuna geldi.

etkisi 
endülüs'te yahudilerin bilimsel ve kültürel faaliyetlerinin kurucusu kabul edilen hasday'ın etkisi en önemli girişimi, talmud akademisini kurmasıdır. iii. abdurrahman döneminde esir alınan moşe bin honeh (mose ben hannah), yahudi cemaati tarafından satın alınmış ve yeni kurulmuş talmud akademisinin başına getirilmiştir. hasday bin şaprut'un desteğiyle córdoba'da hahambaşı olan moşe bin honeh, talmud kopyaları getirtti ve mişna'yı arapça'ya çevrilmesini sağladı. sonuçta córdoba yahudileri güçlenerek babil cemaatiyle bağlar gevşetilerek bağımsız hale gelmiştir.

hasday'ın gayretleriyle i̇branice bir ilim dili haline gelmiş ve yahudi bilginleri yetişmiştir. arapça'yı anadili gibi konuşan ve müslüman öğrencilerle aynı hocadan ders alan endülüs yahudileri öncülüğünde, müslüman filozof ve kelamcıların yorumlarını örnek almak suretiyle kitab-ı mukaddes yorumu geleneği başlamıştır.

hasday ve i̇smail bin nagdela'dan (samuel ibn naghrela) itibaren endülüs yahudileri, arapça ve i̇branice'nin düşünce formlarını birleştiren yazılı yahudi-arap kültürü oluşmaya başlamıştır.

hazar kağanı yosef ile yaptığı karşılıklı yazışmalar günümüze kadar gelmiş ve zamanın hazar devleti ve kökenleri hakkında bilgi veren ender kaynaklardan biri olmuştur.

aile adı 
türkiye'ye göç eden sefarad yahudileri arasındaki çiprut ailesi kökenlerinin hasday'a dayandığını iddia eder. (orijinal isim olan hasdai, ülkeden ülkeye hazday, hazdai, hasday, hazbay gibi çeşitli isim dönüşümlerine uğramıştır.)

ayrıca bakınız 
 endülüs
 endülüs emevi devleti
 hazar kağanlığı
 hazar yazışmaları
 i̇spanya tarihi
 i̇spanya'daki yahudilerin tarihi
 i̇spanya’daki yahudi kültürünün altın çağı
 sefarad

kaynakça

dış bağlantılar 
 hazar hakanı'na yazdığı mektup: "i... a servant of my lord the king, bow to the earth before him, even prostrate myself towards the abode of your majesty from a distant land." "..thereupon i bowed down and adored the 'g-d' of heaven."

915 doğumlular
970 yılında ölenler
i̇spanyol hekimler
yahudi hekimler
endülüslü bilim insanları
sefarad yahudileri
orta çağ'da uluslararası ilişkiler