5 Kasım



olaylar 
 1138 - lý anh tông, 37 yıllık bir saltanata başlayarak iki yaşında vietnam imparatoru olarak tahta çıktı.
 1499 - jehan lagadeuc tarafından 1464'te tréguier'de yazılan catholicon yayını; bu ilk bretonca sözlük ve aynı zamanda ilk fransızca sözlüktür.
 1556 - hindistan'daki babür i̇mparatorluğu, ii. panipat zaferi'ni kazanarak eski gücüne kavuştu. tahtta hak iddia eden hemu, ekber şah'ın veziri bayram han tarafından yenildi ve babür hanedanının fetret devri sona erdi.
 1605 - guy fawkes i̇ngiltere'de westminster sarayı'nı havaya uçurmaya kalkıştı. fawkes ve arkadaşları idam edildi. (barut komplosu)
 1638 - iv. murat komutasındaki osmanlı ordusu, musul'a girdi.
 1757 - prusya kralı ii. friedrich, yedi yıl savaşları'nda fransa'yı, rosbach'da yendi.
 1780 - albay labalme komutasındaki fransız-amerikan kuvvetleri miami şefi 'little turtle' tarafından yenildi.
 1840 - afganistan, i̇ngilizlere teslim oldu.
 1854 - i̇ngiliz-fransız birleşik donanması kırım savaşı’nda rus donanmasını yenilgiye uğrattı.
 1895 - rochester, new york'tan george b. selden, benzinle çalışan otomobil için ilk abd patentini aldı.
 1898 - negrese milliyetçileri, i̇spanyol yönetimine karşı ayaklandı ve kısa ömürlü negros cumhuriyeti'ni kurdu.
 1911 - 29 eylül 1911'de osmanlı i̇mparatorluğu'na savaş ilan ettikten sonra; i̇talya, trablus ve sirenayka'yı ilhak etti.
 1912 - abd başkanlık seçimlerini woodrow wilson kazandı.
 1914 - birleşik krallık ve fransa, osmanlı i̇mparatorluğuna savaş ilan etti.
 1914 - kıbrıs'ın yönetimi, osmanlı i̇mparatorluğu'ndan birleşik krallık'a geçti.
 1919 - gaziantep, fransız kuvvetleri tarafından işgal edildi.
 1922 - i̇smet paşa başkanlığındaki tbmm delegasyonu, lozan barış konferansına katılmak üzere, i̇sviçre'ye hareket etti.
 1924 - çin'in "küçük i̇mparator"u puyi, krallık sarayından çıkarıldı. mançu unvanları iptal edildi.
 1925 - benito mussolini, sol partilerin tümünü kapattı.
 1925 - ankara hukuk fakültesi, atatürk tarafından açıldı.
 1930 - i̇lk televizyon reklamı londra'da gösterildi.
 1934 - devlet tiyatroları genel müdürlüğü (türkiye) kuruldu.
 1936 - eski adı mekteb-i mülkiye olan siyasal bilgiler okulu i̇stanbul'dan ankara'ya taşındı.
 1939 - hatay ilinde 5 sandalye için milletvekili ara seçimi yapıldı.
 1940 - abd başkanlık seçimlerini franklin d. roosevelt kazandı.
 1942 - ii. dünya savaşı günlerinde, lokantalara ve birahanelere ekmek verilmesi yasaklandı.
 1945 - kolombiya, birleşmiş milletler örgütüne üye oldu.
 1956 - sovyet tankları macaristan'daki ayaklanmayı bastırdı; janos kadar başkanlığında yeni bir hükümet kuruldu.
 1957 - vatan partisi genel başkanı dr. hikmet kıvılcımlı tutuklandı. kıvılcımlı, dini siyasete alet ederek komünizm propagandası yapmakla suçlanıyordu.
 1964 - türkiye - sovyetler birliği kültür anlaşması imzalandı.
 1968 - abd başkanlık seçimlerini richard m. nixon kazandı.
 1972 - bülent ecevit, bir gün önce chp üyeliğinden istifa eden i̇smet i̇nönü için, "i̇nönü'ye esenlik ve uzun ömür dilerim" dedi.
 1979 - ayetullah humeyni abd'yi en büyük şeytan ilan etti.
 1984 - güney afrika cumhuriyeti'nde ırkçılığa karşı genel grev yapıldı.
 1986 - yanmasının ardından 45 yıl sonra, i̇stanbul ortodoks fener rum patrikhanesi'nin yeniden yapılmasına izin verildi.
 1991 - filipinler'de meydana gelen selde yaklaşık 7000 kişi öldü.
 1994 - 45 yaşındaki george foreman, michael moorer'ı nakavt ederek en yaşlı ağır sıklet boks şampiyonu oldu.
 1996 - abd başkanlık seçimlerini bill clinton kazandı.
 2006 - irak'ın devrik lideri saddam hüseyin'e, bir kentte 148 şiinin öldürülmesi suçundan idam cezası verildi.

doğumlar 
 1271 - mahmud gazan, moğol hükümdarı (ö. 1304)
 1615 - i̇brahim, osmanlı'nın 18. padişahı (ö. 1648)
 1667 - christoph ludwig agricola, alman ressam (ö. 1719)
 1827 - nikolay severtzov, rus doğa tarihçisi (ö. 1885)
 1851 - charles dupuy, fransız siyaset adamı (ö. 1923)
 1854 - paul sabatier, fransız kimyager ve nobel kimya ödülü sahibi (ö. 1941)
 1873 - edwin flack, avustralyalı atlet ve tenisçi (ö. 1935)
 1892 - john alcock, i̇ngiliz havacı (atlas okyanusu'nu ilk kez geçen) (ö. 1919)
 1892 - j. b. s. haldane, i̇ngiliz genetikçi ve evrimsel biyolog (ö. 1964)
 1893 - raymond loewy, fransız asıllı amerikalı endüstriyel tasarımcı (ö. 1986)
 1911 - roy rogers, amerikalı aktör (ö. 1998)
 1913 - vivien leigh, i̇ngiliz sinema oyuncusu ("rüzgâr gibi geçti" filminin oscar ödüllü oyuncusu) (ö. 1967)
 1920 - douglass north, amerikalı ekonomist ve nobel ekonomi ödülü sahibi (ö. 2015)
 1921 - györgy cziffra, macar piyanist (ö. 1994)
 1921 - fevziye fuad, i̇ran şahı muhammed rıza pehlevi'nin ilk eşi (ö. 2013)
 1922 - maria garbowska-kierczyńska, polonyalı oyuncu (ö. 2016)
 1922 - yitzchok scheiner, amerika birleşik devletleri doğumlu i̇srailli haham (ö. 2021)
 1923 - biserka cvejić, sırp opera sanatçısı ve akademisyen (ö. 2021)
 1926 - john berger, i̇ngiliz yazar ve sanat eleştirmeni (ö. 2017)
 1930 - wim bleijenberg, hollandalı eski millî futbolcu (ö. 2016)
 1931 - gil hill, amerikalı oyuncu (ö. 2016)
 1931 - ike turner, amerikalı reggae-rock müzisyeni şarkıcısı ve söz yazarı (ö. 2007)
 1936 - michael dertouzos, yunan-amerikalı akademisyen (ö. 2001)
 1936 - uwe seeler, alman eski millî futbolcu (ö. 2022)
 1938 - joe dassin, amerikalı-fransız şarkıcı (ö. 1980)
 1941 - arthur garfunkel, amerikalı şarkıcı, şair ve aktör
 1943 - sam shepard, amerikalı oyun yazarı, aktör ve pulitzer ödülü sahibi (ö. 2017)
 1945 - peter pace, amerikalı general ve genelkurmay başkanı
 1945 - aleka papariga, yunan siyasetçi
 1948 - peter hammill, i̇ngiliz besteci
 1948 - william d. phillips, amerikalı fizikçi ve nobel fizik ödülü sahibi
 1949 - armin shimerman, amerikalı oyuncu
 1950 - thorbjørn jagland, norveçli siyasetçi
 1952 - vandana shiva, hint çevreci ve küreselleşme karşıtı yazar
 1952 - bill walton, amerikalı eski profesyonel basketbol oyuncusu
 1953 - oleh blohin, ukraynalı futbol teknik direktör
 1953 - brad fuller, amerikalı besteci ve ses mühendisi (ö. 2016)
 1954 - vincenzo d'amico, i̇talyan profesyonel futbolcu (ö. 2023)
 1954 - alejandro sabella, arjantinli teknik direktör ve eski futbolcu (ö. 2020)
 1954 - jeffrey sachs, amerikalı ekonomist
 1955 - kris jenner, amerikalı iş insanı
 1956 - lavrendis maheriças, yunan rock müzisyeni ve şarkı sözü yazarı (ö. 2019)
 1958 - robert patrick, amerikalı film ve tv aktörü
 1959 - bryan adams, kanadalı müzisyen
 1960 - tilda swinton, i̇ngiliz oyuncu
 1961 - alan g. poindexter, amerikalı astronot (ö. 2012)
 1963 - hans gillhaus, hollandalı eski futbolcu
 1963 - tatum o'neal, amerikalı oyuncu ve en i̇yi yardımcı kadın oyuncu akademi ödülü sahibi
 1963 - jean-pierre papin, fransız eski futbolcu ve teknik direktör
 1964 - abedi pele, ganalı futbolcu
 1965 - famke janssen, hollandalı sinema oyuncusu ve model
 1968 - sam rockwell, amerikalı oyuncu ve oscar ödülü sahibi
 1969 - meltem cumbul, türk sinema ve dizi oyuncusu
 1971 - jonny greenwood, i̇ngiliz müzisyen
 1972 - i̇dil fırat, türk sinema ve dizi oyuncusu
 1972 - sergen yalçın, türk eski millî futbolcu ve teknik direktör
 1974 - angela gossow, alman müzisyen ve arch enemy'nin vokalisti
 1974 - dado pršo, hırvat eski millî futbolcu
 1977 - murat evgin, türk şarkıcı
 1977 - richard wright, i̇ngiliz eski futbolcu
 1978 - xavier tondo, i̇spanyol bisikletçi (ö. 2011)
 1978 - bubba watson, amerikalı golfçü
 1979 - mihalis haciyannis, kıbrıs rumu şarkıcı
 1979 - david suazo, honduraslı millî futbolcu
 1980 - christoph metzelder, alman futbolcu
 1980 - antonella del core, i̇talyan voleybolcu
 1980 - orkun usak, türk eski millî futbolcu
 1983 - alexa chung, i̇ngiliz sunucu ve model
 1983 - mike hanke, alman futbolcu
 1984 - eliud kipchoge, kenyalı uzun mesafe koşucusu
 1985 - pınar saka, türk kısa mesafe koşucusu
 1986 - boa, güney koreli şarkıcı, söz yazarı, prodüktör, dansçı ve oyuncu
 1986 - ian mahinmi, fransız profesyonel basketbol oyuncusu
 1986 - kasper schmeichel, danimarkalı millî futbolcu
 1987 - kevin jonas, amerikalı müzisyen, oyuncu ve jonas brothers grubunun gitaristi
 1987 - çağlar ertuğrul, türk dizi, sinema ve tiyatro oyuncusu
 1987 - o. j. mayo, amerikalı profesyonel basketbolcu
 1991 - lyubov i̇lyuşeçkina, rus buz patenci
 1991 - shōdai naoya, japon profesyonel sumo güreşçisi
 1992 - marco verratti, i̇talyan futbolcu
 1993 - george long, i̇ngiliz kaleci

ölümler 
 1370 - iii. casimir, 1333'ten 1370'e kadar bugünkü polonya'nın öncülü olan lehistan krallığı'nın hükümdarı (d. 1310)
 1515 - mariotto albertinelli, i̇talyan ressam (d. 1474)
 1848 - josua heilmann, fransız mucit ve sanayici (d. 1796)
 1879 - james clerk maxwell, i̇skoçyalı matematikçi ve fizikçi bilim insanı (d. 1831)
 1914 - august weismann, alman biyolog (d. 1834)
 1930 - christiaan eijkman, hollandalı tıp adamı ve nobel fizyoloji veya tıp ödülü sahibi (d. 1858)
 1930 - luigi facta, i̇talyan siyasetçi (d. 1861)
 1934 - carl charlier, i̇sveçli astronom (d. 1862)
 1937 - bolesław leśmian, polonyalı şair ve sanatçı (d. 1877)
 1937 - yeğişe çarents, ermeni şair ve yazar (d. 1897)
 1942 - kiyoura keigo, japonya'nın 13. başbakanı (d. 1850)
 1943 - frank campeau, amerikalı sinema oyuncusu (d. 1864)
 1944 - alexis carrel, fransız cerrah ve fizyolog (d. 1873)
 1955 - charley toorop, hollandalı ressam (d. 1891)
 1955 - maurice utrillo, fransız ressam (d. 1883)
 1956 - art tatum, amerikalı caz piyanisti (d. 1909)
 1958 - ahmet muhtar cilli, türk siyasetçi (d. 1871)
 1960 - mack sennett, kanadalı film yapımcısı ve yönetmen (d. 1880)
 1968 - vasil makuh, ukraynalı eylemci (d. 1927)
 1972 - alfred schmidt, eston halterci (d. 1898)
 1973 - i̇smail dümbüllü, türk orta oyunu ve tuluat sanatçısı (d. 1897)
 1975 - annette kellermann, avustralyalı profesyonel yüzücü, vodvil yıldızı, sinema oyuncusu ve yazar (d. 1887)
 1975 - edward lawrie tatum, amerikalı genetikçi ve nobel fizyoloji veya tıp ödülü sahibi (d. 1909)
 1977 - aleksey stahanov, stahanovizmin öncüsü olan sovyetler birliği madencisi (ö. 1906)
1985 - arnold çikobava, gürcü kafkasolog, dilbilimci ve filolog (d. 1898)
 1985 - spencer w. kimball, amerikalı iş insanı, dini lider ve i̇sa mesih'in son zaman azizler kilisesi'nin 12. başkanı (d. 1895)
 1988 - naşide saffet esen, türk model ve 1931 türkiye güzeli (d. 1912)
 1989 - vladimir horowitz, rus piyanist (d. 1903)
 1992 - adile ayda, türk diplomat, akademisyen ve yazar (ilk kadın diplomat) (d. 1912)
 1997 - isaiah berlin, çağdaş i̇ngiliz ahlak ve siyaset filozofu (d. 1909)
 1998 - momoko kōchi, japon sinema oyuncusu (d. 1932)
 2002 - marc bonnefous, fransız diplomat (d. 1924)
 2005 - john robert fowles, i̇ngiliz yazar (d. 1926)
 2006 - bülent ecevit, türk gazeteci, şair, yazar, siyasetçi ve türkiye eski başbakanı (d. 1925)
 2007 - nils liedholm, i̇sveçli eski millî futbolcu ve teknik direktör (d. 1922)
 2010 - jill clayburgh, amerikalı eski oyuncu (d. 1944)
 2014 - manitas de plata, fransız flamenko gitaristi ve bestecisi (d. 1921)
 2015 - nora brockstedt, norveçli şarkıcı (d. 1923)
 2015 - czesław kiszczak, polonya'nın generali, komünist dönemi içişleri bakanı (1981-1990) ve başbakan (1989) (d. 1925)
 2017 - renzo calegari, i̇talyan çizgi roman sanatçısı ve animatör (d. 1933)
 2017 - robert knight, amerikalı şarkıcı ve müzisyen (d. 1945)
 2017 - mansur bin mukrin bin abdülaziz el-suud, suud hanedanı üyesi iş insanı ve siyasetçi (d. 1974)
 2017 - dionatan teixeira, brezilya asıllı, slovak futbolcu (d. 1992)
 2019 - omero antonutti, i̇talyan oyuncu ve dublaj sanatçısı (d. 1935)
 2019 - william wintersole, amerikalı oyuncu (d. 1931)
 2020 - jim marurai, cook adalı siyasetçi (d. 1947)
 2020 - barbara mcaulay, avustralyalı yüksek atlamacı (d. 1929)
 2020 - reynaert, belçikalı şarkıcı (d. 1955)
 2020 - géza szőcs, romanya doğumlu macar şair ve siyasetçi (d. 1953)
 2020 - jean-pierre vincent, fransız tiyatro yönetmeni ve aktör (d. 1942)
 2021 - marília mendonça, brezilyalı şarkıcı, söz yazarı ve gitarist (d. 1995)
 2021 - ross tolleson, amerikalı siyasetçi ve iş adamı (d. 1956)
 2022 - aaron carter, amerikalı rapçi, şarkıcı ve oyuncu (d. 1987)
 2022 - bob le sueur, i̇ngiliz insan hakları aktivisti ve hayırsever (d. 1920)
 2022 - karmenu mifsud bonnici, maltalı siyasetçi ve hukukçu (d. 1933)
 2022 - bill treacher, i̇ngiliz oyuncudur (d. 1930)

tatiller ve özel günler 
 guy fawkes gecesi

1105
05