10 Eylül



olaylar 
 1509 - osmanlı i̇mparatorluğu'nun başkenti i̇stanbul'da "küçük kıyamet" olarak adlandırılan 7.2 ms (± 0.8) büyüklüğünde bir deprem meydana geldi.
 1515 - diyarbakır kuşatması: diyarbakır, osmanlı egemenliğine girdi.
 1623 - iv. murat tahta çıktı.
 1756 - rusya'da ilk tiyatro kuruldu.
 1855 - osmanlı i̇mparatorluğu'nda ilk telgraf haberleşmesi başladı.
 1875 - ruslar, hokand'ı işgal etti.
 1882 - almanya'da ilk antisemitizm konferansı açıldı.
 1905 - i̇ngiltere futbol kulübü olan crystal palace fc kuruldu.
 1918 - i̇ngiliz savaş muhabiri charles repington, o sırada sürmekte olan savaşı ilk kez "i. dünya savaşı" olarak nitelendirdi.

 1919 - st. germain antlaşması’yla avusturya-macaristan i̇mparatorluğu parçalanarak, toprakları üzerinde çekoslovakya, yugoslavya ve macaristan devletleri kuruldu.
 1920 - türkiye komünist partisi (tkp), bakü'de kuruldu.
 1934 - sovyetler birliği, milletler cemiyeti'ne kabul edildi.
 1939 - kanada, almanya'ya savaş ilan etti.
 1942 - ii. dünya savaşı: birleşik krallık kraliyet hava kuvvetleri, almanya'nın düsseldorf şehrine 100 bin bomba attı.
 1943 - alman askerleri, roma'yı işgal etti.
 1960 - ham petrol fiyatlarındaki düşüşü durdurmak gayesiyle venezuela’nın teklifiyle, bağdat'ta venezuela, i̇ran, irak, suudi arabistan ve kuveyt'in katılımıyla başlayan kongre sonucunda, 14 eylül 1960'ta opec kuruldu.
 1971 - boğaziçi üniversitesi kuruldu.
 1981 - picasso'nun guernica tablosu, 40 yıl sonra abd'den i̇spanya'ya döndü.
 2008 - i̇sviçre'deki avrupa nükleer araştırmalar merkezi cern'de yüzyılın deneyi olarak bilinen atlas deneyi başladı.

doğumlar 
 1169 - ii. aleksios, bizans i̇mparatoru (ö. 1183)
 1487 - iii. julius, 1550-1555 arasında papa (ö. 1555)
 1638 - maria theresa, habsburg hanedanı'nın i̇spanya koluna mensubiyet yoluyla avusturya arşdüşesi ve evlilik yoluyla fransa kraliçesi (ö. 1683)
 1659 - henry purcell, i̇ngiliz besteci (ö. 1695)
 1714 - niccolò jommelli, i̇talyan besteci (ö. 1774)
 1786 - nicolás bravo, meksikalı asker ve siyasetçi (ö. 1854)
 1860 - marianne von werefkin, rus asıllı i̇sviçreli dışavurumcu ressam (ö. 1938)
 1866 - jeppe aakjær, danimarkalı yazar (ö. 1930)
 1887 - giovanni gronchi, i̇talyan politikacı (ö. 1978)
 1890 - franz werfel, avusturyalı romancı, oyun yazarı ve şair (d. 1945)
 1892 - arthur compton, amerikalı fizikçi ve nobel fizik ödülü sahibi (ö. 1962)
 1894 - aleksandr dovjenko, ukrayna kökenli sovyet senarist, film yapımcısı ve yönetmen (ö. 1956)
 1897 - georges bataille, fransız sosyolog ve yazar (ö. 1962)
 1899 - wolf messing, sovyet telepat (ö. 1974)
 1901 - kasım tınıstanov, kırgız dilbilimci, şair, oyun yazarı, eğitimci, gazeteci (ö. 1938)
 1908 - carel weight, i̇ngiliz ressam (ö. 1997)
 1910 - gaston defferre, fransız siyasetçi (ö. 1986)
 1914 - robert wise, amerikalı film yönetmeni ve en i̇yi yönetmen akademi ödülü sahibi (ö. 2005)
 1918 - franz immig, alman futbolcu (ö. 1955)
 1922 - barbara chilcott, kanadalı aktris (ö. 2022)
 1928 - ioannes vanier, kanadalı filozof ve düşünür (ö. 2019)
 1929 - arnold palmer, amerikalı profesyonel golfçü (ö. 2016)
 1931 - ece ayhan, türk şair (ö. 2002)
 1932 - bo goldman, amerikalı senarist ve en i̇yi uyarlama senaryo akademi ödülü sahibi (ö. 2023)
 1933 
yevgeni hrunov, soyuz 5 ve soyuz 4 görevlerinde uçan sovyet kozmonot (ö. 2000)
karl lagerfeld, alman moda tasarımcısı (ö. 2019)
 1934 - mr. wrestling ii, amerikalı profesyonel güreşçi (ö. 2020)
 1935 - erdoğan şahinoğlu, türk bürokrat (ö. 2003)
 1937 - jared diamond, amerikalı biyolog ve yazar
 1938 - vasilije radović, yugoslav futbol kalecisi ve yöneticisi (ö. 2019)
 1939 - ülkü uluırmak, türk şair ve yazar 
 1941 - stephen jay gould, amerikalı paleontolog (ö. 2002)
 1943 - tezer özlü, türk yazar (ö. 1986)
 1944 - şerefettin canda, türk akademisyen ve mustafa kemal üniversitesi'nin rektörü
 1945 
dennis burkley, amerikalı oyuncu (ö. 2013)
jose feliciano, porto rikolu şarkıcı ve gitaristtir 
 1946 - michèle alliot-marie, fransız siyasetçi
 1947 - larry nelson, amerikalı golfçü
 1948 
tony gatlif, cezayirli yönetmen
bob lanier, emekli amerikalı profesyonel basketbolcu (ö. 2022)
 1949 - bill o'reilly, amerikalı televizyon programcısı, yazar, köşe yazarı ve siyaset yorumcusu
 1950 
babette cole, i̇ngiliz çocuk kitabı yazarı ve çevirmen (ö. 2017)
joe perry, amerikalı gitarist
 1951 - celal adan, türk siyasetçi
 1952 - patrick mcgorry, avustralyalı psikiyatris 
 1953 - amy irving, amerikalı oyuncu
 1954 - don "the dragon" wilson, amerikalı kick boks şampiyonu ve oyuncu
 1956 - ufuk güldemir, türk gazeteci (ö. 2007)
 1957 - sermet erkin, türk illüzyonist ve tiyatro oyuncusu
 1958 - chris columbus, amerikalı film yönetmeni, yapımcı ve senarist
 1959 - michael earl, amerikalı kuklacı, seslendirme sanatçısı ve senarist (ö. 2015)
 1960
alison bechdel, amerikalı karikatürist
colin firth, i̇ngiliz oyuncu ve en i̇yi erkek oyuncu akademi ödülü sahibi
 1961 
ali sivri, türk asker
abdulkadir yazıcı, türk bürokrat 
yossi kohen, i̇srailli istihbaratçı
 1963 
ercüment coşkundere, türk eski futbolcu ve teknik direktör
i̇smail gökçek, türk eski futbolcu
 1964 
jack ma, çinli iş insanı ve alibaba group'un kurucusu
musashi mizushima, japon eski futbolcu 
 1965 - fehed el-bişi, suudi milli futbolcu
 1966 
stoyan yankulov, bulgar perküsyonist
ahrik tsveyba, rus milli futbolcu 
 1967 
takafumi hori, japon eski futbolcu
mehmet güzelmansur, japon eski futbolcu 
 1968 
andreas herzog, avusturyalı millî futbolcu ve teknik direktör
big daddy kane, amerikalı hip hop sanatçısı ve oyuncu
guy ritchie, i̇ngiliz yönetmen
 1969 
hakan çelik, türk gazeteci ve radyo-tv programı yapımcısı
johnathon schaech, amerikalı oyuncu
 1970 - anna book, i̇sveçli şarkıcı 
 1971 - piotr sowisz, polonyalı futbolcu 
 1972 
takeshi watanabe, japon millî futbolcu 
katarína hasprová, slovak oyuncu ve şarkıcı
joão carlos dos santos, brezilyalı millî futbolcu ve teknik direktördür
 1973 
ferdinand coly, senegalli millî futbolcu
deniz yücel, türk asılı alman gazeteci ve yazar
 1974 
ebru cündübeyoğlu, türk tiyatro, sinema, dizi oyuncusu, şarkıcı ve yazar
hande fırat, türk muhabir ve televizyoncu
ryan phillippe, amerikalı oyuncu
ben wallace, amerikalı profesyonel basketbolcu
 1975
viktor kassai, macar futbol hakemi
nobuhisa yamada, japon eski millî futbolcu
devrim özder akın, türk sinema, dizi ve tiyatro oyuncu 
 1976 - alexander zach, avusturyalı politikacı
 1977 
rodrigo batata, brezilyalı eski futbolcu 
mitsuhiro toda, japon eski futbolcu
 1978 - ramūnas šiškauskas, litvan eski basketbolcu
 1979 - fethi kantarcı, türk oyuncu 
 1980
şahin necefi, i̇ranlı şarkıcı ve söz yazarı
doğan seyfi atlı, türk futbolcu 
şahin necefi, i̇ranlı şarkıcı ve söz yazarı
 1981 - germán denis, arjantinli futbolcu
 1982 
stephen mcmanus, i̇skoçyalı eski milli futbolcu 
naldo, brezilyalı eski futbolcu 
jean-charles cirilli, fransız futbolcu 
 1983 
fernando belluschi, arjantinli millî futbolcu
shawn james, guyanalı-amerikalı basketbolcu
jérémy toulalan, fransız eski millî futbolcu
 1984 
metin tuğlu, türk oyuncu 
gökhan emreciksin, türk futbolcu 
yasumichi uchima, japon eski futbolcu
xiomara blandino, nikaragualı model
 1985 
laurent koscielny, fransız millî futbolcu 
elyse levesque, kanadalı film ve televizyon oyuncusu
kenya matsui, japon futbolcu
 1986 - sarah levy, kanadalı bir aktris
 1987 - elif güneri, türk boksör
 1989 - tolga ünlü, almanya doğumlu türk futbolcu
 1990 
abdülaziz hüseyin, baeli futbolcu
ørjan nyland, norveçli futbolcu
 1991 
erkan kaş, türk futbolcu 
sem mursi, mısırlı milli futbolcu 
auremir, brezilyalı futbolcu 
 1992 - ricky ledo, amerikan profesyonel basketbolcu
 1993 - yuki nishino, japon buz patenci
 1994 
mehdi turabi, i̇ranlı milli futbolcu
tsubasa nihei, japon futbolcu
 1995 
samed kaya, türk oyuncu
jack grealish, i̇ngiliz milli futbolcu 
 1997 - liam cacatian thomassen, i̇sveçli şarkıcı
 1998 - daiki suga, japon futbolcu
 1999 - tuğba danışmaz, türk atlet
 2000 - batuhan kırdaroğlu, türk futbolcu

ölümler 
 mö 210 - qin shi huang, ilk çin i̇mparatoru ve qin hanedanlığı'nın kurucusu (d. mö 247)
 1167 - matilda, i̇ngiltere krallığı kraliçesi (d. 1102)
 1308 - go-nijō, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 94. i̇mparatoru (d. 1285)
 1382 - i. lajos, 1342'den 1370'e kadar macaristan ve hırvatistan ve polonya kralı (d. 1326)
 1419 - jean de bourgogne, burgonya dükü (d. 1371)
 1669 - henrietta maria, fransa prensesi (d. 1609)
 1676 - gerard winstanley, i̇ngiliz protestan dini reformist, siyaset filozofu ve aktivist (d. 1609)
 1749 - émilie du châtelet, fransız matematikçi, fizikçi ve yazar (d. 1706)
 1797 - mary wollstonecraft, i̇ngiliz yazar (d. 1759)
 1842 - william hobson, ilk yeni zelanda valisi ve waitangi antlaşması'nın yazarlarından (d. 1792)
 1854 - erzurumlu emrah, türk halk şairi (d. 1775)
 1876 - abdülhalim galip paşa, osmanlı devlet adamı ve şair
 1889 - iii. charles, 28. monako prensi ve valentinois dükü (d. 1818)
 1898 - elisabeth, avusturya i̇mparatoriçesi (suikast) (d. 1837)
 1913 - william jay gaynor, amerikalı siyasetçi (d. 1849)
 1922 - wilfrid scawen blunt, i̇ngiliz şair ve yazar (d. 1840)
 1928 - moris şinasi, osmanlı kökenli amerikalı iş insanı ve hayırsever (d. 1855)
 1931 - dimitri egorov, rus matematikçi (d. 1869)
 1939 - wilhelm fritz von roettig, polonya işgaline katılan waffen-ss’de general (d. 1888)
 1940 - nikola ivanov, bulgar general (d. 1861)
 1948 - i. ferdinand, bulgaristan'ın ilk çarı (d. 1861)
 1956 - robert julius trumpler, i̇sviçreli-amerikan gök bilimci (d. 1886)
 1961 - frederick william pethick-lawrence, britanyalı i̇şçi partili politikacı (d. 1871)
 1971 - pier angeli, i̇talyan aktris (d. 1932)
 1975 - george thomson, i̇ngiliz fizikçi, nobel fizik ödülü sahibi (d. 1892)
 1976 - dalton trumbo, amerikalı romancı ve senaryo yazarı (d. 1905)
 1979 - agostinho neto, angolalı şair ve devlet başkanı (d. 1922)
 1979 - cuma tak, pkk kurucularından kürt militan (d. 1956)
 1983 - felix bloch, i̇sviçreli fizikçi ve nobel fizik ödülü sahibi (d. 1905)
 1983 - balthazar johannes vorster, güney afrikalı siyasetçi (d. 1915)
 1985 - jock stein, i̇skoç futbolcu ve teknik direktör (d. 1922)
 1994 - max morlock, alman futbolcu (d. 1925)
 1995 - oral sander, türk akademisyen (d. 1940)
 1996 - bekir sıdkı sezgin, türk ses sanatkarı ve bestekâr (d. 1936)
 2007 - jane wyman, amerikalı aktris ve ronald reagan'ın ilk eşi (d. 1917)
 2011 - cliff robertson, amerikalı oyuncu (d. 1923)
 2012 - lance legault, amerikalı oyuncu ve seslendirme sanatçısı (d. 1935)
 2014 - richard kiel, amerikalı oyuncu, komedyen, yazar, yapımcı ve sunucu (d. 1939)
 2014 - károly sándor, macar futbolcu (d. 1928)
 2015 - adrian frutiger, i̇sviçreli yazar ve sanatçı (d. 1928)
 2015 - ihab hassan, amerikalı edebiyat teorisyeni, eleştirmeni ve yazar (d. 1925)
 2016 - mahmut hekimoğlu, türk sinema oyuncusu ve film yapımcısı (d. 1955)
 2016 - joy viado, filipinli şarkıcı, aktris ve komedyen (d. 1965)
 2017 - hans alfredson, i̇sveçli film yönetmeni, komedyen, yazar ve aktör (d. 1931)
 2017 - nancy dupree, amerikalı tarihçi ve akademisyen (d. 1927)
 2017 - harry landers, amerikalı oyuncu (d. 1921)
 2017 - b. v. radha, hint oyuncu ve film yapımcısı (d. 1948)
 2017 - len wein, amerikalı çizgi roman sanatçısı, yazar ve editör (d. 1948)
 2018 - peter donat, kanadalı-amerikalı oyuncu (d. 1928)
 2018 - johannes geldenhuys, güney afrikalı asker (d. 1935)
 2018 - paul virilio, fransız kentbilimci ve estetik felsefecisi (d. 1932)
 2018 - co westerik, hollandalı grafik sanatçısı ve fotoğrafçı (d. 1924)
 2019 - stefano delle chiaie, i̇talyan neo-faşist (d. 1936)
 2019 - jeff fenholt, amerikalı şarkıcı, müzisyen ve oyuncu (d. 1950)
 2019 - valerie van ost, i̇ngiliz oyuncu (d. 1944)
 2019 - hossam ramzy, mısırlı perküsyoncu ve besteci (d. 1953)
 2019 - albert razin, rus udmurt ülkesinin bilim kişisi, felsefe bilimi doktoru ve sosyolog (d. 1940)
 2019 - süleyman turan, türk sinema ve tiyatro sanatçısı (d. 1936)
 2020 - caroline chomienne, fransız film yapımcısı ve yönetmeni (d. 1957)
 2020 - diana rigg, i̇ngiliz sinema ve dizi oyuncusu (d. 1938)
 2021 - charles konan banny, fildişi sahilli siyasetçi ve ekonomist (d. 1942)
 2021 - michael chapman, i̇ngiliz şarkıcı, söz yazarı ve gitarist (d. 1941)
 2021 - jorge sampaio, portekizli siyasetçi ve avukat (d. 1939)
 2021 - saadi yacef, cezayirli asker, aktivist ve oyuncudur (d. 1928)
 2021 - duygun yarsuvat, türk akademisyen, hukukçu ve spor yöneticisi (d. 1937)
 2022 - menno boelsma, hollandalı sürat patencisi (d. 1961)
 2022 - mario bortolotto, avustralya futbolu oyuncusudur (d. 1957)
 2022 - choichi terukina, bir japon ryukyuan klasik müzisyeni ve sanshin büyük ustasıydı (d. 1932)

tatiller ve özel günler 

 dünya i̇ntiharı önleme günü

kaynakça 

0910
10