Savaş suçu

savaş suçu, askerî veya sivil, kişi veya kişilerin, savaş kanunları ihlâli için uluslararası ceza hukuku çerçevesinde cezalandırılabileceği suçtur. bunlar özellikle, sivil halkın öldürülmesi, kötü muameleye tabi tutulması veya zorla çalıştırılması, savaş esirlerinin öldürülmesi ya da kötü muameleye tabi tutulması, rehinelerin öldürülmesi, kamu ve özel kişilerin mallarının yağmalanması, gereksiz yere şehirlerin yakılıp yıkılması gibi eylemleri kapsamaktadır. devletler arası çatışmalarda savaş kanunlarının her ihlâli bir savaş suçu sayılmaktadır, ama devlet içi çatışmalarda yer alan ihlâller savaş suçu sayılmayabilir.

savaş hukuku sınırları içinde, yerleşmiş güvenliğinin ihlâli, çatışma esnasında kabul edilmiş prosedürlerin ve kuralların çiğnenmesi, örneğin ateşkes bayrağını kaldıranlara saldırmak veya ateşkes bayrağını yanıltıcı şekilde kullanıp saldırmak, savaş suçu sayılır.

savaş esirlerine ve sivillere karşı kötü davranmak da savaş suçu oluşturan davranışlar arasında yer alır. savaş suçları toplu katliam ve soykırım olaylarının bir parçası olmasına rağmen, bu tip suçlar genel olarak uluslararası insani hukuk çerçevesinde insanlığa karşı suçlar kapsamına girer.

savaş suçlarının uluslararası insani hukuk alanında önemli bir yeri vardır ve bu alanda nürnberg uluslararası askerî ceza mahkemesi gibi uluslararası mahkelemer düzenlenmiştir. bm güvenlik konseyi tarafından oluşturulan eski yugoslavya için uluslararası ceza mahkemesi ve ruanda için uluslararası ceza mahkemesi yakın tarihten örneklerdir.

uluslararası ceza mahkemesi, 1 temmuz 2002 tarihinden sonra işlenmiş savaş suçları davalarının görüşülmesi için lahey'de kuruldu. bazı ülkeler, özellikle amerika birleşik devletleri, çin ve i̇srail, mahkemeye karşı eleştirilerde bulunup, katılmayı reddetmişlerdir ve mahkemenin vatandaşları üzerinde yargılama yetkisine sahip olmasına izin vermemişlerdir.

nazilerin sovyet savaş esirlerine işledikleri suçlar savaş suçuna örnek teşkil eder.

ceza, cezasızlığın önlenmesi ve ucm'ye giden yol 
savaş suçları, orta çağdan beri ulusal mahkemeler tarafından cezalandırılabilmiştir. savaş suçlarının ilk kez kapsamlı bir kanun halinde toplanması, amerikan i̇ç savaşı sırasında başkan lincoln tarafından 1863'te çıkarılan lieber kuralları´nda gerçekleştirildi. o tarihten bu yana 1907 tarihli iv nolu lahey sözleşmesi ve onun yönetmelikleri, 1949 tarihli cenevre sözleşmeleri ve onların 1977 tarihli protokolleri de dahil olmak üzere pek çok uluslararası insancıl hukuk sözleşmesi hazırlanmıştır. uluslararası ceza mahkemesi roma statüsü´nün (statü) 8. maddesi bu anlaşmalarda ve uluslararası örf ve adet hukukunda tanımlanmış uluslararası silahlı çatışma esnasında işlenen savaş suçlarının büyük bir bölümü üzerinde uluslararası ceza mahkemesi´ne (ucm) yetki verir. bu iç savaşlar gibi günümüzün en yaygın çatışmaları olan uluslararası olmayan silahlı çatışmalarda işlenmiş savaş suçlarını yargılama yetkisinin de,
uluslararası ceza mahkemesi´ne verilmesi yoluyla uluslararası hukuktaki en son gelişmeleri de teyit etmektedir. i̇nsanlığa karşı suçlardan farklı olarak bir savaş suçu tek, ayrı, dağınık ya da rastgele bir eylem olabilir. bu eylemlerin yaygın ve sistematik olmasına yönelik herhangi bir koşul yoktur.

uluslararası ceza mahkemesi'nin görev alanına giren, lahey yönetmeliklerinde ve cenevre sözleşmeleri'nin i. protokol'ünde ve uluslararası örf ve adet hukukunda tanımlanmış ihlallerin bazıları şunlardır:

 doğrudan sivil nüfusa, sivil eşyalarına, insani yardıma ya da barış koruyucu misyonların yanı sıra sağlayacağı önceden tahmin edilen somut ve doğrudan doğruya askerî avantaja oranla aşırı bir şekilde sivil hedeflere zarar vereceği ya da sivilleri yaralayacağı ya da rastlantısal olarak can kaybına yol açacağı bilinen saldırılar da dahil olmak üzere sivillere yönelik yasaklanmış saldırılar; kızılhaç ve kızılay amblemlerini taşıyan binalara, malzemelere, tıp birimlerine, ulaşım araçlarına ve kişilere karşı saldırılar; ve askerî hedef olmayan din, eğitim, sanat, bilim ya da hayır amaçlarıyla kullanılan binalara, tarihi anıtlara ve hastanelere saldırılar;
 teslim olmuş askerleri öldürmek ya da yaralamak; uzuv keserek fiziksel olarak sakat bırakmak; kişinin ölüme sebebiyet verecek ya da onun sağlığını ciddi biçimde tehlikeye atacak tıbbi olarak meşrulaştırılamayacak ve kişinin çıkarları doğrultusunda yapılmayan tıbbi ya da bilimsel deneyler gerçekleştirmek; kişinin onuruna yönelik saldırı, özellikle de onur kırıcı ve aşağılayıcı muamele; tecavüz ve cinsel şiddetin diğer biçimleri ve insanları kalkan olarak kullanmak gibi savunmasız kişilere zarar verme; 
 ateşkes bayrağını, bm ya da düşman işaretini ya da kızılhaç ve kızılay amblemlerini kötüye kullanmak; esir alınmayacağını bildirmek; askerî gerekliliklerle meşrulaştırmadıkça düşman mülklerini yağmalama, yok etme ya da zaptetme; zehir ya da zehirli silahlar, belirli gazları, vücutta parçalanan kurşunları ve yapılacak bir değişiklikle tüzüğe eklenecek diğer silahlar gibi yasaklanmış silahları kullanmak; bir savaş yöntemi olarak sivilleri kasten aç bırakmak ya da ulusal silahlı kuvvetlere 15 yaşından küçük çocukları almak ya da onları silahlı çatışmalara aktif bir şekilde katarak kullanmak gibi bazı yasaklanmış savaş yöntemleri;
 i̇şgalciler tarafından işgal ettikleri topraklara kendi sivil nüfuslarının dolaylı olarak ya da doğrudan transferi ya da işgal edilen toprakların nüfusunun tamamının veya bir parçasının sınır dışı edilmesi ya da transferi; düşman vatandaşlarının yasal haklarını kaldırma ya da askıya alma ya da onları kendi ülkelerine karşı askerî operasyonlara katılmaya zorlamak da dahil olmak üzere, işgal edilen topraklarda ya da düşman vatandaşlarına karşı yasaklanmış bazı eylemler.

bu zamana kadar savaş suçları nedeniyle yargılanan eski devlet ve hükûmet başkanlarından bazıları:
 karl dönitz (almanya)
 hideki tojo (japonya)
 charles taylor (liberya)
 slobodan milošević (yugoslavya, dava sürecinde öldü)
 saddam hüseyin (irak, idam edildi.)

savaşın yasallığı kazananlara verdiği öncelik nedeniyle eleştiri noktası haline gelmiştir çünkü bazı olaylar savaş suçları olarak algılanmamaktadır. bu olaylar arasında abd'nin i. dünya savaşı ve ii. dünya savaşı sürecinde sivil hedefleri yok etmesi ve atom bombalarının hiroşima ve nagasaki'de kullanımı yer almaktadır. endonezya'nın 1976 ve 1999 tarihleri arası doğu timor'u işgali de bazı kesimler tarafından savaş suçu olarak algılanmaktadır.

ayrıca bakınız 

 amerika'nın işlediği savaş suçları

kaynakça

dış bağlantılar 
 uluslararası ceza mahkemesi kapsamındaki suçlar ve türkiye (avrupa hukuku portalı)
 uluslararası ceza mahkemesi: hayal ve ötesi (uluslararası af örgütü)
 uluslararası suçlar, uluslararası ceza mahkemesi ve yeni türk ceza kanunu (uluslararası stratejik araştırmalar kurumu)
 savaş, savaş suçları ve soykırım kaynakları (ing)
 irak özel mahkemesi (ing)
 savaş suçları projesi (ing)
 uluslararası ceza mahkemesi roma statüsü (ing)
 sierra leone özel mahkemesi (ing)
 sri lanka'nın savaş suçları (ing)
 bm eski yugoslavya için uluslararası ceza mahkemesi (ing)
 bm rwanda için uluslararası ceza mahkemesi (ing)
 rajiv gandhi'nin savaş suçları (ing)
 doğu timur özel mahkemesi (ing)
 sri lanka'da tamillerin soykırımı (ing)
 cbc dijital arşivleri - adaletten kaçmak: kanada'da savaş suçluları (ing)

 
türlerine göre suç