Durukuli

durukuli veya gece maymunu (aotus), yeni dünya maymunları grubundaki monotipik durukuligiller (aotidae) familyasına bağlı bir primat cinsidir. durukuligiller, haplorhini alt takımındaki içerisinde cadı makigiller'nin yanında, tek gececil türleri içeren familyadır. bu orta ve güney amerika'da yaşayan familyanın tür sayısı tam olarak açıklığa kavuşmuş değildir; güncel sınıflandırmada 14 ayrı tür kabul edilmektedir.

özellikleri 
aotuslar küçük maymunlardır; boyları 24 – 37 cm (artı 31 – 40 cm kuyruk), ağırlıkları 0,7 - 1,2 kiloya kadar varır. dağlık bölgelerde yaşayan türlerde post daha uzun olur. renkleri kahverengi ve koyu gri arası değişir. göğüs ve göbek kısmı sarımsı veya kavuniçi tonlar ile daha açık renkli olur. gerdan kırmızımsı veya gri olabilir; bu fark ile türler ikiye bölünür (sınıflandırmaya bakınız). kuyruk uzun ve yünlüdür, birçok diğer yeni dünya maymunlarından farklı olarak tutunmak için kullanılamaz. arka bacaklar atlayarak ilerleme yöntemine uyum sağlamış ve bundan dolayı uzundur.

dağılım 
aotus orta ve güney amerika'da yaşar. panama ve kolumbiya'dan, brezilya ve peru üzerinden bolivya, paraguay ve arjantin'in kuzeyine kadar varan bir coğrafyada yaygındırlar. çeşitli orman türlerinde bulunurlar; tropik yağmur ormanları yanında daha kuru ormanlarda da raslanılırlar. dağlık bölgelerde 3200 metre yüksekliğe kadar raslanırlar.

yaşam şekli 

aotus  ağaçta yaşar. ağaçta dört ayak üstünde veya atlayarak ilerlerler. neredeyse hepsi gece faaldir. sadece yayılım alanının en güneyinde yaşayan popülasyonlarda belli bir gece-gündüz ritimi yoktur. geceleri ayışığına muhtaçtırlar; karalık gecelerde daha az faal olurlar.

2 - 5 bireyden oluşan aile grupları içinde yaşarlar. grup içerisinde anlaşmazlık çok nadir görülür. birbirlerinden hiçbir zaman 10 metreden fazla uzaklaşmazlar, ve uyurken de birbirlerine yaslanırlar.

çok sayıda farklı seslerle anlaşırlar. kendi bölgelerini savunmak, diğerlerini bir tehlikeye karşı uyarmak veya bulunan bir gıda kaynağını diğerlerine göstermek için ayrı sesleri tespit edilmiştir. en çok dikkati çeken sesleri, geceleri çıkardıkları baykuşa benzer seslerdir. bu seslerle çiftleşmek için partner aradıkları tahmin edilir. i̇ngilizce adları owl monkeys (=„baykuş maymunları“) bu seslerinden dolayı verilmiştir.

beslenme 
aotus en fazla meyve ile beslenir. meyvenin kıt olduğu zamanlarda yaprak, çiçek veya başka bitki bölümleri ile de beslenirler. bunun yanında uçan böcekleri havadan kaparlar. beslendikleri av hayvanlarının bazıları çekirgeler, gece kelebekleri, böcekler ve örümceklerdir.

üreme 
aotus üremesi sırf tutsak yaşayan türlerden tanılır, ve bundan dolayı tanılan üremeleri doğada yaşayanlardan farklı olabilir. 130 - 140 günlük bir gebelikten sonra tek bir yavru doğar. nadir olarak ikiz de doğabilir. yeni doğan yavru 100 gram olur ve içgüdüsel annenin karnına tutunur. birkaç gün içinde yavruya bakma işini baba ele geçirmeye başlar. baba yavrusunu sürekli kucağında taşır, onunla oynar, kucağında uyutur ve sadece emzirilmesi için anneye verir. i̇lk haftalarda büyük kardeşleride yavruyu taşır ama fazla ağırlaşmaya başlayınca bu işi babaya burakırlar. 6 hafta sonra ilk kez katı gıdalarla da beslenmeye başlayıp, 7 ay sonra sütü tamamen bırakırlar. diğer maymun familyalarıyla karşılaştırıldığında bu familyanın yavrularında ilk 6 ay içinde ölüm oranı çok daha azdır. bunun sebebi ailenin yoğun bakımı olduğu düşünülür. tutsak yaşayan bireyler 25 yaşına kadar varmakta.

sınıflandırma 
aotus, yeni dünya maymunları (platyrrhini) içinde yer alır. bazen aotidae yerine nyctipithecidae olarak adlandırıldıkları da olur.

aotus
 aotus lemurinus
 aotus lemurinus
 aotus zonalis
 aotus griseimembra
 aotus jorgehernandezi
 aotus brumbacki
 aotus trivirgatus
 aotus vociferans
 aotus azarae
 aotus miconax
 aotus nancymai
 aotus nigriceps

kitaplar 
 thomas geissmann: vergleichende primatologie, springer-verlag 2003, isbn 3-540-43645-6
 ronald m. nowak: walker's mammals of the world. johns hopkins university press, 1999 isbn 0-8018-5789-9

dış bağlantılar 
 k. a. cawthon lang: primate factsheets: owl monkey (aotus)

kaynakça 

yeni dünya maymunları
durukuligiller
johann karl wilhelm illiger tarafından adlandırılmış taksonlar