Lockheed Martin F-22 Raptor

lockheed martin f-22 raptor (yırtıcı kuş), lockheed martin kuruluşu tarafından, hava üstünlüğü odaklı, düşük radar izi ile yüksek görünmezlik sağlamaya yönelik üretilen, amerika birleşik devletleri hava kuvvetleri (usaf) için geliştirilmiş tek koltuklu, çift motorlu, her türlü hava koşuluna uygun taktik savaş uçağıdır. usaf'ın gelişmiş taktik avcı (atf; advanced tactical fighter) programının bir sonucu olarak, uçak bir hava üstünlüğü savaşçısı olarak tasarlanmış, ancak aynı zamanda kara saldırısı, elektronik harp ve sinyal istihbarat yeteneklerine de sahiptir. ana yüklenici lockheed martin, f-22'nin gövde ve silah sistemlerinin çoğunu üretip son montajı gerçekleştirirken, boeing kanatları, arka gövdeyi, aviyonik entegrasyonunu ve eğitim sistemlerini sağlamıştır. amerika birleşik devletleri hava kuvvetleri'ne (usaf) bağlı f-22 uçakları, birleşik devletler küresel saldırı görev gücü'nün (us-gstf) önemli bileşenlerindendir.

tasarımı ve gövdesinde kullanılan kompozit malzemeler sayesinde radar izi radar tesisleri için çok düşük olmasına rağmen, kolchuga pasif algılayıcı diye bilinen esm sistemi tarafından tespit edilebilir. radar izinin düşük olmasını sağlamak için taşınan bombalar ve füzelerin kanatlar altında değil, uçağın içinde bulunan özel bölmelerde bulunması gerekmektedir, aksi takdirde radar izinin mühim bir oranda yükselip uçağı radar tesisleri için yine tespit edilebilir hale gelmesine neden olur. 7 ekim 1997'de ilk uçuşunu yapmış, ilk üretilen f-22, 17 ocak 2003'te görev yeri olan nellis hava üssü'ne teslim edilmiştir. f-22 radar görüntüsü çok küçük olan bir uçak olduğu için düşman hava sahasına sızabilir ve öncü darbeyi gerçekleştirebilir. f-22'nin çok yüksek manevra kabiliyeti vardır. uçakta bulunan itki yönlendirme sistemi sayesinde uçak burnu yukarıya bakacak şekilde sabit irtifada gidebilir. i̇tki yönlendirmesi uçağın jet çıkışlarının yani lülelerin yönlendirilmesi ile yapılmaktadır. bu özellik f-22'yi it dalaşında üstün kılar. f-22'nin tasarlanmasının bir diğer amacı da havadan havaya füze taşıyamayan dolayısıyla kendini hava saldırılarına karşı koruyamayan f-117'nin bu eksikliğini gidermektir. f-22, gps kumandalı jdam'larla f-117'lerin görevlerini yapabilmektedir. f-22 silah yükünü gövde içinde taşırken, gövde dışında kanat altındaki iki paylonda da harici yakıt tankı ya da bomba taşınabilir. uçağın maliyetinin pahalı olması en önemli dezavantajıdır, bu nedenle üretim sayısı sınırlıdır.

f-22, f-15e strike eagle ve f-117 nighthawk'ın yerini almıştır.

f-22 programının amacı, gelişmekte olan küresel tehlikelere karşı usaf'ın gelecek nesil hava üstünlük savaş uçağını yaratmaktır. bu uçak düşman hava sahasına sızmak, ilk görünme, birden fazla hedeflere karşı ilk "yok edici" görevleri ifa etmek üzere tasarlanmıştır. f-22 düşük saptanabilme yeteneği, yüksek manevra kabiliyeti, gelişmiş entegre avionikleri ve "art yakıcı"sız  süpersonik seyir sağlayan aerodinamik performansı ile  öne çıkmaktadır.  f-22, motoru uzun süreli olarak süpersonik hızlarda uçarken "art yakıcı" kullanmayıp yüksek verim sağlayan ve bunu düşük hızlarda da gerçekleştiren bir uçaktır.

havadan havaya görevlerde f-22, 6 adet aim-120c ve 2 adet aim-9 güdümlü aa füze taşıyabilecektir. havadan karaya görevlerde ise 2 adet aim-120c  ve 2 adet aim-9'a ilaveten gövde içinde 2 adet 100lb jdam mühimmat bulundurabilecektir. gps kumandalı jdam'larla f-117'lerin kapasitesine sahip olacaktır.

f-22'nin kombat yapımı "temiz"dir, yani bütün silahlar gövde içinde taşınmakta ve gövde dışında hiçbir yük bulunmamaktadır. bu f-22’nin görünmezlik özelliği için önemli bir husustur çünkü bu tip yüklerin olmaması hava direncini azaltacağı gibi menzilini de arttırır. f-22'nin kanat altına dört yükleme noktası vardır, her biri 5000lb yük taşıyabilir.

üretimi 

lockheed martin, boeing, pratt & whitney ve amerikan hava kuvvetleri tarafından yapılmaktadır. yüksek maliyeti, rus ve çin beşinci jenerasyon uçak projelerindeki ertelemeler, abd'nin yurtdışına satış yasağı, daha ucuz ve yetenekli f-35'lerin geliştirilmesinde yeterince ilerlenmiş olması sebepleriyle, nisan 2009 da abd savunma bakanlığı 187 adet olan siparişlerine yenisini eklemeyeceklerini açıklamış ve eylül 2009'da imzalanan 2010 yılı abd ulusal savunma bütçesinde f-22 için kaynak ayrılmamıştır. japonya ve avustralya'nın ilgisine rağmen abd tarafından ihracatına izin verilmeyen f-22'nin tek kullanıcısı olan amerikan hava kuvvetlerinde mayıs 2010 itibarıyla 168 adet bulunmaktadır.

uçuş maliyeti 
temmuz 2009'da amerikan hava kuvvetleri f-22'lerin her uçuş saati için yaklaşık 30 saat bakım gerektirdiği ve havadaki her saatin maliyetinin 44,000$ seviyesinde olduğunu açıklamış. savunma bakanlığı sekreterliği ise bu rakamları 34 saat ve 49,808$ olarak açıklamıştır. bunların yanı sıra lockheed den yapılan açıklama ise f-22'lerin 2008'de her uçuş saati için 18,10 saat 2009'da ise 20,48 saat bakıma ihtiyaç duyduğu ve her uçuş saatinin maliyetinin 19,000$ olduğu şeklindedir. pentagon'un talebi ise her uçuş saati için bakım süresinin 12 saat olması gerektiği yönündedir. aynı açıklamalarda f-22'lerin her 1,7 saatlik uçuşunda kritik bir arıza meydana geldiğinden söz edilmiştir. ancak amerikan hava kuvvetlerinin verdiği yanıtta f-22'lerin 2004 yılında her 0,97 saatte bir bakıma ihtiyaç duymakta iken 2009 yılında bu rakamın 3,22'ye yükseldiği belirtilmiştir.

teknik özellikler

galeri

kaynakça 

avcı uçakları
amerika birleşik devletleri savaş uçakları
f-22 raptor
hayalet uçaklar
2005 tanıtımları
çift motorlu jetler