14 Eylül



olaylar 
 1460 - fatih sultan mehmed, trabzon i̇mparatorluğu'na son vermek için trabzon kuşatması'na başladı,
 1812 - fransa i̇mparatoru napolyon, ordularının başında büyük bir yangının sürdüğü moskova'ya girdi.
 1829 - osmanlı i̇mparatorluğu ile rus i̇mparatorluğu arasında edirne antlaşması imzalandı.
 1867 - karl marx'ın yazdığı kapital'''in ilk cildi yayımlandı.
 1901 - abd başkanı william mckinley öldü ve yerine başkan yardımcısı theodore roosevelt geçti. mckinley, 6 eylül 1901'de new york'ta fuar açarken, polonyalı leon czolgosz tarafından yapılan suikast sonucunda vurulmuştu.
 1908 - osmanlı ahrar fırkası kuruldu. 
 1919 - sivas'ta i̇râde-i milliye gazetesi yayınlanmaya başlandı.
 1922 - bursa'ya bağlı karacabey ilçesi düşman işgalinden kurtuldu.
 1922 - i̇zmir'e bağlı bergama ilçesi düşman işgalinden kurtuldu.
 1923 - lozan antlaşması uyarınca edirne'ye bağlı karaağaç tren i̇stasyonu yunanlardan teslim alındı.
 1930 - son posta gazetesi sorumlu müdürü selim ragıp emeç tutuklandı.
 1933 - türkiye ile yunanistan dostluk antlaşması imzaladı.
 1936 - türkiye cumhuriyeti millî eğitim bakanlığı, ilkokullarda okutulacak "alfabe" kitabını kabul etti. alfabe'nin yazarları: murat özgün ve i̇lhan gökçe.
 1940 - macar askerleri romanya'yı ilhak ettikleri sırada ip katliamı'nı gerçekleştirdi.
 1944 - radyo istasyonlarının kurulması ve genişletilmesi yasası çıktı.
 1954 - fransa, profesör tevfik remzi kazancıgil'e légion d'honneur nişanı verdi.
 1956 - akis dergisi toplatıldı.
 1960 - irak, i̇ran, kuveyt, suudi arabistan ve venezuela opec'i kurdu.
 1963 - ömür boyu hapse mahkûm eski demokrat parti milletvekili zeki erataman, tedavi gördüğü hastaneden kaçtı. daha sonra erataman'ın yunanistan'a iltica ettiği açıklandı.
 1969 - balkan boks şampiyonası'nda, seyfi tatar ile celal sandal şampiyon oldu.
 1970 - filistinli gerillalar, ürdün'ün ikinci büyük şehri i̇rbid'i kontrol altına aldılar.
 1971 - bilim ve sosyalizm yayınları'nın sahibi süleyman ege, lenin'in "devlet ve devrim" kitabı nedeniyle 7,5 yıl hapse mahkûm oldu.
 1972 - aşık mahsuni, başbakan'a hakaret ettiği iddiasıyla yargılandı.
 1974 - sinema oyuncusu ve yönetmeni yılmaz güney, adana'nın yumurtalık ilçesi yargıcı sefa mutlu'yu öldürdü.
 1980 - milliyetçi hareket partisi genel başkanı alparslan türkeş teslim oldu ve uzunada'ya gönderildi.
 1980 - sıkıyönetim komutanlıkları'nca, devrimci i̇şçi sendikaları konfederasyonu (di̇sk) ve milliyetçi i̇şçi sendikaları konfederasyonu (mi̇sk) yöneticilerinin teslim olması istendi.
 1980 - adana'da sol görüşlü militan serdar soyergin, fraksiyon ayrılığından dolayı sol görüşlü erdoğan polat'ı öldürdü. kaçmaya çalışırken tank yüzbaşı bülent angın'ın da içinde bulunduğu güvenlik güçleriyle çatıştı, yüzbaşı angın öldürüldü.
 1980 - uğur mumcu, cumhuriyet gazetesindeki köşesinde 12 eylül darbesi hakkında, "devlet, devlet olmaktan çıkar; parlamento, on beş gün içinde seçilmesi gereken cumhurbaşkanını seçmez ve ülke baştan başa örtülü bir iç savaşın kanlı arenasına dönüşürse silahlı kuvvetlerin yönetime el koymasından doğal ne olabilir ki?" yazdı.
 1994 - akşam'' gazetesi, mehmet ali ilıcak yönetiminde tekrar yayın hayatına başladı.
 1997 - van'da gerilim hattına takılan askeri helikopterin düşmesi sonucu 10 asker hayatını kaybetti.
 1999 - yök rektörler komitesi, üniversite yerleşkelerinde, açık ya da kapalı alanlarda baş örtüsünü yasaklayan ortak karar aldı. kimlik kartındaki fotoğraf, derslikler, laboratuvarlar, sosyal tesis ve spor alanlarında da baş örtüsü yasağı konuldu.
 2018 - i̇stanbul yeni havalimanı'nın yapım aşamasında kötü çalışma koşulları sebebiyle inşaat işçileri grev yapmaya başladı.

doğumlar 
 208 - diadumenianus, roma i̇mparatoru macrinus'un oğlu (ö. 218)
 786 - memun, abbasi halifesi (ö. 833)
 1769 - alexander von humboldt, prusyalı doğa bilimci ve kâşif (ö. 1859)
 1791 - franz bopp, alman dilbilimci (d. 1867)
 1804 - john gould, i̇ngiliz ornitolog ve kuş ressamı (ö. 1881)
 1837 - nikolai vasilieviç bugaev, rus matematikçi (ö. 1903)
 1843 - lola rodríguez de tió, porto rikolu şair (ö. 1924)
 1849 - ivan pavlov, rus fizyolog ve nobel fizyoloji veya tıp ödülü sahibi (ö. 1936)
 1864 - robert cecil, i̇ngiliz politikacı ve diplomat (ö. 1948)
 1870 - cevat çobanlı, türk asker ve siyasetçi (ö. 1938)
 1883 - margaret sanger, amerikalı doğum kontrolü savunucusu ve aktivist (ö. 1966)
 1898 - hal b. wallis, amerikalı film yapımcısı (ö. 1986)
 1910 - jack hawkins, i̇ngiliz oyuncu (ö. 1973)
 1913 - jacobo arbenz guzmán, 1951 yılından 1954 yılına kadar guatemala'nın başkanlığını yapmıştır (ö. 1971)
 1920 - lawrence klein, amerikalı iktisatçı ve ekonometri (ö. 2013)
 1922 - şükrü gülesin, türk millî futbolcu, teknik direktör ve spor yazarı (ö. 1977)
 1923 - semahat geldiay, türk zoolog (ö. 2002)
 1926 
michel butor, fransız yazar (ö. 2016)
i. düşes carmen franco, i̇spanyol soylu kişilik ve düşes (ö. 2017)
 1928 - alberto korda, kübalı fotoğrafçı (ö. 2001)
 1930 - jacques godin, kanadalı oyuncu 
 anton donchev, bulgar yazar, senarist ve akademisyen (ö. 2022) 
 1933 - zoe caldwell, avustralyalı emektar oyuncu (ö. 2020)
 1934 - kate millett, amerikalı feminist yazar (ö. 2017)
 1935 - sarah kofman, fransız filozof (ö. 1994)
 1936 - ferid murad, arnavut asıllı amerikalı doktor, farmakolog ve nobel fizyoloji veya tıp ödülü sahibi (ö. 2023)
 1937 - renzo piano, i̇talyan mimar
 1938 - tiziano terzani, i̇talyan gazeteci ve yazar (ö. 2004)
 1939 
renato scarpa, i̇talyan aktör (ö. 2021)
mary twala, güney afrikalı aktris (ö. 2020)
 1944 - günter netzer, alman eski millî futbolcu ve teknik direktör
 1945 - i̇skender öksüz, türk kimya profesörü, düşünür, yazar ve bilim insanı
 1947 - sam neill, i̇rlandalı oyuncu
 1949
ed king, amerikalı rock müzisyeni ve söz yazarı (ö. 2018)
tommy seebach, danimarkalı şarkıcı (ö. 2003)
 1950 
yigal bashan, i̇srailli şarkıcı, aktör, söz yazarı ve besteci (ö. 2018)
eijun kiyokumo, japon eski futbolcu 
 1951
volodimir melnikov, ukraynalı şair, nesir yazarı, besteci, bilim insanı, ukrayna'nın onurlu sanatçısı
yuri sauh, sovyet-rus futbolcu ve teknik direktör (ö. 2021)
 1955 - geraldine brooks, avustralyalı-amerikalı gazeteci ve yazar
 1956 
kostas karamanlis, yunan siyasetçi
ray wilkins, i̇ngiliz millî futbolcu ve teknik direktör (ö. 2018)
 1960 - melissa leo, amerikalı oyuncu
 1964 - faith ford, amerikalı dizi ve sinema oyuncusu
 1965 
dimitri medvedev, rus siyasetçi
hülya gülşen irmak, türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu
 1966 - can kahraman, türk oyuncu 
 1967 - jens lien, norveçli film yönetmeni
 1968
josef pröll, avusturyalı siyasetçi
yusuf elgörmüş, türk doktor ve iş insanı
 1969 - faruk korkmaz, türk eski futbolcu
 1970 - mike burns, amerikalı millî futbolcu
 1971 
i̇clal aydın, türk oyuncu, yazar, şair ve sunucu 
jeff loomis, amerikalı müzisiyen
andre matos, brezilyalı şarkıcı, müzisyen ve besteci (ö. 2019)
 1973 
andrew lincoln, i̇ngiliz oyuncu
vincent cespedes, fransız filozof ve yazar
nas, amerikalı rapçi ve oyuncu
 1974 
hişam el geruc, faslı millî atlet ve eski orta mesafe koşucusu
sunday oliseh, nijeryalı millî futbolcu ve teknik direktör
 1975 - gökhan mumcu, türk oyuncu
 1977 - alex de souza, brezilyalı futbolcu
 1978 
carmen kass, estonyalı model ve eski siyasi adayı
arda öziri, türk dizi ve sinema oyuncusu (ö. 2018)
 1979 - ivica olić, hırvat eski millî futbolcu
 1980 - ivan radeljić, boşnak futbolcu 
 1981 - sandro stallbaum, alman futbolcu
 1982 - soshy, fransız şarkıcı ve söz yazarı
 1983 
araş burhani, i̇ranlı millî futbolcu
amy jade winehouse, i̇ngiliz şarkıcı ve şarkı sözü yazarı (ö. 2011)
 1984
eymen meslusi, tunuslu millî futbolcu
gonzalo castro irizábal, uruguaylı millî futbolcu 
 1985 - aya ueto, japon şarkıcı ve oyuncu
 1986 
steven naismith, i̇skoç millî futbolcu
barış özbek, almanya doğumlu türk futbolcu
 1987 - emrah tuncel, türk futbolcu
 1988 
maicon, brezilyalı futbolcu
diogo salomão, portekizli futbolcu
 1989 
jacqueline byers, kanadalı oyuncu 
jimmy butler, amerikalı basketbolcu
jessica brown findlay, i̇ngiliz oyuncu
lee jong-suk, güney koreli model ve oyuncu
 1990 
douglas costa, brezilyalı futbolcu
petar filipović, sırp futbolcu
 1991 - nana, güney koreli şarkıcı ve oyuncu
 1992 - zico, güney koreli rapçi, prodüktör, şarkıcı ve söz yazarı
 1993 - takaharu nishino, japon futbolcu
 1994 
brahim darri, hollandalı futbolcu
foxy di, amerikalı erotik model
gary harris, amerikalı profesyonel basketbolcu
hailey anne nelson, amerikalı oyuncu
daniel o'shaughnessy, fin futbolcu
fehed el-muvelled, suudi futbolcu
léo dubois, fransız futbolcu
yumemi kanda, japon futbolcu 
 1995 - pape abou cissé, senegalli futbolcu
1997 - benjamin ingrosso, i̇sveçli şarkıcı ve şarkı yazarı

ölümler 
 23 - julius caesar drusus, i̇mparator tiberius'un tek oğlu (zehirlenerek) (d. mö 13)
 258 - kartaca’lı siprianus, – kartaca episkoposu – kilise babası (d. 200)
 407 - i̇oannes hrisostomos / altın ağızlı yuhanna, kilise babası (d. 349)
 585 - bidatsu, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 30. imparatoru (d. 538)
 775 - v. konstantinos, bizans i̇mparatoru (d. 718)
 786 - hâdî, abbasi halifesi (d. 764)
 891 - v. stephanus, 885 ile 891 yılları arasında papa
 1146 - i̇madeddin zengi, büyük selçuklular'ın musul ve halep atabeyi ve zengi hanedanı'nın kurucusu (d. 1085)
 1164 - sutoku, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 75. imparatoru (d. 1119)
 1321 - dante alighieri, i̇talyan ozan ve politikacı (d. 1265)
 1487 - mara hatun, sırp despotu đurađ branković'in kızı, osmanlı padişahı ii. murad'ın eşi (d. 1416)
 1523 - vi. hadrianus, hollandalı papa (d. 1429)
 1712 - giovanni domenico cassini, i̇talyan matematikçi ve astronom (d. 1625)
 1821 - heinrich kuhl, alman doğabilimci ve zoolog (d. 1797)
 1851 - james fenimore cooper, amerikalı yazar (d. 1789)
 1852 - arthur wellesley, britanyalı asker ve devlet adamı (d. 1769)
 1901 - william mckinley, abd'nin 25. başkanı (d. 1843)
 1916 - josé echegaray y eizaguirre, i̇spanyol yazar ve nobel edebiyat ödülü sahibi (d. 1832)
 1926 - rudolf christoph eucken, alman felsefeci, yazar ve nobel edebiyat ödülü sahibi (d. 1846)
 1926 - john louis emil dreyer, danimarkalı-i̇rlandalı astronom (d. 1852)
 1927 - isadora duncan, amerikalı dansçı (d. 1877)
 1927 - hugo ball, alman yazar ve şair (d. 1886)
 1936 - irving thalberg, amerikalı film yapımcısı (d. 1899)
 1937 - tomáš garrigue masaryk, çekoslovakya'nın kurucusu ve ilk cumhurbaşkanı (d. 1850)
 1959 - wayne morris, amerikalı oyuncu (d. 1914)
 1966 - gertrude berg, amerikalı aktris, senarist ve yapımcı (d. 1899)
 1966 - cemal gürsel, türk asker ve türkiye'nin 4. cumhurbaşkanı (d. 1895)
 1979 - nur muhammed terakki, peştun asıllı afgan siyasetçi (d. 1913)
 1982 - beşir cemayel, lübnan devlet başkanı (bombalı saldırıda) (d. 1947)
 1982 - grace kelly, amerikalı aktris, monako prensesi ve en i̇yi kadın oyuncu akademi ödülü sahibi (d. 1929)
 1984 - richard brautigan, amerikalı yazar (d. 1935)
 1984 - janet gaynor, amerikalı sinema oyuncusu (d. 1906)
 1991 - julie bovasso, amerikalı oyuncu (d. 1930)
 1998 - yang shangkun, 1988-1993 yılları arasında çin'in 4. devlet başkanı olarak görev yapmış çinli siyasetçi (d. 1907)
 2001 - stelio kazancidis, yunan şarkıcı (d. 1931)
 2005 - robert wise, amerikalı film yönetmeni ve yapımcı (d. 1914)
 2009 - patrick swayze, amerikalı oyuncu, dansçı ve şarkı sözü yazarı (d. 1952)
 2010 - muhammed arkoun, berberi asıllı cezayirli modernist i̇slam düşünürü (d. 1928)
 2011 - rudolf mössbauer, alman fizikçi ve nobel fizik ödülü sahibi (d. 1929)
 2012 - winston rekert, kanadalı oyuncu (d. 1949)
 2014 - angus lennie, i̇skoç oyuncu (d. 1930)
 2015 - corneliu vadim tudor, rumen aşırı sağcı siyasetçi, yazar, gazeteci ve şair (d. 1949)
 2016 - eduard gusev, rus bisiklet yarışçısı (d. 1936)
 2016 - kim mcguire, amerikalı oyuncu ve doblör (d. 1955)
 2017 - marcel herriot, fransız piskopos (d. 1934)
 2017 - djibo leyti kâ, senegalli sosyalist siyasetçi ve eski bakan (d. 1948)
 2017 - otto wanz, avusturyalı eski ağır siklet boksör ve profesyonel güreşçi (d. 1943)
 2018 - alan abel, amerikalı komedyen, yapımcı ve yazar (d. 1924)
 2018 - anneke grönloh, hollandalı şarkıcı (d. 1942)
 2018 - said kengerani, i̇ranlı aktör (d. 1954)
 2018 - zienia merton, i̇ngiliz oyuncu (d. 1945)
 2018 - sacit seldüz, türk basketbolcu, voleybolcu ve antrenör (d. 1924)
 2019 - jean heywood, i̇ngiliz oyuncu (d. 1921)
 2020 - sei ashina, japon aktris (d. 1983)
 2020 - sadek bachchu, bangladeşli sinema oyuncusu (d. 1955)
 2020 - fer, i̇spanyol çizgi roman sanatçısı ve yazar (d. 1949)
 2022 - i̇rini papas, yunan sinema ve tiyatro oyuncusu (d. 1926)

tatiller ve özel günler 
 mühendisler günü (romanya)

0914
14