Mavi Askerler

mavi askerler  1970 abd yapımı revizyonist western filmidir. özgün adı soldier blue olan film ocak 1973'te türkiye'de sinemalarda gösterime girmişti.

theodore v. olsen'in arrow in the sun (güneşteki ok) adlı romanından senaryosunu john gay'in uyarlayıp yazdığı filmi ralph nelson yönetmiş, başlıca rollerinde candice bergen, peter strauss ve donald pleasence oynamışlardır. filmde yönetmenin de küçük bir rolü vardır.

afişlerinde "sinema tarihinin en vahşi filmi" olarak tanıtılan "mavi askerler" 1864 tarihinde colorado bölgesindeki "sand creek" katliamını konu alır. amerikan askerlerinin savunmasız bir cheyenne köyünü basarak kadın çocuk demeden yüzlerce kızılderiliyi katletmeleri anlatılmaktadır. abd'nin bir anlamda kendi tarihi ile yüzleştiği bu film aynı zamanda grafiksel olarak da şiddeti en ince ayrıntılarıyla perdeye yansıtmaktadır.

arthur penn'in yönettiği küçük dev adam (1970) adlı filmde anlatılan little big horn olayından (bu da bir kızılderili katliamıydı) bir yıl sonraki bir tarihte geçen olayları anlatan "mavi askerler" bu filmle aynı yıl çevrilmişti. o tarihe kadar pek rastlanmadığı şekilde olaylara kızılderililerin bakış açısından yaklaşan film özellikle kadın ve çocukların acımasızca katledildikleri sahnelerle hafızalara kazınmıştır. film 1973 tarihinde türkiye'de gösterime girdiğinde sansürden nasibini almış ve filmin en can alıcı sahneleri olan bu katliam sahneleri büyük ölçüde kesilmişti.

"mavi askerler"'in gösterim tarihinin vietnam savaşı sırasında yine amerikalılar tarafından işlenen bir başka savaş suçu my lai katliamı'nın (1968) hemen sonrasına denk gelmesi, filmin toplumsal ve psikolojik etkisini bir kat daha arttırmıştır.

konusu 
1864 tarihinde yaklaşık 20 kişiden oluşan bir amerikan süvari birliği colorado bölgesinde ilerlemektedir. müfrezenin refakatindeki arabada iki değerli kargo vardır. bunlardan biri mutemetiyle birlikte altın dolu bir kasa, diğeri de kathy maribel lee (candice bergen) adlı amerikalı bir kadındır. önceden aynı birlikten amerikalı bir subayın nişanlısı olan maribel lee, 2 yıl önce cheyenne kızılderilileri tarafından kaçırılmış ancak ellerinden kurtularak askerlere sığınmıştır. ayaklarında hala kızılderili makosenleri olan bu güzel kadının, kızılderililer arasında geçirmiş olduğu iki uzun yılın iffetinde oluşturmuş olabileceği zaafiyet olasılığı, yorgun ve bıkkın olan askerlerin zihnini oldukça meşgul etmektedir. bu sırada müfreze aniden kızılderililerin saldırısına uğrar. kısa ve kanlı bir çarpışmanın sonunda bu süvari birliğinden sadece iki kişi sağ kurtulur, bunlardan biri maribel lee, diğeri de acemi asker honus gent'tir (peter strauss).

naif ve görevine sadık bir asker olan gent daha ilk dakikalarda maribel lee'nin, saldıran cheyenne grubunun şefi benekli kurt'u (jorge rivero) tanıdığını çünkü onun karısı olduğunu söylediğinde çok şaşırır. cesur tavırları olan bu soğukkanlı ve telaşsız kadının doğada hayatta kalma konusunda da acemi askerden çok daha deneyimli olduğu anlaşılmaktadır. cheyenne'lerle geçirdiği iki yıl sonunda onlara derin bir sempati besleyen maribel lee amerikan askerlerinin kızılderililere yaptığı haksızlıklardan ve zulümden dem vurdukça aynı fikirde olmayan gent'le tartışırlar. bu arada gent kıza ilgi duymaya başlar. birlikte süvarilerin ana kampı olan reunion kalesine doğru yola çıkarlar. maribel lee'nin nişanlısı teğmen mcnair (bob carraway) de bu kalededir.

birçok badire atlattıktan sonra isaac q. cumber (donald pleasence) adında kızılderililere silah satan bir vurguncuyla karşılaşırlar ve onun tarafından tutsak edilirler. (bu fırsatçının q. cumber olan adı birlikte telaffuz edildiğinde i̇ngilizcede hıyar anlamına gelen cucumber şeklinde okunmaktadır, belki de yönetmenden küçük bir iğneleme). kızılderililere silah satışı yasa dışı bir iştir. maribel lee ve gent, q. cumber'ın elinden zor kurtulurlar ve silahların olduğu arabayı ateşe vererek kaçarlar. bu arada gent yaralanır.

i̇kili, ağır silahları da olan büyük bir süvari birliğinin kızılderili köyüne saldırıya hazırlandığını öğrenirler. maribel lee cheyenne köyüne ulaşır ve tehlikeyi haber verir. gent de süvari kampına ulaşarak saldırıyı önlemeye çalışır. ancak süvari birliği köyü sarar. oysa amerikalılarla barış içinde olduklarını sanan kızılderililer savaş istememektedirler, hatta 
onları ellerinde abd bayrağı ve beyaz bayrakla karşılarlar. ancak kural tanımayan süvariler yine de köye saldırıp kadın ve çocuklar da dahil yüzlerce cheyenne'i acımasızca katlederler. kadınların ırzına geçerler, vahşice işkence yaparlar. komutanları da dahil tüm askerler kestikleri kızılderili kafaları, kol ve bacaklarını sırıklara geçirip vahşice çığlıklar atarak köy meydanında gezdirirler. yarısı kadın ve çocuklardan oluşan 500 cheyenne'in acımasızca katledildiğine şahit 
olan gent artık maribel lee'nin doğruyu söylediğini anlamıştır. vahşete engel olmaya çalıştığı için de tutuklanır. maribel lee de kurtulanlar arasındadır.

oyuncu kadrosu

filmin bakış açısı ve içeriğindeki şiddet 
o zamana kadar kızılderili sorununa sadece beyazların bakış açısıyla eğilen filmlerden sonra 1970 yılında arka arkaya çekilen iki film arthur penn'in yönettiği küçük dev adam (1970) ve ralph nelson'ın yönettiği "mavi askerler" bunun tam tersini yaparak soruna kızılderililerin bakış açısıyla yaklaştılar. "mavi askerler"de kızılderililerin haklılığı özellikle amerikalı beyaz bir kadının ağzından dile getiriliyordu. bu kadın kızılderililer tarafından kaçırılmış ve zorla alıkoyulmuş (hatta kızılderili şefinin karısı olmuş) olduğu halde onların arasında yaşadığı 2 yıl boyunca uğradıkları haksızlıkları yakından görmüş ve onların haklarını savunmaya başlamıştır.

amerikalı askerlerin üstlerinden aldıkları emirle savunmasız bir cheyenne köyüne saldırarak çoluk çocuk gözetmeksizin katliam yapmaları, kadınların ırzına geçmeleri filmde uzun uzadıya gösterilmektedir. üstelik filmdeki bütün bu olan bitenlerin tarihte gerçekten yaşanmış olaylara dayanması da filmdeki gerçekçilik duygusunu arttıran etmenler arasındadır. ayrıca cömertçe kullanılan özel efektlerin sayesinde bol bol kan gösterilmesi, kopan uzuvlar ve vücutlara girip çıkan mermilerin açtığı yaraların yakın plan çekimleri filmin çevrildiği dönem için oldukça çarpıcıdır. hatta yönetmen ralph nelson daha gerçekçi görünmeleri için başka nedenlerle kol ve bacakları önceden kesilmiş kişileri filmin figürasyonu için kiralamış ve bunlara uygulanan protez kollar ve bacaklar üzerinde yapılan tahribatları filme aldırmıştı.

ek olarak "mavi askerler"'in gösterim tarihinin vietnam savaşı sırasında 1968'de yine amerikalılar tarafından bu kez ülke dışında işlenen bir başka savaş suçunun, my lai katliamı'nın henüz hafızalardan silinmediği ve bu suçu işleyen askerlerin savaş suçları mahkemesinde yargılanmalarının hala basını meşgul ettiği bir döneme denk gelmesi, filmin toplumsal ve psikolojik etkisini bir kat daha arttırmıştır.

i̇çerdiği şiddet ve cinsellik unsurlarından dolayı abd'de filmin "r" sertifikasıyla (restricted, kısıtlanmış) sinemalarda gösterilmesine izin verilmiştir. film birçok ülkede de benzer sertifikalarla gösterime sunulmuştu. abd'de müşterilerin film başladıktan sonra salona giremiyecekleri hususunda işletmenin aldığı yasak kararı uyarı afişleriyle sinema lobilerine asılmıştı.

sinema eleştirmeni atilla dorsay'ın 1977'de mitos ve kuşku kitabında yazdığına göre film 1973 yılında türkiye'de gösterildiğinde bu katliam sahneleri filmin bütünlüğünü bozacak ölçüde sansürlenmiş ve kesilmişti. dorsay ayrıca filmin en can alıcı bu sahnelerinin kesilmesi yerine filmin hiç gösterilmemesini yeğlediğini belirmiştir.

tema müziği 
filmle aynı adı taşıyan ("soldier blue") tema müziğini oscar ödüllü kanadalı besteci, barışçı sosyal aktivist buffy sainte-marie bestelemiş ve yorumlamıştır. buffy sainte-marie'nin kendisi de kızılderili asıllıdır.

filmi adı 
filmin soldier blue olan ve mavi asker anlamına gelen özgün adı, filmin kahramanlarından kathy maribel lee'nin (candice bergen), yol ve kader arkadaşı honus gent'e (peter strauss) taktığı addan gelmektedir (filmin adı türkçeye çevrilirken mavi askerler yapılmıştır). kızılderililerin arasında geçirdiği yıllardan sonra olgunlaşan ve hayatta kalma konusunda çokça deneyim kazanan maribel lee, mavi renkli abd üniforması giyen bu acemi askeri bir anlamda süt kuzusu olarak gördüğü için ona biraz da küçümseyici olan bu adla hitab etmektedir.

kaynakça

dış bağlantılar 

allmovie.com'da "soldier blue"
roger ebert'in eleştirisi (i̇ngilizce)
:en:sand creek massacre sand creek katliamı hakkında bilgi

1970'lerde western filmler
amerika birleşik devletleri romanlarından uyarlanan filmler
gerçek olaylara dayanan filmler
tarihî filmler
embassy pictures filmleri
john gay'in senaryosunu yazdığı filmler
robert b. hauser'ın görüntülediği filmler
ralph nelson'ın yönettiği filmler
amerika birleşik devletleri western filmleri
konusu colorado'da geçen filmler
1970'lerde i̇ngilizce filmler
1970 çıkışlı dramatik filmler