Nazilli

nazilli, ege bölgesi'nde aydın ilinin en büyük nüfusa sahip olan ikinci ilçesidir. aydın-denizli karayolu, i̇zmir-denizli demiryolu üzerinde; efeler ilçesine 45 km, denizli'ye 81 km uzaklıkta bulunmaktadır. yüzölçümü 664 km², nüfusu ise 2022 adnks verilerine göre 162,737'dir.

etimoloji 

evliya çelebi, 1671 yılında nazilli'yi ziyaret etmiştir. şehirin güzelliğini, nazlılığını kızlara benzeterek nazilli adının buradan geldiğini ileri sürmüştür. başka bir görüş ise nazilli'nin, dereköy yakınlarında nazlu ismindeki türk boylarından bir oymak beyi tarafından kurulduğu rivayet edilir. nazlu ismi zamanla nazilli'ye evrilmiştir.

tarihçe 

nazilli, ege bölgesinin en eski yerleşim merkezlerin­den birisidir. i̇lçe merkezinin ilk yerleşim yeri hakkında kesin bilgiler bulunmamaktadır. ancak karya bölgesinde kalan menderes vadisine luviler'in yerleştiği bilinmektedir.

bu bölgede ilk yerleşim merkezi lidyalıların kurduğu antik mastaura kentidir. o dönemlerde bölgenin batısındaki i̇yonya kentlerinin ekonomik alanda gelişmesi ve kentin ege ve önasya ülkeleri arasındaki ticaret yolu (hierapolis-tripolis-mas tavra-nysa-tralleis-magnesia-efes) üzerinde bulun­ması nazilli yöresinin önem kazanmasına ve gelişmesini sağladı. i̇lçedeki tren istasyonunun türkiye'nin ilk demiryolu hattı olan i̇zmir-aydın hattının üzerinde olması da ilçenin hızla nüfuslanmasını sağlamıştır. ayrıca 1937 yılında atatürk'ün açılışını yaptığı nazilli sümerbank fabrikası türkiye'nin ilk basma fabrikasıdır. fabrika içinde 40 yataklı hasta kabul edilebilen bir hastane, bir eczane, bir de laboratuvar vardı. ancak bu fabrika 2002 yılında kapatılmış ve yerleşkesi adnan menderes üniversitesi'ne devredilmiştir.

coğrafya 

i̇lçenin yüzölçümü 664km²'dir. ortalama deniz seviyesi 64 metredir. batısında sultanhisar, güneyinde bozdoğan, güneydoğusunda karacasu, doğusunda kuyucak, kuzeyinde de i̇zmir'in beydağ ve kiraz ilçeleri bulunmaktadır.

i̇klimi 

yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı geçen akdeniz iklimi (köppen: csa) etkilidir.

nüfus

ekonomi

tarım 

arazi varlığı, coğrafi konumu, iklim koşulları, su kay­nakları ve toprak yapısının uygunluğu nazilli'de tarım ürün­leri ve bitkiler açısından büyük bir çeşitlilik ve zenginlik gös­terir. öyle ki özel iklim koşulları gerektiren çay ve bir­kaç tarım bitkisinin dışında türkiye'de yetişen diğer bitkiler nazilli'de de üretilir. nazilli'nin güneyinde bulunan ve menderes irmağı ile beslenen nazilli ovasında ağırlıklı olarak pamuk, yonca ve mısır üretilir. aynı zamanda nazilli dağ köyleri, kestane, incir ve zeytinin en iyisini yetiştirmekle meşhurdur.

alışveriş ve ticaret 

bölgede cuma günleri hariç her gün semt pazarı kurulmaktadır. en büyük pazar ise perşembe günü olur. perşembe pazarı, birbirinden bağımsız iki ayrı yerde kurulur. i̇lçede; ayakkabıcılar sokağı, kuaförler sokağı, kargocular sokağı gibi aynı işi yapan esnafların bulunduğu arasta benzeri kümelenmeler mevcuttur. ticari faaliyetler, nazilli ticaret odası tarafından kayıt ve kontrol altında tutulur. denizli-aydın yolu üzerinde, i̇sabeyli mahallesi yakınlarında bulunan alışveriş merkezi bölgeye hizmet verir.

kültür 

kar helvası olarak adlandırılan, ilçenin güneyinde bulunan bozdoğan'ın madran dağı'ndan getirilen kar ve şerbet ile yapılan özgün yaz içeceği diğer güney yörelerinin benzer içeceklerini andırır. nazilli kar helvası 31 mayıs 2018 tarihinde türk patent ve marka kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır. ayrıca; kıymalı, yumurtalı peynirli, tahinli ve nazilli gülü olarak da adlandırılan yuvarlak kıymalı çeşitleri olan nazilli pidesi yöreye özgüdür. nazilli pidesi de 18 kasım 2020 tarihinde türk patent ve marka kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.

gencer macunu, nazilli ve yöresinde kurban ve şeker bayramının son günü büyük kazanlar içerisinde yapılıp satılan, temelde üzüm suyu ve şeker ihtiva eden beyaz ve akışkan macundur.

spor 

i̇lçede 2. ligde mücadele eden nazilli belediyespor isimli spor kulübü vardır. ayriyetten amatör olarak arslanlıspor ve nazilli işıklar futbol kulübü bulunmaktadır.

altyapı

ulaşım 
i̇lçede 302 numaralı otobüs ile efeler, sultanhisar, köşk ilçelerine gidilebilir. 212 ile sümer ve i̇sabeyli'ye, 213 ile i̇sabeyli ve dallıca'ya, 214 ile kuyucak ve buharkent'e, 215 ile kuyucak ve bozdoğan'a, 216 ile bozdoğan'a gidilebilir.

karayolu 

d 320 devlet yolu ve avrupa e-yolu e87 üzerinde yer almaktadır. yapımı devam eden otoyol 31'in 140 km'lik aydın - denizli otoyolu da nazilli sınırlarından geçmektedir.

demiryolu 

nazilli'de basmane-denizli bölgesel treni, basmane-nazilli bölgesel treni, söke-denizli bölgesel treni ve söke-nazilli bölgesel treni hatları tarafından kullanılmakta olan 2 istasyon bulunmaktadır. bunlar nazilli ilçe merkezinde bulunan nazilli tren i̇stasyonu ve i̇sabeyli mahallesinde bulunan i̇sabeyli tren i̇stasyonu'dur.

sağlık 

1 adet kamuya, 1 adet özel sektöre ait hastanenin yanı sıra çok sayıda özel poliklinik, görüntüleme merkezi, diyaliz merkezi vb. sağlık hizmet kurumları ilçede faaliyet göstermektedir. nazilli devlet hastanesi'nde 485 yatak, özel hastanede de 71 yatak kapasitesi bulunmaktadır.

çevre 

türkiye'deki hemen her şehirde olduğu gibi aydın'da ve dolayısıyla nazilli'de de en büyük çevresel sorunlardan biri gürültü kirliliğidir.

eğitim 

i̇lçede 12 adet anaokulu, 34 adet ilkokul, 26 adet ortaokul, 13 adet lise bulunmaktadır. ayrıca aydın adnan menderes üniversitesi'ne ait sümer yerleşkesi ve i̇sabeyli yerleşkesi bulunmaktadır.

eğitim kurumları

okulöncesi 

 15 temmuz anaokulu
 aslı-mustafa takmaklı kızılay anaokulu
 cumhuriyet anaokulu	
 fatih anaokulu
 i̇sabeyli anaokulu
 latife hanım anaokulu
 nazilli bilim ve sanat merkezi anaokulu
 nazlı kız anaokulu
 sümer anaokulu
 sümer özel eğitim anaokulu
 vakıfbank anaokulu
 zübeyde hanım anaokulu

i̇lkokul 

 15 temmuz i̇lkokulu
 ahmet yesevi i̇lkokulu
 aksu i̇lkokulu
 aşağı örencik i̇lkokulu
 aşağı yakacık i̇lkokulu
 aydoğdu adnan menderes i̇lkokulu
 bayındır i̇lkokulu
 bekirler i̇lkokulu
 cumhuriyet i̇lkokulu
 çapahasan i̇lkokulu
 çaylı i̇lkokulu
 dallıca i̇lkokulu
 demirciler i̇lkokulu	
 fatih i̇lkokulu	
 hasköy i̇lkokulu
 hisarcık i̇lkokulu
 işıklar i̇lkokulu
 i̇bn-i sina i̇lkokulu
 i̇sabeyli i̇lkokulu
 i̇stiklal i̇lkokulu
 ketendere i̇lkokulu	
 kızıldere i̇lkokulu	
 koçlar i̇lkokulu	
 mastavra i̇lkokulu
 orhangazi i̇lkokulu
 ovacık i̇lkokulu
 pirlibey i̇lkokulu
 recebbey i̇lkokulu
 şehit celal güngör i̇lkokulu
 vakıfbank i̇lkokulu
 yavuz selim i̇lkokulu
 yaylapınar i̇hsan i̇zgi i̇lkokulu
 yukarı örencik i̇lkokulu
 zafer i̇lkokulu

ortaokul

 aksu ortaokulu
 aşağı yakacık ortaokulu
 atatürk ortaokulu
 bayındır ortaokulu
 beşeylül ortaokulu
 çaylı ortaokulu
 demirciler ortaokulu
 fatih ortaokulu
 gazi mustafa kemal ortaokulu
 hasköy ortaokulu
 i̇mam hatip ortaokulu
 i̇sabeyli ortaokulu
 kızıldere ortaokulu
 koçlar ortaokulu
 mehmet sofuoğlu i̇mam hatip ortaokulu
 müşerref gündoğdu ortaokulu
 nahit menteşe ortaokulu
 nazilli özel eğitim ortaokulu
 orhangazi ortaokulu
 ovacık ortaokulu
 pirlibey ortaokulu
 şehit celal güngör ortaokulu
 şehit mehmet dinek ortaokulu
 şehitler ortaokulu
 turan ortaokulu
 yaylapınar i̇hsan i̇zgi ortaokulu

lise 

 asımın nesli anadolu i̇mam hatip lisesi
 i̇bn-i sina mesleki ve teknik anadolu lisesi
 nahit menteşe mesleki ve teknik anadolu lisesi
 nazilli 50. yıl mesleki ve teknik anadolu lisesi
 nazilli anadolu lisesi
 nazilli atatürk anadolu lisesi
 nazilli fen lisesi
 nazilli lisesi
 nazilli mehmet akif ersoy anadolu lisesi
 nazilli menderes anadolu lisesi
 nazilli mesleki ve teknik anadolu lisesi
 nazilli sosyal bilimler lisesi
 şehit sümer deniz anadolu i̇mam hatip lisesi

yükseköğretim 
 nazilli güzel sanatlar fakültesi
 nazilli i̇ktisadi ve i̇dari bilimler fakültesi
 nazilli meslek yüksekokulu
 nazilli sağlık hizmetleri meslek yüksekokulu

diğer 

 nazilli bilim ve sanat merkezi
 nazilli güzelköy özel eğitim i̇ş uygulama merkezi (okulu)
 nazilli güzelköy özel eğitim uygulama okulu i. kademe
 nazilli güzelköy özel eğitim uygulama okulu ii. kademe
 nazilli halk eğitimi merkezi
 nazilli mesleki eğitim merkezi
 nazilli özel eğitim mesleki eğitim merkezi (okulu)
 nazilli rehberlik ve araştırma merkezi
 öğretmen evi ve akşam sanat okulu
 süleyman efendi özel eğitim uygulama okulu i. kademe
 süleyman efendi özel eğitim uygulama okulu ii. kademe

galeri

kardeş şehirler 
  (2019)

bibliyografya 
 1987 - nazilli: dün, bugün, yarın 
 1996 - milli mücadele'de nazilli 1919 - 1922, aslan buğdaycı
 2001 - dünden bugüne nazilli, aslan buğdaycı
 2004 - cumhuriyet döneminde türk sanayiinin kuruluşu ve nazilli basma fabrikası, erhan palabıyık ve mert öreroğlu. isbn 9759892146, isbn 9789759892142
 2010 - nazilli cumhuriyeti, etem oruç. isbn 9789756680995
 2016 - nazilli yaşlılık araştırması, i̇smail tufan. isbn 9786053205418
 2017 - nazlı i̇l, şahin efe yılmaz

kaynakça

ayrıca bakınız 

 nazilli-sümerbank şube demiryolu
 mastaura
 harpasa

dış bağlantılar 
 nazilli kaymakamlığı
 nazilli belediyesi 
 yerelnet 

aydın'ın ilçeleri