Türkiye'de genel seçimler

türkiye'deki genel seçimler, türkiye büyük millet meclisinin yapısını seçimden sonraki beş yıl için belirlemektedir. milletvekilleri, parti listelerinin kapalı olduğu 87 çok üyeli seçim bölgesinde nispi sistemle veya bağımsız adaylar olarak beş yıllık bir dönem için seçilmektedir.

katılım

adaylık yaşı 
yeni kurulan türkiye cumhuriyeti'nde milletvekili adaylık yaşı 30 idi. adaylık yaşı 2006 yılında yapılan bir anayasa değişikliği ile 30'dan 25'e düşürülmüştür. 2017 anayasa değişikliği referandumunun ardından bu yaş 18'e indirilmiştir.

oy verme yaşı 
osmanlı i̇mparatorluğu anayasası'na (1876) göre seçme yaşı 25 idi. yeni kurulan türkiye cumhuriyeti'nde ise azalan nüfus nedeniyle seçme yaşı 18'e indirilmiştir. yaş, 1934'te 22'ye çıkarılmış, 1987'de 21'e, 1995'te ise 18'e indirilmiştir.

seçmen katılımı 
18 genel seçim için ortalama seçmen katılımı %81,4'tür. türkiye diğer demokrasilere kıyasla yüksek bir katılım oranına sahiptir. türkiye'deki katılım oranı, zorunlu oylamanın gevşek bir şekilde uygulandığı ülkelerdeki katılım oranlarından da yüksektir. türkiye'de seçime katılım oranı, 1960-1970 dönemi hariç, 1950'den günümüze kadar dünya ortalamasının üzerindedir.

seçim sistemi

seçim bölgeleri 
türkiye, türkiye büyük millet meclisine belirli sayıda temsilci seçen 87 seçim bölgesine ayrılmıştır. seçim bölgelerine nüfuslarıyla orantılı olarak belirli sayıda milletvekili tahsis edilmektedir. yüksek seçim kurulu, seçimden önce her bölgenin nüfus incelemesini yapar ve bölgenin sandalye sayısını son nüfus sayımına göre ayarlar.

koltuk tahsisi 
parlamento koltukları, kapalı parti listeli nispi temsil sistemi içinde d'hondt yöntemine göre tahsis edilmektedir. siyasi partilerin öncelikle %7'lik bir seçim barajını geçmeleri gerekmektedir. partiler bir seçim ittifakı kurarak bu kuralı aşabilir ya da bağımsız olarak seçime katılabilirler. seçim barajı, 12 eylül darbesi'nden sonra siyasi istikrarı korumak amacıyla askeri rejim tarafından getirilmiştir.

1946'dan itibaren tüm seçimler tek dereceli olarak yapılmıştır. 1946-1957 yılları arasında yapılan seçimlerde liste usulü çoğunluk seçim sistemi uygulanmıştır. bu sisteme göre, bir seçim bölgesinde oyların çoğunu alan parti, o seçim bölgesindeki tüm milletvekillerini elde ediyordu. sistem ezici zaferlerle sonuçlandı. örneğin demokrat parti 1954 seçimlerinde oyların %58'ini almasına rağmen parlamentodaki sandalyelerin %93'ünü kazanmıştır.

nispi temsil ilk kez 1961 anayasası'nın kabul edilmesinden sonra kullanılmıştır. 1961 seçimleri için 67 seçim bölgesinde d'hondt yöntemi ile parti listeli nispi temsil kullanılmıştır. bir seçim bölgesinde sandalye elde edebilmek için partilerin o seçim bölgesinde hare kotasından daha fazla oy alması gerekiyordu. ayrıca ilk kez milletvekili sayısı sabitlenmiş ve 450 sandalye olarak belirlenmiştir.

1965 seçimlerinde millî bakiye yöntemi kullanılmıştır. 1969, 1973 ve 1977 yıllarında yapılan seçimlerde d'hondt seçim sistemi barajsız olarak uygulanmıştır. 1983'te yapılan yasa değişikliklerinin ardından ülke genelinde %10'luk bir seçim barajı ve seçim çevresi barajı getirilmiştir. buna ek olarak, 1987 ve 1991 seçimlerinde kota sistemi de kullanılmıştır. 1995'ten itibaren sadece ülke çapında seçim barajı uygulanmaktadır.

kampanya 
temel hükümler hakkında kanun kampanyayı düzenlemekte ve adaylar için adil ve eşit fırsatlar sağlamayı amaçlamaktadır. türkiye'deki kampanyalar, adayların mitingler, kampanya stantları, afişler, pankartlar, parti bayrakları, kanvassing ve hoparlörlü araçlar gibi çeşitli geleneksel kampanya araçlarını kullanmaları nedeniyle tipik olarak enerjiktir. kampanyalarda türkçe dışındaki dillerin yanı sıra işaret dili de kullanılmaktadır. türk yasalarına göre yabancı bir ülkede seçim propagandası yapmak yasaktır. bu yasa, "propaganda toplantıları" yerine "bilgilendirme seminerleri" düzenlenerek bir dereceye kadar aşılabilmektedir.

parlamento seçimlerinde oyların en az yüzde üçünü alan siyasi partiler, orantılı olarak yıllık kamu finansmanının yanı sıra sadece sonraki parlamento seçimleri için kampanya finansmanı alma hakkına sahiptir. partiler ayrıca üyelik aidatları ve bireysel bağışlar yoluyla da finansman almaktadır. kamu tüzel kişiliklerinden, devlet ve kamu kuruluşlarından ve yabancı kaynaklardan bağış yapılmasına izin verilmemektedir. bir birey bir partiye yıllık olarak belirli bir miktara kadar bağışta bulunabilir. parti ve kampanya ile ilgili yıllık harcamalar için bir tavan yoktur. partiler kampanya fonlarını yalnızca yıllık mali raporlar aracılığıyla beyan ederler. raporlar anayasa mahkemesi tarafından denetlenir. bağımsız adaylar kampanya fonlarını kişisel vergi beyannameleri aracılığıyla beyan ederler. i̇hlaller için olası yaptırımlar arasında uyarı, üç aydan üç yıla kadar hapis cezası, para cezası ve partinin kapatılması yer almaktadır.

geçmiş seçimlerin özeti 
aşağıdaki liste 1946'dan bu yana türkiye'deki çok partili dönemin seçim sonuçlarını göstermektedir.

ara seçimler 
türkiye'de ara seçimler milletvekili seçimi kanunu'nun 7. maddesi uyarınca düzenlenmektedir. buna göre, ara seçimler meclis üyeliğinin %5'inin boşalması (30 milletvekili) halinde yapılır. anayasaya göre ara seçimler her seçim döneminde bir kez yapılır ve genel seçimden sonra 30 ay geçmedikçe ve gelecek seçime 1 yıl kala ara seçim yapılamaz. ancak, bir seçim bölgesinin parlamentoda hiç üyesi yoksa, ara seçimler o seçim bölgesinde boşluğu takip eden 90 günden sonraki ilk pazar günü yapılır.

ayrıca bakınız 

 türkiye'de seçimler
 türkiye'de cumhurbaşkanlığı seçimleri
 türkiye'de yerel seçimler

notlar

kaynakça 

türkiye'de genel seçimler