Keynesyen ekonomi

keynesyen iktisat, veya keynesçilik, adını i̇ngiliz ekonomist john maynard keynes'ten alır), toplam talebin (ekonomideki toplam harcama) ekonomik çıktı ve enflasyonu nasıl güçlü bir şekilde etkilediğine dair çeşitli makroekonomik teori ve modellerdir. keynesyen görüşe göre, toplam talep ekonominin üretken kapasitesine eşit olmak zorunda değildir. bunun yerine, üretimi, istihdamı ve enflasyonu etkileyen - bazen düzensiz davranan - bir dizi faktörden etkilenir.

keynesyen ekonomistler genel olarak toplam talebin değişken ve istikrarsız olduğunu ve bunun sonucunda da piyasa ekonomisinin genellikle verimsiz makroekonomik sonuçlarla - talep düşük olduğunda durgunluk veya talep yüksek olduğunda enflasyon - karşılaştığını savunurlar. ayrıca, bu ekonomik dalgalanmaların hükümet ve merkez bankası arasında koordine edilen ekonomi politikası müdahaleleri ile hafifletilebileceğini savunmaktadırlar. özellikle, maliye politikası eylemleri (hükümet tarafından alınan) ve para politikası eylemleri (merkez bankası tarafından alınan), iş döngüsü boyunca ekonomik çıktının, enflasyonun ve işsizliğin istikrara kavuşmasına yardımcı olabilir. keynesyen ekonomistler genellikle düzenlenmiş bir piyasa ekonomisini savunurlar - ağırlıklı olarak özel sektör, ancak durgunluk ve depresyonlar sırasında devlet müdahalesi için aktif bir rol..

keynesyen ekonomi, büyük buhran sırasında ve sonrasında keynes'in 1936 tarihli i̇stihdam, faiz ve paranın genel teorisi adlı kitabında sunduğu fikirlerden gelişmiştir. keynes'in yaklaşımı, kitabından önceki toplam arz odaklı klasik iktisat ile tam bir tezat oluşturuyordu. keynes'in çalışmalarını yorumlamak tartışmalı bir konudur ve çeşitli ekonomik düşünce okulları onun mirasına sahip çıkmaktadır.

keynesyen ekonomi, neoklasik sentezin bir parçası olarak, büyük buhran, i̇kinci dünya savaşı ve savaş sonrası ekonomik genişleme (1945-1973) sırasında gelişmiş ülkelerde standart makroekonomik model olarak hizmet etmiştir. kısmen büyük buhran'ı açıklamaya çalışmak ve ekonomistlerin gelecekteki krizleri anlamalarına yardımcı olmak için geliştirilmiştir. petrol şoku ve 1970'lerdeki stagflasyonun ardından etkisini bir miktar kaybetmiştir. keynesyen iktisat daha sonra yeni keynesyen iktisat olarak yeniden geliştirilmiş ve günümüzün ana akım makroekonomisini oluşturan çağdaş yeni neoklasik sentezin bir parçası haline gelmiştir. 2007-2008 mali krizinin ortaya çıkması, dünyanın dört bir yanındaki hükümetlerin keynesyen politikalara yeniden ilgi duymasına yol açtı.

tarihsel bağlam

keynesyen öncesi makroekonomi 
makroekonomi, bir ekonomiye bir bütün olarak uygulanan faktörlerin incelenmesidir. önemli makroekonomik değişkenler arasında genel fiyat seviyesi, faiz oranı, istihdam seviyesi ve reel olarak ölçülen gelir (veya eşdeğer olarak çıktı) yer alır.

kısmi denge teorisinin klasik geleneği, ekonomiyi, denge koşullarının her biri tek bir değişkeni belirleyen tek bir denklem olarak ifade edilebilen ayrı piyasalara bölmek olmuştur. fleeming jenkin ve alfred marshall tarafından geliştirilen arz ve talep eğrilerinin teorik aygıtı, lozan okulu'nun genel denge teorisine genelleştirdiği bu yaklaşım için birleşik bir matematiksel temel sağlamıştır.

makroekonomi için ilgili kısmi teoriler, fiyat seviyesini belirleyen paranın miktar teorisini ve faiz oranının klasik teorisini içeriyordu. i̇stihdamla ilgili olarak keynes'in "klasik iktisadın ilk postülası" olarak adlandırdığı koşul, ücretin marjinal ürüne eşit olduğunu belirtir ki bu da on dokuzuncu yüzyılda geliştirilen marjinalist ilkelerin doğrudan bir uygulamasıdır (bkz. genel teori). keynes, klasik teorinin bu üç yönünün de yerini almaya çalışmıştır.

keynesçiliğin öncüleri 
keynes'in çalışması büyük buhran'ın ortaya çıkışıyla kristalize olmuş ve ivme kazanmış olsa da, ekonomi içinde genel bollukların varlığı ve doğası üzerine uzun süredir devam eden bir tartışmanın parçasıydı. keynes'in büyük buhran'la başa çıkmak için savunduğu politikaların bir kısmı (özellikle özel yatırımların veya tüketimin düşük olduğu zamanlarda hükümetin açık harcamaları) ve önerdiği teorik fikirlerin çoğu (efektif talep, çarpan, tasarruf paradoksu) 19. yüzyılda ve 20. yüzyılın başlarında yazarlar tarafından ileri sürülmüştü. (örneğin j. m. robertson 1892'de tutumluluk paradoksunu gündeme getirmiştir). keynes'in eşsiz katkısı, ekonomi çevrelerince kabul edilebilir olduğu kanıtlanan genel bir teori ortaya koymasıydı.

keynesyen ekonominin entelektüel bir öncüsü, john law, thomas malthus, thomas attwood'un birmingham okulu ve 1920'ler ve 1930'larda etkili olan amerikalı ekonomistler william trufant foster ve waddill catchings ile ilişkili eksik tüketim teorileriydi. eksik tüketimciler, kendilerinden sonra gelen keynes gibi, toplam talebin potansiyel çıktıya ulaşamamasıyla ilgileniyor, bunu "aşırı üretim" (arz tarafına odaklanır) yerine "eksik tüketim" (talep tarafına odaklanır) olarak adlandırıyor ve ekonomik müdahaleciliği savunuyorlardı. keynes, eksik tüketimi özellikle genel teori'nin 22. bölüm, iv. kısım ve 23. bölüm, vii. kısımlarında tartışmıştır. 1930'larda stockholm okulu tarafından keynes'ten bağımsız olarak çok sayıda kavram geliştirilmiştir; bu başarılar, 1936 genel teori'ye yanıt olarak yayınlanan ve i̇sveç keşiflerini paylaşan 1937 tarihli bir makalede açıklanmıştır.

keynes'in ilk yazıları 
keynes 1923'te ekonomi teorisine ilk katkısı olan ve bakış açısı klasik olmakla birlikte daha sonra genel teori'de yer alacak fikirleri içeren parasal reform üzerine bir i̇nceleme'yi yayınladı. özellikle avrupa ekonomilerindeki hiperenflasyona bakarak, para tutmanın fırsat maliyetine (faizden ziyade enflasyonla özdeşleştirilen) ve bunun dolaşım hızı üzerindeki etkisine dikkat çekmiştir.

1930'da, "sadece sert polemiklerin yazarı olarak değil, ciddi bir akademisyen olarak itibarını teyit edecek" ve daha sonraki görüşleri doğrultusunda büyük bir adımı işaret eden, konusunun kapsamlı bir incelemesi olarak tasarlanan para üzerine bir i̇nceleme'yi yayınladı. bu makalede, işsizliği ücret yapışkanlığına bağlamakta ve tasarruf ile yatırımı birbirinden bağımsız kararlar tarafından yönetiliyormuş gibi ele almaktadır: birincisi faiz oranıyla pozitif, ikincisi ise negatif yönde değişmektedir. dolaşım hızı, faiz oranının bir fonksiyonu olarak ifade edilir. likidite konusunu ele alışını, tamamen parasal bir faiz teorisini ima ettiği şeklinde yorumlamıştır.

keynes'in cambridge sirkindeki genç meslektaşları ve ralph hawtrey, onun argümanlarının dolaylı olarak tam istihdamı varsaydığına inanmış ve bu da sonraki çalışmalarının yönünü etkilemiştir. 1933 yılı boyunca çeşitli ekonomik konularda "hepsi bir bütün olarak üretim hareketleri açısından ele alınan" makaleler yazdı.

genel teorinin gelişimi 
keynes'in genel teori'yi yazdığı dönemde, ekonominin otomatik olarak genel denge durumuna geri döneceği ana akım ekonomik düşüncenin bir ilkesiydi: tüketicilerin ihtiyaçları her zaman üreticilerin bu ihtiyaçları karşılama kapasitesinden daha fazla olduğu için, üretilen her şeyin uygun fiyat bulunduğunda eninde sonunda tüketileceği varsayılıyordu. bu algı, say yasasında ve david ricardo'nun yazılarında yansıtılmıştır; bu yasaya göre bireyler ya ürettiklerini tüketebilmek için üretirler ya da ürettiklerini satarak başkasının ürettiklerini satın alabilirler. bu argüman, eğer mal veya hizmet fazlası varsa, bunların fiyatlarının doğal olarak tüketilecekleri noktaya kadar düşeceği varsayımına dayanmaktadır.

keynes, büyük buhran sırasındaki yüksek ve kalıcı işsizlik ortamı göz önüne alındığında, bireylerin ürettiği malların yeterli efektif taleple karşılanacağının garantisi olmadığını ve özellikle ekonomi küçülürken yüksek işsizlik dönemlerinin beklenebileceğini savunmuştur. ekonominin tam istihdamı kendiliğinden sağlayamayacağını düşünüyor ve hükümetin devreye girerek devlet harcamaları yoluyla çalışan nüfusun eline satın alma gücü vermesi gerektiğine inanıyordu. dolayısıyla, keynesyen teoriye göre, tasarrufların ekonomi tarafından üretilen mal ve hizmetlere yatırılmaması gibi bireysel olarak rasyonel bazı mikroekonomik düzeydeki eylemler, bireylerin ve firmaların büyük bir kısmı tarafından toplu olarak gerçekleştirilirse, ekonominin potansiyel çıktı ve büyüme oranının altında faaliyet gösterdiği sonuçlara yol açabilir.

keynes'ten önce, mal ve hizmetlere yönelik toplam talebin arzı karşılamadığı bir durum, klasik ekonomistler tarafından genel bir bolluğun mümkün olup olmadığı konusunda aralarında anlaşmazlık olmasına rağmen, genel bir bolluk olarak adlandırılırdı. keynes, bir bolluk meydana geldiğinde, üreticilerin aşırı tepkisinin ve işçilerin işten çıkarılmasının talepte düşüşe yol açtığını ve sorunu sürekli hale getirdiğini savunmuştur. bu nedenle keynesyenler, ekonomik sorunların en ciddileri arasında saydıkları iş döngüsünün genliğini azaltmak için aktif bir istikrar politikasını savunurlar. teoriye göre, hükümet harcamaları toplam talebi artırmak için kullanılabilir, böylece ekonomik faaliyet artar, işsizlik ve deflasyon azalır.

çarpanın kökenleri
liberal parti 1929 genel seçimlerinde "durgun işgücünü geniş ulusal kalkınma planlarında kullanarak işsizlik seviyelerini bir yıl içinde normale indirme" vaadiyle mücadele etti. david lloyd george mart ayında kampanyasını "i̇şsizliğe çare bulabiliriz" başlıklı bir politika belgesiyle başlattı ve bu belgede geçici olarak "kamu işleri, işçiler ücretlerini harcadıkça ikinci bir harcama turuna yol açacaktır" iddiasında bulundu. i̇ki ay sonra, o sıralarda para üzerine i̇nceleme'sini tamamlamak üzere olan keynes ve hubert henderson, lloyd george'un politikaları için "akademik açıdan saygın ekonomik argümanlar sağlamayı" amaçlayan siyasi bir broşür üzerinde işbirliği yaptılar. lloyd george bunu yapabilir mi?" başlığını taşıyordu ve "daha fazla ticari faaliyetin ... kümülatif bir etkiyle daha fazla ticari faaliyete yol açacağı" iddiasını destekliyordu. bu, richard kahn tarafından 1931 yılında yayınlanan ve alvin hansen tarafından "ekonomik analizin en önemli dönüm noktalarından biri" olarak tanımlanan "ev yatırımlarının işsizlikle ilişkisi" başlıklı makalesinde ortaya konan "oran" mekanizması haline gelmiştir. "oran" kısa süre sonra keynes'in önerisiyle "çarpan" olarak yeniden adlandırıldı.

kahn'ın çalışmasındaki çarpan, bugünlerde ders kitaplarından aşina olduğumuz bir yanıt mekanizmasına dayanmaktadır. samuelson bunu şu şekilde ifade etmektedir:
diyelim ki 1000 dolarlık bir odunluk inşa etmek için işsiz kaynakları işe aldım. marangozlarım ve kereste üreticilerim fazladan 1000 dolar gelir elde edecekler. eğer hepsinin marjinal tüketim eğilimi 2/3 ise, şimdi yeni tüketim malları için 666,67 $ harcayacaklardır. bu malların üreticileri şimdi ekstra gelire sahip olacaklar... onlar da 444.44 $ harcayacaklar... böylece benim 1000 dolarlık birincil yatırımımla sonsuz bir ikincil tüketim zinciri harekete geçer.
samuelson'un yaklaşımı joan robinson'un 1937 tarihli açıklamasını yakından takip eder ve çarpanın keynesyen teoriyi etkilediği ana kanaldır. kahn'ın makalesinden ve hatta keynes'in kitabından önemli ölçüde farklıdır.

i̇lk harcamanın "yatırım" ve istihdam yaratan geri dönüşün "tüketim" olarak tanımlanması kahn'ı sadakatle yansıtmaktadır, ancak kahn ilk tüketimin veya sonraki yatırım geri dönüşünün neden tamamen aynı etkilere sahip olmaması gerektiğine dair hiçbir neden sunmamaktadır. keynes'i en az kahn ve samuelson kadar suçlu bulan henry hazlitt şöyle yazmıştır...
... çarpanla bağlantılı olarak (ve aslında çoğu zaman) keynes'in "yatırım" olarak bahsettiği şey, herhangi bir amaç için yapılan harcamalara herhangi bir ekleme anlamına gelir... "yatırım" kelimesi pickwickçi ya da keynesçi bir anlamda kullanılmaktadır.

kahn, paranın elden ele dolaştığını, her adımda istihdam yarattığını, ta ki bir çıkmaz sokağa girene kadar (hansen'in terimi "sızıntı" idi); kabul ettiği tek çıkmaz sokağın ithalat ve istifçilik olduğunu, ancak fiyatlardaki artışın çarpan etkisini azaltabileceğini de söylemiştir. jens warming, kişisel tasarrufun dikkate alınması gerektiğini kabul etmiş, bunu bir "sızıntı" olarak değerlendirirken (s. 214), (s. 217)'de bunun aslında yatırıma dönüştürülebileceğini kabul etmiştir.

ders kitabı çarpanı, toplumu daha zengin hale getirmenin dünyadaki en kolay şey olduğu izlenimini vermektedir: hükümetin sadece daha fazla harcaması gerekmektedir. kahn'ın makalesinde ise bu daha zordur. ona göre, ilk harcama, fonların diğer kullanımlardan saptırılması değil, toplam harcamada bir artış olmalıdır: harcama düzeyinin ekonominin geliri/çıktısı ile sınırlı olduğu klasik teori altında - gerçek anlamda anlaşılırsa - imkansız bir şey. sayfa 174'te kahn, bayındırlık işlerinin etkisinin başka yerlerdeki harcamalar pahasına olduğu iddiasını reddetmekte, gelirin vergilendirme yoluyla artırılması halinde bunun ortaya çıkabileceğini kabul etmekte, ancak diğer mevcut araçların bu tür sonuçları olmadığını söylemektedir. örnek olarak, paranın bankalardan borç alınarak toplanabileceğini, çünkü ...
... yatırımların normal kanallardan akışını hiçbir şekilde etkilemeden, yolların maliyetini hükümete avans olarak vermek her zaman bankacılık sisteminin gücü dahilindedir.
bu, bankaların herhangi bir talebi karşılamak için kaynak yaratmakta özgür olduğunu varsayar. ancak kahn şunu da ekliyor.
... böyle bir hipotez gerçekten gerekli değildir. çünkü daha sonra da gösterileceği üzere, yolların inşasına paralel olarak, çeşitli kaynaklardan tam da yolların maliyetini karşılamak için gereken oranda fonlar serbest bırakılmaktadır.

gösteri, "bay meade'in ilişkisine" (james meade'e atfen) dayanmaktadır ve bu ilişki, culs-de-sac'ta kaybolan toplam para miktarının orijinal harcamaya eşit olduğunu iddia etmektedir; kahn'ın sözleriyle "parasal kaynaklar konusunda endişelenenlere rahatlama ve teselli getirmelidir" (s. 189).

bir yanıt çarpanı daha önce hawtrey tarafından 1928 tarihli bir hazine memorandumunda önerilmişti ("tek sızıntı olarak ithalatla"), ancak bu fikir daha sonraki yazılarında bir kenara bırakıldı. kısa bir süre sonra avustralyalı ekonomist lyndhurst giblin 1930 yılında verdiği bir konferansta bir çarpan analizi yayınladı (yine tek sızıntı olarak ithalatı ele alarak). bu fikrin kendisi çok daha eskidir. bazı hollandalı merkantilistler askeri harcamalar için sonsuz bir çarpan olduğuna inanıyorlardı (ithalat "sızıntısı" olmadığı varsayımıyla), çünkü ...
... ülkede sadece para kalırsa, bir savaş kendini sınırsız bir süre boyunca destekleyebilir ... çünkü paranın kendisi "tüketilirse", bu sadece başkasının mülkiyetine geçtiği anlamına gelir ve bu süreç sonsuza kadar devam edebilir.
çarpan doktrinleri daha sonra danimarkalı julius wulff (1896), avustralyalı alfred de lissa (1890'ların sonu), alman/amerikalı nicholas johannsen (aynı dönem) ve danimarkalı fr. johannsen (1925/1927) tarafından daha teorik terimlerle ifade edilmiştir. kahn, bu fikrin kendisine çocukken babası tarafından verildiğini söylemiştir.

kamu politikası tartışmaları
1929 seçimleri yaklaşırken "keynes, işsizliği hafifletmek için kamusal bir önlem olarak sermaye gelişiminin güçlü bir savunucusu haline geliyordu". muhafazakâr şansölye winston churchill ise tam tersi bir görüşe sahipti:
ortodoks hazine dogması, kararlılıkla sürdürülmektedir... [devlet borçlanması ve devlet harcamaları ile çok az ek istihdam yaratılabilir ve kalıcı ek istihdam yaratılamaz.
keynes, hazine görüşündeki bir kusurun üzerine atlamıştır. hazine i̇kinci sekreteri sir richard hopkins'i 1930 yılında macmillan finans ve sanayi komitesi önünde çapraz sorguya çekerken, "sermaye geliştirme planlarının işsizliği azaltmaya yaramayacağı" şeklindeki "birinci önermeye" atıfta bulunmuş ve "birinci önermeyi savunduklarını söylemenin hazine'nin görüşünü yanlış anlamak olup olmayacağını" sormuştur. hopkins şu yanıtı verdi: "i̇lk önerme çok ileri gidiyor. i̇lk önerme bize mutlak ve katı bir dogma atfeder, öyle değil mi?"

aynı yılın ilerleyen günlerinde, yeni oluşturulan ekonomistler komitesi'nde konuşan keynes, kahn'ın ortaya çıkan çarpan teorisini kamu çalışmalarını savunmak için kullanmaya çalıştı, "ancak pigou ve henderson'ın itirazları, nihai üründe bundan hiçbir iz olmamasını sağladı". 1933 yılında the times gazetesinde "refaha giden yol" başlıklı bir dizi makalede kahn'ın çarpanına verdiği desteği daha geniş bir şekilde duyurdu.

arthur cecil pigou o dönemde cambridge'deki tek ekonomi profesörüydü. i̇şsizlik konusuna sürekli ilgi duymuş, popüler i̇şsizlik (1913) kitabında işsizliğin "ücret oranları ile talep arasındaki uyumsuzluktan" kaynaklandığı görüşünü dile getirmiştir - keynes'in genel teori yıllarından önce paylaşmış olabileceği bir görüş. pratik önerileri de çok farklı değildi: "otuzlu yıllarda birçok kez" pigou "istihdamı canlandırmak için tasarlanan devlet eylemine [...] kamu desteği verdi". i̇ki adamın ayrıldığı nokta teori ve pratik arasındaki bağlantıdır. keynes, bayındırlık hizmetlerine yönelik önerilerini destekleyecek teorik temeller oluşturmaya çalışırken, pigou klasik doktrinden uzaklaşma eğilimi göstermemiştir. keynes, ona ve dennis robertson'a atıfta bulunarak retorik bir şekilde sordu: "neden kendi pratik sonuçlarını takip etmeleri mümkün olmayan teorileri sürdürmekte ısrar ediyorlar?"

ayrıca bakınız 
 i̇ktisat
 adam smith
 tüketim toplumu
 oyun teorisi
 görünmez el
 pareto ilkesi
 sosyal piyasa

kaynakça

dış bağlantılar 
 keynesyen kuramda genel denge 

john maynard keynes
 
ekonomi teorileri
ekonomi düşüncesi ve metodolojisi okulları
sosyal liberalizm
eponimik ekonomik ideolojiler