Celadet Ali Bedirhan

celadet ali bedirhan () (1893, i̇stanbul - 15 temmuz 1951, şam), kürt milliyetçisi dilbilimci, yazar, diplomat ve siyasetçi. öğrenimini i̇stanbul üniversitesi hukuk fakültesi'nde tamamlamıştır. daha sonra münih ludwig maximilian üniversitesinde doktorasını tamamlamıştır. kürt milliyetçi örgütü hoybun'un ilk başkanıdır.

hayatı 
celadet ali bedirhan 1893 yılında i̇stanbul'da dünyaya geldi. bedirhan bey'in torunu kürt aydınlarından emir ali bedirhan'ın oğludur. i̇lk ve ortaöğrenimini i̇stanbul'da tamamladı. i. dünya savaşı sırasında, subay olarak osmanlı ordusuna alındı ve kafkasya cephesi'nde bulundu. osmanlı i̇mparatorluğu'nun dağılmasından sonra kürt aşiretlerinin birliğini sağlamak için çaba gösterdi, fakat başarılı olmadı. 1922 yılında kardeşi kâmuran bedirhan'la birlikte almanya'ya gitti. almanya'da öğrenimini sürdüren celadet ali, 1925'te önce kahire'ye geçti, bir süre sonra da fransız mandası altındaki suriye'ye yerleşti. suriye'de haco ağa ve önde gelen diğer kürt aydınlarıyla birlikte hoybun'un kuruluşunda aktif rol oynadı.

kürtçe çalışmaları 

1930'lu yıllarla birlikte, siyasi çalışmalardan uzaklaşarak kürtçe ile ilgili çalışmalarını yoğunlaştırdı. 15 mayıs 1932 yılında hawar dergisini çıkardı. hawar dergisi ile birlikte arap karakterli kürt alfabesinin yanında latin karakterli kürt alfabesi de kullanılmaya başlandı. i̇lk 23 sayısı hem latin harfleri hem de arap harfleriyle yayınlanan hawar, 24. sayıdan itibaren bütünüyle latin harfleriyle yayımlandı. günümüzde kullanılan latin karakterli kürt alfabesi ilk defa hawar dergisinde uygulanan alfabedir. hawar dergisinde çoğunlukla kurmanci olmak üzere düzenli bir biçimde sorani ve az sayıda da zazaki yazılar yayınlandı. osmanlı dönemi kürt basınından ayrı olarak hawar 'da türkçe yazılara yer verilmemekle birlikte, dergide fransızca bölümü vardı ve bazı kürtçe yazılar fransızca'ya da tercüme ediliyordu. suriye'nin fransızların mandası altında olmasının bunda etkili olduğu düşünülmektedir. hawar dergisi hem kürtçenin standartlaştırılması hem de kürtçe yazan kadronun yetişmesi anlamında bir okul işlevi gördü. hawarın yazar kadrosu içinde celadat bedirhan dışında, kardeşi kâmuran bedirhan, osman sabri, nureddin zaza, cegerxwin, kadri can gibi birçok kişi de düzenli olarak yazdı. toplam 57 sayı yayımlanan hawar 1943'te yayınına son verdi.

1942'de şam'da hawarın yanı sıra ronahi ismiyle resimli bir kürtçe dergi çıkardı. başta hawarın bir eki olarak çıkan ronahi, hawarın yayınına son vermesinden sonra bir süre yayınına bağımsız olarak devam etti. sadece kürtçenin kurmanci lehçesiyle yayın yapan ronahi, latin harfleriyle yayımlandı. toplam 28 sayı yayınlanan ronahi, 1945 yılında yayınını sona erdirdi. ronahinin yazar kadrosu da çoğunlukla hawar 'da yazan kişilerdi.

celadet bedirhan, 15 temmuz 1951'de şam'da öldü. mezarı şam'dadır. ölümünden sonra hayattayken yaptığı kürtçe dil araştırmaları bir araya toplandı.

eserleri 
 elifba kurdî (kürtçe alfabe)
 rûpelên elfabê
 rêzimana elifbaya kurdî
 rêzimana kurdî (kürtçe gramer) (roger lescot ile birlikte)
 ferhenga kurdî (kürtçe sözlük)
 günlük notlar
 de la question kurde / kürt sorunu üzerine (fransızca ve türkçe)
 were dotmam (hawar dergisi'nde yer alan şiirler)
 edirne sükutunun i̇ç yüzü (kamuran bedirhan ile birlikte)
 mustefa kemal'e mektup 
 dîbaca nimêjên îzêdiyan
 hevind

ayrıca bakınız 
 kader kuyusu

kaynakça 

1893 doğumlular
i̇stanbul doğumlu siyasetçiler
osmanlı kürtleri
i. dünya savaşı'nda osmanlı askerleri
bedirhan
kürt milliyetçileri
hoybun
1951 yılında ölenler
kürt dilbilimciler
i̇stanbul üniversitesi hukuk fakültesinde öğrenim görenler