Linux dağıtımı

linux dağıtımı (kısaca dağıtım); linux çekirdeği, gnu araçları ve bir masaüstü ortamının bir araya gelmesiyle, bu birlikteliği sürdürülebilir şekilde yönetecek bir yapılandırma araçları seti, yazılım güncelleme araçları vb. ile oluşturularak tam teşekküllü bir işletim sistemi haline gelen uygulamalar bütününü ifade eder.

dağıtım kavramı, özgür yazılım felsefesinin çok alternatifli dünyasının bir sonucu olarak ortaya çıkmış, linux'a özgü bir terimdir. yaygınlıkları ve gnu/linux dünyasına katkılarıyla öne çıkan bazı dağıtımlar vardır: debian, ubuntu, red hat, fedora, linux mint, opensuse,arch linux bunlardan birkaçıdır.

bir gnu/linux sistemi bilgisayara kurulmadan cd-rom veya usb bellek üzerinden çalışabilecek şekilde de tasarlanabilmektedir. bir dağıtımın bu şekilde kurulmadan kullanılabilen sürümüne "canlı sistem" (i̇ng. live system), kullanıldığı medyalara göre de "canlı cd", "canlı usb" denilmektedir. günümüzde pek çok dağıtımın kurulum medyası aynı zamanda canlı sistem özelliklidir. bazı dağıtımlar ise sadece canlı sürümü ile yayınlanmaktadır. bu alanda en çok bilinen dağıtım debian temel alınarak hazırlanan knoppix ve bir dağıtımı temel almamış olan slax örnek olarak gösterilebilir.

kullanıcılar açısından dağıtımları birbirinden ayıran en önemli faktörler dağıtımların kullandıkları paket yönetim sistemleri, masaüstü ortamları ve yönetim araçlarıdır. paket yönetim sistemleri yazılımların kurulup kaldırılması için kullanılırken, masaüstü ortamları kullanıcıların sistem gereksinimleri ve ihtiyaç duydukları masaüstü araçları ve konforu açısından önemlidir. örneğin bazı sunucu dağıtımlarında hiçbir masaüstü ortamı bulunmazken ubuntu gibi ev-ofis amaçlı bazı dağıtımların farklı masaüstü seçenekleri ile kullanılabilme imkânı bulunmaktadır.

dağıtım geliştirme modelleri de paket yönetim sistemleri açısında temelde üç grupta incelenebilir. bu üç grup ikili paket yönetimi, kaynak paket yönetimi ve melez paket yönetimidir. i̇kili yöntemde paketler yazılımcıların kaynak kodlarından ilgili dağıtımın özelliklerine uygun şekilde derlenerek ikili hale dönüştürülür ve paket depolarından kullanıcılara sunulur (apt,pacman,dnf). kaynak paketlerde ise yazılımlar kaynak kodları ile depolarda bulunur, kullanıcılar derleme işlemini kendi bilgisayarlarında yaparlar (emerge). bu şekildeki pek çok dağıtımın paket yönetim sisteminin yazılımların dağıtıma uygun derlenmesi için dağıtıma özgü bir derleme ve inşa sistemi vardır. melez yöntemde ise bu iki yöntem de kullanılır.

türkiye'de fedora üzerinde geliştirilen turkuaz, gelecek ve mandrake üzerinden geliştirilen turkix, armador os 2006 gibi projelerden sonra tübi̇tak bünyesinde pardus isimli bir dağıtım geliştirilmektedir.

finansal güç açısından; novell tarafından geliştirilen suse linux enterprise ve red hat tarafından geliştirilen red hat enterprise linux dağıtımları milyar dolarlık bütçelere sahiptir. aynı zamanda, mandriva'ın arkasında ise dünya devi vivendi-universal şirketin bulunmaktadır. popüler gnu/linux dağıtımlarından ubuntu ise canonical şirketi tarafından finanse edilmektedir.

mepis, ubuntu, yoper, knoppix, libranet, linspire, xandros ve adamantix gibi birçok gnu/linux dağıtılımında da baz olarak kullanılan debian; google da başta olmak üzere birçok web sitesi tarafından başlıca kullanılmaktadır.

hazır dağıtımların yanı sıra, internet depolarından kaynak kodlar alınarak hazırlanan ve deneyimli kullanıcılara hitap eden bir dağıtım modeli daha bulunmaktadır. bu dağıtımların en popüleri gentoo, en geniş kapsamlısı linux from scratch, kurulumu en rahat olanı da arch linuxsource mage'dir. bunun yanı sıra; rock linux kurulması halinde size özel bir dağıtıma dönüşebilmekte ve iso olarak cd'den kurulacak şekilde hazırlanıp sunulabilmektedir. günümüzde sunulan birçok gnu/linux dağıtılımı rock linux'de kurulmuştur ya da geliştirilmektedir.

sayıları yüzleri bulan bu dağıtımlar gelişiminde temel aldıkları dağıtımlara göre şu şekilde sınıflandırılabilir;

debian - debian tabanlı dağıtımlar 
debian geniş donanım platformu desteği olan köklü bir geçmişe sahip özgür bir dağıtımdır. debian ve türevi dağıtımlar .deb dosya biçimi ile kullanılan paket yönetim sistemine sahiptir.

knoppix - knoppix tabanlı dağıtımlar 
knoppix, debian tabanlı bir dağıtımdır.

ubuntu - ubuntu tabanlı dağıtımlar 
ubuntu, debian tabanlı bir dağıtımdır.

gentoo - gentoo tabanlı dağıtımlar 
gentoo portage paket yönetim sistemine sahip ve sınırsız özelleştirilebilmeye imkân veren bir dağıtım.

fedora - fedora tabanlı dağıtımlar 
rpm paket yönetim sistemini kullanan bir dağıtım.

red hat enterprise linux - redhat tabanlı dağıtımlar 
rpm paket yönetim sistemini kullanan bir dağıtım.

diğer rpm tabanlı dağıtımlar

slackware - slackware tabanlı dağıtımlar 
yüksek ölçeklenebilirlik özelliği ile öne çıkan ve ileri seviye kullanıcıların veya gnu/linux sistemleri öğrenmek isteyenlerin tercih ettiği bir dağıtım.

slax - slax tabanlı dağıtımlar

arch linux - arch linux tabanlı dağıtımlar 
pacman paket yönetim sistemini kullanan bir dağıtım. aşağıdaki dağıtımların birçoğu arch linuxun kurulum aşamasını kolaylaştırma amaçlı geliştirilmiştir. manjaro, chakra, antergos, netrunner, aura ve kaos ise başlı başına özgün hale gelmiş ve son kullanıcı için en ideal formu almış dağıtımlardır.

başka bir dağıtımı temel almamış olan dağıtımlar 
kendine özgü paket yönetimi sistemiyle veya diğer özellikleri nedeniyle belli bir dağıtımı temel almamış olan dağıtımlar.

farklı dağıtımlardan ekran görüntüleri

ayrıca bakınız 
 distrowatch: gnu/linux dağıtımları hakkında bilgilerin, haberlerin, incelemelerin yer aldığı bir kaynak
 linux dağıtımları listesi

dış bağlantılar 
 gnu/linux dağıtımları kılavuzu  ubuntuwiki'de hazırlanmış bir derleme
 dağıtımlar kılavuzu , belli başlı dağıtımları inceleyen 2004 yılında hazırlanmış bir kılavuz
 linuxiso.org, dağıtımların iso dosyaları