Solunum sistemi

solunum sistemi, kandaki karbondioksit (co2) gazının oksijen gazı (o2) ile yer değiştirmesini sağlayan sistemdir.

solunumun temel organı akciğerlerdir. göğüs boşluğunda asılı olarak bulunan akciğerler pembemsi renkte süngersi yapıdadır. bu pembemsi görünüm sigara içenlerde veya pasif içicilerde siyahlaşmış bir hal alır. hava kirliliğinin yoğun olduğu bölgelerde yaşayanlarda da sigara içilmese bile siyahlaşmış görüntü olabilir.

solunum sisteminde burun ve ağız yardımıyla dışarıdan alınan havanın içindeki oksijen sırayla yutak, gırtlak ve soluk borusundan geçtikten sonra akciğerlere gelir. akciğerlerde bronş ve bronşcuklardan geçerek alveollere gelir. alveollerin iç kısmının nemli tutulması solunumu kolaylaştırmaktadır.  alveollerden kana geçer. kan, hücrelere oksijeni taşır. hücreler bu oksijeni kullanarak enerji elde ederler. kan yardımıyla karbondioksit, tekrar alveollere gelir. alveollerin içindeki kılcal damarlarda bulunan karbondioksit bronşçuk, bronş, soluk borusu, gırtlak ve yutaktan geçtikten sonra bu sefer ağız ve burundan çıkar.

solunum sistemindeki yapı ve organlar 
solunum sistemindeki yapı organlar şu organlardan oluşur.
burun
ağız
yutak
gırtlak
soluk borusu
akciğer
bronş
bronşçuk
alveoller
burun, solunum sisteminin dışarı açılan kısmıdır. burun içindeki kıllar ve nemli yüzey havanın içindeki tozların tutulmasını sağlar. ayrıca burun içindeki nemli yüzey ve burun içinin kıvrımlı oluşu soğuk havalarda, havanın ısınarak akciğerlere gitmesini sağlar. burnun en uç kısmındaki koklama sinir uçları havadaki küçük parçacıklar tarafından uyarılarak koku alma faaliyetini yapar.

yutak, ağız ve burun boşluğunu, soluk ve yemek borusuna birleştiren kısımdır.

soluk borusu, yutak ile akciğer arasında kalan borudur. soluk borusunun başlangıç bölümü gırtlaktır. gırtlakta ses telleri vardır. ayrıca küçük dil yutkunurken soluk borusunu kapatır. soluk borusunun iç yüzeyi nemli ve tüylerle kaplıdır. bunlar soluk borusuna kaçan toz vb. maddeleri yakalayarak öksürük ve balgamla dışarı atar. soluk borusunun alt kısmı bronş adı verilen iki kola ayrılır. bronşlardan biri sağ, diğeri sol akciğere bağlanır. soluk borusu üst üste dizilmiş kıkırdak halkalardan oluşmuştur.

akciğerler, göğüs kafesi içinde yer alır ve akciğerler solunumun en önemli organlarından biridir. akciğerler plevra adı verilen sağlam bir zarla çevrilir. akciğerleri darbe, basınç gibi dış etkenlerden korur. akciğerler sağ ve sol olmak üzere iki parçadır. ayrıca her bir parça lob denilen bölümlere ayrılmıştır. sağ akciğer üç, sol akciğer ise iki lobdan oluşur. bronşlar akciğerlere girdikten sonra daha ince dallara ayrılır. bu ince dallara bronşçuk denir. bronşçuklar üzüm salkımı şeklinde hava keseleri ile sonlanır. bu hava keselerine alveol denir. alveoller akciğer yüzeyinin daha geniş olmasını sağlar. bu özellik solunumu kolaylaştırır. hava ile kan arasındaki gaz alışverişi alveollerde yapılır.

solunumun değerlendirilmesi 
solunum kendiliğinden, sessiz, ağrısız, kolaylıkla gerçekleşir. solunum sayısı yetişkinlerde 10-15 kez/dk, çocukta 20-30 kez/dk, bebekte 30-40 kez/dk arasındadır.

american heart association (amerikan kalp derneği) tarafından 2010 yılında alınan kararla solunum kontrolü için "bak-dinle-hisset" yöntemi hava yolu açıldıktan sonra solunumun kontrolü sıralamasından kaldırılmıştır.

bu soruların yanıtları olumsuzsa ya da ağza - burna ayna veya cam tutulduğunda buharlaşma olmuyorsa solunum yok demektir. solunum durduğunda dokular oksijenlenemeyeceği için dudaklar ve tırnaklar siyanotiktir (morarmıştır).

oksijen yokluğunda görülebilecek sorunlar şunlardır.

 0 -1. dakikada kardiyak hassasiyet (aritmi vb.)
 1 -4. beyinde hasara eğilim 
 4 -6. beyin hasarı başlar 
 6 -10. beyin hasarı artar 
 10 + geri dönüşsüz beyin hasarı

suni solunum

bir kazazedenin yanına varıldığında ilk önce cab kontrol edilerek sürekliliği sağlanmalıdır.

 c (circulation): dolaşımın (nabzın varlığının) saptanması ve sürekliliğinin sağlanmasıdır.
 a (airway) : soluk yolunun açıklığının saptanması ve sürekliliğinin sağlanmasıdır.
 b (breathing): solunumun varlığının saptanması ve sürekliliğinin sağlanmasıdır.

c (circulation) 
nabza bakılmadan hemen göğse bası ve suni solunum şeklinde tyd uygulanır (2005 kurallarından önce nabza bakılırken sağlık personeli dışındaki kişilerin bakması artık önerilmiyor).

a (airway) 
bu basamakta solunum yolunun açıklığının saptanması ve sürdürülmesi yapılır. bilinçsiz ya da yerde yatan bir kişiye rastlandığında, öncelikle kişi omuzlarından hafifçe sarsılarak "iyi misiniz ?" sorusu sorulmalıdır. yanıt alınamıyorsa, hemen baş-çene yöntemiyle baş geriye yatırılır. eğer travma şüphesi varsa, boyun travmasına sebebiyet vermemek için "çene itme manevrası" (jaw-thrust maneuver) uygulanır..

b (breathing)  

soluk yolunun açıklığı sağlandıktan sonra solunum kontrol edilir. kişinin solunumu yoksa, hemen suni solunuma başlanılmalıdır. önce, her biri bir saniye sürecek şekilde, iki kurtarıcı soluk verilir. her soluk verildiğinde göğüs kafesinin yükselişi; soluğun ardından ise, soluk veren başını kaldırır, solunumun geri çıkışını ve bu arada göğüs kafesinin inişini izler. verilecek soluk miktarı, göğüs kafesini yükseltecek kadar olmalıdır. çok fazla ve güçlü soluk vermenin yararlı olmadığı tespit edilmiştir. o nedenle, bir saniye sürecek şekilde aldığınız nefesi (balon üfler gibi) verilmelidir.

kaynakça