Ayn Calut Muharebesi

ayn calut muharebesi, (arapça: عين جالوت, calut'un gözü), 3 eylül 1260'ta memlük ordusu ile i̇lhanlılar arasında, celile bölgesi'nin ayn calut mevkiinde yapılan muharebe.

arka plan
10 şubat 1258'de bağdat şehrini istila edip halife mustasım billah'ı idam eden hülagû'nun komutasındaki moğol orduları, suriye'ye ilerlemişlerdir. hülagû'den aldığı tehdit dolu mesajdan sonra eyyûbi sultanı nasır yusuf, memlûkler'den acil yardım talep etmiştir. 12 kasım 1259 günü memlûkler arasında yapılan toplantıda, yaşının küçük olması sebebiyle sultan mansur ali tahttan indirilerek yerine seyfeddin kutuz çıkartılmıştır. 1260 yılı başında hülagu, memlûk sultanı kutuz'un kendisine tâbi olması için bir elçilik heyeti göndermişti. elçiler beraberinde hülagu'dan tehdit dolu bir mektup da getirmişlerdi. kutuz, tehdit dolu bu mektuptan hiçbir suretle etkilenmeyerek es-salihiyye'de emirlerini toplayarak, onlarla durumu görüştü. alınan kararlara göre moğollar'a itaat edilmeyip sonuna kadar mukâvemet edilecekti. bu suretle hülagu'nun göndermiş olduğu dört kişiden oluşan elçilik heyeti kahire'nin değişik yerlerinde idâm edildi. 11 ağustos 1259 yılında moğol büyük han'ı mengü, kardeşi kubilay ile çin'de savaşırken ölmüştü. bunun üzerine kardeşleri kubilay ile arık boğa (erik boğa) arasında taht kavgaları başladı. hülagu kardeşi mengü han'ın vefâtı ve moğolistan'da çıkan iç karışıklık sebebiyle ordusunun büyük bir kısmıyla başkent karakurum'a hareket etti. suriye'deki moğol kuvvetlerinin komutanlığı ise ketboğa noyan'a bırakıldı.

savaş

savaştan hemen önce mısır'da sultan ilan edilen seyfeddin kutuz kumandasındaki 20.000 kişilik bir orduyla, hulagu'nun en seçkin kumandanlarından ketboğa noyan kumandasındaki çok sayıdaki suriyeli savaşçılar, ermeni ve gürcülerle takviye edilmiş moğol ordusunu filistin'de karşıladı. i̇ki ordu 3 ekim 1260 tarihinde, ayn calut denilen mevkide karşılaştı. baybars küçük bir birliğe komuta etmesine karşın mısır'dan kaçtıktan sonra (bkz. baybars / hükümdarlık öncesi yaşamı) sırasında bölgeyi ve araziyi iyi tanıdığından muharebenin stratejisini kendisi belirlemişti. baybars, vur/kaç taktikleriyle moğol ordusunu birkaç saat oyaladıktan sonra sahte bir geri çekilmeyle moğol kuvvetlerini memluk ordusunun büyük kısmının gizlendiği yüksek araziye çekmiştir. ketboğa ordusuna takip emri verince hazırlanmış tuzağa düşmüştür. bunun üzerine memluk kuvvetleri her yandan şiddetli bir ok yağmuru ve süvari hücumuyla saldırmıştır. bu zor duruma rağmen moğollar hırsla dövüşüp memluk ordusunun sol kanadını püskürtmeyi başardılar. bunun üzerine memluklar moğol atlarını korkutmak içi el toplarını kullandılar ve moğol ordusu bir karmaşanın içine düştü. yenilginin anlaşılması üzerine hayatta kalan moğol askerleri geri çekilmiştir. ancak memluk ordusu onları inatla takip edince durup yeniden savaştılar. fakat onlar da sonuçta erimiştir. moğol ordusunun hemen hemen tamamı imha edilmiştir. bu muharebede öldürülen moğol askerleri arasında ketboğa noyan da bulunmaktadır.

sonuç
moğollar şayet bu savaşta gâlip gelselerdi mısır'a kadar ilerleyecekler, irak'taki faaliyetleri gibi burada da aynı fiilleri işleyecekler, mısır'a yerleşmeseler bile irak'ta yerleştikleri gibi suriye'ye de yerleşeceklerdi. ayn-ı câlût zaferi sadece mısır'ı değil aynı zamanda suriye'yi de moğol hakimiyetinden kurtardı. cengiz han'ın cihangirliği ve dünya hâkimiyeti fikrinden yola çıkarak önlerinde hiçbir gücün duramayacağını zanneden i̇lhanlılar, memlûkler sayesinde durdurulmuş ve onlardan yedikleri ağır darbeler sonucunda yavaş yavaş yıkılmaya sürüklenmişlerdir. memlükler'in i̇lhanlılar karşısında elde ettikleri başarılar ve buna bağlı olarak i̇slâm alemindeki itibârlarının artması osmanlı devleti'nin yükselişine kadar bölgedeki en önemli siyasi güç olmalarına sebep olmuştur.

ayrıca bakınız 
 i̇lhanlılar
 seyfeddin kutuz
 ketboğa

kaynakça 

moğol i̇mparatorluğu'nun muharebeleri

memlûk devleti'nin muharebeleri
1260'larda çatışmalar
gürcü krallığı'nın muharebeleri
kilikya ermeni krallığı'nın muharebeleri

13. yüzyılda memlûk devleti
1260'larda asya
1260'larda avrupa
13. yüzyılda gürcü krallığı

i̇lhanlılar'ın muharebeleri