Abdülcanbaz

abdülcanbaz, 1957 yılında turhan selçuk tarafından milliyet gazetesi için çizilmeye başlanan çizgi roman ve çizgi romanın baş kahramanıdır.

gelişim süreci 

o yıllarda milliyet gazetesinde yarım sayfalık yabancı bir çizgi roman vardır. abdi i̇pekçi, turhan selçuk'tan ısrarla bu çizgi romanın yerlisini ister. turhan selçuk, mizah yazarı aziz nesin'den yardım ister.

aziz nesin, hilekâr ve düzenbaz bir turist rehberi tipi yaratır. bu üçkâğıtçı adama "abdülcanbaz" adını takar. birinci öykünün yayını bitince aziz nesin diziye devam etmek istemez.

turhan selçuk, bunun üzerine rıfat ilgaz'dan yardım ister. bir süre sonra rıfat ilgaz'dan gelen senaryolar da aksamaya başlayınca turhan selçuk, diziyi kendisi yazmaya başlar. bu, düzenbaz abdülcanbaz tipinin değişmesine, yeniden yaratılmasına neden olur. abdülcanbaz, düzenin düzensizliğine ve bu ortamdan doğan ahlaksız, namussuz, utanmaz, arlanmaz tiplere karşı savaşan bir semboldür artık.2

abdülcanbaz, yaratıldığı tarihsel dönemden de çıkarılır. artık hikâye, osmanlı döneminde, türk kurtuluş savaşı'nda, uzayda, eski mısır'da geçebilir.

"ben abdülcanbaz'ı kahramanlık ötesi kaba kuvvetten güç alan, yozlaşmış bir çizgi roman türünden ayırıp arıtmak istedim. bir roman ya da bir hikâye anlatımının sanat değerini katarak bunu grafik sanatın çizgi gücüyle de besleyerek kişiliğini bulması yolunda çalıştım." milliyet sanat, aralık 1972

i̇çerikte bunlar olurken, turhan selçuk'un çizgi üslubunda da belirgin bir farklılaşma başlar. çizgiler sadeleşir, grafik düzeyi artar.

"1950 sonrası, saul steinberg bir hamle yapmış, grafik mizahı avrupa'dan amerika'ya kadar götürmüştü. avrupalı karikatürcüler, onun açtığı yoldan yeni mesafelere ulaşmaya çalışıyorlardı. bu yeni yolda kişiliğimi bulma çabasına yönelik çalışmalara başladım. önceleri yuvarlak çizgilerle çalışıyordum. sonra çizgilerimi köşeleştirdim. daha sonra yuvarlak ve köşeli çizgileri birlikte kullanmaya başladım. bir ara çok sert, çok düz çizgilerle çalıştım. ama sadelikten hiç ayrılmadım."

abdülcanbaz, uzun yıllar milliyet, cumhuriyet, akşam ve yeni i̇stanbul gazetelerinde yer aldı. yetmişli yıllarda mehmet benli, seksenli yıllarda da milliyet yayıncılık tarafından albüm olarak yayınlandı. turhan selçuk, 1987'de abdülcanbaz'ı emekli etti. ancak 1994 yılında, ısrarlar sonucu tekrar çizmeye başladı. 2003’e kadar devam etti. turhan selçuk abdülcanbaz'ın haklarını 2006 yılında (osman uslu'ya - bi̇z a.ş.ye ait) bi̇z karikatür ve çizgi roman koleksiyonu'na sattı.

abdülcanbaz karakterleri

abdülcanbaz 
o her çağda halkın özlemini duyduğu, hayallerinde yaşattığı efsanevi bir tiptir. bazen masal dünyalarında, bazen günümüzde sürdürür yaşantısını, bazen de uzayı adımlar...

halkını seven her dürüst ve namuslu kişide az çok abdülcanbaz'lık vardır. dürüsttür, cesurdur, akıllı ve zekidir. yakışıklıdır, çelikten kaslara sahiptir. bu üstün niteliklerini daima iyinin, haklının, ezilenin yanında; sömürücülere, zalimlere, namussuzlara karşı kullanır. "osmanlı tokadı" ile ün salmıştır.

karanfil hoca 
doğu'nun yetiştirdiği en büyük ilim adamıdır. i̇lmi simya, i̇lmi kimya ve keşif dünyasındaki yeri, i̇bn-i sina, i̇bn-i batuta gibi doğulu ilim adamlarından çok daha önemlidir. biraz sinirli ve mütecaviz olmasına rağmen iyi kalpli, dürüst, kişilik sahibi bir adamdır. minaretül füze-tül kamer, sefine-i hava, el kabili sevk-ül karakuş, vel kebir-ül köstebek gibi önemli buluşların sahibidir.

tarzan 
tarsus'ta doğmuştur. saf ve temiz yürekli bir anadolu çocuğudur. heybetli bir yapısı, ilahi bir gücü vardır. cesareti ile ün salmıştır.

fettah 
abdülcanbaz'ın arkadaşlarındandır. hoşsohbet, muzip, kolayca gönlünü kaptıran, başından büyük işlere girişen, sevimli bir adamdır.

fayrabi 
pehlivani gözbağcılıkta üstüne yoktur. hatta bu marifetleri sanat hâline getiren tek adamdır denilebilir. abdülcanbaz ile i̇sfahan'da tanışmış, bir daha ayrılmamışlar, arkadaşlıklarını, toz kondurmadan sürdürmüşlerdir.

gözlüklü sami bey 
osmanlı sarayına mensup bir mirasyedi... şeytani bir zekâya ve süngülü bir bastona sahiptir. i̇şrete, kadına düşkün, düzenbaz bir adamdır. hazırlopçudur.

sürmegöz i̇hsan bey 
gözlüklü sami'nin dostu ve dalkavuğudur. çıkar uğruna yapmayacağı şey yoktur.

kaynakça 

 turhan selçuk, "abdülcanbaz ve arkadaşlarinin hari̇kulade serüvenleri̇", 1. kitap, 1972

şerit çizgi romanlar
1957'de tanıtılan çizgi romanlar
1957'de tanıtılan çizgi karakterler