Alnitak

alnitak (zeta orionis, 50 orionis), avcı takımyıldızı yönünde yaklaşık olarak 815 ışık yılı uzaklıkta bulunan üçlü yıldız sistemidir. mintaka (delta orionis) ve alnilam (epsilon orionis) ile birlikte bu üç yıldız, eski kültürler arasında pek çok isimle de bilinen avcı'nın kuşağı'nı oluştururlar.

alnitak'ın birleşik görünen parlaklığı 1,74 kadirdir ve avcı'nın en parlak 5. yıldızıdır. sistemin ana bileşeni, çok sıcak ve çok parlak olan o-tipi mavi süperdev bir yıldızdır.

gözlem tarihi 
alnitak, avcı'nın kuşağı'nın bir bileşeni olarak antik çağlardan beri bilinen bir yıldızdır ve yaygın bir kültürel öneme sahipti. 1819 yılında, amatör alman gök bilimci george k. kunowsky tarafından çift yıldız olarak belirtilmiştir. 1970'lerde nsii (narrabri stellar intensity interferometer) ile yapılan gözlemlerde parlak birincil bileşene eşlik eden bir yıldızdan şüphelenilmişti. 1998 yılında lowell gözlemevi'nden bir ekip, ikincil bileşenin varlığını doğrulamıştır. başlangıçta uzaklığının 1.500 ışık yılı civarında olduğu düşünülmekteydi, fakat hipparcos uydusuyla elde edilen ıraklık açısı verileri bu mesafenin kabaca yarısı kadar olabileceğini göstermiştir.

sistem ve özellikler

alnitak aa 
alnitak üç bileşenden oluşan bir çoklu yıldızdır. ana bileşen alnitak aa, 31.500 k yüzey sıcaklığına sahip olan o-tipi mavi ve sıcak bir süperdev yıldızdır. güneş'ten 28 kat daha fazla bir kütleye ve 20 kat daha fazla bir yarıçapa sahiptir. alnitak aa, büyük kütleli ve çok parlak bir yıldızdır. görünür ışıktaki aydınlatma gücü, güneş'ten 10.500 kat daha fazladır. ancak çok sıcak olan bu yıldız, radyasyonun büyük bölümünü morötesi dalga boyunda yayar ve bu faktör göz önüne alındığında aydınlatma gücü güneş'ten 80.000 kat daha fazla olur.

büyük bir yıldız olan alnitak aa'nın çok kısa bir ömrü vardır. muhtemelen sadece 6 milyon yıllık bir yaşı olmasına rağmen, çekirdeğindeki hidrojenin büyük bir kısmını tüketmiştir. tıpkı betelgeuse gibi kırmızı süperdev bir yıldız olmaya hazırlanan alnitak aa, bu sürecin sonunda bir süpernova olarak patlayacaktır.

alnitak b 
1819 yılından bu yana ana yıldızın bir arkadaşı olduğu bilinmektedir. o yıl, amatör alman gök bilimci george k. kunowsky tarafından çift yıldız olarak tanımlanmıştı. alnitak b, ana yıldızdan 2,3 yay-saniye ile ayrılan b-tipi mavi-beyaz bir dev yıldızdır. görünen parlaklığı 4,2 kadir olan yıldız, ana yıldıza bu kadar yakın olmasaydı dünya'dan çıplak gözle fark edilebilecekti.

çiftin yörüngesi, ortak bir kütle merkezi etrafında yaklaşık 1.500 yıldan daha fazladır. yörünge son derece eksantriktir (e=0,07) ve bizim bakış açımızdan yörünge eğikliği 72,0° yi bulur.

güneş'ten 14 kat daha fazla bir kütleye sahiptir ve morötesi radyasyon da göz önüne alındığında aydınlatma gücü güneş'ten 1.100 kat daha fazla olur.

alnitak ab 
70'li yıllardan beri ana bileşenin spektroskopik ikili olduğu düşünülmüştü. 1998 yılında, lowell gözlemevi'nce yapılan interferometrik ölçümleri temel alan bilim adamlarından oluşan bir ekip tarafından doğrulanmıştır. sistemin bu bileşeni alnitak ab olarak adlandırılır ve alnitak aa'dan sadece 42 yay-saniye ile ayrılır. alnitak ab'nin özellikleri tam olarak bilinmiyor, ancak alnitak aa ile benzer bir tayfa sahip olması gerektiği düşünülmektedir. bu yüzden, o-tipi bir yıldız olarak sınıflandırılır. görünen parlaklığı 4 kadir olan yıldız, daha parlak olan ana yıldıza bu kadar yakın olmasaydı dünya'dan çıplak gözle fark edilebilecekti.

alnitak ab'nin kütlesinin 23 m☉ ve aydınlatma gücünün 1.300 l☉ olduğu kabul edilir. büyük bir kütleye sahip ve görece olarak birbirlerine yakın olan iki bileşenin, yörünge süresinin birkaç yıl olabileceği düşünülebilir (lowel gözlemevi ekibinin tahmini 7,6 yıldır).

alnitak c? 
alnitak a'dan 57 yay-saniye ile ayrılan, aydınlatma gücü 13 l☉ ve görünen parlaklığı 9 kadir olan başka bir yıldız daha görünmektedir. ancak, kütleçekimsel olarak muhtemelen bu sisteme bağlı değildir.

etimoloji ve kültürel önemi 
geleneksel adı olan alnitak, arapça النطاق an-niṭāk'''dan gelmektedir ve "kuşak" anlamına gelir. alternatif olarak al nitak veya alnitah olarak da yazılmıştır.

 avcı'nın kuşağı 

bu üç kuşak yıldızı topluca, pek çok kültür tarafından ve pek çok isimle bilinmekteydi. arapça'da; el nijād "kuşak", el nasak "çizgi", el alkāt "altın taneleri veya fındıklar" ve modern arapça'da el mīzān el h•akk'' "doğru ölçekli işın" terimleriyle belirtilir. çin mitolojisinde "işın tartısı" olarak bilinmekteydi. kuşak, ayrıca üç yıldız konağı olarak (basitleştirilmiş: 参宿; geleneksel: 參宿; pinyin: shēn xiù) çin takımyıldızlarındaki yirmi-sekiz konaktan biridir. beyaz kaplan'ın batıdaki konaklarından birisidir.

kaynakça 

avcı takımyıldızı
o-tipi süperdevler
o-tipi ana kol yıldızları
b-tipi devler
orionis, zeta
orionis, 50
26727
bd-02 1338