Cilalı Taş Devri

cilalı taş devri veya bilimsel adıyla neolitik çağ (yeni taş çağı), tarihöncesi çağlardan biridir. 

bu dönemde (mö 8000-5500) önceki devirlere göre daha sert ve daha düzgün taş aletler yapılmıştır. topraktan veya kilden yapılan kaplar ateşte pişirilmiş, bunun sonucunda seramik sanatı başlamıştır. bu devirdeki insanlar bilgi ve teknikte önceki dönemlere göre oldukça ileri bir düzeye çıkmışlardır. kemik ve taştan daha kullanışlı aletler yapılmıştır. i̇nsanların yerleşik düzene geçmesi de bu dönemde meydana gelmiştir. birbirine yakın aileler topluca bir yerde oturarak köyleri meydana getirmişlerdir. böylece tarihteki ilk köyler kurulmuştur. ayrıca insanlar tahıl üretimine de başlamış, hayvanlar evcilleştirilmiş, insanlar tüketicilikten üretici duruma geçmişlerdir. i̇lk defa ticaret başlamıştır.

başlangıç noktası ve özellikleri 
gezegende yaşanan son buzul çağının sona ermesi ardından, insan topluluklarının yayılma eğilimi gösterdikleri ılıman iklim kuşaklarında, yepyeni bir evrimsel açılım yaşanmaya başlanmıştır. buzulların çekilmesiyle ılıman iklim kuşağında gerek fauna gerekse flora, hem çeşitlilik hem de popülasyon olarak belirgin gelişmeler göstermiştir. bu mevsimsel farklılıkların oldukça belirgin olduğu ve genellikle kurak sayılabilecek yaşam alanlarında ortaya çıkan ve yayılabilen türler, kaçınılmaz olarak dayanıklı, uyum sağlama ve üreme yetenekleri geniş, görece daha küçük cüsseli türlerdi. bu ortam, insan topluluklarına geniş olanaklar sunmuştur.

beslenme alışkanlıkları 
buğday ve arpa gibi yaygın, kurak iklime uyumlu bitki türlerinin ve koyun, keçi, sığır gibi otçul türlerin ortaya çıkması ve yaygınlaşmasıyla insan topluluklarının yaşam biçimi de değişmeye başlamıştır. doğaya doğrudan müdahale ederek, besin olarak kullanılabilecek bitki türlerini yetiştirme ve bazı hayvan türlerini evcilleştirerek sürüler oluşturmak, bu dönemin belirgin özelliği olmuştur.

i̇nsan toplulukları bu yeni yaşam tarzında iki ana kolda gelişme göstermişlerdi. bazı topluluklar evcilleştirdikleri hayvanlardan oluşan sürüleri temel besin kaynağı olarak kullanırken bazı topluluklar ise sınırlı ölçüde de olsa bahçe tarımına başlamışlardır. her iki ana kol da avcı-toplayıcı topluluklar olmaktan zamanla çıkmış, bir anlamda besin üreten topluluklar haline dönüşmeye başlamışlardır. kuşkusuz ağırlıklı olarak tarımla uğraşan topluluklar, avcı-toplayıcı toplulukların yaşam tarzını bırakarak yerleşik düzene geçmek zorunda kalmışlardır. ağırlıklı olarak hayvan sürülerini kullanan topluluklar ise göçebe ya da yarı-göçebe topluluklar haline gelmişlerdir.

özellikle tarım yapmanın öğrenilmesi bu toplumların beslenme ve yaşam tarzlarında kökten değişikliklere yol açmıştır. büyük ölçüde rastlantılara, ileri derecede uzmanlaşmaya bağlı olan avcı-toplayıcı yaşam tarzı yerini, besin maddelerini saklayabilen ve beslenme açısından daha güvenli toplumlar almıştır.

bu gelişmeler, "neolitik devrim" olarak adlandırılan ve insan topluluklarının yaşam biçiminde köklü değişikliklere yol açan bir süreçtir. gezegenin her yöresinde yaşamakta olan topluluklarda zamandaş olarak ortaya çıkmayan neolitik devrim başlangıçta; orta doğu, ön asya, uzak doğu gibi geniş ve düzenli akarsuların yaygın olduğu bölgelerde yaşanmaya başlanmıştır.

dönemler 
neolitik çağ, çanak çömleksiz neolitik ve çanak çömlekli neolitik olmak üzere ikiye ayrılır. bu çağda tarımın keşfi, hayvan evcilleştirme, çanak çömlek yapımı, ekmek yapımı, duvarlara resim çizilmesi gözlemlenmiş, tekerleğin temelleri atılmıştır.

çanak çömleksiz neolitik 
tarımın keşfedildiği ilk yer orta doğu'da bereketli hilal adı verilen bölgedir. tarımın keşfedilmiş olması üretici ekonomiye geçişin başlangıcı olduğundan en önemli gelişmedir. ayrıca bu dönemde hayvanlar evcilleştirilmeye başlanmıştır. köpek, mezolotik dönemde evcilleştirilen ilk hayvandır. etinden, sütünden, yününden vb. faydalanmak amacı ile koyun, keçi, domuz ve sığır gibi hayvanlar daha sonraları evcilleştirilen hayvanlardır. daha sonraki gelişmelerde, ev yapımı vardır. i̇lk zamanlar dairesel kulübeler halinde başlayan ev yapımları, daha sonra dikdörtgenler şeklinde gerçek ev görünümünde yapılmıştır. bunun sonucu olarak köyler ortaya çıkmıştır. uzun mesafeli ticarete konu olan ilk mal, obsidyendir. (obsidyen, siyah renkli volkanik taştır) obsidyen alet yapımında kullanılan hammaddedir. bu çağda bakır da kullanılmaya başlamıştır.

çanak çömlekli neolitik 
bu çağda, avcılık tamamen bırakılmıştır. artık besin üretimine dayalı ekonomi tamamen yerleşmiştir. düzenli evler yapılmıştır. bu evlerde ayrı ayrı odalar vardır. ayrıca jeriko ve jarma (filistin) gibi yerleşim yerlerinin etraflarına sur duvarlar yapılmıştır. sur duvarlar derin hendeklerle çevrilmiştir. bu duvarların önemi, ortak emek gücünün kullanılması ve ileri düzeyde bir toplumsal örgütlenmenin görülmesidir. bu dönemin sonuna doğru, ölüler evlerin tabanına gömülmek yerine yerleşim yerlerinin dışında bir yere gömülmeye başlanmıştır.

neolitik insan yerleşimleri şunları içerir:

dünyanın bilinen en eski mühendislik ürünü karayolu, i̇ngiltere'deki post track, mö 3838 den kalmadır ve dünyanın en eski bağımsız yapısı malta, gozo'daki ġgantija neolitik tapınağıdır.

kaynakça