Windows XP

windows xp, microsoft tarafından geliştirilen windows nt işletim sistemi ailesinin önemli bir sürümüdür. hem profesyonel kullanıcılar için geliştirilen windows 2000'in, hem de genel kullanıcılar için geliştirilen windows me'nin doğrudan ardılıydı. 25 ekim 2001'de başlayan perakende satışlarla 24 ağustos 2001'de üretime sunuldu.

windows xp'nin geliştirilmesi, 1990'ların sonunda, özellikle genel tüketici kullanımı için tasarlanmış windows nt çekirdeği üzerine kurulu bir işletim sistemi olan "neptune" olarak başladı. windows 2000'in güncelleştirilmiş bir sürümü de başlangıçta iş piyasası için planlanmıştı; ancak ocak 2000'de, her iki proje de hem tüketici hem de iş pazarları için tek bir işletim sistemi platformu olarak hizmet edecek olan "whistler" kod adlı tek bir işletim sistemi lehine rafa kaldırıldı. bu nedenle windows xp, windows 95 çekirdeğine ve ms-dos'a dayanmayan ilk windows tüketici sürümüydü.

piyasaya sürülmesinden sonra windows xp, eleştirmenler tarafından artan performans ve kararlılık (özellikle windows me ile karşılaştırıldığında), daha sezgisel bir kullanıcı arayüzü, gelişmiş donanım desteği ve genişletilmiş multimedya yetenekleri konusunda olumlu eleştiriler aldı. ancak, bazı incelemeciler yeni lisanslama modeli ve ürün etkinleştirme sistemi konusunda endişeliydi. windows xp ve windows server 2003'ün yerini sırasıyla ocak 2007 ve şubat 2008'de piyasaya sürülen windows vista ve windows server 2008 almıştır.

windows xp için genel destek 14 nisan 2009'da, genişletilmiş destek ise 8 nisan 2014'te sona erdi. böylece işletim sistemi, daha fazla destek ve güvenlik güncellemesi almayı durdurdu. windows xp professional tabanlı windows embedded posready 2009 ise nisan 2019'a kadar güvenlik güncellemeleri aldı. güncelleştirmeleri windows xp'nin diğer sürümlerine uygulamak için resmi olmayan yöntemler kullanıma sunuldu. microsoft, uyumsuzluk sorunlarını öne sürerek bu uygulamayı resmi olarak caydırdı.

mayıs 2022 itibarıyla, windows pc'lerin %0,44'ü (tüm kıtalarda pay %1'in altındadır) windows xp çalıştırmaktadır. windows xp, bilgisayarların %50-60'ından fazlasının kullandığı ermenistan gibi birçok ülkede hala çok yaygındır.

geliştirilme süreci 
1990'ların sonlarında, windows xp olacak işletim sisteminin geliştirmesi için iki ayrı ürüne odaklandı: windows 2000'in ardılı olmayı amaçlayan "odyssey"; ve ms-dos tabanlı windows 98'in ardından windows nt mimarisini kullanan tüketici odaklı bir işletim sistemi olduğu bildirilen "neptune".

ancak projelerin çok iddialı olduğu ortaya çıktı. ocak 2000'de, windows 2000'in resmi olarak piyasaya sürülmesinden kısa bir süre önce, teknoloji yazarı paul thurrott, microsoft'un hem neptune'ü hem de odyssey'i rafa kaldırdığını bildirdi. whistler'ın amacı, hem tüketici hem de iş odaklı windows hatlarını tek bir windows nt platformu altında birleştirmekti: thurrott, neptune'ün "windows me'den alınan tüm özelliklerin basitçe yeniden yorumlandığı bir kara delik haline geldiğini ve neptune ile odyssey'in zaten aynı kod tabanına dayanacağından, onları tek bir projede birleştirmenin mantıklı olacağını belirtti."

13 temmuz 2000'deki pdc'de microsoft, whistler'ın 2001'in ikinci yarısında piyasaya sürüleceğini duyurdu.

microsoft, 31 ekim 2000'de whistler'ın ilk halka açık beta derlemesi olan 2296'yı yayınladı. sonraki derlemeler, internet explorer 6.0, microsoft ürün etkinleştirme sistemi ve bliss masaüstü arka planı gibi windows xp'nin özelliklerini yavaş yavaş tanıttı.

whistler, 5 şubat 2001'de gerçekelşetirilen bir medya etkinliği sırasında, xp'nin "experience" anlamına geldiği windows xp adı altında resmi olarak tanıtıldı.

piyasaya sürülmesi 
haziran 2001'de microsoft, intel ve diğer bilgisayar üreticileriyle birlikte windows xp'yi pazarlamak ve tanıtmak için en az 1 milyar abd doları harcamayı planladığını belirtti. kampanyanın teması "yes you can" (evet yapabilirsin), platformun genel yeteneklerini vurgulamak için tasarlandı. microsoft başlangıçta "prepare to fly" (uçmaya hazırlan) sloganını kullanmayı planlamıştı, ancak 11 eylül saldırılarının ardından duyarlılık sorunları nedeniyle değiştirildi.

24 ağustos 2001'de windows xp build 2600 üretime sunuldu (rtm). microsoft redmond kampüsü'ndeki bir tören medya etkinliği sırasında, rtm yapısının kopyaları, birkaç büyük pc üreticisinin temsilcilerine evrak çantalarında verildi ve daha sonra dekore edilmiş helikopterlere bindiler. pc üreticileri, 24 eylül 2001'den itibaren xp çalıştıran cihazları piyasaya sürebilecekken, xp'nin 25 ekim 2001'de genel olarak perakende kullanılabilirliğe ulaşması bekleniyordu. aynı gün microsoft, xp'nin iki ana sürümü olan "home" (ev kullanıcıları için windows me'nin yedeği olarak) ve "professional" (profesyonel kullanıcılar için windows 2000'in yedeği olarak) için nihai perakende fiyatlandırmasını da duyurdu.

yeni ve güncellenmiş özellikler

kullanıcı arayüzü 
önceki sürümlerle bazı benzerlikler korunurken, windows xp'nin arayüzü, işletim sisteminin görünümünü tamamen değiştiren alfa birleştirme efektleri, alt gölgeler ve "görsel stiller" çeşitlerinin artmasıyla yeni bir görsel görünüme kavuştu. etkinleştirilen efektlerin sayısı, bilgisayarın işlem gücüne bağlı olarak işletim sistemi tarafından belirlenir ve duruma göre devre dışı bırakılabilir. ayrıca xp, sıvı kristal ekranlardaki yazı tiplerinin görünümünü iyileştirmek için tasarlanmış yeni bir alt piksel oluşturma sistemi olan cleartype ile birlikte geldi. yeni bir sistem simgeleri seti de yine xp ile birlikte tanıtıldı. varsayılan duvar kağıdı olan bliss, napa, kaliforniya'nın dışındaki napa vadisi'nde, yuvarlanan yeşil tepeler ve stratokümülüs ile sirüs bulutlarının olduğu mavi bir gökyüzünün fotoğrafıdır.

başlat menüsü, xp'de ilk büyük değişikliğe uğradı ve sık kullanılan uygulamaları, son açılan belgeleri ve geleneksel basamaklı "tüm programlar" menüsünü listeleme, sabitleme ve görüntüleme özelliğine sahip iki sütunlu bir düzene geçti. görev çubuğu artık tek bir uygulama tarafından açılan pencereleri, tek tek pencereleri listeleyen bir açılır menü ile tek bir görev çubuğu düğmesinde gruplayabilir hale getirildi. bildirim alanı ayrıca varsayılan olarak "etkin olmayan" simgeleri de gizlemektedir. bunların yanı sıra, "ortak görevler" listesi eklendi ve windows gezgini'nin kenar çubuğu, ortak eylemlerin listelerini içeren yeni bir görev tabanlı tasarım kullanacak şekilde güncellendi; görüntülenen görevler, bir klasördeki içeriğin türüyle bağlamsal olarak alakalıdır (örneğin, müzik görüntülü bir klasör, klasördeki tüm dosyaları oynatmayı veya bir cd'ye yazmayı önerir).

hızlı kullanıcı geçişi ile ek kullanıcılar, mevcut kullanıcıların programlarını kapatıp oturumlarını kapatmalarına gerek kalmadan windows xp işletim sistemine sahip bir bilgisayarda oturum açmasına olanak tanır.

altyapı 
windows xp, başlatma ve uygulama açılış sürelerini iyileştirmek için ön başlatıcı kullanır. güncellenen sürücüler istenmeyen sonuçlar verirse, güncellenmiş bir aygıt sürücüsünün kurulumunu geri almak da windows xp ile mümkün hale gelmiştir.

windows ürün aktivasyonu olarak bilinen bir kopya koruma sistemi, windows xp ve onun sunucu versiyonu olan windows server 2003 ile tanıtılmıştır. tüm windows lisansları, internet veya telefon yardım hattı aracılığıyla iletilen bilgisayar donanımından gelen bilgiler kullanılarak oluşturulan benzersiz bir kimliğe bağlı olmalıdır. ayrıca windows, kurulumdan sonraki 30 gün içinde etkinleştirilmezse, işletim sistemi etkinleştirilene kadar çalışmayı durdurmaktaydı.

ağ ve internet işlevleri 
windows xp yerleşik olarak internet explorer 6, outlook express 6, windows messenger ve msn explorer ile birlikte gelmektedir. i̇nternet bağlantısı güvenlik duvarı, upnp ile i̇nternet bağlantı paylaşımı entegrasyonu, nat geçiş api'leri, hizmet kalitesi özellikleri, ipv6 ve teredo tünelleme, arka plan akıllı aktarım hizmeti, genişletilmiş faks özellikleri, ağ köprüleme, eşler arası ağ oluşturma, çoğu dsl modem için destek, otomatik yapılandırma ve dolaşım ile ieee 802.11 (wi-fi) bağlantıları, tapi 3.1 ve firewire üzerinden ağ oluşturma gibi özellikler de yerleşik olarak windows xp ile birlikte gelmektedir. kullanıcıların bir ağ veya internet üzerinden windows xp çalıştıran bir bilgisayara bağlanıp uygulamalarına, dosyalarına, yazıcılarına ve cihazlarına erişmesine veya yardım istemesine olanak tanıyan uzaktan yardım ve uzak masaüstü özellikleri de eklenmiştir.

geriye dönük uyumluluk 
windows'un belirli sürümlerini hedefleyen veya kilitleyen çalışan yazılımı etkinleştirmek için "uyumluluk modu" eklenmiştir. bu özellik, windows 95'ten başlayarak, windows'un seçili önceki bir sürümünün yazılıma benzetilmesine olanak tanır.

kaldırılan özellikler 
windows'un önceki sürümlerinin parçası olan bazı programlar ve özellikler, windows xp'de bulunmamaktadır. windows 9x öncülünde bulunan çeşitli ms-dos komutları, posix ve os/2 alt sistemlerinde olduğu gibi kaldırıldı.

ağ oluşturmada netbeui, nwlink ve netdde kullanımdan kaldırıldı ve varsayılan olarak gelmedi. tak ve çalıştır uyumu olmayan iletişim cihazlar da (modemler ve ağ arabirim kartları gibi) artık desteklenmemekteydi.

sürümler 

i̇şletim sistemi öncelikle, yoğun yerelleştirme (yerel yer işaretlerinin görüntülerini içeren duvar kağıtları ve ekran koruyucular dahil) ve temel bilgisayar görevleriyle ilgili video eğitimlerini içeren bir "desteğim" alanı içeren ilk kez bilgisayar sahiplerine yöneliktir.

windows xp, piyasaya sürüldüğünde; home edition ve professional edition olmak üzere iki ana sürüm olarak yayınlandı. her iki sürüm de perakende olarak yeni bilgisayarlara önceden yüklenmiş yazılımlar ve kutulu kopyalar olarak sunuldu. kutulu kopyalar "yükseltme" veya "tam" lisanslar olarak satıldı; "yükseltme" sürümleri biraz daha ucuzdu, ancak yüklemek için mevcut bir windows sürümünü gerektiriyordu. "tam" sürüm ise, işletim sistemi veya mevcut windows sürümü olmayan sistemlere yüklenebilirdi. xp'nin iki sürümü farklı pazarlara yönelikti: home edition açıkça son kullanıcı kullanımına yöneliktir ve bir windows etki alanına katılma, i̇nternet bilgi hizmetleri ve çok dilli gibi professional'da bulunan belirli gelişmiş ve kurumsal odaklı özellikleri varsayılan olarak devre dışıdır. windows 98 veya me, her iki sürüme de yükseltilebilir, ancak windows nt 4.0 ve windows 2000 yalnızca professional'a yükseltilebilir.

xp'nin iki özel sürümü, 2002'de belirli donanım türleri için, yalnızca oem kanalları aracılığıyla önceden yüklenmiş yazılım olarak tanıtıldı. windows xp media center edition başlangıçta windows media center'ı içeren tv alıcılı ("media center pc" adı altında pazarlanan) yüksek kaliteli ev sineması bilgisayarları için tasarlanmıştı. microsoft ayrıca, ek kalem girişi özellikleri içeren ve tablet pc özelliklerini karşılayan mobil cihazlar için optimize edilmiş windows xp tablet pc edition'ı da tanıtmıştır. ayrıca xp'nin iki farklı 64-bit sürümü de kullanıma sunulmuştur. i̇lki, windows xp 64-bit edition, ia-64 (itanium) sistemleri için tasarlanmıştı; i̇ş istasyonlarında ia-64 kullanımı amd'nin x86-64 mimarisi lehine düştüğünden, itanium sürümü ocak 2005'te durduruldu. aynı yılın nisan ayında, windows xp professional x64 edition adlı x86-64 mimarisini destekleyen yeni bir 64-bit sürümü yayınlandı.

microsoft ayrıca, düşük maliyetli pc'lere yönelik özel bir home edition çeşidi olan windows xp starter edition'ın 2004 yılında piyasaya sürülmesiyle gelişmekte olan pazarları da hedef aldı. bu versiyon öncelikle, yoğun yerelleştirme (yerel yer işaretlerinin görüntülerini içeren duvar kağıtları ve ekran koruyucular dahil) ve temel bilgisayar görevleriyle ilgili video eğitimlerini içeren bir "desteğim" alanı içeren ilk kez bilgisayar sahiplerine yöneliktir. ayrıca belirli "gelişmiş" özellikleri barındırmaz ve kullanıcıların aynı anda üçten fazla uygulama çalıştırmasına izin vermez. hindistan ve tayland'daki pilot programın ardından starter sürümü, 2005 yılı boyunca diğer gelişmekte olan pazarlarda da piyasaya sürüldü.

hizmet paketleri 
hizmet paketleri, tüm güncelleştirmelerin ve hatta kendisinden önce yayımlanmış hizmet paketlerinin bir üst kümesi olan toplu güncelleştirme paketidir. windows xp için toplam üç adet hizmet paketi yayımlanmıştır. service pack 3, canlı bir işletim sistemini güncellemek için en az service pack 1'in kurulu olması gerektiğinden biraz farklıdır. ancak, service pack 3 yine de bir windows yükleme diskine gömülebilir; sp1 bunu yapmak için bir ön koşul olarak bildirilmemiştir.

service pack 1 
windows xp için service pack 1 (sp1) 9 eylül 2002'de yayımlandı. xp'nin orijinal sürümünden bu yana yayınlanan tüm güvenlik yamalarıyla birlikte 300'den fazla küçük, rtm sonrası hata düzeltmesi içeriyordu. sp1 ayrıca usb 2.0 desteği, microsoft java sanal makinesi, .net framework desteği ve o sırada çıkacak olan media center ve xp'nin tablet pc sürümleri tarafından kullanılan teknolojiler için destekleri içeriyordu. sp1'in en dikkat çekici özelliği ise windows xp'de kullanılacak varsayılan programların değiştirilebilmesiydi.

3 şubat 2003'te microsoft, service pack 1a'yı (sp1a) yayımladı. microsoft java sanal makinesinde yapılan geliştirmeler haricinde sp1 ile aynıydı.

service pack 2 

windows xp home ve professional sürümleri için service pack 2 (sp2) 25 ağustos 2004'te yayımlandı. başlıca özellikleri arasında wi-fi için wpa şifreleme uyumluluğu ve wi-fi ağ kullanıcı arabiriminde kullanılabilirlik iyileştirmeleri, kısmi bluetooth desteği ve güvenlik sistemlerinde (windows güvenlik duvarı) çeşitli iyileştirmeler yer alıyordu.

ağustos 2006'da microsoft, internet explorer'da activex denetimlerinin bir kullanıcı bunlarla etkileşime geçmeden önce manuel olarak etkinleştirilmesini gerektiren bir düzeltme eki eklemek için windows xp ve windows server 2003 sp2 (sp2b) için güncelleştirilmiş yükleme medyası yayınladı. bu düzeltme, tarayıcının eolas'a ait bir patenti ihlal etmemesi için yapılmıştır. microsoft zaman içinde patenti lisansladı ve nisan 2008'de değişikliği geri alan bir yama daha yayınladı. eylül 2007'de, xp professional için sp2c olarak bilinen başka bir küçük revizyon daha yayımlandı.

windows xp service pack 2 daha sonra windows embedded for point of service ve windows fundamentals for legacy pc's sürümlerine de dahil edildi.

service pack 3 
üçüncü ve son hizmet paketi olan sp3, windows vista'nın yayımlanmasından yaklaşık bir yıl sonra ve windows 7'nin yayımlanmasından yaklaşık bir yıl önce, nisan - haziran 2008 arasında farklı kanallar aracılığıyla yayımlandı.
10 temmuz 2008'de otomatik güncelleştirmeler kullanıcılara otomatik olarak gönderilmeye başlandı. microsoft tarafından, windows xp'ye yönelik bağımsız güncellemeler olarak ayrı olarak sunulan yeni özelliklerin yanı sıra windows vista'dan desteklenen özelliklerin yer aldığı ayrıntılı bir özellik grubuna genel bakış yayınlandı. sp3'e toplam 1.174 düzeltme dahildir. service pack 3, internet explorer 8'e kadar olan sistemlere kurulabilir; internet explorer 7, sp3'ün bir parçası olarak dahil edilmedi.

service pack 3, geliştiricilerin sistem genelinde uyumluluk uygulama ayarlarından bağımsız olarak kodları için veri yürütme engellemesi'ni etkinleştirmesine olanak tanıyan api'ler, güvenlik destek sağlayıcı arayüzü, wpa2'deki iyileştirmeler dahil olmak üzere sp2'ye kıyasla güvenlik geliştirmelerini içeriyordu.

windows xp service pack 3 daha sonra windows embedded standard 2009 ve windows embedded posready 2009'a dahil edildi.

destek süresi 
windows xp'nin (hizmet paketi olmadan) orijinal sürümüne yönelik destek 30 ağustos 2005'te sona erdi. hem windows xp service pack 1 hem de 1a, 10 ekim 2006'da kullanımdan kaldırıldı ve hem windows 2000'nin hem de windows xp sp2'nin, windows xp service pack 3'ün piyasaya sürülmesinden yaklaşık 24 ay sonra 13 temmuz 2010'da desteği sona erdi. microsoft, windows xp'nin oem'ler için olan genel lisansını durdurdu ve windows vista'nın piyasaya sürülmesinden 17 ay sonra 30 haziran 2008'de işletim sisteminin perakende satışlarına son verdi. ancak 3 nisan 2008'de, 22 ekim 2009'da windows 7'nin kullanıma sunulmasından bir yıl sonrasına kadar "ultra düşük maliyetli kişisel bilgisayarlar", özellikle netbook'lar olarak tanımladığı şeyi üreten oem'ler için bir istisna uyguladı. microsoft'tan kevin hutz, kararın windows işletim sistemine sahip düşük donanımlı bilgisayarlara yönelik bariz pazar talebi nedeniyle verildiğini belirtmesine rağmen, analistler hareketin esas olarak linux tabanlı netbooklarla rekabet etmeyi amaçladığını düşündüler.

gömülü sistemler için geliştirilmiş windows xp sürümleri de farklı destek ilkelerine sahiptir: windows xp embedded sp3 ve windows embedded for point of service sp3, sırasıyla ocak ve nisan 2016'ya kadar desteklenmiştir. windows embedded standard 7'nin yerini alan windows embedded standard 2009 ve windows embedded posready 7'nin yerini alan windows embedded posready 2009, sırasıyla ocak ve nisan 2019'a kadar desteklendi. bu güncellemeler, gömülü sistem sürümleri için tasarlanırken, nisan 2019'a kadar resmî olmayan yamaları etkinleştiren bir kayıt defteri hackiyle standart bir windows xp'ye de indirilebilir. ancak microsoft, uyumsuzluk sorunlarını öne sürerek windows xp kullanıcılarına bu düzeltmeleri yüklememelerini tavsiye etti.

destek sonu 
14 nisan 2009'da windows xp için temel destek sona erdi ve genişletilmiş destek aşamasına gelindi; microsoft, windows xp için her ay güvenlik güncelleştirmeleri sağlamaya devam etti, ancak ücretsiz teknik destek, garanti talepleri ve tasarım değişiklikleri gibi temel destekler artık sunulmuyordu. genişletilmiş destek, windows xp'nin piyasaya sürülmesinden 12 yıl sonra, normalde microsoft ürünlerinin destek ömrü yalnızca 10 yıl olmasına rağmen 8 nisan 2014'te sona erdi. 8 nisan'da yayınlanan son güvenlik güncellemelerinin ötesinde, xp için ücretsiz güvenlik yamaları veya destek bilgileri sağlanmamaktadır; "kritik yamalar" oluşturulmaya devam edecek ve yalnızca ücretli bir "özel destek" planına abone olan müşterilere sunulacaktır. bir windows bileşeni olduğundan, windows xp için internet explorer'ın tüm sürümleri de desteklenmez hale geldi.

ocak 2014'te, dünyadaki 3 milyon atm'nin %95'inden fazlasının hala windows xp (atm'lerdeki baskın işletim sistemi olarak ibm'in os/2'nin yerini alan) çalıştırdığı tahmin ediliyordu; atm'lerin ortalama yaşam döngüsü yedi ila on yıl arasındadır, ancak bazılarının yaşam döngüleri 15'e kadar çıkmıştır. birkaç atm üreticisi ve müşterileri tarafından 2014 yılı boyunca windows 7 tabanlı sistemlere geçme planları yapılırken, üreticiler ayrıca destek yaşam döngüleri için daha fazla esneklik sağlamak için gelecekte linux tabanlı platformları kullanma olasılığını da değerlendirdi. bu tarihten sonra atm industry association (atmia) windows 10'u atm'ler için yeni bir alternatif olarak onayladı.

ayrıca, çin'deki tüm bilgisayarların en az %49'u 2014'ün başında halen xp kullanıyordu. bu bekletmeler birkaç faktörden etkilenmiştir; çin bilimler akademisi'nden ni guangnan, windows 8 kullanıcılarının amerika birleşik devletleri federal hükûmetinin gözetimine maruz bırakabileceği konusunda uyarıda bulunurken, microsoft'un "garantili" destek sağlayamamasını protesto etmek için çin, mayıs 2014'te hükûmet kurumlarında kullanılması için windows 8'in satın alınmasını yasakladı. hükûmet ayrıca, kullanıcıların daha yeni sürümleri yasal olarak satın almak yerine korsan olarak kullanacakları için, yaklaşan desteğin sona ermesinin microsoft ile korsanlıkla mücadele girişimlerini etkileyebileceğinden endişe duyuyordu. bu nedenle, hükûmet yetkilileri microsoft'tan bu nedenlerle xp için destek süresini uzatmasını resmen talep etti. microsoft isteklerine uymasa da, lenovo, kingsoft ve tencent gibi bir dizi büyük çinli yazılım geliştiricisi, xp'den geçiş yapan çinli kullanıcılar için ücretsiz destek ve kaynak sağlayacağını belirtti. bazı hükûmetler, özellikle hollanda ve birleşik krallık, windows xp'nin sürekli dahili kullanımı için microsoft ile "özel destek" planları üzerinde pazarlık yapmayı seçtiler; i̇ngiliz hükûmetinin anlaşması bir yıl sürdü. bu anlaşma aynı zamanda windows xp ile aynı gün desteği sona eren office 2003'e de desteği kapsıyordu ve 5,5 milyon sterline mal olmuştu.

8 mart 2014'te microsoft, her ayın 8'inde kullanıcılara desteğin sona erdiğini hatırlatmak için açılır pencere şeklinde bir bildirim görüntüleyen bir xp güncellemesi dağıttı; ancak bu bildirimler kullanıcı tarafından devre dışı bırakılabilir. microsoft ayrıca, kullanıcıların dosyaları ve ayarları xp'den daha yeni bir windows sürümüne sahip bir bilgisayara taşımasına yardımcı olmak için pcmover yazılımının özel bir "ekspres" sürümünü sağlamak için laplink ile ortaklık kurdu.

desteğin sona ermesine rağmen, hala xp'yi geçmemiş kayda değer sorunlar vardı; windows vista'nın düşük seviyede talep görmesi, büyük durgunluk, vista'nın etkileri ve windows'un yeni sürümlerinin kurumsal ortamlarda kullanılan sürümlerinin yenilenmesi için oldukça fazla işlem gerekmesi gibi nedenlerle daha yeni windows sürümlerine sahip daha yeni bilgisayarların satışları azaldı ve birçok kullanıcı xp'de kalmayı seçti. başlıca güvenlik yazılımı satıcıları (microsoft'un kendisi dahil), bu önlemlere rağmen, google chrome, mozilla firefox ve opera web tarayıcılarının geliştiricileri ile birlikte, windows xp için desteğin sona ermesinden sonra değişen kapsamlarda destek ve tanımlar sunmaya devam etmeyi planladı; eleştirmenler benzer şekilde, kullanıcıların sonunda xp'yi bırakıp desteklenen bir sürüme geçmeleri gerektiğini savundu. amerika birleşik devletleri bilgisayar acil durum hazırlık ekibi, mart 2014'te kullanıcılara desteğin yaklaşmakta olduğunu bildiren ve 8 nisan'dan sonra xp kullanmanın abd hükûmetinin bilgi güvenliği gereksinimlerini karşılamalarını engelleyebileceğini bildiren bir uyarı yayınladı.

microsoft, 14 temmuz 2015'e kadar xp için kötü amaçlı yazılımları temizleme aracı (msrt) için security essentials virüs tanımlarını ve güncellemelerini sağlamaya devam etti. genişletilmiş desteğin de sonu yaklaştıkça microsoft, güvenlik açısından xp müşterilerini windows 7 veya 8 gibi daha yeni sürümlere geçmeye daha fazla teşvik etmeye başladı ve saldırganların daha yeni windows sürümleri için güvenlik yamalarını tersine çevirebileceğini ve bunları hedeflemek için kullanabileceğini öne sürdü. windows xp, microsoft'un desteklemeyi bıraktıktan sonra keşfedilen çok sayıda güvenlik açığı tarafından uzaktan kullanılabilir.

benzer şekilde, xp çalıştıran özel cihazlar, özellikle tıbbi cihazlar, piyasaya sürülmeden önce ilgili düzenleyiciler tarafından onaylanan yazılımlarında herhangi bir revizyona (temel işletim sistemi için güvenlik güncellemeleri dahil) sahip olmalıdır. bu nedenle, üreticiler genellikle cihazların işletim sistemlerinde herhangi bir güncellemeye izin vermediler ve bu da onları güvenlik açıklarına ve kötü amaçlı yazılımlara açık bıraktı.

windows xp desteğinin sona ermesine rağmen microsoft, büyük güvenlik açıklarını düzeltmek için işletim sistemi için üç acil durum güvenlik güncelleştirmesi yayımladı:

 tüm windows sürümlerinde internet explorer 6 ila 11'de yakın zamanda keşfedilen güvenlik açıklarını gidermek için mayıs 2014'te yayınlanan bir yama.
 wannacry fidye yazılımı saldırısı tarafından kullanılan bir güvenlik açığını gidermek için mayıs 2017'de yayınlanan bir yama.
 uzak masaüstü hizmetlerinde wannacry güvenlik açığına benzer şekilde yararlanılabilen kritik bir kod yürütme güvenlik açığını gidermek için mayıs 2019'da yayınlanan bir yama.
araştırmacılar, ağustos 2019'da, windows 10 kullanıcılarının, birden çok sağlayıcının donanım aygıt sürücülerinin tasarım kusurları nedeniyle "kritik" sistem ihlali riski altında olabileceğini bildirdi. microsoft, temmuz 2019'da windows xp ve windows me'deki microsoft i̇nternet oyunları hizmetlerinin 31 temmuz 2019'da (ve windows 7 için 22 ocak 2020'de) sona ereceğini duyurdu. steam gibi diğer oyun hizmeti sunan şirketler de aynı şeyi yaptı ve ocak 2019'da windows xp ve windows vista desteğini sonlandırdı.

2020'de microsoft, sha-1 uç noktaları için windows update hizmetini devre dışı bırakacağını duyurdu; windows xp, sha-2 için bir güncelleme almadığından, windows update hizmetleri, temmuz 2020'nin sonlarından itibaren işletim sisteminde artık kullanılamamaktadır. ancak, ekim 2021 itibarıyla, windows xp için eski güncellemeler hala microsoft update katalogu'nda bulunmaktadır.

kabul görme 
windows xp, ilk olarak 2001 yılında piyasaya sürüldüğünde olumlu tepkiler almıştır. cnet, yeni arayüzün önceki sürümlerden "daha keskin" ve daha sezgisel olduğunu göz önünde bulundurarak, ancak "el tutuşu" ile deneyimli kullanıcıları "rahatsız edebileceğini" düşünerek işletim sistemini "yutturmaya değer" olarak nitelendirdi. xp'nin genişletilmiş multimedya desteği ve cd yazma işlevi, akıcı ağ araçlarıyla birlikte not edildi. windows 2000 ve me'ye kıyasla xp'nin performans iyileştirmeleri ve 2000'e kıyasla artan yerleşik aygıt sürücüsü sayısı da övüldü.

pazar payı 

net applications tarafından oluşturulan web analitiği verilerine göre, windows xp, windows 7'nin onu geçtiği (daha sonra windows 10 tarafından geçildi), ağustos 2012'ye kadar en yaygın kullanılan işletim sistemiydi, statcounter ise bunun neredeyse bir yıl önce gerçekleştiğini belirtiyor.

eylül 2022 itibarıyla, çoğu bölge veya kıtalardaki bilgisayarlarda windows xp pazar payı, toplam windows payının bir kısmı olarak %1'in altına düştü (afrika'da %0,5).

kaynak kodu sızıntısı 
23 eylül 2020'de windows xp service pack 1 ve windows server 2003'ün kaynak kodları, bilinmeyen bir kullanıcı tarafından 4chan görüntü panosuna sızdırıldı. anonim kullanıcılar kodu derlemeyi başardı ve bir twitter kullanıcısı, youtube'da kodun orijinal olduğunu kanıtlayan sürecin videolarını yayınladı. videolar daha sonra microsoft tarafından telif hakkı gerekçesiyle kaldırıldı. winlogon kaynak kodu ve diğer bazı bileşenler eksik olduğundan sızıntı eksikti. orijinal sızıntı, mıknatıs bağlantıları ve yükleri orijinal olarak server 2003 ve xp kaynak kodunu içeren ve daha sonra ek dosyalarla güncellenen torrent dosyaları kullanılarak yayıldı; bunlar arasında microsoft ürünlerine, patentlerine, aşı karşıtı hareketler tarafından bill gates hakkındaki komplo teorileri hakkında medya ve farklı konularda çeşitli pdf dosyaları da bulunuyordu.

microsoft, sızıntıları araştırdığını belirten bir bildiri yayınladı.

ayrıca bakınız 
 windows xp görsel stilleri
 microsoft windows tarihi

kaynakça

konuyla ilgili yayınlar 
 

 
windows nt
xp
2001 yazılımları
ia-32 işletim sistemleri