Kiel

kiel, almanya'nın kuzeyinde bulunan, schleswig-holstein eyaletinin merkezi (1945) şehridir. kiel kanalı'nın doğu ucunda, baltık denizi'ndeki kiel fiyordu'nun (kieler förde) her iki yakasında toprakları olan bir liman şehirdir.

tarihi 
10. yüzyıla ait kaynaklarda adı kyle biçiminde geçer. "fiyort" ya da "kaynak" anlamına gelen bu kelimenin anglosakson dilindeki kille’den (gemiler için güvenli yer) türediği sanılmaktadır. 1242'de kurulan belde, ortak bir ticarî savunma anlaşması olan lübeck kanunları’nı kabul etti. 1284'te hansa birliği'ne katıldı ve 14. yüzyılda yeni ticaret ayrıcalıkları kazandı. 1773'te danimarka'ya bağlandı. 1814'te burada imzalanan kiel antlaşması’yla danimarka, norveç'i i̇sveç'e bıraktı.

1866'da schleswig-holstein'ın geri kalan bölümüyle birlikte prusya'ya geçen şehir, 1871'den sonra deniz üssü olarak önem kazandı. 1917'de eyalet merkezi oldu. 1918'deki devrim, kielli denizcilerin ayaklanmasıyla başladı. bu olay, tarihe kiel i̇syanı  olarak geçti.

ii. dünya savaşı'nda şehir, müttefik kuvvetler'ince yoğun biçimde bombalandı. savaştan sonra yeniden inşa edilirken geniş yeşil alanlara yer verildi. bu dönemde tamir edilen tarihî binalar arasında yaklaşık 1240'ta yapılmış nikolaikirche (st. nikolaus kilisesi) ile holstein-gottorp düklerinin sarayı (y. 1280) sayılabilir; çar iii. petro, bu sarayda doğmuştur.

ii. dünya savaşı sırasında kiel, büyük deniz üsleri ve alman reich gemi inşa merkezlerinden biri olarak kaldı. mahallî sanayii de köle işçiler de çalıştırıldı. bir deniz limanı olarak ve denizaltılar için üretim merkezi olarak ii. dünya savaşı sırasında müttefikler tarafından yoğun şekilde bombalandı. bombalama yüzünden eski şehrin % 80'den fazlası, merkezi yerleşim alanlarının % 72'si ve endüstriyel alanlarında % 83'ü yok oldu. kiel, 23/24 temmuz 1944 tarihinde raf tarafından bombalandı ve şehre üç gün su verilmedi; tren ve otobüsler sekiz gün çalıştırılmadı ve bu üç hafta boyunca yemek pişirebilmek için gaz verilmedi. diğer ağır şekilde bombalanan alman şehirleri gibi bu şehir de savaştan sonra yeniden inşa edildi.

eğitim ve kültür 

1665'te kurulmuş olan kiel christian albrecht üniversitesi'nde dünya ekonomisi üzerine çalışmalarıyla ünlü bir enstitü vardır. üniversitenin eski binalarının yakınında bir sanat galerisi ile almanya'nın en eski botanik bahçeleri bulunur. yeni yapılar arasında da belediye tiyatrosu (1907), belediye binası (1911), sergi ve kongre salonu ostseehalle (1950) ve yeni üniversite binaları sayılabilir.

ekonomi 
kiel kanalı'nın 1895'te açılmış olan havuzları dışında şehirde çok gelişmiş bir ticarî liman ve yat tesisleri bulunur. şehrin doğu ve batı kıyıları arasında ulaşım sağlayan feribotlar, çevredeki balıkçı köyleri ile sayfiyelere de sefer yapar. gemi ve makine yapımı başlıca sanayi kollarıdır. ayrıca basımevleri, metal işleme tesisleri, bira ve tekstil fabrikaları vardır. her haziranda düzenlenen kieler woche (kiel haftası) uluslararası bir yelken yarışı ve kültür şenliğidir. kiel'in nüfusu, 31 mart 2007 tarihi itibarıyla 232.398'dir.

taşımacılık 
kiel, hamburg, lübeck, flensburg ve danimarka'daki yerlere giden tren istasyonuna sahiptir.

kiel, baltık eyaletlerine yolcu ve yük taşıyan denizcilik şirketleri için önemli bir limandır.

yolcular kiel'den karşıya aşağıdaki şekilde geçer:
  göteborg, i̇sveç (stena line, 13½ saat, günlük)
  oslo, norveç (color line, 19½ saat, günlük)
  klaipėda, litvanya (dfds lisco, 21 saat, 6 defa her hafta için)
yükler kiel'den aşağıdaki şekilde taşınır:
  sankt-peterburg, rusya (dfds lisco, haftada iki defa)
  kaliningrad, rusya (nsa, her hafta bir sefer)

ünlü kielliler

fahrî hemşerilik beratı verilenler 
kiel kent yönetimi, kronolojik sırada listelenen şu kişilere fahri hemşerilik beratı vermiştir:

 1841: georg hanssen
 1843: christoph heinrich pfaff
 1863: carl von schleswig-holstein-sonderburg-glücksburg
 1864: georg friedrich witte
 1893: christian kruse
 1894: werner kraus
 1899: klaus groth
 1902: friedrich von esmarch
 1911: heinrich von preußen
 1911: albert hänel
 1914: hans von koester
 1933: paul von hindenburg
 1946: otto tschadek
 1947: dr. max planck
 1950: dr. willy anschütz
 1954: prof. theodor heuss
 1974: ida hinz
 1982: dr.-ing. rudolf hell
 1996: otto schlenzka
 2004: prof. dr. h.c. mult. berthold beitz

adolf hitler ve erich raedere verilen fahri hemşerilik beratı 1945'te geri alındı.

kiel doğumlular 

 1728, peter iii., rus çarı
 1809, august ferdinand howaldt
 1810, harald friedrich nikolaus ackermann
 1814, henri lehmann
 1841, georg howaldt
 1844, hermann graedener 
 1844, detlev von liliencron
 1850, bernhard howaldt
 1851, hunold von ahlefeld
 1852, hermann howaldt
 1858, max karl ernst ludwig planck
 1859, ludwig ahlmann
 1877, dr. kurt gustav hans otto freiherr von reibnitz
 1890, karl peter röhl
 1893, andreas gayk
 1895, wilhelm ahlmann
 1897, bruno diekmann
 1900, ernst busch
 1901, hermann andersen
 1903, hans söhnker
 1904, prof. dr. theodor eschenburg
 1905, bernhard minetti
 1907, helmut lemke
 1909, harro schulze-boysen
 1910, dr. lauritz lauritzen
 1910, august dietrich allers
 1912, carl friedrich von weizsäcker
 1912, lotti huber
 1913, sigrid hunke
 1915, rudolf thaut
 1915, heinz zahrnt
 1919, willi marxsen
 1920, hans kock
 1921, harald wust
 1922, jürgen brandt
 1925, heinz reincke
 1925, tana schanzara
 1926, judith malina
 1928, dr. gerhard stoltenberg
 1928, oswalt kolle
 1936, prof. dr. heiner zieschang
 1948, birgit bergen
 1954, michael küttner
 1956, axel milberg
 1962, andreas köpke
 1964, heike henkel
 1971, helge thun
 1974, kim schmitz
 1941, eric braeden 
kiel'de dünya'ya gelmeyen, ancak uzun süre şehirde yaşayıp üretimde bulunmuş ünlüler:

 adolf remane
 alexander behm
 berte bratt
 carl loewe
 claus harms
 ferdinand tönnies
 gustav adolf neuber
 hans geiger
 klaus groth
 rötger feldmann
 rudolf hell

kaynakça

dış bağlantılar 
 kiel resmî web sitesi
 web kameradan kiel görüntüleri 

 
almanya'daki liman kentleri
baltık denizi'ndeki liman kentleri
hansa birliği üyeleri