Kıpçak grubu

kıpçak dilleri (kuzeybatı türk dilleri olarak da bilinir), ukrayna'dan çin'e kadar uzanan orta asya ve doğu avrupa'nın çoğunda yaklaşık 28 milyon kişi tarafından konuşulan türk dil ailesinin bir alt koludur. bu grupta en çok konuşulan dillerden bazıları kazakça, kırgızca ve tatarca'dır.

sınıflandırma

eski kıpçakça 
13-17 yüzyıllarda üç kolda ilerleyen eski kıpçakça geriye dönük kıpçak dilleri sınıflandırmasında kıpçak-kuman kolunda ele alınır:
1. kumanca ya da altın orda kıpçakçası veya bozkır kıpçakçası
2. memlûk kıpçakçası ya da arap harfli kıpçak türkçesi
3. ermeni kıpçakçası ya da ermeni harfli kıpçak türkçesi

yeni kıpçakça 
yeni kıpçakça dönemi çağdaş kıpçak dilleri üç ana kolda sınıflandırılır:
kıpçak–bulgar (kuzey kıpçak, ural-hazar): başkurtça, tatarca
kıpçak–kuman (batı kıpçak, karadeniz-hazar): karaçay-balkarca, kumukça, karaimce, kırımçakça; oğuz dilleri ile karışık: urumca, kırım tatarcası
kıpçak–nogay (doğu kıpçak, aral-hazar): kazakça, karakalpakça, nogayca, sibirce
kırgız–kıpçak: kırgızca, altayca

tasnif tarihi 
türk dillerinin sınıflandırması (tasnifi) henüz tam olarak yerine oturmuş değildir. çok çeşitli lehçe ve şivelere ayrılan, yeryüzünde yaklaşık 200 milyondan fazla bir nüfusa sahip türk boyları tarafından konuşulmakta olan türkçenin ses bilgisel ve biçimbilimsel özelliklere göre tam bir sınıflandırmasının yapılabilmesi için karşılaştırmalı dil araştırmalarının derinleştirilmesi, her lehçe ve şivenin özelliklerinin tam olarak ortaya konulması gerekmektedir.

türk dili araştırmaları tarihinde kıpçak dillerinin sınıflandırılması:
wilhelm radloff (1882), kırgız, kazak, karakalpak, tatar, başkurt dillerini batı diyalektleri; karaçay, balkar, kumuk, karaim dilleri ise oğuz dilleri ile birlikte güney diyalektleri adı altında sınıflandırır.
aleksandr samoyloviç (1922), tav grubu (kıpçak-kuzeybatı) adı altında ele alır.
lajos ligeti, kıpçak dilleri olarak  sınıflandırır.
nikolay baskakov, batı hun kolunun kıpçak grubu içinde tatar, başkurt, kuman, karaim, kumuk, nogay, kazak, karakalpak dillerini, doğu hun kolunun kırgız-kıpçak grubu içinde ise kırgız ve altay dillerini ele alır.
reşid rahmeti arat, tav-grubu içinde sınıflandırır.
johannes benzing ve karl heinrich menges, batı türkçesi (kıpçak-kuman dilleri) olarak sınıflandırır.

karakteristik özellikleri 
kıpçak türkçesinin karakteristik özelliklerinden biri de ünlüler arasında bulunan /-t-/ seslerinin tonlulaşmamasıdır. (yani tonlulaşıp /-d-/ sesine dönüşmemesidir). kıpçak türkçesi’nin başlıca dil özellikleri şöylece sıralanabilir: 1. bilinen sekiz ünlünün yanında bérmek / birmek “vermek”, éşitmek / işitmek, béy / biy “bey” gibi sözcüklerde görülen ikili şekiller kapalı “e”nin varlığına işaret eder. 2. i̇ç ve son sesteki “ġ / g”ler v olur: aġır > avur, baġlamak > bavlamak, tögmek > tövmek “dövmek”. 3. i̇ç ve son sesteki “d / ḏ”ler y olur: aḏak > ayak, keḏmek > kéymek (kiymek) “giymek”. 4. birden çok heceli sözcüklerin sonundaki “ġ / g”ler çoğunlukla düşer: bitig > biti “kitap, yazı”, katıġ > katı. 5. olumsuzluk için “ermez / ermes” yerine daha çok “degül” kullanılır. 6. i̇lgi hali eki daima -nın͡g / -nin͡g (zamirlerde -ın͡g / -in͡g) şeklindedir.

konuşanların sayısı

kaynakça

dış bağlantılar 
sinan, ahmet turan (2000).  "kıpçak türkçesi bibliyoğrafyası", f.ü. i̇lahiyat fakültesi dergisi prof. dr. şaban kuzgun armağanı, s. 5, elazığ, sayfa: 421-435.