mismayil/tr_wikipedia huggingface dataset:
670



olaylar 
 emevi kuvvetleri, bizans toprağı olan kyzikos (kapıdağ) yarımadasını aldı. buradan i̇stanbul kuşatmalarını yapacaklardır.
 emevilerin i̇frikiyye valisi ukbe bin nafi, askerî bir üs şehri olarak kayrevan'ı kurdu.

doğumlar 
 tarık bin ziyad, endülüs'ü fetheden emevi komutanı (ö. 720)

ölümler 
 mugire bin şu'be, sahabe, vahiy katibi ve emevi devlet adamı (d. 600)
Fıtrat

fıtrat, i̇slam dininde bir kavram, özellikle tasavvufta önemli bir yer tutar.

bir şeyi başlangıcında yarmak, kazmak anlamına gelen ve “fatr” kökünden türemiş olan fıtrat kelimesi, “ilk yaratılış” manasına gelir. yani, mutlak yokluğun yarılarak, içinden varlığın çıkmasıdır. fıtrat, bu yarma sonucu ortaya çıkan ilk varlık halidir. i̇bn manzur, lisânü'l-arab adlı eserinde “fıtrat”ı şöyle tanımlar: yaradılış, yapı, karakter, tabiat, mizaç, peygamberlerin sünneti, kâlb-i selim, adetullahtır.

sadece allah’ı tanıma değil, belki genel manada din ve dini ayinleri tanıma da fıtridir. i̇nsanın fıtratı sabit, payidar ve değişiklik kabul etmez. ayrıca rum suresinin 30. ayeti fıtrat ayeti olarak bilinmektedir.

ayrıca hilkat, tabii eğilim, hazır olmak, huy, cibilliyet, içgüdü, istidât gibi manalara da gelir. terim olarak fıtrat: "allahu teâlâ'nın mahlûkatını kendisini bilip tanıyacak ve idrak edecek bir hal, bir kabiliyet üzere yaratmasıdır." muhyiddin i̇bn arabi ise “fıtrat” sözcüğüne "bir şey üzerine yaratılmak" mânâsı vermektedir. “fıtrilik” fıtrat kelimesinden türetilmiştir ve fıtrata yani yaradılış maksadına uygun olan anlamına gelmektedir.

kaynakça 

i̇slam terimleri
tasavvuf terimleri
672



olaylar 
 27 temmuz - 24 ağustos arasında asuka dönemi'nde prens ōama ve prens ōtomo arasında meydana gelen bir veraset savaşı olan jinshin savaşı gerçekleşti.

doğumlar 
 bede, anglosakson dünyasının ilk tarih yazarı, teolog, tarihçi ve kronolog (ö. 735)

ölümler 
 7 ocak - i̇mparator tenji, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 38. imparatoru (d. 626)
 27 ocak - vitalianus, papa
 21 ağustos - i̇mparator kōbun, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 39. imparatoru (d. 648)
675



olaylar

doğumlar 
 huoching, alamanyalı asilzade (ö. 744)
 süleyman bin abdülmelik, emeviler devleti halifesi (ö. 717)

ölümler 
 24 mayıs - aşina zhong, sol bilge prensi (d. 611)
 tarihi bilinmeyen
 sa'd bin ebû vakkas, sahabe (d. 592)
676



olaylar 
 emevi kuvvetleri semerkant'ı aldı.

doğumlar 
 aziz i̇oannis, suriyeli hristiyan azizi, kilise babası ve teolog (ö. 749)
 muhammed el-bakır, on i̇ki i̇mâmlar'ın beşincisi (ö. 731)

ölümler
678



olaylar 
 konstantinopolis kuşatması, bizans zaferi ile sona erdi.

doğumlar

ölümler 
 11 nisan - donus, papa
 12 temmuz - ayşe, i̇slam peygamberi muhammed'in üçüncü eşi
 tarihi bilinmeyen
 ebu hureyre, yemen asıllı sahabe
680



olaylar 
 10 ekim - kerbelâ olayı yaşandı.
 7 kasım - üçüncü konstantinopolis konsili başladı.
 trakya (thema) kuruldu.

doğumlar

ölümler 
 6 mayıs - i. muâviye, i̇slam devleti'nin ali'den sonraki halifesi ve emevi hanedanı'nın kurucusu (d. 602)
 10 ekim
 ali el-ekber, hüseyin'in kerbela'da öldürülen büyük oğlu (d. 662)
 hüseyin bin ali, muhammed bin abdullah'ın torunu, ali bin ebu talib'nin oğlu (d. 626)
 tarihi bilinmeyen
 alkame bin kays, tabiun dönemi fıkıh, hadis, kırâat ve tefsir bilgini (d. 591)
 müslim bin akil, hüseyin bin ali'nin kuzeni
681



olaylar 
 16 eylül - üçüncü konstantinopolis konsili'nin son oturumu yapıldı.
 5 aralık -  başta aşide beŋü ve aşina funian olmak üzere 54 göktürk ch'ang-an'ın doğu pazarında halka açık bir alanda idam edildi.
 birinci bulgar devleti kuruldu (dağılışı 1018).

doğumlar

ölümler 
 10 ocak - agatho, papa
 5 aralık
 aşide beŋü, göktürk kağanlığı'nın yıkılmasından sonra göktürklerin 50 yıllık bağımsızlık isyanının azmettiricisi olan göktürk asilzadesi
 aşina funian, doğu göktürk kağanı
 tarihi bilinmeyen
 cavanşir, kafkas albanyası hükümdarı (d. 616)

kaynakça
682



olaylar 
 kutluk devleti (i̇kinci doğu göktürk kağanlığı) kuruldu (dağılışı 745).

doğumlar 
 ömer bin abdülazîz, emevî halifesi (ö. 720)

ölümler 
 hassân bin sâbit, arap şair (d. 563)
 ukbe bin nafi, arap komutan ve emevi valisi (d. 621)
683



olaylar

doğumlar 
 bilge kağan, i̇kinci göktürk kağanlığı'nın kağanı (ö. 734)
 i̇mparator mommu, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 42. hükümdarı (ö. 707)
 i̇mparatoriçe genshō, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 44. hükümdarı (ö. 748)

ölümler 
 28 haziran - ii. leo, papa (d. 611)
 27 aralık - i̇mparator gaozong, çin'in tang hanedanı'nın üçüncü imparatoru (d. 628)
 tarihi bilinmeyen
 i. yezid, emevîlerin ikinci halifesi (d. 646)
 mesrûk el-kûfî, tabiun dönemi hadis ve fıkıh bilgini
 ümmü seleme, i̇slâm peygamberi muhammed'in eşlerinden biri (d. 597)
684



olaylar 
 halley kuyruklu yıldızı, dünya'nın yakınından geçti (önceki: 607 ; sonraki : 760).

doğumlar 
 kül tigin, i̇kinci doğu göktürk kağanlığı’nı ağabeyi bilge kağan ile birlikte yöneten devlet başkanı (ö. 731)

ölümler 
 ii. muâviye, emeviler'in üçüncü halifesi (d. 661)
 abdullah bin amr, sahabe
685



olaylar

doğumlar 
 8 eylül - i̇mparator xuanzong, çin'in tang hanedanı'nın yedinci imparatoru (ö. 762)
 iii. leon, bizans imparatoru (ö. 741)

ölümler 
 7 mayıs - i. mervân, emevîlerin dördüncü halifesi (d. 623)
 8 mayıs - papa ii. benedictus, papa (d. 635)
 eylül - iv. konstantinos, bizans imparatoru (d. 652)
 tarihi bilinmeyen
 ebu berze eslemi, sahabe
686



olaylar

doğumlar 
 23 ağustos - charles martel, franklar krallığı'nda devlet adamı ve askerî komutan (ö. 741)

ölümler 
 5 ağustos - ubeydullah bin ziyâd, emevi valisi (d. 648)
 1 ekim - i̇mparator temmu, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 40. imparatoru (d. 631)
 tarihi bilinmeyen
 ömer bin sa'd, sahabelerden ve aşere-i mübeşşere'den sa'd bin ebû vakkas’ın oğlu (d. 620)
687



olaylar

doğumlar 
 ii. yezîd, emevî halifesi (ö. 723)

ölümler 
 mart - muhtar es-sekafî, muhtariyye hizibinin kurucusu (d. 622)
 21 eylül - papa konon, 1 yıl papalık yapan katolik din adamı (d. y. 630)
 tarihi bilinmeyen
 abdullah bin abbas, i̇slam peygamberi muhammed'in amcasının oğlu olan sahabe (d. 619)
689

689 (dclxxxix) cuma günü başlayan bir yıldır.

olaylar 
 bizans-bulgar savaşı: i̇mparator ii. justinianos makedonya'daki bulgarları yenerek selanik'i ele geçirdi.

doğumlar 
 rōben, japon budist rahip (ö. 773)

ölümler 
 20 nisan - cædwalla, wessex kralı
 10 eylül - guo zhengyi, tang hanedanı yöneticisi
693



olaylar 
 aşina tuizi, batı göktürk hanedanlığı toprakları üzerinde hak iddia etti.

doğumlar 
 ii. mervân, emevi halifesi (ö. 670)

ölümler 
 abdullah bin ömer, ikinci i̇slâm halifesi ömer'in oğlu, sahabe (d. 614)
697

697 (dcxcvii) pazartesi günü başlayan bir yıldır.

olaylar 
 venedik cumhuriyeti kuruldu (dağılışı 1797)

doğumlar 
 fang guan, çin imparatoru (ö. 763)

ölümler 
 eochaid mac domangairt, dál riata kralı
 osthryth, mercia kraliçesi
699



olaylar 
 türkeş devleti kuruldu (dağılışı 766)

doğumlar 
 i̇mam-ı azam ebu hanife, hanefi mezhebinin kurucusu, islam alimi (ö. 767)
 vâsıl bin atâ, mutezile mezhebinin kurucusu olarak tanınan ilahiyatçı, hukukçu (ö. 748)
 wang wei, tang döneminde yaşamış çinli şair, müzisyen, ressam ve devlet adamı (ö. 759)
 zeyd bin ali, zeydiyye mezhebinin kurucusu, tabiin'den fıkıh alimi (ö. 740)

ölümler
708

708 (dccviii) pazar günü başlayan bir artık yıldır.

olaylar 
 tarık bin ziyad, tanca valisi oldu.

doğumlar 
 theudoald, avusturasya saray bekçisi

ölümler 
 4 şubat - papa sisinnius
 drogo, champagne dükü (d. 670)
709



olaylar 
 arap-bizans savaşları: mesleme bin abdülmelik komutasındaki emevi ordusu günümüzde konya'nın bozkır ilçesi olan i̇sauria kentine saldırdı.
 i̇ki yıl uğraştan sonra, kuteybe bin müslim, buhara'yı ele geçirdi. toharistan prensi emeviler'e karşı ayaklandı fakat ayaklanma süratle bastırıldı.

doğumlar 
 18 kasım - i̇mparator kōnin, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 49. imparatoru (ö. 782)

ölümler 
 enes bin mâlik, sahabe (d. 612)
 gotfrid, bavyera'ya hükmeden agilolfing hanedanı'na mensup almanya dükü
 nizek tarhan, kuteybe bin müslim'in emriyle boynu vurularak öldürülen türk beyi

kaynakça
710



olaylar 
 bizans ileri karakolu olan kırım'da ii. justinianos'a karşı hazar destekli isyan çıktı. i̇mparator gönderdiği bir donanmayla şehri geri aldı ve bizans otoritesini yeniden tesis etti. dönüşte donanma fırtınaya yakalandı ve pek çok gemi kaybedildi.
 bizans generali leo, abhazya bölgesini araplardan geri aldı.
 ak hun i̇mparatorluğu dağıldı (kuruluşu 440)

doğumlar

ölümler

kaynakça
711



olaylar 
 guadalete muharebesi gerçekleşti.
 endülüs kuruldu: tarık bin ziyad i̇spanya'ya çıkıp gemilerini yaktı. vizigot kralı rodrik'i kendi eliyle öldürerek vizigot devleti'ni yıktı. avrupa'da 1492 senesine kadar sürecek islam hakimiyetini kurdu. ünlü gemileri yakmak deyimi buradan gelir.
 bolçu savaşı gerçekleşti.

doğumlar

ölümler 
 aralık - ii. justinianos, herakleios hanedanı mensubu son bizans imparatoru (d. 669)
712



olaylar

doğumlar 
 du fu, çinli şair (ö. 770)
 mâlik bin enes, mâliki mezhebinin kurucusu, müctehid ve muhaddis (ö. 795)

ölümler 
 ansprand, lombard kralı
 aripert ii, lombard kralı
 rodrigo, vizigot kralı
713



olaylar

doğumlar 
 bayan çor kağan, uygur kağanlığı kağanı (ö. 759)

ölümler 
 filippikos, bizans imparatoru
 hui neng, zen budizmin altıncı ve son piri (d. 638)
 zeynelâbidîn, i̇slam peygamberi muhammed'in torunu olan hüseyin'in oğullarından biri (d. 659)
715



olaylar 
 konstantinopolis kuşatması gerçekleşti.
 terette'de jolet şifresi çözüldü.

doğumlar 
 ii. stephanus, papalık devletlerinin ilk hükümdarı (ö. 757)
 ōtomo no yakamochi, japon şair ve devlet adamı (ö. 785)

ölümler 
 i. velîd, emevilerin altıncı halifesi (d. 668)
 constantinus, papa
 i̇brahim en-nehaî, tabiun dönemi hadis ve fıkıh bilgini (d. 668)
 kuteybe bin müslim, emevilerin en önemli arap komutanlarından biri ve emevilerin horasan valisi (d. 669)
 muhammed bin kasım es-sekafî, sind'i fetheden emevî kumandanı (d. 691-92)
 said bin el-müseyyeb, hadis, tefsir ve fıkıh alanında tabiin'in önde gelen müçtehidlerinden biri (d. 637)
716



olaylar 
ağustos - konstantinopolis kuşatması: mesleme bin abdülmelik komutasındaki emevi ordusu bizans'ın başkenti konstantinopolis'i kuşattı.
 bilge kağan'ın göktürklerin başına geçişi, sulu kağan'ın onokların başına gelişi.
 bizans-bulgar antlaşması gerçekleşti.

doğumlar

ölümler 
 22 temmuz - kapgan kağan, i̇kinci göktürk kağanı (d. 664)
 tarihi bilinmeyen
 aşina duoxifu, i̇kinci türk kağanlığı'nın doğu topraklarının idarecisi
 bavyeralı theodo, bavyera dükalığı dükü (d. y.625)
 musa bin nusayr, emevî hâlifesi (d. 640)
717



olaylar 
 konstantinopolis'in i̇kinci arap kuşatması başladı.

doğumlar

ölümler 
 paolo lucio anafesto, venedik cumhuriyeti "doçe" unvanı ile devlet başkanı seçilen ve venedik dukası unvanını ilk kez taşıyan kişi
 süleyman bin abdülmelik, emeviler devleti halifesi (d. 675)
718



olaylar 
 15 ağustos - konstantinopolis kuşatması sonlandı.
 endülüs emevî orduları pireneler'i aşarak fransa'ya girdi.

doğumlar 
 v. konstantinos, bizans imparatoru (ö. 775)
 ebû müslim horasânî, i̇ranlı bir müslüman siyasetçi (ö. 755)
 halil ibn ahmed el-ferahidi, arap dil ve edebiyat bilgini (ö. 786)
 i̇mparatoriçe kōken, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 46. ve 48. hükümdarı (ö. 770)

ölümler 
 ii. anastasios, bizans imparatoru
721



olaylar

doğumlar 
 câbir bin hayyan, farsî çok yönlü bir fen bilgini; simyacı, kimyacı ve eczacı (ö. 815)
 seffâh, abbasi halifesi (ö. 754)

ölümler 
 29 aralık - i̇mparatoriçe gemmei, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 43. hükümdarı (d. 660)
722

722 (dccxxii) perşembe günü başlayan bir yıldır.

olaylar 
 vikingler hehil muharebesi'nde wessex krallığı'nı yendi.

doğumlar 
 i. fruela, asturias kralı

ölümler 
 divaştiç, soğd lideri
 máel ruba, i̇rlandalı din adamı (d. 642)
723



olaylar

doğumlar

ölümler 
 ii. yezîd, emevî halifesi (d. 687)
 küçlüğ bilge hatun, kapgan kağan'ın kızı, göktürk hatunu (d. 698)
 mücâhid bin cebr, ünlü hadis ve tefsir bilgini (d. 645)
726



olaylar

doğumlar 
 grifo, charles martel'in çocuğu (ö. 753)

ölümler 
 bilge tonyukuk, i̇kinci göktürk kağanlığı tarkanı (d. 646)
 marcello tegalliano, venedik cumhuriyeti'ne "doçe" unvanı ile devlet başkanı seçilen ve venedik dükası unvanını taşıyan ikinci kişi
730

730 (dccxxx) pazar günü başlayan bir yıldır.

olaylar 
 frank kralı charles martel alamannia'yı ele geçirdi.

doğumlar 
 tarasios, rum ortodoks patriği (ö. 806)

ölümler 
 9 aralık - cerrah bin abdullah, arap general
 iii. kʼinich ahkal moʼ nahb, maya hükümdarı
731



olaylar

doğumlar 
 i. abdurrahman, endülüs emevi devleti’nin kurucusu ve ilk hükümdarı, kurtuba emiri (ö.788)
 ebû yûsuf, hanefî fıkıh ve hadis bilgini (ö. 798)

ölümler 
 11 şubat - ii. gregorius, papa (d. 669)
 27 şubat - kül tigin, i̇kinci doğu göktürk kağanlığı’nı ağabeyi bilge kağan ile birlikte yöneten devlet başkanı (d. 684)
 tarihi bilinmeyen
 muhammed el-bakır, on i̇ki i̇mâmlar'ın beşincisi (d. 676)
732



olaylar 
 10 ekim - poitiers muharebesi gerçekleşti.

doğumlar 
 fransalı auda, charles martel'in kızı

ölümler 
 i. germanos, rum ortodoks patriği (d. y. 634)
 atâ bin ebu rebah – i̇slam'ın tabiin döneminden fıkıh, tefsir ve hadis alimi. (d. 647)
740



olaylar 
 i̇stanbul'da çok sayıda ölüm ve yaralanmaya neden olan bir deprem meydana geldi.
 akroinon muharebesi gerçekleşti.

doğumlar 
 abdulmelik el-esmaî, arap zooloji ve filoloji bilgini (ö. 828)

ölümler 
 battal gazi, hakkında çeşitli inanışlar bırakmış bir lider, malatya serdarı hüseyin gazi'nin oğlu
 zeyd bin ali, zeydiyye mezhebinin kurucusu, tabiin'den fıkıh alimi (d. 699)
741



olaylar

doğumlar

ölümler 
 18 haziran - iii. leon, bizans imparatoru (d. 685)
 temmuz - bilge kutluk tengri kağan, i̇kinci göktürk devleti'nin altıncı kağanı
 22 ekim - charles martel, franklar krallığı'nda bir devlet adamı ve askerî komutan (d. 686)
 tarihi bilinmeyen
 iii. gregorius, papa (d. 690)
743



olaylar

doğumlar 
 i̇brahim el-mevsılî, şarkıcı, müzikolog ve arap klasik musikisinin önemli bir temsilcisi (ö. 804)

ölümler 
 artabasdos, bizans imparatoru
 hişâm bin abdülmelik, onuncu emevî halifesi (d. 691)
744



olaylar 
2 ekim - iii. yezid'in ölümü üzerine i̇brahim bin velîd emevi halifesi oldu.
18 kasım - aynülcer muharebesi: bir isyan başlatan emeviler'in azerbaycan ve i̇rminiye valisi mervan bin muhammed ile halife i̇brahim bin velîd'in ordusu arasında yapılan savaşta mervan, halife ordusunu yenerek şam'a girdi ve halifeliğini ilan etti.
 göktürk kağanlığı dağıldı (kuruluşu 552)
 uygur kağanlığı kuruldu (dağılışı 840)

doğumlar

ölümler 
 6 ocak - ozmış kağan, göktürk kağanlığı'nın son kağanı
 tarihi bilinmeyen
 ii. velîd, emevi halifesi (d. 706)
 iii. yezîd, emevi halifesi (d. 691)
 huoching, alamanyalı asilzade (d. 675)
 süddî, tabiin dönemi tefsir ve hadis bilgini (d. 669)
745



olaylar

doğumlar 
 8 kasım - musa el-kâzım, 12 i̇mam'dan yedincisi (ö. 799)

ölümler 
 cehm bin safvan, cehmiyye mehzebinin kurucusu
 kulun beg, özmiş kağan'ın ölümüyle yıkılan i̇kinci göktürk kağanlığı'nı yeniden canlandırmak isteyen türk asilzadesi
746



olaylar 
 ahdü mervân ilâ i̇bnihi ubeydillâh isimli, arap edebiyatının ilk siyasetnamesi yazıldı.

doğumlar 
 aikanaka, antik hawaii asilzadesi
 mehdi veya muhammed el-mehdî bin abdullâh mansûr, abbasi halifesi (ö. 785)

ölümler 
 hammâd bin ebu süleyman, tabiun dönemi hadis ve fıkıh bilgini
747

bu madde 747 yılı hakkındadır. uçak için boeing 747 maddesine göz atın.

olaylar 
haziran - ebû müslim horasânî, horasan'da emeviler'e karşı ayaklanarak abbasi isyanını başlattı.

doğumlar

ölümler 
 kutlug bilge kül kağan, uygur kağanlığı'nı kuran devlet adamı
748



olaylar

doğumlar

ölümler 
 22 mayıs - i̇mparatoriçe genshō, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 44. hükümdarı (d. 683)
 tarihi bilinmeyen
 mâlik bin dînar, i̇slâm âlimi ve mutasavvıf
 vâsıl bin atâ, mutezile mezhebinin kurucusu olarak tanınan ilahiyatçı, hukukçu (d. 699)
749



olaylar 
 28 kasım - abbâsî isyancıları kufe şehrine girerek seffâh’ı halife ilân ettiler.

doğumlar 
 muhammed bin hasan eş-şeybanî, hanefi mezhebinin ebu hanife'den sonraki en ünlü iki bilgininden birisi (ö. 805)

ölümler 
 4 aralık - aziz i̇oannis, suriyeli hristiyan azizi, kilise babası ve teolog (d. 676)
750



olaylar 
 25 ocak - zap suyu muharebesi: abbasi isyancılarının halife ilan ettiği seffah ile son emevi halifesi ii. mervan arasında gerçekleşen muharebede ii. mervan yenildi. emevi devleti yıkıldı dolayısıyla abbasî devleti kurulmuş oldu.

doğumlar 
 25 ocak - iv. leon, bizans imparatoru (ö. 780)
 tarihi bilinmeyen
 iii. leo, papa (ö. 816)

ölümler 
25 ocak
ii. mervân, son emevi halifesi (d. 693)
 i̇brahim bin velîd, emevi halifesi (d. ?)
 5 ağustos - abdülhamid el-kâtib, ii. mervan'ın bürokratı, diplomat ve yazar
751



olaylar 
 talas muharebesi gerçekleşti (türklerin i̇slamla tanışması)
 i̇slamın 4 ana mezhebinin kabul edilmesi (şafilik, hanefilik, hanbelilik ve malikilik)

doğumlar

ölümler 
 maria, bizans imparatoru v. konstantinos'un eşi
754



olaylar 
 papalık devleti kuruldu. (dağılışı 1870)
 hieria konsili, bizans i̇mparatoru v. konstantinos'un çağrısı ile düzenlendi.

doğumlar

ölümler 
 anastasios, rum ortodoks patriği
 hiltrud, bavyera düşesi
 seffâh, abbasi halifesi (d. 721)
756



olaylar 
 15 mayıs - musare savaşı: abbâsîler'in takibinden kaçan i. abdurrahman, endülüs valisi yusuf el-fihrî'nin ordususunu guadalquivir kıyısında bozguna uğrattı. bu olayla endülüs emevi devleti kurulmuş oldu.

doğumlar 
 ebu nuvas, şair (ö. 810)
 i̇brahim bin agleb, kuzey afrika'da abbasiler'e bağlı olarak hüküm süren aglebiler hanedanının kurucusu (ö. 812)

ölümler 
 4 haziran - i̇mparator shōmu, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 45. imparatoru (d. 701)
 tarihi bilinmeyen
 aistulf, lombard kralı
759



olaylar

doğumlar 
 theodoros, hristiyan aziz, kilise babası, keşiş ve teolog (ö. 826)

ölümler 
 bayan çor kağan, uygur kağanlığı kağanı (d. 713)
 i̇bn-i mukaffa, i̇ranlı düşünür, bürokrat ve edebiyatçı (d. 720/724)
 wang wei, tang döneminde yaşamış çinli şair, müzisyen, ressam ve devlet adamı (d. 699)
Fîhi Mâ Fîh

fîhi mâ fîh (), arapça sözcük karşılığı "ne varsa içindedir" manasına gelen, anlam karşılığı ise "ne varsa onun içinde var" veya "ne varsa onda var"a gelen mevlânâ celâleddîn-i rûmî'nin bir eseri.

nitelik ve içeriği
bu eser mevlânâ'nın çeşitli meclislerde yaptığı sohbetlerin, oğlu sultan veled tarafından toplanması ile meydana gelmiştir. 75 bölümden oluşmaktadır ve bu bölümlerin 6'sı arapça diğerleri ise farsça kaleme alınmıştır. bu bölümlerden bir kısmı, selçuklu veziri süleyman pervane'ye hitaben kaleme alınmıştır. eserde bazı siyasi olaylara da temas edilmesi yönünden, bu eser aynı zamanda tarihi bir kaynak olarak da kabul edilmektedir. eserde mevlânâ'nın düşünüşü, dünya görüşü, devrini bildirişi, din ve insanlık hakkındaki düşünüşleri, anlatılır. cennet ve cehennem, dünya ve âhiret, mürşit ve mürîd, aşk ve semâ gibi konular işlenmiştir.

adı
esere "fihi ma-fih" isminin hangi nedenle verildiğini kesin bir tarzda söylemek doğru olmadığı gibi; "içinde olması gereken şeyler buradadır" manasının kasdedilmiş olabileceği ihtimali düşünülmelidir.

baskıları
fîhi mâ-fîh, ilk defa türkçeye ahmet avni konuk (1868-1938) tarafından tercüme edilmiştir. 
dr. selçuk eraydın tarafından hazırlanmış bir baskısı i̇z yayınları tarafından yayınlanmıştır.
türkçeye billur c. yılmazyiğit tarafından çevrilen ve "ne varsa onun içinde var" adıyla yeniden parşömen yayinlari tarafından basıldı.

kaynakça

dış bağlantılar
 fîhi mâ-fîh 

mevlânâ celâleddîn-i rûmî
fars edebiyatı
i̇slam felsefesi kitapları
762



olaylar

doğumlar

ölümler 
 i̇mparator xuanzong, çin'in tang hanedanı'nın yedinci imparatoru (d. 685)
 li bai, tang dönemi'nde yaşamış çinli şair (d. 701)
 muhammed en-nefsüzzekiyye, abbasiler'e karşı medine'de başlatılan isyanın lideri
764

764 (dcclxiv) pazar günü başlayan bir artık yıldır.

olaylar 
 britanya kralı offa kent'i fethetti.

doğumlar 
 hâdî, abbâsî halifesi (ö. 786)
 tian hongzheng, çinli general (ö. 821)

ölümler 
 17 ocak - joseph, freising piskoposu
765



olaylar

doğumlar 
 ali er-rızâ, i̇slâm peygamberi muhammed'in yedinci göbekten torunu (ö. 818)

ölümler 
 10 kasım - i̇mparator junnin, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 47. imparatoru (d. 733)
 tarihi bilinmeyen
 ca'fer es-sâdık, caferilik fıkhının kurucusu
 telets, tuna bulgar devleti hanı
766

766 (dcclxvi) çarşamba günü başlayan bir yıldır.

olaylar 
 türkeş devleti dağıldı (kuruluşu 699).

doğumlar 
 ali er-rızâ, 8. şii imamı (ö. 818)

ölümler 
 25 ağustos - strategios podopagouros, bizanslı general
767



olaylar

doğumlar 
 15 eylül - saichō, budizmin tendai mezhebinin kurucusu olan japon budist keşiş (ö. 822)
 tarihi bilinmeyen
 bişr-i hâfî, mutasavvıf (ö. 841)
 i̇mam şâfiî, şâfiî mezhebi'nin kurucusu (ö. 820)

ölümler 
 28 haziran - papa aziz i. paulus, papa (d. 700)
 eylül - i̇mam-ı azam ebu hanife, hanefi mezhebinin kurucusu, islam alimi (d. 699)
 28 aralık - i̇bn cüreyc, hadis kitabıyla tanınan i̇slam alimi (d. 699)
 tarihi bilinmeyen
 i̇bn-i i̇shak, meğazi ilminin kurucusu olarak kabul edilen tarihçi (d. 704)
 mukâtil bin süleyman, tabiin dönemi hadis alimi ve müfessir (d. 702)
770



olaylar

doğumlar 
 ii. mihail, bizans imparatoru (ö. 829)
 iv. stephanus, i̇talyan din adamı, papa (ö. 817)

ölümler 
 28 ağustos - i̇mparatoriçe kōken, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 46. ve 48. hükümdarı (d. 718)
 tarihi bilinmeyen
 du fu, çinli şair (d. 712)
775



olaylar

doğumlar 
 v. leon, bizans imparatoru (ö. 820)
 i̇brahim nazzam, filozof ve teolog (ö. 845)
 karı çor tigin, uygur tigini (ö. 795)

ölümler 
 7 ekim - mansûr, abbasi halifesi (d. 714)
 tarihi bilinmeyen
 v. konstantinos, bizans imparatoru (d. 718)
 kibi no makibi, nara dönemi'nde yaşamış bir japon bilgini ve asili (d. 695)
 lebuinus, aziz
780



olaylar 
 endülüs emevi devleti hükümdarı i. abdurrahman, zaragoza şehrini ele geçirdi.
 medikion manastırı kuruldu.

doğumlar 
 ahmed bin hanbel, hanbeli mezhebinin öncüsü (ö. 855)
 hârizmî, matematik, gökbilim, coğrafya ve algoritma alanlarında çalışmış fars bilim insanı (ö. 850)

ölümler 
 8 eylül - iv. leon, bizans imparatoru (d. 750)
781

781 (dcclxxxi) pazartesi günü başlayan bir yıldır.

olaylar 
 frank kralı şarlman, oğlu pepin'i "i̇talya kralı" ilan etti.

doğumlar 
 hâris el-muhâsibî, i̇slam alimi (ö. 857)

ölümler 
 alchmund, hexham piskoposu
 guo ziyi, çinli general (d. 697)
784

784 (dcclxxxiv) perşembe günü başlayan bir artık yıldır.

olaylar 
 nagaoka-kyō japon i̇mparatorluğu'nun başkenti oldu.

doğumlar 
 li jue, çinli hükümdar

ölümler 
 isa ibn musa, abbasi valisi
 iv. pavlos, rum ortodoks patriği
785



olaylar

doğumlar 
 i̇mparator junna, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 53. imparatoru (ö. 840)

ölümler 
 4 ağustos - mehdi veya muhammed el-mehdî bin abdullâh mansûr, abbasi halifesi (d. 746)
 tarihi bilinmeyen
 edessalı theofilus, orta çağ astroloğu ve âlimi (d. 695)
 ōtomo no yakamochi, japon şair ve devlet adamı (d. 715)
 tatzates, ermeni asıllı bizans generali
786



olaylar

doğumlar 
 14 eylül - memûn, abbasi halifesi. (ö. 9 ağustos 833)
 10 ekim - i̇mparator saga, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 52. imparatoru (ö. 842)
 tarihi bilinmeyen
 hacac bin yusuf bin matar, müslüman matematik bilgini (ö. 833)

ölümler 
 14 eylül - hâdî, abbâsî halifesi (d. 764)
 tarihi bilinmeyen
 halil ibn ahmed el-ferahidi, arap dil ve edebiyat bilgini (d. 718)
787



olaylar 
 24 eylül - güvenlik nedeniyle ertelenen i̇kinci i̇znik konsili i̇znik'te tekrar toplandı. resim düşmanı (i̇konoklazm) dönemde yapılan bu toplantıda resimlere dönüşü sağlayan kararlar alındı.

doğumlar 
 emîn, abbasi halifesi (ö. 813)

ölümler
788



olaylar 
eylül - kopidnadon muharebesi: abbasi ve bizans orduları arasında, pozantı yakınlarındaki yapılan savaşta bizanslılar ağır bir yenilgi aldılar.
kral şarlman, bavyera'yı fethederek frank krallığı'na kattı.
 avarlar, doğu frank krallığı'nı (modern almanya) saldırdı. bu frank krallığı ile avarlar arasındaki savaşları başlattı.

doğumlar 
i. methodios, rum ortodoks patriği (843-847)
 adi şankara, hint filozof, mistik ve teolog (ö. 820)
 ebu temmam, arap şair.

ölümler 
 i. abdurrahman, endülüs emevi devleti’nin kurucusu ve ilk hükümdarı, kurtuba emiri (d. 731)
789



olaylar 
 kral şarlman, elbe nehri'ni frank-sakson ordusu ile geçti ve obotrite bölgesine girdi. baltık bölgesine kadar hakimiyetini genişletti.
 şarlman günümüz almanya sınırlarında bulunan herford kasabasını werre nehrinin alçaldığı kısmın güvenliğini sağlama gerekçesiyle kurdu.
 şarlman frank krallığında eğitim ve dini reformları içeren admonitio generalis adlı fermanı yayınladı.
 fes şehri kuruldu (günümüzde fas), kurucusu fas emiri i. i̇dris, zeydiler hanedanının kurucusu.

doğumlar 
 ziryab, müslüman şair, müzisyen, şarkıcı, botanikçi ve coğrafyacı (ö. 857)

ölümler 
 8 kasım - willehad, bremen psikoposu
 tarihi bilinmeyen
 el-hayzüran bint ata, abbasi halifesi mehdî'nin eşi
 hildeprand, spoleto dükü
 mauregatus, asturias kralı (veya 788)
 torson, frank toulouse kontu (veya 790)
794



doğumlar 
 mutasım, abbasi halifesi (ö. 842)

ölümler 
 20 mayıs - aziz kral ethelbert, doğu anglia kralı ve hristiyanlar için bir aziz
 tarihi bilinmeyen
 abdullah bin mübarek, türk asıllı hanefî fıkıh, hadis ve tefsir bilgini (d. 736)
795



olaylar

doğumlar 
 i. lothar, bavyera kralı (ö. 855)
 babek hürremi, fars kökenli komutan (ö. 838)
 æthelwulf, wessex kralı (ö. 858)

ölümler 
 20 mayıs - karı çor tigin, uygur kağanlığı döneminde yaşamış tigin (d. 775)
 25 aralık - i. hadrianus, katolik din adamı, papa
 tarihi bilinmeyen
 mâlik bin enes, maliki mezhebinin kurucusu (d. 712)
 ur çor kağan, uygur-türk kağanı
801



olaylar

doğumlar 
 kindî, felsefe, tıp, matematik astronomi, ilahiyat, psikoloji, fizik, kimya ve müziğe kadar pek çok bilim dalında eser yazan arap bilim insanı (ö. 873)

ölümler 
 rābiʿatü-l-ʿadeviyyetü-l-kaysiyye, basralı ünlü kadın sufi (d. 714 veya 718)
802



olaylar 
 i. nikiforos, bizans imparatoru oldu. i̇sauria hanedanı sona erdi, nikiforos hanedanı dönemi başladı.
 wessex kralı beorhtric zehirlenerek öldü. kraliçe eadburh, şarlman'a sığındı. egbert wessex'e döndü ve yeniden tahta geçti.
 ii. jayavarman hükümdarlığını ilan ederek khmer i̇mparatorluğu'nu kurmuş oldu.
 kore'de haeinsa tapınağı inşa edildi.

doğumlar 
 fujiwara no nagara, japon devlet adamı (ö. 856)
 ono no takamura, japon şair (ö. 853)
 ralpacan, tibet i̇mparatoru (ö. 836)

ölümler 
 behlül ibn marzuk, endülüslü komutan
 beorhtric, wessex kralı
 eadburh, wessex kraliçesi
 višeslav, hırvatistan dükü
805



olaylar

doğumlar 
 garcía íñiguez, ikinci pamplona kralı (ö. 882)

ölümler 
 29 kasım - yahya bin halid, abbasi veziri (d. 733/737)
 tarihi bilinmeyen
 muhammed bin hasan eş-şeybanî, hanefi mezhebinin ebu hanife'den sonraki en ünlü iki bilgininden birisi (d. 749)
810



olaylar

doğumlar 
 21 temmuz - i̇mam buharî, buharalı fars muhaddis (ö. 869)
 tarihi bilinmeyen
 i. fotios, konstantinopolis patriği (ö. 893)
 abbas i̇bn firnas, berberî astronom, simyacı, fizikçi, şair ve i̇slam bilgini (ö. 888)
 huneyn bin i̇shak, abbasi döneminde yaşamış ünlü bir mütercim ve hekim (ö. 873)
 kassia, bizanslı başrahibe, şair, besteci ve ilahi yazarı (ö. 865)

ölümler 
 ebu nuvas, i̇ran'lı şair (d. 756)
811



olaylar

doğumlar 
 15 haziran - muhammed el-cevâd, şiîliğin bir fırkası olan i̇snâaşeriyye’nin dokuzuncu imamı (ö. 835)
 tarihi bilinmeyen
 i. basileios, gaspçı bizans imparatoru (ö. 886)

ölümler 
 26 temmuz - i. nikiforos, bizans imparatoru
812



olaylar

doğumlar 
 vâsik, abbasi halifesi (ö. 847)

ölümler 
 11 ocak - stavrakios, bizans imparatoru
 tarihi bilinmeyen
 i̇brahim bin agleb, kuzey afrika'da abbasiler'e bağlı olarak hüküm süren aglebiler hanedanının kurucusu (d. 756)
815



olaylar 
 konstantinopolis'te imzalanan bizans-bulgaristan antlaşması ile bulgar hanı omurtag ile bizans i̇mparatoru v. leon arasında bulgarlar lehine 30 yıllık bir barış yapıldı.
 konstantinopolis konsili toplandı.

doğumlar 
 johannes scottus erigena, i̇rlandalı orta çağ düşünürü (ö. 877)
 theodora, bizans i̇mparatoriçesi, bizans imparatoru theofilos'un eşi

ölümler 
 câbir bin hayyan, farsî çok yönlü bir fen bilgini; simyacı, kimyacı ve eczacı (d. 721)
817



olaylar

doğumlar 
 davud ez-zahirî, i̇slam'daki fıkıh mezheplerinden olan zahiri mezhebinin kurucusu (ö. 884)
 ebu davud - sünen-i ebu davud olarak anılan eserin müellifi, muhaddis (ö. 889)

ölümler 
 iv. stephanus, i̇talyan din adamı, papa (d. 770)
820



olaylar 
 müslüman matematikçi hârizmî, cebri buldu.

doğumlar 
 álmos, macar kabilelerinin öncüsü, hükümdarı (ö. 895)
 ebu hanife dineverî, astronomi, botanik, metalürji, coğrafya, matematik ve tarih gibi çok çeşitli alanlarda çalışmalarda bulunmuş bilim insanı (ö. 896)
 i̇bn hurdâzbih, günümüze kadar ulaşan kitâbü'l-mesâlik ve’l-memâlik'in yazarı, fars coğrafyacı (ö. 912)

ölümler 
 19 ocak - i̇mam şâfiî, şâfiî mezhebi'nin kurucusu (d. 767)
 tarihi bilinmeyen
 v. leon, bizans imparatoru (d. 775)
 adi şankara, hint filozof, mistik ve teolog (d. 788)
822



olaylar 
 23 mayıs - endülüs emevi devleti hükümdarı ii. abdurrahman tahta çıktı.

doğumlar 
 mart - mütevekkil, abbasi halifesi (ö. 861)

ölümler 
 26 haziran - saichō, budizmin tendai mezhebinin kurucusu olan japon budist keşiş (d. 767)
 tarihi bilinmeyen
 ahmed bin el-keyyâl bin el-khasibî, hindistan bâtınîliği'nin yaratıcısı
 grigorios pterotos, bizanslı general
823



olaylar

doğumlar 
 13 haziran - dazlak karl, kutsal roma imparatoru, frank kralı (ö. 877)
 27 eylül - orléanslı ermentrude, dazlak karl ile evliliği sayesinde frank kraliçesi (ö. 869)

ölümler 
 ekim - slav thomas, bizans askerî komutanı (d. y. 760)
 tarihi bilinmeyen
 thekla, ii. mihail'in eşi, imparatoriçe
824



olaylar 
 papa eugenius secundus, episcopus romanus papa oldu.

doğumlar 
 i̇bn mâce, i̇ranlı hadis bilgini ve düşünür (ö. 887)
 tirmizî, fars hadis bilgini (ö. 892)

ölümler 
 5 ağustos - i̇mparator heizei, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 51. imparatoru (d. 773)
825



olaylar

doğumlar 
 ii. ludwig, i̇talya kralı ve kutsal roma imparatoru (ö. 875)

ölümler 
 meymûn el-kaddâh, bâtınîliğin ve i̇smâ‘îl’îyye mezhebinin, özellikle de nizârî fıkhının kurucusu
826



olaylar

doğumlar 
 22 ocak - i̇mparator montoku, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 55. imparatoru (ö. 858)
 tarihi bilinmeyen
 kiril, hristiyan misyoner

ölümler 
 theodoros, hristiyan aziz, kilise babası, keşiş ve teolog (d. 759)
828



olaylar

doğumlar

ölümler 
 5 nisan - i. nikiforos, rum ortodoks patriği (d. 758)
 tarihi bilinmeyen
 abdulmelik el-esmaî, arap zooloji ve filoloji bilgini (d. 740)
 vâfî ahmed, i̇smâilîyye i̇mâmı
832

832 (dcccxxxii) pazartesi günü başlayan bir artık yıldır.

olaylar 
 külüg beg, uygur kağanı oldu.
 bizans-arap savaşları:  bizans kalesi  loulon (modern türkiye) abbasiler tarafından ele geçirildi.  garnizon, uzun bir kuşatmadan sonra halife memun'a teslim oldu.

doğumlar 
 guanxiu, çinli keşiş ve şair (ö. 912)

ölümler 
 24 mart - wulfred, canterbury başpiskoposu
 30 ağustos - cui qun, çin hükümdarı (d. 772)
834

834 (dcccxxxiv) perşembe günü başlayan bir yıldır.

olaylar 
 1 mart - i. louis frank kralı oldu.

doğumlar 
 i. efthimios, konstantinopolis ekümenik patriği (ö. 917)

ölümler 
 i. odo, orléans kontu
 wang chengyuan, çinli general (d. 801)
835



olaylar 
 maride kalesi'nin yapımı tamamlandı.

doğumlar 
 eylül - ahmed bin tolun, tolunoğlu hükümdarı (ö. 884)
 tarihi bilinmeyen
 ii. lothar, lotharingiya kralı (ö. 869)
 huang chao, çin'in qi hanedanı'nın kurucusu ve tek imparatoru olan tuz tüccarı ve ayaklanmacı (ö. 884)

ölümler 
 25 kasım - muhammed el-cevâd, şiîliğin bir fırkası olan i̇snâaşeriyye’nin dokuzuncu imamı (d. 811)
 tarihi bilinmeyen
 kūkai, japon budist keşiş, şair, mühendis ve sanatçı (d. 774)
837



olaylar 
 halley kuyruklu yıldızı, dünya'nın yakınından geçti (önceki: 760 ; sonraki : 912).

doğumlar 
 i̇bn huzeyme, sahih ibn huzeyme ile tanınan, müslüman hadis ve şafii mezhebi fıkıh alimi (ö. 923)

ölümler 
 i. antonios, rum ortodoks patrikhanesi patriği
838



olaylar 
 22 temmuz - dazimon muharebesi: halife el-mu'tasim, orta anadolu'nun iki büyük bizans kale şehrini (ancyra ve amorium) hedef alarak bizans i̇mparatorluğu'na karşı büyük bir sefer başlattı. tarsus'ta iki ana kuvvete bölünmüş geniş bir orduyu (80.000 kişilik) seferber eder. el-afşin komutasındaki kuzey kuvveti, şehrin emiri umar al-aqta'nın güçleriyle birleşerek melitene bölgesinden ermeni teması'nı işgal eder. el-mu'tasım komutasındaki güneydeki ana kuvvet, kilikya kapılarını geçerek kapadokya'ya girer. i̇mparator theophilos, abbasilere saldırır ve 3.000 zayiat verir, ancak daha sonra 10.000 türk atlı okçusunun karşı saldırısıyla ağır bir yenilgiye uğrar. theophilos ve muhafızları kuşatılır ve zar zor yarıp kaçmayı başarır.

doğumlar

ölümler 
 babek hürremi, fars kökenli komutan (d. 795 / 798)
839



olaylar

doğumlar 
 13 haziran - iii. charles, kutsal roma cermen i̇mparatorluğu imparatoru (ö. 888)
 tarihi bilinmeyen
 ebu cafer taberî, din ve tarih bilgini (ö. 923)

ölümler 
 egbert, wessex kralı (d. 771 / 775)
 i̇brahim bin el-mehdî, abbasi halifesi (d. 779)
 külüg beg, uygur kağanı
840



olaylar 
 uygur devleti, kırgız devleti tarafından ele geçirildi.
 karahanlı devleti kuruldu.

doğumlar 
 19 ocak - iii. mihail, amorian (phrygian) hanedanının üçüncü ve son üyesi olarak bizans imparatoru (ö. 867)
 tarihi bilinmeyen
 eudokia i̇ngerina, bizans i̇mparatoriçesi (ö. 882)

ölümler 
 11 haziran - i̇mparator junna, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 53. imparatoru (d. 785)
 20 haziran - i. ludwig, 781'den itibaren akitanya kralı ve ortak kutsal roma i̇mparatoru, 813'den itibaren babası şarlman ile frank kralı (d. 778)
 tarihi bilinmeyen
 muhammed et-taki, şii inancına göre dokuzuncu imam (d. 813 / 814)
842



olaylar

doğumlar 
 i. pietro candiano, venedik cumhuriyeti "doçe" unvanı ile devlet başkanlığı yapan 16'inci venedik dükü (ö. 887)

ölümler 
 20 ocak - theofilos, bizans imparatoru (d. 813)
 24 ağustos - i̇mparator saga, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 52. imparatoru (d. 786)
 tarihi bilinmeyen
 mutasım, abbasi halifesi (d. 794)
844



olaylar

doğumlar 
 flandralı judith, i̇ngiliz krallarından ethelwulf'un karısı (ö. 870)
 hasan el-utruş, şii imam (ö. 917)
 mutemid, abbasi halifesi (ö. 892)

ölümler 
 11 ocak - i. mihail, bizans imparatoru (d. y. 770)
 tarihi bilinmeyen
 abdullah bin tahir, abbasiler devlet adamı ve kumandan (ö. 798)
845



olaylar 
 6 mart - amorion'un 42 şehidi, dinlerini değiştirmeyi kabul etmedikleri için dicle kıyısında kafaları kesilerek öldürüldü.

doğumlar 
 1 ağustos - sugawara no michizane, heian dönemi japon bilgin, şair ve siyasetçi (ö. 903)

ölümler 
 ebu said gürgani, fars matematikçi ve astronom
 i̇bn sa'd, hadis, siyer, tarih ve neseb bilgini (d. 777)
 i̇brahim nazzam, filozof ve teolog (d. 775)
847



olaylar 
 10 nisan - dördüncü san leo, i̇kinci sergius'un yerine papa oldu.
 24 kasım - 847 şam depremi: suriye'de şam ve çevresinde meydana gelen depremde tahmini 70.000 kişi öldü.
 bari emirliği kuruldu (dağılışı 871).

doğumlar 
 mutez, abbasi halife (d. 869)

ölümler 
 24 ocak - ii. sergius, papa
 tarihi bilinmeyen
 i. methodios, rum ortodoks patriği
 vâsik, abbasi halifesi (d. 812)
849



olaylar

doğumlar 
 büyük alfred, wessex kralı (ö. 899)
 i̇smail bin ahmed, samanî hükümdarı (ö. 907)

ölümler 
 18 ağustos - walafrid strabo, alman keşiş ve din bilimci (d. 808)
 tarihi bilinmeyen
 i̇bn ebu şeybe, hadis, tefsir ve tarih bilgini (d. 776)
850



olaylar 
 japon i̇mparator montoku, i̇mparator ninmyō'dan tahtı devraldı.
 vikingler tarafından, galler kıyılarına ilk kez saldırı düzenlendi.

doğumlar 
 ahmed bin sehl el-belhî, i̇ranlı müslüman coğrafyacı, matematikçi, hekim ve psikolog (ö. 934)
 i̇mparator seiwa, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 56. imparatoru (ö. 878)

ölümler 
 6 mayıs - i̇mparator ninmyō, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 54. imparatoru (d. 808)
 tarihi bilinmeyen
 hârizmî, matematik, gökbilim, coğrafya ve algoritma alanlarında çalışmış fars bilim insanı (d. 780)
851



olaylar 
 jang pogo - doğu ticaretini kontrol eden, silla'lı (kore'li) tüccar bir suikastle öldürüldü.
 vikingler, londra ve canterbury şehirlerini yağmaladı.
 garcía íñiguez, babasının (íñigo arista) yerine navarra kralı oldu.

doğumlar

ölümler 
 ii. abdurrahman, endülüs emevi devleti hükümdarı (d. 792)
852



olaylar

doğumlar 
 nikolaos mistikos, konstantinopolis patriği (ö. 925)

ölümler 
 i. presyan, tuna bulgar devleti hanı
 aurelius ve natalia, kurtuba emiri ii. abdurrahman'ın hükümranlığı esnasında katledilen hristiyan şehitler
 du mu, çinli şair ve devlet adamı (d. 803)
854



olaylar 
 ii. horik, danimarka kralı olarak i. horik'in yerine tahta geçti.
 iii. jayavarman, khmer i̇mparatorluğu'nun hükümdarı olarak babasının (ii. jayavarman) yerine geçti.

doğumlar

ölümler 
 i. horik, viking saldırılarıyla bilinen danimarka kralı
855



olaylar 
 17 temmuz - papa iii. benedict, papa iv. leo'dan görevi devraldı.

doğumlar

ölümler 
 17 temmuz - iv. leo, papa (d. 790)
 29 eylül - i. lothar, bavyera kralı (d. 795)
 20 kasım - theoktistos, kıdemli bizans yetkilisi ve iii. mihail'ın 842–867 arası hükümdar naibi
 tarihi bilinmeyen
 ahmed bin hanbel, hanbeli mezhebinin öncüsü (d. 780)
857



olaylar 
 vikingler, hollanda'nın eski bir kenti olan dorestad'a saldırdı.

doğumlar 
 choe chi-won, koreli filozof ve şair
 mutazıd, abbasi halifesi (ö. 902)

ölümler 
 hâris el-muhâsibî, i̇slam alimi (d. 781)
 ziryab, müslüman şair, müzisyen, şarkıcı, botanikçi ve coğrafyacı (d. 789)
858



olaylar

doğumlar 
 battanî, arap astronom, astrolog ve matematikçi (ö. 929)
 hallâc-ı mansûr, spiritüalist yazar ve mistik şâir (ö. 922)
 rudekî, fars şair (ö. y. 941)

ölümler 
 7 ekim - i̇mparator montoku, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 55. imparatoru (d. 826)
 tarihi bilinmeyen
 æthelwulf, wessex kralı (d. 795)
859

859 (dccclix) pazar günü başlayan bir yıldır.

olaylar 
 karaviyyin medresesi kuruldu.

doğumlar 
 i. odo, batı frank kralı

ölümler 
 7 eylül - xuanzong, çin imparatoru (d. 810)
 13 aralık - ii. angilbert, milano başpiskoposu
Herdem Yeşil Parti

herdem yeşil parti (yaprak dökmeyen parti), 1852’de adolf anderssen ve jean dufresne arasında oynanmış ünlü satranç oyunudur.

adolf anderssen zamanın en kuvvetli oyuncularından olup, ilk uluslararası turnuva olan, 1851 londra turnuvasını kazandıktan sonra, birçokları tarafından dünya satranç şampiyonu olarak kabul edilmişti. jean dufresne ise popüler satranç kitapları yazan, anderssen kadar olmasa da hatırı sayılır satranç ustalarındandı.

bu oyun, ölümsüz parti gibi dostça oynanmış bir oyundu. bu partinin isim babası olan wilhelm steinitz, daha sonra bu parti için şu sözleri söylemişti: “herdem yeşil parti, anderssen’in defne yapraklarından yapılmış tacıydı..”

adolf anderssen - jean dufresne 

1. e4 e5 2. af3 ac6 3. fc4 fc5 4. b4
bu açılış 1800’lerde popüler olan ve günümüzde de ara sıra oynannan evans gambiti’dir. beyaz gelişim avantajı için bir piyon feda ediyor.

4...fxb4 5. c3 fa5 6. d4 exd4 7. o-o d3?! (diyagram) 
bu iyi bir karşılık olarak kabul edilemez; burada dxc3 veya d6 yapılabilirdi.

8. vb3!?
bu hamle ile derhal f7 piyonuna saldırıyor, fakat burgess burada ke1’i öneriyor.

8.... vf6 9. e5 vg6
beyazın e5 piyonu alınamaz; eğer 9... axe5, sonra 10. ke1 d6 11. vb5+, şaha ve file çatal atarak bir alet kazanır.

10. ke1! (diyagram) age7 11. fa3 b5?!
pozisyonunu korumak yerine, siyah vezir kalesini tempo sayesinde etkinleştirmek için, bir feda ile karşılık veriyor. burgess burada b piyonunun ilerlemesine izin vermek yerine tempo ile 11....a6 önermektedir.

12. vxb5 kb8 13. va4 fb6
siyah burada o-o oynayamaz, çünkü 14.fxe7 ile bir alet kazanır c6'daki at hem e7’deki atı hem de a5’te fili aynı anda koruyamaz.

14. abd2 fb7 15. ae4 vf5? 16. fxd3 vh5 17. af6+!?
bu güzel bir fedadır, her ne kadar burgess 17. ag3 vh6 18. fc1 ve6 19. fc4 ile basitçe alet kazanmayı önerse de.

17.... gxf6 18. exf6 kg8 19. kad1! vxf3
siyah vezir alınamaz, çünkü g8’deki kale, g2’deki piyonu açmaza almıştır. (diyagrama bakınız)

20. kxe7+! axe7? 21. vxd7+!! şxd7 22. ff5+
çifte şahlar tehlikeli çünkü şahı oynamaya zorluyor. sadece tehlikeli değil sonuca götüren.

22.... şe8 23. fd7+ şf8 24. fxe7# 1-0
savielly tartakover demişti ki, "bu kombinezonun satranç oyunu literatüründe bir eşi daha yoktur.”

kaynakça 
 :en:category:chess

herdem
860



olaylar 
 konstantinopolis kuşatması gerçekleşti.
 i̇zlanda adası keşfedildi.

doğumlar 
 gorm, danimarka kralı (ö. y. 940)

ölümler 
 zünnûn-ı mısrî, mısırlı arap düşünür (d. 796)
866



olaylar

doğumlar 
 19 eylül
 vi. leon, bizans i̇mparatoru (ö. 912)
 aleksandros, bizans i̇mparatoru (ö. 913)
 tarihi bilinmeyen
 i. robert, fransa kralı (ö. 923)

ölümler 
 21 nisan - bardas, bizans soylusu ve yüksek dereceli bakan
 tarihi bilinmeyen
 müstaîn, abbâsî halifesi (d. 836)
867



olaylar

doğumlar 
 10 haziran - i̇mparator uda, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 59. imparatoru (ö. 931)
 kasım - i. stefanos, rum ortodoks patriği (ö. 893)

ölümler 
 21 mart - ælla, i̇ngiltere'deki anglosakson northumbria kralı
 23-24 eylül - iii. mihail, amorian (phrygian) hanedanının üçüncü ve son üyesi olarak bizans imparatoru (d. 840)
 13 kasım - i. nicolaus, papa (d. y. 800)
 tarihi bilinmeyen
 lazaros zografos, bizanslı keşiş ve ressam
868



olaylar 

 11 mayıs - çince elmas sutra, dünyada bilinen en eski kalıp baskı kitap.
 portekiz kontluğu kuruldu.
 ahmed bin tolun, mısır'da tolunoğulları türk devletini kurdu.
 tunus'un aglebiler sülalesi malta'yı aldı.

doğumlar 
 choe eon-wui - koreli sivil bakan ve hattat
 şiilerin 12. ve son imamı olan mehdi el-muntazzar

ölümler 
 ali el-hadî, 12 i̇mam'ın onuncusu (d. 829)
869



olaylar 
 5 ekim - dördüncü konstantinopolis konsili başladı.

doğumlar 
 2 ocak - i̇mparator yōzei, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 57. imparatoru (ö. 949)
 30 temmuz - muhammed mehdi, şii imam

ölümler 
 14 şubat - aziz kiril, hristiyan misyoner (d. 826)
 temmuz/ağustos - mutez, abbasi halife (d. 847)
 8 ağustos - ii. lothar, lotharingiya kralı (d. 835)
 31 ağustos - i̇mam buharî, buharalı fars muhaddis (d. 810)
 6 ekim - orléanslı ermentrude, dazlak karl ile evliliği sayesinde frank kraliçesi (d. 823)
870



olaylar 
 abbasi halifesi mühtedî'nin ölmesi sonucunda mutemid yeni halife oldu.

doğumlar 
 i. romanos, tahtı damadı vii. konstantinos'la paylaşan ve gerçek iktidarı elinde tutan bizans imparatoru (ö. 948)
 fârâbî, ünlü filozof ve bilim insanı, aynı zamanda gök bilimci, mantıkçı ve müzisyen (ö. 950 / 951)

ölümler 
 21 haziran - mühtedî, abbasi halifesi
 tarihi bilinmeyen
 fergânî, türk müslüman astronom (d. 800 / 805)
 flandralı judith, i̇ngiliz krallarından ethelwulf'un karısı (d. 844)
871

871 (dccclxxi) pazartesi günü başlayan bir yıldır.

olaylar 
 bari emirliği dağıldı (kuruluşu 847).

doğumlar 
 fujiwara no tokihira, japon devlet adamı (ö. 909)

ölümler 
 8 ocak - bagsecg, viking kralı
 ibn abd al-hakam, arap tarihçi (d. 803)
872



olaylar

doğumlar 
 ii. pietro candiano, venedik cumhuriyeti'ne "doçe" unvanı ile devlet başkanlığı yapan 13'uncu dük (ö. 939)
 ki no tsurayuki, heian döneminde yaşamış bir japon şair, hattat ve yazar (ö. 945)
 yelü abaoji, çin'in liao hanedanı'nın kurucusu ve ilk imparatoru (ö. 926)

ölümler 
 ii. hadrianus, papa (d. 792)
873



olaylar 
 tâhirîler hanedanı sona erdi (kuruluşu 821).

doğumlar 
 31 temmuz - ubeydullâh el-mehdî, fâtımîler devleti'nin kurucusu ve ilk i̇smâilî imamı (ö. 934)
 tarihi bilinmeyen
 ebü'l hasan eş'arî, eşarilik itikadi mezhebinin kurucusu (ö. 935)

ölümler 
 huneyn bin i̇shak, abbasi döneminde yaşamış ünlü bir mütercim ve hekim (d. 810)
 i̇var ragnarsson, yarı efsanevi dublin kralı ve ünlü viking savaşçısı ragnar lodbrok'un oğlu
 kindî, felsefe, tıp, matematik astronomi, ilahiyat, psikoloji, fizik, kimya ve müziğe kadar pek çok bilim dalında eser yazan arap bilim insanı (d. 801)
Yunan (anlam ayrımı)

yunan sözcüğü ile şunlardan biri kastedilmiş olabilir:
 yunanlar
 i̇yonya "yunan" kelimesinin kaynağı.
 yunanistan
 yunan işgali
 yunan dansları
 yunan futbol kulüpleri
 yunan i̇ç savaşı
 yunanca
 yunan alfabesi
 antik yunanistan
 grek
 yunan mitolojisi
 helenistik dönem
 rumlar
 kıbrıslı rumlar
877



olaylar

doğumlar 
 31 ocak - goryeolu taejo, kore'de hüküm süren goryeo hanedanlığı'nın kurucusu (ö. 943)

ölümler 
 6 ekim - dazlak karl, kutsal roma imparatoru, frank kralı (d. 823)
 tarihi bilinmeyen
 i. i̇gnatius, konstantinopolis patriği (d. 797)
 johannes scottus erigena, i̇rlandalı orta çağ düşünürü (d. 815)
878



olaylar

doğumlar 
 bardas fokas, bizans generali ve i̇mparator ii. nikiforos fokas'ın ve kouropalates genç leo fokas'ın babası (ö. 968)

ölümler 
 31 aralık - i̇mparator seiwa, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 56. imparatoru (d. 850)
 tarihi bilinmeyen
 ahmed bin musa, matematik ve astronomi alanında eserler veren müslüman âlim (d. 803)
881

yıl 881 (dccclxxxi) jülyen takvimine göre pazar günü ile başlayan artık olmayan bir yıldı

olaylar

yere göre

avrupa 

12 şubat -  alman louis'in üçüncü oğlu olan kral şişman charles, roma'da papa viii. john tarafından kutsal roma i̇mparatoru olarak taç giydi
3 ağustos - saucourt-en-vimeu muharebesi: batı frank kralları louis iii ve kardeşi carloman ii, viking akıncılarını (abbeville yakınlarında) bozguna uğrattı .

britanya 
conwy savaşı: gwynedd (galler) kralı anarawd, mercia ordularına bir intikam saldırısı başlatır ve onları conwy nehri'nde yener .
anarawd ve kardeşleri cadell ve merfyn, powys ve seisyllwg'deki direnişi bastırmak için kapsamlı askeri kampanyalar başlattılar (yaklaşık tarih).

arap i̇mparatorluğu 
zanj i̇syanı: abbasi generali al-muwaffaq, üssünü dicle nehri'nin karşı yakasında kullanarak zenc'in başkenti muhtara'yı kuşatıyor .

asya 
kumtaşından yapılmış ilk tapınak dağı olan bakong, angkor'da ]kmer i̇mparatorluğu'nun (modern kamboçya) yöneticileri tarafından inşa edilmiştir.
881 akka depremi: akka yakınlarında meydana geldi . i̇skenderiye'nin de aynı depremden etkilendiği bildirildi.

konuya göre

din 
aziz sesilya kilisesi (cäcilienkirche) kadınlar için bir kolej olarak kurulmuştur. şu anda köln'deki schnütgen müzesi'nde muhafaza edilmektedir .

doğumlar 
conrad i, doğu frank krallığı'nın kralı (yaklaşık tarih)
hugh of arles, i̇talya ve aşağı burgonya kralı (veya 880 de olabilir)
liu churang, çinli general (ö. 943)

ölümler 
7 aralık - anspert, milano başpiskoposu
bárid mac ímair, dublin kralı
cui hang, tang hanedanlığı'nın şansölyesi
david i, i̇berya prensi (gürcistan)
gabriel, kakheti prensi (gürcistan)
guaifer, benevento dükü
john i, frank başrahip (yaklaşık tarih)
liu ye, tang hanedanlığı'nın şansölyesi
lu guimeng, çinli şair
odo i, beauvais piskoposu
orso i, venedik doge'u
razi abdullah, onuncu müslüman ve şii  i̇mam
zhang zhifang, çinli general

kaynakça
882



olaylar 
 kiev knezliği kuruldu (dağılışı 1240).

doğumlar

ölümler 
 16 aralık - viii. i̇oannes, papa
 tarihi bilinmeyen
 eudokia i̇ngerina, bizans i̇mparatoriçesi (d. y. 840)
 garcía íñiguez, ikinci pamplona kralı (d. y. 805)
883

883 (dccclxxxiii) salı günü başlayan bir yıldır.

olaylar 
 büyük moravya hükümdarı i. svatopluk aşağı pannonia'yı fethetti.

doğumlar 
 i̇bni meserre, endülüslü arap filozof (ö. 931)

ölümler 
 11 eylül - kesta styppiotes, bizanslı general
 bertulf, trier başpiskoposu
884



olaylar

doğumlar

ölümler 
 6 ocak - hasan bin zeyd, taberistan'daki alavîler zeydî hânedanlığı'nın kurucusu
 mart - ahmed bin tolun, tolunoğlu hükümdarı (d. 835)
 13 temmuz - huang chao, çin'in qi hanedanı'nın kurucusu ve tek imparatoru olan tuz tüccarı ve ayaklanmacı (d. 835)
 tarihi bilinmeyen
 davud ez-zahirî, i̇slam'daki fıkıh mezheplerinden olan zahiri mezhebinin kurucusu (d. 817)
887



olaylar

doğumlar

ölümler 
 26 ağustos - i̇mparator kōkō, japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 58. imparatoru (d. 830)
 tarihi bilinmeyen
 i. pietro candiano, venedik cumhuriyeti "doçe" unvanı ile devlet başkanlığı yapan 16'inci venedik dükü (d. 842)
 i̇bn mâce, i̇ranlı hadis bilgini ve düşünür (d. 824)
888



olaylar 
 endülüs emevi devleti hükümdarı abdullah bin muhammed tahta çıktı.

doğumlar

ölümler 
 13 ocak - iii. charles, kutsal roma cermen i̇mparatorluğu imparatoru (d. 839)
 tarihi bilinmeyen
 abbas i̇bn firnas, berberî astronom, simyacı, fizikçi, şair ve i̇slam bilgini (d. 810)
893



olaylar 
 oğulcak kağan, karahanlı devleti'nin başkentini kaşgar'a taşıdı.

doğumlar

ölümler 
 18 mayıs - i. stefanos, rum ortodoks patriği (d. 867)
 10 kasım - theofano, bizans i̇mparatoru vi. leon'un ilk karısı
 tarihi bilinmeyen
 i. fotios, konstantinopolis patriği (d. y. 810)