Trüf mantarı

trüf mantarı, meşelik alanlarda, meşe ağaçlarının köklerinde, 5 ile 20 cm toprak derinliğinde yetişen, kokulu  ektomikoriza cinsi bir mantardır, akdeniz bölgesinde bilinir olmasıyla beraber dünyanın birçok bölgesinde bulunmaktadır.

üretimi 
dünyada yüzde 45'ni fransa, yüzde 35'ini i̇spanya, yüzde 20'sini i̇talya sağlıyor.  bunlar içinde en değerli olanı kara elmas olarak da anılan siyah trüf. i̇talyan mutfağının en önemli ve değerli unsurlarından biri, yetiştirilmesi çok zor olan bir mantar çeşidi.

kara elmas: trüf. görüntüsü taşı andıran bu mantarın sert bir yapısı var. piştiğinde de çok sulanmıyor.

domalan / keme  mantarı: tuberaceae familyasına giren bu toprak altı mantarı,

ekoloji 

70 kadar çeşidi olduğu söylenen trüf mantarı; pek çok yerde yetişse de en değerli ve lezzetlileri, başta fransa olmak üzere i̇talya, i̇spanya, hırvatistan gibi avrupa ülkelerinde üretilir. sadece fransa’da 20 bin kişi geçimini bu mantarlardan sağlamaktadır.

trüf mantarı, patates gibi yer altında ve ağaç köklerine - özellikle de meşe ve kestane ağaçlarının köklerine - yakın yerlerde, toprağın 50 cm kadar altında yetişir. ağaç köklerine yakın yerler seçmesinin nedeni ise, kökleri emerek ihtiyacı olan şeker ve organik asitleri sağlamasıdır.

gelişmesi esnasında hassas bir doğal dengeye ihtiyacı vardır ve yaz sağanakları, uygun ölçüde nem sağladığından trüf için idealdir. çok kuru geçen yaz ayları ise trüfün kurumasına neden olmaktadır.

yer altında yetiştiği için yüzeyden görünmemesi, trüf toplamak için özel uzmanlık gerektirmektedir. hatta bunun için daha çok, koku alma yeteneklerinden dolayı özel olarak eğitilmiş köpek ve domuzlar kullanılmaktadır.

kullanımı 

ceviz büyüklüğünde ve ortalama ağırlığı 100 gram olan trüf mantarlarının aroması, en yoğun tadını tazeyken sunar. giderek aromasını ve suyunu kaybettiği için trüf, taze kullanılmalıdır. bu kadar pahalı besinden, fiyatına değecek tadı almak için toplandıktan sonra beş gün içinde trüf mantarının tüketilmesi tavsiye edilir.

trüfler bir kavanozun içinde, buzdolabında muhafaza edilmeli ve suyla temas etmemesine dikkat edilmelidir, çünkü üzerine değen su, trüfün çürümesine neden olmaktadır.

fransa’da bulunan lalbenque köyüne, salı günleri kurulan pazarda satılan trüf mantarlarından almak için birçok insan akın eder. büyük ilgi gören mantarların tamamının satılması ise 20 dakikada gerçekleşir.

bu pahalı yiyeceği insanlar çoğunlukla evlerinde, omletin üzerine rendeleyerek kullanırlar. yağın aromayı hapsetmesi nedeniyle genelde yağ, krema, yumurta içeren yemeklerde de kullanılır. bunun dışında farklı biçimlerde kesilerek, salatalarda, et yemeklerinde, kömürde pişirilerek ya da füme olarak da tüketilir.

i̇çine birkaç dilim trüf konulan bir makarna bile birdenbire pahalı, lüks bir yiyeceğe dönüşebilmektedir. hatta trüfü, sadece kokusu için kullananlar bile bulunmaktadır.

çeşitleri 

tuber magnatum (beyaz trüf)

siyah trüf mantarı; “kara elmas” olarak anılsa da dünyanın en pahalı mantarı, azlığı nedeniyle beyaz trüftür. görüntü ve renk olarak patatese benzer ve yoğun bir kokusu vardır.

beyaz trüf tüketmek ve ödediğiniz paranın karşılığını almak için en iyi yol, pişirmeden yemektir. beyaz trüfün, yoğun lezzeti olmayan besinlerle karıştırmadan, makarnanın ya da risottonun üzerine dilimleyerek tüketilmesi tavsiyeler arasındadır. dileyenlerin her türlü yiyeceğe, beyaz trüfün yoğun tadını katması için üretilen beyaz trüf yağı veya kreması da mevcuttur.

tuber melanosporum (siyah kış trüfü)

trüf mantarlarının en çok tanınanı ve “kara elmas” olarak anılanıdır. üzeri altıgen siğillerle kaplı siyah bir yumru şeklindedir. kendine özgü yoğun bir kokuya sahip olan siyah trüf yumrusunun içinin etli kısmı kahverengidir ve beyaz damarlı bulunur. ayrıca siyah trüfün de yağı, votkası ve sosu üretilmektedir.

tuber aestivum (yaz trüfü)

adından da anlaşılacağı gibi yetişmek için sıcak iklimi tercih eden yaz trüfü, doğal olarak yetiştiği için en yaygın olan ve buna bağlı olarak da en fazla tüketilen trüf mantarı çeşididir. dış görünüşü siyah trüfe benzer, ama kokusu daha az yoğundur.

yaz trüfünü de çeşitli makarnalarla yiyebilmek mümkün olduğu gibi ekmek üzerine krem peynir sürülmesiyle de yaz trüfü tüketilebilmektedir.

fransızların kara elması

fransız kralı i. fransuva’nın sofrasına ilk kez sunulduğundan beri gastronominin en önemli besin maddelerinden biridir trüf mantarı. günümüzde dünyanın en ünlü mantar çeşidi olmasının nedeni ise havyardan sonra dünyanın en pahalı yiyeceği olmasıdır.

“kara elmas” da denen trüf mantarı için kullanılan “tanrı ve kralların besini” söylemi de bu yiyeceğinin kıymetinin bir göstergesidir. fransa’nın 17 şehrinde trüf için festivaller düzenlemekte ve bazılarında mantarlar, açık artırma ile satılmaktadır.

türkiye’de trüf

türkiye’de trüf mantarcılığıyla ilgili bilince henüz ulaşılamamış ve yeni yeni trüf mantarı çiftlikleri kurulmaya başlanmıştır. güneydoğu anadolu’da zaman zaman köylüler tarafından toplanıp tüketilse de türkiye’nin sağlıklı bir şekilde hazırlanmış trüf mantarı haritası bulunmamaktadır. bazı dış kaynaklara göre ise; türkiye’de güneydoğu anadolu dışında trakya ve kuzey anadolu bölgelerinde de trüf mantarı bulunur.

güneydoğu anadolu’da doğal olarak yetişen trüfe verilen isim “domalan mantarı” ya da “keme”dir. köylüler mantarı yemeklerine ve lahmacuna katarlar; ayrıca keme kebabı adını verdikleri yemekle de trüfe kendi yorumlarını da katmışlardır.

fırat üniversitesi fen fakültesi genel biyoloji anabilim dalı öğretim üyesi prof. dr. sevda kırbağ, yaptığı araştırmalar neticesinde elazığ'ın baskil i̇lçesine bağlı karakaş köyü i̇briş mezradaki meşelik alanlarda trüf mantarı yetiştiğini tespit etti.

yemekleri 
domalan mantarlı yemek;dilimlenmiş domalan mantarlarının, soğan ve biberle yarım saat kadar kavrulmasıyla hazırlanan bu yemek.

trüf mantarlı pappardelle;klasik makarnalardan sıkılanlar için farklı bir lezzet olan bu yemeğin yapımı oldukça pratik. trüf mantarı rendelenip sarımsak ve zeytinyağıyla karıştırılır. hazırlanan bu sos, haşlanan pappardellelerin üzerine dökülüp harmanlanır. yanında ona eşlik edecek bir de şarap varsa, bu basit yemek bir ziyafete dönüşür.

trüflü risotto;arborio pirinçleri zeytinyağı ile kavrulur ve üzerine şarap eklenir. pirinçler şarabı çekince tavuk suyu eklenip pirinçlerin kırılmamasına özen gösterilerek 20 dakika kadar pişirilir. daha sonra üzerine küçük parçalar hâlinde kesilmiş trüf, parmesan ve tuz eklenerek yenir. trüfün tadını daha baskın hâle getirmek isteyenler, trüf yağı da kullanabilirler.

fransız lezzetleri: ravioli, dana fileto; makarnalı ve risottolu tarifler genellikle evde bile kolaylıkla hazırlanabilecek yemekler arasındadır; fakat fransa’ya gidenler dilerlerse trüfle lezzetlendirilmiş kaz ciğeri, siyah trüfle doldurulmuş ravyoli, fırında trüfle demlenmiş trüf soslu dana filetosu gibi yiyecekleri; trüfün en taze, lezzetli olduğu ve güzel koktuğu yerde tatma imkânına sahip olabilirler.

kaynakça

yenilebilen mantarlar