Karl Jaspers

karl theodor jaspers, (23 şubat 1883 - 26 şubat 1969), felsefede varoluşçu akımın teorisyenlerinden alman filozof ve psikiyatrist. modern psikiyatri, din felsefesi, tarih felsefesi ve siyaset felsefesinde önemli etkileri olmuştur.

hayatı

öğrenciliği ve tıp kariyeri 
karl jaspers, her ne kadar felsefeye erken yaşlardan ilgi göstermeye başlasa da hukukçu babasının etkisiyle üniversitede hukuk okumaya karar vermiştir. fakat kısa sürede hukuktan sıkılarak, 1902'te tıp okumaya başlamıştır.

1909'da tıp okulundan mezun olmuş heidelberg'deki bir psikiyatri hastanesinde çalışmaya başlamıştır. döneminin tıbbi çevrelerinin zihinsel hastalıklara yaklaşımından tatmin olmayan jaspers psikiyatrik yaklaşımı geliştirmeyi kendine görev edinmiş, 1913'te heidelberg üniversitesi'nde geçici olarak psikoloji öğretmeye başlamıştır. daha sonra pozisyonu kalıcıya dönüşmüş, jaspers hiçbir zaman klinik uygulamaya geri dönmemiştir.

"genel psikopatoloji" (1913) adlı yapıtında psikopatoloji yöntemleri ile görüngübilimsel ve yorumbilgisel yaklaşımlar arasındaki bağları incelemiş, bu yaklaşımları bazı psikopatoloji sorunlarına başarılı bir şekilde uygulamıştır.

felsefe kariyeri 
40 yaşında ruhbilim çalışmalarından felsefe çalışmalarına dönen jaspers'in "psychologie der weltanschauungen" (1919) adlı yapıtı hem ruhbilimi algıladığımız dünyaya dair bir vizyon oluşturma gereksinimi içinde değerlendirmesi, hem de kant, kierkegaard, nietzsche ve weber'den ne ölçüde etkilendiğini göstermesi bakımından çok önemlidir. jaspers'i etkileyen diğer önemli filozoflardan bazıları platon, plotinos, hegel, schelling, dilthey ve husserl'dir.

karl jaspers, başyapıtı olarak nitelenen "felsefe" (1932) adlı kapsamlı kitabında kendi varoluşçuluk anlayışını dile getirmiş, kitap nazi almanyası'nda yasaklanmıştır. bu nedenle i̇sviçre'ye giden ve basel üniversitesi'nde dersler vermeye başlayan jaspers, bu dönemde felsefeyle bağlarını bir hayli koparmış, daha çok siyaset felsefesiyle ilgilenmiştir. bunun en önemli göstergesi "atom bombası ile i̇nsanlığın geleceği" (1958) adlı yapıtıdır. ölümüne kadar ise çalışmalarının çoğunu "din felsefesi" oluşturmuştur.

felsefesi 
karl jaspers felsefenin pek çok alanında ilginç anlayışlar geliştirmiştir. bunların en önemlileri din felsefesinde "aşkın", "şifre" (gizli yazı düzeni), "felsefece inanç" tasarımları; tarih felsefesinde "eksenler dönemi" tezi; siyaset felsefesinde ise "yeni siyaset düşüncesi"dir.

karl jaspers insanın dünya karşısındaki mümkün tutumlarını, bireyin ölüm, savaş, değişme ve suç gibi durumlar karşısında vermek durumunda olduğu kararları analiz eden, varoluş problemini akıl aracılığıyla çözümleyecek bir varoluş felsefesi geliştirmiştir. varoluşla, insanın yaşadığı ve dolayısıyla nesnelleştirilemeyen acı çekme, suçluluk ve ölüm gibi durumlarla sınırlanan ve açığa vurulan insanlık halini anlayan jaspers'e göre, bu nihai durumlar bilimsel düşüncede gözden kaçırılır ya da bir takım açmaz ve antinomilerle ifade edilir. oysa bu tecrübeler deneysel bene ilişkin bilgimizin eğretiliğini ve dünyasal varoluşumuzun güvenilmezliğini gösterir. gerek kilisenin, gerekse siyasetin insanları özgür değil eşit yapmaya çalıştığını söyleyen jaspers, gerçek varoluşunu yaşayamayan insanın başkaları tarafından kurulmuş olan bu çadırdan çıkabilmesi, kabuğunu yırtabilmesi için üç zorunlu koşul bulunduğunu söyler: yalnızlık, cesaret ve savaş. kitlesel duygudaşlık içinde sevgiyi kaybeden insan yalnız olabilmelidir. bununla birlikte, önce yalnızlık ve başkalarını özleme açmazını cesaretle yaşama zorunluluğu bulunmaktadır. bu iki koşulu gerçekleştiren insanın savaşacağı üç şey vardır: ölüm, acı çekme ve suç. gerçek bir varoluş düzeyine yükselmek, varolabilmek sorumlu olmaktan geçer. bir inanç ahlakı geliştiren jaspers, insanın varoluşunu gerçekleştirebilmesi için, bilimi aşarak "mutlağa" ya da "tanrı"ya gitmesi gerektiğini söylemiştir. varoluşunu bu yolla kuran insan, ona göre, ahlaksal bakımdan doğru olanı da bulmuş olur.

eserleri 
 genel psikopatoloji, 1913 
 psychologie der weltanschauungen, 1919
 felsefe, 1932
 alman suçu sorunu, 1946
 doğruluk üstüne, 1947
 tarihin kökeni ile amacı, 1949
 büyük filozoflar, 1957
 atom bombası ile i̇nsanlığın geleceği, 1958

konuyla ilgili yayınlar 
 haluk erdem, karl jaspers felsefesinde hakikat, i̇letişim ve siyaset, ebabil yayıncılık, 2007
 frank magill, egzistansiyalist felsefenin beş klasiği, dergah yayınları, 1992
 walter kaufmann, dostoyevski'den sartre'a varoluşçuluk, 1997

ayrıca bakınız 
 varoluşçuluk
 psikiyatri
 psikoloji
 din felsefesi
 tarih felsefesi
 siyaset felsefesi
 basel üniversitesi
 ii. dünya savaşı

dış bağlantılar 
 felsefe ekibi sitesi'nde jaspers sayfası
 stanford üniversitesi'nin chris thornhill tarafından hazırlanmış jaspers sayfası 
 "the existential primer" sitesinin jaspers sayfası 
 goethe enstitüsü'nden jaspers biyografisi 
 goethe esntitüsü sitesinde ulrich sand'in jaspers felsefesinin etkisiyle ilgili yorumu 
 bir jaspers biyografisi 
 jaspers'in 1941'de yayınladığı "felsefem üzerine" adlı makalenin bir kısmı 
 "l'encyclopédie de l'agora" adlı sitenin jaspers sayfası 
 "about.com"dan jaspers sayfası 
 unesco tarafından 2000 yılında yayınlanmış, jaspers'in eğitimle ilgili düşüncelerini içeren pdf 
 "felsefe dünyası" adlı derginin 39. sayısında (ocak 2004) yayınlanmış, hasan çiçek'in "mevlana ve jaspers'in benzeşen i̇nsan anlayışı" adlı metni

alman filozoflar
alman psikiyatrlar
alman ilahiyatçılar
20. yüzyıl alman yazarları
1883 doğumlular
1969 yılında ölenler
20. yüzyıl filozofları
erasmus ödülü sahipleri
psikoloji tarihi