Kaligrafi

kaligrafi (yunanca: κάλλος, kállos - "güzellik" + γραφή, grafí - "yazı"); yazı karakter ve unsurları kullanılarak geliştirilen, sıklıkla dekoratif amaçla kullanılan, bir el sanatı çeşidi. kaligrafi sanatını icra eden sanatçıya, kaligraf denir. bu sanat dalının çağdaş bir tanımı ise "işaretlere anlamlı, ahenkli ve hünerli bir şekilde biçim verilmesi sanatı" şeklindedir. belirli bir yazı stili, yazı tipi, hat türü, el veya alfabe gibi tanımlanabilir. hat sanatı kaligrafi sanatı ile karıştırılmaktadır. hat, osmanlı i̇mparatorluğu'ndan günümüze gelmiş olan ve arap harfleri ile icra edilen bir kaligrafi türüdür.

farklı coğrafyalarda, farklı şekillerde ortaya çıkmış olan kaligrafi, özellikle matbaanın keşfinden önce büyük önem arz etmiştir. bugün grafiğin bir dalı olan tipografi'ye benzetilebilir ve sıklıkla yazı sistemlerine veya farklı hat kültürlerine göre sınıflandırılır; hüsn-i hat (i̇slami kaligrafi), şodo (japon kaligrafisi), thư pháp (çin kaligrafisi), batı kaligrafisi gibi.

kaligrafide belli başlı kaideler vardır; harfler arasındaki mesafeyi ayarlamak, yazılan yazıya akıcı ve zarif bir ifade kazandırmak, harflerin şekilleriyle gözü rahatsız edecek ya da okunmayacak kadar oynamamak gibi. ancak modern kaligrafide artık kelimelerin ifade gücünün yanında kompozisyonun tesiri kullanılarak bazen harflerin okunabilirliğinin yerine geçtiği görülmektedir. klasik kaligrafi tipografiden ve modern yazı tiplerinden farklı olsa da aynı zanaatın dallarıdır. dijital tabelacılık yaygınlaşmadan önce muhtelif dükkân ve el arabaları için yazı yazan tabelacılar mevcuttu. yok olmaya başlamış olan bu mesleğe sahip ustalar kaligrafi zanaatını profesyonel olarak icra ederlerdi. modern dünyaya ayak uyduran kaligrafi sanatçıları, günümüzde dijital yazı tipleri (font), logo tasarımı, sanat eserleri ve hediyelik eşyalar üreterek sanatlarını icra etmektedirler.

hazırlık

ahar ve mühre 
kağıt yüzeyine sürülerek kalemin kaymasını sağlayan nişasta ve yumurta akından yapılmış bir bileşim olan ahar, kaligrafide kullanılan ayrı bir unsurdur. aharlama adı verilen bu işlem ile bir kağıdın pürüzlü yüzeyi parlatılmış, perdahlanmış olur. aharlama işlemini, mühreleme işlemi takip eder. tüm bu işlemler sonrasında kağıt yazılacak hale gelmiş olur. bu şekilde hazırlanan kağıtlar üzerinde hatalı yazıları ıslak bir sünger ile silmek ve düzeltmek mümkündü. kağıdın değerli olduğu dönemlerde, ahar aynı kağıda defalarca yazma olanağı verdiğinden özellikle yararlıydı.

kaynakça ve notlar

dış bağlantılar

çin kaligrafisi
çin kaligrafisi ve galeriler  çin çevrimiçi müzesi 
çin kaligrafisi sanatı  
çin tarihindeki tanınmış hattatlar ve galerileri

batı kaligrafisi 

latin harfleri ile yapılan hat sanatına batı kaligrafisi denir. 

the masgrimes archive  - ücretsiz amerikan penmanship kitap koleksiyonu 
the edward johnston foundation - kaligrafi araştırma merkezi

i̇slam kaligrafisi

i̇slam kaligrafisi 
i̇slam kaligrafisi örnekleri  
washington d.c. kongre kütüphanesi'nde i̇slam kaligrafisi  
i̇slam hat yazısının tarihçesi

diğer kaligrafi türleri

 japonca: shodo journal research institute 
 moğolca: inkway kaligrafi 
 nepali: nepali kaligrafi 
 tibetçe: tibet kaligrafisi tarihçesi

kaligrafi müzeleri
 pettenbach, avusturya kaligrafi ve minyatür grafikleri müzesi
 i̇skenderiye kütüphanesi yazmalar müzesi
 naritasan kaligrafi müzesi
 ditchling müzesi
 klingspor müzesi
 sakıp sabancı müzesi

dünya kaligrafi birlikleri ve cemiyetleri 
 association for the calligraphic arts 
 north west calligraphers’ association 
 the chinese calligraphy association
 the washington calligraphers guild 
 calligraphy society of florida
 the international association of master penmen, engrossers and teachers of handwriting iampeth 
 l’esperluette 
 centro internazionale arti calligrafiche  
 peannairi (irish scribes) 
 associazione calligrafica italiana (aci)  
 meitokai 
 calligraphy & lettering arts society 
 c.a.u.s. – centro arti umoristiche e satiriche

uluslararası yarışmalar
 c.a.u.s. – alphabets and calligraphy 

kaligrafi