Çark (film)

çark, senaryosunu bekir yıldız ve haşmet zeybek'in yazdığı, yönetmenliğini ise muzaffer hiçdurmaz'ın üstlendiği, 1987 çıkışlı türk filmi. tarık akan, müge akyamaç, cezmi baskın, i̇hsan yüce ve kenan bal gibi zengin bir oyuncu kadrosuna sahip olan eser, işçi sınıfının en örgütsüz ve en çok ezilen kesimlerinin yaşantısına ışık tutan özelliğiyle, döneminin dikkat çekici filmlerinden biri olarak değerlendirilmektedir.  üretildiği dönem doğrudan sansürlenmemiş olmasına rağmen, polis baskısı nedeniyle i̇stanbul'da gösterime girememiştir. muzaffer hiçdurmaz’ın tek yönetmenlik denemesi olan ve türkiye’nin üç-beş işçi sınıfı sineması örneğinden biri olarak nitelendirilen film, i̇stanbul'da ilk kez "5. uluslararası sinema tarih buluşması festivali" kapsamında gösterilmiştir.

cam atölyesinde başlayıp tersanede devam eden ve orta çağ çalışma düzenine sahip kazlıçeşme deri işçilerine kadar uzanan senaryosuyla, türk sinema tarihindeki ilk salt işçi filmlerinden biri olarak kabul edilmektedir. yönetmen muzaffer hiçdurmaz, önceleri filmi çekmeye gönülsüz olsa da, daha sonra bu fikrinden vazgeçer ve çekimlere başlama kararı alır. kazlıçeşme işçileri, filmden de etkilenerek çekimlerden 20 gün sonra greve gitmiş ve grevin ardından kazlıçeşme kapanmıştır.

gerçek adı "direniş" olmasına rağmen, 12 eylül askerî darbesi'nin hâlâ etkili olduğu bir dönemde, olumsuz sonuçlar doğurabileceği düşünülerek filmin adı "çark" olarak değiştirilmiştir. ancak filmin adına yönelik uygulanan bu "yumuşatma" çabası da pek işe yaramamış ve üretici kadro birçok kez polis tarafından sorgulanmıştır. gelen baskılar nedeniyle sinema salonları filmi kaldırma kararı alır. i̇şletmecinin çabalarına rağmen birçok sinemada "bu filmi oynatmayın" mantığı kabul görür ve film uzun yıllar boyunca gün yüzüne çıkamaz. film, di̇sk’e bağlı basın-i̇ş ve sine-sen sendikaları ile, halkevleri ve sendika.org'un birlikte düzenlediği, 1-7 mayıs 2006 tarihleri arasında i̇stanbul ve ankara’daki katılımcılarıyla buluşan "1. uluslararası i̇şçi filmleri festivali"nde de gösterilmiştir. filmin müzikleri cahit berkay ve cem karaca tarafından yapılmıştır.

konusu 
dört fabrika işçisinin mücadele öyküsü. bir cam fabrikasında çalışan dört arkadaş, emeklerinin karşılığını alamayınca patronla çatışmaya girerler. ancak sonuç aleyhlerine gelişir ve kendilerini kapının dışında bulurlar. bu kez dört emekçi bir tersanede iş bulur. ne var ki bu yeni işlerinde de başka bir sömürü düzeni ortaya çıkar. patron tarafından grev kırıcı olarak kullanıldıklarını fark ederler. dört arkadaşın çalışma yaşamındaki son durakları kazlıçeşme'deki deri atölyeleridir. denetimsiz, son derece kötü ve sağlıksız bir düzende çalışmasını sürdüren işçilerden biri yaşamını yitirir. bu iş kazası sonucunda dört emekçi arkadaş, işçileri bilinçlendirerek haklı oldukları grevi başlatırlar.

oyuncu ve karakterler 

 tarık akan - rauf
 müge akyamaç - leman
 erol demiröz - alamancı recep
 oktay sözbir - ali
 cezmi baskın - i̇şçi çavuşu
 i̇hsan yüce - salim
 kenan bal - i̇şçi
 ferdi akarnur - i̇şçi
 zehra alptürk - sabiha
 günay girik - kerim
 erdinç dinçer - süleyman
 ferdi atuner - patron

kaynakça

dış bağlantılar 
 
 

türk politik dram filmleri
i̇şçi hareketi filmleri
1987 çıkışlı türk filmleri
cahit berkay'ın müziğini yaptığı filmler
1980'lerde politik dram filmleri
1980'lerde türkçe filmler
1987 çıkışlı dramatik filmler