Özerk uzaylimanı insansız gemi

özerk uzaylimanı insansız gemi(i̇ngilizce: autonomous spaceport drone ship); asds olarak da bilinen, just read the instructions (türkçesi: sadece talimatları okuyun) isimli gemi okyanusta çalışabilen, mavnadan türetilmiş, uzay ve havacılık şirketi spacex tarafından yörüngedeki görevlerinden dönen roketlerin ilk aşamalarını indirmeye çalıştığı bir yüzen iniş rampasıdır.

gemi; 2014 yılının sonlarına doğru, marmac 300 isimli bir mavnadan dönüştürülmüş ve 2015 ocak ayında crs-5 kargo ikmal görevi sırasında, uzaydan dönen hızlandırıcı aşaması uçuş testinde iniş rampası sağlaması amacıyla kullanıma alınmıştır.

spacex tekrar kullanılabilir fırlatma sistemi geliştirme programının önemli bir parçasıdır ve uzaya fırlatma hizmetlerinin maliyetini önemli ölçüde  düşürme hedeflenmektedir.

spacex gemiyi nihayetinde yüzen bir fırlatma rampası olarak ve iniş yapmış olan ilk aşamanın yakıt deposunu, asıl fırlatma sahasına uçarak geri gidebilmesi ve yeteri kadar doldurabilmek için kullanmayı planlamaktadır.  bu yeteneklerin ne zaman geliştirileceğine, test edileceğine ya da hizmete gireceğine dair bir tarih verilmedi.

tarihçe
2009 yılından beridir spacex ceo'su elon musk, "roket donanımını yeniden kullanıma konusundaki geleneksel yaklaşımda köklü bir değişiklik yaratmak" konusundaki tutkusunu sıklıkla dile getirmiştir.

2014 ekim ayında spacex  louisiana'daki bir tersane ile; tekrar kullanılabilir, yörüngesel fırlatma araçları için yüzen bir iniş rampası yapımı üzerine anlaşmıştır. i̇lk bilgilere göre  rampa; 90-by-50-meter (300 ft × 160 ft) boyutlarındaki bir iniş pistini taşıyacaktı ve fırlatma aracının inişi sırasında konumu koruyabilmesi için hassas konumlandırma yeteneğine sahip olacaktı.

22 kasım 2014 tarihinde, musk üretim ve boyut bilgilerinin yanında "özerk uzaylimanı insansız gemi"nin fotoğrafını paylaşmıştır.

2014 aralık ayının ortalarında, gemi; jacksonville, florida'da bulunan, jacksonville liman i̇şletmesi'ne ait olan  jaxport gezinti iskelesinin kuzey ucunda bulunmaktaydı (), burada spacex iniş sonrası işlemler için falcon aşamasını güvenle saklayabileceği bir kısım inşa etmişti. i̇nşa edilen kısım dört adet  6800 kg (15 bin lb) ağırlığında,  270 cm(107 in) uzunluğunda ve  244.5 cm(96.25 in) genişliğinde kaidelerden ve bu kaidelerin çakıldığı beton temelden oluşmaktadır. hareketli bir vinç aşamayı gemiden kaldırıp inşa edilmiş olan bu alana koyacaktır. i̇niş ayaklarının çıkarılması ya da kamyona yüklenmeden bu ayakları tekrar katlanması gibi işlemler bu alanda gerçekleştirilecektir.

geminin kullanılacağı  ilk iniş testi için seçilen konum atlas okyanusunda, cape canaveral fırlatma konumunun, yaklaşık  320 km (200 mil) kadar kuzeydoğusunda, ve charleston, güney karolina'nın yaklaşık 266 km (165 mil) kadar güneydoğusundaydı.

23 ocak 2015 tarihinde; başarısız olan ilk denemenin ardından geminin tamiratı sürerken, spacex ceo'su elon musk  geminin just read the instructions (sadece talimatları okuyun) olarak adlandırılacağını ve batı kıyısından yapılacak olan fırlatmalarda kullanılmak üzere hizmete sokulması planlanan kardeş geminin isminin de of course i still love you (elbette seni hâlâ seviyorum) olacağını bildirmiştir. 29 ocak'ta, spacex, yeni isimlendirmeyi doğrular şekilde,  güverteye boyayla yazıldıktan sonra nasıl görüneceğini gösteren oynanmış bir fotoğraf yayımlamıştır. her iki gemi de adını; bilimkurgu yazarı iain m. banks'in culture roman dizisinden :en:the player of games isimli romanında geçen  gcu (general contact units - genel temas birimleri, özerk yapay zekalar tarafından yönetilen uzaygemileri) türündeki uzaygemilerinden almışlardır.

güverte mavnası 

2003 yılında, marmac 300 mavnası, mississippi nehrinde batmış olan delta conveyor isimli t2 tankerinin ön yarısını su yüzeyine kaldırmak için kullanılmıştır.  4000 st kısa ton  (3600 t) miktarındaki ağırlığın yüzeye çıkarıldığı kaldırma işleminin mississippi nehri'nde gerçekleştirilen en çok ağırlığın yüzeye çıkarıldığı kaldırma işlemi olduğu bildirildi.  bu işlem marmac 300 'e ait pruva kısmı,  42,7 × 21,3 × 6,1 m boyutlarındaki, nehrin tabanına kazılmış olan hendeğe batırıldıktan sonra enkaz eğik açıda duran mavnaya zincirlerle çekilerek başarılmıştır.

2011 yılında, mavna okyanusbilimsel araştırma gemisi olan cabo de hornos adlı geminin açık denize çekilmesinde kullanılmıştır. gemi  8.8 büyüklüğündeki şili depremini (2010) takiben oluşan tsunami sebebiyle karaya oturmuştu.

özellikleri
bu özerk gemi, gps konum bilgisi (differential gps) ve dizel motorundan güç alan dört adet azimut iticisi (:en:azimuth thruster). kullanmak suretiyle fırtına koşullarında dahi,3 metreye kadar hassas konumlandırma (dynamic positioning) yapabilmektedir  
özerk işletim yöntemine ek olarak, gemi uzaktan  yönetilebilmektedir.

azimut iticileri, hidrolik itki tahrik birimleridir, içerdiği modüler dizel-hidrolik-tahrik güç birimlerinin ve  modüler yönetici biriminin hepsi thrustmaster isimli bir deniz gereçleri üreticisi tarafından yapılmıştır.

üst güvertedeki iniş rampası, 52 m × 91 m (170 ft × 300 ft) ebatlarındayken falcon 9 iniş ayaklarının genişliği  18 m (60 ft)'dir. geri dönen roket sadece güvertenin yüzeyine inmekle kalmaz aynı zamanda iniş sırasında okyanusun kabarmasıyla oluşan çalkantılarla ve gps hatalarının giderilmesiyle de uğraşır.

i̇şletimi
roket iniş işlemleri sırasında; ayrıca bir adet destek gemisi, mürettebatsız mavnadan belirli bir mesafede hazır bekliyor olacaktır. i̇nişi takiben, bu destek gemisindeki teknikerler ve mühendisler mavnadaki iniş rampasına çıkarak, mavnanın  roketi limana götürebilmesi için, roketin iniş ayaklarını sağlama almak amacıyla aracı bulunduğu yere kilitlerler.

test inişi

özerk gemi, spacex şirketi falcon 9 uçuş 14'e ait olan ilk aşamayı,dünya yörüngesine görev çerçevesindeki yükünü bıraktıktan sonra, katı yüzeye indirmek için,denetimli alçalış uçuş testi  gerçekleştirince, ilk defa 10 ocak 2015 tarihinde bir uçuş testi için kullanılmıştır

spacex, uçuş öncesinde yaptığı açıklamada, rampa üzerine ilk denemede başarılı bir iniş yapma  ihtimalinin yüzde 50 ya da daha az olacağını tahmin ettiklerini belirtmişlerdir.

10 ocak 2015 inme girişimi

spacex,10 ocak 2015 tarihinde,	insansız gemiye iniş girişiminde bulundu. testin hedeflerinin çoğuna ulaşıldı. buna güney atlantik okyanusundaki belirli bir noktada bulunan rampaya inmesi için roketin alçalmasının hassas denetimi de dahildi ve ızgara yüzgeç yönlendirme yüzeylerinin daha hassas (atmosfere) tekrar-giriş konumlandırmasında ilk defa kullanımından çok büyük miktarda test verisi elde edilmiştir. ancak roket sert iniş yaptı; spacex  aracın parçalarını test, inceleme ve çözümleme için toplamaya çalıştı.

spacex web yayını'nın, inişe geçen ilk aşama için boostback (tekrar hızlandırıcı) ateşlemesi ve atmosfere tekrar giriş ateşlemesi gerçekleşmişti,ve alçalan roket  beklendiği üzere "ufkun altına" inmiş bu da canlı telemetri sinyalinin kullanımını engellemişti.  sonrasında spacex'in yayımladığı bilgiye göre,  roketin insansız uzaylimanı gemisine beklendiği gibi ulaştı ancak "sert iniş yaptı ... gemi iyi durumda. güvertedeki destek aletlerinin bir kısmının değiştirilmesi gerekecek."

vine üzerinde paylaşılan bir video'ya göre, rocet 45°'lik bir açıyla hafifçe fazla hızla yaklaştı ve sonucunda çakıldı.

11 şubat 2015 inme girişimi

dscovr uydusu, 11 şubat 2015 tarihinde fırlatıldı. uydunun  yörüngesine bırakılması için yapılması gereken fazladan iş sebebiyle, ilk aşama  135 km (84 mi) mesafedeki uç noktaya kadar gitmiş, sonrasında tekrar atmosfere giriş yapmış ve 10 ocak'taki denemeyle karşılaştırıldığında neredeyse 4 kat daha fazla ısınmaya maruz kalmıştır.

okyanus koşulları yüzünden, 11 şubat tarihine ertelenen iniş hedeflendiği şekilde gerçekleşmemiştir.  7 m (23 ft) yüksekliğindeki dalgalar asds'nin kurtarma görevini yapmasına engel olmuştur ve mavnanın üzerine iniş yerine, spacex,sonraki iniş denemelerinde kullanılmak üzere bilgi toplamak amacıyla, okyanus üzerine yumuşak iniş denemiştir. yumuşak iniş başarılıydı, spacex ceo'su elon musk'ın attığı tweete göre araç hedeften 10 m (33 ft) uzaklığa indi ve bunu ağır fırtınaya rağmen dikey bir pozisyonda başardı. bu sonuçtan yola çıkan elon musk'a göre; okyanus yerine mavnaya inmeye çalışılsaydı, başarılı olunurdu.

14 nisan 2015 inme girişimi

14 nisan 2015 tarihinde; spacex, falcon ilk aşamasını özerk gemiye indirmek için yeni bir girişimde bulundu. elon musk'tan edinilen ilk haberlere göre araç özerk gemi üzerine sert iniş yapmıştı. elon musk daha sonra yaptığı açıklamada aracın gemiye dikey iniş yaptığının görüldüğünü, ancak arta kalan yanal (lateral) momentum sebibiyle devrildiğini belirtmiştir.

kaynakça

dış bağlantılar 

thrustmaster drive unit specifications 

spacex
robotik