Hollanda

hollanda (felemenkçe: ) esas olarak batı avrupa'da ve kısmen karayipler'de bulunan bir ülkedir. hollanda krallığı'nı meydana getiren dört ülkeden en büyüğüdür. hollanda, avrupa'da doğuda almanya'ya, güneyde belçika'ya ve kuzeybatıda kuzey denizi'ne komşu olan on iki vilayetten ve karayipler'de bonaire, sint eustatius ve saba adaları olmak üzere üç özel belediyeden oluşur.

hollanda meşruti monarşi ile yönetilen bir avrupa ülkesidir. hollanda nüfus yoğunluğu fazla olan bir ülkedir. ülke topraklarının çoğunluğu deniz seviyesinin altındadır. hollanda avrupa birliği, nato, oecd üyesidir. hollanda aynı zamanda schengen bölgesi ve benelüks topluluğunun bir parçasıdır. belçika ve lüksemburg ile birlikte benelüks ülkelerini oluşturan 3 ülkeden biridir. ayrıca kyoto sözleşmesi'ni imzalamıştır. ülke eski yugoslavya uluslararası ceza mahkemesi'ne, uluslararası adalet divanı'na uluslararası ceza mahkemesi'ne ve europol'e ev sahipliği yapmaktadır.

ülke özellikle peynirleri, yel değirmenleri, bisikletleri, laleleri, holştayn adı verilen inekleri ve sosyal hakları ile tanınır. hollanda'da eşcinsel evlilik yasaldır.

ülke adı 

hollanda ismi aslında sadece ülkenin kuzeybatı kısmından birleşik hollanda krallığı'nın en önemli eyaleti olan hollanda eyaleti'nden gelmektedir. kısaca hollanda olarak adlandırılmaktadır. 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren bu eyalet iki ayrı eyalete bölünmüştür: kuzey hollanda (başkent: haarlem) ve güney hollanda (başkent lahey: den haag). felemenkçede "hollanda" ifadesi sadece bu iki eyalet için kullanılır.

hollanda'nın dışındaki ülkelerde hollandalılar genellikle "hollandalı" olarak adlandırılırlar ve hollanda turizm endüstrisi ve diğer endüstriler de ülkelerini "hollanda" olarak pazarlamaktadırlar (hem i̇ngilizcede hem de almancada). hollanda eyaletinden gelmeyen hollandalılar, ismi veren bölge olan hollanda'nın ülkenin geri kalan bölümlerinde herkes tarafından sevilmediği için, "nederland" için "hollanda" adına ve "nederlander" için "hollandalı" adına belli bir antipati beslemektedirler.

i̇ngilizce "dutch" adı, "duutsc" gibi orta hollanda biçimlerinden ortaya çıkmıştır. "duutcs" ve "dietsc" gibi orta hollanda biçimleri halk arasında konuşulan lehçelerin adlarıdır ve bu lehçelerin, yönetimin, bilimin ve kilisenin dili olan latinceden ayırt edilmesine yaramışlardır. "dutch" ve "duutsc" biçimleri almanca bir kelime olan "deutsch" ile bağlantılıdır ve aynı kökenden gelir. fransızlar ise bu bölgeyi pays-bas yani 'alçak ülke' olarak tanımlarlar.

tarihçe 

utrecht birliği'ne bağlı kuzey hollanda eyaletleri (güney hollanda, zeeland, utrecht, gelderland, overijssel, groningen ve friesland) 26 temmuz 1581'de i̇spanya kralı ii. felipe'den bağımsızlıklarını ilan ettiler. 1648'de imzalanan vestfalya antlaşması'nda hollanda vilayetlerinin bağımsızlığı tanındı. bu yaklaşık olarak, daha sonra kurulacak olan hollanda'nın bulunduğu bölgeydi. buna karşın, bu bölgenin güneyinde kalan bölgeler, flanderler dahil olmak üzere, krallıkta kaldı; daha sonra bu bölgede belçika bağımsızlık kazanmıştır. bu tarihten sonra kuzey hollandalılar ve güney hollandalılar olmak üzere iki toplumdan bahsedilmeye başlandı.

viyana kongresi kuzey ve güneyi bağımsız bir ülke olan hollanda krallığı olarak kısa bir süre için birleştirdi. ancak güney hollandalılar (felemenkliler) 1830'da bağımsızlıklarını belçika adı altında ilan etmişlerdi bile. ("belgica" eski bir roma eyaletinin ismidir ve rönesans döneminde bu ifade, kuzey de dahil, hollanda'nın latince ismi olarak kullanıldı.)

hollanda i. dünya savaşı boyunca tarafsız kaldı. ancak ii. dünya savaşı'nda alman işgaline uğradı. 10 mayıs 1940 tarihinde nazi almanyası belçika ve hollanda'yı işgal etti. ayrıca 1942 tarihinde japonya hollanda'nın bir sömürgesi olan endonezya'yı işgal etti. savaş bittikten sonra endonezya bağımsızlığını ilan etti.

i̇spanyol hollandası (1384-1581)

hollanda cumhuriyeti (1581-1795)

coğrafya 

ülke üç büyük nehir tarafından iki ana bölgeye bölünür. bu nehirler ren ve onun ana kolları olan waal ile meuse nehirleridir. bu nehirler tarihte derebeylikler arasındaki sınırı oluşturduğundan birtakım kültürel farklılıklara yol açmıştır.

hollanda'nın güneybatısı bir nehir deltasıdır ve scheldt nehri'nin iki kolu buradan denize dökülür. ren nehri'nin sadece bir kolu kuzeydoğuya doğru akar, bu da ijssel nehri'dir ve ijsselmeer'e dökülür. bu nehir de dil açısından bir bölünme yaratır, nehrin doğusunda yaşayanlar hollanda aşağı saksoncası ağzını konuşurlar.

ülkenin toprakları kuvaterner döneminde oluşmuştur. toprakları genelde alüvyon, buzultaş, çökeller ve kilden oluşur.

hollanda'nın büyük bölümü deniz seviyesinin altında yer alır. ülkenin avrupa'daki topraklarındaki en yüksek nokta 322 metre yüksekliğiyle vaalserberg tepesidir. 1287 yılında meydana gelen st. lucia seli ülkede 50 bin kişinin hayatını kaybetmesine sebep oldu ve bu özelliğiyle tarihteki en ölümcül sellerden biridir. hollanda'daki son büyük sel 1953 yılında meydana geldi, selde hollanda'nın tarım yapılan topraklarının %9'u sular altında kaldı, ülkede 1835 kişi öldü.

ülkede denizden kazanılan çok miktarda toprak mevcuttur. 1930'larda yapılan zuiderzeewerken çalışmasında, denizden yaklaşık 2500 kilometrekare toprak kazanıldı. denizden toprak kazanma amaçlı çalışmalarda elde edilen arazilere polder adı verilmektedir.

ekonomi 

hollanda çok güçlü bir ekonomiye sahiptir ve yüzyıllardır avrupa ekonomisinde özel bir rol oynamıştır. 16. yüzyıldan beridir gemicilik, balıkçılık, ticaret ve bankacılık hollanda ekonomisinin en önemli sektörleri olmuştur. hollanda, dünyanın en fazla ihracat yapan ilk on ülkesinden biridir.

hollanda  itibarıyla sagp bazında dünyadaki . büyük ekonomiye sahiptir ve kişi başına düşen  ile dünyanın . zengin ülkesidir. 1997-2000 yılları arasında yıllık büyüme avrupa ortalamasının oldukça üstünde olan %4 civarında seyretti. 2001-2005 yılları arasında büyüme tüm dünyayla birlikte yavaşlasa da 2007'nin üçüncü çeyreğinde yeniden %4.1'e çıktı. eurostat'a göre hollanda'da işsizlik oranı ekim 2011 itibarı ile %4.8'dir ve bu avrupa birliği ülkeleri arasındaki en düşük orandır.

dil 
resmi dil, sakinlerin büyük çoğunluğu tarafından konuşulan flemenkçe'dir . hollanda'da en çok konuşulan lehçe hollandaca lehçesidir. flemenkçe'nin yanı sıra, batı frizce, kuzeydeki frizya eyaletinde (batı frizcesinde fryslân ) ikinci bir resmi dil olarak kabul edilmektedir. krallığın avrupa kısmında diğer iki bölgesel dil, avrupa bölgesel diller ve azınlık dillerini koruma antlaşması kapsamında tanınmaktadır.

bu tanınan bölgesel dillerin ilki aşağı saksonya'dır (flemenkçe nedersaksisch). aşağı saksonya, twente bölgesindeki tweants ve drenthe eyaletindeki drents gibi hollanda'nın kuzey ve doğusunda konuşulan aşağı almanca dilinin birkaç lehçesinden oluşur .

i̇ngilizce, saba ve sint eustatius'un özel belediyelerinde resmi bir statüye sahiptir . bu adalarda yaygın olarak konuşulur. papiamento, bonaire özel belediyesinde resmi bir statüye sahiptir. yidiş ve çingenece 1996 yılında hollanda'da bölgesel olmayan diller olarak kabul edildi.

hollanda eğitim yasalarında resmiyet kazanmış bir yabancı dil öğrenme geleneğine sahiptir. toplam nüfusun yaklaşık %90'ı i̇ngilizce, %70'i almanca ve %29'u fransızca konuşabildiklerini belirtmektedir. i̇ngilizce, tüm ortaokullarda zorunlu bir derstir. çoğu alt düzey ortaokul eğitiminde ilk iki yıl boyunca ek bir modern yabancı dil zorunludur.

din 
2020 yılında hollanda i̇statistikleri, toplam nüfusun %55.4'ünün kendisini dindar olarak tanımlamadığını tespit etti. hollanda'da dindar olmayanları temsil eden gruplar arasında humanistisch verbond bulunmaktadır . katolikler toplam nüfusun %19.8'ini, protestanlar ise %14.4'ünü oluşturuyordu. i̇slam toplam nüfusun %5.2'sini, diğer hristiyan mezheplerinin ve diğer dinlerin (yahudilik, budizm ve hinduizm gibi) takipçileri de kalan %5.2'lik kısmı oluşturuyordu. 

hollanda'nın güney eyaletleri tarihsel olarak güçlü bir şekilde katolik mezhebine mensup olmuştur ve bazı sakinler katolik kilisesi'ni kültürel kimliklerinin bir temeli olarak görmektedir. hollanda'daki protestanlık, çeşitli gelenekler içinde bir dizi kiliseden oluşur. bunların en büyüğü, oryantasyonda kalvinizm ve lütercilik olan birleşik bir kilise olan hollanda'daki protestan kilisesi'dir.

aralık 2014'te yapılan bir anket, hollanda'da ilk kez ateizmin (%25) teizmden (%17) daha fazla olduğu, nüfusun geri kalanının ise agnostik (%31) veya ietsist (%27) olduğu sonucuna varmıştır.

eğitim 
hollanda'da eğitim 5 ila 16 yaşları arasında zorunludur. bir çocuğun "başlangıç ​​yeterliliği" (havo, vwo veya mbo 2+ derecesi) yoksa, böyle bir yeterliliğe veya seviyeye ulaşana kadar yine de derslere katılmak zorunda kalırlar. hollanda'daki tüm çocuklar genellikle (ortalama olarak) 4 ila 12 yaşları arasındaki ilkokula giderler. i̇lki isteğe bağlı olan sekiz sınıftan oluşur. bir yetenek sınavına, sekizinci sınıf öğretmeninin tavsiyesine ve öğrencinin ebeveynlerinin veya bakıcılarının görüşüne dayanarak, orta öğretimin üç ana dalından biri için bir seçim yapılır. belirli bir akışı tamamladıktan sonra, bir öğrenci bir sonraki akışın sondan bir önceki yılında devam edebilir.

ulaşım 
hollanda yollarındaki hareketlilik 1950'lerden bu yana sürekli olarak büyümüştür ve şu anda dörtte üçü otomobille olmak üzere taşıtlar yılda 200 milyar km kateter. hollanda'daki tüm seyahatlerin yaklaşık yarısı arabayla, %25'i bisikletle, %20'si yürüyerek ve %5'i toplu taşıma ile yapılmaktadır.

karayolu taşımacılığı 
2.758 km otoyolu içeren toplam 139.295 km'lik karayolu ağı ile hollanda, dünyanın en yoğun karayolu ağlarından birine sahiptir; yol yoğunluğu almanya ve fransa'dan çok daha fazladır, ancak yine de belçika kadar yoğun değildir.

toplu taşıma 
tüm mesafenin yaklaşık %13'ü, çoğunluğu trenle olmak üzere toplu taşıma araçları ile kat edilmektedir. diğer birçok avrupa ülkesinde olduğu gibi, hollanda demiryolu ağının 3.013 km'lik güzergahı da oldukça yoğundur. ağ çoğunlukla yolcu demiryolu hizmetlerine odaklanır ve 400'den fazla istasyonla tüm büyük kasaba ve şehirleri birbirine bağlar.

bisiklet 
bisiklet, hollanda'da her yerde bulunan bir ulaşım şeklidir. hollandalıların en az 18 milyon bisiklete sahip olduğu, bu da kişi başına birden fazla bisiklete sahip olduğu ve yollardaki yaklaşık sayısı 9 milyon olan motorlu taşıt sayısının iki katı olduğu tahmin ediliyor. 2013 yılında, avrupa bisikletçiler federasyonu, hem hollanda'yı hem de danimarka'yı avrupa'daki en bisiklet dostu ülkeler olarak sıraladı,  ancak hollandalıların çoğu (%36) danimarkalılardan (%23) daha fazla bisikleti en sık kullandıkları araç olarak listelediler.

havayolu 
hollanda'da bulunan amsterdam schiphol havalimanı hollanda'nın en büyük havalimanı ve avrupa'nın ise en büyük havalimanlarından biridir. 2019 yılında yolcu trafiği bakımından avrupa'nın en işlek 3., dünya'nın ise en işlek 12. havalimanıdır. hava taşımacılığı, tüm adaların kendi havaalanına sahip olduğu hollanda'nın karayipler kısmı için hayati öneme sahiptir. buna saba'daki dünyanın en kısa pisti de dahildir.

kültür

sanat 
hollanda'nın tanınmış birçok ressamı vardır. orta çağ'da hieronymus bosch ve pieter brueghel (baba) önde gelen hollandalı öncüler arasında gösterilebilir. hollanda altın çağı boyunca, hollanda cumhuriyeti müreffehti ve gelişen bir sanatsal harekete tanık oldu. bu 17. yüzyıl dönemini kapsayan hollandalı ustalar; rembrandt, johannes vermeer, jan steen ve jacob van ruisdael'i içeriyordu. 19. ve 20. yüzyılın ünlü hollandalı ressamları arasında vincent van gogh ve piet mondrian vardır.

spor 
hollanda'daki 16,8 milyon kişinin yaklaşık 4,5 milyonu ülkedeki 35.000 spor kulübünden birine kayıtlıdır. 15 ile 75 yaş arasındaki nüfusun yaklaşık üçte ikisi haftalık olarak spor yapıyor.  futbol hollanda'da en popüler takım sporudur ve onu çim hokeyi ve voleybol izlemektedir.

hollanda millî futbol takımı 1974, 1978 ve 2010 dünya kupası'nda ikinci oldu ve 1988 avrupa şampiyonası'nı kazandı. sports illustrated'in tüm zamanların en büyük 50 futbolcusu arasında, johan cruyff (#5), marco van basten (#19), ruud gullit (#25) ve johan neeskens (#36) hollandalıdır.

i̇dari birimler

hollanda 12 il ) ile 3 denizaşırı kamu yönetiminden () oluşur.

galeri

notlar

kaynakça 

 
nato ülkeleri
benelüks
avrupa birliği ülkeleri
parlamenter monarşiler
felemenkçe konuşan bölgeler ve ülkeler
avrupa ülkeleri
kuzey avrupa
hollanda krallığı
liberal demokrasiler
batı avrupa
akdeniz i̇çin birlik ülkeleri