Kuzey Kore nükleer tartışmasının yakın tarihçesi

aşağıda kuzey kore'nin nükleer silah gelişimi ile alakalı bir kronoloji verilmiştir. beş ülke - amerika birleşik devletleri, güney kore, rusya, çin ve japonya, piyongyang yönetimine nükleer silah gelişimi yönündeki hırsından vazgeçmesi için baskılarını artırmaktadır.

1993 
kuzey kore yetkilileri yaptıkları açıklamada nükleer silahların yayılmasını önleme antlaşmasından çekildiklerini açıkladılar; ancak daha sonra bu karardan geri adım attılar.

1994 
kuzey kore ve abd, piyongyang'ın nükleer silah programını dondurması karşılığında uluslararası yardımla iki adet elektrik gücü sağlayan nükleer santralin inşa edilmesini öngören bir anlaşma imzaladılar.

1998 
ağustos
kuzey kore, japonya'nın istediği herhangi bir şehrini ve bölgesini vurabilme kapasitesine sahip olduğunu kanıtlamak için japonya üzerinden pasifik okyanusuna iki adet füzeyi ateşledi. 
kasım 
abd ve kuzey kore, kuzey kore'nin geliştirmekte olduğu şüpheli yeraltı nükleer faaliyetlerle ilgili ilk üst düzey yuvarlak masa görüşmelerini pyongyang'da gerçekleştirdiler. abd konuyla ilgili kuzey kore'de müfettişlerin konuşlandırılması talebinde bulundu.

1999 
mayıs 
eski savunma bakanı william perry, kuzey kore resmi gezisi sırasında silahsızlanma önerisinde bulundu. 
eylül
 13 eylül: kuzey kore uzun menzilli füze denemelerini donduracağının güvencesini verdi. 
 17 eylül: başkan clinton kuzey kore'ye karşı gerçekleştirilen ekonomik yaptırımları gevşettiğini açıkladı. 
aralık
abd denetimindeki bir konsorsiyum, daha güvenli batı tipi iki hafif su nükleer santralinin kuzey kore'de inşa edilmesi için 4,6 miyar dolarlık bir antlaşma imzaladı.

2000 
temmuz
kuzey kore, nükleer tesislerin inşasının ertelenmesinden kaynaklanan elektrik kaybının abd tarafından karşılanmaması durumunda yeniden nükleer programını başlatacağını açıkladı.

2001 
haziran
kuzey kore yönetimi, bush yönetimi ikili ilişkileri normale dönüştürmezse moratoryum kararını gözden geçireceğini ve füze denemelerine devam edeceğini açıkladı.
temmuz
abd dışişleri bakanlığının raporunda kuzey kore'nin uzun-menzilli füze sistemini geliştirmeye devam ettiği açıklandı. bush yönetiminden bir resmi yetkilinin söylediğine göre kuzey kore yönetimi taepodong-1 adında bir füzenin geliştirilmesine devam etmektedir. 
aralık
bush, irak ve kuzey kore'nin "ulusları terörize etmede kullanılabilecek" kitle imha silahları üretmekten sorumlu tutulabileceğini belirtti.

2002 
ocak
 29 ocak: bush ulusa seslenişinde yaptığı konuşmasında kuzey kore, i̇ran ve irak'ı "şer ekseni" olarak tanımladı ve bu ülkelerin dünya için ciddi anlamda bir tehlike ve mezar oluşturduklarını beyan etti. 
ekim
bush yönetimi, 1994 yılında kuzey kore ile yapılan antlaşmanın bozulduğunu, buna sebep olarak da kuzey kore'nin nükleer silah programını açıklamasını söylediler. diğer taraftan amerikalı yetkililerin olayı kanıtlamalarından sonra kuzey koreli yetkililer haberi doğruladılar. 
kasım
1994 yılında yapılan anlaşmaya göre kuzey kore'ye sağlanan petrol yardımı, abd, japonya ve güney kore tarafından durduruldu. 
aralık
kuzey kore, uluslararası atom enerjisi ajansı (iaea) müfettişlerini ülkeden çıkarıp nükleer tesislerde yerleştirmiş oldukları kamera ve diğer denetleyici araçları yerlerinden söktü.

2003 
ocak
 10 ocak: kuzey kore, nükleer silahların yayılmasını önleme atlaşması'ndan (npt) geri çekildi.
şubat
 5 şubat: kore merkezi haber ajansı'nın bir haberine göre nükleer güç imkânları yeniden harekete geçirildi. 
 12 şubat: 35 üyeli uluslararası atom enerjisi ajansı (iaea) idare heyeti kuzey kore'nin atom şemsiyesinde olduğunu açıklayarak durumu birleşmiş milletler güvenlik konseyi'ne rapor etti. 
 24 şubat: kore yarımadası ve japon denizi arasında bulunan bölgede kuzey kore karadan - denize füze sisteminin deneme atışını gerçekleştirdi. 
 26 şubat: abd kuzey kore'nin yongbyon'da bulunan beş megavatlık nükleer reaktörünü yeniden aktif hale getirdiğini açıkladı.
mart
kuzey kore karadan-denize füze sistemini japon denizinde denedi. 
temmuz
kıdemli abd yetkilisinin haberine göre komünist ülkenin nükleer silah geliştirme yönündeki çabalarının, zayıflatılmış nükleer çubukların yeniden geliştirmeye başlayarak devam etmekte olduğunu açıklandı. 
ağustos
kuzey kore krizine yönelik görüşmelerde, abd, güney kore, kuzey kore, çin, japonya ve rusya devletleri yer almaktadırlar .

2004 
şubat
altı-ulus görüşmeleri devam etmekte ancak bir sonraki görüşmenin dışında mutabakata ulaşılamadı.
haziran
kuzey kore krizine yönelik görüşmelerde, abd, güney kore, kuzey kore, çin, japonya ve rusya devletleri yer almaktadırlar . 
ağustos
kuzey kore, eylül ayında gerçekleştirilmesi öngörülen altı-ulus görüşmeleri çalışma toplantılarına katılmayacağını bildirdi. yardımın devam etmesi, yaptırımların kaldırılması ve abd'nin terör örgütlerine destek veren ülkeler listesinden çıkartılmasından sonra nükleer programını donduracağını belirtti. abd ise kuzey kore'den tüm nükleer aktivitelerini bildirmesini ve denetleyicilerin çalışmalarına izin vermesini istedi. 
eylül
eylül ayında gerçekleştirilmesi öngörülen alt-ulus görüşmeleri, abd ve kuzey kore'nin birbirini suçlamasından dolayı ileri bir tarihe ertelendi.

2005 
şubat
piyongyang ilk defa nükleer silah varlığı hakkındaki kamuya yönelik yaptığı açıklamada, nükleer silah geliştirme programının olduğunu itiraf etti ve bunu da geliştireceğini söyledi. bu tutumu abd'nin kuzey kore yönetimini devirme çabasından dolayı olduğunu da açıkladılar.
mart
 abd dışişleri bakanı condoleezza rice'ın demecine göre kuzey kore'nin nükleer programını sona erdirme yönündeki çabalarının sona erdiğini bu yüzden de uluslararası toplumun ve abd'nin bu konuya dair "başka yollar" izleyeceğini söyledi. 
 bu arada birleşmiş milletlere bağlı uluslararası atom enerjisi ajansı (iaea) başkanı muhammed el baradey bir demecinde, kuzey kore'nin bulundurduğu nükleer silah programından dolayı i̇ran'dan da tehlikeli olduğunu açıkladı. çünkü bulundurduğu nükleer maddelerle şimdiden savaşa girebilme yeteneğinin olduğunu söyledi.
mayıs
 kuzey kore iki yıl önceki bir demecine benzer demeçte, bir ay önce kapatılan yongbyon reaktöründen 8.000 yakıt çubuğu çıkarmasını sona erdirdiğini bildirdiler. 
haziran
görüşmelere katılacağını söylemesinin ardından da kuzey kore yetkilileri yaptıkları açıklamalarda nükleer silah varlığına sahip olduklarını ve bunları da daha fazla geliştireceklerini açıkladılar. 
temmuz 
 kore yarım adasının nükleersizleşme doğrultusundaki isteğini belirterek, kuzey kore heyeti dördüncüsü düzenlenen altı-grup görüşmelerine katıldılar. 
 25 temmuz'da görüşülmesi beklenen altı-grup toplantılarının zamanında başlaması için kuzey kore nükleer programı hakkındaki toplantılara katılacağını belirtti.
ağustos
abd'nin görüşmelerdeki diplomatik temsilcisi christopher hill'in demecine göre, abd, kuzey ve güney kore, çin japonya ve rus diplomatlarının birbiri ardına 13 günlük süren görüşmelerinden sonra görüşmelere ara verme kararı aldıkları ve kuzey kore'nin nükleer programı hakkındaki görüşmelerinde ve pazarlıklarda da belirsizliğin devam ettiğini belirttiği söylendi. 
eylül 
 abd'nin görüşmelerdeki temsilcisi christopher hill kuzey kore'ye ziyaretinin olduğunu belirtti. yeni görüşmelerin kasım ayında başlaması beklenmekteydi. 
 kuzey koreli yetkililerin açıklamalarına göre, kuzey kore tam olarak nükleer silah geliştirme programına son vermesini kabul ediyor, fakat bunun için de abd'den nükleer reaktörünü sivil enerji kullanımını sağlamasını talep etmekte. abd ve rusya bu talebi reddetmekteler. 
 abd kuzey kore'ye karşı eğer kuzey kore görüşmelerde nükleer programını sürdürme konusunu devam ettirmek isterse, varlığını ve her türlü ilişkilerini sona erdirme tehdidiyle gözdağı vermekte. 
 piyongyang yönetiminin sivil nükleer program yönündeki taleplerinden sonra, kuzey kore ve abd arasında görüş ayrılığı devam etmekte.

küresel ölçekte kilit oyuncular 
2003 yılından bu yana, kuzey kore'yi nükleer silah geliştirmekten vazgeçirmek ve karşılığında ekonomik ve diplomatik yardım sağlamak yönündeki ikna çabalarını görüşmek için abd, kuzey kore, güney kore, çin, japonya ve rusya arasında üç adet yuvarlak masa toplantısı gerçekleştirildi.

bundan sonra yapılması gereken şey, altı-ulus görüşmelerinin (six-nation talks) kuzey kore'nin geleceğine yönelik nükleer hakkındaki tutumu ve her ülke için bunun ne anlama geldiğidir.

nükleer tartışmasının yakın tarihçesi
nükleer tartışmasının yakın tarihçesi
nükleer silahlar