Aleksey Nikolayeviç Tolstoy

aleksey nikolayeviç tolstoy (rusça: але́ксей никола́евич толсто́й) (10 ocak 1883, sosnovka köyü, - 23 şubat 1945, moskova), rus şair, roman ve oyun yazarı ve sovyetler birliği bilimler akademisi üyesi.

hayatı 

babası kont nikolay aleksandroviç tolstoy'dur. (1849-1890). annesi aleksandra leontyevna turgenyeva
(1854-1906), dekabrist nikolay turgenyev’in yeğenidir. soylu bir aileden gelen aleksey tolstoy, lev tolstoy’un da uzaktan akrabasıdır.

i̇lk öğrenimini evde özel öğretmen rehberliğinde tamamlamıştır. 1897 yılında tolstoy’un ailesi geleceğin yazarının gerçek bir lise eğitimi alacağı samara’ya taşınır. 1901 yılında liseden mezun olduktan sonra, öğrenimine devam etmek için petersburg’a gider. teknoloji enstitüsü'nün makine mühendisliği bölümüne girer. bu yıllarda nekrasov ve nadson’dan öykünerek ilk şiirlerini yazar.
      
1907’de diplomasını almasına kısa bir süre kala, kendini edebî çalışmalara adamaya karar verir ve enstitüyü bırakır.

“mavi nehirler arkasında” eseri rus folklorüyle tanışmasının bir sonucudur. bu dönemde ilk düzyazı tecrübesini gerçekleştirmiştir. “saksağan masalları”.

tolstoy’un sanatının ilk yıllarında, bu yıllarda arkadaşı olan voloşin’in etkisi görülür. 1909 yılında ilk öyküsü olan sonraki yıllarda “volga boyunda” adlı derlemesine giren “turenev’de bir hafta” eserini yazar. daha sonra iki romanı “tuhaf adamlar” ve “topal ağa” eserlerini yazar. tolstoy’un eserleri, kuşkusuz büyük ve güçlü bir yazar olarak gördüğü maksim gorki’nin dikkatini çeker.
      
birinci dünya savaşı tolstoy’un planlarını değiştirdi. savaş muhabiri olarak cephede bulunur, daha sonra i̇ngiltere ve fransa’ya gider. savaş hakkında bir dizi deneme ve makale yazar (hikayeleri: “dağda”.1915; “su altında”; “hoş hanım”,1916). savaş yıllarında dramaturjiye ve komediye “şeytan” ve “şekerim” eserleriyle yönelir. şubat devrimi olayları onun ilgisini tarihle ve petro dönemiyle ilgilenmesine teşvik eden rus devletinin problemlerine çeker. uzun süre zamanını dönemin asıl olayı olan i. petro ve kuşatmalarına ışık tutmak için çabalayarak arşivler üzerinde çalışmakla geçirir.

tolstoy ekim devrimini düşmanca kabul eder. çalışmaya devam eder. 1918’de yazdığı eserlerinde bu tarihi konuyu belirtir. (hikayeleri: “sanrı”, “petro’nun günü”) 1918 yılının sonbaharında ailesiyle odessa’ya gider, oradan da paris’e... mülteci olmuştur. ailesi hakkında bu dönemde tolstoy daha sonra şunları yazar: "göç sırasında hayat, benim hayatımın en zor dönemiydi. orada anladım ki vatanından ayrı bir çift insan olmak kimseye gerekli değil…

1920 yılında “nikitina’nın çocukluğu” öyküsünü yazar.

1921 yılında berlin’e göç eder ve arefe grubuna (sovyet hükûmetiyle yapılan savaştan sonra ortaya çıkan, rus göçmenlerinin, entelektüellerinin toplumsal politik hareketi) girer. bunun sonucunda eski arkadaşları tolstoy’a yüz çevirirler. 1922’de berlin’e gelen gorki tolstoy ile dostça ilişkiler kurar. berlin döneminde “aelita” romanını, “kara cuma” ve “yatak altında bulunan el yazması” hikâyelerini yazar. 1923 yılında tolstoy, sovyet rusyası'na geri döner. dönüşünden sonra yazdığı eserlerin başında, üçlemesi “azap yolu” (“kız kardeşler”, “yıl 1918”, 1927-28; “kederli sabah”. 1940-41) eserini yazar. trilojisi yani bu üçlemesi temel olarak “ekmek” (1937) öyküsünü andırmaktadır. 1925 -1927 yıllarında bilimkurgu romanı “mühendis garin’in hiperboloidi"ni yazar.

tarihsel romanı “birinci petro” (1929-1947 tamamlayamamıştır) sovyet edebiyatında acımasız ve güçlü reform iktidarının savunuculuğunu üstlenen türün en önemli örneği sayılabilir.

tolstoy’un öyküsü “aelita” (1922-1923) ve romanı “mühendis garin’in hiperboloid’i (1925-1927) sovyet bilimkurgu klasiklerindendir. diğer eserleri arasında “rus karakteri” (1944), drama eseri- çar rejimi hakkında fikir ayrımını anlatan “i̇mparatoriçe’nin büyüsü” (1925) eserleri bulunmaktadır.

yazarın misafir evinde ilginç, yetenekli, insanlar (yazarlar, aktörler, müzisyenler) toplanırdı.
tolstoy, 16 yıl üzerinde çalıştığı fakat tamamlayamadığı tarihi romanı “birinci petro” eseri ile büyük başarıya ulaşmıştır.

i̇ç savaş sırasında sık sık denemeler, makaleler, kahramanları savaşın zor tecrübelerini yaşamış sıradan insanlardan oluşan hikâyeler yazıyordu. savaş yıllarında drama eseri “korkunç i̇van”ı yazar (1941-1943).

ağır hastalığı yazarın zafer günlerine kadar yaşamasına müsaade etmez ve tolstoy 23 şubat 1945’te moskova’da ölür.

türkçede tolstoy 

yazarın türkçedeki en önemli yapıtı bir nehir roman olan azap yolları üçlemesidir. i. dünya savaşı, büyük sovyet devrimi, uzun ve zorlu iç savaş yıllarının zengin bir panoramasını sunan eser, tüm derinliği ve karmaşıklığı ile insan doğasını, olaylar içindeki insanların ıstırap ve sevinçlerini işler. serinin ilk kitabı i̇ki kız kardeş (rusça: сёстры) ali rıza yalt'ın türkçesiyle ilk kez 1969 yılında yayınlanmıştır. i̇kinci kitap yıl 1918, üçüncü kitap kederli sabah adını taşır.

eserleri

savaş hakkındaki eserleri 

 kahramanların ordusu
 “blitskrig”ve “blitskrah”
 kuzey amerika yazarlarına
 moskova düşmanı tehdit ediyor
 bizi yenemezsin
 niçin hitler yenilgiyi kabullensin
 vatan
 rus karakteri
 i̇van sudarev’in hikâyeler dizisi
 hitler ordusunun kara günleri
 madde işaretli liste öğesi
 neyi savunuyoruz
 nefrete çağırıyorum

romanları 

 nevzarov’un veya i̇bikus’un maceraları (1924)
 mühendis garin’in hiperboloidi (1927)
 göçmenler (1931)
 azap yolu(kız kardeşler-1922)
 azap yolu (18. yıl-1928)
 azap yolu (kederli sabah-1941)
 kara altın (göçmenler) (rusça: черное золото (эмигранты), 1931) - tarihi roman

hikayeleri 

 horozcuk, turgenyev’le bir hafta, (1910)
 evlenme teklifi (1910)
 mişuka nalımov(1910)
 aktris (i̇ki arkadaş) (1910)
 hayalperest (aggey korovin)(1910)
 rastergin’in maceraları (1910)
 hariton altını (1911)
 aşk (1916)
 hoş hanım (1916)
 mavi kentler (rusça: голубые города, 1925) - öykü
 petro’nun günü (1918)
 sıradan i̇nsan (1917)
 dört çağ (1920)
 paris'te (1921)
 kont kaliostra (1921)
 nikitina’nın çocukluğu(1922)
 kargaşa zamanlarının hikâyesi (1922)
 aelita (1923) - bilimkurgu öykü
 görgülü i̇nsan (1927)
 engerek(1928)
 ekmek(1937)
 i̇van groznıy (dişi ve erkek kartal,1942, zor yıllar,1943)
 rus karakteri (1944)
 tuhaf hikâye (1944)
 yağma edilmiş dünyada yedi gün (1924)
 eski yol
 kara cuma
 halka adasında
 yatak altında bulunan el yazması
 karda
 serap
 antuan rivo’nun öldürülmesi
 balık avında

tamamlanmamış eserleri 
 birinci petro (rusça: петр i, 1929-1945, bitmemiş) - tarihi roman
 yegor abazov (1925)

masalları 

 deniz kızı masalları
 saksağan masalları
 altın anahtar ve buratino maceraları (1936)
 pisboğaz kılıbık
 büyücünün kızı ve büyücü kraliçe

piyesleri 

 danton’un ölümü
 födor i̇vanoviç’in ölümü
 miskin
 köy kırlangıcı
 i̇mparatoriçenin büyüsü
 arabaların i̇syanı (rusça: бунт машин, 1925) - oyun
 harika (folklör)
 aşk-altın bir kitap
 birinci petro (rusça: петр i, 1929-1945, bitmemiş) - tarihi roman
 i̇van groznıy(stalin ödüllü 100.000 ruble;1946 yılı
 şeytan(folklör)(diğer i̇smi mardıkin dede)piyes yazarın derlemeleri arasına girer:”aşk komedisi”ve “acı renk”(1922)

filme çevrilmiş eserleri 

 1924-aelita
 1928-topal ağa
 1937-1938-birinci petro
 1939-altın anahtar
 1944-i̇van groznıy
 1957-azap yolu:kız kardeşler, birinci bölüm
 1958-azap yolu:18.yıl, ikinci bölüm
 1958-buratino anıları
 1959-azap yolu:kederli sabah, üçüncü bölüm
 1965-mühendis garin’in hiperboloidi
 1965-engerek
 1973-mühendis garin’in i̇flası
 1975-buratino maceraları
 1977-azap yolu (üç bölüm)
 1980-önemli i̇şlerin başlangıcında
 1982- kont nevzarova’nın maceraları
 1984-aşkın formülü (“kont kaliostra”)
 1992- nikitina’nın çocukluğu
 1992-güzel yabancı kadın
 1997-buratino’nun yeni maceraları

kaynakça 

1883 doğumlular
saratov oblastı doğumlular
1945 yılında ölenler
rus şairler
20. yüzyıl rus yazarları
sscb bilimler akademisi'nin asil üyeleri
novodeviçi mezarlığı'na defnedilenler