Çizgi romanın gümüş çağı

çizgi romanın gümüş çağı, amerikan çizgi romancılığında özellikle süper kahraman temasında sanatsal ve ticari olarak ilerlemenin kaydedildiği, 1950'lerin ortasından 1970'lerin ilk yıllarına kadar uzanan bir dönemi kapsar. gümüş çağ yaklaşık olarak 1956-1970 tarihlerini kapsayacak şekilde tunç ile modern çağ arasındaki ara dönem olarak kabul edilir.

gümüş çağ'da, özellikle süper kahramanların karakterleri detaylandırılmış ve geliştirilmiştir. maceralarda bilimkurgu öğelerine sıklıkla rastlanır. ancak en önemli unsur, süper kahramanların daha "insansı" oluşları ve sorunlarının da bu yönde işlenmesidir. gümüş çağ'da başlayan bu konsept günümüzde de devam etmektedir ve karakterlerin süper güçleri ile sürdürdükleri maceralar kadar hayatta karşılaşılabilinecek olağan sorunlar konusu da işlenmektedir.

terimin kaynağı 

çizgi roman tarihçisi ve film yapımcısı “michael uslan”, "gümüş çağı" teriminin, justice league of america serisinin şubat 1966'da yayınlanan 42. sayısının okuyucu mektup bölümünde yer alan bir okuyucu mektubuna dayandığını belirtmektedir. okuyucu “scott taylor” mektubunda "eğer siz altın çağ'dan kahramanları geri getirmeye devam ederseniz, 20 yıl sonra insanlar bu döneme gümüş altmışlar diyecek!" yazmıştır. elbette olimpiyatlardaki gibi altın - gümüş - bronz sıralaması kastedilmiştir. uslan bu terimin geniş kitlelerce benimsendiğini eklemiştir.

gümüş çağ'ın başlamasına yol açan olaylar 
i̇kinci dünya savaşı dönemini kapsayan 1930'ların başı 1940'ların sonunda çizgi romanda altın çağ olarak kabul edilen dönemde çizgi romanlar ucuz ve gerçek dünyadan kaçışı sağlayan eğlence olarak tercih edilmiştir. büyük süper kahraman serileri kahramanları süperman, batman, wonder woman, kaptan marvel ve kaptan amerika bu dönemde oluşturulmuştur. ii. dünya savaşı'nın bitmesini takiben, altın çağın “atom dönemi” olarak adlandırılan 1949-1956 yılları arasında süper kahramanlar hakkındaki çizgi romanların popülerliği ve satışı azalmış, korku, suç ve romantizm üzerine yazılan çizgi roman pazarının payı büyümüştür. 1954 yılında alman-amerikan psikiyatrist “dr. fredric wertham”'ın yazdığı “seduction of the innocent” kitabı çizgi roman yayıncılık dünyasını sarsmıştır. kitap suç ve gagsterlerle dolu çizgi romanları okuyan çocukların benzer davranışlara teşvik edildiğini belirtmiştir. toplumun tepkilerinde ve birleşik devletler senatosunda dile getirilen reşit olmayan gençlerin işlediği suçların kaynaklarından birinin de çizgi romanlar olduğuna dair görüşlere bu kitap kaynak gösterilmiştir.

26 ekim 1954 tarihinde yayıncılar çizgi içeriği düzenlemek için “comics code authority (cca)”'yı kurmuşlardır. kurum çizgi roman konuları ve içeriğiyle ilgili yönetmelik niteliğinde kanun düzenlemiştir. bu yönetmeliğin maddelerinde çizgi romanlarda kan, cinselliğe dair söylemler ve görüntüler, otoriteye karşı çıkış ve karşıt diğer görüşler yasaklandı. bu durum, diğer sinema ve televizyon yapımlarında olduğu gibi çizgi romanlarda da pek çok tarzın yayınlanmasını zorlaştırmış, dolayısı ile anlatım değişmiş ve hikâyelere yeni bir yön verilmiştir.

tarihçe 
gümüş çağ'ın başlangıcı ve sonu çizgi roman dünyasına dair tartışmalara dayanır. ancak başlangıcının tam tarihinin “dc comics” yayın firması tarafından 4 ekim 1956'da yayımlanan “showcase #4”ün modern versiyonu olan flashın çıkması ile başladığı görüşü genel kabul görür. “julius schwartz” editörlüğündeki bu yeni flash, bilimkurgu öğelerini de kullanarak yeniden kurgulanan pek çok eski süper kahramanların ilki olmuştur. diğerlerinin arasında “green lantern”, “atom” ve “hawkman” de vardır. dc'nin bu dönemde çıkarttığı bir diğer oluşum da en popüler karakterlerin beraber yaşadığı maceraların anlatıldığı “justice league of america” 'dır.

bu serilerin başarısı, cca kısıtlamaları altında da olsa dc comics'e yeni alanlar üretebileceğini gösterdi. sonuçta endüstriye gelen bu yeni hava satışların da artmasına neden oldu.

“marvel comics” çizgi roman yayın şirketinin yükselişi de gümüş çağ'da olmuştur. yazar - editör “stan lee” ve çizer-yardımcı yazar “jack kirby” ile “steve ditko” liderliğindeki marvel, daha ince işlenmiş karakterler ve hikâyelerdeki dinamizm ile başarılı olmuştur. bu dönemde marvel'in en meşhur karakteri ise spider-man olmuştur. kayda değer diğer kahramanların içinde adı öne çıkanlar ise fantastic four, hulk, iron man, thor, daredevil, x-men ve marvel'in büyük kahramanlarından oluşturduğu grup olan avengers sayılabilir. bu yükselişin ardından “dc comics”, marvel'in bazı fikirlerini ve karakterlerini kendi bünyesinde uyarlamaya başlamıştır.

süper kahramanların dirilişi o kadar büyük ilgi uyandırdı ve ticari başarı elde etti ki, bünyelerinde süper kahraman barındırmayan “archie comics”, “charlton comics” ve “dell comics” gibi firmalar da kendi süper kahramanlarını yarattılar. ancak dc ve marvel kadar popülarite yaratamadılar. “tower comics” bu konuda bir istisna sayılabilir. “wally wood” önderliğinde çıkan “t.h.u.n.d.e.r. agents” serileri büyük ilgi görse de kısa sürede yayın hayatına son verildi.
ayrıca, çizgi romanlarla büyüyen ve çizim yeteneklerini de akademik eğitimlerle geliştiren yeni nesil çizerler, çizgi romanlara yeni sanat akımlarını da yansıttılar. örnek olarak “neal adams” ve jim “steranko” verilebilir.

bu dönem ticari olarak zirveye batman'in 1966-1968 yılları arasında yapılan televizyon dizileri ile ulaşmıştır. bu dizi çigi romanlara olan ilgiyi arttırdı, ancak diğer yandan sanatsal açıdan sığlığı ile halkın çizgi roman sanatını hor görmesine neden oldu. 
yeraltı çizgi romanları da gümüş çağ içinde, 60'lı yıllarda ilk çıkışlarını yaptılar. ancak gerek sanatsal duruşlarının, gerekse de pazarlama yöntemlerinin ana akımdan çok farklı olması nedeni ile genelde çizgi roman dünyasında ayrı bir akım olarak nitelendirildiler.

gümüş çağ'ın sonu 
gümüş çağ'ın sona erişinin aşağıda listelenen olaylar ile olduğu varsayılır, kesin tarih yoktur:

 jack kirby'nin dc comics'te “fourth world” serilerini yayınlamak için marvel comics'ten 1970'te ayrılması. 
 dc 'de süperman serisinin uzun süreden beri editörlüğünü yapan “mort weisinger” 'ın emekli olması. bu olaydan sonra süperman ekibine birden fazla editör atanmıştır; “julius schwartz”,“ murray boltinoff”, “e. nelson bridwell”, “mike sekowsky” ve “jack kirby” bunların arasındadır.
 1970'lerin ilk yıllarında daha karanlık süper kahraman hikâyelerinin çıkışı. bu dönemde batman kökenlerine geri dönmüştür ve “dennis o'neil” ile “neal adams” green lantern/green arrow 'un şehir temalı hikâyelerine başlamıştır.
 1971'de comics code'un ilk güncellenmesi. ‘ghost raider’ ve ‘tomb of dracula’ gibi korku temalı hikâyelerin çıkışı ve önceden kaleme alınmayan konuların irdelenmeye başlaması.
 “amazing spider-man #121”, 1973 ("the night gwen stacy died") 'da “peter parker”'ın sevgilisi “gwen stacy”'nin öldürülmesi. 
 1975'te sonraki yılları domine edecek olan yeni x-men 'in çıkışı; “giant-size x-men #1”.

sonraki dönemler 
korku ve fantezi temalı serilerin (dc: 'house of mystery', 'house of secrets', 'ghosts','witching hour', 'unexpected', marvel: 'crypt of shadows', 'vault of evil', 'dead of night','chamber of chills' ve warren ile charlton'ın gizem temalı serileri gibi) hakim olduğu kısa bir süreden sonra, süper kahramanların üçüncü dönemi (genellikle bronz çağ adı verilir) başladı; bu dönemde öne çıkan yazarlar arasında steve englehart, mike friedrich, steve gerber, don mcgregor, doug moench ve len wein, çizerler arasında da rich buckler, marshall rogers, p. craig russell ve bernie wrightson sayılabilir.

sonraki çağ ise genellikle çizgi romanın modern çağı olarak adlandırılır. ancak “batman: the dark knight returns” (frank miller) ve watchmen (dave gibbons) gibi karanlık temalı çizgi romanlar yüzünden çizgi romanın “karanlık çağı” olarak isimlendirildiği de görülmüştür. scott mccloud tarafından çizgi romanların demir çağı ve çizgi romanların elmas çağı isimleri de önerilmiştir.

"neo-silver" deyimi, (ign yazarı peter sanderson) astro city (kurt busiek) gibi nazaran daha aydınlık, daha edebi kaygı taşıyan çizgi romanları tanımlamak için de kullanılır.

şubat 2007 'de özellikle dc comics için çizgi roman okurları tarafından i̇kinci gümüş çağ olarak isimlendirilmeye başlanmıştır; ana nedeni ilk gümüş çağ'da yaygın olan pek çok tasarının yeniden ele alınmış olmasıdır.

kapaklar ve dizayn 

i̇lk sayfanın (diğer adı ile splash page) ikinci bir kapak olarak kullanılması yaygındır. kitabın içeriğine dair kısa bir özet olarak düşünülebilir. pek çok hikâye ikinci sayfadan başlar.

dc kapaklarında çağ genelinde konuşma balonları görülür. marvel ise konuşma balonlarını ancak çağın sonuna doğru kapaklarda kullanmıştır. günümüzde ise bu kullanımın modası geçmiştir nadiren kullanılır.

gümüş çağ sanatçıları 
bu dönemde özellikle marvel 'de sanatçılar co-plotter olarak hikâyenin oluşumunda büyük rol üstlenmiştir.

editörler 
 dick giordano
 stan lee
 jack schiff
 julius schwartz
 mort weisinger

yazarlar 
 otto binder
 john broome
 arnold drake
 gary friedrich
 joe gill
 archie goodwin
 edmond hamilton
 bob haney
 robert kanigher
 stan lee
 dennis o'neil
 jerry siegel
 jim steranko
 roy thomas
 marv wolfman

çizerler 
 neal adams
 murphy anderson
 jim aparo
 dick ayers
 wayne boring
 john buscema
 sal buscema
 nick cardy
 gene colan
 dan decarlo
 steve ditko
 ramona fradon
 stanley goldberg
 don heck
 carmine infantino
 gil kane
 jack kirby
 joe kubert
 sheldon moldoff
 jim mooney
 john romita, sr.
 mike sekowsky
 john severin
 marie severin
 jim steranko
 curt swan
 herb trimpe
 george tuska
 wally wood

çiniciler 
 jack abel
 dan adkins
 murphy anderson
 dick ayers 
 vince colletta
 joe giella
 sid greene
 george klein
 paul reinman
 george roussos
 joe sinnott
 chic stone

gümüş çağ'ın önemli çizgi romanları 

dc comics

marvel comics.

ayrıca bakınız 
çizgi romanda altın çağ
çizgi romanda bronz çağ
çizgi romanda modern çağ

kaynakça 

comics magazine association of america: “facts about code-approved comics magazines” new york association, 1959
nyberg, ami kiste (1998).seal of approval: the history of the comics code, mississippi üniversitesi yayınları, isbn 0-87805-975-x .
wright, bradford w. (2001). “comic book nation: the transformation of youth culture in americ”a, johns hopkins university press, isbn 0-8018-7450-5.