mismayil/tr_wikipedia huggingface dataset:
Hiʻiaka (uydu)

hiʻiaka, haumea'nın 2005 yılında keşfedilen uydusu. hawaii mitolojisinde haumea'nın iki kardeşinden biridir. 26 ocak 2005'te keşfedilmiştir.

fiziksel özellikler 

uydunun ölçülen parlaklık değerini dönüştürerek çapı yaklaşık %22, birincil veya benzer albedo varsayarak 350 km aralığında %5.9±0.5 olduğu söylenebilir. namaka'dan daha büyük ve içtedir.

kaynakça 

2005'te keşfedilen astronomik cisimler
chad trujillo'nun keşifleri
haumea (cüce gezegen)
michael e. brown'un keşifleri
Newton halkaları

newton halkaları, ışığın iki yüzey, tipik olarak küresel bir yüzey ve bitişik dokunan düz bir yüzey, arasındaki yansımasıyla bir girişim deseninin oluşturulduğu bir olgudur. bu konu hakkında ilk niceliksel incelemeleri yapan i̇ngiliz fizikçi isaac newton tarafından 1666 yılında keşfedildi. dışbükey bir cam parçası tümsek yüzü aşağıya gelecek şekilde düz bir cam üzerine yerleştirildiğinde, iki parça arasında bir hava katmanı oluşur. bu hava katmanı ve tümsek merceğin değişen kalınlığı, merkezden itibaren yarımsal dalga boyu kaymalarına neden olur. bu sisteme ışık gönderilirse merceğin değme noktası merkez olmak üzere eş merkezli çemberler oluşur. oluşan bu konsantrik halkaların üst üste geldiği ve tepe noktalarının çakıştığı yerde ışık parlaklaşır; ancak tepe ve çukur noktalarının kesiştiği yerde ışık yok olur. yansıyan ve kırılan ışıktan oluşan bu desenler birbirinin tamamlayıcısıdır. i̇şte oluşan bu girişim desenine newton halkaları denir. i̇ki halka arasındaki uzaklık λ, eğrilik yarıçapları r, n ise görünen parlak halka sayısıdır. aşağıdaki formülle oluşan desenin incelemesi yapılabilir:

adından da anlaşıldığı gibi bu çalışma ilk olarak isaac newton tarafından türetilmiş olmasına rağmen deneysel olarak 1664 yılında robert hooke'un micrographia adlı kitabında tanıtılmıştır.

teori 
newton halkaları oluşumu sırayla şu aşamalardan geçerek meydana gelir. r yarıçapından gelen ışık ilk tümsek lensten geçerek düz yüzeye çarpar ve eşit açıyla yansıyarak tekrar tümsek lens üzerinden yansır. işık, yansıma sonucu 180 derecelik faz değişimine uğrar. bunun sebebi ışığın, kırılma indisi daha büyük bir ortamdan yansımasıdır. buna göre yapıcı ve söndürücü girişim oluşma koşulları sağlanmış olur ve newton halkaları gözlenir (havanın kırılma indisi 1 dir.). gözlediğimiz bu asimetrik halkalar aslında düzenekte kullanılan merceğin kusurunu göstermektedir.

dış bağlantılar 
newton’s eric weisstein'ın world of physics'inde halkalar 
fotoğraflar
photograph of newton's kırmızı lazer ışığında kullanılan halkalar
newton halkalarının açıklaması ve ifadesi
 

optik
isaac newton
Ayıhı

ayıhı (yakutça: айыы, bulgarca: айъ veya айы, rusça: айыы) - türk, altay ve yakut mitolojilerinde iyi ruhlar. ayığı olarak da söylenir. i̇yilik yapan ruhlardır. melek anlamında da kullanılmıştır. yeryüzünde iyilik yapan insanları korurlar. yoldan çıkanları ise yalnız bırakırlar. karşıtı abası’dır.

saka türklerinde, yaratılışın, iyiliğin ve hayırseverliğin başlangıcı olarak kabul edilen kutsal varlıkların ve meleklerin genel adıdır. ayıhı, tüm varlıkların yaratıcısı olan, hayırsever bir güçtür. yakutların inançlarında dünyanın yaratıcısı sayılan "ürüng ay toyon", onların en büyüğüdür.  bu tanrısal varlıklar, çocukların doğmasına, toprakların bereketlenmesine ve ürünlerin verimliliğine yardım eder ve insanlara da can verirler.

bur'lar
bur, altay ve moğol mitolojisinde ve halk inancında iyi ruh demektir. ayıhı ile eşdeğer olarak bahsedilir. moğolca da burh olarak da söylenir. i̇yi bir insanın ruhu kastedildiği gibi doğadaki iyicil varlıklar için de kullanılır. şamanın göğe yükselen ruhuna da bur adı verilir. burhan veya burkan sözü moğol budizminde hem buda’yı hem de iyi ruhları ifade etmekte kullanılır.  karşıtı buk’dur. sözcük, bura/burçın (geyik) sözleriyle kökensel olarak benzeşir ve geyik türklerde kutsal bir hayvandır.

etimoloji    
(ay) kökünden türemiştir.  aymak (kendinde olmak) fiili ile aynı kökten gelir. parlaklık ve kutsallık manalarını içerir.

kaynakça 

türk mitolojisi
efsanevi yaratıklar
türk şamanizmi
türk ilahları
Radyasyon basıncı

işınım ya da radyasyon basıncı, elektromanyetik radyasyona maruz kalan herhangi bir yüzeye uygulanan basınçtır. kabın duvarına çarpan gaz moleküllerinin veya deriye çarpan hava moleküllerinin uyguladığı basınç gibi, momentuma sahip olan fotonlar bir aynaya çarptığında, buna benzeyen bir basınca neden olur. bir ışık demetinin basınç yaratırsa, yaratacağı basıncın çok küçük olması gerektiği tahmin edilebilir. yirminci yüzyıl başlarına kadar, yapılan deneyler ışık basıncının varlığını kanıtlayamadı. rusya'da peter lebedev ve amerika birleşik devletleri'nde nichds ve hull bu basıncın varlığını gösterip değerini ölçmeyi başarmışlardır. bu bilginler deneyle buldukları sonuçlardan, parlak güneşli bir öğle zamanı güneş ışınlarının yarattığı basıncın, tek bir molekül tabakası halinde yatay bir yüzeye yayılmış olan zeytinyağının basıncı kadar olduğunu belirtmişlerdir. bu çok küçük bir basınçtır; ama ışık basıncı her zaman bu kadar küçük değildir.
tanecik teorisinden, bu basıncın aydınlanma şiddetiyle artacağı tahmin edilmiş ve tahmin deneylerle doğrulanmıştır. örneğin; ışık basıncı güneş'in yüzünde, güneş ışınlarının yeryüzündeki basıncından yüzlerce defa daha büyüktür.

kaynakça 

gök mekaniği
fiziksel olaylar
tanecik ve dalga modelinin ortak açıklayabildiği olaylar
Ferhad ile Şirin (oyun)

ferhad, şirin, mehmene banu ve demirdağ pınarının suyu, nâzım hikmet'in 1948 yılında yazdığı üç perdelik tiyatro oyunu.

kişisel aşkın toplumsal bir ülküye dönüşmesini konu alır. şirin’e olan aşkı uğruna demirdağ’ı delmeye giden ferhad’ın sonunda ilahi bir aşka ulaşmasını anlatan ferhad ile şirin adlı  halk öyküsü, insanlığın kurtuluşu için mücadele veren, idealist bir romantik kahramanın öyküsüne dönüştürülmüştür.

eser, ilk iki perdesi ikişer sahneye bölünmüş üç perdeden oluşur. olaylar mehmene banu-şirin-ferhad üçgeninde gelişir. geleneksel öykünün ikinci yarısı olan hüsrev ve hürmüz’le ilgili olaylar oyunda yer almaz.

nazım hikmet eseri 1948 yılının haziran ve ekim ayları arasında bursa cezaevi'nde yazmıştır. dünyada ilk gösterimi ekim 1953'te bir aşk masalı adı altında moskova dram tiyatrosu'nda yapıldı. eser, 23 mart 1961 tarihinde kirov balesi'nde aşk efsanesi adıyla bale olarak sahnelendi. bale müziğini azeri besteci arif melikov bestelemiş, koreografisini de bolşoy balesi'nin başkoreografı yuri grigoroviç yapmıştır.

ferhad ile şirin oyunu türkiye'de ilk defa de yayınevi tarafından 1965 yılında yayımlandı. aynı yıl gülriz sururi-engin cezzar tiyatrosu tarafından sahnelendi.

eserin bazı sahnelenişleri 

 1953,  moskova dram tiyatrosu (bir aşk masalı adıyla)
 1965, gülriz sururi-engin cezzar tiyatrosu
 1974 ve1976,  i̇stanbul şehir tiyatroları yönetmen: başar sabuncu
 1980, ast, yönetmen ergin orbey
 1991, ankara devlet tiyatrosu,  yönetmen: ergin orbey
 1993-1994 tiyatro sezonu, diyarbakır devlet tiyatrosu, yönetmen: coşun irmak
 1988-1999 tiyatro sezonu,  i̇stanbul devlet tiyatrosu,  yönetmen: yücel erten
 2004-2005 tiyatro sezonu, ankara devlet tiyatrosu,  yönetmen: ergin orbey
 2008, moda sanat tiyatrosu, yönetmen:türkan aktpoprak
 2014-2015 tiyatro sezonu, kocaeli şehir tiyatrosu, yönetmen: levent suner

çağdaş versiyonları 
oyun, türk tiyatrosunda başka oyunlara ilham vermiş; yazarlar ferhat ile şirin”i içinde yaşanılan toplumsal-tarihsel bağlamda yeniden yorumlayarak yeniden yazmışlardır.

ümit denizer’in  açok tarafından 1974-1975 sezonunda sahnelenen ferhad ile şirin adlı oyununda aynı anlatı farklı bir düzenleme ile kurgulandı ve1975 yılında i̇smet küntay ödülü'ne değer görüldü. yüksel pazarkaya, hikâyeyi ferhat’ın yeni acıları (1992) adı altında almanya’daki yabancı düşmanlığı etrafında güncelledi. hasan kayıhan 1992'de yazdığı ferhat ile şirin oyunu günlük sosyal ve politik olaylarını da vurgulayacak biçimde yeniden kurguladı. zeynep kaçar’ın,  feminist bakış açısıyla yazılan şirin odaklı böyle bir aşk masalı (2001) adlı oyunu ile ertan akman’ın bir su masalı (2004) adlı oyunu, eserin çağdaş versiyonlarındandır.

kaynakça 

1965 kitapları
nâzım hikmet oyunları
türkçe tiyatro oyunları
Fenerbahçe (erkek voleybol takımı) 2010-11 sezonu

fenerbahçe voleybol takımı 2010-11 sezonunda türkiye erkekler voleybol ligi'nde mücadele etmiş ve tarihinde üçüncü kez türkiye şampiyonu olmuştur. sezon başında süper kupa'yı ziraat bankası'na kaptıran sarı-lacivertliler türkiye kupası'nda da finalde arkas'a mağlup oldular. fenerbahçe avrupa şampiyonlar ligi'ne iyi başlamasına rağmen grup maçlarının sonunu iyi getiremedi ve grubunda dördüncü olarak elendi.

kadro

transferler 
leonel marshall (copra piacenza-i̇talya), ersin durgut (halkbank), andrija geriç (top volley-i̇talya), ivan miljkoviç, kemal kayhan (halkbank).

kadro değişiklikleri 
 takım avrupa kupalarından elendikten sonra antrenör demeter'in sözleşmesi karşılıklı olarak feshedildi. kendisinden boşalan göreve arjantinli castellani getirildi.

hazırlık dönemi 
fenerbahçe, 1-3 ekim'de polonya kampında yaptığı üç karşılaşmadan ikisini kazandı. 3 ekim'deki son karşılaşmasında alman takımı netzhoppers'i 3-0 yendi. sezon başladıktan sonra ise 27 ekim 2015 tarihindeki maçta i̇stanbul'da i̇ran ulusal takımına 3-2 yenildi.

süper kupa 

 süper kupa finalinde 2009-10 sezonunun aroma erkekler birinci ligi şampiyonu fenerbahçe ile teledünya türkiye kupası’nı kazanan ziraat bankası karşı karşıya geldi. ankara başkent voleybol salonu’nda oynanan karşılaşmayı 3-1 kazanan ziraat bankası kupayı kazandı.

türkiye ligi

normal sezon karşılaşmaları 

 30 ocak 2011 tarihinde alınan 3-1'lik halkbank yenilgisi sonrasında teknik direktör györgy demeter ile sözleşme karşılıklı olarak feshedildi. bir sezon önce takımı şampiyon yapan arjantinli daniel jorge castellani ile yeniden anlaşıldı.

puan durumu

play-off

karşılaşmalar 

 final maçlarında şu fenerbahçeli oyuncular ödüllere layık görüldüler: arslan ekşi (en iyi pasör), kemal kayhan (en iyi blok yapan oyuncu), emre batur (en iyi servis atan oyuncu), leonal marshall (en iyi servis karşılayan oyuncu), leonal marshall (en iyi smaçör), leonal marshall (en değerli oyuncu), arslan ekşi (paidar demir özel ödülü).

türkiye kupası

avrupa şampiyonlar ligi

karşılaşmalar

puan durumu 

|}
 fenerbahçe'nin grubundan çıkan ekipler final 12 aşamasında elenirken, i̇talya'nın trentino betclic takımı bolzano'da düzenlenen final four maçları sonucunda tarihinde üçüncü kez avrupa şampiyonu oldu.

altyapı

genç takım 
genç takım i̇stanbul şampiyonu oldu. 6-11 haziran 2011 tarihlerinde denizli'de tertiplenen türkiye şampiyonasında yarı finalde beşiktaş'a 3-2 yenilerek elendi. ziraat bankası'nı 3-0 yenerek türkiye üçüncüsü oldu.

yıldız takım 
yıldız takım i̇stanbul şampiyonu oldu. 14-19 haziran 2011 tarihlerinde afyon'da düzenlenen türkiye şampiyonasında finalde arkas'a 3-0 yenilerek türkiye ikincisi oldu.

küçük takım 
küçük takım i̇stanbul şampiyonu oldu. 22-27 haziran 2011 tarihlerinde ankara'da tertiplenen türkiye şampiyonasında yarı finalde i̇stanbul büyükşehir belediye'ye 3-2 yenilerek elendi. bursa bosch'u 3-0 yenerek türkiye üçüncüsü oldu.

kaynakça 

2010-11
2010'da türkiye'de spor
2011'de türkiye'de spor
2010'da voleybol
2011'de voleybol
Fenerbahçe (erkek voleybol takımı) 2011-12 sezonu

fenerbahçe voleybol takımı 2011-12 sezonunda türkiye erkekler voleybol ligi'nde mücadele etmiştir. sarı-lacivertli takım tarihinde dördüncü kez türkiye şampiyonu olduğu gibi, türkiye kupası ve süper kupası'nı da kazanarak sezonu üç kupayla tamamladı.

kadro

transferler 
hakan fertelli ve turgay doğan (mef okulları).

türkiye ligi

normal sezon

puan durumu

altyapı

genç takım 
genç takım 2011-12 sezonunda çok başarılı bir performans gösterdi. sarı-lacivertli takım önce i̇stanbul genç erkekler voleybol ligi'nde şampiyonluğa ulaştı. 25-30 haziran 2012 tarihlerinde ankara'da yapılan türkiye genç erkekler voleybol şampiyonası final maçında ziraat bankası'nı 3-1 yenen fenerbahçe genç erkek voleybol takımı türkiye şampiyonu oldu.

yıldız takım 
yıldız takım i̇stanbul ikincisi oldu. 12-17 haziran 2012 tarihlerinde ankara'da düzenlenen türkiye yıldız erkekler voleybol şampiyonası'nda mücadele eden takım türkiye dördüncüsü oldu.

2011-12
2011'de türkiye'de spor
2012'de türkiye'de spor
2011'de voleybol
2012'de voleybol
Kırınım ağı

optikte kırınım ağı, ışığın kırınım yolu ile farklı yönlerdeki hüzmelere dağılmasını sağlayan periyodik bir optik alettir. buz hüzmelerin yönü ağın periyoduna ve gelen ışığın dalga boyuna bağlıdır.

kırınım ağlarının temel prensipleri ilk kez 17. yüzyılda astronom james gregory tarafından keşfedilmiştir. david rittenhouse ilk kırınım ağını 1785'te üretmiştir. kırınım ağları günümüzde lazerler, hologramlar ve spektrometreler gibi birçok optik aygıt ve üründe kullanılmaktadır. cd ve dvd gibi optik disk'lerdeki ışık yansımaları kırınım ağlarının etkilerine örnek gösterilebilir.

temel prensipleri

kırınım ağlarının temeli girişim ve kırınım ilkelerine dayalıdır. huygens-fresnel ilkesi ilerleyen bir dalga cephesinin her noktasının bir noktasal dalga kaynağı olarak görülebileceğini öne sürer; dalganın sonraki bir pozisyondaki cephesi bu kaynaklardan çıkan dalgaların yapıcı ve yıkıcı girişimi ile elde edilebilir. kırınım ağlarındaki periyodik yapılar ise geçirgen veya yansıtıcı olabilir. bu ağlardan yansıyan veya geçen ışığın kırınım sonucu oluşturduğu dalgalar ağın periyoduna ve ışığın havadaki dalga boyuna göre yapıcı veya kırıcı girişim yapar. işığın dağılma özelliği sonucu farklı ayrık dalga boyları için farklı açılarda hüzmeler oluşur.

kırınım ağlarının çalışma prensibi kırınım ağı formülü ile özetlenebilir:

bu formülde  ağa gelen düzlem dalganın geliş açısı,  ise dağılma açısıdır.  ve  ise sırasıyla ışığın dalga boyunu ve ağın periyodunu gösterir.  katsayısı ise sadece tam sayı değerler alır ve kırınımın mertebesini belirtir. sıfırıncı mertebede herhangi bir kırınım gözlenmez.

kırınımın mertebesi yükseldikçe ışığın yoğunluğu azalır. buna karşın daha yüksek mertebelerdeki dalga boyları birbirinden daha kolay ayırt edilebilir; bu durum açısal dağılma olarak nitelendirilmektedir. açısal dağılma,

şeklinde ifade edilebilir. kırınım ağının çözünüm gücü  ise kırınım mertebesi ile periyodik yapı sayısının çarpımına denk düşer.

genellikle kırınım ağları yansıma veya geçirme prensipleri ile çalışır. geçirgen ağlar ise genlik ağları ve faz ağları olarak ikiye ayrılır: genlik ağlarda opak, faz ağlarında ise transparan periyodik yarıkların kullanılması ile ışığın modülasyonu gerçekleşir. yansıtıcı ağlar genellikle alüminyumun termal buharlaştırılma ile cam yüzeye çökeltilmesi ile üretilir. kırınım ağları aynı zamanda transparan bir malzemedeki kırınım indisinin periyodik bir şekilde değiştirilmesi ile de elde edilebilir; bu ağlar holografik hacim ağları olarak bilinmektedir.

galeri

ayrıca bakınız
 fotonik kristal
 fourier optiği
 fraunhofer kırınımı

kaynakça

bibliyografi

dış bağlantılar

 kırınım ağları notları (i̇ngilizce) 
 kırınım ağları (i̇ngilizce)

kırınım
optik aletler
fotonik
Sutton Walls (Hereford)

sutton walls veya sutton walls tepesi (i̇ngilizce: sutton walls hill fort), i̇ngiltere'nin hereford bölgesinde bulunan ve demir çağı'ndan eskisine dayanan bir geçmişi olan bölgedir. tepesinde surlar bulunmaktadır. 1960'lı ve 1970'li yıllarda bu araziye aşırı zehirli atık maddeler dökülmüştür.

tarihi 
sutton walls, demir çağı'ndan da eski bir zamanda kurulmuştu, o dönemde hiçbir savunma gücü bulunmamaktaydı. mö 100 yıllarında savunma eklemelerine başlandı. bu ilkel duvarlar bir süre sonra güçlendirildi ve kale halini aldı. sekizinci yüzyılda ii. æthelberht burada öldürüldü.

kaynakça 
 sutton walls herefordshire (27.12.2011 tarihinde görüntülenmiştir)

birleşik krallık'ta arkeoloji
hereford
demir çağı'nda avrupa
antik britanya
Cynethryth

cynethryth (cyneðryð; ö. ms 798'den sonra), mercialı offa'nın eşi ve bir anglosakson kraliçesi idi. mercia halkının kraliçesi idi. ælfflæd, eadburh, æthelburh, æthelswith, mercialı ecgrith adlı çocukları oldu.

kaynakça 
person key (27.12.2011 tarihinde görüntülenmiştir)

8. yüzyıl kişileri
anglosaksonlar
mercia
antik cermen liderleri
1961 Paris Katliamı

1961 paris katliamı, 17 ekim 1961 günü paris'te cezayir bağımsızlık savaşı sırasında gerçekleşen bir katliamdır. paris polis müdürü maurice papon'un (1910-2007) talimatı üzerine fransız polisi ulusal kurtuluş cephesini destekleyen 30 bin kadar cezayirli göstericiye saldırdı. 37 yıl boyunca katliamı inkâr eden fransa hükûmeti 1998 yılında 40 kişinin ölümünü kabul etse de ölü sayısına ilişkin bazı tahminler 200'ün üzerine çıkmaktadır.

katliam, 1999 yılında tarihçi jean-luc einaudi'nin (1951-2014) papon'a açtığı davayı kazanmasıyla ispatlanan bir biçimde, kasıtlı olarak yapılmıştır. polis kayıtları papon'un bir karakoldaki polislerden gösterilerin bastırılması sırasında "yıkıcı" olmalarını istediğini ve bunu yapmaları halinde kendilerini adli takipten koruyacağını söylediğini ortaya koymuştur. pek çok gösterici polis tarafından seine nehri'ne atılarak öldürüldü, bir kısmı vurularak yaralandıktan sonra köprülerden atıldı. bazı diğer göstericiler paris polis karargahının bahçesinde vurularak öldürüldü. göstericilerin bir diğer bölümüyse metro istasyonlarında öldürüldü.

17 ekim 2001 tarihinde katliamın yaşandığı yerlerden biri olan saint-michel köprüsü'nde katliamın anısına bir levha yerleştirildi.

katliamın ardından fransız hükûmeti olaylarda sadece üç kişinin öldüğünü iddia etti. tarihçiler arasında ise ölü sayısına ilişkin bir fikir birliği bulunmamaktadır.

kaynakça 

cezayir bağımsızlık savaşı
fransa'daki katliamlar
i̇nsanlığa karşı suçlar
fransa'da ateşli silahtan ölenler
beşinci fransa cumhuriyeti
1960'larda paris
paris katliamı
paris katliamı
paris katliamı
charles de gaulle
michel debré
Kredi derecelendirme notlarına göre ülkeler listesi

kredi derecelendirme notlarına göre ülkeler listesi, üç büyük kredi derecelendirme kuruluşu tarafından açıklanan, uzun vadeli yabancı para cinsinden kredi notunu göstermektedir. üçü de amerika birleşik devletleri merkezli bu kuruluşlar, standard & poor's, fitch ve moody's'tir.

derecelendirme 
standard & poor's ve fitch için bbb-, moody's için baa3 ve yukarısı yatırım yapılabilir seviye olarak kabul edilmektedir. s&p ve fitch için bb+, moody's için ba1 ve aşağısı ise yatırım yapılamaz spekülatif derece sayılmakta ve çoğunlukla "çöp" olarak adlandırılmaktadır.

kaynakça 

kredi
ülkelerine göre ekonomi listeleri
İnce filmde girişim

i̇nce filmde girişim, ince bir film tabakasında alt ve üst sınırlarından yansıyan ışık dalgaları birbirlerine müdahale ettiğinde ortaya çıkan desene ince filmlerde girişim denir. bu yeni dalga incelemesi sonucunda bileşenlerin yansıyan yüzeyleri hakkında bilgi verir. i̇nce filmler ticari uygulama alanlarında da karşımıza çıkar. yansıma önleyici kaplamalar, aynalar, optik filtrelerde de uygulanır.

teori 
i̇nce film olaylarından biri de ışıktır. girişim deseni olarak görülen güneş ışıkları ince bir yağ filmi olup alt ve üst sınırlarında yansıyan renkli bir desene sahiptir. malzeme mikrofon aralığı alt-nanometre kalnlığında ince bir filmin ışık alt tabakasıdır. işık alt yüzeyine ulaşan, ışık grevi bir film yüzeyinden ya da üst yüzeyinden yansıyarak iletilir. fresnel denklemleri bize yansıtılan ışığın ne kadar nicel bir olay olduğunu gösterir. i̇ki ışık dalgaları arasında yapıcı veya yıkıcı girişim derecesi faz farkına bağlıdır. bu faz farkı dört olay üzerinden olmaktadır. bunlar film tabakasına, filmin kırılma indisine, filmin orijinal dalga sıklığına ve açı kalınlığına bağlıdır. kırılma, sınırın iki tarafında yer alan metaryellerin kırılma indislerine bağlıdır. maksimum sınır 180 derecedir ve bu açıyla faz kayması olabilir. bu faz kayması ışık aracılığıyla kırıldığı malzemenin kırılma indisinin etkisiyle normale yaklaşır. başka bir deyişle n_1>n_2 gibi faz kayması meydana gelen olaylar sonucunda açık ve koyu bantlar ya da ışık kaynağına bağlı olarak renkli bantlar olarak görülebilir. işık optik yol farkı (odp) girişim durumunu belirlemek amacıyla hesaplanması gerekir.

snell yasası kullanarak;

</ref>

kaynakça 

girişim
Meral Menderes

meral menderes, (d. 1933 - ö. 27 aralık 2011), türk opera sanatçısı.

kariyeri 

i̇lk kez 1960 yılında, o zamanki adıyla i̇stanbul şehir operası’nda (i̇stanbul devlet opera ve balesi) sahnelenen tosca’da seyirci karşısına çıktı.

ödüller 
2010 yılında devlet opera ve balesi’nin 50. yılı şerefine yapılan törende sanat ödülü aldı.

ölümü 
27 aralık 2011 tarihinde 78 yaşında iken öldü. küçükyalı mezarlığı'nda toprağa verildi. 28 aralık 2011 günü süreyya sahnesi'nde onuruna bir tören düzenlendi.

kaynakça 

1933 doğumlular
2011 yılında ölenler
i̇stanbul doğumlu kadın şarkıcılar
türk opera şarkıcıları
i̇stanbul'da ölenler
küçükyalı mezarlığı'na defnedilenler
20. yüzyılda türk kadın şarkıcılar
21. yüzyılda türk kadın şarkıcılar
Jirès Kembo Ekoko

jirès kembo ekoko (d. 8 ocak 1988, kinşasa) demokratik kongolu eski futbolcudur. fransız vatandaşlığı da bulunmaktadır. güçlü fiziği ve uzaktan şutları ile bilinmekteydi.

futbolculuk kariyeri

kulüp takımlar 
jirès kembo ekoko, profesyonel futbolculuk kariyerine 2006 yılında 18 yaşında fransa ligi  ekiplerinden stade rennais fc'da başladı. ekoko, burada 5 sezon oynadı. ekoko stade rennais formasını giydiği 5 sezon boyunca 98 maçta 36 gol attı.

millî takım 
jirès kembo ekoko, fransa 21 yaş altı millî futbol takımında forvet olarak görev yapmıştır. ekoko, fransa 21 yaş altı millî futbol takımı forması altında 2009-2011 yılları arasında çıktığı 13 maçta 3 gol kaydetmiştir.

1988 doğumlular
yaşayan insanlar
fransa 21 yaş altı millî futbol takımı futbolcuları
forvet futbolcular
en-nasr (birleşik arap emirlikleri) futbolcuları
el-ayn futbolcuları
bursaspor yabancı futbolcuları
demokratik kongolu gurbetçi futbolcular
demokratik kongolu futbolcular
katar'daki gurbetçi futbolcular
birleşik arap emirlikleri'ndeki gurbetçi futbolcular
fransız futbolcular
inf clairefontaine futbolcuları
ligue 1 futbolcuları
süper lig futbolcuları
stade rennais fc futbolcuları
dûrî el-halîc'el-arabî futbolcuları
İmpuls (fizik)

i̇mpuls veya itme, bir cismin çizgisel momentumundaki değişimdir. j ile gösterilir. cisme etki eden ortalama kuvvetle, kuvvetin etki etme süresi çarpılarak hesaplanabilir. i̇mpuls, kuvvet vektörünün integraliyle elde edildiği için bir vektördür. si birimi newton saniyedir (n·s) temel büyüklükler cinsinden kilogram metre bölü saniyedir (kg·m/s).

bir cisme etki eden kuvvet ivme oluşturur ve onun hızının değişmesini sağlar. kuvvet daha uzun bir süre uygulanırsa hız değişimi daha çok olur. aynı sürede daha büyük kuvvet daha çok hız değişimine sebep olur. dolayısıyla momentum değişimi kuvvet ile sürenin çarpımıdır.

kütlenin sabit olduğu durumda türetilmesi 

t1 zamanından t2 zamanına kadar olan impuls şu şekilde tanımlanır.

 

newton'un ikinci yasası momentumla kuvveti şu şekilde birbirine bağlar:

 

yerine yazılırsa

 

burada  δp çizgisel momentumdaki değişimi temsil eder. bu eşitlik impuls-momentum teoremi olarak adlandırılır.

eğer kuvvet zamanla değişiyorsa impuls, kuvvetin zamana bağlı integrali olarak hesaplanır.

değişken kütle 

değişken kütlelere impuls-momentum teoreminin uygulanması  tsiolkovsky roket denkleminin bulunmasını sağlamıştır.

kaynakça 

fiziksel nicelikler
klasik mekanik
Dan Wheldon

dan wheldon (d. 22 haziran 1978 - ö. 16 ekim 2011), i̇ngiliz yarış pilotu. 2005 ve 2011 yıllarında indy racing league indycar serisi şampiyonu oldu. dan wheldon las vegas'ta yapılan ve 13 turdan oluşan indycar 300 yarışında aracının havalanarak bariyerlere çarpması sonucu ağır yaralandı ve kaldırıldığı hastanede öldü. dan wheldon evli ve iki çocuk babasıydı.

dış bağlantılar 
 dan wheldon kimdir dan wheldon biyografisi | güncel haber portalı

1978 doğumlular
buckinghamshire doğumlular
güney doğu i̇ngiltere doğumlu sporcular
2011 yılında ölenler
i̇ngiliz otomobil yarışçıları
spor yaparken ölenler
las vegas'ta ölenler
3000 metre

3000 metre, 400 metrelik bir pistin çevresinde 7,5 tur atılarak tamamlanan orta mesafe koşusudur. bu yarış 5000 ve 10000 metrelik koşuların yapılmadığı bazı okullarda uzun mesafe koşusu olarak değerlendirilmektedir. 3000 metre orta ve uzun mesafe koşucularının birlikte yarışabilmelerine izin vermekte, böylelikle orta mesafe yarışlarındaki hız ile uzun mesafede öne çıkan dayanıklılık arasında bir denge kurmaktadır. amerika birleşik devletleri'ndeki liselerin büyük bölümü 3000 metrenin iki mil (3200 metre) yarışına uyarlanmış biçiminde boy göstermektedirler.

3000 metre erkekler, olimpiyat oyunları programına giremeyen ender yarış türlerindendir. 3000 metrenin orta mesafe mi yoksa uzun mesafe olayı olarak mı sınıflandırılması gerektiği tartışılmaktadır.

kaynakça

dış bağlantılar 
 sezonun en iyi dereceleri 

atletizm branşları
orta mesafe koşuları
Stark etkisi

stark etkisi yüksek bir elektrik alan içerisine konulan ışık kaynağının yaydığı tayf çizgilerinin bileşenlerine ayrılması şeklinde gözlenen bir durumdur. spektroskopide önemli olmamasına karşın kuantum mekaniği ile açıklanabilmesi nedeniyle değer taşır.

kaynakça 

atom fiziği
fiziksel olaylar
spektroskopi
temel kuantum fiziği
Albacete Balompié

albacete balompié, s.a.d., 1940 yılında i̇spanya'nın albacete şehrinde kuruldu. renkleri; siyah - beyaz'tır. maçlarını 17,300 kişilik estadio carlos belmonte'de oynamaktadır. kulüp çoğu dönemlerde tercera division'da yer almıştır. kulüp 2010-11 sezonunda la liga 2 ligini 22. ve sonuncu sırada tamamladı ve segunda división b ligine düştü.

sezon bilgileri

sezon mücadeleleri 

 7 sezon la liga
 18 sezon la liga 2
 8 sezon segunda división b
 29 sezon tercera división
 7 sezon divisiones regionales de fútbol

sezon istatistikleri

kadro

başarıları 
 la liga 2 yükseldi: 1984-85, 1989-90
 la liga yükseldi: 1990-91, 2002-03

ayrıca bakınız 
 albacete balompié b
 albacete fs, albacete şehrinin futsal takımı.

dış bağlantılar 
 albacete balompié resmi sitesi  

i̇spanya'daki futbol kulüpleri
1940'larda i̇spanya'da kurulan oluşumlar
1940'ta kurulan futbol kulüpleri
Novara Calcio

novara calcio, 1908 yılında i̇talya'nın novara şehrinde kuruldu. renkleri; mavi - beyaz'dır. maçlarını 17,000 kişilik stadio silvio piola'da oynamaktadır. 2010-11 sezonunda serie b'yi 3. sırada bitiren kulüp 12 haziran 2011 tarihinde "serie a play-off yükselme" maçında padova'yı 3-1 yendi ve 55 yıl sonra serie a'ya yükselmenin sevincini yaşadı. fakat ertesi sezon tekrar serie b'ye düşep kulüp, 2013-14 sezonunda serie b'yi 19. sırada bitirip serie c'ye düşmüştür.

oyuncular

kadro

kaynakça

dış bağlantılar 
 novara calcio resmi sitesi 

i̇talya'daki futbol kulüpleri
1908'de kurulan futbol kulüpleri
novara
serie a kulüpleri
Yontoket Katliamı

yontoket katliamı veya burnt ranch katliamı, kaliforniya'daki yontocket köyünde, bugün del norte county 1853 yılında avrupa kökenliler tarafından atabasklardan tolowa kabilesine mensup yerlilere yönelik yapılan bir katliamdır. tolowa kabilesinin bir üyesi katliamda 450'den fazla kişinin öldürüldüğünü söylemiştir. katliam crescent city'den bir grup avrupa kökenli amerikan tarafından tarafından gerçekleştirildi. saldırı sırasında köy halkı ayin yapmaktaydı. katliamdan sonra tolowa kabilesine mensup bir kişi katliamı yapanların bir ateş yaktığını, bu ateşe bazıları halen canlı olan bebekleri, ayinde kullanılan kıyafet ve tüyleri attıklarını belirtti. katliamı işleyen avrupa asıllı amerikalılardan ölen olmadı.

ayrıca bakınız 
 achulet katliamı

kaynakça 
 norton, jack (1979). genocide in northwestern california : when our worlds cried. san francisco: indian historian press. s. 54–56. isbn 0913436262.

atabasklar
kızılderili katliamları
amerika yerlilerine yapılan katliamlar
kaliforniya kızılderili tarihi
amerika birleşik devletleri'ndeki katliamlar
tolowa
amerika birleşik devletleri'nde ırkçılık tarihi
amerika'daki yerli halklar soykırımı
1853'te kaliforniya
1853'te çatışmalar
Aspindza Muharebesi

aspindza muharebesi, gürcistan'da daha önceden kartli ve kaheti adlı iki krallığı birleştirip tek devlet hâline getiren kral ii. erekle'nin aspindza'da osmanlı i̇mparatorluğu'na karşı, 20 nisan 1770'te kesin zafer kazandığı muharebedir.

bu savaş, gürcü şair besiki olarak da tanınan besarion gabaşvili'nin "aspindza i̇çin" (ასპინძისათვის) adlı yurtseverlik şiirine ilham kaynağı olmuştur.

savaş öncesi 

ii. erekle, gürcistan'daki iki krallığı birleştirdi ve gürcülerce günümüz gürcistan'ın kuruluşunun sembolü olarak görülen kartli-kaheti adlı tek bir büyük krallık kurdu. osmanlı devleti'nin 16. yüzyılın ikinci yarısında gürcülerden ele geçirdiği toprakları geri almak için rus i̇mparatorluğu ile ittifak arayışına girdi. 1768-1774 osmanlı-rus savaşı sırasında osmanlı devleti'ni zayıf düşüreceği düşüncesiyle rus çariçesi ii. yekaterina kafkasya'da ikinci cephe açmayı kabul etti ve gürcistan’a gönderilecek askeri birliğinin başına general gottlob heinrich totlleben (1715-1773) getirildi. bu generalin komutasında 1.200 kişilik bir keşif gücünü gürcistan'a gönderdi.  gürcü kralı ii. erekle ve totlleben'in ordusu osmanlı i̇mparatorluğu'na ikinci bir cephe açtı. mart 1770'te rus ve gürcü kuvvetleri borcomi vadisine doğru ilerledi ve 14 nisan'da sadgueri kalesi kuşatılıp ele geçirdi. ardından  atskuri kalesi kuşatıldı. ancak tottleben atskuri kalesi kuşatmasında
ii. erekle'ye ihanet etti ve askerini çekip geri döndü.

muharebe 

çıldır eyaleti'nin ahaltsihe kentinde ikamet eden beylerbeyi, kuşatma altındaki atskuri'ye yardım amaçlı 20.000 kişilik bir askeri birlik yoladı. bu birlik rus ve gürcü orduları üzerinde korku yarattı ve ruslar kuvvetleri gürcüleri yüzüstü bırakıp 19 nisan'da gürcü topraklarını terk etti. gürcü kralı atskuri'den çekildi ve 1.500 kişilik osmanlı öncü kuvvetini yanıltmak için çeşitli hamleler yaptı. bu hamlelerle osmanlı'nın 18.000 kişilik askeri gücünü kura nehri'ne kadar çeker, burada osmanlı bir köprü kurup başkent tiflis üzerine yürümeyi ve gürcü krallığı'na darbe vurmayı planladı. 20 nisan'da osmanlı ordusu köprüyü kurup nehri geçmeye başlamasından bir süre sonra ağabab eristavi ve simon muhranbatoni adlı iki subayın komutasındaki bir gürcü gücü köprüyü havaya uçurup orduyu ikiye böldü. köprüyü geçen osmanlı askerleri ise ne olduğunu bile anlayamadan sol kanatta kralın erkek kardeşi giorgi batonişvili ve merkez kanatta ii. erekle, sağ kanatta ise gürcü general davit orbeliani komutasındaki gürcü ordusunun saldırısına uğradı. ordu kaçmaya başladı ve geride 4.000 ile 8.000 arası bir ölü ve yaralı bıraktı. ölenler arasında osmanlı i̇mparatorluğu'na yardım için gelen lezgilerin lideri beladi malaçila (kohta-beladi), pek çok osmanlı subayı ve generali de vardı. kurtulabilenler sadece kura nehri'ni yüzüp geçebilen askerlerdi.

kaynakça

konuyla ilgili yayınlar 
 

1770'te osmanlı i̇mparatorluğu
1770'te çatışmalar
1768-1774 osmanlı-rus savaşı
18. yüzyılda gürcistan
kartli-kaheti krallığı
Cádiz CF

cádiz club de fútbol, s.a.d., 1910 yılında i̇spanya'nın cádiz şehrinde kuruldu. renkleri; sarı - lacivert'tir. maçlarını 22,000 kişilik estadio ramón de carranza'da oynamaktadır. en son 2005-06 sezonunda la liga'da mücadele eden kulüp, o sezon küme düştükten sonra performansı da düşmeye başladı ve şu an la liga'da mücadele etmektedir.

sezon mücadeleleri 

12 sezon la liga
36 sezon la liga 2
11 sezon segunda división b
11 sezon tercera división
2 sezon divisiones regionales de fútbol

kadro

yükselişleri ve düşüşleri 
 yükseldiği la liga 2: 1935-36, 1954-55, 2002-03, 2008-09
 düştüğü tercera división: 1942-43
 yükseldiği la liga: 1976-77, 1980-81, 2004-05
 düştüğü la liga 2: 1977-78, 1992-93, 2005-06
 düştüğü segunda división b: 1993-94, 2007-08, 2009-10

kaynakça

dış bağlantılar 
 cádiz cf resmi sitesi 

i̇spanya'daki futbol kulüpleri
1910'da i̇spanya'da kurulan oluşumlar
1910'da kurulan futbol kulüpleri
İdmanocağı (kadın futbol takımı)

2007-2008 sezonunda kurulan i̇dmanocağı kadın futbol takımı 2009-2010 sezonunda türkiye 1. ligine yükselmiştir. trabzonspor'un kadın futbol takımını 2010-2011 sezonu sonunda kapatması nedeniyle trabzon şehrini kadınlar 1. ligi'nde tek başına temsil etmektedir.

2011-2012 sezonu 
kulüp olarak 2011-2012 sezonu  öncesinde yaptığı transferler ve kurumsallaşma alanındaki atılımlarıyla ulusal ve yerel medyada sesini duyurmuştur. özellikle trabzonspor'un sevilla'dan transferi didier zokora'nın baldızı mariam abdelkader fernandez transferiyle ulusal ve yerel medyanın ilgi odağı olmuştur. ayrıca, zokora'nın kayınpederi pedro manuel partida'nın da takım doktoru olarak göreve getirilmesinden sonra kurumsallaşma açısından da büyük bir atılım yapan ekip 2011-2012 sezonunda şampiyonluğun en büyük adaylarından biri olmasına rağmen 9-14 haziran tarihleri arasında alanya'da düzenlenen final four karşılaşmasında yarı finalde kdz. ereğlispor'a beklenmedik bir şekilde 1-0 yenilerek elenmiştir. üçüncülük karşılaşmasında i̇zmir belediyespor'u 5-0 yenerek 2011-2012 sezonu türkiye kadınlar 1. ligi'ni 3. sırada bitirmiştir. aynı zamanda tanıtıma da önem veren ekip facebook, twitter ve blogger gibi sitelerde taraftar sayfası açmıştır.

takım kadrosu 

teknik direktör:  gürkan çavdar

önemli eski futbolcular

başarıları 
 kadınlar 1. ligi 
 üçüncülük (3): 2011-12, 2014-15, 2015-16

dış bağlantılar 
 i̇dmanocağı spor kulübü resmi i̇nternet sitesi 
 i̇dmanocağı kadın futbol takımı taraftar blogu
 i̇dmanocağı kadın futbol takımı facebook tanıtım sayfası
 i̇dmanocağı kadın futbol takımı facebook taraftar grubu
 i̇dmanocağı kadın futbol takımı youtube kanalı

kaynakça 

türkiye'deki kadın futbol kulüpleri
Monokromatik ve polikromatik ışık

monokromatik ışık bir dalga boyuna sahip ışıktır. eğer renk birden fazla dalga boyuna sahip ışıktan meydana geliyor ise bu polikromatik ışıktır.

kullanım alanları 
 monokromatik ışık fotoğrafçılıkta da kullanılır ve bu sanatsal çalışma çeşidi bir renk veya rengin tonlarında bir resim, çizim, tasarım ya da fotoğraf olarak da tanımlanabilir.
 polikromatik ışık lazerle ilgili alanlarda kullanılır. tıpta; yara iyileştirmede ve göz bozukluklarını tedavide kullanılır. bunun yanında, haberleşmede ve askeri alanda da kullanıldığı gözlenir.

işık
Jani Lane

jani lane (1 şubat 1964 - 11 ağustos 2011), amerikalı müzisyen ve şarkıcı. warrant adlı amerikalı müzik grubunun vokalisti olarak görev yaptı. 11 ağustos 2011 tarihinde, 47 yaşında bir otel odasında ölü bulundu.

kaynakça 

1964 doğumlular
2011 yılında ölenler
21. yüzyılda amerikalı şarkıcılar
amerikalı erkek şarkıcı-şarkı yazarları
Hatia Khkonia

khatia tchkonia (d. 16 ağustos 1989 tiflis), karadeniz ereğlispor'da forvet olarak görev yapan gürcü kadın futbolcudur.  türkiye kadınlar 1. ligi'nde forma giymektedir. i̇dmanocağı formasıyla çıktığı 49 maçta 34 gol atmıştır. kdz. ereğlispor formasıyla 20 maçta oynamış ve 8 gol atmıştır.

dış bağlantılar 
 khatia tchkonia tff profili 

1989 doğumlular
yaşayan insanlar
gürcü kadın futbolcular
trabzonspor yabancı futbolcuları
türkiye'deki gurbetçi futbolcular
tiflis doğumlu futbolcular
karadeniz ereğli belediyespor futbolcuları
forvet futbolcular
ataşehir belediyespor futbolcuları
gürcü gurbetçi futbolcular
türkiye'deki gürcü gurbetçiler
gürcistan kadın millî futbol takımı futbolcuları
konak belediyespor futbolcuları
trabzon i̇dmanocağı kadın futbolcuları
Yelbis

yelbis – türk ve altay mitolojisinde dağ kızları. yelbiz de denir.

tanım
kutsal dağın iki kızına verilen addır. bu dağın adı ise yalbuz veya albuz’dur. i̇ran mitolojisinde elbürz dağı denilir. yelbiz sözcüğü aynı zamanda ruh, cin gibi anlamlara gelir. yelbi adı verilen kutsal güce sahiptirler. altaylılar abu kağan dağının kızlarına bu adı verirler. onlar, "yelbi" denilen güce sahip olduklan için bu adı almışlardır. 10. ve 11. yüzyıllardaki gürcü kaynaklarında kafkas dağlarının adı "yalbuz-albuz" olarak geçer. bu adlar altay şamanizmindeki dağ iyesinin kızlarının adını anımsatır.

yalbuz dağı
yalbuz – türk ve altay mitolojisinde söylencesel bir dağdır. albuz veya alvuz olarak da bilinir. aşılmaz yüksekliğe sahiptir. etrafı sularla çevrilidir. toğrul ve kongrul kuşu burada yaşar. düşsel canlıların yaşadığı yerdir. ortadoğu kültürlerinin etkisiyle kaf dağı daha fazla ön plana çıkmıştır. bu dağ i̇ran kültüründe elbürz olarak geçer. peri kızlarının yaşadığı mekan olarak kabul edilir. yalbuz sözcüğü, ateş anlamı içerir. yalazlanmak sözcüğü ile aynı köktendir. yalabımak parıldamak, ışıldamak demektir. elbis, yelbis gibi kavramlarla yakından alakalıdır.

etimoloji    
(yel/yil/i̇l) kökünden türemiştir. ruh, can, gizem gibi anlamlarla aynı kökten kaynaklanır. yaluy sözcüğü büyü, tılsım demektir.

kaynakça

dış bağlantılar
 türk kültüründe bab (baba) / ata geleneği, i̇smet çetin 
 dinler tarihi araştırmaları, hikmet tanyu

ayrıca bakınız
 elbis

türk mitolojisi
türk tanrıçaları
Yaztumşuk

yaztumşuk - türk ve altay halk inancında demir burunlu canavar. castumşuk da denir. kadın kılığında olduğunda çok güzeldir fakat burnunu saklar. demir kollu, demir gövdeli olduğu da söylenir. yaztırnak ile bağlantılı düşünülür.

etimoloji    
(yaz/yas/yaş/cas/çaş) kökünden türemiştir.  aynı zamanda birer kelime olan bu kökler farklı lehçelerde demir, tunç, pirinç ve metal anlamına gelir. tumşuk ise burun demektir.

kaynakça 
 türk söylence sözlüğü, deniz karakurt, türkiye, 2011 (otrs: cc by-sa 3.0) 

türk mitolojisi
efsanevi yaratıklar
Kazdağı Millî Parkı

kazdağı millî parkı, balıkesir, edremit'te yer alan doğa temalı millî parktır. marmara ve ege bölgeleri arasında sınır oluşturan kazdağı'ndan ismini alır. bulunduğu geçiş iklimi ve yakın bölgedeki tek yüksek dağ olması ayrıca biga yarımadası'nda doğu-batı doğrultusunda uzanan dağın, yer yer en bilineni şahinderesi kanyonu olmak üzere, ırmaklar tarafından açılan kanyonlarla parçalara ayrılmış yapısı, deniz ile dağ ikliminin birbirine karışmasına olanak veren şartlar yaratmıştır. tüm bu özel şartlar, bölgeyi endemik türler açısından zengin bir hale getirmiştir. kazdağı göknarı bu endemik türlerin başında yer alır. bunun dışında dağda 77 tane türkiye'ye özgü tür tespit edilmiştir. bu türlerin 29, kazdağı göknarı gibi sadece bu dağda yaşar.

millî park sınırları içinde yer alan pınarbaşı ve hasanboğuldu piknik alanları başlıca gezi noktalarıdır. ayrıca; mehmetalan köyü, millî park sınırları içinde kalır. millî parkın kültürel özelliği ise sarıkız efsanesi ve bu kişiye ait mezarın, millî park sınırları içinde bir tepede yer almasıdır.

ayrıca bakınız
 türkiye'deki millî parklar listesi
 kazdağı

kaynakça

dış bağlantılar

  "balıkesir-edremit kaymakamlığı" resmi web sitesinde "kazdağı millî parkı" maddesi
  i̇da natura life style web sitesindeki "eşsiz doğası ve kültür mirası ile kazdağları" maddesi

türkiye'deki millî parklar
Irkıl

irkıl han - türk ve altay mitolojisinde söylencesel şaman. arkıl han olarak da bilinir. şamanların atası olarak kabul edilir. yeryüzündeki ilk şamandır. üç yıl önce ölenleri bile diriltir, körlerin gözünü açar. anlatıldığına göre o kadar güçlüdür ki, hiçbir tanrıyı tanımaz. tanrı ayığ han onu yanına çağırtarak bu gücü nereden aldığını sorar. o da, hiçbir yüce güç tanımadığını ve yaptıklarının kendi gücü ile olduğunu söyleyerek tanrıya karşı saygısızlık yapar. bunun üzerine ayığ han, irkıl’ı ateşe attırarak yaktırır. onun yandığı bu ateş diğer gelecek kamların ruhlarını oluşturur. türk ayin ve törenlerinin temellerini atan kişi olarak da bilinir.

irık (irk)
irık (irk) sözcüğü eski türkçede falcılık ve kehanet anlamına gelir. gelecekten haber verme demektir. falcılık tüm toplumlarda değişik nesnelerle gerçekleştirilen bir uygulamadır. özellikle türk masallarında çingenelerle özdeşleşmiş bir kavramdır. falcılara irkçı adı verilir. irkıl han’ın adı da bu isme dayanır. irklamak (irıklamak) ise kehanette bulunmak, falcılık yapmak, gelecekten haber vermek demektir.

bu isim oğuz şecerelerinde "irkıl hoca" olarak yer alır. i̇lk şamanın adı olan "arkıl" ya da "irkıl" adının özü "irk" sözcüğüdür (abdülkadir i̇nan'a göre latinlerin "orakul"ları da türk mitolojisine aittir ve türkçe "ırk" kökünden gelmektedir.  ancak bu sadece bir varsayımdır.) eski türkçede "ırk bakmak", fala bakmak anlamına gelir. eski türk inanışlardaki fal uygulamalarını anlatan bir kitabın adı "irk bitik" olarak geçer.

etimoloji   
(ar/ir) kökünden türemiştir.  irlamak, yırlamak fiilleriyle igilidir. konuşmak, şarkı söylemek içeriğiyle bağlantılıdır. konuşmak, çağıldamak, ezgi, şarkı söylemek anlamlarını taşır. moğolca i̇re, türkçe irım sözcükleri kehanet demektir. irık kelimesi, kehanet, büyülü söz anlamlarını taşır. irk ise fal demektir.

kaynakça

dış bağlantılar
 türk mitoloji sözlüğü, pınar karaca (aan arkıl oyun)

türk mitolojisi
türk şamanizmi
Yaztırnak

yaztırnak – türk ve altay halk inancında pençeli canavar. castırnak veya yazkıynak (caskıynak) ya da yazkırnak (caskırnak) da denir. “demirtırnak” veya “demirkıynak” olarak da bilinir. dağlık alanlarda veya ormanlarda yaşar. vücudu kıllıdır. bazen normal insan görünümüne girer. derisi koyu konur (kahverengi) olarak ifade edilir. çelik gibi tırnakları vardır. açtığında kartalın pençelerine benzer. anadolu da pençe sözcüğü içi kıynak, cıynak, çıynak gibi tabirler kullanılır. kimi yaztırnaklarda bu tırnaklar bakırdandır. ayaktırnakları ise keçi tırnağına benzer. aileleriyle birlikte yaşarlar, birisi ailesine zarar verirse ömrü boyunca intikam alır. bazen de demir burunlu yaztumşuk olarak ilave özellikler eklenir. kadın kılığında olduğunda çok güzeldir fakat burnunu saklar. demir kollu, demir gövdeli olduğu da söylenir. karakırnak adıyla bilinen versiyonlarıda vardır. bu varlık insana suyun içindeyken zarar verir. suda oynarken boğulmasından korkulan çocuklar böyle korkutulur. i̇nsanların delirmelerine neden olur. bazen castırnak, caskıynak ve caskırnak birbirinin kardeşi olan üç farklı varlık olarak anlatılır.

"yaztırnak", yüksek dağlık yerlerde veya ormanlarda yaşadığına inanılan olağanüstü ve sihir dolu bir varlıktır. normal i̇nsanlar gibi giyinip, hayvancılık işiyle uğraşır. bazen kafası köpek başı gibi çirkin olarak anlatılır, bazen de güzel bir kız kılığına girer.

etimoloji    
(yaz/yas/yaş/cas/çaş) kökünden türemiştir.  aynı zamanda birer kelime olan bu kökler farklı lehçelerde demir, tunç, pirinç ve metal anlamına gelir.

kaynakça

ayrıca bakınız
 karakırnak
 demirkıynak

türk mitolojisi
efsanevi yaratıklar
Esin

esin; ilham, etkilenme, çağrışım, içe doğma ile gelen yaratıcı düşünce, doğaüstü veya buna bağlı söz, duyum ve algı.

etimoloji    
kelime es kökünden türemiştir.  esmek fiili ile ilgilidir. doğaüstü varlıkların bir esinti şeklinde hissedilebileceği inancını barındırır.

tanım ve anlam 
i̇nsanlara estetetik duyguları getiren iyicil varlıkların bulunduğuna inanılan dönemlerin anlayış biçimi aslında günümüzde de sözcüğün anlamında gizlidir. gelen ilham perisi esinti oluşturduğu için bu söz yerleşmiştir. "tanrı vergisi" deyimi bu kavramı biraz daha açıklar. sanatsal yetenek ve onun sonucu olan ürünler, insanlara bahşedilmiştir. i̇şte bu yeteneği ve o an oluşacak olan ürüne dair fikri bir güzel ruh getirir. sümerlere göre es, rüzgarın söylediği söz demektir. türk kültür ve sanat algılayışında yeteneklerin ilahi bir güç tarafından gönderildiği inanışı yaygındır. esin kavramı da zaten zaman zaman gelen bir olgudur. “i̇lham geldi” tabiri bu durumu ifade eder.

i̇slamiyette i̇lham 
kalbe birtakım mana ve fikirlerin ilkâ edilmesi, allah’ın, kulun kalbine bıraktığı şey. i̇lhama, sadece müttakî mü’minler, evliyalar değil; bir kısım özelliklere haiz ilim ve fikir erbabı da mazhar olabilir, umumidir.  melâike, ilhamları ve hayvanat ilhamları gibi çeşitlilik arz eder.

vahiy ile i̇lhamın farkları 
 i̇lhamdan çok yüksek olan vahyin ekseri melâike vasıtasıyla; ve ilhamın ekseri vasıtasız olmasıdır.
 vahiy gölgesiz, sâfi ve seçkinlere özeldir. i̇lham ise gölgelidir, renkler karışır, umumîdir.
ayrıca bediüzzaman hayvanat ilhamına örnek olarak: ''hem yeni dünyaya gelmiş bir arı yavrusu, yaşı bir gün iken, havada bir günlük mesafeye gider, havada izini kaybetmeyerek, o sevk-i kaderî ile ve o sâika ilhamıyla döner, yuvasına girer.'' demiştir.

doğaçlama
doğaç, kendiliğinden söyleme ve yapma demektir. osmanlıcası i̇rtical sözcüğüdür. esin (ilham) ile yakından ilgilidir. birdenbire içine doğduğu gibi söyleme ve etme. allah vergisi bir yeteneğin en önemli özelliklerinden biridir. dışsal değil, içseldir. tıpkı doğada olduğu gibi doğurgan ve içten gelen bir olguyu ifade eder. şamanist inançların tamamında doğaçlama davranış ve dualar tanrısal iletişimin en önemli göstergelerinden kabul edilirler.  sözcük, "doğmak" kökünden gelir. doğurganlığı ve dişiliği içerir. doğunç ise "vicdan" anlamına gelir.

ayrıca bakınız 
 bergü
 vahiy

dipnotlar

kaynakça 
 türk söylence sözlüğü, deniz karakurt, türkiye, 2011 (otrs: cc by-sa 3.0) 

türk mitolojisi
türk kültürü
türk şamanizmi
tasavvuf
Victorious bölümleri listesi

aşağıdaki liste nickelodeon'un sitcom dizisi olan victorious'un bölümleri listesidir.

diziye genel bakış

bölüm listesi

sezon 1: 2010–2011
 bu sezon 20 bölüm içermektedir.
 bu sezon ekim 2009 ile nisan 2010 tarihleri arasında çekilmiştir.
 türkiye'de tüm bölümler dağıtım sırası düzenine göre yayınlanmıştır.
 victoria justice, leon thomas iii, matt bennett ve elizabeth gillies bütün bölümlerde oynamışlardır.
 avan jogia sadece bir bölümde oynamamıştır.
 ariana grande sadece iki bölümde oynamamıştır.
 daniella monet sadece dört bölümde oynamamıştır.

sezon 2: 2011
 bu sezon 13 bölüm içermektedir.
 bu sezon ekim 2010 ile eylül 2011 tarihleri arasında çekilmiştir.
 türkiye'de tüm bölümler dağıtım sırası düzenine göre yayınlanmıştır.
 victoria justice, leon thomas iii, matt bennett, elizabeth gillies ve ariana grande tüm bölümlerde oynamıştır.
 daniella monet
 avan jogia üç bölümde yoktur.

sezon 3: 2011–2012
 bu sezon ekim 2, 2011 ile şubat 17, 2012 tarihleri arasında çekilmiştir.
 türkiye'de tüm bölümler dağıtım sırası düzenine göre yayınlanmıştır.

sezon 4: 2012-2013
 bu sezon mart 2012 ile haziran 2012 tarihleri arasında çekilmiştir.
 türkiye'de tüm bölümler dağıtım sırası düzenine göre yayınlanmıştır.
 daniella monet hariç diğer oyuncular bütün bölümlerde oynamıştır.
 daniella monet iki bölümde oynamamıştır.

kaynakça

dış bağlantılar
 list of victorious episodes at tv guide.com

amerika birleşik devletleri televizyon dizilerinin bölüm listeleri
Urgun

urgun – türk, anadolu ve altay halk kültüründe cin. orgun veya vurgun da denir. ateşten yaratılmıştır. tek ağaçların altında, su kıyılarında yaşar. hem iyisi hem kötüsü (esen’i “müslümanı” ve söven’i “kafiri”) vardır. müslüman olanı, vurduğunu çabuk affeder. kafirin affetmesi ise zor olur. bütün kötü ruhlar gibi karanlık çöktükten sonra harekete geçer. i̇nsanı karanlık yerde veya sudan geçerken vurur. vurgun yeme denilen bu cin çarpmasına yakalan kişi bir süre ölü gibi yatar. veya uzunca bir zaman sağır ve dilsiz dolaşır. vurgun vurma olarak da adlandırılan bu rahatsızlık çok tehlikelidir. bir vurgun ocağına götürülür. vücudu kararmış veya bir tokat izi kadar bir yer kapkara olmuştur. bazen büyüyerek bir kadın kılığına bürünürler. kısa boyludur. tersine ayaklıdır. dalgıçların su altındaki basınç farkını doğru ayarlayamayıp hızlı çıktıklarında vücutlarında meydana gelen hasara da vurgun denir ki, aslında sualtı ruhlarının verdiği zarar olarak düşünüldüğü için böyle denmiştir.

halk inancında "vurgunun güçlü gelsin!" tabiri, en ağır beddualardan sayılır. anneler çocuklanna sinirlendikleri zaman "seni vurgun götürsün," veya "seni vurgun vursun," derler. "vurgun" motifinin adının "vurulmak" fiilinden geldiği ve bu fiilin aynı zamanda "aşık olmak" demek olduğu göz önüne alındığında "aşk perisi"yle ilişkilendirilmesi de olasıdır. (ancak celal beydili'ne göre bu sadece bir söz benzerliğine dayanmaktadır ve yanlış bir yorumdur.)  anadoluda olduğu kadar azerbaycan türklerinin inanışlarında da yaygın olan bu vurulma (aşık olma) motifinin anlamı hala tam olarak netleştirilememiştir.

etimoloji    
(ur/vur) kökünden türemiştir.  vurmak anlamı taşır.

kaynakça 

türk mitolojisi
türk şamanizmi