Baş dönmesi

baş dönmesi, kişinin uzaydaki konumunu algılayamaması ve dengesini kaybetmesi. baş dönmeleri çok çeşitli nedenlerle gerçekleşebilir. büyük bir kısmı tıbbi nedenlerle meydana gelirken kendi ekseni etrafında bir süre dönmek gibi oryantasyonu bozucu suni nedenlerle de baş dönmesi tetiklenebilir. bazen düşme hissi veya sersemleme ile birlikte görülebilir. baş dönmeleri aşağıdaki başlıklar altında incelenir:

 vertigo: kişinin kendisi ya da çevresindeki nesneler dönüyormuş (yuvarlanıyormuş) hissine kapılması. vertigo bazen mide bulantısı veya kusma ile birlikte gerçekleşir. baş dönmesi vakalarının yaklaşık %25'i vertigo sınıfına girer.
 disequilibrium: en belirgin özelliği dengeyi kaybetmek ve belirli bir yöne doğru düşmektir. bu sorunda genellikle mide bulantısı veya kusma görülmez.
 presenkop: baş dönmesi ile birlikte kasların boşalması ve bayılacak gibi hissetmektir. presenkoptan bir sonraki aşama senkop yani bayılmadır.

bu sınıflara girmeyen baş dönmeleri genellikle psikiyatrik nedenlerle gerçekleşir. suni nedenlerle gerçekleşenler (dans esnasında, lunapark oyuncaklarında vb.) haricindeki baş dönmeleri çeşitli sağlık sorunlarının habercisi olabilir ve bir doktora başvurulmalıdır.

mekanizma ve nedenler
dengeyi korumak için iç kulak, gözler, kaslar, iskelet ve sinir sistemi ‘ni kapsayan vücudun birden fazla parçası gerektiğinden birçok koşul baş dönmesine neden olur. bu nedenle baş dönmesine çeşitli problemler neden olabilir ve odak bir süreci (dengeyi veya koordinasyon’u etkileyen bir süreç gibi) veya dağınık bir süreci (örn. zehirlenme veya az perfüzyon durumu) yansıtabilir.

baş dönmesinin yaygın nedenleri şunlardır:
 aşağıdakilerden dolayı beyin'e yetersiz kan akışı:
 kan basıncı‘nda ani düşüş
 kalp sorunları veya arter tıkanıklıkları
 görme kaybı veya bozukluğu veya görsel ipuçları
 çok hızlı ayağa kalkma/uzun süreli ayakta durma
 i̇ç kulak rahatsızlıkları
 antikonvülzan’lar ve sakinleştirici’ler gibi ilaçlarla beyin/sinir fonksiyonunun bozulması 
 boyunsal propriosepsiyon (vücudun pozisyonunun ve hareketinin algılanması veya farkındalığı) fonksiyon bozukluğu
 proton pompa inhibitör’leri veya coumadin (warfarin) gibi diğer reçeteli ilaçların yan etkileri

teşhis

ayırıcı tanı
baş dönmesi, beyin (özellikle beyin sapı veya beyincik), iç kulak, gözler, kalp, damar sistemi, sıvı veya kan hacmi, omurilik, periferik sinirler veya vücut elektrolitlerini içeren bir anormallikten kaynaklanabilir. baş dönmesi, sarsıntı veya beyin kanaması, epilepsi ve nöbetler (kasılmalar), felç ve menenjit ve beyin iltihabı vakaları gibi bazı ciddi olaylara eşlik edebilir.
ancak en sık görülen alt kategoriler şu şekilde sıralanabilir: %40 çevresel vestibüler fonksiyon bozukluğu, %10 merkezi sinir sistemi yarası, %15 psikiyatrik bozukluk, %25 baygınlık öncesi/dengesizlik ve %10 belli olmayan baş dönmesi. bazı vestibüler patolojiler, ruhsal bozukluklarla birlikte görülen belirtilere sahiptir.

geleneksel tıp öğretimi, kategoriye dayalı olarak baş dönmesinin nedenini belirlemeye odaklanmış olsa da (örneğin vertigo, presenkop gibi), son araştırmalar bu analizin sınırlı klinik faydası olduğunu göstermektedir.

bulgu olarak sıklıkla baş dönmesi olan tıbbi durumlar şunlardır:

 i̇yi huylu paroksismal konumsal baş dönmesi (ingilizce:benign paroxysmal positional vertigo)
 meniere hastalığı
 i̇ç kulak iltihabı labirentit
 orta kulak iltihabı
 beyin tümörü
 akustik nöroma
 yol tutması
 ramsay hunt sendromu
 migren
 çoklu skleroz multiple sclerosis
 gebelik
 düşük tansiyon (hipotansiyon)
 düşük kan oksijen içeriği (hipoksemi)
 kalp krizi
 demir eksikliği (anemi)
 düşük kan şekeri (hipoglisemi)
 hormonal değişiklikler (örneğin tiroid hastalığı, menstrüasyon, hamilelik)
 panik atak
 hiperventilasyon
 endişe
 depresyon
 yaşı azalmış görsel, denge ve uzamsal yönelim yeteneklerinin algılanması
 inme, acil servise başvuran kişilerin %0,7'sinde izole baş dönmesinin nedenidir.

ayrıca bakınız 
 vertigo (tıp)
 kinetosis

kaynakça 

nöroloji
i̇nsan hastalıkları