mismayil/tr_wikipedia huggingface dataset:
Tulumlular

tulumlular (urochordata veya tunicata) ya da kuyruğu kordalılar, boyları 2–3 cm olan, kutuplardan ekvatora kadar denizlerin çeşitli derinliklerinde bulunan hayvanlardır. yalnız larva döneminde notokorda bulunur ve kuyruk bölümündedir. bu yüzden kuyruğu kordalılar (urochordata) olarak adlandırılırlar. vücut yüzeyinde bulunan selülozik örtü sebebiyle de tulumlular (tunicata) olarak isimlendirilmişlerdir. yaklaşık 1.000 çeşit türü olduğu düşünülmektedir.

dış bağlantılar 
 
 www.sars.no/tunicata
 ascidians.com resimler ve dünyadaki türler
 science news online, dec. 24, 2005
 www.bo.mq.edu.au

 
jean-baptiste lamarck tarafından adlandırılmış taksonlar
Fason

fason üretim veya kısaca fason, gerçek üretici firmadan anlaşma üzerine toplu ürün sipariş ederek, ürünlere gerçek üretici adını değil de sipariş veren firmanın adının yazdırılmasıdır.

tekstilde fason üretim tarihi

öncelikle avrupa olmak üzere tüm dünyada 1960’lı yıllarda başlayan işçi eylemleri ve 1970’lerdeki petrol krizi çoğu ülkede önemli ekonomik sıkıntılar yaratmıştı. i̇şgücü piyasası da bundan payını almış, işçiler sık sık greve gitmişlerdi. grevlerde geçen süre, üretimin sürekliliği önündeki en büyük engeldi. bunun etkisi büyük üretim yapan firmalar üzerinde daha da fazlaydı. özellikle büyük ölçekli imalathanelerde ürün çeşitliğinin üretim takibinin zor oluşu nedeniyle üretim süreci ve sonrası ortaya çıkan geri bildirimlerin düzeltilmesi noktasında çeşitli ürün üretilmesi büyük ölçekli üretim yapan imalathaneler için ekonomik bir yöntem olmayışı bu açıdan serbest piyasa anlamıyla rekabetçi ve bol çeşitli ürün üretimi noktasında kapitalist pazarın ihtiyaçlarını karşılatacak şekilde ürün çeşitliği gereksinimini ekonomik açıdan karşılamanın tek yolu modüler bir şekilde küçültülmüş ölçekli üretim noktalarına dönmek zorunluğu sebebiyle fason üretim modeli bu gelişmeler üzerine ortaya çıktı. özellikle tekstil sektörü işçilerine makine ve çalışma alanı vererek onların küçük atölyeler açmalarını sağladılar. bazı işletmelerde bu ufak atölyeler büyük fabrikaların içinde yer almaktadır. böylece hem maliyeti düşürmüş oldular, hem de üretimde sürekliliği sağladılar. maliyet düşmesinin nedeni harici atölyelerde ise üretimi çoğunlukla kendi ailesiyle birlikte gerçekleştirip, ayrıca bir işçilik ücreti ödememesinden kaynaklanıyordu. fason üretim günümüzde de aynı temel esasları üzerine çalışma ilkeleriyle devam etmektedir.

yapım, üretim ve imalat
tekstil üretim teknikleri
tekstil terimleri
mesleki terimler
Körebe

körebe, dünya genelinde yaygın bir şekilde oynanan bir çocuk oyunu.

ebe olarak seçilen oyuncunun gözleri mendil veya eşarp gibi bir malzemeyle bağlanır ve ebe etrafını göremez hale getirilir. diğer oyuncular ebenin etrafında dolaşır ve ona dokunurlar. ebe onları yakalamaya çalışır. ebe gözleri kapalı şekilde birini yakalarsa o ebe olur. bu oyun herhangi bir alanda oynanabilir. ebenin gözleri kapalı olacağı için oyun alanından ebenin çarpabileceği eşyalar kaldırılmalıdır. oyuncu sınırı yoktur. oyun süresi yoktur.

körebenin oynandığı mekanların sınırı yoktur. bu mekanlar bir evin odası, bir bahçe, bir park veya bir parkın içerisindeki kaydırak üzerinde olabilir. özellikle kaydırak üzerinde oynanan körebe türü diğerlerinden oynanış biçim ve kuralları bakımından ayrılır. bu türde seçilen ebe gözleri bağlandıktan veya kendisi kapattıktan sonra merdivenin en başından oyuna başlar. oyun başladığı sırada kaydıraktaki oyuncuların yerle temas hali yasaklanır. yere temas eden kişi görüldüğünde oyun durur ve oyun yere basan kişinin ebe seçilmesiyle tekrarlanır. diğer bir sözlü kural ise konuşma yasağının olmasıdır. kuralların esnek ve konumdan konuma değiştiğini de belirtmek gerek. oyunda amaç ebeye yakalanmamak, kaçmak ve kaçarken de yerle temas etmemektir. ebe kişi oyunculardan birisini tutup oyunun anahtar sözcüğünü söylene kadar tur devam eder.

kaynakça 

çocuk oyunları
Testere (film)

testere (özgün adı: saw), 2004 yılı yapımı bir psikolojik gerilim filmidir. james wan tarafından yönetilmiş, james wan ve leigh whannell tarafından yazılmıştır.

i̇lk olarak, sundance film festivali'nde, ocak 2004'te gösterildi, 29 ekim 2004'te vizyona girdi. devam filmi testere ii 28 ekim 2005 ve diğer devam filmi testere iii 27 ekim 2006'da vizyona girdi. testere serisinin bir sonraki devam filmi testere iv'ün çekimleri 30 mayıs 2007 itibarıyla sona erdi. film 26 ekim 2007 tarihinde vizyona girdi. yönetmen koltuğunda yine darren lynn bousman oturdu. tobin bell tekrar jigsaw rolüyle kamera karşısına geçti. testere hayranları serinin 4. filminden de kafalarında birçok soru işareti ile ayrıldı. bu sorulara cevap bulabilmek umuduyla serinin devamının çıkmasını beklediler. testere v 24 ekim  2008'de gösterime girdi. büyük ilgi gören bu serinin 6. filmin testere vi'da da insanlar ölümle burun buruna geliyor ve oyunun taşları yerine oturuyor. bu film 23 ekim 2009'da vizyona girdi.yapımcılar testere xii'ye kadar isim hakkını almış durumdadır. testere vii, 3d teknolojisi kullanılarak çekildi. 22 ekimde sinemalarda vizyona girdi.

ayrıca filmin yeni nesil konsol ve bilgisayar oyunu mevcuttur.

hikaye 
fotoğrafçı adam stanheight, ayak bileği bir boruya zincirlenmiş halde bir küvette uyanır. odanın karşısında onkolog dr. lawrence gordon vardır. odanın tam ortasında ise bir tabanca ve mikro kaset kaydedici tutan intihar etmiş bir adamın cesedi vardır. stanheight ve gordon ceplerinde bir kaset bulur ve stanheight kayıt cihazını alır. stanheight'ın kaseti onu kaçmaya çağırırken, gordon ona stanheight'ı saat altıda öldürmesini, yoksa karısı alison ve kızı diana'nın öldürüleceğini söyler. stanheight tuvaletin içinde iki demir testere içeren bir çanta bulur. her iki kurban da zincirlerini kesmeye çalışırlar ama stanheight'ın testeresi kırılır. gordon, testerelerin ayakları için tasarlandığını fark eder ve onları tutsak edenlerin seri katil jigsaw olduğunu anlar.

oyuncular, karakterler ve türkçe seslendirmeler 
tobin bell - john kramer testere (seslendiren: aydoğan temel)
leigh whannell - adam faulkner-stanheight (seslendiren: kerem kobanbay)
cary elwes  - dr. lawrence gordon (seslendiren: tolga tibet)
danny glover - david tapp (seslendiren: fatih özacun)
ken leung - steven sing (seslendiren: gökhan akçakara)
makenzie vega - diana gordon (seslendiren: didem atlıhan)
dina meyer - kerry (seslendiren: figen sumeli)
michael emerson - zep hindle (seslendiren: burak karaman)
monica potter - alison gordon (seslendiren: zeyno eracar)
shawnee smith - amanda (seslendiren: devrim zeynep ateşer)
alexandra bokyun chun - carla (seslendiren: devrim zeynep ateşer)

dış bağlantılar 

 
 
 
 
 

testere filmleri
amerika birleşik devletleri korku filmleri
i̇lk yönetmenlik denemesi filmler
lions gate entertainment filmleri
psikolojik gerilim filmleri
james wan'ın yönettiği filmler
psikolojik deney filmleri
amerika birleşik devletleri bağımsız filmleri
2000'lerde bağımsız filmler
2000'lerde i̇ngilizce filmler
2004 çıkışlı korku filmleri
Kıkırdaklı balıklar

kıkırdaklı balıklar (), karmaşık yapılı çiftleşme organları ve pulları olan balıklardır.

i̇skelet birbiriyle birleşmiş omurlara sahiptir. vücutları su damlası/füze (fusiform) şeklinde ya da yanlardan basık (dorso-ventral) şekilde yassılaşmış balıklardır. vücut sıcaklıkları çevreye bağlı olarak değişen (poikloterm) canlılardır. deri sert,  plakoid pullarla kaplı ve bol miktarda mukus bezi içermektedir. tek ve çift yüzgeçleri var olup, ventral yüzgeçler erkeklerde değişikliğe uğrayarak, kopulasyon organına dönüşmüştür. kuyruk (kaudal) yüzgeci çatallı biçimdedir. kalpleri bir kulakçık ve karıncık olmak üzere iki gözlüdür. alyuvarları çekirdekli ve oval yapıdadır. solungaçları 5-7 çifttir. hava keseleri bulunmaz. ağızlarında çok sayıda diş vardır.

üreme 
ayrı eşeylidirler. döllenme vücut içerisinde gerçekleşir. çiftleşme sırasında erkekler spermaların bir kopulasyon organı yardımıyla dişinin kloakına verir. büyük yapılı yumurtalar segmentasyondan sonra yavaş yavaş gelişir. bu gelişme süresi 9-25 ay arasında değişir. bazıları yumurtalarını suya bırakırken bazıları yavrularını doğurur.

sınıflandırma 

 alt sınıf elasmobranchii - yassısolungaçlılar
 üst takım batoidea - vatozlar ve tırpana balıkları 
 takım : myliobatiformes - 
 takım : pristiformes - 
 takım : rajiformes - 
 takım : torpediniformes
 üst takım selachimorpha - köpekbalıkları
 takım : hexanchiformes - 
 takım : squaliformes - 
 takım : pristiophoriformes - 
 takım : squatiniformes - 
 takım : heterodontiformes - 
 takım : orectolobiformes - 
 takım : carcharhiniformes - 
 takım : lamniformes - 
 takım : †xenacanthida - 
 takım : †symmoriida - 
 takım : †cladoselachiformes - 
 takım : †eugeneodontida 
 alt sınıf holocephali - tümbaşlılar
 takım : chimaeriformes - 
 familya: chimaeridae - denizkedisigiller.

kaynakça

dış bağlantılar 

 haichance, kıkırdaklıbalıkların koruması
 köpekbalığı resimleri

 
thomas henry huxley tarafından adlandırılmış taksonlar
Carmen Luvana

carmen luvana (d. 23 ağustos 1981; new york), sahne adını kullanan eski amerikalı pornografik film oyuncusu. seks sektörüne 2001'de 20 yaşındayken girdi.

yaşam öyküsü 

brooklyn, new york'ta 23 ağustos 1981'de doğdu. luvana 4 yaşındayken ailesi porto riko'ya taşındı. luvana, miami, florida'ya 18 yaşına geldiğinde geldi ve miami'deki striptiz kulüplerinde çalışmaya başladı.

luvana porno endüstrisine 2001'de 20 yaşındayken girdi. i̇lk hardcore pornografisini more dirty debutantes #211 adlı filmle çekti. başlangıçta digital sin/new sensations ile sözleşme imzaladı, ama şimdi adam & eve sex toys ile çalışmakta. ayrıca adam & eve pictures onun kız kardeşinin şirketi.

en sevdiği ifade "ay puñeta"dir.

luvana başlangıçta kamera karşısında hiç anal seks yapmadı, analın çok rahatsız edici olduğunu, bundan dolayı analı hiç sevmediğini söyledi. ancak sonra özel yaşamında anal ilişkilerde bulundu ve anal yapımlara girmeye karar verdi. bu dalda çektiği ilk film the perfect secretary oldu.

15 haziran 2006'da, luvana howard stern'in düzenlediği en güzel gösterici yetişkin yıldız ödülünü kazandı, bu ödülü kazanırken taylor wane ve taryn thomas'ı geride bıraktı. 2006 yılında porno sektöründen ayrıldı.

luvana kendini bir biseksüel olarak nitelendirdi.

ödülleri 
 2003 xrco ödülü - en i̇yi yeni yıldız
 2003 night ödülleri -  en i̇yi yeni yıldız
 2004 xrco ödülü - en i̇yi kız-kız sahnesi (jenna jameson ile)
 2004 ksex radyo ödülleri - en ateşli joker oyuncu 
 2005 nightmoves award - en iyi kadın oyuncu (hayranlarının seçimi)
 2006 f.a.m.e. ödülleri - en i̇yi oral sahne

dış bağlantılar

kaynakça 

1981 doğumlular
amerikalı kadın pornografik film oyuncuları
yaşayan insanlar
biseksüel kadınlar
Turhan Sofuoğlu

turhan sofuoğlu, (d. 19 ağustos 1965, sakarya), türk eski millî futbolcu, teknik direktör. fenerbahçe kulübünde futbolcu ve teknik direktör olarak görev almıştır.

yalovaspor (1985-1986) ve sakaryaspor (1986-1988)'da forma giydi. 1988-89 sezonunda fenerbahçe'ye transfer oldu ve türkiye 1.futbol ligi'nde 103 gol atan takımının 100. golünü atarak tarihe geçmiştir. 1993-94 sezonunda bursaspor ve 1994-95 sezonunda orduspor'da kiralık oynayan sofuoğlu, 1996'da futbolu bırakmıştır.

futbolu bıraktıktan sonra antrenörlüğe başladı.

1999-2000 sezonunda rıdvan dilmen ve zdenek zeman'ın yardımcı antrenörlüğünü yaptıktan sonra görevi devraldı. turhan sofuoğlu yönetimindeki sarı-lacivertli takım, 19 haftada 11 galibiyet, 5 mağlubiyet, 3 beraberlik alırken, özellikle derbi maçlarının tümünü kazanmasıyla dikkatleri üzerine çekti. lakabı derbi kralı oldu.

fenerbahçe'den sonra, sarıyer, batman petrolspor, yalovaspor ve yozgatspor'u çalıştırdı. giresunspor'la 1 yıllığına anlaşma sağlamasına rağmen sözleşmesi bitmeden ayrıldı. daha sonra ise kahramanmaraşspor'da görev yaptı. küme düşme yolunda ilerleyen kahramanmaraşspor'da başarılı sonuçlar elde etmesine ragmen, yonetimin kan degisikligi ihtiyaci duymasi nedeniyle görevine son verildi.

turhan sofuoğlu döneminde yeni yüzyılın ilk derbisinde beşiktaş'ı 16. haftada 2-1 yenen fenerbahçe, 23. haftada trabzonspor'u 2-1, 26. haftada ali sami yen stadı'nda galatasaray'ı 1-0 ve 33. haftada da bjk i̇nönü stadı'nda beşiktaş'ı 3-1 mağlup etmişti.

dış bağlantılar 
 tff resmî i̇nternet sitesi - futbolcu turhan sofuoğlu profili
 

1965 doğumlular
sakarya doğumlu futbolcular
türk erkek futbolcular
resim aranan futbolcular
fenerbahçe sk futbolcuları
türkiye millî futbol takımı futbolcuları
süper lig futbolcuları
türk teknik direktörler
fenerbahçe teknik direktörleri
sarıyer sk teknik direktörleri
yalovaspor teknik direktörleri
giresunspor teknik direktörleri
yozgatspor teknik direktörleri
kahramanmaraşspor teknik direktörleri
süper lig teknik direktörleri
yaşayan insanlar
forvet futbolcular
Drastamat Kanayan

drastamat kanayan (1 mayıs 1883; surmali - 8 mart 1956; boston), daha çok "dro" lakâbı ile tanınan ermeni isyancı, eşkıyâ; daha sonra asker ve siyâsetçi.

rus i̇mparatorluğu'nun erivan eyâleti'ne bağlı sürmeli'de (günümüzde iğdır ilinin tuzluca ilçesine bağlı sürmeli köyü) doğdu. erivan'da okudu. çarlık yönetimine karşı devrimci harekete katıldı. ermeni devrimci federasyonu (taşnaksutyun) üyesi oldu. şubat 1905'te bakü'de ortaya çıkan ermeni-azeri çatışmasında, ermeni ölümlerinden sorumlu tuttuğu şehrin rus valisi, prens nakashidze'yi, 11 mayıs 1905'te bombalı saldırıyla sokak ortasında öldürdü.

i. dünya savaşı'nda rusya i̇mparatorluk ordusu'na bağlı olarak oluşturulan ermeni gönüllü tugayları'nda görev aldı. 1918 nisanında kurulan demokratik ermeni cumhuriyeti tarafından "batı ermenistan yönetimi askerî komiserliği"ne atandı. kars ve erzurum cephelerinde osmanlı ordusu'na karşı savaştı. aynı yıl ermenistan savunma bakanlığına getirildi.

1918 tarihinde birlikleriyle iğdır üzerine taarruz ederken melekli-taşburun arasında, erivan gimnazyumu ve iğdır'dan çocukluk arkadaşı olan iğdır cumhuriyeti başkanı ali ekber tufan komutasındaki milis türk birliklerine karşı mağlup olmuştur. esir düşmek üzereyken son anda kurtulmuş ve bölgeye gelen 6.000 kişilik i̇ngiliz birliklerinden silah temin ederek 28 ekim 1920 tarihinde tekrar taarruz etmiştir.

mart 1920'deki ermeni-azeri savaşı'nda ve 28 ekim - 7 kasım 1920 tarihlerinde gerçekleşen ermeni-türk savaşı'nda ermeni ordusunu idâre etti. 8 kasım 1920'de iğdır halk kuvvetleri ve kâzım karabekir komutasındaki tbmm ordusu tarafından bozguna uğratılarak gümrü'yü de teslim etti. daha sonra 30 kasım 1920'de kabul edilen gümrü antlaşması'nı imzalayan ermeni heyetinde yer aldı.

1 aralık 1920'de ermenistan'ın bolşevikler tarafından işgâli üzerine i̇ran'a geçti. daha sonra almanya'ya yerleşti.

ii. dünya savaşı'nda alman ordusu (wehrmacht) bünyesinde ermenilerden oluşturulan 812'inci taburun başına getirildi. sovyetler birliği'nin almanlar tarafından işgâli sırasında, kırım ve kuzey kafkasya cephesinde çatıştı. savaştan sonra savaş suçlusu ilan edildi, fakat daha sonra affedildi. ardından beyrut'a yerleşerek ticarete başladı. ticaret hayatına yakalandığı hastalıktan dolayı ara vermek zorunda kalan "dro", abd'ye götürüldü. 1956'da boston'da öldü. mezarı, 2000 yılında abd'den ermenistan'a taşındı.

dış bağlantılar 
 "i̇şte, bir numaralı insanlık düşmanı" haberi, yenişafak gazetesi  
 tallarmeniantale.com'da d. kanayan  
 armenian-history.com biyografisi

kaynakça 

1883 doğumlular
1956 yılında ölenler
ermeni generaller
kurtuluş savaşı'nda ermeni askerler
iğdır doğumlular
ermeni asıllı amerikalılar
ermeni antikomünistler
Nazım Türküsü

1978 yılında, ada müzik tarafından yayımlanan, zülfü livaneli albümü. ünlü sosyalist şair nâzım hikmet'in şiirsel anlatımının, müzikal olarak işlendiği bir albüm. zülfü livaneli'nin ezgiler yoluyla, "türkiye cumhuriyeti devleti"nin şaire karşı yaptığı haksızlıklar için dilenen bir özür gibidir bu albüm. 2002 senesi nâzım hikmet'in doğumunun 100. yıl dönümüydü ve unesco bu nedenle 2002 yılını nâzım hikmet yılı olarak ilan etmişti. 2002'de, albüm ilk kez, cd olarak yayımlandı.

1970'ler türkiye'sinde, neredeyse tabu olan nazım hikmet'in, "karlı kayın ormanı" adli hasret şiirinden yapilan şarkı, trt sansürünü delerek ekranlarda seslendirilir ve trt radyosu'nda dinleyicilerden en çok istek alan parça oldu. nazım türküsü albümü 1978 ve 1979 yıllarında 51 hafta liste başı olarak kaldı.

bu albümle, türkiye, ilk kez yasaklı olan nâzım hikmet'in, seçilmiş bazı şiirleriyle, müzikal olarak, tanışma fırsatı bulur. ii. dünya savaşı'ndan sonra, batı avrupa ülkelerinde gelişen sosyalizm karşıtlığı ve soğuk savaş dönemi, nâzım hikmet'in sosyalist ve hümanist şiirlerinin uzun süre yasaklanmasına neden olmuştur. albümün yayımlandığı yıllarda türkiye, sağ - sol kavgasının acımasız ve kanlı bataklığına gömülmüştü. 1957'den 1975'a kadar süren vietnam savaşı'nın etkisiyle albümde yer alan şarkılar, aralarında maria farandouri, joan baez, maria del mar bonet, yoriko, liesbeth list, sarah alexander gibi pek çok uluslararası sanatçı tarafından pek çok farklı dil ve ülkede seslendirildi.

albümde yer alan şarkılar:

 01. memetçik memet
 02. arhavili i̇smail
 03. kız çocuğu
 04. üç saz
 05. karlı kayın ormanı
 06. hoş geldin bebek
 07. hoşçakal kardeşim deniz
 08. nazım türküsü

2002 albümleri
zülfü livaneli albümleri
Alderaan

alderaan, yıldız savaşları (star wars) serisinde yer alan ve görünüşü mavi-yeşil olan kurgusal bir gezegendir. i̇nsan benzeri yaşayanlarla dolu bir karasal gezegen olarak tasvir edilir ve barışçıl bir kültüre sahiptir. film serisindeki baş karakterlerden biri olan prenses leia organa ve aynı zamanda eski asi birliği şok askeri olan cara dune'nin ana gezegenidir. alderaan, orijinal 1977 filminde ölüm yıldızı'nın süper lazeriyle yok edilir.

kaynakça 

yıldız savaşları gezegenleri
kurgusal karasal gezegenler
Hammâmîzâde İsmâil Dede Efendi

hammâmîzâde i̇smâil dede efendi (9 ocak 1778, i̇stanbul - 29 kasım 1846, mekke), türk hânende, neyzen ve bestekâr. babası geçimini hamam işletmeciliğiyle sağladığı için kendisine "hammâmîzâde" denilmiştir. ancak günümüzde "dede efendi" diye anılır.

dede efendi bestekârlığının yanı sıra neyzenliği ve hânendeliği ile de ünlüdür. sesinin güzelliği ve müzik yeteneği çok küçük yaşta ortaya çıkınca, devrin meşhur mûsikîşinaslarından uncuzade mehmet emin efendi'den özel dersler almaya başladı. 1798'de yenikapı mevlevihanesi şeyhi ali nutkî dede'ye bağlandı. çilede iken bestelediği ilk şarkısıyla pâdişah iii. selim'in dikkatini çekti, art arda bestelediği yapıtlarla devrin gözde bestekârları arasına girdi. yüksek saray görevlerinden pâdişah musâhipliğine ve müezzinbaşılığa atandı. sultan iii. selim'den sonra sultan ii. mahmud'un da yakın alâka ve desteğini gördü.

i̇smâil dede efendi, bir yandan saray fasıllarına hânende (ses sanatçısı) olarak katılırken, bir yandan da enderûn'da ve yenikapı mevlevihâne'sinde mûsikî dersleri verdi. evliliğini de saraydan bir hanımefendi ile yapıyor. fakat dede efendi'nin başına ilginç hadiseler geliyor. evlendikten 1 sene sonra oğlunu, annesini ve üvey annesini kaybediyor. bunu da eserlerinde işliyor.

yetiştirdiği çok sayıda öğrenci arasında özellikle, kendisinden sonra xix. yüzyılın en büyük bestekârları arasında yer alan zekai dede efendi, dellalzade i̇smâil efendi ve eyyûbi mehmet bey sayılabilir.

art arda yeni makamların bulunduğu klasik türk mûsikî repertuvarının en gözde parçalarının bestelendiği iii. selim devrinde ilk yapıtlarını veren i̇smâil dede efendi bilhassa sultan abdülmecid devrinde batı mûsikîsi'ne ciddi alâka gösterilmesine üzülür, türk mûsikîsi'ne bağlı kalmış bir bestekârdır. onun temel gereci insan sesidir. mevlevî âyininden ilâhiye, kardan köçekçeye, her biçimde ürün veren dede efendi içtenlik ve akıcılığa büyük ehemmiyet vermiştir.

i̇smâil dede efendi'nin bestelediği eserlerden 300'e yakınının notası günümüze ulaşmıştır. 500 dolayında beste yapmışsa da, nota kullanımının yaygın olmayışı ve mûsikî öğretiminin ezbere dayanması sebebiyle, bunların yarısına yakını unutulmuş 8'i çalgısal, geri kalanı sözlü olmak üzere 267 eseri günümüze ulaşabilmiştir. sözlü eserlerinden 49'u dinsel tasavvufî, 218'i din dışıdır. en mühim tasavvufî eserleri hüzzam, sabâ ve ferahfeza mevlevî âyinleridir.

dede efendi, hacc vazîfesini yerine getirmek üzere gittiği hicaz'da hastalanarak öldü.

eserleri 
 hüzzâm mevlevî âyîni mâhest_ü ne-mî dânem hurşîd(i) ruhat yâ nê
 rast semâi yine bir gülnihâl aldı bu gönlümü
 hicaz köçekçe şu karşıki dağda bir yeşil çadır 
 rast kar-ı nev gözümde daim hayali cânâ
 hicaz yürük semâi yine neş'e-i muhabbet etti dil-ü canım etti şeyda 
 hüzzam yürük semâi reh-i aşkında edip kaddimi kütah gönül
 ferahfezâ yürük semâi bu gece ben yine bülbülleri hâmûş ettim 
 hicaz semâi ey büt-i nev-edâ olmuşum müptelâ
 talaa'l bedrü aleyna

kaynakça 

1778 doğumlular
i̇stanbul doğumlu besteciler
1846 yılında ölenler
mekke'de ölenler
19. yüzyıl osmanlı bestecileri
türk neyzenler
18. yüzyıl osmanlı bestecileri
Marsilio Ficino

marsilio ficino (d. 19 ekim 1433 - ö. 1 ekim 1499), i̇talyan yeni platoncu düşünür. platon'un felsefesine rönesans'ın bakış açısını katmış olan bir düşünürdür. ruhun ölümsüzlüğü üzerine bir dizi kanıt öne süren ficino, insanın evrenin merkezinde olduğunu savunmuş ve insan yaşamını da, ruhun tanrı'ya doğru bir yükselişi olarak yorumlamıştır. 'kendini tanı, ey insan kılığındaki tanrısal soy!' demiştir.

1433 doğumlular
1499 yılında ölenler
15. yüzyılda hristiyan dinî liderler
i̇talyan hristiyanlar
i̇talyan papazlar
i̇talyan roma katolik papazlar
roma katolik filozoflar
i̇talyan filozoflar
yeni platoncu filozoflar
i̇talyan vejetaryenler
Bernard le Bovier de Fontenelle

bernard le bovier de fontenelle. fransız aydınlanmasının 9 şubat 1657-11 ocak 1757 yılları arasında yaşamış olan ünlü düşünürü. kartezyen fiziği benimseyen fontenelle, büyük ününü, bilimsel düşünceleri popülerleştirip geniş halk kitlelerine sunma çabasından kazanmıştır. bilgi görüşü bakımından deneyci olan, tüm düşüncelerimizin son tahlilde duyu verilerine indirgenebileceğini savunan fontenelle, bilimsel düşünceleri yaymanın dışında, dini hakikatlerle ilgili konularda kuşkuculuğun gelişip pekişmesine de katkıda bulunmuştur.

1657 doğumlular
1757 yılında ölenler
fransız filozoflar
fransız akademisi üyeleri
fransız bilimler akademisi üyeleri
Pierre Gassendi

pierre gassendi (22 ocak 1592 –  24 ekim 1655), fransız düşünür, matematikçi ve katolik rahip. kendisinden sonraki felsefi ve bilimsel spekülasyonla tavır üzerinde oldukça etkili olmuş olan gassendi, eski ilkçağ atomculuğunu canlandırmıştır. felsefeyi, hellenistik dönemde epiküros'un yaptığı gibi, mantık, fizik ve ahlak felsefesi olarak üçe ayıran gassendi, önce descartesçı doğuştan düşünceler anlayışına karşı çıkmış ve bilginin esas kaynağının duyular ve tümevarım olduğunu öne sürerek, deneyci bir bakış açısı benimsemiştir. matematikçiliğinin de etkisiyle, tümdengelimden hiç vazgeçmemiş olan gassendi, felsefi atomculuğu geleneksel maddi yorumundan sıyırmış ve onu, matematikle mekaniğin kendisine uygulanabileceği bir şekle büründürmüştür

kaynakça 

 alberti antonina: sensazione e realtà. epicuro e gassendi leo t. olschki, firenze 1988. isbn 88-222-3608-4
 olivier bloch: la philosophie de gassendi. nominalisme, matérialisme et métaphysique. martinus nijhoff, la haye 1971, isbn 90-247-5035-0
 saul fisher: pierre gassendi's philosophy and science. brill, leiden/boston 2005, isbn 978-90-04-11996-3
 lynn sumida joy: gassendi the atomist: advocate of history in an age of science. cambridge university press, cambridge, uk/new york 1987, isbn 0-521-52239-0
 antonia lolordo: pierre gassendi and the birth of early modern philosophy. cambridge university press, cambridge, uk/new york 2006 isbn 978-0-521-86613-2
 marco messeri: causa e spiegazione. la fisica di pierre gassendi. franco angeli, milano 1985 isbn 88-204-4045-8
 margaret j. osler: divine will and the mechanical philosophy: gassendi and descartes on contingency and necessity in the created world. cambridge university press, cambridge, uk/new york 1994, isbn 0-521-46104-9
 rolf w. puster: britische gassendi-rezeption am beispiel john lockes. frommann-holzboog, stuttgart 1991, isbn 3-7728-1362-3
 reiner tack: untersuchungen zum philosophie- und wissenschaftsbegriff bei pierre gassendi: (1592 - 1655). hain, meisenheim (am glan) 1974, isbn 3-445-01103-6

dış bağlantılar 
 stanford encyclopedia of philosophy: pierre gassendi

1592 doğumlular
1655 yılında ölenler
17. yüzyıl fransız matematikçileri
fransız filozoflar
fransız astrologlar
paris'te ölenler
roma katolik bilim adamlar
Arnold Geulincx

arnold geulincx (okunuşu: arnout) (31 ocak 1624, anvers – kasım 1669), okkasyonalizmin (:en:occasionalism) malebranche'le birlikte kuruculuğunu yapan ünlü fransız descartesçı düşünürdür.

descartes'ın bütün bir varlık alanının madde ve ruh, beden ve zihin olarak kesin çizgilerle ikiye ayırmasından, birlikli, bütünlüklü tek bir töz olan insandan, aralarında ortak hiçbir nokta bulunmayan iki töz çıkartıp, iki töz arasında mantıksal bakımdan olanaksız olan ilişkiyi, biraz da yapay bir biçimde etkileşimcilikle açıklamasından sonra, descartesçı filozoflar için iki alternatif söz konusu olmuştu: 
 etkileşim olgusunu kabul etmek ve daha sonra da, descartesçı bu etkileşimin nasıl ortaya çıktığını açıklama güçlüğü içinde bırakan kuramları, kozalaksı bez anlayışını yeniden ele almak ve 
 descartes'ın düalist bakış açısını benimsemekle birlikte, etkileşimi yadsımak. bunlardan ikinci alternatifi seçen geulinecx, bu bağlamda, her türlü faaliyet ya da gerçek nedensellikte, eylemi başlatan, eyleme neden olan güç ya da öznenin, eylemde bulunduğunu ve nasıl eylediğini bilmek zorunda olduğu tezini, kendisini öncül yapmıştır

kaynakça

dış bağlantılar 
 arnold geulincx kaynakları sitesi
 internet encyclopedia of philosophy

1624 doğumlular
1669 yılında ölenler
flamanlar
Gorgias

gorgias (mö 483 - mö 375), yunan filozof ve sofisti. memleketi sicilya'da bulunan bir yunan kolonisi olan lentini'dir. yunan filozofu gorgias, ölü annesinin cenaze tabutunda doğmuştur. tabutu taşıyanlar defnedilme sırasında gorgias’ın ağlamalarını duymuşlardır. pelaponez savaşı (427) sırasında atina'ya geldi. hatip olarak tanınır oldu. yazdıklarından çok az bir kısmı günümüze kalmıştır. nihilizmin ve daha da çok kuşkucu düşüncenin gelişmesinde önemli bir filozof olarak yer almaktadır. empedokles'in öğrencisi olmuştur ve ondan hem doğa felsefesini hem de hitabet sanatını öğrenmiştir. bu sanattaki ustalığıyla atina'da önemli etkilerde bulunmuş ve bu sanatın en önemli geliştiricilerinden biri olmuştur. elea okulu'nun diyalektik anlayışı üzerinde derin bir etkisi olduğu belirtilmektedir.

gorgias, kendisini bir görecelikle sınırlamayarak, gerçek bir hiççiliğin ve kuşkuculuğun savunucusu olmuştur. hiçbir değerin var olmadığını, bilginin mümkün olmadığını, insanlara ikna yoluyla her şeyin kabul ettirilebileceğini, zira insanların bilgiden yoksun olduklarını söyleyen gorgias; ikna sanatına, sözün terbiye edilip geliştirilmesine büyük bir önem vermiştir. gorgias hitabet uygulamasına sadece bir ikna yöntemi olarak geçmiştir. zira artık doğru bilginin olduğuna inanmamaktadır. bu görüşe göre rasyonel (iscussion) ve rasyonel kanaat (conviction) var olamaz, var olan sadece ikna sanatıdır.

doğa felsefesinin temel problemi olan varlığı bilme girişiminin anlamsız olduğunu öne sürmüş ve bunu kanıtlamanın uğraşı içinde olmuştur. onun düşüncesinde, ne varlığın var olması, ne bilinmesi ne de bir başkasına aktarılması mümkün değildir. ünlü üçlü argümanı bu konuda gorgias'ın rölativizminin ve kuşkuculuğunun kesin bir ifadesini gösterir:
 hiçbir şey yoktur.
 bir şey varsa bile bilinemez,
 bilinse bile başkalarına bildirilemez.

eserleri 
gorgias'a ait dört eser günümüze ulaşmıştır: varolmayan üzerine veya doğa üzerine, palamedes'in savunması, helene övgü ve epitaphios veya atina cenaze töreni söylevi. bunlardan doğa üzerine eserinin orijinal metni kaybolmuştur ve sadece başka iki eserde bulunan parçaları günümüze ulaşmıştır.

kaynakça 

mö 483 doğumlular
mö 375 yılında ölenler
sofistler
sicilya doğumlular
Komposto

komposto ya da hoşaf, meyvelerin şekerli su ile kaynatılması şeklinde hazırlanan bir tatlı türüdür. kurutulmuş meyve ile yapılanına hoşaf, slav ülkelerde taze meyve ile yapılanına kompot veya komposto denir. orta çağ avrupa kökenli, şekerli şuruptaki bütün meyve parçalarından yapılmış bir tatlıdır. bütün meyveler suda şeker ve baharatlarla pişirilir. şurup, vanilya, limon veya portakal kabuğu, tarçın çubukları veya toz, karanfil, diğer baharatlar, öğütülmüş badem, rendelenmiş hindistan cevizi, şekerlenmiş meyve veya kuru üzüm ile baharatlandırılabilir. komposto ya sıcak ya da soğuk servis edilir.

komposto kelimesi türkçeye i̇talyancadan, hoşaf ise farsçadan girmiştir.

tatlı, çırpılmış krema, tarçın veya vanilya şekeri ile tepesinde olabilir. şurup, armut kompostosu için 15. yüzyılın başlarından birinde olduğu gibi şarapla yapılabilir. diğer müstahzarlar, alkolün eklenebileceği suya batırılmış kurutulmuş meyveler, örneğin kirş, rom veya frontignan'ı kullanmaktan ibarettir.

kaynakça

ayrıca bakınız 
 meyveli tatlı
 domates kompostosu
 kissel
 tong sui

tatlılar
türk mutfağındaki tatlılar
meyve yemekleri
yahudi mutfağı
i̇talyancadan türkçeye geçen sözcükler
Harivarman

harivarman, m.s. 250-350 yılları arasında yaşamış olan hint budist düşünür.  "hiçlik öğretisi"ni geliştirmiş olan harivarman sisteminde, nirvana'ya erişmenin yolunu değilleme mantığında bulmuştur. ona göre, ne benlik ya da ruhlar, ne yaratılmış nesneler ve ne de bunlarla ilgili kavramlar gerçektir. bunların tümü birden, bir hiçten başka bir şey değildir.

bir brahman ailesinde doğdu ve başlangıçta brahmanizm'in altı ana okulundan biri olan smkhya okulunun doktrinlerini inceledi. daha sonra hinayana budizm'in on sekiz okulundan biri olan sautrāntika okulunun kurucusu kumāralāta altında eğitim aldı.

mahayana öğretilerini inceledi ve "gerçeği gerçekleştiren i̇nceleme'yi"  (tattvasiddhi) yazdı. bu yüzden çin'de hakikatin kuruluşu (ch’eng-shih) kurucusu olarak kabul edilir.  boşluk (śūnyatā) gibi ortodoks mahāyāna öğretilerini öğrettiğine dair yanlış bir inanç ile ünlenmiştir.

kaynakça

hint filozoflar
budizm
budist filozoflar
Nicolai Hartmann

nicolai hartmann (nikolajs hartmanis). (d. 1882, riga, letonya — ö. 1950) ünlü alman spekülatif metafizikçisi.

bilgi ve varlık öğretisi dışında, insan ve insani değerleri ön plana çıkartan ahlak anlayışıyla da, 20. yüzyıl felsefesinin en önemli düşünürlerinden biri olan hartmann batı felsefesi geleneğinin, descartes'tan beri, düşünen özneden hareket ettiğini ve bunun da büyük bir yanlış olduğunu savunmuştur. ona göre, bağımsız bir gerçekliğe ilişkin bir kavrayış, bene ilişkin kavrayış kadar doğrudan ve aracısızdır. hartmann bu bağlamda tüm felsefi problemlerin ontolojik nitelikte problemler olduğunu söylemiştir; onlar, bize verilen varlık türünü anlama yönündeki girişimlerdir. hartmann'a göre, bilgi, her zaman bir nesnenin kavranmasıdır. bu kavrayış da nesnelerin kendiliğinden bizim bilincimize düşmesiyle değil de, tam tersine düşünen varlık olarak öznenin kendisini aşıp nesneleri kavramasıyla gerçekleşir. bu ise, bir tasarım yoluyla olur. bilgi, nesnenin bilinçteki yansıması olan tasarımlar yoluyla gerçekleşir. hartmann'a göre, tasarım her ne kadar bilginin nesnesi ile var olsa da, nesnenin kendisi, bilgi söz konusu olmadığı zaman bile varolmaya devam eder. bundan dolayı, hartmann ontolojinin bilgi kuramına değil, fakat bilgi kuramının ontolojiye dayandığını savunmuştur. çünkü ona göre, nesnenin bilgisinin söz konusu olabilmesi için, önce nesnenin varolması gerekir.

kaynakça 
 alessandro gamba, in principio era il fine. ontologia e teleologia in nicolai hartmann, vita e pensiero, milano 2004. isbn 88-343-1970-2

alman filozoflar
1882 doğumlular
1950 yılında ölenler
baltık almanları
biyoloji felsefecileri
Claude Adrien Helvétius

claude adrien helvétius (26 şubat 1715 – 26 aralık 1771), aydınlanma çağı'nın önemli düşünürlerinden biri olup, encyclopédienin hazırlanmasına katkı yapmış olan fransız filozoftur.

helvétius, insan zihninin tüm entelektüel güçlerini, condillac'ınkine benzer bir indirgeyici analizle, duyum ya da duyu algısına indirgeme girişimiyle ün kazanmıştır. i̇nsan hayatını ve hareketlerini etkileyen en önemli iki unsurun acı ve haz olduğunu ileri sürer.

kaynakça 

1715 doğumlular
paris doğumlu yazarlar
18. yüzyıl fransız filozofları
aydınlanma filozofları
18. yüzyıl fransız yazarları
fransız ansiklopedistler
fransız ateizm aktivistleri
ateist filozoflar
ateist yazarlar
1771 yılında ölenler
paris'te ölenler
Hoşaf

hoşaf, türk mutfağında, kurutul veya taze meyvelerin şekerli su ile kaynatılması ile hazırlanan bir içecek. adı farsça "tatlı su"  anlamındaki hoş ab (خوشآب)'dan gelmektedir.

hoşaf özellikle ramazan ayında, ve yaş meyve ile hazırlanan benzeri komposto, kompot gibi soğuk tüketilir.

osmanlı mutfağındaki hoşaf çeşitleri
basılı ilk yemek kitabı melceü’t-tabbâhîn'de çeşitli hoşaf tarifleri vardır. bunlar:

 taze vişne hoşafı  
 kayısı ve erik hoşafı  
 misket elması ve akça armudu hoşafı  
 ali fakih eriği hoşafı 
 böğürtlen hoşafı  
 bardaşa eriği hoşafı  
 razakı üzümü hoşafı  
 armut kurusu hoşafı  
 portakal hoşafı  
 nar hoşafı  
 taflan yemişi hoşafı  
 şam fıstığı hoşafı  
 i̇ncir hoşafı  
 çekirdeksiz üzüm hoşafı

türkiye'de yörelere göre çeşitleri

diyarbakır i̇ncaz hoşafı 
diyarbakır i̇ncaz hoşafı 11.10.2021 tarihinde türk patent ve marka kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.

konya kayısı hoşafı / konya zerdali hoşafı 
konya kayısı hoşafı / konya zerdali hoşafı 06.08.2021 tarihinde türk patent ve marka kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.

kaynakça

dış bağlantılar 
  i̇ncir hoşafı tarifi
 kayısı hoşafı tarifi
 üzüm hoşafı tarifi
 karışık hoşaf tarifi 

türk mutfağındaki tatlılar
türk mutfağındaki sahur yemekleri
Hsün

hsün, m.ö. 395-288 yılları arasında yaşamış ve insanın doğası konusunda, çağdaşı mensiyüs'ün tam tersi görüşler ileri sürmüş olan çinli düşünür. i̇nsanın doğuştan kötü olduğunu, iyiliğinin bir yapmacıktan başka bir şey olmadığını savunan hsün tse, diğer çinli düşünürlerin doğaya pek önem vermeyip, tüm dikkatleri insanın kendi içine yöneltme tavır ve kendi iç doğamızı dinleme önerilerine karşıt olarak, doğaya egemen olmanın önemine işaret etmiş, doğanın kendi amaçlarımız için sömürülmesini istemiştir.

çinli filozoflar
Jules Lachelier

julius lachelier 1832-1918 yılları arasında yaşamış ve tümevarım problemine getirdiği çözüm yoluyla tinselci bir felsefeye ulaşmış olan fransız filozofu. temel eserleri arasında tümevarımın temelleri üzerine ve psikoloji ve metafizik adlı kitapları olan lachelier, tümevarım konusuna, tıpkı kant gibi, dünyaya ilişkin tecrübemizin zorunlu koşullarını araştırarak girmiştir. deneyin bize yalnızca, fenomenler arasındaki pratik bağlantılarla ilgili sınırlı sayıda gözlem sağladığını, fakat bu fenomenlerin niçin birbirlerine bağlandıklarını söylemediğini, bizim ise, tümevarımsal akıl yürütmede, sınırlı sayıdaki gözlemlerden, gelecekteki gözlemlenmemiş bağlantıları da içeren tümel bir sonuç çıkardığımızı dile getiren lachelier, tümevarımın bilimsel pratik açısından gerekli olmakla birlikte, felsefi düzlemde ancak fail ve mekanik bir nedenselliğe ek olarak ereksel ya da final bir nedensellik yoluyla temellendirilebileceğini savunmuştur.

fransız filozoflar
1832 doğumlular
1918 yılında ölenler
Julien Offray de La Mettrie

julian offray de la mettrie (1709 - 11 kasım 1751), fransız maddeciliğinin kurucusu olarak ün kazanmış olan hekim-filozof.

la mettrie, materyalist felsefesinde, maddeden bağımsız bir ruhu düşünmenin saçma bir şey olduğunu öne sürerek, gerçekten varolanın yalnızca madde olduğunu göstermeye çalışmıştır.

la mettrie'nin materyalist öğretisini keskin bir neden sonuç ilişkisi üzerine oturtmuş belirlenimcilik ve zorunluluk, insanın kendi mekanik yasalarına indirgenmiştir. yazmış olduğu makine-i̇nsan isimli eserinde insanın varlığı ve faaliyet alanını mekanik süreçlerle ilişkilendirmiştir. i̇nsan bir bakıma pasif bir robot gibi de düşünülebilir bu sistemde. la mettrie'nin materyalist düşünceleri, dönemin en önemli materyalistlerinden baron d'holbach'ın da, ateist sisteminin işaretidir.

kaynakça

dış bağlantılar 
 makine-i̇nsan kitabının archive.org üzerinde bulunan taratılmış hali.
 lsr-projesi'nde la mettrie
 julien offray de la mettrie - yaşamı, eserleri, etkisi (almanca)

1709 doğumlular
1751 yılında ölenler
18. yüzyılda fransızlar
prusya bilim akademisi üyeleri
fransız ateistler
fransız filozoflar
fransız hekimler
fransız aktivistler
ateist filozoflar
ateizm aktivistleri
berlin'de ölenler
Friedrich Albert Lange

friedrich albert lange. 1828-1875 yılları arasında yaşamış ve esas 1866 yılında yayınlamış olduğu materyalizmin tarihi adlı eseriyle ün kazanmış olan yeni-kantçı alman filozofu. doğa bilimlerinde metodolojik bir ilke olarak görüldüğü zaman tasdik edilmek durumunda olan maddecilik, genel bir dünya görüşü ya da felsefeye veya bir metafiziğe dönüştürüldüğü zaman, lange'e göre, kesinlikle reddedilmelidir. bu çerçeve içinde konuşulduğunda, empirik psikoloji kapsamı içinde psişik süreçleri fizyolojik yoldan açıklamak mümkün ve doğru olur. fakat bilincin yalnızca maddeci bir yoruma elverişli olduğunu düşünmek ise, aynı ölçüde yanlış ve safdillik olur. çünkü biz cisimler, sinirler ve fizyolojik süreçlerle ilgili her şeyi yalnızca bilinç marifetiyle biliyoruz.

kaynakça 

19. yüzyıl filozofları
19. yüzyılda almanlar
1828 doğumlular
1875 yılında ölenler
alman filozoflar
Titus Lucretius Carus

lukretius (titus lucretius carus), mö 95 - mö 55 yılları arasında yaşamış romalı şair ve filozof.

eksik kalan yazılarını ölümünden bir süre sonra cicero sona erdirmiş, derleyip düzenlemişti. michel de montaigne'in denemeler'inde de, bu ünlü şairin sözlerine rastlanabilir.

altı kitaptan oluşan de rerum natura (doğa üzerine) adlı eserinde epikür'ün öğretisini açıklamaya çalışan lukretius maddenin sakınımı yasası da açıkça ifade ediliyordu,

1. hiçten hiçbir şeyin çıkmayacağı ve

2. hiçbir şeyin ortadan kaldırılamayacağı

varlığı madde ve boşluk olmak üzere iki parçaya ayırarak, bunlardan maddenin atomlardan meydana geldiğini  öne sürmüştür. lukretius, daha sonra cismi de, bileşik ve basit diye, ikiye ayırmıştır. bunlardan bileşik cisimler nesnelere, şeylere karşılık gelirler; buna karşın, basit cisimler atomlardır. atomun varoluşunu öne sürdüğü için, maddenin sonsuzca bölünebilirliğine karşı çıkan lukretius, bir yandan da atomların şekil ve ağırlıkları olduğunu, fakat renk, ses, koku ve tat gibi ikincil niteliklere sahip olmadığını iddia etmiştir. maddenin temel yapı taşı olan atomların sınırlı türlere sahip olduğunu, fakat sınırsız sayıda olduklarını iddia etmiştir. i̇nsan da, bir beden ve ruhtan oluşmuştur ama aynı maddeden ya da atomlardan meydana gelmiştir. fakat ruhu oluşturan atomların bedendeki atomlardan daha ince bir yapıya sahip olduğunu ifade etmiştir. roma dünyasının stoacılık'la tanışmasına yardımcı olmuştur.

evren konusunda da aristoteles evrenin sınırlı, küre biçiminde olmayıp, merkezi olmayan olarak tasarlamasına karşın, lucretius, evrenin sınırsız, küre biçiminde olduğunu savunmuştur.lucretius’un evreninde, her biri canlılar gibi doğan, büyüyen ve ölen dünya’lar
vardır.

ontoloji konusunda, "beden ve ruh, birlikte doğar ve birlikte ölürler, yani beden öldüğünde, ruh da ölecektir. o halde, öldükten sonra
dirilme inancı yanlıştır" der.

epistemoloji de "duyum, yani hissetme, duyumu oluşturan nesnelerden çıkan atomların duyu organlarına ulaşmasıyla gerçekleşir. tat alma, görme, koklama, işitme gibi duyumlar, farklı atomların farklı alıcılar tarafından algılanması ile meydana gelir. canlılar, zamanla, değişim ve evrimleşmeye uğrayarak, basitten karmaşıklığa doğru giderler" gibi düşünceleri vardır.

türkçede lukretius 
evrenin yapısı, çeviri: tomris uyar, turgut uyar, i̇yi şeyler yayıncılık

varlığın yapısı, çeviri: i̇smet zeki eyüboğlu, milli eğitim bakanlığı klasikleri

kaynakça 

mö 95 doğumlular
mö 55 yılında ölenler
roma dönemi filozofları
roma dönemi şairleri
epik şiir
Nicholas Malebranche

nicholas malebranche (6 ağustos 1638 - 13 ekim 1715), oratorium tarikatı üyesi, papaz, fransız filozof ve teolog.

malebranche, gerçek hristiyan felsefesi olarak gördüğü descartes felsefesine bağlanmış ve arnold geulincx gibi zihin-beden ilişkisi üzerinde durmuştur. o, iki farklı özle tanımlandığı için, aralarında ortak hiçbir nokta bulunmayan ve bu nedenle birbirine bağlanamayan iki töz, yani zihin beden ilişkisi konusunda, tanrı'nın ruha, bedensel süreçleri birer vesile ya da ara neden olarak kullanmak suretiyle ideler koyduğunu, zihinle beden arasındaki gözle görülür bağın tanrı'nın müdahalesiyle kurulduğunu savunan occasyonalizm görüşünün doruk noktasıdır.

gerçek bir neden olmanın yaratıcı bir nedensel güç olmak olduğunu söyleyen malebranche'a göre, hiçbir insan yaratıcı olamaz. dahası, tanrı yaratma gücünü insana aktarmış da değildir. öyleyse tek ve gerçek bir neden vardır ve o da tanrı'dır. onun hume'un görüşüne çok benzeyen nedensellik görüşünün mantıksal sonucu, "bizim her şeyi tanrı'da gördüğümüz sonucudur, zira dış dünyadaki nesneler bizde, bir ide ya da düşünce meydana getiremeyeceği için, tüm idelerimiz tanrı'dan çıkar. bir şeyi bildiğimiz zaman, tanrı'nın zihnindeki ideleri bildiğimizi söyleyen malebranche'a göre, bizi aydınlatmak suretiyle, bir şeyi bilme olanağı veren tanrı'dır. öğrenmede aktif metodun uygulayıcısıdır. alnının teriyle bilgi edinmeyenler asla bu bilginin zevkine asla varamazlar. böylece gerçek sokratik yöntemi salık veriyor.

malebranche'ın felsefesi, augustinus ile descartes felsefelerini kaynaştırmaktan oluşmuş bir sistemdir. bu iki felsefe de ''tanrı'yı bilmek'' ile 'insanın kendini bilmesi' ni, bu iki bilgi çeşidini sıkı sıkıya birbirine bağlar.

1638 doğumlular
1715 yılında ölenler
paris'te defnedilenler
fransız katolikler
roma katolik papazlar‎
fransız filozoflar
18. yüzyıl fransız filozofları
kartezyencilik
katolik ilahiyatçılar
roma katolik filozoflar
oratorium tarikatı üyeleri
paris üniversitesinde öğrenim görenler
Gabriel Marcel

gabriel marcel, 1889-1973 yılları arasında yaşamış olan fransız varoluşçu filozof, oyun yazarı ve eleştirmen.

yazar henry marcel'in oğludur. paris üniversitesi mezunudur. sorbonne'da felsefe öğrenimi gördükten sonra öğretmenlik yaptı. redaktör ve eleştirmen olarak çalıştı, oyunlar yazdı. varoluşçu felsefenin fransa'daki ilk temsilcisi sayılır.

gerçek olanı rasyonel olanla, yani özlerle ya da değerlerle özdeşleştirdiğine, şeyleri saf nesnelere dönüştürdüğüne inandığı ve varoluşu, çelişik olduğu gerekçesiyle, inkâr ettiğine inandığı idealizme karşı çıkan marcel, inancın önemini vurgulamış ve heidegger gibi, insani tecrübenin ontolojik ağırlığını ortaya çıkarmaya çalışmıştır.

varoluşçu olduğu halde tanrı'ya inanmakta ama onunda nihai bir anlam üretemediğini savunmuştur.

eserleri

- felsefe 
1914'te existence et objectivité (varoluş ve nesnellik)'yi yazdı

1951'da le mystère de l'être (varlıkbilgisel giz üzerine)

- oyun 
1933'da le monde cassé (kırık dünya)

kaynakça

 emmanuel levinas, paul ricœur ve xavier tilliette, jean wahl et gabriel marcel, beauchesne, 1976, 96 sf., isbn 2-7010-0240-0
 paul marcus, in search of the spiritual: gabriel marcel, psychoanalysis, and the sacred (londra: karnac), 2012. isbn 1780490542

dış bağlantılar
 internet encyclopedia of philosophy: gabriel marcel  – yazar: jill graper hernandez.
 stanford encyclopedia of philosophy: gabriel (-honoré) marcel – yazar: brian treanor.
 gabriel marcel topluluğu
 gabriel marcel'in koleksiyonu  at the harry ransom center, austin, texas üniversitesi
 homage to gabriel marcel ("revue métapsychique" makalesi) (no. 14, haziran 1969, sf. 41–52)

20. yüzyıl fransız filozofları
hristiyan varoluşçular
hristiyan filozoflar
fransız oyun yazarları
1889 doğumlular
1973 yılında ölenler
erasmus ödülü sahipleri
fransız filozoflar
fransa ahlaki ve siyasi bilimler akademisi üyeleri
varoluşçular
roma katolik filozoflar
katolikliğe dönenler
yahudilikten katoliliğine geçenler
Pierre Louis Maupertuis

pierre louis maupertuis (d. 17 temmuz 1698 - ö. 27 temmuz 1759), fransız aydınlanmasının ünlü düşünürü.

sıkı bir bilimci olup, ilerleme fikrine yoğun bir bağlılık sergileyen maupertius, newton biliminin, özellikle de yerçekimi yasasının savunuculuğunu yapmıştır. bilgi kuramı bakımından deneyci, hatta pozitivist bir görüşü benimseyen filozof, bizim fizik biliminde fenomenler alanında kaldığımızı söylemiştir. ona göre, mekaniğin temel kavramları duyum yoluyla açıklanabilir. nitekim, maupertius, matematiksel ve mekanik ilkelerde söz konusu olan zorunlu bağlantının bile çağrışım ve alışkanlık aracılığıyla açıklanabileceğini öne sürmüştür. bununla birlikte o, doğada ortaya çıkan teleolojik sistemin onun bilgisi mutlak olan bir tanrı'nın eseri olduğunu açıklıkla gösterdiğini söylemiştir.

hayatı
i̇lk olarak askerlik mesleğine girdi, ancak çok kısa bir süre sonra bu mesleği bırakarak kendini matematiğe adadı. 1728'de londra'ya yaptığı bir yolculuk sırasında newton'un mekanik alanındaki düşüncelerini öğrendi ve bunlara hayranlık duydu; fransa'ya dönüşünde, bunların en ateşli savunucusu oldu. 1736'da, 1723'ten beri üyesi olduğu bilimler akademisi, maupertuis'yi 1° lik bir meridyen yayının uzunluğunu ölçmek üzere laponya'ya gönderilen gezi grubunu yönetmekle görevlendirildi.

yapılan ölçümler, yer'in kutuplar'da basık olduğu varsayımını doğruladı. accord des differentes lois de la nature qui avaient jusqu'ici paru incomplatibles (bugüne kadar bağdaşmaz görünen çeşitli doğa yasalarının uyumu) [1744] adlı yapıtında en küçük etki ilkesini açıkladı: işığın yolu, etki miktarının en az olduğu yoldur; bu ilkeyi doğanın evrensel yasası olarak sundu.

1746'da büyük friedrich'in davetini kabul etti; kral, voltaire'in tavsiyesi üzerine ona, prusya krallık akademisi'nin yönetimini verdi. maupertuis, 1756'da fransa'ya döndü ve basel'de sadık dostları bernoulliler'in yanında öldü.

kaynakça
büyük larousse, maupertuis maddesi

maupertuis, pierre louis
maupertuis, pierre louis
maupertuis, pierre louis
fransız akademisi üyeleri
fransız bilimler akademisi üyeleri
prusya bilim akademisi üyeleri
royal society üyeleri
J. M. E. McTaggart

john ellis mctaggart, (1866 - 1925), hegel'in etkisi altında kalmış i̇ngiliz idealist düşünürü.

i̇çgüdüsel olarak inandığımız şeyler için sağlam ve geçerli nedenler bulmak gerektiğini, inançları metafiziksel akılyürütmeyle desteklemek durumunda olduğumuzu öne süren mc taggart'e göre, geleneksel teoloji felsefi eleştiriye dayanamaz; insan dini tavrında haklı kılınamaz. bundan dolayı, dini tavrı, bizimle evren arasında bir uyum bulunduğu inancını haklı kılacak bir metafizik geliştirmeye çalışan mc taggart'a göre, evren tinden meydana gelmelidir; ikinci olarak, aşkı içermelidir. ve nihayet, evren bir bütün olarak iyi olmalı ya da yetkin bir iyilik haline doğru gelişmelidir.

mctaggart, john ellis
mctaggart, john ellis
mctaggart, john ellis
Mensiyüs

mensiyüs ya da mıngzi (çince: 孟子), mö 372-289 yılları arasında yaşamış ve insan doğası ve siyaset üzerine olan görüşleriyle konfüçyusçuluğu temellendirmeye ve güçlendirmeye çalışmış olan çinli düşünür. mensiyüs, insanın eğiliminin iyiliğe doğru olduğunu, doğru yolu bulmak için, vicdanımızın sesine, bizde doğuştan var olan doğal bilgiye dayanmamız gerektiğini, uyum içinde yaşamamızın anahtarının kendi içimizde olduğunu ve bizim uyum içinde yaşadığımız takdirde, toplum düzeninin de, kendiliğinden en iyi bir biçimde kurulacağını söylemiştir.

hayat hikayesi 
mensiyus m.ö 371 yılında şandung ilinde doğmuştur. eyaletten eyalete dolaşarak siyasal danışmanlık yapan mensiyus, ömrünün kırk yılını hükümdarları, bir yönetici için en önemli özelliğin insanlık ve dürüstlük olması gerektiğine inandırmaya çalıştı. çabalarından bir sonuç alamayacağını anlayınca, kendisini öğretmenliğe adayıp, konfüçyüsçülüğün gelişmesinde önemli rol oynadı.

öğretisi 
mensiyus'un öğretisinin temeli, insan yapısının doğuştan iyiliğidir. ona göre her insan, dört temel duygu ile doğar: acıma, utanç duyma, saygı, doğru ve yanlış duygusu. sonradan bu dört duygu, dört temel erdeme dönüştürülebilir: iyilik, dürüstlük, ahlâklılık ve bilgelik. ölümünden sonra öğrencilerinin bir araya getirdikleri dersleri (mensiyus'un kitabı), konfüçyüsçülüğün klasik yapıtlarındandır.

kaynakça 

mö 372 doğumlular
mö 289 yılında ölenler
çinli filozoflar
epistemologlar
hümanistler
metafizikçiler
ontologlar
kültür felsefecileri
eğitim filozofları
dil felsefecileri
hukuk filozofları
zihin felsefecileri
çinli siyaset felsefecileri