Trakya-Paşaeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti

trakya-paşaeli müdafaa-i hukuk cemiyeti, 30 kasım 1918 tarihinde edirne'de kurulan türk ulusal hareketi yanlısı cemiyet.

tarihçe 
cemiyetin talat paşa'nın yönlendirmesi ile 2 kasım 1918'de i̇stanbul'da tacir kasım bey'in küçük kınaciyan hanı'ndaki yazıhanesinde edirne milletvekili faik bey, edirne belediye başkanı şevket bey, avukat mehmet şeref bey ve edirneli yurtseverlerin katılımı ile yapılan toplantıda kurulmasına karar verilmiş; 30 kasım 1918 tarihinde de edirne merkez olmak üzere resmen kurulmuştur.  talat paşa'nın da üyesi olduğu cemiyet teşkilât-ı mahsusa kanalıyla devlet tarafından desteklenmiştir.

osmanlı i̇mparatorluğunun yıkılacağını düşünen bu cemiyet, yıkılma tehlikesine karşın batı trakya ve doğu trakya'yı tek bayrak altında toplamak, trakya'daki müslüman nüfusa sahip çıkmak ve bu bölgede bir türk devleti kurmak amacıyla kurulmuştur. çıkardıkları trakya paşaeli ve ahali gazeteleriyle de bu düşüncelerini savunmuşlardır. 7 eylül 1919'daki sivas kongresi sonrasında ise 7 ekim 1919'da edirne belediyesi'nde yapılan bir toplantıyı takiben şevket dağdeviren'in mustafa kemal'e çektiği bir telgrafla cemiyet, anadolu'daki diğer cemiyetler ile birleşerek anadolu ve rumeli müdâfaa-i hukuk cemiyeti çatısına girmiştir.

türk ulusal bağımsızlık savaşı’nın örgütlenmesinin mayıs 1919’da başladığı göz önünde bulundurulduğunda; bu tarihten 6 ay önce kurulan trakya paşaeli müdafaa-i hukuk cemiyeti benzeri birkaç cemiyetle birlikte anti-emperyalist direnişin öncü kuruluşlarındandır.

etkinlikler 
cemiyet merkezi edirne şehridir ve cemiyetin bir başkanı ile 12 üyesi yönetim kurulunu oluşturur. cemiyetin dönemin siyasi partileri ile bir ilişkisi yoktur.

cemiyet üyeleri, doğu ve batı trakya’daki demografik, ekonomik, kültürel ve tarihsel türk üstünlükleri ve haklarını anlatan harita, grafik ve broşürler hazırlayarak bunları amerika birleşik devletleri ile anlaşma devletleri’ne verdi ve paris’teki barış konferansı’na gönderdi.  bir dizi basın açıklamasıyla yabancı basında çıkan yanlış haberleri düzeltmeye çalıştı, san remo konferansı’na temsilci gönderdi.

cemiyet, 5 kongre:
 10 temmuz 1919 trakya kongresi,
 16 - 18 ekim 1919 birinci edirne kongresi,
 15 ocak 1920, 
 31 mart - 2 nisan 1920 lüleburgaz kongresi ve 
 9 - 13 mayıs 1920 i̇kinci (büyük) edirne kongresi'ni yaptı, 
8 bildirim (beyanname) yayınladı ve cemiyetin resmi yayın organı olan trakya paşaeli gazetesi’ni 47 sayı çıkardı.

trakya paşaeli müdafaa-i hukuk cemiyeti’nin etkinliği trakya’nın her tarafında tanınıyordu. trakya’nın türklüğü’nü savunmayı görev edinmiş bu oluşum, i. kolordu’ya savaş için gerekli unsurları da sağlıyor ve bir hükûmet gibi algılanıyordu.

cemiyet, lozan barış anlaşması’ndan sonra çalışmalarına son verdi ve üyeleri fırka (parti) içinde etkinliklerini sürdürdü.

üyeleri 

 şevket dağdeviren
 kasım yolageldili
 şeref aykut
 faik kaltakkıran
 şevket ödül
 süleyman şevket dingiloğlu
 dr. rifat osman tosyavizade
 i̇skeçeli müftü mestan ağa 
 şakir kesebir
 rasim ertür 
 hafız rakım ertür 
 müftü osman hilmi efendi
 hamdi kuleli
 cezzarzade şevki 
 ahırköylü ahmet muhtar merter 
 ekrem demiray
 cafer tayyar eğilmez
 hilmi ergene
 hayrettin belli
 çorlulu niyazi 
 lüleburgazlı murat 
 salih cevdet 
 edirneli ahmet cemal 
 nazmi i̇smail
 salih cemal
 mustafa asım
 bekir hafız mehmet
 ahmet nazmi
 halil sadi
 hasan şevket
 saraylı ali naki
 babaeskili hamdi 
 bahaeddin 
 hafız emin
 galip bahtiyar göker
 tekirdağlı adil 
 dedeağaç konsolosu naili şehbender şükrü 
 dimetokalı fabrikatör cemal
 maksud derviş 
 ali galip pekel
 şefik bicioğlu
 
 müftüzade cemal 
 ali seyfi tülümen
 komanlızade ömer 
 i̇brahim fuat
 kızanlıklı muhsin öğretmen
 öğretmen okulu müdürü rıdvan nafiz
 yazar mustafa neyyir (yüzellilikler'den) 
 malkaralı nazmi 
 mustafa paşazade fethi 
 hafız rıza ali seyfeddin 
 rasim hacı i̇brahim
 reşit ahmet

kaynakça 

müdâfaa-i hukuk cemiyetleri
1918'de kurulan dernekler ve vakıflar
osmanlı i̇mparatorluğu'ndaki kuruluşlar
edirne merkezli kuruluşlar