Tavaşi Hasan Ağa Camii

tavaşi hasan ağa camii ya da i̇nadiye camii, i̇stanbul'un üsküdar ilçesinin ahmediye mahallesi'nde yer alan, osmanlı dönemi'nden kalma tarihi bir cami. sokullu mehmet paşa'nın hazinedarı olan tavaşi hasan ağa tarafından yaptırılmıştır. yapımına 1587 yılında başlanan cami, 1 yıllık inşaat sürecinden sonra 1588 yılında ibadete açılmıştır. cami mimari olarak osmanlı esintilerini yansıtmaktadır.

özgün planda bir mescit olarak inşa edilen camiye yanbu seferi'nde ordu kadılığı görevinde bulunan maraşlı ramazan ahmet efendi minber koyarak, camiye çevirmiştir.

cami, 1592 yılında yemen'den gelen ve hazirede medfun bulunan muhammed ibn-i ukayl isminde bir şeyh tarafından bir dönem rufâî ayinlerinin icra edildiği bir tekke olarak kullanılmıştır. daha sonra caminin karşısına, anadolu ve rumeli’deki rufâî tekkelerinin merkezi haline gelen rufâî asitânesi inşa edilmiş ve ayinler bu tekkede icra edilmeye başlanmıştır.

zamanla harap olan cami, 1892 yılında hatice hanım adında bir zat tarafından onarılmıştır. 1982 yılında tekrar onarılan cami, 2010 yılında kapsamlı bir restorasyon sürecinden geçmiştir.

özgün planda bir mescit olarak inşa edilmiş ve sonra camiye çevrilmiştir. daha sonra haziresi, günümüzde bulunmayan fakat camiin cephesindeki sokaklardan birine adını veren mektebi ve meşrutası yapılmıştır. cami, apartmanların arasında kalmıştır. caminin bulunduğu bölge 2008 yılındaki düzenlemelere değin tavaşi hasan ağa mahallesi olarak anılıyordu. cami, malatyalı i̇smail ağa camii'ye çok yakındır. caminin banisi tavaşi hasan ağa mihrap önünde medfundur.

camii tamir kitabesi 
caminin 1892 yılındaki tamirinden sonra şair i̇brahim refet efendi tarafından manzum kitabe yazılmıştır.

orijinal metin

tavaşi ol hasan ağa sâhib-i cûd u hayr-endiş
mukaddem eylemişdi bu mübârek ma'bedi inşâ

hadîce hanım ol zâhide ve sâhibetü'l-hayrât
harabe hükmünü giymiş iken yetdi hızır-âsâ

hulus-ı kalb ve hâli niyet ile nakd-i cûdundan
i̇kinci def'a da mânend-i cennet eyledi ihyâ

hüda nâil ide her birini ecr ü mesûbâta
bi-hakk-ı beyt-i ma'mur u bennur u kâ'betü'l-ulyâ

güher-veş re'feta, nazm eyledim itmamına tarih
hadîce hanım ihyâ eyledi bu câmî'-i bâlâ

(1310)

günümüz türkçesi

hayırlı işler düşünen, cömertlik sahibi tavaşi hasan ağa,
i̇lk önce bu kutlu mabedi inşa etmişti.

sofu ve hayırlar sahibesi hatice hanım,
harabe hükmünü giymişken hızır gibi yetişti.

kalp saflığı ve niyet güzelliğiyle cömertliğinden,
i̇kinci kez cennet gibi bir mabedi yaşattı.

allah her birini hayırlara karışmış olarak erdirsin,
allah ile en yüce kâbe'nin ve beyt-i mamur'un katında kabul eylesin.

ey cevherli refet, bitiş tarihine şiir yazdım,
hatice hanım bu yüce camiyi yaşattı.

(1892)

hazirede yatan kişiler 
tavaşi hasan ağa (ö.1632)
eş-şeyh i̇bn-i şeyh mehmed i̇bn-i akil (ö.1627)
hasan kapdanzade mehmet kapdan (ö.1657)
halveti şeyhi hamid efendi (ö.1726)
abdullah ağa'nın eşi emetullah kadın (ö.1755)
toparabacıbaşı hacı mustafa ağa (ö.1756)
ayas paşazade süleyman bey (ö.1757)
kapıcıbaşı abdülbaki ağa (ö.1757)
hacı musazade mehmed efendi (ö.1758)
toparabacıbaşı hacı hüseyin ağa (ö.1758)
hacegan mehmed efendi (ö.1761)
fatma kadın (ö.1763)
ayas paşazade hacı ahmed bey (ö.1769)
müderris kayserili ömer efendi (ö.1780)
şeyh hocazade i̇brahim efendi (ö.1783)
ayas paşazade haseki hacı mehmed emin bey (ö.16 mart 1787)
müderris karslı mehmed efendi (ö.1788)
hacı hafız i̇sa efendi (ö.1790)
es-seyyid ali efendi (ö.1808)
hacı ali efendi (ö.1811)
müderris hacı seyyid hüseyin efendi (ö.1817)
ayas paşazade gedikli said mehmed bey (ö.1820)
benderli mehmed selim sırrı paşa'nın yeğeni ali galib bey (ö.15 temmuz 1841)
bandırmalızade şeyh abdullah efendi (ö.1848)
ayas paşazade gedikli abdülaziz bey (ö.28 haziran 1852)
palabıyık mehmet bey oğlu abdüllatif bey (ö.1861)
ayas paşazade gedikli seyyid ahmed aziz bey (ö.1884)
atpazarı şeyh osman efendi tekkesi şeyhi ve tavaşi hasan ağa mahallesi i̇mamı şeyh hacı hafız mustafa şükrü efendi (ö.1887)
hatib i̇brahim (ö.?)

dış bağlantılar 
 üsküdar belediyesi-tavaşi hasan ağa camii
 i̇stanbul kültür envanteri-tavaşi hasan ağa camii
 tavaşi hasan ağa camii-360 derece sanal tur
mehmed süreyya bey, sicill-i osmani 1-2-3-4-5-6, i̇stanbul/1893-1897

üsküdar'daki camiler
i̇stanbul'daki osmanlı camileri
1580'lerde tamamlanan camiler