Hans Christian Andersen

hans christian andersen (2 nisan 1805 - 4 ağustos 1875), danimarkalı yazar, şair.

geleneksel masallardan yararlanarak yazdığı özgün masallar ile tüm dünyada tanınmıştır. unesco'nun dünya çeviri bibliyografyasına göre dünyanın eserleri en çok dile çevrilen sekizinci  yazarıdır. birçok ülkeyi gezmiş, masallar dışında yirmi kadar gezi kitabı, elliye yakın tiyatro oyunu, altı roman yazmıştır.

hayatı 

2 nisan 1805'te  odense kentinde doğdu. babası ayakkabı tamircisi hans andersen, annesi ise çamaşırcı anne marie andersdatter'dir. danimarka ve norveç edebiyatının kurucusu kabul edilen lodvig holberg'in komedilerini okuyarak çocuk yaşında tiyatro ile tanıştı. babasının yardımı ile oyuncak bebeklerden bir kukla tiyatrosu kurdu. kopenhag kraliyet tiyatrosu'nun gezici oyunlarını odense'deki tiyatroda izleme olanağı buldu.

11 yaşındayken babasının ölümü üzerine okula ara verdi ve annesiyle birlikte temizlikçilik, çamaşırcılık yaptı. annesi 1818'de ilk eşi gibi ayakkabıcı olan biriyle ikinci evliliğini yaptı. yoksul çocukların okuduğu bir okula gönderilen hans andersen, okulla birlikte dokumacı ve terzi çıraklığı, tütün fabrikasında işçilik yaptı.

1819'da tiyatro oyuncusu olmak ümidiyle kopenhag'a gitti. oyunculuğu ve dansçılığı denedi; başarılı olamayınca oyun yazarlığına  yöneldi. sesi kalınlaşana kadar koroda şarkı söyledi; 1822'de korodan çıkarıldı. tiyatro müdürü joans collins'in himayesinde slagelse ve elsinore'de bir okula gönderildi; okul müdürünün evinde yaşadı. okul müdürü ile yaşadığı sorunlar üzerine 1827'de kopenhag'a geri döndü ve ertesi yıl kopenhag üniversitesi'ne girdi.

1829'da ilk önemli yapıtı sayılan "holmen kanalından amager adasının doğu ucuna bir yürüyüş"'ü yayımladı.  hemen ardından "st. nicholas kilisesi kulesi'nde aşk"' adlı vodvili ve bazı şiirlerini yayımladı.

yayımlanan bu eserlerin ardından küçük bir seyahat ödeneği alarak ilk defa ülke dışına çıktı. bu ilk deneyimden sonra ülkesi ve avrupa ülkeleri arasında sıklıkla seyahat etti;  yolculuklarından gezi kitapları için birçok malzeme çıkardı.  1832 yılına kadar şiir, oyun, gezi yazısı türlerinde ilk eserlerini verdi, 1832'de ilk librettolarını yazdı.

yaşadığı dönemin masal anlatma geleneğine uygun olarak, çocuklara hatırladığı ya da bulduğu masalları anlatan andersen, iyi bir masal anlatıcısı idi.  kendine özgü masal anlatma yöntemini ve  birçok kaynağı kullanarak yarattığı masalları sonradan yazıya geçirerek masal yazarlığına başladı. yazıya geçirdiği ilk masalın  el yazması 2012 yılında bir arşivde bulunmuştur. bu masal, 1820'de öğrenciyken yazdığı "tællelyset" (don yağından mum) idi. “i̇ç güzelliği fark edilene ve tutuşturulana kadar ihmal edilen ve kirlenen saygıdeğer bir mumun hikâyesi” idi ve "bayan bunkeflod"'a atfetmişti. bayan bunkeflod’ın, andersen’in çocukken ziyaret ettiği ve ödünç kitap aldığı dul bir kadın olduğu sanılıyor.

1833-1834'te  almanya, fransa, i̇talya'ya yaptığı büyük gezi sırasında paris'te heinrich heine ve victor hugo, roma'da bertel thorvaldsen ile tanıştı. bu geziden sonra  i̇mprivisatoren (doğaçlamacı, 1835) adlı ilk romanını ve eventyr, fortalte for born (çocuklar için peri masalları, 1835) adlı peri masallarını yayımladı. 1830'ların ortalarından itibaren romanları almanya'da büyük bir tiraja ulaştı; 1839'dan itibaren ise peri masalları şöhrete kavuştu. köleliğin kötülüklerini anlattığı mulatten (melez, 1840) adlı oyunu kraliyet tiyatrosu'nda başarı kazandı.

1840-1841 yıllarında yaptığı  türkiye'yi de içeren gezisinin ardından ilk gezi kitabı olan en digters bazar (bir şairin çarşısı, 1842)'ı yayımladı. masallarının yetişkinlerin de ilgisini çektiğini fark ettiği için 1843'te yeni peri masallarını  eventyr  adıyla " fortalte for born "  (çocuklar için) ifadesini kaldırarak yayımladı.

romanları 1845'te i̇ngilizce'ye çevrilmeye başladı; peri masalları ve romanları hem i̇ngiltere'de hem abd'de başarı elde etti.  peri masalları 1848'de fransızca'ya çevrilmeye başladı. ünü ilerleyen yıllarda tüm dünyaya yayıldı.

andersen, otobiyografisini 1855'te mit livs eventyr (hayatımın öyküsü) adıyla yayımladı. 1857'de i̇ngiltere'ye seyahat etti ve ünlü yazar charles dickens'ın evinde kaldı. gezilerine i̇spanya (1862) ve portekiz (1866) ile devam etti.

1867'de odense onursal hemşehrisi ünvanı verildi. dryaden (1868) adlı hikâyesini, lykee-peer adlı altıncı ve son romanını yazdıktan sonra 1871'de bir norveç gezisine gitti. ardından almanya, avusturya, i̇talya'ya ve son olarak i̇sviçre'ye seyahat etti. son peri masallarını 1872'de yazdı.

kopenhag'da hayatının son dönemlerinde bakımını üstlenen ailenin evinde 4 ağustos 1875 günü karaciğer kanserinden öldü. mezarı kopenhag'da  assistens mezarlığı'ndadır.

eserleri

başlıca masalları 
elias bredsdorff'un yazdığı biyografiye göre andersen'in yazdığı 156 masal arasında dünya çapında en ünlü 30 masal şunlardır:

 çakmak (1835)
 küçük klaus ve büyük klaus (1835)
 küçük prenses ve bezelye tanesi (1835)
 küçük i̇da'nın çiçekleri (1835)
 parmak kız (1835) 
 yol arkadaşı (1835)
 küçük deniz kızı (1837)
 kralın yeni giysisi (1837)
 kurşun asker (1838)
 yaban kuğuları (1838)

 cennet bahçesi (1839)
 uçan sandık (1839)
 leylekler (1839)
 ole lukoie (1841)
 akıllı çoban (1841)
 karabuğday (1841)
 bülbül (1843)
 topaç ile top (1843)
 çirkin ördek yavrusu (1843)
 çam ağacı (1844)

 karlar kraliçesi (1844) 
 örgü i̇ğnesi (1845)
 elverhøi (1845)
 kırmızı dans pabuçları (1845)
 çoban kızı ve baca temizleyicisi (1845)
 kibritçi kız (1845)
 gölge (1847);
 eski ev (1848) 
 mutlu aile (1848) 
 yakalık (1848)

kültürel etkiler

müzeler 
odense şehrinde andersen'in doğduğu ev 1908'de, 2-14 yaş arasında yaşadığı ev 1930'da müzeye dönüştürülmüş; 2021 yılında ise onun eserlerine ve edebi dünyasına ilişkin bir deneyim sunan, japon mimar kengo kuma'nın tasarladığı,  h.c anderen'in  evi adlı müze, ziyarete açılmıştır.

ödüller  
uluslararası çocuk ve gençlik kitapları kurulu tarafından 1956 yılından beri iki yılda bir hans christian andersen adına uluslararası bir ödül verilmektedir. çocuk ve gençlik edebiyatı alanında kalıcı eserler üretmiş yazar ve çizerlere bizzat danimarka kraliçesi tarafından altın bir madalya ile sunulur.

anıtlar

filmler 
hayatı hans christian andersen (1952) adıyla filme çekilmiş, andersen'i danny kaye canlandırmıştır.

diziler 
1971 yılında andersen masalları adında bir anime televizyon serisine uyarlanmıştır.

kaynaklar

dış bağlantılar 
 tüm masalları  (i̇ngilizce)

1805 doğumlular
odense doğumlular
1875 yılında ölenler
 

19. yüzyıl yazarları
danimarkalı roman yazarları
danimarkalı şairler
danimarkalı çocuk kitabı yazarları
danimarka'da lgbt kişiler
danimarkalı hristiyanlar
lgbt şairler
lgbt yazarlar
gezi yazarları