Avrupa Konseyi

avrupa konseyi (i̇ngilizce: council of europe, fransızca: conseil de l'europe), avrupa çapında insan hakları, demokrasi ve hukukun üstünlüğünü savunmak amacıyla 1949'da kurulmuş hükûmetlerarası bir kuruluştur. avrupa i̇nsan hakları mahkemesi, avrupa konseyi'ne bağlıdır. avrupa konseyi'ne rusya, belarus, kosova, kazakistan ve gözlemci vatikan hariç tüm avrupa ülkeleri üyedir.

25 şubat 2022 tarihinde rusya federasyonu'nun ukrayna'yı istilası sebebiyle avrupa konseyi tüzüğü uyarınca avrupa konseyi bakanlar komitesi; rusya federasyonu'nun, bakanlar komitesi ve parlamenterler meclisindeki temsil haklarını askıya almaya karar vermiştir.

16 mart 2022'de rusya, ukrayna'yı istila etmesi nedeniyle avrupa konseyi'nden çıkarılan ilk devlet oldu.

örgüt, avrupa birliği'nden (ab) farklıdır, ancak kısmen ab'nin 1955'te avrupa konseyi için oluşturulan orijinal avrupa bayrağını ve avrupa marşını benimsemiş olması nedeniyle bazen ab ile karıştırılmaktadır. daha önce avrupa konseyine üye olmayan hiçbir ülke ab'ye katılmamıştır. avrupa konseyi resmi bir birleşmiş milletler gözlemcisidir.

kuruluşu 
5 mayıs 1949’da 10 ülke - belçika, birleşik krallık, danimarka, fransa, hollanda, i̇rlanda, i̇sveç, i̇talya, lüksemburg, ve norveç - merkezi strazburg olmak üzere avrupa konseyi’ni kuran antlaşmayı imzalamıştır. şu an avrupa konseyi'nde 46 üye ülke bulunmaktadır. türkiye, anlaşmayı 1949 yılında imzalamıştır. konsey'in çalışma alanları insan hakları, medya, hukukî iş birliği, sosyal dayanışma, sağlık, eğitim, kültür, spor, gençlik, yerel demokrasiler, sınırötesi iş birliği çevre ve bölgesel plânlamadır. türkiye, yunanistan ile birlikte avrupa konseyi kurulduktan sonra konseye ilk giren üyeler oldukları için "kurucu üye" statüsündedirler.

i̇lgi alanı 
kurum, avrupa birliği ile herhangi bir organik bağı bulunmayan ayrı bir uluslararası teşkilattır. ancak günümüzde avrupa birliği'nin avrupa konseyi'ne ait bayrağı kullanıyor olmasının yanı sıra avrupa konseyi ile ab'nin yakın iş birliği söz konusudur. birçok ülkede avrupa birliği ve avrupa konseyi'nin müşterek projeler gerçekleştirilmektedir. avrupa konseyi, ab bakanlar konseyi ile de karıştırılmamalıdır. konsey'in bütçesi üye ülkelerin nüfus ve gsmh'sine göre hesaplanan katkılarından oluşmaktadır. 2002 yılı bütçesi yaklaşık olarak €169 milyondur. konsey'in resmî dilleri i̇ngilizce ve fransızcadır. konsey genel sekreterliği'ni 2019 yılında beş yıllığına seçilen marija pejčinović burić yürütmektedir.

avrupa i̇nsan hakları mahkemesi 
ai̇hm avrupa konseyi'ne bağlı bir kurumdur.

i̇nsan hakları kavramı, genel olarak, kişilerin insan olmaları nedeniyle insanlık onuruna uygun olarak sahip oldukları hakların bütünüdür. geniş anlamıyla iç hukukta temel haklar ve kamu özgürlüklerin tümünü ve uluslararası hukukta öngörülen ve korunan hakları kapsar. bu haklar tüm insanları ilgilendirdiğinden, bu hakların uluslararası alanda koruma altına alınmaları gerekmiştir. i̇nsan haklarının korunmasına dair ilk uygulamalar daha çok ulusal düzeydedir. i̇nsan haklarının uluslararası düzeyde korunması çalışmalarına 19. yüzyıl sonları ve 20. yüzyılda rastlanmaktadır. uluslararası hukukun insan haklarını genel bir biçimde ele alması birleşmiş milletler antlaşması ile gerçekleşir. bu antlaşma, insan haklarından çokça söz etmesine rağmen bu hakların neler olduğuna dair bir açıklama içermez. bu nedenle ekonomik ve sosyal konsey'e bağlı olarak bir i̇nsan hakları komisyonu kurulmuş ve bu konuda çalışma yapmakla görevlendirilmiştir. komisyon, bu amaçla hazırladığı tasarıyı 12.12.1948 günü genel kurul’un bir kararı ile i̇nsan hakları evrensel bildirisi olarak kabul etmiştir. bu bildirinin b.m. genel kurul kararı olarak kendiliğinden bağlayıcı niteliği bulunmaması ve herhangi bir güvence mekanizmasını düzenlememesi nedeniyle bildiriden sonraki gelişmeler, bu eksikleri gidermeye yönelik olmuştur. bu çerçevede iki düzeyde yeni düzenlemelere rastlanmaktadır. bu düzenlemeler: evrensel düzeyde “kişisel ve siyasal haklara i̇lişkin sözleşme” ve “ekonomik, toplumsal ve kültürel haklara i̇lişkin sözleşme”, bölgesel düzeyde “amerika-afrika i̇nsan hakları sözleşmesi” ve “avrupa i̇nsan hakları sözleşmesi” ile gerçekleştirilmiştir. avrupa i̇nsan hakları sözleşmesi diğer antlaşmalardan farklıdır. o yüzden de insan haklarının anayasası olarak ele alınan da diğer sözleşmeler değil, avrupa i̇nsan hakları sözleşmesi'dir. bu farklılığı sağlayan özellikler; metindeki maddelerin açıklığa sahip olması, kesin, ayrıntılı, doğrudan uygulanabilir kurallar olmasıdır.

avrupa yerel ve bölgesel yönetimler kongresi 
avrupa yerel ve bölgesel yönetimler kongresi avrupa konseyi'nin danışman organıdır ve avrupa konseyi içinde mahalli yönetimleri temsil ederek yerel demokrasiyi destekler. biri yerel yönetimler odası, diğeri de bölgesel yönetimler odası olmak üzere iki meclise bölünmüştür, bir sekreterlik ve kongre tarafından 5 yılda bir seçilen bir genel sekretere sahiptir.

üye ülkeler 
5 mayıs 1949'daki kuruluşta 10 üye vardı:

 belçika birleşik krallık danimarka fransa hollanda

 i̇rlanda i̇sveç  i̇talya lüksemburg norveç

katılım tarihine göre ülkeler:
{| style="background:transparent;"

a</sup> avrupa konseyi kurucu üyesi sayılır.
b 1950'de batı almanya ve fransız işgalindeki saarland, ortak üyeler oldular. 1951'de (batı) almanya tam üye olurken saarland, federal cumhuriyet'e 1955'te bir referandumdan sonra katılınca 1956'da ortak üyelikten çekildi. sovyet işgalindeki doğu almanya, daha sonra doğu almanya, hiçbir zaman avrupa konseyi'ne üye olmadı. 1990'daki alman yeniden birleşmesi'nden sonra, doğu almanya'daki beş eyalet, almanya federal cumhuriyeti'ne katıldı ve avrupa konseyi'nde temsil edilmeye başlandı. çoğu ülke, ülkeyi anayasal ismiyle tanır.
d başlangıçta sırbistan-karadağ olarak katıldı.

eski üyeler:

avrupa konseyi'ne aday ülkeler:

avrupa konseyi bakanlar komitesi nezdinde gözlemci sifatını taşıyan ülkeler:

avrupa konseyi parlamenter meclisi nezdinde gözlemci sıfatını taşıyan ülkeler:

kaynakça

dış bağlantılar 
 

 
1949'da kurulan kuruluşlar