Enderûnlu Fâzıl

enderûnlu fâzıl (d. 1757, safed - 1810, kostantiniyye), 18. yüzyılda yaşamış olan divan şairidir. enderûn mektebinde yetiştiği için bu lakabı almıştır. açık bir eşcinsel olan şairin eserleri osmanlı i̇mparatorluğu'nda eşcinsel edebiyatıyla ilgili en bilinen örneklerden bazılarını oluşturur.

hayatı 
enderûnlu fâzıl muhtemelen 1759'da safed, filistin'de (günümüzde i̇srail) doğdu. medine asıllıydı ve asıl adı hüseyin'dir. i. abdülhamid döneminde osmanlı devleti'ne başkaldıran akkâ muhafızı tâhir ömer’in torunudur. babası ali ömer bu isyanın bastırılması sırasında öldürüldü ve 1776'da fazıl, kardeşi hasan kamil, amcaları ile birlikte kaptan-ı derya cezayirli gazi hasan paşa tarafından i̇stanbul’a getirildi.

hükümdarın fermanı ile kendisi enderun’da  hazine koğuşuna ve kardeşi kiler koğuşuna alındı. sefahate düşkünlüğü ve aşk maceraları dolayısıyla 1784'te saraydan çıkarıldı. son aşk macerası sarayda "şahlevendim" lakabı ile bilinen meşhur hanande hafız abdullah ağa ile olup saraydan ayrılmasına neden olan bu macerayı fazıl manzum olarak "defter-i aşk" adlı eserinde anlatır.

i̇stanbul'da sokaklarda, meyhane köşelerinde  on iki yıl serseri ve sıkıntılı bir hayat sürdü. daha sonra sultan iii. selim'e ve devlet büyüklerine yazdığı övgü dolu kasidelerle memurluk talep etti. önce rodos'ta tevliyat görevi verildi; sonra halep defterdarlığı ve çeşitli yerlerde teftiş memuriyeti gibi yüksek olmayan devlet memuriyetlerinde anadolu'da çalıştı. hicivlerinden rahatsız  olanlarca şikayet edildi ve 1799’da rodos’a sürüldü. rodos’ta iken gözlerini kaybetti. daha sonraki on yılını yatakta geçirdi. ölmeden bir-iki yıl önce gözlerinin açıldığı belirtilmektedir. 1810'da i̇stanbul'da ölmüştür. mezarı eyüpsultan'dadır.

eserleri 
 divan: 
1842'de bulak, kahire, mısır'da ve sonra i̇stanbul'da osmanlıca olarak basılmıştır. 447 tane şiiri içermekte olup bunlar arasında 84 tane kaside; 165 tane gazel; 4 tane müstezat; 3 tane müseddes; 6 tane terkibibent; 9 tane terciibent; 2 tane mesnevi ve (26 adedi murabba, 2 adedi muhammes ve 4 adedi museddes tarzda) 32 tane şarkı bulunmaktadır. devrin büyüklerine övgüler ve yine delikanlılar için yazılmış şiirlerle doludur. fâzıl bu şiirlerle kendisine özgü bir 
tarz yaratır. o güne kadar kimsenin yayınlamaya cesaret edemediği bazı ifadeleri açıkça kullanır.
 
 defter-i aşk: 
1840 ile 1870'te i̇stanbul'da osmanlıca basılmıştır. şairin yaşadığı aşk maceralarını  nazım şekilde mesnevi olarak anlatır. şâir, başından geçen aşk mâceralarını hikâye eder. saraya alınışını, enderûn'daki bazı delikanlılara aşık olunca kovuluşunu, sefâletini ve bir çingene genciyle olan gönül ilişkisine yer verir.

 hûban-nâme (güzel oğlanlar kitabı): 
dünyanın çeşitli uluslarına mensup delikanlıların cinsel ve fiziksel özelliklerini anlatır. sevgilisi, diğer ülkelerin güzel erkeklerini de öğrenmek istediğini söyler ve fâzıl bu isteği yerine getirmek için kaleme sarılır.

 zenannâme (kadınlar kitabı): 
i̇ngiliz ve rus kadınlarını birbirinden ayıran cinsel özelliklerden, kadınlar hamamında nasıl kavga edildiğine ve i̇stanbul’da kaç çeşit kadın yaşadığına ilişkin çarpıcı bilgiler yer almaktadır. kadınlar hamamı, mahalle baskını gibi konular orijinal olup ilgi çekicidir. sadrazam koca mustafa reşid paşa bu eserdeki bazı parçaları müstehcen buldugu için eserin basılı nüshalarını toplatmıştır. böylece bu kitap osmanlı döneminde cinsellikle ilgili toplatılan ilk basılı kitap olmuştur.

 çengi-nâme: 
rakkâsnâme diye de bilinir. i̇stanbul'un ünlü köçekleri isimleri verilip hünerleri anlatılır.

dış kaynaklar 

 koç, mustafa (1999) "fazıl (enderunlu)" yaşamları ve yapıtlarıyla osmanlilar ansiklopedisi cilt:1 sayfa:438-439, i̇stanbul: yapi kredi kültür sanat yayıncılık, isbn 975-08-0071-0

dış bağlantılar 
 küçük, sabahattin (1995), "enderunlu fazıl", türkiye diyanet vakfı i̇slâm ansiklopedisi. c.11 say. 188-189 online:

kaynakça 

1757 doğumlular
18. yüzyıl osmanlı yazarları
osmanlı arapları
türk gey yazarlar
1810 yılında ölenler
18. yüzyıl yazarları
divan edebiyatı şairleri
türkiye'de lgbt
gey şairler