Aramiler

aramiler (aramice: ܐܪ̈ܡܝܐ‎ veya ארמיא: aramiye), mö 11. yüzyıl ve mö 8. yüzyıl arasında kuzey suriye, mezopotamya, doğu akdeniz kıyıları ve güneydoğu anadolu bölgesi'nde yaşamış, bölgede bazı devletler ve şehirler kurmuş halk.

bugün süryani toplulukları aramilerden geldiğini iddia ediyor.

aramilerin tarihi 

aramilerin erken dönemi hakkındaki bilgiler çok azdır. ancak mö 3. binyılın sonları ile mö 2. binyılın başlarına ait çivi yazılı metinlerde aram ismine rastlanmaktadır. mö 13. yüzyıl ve mö 12. yüzyıl arasında gerçekleşmiş olan ege göçleri (deniz kavimleri göçü) ile yakın doğuda siyasi, ekonomik ve sosyal yapısında meydana gelen değişiklikler suriye  mezopotamya'da yeni etnik grupların ortaya çıkmasına neden olmuştur. aramiler de bu kargaşadan yararlanıp, suriye çöllerinden çıkıp, mezopotamya ve diğer kültür merkezlerine doğru hareket etmişlerdir.

aramiler adı yazılı kaynaklarda ilk asur kralı i. tiglat-pileser (mö 1114-1074) döneminde, asur yıllıklarında ahlame-aḫlamū adıyla geçmektedir. bu yıllıklarda i. tiglat-pileser'in aramilere karşı yaptığı seferleri ve aramileri takip etmek için yılda iki kere olmak üzere toplamda 28 kere fırat'ı geçtiğinden bahseder. i. tiglat-pileser bu seferlerde aramiler üzerinde zafer kazandığını ve kazandığı ganimetleri asur'a getirdiğini söyler. [[i. tiglat-pileser]]'in anlattığı zaferlere rağmen, aramiler, asur'da büyük bir kargaşaya neden olmuş, haberleşmeyi kesmiş ve köylere sızmışlar, köylü halklar aramilerden kurtulmak için arbela'nın doğusundaki dağlara kaçmıştır. daha sonra aramiler ninive'ye doğru ilerlemiş ve i. tiglat-pileser, musul'un doğusundaki dağlara çekilmek zorunda kalmıştır. ii. assur-dan (mö 934-912) ve ii. assur-rabi iktidarları döneminde (mö 1013-973), aramiler'in asur ve babil arasında yer alan bölgeyi işgal etmiş oldukları asur kitabelerinde geçmektedir.

aramiler, eski ahitte i̇branilerle aynı soydan gelen ve yaklaşık mö 16. yüzyıldan sonra harran (urfa) dolaylarında yaşayan bir topluluk olarak tanıtılır. asur kayıtlarında da, ahlamlar adlı başka bir halkla birlikte sık sık soyguncu olarak söz edilir.

aramiler, mö 11. yüzyıldan itibaren kuzey suriye'de ve fırat'ın iki yakası boyunca uzanan topraklarda bit-adini devleti'ni kurmuş ve zamanla şam (dimaşk=damaskos) civarı başta olmak üzere çevre bölgelerde hakimiyet kurmuşlardır.

aramiler, doğuya doğru da yayıldılar ve zamanla babil'den filistin'e kadar uzanan sahra bölgesi, kitabı mukaddes'in keldaniler adını verdiği arami kabilelerin eline geçti.

batıdaki arami krallıkları dönemi asurlular tarafından sona erdirildi. doğudaki aramiler ise bağımsızlıklarını korudular. bir keldani komutanı mö 626'da kendini babil kralı ilan etti.

aramice 

aramiler, sami dillerinin kuzey merkez öbeğine bağlı bir dil olan aramice'yi (aramca) konuşurlardı. aramice mö 7. yüzyıl ve mö 6. yüzyıllardan itibaren orta doğu'da yaşayan kavimlerin ortak dili haline geldi. daha önce aynı işlevi gören akadca'nın yerini alan aramice, bu özelliğini, ms 7. yüzyılda arapça'nın orta doğu'da etkili olmasına değin sürdürmüştür. bugün türkiye'nin güneydoğusunda yaşayan süryanilerin dili aramice kökenlidir. mardin bölgesinde hala hristiyan dinine mensup süryaniler yaşamaktadırlar. bunlar aramice'nin doğu aramice kolundan süryanice'nin modern lehçesi olan turoyo lehçesini konuşurlar. yine aramice'nin süryanice kolunun doğu kolundan olan keldanice ve asurca'nın modern biçimi olan surit ve aturaya konuşan nasturiler ve keldani hristiyanlar türkiye, irak ve i̇ran'da yaşamaktadırlar.

din ve i̇nanç 
aramiler genellikle kenan, babil ve asur tanrılarına taparlardı. kendi tanrıları arasında en önemlileri  hadad veya raman, en önemli tanrıçaları ise atargatis idi.

ayrıca bakınız
 asurlar
 babiller
 süryaniler
 eski ahit
 i̇braniler
 aramice
 süryanice

kaynakça 

etnik gruplar
mezopotamya
aramiler