Mercan Dede

mercan dede  (arkın allen, arkın ilıcalı), dünyaca ünlü türk neyzen, besteci, yapımcı ve dj. sufi müziğini etnik enstrüman ve sanatçılarla zenginleştirip, elektronik müzikle harmanlamıştır.

susheela raman, dhafer youssef, sheema mukherjee, azam ali, ceza ve hugh marsh gibi isimlerle çalışmıştır.

yaşamı 
mercan dede, türk tekno müziği sanatçısı ve neyzen, dj.

arkın ilıcalı, 1966 yılında bursa'da dünyaya geldi. ney, bendir, panflüt, davul ve vokal sanatçısı olma yolunda müzik eğitimini geleneksel yollardan tasavvuf müzik ustalarından aldı. öğretmenleri arasında usta nezih uzel ve ney sanatçısı ömer erdoğdular sayılabilir. ayrıca sanatçı, ebru sanatını öğrendiği büyük ney üstadı niyazi sayın'dan da fazlasıyla etkilendi.

ebru sanatını eğitmen olarak concordia üniversitesi'nin studio arts programında devam ettiren mercan dede, 1997 yılında kanada'ya göç etti. kanada'da güzel sanatlar üzerine lisans ve yüksek lisans eğitimini tamamlayan mercan dede aynı üniversitede başladığı öğretim üyeliğine, müzik çalışmalarının ağırlık kazanması sebebiyle kısa bir süre önce ara verdi. yaşamını kanada motreal'de ve i̇stanbul'da devam ettirmektedir. o yıldan bu yana değişik sufi gruplar ile avrupa, kanada, abd ve türkiye'de müzik çalışmalarına devam eden sanatçı, the university of saskatchewan'da profesör david kaplan ile dünya müziği üzerine çalıştı.

candan erçetin'in fransızca söylediği şarkısı olan parole, milord ve şehir (şarkı) (yalnızca arapça ilahisini) şarkılarını, ceza'nın şeytan ve âb- ı nafi şarkılarını besteletmiştir.  mercan dede, 2004'ün ağustos ayında candan erçetin ve ceza'nın şarkısı olan şehir'in video klibi için almanya'nın hamburg kentine gitmiştir. ayrıca,meb'in 24 temmuz 2006 tarihinde yenilenen i̇lköğretim 7. sınıf müzik dersi müfredatında yer almıştır (ünite 1: anadolu ve müziğimiz - meb i̇lköğretim 7. sınıf müzik dersi müfredatı). 

sanatçı, ''mercan dede'' ismini, i̇hsan oktay anar'ın kitab-ül hiyel isimli  romanındaki yâfes çelebi, calûd el-filistî ve üzeyir bey gibi hayali karakterlerin mizahi bir dille anlatıldığı hikeyelerinde geçen ''mercan dede'' karakterinden almıştır.

müziği 
mercan dede, doğu'ya özgü sufi müziğinin ilâhi geleneğini çağdaş müziğin tınılarıyla incelikli bir şekilde harmanlayarak eski ile yeniyi, doğu ile batı'yi birleştiriyor. sufi inancına yürekten bağlılığıyla tanınan dede, sufi makamların yorumuna ve özgün bestelerin tınılarına ve doğa ritimlerine getirdiği ilahi boyutu isimsiz müziğinde yansıtıyor.

muzik hayatına kendi yaptığı plastik su borusu ile başlayan mercan dede, yarattığı eserleri, çok farklı kitleleri bir araya getirme basarisini gösteren birbirinden özgün konserleri, misafir sanatçılar ile dünya çapında yaptığı projeleri, dj arkin allen kimliği ile yakaladığı şahsına has djlik tarzı ve hepsinden ötesi bir müzisyen değil, müziği küçük bir çocugun samimi sevgisi ile varedip paylaşmaktan başka bir amacı olmayan havai ruhlu bir yolcu kimligi ile şüphesiz jenerasyonunun en farklı ve etkileyici sanatçılarından biridir.

müzikal geçmişi 

1990'dan bu yana değişik sufi gruplar ile avrupa, kanada, abd ve türkiye'de müzik çalışmalarına devam eden sanatçının "mercan dede ensemble" grubu 1997 yılında kuruldu. mercan dede'nin ilk albümü "sufi dreams", 21 temmuz 1998'de bağımsız bir plak şirketi olan golden horn şirketi tarafından çok az sayıda basılıp dağıtıldı. buna rağmen gerek kuzey amerika gerekse avrupa'da çok olumlu eleştiriler aldı. alman televizyonu saarlandischer rundfunk sufi kültürü üzerine hazırladığı belgeselde mercan dede'ye yer verdi. belgeselin müziği ise yine mercan dede tarafından yapıldı. sanatçının 2. albümü "journey's of a dervish" 1999 yılında goldenhorn plak şirketi'nden çıktı.

reji ve koreografisini beyhan murphy'nin gerçekleştirdiği ve modern dans topluluğu tarafından sergilenen “seyahatname 2001” adli gösteri için bestelenen müziklerden oluşan seyahatname albümü doublemoon etiketiyle yayınlandı. yine aynı yıl dünyanın en prestijli caz festivallerinden uluslararasi montreal jazz festivali'nin "doğu ile bati buluşuyor" baslıklı konserinde, burhan öçal ve jamaaladeen tacuma ile mercan dede trio olarak 170.000 kişinin önünde sahneye çıktı.  yeni projesi secret tribe ile banlieues bleues festival, rasa cultur center, bimhuis gibi avrupa’nın önemli caz ve dünya müziği kulüpleri ve festivallerini içeren türkiye/avrupa turnesini gerçekleştirdi. olumlu eleştiriler üzerine secret tribe ile 2002 yılında 2. albümleri “nar” doublemoon tarafından yayınlandı.

secret tribe ile katıldığı dünya müziğinin en önemli iki festivali womex ve transmusicale de rennes’deki büyük ilgiden sonra 2003 yazında 30 konserlik avrupa turunda dünyanın sayılı festivallerinden montreux jazz festivali (isviçre), jazzavienne (fransa), etnosur (i̇spanya), world roots festival (hollanda), popdeurope (almanya)'da sahne aldı. avrupa turnesinin başarısı womex 2003'te bbc radio 3 awards'ta "orta-doğu ve kuzey afrika"ile "club global" olmak üzere iki dalda ödüle aday gösterilmesini sağladı.  mercan dede 2003'te 2 dalda ödüle aday olan tek sanatçı oldu.

müzisyenliği süresince kani karaca, ihsan özgen, peter murphy, natacha atlas, musafir, ilhan erşahin, jamaledeen tacuma, hugh marsh, omar sosa, mich gerber, fazıl say, susheela raman, trans global underground, dhafer youssef gibi klasik, dünya ve alternatif müziğinin dev isimleri ile aynı sahnede yer alan mercan dede aynı zamanda yapımcı olarak da birçok çalışmaya katildi. peter murphy'nin son albümünde ortak yapımcılığı üstlenen sanatçı nusrat fateh ali khan'in yapımcılarından real world şirketi’nin yapımcısı michael brooks, groove a la turca'nin yaratıcısı ve elektrik bas gitarın ustası jamaledden tacuma, arka arkaya 6 yıl kanada’nın en iyi emprovizasyon sanatçısı ödülünü alan hugh march ile ortak albümler hazırladı.

ocak 2004'te genç yeteneklerden oluşan bir grup kuran  mercan dede new york’ta düzenlenen ve 5 kıtadan 16 farklı müzisyen ve grubun katıldığı “globalfest” adli festivale konuk oldu. dede, ayrıca, kültür bakanlığı tarafından başlatılan ve türkiye’ye kültürel alanda dünyada temsil edecek olan “güldestan projesi”nin de müzik direktörlüğüne getirildi.

sanatçının mercan dede kimliğindeki acemilikten çıraklığa geçişi olarak tanımladığı 5. albümü “su” ağustos 2004'te piyasaya çıktı.  “su”ya hugh marsh, susheela raman, özcan deniz, sabahat akkiraz, dhafer youssef, ceza, göksel baktagir  gibi ünlü müzisyenler konuk oldular. yeni albümle beraber yine yollara düşen sanatçı, malta dünya müzikleri festivali’ne katıldı.

kasım 2007'de çıkardığı ve celaleddin-i rumî'nin 800. doğum yıldönümüne atfen "800" olarak adlandırdığı albümü özellikle avrupa'da ilgi görmüş, avrupa dünya müziği listesi'nde (world music chart europe) 2008 yılının nisan ayında birinci sıraya yükselmiştir.

ödülleri & onurları 
 2001 - uluslararası montreal jazz festivali'nde sahne aldı
 2003 - montreux jazz festivali (isviçre), jazzavienne (fransa), etnosur (i̇spanya), world roots festival (hollanda), popdeurope (almanya)'da sahne aldi.
 2003 - bbc radio 3 awards'ta "orta-doğu ve kuzey afrika"ile "club global" olmak üzere iki dalda ödüle aday gösterildi.
 2004 - "güldestan projesi" müzik direktörlüğü. (devam ediyor)
 2004 - malta dünya müzikleri festivali’ne katıldı.
 2006 - nefes (breath) albümü, wmce (world music charts europe) listesinde birinci oldu.
 2008 - 800 albümü, nisan ayında wmce (world music charts europe) listesinde bir numaraya yükseldi ve mayıs ayında da birinciliğini koruyarak, iki ay üst üste birinci sırada yer aldı.
 2008 - 800 albümü, womex'in her sene seçtiği; yılın en iyi 20 albümü sıralamasında 1. sırada yer alarak, "yılın en iyi dünya müziği albümü" seçildi.
 2008 - moda devi ralph lauren, i̇lkbahar 2009 koleksiyonu'nun tanıtımında mercan dede’nin "nefes" albümünden napas adlı parçasını kullandı.
 2009 - world music charts europe'ta 913 aday arasından 2008'in en i̇yi 2. albümü olarak gösterildi.

diskografi

mercan dede adıyla çıkardığı albümler 
 sufi dreams (21 temmuz 1998 - golden horn records)
 mevlana celaleddin rumi - dream of shams
 the awakening - dream of lover
 the name of the city - dream of adam
 walking on the red sea - dream of the sufi saints
 hidrelez - dream of perhan
 last chapter - dream of the dreams

 journeys of a dervish (1999 - golden horn records)
 journeys of a dervish
 healing prayer
 fire drums
 masnawi
 remember the loveliness
 water ceremony
 sunrise zikr
 baraka

 seyahatname (2001 - doublemoon records)
 gülname
 semaname
 hayalname
 şahname
 neyname
 vefaname
 aşkname
 falname
 sırname

 nar (2002 - doublemoon records)
 nar-ı ney
 nar-ı mey
 nar-ı yar
 nar-ı aşk
 nar-ı şems
 nar-ı can
 nar-ı cem
 nar-ı seher

 su (2003 - doublemoon records)
 ab-ı ru
 ab-ı la'l
 ab-ı zen
 ab-ı tarab
 ab-ı beka (feat. susheela raman)
 ab-ı hayat
 ab-ı çeşm (feat. sabahat akkiraz)
 ab-ı nâr
 ab-ı beste (feat. özcan deniz)
 ab-ı nafi(feat. ceza)
 ab-ı hazan
 ab-ı verd

 nefes (22 şubat 2006 - doublemoon records)
 hininga
 dem
 ginhawa
 samana
 huo
 zefir
 engewal
 breath
 huxi
 halitus
 souffle
 atman
 behin (feat.aynur doğan)
 napas
 moya alitu

 800 (5 kasım 2007 - doublemoon records)
 800 (feat. ceza)
 yol gecen hani
 mercanistan
 kanatlar kitabi
 gunes dogudan dogar
 bilinmezin elcileri
 tutsak
 pamuk prenses ve yedi cuceler, ali baba ve kırk haramilere karsi
 istanbul
 deniz kizi i̇lahisi
 neredesin?

 dünya (mayıs 2013 - onearth records)

gün doğumu/sunrise
 meçhul
 aziz
 garip
 masal (haydar haydar, vokal: azam ali)
 hayal
 nafi
 fani (tevhid, vokal: sabahat akkiraz)
 toz pembe
 binbir

gün batımı/sunset
 dream
 secret
 hidden
 magical
 sacred
 mysterious
 wondrous
 miracle

arkin allen adıyla çıkardığı albümler 

 fusion monster (2004 - numoon)
 kitmir
 debernus
 sazenus
 kefestetayyuş
 mernus
 mekseline
 meslina
 yemliha
 kemixed

ahenk (1999 - golden horn records)

 omni-esence (1999 - om)

 remembrances of the ottoman composers (1999 - golden horn records)

 balkan journeys close to home (1998 - golden horn records)
 grabile smiljana devoika 	 	
 ajde red se redat 	 	
 ajde mala stana bolna legna 	 	
 idi da go sakas mamo 	 	
 oj jovane 	 	
 ajde sto e dzumbus 		
 gospozo 		
 taja vecer ic ne sum vesela 		
 jaste i pite 		
 rano si stanalo 		
 lupchevo 		
 trip to bulgaria 		
 pumkin paidushko 		
 rumelaj 		
 cano cano 		
 zurefa 		
 chiftetelli #6 		
 ajde sto e dzumbus 		
 feryad

katkıda bulunduğu albümler

east 2 west albümleri 
 flight 001 (derleme eser)  (2002 - doublemoon records)
 vefaname
 by and bye
 hayat
 angels
 kuşu kalkmaz
 theme from bosphorus bridge
 habibi
 anam
 dijiribludu
 jungle
 essence
 sair zamanlar
 bergama gaydası

west-ethno-electronic tales from istanbul (derleme eser)  (2003 - doublemoon records)
 oriental wind
 why this?
 dera sor 
 biz size âşık olduk (dub mix)
 latino (remix by mercan dede)
 deliloy
 erkilet güzeli (remix by mercan dede)
 soouth me
 nar-ı seher (radio edit)
 virtual voices
 tekirdağ karşılaması
 kısaltmalar (dub mix)

 istanbul straight up (derleme eser) (2005 - doublemoon records)
 mercan dede:ab-ı hayat (radio edit)
 ceza:rapstar
 baba zula: zaniye oyun havasi
 orient expressions:dünya
 cay taylan: ciftetelli
 burhan öcal & the trakya all stars feat. smadj: limoncu
 duoud:for nedim
 arkin allen:kitmir (short version)
 burhan öcal & pete namlook:nereden geliyorsin part vi
 bonus remixes:burhan öcal & the trakya all stars feat. smadj:melike (dk3 re-worked)
 orient expressions:ehmedo (pressure drop remix)
 dj awal:o divanin üstündeki baygin bakisin (baba zula restructure)
 outro - hüsnü senlendirici: harmandali

notlar 

 
1966 doğumlular
bursa doğumlu müzisyenler
türk neyzenler
20. yüzyıl türk bestecileri
21. yüzyıl türk bestecileri
i̇stanbul üniversitesi kişileri
kanada'daki türk gurbetçiler
tasavvuf müziği şarkıcıları
yaşayan insanlar
türk asıllı kanadalılar
türk dj'ler