12 Kahraman Haydut

12 kahraman haydut, 1967 birleşik krallık-abd ortak yapımı savaş-aksiyon filmidir. özgün adı the dirty dozen olan film 1969 yılında türkiye'de de gösterime girmişti.

senaryosunu e. m. nathanson'un 1965 yılında yazdığı aynı adlı çok satan romanından (isbn 978-0-9704662-0-4) nunnally johnson ve lukas heller'in birlikte uyarlayıp yazdıkları filmin yönetmeni robert aldrich'tir. ünlülerden oluşan geniş bir oyuncu kadrosuna sahip filmin başlıca rollerinde lee marvin, ernest borgnine, charles bronson, jim brown, john cassavetes, george kennedy, trini lópez, robert ryan, telly savalas ve donald sutherland oynamışlardır. film 1968 yılında "en i̇yi özel efekt-ses efekti akademi ödülü"nü kazanmıştı.

150 dakika süren bu uzun soluklu filmde ii. dünya savaşı sırasında müebbet hapis ve ölüm cezaları almış bir düzine mahkûmun özgürlükleri karşılığında eğitilerek tehlikeli bir imha görevine gönderilmeleri anlatılmaktadır.

özet 
1944 yılında ii. dünya savaşı'nın sonlarına doğru üstleri ile disiplin sorunları da olan binbaşı reisman (lee marvin)'dan fransa'da üst düzey nazi subaylarının toplanacakları bir şatoya intihar saldırısı düzenlemek üzere bir görev birliği oluşturması istenir. böyle bir görev için aklı başında hiçbir askerin gönüllü olmayacağı varsayılarak bu birliği oluşturacak askerlerin ölüm ya da müebbet hapis cezaları almış askeri mahkûmlardan seçilmesine karar verilir. bu mahkûmlar arasında bir sapık (telly savalas), bir psikopat (john cassavetes), geri zekalı bir katil (donald sutherland) ve en az onlar kadar kötü birkaç mahkûm daha vardır. (charles bronson, trini lopez, jim brown ve clint walker.) ödülleri ise görevden sağ dönebilirlerse özgürlüklerini kazanmaları olacaktır.

film hakkında notlar 
 filmde görülen şato film için özel olarak yaptırılmış,gerçeklerine oldukça benzeyen, fonksiyonel ve büyükçe bir maketti. 72 metre uzunluğundaki bu maket o zamana kadar yapılanların en büyüklerinden biriydi. çevre yapıları ve ekleri ile birlikte o kadar büyük ve sağlam yapılmıştı ki film icabı havaya uçurulması gerektiğinde bunun ancak 70 ton kadar bir patlayıcı ile mümkün olabileceği anlaşıldı, bunun üzerine maketin de daha küçük bir maketi yapılarak o patlatıldı.
 1960'ların en fazla gişe yapan filmlerinden biri olan "12 kahraman haydut" mgm şirketinin tarihinde en fazla para kazandıran filmler listesinde de 6. sırada yer almaktadır
 trini lópez (d. 1937) meksika asıllı amerikalı bir şarkıcıdır. i̇lk kez frank sinatra tarafından keşfedilen lopez şarkıcılığının yanı sıra söz yazarı, dansçı ve bir sinema oyuncusudur. en çok bilinen şarkıları arasında "if i had a hammer", "michael" ve "lemon tree" sayılabilir.
 o yıllarda çekilmiş yurtseverlik temalarını şovenist tavırlarla işleyen birçok savaş filmi fazla ilgi görmezken sinemadaki birçok tabuları yıkan "12 kahraman haydut" popüler sinemada yeni bir çığır açmıştı. bu filmin kahramanları (veya anti-kahramanları) fahişelerle düşüp kalkıyor,otoriteye karşı geliyor, ayrım gözetmeden insan öldürüyordu. bir anlamda sergio leone'nin ve sam peckinpah'ın western'de yaptıklarını bu film savaş filminde yapıyordu. bu da sonuçta gişede bir patlama demekti.
 robert aldrich'e tartışmalı bir sahne olan jim brown'un içinde alman subaylarla birlikte kadınların da bulunduğu sığınağa bomba attığı sahneyi filmden çıkardığı takdirde "en i̇yi yönetmen" oscar'ını alabileceği söylendiğinde bunu yapmadı. ona göre savaş zaten bir cehennemdi.

ödüller 
kazandığı ödüller:
 1968 - oscar en i̇yi özel efekt-ses efekti akademi ödülü - john poyner
 1968 - laurel ödülleri (birincilik) en i̇yi aksiyon performans ödülü - lee marvin
 1968 - laurel ödülleri (i̇kincilik) en i̇yi yardımcı erkek oyuncu ödülü - jim brown
 1968 - laurel ödülleri (üçüncülük) en i̇yi aksiyon-dram filmi ödülü
 1967 - photoplay ödülleri - altın madalya
 1968 - amerikan sinema kurgucuları eddie ödülü - en i̇yi kurgu - michael luciano

adaylıkları:
 1968 - oscar en i̇yi yardımcı erkek oyuncu akademi ödülü - john cassavetes
 1968 - oscar en i̇yi kurgu akademi ödülü - michael luciano
 1968 - oscar en i̇yi ses akademi ödülü

oyuncu kadrosu

filmin müziği 
filmde kulanılan müzik parçaları şunlardır:
 "the bramble bush" - müzik : frank de vol... sözler: mack david
 "einsam" - müzik : frank de vol... sözler: sibylle siegfried
 "don't sit under the apple tree with anyone else but me" - lew brown, charles tobias, sam h. stept
 "national emblem" - yazan : edwin eugene bagley
 "main title" - müzik : frank de vol
 "building the barracks" - müzik : frank de vol

devam filmleri 
"12 kahraman haydut"'un yirmi yıl kadar sonra 1980'li yıllarda televizyon için 4 devam filmi daha çekildi. ayrıca 1988 yılında 11 bölümlük aynı adlı bir televizyon dizisi de yapıldı. bunlar:

bunlardan başka 2012 yılında flmin bir yeniden çevriminin yapılması da planlanmıştır.

etkilediği filmler 
i̇şe yaramaz ağır suçlulardan oluşmuş toplum dışı bir grup askerin, savaş gibi özel bir felaket durumunda sıra dışı özel bir görev üstlendiklerinde kendi yöntemleriyle de olsa bu görevin altından başarıyla kalkmaları ve bu şekilde kendilerini ispat etmeleri temasının işlendiği "12 kahraman haydut" filmi bu yönüyle birçok başka filme de ilham kaynağı olmuştu. takip eden yıllarda benzer anti-kahramanların olduğu filmler arka arkaya çekilmeye devam etti. hatta i̇talyanlar bu konuda o kadar çok sayıda ve iş yapan filmler ürettiler ki, tıpkı western türüne bir spagetti western alt türünü hediye ettikleri gibi, savaş filmleri türüne de macaroni combat (macaroni war veya euro war adları da kullanılmaktadır) adı verilen bir alt
tür kazandırdılar. bu alt türün en ünlü örneği olan 1978 yapımı quel maledetto treno blindato abd'de the inglorious bastards adıyla gösterilmişti. aynı zamanda iflah olmaz bir sinefil olan amerikalı yönetmen quentin tarantino bu filmden esinlenerek 2009 yılında küçük bir isim değişikliğiyle inglourious basterds'i çekti (film türkiye'de soysuzlar çetesi adıyla gösterildi).

kaynakça

dış bağlantılar 
 

1960'larda aksiyon filmleri
1960'larda macera filmleri
birleşik krallık filmleri
amerika birleşik devletleri komedi filmleri
amerika birleşik devletleri macera filmleri
birleşik krallık-amerika birleşik devletleri ortak yapımı filmler
amerika birleşik devletleri romanlarından uyarlanan filmler
film ödülü sahipleri
konusu fransa'da geçen filmler
metro-goldwyn-mayer filmleri
lukas heller'ın senaryosunu yazdığı filmler
nunnally johnson'ın senaryosunu yazdığı filmler
robert aldrich'in yönettiği filmler
edward scaife'ın görüntülediği filmler
1960'larda i̇ngilizce filmler
1967 çıkışlı dramatik filmler
1967 çıkışlı komedi filmleri
amerika birleşik devletleri aksiyon-savaş filmleri
batı cephesi (ii. dünya savaşı) filmleri