Bizans imparatorları listesi

bizans imparatorları listesi, bizans i̇mparatorluğu'nun imparatorları hakkında kısa ayrıntılar sağlayan ve bu uzun (330'dan 1453'e kadar) süren imparatorluğun başına geçmiş olan kişileri hepsini bir arada gösteren bir bilgi kaynağıdır. bu genel olarak, tek başına imparatorluk yapmayan ya da kıdemli imparator unvanını hiçbir zaman taşımayan birçok bizans hükümdarlarının isimlerini kapsamamaktadır.

liste konstantinopolis (şimdiki i̇stanbul) başkenti olarak hüküm süren ilk hristiyan roma imparatoru büyük konstantin ile başlamaktadır. ondan önceki roma i̇mparatorlarından olan diokletian, nikomedya'yı başkent olacak şekilde imparatorluk yapmış ve bu sırada i̇mparatorluk görevine bağlı olan eski klasik cumhuriyetci roma kalıntılarının hepsini bir tarafa atmış ve tam bir otokrat olarak hüküm sürmeye başlamıştır. bütün bizans i̇mparatorları kendilerini roma i̇mparatoru olarak görüp nitelendirmişlerdir.

i̇mparator herakleios (610-641) orduda kullanılan dilin latince yerine eski yunanca olmasına karar vermiş ve i̇mparatorluğun yöresel idare birimlerini themalar halinde sokmaya başlamıştır. doğu roma i̇mparatorluğunda eski yunanca yüzyıllardır hakim konuşma dili olmasıyla beraber, bu değişiklik, resmî olarak bizans i̇mparatorluğu'nun latince dilini ve alışılagelmiş roma devleti gelenek ve göreneklerini bir tarafa bırakması anlamına gelmiştir. gerçekten m.s. 800'den sonra batı avrupa'da papalık ve frankların hükümdarlığı olan kutsal roma cermen i̇mparatorluğu konstantinopolis'ta bulunan bir roma i̇mparatorluğu'nun otoritesini kısmen bu nedenle reddetmeye başlamışlardır.

aşağıda sunulan bu listede bulunan imparatorların resmî unvanları herakleios'tan önce augustus idi ama dominus (hakim) adı da kullanılmakta idi. resmî olarak, imparatorların adları 
i̇mparator+sezar+taht ismi+augustus
olarak ifade edilmekte idi. herakleiostan sonra resmî isim eski yunanca  
basileus (gr. βασιλεύς)+taht ismi
olarak ifade edilmeye başlandı. basileus sözcüğü eskiden kral, hükümdar anlamına gelmekteydi, ama bu tarihten sonra i̇mparator anlamını aldı. bundan sonra eski yunancada diğer krallar için regas (lat. "rex" sözcüğünden geliştirilmiş gr. ρήγας) veya archon (gr. άρχων, "hükümdar") sözcüğü kullanılmaya başlanmıştır. bizans i̇mparatorları için çok kullanılan diğer unvanlar otokrat (gr. αυτοκράτωρ) ve daha aşırı olarak dünya hakimi kosmokrator (gr. κοσμοκράτωρ) ve zaman hakimi "kronokrator" (gr. χρονοκράτωρ) olmuştur. diğer taraftan yüzyıllar sonra kendilerini hâla roma i̇mparatoru olarak invan taşıyan bizans i̇mparatorları, katolik batı avrupa hristiyanları tarafından yunanların i̇mparatoru olarak isimlendirilmeye başlanmıştır.

konstantin hanedanı (306-363)

hanedansız (363-364)

valentinianus-theodosius hanedanı(364-457) 
{| width=100% class="wikitable"
! width="5%"  |resim
! width="15%" |i̇sim
! width="15%" |unvan kaynağı
! width="5%"  |doğum
! width="10%" |i̇mparator olma tarihi 
! width="10%" |i̇mparatorluğun sonu
! width="10%" |ölüm 
! width="25%" |notlar
|- valign="top"
|align=center|  ||align=center| i. valentinianus  (flavius valentinianus)||align="center"|julianus ve jovian emri altında bir subay ||align="center"|321 ||align="center"|26 şubat 364jovian'ın ölümünden sonra askerler tarafından seçilmiştir.||align="center" colspan=2|17 kasım 375 beyin kanamasından ölmüştür. ||align="left"|*i̇mparatorluk tahtına çıkışından hemen sonra kardeşi valens'in ortak imparator olarak hüküm sürmesine karar vermiş ve roma i̇mparatorluğu'nu aralarında ikiye bölmüşlerdir.*ondan sonra valentinianus yalnız batı roma'da saltanat sürmüştür.*i̇mparatorluğu sırasında roma ülkesi defalarca barbar kavimler tarafından hücuma ve talana uğramıştır.*kuadi kavminin roma topraklarını işgal etmesine kızgınlığı ölümüne yol açan beyin kanaması geçirmesine neden olmuştur.
|- valign="top"
|align=center|  ||align=center| valens  ( flavius iulius valens )||align="center"| roma ordusunda küçük rütbeli bir subay; i.valentinianusun erkek kardeşi  ||align="center"|328 ||align="center"|28 mart 364 kardeşi tarafından atanmıştır  ||align="center" colspan=2|9 ağustos 378  (şimdiki edirne) hadrianapolis (edirne) muharebesi'nda öldürülmüştür. ||align="left"|*en son gerçek romalı olarak adlandırılmıştır. kardeşi i. valentinianus tarafından doğu i̇mparatorluğu'nu idare etmek için seçilmiştir.*saltanat döneminde pek etkisiz kalmıştır; hatta imparatorluk iddiası güden procopius adlı bir isyancının kendini imparator ilan etmesini takiben tahtını bırakıp intihar etme kararından son anda vazgeçirilmiştir.*romalılar için tam bir felaket olan hadrianapolis (edirne) muharebesi'nda öldürülmüş ve ordularının hemen tümü got kavmi istilacıları tarafından imha edilmiştir. 
|- valign="top"
|align=center| ||align=center| gratianus  ( flavius gratianus ) ||align="center"| i.valentinianus'in oğlu; valens'in yeğeni ||align="center"|18 nisan/23 mayıs 359 ||align="center"|9 ağustos 378valens'in ölümü üzerine doğu i̇mparatorluğu kendine miras kalmıştır.  ||align="center" |19 ocak 379  i. theodosius'u doğu i̇mparatoru olarak atamıştır||align="center" | 25 ağustos 383   magus maksimus isyanı sırasında bir suikasta maruz kalıp öldürülmüştür.  ||align="left"|*valens'in ölümü üzerine doğu i̇mparatorluğu kendine miras kalmıştır.*ertesi yıl generallerinden biri olan theodosius'u doğu i̇mparatoru olarak atamıştır. *375-383 yılları arasında ii.valentianus'la ortak imparator olarak batı i̇mparatorluğu yapmıştır.
|- valign="top"
|align=center|  ||align=center| i. theodosius  ( flavius theodosius )||align="center"| aristokrat ve ordu komutanı; gratianus'un kayınbiraderi  ||align="center"| 11 ocak347 ||align="center"|19 ocak 379 gratianus tarafından atanmıştır.  ||align="center" colspan=2|17 ocak 395  yaşlılık  ||align="left"|*hadrianapolis (edirne) muharebesi felaketinin etkileri ile uğraşacak bir sadık bir müttefik isteyen gratianus tarafından doğu i̇mparatoru olarak atanmıştır.*barbar asıllı paralı askerleri roma ordusuna alarak doğu ordularını yenilemiştir.*gratianus ve ii. valentinianusin ölmeleri üzerine batı i̇mparatorluğunu da üzerine almıştır.*de facto olarak tüm roma i̇mparatorluğunu idare eden son i̇mparator olmuştur.*hristiyanlığı roma i̇mparatorluğu'nun resmî dini olarak kabul etmiştir.
|- valign="top"
|align=center|  ||align=center| arcadius  ( flavius arcadius )||align="center"|i. theodosius'un oğlu  ||align="center"| 377/378 ||align="center"|17 ocak 395 i. theodosius ölümü üzerine  ||align="center" colspan=2|1 mayıs 408 ||align="left"|*karısı aelia eudoksia ile yüksek devlet memurlarının elinde kukla olan zayıf bir i̇mparatordur.*batı i̇mparatoru olan honoriusun erkek kardeşidir.
|- valign="top"
|align=center|  ||align=center| ii. theodosius  ( flavius theodosius )||align="center"| arcadius'un oğlu  ||align="left"| 10 nisan 401 ||align="center"|1 mayıs 408 arkadiusun ölümü üzerine  ||align="center" colspan=2|28 temmuz 450   attan düşme kazası  ||align="left"|*kız kardeşi pulcheria'nin devamlı etkisi altında kalmıştır. *414'te pulcheria kendini "augusta" olarak ilan etmiştir.*kız kardeşinin koyu hristiyan inancı yüzünden i̇mparatorluk içinde yaşayan gayri-hristiyan ahali devamlı baskı ve eziyet altında kalmışlardır.*saltanat yıllarında konstantinopolis şehri surlarını geçilmez şekilde yenilenmiş ve bu surlara theodosius surları adı verilmiştir. 425'te konstantinopolis'te yeni bir üniversite açmıştır.*yeni bir hukuk ve kanun kodeksi (theodesius kodeksi) hazırlatmıştır.*450'de ölmüş ve imparatorluğu kızkardeşine miras bırakmıştır.
|- valign="top"
|align=center|  ||align=center|pulcheria  (aelia pulcheria)||align="center"| arcadiusun kızı; ii. theodosiusun kız kardeşi  ||align="center"| 19 ocak 399 ||align="center"|28 temmuz 450 ii. theodosiusun ölümü üzerine  ||align="center" colspan=2|temmuz 453 ||align="left"|* babası arcadiusun ölümü üzerine pulcheria çok büyük siyasi güç kazanmıştır. barbar asıllı olan asparin doğu i̇mparatorluğu "askerlerin komutanı" olarak atanmasından sorumludur; aspar bu güçlü görevini sadece kendi menfaatleri için kullanmıştır.* çok koyu bir hristiyan inancı olduğu için kardeşini hristiyan değerlere göre i̇mparatorluk yapmaya zorlamıştır.* 441'de saraydan zorla ayrılması gerekince bir manastıra çekilip rahibe olmuştur.*ancak kardeşinin ölümü üzerine tekrar saraya dönüp siyasi gücü eline geçirmiştir.*sonra marcianus ile evlenmiştir ve bir çift olarak 453'e kadar doğu i̇mparatorluğu'nu idare etmişlerdir.*ölümünden sonra doğu hristiyan ortodoks kilisesi tarafından azize olduğu ilan edilmiştir.
|- valign="top"
|align=center|  ||align=center| marcianus  ( flavius marcianus )||align="center"| asker, siyaset adamı, pulcherianın kocası  ||align="center"| 396 ||align="center"|450pulcheria ile evlenmesi üzerine  ||align="center" colspan=2|ocak 457   bir seyahatte iken kangrenden ölmüştür. ||align="left"|*pulcheriaya evlenmesi üzerine i̇mparatorluk tahtına yükseltilmiştir.*gerçek siyasi güç olan aspar tarafından da tutulmuştur.*hükümdarlığı sırasında doğu i̇mparatorluğu'nun son 75 yıllık siyasi ve askerî sorunlarını çözmüş ve hun kıralı atillaya engel olabilmiştir.*fakat batı i̇mparatorluğu'nu kendi haline bırakmıştır.*ölümünden sonra doğu hristiyan ortodoks kilisesi tarafından aziz olarak kabul edilmiştir.
|-
!width="5%"  |resim
!width="15%" |i̇sim
!width="15%" |unvan kaynağı
!width="5%" |doğum
!width="10%" |i̇mparator olma tarihi 
!width="10%" |i̇mparatorluğun sonu
!width="10%" |ölüm 
!width="25%" |notlar
|}

 leo hanedanı (457-518) 

 jüstinyen hanedanı (518-602) 

 hanedansız (813-820) 

 frigya hanedanı (820-867) 

 makedon hanedanı (867-1056) 

 ayrıca bakınız 
 bizans i̇mparatorluğu
 roma imparatorları listesi
 roma ve bizans imparatoriçeleri listesi
 latin i̇mparatorluğu

kaynakça

 dış kaynaklar
 
 gregory, timothy e. (tr.çev. esra ermert), (2016 son baskı; 2008 1. baski), bizans tarihi, i̇stanbul: yapı kredi yayınları. isbn 978-9750815072
 dikici, radi (2013), bizans i̇mparatorluğu tarihi, i̇stanbul:remzi kitabevi, isbn 978-975141555
 vasiliev, alexander a. (tr.çev.: tevabil alkaç) (2016) bizans i̇mparatorluğu tarihi, i̇stanbul: alfa yayıncılık, isbn 978-6051712659
 lemerle, paul (tr.çev.: galip üstün) (2004) bizans tarihi, i̇stanbul:i̇letişim yayıncılık, isbn 975-0502316
 mango, cyril, (tr.çev.: gül ç. güven) (2016 son baskı; 2008 1. baski), bizans yeni roma i̇mparatorluğu'', i̇stanbul: yapı kredi yayınları. isbn 978-9750814105

hükümdar listeleri