Tristan ve İsolde

tristan ve i̇solde 12. yüzyıldan beri birçok varyasyonla yeniden anlatılan bir romantizm hikâyesidir. hikâye, kernevek şövalyesi tristan (tristram, vb.) ve i̇rlandalı prenses iseult (isolde, yseult, vb.) arasındaki yasak aşkları hakkında bir trajedidir. anlatı, lancelot ve guinevere'nin kral arthur romantizminden önce gelir. batı sanatı ve edebiyatı üzerinde önemli bir etkisi olmuştur. hikâyenin ayrıntıları bir yazardan diğerine farklılık gösterse de genel konu yapısı hemen hemen aynıdır.

destan hakkında 
i̇lk defa 1210 yılında gottfried von strasburg tarafından derlenen kelt kökenli i̇ngiliz destanı. dünya edebiyatının en güzel destanlarından biridir.

daha sonra 1300 yıllarında 3344 dizeyle sir tristram adıyla da yazılmış fakat en önemli çalışmaları sir walter scott yapmıştır.

destanın içeriği 
annesi blanchefleur'le, babası kral rivalen'i kaybeden şövalye tristan, i̇ngiltere kralı olan amcası marke'a yollanır. şövalye ruhu taşıyan cesur tristan burada amcasının sempatisini ve güvenini kazanır.

kral marke (marc cornaouailles), i̇rlanda kralının kızı altın saçlı i̇solde ile evlenmek ister. bu siyasi evliliğe aracılık etmesi amacıyla şövalye tristan'ı yollar.

siyasi evliliğinden haberdar edilen i̇solde buna karşı çıkmaz fakat müstakbel kocasının kendisine aşık olmasını da ister. bunun için annesine bir iksir hazırlattırır.

i̇solde bu iksirin başkalarının ele geçmemesi için onu en yakın arkadaşı brangane'e verir. kadın bunu bir şarap şişesine boşaltır.

i̇ngiltere'ye deniz ötesi yolculuk başlar. gemide brangane'nin yanlarından ayrıldığı bir vakitte, i̇solde'yi korumak ve ona moral vermek amacıyla yanında bulunan tristan, ona şarap ikram etmek ister. şarap bulamayınca brangane'nin çantasındaki şişeyi fark eder. bunun bir aşk i̇ksiri olduğunu bilmeyen tristan bundan bir kadeh i̇solde'ye de verir. i̇şte ünlü aşkları bu şekilde başlamıştır. i̇çeri giren brangane bunu fark eder fakat artık elinden bir şey gelmez. i̇solde tristan'a vurulmuştur.

hayatlarının tehlikeye girmemesi için bu aşk gizli tutulur. tristan ve i̇solde gizli gizli buluşmaya başlarlar.

onlar buluşurken bazı dedikodular i̇solde'nin kocası kral marke'a ulaşır. kral onların buluştuğu göl kıyısını öğrenir ve oraya gizlice saklanır. i̇solde ve tristan orada buluşurlar fakat ağaçların arasındaki gölgeyi fark edince doğaçlama bir tiyatro oynamaya başlarlar. i̇solde tristran'a bu şekilde kral ile olan evliliklerinin tehlikeye girebileceğini, kem göz taşıyanların bunu yanlış anlayabileceğini söyler. kral bunu duyunca vicdan azabından kahrolur ve onlara daha iyi davranmaya başlar.

dedikodular gittikçe artmaktadır ve bunlar kralın içindeki şüpheleri körüklemektedirler. kral en sonunda ikisinden sarayı terk etmelerini rica eder. i̇kisi sarayı terk edip bir ormana girerler. ormanda geceyi geçirmek için bir mağara bulurlar ve orada uyurlar. onları takip eden gözcüler mağarayı krala haber verirler ve kral mağaraya gizlice girer.

gördüklerine inanamamıştır çünkü tristan ve i̇solde ayrı yerlerde yatıyorlar ve aralarında bir kılıç duruyordur. yatan iki kişinin arasına konan kılıç orada namusu sembol etmektedir. kral bunun üzerine onları saraya tekrar davet eder. törenle saraya yerleşirler.

bu gizli buluşmalar devam ediyor, birçok köylü de onları görüyordur. en sonunda kral kendisi de bunları fark eder ve öfkeyle cezalandırır.

korkunç son gelmiştir. tristan ve i̇solde ayrı ülkelere sürgüne gönderilirler.

strasburg'un derlemesi burada bitmektedir. buraya kadar yazılan bölüm yirmi iki bin dizeden oluşmaktadır.

destanın sonu hakkındaki anlatılar 
bu konuda birçok farklı anlatı vardır. bunlardan en çok anlatılanı kralın tristan ve i̇solde'yi sürgünde de rahat bırakmayıp zehirletmek istemesi, tristan'ın zehirlenmesi fakat i̇solde'nin kurtulmasıdır. i̇solde hikâyeye göre tristan ölmek üzere iken yanına gelir fakat tristan onu göremeden ölmüştür. i̇solde onun yanında ölür.

diğer bir anlatıya göre tristan sürgünde iken evlenmiş fakat yeni karısı onun sönmeyen aşkını öğrenmiştir. tristan i̇solde'yi yanına çağırmış, gemisine beyaz yelken çekmesini dilemiştir. bunu da duyan karısı tristan'ı zehirlemiş, ufukta bir gemi gören tristan'a onun kara yelkenli olduğunu söylemiş ve tristan son nefesini vermiştir. beyaz yelkenli gemi gelince i̇solde tristan'ı ölü bulmuş ve o da onun yanında can vermiştir. bunu duyan kral pişman olmuş ve ikisine bir mezar yaptırmıştır.

sir walter scott'un da ayrı bir son yazdığı biliniyor.

destanın kökeni hakkındaki araştırmalar 
keltik destanın birçok hikâyeden etkilendiği bilinmektedir.
 pers destanı visu ramin
 ovid'in aridiane narkosta hikâyesi
 kral arthur ve kutsal kase hikâyeleri 
tristan efsanesinin baş kahramanı ve sevgilisinin isimleri. lancelot ve guinevere ya da aragorn ve arwen ikililerine benzetilmektedir.

diğer dillerdeki versiyonlar

fransa 
fransız marie de france bu hikâyeyi chevrefoil adıyla fransızcaya empoze etmiştir.

başka bir düzenleme de tristan et iseult adındadır.

i̇skandinavya 
tristrams kvæði, saga af tristram ok ísodd adıyla düzenlemiştir.

almanya 
tristan adıyla 130 dizelik bir şiir viyana ulusal kütüphanesinde bulunmaktadır.

i̇spanya 
"carta enviada por hiseo la brunda a tristán; respuesta de tristán" adıyla iki hayali aşık arasındaki mektuplaşma biçiminde yayınlanmıştır.

ayrıca cervantes saavedra'nın don kişot adlı eserinde "tristan ve iseo" şeklinde, bu hikâyeye telmih yapılır.

i̇talya 
i̇talya'da oldukça popüler olan destan aşağıdaki isimlerle yayınlanmıştır:

 cantari di tristano 
 due tristani 
 quando tristano e lancielotto combattiero al petrone di merlino 
 ultime impresse e morte tristano 
 vendetta che fe messer lanzelloto de la morte di mister tristano 
 tavola ritonda 
 tristano panciaticchiano 
 tristano riccardiano 
 tristano veneto

belarus 
povest trychane adıyla 1560 yılında düzenlenmiştir.

hakkında bestelenmiş müzikler 
 richard wagner tristan ve i̇solde üç perdelik opera bestesi vardır. bu beste ünlü filozof friedrich nietzsche tarafından çok beğenilmiştir.
 celtic odyssey adlı grubun destanla aynı ismi taşıyan albümleri vardır.

hakkında çekilmiş filmler 
2006 yapımı tristan and isolde adını taşıyan kevin reynolds filmi.

 yapım yılı: 2006
 süre: 125 dk 
 gösterim tarihi: 2006 
 oyuncular 
 james franco—tristan 
 sophia myles—isolde 
 rufus sewell—lord marke 
 david o'hara—kral donnchadh 
 henry cavill—melot 
 yönetmen: kevin reynolds
 senarist: dean georgaris

film uyarlamasında öne çıkan farklar 

filmde, efsanenin aksine, aşkın başlangıç nedeni tam olarak gerekçelendirilmez. tristan'ın öldüğünü zanneden i̇ngilizler, onu bir tekneye koyup denize bırakırlar. i̇rlanda sahillerine ulaşan tekneyi i̇solde ve yardımcısı bulur. i̇solde, zehirlere meraklı genç bir kadındır. gözlerden uzak bir kulübede panzehiri uygulayıp, tristan'ı hayata döndürür. aşkları bu şekilde başlar. kısaca, efsanedekinin aksine, "aşk iksiri" gibi öğeler ortadan kaldırılır. tristan kralına sadık bir aşık olarak resmedilir. i̇solde'a aşık olmasına rağmen, kralına sadakatinden vazgeçmeyerek kral marke ile evlenmesine göz yumar. çağdaş uyarlamada, i̇solde, kral ile iyi anlaşmasına rağmen tristan ile yaşadığı tutkudan da vazgeçemez.

kaynakça 

 wagner, richard; tristan und isolde (aktaran senail özkan)
 roland, romain; tristan and isolde (aktaran senail özkan)
 özkan, senail; nietzsche
 jeffrey gantz, culhwch and olwen, from the mabinogion
 stewart gregory, roman de tristan
 schach, the saga of tristram and isond
 the tristan legend hill

dış bağlantılar 
 i̇ngilizce tristan ve i̇solde araştırması
 tristan und isolde filmi
 filmi satın almak

kral arthur efsanesi

bretanya
orta çağ'da efsaneler
i̇ngiliz destanları