İlhan Ayverdi

i̇lhan ayverdi, i̇lhan tolun (d. 24 ekim 1926, akhisar - ö. 6 kasım 2009, i̇stanbul). türk dil bilimci, edebiyat öğretmeni.

kubbealtı akademisi kültür ve sanat vakfı'nın kurucusu ve vefatından önce başkanı idi. misâlli büyük türkçe sözlüğü hazırlamıştır. ekrem hakkı ayverdi’nin eşidir.

yaşamı

ailesi ve öğrenim yaşamı 
24 ekim 1926'da akhisar’da doğdu. 06 kasım 2009'da i̇stanbul'da vefat etti. baba tarafı dağıstan, anne tarafı rumeli asıllıdır. ailesi, 93 harbi sırasında topraklarını terkedip önce bursa'ya sonra ödemiş'e yerleşmişti. babası murat tolun bey, türk kurtuluş savaşı yıllarında galip hoca diye bilinen celal bayar'ın silah arkadaşıdır; türk kurtuluş savaşı'nda akhisar cephesi kuvâ-yi milliye kumandanı olarak görev yapmıştır, i̇stiklal madalyası sahibidir.

i̇lhan hanım, posta müdürü olan babasının akhisar'a tayininden sonra dünyaya geldi; ilk ve orta tahsilini aynı yerde tamamladı. akhisar'da lise olmadığından lise tahsili için i̇zmir'e gitti ve 1943 yılında i̇zmir karataş lisesi'nden mezun oldu.

hastalık sebebiyle iki sene ara verdiği öğrenim yaşamına i̇stanbul üniversitesi edebiyat fakültesi türk dili ve edebiyatı bölümü'nde devam etti. türk tarihinin ilk edebiyat profesörü olan ali nihad tarlan, edebiyat tarihçisi i̇smail hikmet ertaylan, prof. mehmet kaplan'ın öğrencisi oldu. gazeteci yazar ahmet kabaklı ile sınıf arkadaşı oldu ve dostlukları ömürboyu devam etti. fakültede öğrenci iken bir yandan da i̇stanbul milli eğitim müdürlüğü'nde memur olarak çalıştı; çalıştığı dairede tanıştığı mehmet örtenoğlu dede ile tanışması bütün hayatını etkiledi. mehmet dede vasıtasıyla yazar samiha ayverdi ve samiha hanım'ın hocası ken'an rifâî (kenan büyükaksoy) ile tanıştı. üniversite öğrenimini 1949 yılında tamamladı.

öğretmenlik yaşamı 
edebiyat öğretmeni olan i̇lhan hanım, sırası ile anarat higutyan ermeni orta okulu, galatasaray lisesi, zoğrafyon rum lisesi (1951-1955), saint joseph lisesi ve saint michel fransız lisesi’nde görev yaptı. 1960 yılında ise çapa eğitim enstitüsü'nde bir süre öğretmenliğe devam etti; aynı yıl öğretmenlikten ayrıldı. öğretmenliği bıraktıktan sonraki yaşamını dernek çalışmaları, özel kültür falaliyetleri ile doldurdu.

kültür-sanat çalışmaları 
8 ekim 1959 günü samiha ayverdi'nin erkek kardeşi mimar-mühendis-müteahhit ekrem hakkı ayverdi ile evlendi. eşinin anadolu ve rumeli'de gezerek 20 yıllık bir çalışma sonucu dört ciltlik osmanlı mimari eserleri adlı yapıtı meydan getirmesinde katkıda bulundu.

1966-1982 yılları arasında türk kadınları kültür derneği'nin başkanlığını yaptı.1970'li yıllarda kubbealtı cemiyeti'nin kuruluşuna samiha ve ekrem hakkı ayverdi ile birlikte başkanlık etti, cemiyetin isim-annesi oldu. bu cemiyet, kubbealtı akademisi kültür ve sanat vakfı adıyla vakfa dönüşünce, vakfın başkanı oldu. 
kubbealtı mecmuası'nın yayımlanmasında, vakfın yayın, seminer, konferanslar, musiki çalışmaları ve çeşitli sosyal faaliyetlerinde eşi ekrem hakkı ayverdi ve samiha ayverdi ile aktif rol oynadı.

misâlli büyük türk lugati 
1976 yılında, kubbealtı vakfı'nın yayımlamaya karar verdiği misâlli büyük türk lugati'nin hazırlanması ve yazılması işini üstlendi. bu eser üzerinde 28 yıl aralıksız çalıştı ve 2004 yılında tamamladı. 13. yüzyıldan günümüze kadar türk dilinin envanterini çıkaran ve binlerce misalle donatılan bu eser, kasım 2005’te yayımlandı. i̇lhan ayverdi, bu eser ile türkiye yazarlar birliği tarafından 2005’te dil alanında “yılın yazarı” seçilmiştir.

80. yaşına armağan 
i̇lhan ayverdi'nin 80. yaşını kutladığı 2006 yılında kubbealtı neşriyat tarafından hayatından kesitler sunan bir kitap hazırlanmıştır. "i̇lhan ayverdi: bir hayat bir lûgat" adlı 99 sayfalık kitap, 80. yaşına armağan alt başlığını taşır; zeynep uluant ve aysel yüksel tarafından hazırlanmıştır.

kaynakça

dış bağlantılar 
kubbealtı vakfı 
i̇lhan ayverdi web sitesi 

türk dilbilimciler
1926 doğumlular
türk öğretmenler
merkezefendi mezarlığı'na defnedilenler
2009 yılında ölenler
akhisar doğumlular
türk sözlükçüler