Peşmerge

peşmerge (kürtçe: پێشمه‌رگه, pêşmerge, kelime anlamı 'ölümle yüzleşenler'), kürdistan bölgesel yönetimi'nin askerî gücüdür. irak anayasası'na göre peşmerge, güvenlik yan kuruluşlarıyla birlikte kürdistan bölgesi'nin güvenliğinden sorumludur. peşmerge'ye bağlı kuruluşlar arasında asayiş (istihbarat teşkilatı), parastin u zanyarî (istihbarat yardım teşkilatı) ve zeravani (jandarma teşkilatı) bulunmaktadır.

peşmerge'nin tarihi 18. yüzyıla kadar uzanır. osmanlılar ve safeviler içinde askeri sınır muhafızı olarak tarih sahnesine çıktı ve 19. yüzyılda iyi eğitimli, disiplinli bir gerilla gücüne dönüştü. özgür kürt devleti hedefine ulaşmayı amaçlayan, bağımsızlıkçı kürt hareketinin silahlı bir birimidir. 2003'te başlayan irak müdahalesi'nde abd ile birlikte koalisyon güçlerine eşlik ederek 2003 yılında saddam hüseyin'in devrilmesiyle birlikte kürdistan bölgesel yönetimi ordusu olarak resmiyet kazanmıştır.

etimoloji 
"peşmerge" kelimesi "ölümle yüzleşenler" anlamına gelmektedir. i̇lk olarak kısa ömürlü mahabad cumhuriyeti'nde (1946–47) cumhurbaşkanı kadı muhammed tarafından kullanıldığını belirtir.

geçmiş 
kürt savaşçı geleneği, bağımsızlık özlemleriyle birlikte binlerce yıldır var olmuştur ve ilk kürt savaşçı grupları çeşitli imparatorluklara karşı bağımsızlık için savaşmışlardır.

peşmerge bir süreye kadar sadece gerilla kuvveti olarak var oldu, ancak bağımsızlık ilan eden mahabad cumhuriyeti'nde (1946-1947), general mustafa barzani liderliğindeki peşmerge, cumhuriyetin resmi ordusu oldu. mahabad cumhuriyeti'nin yıkılmasından ve devlet başkanı kadı muhammed'in idam edilmesinden sonra peşmerge güçleri, 20.yüzyılın geri kalanında i̇ran ve irak hükûmetleriyle savaşmaya devam edecek gerilla grupları olarak yeniden yapılandı.

peşmerge'lerin çoğu kürdistan demokrat partisi'nin kurucusu ve başkanı mustafa barzani tarafından yönetiliyordu. 1975'te peşmerge, i̇kinci irak-kürt savaşı'nda yenildi. kdp'nin önde gelen üyelerinden celal talabani, direnişi canlandırmak için aynı yıl partiden ayrıldı ve kürdistan yurtseverler birliği'ni kurdu. bu olay, bugüne kadar peşmerge güçlerini ve kürdistan'daki kürt toplumunun çoğunu bölen kdp ve kyb arasındaki siyasi tartışmanın temelini oluşturdu.

1979'da mustafa barzani'nin ölümünden sonra yerine oğlu mesud barzani geçti. kdp ve kyb arasındaki gerilim arttıkça, peşmerge'lerin çoğu bir bölgeyi kendi partilerinin kontrolü altında tutmak için savaşırken, aynı zamanda irak ordusu'nun saldırılarına karşı da savaştı. birinci körfez savaşı'nın ardından irak kürdistanı, iki büyük parti olan kdp ve kyb arasında kürt i̇ç savaşı'nı gördü ve peşmerge güçleri birbirleriyle savaşmak için kullanıldı. i̇ç savaş, eylül 1998'de barzani ve talabani'nin resmi bir barış anlaşması kuran washington anlaşması'nı imzalamasıyla resmen sona erdi. anlaşmada taraflar, gelir ve gücü paylaşma, irak askerlerinin kürt bölgelerine girmesine ve pkk'nın kuzey irak topraklarını kullanmasına izin vermeme konusunda anlaştılar. o zamana kadar her iki taraftan da yaklaşık 5.000 kişi öldü ve çok daha fazlası yanlış tarafta oldukları için tahliye edildi. sonraki yıllarda gerilim yüksek kaldı, ancak her iki taraf da birbirine yaklaştı ve 2003'te her iki parti de irak savaşı'nın bir parçası olarak baas rejiminin devrilmesinde yer aldı. diğer milis güçlerinin aksine, peşmerge irak yasaları tarafından hiçbir zaman yasaklanmadı.

peşmerge günümüzde kürdistan bölgesel yönetimi'nin ana askerî gücü olarak bölgenin korunmasında ve savunmasında rol üstlenmektedir. peşmerge bakanı, şoreş i̇smail abdullah'tır ve peşmerge'nin başkomutanı bölgenin başkanı neçirvan barzani'dir.

yapı 
 
peşmerge çoğunlukla kürdistan demokrat partisi'ne (kdp) ve kürdistan yurtseverler birliği'ne (kyb) sadık güçler arasında bölünürken, kürdistan sosyalist demokrat partisi gibi diğer küçük kürt partilerin de kendi küçük peşmerge birimleri vardır. kdp ve kyb, güçlerinin bileşimine ilişkin bilgileri hükûmete veya medyaya açıklamamaktadır. bu nedenle, kaç peşmerge savaşçısı olduğuna dair güvenilir bir sayı yoktur. medya kuruluşları 150.000 ila 200.000 peşmerge olduğunu iddia etmektedir, ancak bu sayı oldukça tartışmalıdır. peşmerge, kdp-kyb arasındaki anlaşmazlıklardan ötürü kürdistan bölgesi'ni dohuk valiliği ve erbil valiliğini kapsayan kdp tarafından yönetilen bir "sarı" bölgeye ve süleymaniye valiliği ve halepçe valiliğini kapsayan kyb tarafından yönetilen bir "yeşil" bölgeye ayrıldı. her iki bölgenin de, diğer bölge ile koordine olmayan kendi yönetim kurumları ile kendi peşmerge birimi vardır.
 
peşmerge'nin bölünmüş yapısının bir sonucu olarak, tüm peşmerge gücünden sorumlu bir komuta merkezi yoktur ve peşmerge birimleri bunun yerine siyasi bağlılığa bağlı olarak ayrı askeri hiyerarşileri takip eder. peşmerge'yi 1992'den bu yana birleştirme ve siyasetten arındırma çabaları gerçekleştirildi. ancak şu ana kadar birleştirme planları ve reformlar başarısız oldu ve peşmergelerin çoğu hala kdp'nin ve kyb'nin etkisi altındadır. 2014'teki irak i̇ç savaşı olaylarının ardından, amerika birleşik devletleri ve birkaç avrupa ülkesi, kyb ve kdp'ye, yardım ve finansman şartı olarak karma peşmerge tugayları kurmaları için baskı yaptı. kyb ve kdp, daha sonra peşmerge i̇şleri bakanlığı'nın komutası altına alınan bölge muhafız tugayları altında 12 ila 14 tugayı birleştirdi. ancak subaylar, kendilerine sadık kuvvetlerin konuşlandırılmasını kontrol eden ve cephe ve sektör komutanlarını atayan parti liderlerine rapor vermeye ve onlardan emir almaya devam etmişlerdir.

savaşlar

peşmerge-pkk çatışması 

peşmerge ile pkk düşman taraflar arasındadır ve günümüze kadar birçok halde birbirlerine karşı savaşmışlardır. peşmerge ve pkk, i̇dris barzani'nin çabaları sonucu bir dönem ateşkes ve barış yapmışlarsa da pkk ve pkk lideri abdullah öcalan'ın bölgedeki tek lider olmak istemesi, ulus kürt devletine sıcak bakmamasının yanında peşmerge'yi kendi bölgelerinden uzak tutma çabaları, peşmerge'yi ve barzani ailesini sürekli irdeleyip suçlamalarda bulunmasından dolayı ateşkesler kısa sürede bozulmuştur. kürdistan bölgesel yönetimi, pkk'yı kendi topraklarını işgal eden illegal bir güç görmekte olduğu gibi pkk'ya karşı sert uyarılarda bulunmaktadır. pkk ise irak'ta yapılan türk operasyonlarının kdp-tsk işbirliğinde yapıldığını iddia edip kürdistan bölgesel hükûmeti'ni suçlamaktadır.

cia peşmergeleri 
1995 yılına kadar irak içinde 7.500 kadar  peşmerge ve kürt stk'lar görevlileri cia operasyonu ile ülkeden kaçırılarak abd ordusunun guam üssü'ne taşındı. irak'ın işgali sonrasında bu peşmergelerin eğitilerek irak'ta önemli görevlere getirildiği savunulmaktadır.

2015 yılı itibarıyla 35 bin kürt askerin yanı sıra irak ordusundan ve güvenlik güçlerinden ayrı olarak
300 ile 350 bin arasında peşmerge bulunmaktadır.

kürdistan bölgesel yönetimi başbakanı mesrur barzani, günümüzdeki peşmerge'lerin sayısını roket sistemleriyle donatılmış 5 bin zırhlı araç, 550 tank  ve 25 savaş helikopterine sahip 270 bin kişi olarak açıklamıştır.

yabancı savaşçılar 
gönüllü savaşçıların sayısı bilinmemekle birlikte sıklıkla amerika, avrupa ve avustralya'dan peşmerge'ye katılım olmaktadır.

destek 
peşmerge'ye amerika, avrupa ve avustralya'dan silah ve lojistik destek olmaktadır.

teçhizat

hafif silahlar

tanksavar silahlar

havan

man-taşınabilir hava savunma sistemi

zırhlı araçlar

lojistik ve ticari araçlar

ağır silahlar

uçaksavar

havakuvetleri

resimler

kaynakça

dış bağlantılar 
 michael g. lortz, 'the kurdish warrior tradition and the importance of the peshmerga' (pdf dosyası) 

irak askeriyesi
kürdistan bölgesel yönetimi