Niyazi Lodos

niyazi lodos (d. 1921 zeytinliova, akhisar, manisa, türkiye - ö. 10 ekim 1997 türkiye). türk biyolog, zoolog, entomolog, bitkibilimci ve  fitopatolog.

eğitim ve hizmetleri 
eski adı yayaköy olan zeytinliova köyünde doğdu. i̇lk ve orta öğrenimini i̇zmir'de tamamlamış, 1946 yılında ankara üniversitesi ziraat fakültesinden mezun olmuştur.

meslek yaşamına bornova zeytincilik araştırma enstitüsünde başlayan lodos, askerlik hizmetinden sonra 1947-1950 yılları arasında kısa sürelerle ankara zirai mücadele ve karantina müdürlüğü, ziraat i̇şleri genel müdürlüğü meyvecilik şubesi ve bornova bölge zirai mücadele araştırma enstitüsü gibi kuruluşlarda görev yapmıştır. 1950-1955 yılları arasında çalıştığı ankara bölge zirai mücadele araştırma enstitüsünde gösterdiği yüksek performans, yöneticilerin ve prof. dr. bekir alkan’ın dikkatini çekmiş ve bilim insanlığı yolunda ilk adımlarını bu kuruluşta atmıştır.

prof. dr. bekir alkan'ın danışmanlığı altında hazırlamış olduğu “orta anadolu’da meyve ağaçlarında zarar yapan curculionidae (hortumlu böcekler) türleri üzerinde sistematik araştırmalar” konulu doktora tezini başarıyla tamamlamıştır. bu sırada güneydoğu anadolu bölgesinde hububatta önemli zararlar oluşturan süneyle ilgili araştırmalar yapmak üzere bakanlıkça diyarbakır’a görevlendirilen lodos, daha sonra bölge zirai mücadele araştırma enstitüsüne dönüştürülecek olan “geçici süne araştırma i̇stasyonu”nu kurmuş ve bu kuruluşun yöneticiliğini üstlenmiştir. süne üzerinde yaptığı biyolojik ve ekolojik çalışmalardan elde ettiği sonuçlar hâlâ başarıyla kullanılmakta ve uygulanmaktadır. süneyle ilgili bu başarılı çalışmalar onu kısa zamanda civar ülkelerde de ünlendirmiş, nitekim irak hükümeti kendisini irak’ta süne sorununu çözmek için bir yıllığına “sözleşmeli araştırıcı” olarak istihdam etmiştir. 1957 yılında ege üniversitesi ziraat fakültesine giren lodos, türkiye’de ilk kez ‘bitki sağlığı bölümü’ nü kurmuştur. süne üzerinde yaptığı çalışmalarını “türkiye, irak, i̇ran ve suriye’de süne (eurygaster integriceps put.) problemi üzerinde incelemeler” başlıklı eserde bir araya getiren lodos, bu eseriyle 1960 yılında “üniversite doçenti” unvanını kazanmıştır ve bu unvan ege üniversitesi'ndeki ilk doçentlik unvanıdır. prof. dr. niyazi lodos, 1960-1962 yılları arasında entomoloji ve fitopatoloji kürsüsü, 1962-1964 yılları arasında da entomoloji ve zirai zooloji kürsüsü başkanlığı görevini sürdürmüştür. 1964 yılında ege üniversitesi ziraat fakültesindeki görevinden ayrılan lodos, 1964-1969 yılları arasında özel bir anlaşmayla gittiği gana'da west african cocoa research institute’de entomoloji departmanı şefi olarak görev almıştır. prof. dr. niyazi lodos, 1969 yılında ege üniversitesi ziraat fakültesi'ndeki görevine yeniden dönmüş ve aynı yıl profesörlüğe yükseltilmiştir. bu tarihten itibaren entomoloji ve zirai zooloji kürsüsü ve bitki sağlığı bölümü başkanlıkları görevlerini sürdüren lodos, 1982 yılında yüksek öğretim kanunu gereğince ismi bitki koruma bölümü olan bölüm başkanlığına getirilmiş ve bu görevini emekli olduğu 1 temmuz 1988 tarihine kadar sürdürmüştür.

prof. dr. niyazi lodos’u, entomoloji bilimine katkılarından dolayı bütün bilim dünyası tanımaktadır. i̇ran, irak, fas, gana, çekoslovakya, almanya, fransa, i̇ngiltere, abd gibi ülkelerde kısa veya uzun süreli çalışmaları; bazılan yabancı dillere çevrilmiş ders kitaplan; 90′dan fazla yabancı dillerde yayınlanmış mesleki eserleri; royal society of entomology, international commission for invertebrata survey, world’s heteropterists, curculio, auchenorrhyncha ve cocoa scientists gibi birçok uluslararası dernek ve kuruluşlara üye olması; türkiye entomolojisiyle ilgili yabancı araştırıcıların herhangi bir başvurusuna hemen o gün yanıt vermesi onu gerçekten entomoloji biliminde zirveye çıkarmıştır.

özellikle gana'da yaptığı araştırmalar, entomoloji dünyasında takdir toplamış ve bu çalışmalardan birinde topladığı böcek örneği daha sonra meslektaşı tarafından adına ithaf edilmiştir: blepharella lodosi mesnil (sin: congochrysosoma lodosi mesnil)

bu arada türkiye'de ilk kez bulunan ve bilim dünyası için yeni olan 31 böcek türünün lodosi, lodosianus, isodol ve niyazii gibi epitetlerle adına ithaf edilmesi, lodos'un çalışmalarının takdir gördüğünün göstergesidir.

üniversiteye girdiği 1957 yılından emekli olduğu 1988 yılına kadar 1000′den fazla lisans, 45 uzmanlık ve yüksek lisans ve 15 doktora öğrencisinden başka çok sayıda doçent ve profesör de yetiştirmiştir. yayımlamış olduğu 170′den fazla eseri, bizzat kendisinin kurmuş olduğu türkiye entomoloji derneği ve bu derneğin yayın organı olan türkiye entomoloji dergisi bu konuda çalışanlara sürekli yardımcı olmaktadır. yaptığı katkılar ve bıraktığı eserlerden dolayı 1996 yılında ege üniversitesi senatosu tarafından “üstün hizmet madalyası”yla onurlandırılmıştır. 
 
türkiye'nin ilk ve en zengin böcek müzesi unvanına sahip olan ve uluslararası merkezlerce lemt kısaltmasıyla kabul edilen prof. dr. niyazi lodos böcek entomoloji müzesi onun adına ithaf edilmiştir. ege üniversitesi ziraat fakültesi’nin kuruluşunu izleyen yıllarda bitki sağlığı bölümünü kuran prof. dr. niyazi lodos tarafından müze konusunda ilk adımlar atılmış ve daha sonra prof. dr. feyzi önder, prof. dr. hasan giray ile bölümde entomoloji konusunda çalışan akademisyenler tarafından geliştirilmiştir.

adlandırdığı taksonlar 
1977 yılında keşfedilenler:
galeatus helianthi onder & lodos, 1977 sinonim

adına ithaf edilen taksonlar 
 ceutorhynchus niyazii hoffmann, 1957
 rhynchites lodosi voss, 1973 
 neotournieria lodosianus (magnano, 1977)
 cicada lodosi boulard, 1979
 mecomma lodosi onder, 1979
 tshurtshurnella lodosi dlabola, 1979
 trissolcus lodosi (szabo, 1981)
 coptosoma lodosi doğanlar et al., 2007
 lyristes isodol boulard,1988  (anagram yapılmış)

dipnotlar

kaynakça 
 prof. dr. feyzi önder (1997), entomoloji dünyası için çok büyük bir kayıp prof. dr. niyazi lodos, türk. entomol. derg. 21(4):245-258.
  m. bigger (2009), a geographical distribution list of insects and mites associated with cocoa, derived from literature published before 2010

türk entomologlar
türk profesörler
akhisar doğumlular