İnsan evriminin fosil listesi

i̇nsan evriminin fosil listesi, insanın evrimiyle ilgili birçok kayda değer primat fosilleri hakkında genel bir bakış sunmaktadır. genellikle her ne kadar eksiksiz ve tam kafatasları veya bütün bir iskelet fosili nadir olarak bulunmasıyla beraber sadece birkaç kemik parçalarından veya dişten oluşan parçalar hâlinde binlerce fosil buluntular da mevcuttur. bu liste eksiklikleri tamamlamaktan ziyade insan evriminde en önemli buluntulardan bazılarını göstermeyi amaçlamaktadır. listede yer alan fosiller radyometrik tarihleme yöntemi veya bulundukları katmanların yaşlarının hesaplanmasıyla belirlenmiş olan tahmini yaşlarına göre sıralandırılmıştır. listede gösterilen fosillerin çoğu homo sapiens'in doğrudan atası olmamakla beraber insanın doğrudan atalarıyla yakın ilgilidir ve bu yüzden insan soy çizgisinin araştırılmasında önemlidir. yalnızca insana şempanzeden daha yakın olan, ya da daha yakın olabilecek türlere ait fosiller listelenmiştir.

geç miyosen

7 milyon - 5.3 milyon yıl önce
</noinclude>
{| class="wikitable sortable"
|- style="background:#efefef;"
! resim
! ad
! data-sort-type=number | yaş
! tür
! keşif yılı
! ülke
! keşfeden kişi(ler)
! şu an bulunduğu yer
|-
| 
| el graeco
| 7.20
| graecopithecus freybergi
| 2017 (1944)
| yunanistan, bulgaristan
| böhme (tübingen), spassov (bas)
| met, athens; tübingen, almanya
|-
| 
| tm 266 (toumai)
| 7.00-6.00
| sahelanthropus tchadensis
| 2001
| çad
| michel brunet, alain beauvilain, fanone gongdibe, mahamat adoum ve ahounta djimdoumalbaye
| n'djamena (çad), beac
|-
| 
| bar 1000'00
| 6.1 - 5.7
| orrorin tugenensis
| 2000
| kenya
| martin pickford, kiptalam cheboi, dominique gommery, pierre mein, brigitte senut
|
|-
| 
| ala-vp 1/20
| 5.65±0.150
| ardipithecus kadabba
| 1997
| etiyopya
| yohannes haile-selassie
||-
|}

pliyosen
 5.3 milyon - 2.58 milyon önce
{| class="wikitable sortable"
|- style="background:#efefef;"
! resim
! ad
! yaş
! tür
! keşif yılı
! ülke
! keşfeden kişi(ler)
! şu an bulunduğu yer
|-
| 
| ardi
| 4.40
| ardipithecus ramidus
| 1994
| etiyopya
| yohannes haile-selassie
|
|-
| 
| lothagam mandible (knm-lt 329)
| 4.60±0.40
| australopithecus anamensis ya da belirsiz hominidae
| 1967
| kenya
| arnold lewis,<ref>bernard wood, wiley-blackwell encyclopedia of human evolution (2011), 887 .</ref> bryan patterson
|
|-
|
| knm-th 13150
| 4.70±0.55
| australopithecus anamensis| 1984
| kenya
| kiptalam cheboi
|
|-
| 
| knm-kp 271
| 4.00
| australopithecus anamensis| 1965
| kanapoi, kenya
| bryan patterson
|
|-
| 
| laetoli ayak izi
| 3.70
| bipedal hominin
| 1976
| tanzanya
| mary leakey
|
|-
| 
| lh 4
| 3.40±0.50
| australopithecus afarensis| 1974
| laetoli, tanzanya
| mary leakey
|
|-
|
| ksd-vp-1/1 (kadanuumuu)
| 3.58
| australopithecus afarensis| 2005
| etiyopya
| yohannes haile-selassie
|
|-
|
| kt-12/h1 (abel)
| 3,50
| australopithecus bahrelghazali| 1995
| çad
| mamelbaye tomalta and michel brunet
| n'djamena (çad), beac
|-
| 
| knm-wt 40000 (flat faced man)
| 3,50
| kenyanthropus platyops| 1999
| turkana gölü (batı turkana gölü), kenya
| justus erus ve meave leakey
|
|-
|
| brt-vp-3/14
| 3.40±0.10
| australopithecus deyiremeda| 2015
| etiyopya
| yohannes haile-selassie
|
|-
| 
| stw 573 (ufak ayak)
| 3.67
| australopithecus prometheus(?)
| 1994
| sterkfontein, güney afrika cumhuriyeti
| ronald j. clarke
|
|-
| 
| dik-1 (selam)
| 3.30
| australopithecus afarensis| 2000
| etiyopya
| zeresenay alemseged
|
|-
| 
| al 288-1 (lucy)
| 3.20
| australopithecus afarensis| 1974
| etiyopya
| tom gray, donald johanson, yves coppens ve maurice taieb
| etiyopya milli müzesi
|-
| 
| al 200-1
| 3.10±0.10
| australopithecus afarensis| 1975
| afar bölgesi, etiyopya
| donald johanson yves coppens ve maurice taieb
|
|-
| 
| al 129-1
| 3.10±0.10
| australopithecus afarensis| 1973
| afar bölgesi, etiyopya
| donald johanson
|
|-
| 
| al 444-2
| 3.00
| australopithecus afarensis| 1992
| afar bölgesi, etiyopya
| yoel rak
|
|-
| 
| ld 350-1
| 2.775±0.025
| homo(?)
| 2013
| etiyopya
| chalachew seyoum
|<noinclude>
|-
| 
| taung çocuğu 1
| 3.03 - 2.61
| australopithecus africanus
| 1924
| buxton-norlim limeworks, güney afrika
| raymond dart
| witwatersrand üniversitesi
|}

 pleistosen 
 alt paleolitik: 2.58 milyon - 300.000 yıl önce 

orta paleolitik: 300.000 - 50.000 yıl önce

üst paleolitik: 50.000 - 10.000 yıl önce

holosen
mezolitik / neolitik: 10.000 - 5.000 yıl önce 

fosil katalog isimlerinde kullanılan kısaltmalar

al - afar bölgsi, etiyopya
ara-vp - aramis omurgalı paleontolojisi, etiyopya
bou-vp - bouri omurgalı paleontolojisi, etiyopya
er - east (gölü) rudolf, kenya
kga - konso-gardula, etiyopya
knm - kenya ulusal müzesi
kp - kanapoi, kenya
oh - olduvai hominid, tanzanya
sk - swartkrans, güney afrika
sts, stw - sterkfontein, güney afrika
tm - transvaal müzesi, güney afrika
tm - toros-menalla, çad
wt - west (gölü) turkana, kenya

ayrıca bakınız
i̇nsanın evrimi
fosil primatların listesi
paleoantropoloji
en son ortak ata

 konuyla ilgili yayınlar 

gibbons, ann. i̇lk i̇nsan: eski atalarımızı keşfetme yarışı . anchor books (2007). isbn 978-1-4000-7696-3
hartwig, walter, ed (2002. 2004'te tekrar basıldı). primat fosilleri . cambridge university press. isbn 978-0-521-08141-2.
johanson, donald & wong, kate. lucy'nin mirası: i̇nsanın kökenini arayış. three rivers press (2009). isbn 978-0-307-39640-2
(not: bu kitap genel olarak primatların evrimi hakkında çok yararlı ve insan evrimi hakkında dikkata değer bilgiler içermektedir. bunun yanı sıra fosil tarihçesini de yer vermektedir).
leakey, richard & lewin, roger. i̇nsanın kökeni: bizi insan yapan nedir?. little, brown and company (1992). isbn 0-316-90298-5
lewin, roger. kemikleri tartışmak: i̇nsanın kökeni arayışında tartışmalar. penguin books (1987). isbn 0-14-022638-9
morwood, mike & van oosterzee, penny. yeni bir ​​i̇nsan: flores, endonezyalı 'hobbitin' şaşırtıcı keşfi ve tuhaf hikayesi. smithsonian books (2007). isbn 978-0-06-089908-0
oppenheimer, stephen. cennetin ötesinde: dünya i̇nsanları. constable (2003). isbn 1-84119-697-5
roberts, alice. i̇nsanın i̇nanılmaz seyahati: gezegenimize nasıl dağıldığımızın hikayesi. bloomsbury (2009). isbn 978-0-7475-9839-8
shreeve, james. neandertal bilmecesi: modern i̇nsanın kökenini ve gizemini çözmek. viking (1996). isbn 0-670-86638-5
stringer, chris. türlerimizin kökeni. allen lane (2011). isbn 978-1-846-14140-9
stringer, chris & andrews, peter. i̇nsanın evriminin tüm dünyası . thames and hudson (2005). isbn 0-500-05132-1
stringer, chris & mckie, robin. afrika'dan çıkış: modern i̇nsanın kökeni. jonathan cape (1996). isbn 0-224-03771-4
van oosterzee, penny. pekin adamının hikayesi. allen & unwin (1999). isbn 1-86508-632-0
walker, allan & shipman, pat. kemiklerin bilgeliği: i̇nsanın kökeni aramak. weidenfeld ve nicholson (1996). isbn 0-297-81670-5
wade, nicholas. şafak sökmeden önce: atalarımızın kayıp tarihini kurtarmak. penguin press (2006). isbn 978-0715636589
weiss, ml ve mann, ae (1985). i̇nsan biyolojisi ve davranışları: antropolojik bir bakış açısı (4. bs.). boston:. little brown isbn  978-0-673-39013-4 (not: bu kitap, insan ve insan olmayan primatların evrimi ile fosil tarihlerini çok anlaşılabilir açıklamalarını içermektedir).
wells, spencer. i̇nsanın yolculuğu: genetik bir odisee'' . allen lane / penguin press (2002). isbn 0-713-99625-0

kaynakça

dış bağlantılar 
 dünya genelinde primat fosil buluntularının interaktif bir haritası
 australopitesinler hakkında bilgilendirici bir kaynak