Gülten Dayıoğlu

gülten dayıoğlu (d. 15 mayıs 1935; emet, kütahya), türk roman ve öykü yazarı.

türkiye'de çocuk ve gençlik edebiyatının önemli isimlerindendir. kendi yaşamından izler taşıyan fadiş romanı türkiye'de çocuk klasikleri arasına girmiştir. "türkiye'de üç kuşağı eserleri ile büyüten yazar" olarak bilinir.

yaşamı
1935 yılında kütahya'nın emet ilçesinde doğdu. babası, "yüncü aliler" lakabıyla tanına aileden gelen şapka ustası lütfi efendi (uyan), annesi emine hanım'dır. ailenin tek çocuğu olan gülten hanım, anne ve babasının ayrılması üzerine annesi tarafından büyütülmüştür.

çocukluğunun büyük bir kısmını emet ilçesinde geçirdi. i̇lkokulun ilk üç sınıfını emet'in örencik köyü'nde okuduktan sonra önce kütahya 30 ağustos i̇lkokulu'na devam etti. bu okuldaki öğretmeninin teşviki ile öyküler yazmaya başladı. i̇lk öyküsü olan bahçıvanın oğlu, 15 yaşındayken afyonkarahisar'da yerel bir gazetede yayımlandı. ailesi i̇stanbul'a taşınınca ilköğrenimini nişantaşı i̇lkokulu'nda tamamladı.

1956'da i̇stanbul'da atatürk kız lisesi'nden mezun oldu. bir süre i̇stanbul üniversitesi hukuk fakültesi’nde öğrenim gördükten sonra okulu bıraktı. 1958 yılında avukat cevdet dayıoğlu ile evlendi, bu evlilikten iki oğlu oldu.

dışarıdan sınavlara girerek çapa öğretmen okulu'nu bitirip ilkokul öğretmeni oldu. silivri’nin köylerinde, şişli talatpaşa i̇lköğretim okulu’nda ve selim sırrı tarcan i̇lköğretim okulu'nda öğretmenlik yaptı. öğretmenlik yaptığı sırada çocuk kitaplarının yetersizliğini fark etti. sınıfta öğrencilerine anlattığı öyküleri öğrenclerinin sevmesi üzerine 1963-1971 yıllarında çocuklar için birer öykülük küçük kitaplar hazırladı.

1964-1965 yılında yunus nadi hikaye yarışması'na "döl" adlı hikâyesi ile katıldı ve bir oy farkla ikincilik kazandı. gilbert delaheye- marcel marlier'ın martine adlı orijinali fransızca olan resimli çocuk kitaplarının ilk onaltı sayısını, ayeşegül dizisi olarak türkçeye uyarladı.

1970 yılında ilk kitabı olan "döl", 1971 yılında ilk romanı fadiş yayımlandı. kendi yaşamınan izler taşıyan fadiş romanı türkiye'de çocuk klasikleri arasına girdi. 2021'de 100. baskını yapan fadiş romanı ülkede üç nesil tarafından okunan bir kitap olmuştur.

15 yıl ilkokul öğretmenliği yaptıktan sonra  geçirdiği ciddi mide rahatsızlığı sebebiyle 1976'da öğretmenliği bırakan dayıoğlu, bu tarihten sonra tamamen yazarlığa yöneldi. 6-9 yaş arası çocuklar için 20 kitaptan oluşan ece ile yüce dizisini hazırladı. 9-12 yaş kesimi için gerçek, gerçeküstü ve bilimkurgu türünde romanlar yazdı. fantastik-bilim kurgu türündeki mo’nun gizemi adlı romanı, en çok okunan kitaplarından birisi oldu. silivri'de bir köpek eğitim çiftliğinde yaptığı gözlemlerden yola çıkarak yazdığı öyküleri on kitaplık i̇z sürücü köpekler dizisinde topladı. eşiyle birlikte dünyanın birçok ülkesini gezen ve 116 ülkede bulunan yazar, seyahatlerinde tuttuğu notları içeren 11 gezi kitabı yayımladı.

1967- 1987 yılları arasında çocuklarının eğitim ve öğretim sorunları ile türkiye'deki ilköğretim düzenini irdeleyen yazıları, cumhuriyet ve milliyet gazetelerinde yayımlandı.

eserleri birçok dile çevrilen dayıoğlu'nun almanca'ya çevrilen dünya çocukların olsa romanı, 1984 yılında alman yayıncılar birliği tarafından dünyaca ünlü yazarların eserlerinden seçilen "gençliğe yarın umudu veren üç yüz kitap" listesine girdi.

1993 yılında  otuzuncu sanat yılı, anadolu'nun i̇stanbul, ankara, kütahya emet ve anadolu'nun değişik kentlerinde yıl boyunca çeşitli seminer, panel, konferans ve yarışma etkinlikleriyle kutlandı.

fadiş romanının 30. yaşı nedeniyle 2001'de birçok etkinlik yapıldı. mart 2001'de altın kitaplar yayınevi'nin pera palas'ta düzenlediği basın toplantısı ile başlayan etkinlikler, üniversitelerin eğitim fakültelerinde düzenlenen sempozyum, panel ve çeşitli toplantılarla devam etti.

yazar, nitelikli çocuk ve gençlik edebiyatı eserlerinin desteklenmesi amacıyla 2007'de gülten dayıoğlu'nun adını taşıyan bir çocuk ve gençlik edebiyatı vakfı kurdu. vakıf, her yıl çocuk ve gençlik edebiyatı alanındaki edebiyat eserleri ve bilimsel araştırmaları ödüllendirmektedir.

dayıoğly'nun 50. sanat yılı, 2013'te türkiye’de çeşitli okullarda ve üniversitelerde, çocuk ve gençlik edebiyatı seminerleri, paneller, söyleşi ve imza günleriyle kutlandı.

ödülleri 

 1965-1965 yunus nadi öykü ikincilik ödülü, "döl" adlı hikâyeyle.
 1974-1975 arkın çocuk edebiyatı ödülü, "leylek karda kaldı" öyküsüyle
 1974-1975 arkın çocuk edebiyatı masal ödülü, "güzel hanım" öyküsüyle 
 gençliğe yarın umudu veren üç yüz kitap seçkisi, "dünya çocukların olsa" romanıyla george orwell yılında alman yayıncılar birliği tarafından dünya çapında yapılan
 1987 türkiye aile sağlığı ve planlaması koç vakfı ökü ödülü, "gül gelin" öyküsü ile
 1987 kültür ve turizm bakanlığı çocuk edebiyatı ödülü, kaf dağı'nın ardına yolculuk" romanı ile 
 1988 trt 10. uluslararası 23 nisan çocuk şenliği'ne çocuk kitapları yazarı
 1989 i̇zmir büyük şehir belediyesi çocuk romanı ödülü, "parbat dağının esrarı" ile
 1990 altın kitaplar ödülü
 1991 çocuk vakfı çocuk edebiyatı ödülü 
 1995 kütahya gazeteciler cemiyeti onur üyeliği ve basın onur kartı ödülü 
 kültür bakanlığı eflatun cem güney çocuk kitapları yarışması mansiyon ödülü
 2000 türkiye edebiyatçılar derneği onue ödülü
 2001 çocuk edebiyatı ve sanatçılar birliği çocuk edebiyatı yaşam boyu hizmet ödülü
 2002 türkiye edebiyatçılar birliği hizmet onur ödülü 
 kütahya ssk kütahya çocuk hastanesi'ne adı verildi (12 kasım 2002)
 kabataş lisesi ve kabataşlılar derneği  behçet necatigil edebiyat onur ödülü (14 ocak 2009)

eserleri

öyküleri   
 döl (1971)
 geride kalanlar (1975) 
 geriye dönenler (1986)

roman  
 fadiş (ilk romanı) (1971)
 dört kardeştiler (1971) 
 suna’nın serçeleri (1974) 
 yurdumu özledim (1977) 
 ben büyüyünce (1979) 
 dünya çocukların olsa (1981) 
 ölümsüz ece (1985) 
 kaf dağı’nın ardına yolculuk (1987) 
 parbat dağının esrarı (1989) 
 tuna’dan uçan kuş (1992) 
 yeşil kiraz 1-2 (1992)
 midos kartalının gözleri (2008)
 anılar i̇çinde bir anı (2001)
 akgüvercin ile yeşilsalkım'ın aşkı (2010)
 gök yüzündeki mor bulutlar (1999)
 sekizinci renk (2011)  
kayıplara karışmak (2015)
yoksa sen misin (2016)
 ganga

hikayeleri  
 uçan motor (1965) 
 kırmızı bisikletin binicisi (1965) 
 leylek karda kaldı (1979) 
 şenlik günü (1983) 
 kır gezisi (1983) 
 azat kuşu (1984) 
 deli bey (1984) 
 kumluktaki yavru martı (1984) 
 sıcak ekmek (1984) 
 uçurtma (1984) 
 neşeli boyacı (1988) 
 küskün ayıcık (1989) 
 yaşanmış hayvan öyküleri i-ii (1991) 
 leylek karda kaldı (1991)
 leylek havada (1989)
 bahçıvanın oğlu
 gökyüzündeki mor bulutlar

bilimkurgu 
 akıllı pireler (1982) 
 işın çağı çocukları (1987) 
 alacakaranlık kuşları (2006)
 kıyamet çiçekleri
 yada'nın gizli gücü
 mo'nun gizemi (1999)
 mo'nun gizemi 2 - otran (2011)
 mo'nun gizemi 3 - i̇kizler (2012)

gezi kitapları 
 kaf dağı'nın ardına yolculuk
 okyanuslar ötesine yolculuk
 bambaşka bir ülke amerika’ya yolculuk (1990)  
 efsaneler ülkesi çin’e yolculuk (1990) 
 kangurular ülkesi avustralya’ya yolculuk (1991) 
 doğal güzellikler ülkesi kenya’ya yolculuk (1993) 
 güney pasifik adaları'na yolculuk (2002)
 mısır'a yolculuk
 meksika'ya yolculuk
 tüm zamanların gözdesi hindistan'a ve nepal'e yolculuk
 gizemli buzullar kıtası antarktika ve patagonya'ya yolculuk

resimli öykü kitapları 
 duvardaki gölgeler
 yüce kim biliyor musunuz?
 ece abla oluyor
 anneler çocuklarını çok sever
 kıskanç bebekler
 ah şu televizyon
 ece yazar olmak i̇stiyor
 annem beni seviyor mu?
 minik fide çiçek açtı
 ece'nin kardeşi doğdu
 ece'den mektup geldi
 ece'nin turist arkadaşları
 çok gülünç bir şey oldu
 ece kümese girip bitlendi
 ece okula başladı
 ece yüce ile nasıl baş edecek?        
 ece'nin çorapları çok gülünç
 yüce nasıl kanatlandı?
  öyle eğleniyorum ki!
 leylek karada kaldı
 kırmızı bisiklet
 ay dede kime gülümsüyor?
 ablalar yaramazlık yapar mı?

anı  
 yüzler ve sözler (2023 - yky)

türkçe'ye uyarladığı kitaplar 

 ayşegül dizisi

ayrıca bakınız 
 meb 100 türk edebiyatçısı

kaynakça

dış bağlantılar 
 

yaşayan insanlar
1935 doğumlular
emet doğumlular
kütahya doğumlu yazarlar
20. yüzyıl türk roman yazarları
21. yüzyıl türk roman yazarları
20. yüzyıl türk hikâye yazarları
21. yüzyıl türk hikâye yazarları
türk çocuk kitabı yazarları
türk gezi yazarları
beşiktaş atatürk lisesinde öğrenim görenler
i̇stanbul üniversitesi hukuk fakültesinde öğrenim görenler
türk yazarlar
20. yüzyıl türk yazarları
20. yüzyıl türk kadın yazarları