IV. Władysław Waza

iv. władysław waza (9 haziran 1595, kraków - 20 mayıs 1648, merkinė), 1632-1648 arasında polonya kralı, 1610-1634 arasında rus çarı ve 1632-1648 arasında i̇sveç kralıdır. lehistan-litvanya'nın birliği ve istikrarı yeniden sağlamış, kuzey avrupa'da ve rusya'da büyük çalkantıların yaşandığı bir dönemde polonya'nın konumunu güvence altına alarak halkın sevgisini kazanmıştır.

i̇lk yılları
i̇zlediği politikalarla ülke içinde bölünmelere yol açmış ve polonya'yı savaşa sürüklemiş olan kral iii. zygmunt waza ile avusturyalı anna'nın oğluydu. rus çarlığı'nı yıkımın eşiğine getiren karışıklık dönemi sırasında polonya kuvvetleri moskova'yı ele geçirince (1610) babası tarafından rus çarı seçildi. ama hiçbir zaman rus tahtına çıkamadı. gençliğinde rus çarlığı (1617-18) ve osmanlı devleti'yle (1621) yapılan savaşlarda gösterdiği başarılarla yetenekli bir komutan olduğunu kanıtladı; 1617'de moskova'yı fethetmeye gitti, çarlığını ilan etti, moskova önlerinde yenildiyse de smolensk ve çernigov eyaletlerini ele geçirdi.

hükümdarlığı

1632'de babasının ölümü üzerine polonya tahtına çıktı. bu sırada, kralın ölümüyle doğan karışıklıklardan yararlanmak isteyen rus çarlığı 40 bin kişilik bir orduyla polonya'nın doğu sınırını aşmış ve daha önce polonya'ya bırakmış olduğu smolensk'i kuşatmıştı (1618). mart 1633'te kuşatmayı yaran władysław, şubat 1634'te bir saldırı düzenleyerek rus komutanını esir aldı. ardından imzalanan polyanov antlaşması'yla çar mihail romanov, władysław'ın çarlık üzerindeki bütün iddialarından vazgeçmesi karşılığında daha önce polonya'ya bırakılmış olan toprakların bu ülkede kalmasını ve 200 bin ruble ödemeyi kabul etti.

władysław, daha sonra osmanlıları kendisiyle uzlaşmaya zorlamak için güneye ordu gönderdi. i̇mzalanan bir antlaşmayla polonya'nın kazaklar, osmanlı devleti'nin de tatarlar üzerindeki denetimlerini sürdürmesi, ayrıca eflak (valahya) ve boğdan'ı (moldova) ortaklaşa yönetmeleri karara bağlandı.

otuz yıl savaşları (1618-48) sırasında władysław, i̇sveç'in düştüğü zor durumdan yararlanarak eylül 1635'te bu ülkeyle stuhmsdorf ateşkes antlaşması'nı imzaladı. ama babasının hükümdarlığı sırasında kısa bir süre için polonyalıların denetimine giren i̇sveç topraklarını yeniden kazanmayı başaramadı. bu arada, yetkilerini sınırlamak için kendisine karşı mücadeleye giren ulusal meclis'le (sejm) uğraşmak zorunda kaldı. 1637'de kutsal roma germen i̇mparatoru iii. ferdinand'ın kardeşi avusturyalı cecilia renata'yla evlendi. 1640'ta oğlu zygmunt kazimierz doğdu. alman ve i̇skandinav kuvvetleri arasında arabuluculuk yapmaya çalıştıysa da bu girişiminden sonuç alamadı. bunun üzerine kazakları kullanarak osmanlıları polonya'ya karşı kışkırtmaya ve böylece kaçınılmaz hale gelecek savaşta askeri önderliği üstlenmeye karar verdi. ama bu planını da uygulayamadı. 1647'de oğlunun ölümüyle iyice umutsuzluğa kapılan władysław, kazakların polonya tahtına karşı büyük bir ayaklanma başlattıkları sırada öldü.

ayrıca bakınız

polonya tarihi

kaynakça

 bu madde kısmen i̇ngilizce wikipedia "władysław iv vasa " maddesi kaynaklıdır. online:iv vasa  (erişim:12.8.2017)

dış kaynaklar

 ana britannica, cilt 32, s. 7
 büyük larousse, 24. cilt, s. 12322
 czapliński, władysław, (1959) na dworze króla władysława iv (kral iv władysław saray erkanı) (lehçe)
 (1980) poczet królów i książąt polskich (lehistan kralları ve dukleri),  (lehçe).

dış  bağlantılar

 kurat, akdes nimet (6. baskı: 2014), rusya tarihi / başlangıcından 1917'ye kadar, ankara:turk tarih kurumu, isbn 9751605504. online: 
  
iter per europam  bibliotheca augustana  (latince)

1595 doğumlular
1648 yılında ölenler
polonya hükümdarları
rusya'nın çar ve çariçeleri
opole dükleri
17. yüzyıl hükümdarları
kraków doğumlular
litvanya büyük dükleri
i̇sveçli prensler
vasa hanedanı
17. yüzyılda polonyalılar