Üsküp 2014

üsküp 2014 (makedonca: скопје 2014) makedonya cumhuriyeti hükûmeti tarafından finanse edilen ve iktidar partisi olan makedonya'nın ulusal birliği demokratik partisi'nin üsküp'e 2014 yılı itibarıyla daha klasik bir görüntü verme hedefi doğrultusunda gerçekleştirilmiş projedir. resmi olarak 2010'de duyurulan proje, pek çok yeni müze ve kamu binasının inşa edilmesini; makedonya bölgesindeki tarihi kişiliklerinin anıtlarının dikilmesini içerir. proje kapsamında yaklaşık 20 binanın inşa edilmesi ve kırktan fazla anıt dikilmesi vardır.

proje, milliyetçi-tarihselci kitsch oluşturduğu şeklinde eleştirilere maruz kalmış ve ayrıca 80-500 milyon avro arasında tahmin edilen maliyeti nedeniyle tartışma yaratmıştır.

arka plan 
1963 üsküp depremi, merkezdeki neo-klasik binalar da dahil olmak üzere şehrin yaklaşık %80'ini  yıkmış. ve yeniden inşa sürecinde sosyalist mimari anlayışında sade binalar yapılmıştı. üsküp'e daha anıtsal ve görsel olarak hoş bir görünüm kazandıracak bir projenin gerektiğine dair hükûmetin gösterdiği başlıca gerekçe budur. projenin bir bölümü depremden yıkılan veya önemli hasar görülen binaların yeniden inşasını içerir. ulusal tiyatro, eski belediye binası ve kalebu yapılardandır.

ocak 2012'de makedonya kapısı'nı açılışında yaptığı konuşmada başbakan nikola gruevski üsküp 2014 projesinin kendi fikri olduğunu ifade etmiştir.

eleştiriler 
üsküp 2014 projesi ilk duyurulduğu andan itibaren çeşitli gruplar tarafından eleştiriye uğradı. projenin tahmini masrafı 80 ile  500 milyon avro arasında idi   ve pek çokları tarafından işsizlik ve yoksulluğun yüksek olduğu ülke için proje bir israf olarak değerlendirildi. ayrıca projenin amacının  dikkati söz konusu problemlerden uzaklaştırmak olduğu iddia edilmiştir.

ana muhalafet partisi makedonya sosyal demokratlar birliği, projeye karşı çıkmış ve anıtların hükûmetin ödediğinden 6-10 kat düşük fiyata mal edilebileceğini iddia etmiştir.

ayrıca proje, hükûmetin büyük i̇skender ve ii. filip gibi antik makedon kişilikleri kendine mal etmeye çalıştığı "antikleştirme" politikasının bir parçası olarak görülmüştür. projenin zamanlaması -ülkenin yunanistan ile devam eden isim tartışması nedeniyle nato'ya davet edilmemesinin ardından başlatılması -  bir misilleme veya yunanistan'a baskı yapma denemesi olduğu şeklinde spekülasyonlara yol açtı.  bazı şehir sakinleri, planı şehirde tadilat yapmaya odaklanmış muhafazakâr bir hükûmetin milliyetçiliğinin simgesi olduğu kadar ulusun geçmişine müdahale olarak görüp bir mini-las vegas olarak adlandırmışlar, bazıları ise geçmişe saygı gösteriliyor olmasını takdir etmişlerdir.

nikolagruevski'nin eski danışmanı sam vaknin ise projenin yunan veya bulgar karşıtı değil, arnavut karşıtı olduğunu ifade etmiş ve bir söyleşide şunları söylemiştir: "antikleştirmenin çifte amacı var; arnavutları marjinalleştirme ve arnavutların makedonlaşmasını engelleyen bir kimlik yaratmak".  ne var ki projeye sonradan nexhat agolli, josif bageri ve pjetër bogdani, gibi arnavut kökenlilerin tasvirleri ile sanat köprsü ve skanderbeg meydanı'nın inşası da eklendi.

mimarlar projeyi estetik yönden eleştirmekte ve paranın modern binaların inşasına harcanması gerektiğine inanmaktadır;  proje ulusal kitsch olarak da adlandırılır.

planlar

köprüler

yeni köprü inşaatları

sanat köprüsü 
üsküp 2014 projesi şehir merkezinde vardar üstüne iki yeni yaya köprüsü inşasını içerir özgürlük köprüsü ile göz köprüsü arasındaki sanat köprüsü bunlardan birisidir.  köprü üzerinde biri ortada, 14'er tanesi iki yanda olmak üzere 29 heykel bulunur. 83 metre uzunluğunda, 9.2 metre genişliğindedir.

göz köprüsü 
proje kapsamında inşa edilen bir diğer köprü göz köprüsü'dür.taşköprü ile sanat köprüsü arasında yer alan köprünün inşası 2011'de başladı. bir yaya köprüsü olan göz köprüsü'nde 28 heykel bulunur.

mevcut köprülerin onarımı

özgürlük köprüsü 
projenin kapsamında üsküp merkezindeki köprülerin onarımı da vardır. bunlardan birisi vojvoda vasil adžilarski caddesi'ni stiv naumov caddesi'ne bağlayan özgürlük köprüsü'dür. 1936'da inşa  edilmiş köprünün onarımı 2011'de başladı.

goce delčev köprüsü 
ilinden bulvarı'nı goce delčev bulvarı'na bağlayan goce delčev köprüsü'nün onarımım 11 nisan 2011'de başladı   ve aynı yıl içinde tamamlandı. onarım sırasında altın renkli çitler ve 26 sokak lambası eklendi. proje 500bin avroya maloldu  köprünün her iki başına 2010'da dört aslan heykeli yerleştirilmişti. batı tarafındakiler floransa'da dökülmüş ve 1,5milyon avorya malolmuştur.

devrim köprüsü 
1963'te inşa edilmiş olan devrim köprüsü de üsküp 2014 projesi kapsamında yenilenmiştir. 9 aralık 2010'da başlayan çalışma, mayıs 2011'de tamamlandı. yenileme, basit onarımların yanı sıra ferforje çitlerin ve 22 sokak lambasının yerleştirilmesini içerir. 450bin avroya mal olmuştur.

kültür yapıları

makedonya filarmoni orkestrası salonu 
projede görülen neo-klasik tarzın aksine modern mimarisi ile dikkat çeken yapı, makedonya filarmoni orkestrası'na ev sahipliği yapar ve haziran 2009'da temeli atılarak proje kapsamında yapımı başlayan ilk binalardan biri olmuştur.

arkeoloji müzesi 
yapımı 2009'da başlayan arkeoloji müzesi 2014'te açıldı. bina, müzenin yanı sıra anayasa mahkemesi'ne de ev sahipliği yapar. vardar'ın doğu yakasında, makedonya meydanı'nınkarşısındadır. grek uyanışı üslubundadır ve projenin en anıtsal yapılarındandır.

makedonya mücadele müzesi 
makedonya devleti ve bağımsızlığı için mücadele müzesi - vmro müzesi ve komünist rejim kurbanları müzesi makedon ulusunun osmanlı i̇mparatorluğu'ndan  ve daha sonra da yugoslavya'dan bağısızlığını elde edebilmek için verdiği mücadeleyi sergiler. 16 bölüme ayrılan müzede tarihi kişiliklerin 100'den fazla balmumu heykeli bulunur. müze vardar nehrinin doğu kıyısındadır ve makedonya meydanı'nın karşısında, arkeoleoji mzüesi'nin kuzeydoğusundadır. 2008'de inşaat başlamış ve 10 eylül 2011'de resmi açılışı gerçekleştmiştir. 2500m2 alana kurulu müze kabaca 10milyon avorya mal olmuştur.

ulusal tiyatro 
1963 depreminde yıkılan eski ulusal tiyatro üsküp 2014 projesi kapsamında tamamen yenilenmiştir. binanın inşası üsküp 2014'ün resmi ilanından 3 yıl önce, aralık 2007'de başladı. i̇nşaatın 2009'da bitmesi planlanmıştı ancak birkaç yıl gecikmeyle tamamlanabildi tiyatro vardar'ın doğu yakasında orijinal yerindedir.  maliyeti yaklaşık 40milyon avrodur.

bina cephesi yenilemeleri 
üsküp 2014 projesi kapsamında üsküp merkezindeki binaların ön cephelerinin neo klasik tarzda yenilenmesini de kapsar. yenileme kapsamına şu binalar vardır. 
 dimitrija čupovski caddesindeki binalar
 makedonya caddesindeki binalar
 nikola vapcarov caddesindeki binalar 
 makedonya meydanı çevresindeki binalar 
 şehir ticaret merkezi
 karpoš's rebellion meydanı'ndaki ulaşım ve i̇letişim bakalnığı binası.
 makedonya cumhuriyeti hükûmet binası. bu binanın cephe görüntüsü makedon halkı tarafından hükûmet web sitesinde yapılan oylama sonucu belirlendi. 5 seçenek vardı ve neoklasik seçenek çoğunluğu kazandı.
 makedonya meydanı'nın kuzeyindeki mepso binası
 adalet bakanlığı binası
 makedonya cumhuriyeti meclisi binası. meclisteki yenileme, binanın kubbelerinin yenilenmesini de kapsar

hükûmet binaları

elektronik i̇letişim ajansı 
elektronik i̇letişim ajansı yeni binasının temeli 30 mart 2011'de atıldı. vardar'ın doğu yakasında her ikisi de üsküp 2014 binası olan arkeoloji müzesi ve mali polis binaları arasına inşa edilmiştir.

ceza mahkemesi binası 
proje kapsamında yeni bir ceza mahkemesi binası inşaatı vardır. binanın temli 25 mayıs 2010'da atıldı. 10 katlı binada 74 yargıç odası,  22 yüksek mahkeme, 2 geniş mahkeme salonu bulunur. i̇ki bodrum katı park yeridir.

mali polis binası 
makedonya cumhuriyeti mali polisi için yapılan yeni binanın temeli 11 ekim 2010'da atıldı. bina, dışişleri bakanlığı için yapılan yeni bina ile elektronik i̇letişim ajansı yeni binasının arasındadır. silindir şeklinde, kubbeli bir yapıdır.

maliye bakanlığı 
mart 2011'de hükûmet merkez üsküp'teki yarım bir binayı maliye bakanlığı'na dönüştürmek için 8.9milyon avro yatırım yaptı. üsküp 2014 projesindeki diğer binalar gibi neoklasik bir görünümü olan binanın 2012'nin ilk çeyreğinde tamamlanması bekleniyordu ama 2014 ağustos'unda resmi açılışı yapılabilmiştir

dışişleri bakanlığı 
yeni dışişleri bakanlığı binasının inşaatı ocak 2010'da başadı. vardar'ın doğu yakasında mali polis binası ile stiv naumov caddesi arasında yer almaktadır. i̇ki bodrum katı, 7 yer üstü katı ve bir terası bulunur..

yeni belediye binası 
yeni belediye binası vardar'ın doğu yakasında, üsküp kalesi altındadır. neoklasik tarzdaki yapı 21metre yükseliğindedir, yer üstünde 6 katı bulunur.

eski belediye binası 
yeni bir belediye binası inşa edilse de 1963 üsküp depreminde hasar gören eski belediye binasının yeniden inşası  üsküp 2014 kapsamında yer alır. makedonya meydanı'nın kuzeyinde, orijinal yerindedir. hemen solunda mariott oteli inşa edilmiştir. .

su i̇daresi binası 
üsküp kalesi altına inşa edilen binalardan birisi su i̇daresi binasıdır. yapımı aralık 2011'de başlamıştır.

anıtlar

i. justinianus 
üsküp yakınlarındaki toresium köyü'nde dünyaya gelmiş olan i. justinianus'un anıtı modern üsküp'ün hemen dışındaki makedonya meydanı'na 16 haizran 2011'de dikildi. aynı meydanda bulunan  çar samuil anıtı gibi bu heykel de hükümdarı bir kaide üzerine yerleştirilmiş tahtında oturur vaziyette betimler. yine çar samuil anıtına benzer şekilde kaidedeki bronz rölyefler dışında anıt mermerden yapılmıştır. kaide 3.5metre yüksekliğindedir; justinianus heykeli ile birlikte anıtın yüksekliği 5metredir.

anıt, vardar nehri'nin batı yakasında,  taş köprü'nün hemen kuzeyinde yer alır. floransa'da yapılmış ve 1 milyon avroya mal olmuştur.

rahibe teresa 
proje kapsamında, üsküp doğumlu rahibe teresa'nın bir heykeline içeren bir çeşme yapılması bulunur.

şehirde bir anı evi ve doğumyerini gösteren bir tabelanın yer aldığı rahibe teresa için yeni anıtın hindistan'dan gelen bir bağışla yapılması söz konusudur.

makedonya meydanı'ndaki pavilyon 
makedonya meydanı'ndaki pavilyon, meydanın kuzeyine yerleştirilmiştir. 2011 başında inşa edilmeye başlamış ve 350,000avroya mal olmuştur. sütunlarla desteklenmiş bir kubbe altında romantik bir çiftin heykeli bulunur.

makedonya zafer kapısı 
projenin en önemli sembollerinden birisi olan makedonya zafer kapısı (porta macedonia), makedonya meydanı yakınındadır. makedonya'nın bağımsızlık için verdiği uzun mücadeleyi simgeler. 21metre yüksekliğindedir ve 32 rölyefle süslenmiştir. rölyefler, tarih öncesinden bapımıszlığa kadar önemli tarihi olayları betimler. i̇çi iki katlıdır; bir hediyelik eşya dükkânı ile bir galeri içerir. çatısında bir gözlem terası bulunur. resmi açılışı noel arifesi olan 6 ocak 2012'de gerçekleşti.  tahmini maliyeti 4.5milyon avrodur.

çar samuil 
çar samuil anısına dikilen anıt, makedonya meydanı'nın yeni merkez noktasıdır. makedonya caddesi'nin makedonya meydanı ile buluştuğu noktadaki pelister binasının önündeki anıtın resmi açılışı 28 haziran 2011'de yapıldı.

beyaz mermerden yapılmış anıt, çar samuil'i tahtında oturur vaziyette gösterir. toplam 5m. yüksekliğindedir ve  3,5metre yüksekliğinde bir kaidenin üzerinde yer alır. kaidenin yanlarındaki rölyefler bronzdur. çar samuil bir kraliyet asasını tutarken betimlenmiştir. floransa'da imal edilen anıt, yaklaşık 3.5milyon avroya mal olmuştur.l

savaşçı 
taş köprü'nün  makedonya meydanı'nın karşısındaki tarafında türk çarşısı'nın girişi olan  karpoš's devrim meydanı bulunur. üsküp 2014 projesi kapsamında meydanın yeni merkezi "savaşçı" heykeli ve çeşmesidir. meydana 22  mayıs 2012'de dikilen heykelin ii. filip'i betimlediği düşünülürse de üsküp'ün avtkokomanda mahallesindeki ii filip heykeli ile karıştırılmamalıır. 
vicenza'da üretilen heykel 15 metre yüksekliğindedir ve 13metrelik bir kaide üzerindedir. anıtın toplam maliyeti yaklaşık 2milyon avrodur.

atlı savaşçı 
üsküp 2014 projesinin belki de en önemli sembolü, makedony meydanı'nın ortasındaki atlı savaşçı  (makedonca: воин на коњ) heykelidir. her ne kadar öyle adlandırılmasa da heykelin büyük i̇skender'i betimlediği düşünülür.  heykeltıraşı  valentina stefanovska (валентина каранфилова стевановска) adlı sanatçıdır ve floransa'da yapılmıştır. "i̇skender" resmi olarak 8 eylül 2011'de makedonya cumhuriyetinin 20. bağımsızlık yılı anısına tamamlandı.

bronz heykel 14,5metre yüksekliğindedir ve 10metre yüksekliğinde silindir bir sütun üstüne yerleştirilmiştir. sütun her biri ince bir bronz halka ile ayrılmış üç fildişi bölümden oluşur. her bölümde rölyefler vardır. sütunun kendisi bir çeşmenin ortasındadır.  sütunun tabanında her biri 3metre uzunluğunda 8 bronz asker vardır. ayrıca çeşme havuzunun kenarlarında 2.5metre boyunda 8 bronz aslan bulunur.

atlı savaşçı heykelinin toplam maliyeti yaklaşık 7.5milyon avrodur.

diğer anıtlar 
yukarıda belirtilen ana antılar dışında üstküp 2014 kapsamında başka pek çok anıt dikilmiştir. bazıları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:

diğer 
üsküp 2014'ün diğer bileşenleri arasında şunlar bulunur.
 üsküp merkezinde vardar kıyısına 3 söğüt ağacının dikilmesi
 vardar nehrinin her iki yakasında birer geminin lokanta olarak hizmet vermek üzere demirlemesi
 tarihi türk çarşısı'ndaki binaların restorasyonu
 makedonya meydanı'nda mariott hotel ve başka otellerin inşası.
 araba garajları.

galeri

kaynakça

dış bağlantılar 
 üsküp ve çevresindeki projelerin haritası
 üsküp 2014 foto galeri  

barok mimari
üsküp 2014
kuzey makedonya'da kültür
neoklasik mimari
politik sanat
kuzey makedonya'da siyaset
tarihsel tartışmalar