Osmanlı padişahları listesi

osmanlı hanedanı’nın hükümdarları, yükselme döneminden dağılma dönemine dek kıtalararası geniş bir imparatorluğa hükmetmiştir. osmanlı i̇mparatorluğu zirvedeyken, kuzeyde macaristan, güneyde somali, batıda cezayir ve doğuda irak'a kadar uzanmıştır. i̇lk başlarda imparatorluk bursa’da yönetilirken, 1365'de edirne başkent oldu. son olarak da bizans i̇mparatorluğu’ndan alınan i̇stanbul başkent yapıldı. i̇mparatorluğun ilk yıllarının anlatımında efsane ve gerçeği ayırmanın zor olması nedeniyle değişen konular olmuştur; buna rağmen çoğu çağdaş tarihçiler, imparatorluğun aşağı yukarı 1299 yılında ortaya çıktığını ve kurucusunun oğuz türklerinin kayı boyundan gelen osman gazi olduğunu kabul eder. osmanlı hanedanlığı, 36 sultanla 6 yüzyıl boyunca var oldu. osmanlı i̇mparatorluğu, i. dünya savaşı’nda müttefik olduğu i̇ttifak devletleri’nin yenilgiye uğraması sonucuyla tarih sahnesinden silindi. i̇mparatorluğun i̇tilaf devletleri tarafından bölünmesi ve ardından gelen kurtuluş savaşı’ndan sonra türkiye cumhuriyeti’nin doğmasına yol açtı.

osmanlı devlet teşkilatı 

osmanlı i̇mparatorluğu var olduğu süre boyunca monarşi ile yönetilmiştir. sultan, hiyerarşik osmanlı sisteminde, siyasi, askerî, hukuki, sosyal ve çeşitli başlıklarda en üstteydi. teorik olarak sadece allah’a ve yerinirmesi gereken "allah’ın yasaları"na (i̇slam’daki şeriat) karşı sorumluydu. onun ilahi görevi i̇ran-i̇slam başlıklarına yansıtılan "allah’ın yeryüzündeki gölgesi" (zill allah fi’l-âlem) ve "yeryüzünün halifesi" (halife-i ru-yi zemin) olmaktı. tüm devlet dairesi onun hükmündeydi ve verdiği her karar ferman adı verilen kararnamede yayımlanırdı. başkomutandı ve tüm yurttaki resmî unvanıydı. 1453'te i̇stanbul'un fethi’nden sonra kendilerini roma i̇mparatorluğu'nun varisi olarak görürlerdi bu nedenle ara sıra kayser ve i̇mparator unvanını kullanırlardı. 1517’de mısır’ın fethi’nden sonra i. selim halife unvanını da benimsedi. böylece evrensel müslüman hükümdarı olduğunu iddia etti. yakın zamanlarda osmanlı hükümdarları tahta çıkmada avrupa hükümdarlarının taç giyme törenine eşdeğer olarak osman’ın kılıcı ile kuşatılırdı. kuşatılmayan sultanın çocukları verasete uygun değildi.

teoride ve ilkelerde teokratik ve salt olmasına rağmen, uygulamada padişahın yetkileri sınırlıydı. siyasi kararlarda hanedanın önemli üyelerinin görüş ve tutumlarını dikkate alırdı, bürokratik ve askerî kuruluşlarda aynı zamanda dinî liderlerdi. 17. yüzyıldan bu yana, imparatorluk uzun süren durgunluk dönemine girdi, bu dönemde sultanlar çok güçsüzleştiler. birçoğu güçlü yeniçeri ocağı tarafından tahttan indirildi. tahta geçmesi yasaklı olmasına rağmen harem -özellikle hükümdarın annesi (valide sultan olarak da bilinir)- sahne arkası önemli politik rollerde kadınlar saltanatı dönemi boyunca etkili oldu.

sultanların azalan güçleri ilk sultanların ve sonrakilerin saltanat uzunluklarının farklılığından dolayı kanıtlandı. i. süleyman, imparatorluğu 16. yüzyılda doruk noktasına çıkaran ve 45 yıllık saltanatıyla osmanlı tarihinin en uzun süre tahtta kalan padişahıydı. v. murad, 19. yüzyıl gerileme döneminde kayıtlardaki en kısa tahtta kalan padişahtı. saltanatı sadece 93 gün sürdü. parlamenter monarşi v. murad’ın varisi ii. abdülhamid, imparatorluğun son mutlak ve ilk anayasal monarşi hükümdarı, zamanında resmileşti. 7 ocak 2017’deki  ölümüne dek, osmanlı hanedanının başı ve osmanlı tahtının sahibi abdülmecit efendi’in büyük torunu bayezid osman’dı.

padişahların listesi 
aşağıdaki tablo osmanlı sultanlarını ve son osmanlı halifesini tarihe göre sıralanmış olarak listeler. tuğralar kaligrafik mühür ya da osmanlı sultanları tarafından kullanılan imzalardır. onlar tüm resmi belgelerde, sikkelerde ve daha önemlisi padişahın portresinin belirlenmesinde kullanılırdı. "notlar" sütunu padişahların ebeveynlerini ve kaderlerini içerir. padişah'ın saltanatının sonu doğal ölümle bitmediği zaman nedeni kalın gösterilir. i̇lk hükümdarlar için genellikle saltanatının sonu ve varisinin tahta çıkması arasında bir zaman vardır. bunun nedeni tarihçi quataert'e göre bu dönemde osmanlı’da uygulanan en yaşlı olan değil en uygun olanın tahta geçmesidir: sultan öldüğünde, bir galip çıkana kadar tüm oğulları savaşmak zorundaydı. bundan dolayı iç çatışma meydana gelmiş ve kardeş katli gerçekleşmiştir, sultanın ölüm tarihi bu nedenle her zaman varisin tahta geçmesiyle aynı tarihte değildir. 1617'de şehzade sistemi, en uygun olanın tahta geçmesi yerine yaşça en büyük olanın tahta geçtiği sistemle (ekberiyet) değişti. bu sistemle tahta ailenin en büyük erkeği geçti. bu da 17. yüzyıldan bu yana neden ölen sultanın yerine nadiren kendi oğlunun genellikle amca ya da kardeşinin geçtiğini açıklar. en büyük olanın tahta geçtiği sistem (ekberiyet) 19. yüzyılda alınan başarısız sonuçlara rağmen saltanatın sonuna kadar sürdü.

soy ağacı

kronolojik yönetim şeması

soy ağacı

ayrıca bakınız 
 şehzade
 valide sultan
 osmanlı hanedanı
 osmanlı padişah eşleri
 osmanlı hanedanı soyağacı
 osmanlı padişah anneleri
osmanlı padişahlarının gömüldükleri yerler listesi

notlar 
a: osmanlı hükümdarının tam unvanı kendinden olan çeşitli unvanlar ve yüzyıllar boyunca değişen unvanlar gibi karışıktı. sultan unvanı ilk hükümdarlardan beri sürekli kullanılırdı. çünkü bu müslüman dünyasında yaygındı. osmanlılar hızla diğer müslüman hükümdarlardan kendilerini ayırmak için değişik varyasyonları da kabul ettiler. üçüncü osmanlı hükümdarı i. murad kendi unvanları olan sultân-ı âzam (en yüce sultan/sultanların en büyüğü), hakan (en yüce han/hanların en büyüğü) ve hüdâvendigâr (en yüce imparator imparator/imparatorların en büyüğü/en yüce hükümdar/hükümdarların en büyüğü)’ı kullandı. anadolu selçuklu hanedanı’nı ve i̇lhanlılar sırasıyla bu unvanları kullandılar. oğlu i. bayezid rumların sultanı unvanını benimsedi. rum anadolu'da eski bir i̇slamî addı. osmanlılar yönetimindeki i̇slam ve orta asya miraslarının birleşimi unvanın benimsenmesi osmanlı hükümdarlarının standardı haline geldi: sultan [adı] han. osmanlı’nın batıda en sık sultan unvanını çağrıştırmasına rağmen, türkiye’deki insanlar genellikle osmanlı hanedanı’nın hükümdarlarını tanımlarken padişah unvanını kullanırlar. osmanlı sultanının tam unvanı bir zamanlar imparatorluğun sınırlarında stabilize oldu:"osmanlı ailesi’nin hükümdarı, sultân-es selâtin (sultânların sultânı), kağan (hanların hanı), müminlerin halifesi, mekke, medine ve kudüs şehirlerinin hizmetçisi, i̇stanbul, edirne ve bursa başkentlerinin, şam ve mısır’ın, tüm azerbaycan’ın, mägris’in, barkah’ın, kayravan’ın, halep’in, irak’ın, arabistan’ın ve ajim’in, basra’nın, lahsa eyaleti’nin, dilen’in, rakka’nın, musul’un, partlar’ın, diyarbakır’ın, kilikya’nın ve erzurum, sivas, adana, karaman, van, barbarya, habeş, tunus, trablusgarp, şam, kıbrıs, rodos, girit, mora vilayetlerinin, akdeniz’in, karadeniz’in, anadolu’nun, rumeli’nin, bağdat’ın, kürdistan’ın, yunanistan’ın, türkistan’ın, tartarî’nin, çerkesya’nın, kabarda’nın iki bölgesinin, gürcistan’ın, kıpçaklar ovasının, tatarlar’ın, kefe’nin ve tüm komşu ülkelerin, bosna’nın, belgrat’ın, sırbistan’ın, arnavut’un, eflak’ın ve boğdan’ın, bunların yanı sıra tüm bağlı yerler ve sınırlar, ve birçok ülke ve şehirler’in padişahı"
b: osmanlı hilâfeti, osmanlı hanedanı’nın sahip olduğu en önemli konumdu. halife manevi gücü simgeler, saltanat ise geçici gücü temsil eder. osmanlı tarih yazmalarına göre, i. selim halife unvanını 1517’deki mısır’ın fethinden sonra kazandı, son abbasi’den sonra kahire’de, iii. mütevekkil halifeliği kendisine feragat etti. ancak, modern bilim adamları arasındaki fikir birliği halifeliğin devrinin 18. yüzyılda osmanlı askeri alanda güç kazanılması fikri için uydurulmuş efsane olduğunu kabul eder. aslında, osmanlı hükümdarları halife unvanını mısır’ın fethinden önce de kullanıyorlardı, i. murad’dan sonrakiler. şu anda kabul gören halifelik bir-iki yüzyıldır "yok oldu", osmanlı i̇mparatorluğu ve ii. katerina arasında 1774’te imzalanan küçük kaynarca antlaşması’yla canlandırılmıştır. osmanlıların halifelik iddiasının ilk kez uluslararası düzeyde tanınmasına kadar antlaşma son derece sembolikti. buna rağmen antlaşma ile osmanlı devleti’nin kırım hanlığı’nı kaybettiği resmileşti, bu osmanlı halifelerinin rusya’daki müslümanların dini otoritesine devam etmesini kabul etti. 18. yüzyıldan itibaren, osmanlı sultanları giderek statülerini halifeliği harekete geçirmeyi amaçlayan panislamizm fikrini zarar veren avrupa emperyalizminin müslüman yüzü arasında vurgulanmıştır. i. dünya savaşı’nda patlak veren, sultan/halife cihad çağrısını 1914’te i̇tilaf blokuna mensup düşmanlarına karşı yayımladı, fransa, büyük britanya ve rusya imparatorluklarındaki boşuna teşvik edici konular isyana dönüştü. ii. abdülhamid halifelik unvanını en çok kullanan osmanlı padişahı olmuştur, ve halife olarak devletin birçok müslüman başkanları tarafından kabul edildi, hatta olabildiği kadar uzakta, sumatra’da. i̇ddiasını 1876 anayasası (4. makale)'na koydu.
c: tuğralar 36 osmanlı padişahının 35'i tarafından kullanıldı, 14. yüzyılda i. orhan tarafından başlatıldı, iki farklı belgede tuğrası bulundu. tuğrası olmayan padişah i. osman’dı. abdülmecid, son osmanlı halifesi de kendine ait bir tuğradan yoksundur, devlet başkanı olarak hizmet vermedi (bu konum türkiye cumhuriyeti’nin kurucusu mustafa kemal tarafından düzenlendi), sadece dini bir semboldü.
d: fetret devri, osmanlı i̇mparatorluğu’nun 1402’den 1413’e kadar süren kaos dönemi oldu. ankara muharebesi (20 temmuz 1402)’ndeki yenilgi ve sonrasındaki i. bayezid’in timur tarafından yakalanmasından sonra başlamıştır. yıldırım bayezid’in oğulları 10 yıl savaşmış ve 1413’te i. mehmed’in tartışmasız zaferiyle son bulmuştur.
e: saltanat resmen 1 kasım 1922’de kaldırıldı. sultan vi. mehmed 17 kasım’da i̇ngiliz savaş gemisi hms malaya ile malta’ya kaçtı. bu olay osmanlı hanedanı’nın sonu oldu. 18 kasım’da, türkiye büyük millet meclisi vi. mehmed’in kuzeni abdülmecid’i halife olarak seçti. osmanlı devleti’nin resmi sonu lozan antlaşması aracılığıyla ilan edildi (24 temmuz 1923). yeni tanınan "ankara hükûmeti", eski i̇stanbul bazlı hükûmet değil, hak sahibi ve ardılı oldu. türkiye cumhuriyeti tbmm tarafından 29 ekim 1923’te mustafa kemalʼin ilk cumhurbaşkanı olmasıyla ilan edildi. abdülmecid’in kukla olmasına rağmen herhangi bir siyasi gücü yoktu, 3 mart 1924ʼte tbmm tarafından halifeliğin kaldırılmasına kadar konumunu korudu. vi. mehmed daha sonra hicaz’da tekrar halife olmaya çalıştı ama başarısız oldu.

kaynakça 
özel

genel

dış bağlantılar 

 
 

padişah
hükümdar listeleri
vikiproje tarih kaynak bekleyen maddeler
avrupa hükümdarlarının listeleri