Ahlak

ahlak ya da sağtöre, kelimenin en dar anlamıyla, neyin doğru veya yanlış sayıldığı (sayılması gerektiği) ile ilgilenir. terim genellikle kültürel, dinî, dünyevi ve felsefi topluluklar tarafından, insanların (öznel olarak) çeşitli davranışlarının yanlış veya doğru oluşunu belirleyen bir yargı ve ilkeler sistemi kavramı  ve/veya inancı için kullanılır.

kavram ve tanımlar 
ahlak, arapça "hulk"(huy) kelimesinin çoğulu olup huylar, seciyeler anlamına gelir. i̇ngilizcede moral, morality bu anlamda kullanılır ve ahlak felsefesine ethics, etik denir.

yanlış ve doğrular hakkındaki bu tip kavram ve inançlar çoğunlukla bir kültür veya grup tarafında genelleştirilir ve kanunlaştırılır, buna göre de (kültür veya grubun) üyelerinin davranışları düzenlenmeye çalışılır. bu tür bir kanunlaşmanın uygunluğu da ahlak olarak anılabilir, ve grup varlığının devamının bu ilke ve kanunların uygunluğu, uygulanması üzere olduğunu belirtebilir. bu durumlarda, uygulamayı kabullenen bireyler ahlaklı olarak tanımlanırken, uygulamayı reddeden veya davranışlarında barındıramayan bireyler toplumsal anlamda dejenere olarak tanımlanabilir.

bu nedenlerle ahlak, iyi bir yaşamın temelini teşkil eden inançlar bütünü olarak da görülebilir. i̇nsanlık tarihinin büyük bir kısmında, dinler ideal bir yaşama dair görüş ve düzenlemeler getirmiştir, bu nedenle ahlak, çoğunlukla dini emir ve prensipler ile karıştırılmıştır. seküler ortam ve durumlarda, ahlak hayat tarzı seçimi gibi şeylerle ilgili olarak sunulabilir. zira bu daha çok, bireysel anlamda iyi bir hayat fikrini temsil eder ki bireyler genellikle bulundukları toplumda benzer zihin yapısı ve görüşlere sahip olan insanların inanç ve değer sistemlerine uygun bir yol seçmektedirler.

ahlakı sistematik biçimde inceleyen dal, felsefenin bir dalı olan etiktir. etik, çeşitli soru ve sorunları sorar ve bunları inceler; birisinin belirli (spesifik) bir durumda nasıl davranması ("uygulamalı etik"), birisinin ahlaki bir durum veya görüşü nasıl kanıtlayacağı ("normatif etik") ve birisinin etik veya ahlakın kökten yapısını nasıl anlayacağı ("meta-etik") gibi.

örneğin, bugün abd'de kürtajın ahlaki açıdan izin verilebilir, bunun uygun bir eylem olup olmadığı uygulamalı etikte tartışılan güncel sorulardandır. normatif etikteki yaygın bir soru da, kişinin birisini korumak amacıyla yalan söylemesinin ahlaki olarak savunulup savunulamayacağıdır. meta-etik ise, "iyi"nin varlığını nasıl doğruladığımızı yoksa her şeyin göreceli olduğunu ve ahlakın sadece birisinin tercihlerinin ifadesi olup olmadığı sorularını sorar ve inceler.

tabii ki her toplumda nasıl davranmamız gerektiği ile gerçekte nasıl davrandığımız arasında bir ayrışma vardır; yani hipotetik bilgelik ile gerçek ahlak arasında bir fark mevcuttur.

sosyal hayat ahlakı büyüme denen zorlu süreçte belirliyorsa bu ahlak  ahlaki midir sorusunun cevabını her bireyin kendini oluşturmasında aramak gerekecektir. i̇nsan bireysel varlığını toplum içinde ve toplumun kabul gören anlayışları doğrultusunda şekillendirerek kendini "görünür" kılıyorsa doğal ve gerçek olmayan bir değerler sistemini temsil etmekten uzak duramayacaktır. ahlak her şeyden önce kuantum fiziğinde olduğu gibi bir diğerine göre konumlanan ve bizzat mevcut olan durumu dolayısıyla mistitizmin dışında evrensel, ilahi ve haktanır bir ahlaktan söz etmek pek mümkün olamayacaktır. herkes aynı hayatın içinde bir ayna örneğindeki gibi bütünün bir parçasını oluşturuyorsa hangi tavır ahlak dışı addedilecektir. mevlana'nın dediği "ben ikiliği bir yana koydum, iki alemin bir olduğunu gördüm." sözü ben'in hayatı oluşturan kaosta, herkesin dahil olduğu o toplumsal ben'de benim ayak izim yok demekten öte nedir...

ahlakın kaynağı konusunda süregelen tartışmalar vardır; gerçekten topumdan bağımsız bir ahlak mümkün müdür sorusuna freud olumsuz yaklaşmaktadır. freud, ahlak ı, toplumun emirlerinin superego tarafından içselleştirilmesi sonucu ortaya çıktığını iddia eder. bu anlamda freud, ahlakı toplumdan, bireyden bağımsız bir varoluşa sahip bir eylem olarak gören platon gibi filozofların karşısında yer alır. dolayısıyla, platon' un aksine ahlakın zihinden, toplum kurallarından bağımsız bir varoluşa sahip olduğu fikrini reddetmesi de düşüncesinin doğal bir sonucu sayılabilir.

ahlak kuralları 
i̇yiye ve doğruya yönelmiş eylemi talep eden kurallardır. bazı davranışlara üstün değerler yüklenerek yapılması teşvik edilir. ahlak kuralları bireylerin davranışlarını düzenlemeyi amaçlayan, bunu yaparken de iyi ya da kötü, doğru ya da yanlış davranışın ne olduğu sorusuna cevaplar veren kuralların tümüdür. kaynağı kişinin kendisidir. yani dışarıdan bir zorlama olmadan kendiliğinden uygulanır. fakat ahlakın nasıl edinildiği ayrı bir tartışma konusudur.

a) subjektif (öznel) ahlak: ahlakın doğuştan edinildiği, kişinin yaratılışından kaynaklandığı öne sürülür. bu nedenle kişinin kendisine yaptığı telkinlerle oluşur. vicdan önemli ve belirleyici bir kavram olarak görülür.

 vicdan: i̇nsanın iyiyi veya kötüyü ayırt etmesini sağlayan, doğruyu veya yanlışı bulduran içsel güç ve yetenektir. mecazen içsel bir mahkemedir. özellikle hakimlerin (yargıçların) vicdani kanaatleriyle ve bağımsız olarak yani baskı altında kalmadan, kimseden tavsiye ve telkin almadan karar vermeleri gerekir. arapça’da sözcüğün kökeninde “bulmak” manası vardır. (“bulunç” sözcüğü anadolu’da bazı yörelerde “vicdan” anlamında kullanılır.)

b) objektif (nesnel) ahlak: ahlakın sonradan edinildiği, aile, okul, çevre, din gibi kurumlar aracılığıyla toplum tarafından bireye aktarıldığı kabul edilir. felsefedeki “tabula rasa” (boş levha) anlayışı savunulur. bu anlayışa göre insan zihni boş bir levha (tablo) gibidir. doğumda insan zihni boştur ve sonradan toplumsal etkileşimle doldurulur. bu nedenle objektif ahlak bireyin diğer insanlara nasıl davranacağını belirler.

kaynakça

dış bağlantılar 
 altruism: myth or reality? 
 the definition of morality  
 boston college's morality lab

ayrıca bakınız 
 etik
 normlar