Müzeyyen Senar

müzeyyen senar (16 temmuz 1918; gököz, keles, bursa - 8 şubat 2015, i̇zmir) türk sanat müziği sanatçısı. "cumhuriyetin divası" olarak da anılır.

hayatı 
1918 yılında bursa'da doğan müzeyyen senar'ın küçük yaşta evlatlık verildiği iddia edilmektedir. r. erkan alemdaroğlu'na göre i̇negöl’ün hilmiye köyünde zeliha eren adıyla doğan senar’ın baba adı reşit anne adı ise fatma'''dır.

müzeyyen senar, müzik eğitimine, anadolu musiki cemiyeti'nde, kemençe üstadı kemal niyazi seyhun bey ve udi hayriye hanım gözetiminde başladı. güçlü bir sese sahip olan bu kız çocuğunun ünü yayıldıkça, hafız sadettin kaynak, selahattin pınar, lemi atlı, mustafa nafiz irmak gibi devrin önemli üstatları da ona dersler verdi, zamanın sevilen şarkılarının yanı sıra, kendi bestelerini de öğretip söylemesine yardımcı oldu.

kemal niyazi bey ile i̇stanbul radyosu'nda şarkı söylemeye başlayan senar, perşembe günleri ilgiyle izlenen bu programla geniş kitlelere adını duyurdu. senar'ı bu programda dinleyenler arasında, i̇stanbul'un en önemli müzikhollerinden biri olan 10. yıl belvü gazinosu'nun sahibi i̇brahim dervişzâde de bulunuyordu ve gazinonun 1933 yılının yaz sezonunun yıldızlar programına müzeyyen senar'ı da aldı. senar, sonraki yıllarda i̇stanbul'un başka ünlü gazinolarında da sahne aldı.

müzeyyen senar'ın yeteneği, cumhuriyet'in kurucusu ve türk sanat müziğinin büyük hayranı mustafa kemal atatürk'ün de ilgisini çekti ve sanatçı birçok kez onun huzurunda, özel meclislerinde şarkı söyledi. 1936-1938 yılları arasında 5 kez atatürk'ün huzurunda konserler veren sanatçı, ilk konserini 19 aralık 1936'da i̇stanbul'da dolmabahçe sarayı'nda gerçekleştirdi. daha sonra bursa'da çelik palas oteli'nde konser veren müzeyyen senar, 1937 yılında mudanya'da ege vapuru'nda cumhuriyet balosu'nda konser verdi. son konserini 1938 yılı haziran ayında savarona yatı'nda veren müzeyyen senar, radi dikici'nin kaleme aldığı müzeyyen senar efsanesi 'o bir devdi, devirdi' adlı kitapta atatürk ile ilk karşılaşmasını "sanki bana bir asır gibi gelen yolculuktan sonra saraya vardık. girdiğimde bu zamana kadar görmediğim ihtişam adeta gözlerimi kör etti. daha da şaşkın olmuştum. yaveri takip ettik. masanın kurulduğu salona girdiğim anda atatürk'ü gördüm. bir taraftan dizlerimin bağı çözülmüştü ama sanki uçuyor gibiydim. i̇çimden, 'müzeyyen bu atatürk ve onu görüyorsun. rüya mıydı acaba? diyordum. hayır değildi. atatürk'ü gördüğümde bayılacaktım... yüzüne bakamadım." diyerek anlatıyor. müzeyyen senar kitapta atatürk'ün rumeli türkülerinde kendisine eşlik ettiğini ve çok güzel zeybek oynadığını da belirtiyor.,

1938 yılında ankara radyosu'nun ilk yayınlarına katıldı ve 1941 yılına dek radyo aracılığıyla dinleyicileri ile buluşmayı sürdürdü. türkiye'nin ünlü gazinolarında yaptığı başarılı sahne programları ve plak çalışmalarıyla türk musikisine  yeni bir soluk getiren müzeyyen senar, son sahne konserlerini 1983 yılında i̇stanbul bebek gazinosu'nda verdi. bu tarihten sonra yalnızca ender anlarda, müzikli özel toplantılarda şarkı söyledi.

1998 yılında müzeyyen senar ile bir ömre bedel albümünü çıkarmıştır. bu albümde sezen aksu'dan nilüfer'e, nükhet duru'dan ajda pekkan'a, tarkan ve şebnem ferah gibi isimlerin olduğu bir çalışma yapmıştır ve son albümü olarak en son okuduklarım 2001 albümünü yapmıştır.
müzeyyen senar 1998 yılında devlet sanatçısı seçildi. senar, 2004 yılında sezen aksu tarafından düzenlenen ve sanatçı dostlarının da katıldığı gecede 72. sanat yılını kutladı. i̇stanbul cemil topuzlu harbiye açıkhava tiyatrosu'ndaki konserde müzeyyen senar'a sahnede emel sayın, ajda pekkan, sezen aksu, sibel can, halit kıvanç gibi ünlü isimler eşlik etti.

müzeyyen senar son konserini 5 eylül 2006 tarihinde i̇stanbul sarayburnu'nda sepetçiler kasrı'nda verdi. muhteşem bir performans sergileyen sanatçıyı veda konserinde kızı feraye, bülent ersoy, adnan şenses, mediha şen sancakoğlu, feriha tunceli, erol evgin, ahu tuğba, levent yüksel gibi ünlü isimler yalnız bırakmadı.

26 eylül 2006 tarihinde i̇zmir'deki evinde fenalaşan sanatçının beyin enfarktüsü geçirdiği ve vücudunun sol tarafının felç olduğu açıklandı. beynindeki kan pıhtılaşması yüzünden felç olan sanatçının hayatî tehlikesinin bulunmadığı da ek olarak belirtildi. 2007'de i̇stanbul'daki darüşşafaka'da rehabilitasyon merkezinde nisan ayı başına kadar tedavi gördü. bu tedavilerden sonra sol ayağının üzerine basabilmekteydi. bodrum'da kızı feraye ve oğlu ömer ile birlikte yaşamaktaydı. 24 şubat 2008'de kızı feraye, annesi müzeyyen senar'ın sesini kaybettiğini açıkladı. senar sesini kaybettiğini bilmemekteydi. 22 temmuz 2008'de sağlık durumunun iyi olduğu açıklandı.

30 ekim 2009'da öğrencisi bülent ersoy tarafından anısına müzeyyen senar'ın sanat yaşamından fotoğrafların yer aldığı cumhuriyetin divası: müzeyyen senar sergisi açıldı.

 ekolü 
safiye ayla, hamiyet yüceses ve semahat özdenses gibi dönemin sanatçılarından kendine has sesi, tavrı ve yorumu ile ayrılan senar, sanatıyla zeki müren, behiye aksoy ve bülent ersoy'un da aralarında yer aldığı çok sayıda assolist için ekol oldu. 

 ölümü 
8 şubat 2015 tarihinde sabah saat 07:30'da zatürre dolayısıyla tedavi gördüğü ege üniversitesi tıp fakültesi hastanesinde 96 yaşında öldü. unutulmaz sanat müziği icracısı müzeyyen senar'ın cenazesi 10 şubat 2015'te bebek camii'nde kılınan öğle namazını müteakip zincirlikuyu mezarlığı'ndaki aile kabristanına defnedildi.

 kariyeri ve karakteristik sanatsal nitelikleri 
i̇stanbul'a geldiği tarihten itibaren kemal niyazi seyhun'la ve yesarî asım arsoy'la yaptığı çalışmalar gelişimine yön verdi. atatürk'ün huzurunda şarkı söylemesi ve ata'nın yaklaşımları, sanatçıyı genç yaştan itibaren seçkin bir sanatçı olacağı konusunda bilinçlendirdi. küçük yaşta geçirdiği kekemelik,üslûbunu belirleyen olgulardan biri oldu. ağırlıklı olarak, neoklasik döneme özgü eserlerden türkü ve mayalara değin uzanan geniş bir yelpazede sanat icra etmiştir. sanatçı, hacı arif bey'in ve şevki bey'in eserlerini ve yesarî asım arsoy'un şarkılarını özgün üslûbuyla ve derin bir hissedişle okumuştur. sanatçı kendi kariyerinin yükseliş döneminin seçkin bestekârları olan sadettin kaynak, selahattin pınar ve şerif i̇çli'nin eserlerini safiye ayla'yla birlikte ilk kez seslendirmiştir. senar'ın üslûbunun daha ziyade selahattin pınar'ın ve şerif i̇çli'nin eserleriyle örtüştüğü kaydedilmelidir.  senar, avni anıl, yusuf nalkesen ve erol sayan gibi türk sanat müziği'nin son dönem bestekârlarının eserlerini de sıklıkla okumuştur.

sanatçının rumeli türküleri'ne ilişkin başarısını ayrıca değerlendirmek gerekir. rumeli türküleri'nin ruhuna sinen ve birbiriyle çatışmasına rağmen bu türkülerin bütünsel yapısını karakterize eden coşkulu nağmeleri ve hüzünlü fikri örgüyü ustalıkla yansıtmıştır. sanatçının maya formunu musıkiyle kaynaştırması kayda değerdir.

sanatçının müzik faaliyeti; radyodaki, gazinolardaki çalışmalarının yanı sıra yoğun plak kayıtlarından oluşmaktadır. yurt dışında ve yurt içinde çeşitli konserler vermiştir. sanatçılığının ilk döneminde birçok sanatçı içinde  nubar tekyay, sadi işılay, hakkı derman, şerif i̇çli, kadri şençalar, şükrü tunar ve selahattin pınar kendisine yoğun bir şekilde eşlik etmiştir. sanatçının 80'li ve 90'lı yıllarda doldurduğu son seçkin kayıtlarda kendisine ali erköse, ercüment batanay, mustafa kandıralı, i̇smail şençalar ve selahattin erköse eşlik etmiştir.

 diskografi 
 müzik albümleri 

{| class="wikitable sortable"
! yıl
! albüm adı
! seri
! plak şirketi
|-
| 1933
| ümitlerim hep kırıldı
| türk sanat müziği serisi
| columbia records
|-
| 1979
| şarap gibi| 
| ömer plak
|-
| 2008
| odeon yılları 2| türk sanat müziği serisi
| odeon
|-
| 2007
| atatürk'ün sevdiği şarkılar|
| coşkun plak sahibinin sesi plak
|-
| 2008
| i̇kinci dubleden sonra| efsane sesler arşiv serisi
| coşkun plak
|-
| 2006
| ne yaptım 
| efsane sesler arşiv serisi
| coşkun plak sahibinin sesi plak
|-
| 1975
| ben seni unutmak i̇çin sevmedim| efsane sesler arşiv serisi
| coşkun plak sahibinin sesi plak
|-
| 1977
| son aşkımı canlandıran| efsane sesler arşiv serisi
| coşkun plak
|-
| 1977
| bir bahar akşamı| efsane sesler arşiv serisi
| coşkun plak sahibinin sesi plak
|-
| 1976  
| gelse o şuh meclise 
|
| uzelli müzik
|-
| 1983  
| gelse o şuh meclise 2 
|
| uzelli müzik
|-
| 2006
| müzeyyen senar odeon yılları 
| türk sanat müziği serisi
| odeon
|-
| 1986  
| bilmem ki sefa 
|
| harika plak
|-
| 1988
| yine bir sızı var i̇çimde| efsane sesler arşiv serisi
| coşkun plak sahibinin sesi plak
|-
| 1998
| müzeyyen senar ile bir ömre bedel|
| marş müzik raks müzik
|-
| 1988
| ayrıldı gönül| efsane sesler arşiv serisi
| coşkun plak sahibinin sesi plak
|-
| 1977
|söyleyin güneşe 
| efsane sesler arşiv serisi
| coşkun plak sahibinin sesi plak
|-
| 1979
| güller arasında| efsane sesler arşiv serisi
| coşkun plak sahibinin sesi plak
|-
| 1970
| son veda|
| emre plak
|-
| 1978
| çilingir sofrası 1978 
|
| atlas plak
|-
| 1989
| çilingir sofrası 1989 
|
| sarp kaset
|-
| 1990
| çilingir sofrası 1990 
|
| sarp kaset
|-
| 1990
| günay sanat geceleri 
|
| kalite plak
|-
| 1991
| nostalji 1991"
| 
| tempa & foneks
|-
| 1996
| "müzeyyen senar ve kudsi erguner"
|
| yapı kredi kültür sanat yayıncılık
|-
| 1989
| müzeyyen senar'la faslı muhabbet
|
| emre plak
|-
| 2001 
| en son okuduklarım 
|
| stüdyo marşandiz
|-
| 1975
| gül yüzlülerin şevkine gel 
|
| coşkun plak
|-
| 1995
| akşam oldu hüzünlendim ben yine
|
| coşkun plak sahibinin sesi plak
|-
| 1992
| meşk
|
| müzik market
|-
| 1969
| müzeyyen senar
|
| emre plak
|-
| 1995
| müzeyyen senar
| 
| coşkun plak
|}

taş plakları 

 1933 (i̇lk taş plağı), ümitlerim hep kırıldı/aşk ve i̇nkisar, columbia
 hey pınar derin pınar / oh, oh ne güzel şey, odeon 
 dertli yârim / urfa'nın çevresi, odeon
 gül pembe yüzün / güller arasında, odeon
 bir gizli sözüm var / leyla, odeon 
 gül yüzünü saklama / seni ben çok bekledim, odeon 
 bahçemde tek gülüm yok / beter ol, odeon
 ben ağlarım eller güler / bir görüşte sevdim seni, odeon
 ben küskünüm feleğe / gönül senindir artık, odeon
 benden selam olsun / farfara, odeon
 çaya i̇ner ağlarım / sevdaya koşanlar, odeon
 bir i̇htimal daha var / ellere uzaktan bak, odeon
 haber gelmez / kapıldım gidiyorum, odeon 
 çıkar yücelerden yumak yuvarlak / köçekçe şarkı benli, odeon
 derbeder bir âşıkım / sesimde şarkısı aşkın, odeon
 derdimi kimlere desem / şarap mahzende yıllanır, odeon (45'lik seri nosu: 408)
 1944, doktor her gün gelir gider / neyleyim köşkü neyleyim sarayı, odeon
 eşimden ayrıldım / yorgun bir pınar gibi, odeon
 fes başıma / yeşil ördek gibi, odeon
 fikrimin i̇nce gülü / söyleyemem derdimi, odeon
 garip anam / yaralarım çok derin, odeon
 gönül aşkınla seni / sevdim pek çok sevdim, odeon
 hala acıyor / sende leladan mı öğrendin, odeon
 haleli gözler / sun da i̇çsin, odeon
 hancı / çileli başımın, odeon
 1953, hicran hastasıyım / yine o menekşe gözler, odeon
 kastamonulu / nereden gördüm seni, odeon
 küp i̇çinde ayranım / avcı vurdu ceylanımı, odeon
 neden düştük biz bu hale / o yeşil gözlerini, odeon
 o yeşil gözlere leylam / senin olsun mendilim, odeon (45'lik seri nosu: 445)
 şöyle kuzum hayaline / çiçekler arasında, odeon
 ümitsiz bir bekleyiş / açılırsın güzelim, odeon
 sevgilim beni bırakıp kaçtı / yoğurdum var, odeon
 viraneye dönmüş / senin sesin gözlerinin rengini unutabilsem, odeon
 yollarına gül döktüm / adın yaşar dillerde, odeon
 kızım seni aliye vereyim mi / sabahın seherinde, odeon
 benli / çıkar yücelerden, odeon (270368)
 bivefa / bursa türküsü, odeon (270369)
 alamam doğrusu desti emele / derdimi ummana döktüm, odeon (270385)
 ela gözlüm / hoy beni, odeon (270386)
 gül derler / turnalar, odeon (270391)
 haleli gözler / sun da i̇çsin, odeon (270392)
 leylâ bir özgecandır / aşk yolunda bağrı yanık, odeon (270400)
 ey i̇pek kanatlı / ne yaptım, odeon (270401)
 ah fadimem / girdim yarin bahçesine, odeon (270411)
 çoban kız / yad eller, odeon (270423)
 hasret sarkisi / mehtap, odeon (270424)
 hayal deryası / kız göğsüne taktığın, odeon (270434)
 i̇ki karpuz / sürmelimin gözlerine, odeon (270437)
 adın yaşar dillerde / yollarına gül döktüm, odeon (270448)
 kahramandır türk ordusu / sinen cennet bağıdır, odeon (270452)
 dudağım dudağında / geçti ömrüm, odeon (270458)
 yolculuk var (i. kısım) / yolculuk var (ii. kısım), odeon (270462)
 bayram gecesi / yurt türküsü, odeon (270463)
 derman kâr eylemez / enginde yavaş yavaş, odeon (270464)
 ah bu yerler / bir zaman dalında, odeon (270469)
 çiya çiya / portakal, odeon (270473)
 mehtap / ne i̇di ne oldu halim, odeon (270474)
 sevgilim (i. kısım) / sevgilim (ii. kısım), odeon 270476
 gönül civan i̇ster / yar ayrılık yakdı beni, odeon 270480
 çiçekler arasında / hayal, odeon 270497
 akşam güneşi / körfezdeki dalgın suya, odeon 270504
 bir i̇htimal daha var / ellere uzaktan bak, odeon 270517
 gözlerin hayran bakarmış / hicran yine hicranmı, odeon 270518
 konyalı kız / püsküllü belâ, odeon 270525
 feraidir kızın adı / hastayım yalnızım, odeon 270526
 gittin bu gidiş / ninni, odeon 270530
 dil yaresi / meftunun oldum, odeon 270538
 sen bu yaylaları / yarin bahçesinde, odeon 270539
 halâ acıyor / sende leylâdan mı, odeon 270542
 geçti sevdalarla / gönül durup dururken, odeon 270544
 ahım gibi ah var mı / güzel bir göz, odeon 270545
 sensiz geçen / seyre daldık, odeon 270553
 değirmene un yolladım / i̇çimden şu zalim, odeon 270558
 ilgıt ilgıt akan / keklik, odeon (270562)
 çatlasa bülbül / gelse o şuh meclise, odeon (270580)
 evlerinin önü mersin / kırmızı gül, odeon (270585)
 hicran hastasıyım / yine o menekşe gözler, odeon (270586)
 arabaya sen bin / cevrin yetişir, odeon (270602)
 ela ela dose / lofcalı, odeon (270609)
 demedim hicranıma / öyle çektim ki cefa, odeon (270616)
 gamzedeyim deva bulmam / sigaramın dumanı, odeon (270617)
 kır atıma bineyim / yalnız kaldım meyhanede, odeon (270629)
 ağlamakla i̇nlemekle / vurma avcı, odeon (270630)
 aşkın i̇le gündüz / evlerinin önü boyalı direk, odeon (270632)
 sensiz geçen günleri / emeller aldatıp, odeon (270636)
 çubuğum yok / ayağına giymiş sedef nalını, odeon (270641)
 ayrılık yaman kelime / aşkın beni durmaz yakar, odeon (270646)
 aman cana / benden ayrılsan da, odeon (270647)
 gezdim yine dün gece / gel bu akşam benimle, odeon (270652)
 yine gam yükünün kervanı geldi / geçti ömrün nevbaharı, odeon (270658)
 şaştım allah'ım şaştım / türlü derde deva, odeon (270688)
 hasretle yanan kalbime / kime kin ettin de, odeon (270692)
 doktor civanım / ne olursun güzelim, odeon (270701)
 mevlana / ninni, odeon (272)
 bu mu ki dünya raci / geçti muhabbet demi, odeon (274)
 farfara / hancı, odeon (310)
 çok geceler bekledim / çileli başımın, odeon (318)
 senin sesini gözlerinin rengini / gönül aşkınla, odeon (331)
 mehtaplı gecelerde / rüzgâr kırdı dalımı, odeon (332)
 ne olursun güzelim / sarı gülüm var benim, odeon (342)
 ayrılamam / dünyada biricik sevdiğim sensin, odeon (368)
 akşam / leylakların hayali, sahibinin sesi
 âşıkım sana / kaçıp gitti, sahibinin sesi
 aşkınla yanan / gecenin matemini, sahibinin sesi
 ay öperken / balkonda saatlerce, sahibinin sesi
 ayrılık / sahilde sabah, sahibinin sesi
 batan gün kana benziyor / i̇şte seni seven benim, sahibinin sesi
 ben yıllarca yanmışım / hicranla harap oldu, sahibinin sesi
 bir şarkı okumuş / hülyaya büründü, sahibinin sesi
 bir taze bahar / gönülde bir ateş, sahibinin sesi
 bülbül ne gezersin / rafa fincan koydum, sahibinin sesi
 çıkar yücelerden / leylâ, sahibinin sesi
 gönülde bir ateş / sevdama yakın gel, sahibinin sesi
 güneş yüzlü / maçkalı (bayan şükriye i̇le birlikte), sahibinin sesi
 gurbet mektubu / sürmeyi göz öldürür, sahibinin sesi
 hasta bir ümit i̇le / seni ölsem de unutmam, sahibinin sesi
 kış gelse de / mehtapta geçen, sahibinin sesi
 koklasam saçlarını / sevdama yakın gel, sahibinin sesi
 mecnun (1. kısım) / mecnun (2. kısım), sahibinin sesi
 nazlı kadın / sevdamı dilim anlatamaz, sahibinin sesi
 ömrümün neşesiz geçti baharı / uludağ, sahibinin sesi
 ayrılık yıldönümü / ne zaman görsem onu, columbia plak (17201)
 avutulan sevda / baygın suların, columbia plak (17215)
 sarıyerli / ümitlerim hep kırıldı, columbia plak (17218)
 bir bakışın beni mest etti / sevdamı dilim anlatamaz, columbia plak (17225)
 aşk kaptanı (mahmure şenses - yesari asım türkoğlu) / bahtiyarım seni bir gün sararsam (müzeyyen senar), columbia plak (17238)

notlar 
 gap bölge kalkınma i̇daresi bölge müdürü

kaynakça

dış bağlantılar 
 
 
 

 
1918 doğumlular
bursa doğumlu müzisyenler
20. yüzyılda türk kadın şarkıcılar
21. yüzyılda türk kadın şarkıcılar
1930'ların şarkıcıları
1940'ların şarkıcıları
1950'lerin şarkıcıları
1960'ların şarkıcıları
1970'lerin şarkıcıları
1980'lerin şarkıcıları
1990'ların şarkıcıları
2000'lerin şarkıcıları
klasik türk müziği şarkıcıları
devlet sanatçıları
kral tv video müzik ödülü sahipleri
uzelli müzik sanatçıları
emre plak sanatçıları
2015 yılında ölenler
i̇zmir ilinde hastalıktan ölenler
zincirlikuyu mezarlığı'na defnedilenler
raks müzik sanatçıları
türkiye'de zatürreden ölenler