Mücrimî

âşık mücrimî (d. 1882, karaterzi, doğanşehir, malatya) - (ö. 1970, sakçagözü, nurdağı, gaziantep), asıl adı mehmet özbozok olan alevi-bektaşi halk ozanıdır. halk arasında çolak dede olarak da bilinmiştir.

yaşamı 
asıl adı mehmet özbozok olan âşık mücrimî, 1882 yılında malatya'nın doğanşehir ilçesine bağlı karaterzi köyünde doğdu. sinemilli ocağı'nın, maraş'ın elbistan ilçesine bağlı merkez köyü kantarma'nın dedelerinden tacim dede'nin anlattığına göre âşık mücrimî'nin 500 deyişi olmasına rağmen günümüz kayıtlarında oldukça az kalmıştır. çocuk yaşlarda eli yandığı için parmakları bir top halinde birbirine bağlanmış, bu dönemden sonra lakabı "çolak" olarak kalmıştır.

çocuklarının anlattıklarına göre i̇mâm musa el-kâzım evlatlarından bir seyit tarafından, çolaklığı sebebiyle kendisine "mücrimî" mahlaaı verilmiştir. sakalı çıkmaya başladığı günden ölümüne dek sakalını hiç kesmeyen mücrimî, ezan okuyan bir hocanın sesinden etkilenmesi sonucu kur'an'a ilgi duymuş ve ders alarak kuran'ı öğrenmiştir.

köyde bir yandan çobanlık yapmış, diğer yandan muhabbetlerde çolak eliyle saz çalıp deyişler söylemeye başlamıştır. mücrimî, köyünden bir kıza aşık olur, ancak bu kızı kendisine vermezler. kendisini başka bir kızla evlendirmek istediklerinde de kabul etmeyerek köyünü terkeder.  mücrimî, birinci cihan harbi ve türk kurtuluş savaşı yıllarında, keferdiz'e (sakçagözü) yerleşir. bu bölgenin sahibi ve antep savunmasında oğulları i̇smail hakkı ve ökkeş ağalarla büyük yararlık gösteren, kılıç ali'nin büyük destekçisi hurşit ağa'nın himayesine girer ve onun vekilliğini yapar. yörede oldukça ilgi görür ve halkın ilgisine mazhar olur.

hurşit ağa, yörenin en büyük ailesinin başıdır ve çok geniş arazilerin sahibidir. hurşit ağa'nın köyü keferdiz yakınlarındaki hanını çalıştıran mücrimî, hanın kazancını günlük olarak hurşit ağa'ya götürür. cömertliğiyle bilinen hurşit ağa, "su akarken testini doldur, ileride çoluk çocuğuna bakacak varlığın olsun" der ama mücrimî'nin dünya malında gözü yoktur, hakkından fazlasını istemez. keferdiz'de yaşamaya başladıktan sonra köylüleri ve akrabaları tarafından karaterzi’ye çağrılsa da asla geri dönmez. bu yüzden mücrimî'nin şiirlerinde "gurbet" oldukça belirgin bir temadır.

mücrimî, oğlu cemal özbozok'un deyişiyle gençlik yıllarından itibaren divaneye saygı duyan ama şah-padişah tanımaz bir dünya görüşüne sahiptir. atışmayı çok seven bir âşıktır. âşık veysel iki kez ziyaretine gelmiş ancak onunla atışmamıştır.

elbistan'ın aktil köyünden ali şükrü ve sarız'dan cafer ağa, mücrimî'nin saygı duyduğu kişilerdir. âşık nesimi çimen'in kayınbabası olan cafer ağa, sürekli mücrimî'nin yanına gelip gitmektedir. mücrimî, "şu diyâr-ı gurbet elde" adlı ünlü şiirini o dönemde cafer ağa'ya verir ve oradan nesimi çimen'e ulaşır. nesimi çimen bu deyişi muhabbetlerde okur. bu muhabbetlere katılan sanatçılar bu deyişi albümlerinde seslendirir; bu eser daha sonra trt repertuvarına alınır.

âşık mücrimî kendi döneminde toplumda yaşanan değişimleri görmüş ve bu durumu şiirlerinde ironik bir dille ifade etmiştir. yaşadığı çevrenin yerel söylemleri, mücrimî'nin şiirindeki ilginç noktalardan biridir. "kanabilin mi bilin mi" gibi ifadelere sıklıkla rastlanır.

şiirlerinde farsça ve arapça kelimelere, kavramlara gönderme yapsa da genel olarak arı bir dil kullandığını söyleyebiliriz. pek çok araştırmacı tarafından alevi-bektaşi olmadığı düşünülen karacaoğlan'ın şiirlerinde görülen bazı ifade biçimleri âşık mücrimî'nin şiirlerinde de görülür. bu durum, iki ozanın yakın coğrafyalarda yaşamış olduğu izlenimi yaratır.

1970 yılının mart ayında sarılık hastalığı sebebiyle hayata veda eden âşık mücrimî, arkasında pek çok deyiş bırakmıştır.

mücrimî'nin oğlu cemal özbozok'un sözleriyle "mücrimî çok şiir yazmış, ama harmanını dağ başına yığmıştır. rüzgar gelmiş savurmuş, samanını anadolu'nun dört yanına götürmüştür..."

türküleri 
nasip atmış bizi gurbet ellere
bugün ben dostumu gördüm
derd-i hakk'la aşka düşen aşıklar
derdim çoktur
derman diler mi
gider oldum yarenlerim derildi
gönlüm sağ yare
kamil ile yoldaş olan
şu diyar-ı gurbet elde
tabip sen sorma derdimi
yüce dağ başına kar yağmış gibi

konuyla ilgili yayınlar 
şu diyâr-ı gurbet elde - aşık mücrimi'nin yaşamı ve şiirleri, ulaş özdemir (pan yayıncılık, 2008)

1882 doğumlular
doğanşehir doğumlular
alevi ozanları
türk halk ozanları
âşık edebiyatı
türk aleviler
1970 yılında ölenler