Kübizm

kübizm, 20. yüzyıl başındaki temsile dayalı sanat anlayışından saparak devrim yapan fransız sanat akımıdır. pablo picasso ve georges braque, nesne yüzeylerinin ardına bakarak konuyu aynı anda değişik açılardan sunabilecek geometrik şekilleri vurgulamışlardır.

tarihi 
20. yüzyıl başlarında ortaya çıkmıştır. kübizm terimi i. dünya savaşı'ndan önceki yıllarda paris'te gelişen bir resim akımını belirtir. o dönemde avrupa'da biçimlenmekte olan modern sanatın ışığın geçici etkilerini resmetmek olan izlenimcilerden hoşnut olmayan bir genç ressamlar kuşağı yetişiyordu; bunlar, matisse'in çevresinde toplanmış olan fovların çok renkli resim sanatından da hoşlanmıyorlardı. kübist sanatçılara göre dış dünyanın nesneleri sadece göründükleri yanıyla değil görünmeyen tüm yanları ile ele alınmalıydı. empresyonizm'e egemen olan görme duygusu yerine, kübistler aklın başatlığına dayanan aklın gücünü ortaya koymak istiyorlardı.tablolarını sağlam temellere oturtmak istiyor ve bu konuda ressam paul cezanne'ın izinden gidiyorlardı. nitekim bu ressamlar, cezanne'dan, onun son provence manzaralarından ve natürmortlarından esinlenecekler, bundan da kübizm doğacaktı. manifestosu yazan apollinair, bir taklit sanat değil tasarım sanatı olduğunu söyler.

1907'den 1912'ye değin süren kübizmin dönemi analitik kübizm olarak da bilinmektedir. bu dönemde doğa, geometrik biçimlere silindir, küre, koni ya da prizma gibi bileşimlere sahip gibi düşünülerek tasvir edilmiştir.

küçük küpler 
kübizm adı, georges braque'ın bir tablosunu gören bir sanat eleştirmeni olan louis vauxcelles'in bu tablo için «küçük küpler» sözünü kullanmasıyla ortaya çıkmıştır. bir yanılgı sonucu yeni resme uygulanan bu deyim, picasso ve georges braque'ın o tarihlerde birbirine pek benzeyen ilk kübist eserleri konusunda bir fikir verebilir. her ikisi de hacimlerin iç içe geçtiği portreler, manzaralar, natürmortlar çizmekteydi. onlar iki boyutlu (en ve boy) olan tuvalin yüzüne doğada üç boyutlu (en, boy, derinlik) olan nesneleri çizebilmenin çarelerini araştırıyorlardı. bu, yeni bir sorun değildi; bütün resim sanatının sorunuydu; ama o zamana kadar, derinlik izlenimi perspektif aracılığıyla verilebiliyordu.

picasso ile braque, her şeyden önce bir tablonun ne olduğunu unutturan bu çözüm yolunu bir yana bıraktılar: tablo, aslında dümdüz bir yüzeydir. braque ile picasso, biçimleri tuvalin üzerine kademeli sıralayarak üst üste yerleştirdiler. zaten onların niyeti, gerçeği gördüğümüz gibi değil, olduğu gibi göstermekti: yerimizi değiştirmeden bir nesneye baktığımız zaman onun sadece bir kısmını, bir köşesini veya bir yüzünü görürüz

kübistler ise nesneleri, sanki çevresinde dolaşıyorlarmış gibi, birkaç bakış açısından, cepheden, yandan, üstten, alttan bakarak aynı imge üzerinde göstereceklerdir. aynı şekilde, bir yüzü hem yandan, hem de iki gözü görülecek biçimde (karmaşık görüntü) vereceklerdir.

1911'e doğru braque ve picasso için, nesneleri kat kat açıp saydam küçük yüzeylere bölmek, kenar çizgilerini kırmak, gerçek bir oyun haline geldi; o kadar ki, neyin resmini yaptıklarını anlamak giderek zorlaştı. i̇ki ressam o sıralarda avrupa'nın başka merkezlerinde doğmakta olan soyut sanata çok yaklaşmış.

kübistler, sanatlarını geliştirirken gerçeği tamamen özgün bir biçimde resim sanatına sokmak amacını güttüler: resme tamamen yabancı öğeleri (kâğıt, gazete parçaları, kibrit çöpleri) tablolarına yapıştırdılar. üstelik boyalarına kum karıştırdıkları da oluyordu. bütün bunlar günümüz resim sanatında sık sık rastlanan şeylerdir, ama o dönemde hiç görülmemişti. kübistler bunu hem gerçek ile ilişkilerini yitirmediklerini göstermek, hem de resimde imtiyazlı madde diye bir şey olmadığını, bir tablonun herhangi bir şeyle yapılabileceğini göstermek için yaptılar. yeter ki, tablo, biçimlerin tutarlı bir kompozisyonunu oluştursun.

açıklık kaygısıyla, yapısal çizgileri iyice azalttılar ve kompozisyonlarına, hemen belirli bir nesneyi akla getiren resmedilmiş biçimleri eklediler: söz gelimi, bir gitarı belirtmek için teller ve bir eğri, keman için üzerindeki delikleri, şişe için ise şişenin boynunu çizmekle yetindiler.

sanat felsefesi olarak, ayrı ayrı yerlerde geçen şeylerin birlikte ve aynı zamanda cereyan ettiğini tasavvur ve tasvir etmek düşüncesi ile, karışıklıktan hoşlanma zevkinin birleştirilerek ifade edilmesi esasına dayanır. nitekim kübistlerin eserlerinde karmakarışık imajlara ve dağınık kelimelere rastlanır.

kübistler, herhangi bir şeyde gözün türlü yönlerden görebildiği özellikleri, bir arada geometrik şekillerle göstermeye çalışır. bu tarz resimlere kübik resim adı verilir. kübizm, eşyanın uzaklık ve yer içinde kapladığı hacim kanununu temel hareket noktası olarak alır. bu akıma mensup sanatçılar, resimde özün, değişmeyenin peşinde koştuklarını savunurlar. onlara göre, konunun sadece görünen yönünü değil, görünmeyen tarafını da göstermek gerekir.

bu akıma mensup olan edebiyatçıların gayesi ise, duygularla olayları birbirine karıştırmak, ayrı ayrı yerlerde geçen olayların birlikte, aynı anda olduğunu kabul etmek ve bu anlayışta eser vermektir. bu yüzden kübistlerin eserleri oldukça karmaşıktır.

kübistler, resimde renk oyunlarının yankılarını, güneş ışınlarının tabiat içinde uyandırdığı parıltıları bir yana bırakarak, eşyanın geometrik yapısına önem vermişlerdir. bu bakımdan kübizm, tabiatın yepyeni bir anlayışla değerlendirilmesidir denilebilir. onlar sanatlarının kaynağını duygudan çok, düşüncede aramışlar, esere düşünceyi katarak empresyonistlerin aksine, ilim yoluyla değil sanat yoluyla sanata varmak prensibini seçmişlerdir.

kübizm'in edebiyat'a etkisi 
kübizm etkisi 20. yüzyıl başlarında resim ve heykel sanat dallarında ortaya konan eserlerde görülmektedir. ancak fransa’da o dönem yaşanan toplumsal gerginlikler nedeniyle kübizm edebiyat alanına da taşınmıştır. şiirleri ile meşhur olmuş guillaume apollinaire kübist şiirler yazarak kübizm'i edebiyat alanına taşıyan isim olmuştur. kübizm'in önce parçala sonra birleştir yönteminin max jacob tarafından şiirde kullanılmıştır.

kübizm sanatçıları 

 albert gleizes
 alberto giacometti
 aleksandra ekster
 alexander archipenko
 alexandra nechita
 amadeo de souza cardoso
 andré lhote
 ang kiukok
 auguste herbin
 daniel-henry kahnweiler
 david hockney
 diego rivera
 doménikos theotokópoulos (el greco)
 emil filla
 emiliano di cavalcanti
 emilio pettoruti
 fernand léger
 francis bacon
 francis picabia
 franz marc
 frida kahlo
 george braque
 gino severini
 henri laurens
 henri le fauconnier
 jacop lawrence
 jacques lipchitz
 jacques villon
 jean metzinger
 juan gris
 kazimir maleviç
 lyonel feininger
 lyubov popova
 marc chagall
 marcel duchamp
 maria blanchard
 marie laurencin
 mikhail larionov
 natalia goncharova
 pablo picasso
 paul cézanne
 paul klee
 piet mondrian
 raoul dufy
 raymond duchamp-villon
 robert delaunay
 roger de la fresnaye
 romero britto
 rufino tamayo
 salvador dali
 vicente manansala
 victor vasarely

kaynakça

 
görsel sanatlar teorisi
görsel sanat akımları