mismayil/tr_wikipedia huggingface dataset:
Palearktik biyocoğrafik bölgesi

palearktik biyocoğrafik bölgesi ya da palearktik ekozon, avrupa, asya ve kuzey afrika'yı içine alan bölge. güney çöl kuşağına kadar uzanır. büyük sahra, arabistan ve i̇ran çölleriyle çin bu bölgenin içindedir. wallace'ye göre dört alt bölgeye ayrılır:

1 - avrupa bölgesi: i̇spanya, i̇talya, türkiye, yunanistan ve bulgaristan hariç geriye kalan avrupa'yı ural dağlarına kadar içine alan bölgedir.

2 - akdeniz bölgesi: afrika kıtasının ve arap yarımadasının yengeç dönencesi üzerinde kalan kısmını, fransa hariç akdeniz ülkelerini, i̇ran'ı, azerbaycan'ı, kafkasları, karadenizin romanya ve ukrayna kıyıları dışında kalan kısımlarını içine alan bölgedir.

3 - sibirya bölgesi: asya kıtasının himalayalar, çin seddi, japonya, i̇ran ve azerbaycan'ın dışında kalan kısmıdır. hazar denizi tamamı ile bu bölgededir.

4 - mançurya bölgesi: çin'i ve kore'yi içine alan kısım.

avrupa ve akdeniz bölgesi ise birlikte batı palearktik (e. mayr) bölgeyi oluşturur. batı palearktik bölge özellikle ornitoloji (kuş bilimi) bilimi için çok önemli bir yere sahiptir.

 
palearktik
Flora (botanik)

flora ya da bitey bir ülke, bir bölge veya belirli bir yöredeki bitki,mantar ve bakteri türlerinin tümüne verilen ad.

sözcük latince’den alınmıştır; flora, roma mitolojisinde bitkiler ve ilkbaharın tanrıçasına verilen isimdir. i̇lgili bir terim olarak fauna da hayvan topluluklarını tanımlar. (türkiye'nin flora bölgeleri için bkz. türkiye biteyi)

 
latinceden türkçeye geçen sözcükler
Sorgun (anlam ayrımı)

sorgun aşağıdaki anlamlara gelebilir:

yerleşim yerleri
 sorgun - yozgat ili ilçesi
 sorgun, güdül - ankara ili güdül ilçesine bağlı mahalle
 sorgun, manavgat - antalya ili manavgat ilçesine bağlı mahalle
 sorgun, keles - bursa ili keles ilçesine bağlı mahalle
 sorgun, erdemli - mersin ili erdemli ilçesine bağlı mahalle
 sorgun, erfelek - sinop ili erfelek ilçesine bağlı köy
Vişne

vişne (prunus cerasus), gülgiller (rosaceae) familyasından kiraza benzeyen ve tadı kiraz tadından daha ekşi olan bir meyve türü.

birçok kaynakta vişnenin muhtemel anavatanı olarak hazar denizi ile kuzey anadolu dağları arasında kalan bölge kabul edilmektedir. vişnenin botanikteki latince adı olan p. cerasus bugünkü giresun'un eski adı olan kerasus'tan gelmektedir.

kirazla, meyvesinin dışında farklılıkları vardır. yaprakları kiraz yapraklarından daha küçüktür. dalları kiraz ağacının dallarına göre daha yaygındır. vişnenin i̇ran'ın kuzeyiyle türkmenistan arasındaki bölgede ortaya çıktığı ve oradan avrupa'ya kadar yayıldığı sanılmaktadır. 

anayurdu anadolu ve balkanlar olan vişne, 5–7 m kadar boylanabilir; 4 yaşındayken meyve vermeye başlar ve 40-50 yıl yaşar.

vişne, yuvarlak taçlı ve kiraza göre daha çalımsı görünüşlüdür. gövdesi kırmızımtırak gri benekli, donuk ya da parlak renklidir. dalları kirazınkinden ince ve yay gibi olup sarkıktır. yaprakları da kirazınkinden daha küçük, ayası düz, parlak yeşil renkli ve tüysüzdür. i̇lkbaharda erken açan çiçekleri beyaz renklidir. bir salkımında birden fazla ve altıya kadar değişen sayıda çiçek açar. temmuz ayı ortalarında olgunlaşmaya başlayan meyveleri, kirazdan biraz basıkçadır. olgun vişneler, bol sulu ve siyaha yakın kırmızı renklidir.

türkiye'de iki önemli vişne ağacı çeşidi yetiştirilmektedir. bunlardan meyvesi her tür kullanıma elverişli olan kütahya vişnesi, uzun saplı, iri boyda, ucu hafif sivrice, koyu kırmızı ince kabuklu, çok sulu, ekşi ve kırmızı etli meyveler verir. macar vişnesi ise, kısa saplı, ince, koyu kırmızı renkli kalınca kabuklu, ekşi ve kırmızı etli meyve vermektedir. her iki çeşidin ağaçları da, temmuz ayından başlayarak bol ürün verir.

vişne meyvesi, sofralıktan çok meyve suyu, şurubu, reçeli, marmeladı, kompostosu, likörü ile diğer bazı içkileri, pasta ve tatlıları yapılarak tüketilir. ayrıca kurutularak da yenir.

besin değeri 
vişnenin besin değerleri kirazınkine benzer. ancak şeker oranı daha düşük olduğundan, vişnenin tadı ekşi ya da mayhoş olur. aynı nedenle kalorisi de kirazınkinden düşüktür.

ortalama 100 g taze vişnede, 58 kalori ile 14,3 g karbonhidrat vardır. oysa, vişnenin a vitamini yüksek olup 1.000 lu'ya kadar varır. vişnenin diğer besin değerleri kirazınkine çok yakındır.

bulgarcadan türkçeye geçen sözcükler
carl linnaeus tarafından adlandırılmış taksonlar
cerasus
Karayemiş

karayemiş (prunus laurocerasus), gülgiller (rosaceae) familyasından küçük beyaz renkli çiçekler açan, daha çok rutubetli ve gölgeli yerlerde yetişen 5–15 m boyunda, yaprak dökmeyen bir ağaç türü. türkiye'de çeşitli yöresel adlarla bilinmektedir. yaygın olarak "taflan" adıyla bilinen bitki, "gürcü kirazı", "laz kirazı", "laz üzümü", "laz yemişi", "tanal", "tçkoo" adlarıyla da bilinmektedir.

morfolojik özellikleri 

yapraklar derimsi kısa saplı ve oval şekillidir. orta damar alt tarafta çıkıntı teşkil eder. çiçeklerin 30 - 40 tanesi bir arada bulunur. taç ve çanak yapraklari 5 parçalıdır. meyveleri zamanla siyah renk alır.

genel kullanımı 

yaprakları şeker, tanen, kalsiyum, oksalat, emülsin, prunasin ihtiva eder. taze yapraklardan elde edilen taflan suyu, antispazmodik ve öksürük dindirici, bulantı ve karın ağrılarını giderici olarak kullanılır. fazla alınırsa, zehirlenme yapar. taze meyveleri yenir. taze meyvelerinin idrar söktürücü ve taş düşürücü etkileri vardır. yaprakları ise gıdalara koku vermekte kullanılır.

yapılan çalışmalarda on fenolik ve altı şeker içeriği tespit edilmiştir. bilinen en yaygın üç fitesterolden biri olan β-sitosterolün karayemiş meyve çekirdeklerinde % 73’ ünü oluşturduğu belirtilmiştir. yeteri kadar araştırması olmamasına rağmen topikal kullanımlarda ağrı üzerinde analjezik etki gösterdiği söylenmektedir. besin ve nutrasötik takviye formülasyonlarında potansiyel olarak kullanılabilen iyi bir doğal antioksidan kaynağıdır. halk ilacı olarak mide ülseri, sindirim sistemi şikâyeti, bronşit, egzama, hemoroit, diüretik ajan olarak kullanıldığı bilinmektedir. meyvelerinin ise yenerek diyabette kullanıldığı bilinmektedir.

dağılımı 
güneybatı asya ile güneydoğu avrupa'da doğal olarak yetişir. türkiye'de samsun, giresun, trabzon, rize, ordu ve artvin civarında yüksek dağlık bölgelerde doğal olarak bulunur.

kaynakça 

prunus
türkiye'deki odunsu taksonlar
meyve
carl linnaeus tarafından adlandırılmış taksonlar
rize florası
Kordalılar

kordalılar (), sırt iplikliler veya kordatlar olarak da bilinir, tulumlularda (tunicata) yaşamın belirli bir evresinde, omurgalılar (vertebrata) ve kafatassızlarda (cephalochordata) ise bütün yaşam süresince vücuda desteklik yapan bir notokordaya (sırt ipliği), yutağa, solungaç yarıklarına, sırt tarafında ortası boş sinir şeridine ve kuyruğa sahip hayvan şubesidir.

hayvanların en iyi bilinen grubudur.yaşayan yaklaşık 50.000'den fazla türü bulunmaktadır.

sınıflandırma 

 şube chordata
 alt şube 
 klad olfactores
 alt şube 
 alt şube 
 i̇nfra şube 
 sınıf  
 sınıf 
 sınıf 
 sınıf 
 sınıf  
 i̇nfra şube 
 sınıf 
 sınıf 
 sınıf 
 üst sınıf 
 sınıf 
 sınıf 
 üst sınıf 
 sınıf 
 seri 
 sınıf 
 sınıf 
 sınıf 
 sınıf

ayrıca bakınız
kordalıların evrimi

kaynakça

dış bağlantılar 

 
ernst haeckel tarafından adlandırılmış taksonlar
Engerek

engerek, engerekgiller ya da viperidae, alethinophidia infratakımına bağlı bir hayvan familyasıdır. uzun, kıvrık ve içi boş olan ikişer tane zehir dişleriyle bunların gerisinde daha küçük yakalama dişleri mevcuttur. başları üçgen şeklinde ve kuyrukları küttür. daha çok geceleri avlanırlar.

taksonomi
viperidae familyasına bağlı altfamilyalar (2022):

 azemiopinae - liem, marx and rabb, 1971 - myanmar, güneydoğu tibet, çin, vietnam.
 causinae - cope, 1859 - sahraaltı afrikası
 crotalinae - oppel, 1811 - eski dünya'da doğu avrupa'dan asya boyunca japonya, tayvan, endonezya, hindistan ve sri lanka'ya kadar. yeni dünya'da güney kanada, meksika, güney amerika'nın güneyi.
 viperinae - oppel, 1811 - avrupa, asya ve afrika.

türkiye'de bulunan engerekler 
 macrovipera lebetina obtusa
 montivipera bulgardaghica
 montivipera albizona
 montivipera raddei raddei
 montivipera raddei kurdistanica
 montivipera wagneri
 montivipera xanthina
 vipera ammodytes montandoni
 vipera ammodytes meridionalis
 vipera transcaucasiana
 pelias eriwanensis 
 pelias anatolica 
 pelias darevskii
 pelias barani
 pelias pontica
 pelias kaznakovi
 pelias olguni

konuyla ilgili yayınlar 
 gray je. 1825. a synopsis of the genera of reptiles and amphibia, with a description of some new species. annals of philosophy, new ser., 10: 193–217.
 laurenti jn. 1768. specimen medicum, exhibens synopsin reptilium emendatam cum experimentis circa venena et antidota reptilium austriacorum. j.t. de trattnern, wien.
 oppel m. 1811. mémoire sur la classification des reptiles. ordre ii. reptiles à écailles. section ii. ophidiens. annales du musée national d'histoire naturelle, paris 16: 254–295, 376–393.

dış bağlantılar 
 
 
 
 pit vipers

kaynakça 

alethinophidia
nicolaus michael oppel tarafından adlandırılmış taksonlar
Cacatua

cacatua, kakadugiller (cacatuidae) familyasından bir kakadu cinsi.

türler 
 beyaz kakadu (cacatua alba) 
 ducorps kakadusu (cacatua ducorpsii) 
 kükürt taçlı kakadu (cacatua galerita) 
 goffin kakadusu (cacatua goffini)
 kırmızı kıçlı kakadu (cacatua haematuropygia)
 pembe kakadu (cacatua leadbeateri) 
 moluccan kakadusu (cacatua moluccensis)
 mavi gözlü kakadu (cacatua ophthalmica) 
 batı kakadusu (cacatua pastinator)
 küçük kakadu (cacatua sanguinea) 
 sarı taçlı kakadu (cacatua sulphurea)
 uzun gagalı kakadu (cacatua tenuirostris)

kakadugiller
Lezbiyen feminizm

lezbiyen feminizm lezbiyenliğin feminizmin mantıksal sonucu olduğu görüşünü savunan feminist bir ideolojidir. feminizme kara çalmak isteyen kimseler aynı iddiayı feminizmi gözden düşürmekte kullansalar da lezbiyen feministler feminizmin bu türünü lezbiyenliğin yayılmasının bir yolu olarak ortaya atmaktadırlar.

feminist olan tüm lezbiyenleri lezbiyen feminizm ile karıştırmamak gerekir. lezbiyen feminist olmak tüm feminist olan lezbiyenlerin üzerinde fikir birliği etmediği özel bir ideolojiye bağlı olmaktır.

lezbiyen feminizmin en önemli iddiası ve temeli, tüm kadınların enerjilerinin büyük bir kısmını kadın hareketine destek vermek ve sevgi duymakta kullanmaları için lezbiyen olmaları ve olabilecekleridir. lezbiyen feministler, erkeklerle cinsel ilişki kurmaya devam etmenin, ayrımcı yasaların kadınları erkek partnerleri kadar kazanmalarına engel olmasına veya hatta iyi nitelikleri için gereken yeterli ödemeyi alamamalarına, evli kadına baskı uygulamakta kullanılan ve onun kariyer yapmasını engelleyen tam gün bebek bakıcılığı yaptırılmalarına ve ev hanımlarını erkeğe ekonomik bakımdan bağımlı kılmaya sebep olan baskıcı heteroseksüel modele yakalanmak anlamına geldiğini iddia etmektedirler. hatta erkeklerle cinsel ilişkiye giren  biseksüel kadınlar dahi erkek partnerlerini terk etmeleri için lezbiyen feminizm tarafından tamamen kadınlarla cinsel ilişki kurmaya teşvik edilmektedirler.

dış bağlantılar 
  lesbian feminism:history 
  lesbian feminism 

 
!lezbiyen
feminizm ve cinsel yönelim
feminizm
Audi A8

audi a8, audi firmasının ürettiği üst sınıf bir otomobil modelidir. 2002 ikinci nesli piyasaya sunulmuştur. 2005'te makyajlanan araç 2009 yılının sonunda tamamen yenilenerek 3. nesline kavuşmuştur. ardından 2016 yılında 4. nesline kavuşmuştur.

dış bağlantılar 
 yeni audi a8 teknolojik yenilikler (türkçe)
 audi a8 mini site (türkçe)
 audi resmi web sitesi (türkçe)
 audi resmi web sitesi (i̇ngilizce)

a8
sedan otomobiller
önden çekişli taşıtlar
dört tekerlekten çekişli taşıtlar
1994'te tanıtılan otomobiller
II. Gazi Giray

ii. gazi giray veya bora gazi giray (1554 - 1607) 16. yüzyıl sonlarında iki kez kırım hanlığı tahtına oturdu.

ii. gazi giray i. devlet giray'ın (saltanat: 1551-1577) oğludur. i̇ki defa tahtta oturdu: (1588 - 1596) ve (1596 - 1607). uzun zaman i̇ran'da esir kalan bora gazi giray han, medrese tahsili görmüştür. esaretten kurtularak önce erzurum'a daha sonra yanbolu üzerinden kırım'a geçen ii. gazi giray macaristan ve i̇ran'a yönelik seferlere katıldı. bahçesaray'da veba hastalığından 1607'de öldü.

sanat yaşamı 
başarılı bir devlet adamı ve asker olmasının yanında iyi bir şair ve besteci idi. ayrıca hattattı. sanatçıları, bilginleri korumuş; çok değerli saz eserleri bestelemiştir. peşrevleri, saz semaileri bugün hâlâ sık sık çalınır. hüzzam peşrevi, mahur peşrevi ile saz semaisi, bayatîaraban peşrevi, şedaraban saz semaisi klasik musiki repertuvarının en güzel saz eserleri arasındadır. eski mecmualarda adı "tatar" diye geçer. (gazayî) mahlası ile birçok şiir yazmıştır.

şiir yazan girayların içinde en meşhuru bora gazi giray han'dır. uzun zaman i̇ran'da esir kalan bora gazi giray han, medrese tahsili görmüştür. gazi giray'ın farsça rubaileri olduğu gibi, gazelleri de osmanlı şairlerinin gazelleri düzeyindedir. gazi giray han'ın kıpçak türkçesi ile yazdığı şiirleri de vardır. osmanlılarla beraber avrupa seferine katılan bora gazi giray'ın oradan padişaha yazdığı manzum mektuplar da çok meşhur olmuştur. 1607 yılında vefat eden bora gazi giray han'ın şiirleri, bir divançe halinde i̇smail hikmet ertaylan tarafından basılmıştır.

râyete meylederiz kâmet-i dil-cû yerine
tuğa dil bağlamışız kâkül-i hoş-bû yerine

gazi giray han mûsikîde olduğu kadar klâsik türk şiirinde de önemli bir şahsiyettir. bilhassa devrinin diğer şairlerinden (epik) mahiyetteki şiirleriyle ayrılır. ayrıca mesnevi tarzında yazdığı (gül ve bülbül) isimli eseri, mektupları, devrin alimlerinden kefeli hüseyin efendi'ye yazmış olduğu manzum ve mensur münşeatı(mektupları) önemlidir.

padişah tarafından sefere memur olunduğunda gönderdiği manzum mektup:

bir mücahid kulunuz bezlederiz cân-u teni 
padişahım ne diyem sonra duyarsız haberi 
kaçmayız tir-ü teberden çalışub din yoluna 
ol benim boynuma ger var ise ânın zararı 
biz de ikdâm ederiz varmaya bir gün ileri 
geri kalmaz ânı bil, her kim ola cenk eri 
macerâ-yı seferin derdini şerh eyler isem 
i̇stima edene tesir eder ol gam haberi 
azmeder oldu gaza-yı sefere sultanım 
kıl ana hayır dua, işte kulundur iş eri.

kaynak: türk mûsikîsi tarihi, dr. nazmi özalp, i̇stanbul 1986

beste örnekleri 
 beste örneği
 albüm satış sayfası
 bir başka albüm

dış bağlantılar 
 kırım ve tatarlarının türkiye'deki müzik hayatına etkileri. müzik ve sanat dünyasındaki kırım türkleri - zekeriya başarslan
 hazırlayan: tâhir aydoğdu; türk mûsikîsi tarihi - dr. nazmi özalp 
 türk mûsikîsi tarihi - dr. nazmi özalp

kaynakça 

1554 doğumlular
1607 yılında ölenler
16. yüzyıl hükümdarları
17. yüzyıl hükümdarları
16. yüzyıl bestecileri
17. yüzyıl bestecileri
kırım hanları
klasik türk müziği bestecileri
vebadan ölenler
1593-1606 osmanlı-avusturya savaşı'nda kişiler
Kapalı havza

kapalı havzalar, sularını denizlere kadar ulaştıramayıp kuruyan, yer altına sızdıran veya göle dökülüp kalan havzalardır. kapalı havzaların oluşmasında; yer şekillerinin oluşumu ve iklim etkilidir. kapalı havzalar genellikle iç kesimlerde, kurak iklim bölgelerinde görülür. açık havzalar ise kıyı kesimlerde ve nemli iklim bölgelerinde görülür.

türkiye'deki başlıca kapalı havzalar 
 van gölü
 tuz gölü
 burdur gölü kapalı havzası
 konya kapalı havzası
 akarçay kapalı havzası
 seyfe gölü kapalı havzası
 develi kapalı havzası
 afyon suları kapalı havzası
 acıgöl kapalı havzası
 tomarza kapalı havzası

diğer bağlantılar 
 türkiye'nin havzaları
 açık havzalar
Türkiye'nin havzaları

türkiye, yenilenebilir enerji genel müdürlüğü (eski adıyla elektrik i̇şleri etüt i̇daresi genel müdürlüğü) hazırlanan çalışmalar sonrasında 26 adet büyük ölçekli hidrolojik havzaya ayrılmıştır. havzaların ortalama yıllık toplam akışları 186 milyar m³'tür. havza verimleri birbirlerinden farklı olup, fırat ve dicle havzalarının toplam ülke potansiyelinin yaklaşık % 28,5'ine sahip olduğu görülmektedir.

ayrıca bakınız 
 dünya'nın en büyük havzaları

dış bağlantılar 
 resmi devlet su i̇şleri sitesi
 küçük sular ve araştırma havzaları
Tolkien

tolkien aşağıdaki anlamlara gelebilir:

kişi 
 john ronald reuel tolkien, britanyalı fantastik kurgu yazarı ve dilbilimci
 tolkien estate 
 christopher tolkien, j. r. r. tolkien'in oğlu ve ölümünden sonra yayımlanan eserlerinin editörü

astronomi 
 2675 tolkien, asteroid

kurgusal karakter 
 tolkien black
Dünya'nın en büyük havzaları listesi

dünya'nın 400.000 km2'den büyük olan ırmak veya göl su toplama havzalarının listesi.

 amazon nehri - 6.144.727 km² (dünyanın en uzun ikinci nehri)
 kongo nehri - 3.730.474 km²
 nil nehri - 3.254.555 km² (dünyanın en uzun nehri)
 mississippi nehri - 3.202.230 km²
 obi nehri - 2.972.497 km²
 parana nehri - 2.582.672 km²
 yenisey nehri - 2.554.482 km²
 çad gölü - 2.497.918 km²
 lena nehri - 2.306.772 km²
 nijsinter nehri - 2.261.763 km²
 amur nehri - 1.929.981 km²
 mackenzie nehri - 1.743.058 km²
 yang-çe nehri (chang jiang) - 1.722.155 km² 
 volga nehri - 1.410.994 km²
 zambezi nehri - 1.332.574 km²
 tarim nehri - 1.152.447 km²
 nelson nehri - 1.093.442 km²
 sint nehri - 1.081.733 km²
 st. lawrence nehri - 1.049.621 km²
 murray nehri - 1.072.000 km²
 ganj nehri - 1.016.104 km²
 orinoko nehri - 953.598 km²
 huang he - 945.065 km²
 orange nehri - 941.421 km²
 yukon nehri - 847.642 km²
 mekong nehri - 805.627 km²
 tuna nehri - 795.686 km²
 seyhun - 782.669 km²
 dicle-fırat nehirleri - 765.831 km²
 tocantins nehri - 764.183 km²
 okavango nehri - 721.277 km²
 colorado nehri (abd) - 703.132 km²
 kolyma nehri - 679.908 km²
 columbia nehri - 657.490 km²
 brahmaputra nehri - 651.334 km²
 são francisco nehri - 617.812 km²
 rio grande - 608.023 km²
 ceyhun nehri - 534.764 km²
 dinyeper nehri - 531.817 km²
 balkaş gölü - 512.010 km²
 juba nehri - 497.655 km²
 don nehri - 458.703 km²
 limpopo nehri - 421.168 km²
 senegal nehri - 419.659 km²
 irrawaddy nehri - 413.674 km²
 pearl nehri - 409.458 km²
 colorado nehri (argentina) - 402.956 km²

dış bağlantılar 
 havzaların haritaları (i̇ngilizce)

havza
Udo Steinke

udo steinke (2 mayıs 1942 - 12 ekim 1999), alman yazar.

udo steinke łódź şehrinde dünyaya geldi. doğu almanya'da yirmi altı sene yaşadıktan sonra 1968 yılında batı almanya'ya sığındı. steinke gazetecilik ve reklam müdürlüğü yapmış, münih'te goethe institut'te çalışmış, bavyera eyaletinde liseler için çıkan gazetenin müdürlüğünü yapmıştır.

udo steinke'nin 1980'de çıkarmış olduğu "ich kannte talmann" hikâyesi ile bavyera edebiyatında kusursuzlaşmıştır. ölüm yılı olan 1999'a kadar altı kitap daha çıkarmıştır. onun yapılarından "doppeldeutsch" kitabında sık dönüşlü konu içeriğini bulabilirsiniz. udo steinke'nin heinrich böll, willy brandt ve hans-dietrich-genscher ile sıkı dostluk bağları vardı. onun edebiyattaki katkılarından dolayı hatırasına steinke institut bonn şehrinde kuruldu. enstitüt udo steinke'nin arşivlerini bünyesinde bulundurmaktadır.

yapıtları 
 ich kannte talmann. dtv 1980
 horsky, leo oder die dankbarkeit der mörder. ullstein 1982
 die buggenraths. dtv 1985
 manns raeuschlein. ullstein 1985
 doppeldeutsch. schneekluth 1984

dış bağlantılar 
 steinke-institut 

steinke, udo
łódź doğumlular
steinke, udo
20. yüzyıl alman roman yazarları
20. yüzyıl alman gazetecileri
Ceritler

ceritler soy kökünün oğuzların bozok koluna bağlı beğdili (begtili) boyu olduğu bildirilir. yerleştikleri yer olarak da dulkadiroğlu beyliği'nin sınırları içi olduğu değişik kaynaklarda belirtilmektedir. dulkadir veya zülkadiriye denen yer 1831 yılında maraş adını almıştır.

etimoloji 
“cerit” kelimesinin anlamı hakkında çeşitli sözlüklerde farklı anlamlar verilmektedir; “yiğit, cesur, ata iyi binen, eli çabuk, becerikli, sopa, kuru hurma dalı, cirit sopası, kuru verimsiz toprak” gibi anlamlara gelmektedir.

tarih 
oğuz türkmeni olan ceritler/ceridler ile beydilli begdilli oymağıdır  , hicri ve rumi takvime göre 1205 yılında, miladi takvime göre ise 1791 yılında bir savaş olmuştur. bu savaşın yeri osmaniye ile nizip arasındaki yarsuvat ile zencirli denen yerler arasındadır. buraya daha sonra kanlıgeçit denmiştir. ceritler buradaki savaşı kazanmışlar ve dadaloğlu'nun oymağı büyük kayıp vermiştir. 1691 yılından itibaren devletin iskân politikası gereği ceritler başlarına devlet tarafından görevlendirilen beyler idaresinde özellikle bugün suriye sınırları içinde kalan halep vilayeti'ne bağlı rakka kasabasına zorla iskan edilmiş, bu iskandan sonra defalarca geri gelmiş ve defalarca yeniden zorla rakka'ya iskan edilmişlerdir. bu arada rakka dışında harran, hama, humus ve halep'e de iskan edildiklerine dair de bilgiler vardır. ceritler bu zorla yapılan iskânlara isyan ettikleri için zaman zaman bizzat asker eliyle, zaman zaman da üzerlerine başka oymaklar gönderilerek rakka'ya geri gönderilmek istenmiştir. recepli avşarları ise o tarihte ceritleri olursa rakka'ya olmazsa kendi suvatları ve otlakları dışına göndermek istemişlerdir. bu yüzden aralarında çıkan savaşta kırım'a (elbistan'a) dönmeleri istenmiştir. 1600’lü yıllarda ceritlerin bir kısmı i̇ran'a gitmiş, bir kısmı daha sonraki iskanlarla balkanlar dahil olmak üzere suriye ve kıbrıs'a (1713) zorla iskân edilmişlerdir. en son olarak da 1865 yılında fırka-i i̇slahiye denilen askeri kuvvetle ceritler de dahil olmak üzere tüm yörük-türkmen oymakları anadolu'nun değişik yörelerine zorla iskana tabi tutulmuşlardır. bunlar arasında denizli, afyon,(afyon çay aydoğmuş köyü) mersin, hatay, karaman, amasya, çorum, kırıkkale, yozgat, kırşehir, adana sarıçam ilçesi müminli köyü, ceyhan i̇lçesi malatya, aksaray, avanos, kahramanmaraş, gaziantep, şarkışla gibi yerler sayılabilir.

türkiye türkmenleri
Ananda Coomaraswamy

ananda kentish coomaraswamy (22 ağustos 1877 colombo - 9 eylül 1947 massachusetts), sri lankalı hukukçu ve filozof mutu coomaraswamy ile i̇ngiliz eşi elizabeth beeby'nin oğulları ve rene guenon ve frithjof schuon ile birlikte tradisyonalist ekol'ün kurucularından biridir. 1917 yılında boston güzel sanatlar müzesi'nde hint sanatı departmanında yöneticilik yapmaya başlayan coomaraswamy, sanat metafiziği ve hint sanatına dair öncü çalışmalarıyla tanınmış da olsa batı ve doğu gelenekleri (özellikle hindu ve budist) ile ilgili çeşitli yayın organlarında çıkan pek çok önemli makalesiyle tradisyonalist ekolün önde gelen sözcülerindendir.

kitapları 
 time and eternity
 hinduism and buddhism
 figures of speech or figures of thought
 the dance of siva: essays on indian art and culture
 spiritual authority and temporal power in the indian theory of government
 a new approach to the vedas
 the transformation of nature in art
 history of indian and indonesian art
 the door in the sky by ananda
 essays in architectural theory
 fundamentals of indian art (vol. i)
 christian and oriental philosophy of art
 the indian craftsman
 essays in early indian architecture
 early indian architecture: cities and city gates
 early indian architecture: palaces
 elements of buddhist iconography
 the origin of the buddha image
 jaina art
 visvakarma: examples in indian architecture, sculpture, painting handicraft
 art and swadeshi
 essays in national idealism
 paroksa: coomaraswamy centenary seminar papers vidyapati: padavali (translated by a.k.c.)

bazı makaleleri 
 eastern wisdom and western knowledge

dış bağlantılar 
 ananda k.coomaraswamy’s aesthetics
 ananda coomaraswamy'nin bazı makale ve kitaplarının tam metni
 ananda coomaraswamy books
 stella bloch papers
 ananda k. coomaraswamy papers
 dr.ananda k. coomaraswamy

1877 doğumlular
1947 yılında ölenler
20. yüzyıl filozofları
sri lankalı filozoflar
university college london'da öğrenim görenler
metafizikçiler
tradisyonalistler
boston güzel sanatlar müzesi
pali
Prusya

prusya (almanca: preußen), tarihin değişik dönemlerinde değişik anlamlarda kullanılmış bir isim olmakla birlikte en çok 1713-1867 yılları arasında kendisine prusya krallığı adını veren ve orta avrupa'da hüküm süren alman devletinin ismidir.

tarihçe

baltık denizi kıyısında bir bölge olan prusya başlangıçta, brandenburg dükalığı olarak kutsal roma cermen i̇mparatorluğu'nun bir parçasıydı ve başkenti königsberg (kaliningrad) idi. i̇spanya veraset savaşı (1701-1713) sırasında i̇ngiltere, kutsal roma cermen i̇mparatorluğu, hollanda; portekiz ve savoya dükalığı ittifakında savaşa katılmıştır. i̇ttifakın fransa karşısında zafer kazanmasıyla imzalanan utrecht barışı'yla brandenburg dükalığına krallık statüsü tanınmıştır. bu tarihten sonra prusya krallığı olarak bilinecektir, başkenti ise berlin olacaktır.

1806 yılında krallık, napolyon bonapart önderliğindeki fransız ordusuna yenilince topraklarının büyük bir kısmını kaybeder ve fransa ile ittifak kurmak zorunda kalır. napolyon'un 1812'deki rusya seferinde başarısız olup büyük güç kaybetmesini fırsat bilen prusya, fransa'yla olan ittifakını bozar ve koalisyon güçleriyle birlikte 1813 leipzig ve 1815 waterloo savaşlarında fransızları mağlup ederler. 1815'deki viyana kongresi'nde prusya, sınırlarını batıdaki saar nehrinden doğudaki neman nehrine kadar genişletir. ancak krallık toprakları hâlâ ikiye bölünmüş durumdadır. çünkü hannover, braunschweig, hamburg ve bremen gibi bağımsız prenslikler ve şehir devletleri ülkeyi coğrafi olarak ikiye bölmektedir.

1867 yılında prusya kralı i. wilhelm, otto von bismarck'ı başbakanlığa atadı. bismarck, danimarka, avusturya ve fransa'ya açtığı savaşlarla alman bölgelerini bir bayrak altında topladı ve alman i̇mparatorluğu'nu kurdu. bu birleşmedeki anahtar unsur otto von bismarck'tır. kendisi (almanca) blut und eisen politik düşüncesiyle birlikte bu birleşimi sağlamıştır. bu sayede prusya kralı i. wilhelm de artık almanya'nın kayzer wilhelm'i oldu. bu tarihten sonra prusya alman i̇mparatorluğu'nun en büyük parçası olarak kaldı. 1934 yılında naziler prusya tanımını tamamen ortadan kaldırdılar.

ii. dünya savaşı sonrasında prusya toprakları polonya ile rusya arasında paylaşıldı. günümüzde litvanya ile polonya arasında kalan rusya'ya ait kaliningrad şehri eskiden königsberg adıyla doğu prusya'nın başkenti idi. prusya, avusturya ile birlikte "alman düalizminin" (alman ikiliğinin) temeli olarak bilinir.

demografi

nüfus
1871 yılında prusya'nın nüfusu 24.69 milyon olarak ölçüldü-ki bu alman i̇mparatorluğunun nüfusunun %60'ıydı-. 1910 yılında nüfus 40.17 milyona yükseldi (alman i̇mparatorluğunun nüfusunun %62'si). 1914'te prusya 354,490 km² alana sahipti. mayıs 1939'da prusya 297,007 km² alana ve 41,915,040 kişilik nüfusa sahipti.

ayrıca bakınız 
 utrecht barışı
 veraset savaşları

kaynakça
Oyunlarla Yaşayanlar

oyunlarla yaşayanlar, oğuz atay'ın yazdığı tek tiyatro oyunu.

tutunamayanlar ve tehlikeli oyunlar’la bir üçleme niteliği taşıdığı söylenir.

konusu 
çok çeşitli kültürlü, yaşamını sürdürmekle sanat üretmek, düşündüğünü söylemeye çalışmakla ortamın isteklerini karşılamak arasında boğulup kalmış bir emekli tarih öğretmeni ve ailesi çevresinde oyunlarla yaşayan insanlar. bir yanda hamasi bir tarih, bir yanda güncel gerçekler, bir yanda sanat, bir yanda da geçim sıkıntısıyla süren hayat.
i̇şte, oyunlarla yaşayanlar'da emekli tarih öğretmeni coşkun ermiş'in dramı. "oyun nerede başlıyor, yaşam nerede bitiyor?" diye soruyor coşkun. öyle ki o, napoleon piyesleri yazmaya çalışırken, komşusu oyuncu saffet ondan vodvil türünde oyunlar yazmasını istiyor. tiyatro patronu servet ise antik yunan dönemi oyunları sipariş ediyor. oysa coşkun beyin evinde bir başka oyun sahnelenmektedir. bunamış kayınvalidesi saadet nine kendisini ziyarete gelecek cemil paşa'yı kurduğu hayaller içinde beklemektedir. oğlu ümit, okuldan, dersten sıkılmış bir halde sürekli sulu oyunlar ve taklitler yapmaktadır. karısı cemile ise oyunun başında çalışan, evin yükünü dikiş dikerek sırtlamış tek gerçekçi kişi iken o da gerçeğin dışına çıkmaya hayalden oyunlar kurmaya başlamıştır.

gösterimleri 
oyunlarla yaşayanlar, türk tiyatrosunun önemli oyunlarından biri olarak çok sayıda tiyatro topluluğu tarafından birçok kez yorumlanmıştır. bu yorumların en önemlisi 80'li yıllarda mehmet ulusoy yönetimindeki sahnelenişidir. 1998-99 sezonunda i̇stanbul şehir tiyatroları tarafından macit koper yönetiminde ve 2005-6 sezonunda ankara devlet tiyatrosu tarafından cahit tüfekçi yönetiminde olumsuz eleştiriler alan sahnelenişleri de vardır.

en son sahneleyen kadrolar 
 ankara devlet tiyatrosu (2005 trabzon-?)
 süleyman demirel üniversitesi - güzel sanatlar fakültesi/tiyatro bölümü (2004 isparta)
 sabancı üniversitesi (2004-2009)
 ankara üniversitesi tiyatro topluluğu - labarba (2013-2014)
 uludağ üniversitesi güzel sanatlar fakültesi sahne sanatları bölümü oyunculuk ve dramatik yazarlık asd (2016)
 i̇zmir devlet tiyatrosu (2016)
 odtü mezunlar derneği oyuncuları (2016)

televizyon filmi 
oyunun, erdal özkan'ın aynı isimle senaryolaştırıp yönettiği, trt yapımı bir tv filmi de bulunmaktadır. filmin nihat i̇leri, mustafa uğurlu, selda özer, funda i̇lhan, suna selen, can kolukısa, cezmi baskın'dan oluşan bir kadrosu vardır.

kaynakça 

oğuz atay oyunları
türkçe tiyatro oyunları
Sahne tasarımı

sahne tasarımı (ya da set tasarımı), bir tiyatro oyununun sahne üzerinde canlandırılması için dekor, kostüm, aksesuar, butafor, ışık, efekt ve diğer tüm görsel işitsel ortamının tasarımıdır. sahne tasarımı tüm sayılan alanların tasarımının genel adıdır. sahne tasarımcıları çeşitli sanatsal alanlardan olabilir; ancak, günümüzde bu işle uğraşanlar genellikle güzel sanatlar fakültesi mezunlarıdır.

tiyatro terimleri
Biyografi

biyografi ya da yaşam öyküsü, bir kişinin yaşamını ayrıntılı bir biçimde açıklayan bir edebiyat türüdür. kişi kendi hayatını anlatıyorsa buna otobiyografi, şairlerin yaşam hikâyesi anlatılıyorsa da buna tezkire denir. biyografiler eğitim, iş, ilişkiler ve ölüm gibi temel olaylardan daha fazlasını içerir. bir biyografi, bir konunun yaşam öyküsünü sunar, deneyimle ilgili samimi ayrıntılar da dahil olmak üzere yaşamlarının çeşitli yönlerini vurgular ve öznenin kişiliğinin bir analizini içerir.

biyografik eserler genellikle kurgusal değildir, ancak kurgu bir kişinin hayatını betimlemek için de kullanılabilir. biyografik kapsamın derinlemesine bir biçimine eski yazı denir. edebiyattan filme kadar çeşitli mecralarda yapılan çalışmalar biyografi olarak bilinen edebiyat türünü oluşturur.

plutarhos'un paralel yaşamları klasik biyografi yazımını etkileyen bir eserdi.

etimoloji 
biyografi sözcüğü biyo+grafi sözcüklerinin birleştirilmesi ile oluşturulmuştur. "bio" sözcüğü, fransızca  “[bileşik adlarda] can, yaşam” anlamında olup, eski yunancada da aynı anlama gelen bíos, biot- βίος, βιοτ-  sözcüğünden alıntıdır. "graf" bu ek eski yunanca graphḗ γραφή “yazı, çizgi” sözcüğünden alıntıdır.

türkçeye, fransızca'dan geçmiştir.

türleri
 bilimsel biyografi(monografi): bireyin hayatının eleştirisel bir tutumla, araştırma ve incelemelere dayalı olarak anlatıldığı biyografi türüdür.
 biyografik roman: kişinin yaşıyormuş gibi ve roman kurgusuyla anlatılıp kişisel özellikleri ve hayatının tanıtıldığı biyografi türüdür.
 nekroloji: yakın zamanda ölmüş kişilerin iyi özelliklerinin anıldığı, genellikle gazete ve dergilerde yayımlanan biyografi türüdür.
 portre: ele alınan kişinin kronolojik olarak hayatını aktarmak yerine, kişiliğinin nitelikleri tasvirlenerek anlatılır.

örnek eserler 
 şevket süreyya aydemir: tek adam, menderes'in dramı, makedonya'dan orta asya'ya enver paşa
 oğuz atay: bir bilim adamının romanı
 yusuf ziya ortaç: i̇smet i̇nönü: bir hayatın romanı

kaynakça 

biyografi
edebiyat terimleri
Metan

metan, kimyasal formülü ch4 (karbon ve 4 hidrojen atomu) olan bileşiktir. normal sıcaklık ve basınçlarda gaz halinde bulunan metan, kokusuzdur. doğalgazın bir bileşenidir ve önemli bir yakıttır. oksijenin varlığında bir mol metanın yanmasıyla bir mol karbondioksit ve iki mol su ve 55.5 mj/kg ısı açığa çıkar:

 ch4 + 2 o2 → co2 + 2h2o+55.5 mj/kg

doğal metan hem zemin altında hem de deniz tabanı altında bulunabilir. yüzeye ve atmosfere ulaştığında atmosferik metan olarak bilinir. 

endüstriyel devrimden önce (1750 yılında) atmosferdeki metan 720 ppb seviyesindeydi. 2000'li yılların başında metan seviyesi stabil bir seviyeye ulaşmış, ancak 2007'den beri atmosferdeki metan oranı hızlı bir artış göstermektedir. 2017 yılında, atmosferik metan 1850 ppb seviyesine ulaşmıştır. 

1750'den beri dünya'nın atmosferik metan konsantrasyonu yaklaşık %150 oranında arttı ve uzun süren ve küresel olarak karışan sera gazlarının toplam radyasyon zorlamalarının %20'sini oluşturuyor (bu gazlar su buharı içermiyor; sera etkisinin en büyük bileşeni). 

metan, sera gazlarının içerisinde, küresel ısınmada oynadığı rol açısından, karbondioksit'ten sonra ikinci sırada gelmektedir.  ayrıca çöplerdeki metandan yakıt elde edilebilir. doğal metan gazları atmosfere zarar vermez.

metanojen arkeler metan üretimi yapar. bu canlı türü zorunlu anaerob bir arkedir.

ayrıca bakınız
 metan hidrat

kaynakça 

 
hidrokarbonlar
alkanlar
Hidrokarbon

hidrokarbon, sadece karbon ve hidrojen atomlarından oluşan kimyasal bileşiklerin genel adı. 

hidrokarbonlar çok çeşitlidir ve birçok üyesi endüstriyel bakımdan önemlidir. örneğin metan doğal gazın temel maddesidir. benzin, hidrokarbonlar karışımı olduğu gibi benzen, naftalin ve asetilen de birer hidrokarbondur. organik bileşiklerin birçok sınıfının sistematik olarak adlandırılmasında hidrokarbonların adlandırılması esas olması nedeniyle hidrokarbonlar teorik bakımdan da önemlidir.

hidrokarbon tipleri 

hidrokarbonlar yapılarına bağlı olarak alifatik, aromatik ve alisiklik  bileşikler olarak sınıflandırılır. alifatik ve alisiklik bileşikler de doymuş ve doymamış olarak sınıfandırılır. doymuş hidrokarbon, mümkün olan en çok hidrojen ihtiva eder ve karbonlar birbirlerine bir elektron çiftinin meydana getirdiği tek elektron bağı ile bağlıdırlar. doymamış hidrokarbonlarda ise karbonlar birbirlerine çift veya üç bağ ile bağlanmışlardır. alifatik hidrokarbonlar, hidrojen atomlarının bağlı olduğu düz veya dallanmış karbon zincirlerinden meydana gelmiştir.

doymuş alifatik hidrokarbonlar 
bunlara alkanlar veya parafinler de denir. genel formülü cnh2n+2'dir (n: karbon sayısı). alkanlar bir homolog seri meydana getirir ki bu seride birbirini takip eden bileşikler arasında (ch2) kadar fark vardır. bu fark nedeniyle homolog (aynı) seri oluştururlar. bileşikler birbirine yakın benzerlik gösterir.

karbon sayısı birden ona kadar olan alkanlar: metan, etan, propan, bütan, pentan, hekzan, heptan, oktan, nonan ve dekan şeklinde adlandırılır. dört karbonlu hidrokarbonlardan itibaren izomeri görülür. 

alkanlar doymuş olduklarından sadece yer değiştirmesi tepkimesi verir ve yanıcıdır. genel yanma tepkimeleri:

cnh2n+2+3n+1/2 o2>nco2+(n+1)h2o +enerji

bu olay aynı zamanda alkanların yükseltgenmesi manasına da gelir.

doymamış hidrokarbonlar

alkenler 

bu sınıfa olefinler sınıfı da denir. bu sınıfta en az iki karbon arasında çift bağ vardır. çift bağın hangi karbonlar arasında olduğunu belirtmek için rakam kullanılır. bu rakam çift bağın bağlı olduğu karbonlardan ilkine aittir. sp2 hibritleşmesi yaparlar. birbirini takip eden iki alkan molekülü arasında ch2kadar fark vardır. homolog seri oluştururlar.

alkenler oldukça aktiftir. doymamış karbonlara hidrojen, halojen ve diğer bazı bileşikler katılır. genel formülleri cnh2n'dir.

alkinler 
doymamış diğer hidrokarbon grubudur. karbonlardan bir çiftinin arasında üç bağ vardır. karbon sayısının latincesinin sonuna i̇n eki getirilerek adlandırılır:

alkinler kimyasal olarak alkenlere göre çok daha aktiftir. genel formülü cnh2n-2'dir.

aromatik hidrokarbonlar 

aromatik hidrokarbonlar bir veya daha çok benzen halkası ihtiva ederler. 

benzen halkasına çeşitli grupların girdirilmesi ile çeşitli bileşikler elde edilir. toluen, ksilen, naftalin gibi misaller vermek mümkündür.
Paleontoloji

paleontoloji, palaeontoloji yahut taşıl bilim, fosilleri veri olarak kullanarak dünyada yaşamın tarihini inceleyen bilim dalıdır.

yunanca palaios (eski), onto (varlık) ve logos (bilim) kelimelerinden türemiştir. eski varlık bilimi olan paleontoloji; stratigrafi, sedimantoloji, tarihsel jeoloji, biyoloji, ekoloji, coğrafya, klimatoloji ve evrim ile yakın ilişkilidir.

bir başka tanımlamayla, taşılların şekilleri ve yapıları, evrimsel kalıpları, birbirleriyle ve modern canlı türleriyle taksonomik ilişkileri, coğrafi dağılımı ve çevre ile ilişkisini inceler. i̇lk paleontoloji araştırmaları leonardo da vinci tarafından, mısır'dan getirilmiş kireç taşında nummulitleri görmesiyle yapılmaya başlanmıştır. da vinci nummulitlerin bir organizma kalıntısı olduğunu anlamıştır.
 

arkeolojiden farklı olarak taşıl bilimi, insan yapılarını ve salt insanlığı değil bir bütün olarak doğayı inceler.

özellikleri 
jeolojiden farklı olarak biyolojik sorular da sorduğu için jeolojiden farklı bir türdür. taşılbiliminin amaçları, yüzyıllar boyunca, jeolojik zaman ölçeğinin gelişimi gibi jeolojik soruları yanıtlamaya odaklanmaktan, makroevrimsel süreçleri aydınlatmak gibi biyolojik soruları yanıtlamaya kadar çeşitlilik göstermiştir.

alt bölümler 
taşıl bilim zamanla gelişerek bazı alt bölümlere ayrılmıştır. bu bölümler şunlardır:

mikropaleontoloji: ait oldukları gruba bakılmaksızın genel olarak mikroskobik taşılların incelenmesi

paleobotanik: taşıl bitkilerin incelenmesi; geleneksel olarak kara bitkilerine ek olarak fosil algler ve mantarların incelenmesini içerir.

paleoekoloji: hem fosiller hem de diğer yöntemlerle ortaya konan geçmişin ekolojisi ve ikliminin incelenmesi.

omurgalı paleontoloji: i̇lkel balıklardan memelilere kadar omurgalı fosillerinin incelenmesi.

omurgasız paleontoloji: yumuşakçalar, ekinodermler ve diğerleri gibi omurgasız hayvan fosillerinin incelenmesi.

taşıl biliminin kaynakları

taşıllar 
taşıl biliminin başat kaynağı taşıllardır. taşıllar, geçmişteki bir yaşam formunun bir izi, kalıntısı olarak nitelendirilebilir.  taşıllar, bitki, hayvan, mantar, bakteri ve tek hücreli canlıların yerlerini kayadaki kalıntılarına bıraktığı biçimlerdir.

ayrıca bakınız 
 paleontolojinin tarihi

kaynakça
Petroloji

petroloji, taşbilim ya da kayaçbilim, köken, bugünkü koşullar, ayrışma ve çürüme içinde olmak üzere kayaçların doğal tarihiyle uğraşan bilimdir.

alt dalları 
 magmatik/mağmatik kayaç petrolojisi
 sedimanter/sedimenter kayaç petrolojisi
 metamorfik kayaç petrolojisi
Mineroloji

mineroloji, mineralleri inceleyen bir bilim dalı. mineroloji sözcüğü mineralis kelimesinden gelir. latince, "yer kabuğundan çıkarılan cisim" anlamındadır.

mineraller yeryüzündeki kayaçları oluşturan bileşenlerdir. yer kabuğunu oluşturan kayaçları mineraller oluşturduğuna göre esas bilim dalı kayaçları inceleyen jeoloji'dir. mineroloji de jeoloji'den gelişerek yeni bir bilim dalı haline gelmiştir.
	
minerolojinin iyice anlaşılabilmesi için matematik, fizik ve kimyanın yanı sıra petrografi, jeofizik ve jeokimyanın da iyi bilinmesi gerekir. mineroloji başlıca: kristallografi ve "özel mineroloji" olarak ikiye ayrılır.

 kristallografide; minerallerin büyümeleri, dış şekilleri ve iç yapılarını oluşturan kurallar incelenir.
 özel minerolojide ise; minerallerin fiziksel ve kimyasal özellikleri incelenmektedir.
CD-ROM

cd-rom'a halk arasında sadece cd de denir. i̇ngilizce bir terim olan compact disc read-only memory sözcüklerinin baş harfleri alınarak yapılmış olan kısaltmadır. bilgi ve verileri, bünyesine kaydetmeye yarayan elektronik kayıt cihazıdır.

cd-rom, elektronik üreticisi firmalar tarafından, standart kabul edilen ve özellikleri, sarı kitapta belirtilmiş olan elektronik bir kayıt ortamıdır. bu tanıma uyan cd-rom'lar philips firması tarafından verilen compact disk logosunu taşıyabilmektedir.

cd-rom, teker biçiminde, üzeri spiral biçiminde izler taşıyan, alüminyum kaplamalı, yassı bir elektronik kayıt malzemesidir. cd yüzeyindeki bazı bölümler, kaplama (üretim)sırasında, biraz derinleştirilmiştir. pits denilen bu çukurlar, lands denilen ve çukurlaştırılmamış olan bölümlere göre, gelen ışınları biraz daha erken yansıtır.

çalışma prensibi 
verilerin yazılması ve okunması, zayıf bir lazer ışınının, bu çukur ve düzlükler üzerinde yansıması (ya da yansımaması) sayesinde gerçekleşir.

özellikleri 
bir cd rom'un çapı 12 santimdir. üzerine 650 ile 900 mb arasında bilgi kaydedilebilir. ancak, tüm cd sürücüler (cd-rom aygıtları) bu verileri okuyamadığından, yaygın olarak, 700 mb kapasiteli olan cd'ler kullanılır. 700 mb'lık kayıt kapasitesi, yaklaşık olarak 80 dakikalık bir müzik kaydına eşdeğer bir yeğinliktir. günümüzde 2x ile 56x (x=150kbps)'e kadar yazım hızına sahiptirler.

cd-rom üzerine kayıtlı olan bilgi ve verilerin, ne kadar süreyle saklanabildiği henüz tam olarak bilinememektedir. yapılan tahminler, cd rom 'un nasıl depolandığına bağlı olarak, 10 ile 50 yıl arasında değişmektedir. bu süre, kâğıt ve pergament ile karşılaştırılamayacak kadar kısa bir süredir. ancak, materyalin geliştirilmesi ve buna bağlı olarak, verilerin daha uzun süreli olarak korunabilmesi ile ilgili çalışmalar, aralıksız olarak sürmektedir.

korunması 
cd rom güneş ışınlarına duyarlı bir materyaldir. bu nedenle, böyle bir şey uygulamada pek mümkün olmasa da, sabit bir oda sıcaklığında, ve karanlık bir odada depolanması gerekir.

ayrıca bakınız
 vcd
  dvd
 cd sürücü
 cd

bilgisayar terimleri
veri depolama
ecma standartları
CD

compact disc ya da yoğun disk (i̇ngilizce: compact disc, cd), philips ve sony ortaklığı ile geliştirilmiş sayısal optik veri saklama ortamıdır. 1982'de sony şirketinde çalışan norio ogha tarafından icat edilmiş ve aynı yıl 1 ekim 1982'de satışa çıkan ilk disk ve yürütücü sırasıyla billy joel'in 52nd street'i ve sony'nin cdp-101'i idi. cd'ler bu tarihten sonra ticari olarak günümüze kadar satılmaya devam edilmiştir.

standard cd'ler 120 milimetrelik çapa sahiptirler. standard bir cd 80 dakikaya kadar sıkıştırılmamış ses verisini saklayabilir (700 mb). mini cd'lerin çapları 60 ile 80 mm arasında değişebilir. mini cd'ler yaklaşık 24 dakikalık ses verisi depolayabilirler (200 mb).

cd-rom'lar ve cd'ler bilgisayar sektoründe çok yaygın bir biçimde kullanılan teknolojiler olarak yerlerini korumuşlardır. 2004 yılında, dünya çapında satılan cd sayısı yaklaşık olarak 30 milyara yükselmiştir. 2007'ye kadar bu rakam dünya çapında 200 milyara ulaşmıştır.

fiziksel detaylar 
cd, 1,2  mm kalınlığında, 15-20 gram ağırlığında ve polikarbonat plastikten yapılmıştır. i̇çten dışa doğru sırasıyla merkezî delik (15 mm), ilk-geçiş bölgesi, sıkma alanı, ikinci geçiş bölgesi (ayna grubu), program (veri) alanı ve çerçeveden oluşur. i̇çerideki program alanı 25 ilâ 58  mm arasında bir yarıçapı kaplar.

başlıca türleri 
 blu-ray
 cd-rom
 cd-rw
 dvd

i̇lk aşama: öncelikle temiz bir ortamda yaklaşık 130  mm çapında, pürüzsüz, dairesel, fotoresist katmanla kaplı, cam hazırlanır. kaynak materyal bilgisayar kontrolündeki bir makine yardımıyla belirli bir formatta yakılır. böylece ana cam oluşturulur. nikel plazma formuna getirilerek cama ince film olarak tutturulur.

kalıp hazırlama aşaması: daha sonra ana cam elektro (electroforming) kaplama tekniği ile 0,3 mm (300 µm) kalınlığında nikel ile kaplanarak, damga kalıp (stamper) üretimi gerçekleştirilir.

baskılama aşaması: her bir damga kalıp bir plastik enjeksiyon makinesinde cd kalıplarına monte edilir. erimiş polikarbon cd kalıbı içine enjekte edilir ve damga kalıp üzerindeki izler polikarbon materyale aktarılırken yoğun disk de üretilmiş olur. bu aşamada üretilen yoğun disk şeffaftır ve okuyucularda damga kalıptan aktarılan izlerin okunabilmesi için yansıtıcı alüminyum film ile kaplanır. son olarak da koruyucu vernik spin kaplama (yüksek hızda çevirerek) tekniği ile alüminyum filmin üzerine uygulanır.

ayrıca bakınız 

 cd sürücü
 dualdisc
 hdcd
 sacd
 super video cd
 xrcd

kaynakça 

veri depolama
ses depolama ortamları
hollandalı icatları
japon icatları
USB

usb, i̇ngilizce "universal serial bus" kelimesinin kısaltmasıdır. usb'nin türkçesi "evrensel seri veriyolu"dur. usb dış donanımların bilgisayar ile bağlantı kurabilmesini sağlayan seri yapılı bir bağlantı biçimidir. son sürümü 3.1'dir. 1,22 gbyte/sn'lik aktarım hızı vardır. dört nesil usb özelliği vardır: usb 1.x, usb 2.0, usb 3.0 ve usb4. ayrıca usb-c ve usb on-the-go türleri de var.

standart bir usb 2.0 veriyolu 5.00 volt, 500 ma çıkış verirken usb 3.0 veriyolu 900 ma çıkış değerine sahiptir. usb 3.1 ise 9.00 volt çıkış verebilmektedir. tak çalıştır (plug and play, pnp) özelliğinden dolayı birçok cihazın bağlantısında kullanılmaktadır.

evrensel seri veriyolu (usb), çevre birimlerinin bilgisayara takıldıkları anda tanınıp otomatik çalışmalarını sağlamaktadır. yani pnp'dir. bu yolla 127 tür cihazı çalıştırma imkânı vardır. ek aparatlarla tek bağlantı noktasına birden fazla cihaz bağlanabilir.

usb basit bir dört telli bağlantıdır. veri kodlamasına nrzi (non-return to zero inverted) denir. modern anakartlarda en az 4 usb portu bulunmaktadır.

usb hızları 
 usb 1.0 ve 1.1: hız 12 mbit/sn (1,5 mbyte/sn) (fullspeed)
 usb 2.0: hız 480 mbit/sn (60 mbyte/sn) (highspeed)
 usb 3.0: hız 4,80 gbit/sn (600 mbyte/sn) (superspeed)
 usb 3.1: hız 10 gbit/sn (1,22 gbyte/sn) (superspeed 10 gbps)
usb 2.0, 480 mbps bant genişliği sunabilen usb sürümüdür. usb 1.1'de sunulabilen bant genişliği 12 mbps ile sınırlıdır. usb 2.0, usb 1.1'in 40 katı kadar bant genişliği ile yüksek hız sağlar. her iki sürümde de kablo yapısı ve bağlantı uçları aynıdır. usb 2.0, usb 1.1 ile uyumludur. yüksek bağlantı hızı gerektiren harici cd/dvd yazıcı gibi cihazlar usb 2.0 standardını kullanırlar.

usb 3.0 yapılan testler sonucunda en fazla 1320 mbit/sn ile sınırlı kaldı ve beklenilen yükseklikte bir hıza ulaşılamadı. 2001 yılında benzer bir durum usb 2.0 için yaşandı. en yüksek hız olarak 250 mbit hıza ulaşıldı ancak çalışmalar ilerledikçe usb 2.0 480 mbit/sn hıza ulaştı ve kullanılmaya başlandı.

günümüzdeki en son teknoloji usb 3.1'dir. usb 3.0 beklendiği gibi 5 gbit hıza çıkmıştır. günümüzde yeni üretilen anakartların neredeyse hepsinde usb 3.0 desteği vardır. intel ve amd'nin yeni yonga setlerinin yaygınlaşmasıyla, usb 3.0 gittikçe yüksek hız gerektiren harici sabit diskler ve flash belleklerde kullanılmaya başlanmıştır. harici sabit disklerin çoğunluğu usb 3.0 desteğine sahip olmasına rağmen flash belleklerde henüz usb 3.0 desteği yaygın değildir ve pahalıdır.

usb 3.1, 31 temmuz 2013'te duyuruldu.

uyku ve şarj 
usb port bilgisayar kapalıyken bile elektronik cihazları şarj etmek için kullanılabilir. normalde bir bilgisayar kapalı iken usb portları güç kaybeder. uyku durumunda usb portlarında bilgisayar kapalıyken bile güç kalır. masaüstü makinelerinde uyku ve şarj durumunun çalışması için güç kaynağına bağlı kalması gerekir.

kaynakça

ayrıca bakınız 
 libusb
 sanal usb sürücü
 usb bellek aygıtı
 usb hub
 usb büyük depolama aygıtı
 m2 ssd
 u3
 sabit disk sürücüsü

 
1996 tanıtımları
veri yolları
amerika birleşik devletleri icatları
seri veri yolları
bilgisayar konektörleri
japon icatları
fiziksel katman protokolleri
Standart Şablon Kütüphanesi

i̇lk olarak hp tarafından geliştirilmeye başlanan, daha sonra c++ standardına dahil edilen generic programlama modeliyle geliştirilmiş kütüphanedir. daha çok stl şeklinde kısa ismiyle anılır.

stl, nesne yönelimli bir kütüphane değildir. generic bir kütüphanedir. bu özelliğiyle, genel amaçlı algoritmalar (sort, find, vs.) çok çeşitli container yapılarında kullanılabilirler.

c++ standardı, stl içindeki yapıların performans arayüzlerini ve performans kriterlerini belirler. örneğin, vector sınıfından bir elemanın çağrılma işlemi sabit süre almalıdır. (big-oh gösterimiyle, o(1) olmalıdır.)

container sınıfları 
c++ container sınıfları bazı ortak ve bazı kendine özgü fonksiyonlar (algoritmalar) bulunduran veri yapılarıdır. kullanılabilmeleri için ana koda dahil edilmeleri gerekir. bu da #include yöntemi ile gerçekleştirilir.  örneğin std::vector sınıfını ana koda dahil etmek için #include <vector> kullanılır. aşağıda ana koda dahil  edebileceğiniz container türleri yer almaktadır.

<vector>

<array>

<list> ve <forward_list>

<set> ve <unordered_set>

<map> ve <unordered map>

<deque>

<stack>

<queue>

<priority_queue>

algoritmalar 
standard şablon kütüphanesindeki <algorithm> sınıfı birçok farklı container türünde kullanılabilen veya sadece bir container türüne özel fonksiyonlar bulundurur. bu fonksiyonlardan yararlanabilmek için <algorithm> sınıfını ana koda dahil etmek gerekir. bu da #include <algorithm> ifadesi ile gerçekleştirilir.

binary_search

find

count

search

copy

move

for_each

all_of

sort

kaynakça 

yazılım
c++
standard template library
containerler
algoritmalar