Nedim

nedîm (; 1681, i̇stanbul - 30 ekim 1730, i̇stanbul), divan edebiyatı eserleri veren türk bir şairdi. şöhretini, osmanlı i̇mparatorluğu'nun 1718-1730 yılları arasındaki lâle devri'nde kazandı. hayatı ve eserleri ile lâle devri ruhûnun en önemli temsilcisi olarak kabul edilir.

yaşamı 
17. yüzyıl sonu ile 18. yüzyılın ilk çeyreğinde yaşadı. asıl adı "ahmed" olan nedîm, i̇stanbul'da muhtemelen 1681 yılında doğdu. babası mehmed efendi, sultan i̇brahim'in iktidarı esnasında kazaskerlik görevinde bulundu. küçük yaşlarda medrese eğitimi alan nedîm; burada arapça ve farsça öğrendi. daha sonra fıkıh eğitimi aldı.

bir şair olarak tanınma gayreti içindeki nedîm, osmanlı sadrazamı çorlulu ali paşa'ya birkaç kaside yazdı. aynı zamanda topkapı sarayı'na girişini sağlayan çorlulu ali paşa'nın halefi olan nevşehirli damat i̇brahim paşa'ya yazdığı kasideler oldu. lale devri'nin sadrazamı olan damat i̇brahim'in himayesi altında daha sonra kendisini meşhur yapacak olan eserlerini ve yaşam tarzını ortaya koydu. şair gerek yaşamı, gerekse şiiri ile estetik, sanat ve eğlence eğilimleri ile göze çarpan bu devrin önemli bir temsilcisi olarak kabul görmektedir.i̇zn alub cum'a nemâzına deyû mâderden

bir gün uğrılayalım çerh-i sitem-perverden

dolaşub iskeleye doğrı nihân yollardan

gidelim serv-i revânım yürü sad'âbâde.

anne(n)den cuma namazına (gideceğiz) diye izin alıp

zalim felekten bir gün çalalım.

issız yollardan iskeleye doğru dolaşıp,

yürü uzun boylu sevgilim sadabad'a gidelim.

ölümü 
nedîm'in patrona halil i̇syanı esnasında öldüğü bilinmekle birlikte, ölüm nedeni konusunda muhtelif rivâyetler vardır. hassas bir ruhsal yapısı olduğu ve evham hastalığından muzdarip olduğu bilinmektedir. râmiz tezkiresi’nde, nedîm'in patrona halil i̇syanı akabinde “illet-i vehîme”den dolayı öldüğü yazılıdır. kemiksiz-zâde safvet’in nuhbetü’l asar’ında ise içki alışkanlığı yüzünden öldüğü kaydedilir. en meşhur rivayet, müstakim-zâde’nin mecelletü’n nisab’ında yazan isyankârlardan kaçarken beşiktaş'taki evinin çatısından düşerek öldüğü görüşüdür. bir başka rivayet ise damad i̇brahim paşa ve şürekâsına yapılan işkenceden ötürü dehşete kapılıp korkudan öldüğü şeklindedir. nedîm'in mezarı, üsküdar'da karacaahmet mezarlığı'ndadır.

eserleri ve şiir anlayışı 
günümüzde divan edebiyatının en önemli şairlerinden biri olarak görülse de bu algı ancak yakın zamanda oluşmuş ve sağlığında iken nedîm o kadar büyük takdir görmemiştir. örneğin "reîs-i şâirân" (رئيس شاعران) (şairler reisi) unvanı, iii. ahmet tarafından ona değil, şimdilerde daha az bilinen osmanzâde tâib'e verilmişti. yaşadığı dönemde kendisinden daha meşhur olan başka şairler de vardı.

gerek kasidelerinde, gerekse tebrik ve kutlama amaçlı yazdığı şiirlerinde çağdaşı divan şiirlerinde görülen kalıp, imge ve rumuzları kullanan nedîm, şarkı ve gazellerinde ise hem dil, hem de içerik bakımından yenilikçi bir yola girmiş görünüyor.

nedîm'in içerikçe en bariz yeniliği i̇stanbul kentini şiirlerinde açılışta (matla) kullanmasıdır. bu mesela i̇stanbul'u vasıf zımnında damad i̇brahim paşa'ya kasîdesinin matla beytinde görülür:bu şehr-i sıtanbûl ki bî-misl-ü behâdır
bir sengine yekpâre acem mülkü fedâdır

bu i̇stanbul şehri ki misli benzeri yoktur
bir taşına bütün acem mülkü fedadır

üstelik önceki şairler soyut ifadeleri çokça yüceltmesine rağmen, nedîm ise şarkılarında somut ifadeler kullanmaktan ve hatta döneminin mekân, moda ve kıyafetlerine temas etmekten geri kalmaz:sürmeli gözlü güzel yüzlü gazâlân anda
zer kemerli beli hancerli cüvânân anda
bâ-husûs aradığım serv-i hırâmân anda
nice akmaya gönül su gibi sa'd-âbâd'a

sürmeli gözlü, güzel yüzlü âhûlar onda
altın kemerli, beli hançerli civanlar onda
özelikle aradığım, salınıp giden selvi boylular onda
nasıl akmaya gönül su gibi sadabât'aşiirlerinde genellikle zevk ve aşkı işleyen şair, devlet büyüklerine kasideler sundu. aşk ve şarap kavramlarının sık sık geçtiği gazeller yazdı. çağının bütün yaşantısı, bayramlar, helva sohbetleri, şehzadelerin doğuşu, düğünler, güzel yapılar onu etkiliyor, bu olaylar hiç değilse bir "tarih düşürmesine" vesile oluyordu.

eserleri "nedîm dîvânı" adı altında toplanmıştır. bu dîvânın bilinen en eski tarihli nüshası, tahminî h. 1149 (m. 1737) yılına ait olan ve türk tarih kurumu kütüphanesi y. 13 numarada kayıtlıdır. divan edebiyatındaki soyut sevgili ve mekânlar, nedim'in şiirlerinde somuta dönüşür. yani sevgilisi beşeri aşkı anlatır ve de gerçektir. zevk, eğlence, içki şiirlerinin temelini oluşturmuştur. soğuk ve yapmacı anlatımdan kaçınmış, anlatmak istediklerini içten bir şekilde şiirlerine dökmüştür. bunları da daha çok gazelleriyle anlatmıştır.

büyük şair, divan şiirinin katı kurallarına herkes gibi uysa da, bazı yenilikler yapmaktan geri durmamıştır. bazı eserlerinde aruz yerine hece ölçüsü kullanmıştır. eserleri nedim divanı sahaifü'l-ahbar (çeviri) aynî tarihi (çeviri).

kaynakça

dış bağlantılar 

 gölpınarlı, abdülbâkî; ed. (1972 2. bas. 2005) nedim divanı. i̇stanbul: i̇nkılâp ve aka kitabevleri koll. şti., isbn 975-10-2225-8.
 macit, muhsin; doç. dr., ed. (1997) nedim divani, i̇stanbul:akdağ yayınları, isbn 975-338-107-7 .
 kudret, cevdet; nedim. isbn 975-10-2013-1.
 şentürk, ahmet atilla. "nedîm" in osmanlı şiiri antolojisi. pp. 596–607. isbn 975-08-0163-6.
 cengiz, halil erdogan, (1972) divan şiiri antolojisi say.591, ankara: bilgi yayinevi
 andrews, walter g. "nedîm" in ottoman lyric poetry: an anthology. pp. 253–255. isbn 0-292-70472-0. 
 mansel, philip. constantinople: city of the world's desire, 1453–1924. london: penguin books, 1997. 

1681 doğumlular
1730 yılında ölenler
karacaahmet mezarlığı'na defnedilenler
lale devri
osmanlı şairleri
divan edebiyatı şairleri
ölüm ile ilgili komplo teorileri