I. Hâkim

i. hâkim (tam adı: ebû’l-'abbâs ʿahmed "el-hâkim biʿemr i’l-lâh" ; (arapça : ʾabū al-ʿabbās ʾaḥmad al-ḥākim biʾamr allāh, )(ö. 1302), ellidokuzuncu i̇slam halifesi.

abbasi hanedanına mensuptur. 1262-1302 yılları arasında memlük devleti'nin koruması altında kahire'de halifelik yapmıştır.

biyografi

mısır'da halife olmadan önce

ebu'l abbas ahmed, abbasi sülalesinden olup 1118-1135 döneminde bağdat'ta 29. abbâsî halifesi olarak hüküm süren mustarşid'den  dört göbek ileride bir kuzen  ve 1135-1136 döneminde 30. abbasi halifesi olan halife raşid'in iki göbek ilerisinde kuzen idi. bu kişi bağdat kuşatması (1258)'dan sonra şehri eline geçiren moğolların bağdat'ı tahrip edip, surları, binaları ve kütüphaneleri yıkıp, halkın büyük bir kısmını kılıçtan geçirip katliama tabi tuttukları felaket sıralarında daha genç yaşında iken bağdat'tan kaçıp kurtulmuştu.

bu 15 yaşındaki genç fırat nehri üzerinde bulunan ana mevkiinde,  memlük devleti hükümdarlığını eline geçirmiş olan sultan baybars'ın rakibi ve düşmanı olan, bir kölemen emiri olup kendi kendisine halep emiri görevini üzerine almış olan emir akkuş el-barlı tarafından halife ilan edilmişti. 15 yaşında bir genç olan ebu'l abbas ahmed, halifelik adı olarak "el-hakim" adını almıştı.

diğer taraftan 37. ve son bağdat abbasi halifesi olan mutasım'ın amcası; 35. bağdat abbasi halifesi olan zahir'in oğlu ve 36. bağdat abbâsî halifesi olan mustansır'in erkek kardeşi olan ebu ül-kasım ahmed bağdat kuşatması (1258) felaketinde bağdat'tan kaçıp mısır'a sığınmıştı. o zaman yeni olarak memluk devleti tahtını eline geçirmiş olan sultan baybars onun kahire'ye gelişini kabul etmiş; onunla tanışmıştı. ebu ül-kasım ahmed'in memluklular devleti tarafından halife olarak kabul edildiğini bildirmişti. ebu ül-kasım ahmed  halifelik merkezinin hiçbir politik iktidar gücü olmadan kahire'de bulunmasını da kabul ettiğini bildirdi. ebu ül-kasım ahmed bunun üzerine memlükler koruması altında abbâsî hlifesi olarak halifelik ismi olarak mûstansır (uzun adı el-mûstensir billâh) adını aldı. 17 haziran'da tüm memlüklü arazilerinde halife mustansır adı da cuma hutbelerinde okundu. halife mustansır'a kahire adasında bir konak ve korumalar verildi. halife mustansır memluk devleti içinde hiç politik gücü olmadan yaşamaya başladı. fakat bağdat'ı moğollardan geri alıp orada hüküm sürmeyi hedef edinmişti ve bunu için hiç durmadan  sulatan baybars'dan asker ve finansman istemeye başladı. en sonunda 3 eylül sultan baybars memluk devleti'e ait olan suriye'de devlet işlerine bakmak için şam'a giderken halife mustansır'ı da yanında şam'a götürdü. burada halifenin emrine 3,000 bedevi arap askerden oluşan bir ordu verdi. bu küçük orduya özellikle moğollar tarafından musul atabeyliği'nden atılmış olan bedreddin lulu'nun oğulları da birlikleri ile katıldı. 19 ekim 1261'de bu ordu başında halife  mustansır bağdad hedefi ile şam'dan yola çıktı. bu ordu fırat nehri üzerinde ana mevkine yetişkinde halife mustansır burada halifelik ilan etmiş ama bunun için abbasi halifelerine akrabalık derecesi mustansır'den çok daha zayıf olan 15 yaşında bir genç olan "el-hakim" ile karşılaştı. bazı silsilenameler el-hakim'i memlüklu abbasi halifesini mustansır'ın yakın akrabası olarak göstermektedirler; ama bunun olasılığı azdır. genç el-hakim mustansır'e biat edip kendine bağlı birliklerle ona katıldı.

halife ordusu fırat nehri kıyısında bulunan anbar bölgesinde bulunan hit adlı bir şehre girdiğinde bağdat'taki moğol valisi anbar bölgesinde olan bu gelişmeyi haber aldı. bu iki abbasi sülalesi  mensubunu ihtiva eden halife ordusu üzerine  bir moğol birliği gönderdi. abbâsî halifesi  mustansır ve maiyetinde el-hakim'e bağlı arap ordusu, üzerine gönderilen  moğol birliğini mağlup etti. fakat kaçmakta görünen moğol birliğini bağdad yönünde kovalamakta iken gitrta yakında bir pusuya düşürüldüler. 28 kasım 1261'de yapılan çarpışmada halife mustansır moğollar tarafından öldürüldü. genç el-hakim kaçmayı başarıp bundan sonra kahire'ye gitmeye karar verdi

genç el-hakim kahire'ye vardığında sultan baybars'la görüştü ve i. hakim'in abbasi halifelik iddiasını sultan baybars kabul etti. el-hakim'i yine ona hiçbir politik iktidar ve imtiyaz vermeden, abbasi halifesi olarak halifelik tahtına geçirdi. el-hakim  abbasi halifesi i. hakim halifelik ismini aldı.

halifelik dönemi

kaynakça

 bu madde kısmen veya tümüyle fransızca wikipedia "al-hakim_ier_(abbasside_du_caire)" maddesi kaynaklıdır:   (fransızca)(erişme: 8.12.2016)

doğum tarihi bilinmeyenler
13. yüzyılda doğanlar
1302 yılında ölenler
abbâsî halifeler