İlk Kan

i̇lk kan (özgün adı: first blood), rambo serisinin ilk filmi olan 1982 abd yapımı aksiyon filmidir.

david morrell'in first blood kitabından michael kozoll, william sackheim ve sylvester stallone tarafından senaryolaştırılmıştır. yönetmen ted kotcheff olup, orijinal müzik jerry goldsmith tarafından yapılmıştır. 97 dakika süren filmin dağıtımı orion pictures corp. tarafından yapılmıştır.

film çeşitli açılardan okunabilir. militarizme, güvenlik paranoyasına, devlet terörüne, savaşın askerlerde bıraktığı izlere, insan haklarına dair değerlendirmeler yapılabilir. ancak her şeyden önce i̇lk kan aksiyon sinemasının klasik bir eseridir.

first blood, 22 ekim 1982'de amerika birleşik devletleri'nde gösterime girdi. i̇lk karışık eleştirilere rağmen, film gişede 125.2 milyon dolar hasılatla gişede başarılı oldu. first blood, piyasaya sürüldüğünden beri eleştirmenler tarafından yeniden değerlendirildi, birçoğu stallone, dennehy ve crenna'nın rollerini vurguladı ve onu aksiyon türünde etkili bir film olarak kabul etti. filmin başarısı, dört devam filmi (hepsi stallone tarafından yazıldı ve baş rolde yer aldı), bir animasyon televizyon dizisi ve bir dizi çizgi roman, roman, video oyunu ve bollywood yapımından oluşan bir pazarlama ağını doğurdu.

konusu 
john rambo (sylvester stallone) adlı bir vietnam savaşı gazisi, eski bir yoldaşını aramaktadır, ancak arkadaşının geçen yıl savaş sırasında asetik asit'e maruz kalması nedeniyle kanserden öldüğünü öğrenir.

rambo, washington'daki küçük hope kasabasına girer. rambo'yu bir serseri ve istenmeyen bir baş belası olarak gören kasabanın şerifi will teasle tarafından karşılanır. rambo bir lokantanın yerinin tarifini ister, teasle ise ona otoyolun otuz mil yukarısında bir lokanta olduğunu söyler. daha sonra rambo'yu şehrin eteklerine götürür ve ona rambo'nun ilk başta gideceğini söylediği portland'ın güneyde kaldığını söyler. teasle daha sonra rambo'yu bırakır ve uzaklaşır. rambo geri dönmeye çalışınca, bu sefer teasle onu serserilik, tutuklamaya direnme ve gizli bir bıçağa sahip olma suçlamalarıyla tutuklar.

sadist şef yardımcısı çavuş art galt tarafından yönetilen teasle'ın memurları, ona kötü davranırlar ve bu yüzden rambo'nun vietnam'da bir savaş esiri olarak katlandığı işkencenin geri dönüşlerini zihninde tetikler. onu bir usturayla kuru tıraş etmeye kalkıştıklarında, rambo memurları tek tek alt eder, bıçağını geri alır, caddeye fırlar, bir motosiklet çalıp ormana kaçmadan önce karakolda polis memurlarıyla mücadele eder. teasle otomatik silahlar, köpekler ve bir helikopterle bir arama ekibi düzenler. rambo'nun bir dere üzerinde, uçurumdan aşağı inmeye çalıştığını fark eden galt, teasle'ın emirlerine karşı gelir ve rambo'yu helikopterden vurmaya çalışır. rambo, uçurumdan atlar ve bir ağaç dalına inerken sağ kolundan yaralanır. galt hala onu vurmaya çalışırken, rambo yaralanmamış diğer koluyla bir taş atmayı başarır, helikopterin ön camını kırar ve pilotun kısa süreliğine kontrolünü kaybetmesine neden olur. daha iyi bir atış açısı elde etmek için emniyet kemerini çıkaran galt, dengesini kaybeder ve aşağıdaki kayalara düşer ve ölür.

teasle, bir çift dürbün yardımıyla galt'ın cesedini görür ve intikam yemini eder. rambo, teasle ve adamlarını galt'ın ölümünün bir kaza olduğuna ve daha fazla sorun istemediğine ikna etmeye çalışır, ancak memurlar ateş açar ve onu ormana doğru takip eder. daha sonra rambo'nun eski bir yeşil bereli olduğu ve onur madalyası aldığı ortaya çıkar, ancak intikam almaya kararlı olan teasle, insan avını eyalet polisine devretmeyi reddeder. rambo, gerilla taktiklerini kullanarak birer birer, sadece teasle kalana kadar doğaçlama bubi tuzakları ve çıplak elleriyle memurlara öldürücü olmayan bir şekilde boyun eğdirir. en sonunda teasle'ı alt ederek boğazına bir bıçak dayayan rambo, hepsini öldürebileceğini söyler ve teasle her şeyin bitmesine izin vermezse "ona inanamayacağı bir savaş vereceğini" söyler.

eyalet polisi ve washington ulusal muhafızları, rambo'nun akıl hocası ve eski komutanı albay sam trautman ile birlikte teasle'a yardım etmek için bölgeye gelirler. albay trautman, rambo'nun gerilla savaşı ve vahşi doğada hayatta kalma konusunda uzman olduğunu, vietnam'daki yoğun muharebe sırasında kazandığı becerilerini doğrular; bu nedenle, rambo'nun bölgeden sızmasına ve bir sonraki kasabaya kaçmasına -böylece durumu etkisiz hale gelmesine- ve daha sonra barışçıl bir şekilde teslim olmasına izin verilmesi gerektiğini tavsiye eder. fakat teasle inatla bu tavsiyeyi reddeder. teasle, albay trautman'ın rambo ile -kaçarken çaldığı bir polis telsizi üzerinden- iletişim kurmasına ve onu barışçıl bir şekilde teslim olmaya ikna etmeye çalışmasına izin verir. rambo, trautman'ı tanır, ancak pes etmeyi reddeder, teasle ve yardımcılarını istismarlarından dolayı şikayet eder ve "ilk kanı onların akıttıklarını" belirtir.

kordondan geçmeye çalışan rambo, ava çıkan genç bir çocukla karşılaşır; çocuğu yere yatırır ama ona zarar vermez, çocuk daha sonra yetkilileri uyarır. bir ulusal muhafız müfrezesi, terk edilmiş bir madenin girişinde rambo'yu köşeye sıkıştırır. emirlere karşı gelerek, girişi çökerten ve görünüşte rambo'nun öldüğünü zannettikleri bir roket kullanırlar. rambo hayatta kalır ve başka bir çıkış yolu bulur, yüzeye çıkar. m60 makineli tüfek ve mühimmat taşıyan bir tedarik kamyonunu kaçırır ve şehre döner. rambo kendisini takip edenlerin dikkatini dağıtmak için bir benzin istasyonunu havaya uçurur, kasabanın elektrik voltajlarının çoğunu ateşler ve polis karakolunun yakınındaki bir silah deposunu yok eder. şerifin rambo'nun dengi olmadığını bilen trautman, teasle'ı kaçmaya ikna etmeye çalışır, ancak şerif yine ikna olmaz, trautman'ı dinlemez.

rambo, polis karakolunun çatısında teasle'ı görür ve kısa bir silahlı çatışmaya girerler ve teasle'ın vurulup bir çatı penceresinden düşmesiyle biter. rambo onu öldürmeye hazırlanırken, trautman ortaya çıkar ve rambo'yu teslim olmazsa öldürüleceği konusunda uyarır ve ona seçkin yeşil bereliler biriminden hayatta kalan son kişi olduğunu hatırlatır. rambo gözyaşlarına boğulur ve travmatik deneyimlerini anlatmaya başlar: arkadaşlarının vietnam'da öldürülmelerini izlediğini, içinde bulunduğu durumu nedeniyle bir iş bulamadığını, eve döndüğünde amerikalı arkadaşlarının acımasız muamelesini ve uğrunda çok şey feda ettiği ülkesi tarafından unutulduğunu söyler. teasle bir hastaneye nakledilirken, rambo teselli edildikten ve kabul gördükten sonra trautman'a teslim olur.

oyuncular 
 sylvester stallone - john rambo
 richard crenna - albay sam trautman
 brian dennehy - şerif will teasle
 bill mckinney - eyalet polisi yüzb. dave kern
 jack starrett - şerif yrd. çvş. arthur galt
 michael talbott - şerif yrd. balford
 chris mulkey - şerif yrd. ward
 john mcliam - köpekli adam orval
 alf humphreys - şerif yrd. lester
 david caruso - şerif yrd. mitch
 david crowley - shingleton
 don mackay - preston

yapım

geliştirme ve senaryo 

1972'de columbia pictures'dan lawrence turman, first blood'ın film haklarını 175.000 $ karşılığında satın aldı. richard brooks'un yönetmesi planlanıyordu ve filmin, şerif teasle'ın romanda olduğundan daha sempatik bir şekilde tasvir edilmesiyle, i̇kinci dünya savaşı ve vietnam savaşı gazileri hakkındaki farklı amerikan algıları üzerine bir alegori olmasını amaçladı. film, teasle'ın adamlarına silahlarını bırakmalarını ve daha sonra bilinmeyen bir saldırgan tarafından ölümcül şekilde vurulacak olan rambo'yu ikna etmeye çalışmasıyla sona erecekti. brooks, first blood'ın çekimlerine aralık 1972'de new mexico'da başlamayı planladı. film devam etmedi çünkü vietnam savaşı hala devam ediyordu ve brooks projeden ayrıldı.

daha sonra john calley, robert de niro veya clint eastwood'u rambo olarak seçme düşüncesiyle warner bros. pictures'ın haklarını 125.000 $'a satın aldı. walter newman tarafından martin ritt'in yönetmesi amaçlanan bir senaryo yazıldı. film, amerikan askeri kültürünü eleştirir ve albay trautman'ı filmin kötü adamı olarak tasvir eder ve hem rambo hem de teasle'ın ölmesiyle biterdi. sydney pollack ve martin bregman da filmi yönetmeyi düşündüler ve bregman bir senaryo yazması için david rabe]]'yi tuttu. bregman ayrıldıktan sonra mike nichols, rabe'nin senaryosunu yönetmeyi düşündü.

william sackheim ve michael kozoll, 1977'deki son filmin temeli olacak senaryoyu yazdılar ve aslında john badham'ın yönetmesini amaçladılar. yapımcı carter dehaven, sackheim ve kozoll'un senaryosunu warner bros.'dan 375.000 $ karşılığında satın aldı. dehaven, cinema group'u finansör olarak güvence altına aldı ve georgia'da başlayacak prodüksiyonla john frankenheimer'ı yönetmen olarak tuttu. bu aynı zamanda rambo'nun filmden sağ çıktığı senaryonun ilk versiyonuydu. ancak, dağıtımcı firma filmways'in orion pictures tarafından satın alınmasından sonra proje tekrar durdu.

ted kotcheff, projeyle 1976'da görüştü. kotcheff, sylvester stallone'a john rambo rolünü teklif etti ve oyuncu senaryoyu bir hafta sonu boyunca okuduktan sonra kabul etti. rocky filmlerinin başarısından sonra stallone'un parlayan yıldızı, john rambo karakterini daha sempatik hale getirmek adına senaryoyu yeniden yazmasını sağladı. morrell'in kitabında rambo karakteri on altı kişiyi öldürmesine neden olurken, rambo filminde herhangi bir polisin veya ulusal muhafızın doğrudan ölümüne neden olmuyor. stallone ayrıca kitabın sonunu rambo karakterinin ölmesi yerine filmde hayatta kalmasına izin vermeye karar verdi. bir intihar sahnesi çekildi, ancak kotcheff ve stallone, trautman'ın teşvikiyle rambo'ya teslim olmayı seçti. stallone, senaryoya tahmini olarak yedi kez revizyonun yaptı. kotcheff, larry gross ve david giler tarafından gerçekleştirilen senaryoda daha fazla çalışma yapılmasını istedi.

carolco pictures, first blood filminin haklarını warner bros.'dan 375.000 $'a ve sackheim ve kozoll'un senaryosunu 1981'de 125.000 $'a satın aldı. kotcheff, john rambo rolünü sylvester stallone'a teklif etti ve oyuncu bir hafta sonu senaryoyu okuduktan sonra kabul etti.

yapım öncesi
david morrell, 1972'de yayınlanan romanını yazdığında, yapımcılar önce steve mcqueen'i düşündüler, ancak daha sonra onu 1975'teki bir vietnam gazisini oynayamayacak kadar yaşlı gördükleri için bu düşünceden vazgeçtiler. şerif teasle rolü için yapımcılar akademi ödülü sahibi gene hackman ve robert duvall ile görüştüler ancak ikisi de rolü geri çevirdiler. oscar kazanan bir oyuncu olan lee marvin ise albay trautman'ın rolünü geri çevirdi. kirk douglas sonunda işe alındı, ancak çekim başlamadan hemen önce douglas, bir senaryo anlaşmazlığı nedeniyle albay trautman'ın rolünü bıraktı; douglas filmin kitapta olduğu gibi bitmesini istedi (rambo ve teasle birbirlerini ölümcül şekilde yaralar, albay trautman rambo'nun isteği ile onu vurarak öldürür ve ardından ölmek üzere olan şerif teasle'ın son anlarında yanına giderek oturur). rock hudson ile temasa geçildi, ancak yakında kalp ameliyatı geçirecekti ve stallone ile çalışma şansını kaçırmak zorunda kaldı. richard crenna hızlı bir şekilde onun yerine işe alındı ve böylece albay trautman rolü, performansı çok eleştirel övgüler alan oyuncunun en ünlü rolü oldu.

çekimler
film 1981 kışında kanada'nın britanya kolumbiyası eyaletinde çekildi. filmdeki kasaba sahneleri hope'da ve filmde chapman gorge olarak adlandırılan yakındaki othello tünelleri'nde çekildi. filmin geri kalanı ise capilano kanyonu, golden ears provincial park ve pitt meadows'daki pitt gölü'nde çekildi. filmde kullanılan silahların kanada'ya ithal edilmesi gerekiyordu fakat çekimler sırasında 50'den fazla ithal ateşli silah çalınmıştır.

post prodüksiyon
filmdeki ilk kaba kesinti üç saatin üzerindeydi, muhtemelen üç buçuk saat süren film sylvester stallone'ye göre, onu ve menajerini hasta edecek kadar kötüydü. yoğun şekilde yeniden düzenlemenin ardından film 93 dakikaya indirildi; bu versiyon nihayetinde sinemalarda yayınlandı. bitmiş filmde kullanılan son, orijinal filmin tatmin edici olmadığına karar verildikten sonra mart 1982'de çekildi.

i̇lginç bilgiler 

 film çekimleri sırasında rambo'nun uçurumdan atlayıp ağaçlara takıldığı sahnenin tamamının dublörle çekilmesi planlanmıştır. ancak sylvester stallone bu karardan vazgeçmiş ve bu sahnenin son bölümünde kendi oynamak istemiştir. yönetmenin tüm karşı çıkışlarına rağmen sahne dublörsüz çekilmiş ve çekim sırasında stallone'nin 3 kaburgası kırılmıştır. aktörün kaburgalarının kırıldığı sahne filmde görülmektedir.
 filmin orijinal sonunda rambo albay trautman'ın silahından çıkan kurşunla ölür. ancak yapımcılar son anda bu sahneyi filmden çıkartmış ve rambo'nun ölmediği yeni bir son çekilmiştir.
 filmin çok başarılı olması üzerine 3 tane devam filmi çekilmiştir: 1985'te rambo 2, 1988'de rambo iii, 2008'de rambo 4 ve 2019'da rambo: son kan.
 tüm dünyada gişelerdede başarılı olan filmin türkiye'de de taklitlerinin çevrilmesi gecikmedi. takip eden yıllarda üç benzeri türk filmi çekildi. bu yeniden yapımların ilki 1983'te çetin i̇nanç'ın yönettiği vahşi kan'dı. bu filmde başrolleri cüneyt arkın ve hüseyin peyda oynamıştı. i̇kincisi olan 1986 yapımı ramo/türk rambosu isimli filmi ise yine mehmet alemdar yönetmiş, başlıca rollerinde sönmez yıkılmaz rambo olarak ve levent çakır oynamışlardı. üçüncü film ise yine 1986'da çetin i̇nanç'ın yönettiği korkusuz filmidir. bu filmde de rambo rolünü vücut geliştirme şampiyonu serdar kebapçılar oynamıştır.

kaynakça

1
1982 çıkışlı filmler
1980'lerde aksiyon filmleri
1980'lerde psikolojik gerilim filmleri
vietnam savaşı filmleri
ted kotcheff'in yönettiği filmler
jerry goldsmith'in müziğini yaptığı filmler
orion pictures filmleri
carolco pictures filmleri
1981'de geçen filmler
amerika birleşik devletleri takip filmleri
amerika birleşik devletleri vigilante filmleri
amerika birleşik devletleri bağımsız filmleri
1980'lerde bağımsız filmler
1980'lerde i̇ngilizce filmler