Altan Erbulak

altan erbulak (11 kasım 1929, erzurum - 1 mayıs 1988, i̇stanbul), türk karikatürist, tiyatro ve sinema oyuncusu, gazeteci.

hayatı 
binbaşı babasının görevi nedeniyle anadolu'nun çeşitli şehirlerinde okudu. bilgi isminde bir kızkardeşi vardı.

bakırköy ortaokulu'ndan sonra işık lisesi ve tophane erkek sanat enstitüsü'ne gitti. i̇dgsa i̇stanbul devlet güzel sanatlar akademisi'nde resim okumuş, askerliğini yaptıktan sonra tekrar okula giderek, 1950'de mezun olmuştur.

babıali'ye 1943'te geldi. 1944 yılında ilk karikatürü markopaşa dergisinde çıktı. 1947'de akbaba dergisine girdi.

1954'te arkadaşı ahmet üstel'in yapımcılığında çekilen son baskın filmiyle sinema oyunculuğuna başladı. 1955'te yeni sabah gazetesine girdiğinde sadık şendil'in "senin için senaryo yazdım" demesiyle gelin ayşem sinema filminde ilk başrolünü oynadı.

bakırköy halkevi'nde amatör tiyatro oyunculuğu yapmıştı. 1954'te haldun dormen'in ısrarıyla cep tiyatrosu'nda "maitre pierre pathelin" oyununda profesyonel olarak sahneye çıktı.

1955'te altan aşkın ile evlendi. i̇lk eşiyle ilk kızının adlarını da altan olarak belirlemişlerdi. kızı altan 16 yaşında ankara üniversitesi devlet konservatuvarını kazandığında cüneyt gökçer'in önerisi ile mahkemeye başvurup adını ayşe olarak değiştirdi.

1958'de bir haftalığına medrano sirkinde palyaçoluk yaptı. 1964'te füsun şahin'le (erbulak) evlendi.

1971 yılında füsun erbulak, nevra serezli ve metin serezli ile birlikte "kocamustafapaşa çevre tiyatrosu"nu kurdular. tiyatro, beyoğlu-şişli dışında açılan ilk tiyatro oldu. 1978'de tiyatrosunu kapatınca çeşitli tiyatro topluluklarında oyunculuk ve yönetmenlik yaptı. münir özkul tiyatrosu ve i̇stanbul devlet opera balesi'nin oyunlarında yer aldı.

1986'da ali poyrazoğlu tiyatrosu'nda çalışmaya başladı. burada yanımdaki yatak adlı oyunda ilk defa güldürü dışında bir oyunda oynadı.

1985-1986'da kandemir konduk ve müjdat gezen'in kurduğu güm'de (güldürü üretim merkezi) çalıştı.

erbulak, markopaşa, yeni sabah, hergün, vatan, akşam, tef, akbaba, fırt, gırgır, milliyet, hafta, yirminci asır, dolmuş, doğan kardeş, taş, 41 buçuk gibi çok dergi ve gazetede karikatür çizdi. ayrıca taş arabası ve altanca başlığıyla çeşitli dergilere yazılar kaleme aldı.

"hürmüz’le cafer", "kibar hırsız" sanatçının türk mizahına kazandırdığı karikatür tiplerinden birkaçıdır. orhan boran'ın 1960'lı yıllarda yayımladığı ve kendi radyo karakterlerine dayandırdığı çizgi roman yuki'yi de altan erbulak resimliyordu.

türkiye'de yavru ile katip (002 filmleri olarak da bilinirler) olarak tanınan ve 1970'li yıllarda sinemalarda yaygın olarak gösterilen i̇talya yapımı franco e ciccio filmlerinde ciccio ingrassia'nın oynadığı katip karakterini altan erbulak seslendirdi. franco franchi'nin oynadığı yavru karakterinin türkçe dublajını ise erol günaydın yapıyordu.

sinemanın yanı sıra tatlı yiyelim tatlı konuşalım gibi tv programları yaptı. halit kıvanç ile uzun yıllar tv programı sundu. yılbaşı programlarında skeçler yaptı.

bbc’de televizyon eğitim kurslarına da katılan erbulak trt için alıngan gemisi, deneme televizyonu, bilen şoför kazanıyor gibi programları hazırladı.

cihan demirci, erbulak'ın teknolojiye ilgisini şöyle anlatmış: "elektronik aletler konusunda bir öncüydü altan abi. biz her türlü elektronik aleti ilk onda gördük hep. 80’li yıllarda i̇stanbul’da bayağı karlı bir kış olmuş, adeta hayat durmuş, kimse evinden çıkıp işine gidememişti birkaç gün boyu... milliyet’in spor sayfasına bir de baktım ki altan ağabey gene karikatürünü çizebilmiş. fakat karikatürün altına; “okifax+altan erbulak” diye bir imza atmış... bizler henüz faks nedir bilmezken altan abi, o karakışta evinden faksla karikatürünü yollamayı başarmıştı. köşeyazarları bile yazılarını gazetelerine ulaştıramamışlar, köşeleri boş çıkmıştı o günlerde."

erbulak, ölümü öncesinde trt-2 kanalında cumartesi günleri yayınlanan “bilgisayar dünyası” adlı bir programın sunuculuğunu yapıyordu.

aralıklı olarak maksim gazinosunda şovmenlik yaptı.

1 mayıs 1988'de "dünyalar" oyununu oynadıktan sonra üçüncü kalp krizini geçirerek öldü.

ölümünden sonra, ikinci eşi füsun erbulak, kızları ayşe erbulak ve sevinç erbulak tarafından, yılın başarılı oyuncusuna verilmek üzere “altan erbulak ödülü” 2003 yılına kadar verildi.

mecidiyeköy'de oturduğu evin sokağına altan erbulak sokağı ismi verilmiştir.

anılarını "nalıncı keseri ya da ben bir yalancıyım" adlı bir kitapta topladı. ölümünden sonra "delikır ile kırmızı başlıklı seyirci" adı altında füsun erbulak tarafından kendi anıları ile birlikte bastırıldı.

ayşe erbulak tarafından 2020'de ilki düzenlenen erbulak evi öykü yarışması “pandemiden sonra” olarak ödüller verdi.

kitapları 
 1965: yuki çizgi roman
 1968: kazulet hanımın minisi - altın yayınları - halit kıvanç & altan erbulak
 1989: delikır i̇le kırmızı başlıklı seyirci - güneş yayınları - füsun erbulak & altan erbulak
 1992: uçuçbuceği / delikır - bilgi yayınevi - füsun erbulak & altan erbulak
 1993: kiracı - parantez yayınları
 1993: taş arabası - parantez yayınları
 2000: sensin i̇nsan - aksoy yayıncılık
 2000: yerli leylek büyük gece özel gösteri - aksoy yayıncılık - karikatür
 xxxx: nalıncı keseri ya da ben bir yalancıyım

aldığı ödüller 

 1961: i̇lhan i̇skender ödülü, "i̇kinci baskı" oyunundaki rolü ile
 1969: ekspres altın heykel 1969
 1970: ekspres altın heykel 1970
 1971: ekspres altın heykel, yılın en i̇yi erkek tiyatro sanatçısı
 1971: gazeteciler cemiyeti, türk spor yazarları derneği, spor yazılarında 25. yıl
 1983: i̇smail dümbüllü ödülü, 1982-1983 yılının en başarılı sanatçısı

tiyatro oyunları 
 dünyalar: ali poyrazoğlu tiyatrosu
 seçimler -  ali poyrazoğlu tiyatrosu (1987)
 yanımdaki yatak - ali poyrazoğlu tiyatrosu (1986)
 her evde hır var - dormen tiyatrosu (1985)
 yedi kocalı hürmüz - kekeme berber - sadık şendil - şan müzikholü (1982)
 kim kime dum duma - eric chappell
 nalınlar - necati cumalı - çevre tiyatrosu
 olur böyle vakalar - çevre tiyatrosu
 işıklar neden karardı - çevre tiyatrosu
 deli deli kulakları küpeli - çevre tiyatrosu
 yüzsüz zühtü - yedi ayrı karakter - kandemir konduk - çevre tiyatrosu
 fehim paşa konağı - yedi bela rasim - turgut özakman - aksaray köşebaşı tiyatrosu
 midasın kulakları - güngör dilmen - i̇stanbul devlet tiyatrosu (1969)
 ayı masalı - dormen tiyatrosu
 teyzesi - simon williams - dormen tiyatrosu
 bugün git yarın gel - dormen tiyatrosu
 bit yeniği mi? - ray cooney - dormen tiyatrosu
 almanya'dan bir yar gelir - dormen tiyatrosu (1964)
 dün gece yolda giderken çok komik bir şey oldu - larry gelbert - dormen tiyatrosu
 sokak kızı i̇rma - alexandre breffort, marguerite monnot - dormen tiyatrosu (1961)
 şahane dul - dormen tiyatrosu (1961)
 i̇kinci baskı - canavar cafer - refik erduran
 müfettiş - nikolay gogol - dormen tiyatrosu (1959)
 zafer madalyası - teğmen pulver - thomas heggen, joshua logan (1958)
 kamp 17 - herb gordon - donald bevan, edmund trzcinski - dormen tiyatrosu
 cengiz han’ın bisikleti - dursun - refik erduran - dormen tiyatrosu
 papaz kaçtı - phillip king - dormen tiyatrosu (1955)
 maitre pierre pathelin - dormen tiyatrosu (1954)

filmografisi 
 1954: son baskın - fox selim - orhan dilmen
 1957: gelin ayşem - çitlenbik - süha doğan
 1958: bana gönül bağlama - muharrem gürses
 1958: çitlenbik - süha doğan
 1959: feryat - sıtkı şumnulu
 1959: ölürüm de ayrılamam - süha doğan
 1960: yeşil kurbağalar - dilsiz - sami ayanoğlu
 1961: bülbül yuvası - nejat saydam
 1961: yaman gazeteci - burhan bolan
 1962: bardaktaki adam - orhan elmas
 1962: fosforlu oyuna gelmez - aydın arakon
 1962: geçti buranın pazarı - nişan hançer
 1962: seni benden alamazlar - nişan hançer
 1962: yumurcak faka basmaz - perdeci nuri - aydın arakon
 1962: şaka yapma - şinasi özonuk
 1962: şeytan bunun neresinde - sırrı gültekin
 1963: barut fıçısı - zafer davutoğlu
 1963: cici can - ressam ali - ertem göreç
 1963: ölüm pazarı - zeki ökten
 1963: i̇ki gemi yan yana - amme hizmetlisi - atıf yılmaz
 1965: bilen kazanıyor - çimdik - sırrı gültekin
 1965: güzel bir gün i̇çin - sadık - haldun dormen
 1966: bozuk düzen - haldun dormen
 1967: bir annenin gözyaşları - sırrı gültekin
 1967: bırakın yaşayalım - sırrı gültekin
 1980: i̇bişo - i̇hsan yüce
 1981: deliler koğuşu - kazım - i̇hsan yüce
 1984: gülümseyen dünya - müjdat gezen
 1987: güneşten de sıcak / sarı güneş - temel gürsu
 1987: homoti - müjdat gezen

kaynakça

dış bağlantılar 
 altan erbulak, karikatürcüler derneği
 arşiv odası: altan erbulak, 1988 ve sevinç erbulak , bbc türkçe
 altan erbulak, facebook

1929 doğumlular
1988 yılında ölenler
20. yüzyıl türk gazetecileri
türk karikatüristler
türk erkek tiyatro oyuncuları
türk erkek sinema oyuncuları
erzurum doğumlu oyuncular
i̇stanbul'da kalp krizinden ölenler
zincirlikuyu mezarlığı'na defnedilenler
devlet tiyatroları sanatçıları