Calabria

kalabriya (), i̇talya'nın 1948 anayasası ile kısmi bölgesel özerklik verilmiş 20 bölgesinden birisidir.

kuzeyde basilicata, doğuda taranto körfezi, güneyde i̇yonya denizi, güneybatıda sicilya'dan ayıran messina boğazı ve batıda tiren denizi ile çevrilidir. toplam yaklaşık 15.222 kilometrekarelik bir alanda (5.877 sq mi) yaklaşık 2 milyon sakiniyle, onuncu en büyük i̇talyan bölgesidir. catanzaro bölgenin başkenti, reggio calabria ise bölgenin en kalabalık şehridir. calabria, ülkenin en verimli 14. bölgesidir. pollino ulusal parkı, ülkenin en büyük milli parkıdır ve dünyanın en büyük 50'si arasında yer almaktadır.i̇talya'nın güneyinde yer alan bölgenin 5 ili vardır. bunlar: catanzaro ili, cosenza ili, crotone ili, reggio calabria ili, vibo valentia'dır. catanzaro, bölgenin başkentidir. yüzölçümü 15.081 km²'dir. nüfusu 31 ekim 2010 tahminiyle 2.009.183 kişidir. bölge başbakanı giuseppe scopelliti'dir.

bölgede kalabriyaca dili konuşulur. ayrıca birkaç köyde arnavutça'nın bir lehçesi olan arbereşçe konuşulur.

etimoloji 
mö üçüncü yüzyıldan başlayarak, calabria adı ilk olarak modern apulia'da salento yarımadasının adriyatik kıyısına verildi. mö 1. yüzyılın sonlarında, roma imparatoru augustus i̇talya'yı bölgelere ayırdığında bu isim salento'nun tamamına yayılmaya başladı. puglia bölgesinin tamamı regio ii apulia et calabria adını aldı. bu zamana kadar modern calabria, bölgede yaşayan brutyalılardan sonra hala bruttium olarak biliniyordu. daha sonra ms yedinci yüzyılda, bizans i̇mparatorluğu salento'dan ve bruttium'un i̇yonya kısmından calabria dükalığı'nı yarattı. dükalığın calabria bölgesi, ms sekizinci ve dokuzuncu yüzyıllarda longobardlar tarafından fethedilmiş olsa da, bizanslılar bruttium'da kalan toprakları için calabria adını kullanmaya devam ettiler.

modern i̇talya adı, ilk olarak modern calabria'nın güney kısmı için kullanılan bir ad olarak kullanılan italia'dan türemiştir. zamanla yunanlar, güney i̇talya yarımadasının geri kalanı için de kullanmaya başladılar. bölgenin romalılar tarafından fethinden sonra, isim tüm i̇talyan yarımadası ve nihayetinde alp bölgesi için kullanıldı.

coğrafya 
bölge genellikle i̇talya'nın "bot"unun "parmağı" olarak bilinir ve kuzeyden güneye 248 km uzanan, maksimum genişliği 110 km olan uzun ve dar bir yarımadadır. 15.080 km²'ye tekabül eden calabria bölgesinin yaklaşık %42'si dağlık, %49'u tepelik, ovalar ise bölge topraklarının sadece %9'unu kaplar. i̇yon ve tiren denizleri ile çevrilidir. sicilya'dan, sicilya'daki capo peloro ile calabria'daki punta pezzo arasındaki en dar noktanın sadece 3,2 km olduğu messina boğazı ile ayrılır.

üç sıradağ mevcuttur: pollino, la sila ve aspromonte, her biri kendi flora ve faunasına sahiptir. bölgenin kuzeyindeki pollino dağları engebelidir ve calabria'yı i̇talya'nın geri kalanından ayıran doğal bir bariyer oluşturur. bölgenin bir kısmı yoğun ağaçlıklı, diğerleri ise az bitki örtüsüne sahip, rüzgarın süpürdüğü geniş platolardır. bu dağlar, ender bir bosna çamı çeşidine ev sahipliği yapar ve 1.925,65 kilometrekarelik bir alanı kaplayan i̇talya'nın en büyük milli parkı olan pollino ulusal parkı'na dahildir.

aspromonte masifi, üç tarafı denizlerle çevrili i̇talyan yarımadasının en güney ucunu oluşturur. bu eşsiz dağlık yapı, montalto'da 1.995 metrede (6,545 fit) en yüksek noktasına ulaşır ve denize doğru eğimli geniş, insan yapımı teraslarla doludur.

calabria'daki alçak arazilerin çoğu yüzyıllardır tarıma dayalıdır ve yerli çalılıkların yanı sıra dikenli armut kaktüsü gibi tanıtılan bitkiler sergiler. en alçak yamaçlar, diamante ağaç kavunu da dahil olmak üzere, üzüm bağları ve narenciye bahçeleri bakımından zengindir. daha yukarılarda zeytin ve kestane ağaçları görülürken, yüksek bölgelerde meşe, çam, kayın ve köknar ağaçlarından oluşan sık ormanlar bulunur.

i̇klim 
calabria'nın iklimi deniz ve dağlardan etkilenir. akdeniz iklimi, kış aylarında ortalama 8 °c (46 °f) ve ortalama 30 °c (86 °f)arasındadır. dağlık alanlar tipik bir dağlık iklime sahiptir ve kışın sık kar yağışı görülür. afrika'dan gelen sıcak hava calabria'nın doğu kıyısını kuru ve sıcak hale getirirken, tiren denizi'nin düzensiz davranışı bölgenin batı yamaçlarına yoğun yağış getirebilir. bölge boyunca uzanan dağlar, bölgenin iklimini ve sıcaklığını da etkiler. doğu kıyısı çok daha sıcaktır ve batı kıyısına göre daha geniş sıcaklık aralıklarına sahiptir. bölgenin coğrafyası, batı kıyısı boyunca doğu kıyısına göre daha fazla yağmur yağmasına neden olur, bu da esas olarak kış ve sonbahar aylarında ve yaz aylarında daha az görülür.

bölgenin illeri ve şehirleri 

calabria bölgesinde şu iller bulunmaktadır:

calabria bölgesinde bulunan 30.000'den fazla nüfuslu şehirlerin listesi şudur:

ekonomi 
calabria gayri safi yurtiçi hasıla (gsyi̇h) şu şekilde alt bölümlere ayrılmıştır: hizmet sektörü (%28.94), finansal faaliyetler ve gayrimenkul (%21.09), ticaret, turizm, ulaşım ve iletişim (%19.39), vergilendirme (%11.49), imalat (%8,77), inşaat (%6,19) ve tarım (%4,13). kişi başına düşen gsyi̇h, lombardiya'dakinden 2,34 kat daha az ve işsizlik 4 kat daha yüksektir. calabria'nın ekonomisi hala ağırlıklı olarak tarıma dayalıdır.

bölge ekonomisi, 'ndrangheta'nın (yerel mafya) varlığından güçlü bir şekilde etkilenir.

tarım 
calabria, i̇talya'nın sicilya'dan sonra en yüksek ikinci organik çiftçi sayısına sahip olmasıyla tarımsal açıdan zengindir.

tropea'nın kırmızı soğanı, yaz döneminde orta calabria'nın tiren kıyısında yetiştirilir. korumalı coğrafi işaret (pgi) ile ödüllendirilmiştir.

zeytin ağacı, kullanılan tarım alanının %29,6'sını ve ağaç ürünlerinin yaklaşık %70'ini temsil etmektedir. zeytin ağacı yetiştiriciliği kıyı ovalarından tepelik ve alçak dağlık alanlara kadar uzanır.

calabria, i̇talya'nın narenciye meyvesinin yaklaşık dörtte birini üretiyor. bu bölgenin i̇talya'da büyüyen narenciyeye katkısı esas olarak clementines, portakal, mandalina ve limonlara atfedilebilir. calabria, ekime ayrılmış i̇talyan yüzeyinin yaklaşık %62'sini (16,164 ha) ve toplam üretimin %69'unu (437,800 ton) oluşturan, açık farkla ülkenin en önemli clementine yetiştiren bölgesidir.

üretim 
gıda ve tekstil endüstrileri en gelişmiş sektörlerdir. sanayi sektöründe imalat, %7,2'lik bir brüt katma değere katkıda bulunmaktadır. i̇malat sektöründe ana dallar gıda, içecek ve tütün olup sektöre katkısı ülke ortalamasına çok yakındır. son yıllarda crotone, vibo valentia ve reggio calabria bölgelerinde bazı petrokimya, mühendislik ve kimya endüstrileri ortaya çıktı.

catanzaro ili, özellikle ipek olmak üzere tekstil üretiminde büyük bir geleneğe sahiptir. son zamanlarda, birkaç genç, yeşil ve sürdürülebilir ekonomi projeleri geliştirerek bu faaliyete yeni bir hayat verdi. aslında, girifalco, san floro ve cortale belediyeleri arasında  ipekböcekçiliği hala uygulanmaktadır, ipekböceklerinin yetiştirilmesi dut ağaçlarının yetiştirilmesiyle birleştirilmiştir.

tiriolo ve badolato, her şeyden önce, eski zamanlarda kadınların tarantella dansı sırasında geleneksel kostümler üzerinde giydiği, yün veya ipekten yapılmış tipik calabria şalı olan "vancale"nin üretimi veya evlerin süs dekorasyonu olarak bilinir. tiriolo'da tipik olan, aynı zamanda halı, keten ve süpürge lifleri, bobin dantel yapımı, nakış, değerli seramikler, mobilya objeleri ve sanatsal heykellerin imalatıdır. dokumanın sanatsal üretimi, bir zamanlar kenevir liflerinin de üretildiği platania ve petrizzi gibi diğer merkezlerde de aktiftir.

soveria mannelli'de, 1873'te kurulan calabria'daki en eski tekstil fabrikası olan lanificio leo   halen faaldir. fabrika, on dokuzuncu yüzyılın sonlarına kadar uzanan görkemli ve çağrışım yapan araçları hala elinde tutuyor.

presila ormanlarında yeşil bir köy olan küçük serrastretta kasabası, ahşap üretimiyle, özellikle de çok orijinal bir samanla karakterize edilen sandalyeleriyle ünlüdür.

turizm 
calabria, kültürel, tarihi, sanatsal mirasına ek olarak, hem yaz hem de kış aktiviteleri sunan yıl boyunca turizmi kendine çekiyor, çok sayıda korunan doğal yaşam alanına ve 'yeşil' bölgelere sahiptir. sahilinin 485 mil (781 kilometre) uzunluğu, calabria'yı yaz aylarında turistik bir yer haline getiriyor. düşük endüstriyel gelişme ve topraklarının çoğunda büyük şehirlerin olmaması, yerli deniz yaşamının korunmasına izin verdi.

en çok aranan sahil destinasyonları: tropea, pizzo calabro, capo vaticano, reggio calabria, soverato, scilla, scalea, sellia marina, montepaone, montauro, copanello (staletti belediyesi), tonnara di palmi, diamante, paola, fiumefreddo bruzio, amantea, praia a mare, belvedere marittimo, roseto capo spulico, corigliano calabro, cirò marina, amendolara, roccella ionica, bagnara calabra, nicotera, cariati, zambrone, isola di capo rizzuto, camonia (staletti belediyesi), ricadi ve san nicola arcella.

kıyıdaki turistik yerlere ek olarak, calabria'nın iç kısmı tarih, gelenekler, sanat ve kültür açısından zengindir. cosenza, zengin bir tarihi ve sanatsal mirası ile calabria'nın en önemli kültürel şehirleri arasındadır. norman döneminden aragon dönemlerine kadar orta çağ kaleleri, kuleleri, kiliseleri, manastırları ve diğer fransız kaleleri ve yapıları, calabria'nın hem iç kesimlerinde hem de kıyı şeridinde ortak unsurlardır.

dağlar kayak ve diğer kış aktiviteleri sunar: sila, pollino ve aspromonte, özellikle camigliatello (spezzano della sila komünü), lorica (fiore'deki san giovanni komünü), gambarie kasabalarında kış sporları için olanaklar sunan üç milli parktır.

i̇şsizlik oranı 
i̇şsizlik oranı 2020'de %20,1'de kaldı ve i̇talya'daki en yüksek ve avrupa birliği içindeki en yüksek oranlardan biriydi.

turizm 
calabria'da turizm yıllar içinde artmıştır. başlıca turistik yerler kıyı şeridi ve dağlardır. kıyı şeridi, engebeli uçurumlar ve kumlu plajlar arasında gidip gelir. calabria çevresindeki deniz berraktır ve iyi düzeyde turist konaklaması vardır. şair gabriele d'annunzio, reggio calabria yakınlarındaki sicilya'ya bakan sahili "... i̇talya'nın en güzel kilometresi" olarak adlandırdı (il più bel chilometro d'italia). başlıca dağ turisti çeken yerler, milli parkı ve gölleriyle aspromonte ve la sila'dır. öne çıkan diğer bazı destinasyonlar şunlardır:

 anakara ile sicilya arasındaki boğazda bulunan reggio calabria, m.ö. aragon kalesi ve riace bronzlarının (bronzi di riace) bulunduğu museo nazionale della magna grecia.
 cosenza, bilim insanı ve filozof bernardino telesio'nun doğum yeri ve kültürel kurumları, eski mahallesi, hohenstaufen kalesi, açık hava müzesi ve 11. yüzyıldan kalma romanesk-gotik katedrali ile tanınan cosentian akademisi'nin merkezi. 12 ekim 2011'de cosenza katedrali, "barış kültürünün miras tanıklığı" olarak unesco dünya mirası statüsünü aldı. bu, unesco tarafından calabria bölgesine verilen ilk ödül.
 "violet coast" un incisi" olan tiren denizi'ndeki scilla, keyifli bir panoramaya sahiptir ve homer'in bazı masallarının yeridir.
 tiren denizi kıyısındaki tropea, etkileyici bir sahil plajına ve santa maria dell'isola tapınağına ev sahipliği yapar. aynı zamanda tatlı kırmızı soğanlarıyla da ünlüdür (esas olarak ricadi'de üretilir).
 tiren denizi'ndeki capo vaticano, tropea'nın yakınında geniş bir yıkanma yeridir.

 locri yakınlarındaki gerace, norman kalesi ve norman katedrali ile bir orta çağ şehridir.
 squillace, bir sahil beldesi ve önemli bir arkeolojik sit alanıdır. yakınlarda cassiodorus'un doğum yeri var.
 norman kalesi ve bizans kilisesi cattolica ile filozof tommaso campanella'nın doğum yeri olan stilo.
 tiren denizi kıyısındaki pizzo calabro, "tartufo" adlı dondurmasıyla ünlüdür. pizzo'da ilgi çekici yerler piazza repubblica ve murat'ın vurulduğu aragon kalesidir.
 paola, tiren denizi kıyısında yer alan, calabria ve i̇talyan denizcilerin koruyucu azizi paola aziz francis'in doğum yeri olması ve orta çağ'ın son yüz yılında vasiyetname ile inşa edilen eski fransisken tapınağı ile ünlü bir kasabadır.
 sibari, i̇yonya kıyısında, mö 8. yüzyılda bir yunan kolonisi olan antik sybaris kentinin arkeolojik alanının yakınında bulunan bir köy.
 lamezia terme, kendisini avrupa'daki birçok noktaya, kanada ve i̇srail'e bağlayan uluslararası havalimanı ve tren istasyonu ile bölgenin ana ulaşım merkezidir. norman-swabian kalesi, yahudi tarihi mahallesi ve 16. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar olan kitapların yanı sıra eski küreler ve antik tarihin yer aldığı casa del libro antico (antik kitabın evi) gibi şehrin tarihi mekanları vardır. 
 bizanslılar döneminden beri önemli bir ipek merkezi olan catanzaro, i̇talya'nın en dar noktasının merkezinde yer alır, burada hem i̇yonya denizi hem de tiren denizi görülür, ancak catanzaro'dan görünmez. bilinen tek kemerli köprü (viyadük morandi-bisantis, avrupa'nın en yükseklerinden biri) bulunur.
 i̇yonya denizi'nin "i̇nci" olarak da bilinen i̇yonya denizi'ndeki soverato. özellikle plajları, tahta kaldırımları ve gece hayatıyla ünlüdür.
 soverato yakınlarındaki badolato, 13 kilise ile iyi korunmuş bir orta çağ tepe köyüdür. i̇talya'nın birleşmesinin yıldönümü münasebetiyle i̇talya'nın 1000 harikasından biri olarak seçilmiştir. eski evleri yenileyen varlıklı yabancılar arasında popülerdir.
 tiren denizi'ndeki nicotera, eski bir ruffo kalesine sahip küçük bir orta çağ kasabasıdır.
 catanzaro'nun güneşin öptüğü tepelerindeki roma tanrılarının antik tapınakları, diğerleri yerin altına süpürülürken hala ayakta duruyor. doğu kıyısı boyunca, eski bir mezarlık alanı gibi görünen birçok kazı yapılıyor.
 aspromonte'nin eteğindeki bir köy olan samo, kaynak suyu ve 1908 messina depreminde yıkılan eski köyün kalıntıları ile ünlüdür.
 mammola, sanat merkezi, turizm ve gastronomi, kadim bir tarihe sahiptir. birbirine bağlı küçük evleri, eski kiliseleri ve soylu sarayları ile eski şehir. özellikle ilgi çekici olan, birçok uluslararası sanatçının sanat ve kültürel etkinliklerinin yeri olan museum park santa barbara ve limina yaylalarında 10. yüzyıldan kalma st. nicodemo tapınağı. çeşitli şekillerde pişirilen mammola'ya özgü "stocco" ile gastronomi, diğer tipik ürünler arasında füme ricotta ve keçi peyniri, salam biber ve yabani rezene, ekmek "pizza" (mısır ekmeği) ve odun fırınında pişmiş buğday ekmeği yer alır.
 tiren denizi'ndeki praia a mare, isola di dino ve sahil plajı sayesinde tanınmış bir turizm şehridir.
 spilinga, baharatlı domuz eti pate 'nduja ile tanınır

dil 
calabria'nın resmi ulusal dili, 1861'deki birleşmeden önce standart i̇talyanca olmasına rağmen, calabria, bölgede yüzyıllardır konuşulan lehçelere sahiptir. calabria dili, latince'nin doğrudan bir türevidir. çoğu dilbilimci, çeşitli lehçeleri iki farklı dil grubuna ayırır. bölgenin kuzey bölgesinde, calabria lehçeleri napoliten dilinin bir parçası olarak kabul edilir ve kuzey calabrian olarak gruplandırılır. bölgenin geri kalanında, calabria lehçeleri genellikle orta ve güney calabrian olarak gruplandırılır ve sicilya dilinin bir parçası olarak kabul edilir. bununla birlikte, guardia piemontese'de ve reggio calabria'nın bazı mahallelerinde, gardiol adı verilen çeşitli oksitancalar da bulunabilir. ayrıca, calabria bir zamanlar fransız ve i̇spanyollar tarafından yönetildiğinden, bazı calabria lehçeleri i̇spanyol ve fransız etkileri sergiler. bir başka önemli dilsel azınlık, reggio calabria eyaletindeki dokuz bovesìa kasabasında, bizans yönetiminin ve eski magna graecia'nın bir kalıntısı olan griko adlı eski yunancanın bir türevini konuşuyor.

din 
calabrialıların çoğunluğu roma katoliğidir. bölgede ayrıca evanjelik toplulukları da bulunmaktadır. calabria, bölge yaklaşık 2.000 yıl boyunca birçok azizin doğum yeri olduğu için "azizler ülkesi" olarak da adlandırılmıştır. calabria'nın en ünlü azizi ve aynı zamanda bölgenin koruyucu azizi paolalı aziz francis'tir. calabria'nın ayrıca, carthusian order'ın kurucusu olan köln'lü saint bruno adında başka bir koruyucu azizi vardır. saint bruno, 1095 yılında kendi adını taşıyan serra san bruno kasabasının tüzük evini inşa edecek ve daha sonra 1101'de orada ölecekti.

şu anda çok küçük bir topluluk olmasına rağmen, calabria'da yahudilerin varlığının uzun bir tarihi var. yahudiler bölgede en az 1600 yıldır ve muhtemelen 2300 yıldır var. calabria yahudileri, yahudi yaşamının ve kültürünün birçok alanında belirgin bir etkiye sahip olmuştur. sicilya yahudileri ile hemen hemen aynı olmasına rağmen, calabria yahudileri, tarihsel ve coğrafi hususlar nedeniyle ayrı bir yahudi nüfusu olarak kabul edilir. yahudi inancını yeniden kazanmış küçük bir i̇talyan anusim topluluğu var.

rönesans hümanizminde ve rönesans'ta calabrialıların varlığını vurgulamak önemlidir. nitekim bu dönemde helenistikler belki de yunan etkisinden dolayı sık sık calabria'dan gelmişlerdir. eski yunancanın yeniden keşfi çok zor oldu çünkü bu dil neredeyse unutulmuştu. bu dönemde kalabriyalı hümanistlerin veya konstantinopolis'ten gelen mültecilerin varlığı esastı. bu dönemde antik yunanca çalışmaları, esas olarak seminara manastırındaki iki keşişin eseriydi: gerace piskoposu barlaam ve öğrencisi leonzio pilato. özellikle leonzio pilato, reggio calabria yakınlarında doğmuş bir calabrialıydı. önemli bir antik yunanca öğretmeni ve tercümandı ve çevirilerde giovanni boccaccio'ya yardım etti.

yerel mutfak 
mutfağı, et bazlı yemekler (domuz, kuzu, keçi), sebzeler (özellikle patlıcan) ve balık arasında bir denge ile tipik bir güney i̇talyan akdeniz mutfağıdır. makarna (orta i̇talya'da ve güney i̇talya'nın geri kalanında olduğu gibi) calabria'da da çok önemlidir. diğer i̇talyan bölgelerinin çoğunun aksine, calabrialılar geleneksel olarak yiyeceklerinin korunmasına ve sebze ve etlerin zeytinyağında paketlenmesine önem vermişlerdir. ayrıca sosis ve söğüş (sopressata, 'nduja, capocollo), kıyı boyunca balıkları, özellikle kılıç balığı, sardalya (sardelle rosamarina) ve morina (baccalà) bulunmaktadir. yerel tatlılar tipik olarak kızarmış, balla tatlandırılmış hamur işleri cudduraci, nacatole, scalille veya scalidde veya fırınlanmış bisküvi tipi ikramlardır (nzudda gibi).

bazı yerel spesiyaliteler arasında caciocavallo peyniri, cipolla rossa di tropea (kırmızı soğan), frìttuli ve curcùci (kızarmış domuz eti), meyankökü (liquirizia), lagane e cicciari (nohutlu bir makarna yemeği), pecorino crotonese (koyun peyniri) ve pignolata bulunur.

eski zamanlarda calabria'ya enotria (eski yunanca οἰνωτρία, oenotria, "şarap diyarı") denirdi. bazı üzüm bağlarının kökenleri eski yunan kolonistlerine kadar uzanır. en iyi bilinen doc şarapları cirò (kroton eyaleti) ve donnici'dir (cosenza eyaleti). toplam yıllık üretimin %3'ü doc olarak nitelendirilir. önemli üzüm çeşitleri kırmızı gaglioppo ve beyaz greco'dur. pek çok üretici, 3000 yıldan beri var olan yerel, eski üzüm çeşitlerini yeniden canlandırıyor.

üniversiteler 
calabria bölgesinde 3 devlet üniversitesi vardir:

 university of calabria (cosenza)
 magna graecia university (catanzaro)
 mediterranea university of reggio calabria

reggio calabria'da özel yabancılar üniversitesi "dante alighieri" de bulunmaktadır.

resimler 
calabria

kaynakça 

 bu madde kısmen fransızca wikipedia "calabre" maddesi kaynaklıdır:    
 bu madde kısmen i̇talyanca wikipedia "calabria" maddesi kaynaklıdır:

dış bağlantılar 

  calabria bölgesi resmi websitesi  (erişme:28.1.2009)
  calabria.net calabria bölgesi dünya portali   (erişme:16.4.2017)
 calabria bölgesi turizm websitesi   (erişme:28.1.2009)