Kaya mezarı

kaya mezarları, statüsü yüksek kişiler için yapılmış, oyulmaya ve işlenmeye uygun kayalarda oluşturulmuş mezarlar.

yapısı 

i̇çinde birkaç mezar bulunan aile tipi mezarlarda girişler oluşturulmuştur. dışlarında işlemeler ve aileye ait bilgiler bulunmaktadır.

koruma 
i̇çerisinde ölen kişilere ait değerli eşyalar da gömüldüğünden mezarlarda koruma amaçlı tuzak sistemlerine rastlanılmıştır.

türkiye'de illere göre kaya mezarları

adıyaman 
 perre kaya mezarları

afyonkarahisar 
 köhnüş vadisi (göynüş vadisi)
 ayazin
 üçler-döğer
 selimiye
 hisar (amourium)
 dişli (tavşantepe)

amasya 
 kral kaya mezarları

antalya 

 demre
 kaş

çankırı 
 ilgaz (i̇nköy)
 sakaeli
 beşdut

çorum 
 alaca
 i̇skilip
 laçin kapılıkaya

denizli 
 hierapolis kaya mezarları

eskişehir 
 midas anıtı (yazılıkaya)
 gerdek kaya
 aslanlı kaya,kümbet vadisi
 doğanlı kale
 şükranlı kaya 
 hamam kaya

isparta 
 hoyran kaya mezarları (yalvaç)

kastamonu 
 sipahiler kaya mezarı 
 kalekapı kaya mezarı 
 doğanlar kalesi 
 zımbıllı tepe höyüğü (pompeipolis)
 urgancı kaya mezarı
 aygır kalesi kaya mezarı
 bademci kaya mezarı 
 hobu kayası mezarı

konya 
 bozkır
 kadınhanı

malatya
 akçadağ kaya mezarları
 akçadağ bağköy kaya mezarları
 akçadağ yaylımlı kaya mezarları

muğla 
 telmessos (fethiye) kaya mezarları
 kaunos (dalyan) kaya mezarları
 pınara (fethiye) kaya mezarları
 tlos (fethiye) kaya mezarları
 telmissus (bodrum) kaya mezarları

ordu 
 delikkaya kaya mezarları

samsun 
 esenköy kaya mezarları
vezirköprü i̇lçesine 12 km uzaklıkta yer alan esenköydeki zindankaya arkeolojik alanındadır. kaya dıştan üç sütun olarak görünmektedir. i̇ç kısımda iki oda ve iki oda önünde sütunlar arasında yer alan bir koridordan oluşmaktadır. kaya mezar ön taraftan bakıldığında yaklaşık 5 metre yüksekliğindedir. 3 metreye kadar olan bölüm dik olup diğer kısımda dar bir merdivenle kaya mezarın içine girilir. ön taraftan bakınca dimdik ve keskin bir kaya görünümünde olan mezar arka taraftan bakınca tümülüsü andırmaktadır. demir çağının önemli eserlerindendir. kaya mezar daha çok barınma amaçlı yapılmış iki odadan oluşan bir evi andırmaktadır.

asarkale kaya mezarlari

bafra ilçesine 30 km uzaklıktadır. paflagonya tipi bu üç kaya mezarı, hellenistik döneme (m.ö. iii.yy) tarihlenmektedir.

sinop 
 terelek kaya mezarı (durağan) terelek kral mezarları sinop ili durağan ilçesi kemerbahçe köyü sınırları içerisinde olup burası durağan ilçe merkezine 12 km uzaklıktadır. kaya mezarı yine durağan ilçesinde bulunan ambarkaya kral mezarlarından yaklaşık 100 sene daha yeni bir yapıdır. tahminen mö 7. yüzyılda yapılmıştır. ambarkaya mezarlarında herhangi bir kabartma figüre rastlamazken burada yapı tekniğinin biraz daha ilerlemesine bağlı olarak çeşitli figürler görürüz. terelek kral mezarları üç sütun üzerine inşa edilmiş olup sütunlar aşağıdan yukarıya doğru incelmektedir. sütunların altı tonozludur. yani sağlamlığı arttırmak için yuvarlak bir taban alanı oluşturulmuştur. figürlerden en önemlisi ve en büyüğü bir insanın aslanla boğuşmasının tasvir edildiği kabartmadır.
 ambar kaya mezarı (durağan) 
 salar köyü kaya mezarı (boyabat) 
 arımkaya tüneli ve kaya mezarı (boyabat)

şanlıurfa 
şanlıurfa'da büyük çoğunluğu balıklıgöl platosunda bulunan kaya mezarlar mevcuttur. bunlar kale eteği nekropolü, kızılkoyun nekropolü, suriçi nekropolü, tektek dağları nekropolü adlarına sahiptir. kaya mezarlardan oluşan bu nekropoller, m.s. 2. yüzyıla tarihlenen helenistik ve roma-bizans izleri taşımaktadır. nekropollerin büyük kısmı balıklıgöl platosunda gecekonduların altında bulunmaktadır. bu platoda gecekonduların altında 1.000-2.000 arası kaya mezar olduğu tahmin edilmektedir. bunlardan sadece yaklaşık 100 tanesi üzerindeki gecekondular yıkılıp gün yüzüne çıkartılmıştır.

ana madde: kızılkoyun nekropolü