Eskimo - Aleut dilleri

eskimo - aleut dil ailesi, grönland, kanada, alaska ve sibirya'nın belli bölgelerinde konuşulan dillerdir. eskimo - aleut halklarının ana dilleridir.

günümüzde rusya'ya bağlı çukçi yarımadası'nda birkaç ufak adacık halinde yupik dilleri, amerika birleşik devletlerine bağlı alaska eyaletinde yupik dilleri, aleut ve i̇nuit dilleri, kanada ve grönland'da yalnızca i̇nuit dilleri bulunmaktadır. eskimo - aleut dilli halkların nüfusu 102.000  kişidir.

 aleut dilleri [ale]
 eskimo dilleri
 yupik dilleri
sirenik yupikçesi [ysr] 
öz yupik dilleri
sibirya yupikçesi [ess] 
naukan yupikçesi [ynk] 
alaska yupikçesi  (yupikçe & çupikçe) (yup'ik) [esu] 
supikçe (sugpiaq ya da alutiiq) [ems] 
 i̇nuit dilleri
 i̇nyupikçe (iñupiaq) [esi] & [esk] 
 batı kanada i̇nuitçesi (inuvialuktun) [ikt] 
 doğu kanada i̇nuitçesi (inuktitut) [ike] 
 grönland i̇nuitçesi (kalaallisut) [kal]

dünya dilleri arasındaki yeri 
asya (= sibirya) kökenli  eskimo-aleut dillerinin  herhangi bir dil grubuyla akrabalığı yoktur.

eskimolog (eskimoloji uzmanı) michael fortescue’nün 1998’de ortaya attığı farazî ural - sibirya dilleri  (= ural, yukağır, çukçi - kamçatka, eskimo - aleut) grubuna dilciler ikna edicilikten uzak olduğu için temkinli yaklaşmaktadır.

joseph greenberg tarafından 2000-2002 'de ortaya atılan avrasyatik dil grubuna yenisey dilleri hariç, kuzey avrasya'daki dil aileleri ile birlikte eskimo - aleut dilleri de dahil edilse de tartışmalar sürmektedir.

tarih 
dil verileri ve arkeolojik kalıntılar eskimo halklarının bering boğazı'nın buzlarla kaplanıp kara köprüsü olduğu zamanlarda günümüzden 10.000 yıl önce iki ayrı etnik grup (eskimo ve aleut) olarak alaska'dan kamçatka'ya kadar olan bölgede bulunduklarını göstermektedir. eskimo ve aleutların denizde avlanma tekniklerinin geliştirilmesinden önce bölündüklerini gösteren dil verileri arasında ok ve yay için ortak kelimelerin bulunması, bunun yanında deniz avcılığı terimlerinin eskimo ve aleutlarda farklı olması gösterilebilir. eskimo ve aleutlar deniz avcılığını birbirlerinden bağımsız olarak geliştirmişlerdir.

nüfus 

alaska yerli dil merkezine göre eskimo-aleut halklarının nüfusu ve anadillerini konuşabilen kişi sayısı:

sınıflandırma 
eskimo kabile adları -miut ('halk') yapım ekiyle kurulur. şivelerini belirtmek için de -miutun eki getirilir.

aleut dilleri 

 unanganca (aleutça) [kendilerince unangam tunuu (dil), unangax̂ (sg), unangax (dual), unangan (pl/doğu lehçesinde), unangas (pl/batı lehçesinde)]. alaska’yı aleut adalarından keşfe başlayan öncü rusların yerli halk için kullandığı алеуты adı aleutlar (=unangan/supikçe: taya'uq) ile supikleri (=alutiiq алютик язык/supikçe: sugpiaq; unanganca: kanaaĝin) kapsıyordu. günümüz alaska i̇ngilizcesinde new usage terimi olarak aleut adı alutiiq biçiminde supikler ve supikçe [bazıları alutiiq adını batı supikleri için, sugpiaq adını da doğu supikleri için daraltır] için kullanılırken aleutlar ve aleutça için unangan adı tercih edilmektedir.
 uzak batı unangancası
 sasignan unangancası [kendilerince sasignan; doğu lehçesinde sasxinan; batı lehçesinde sasxinas; i̇ngilizce attuan]. attu, agattu, semichi adalarında konuşulur.
 rus unangancası [kendilerince kasakam unangangis 'rus aleutları'; i̇ngilizce copper island aleut; rusça медновский язык]. rusça temelli sasignan kreolü olup rusya federasyonuna bağlı commander adalarında (остров беринга и медный остров) konuşulur. 
 orta batı unangancası [kendilerince niiĝuĝim tunuu, aliguutax̂; i̇ngilizce atkan, western aleut] 
 naahmiĝus. delarof (amatignak, tanaga) adalarında konuşulur. 
 niiĝuĝis. andreanof (kanaga, adak, atka, amlia, seguam) adalarında konuşulur. 
 doğu unangancası [kendilerince qagaaadan tunuu; i̇ngilizce eastern unangan, eastern aleut] 
 akuuĝun ya da uniiĝun. four mountains (amukta, kagamil) adalarında konuşulur. 
 qawalangin. fox (umnak, samalga, unalaska'nın batısı) adalarında konuşulur. 
 qigiiĝun. krenitzen (unalaska'nın doğusu, akutan, akun, tigalda) adalarında konuşulur. 
 qagaan tayaĝungin. sanak (unimak, sanak) adalarında konuşulur. 
 taxtamam tunuu. belkofski'de konuşulur. 
 qaĝiiĝun. shumigan adalarında konuşulur.

eskimo dilleri

yupik dilleri 

 sirenik yupikçesi [kendilerince сиӷы́ныгмы̄́ӷа (sg) сиӷы́ныгмы̄́ӷий (pl]; i̇ngilizce sireniki yupik; rusça сиреникский язык]. rusya federasyonuna bağlı sireniki (посёлок сиреники) köyünde konuşulan bu dil 1997 yılında yok oldu.
 öz yupik dilleri [i̇ngilizce yupik proper]
 sibirya yupikçesi [i̇ngilizce siberian yupik, central siberian yupik] 
 ungazik yupikçesi [kendilerince уңазиӷмӣ (sg) уңазиӷмӣт (pl); i̇ngilizce chaplino dialect; rusça уназикский говор]. rusya federasyonuna bağlı ungazik (посёлок унгазик ya da чаплино) köyünde konuşulur. 
 avan yupikçesi [rusça аванский говор]. rusya federasyonuna bağlı avan (посёлок аван) köyünde konuşulur. 
 i̇mtuk yupikçesi [rusça имтукский говор]. rusya federasyonuna bağlı i̇mtuk (посёлок имтук) köyünde konuşulur. 
 sivuqaq yupikçesi [kendilerince yupigestun; i̇ngilizce st. lawrence island yupik; rusça диалект острова св. лаврентия]. abd'ye bağlı sivuqaq (st. lawarence) adasında konuşulur ve i̇ngilizcede "siberian yupik" adı gündelik dilde daha çok bu lehçe için kullanılır. 
 sivuqarmiit 
 pauvuilagmiit 
 kukuligmiit 
 sikuuvugmiit 
 kialigagmiit 
 naukan yupikçesi [kendilerince нывуӄаӷмит; i̇ngilizce naukan yupik, naukanski yupik; rusça науканский язык]. rusya federasyonuna bağlı naukan (посёлок наукан) ile dejnyov (посёлок дежнёв) köylerinde konuşulur.
 alaska yupikçesi [i̇ngilizce alaskan yup'ik, central alaskan yup'ik]. i̇ngilizcede apostrofsuz yupik biçimi sibirya yupikçesi için kullanılırken, alaska yupikçesi için apostroflu yup'ik biçimi tercih edilir. 
 unaliq-pastuliq yupikçesi [i̇ngilizce norton sound yup’ik] 
 unaliq yupikçesi [kendilerince unalirmiut; i̇ngilizce unaliq subdialect] 
 atnegmiut 
 kuuyuŋmiut 
 eŋlutaleġmiut 
 caxtulegmiut 
 uŋallaqłiŋmiut 
 tacirmiut 
 pastuliq yupikçesi [kendilerince pastulirmiut; i̇ngilizce kotlik subdialect] 
 yupikçe [kendilerince yugtun ya da yugcetun (dil), yupiaq (sg), yupiik (dual), yupiit (pl); i̇ngilizce general central yup’ik] 
 qerauranermiut 
 kuigularmiut 
 qip’ngayarmiut 
 qaluyaarmiut 
 marayaarmiut 
 chnagmiut 
 kuigpagmiut 
 akulmiut 
 caninermiut 
 kusquqvagmiut 
 unegkumiut 
 kiatagmiut 
 egegik yupikçesi [kendilerince aglurmiut; i̇ngilizce egegik yup’ik, bristol bay yup’ik] 
 çupikçe [kendilerince cugtun ya da cugcestun (dil), cup’ik (sg) cupiik (dual) cupiit (pl); i̇ngilizce cup’ik, hooper bay-chevak cup’ik]. yupik alfabesinde c harfi ç (ch) sesine tekabül eder.
 hooper bay çupikçesi [kendilerince askinarmiut; i̇ngilizce hooper bay subdialect] 
 chevak çupikçesi [kendilerince qissunamiut; i̇ngilizce chevak subdialect] 
 nunivak çupikçesi [kendilerince cugtun (dil), cup’ig (sg), cupiik (dual), cupiit (pl), nuniwarmiut; i̇ngilizce cup’ig, nunivak cup’ig or cup’ik]. nunivak adasında konuşulur
 supikçe [kendilerince sugcestun, sugt'stun, sugtestun (dil), sugpiaq (sg), sugpiak (dual), sugpiat (pl) ya da alutiitstun (dil), alutiiq (sg), alutiik (dual), alutiit (pl); i̇ngilizce alutiiq, sugpiaq, pacific yupik] 
 batı supikçesi [kendilerince kaniagmiut; i̇ngilizce koniag alutiiq, koniag dialect, alutiiq (sensu stricto)] 
 anakara batı supikçesi [i̇ngilizce koniag alutiiq of alaska peninsula] 
 ugaassarmiut [i̇ngilizce ugashik subdialect] 
 katmai şivesi [i̇ngilizce katmai subdialect] 
 ada batı supikçesi [i̇ngilizce koniag alutiiq of kodiak island] 
 qik'rtarmiut sugpiat ya da qik'rtarmiut alutiit 
 güney şivesi [i̇ngilizce southern subdialect]. kodiak adasındaki akhiok ve old harbor şehirlerinde konuşulur. 
 kuzey şivesi [i̇ngilizce northern subdialect]. kodiak adasındaki karluk, larsen bay, port lions, ouzinkie ve kodiak şehirlerinde konuşulur. 
 tangirnarmiut. tangirnaq (woody island) adasında konuşulur. 
 doğu supikçesi [i̇ngilizce chugach alutiiq, chugach dialect, chugach eskimo, sugpiaq (sensu stricto)] 
 anakara doğu supikçesi [i̇ngilizce chugach alutiiq of kenai peninsula] 
 unegkurmiut 
 yalegmiut 
 ada doğu supikçesi [kendilerince chugachigmiut; i̇ngilizce chugach alutiiq of prince william sound, chugach proper] 
 tyanirmiut 
 shuqlurmiut 
 nutyirmiut 
 palugvirmiut 
 alukarmiut 
 atyarmiut 
 talitlarmiut 
 kangirtlurmiut 
 ugalakmiut

i̇nuit dilleri 

 i̇nyupikçe [i̇ngilizce inupiaq, iñupiaq] 
 seward yarımadası i̇nyupikçesi [i̇ngilizce seward peninsula inupiaq] 
 bering boğazı i̇nyupikçesi [i̇ngilizce bering strait inupiaq] 
 diomede şivesi [i̇ngilizce diomede subdialect] 
 i̇ngalik i̇nyupikçesi [kendilerince ingalikmiut; i̇ngilizce ingalikmiut eskimo]. abd'ye bağlı küçük diomede (little diomede) adasında az sayıda konuşanı vardır. 
 i̇maqliq i̇nyupikçesi [kendilerince imaqłit; rusça имакликский диалект]. rusya federasyonuna bağlı büyük diomede (остров ратманова, большой диомид) adasında konuşulan bu dil 1948 yılında yok oldu. 
 wales i̇nyupikçesi [i̇ngilizce wales subdialect] 
 kiŋikmiut 
 tapqaġmiut 
 ukiuvaŋmiut [i̇ngilizce king island subdialect] 
 qawiaraq i̇nyupikçesi [i̇ngilizce qawiaraq, kawerak] 
 batı qawiaraq i̇nyupikçesi [i̇ngilizce teller subdialect, qawiaraq proper] 
 siñġaġmiut 
 qaviaraġmiut 
 ayaqsaaġiaaġmiut 
 aziagmiut. sledge (aziak, ayak) adasında konuşulur. 
 doğu qawiaraq i̇nyupikçesi [kendilerince iġałuiŋmiut; i̇ngilizce fish river subdialect] 
 i̇nyupikçe [i̇ngilizce northern alaskan iñupiaq] 
 malimiut i̇nyupikçesi [i̇ngilizce malimiutun]. malimiut adı komşuları olan yupikler tarafından verilmiştir. 
 kotzebue şivesi [i̇ngilizce kotzebue subdialect, southern malimiut inupiatun] 
 pittaġmiut 
 kaŋiġmiut 
 qikiqtaġruŋmiut 
 kobuk şivesi [i̇ngilizce kobuk subdialect, northern malimiut inupiatun] 
 kuuŋmiut 
 kiitaaŋmiut ya da kiitaaġmiut 
 siiḷviim kaŋianiġmiut 
 nuurvinmiut 
 kuuvaum kaŋiaġmiut 
 akuniġmiut 
 nuataaġmiut 
 napaaqtuġmiut 
 kivalliñiġmiut 
 kuzey alaska i̇nyupikçesi [kendilerince iñupiatun (dil), iñupiaq (sg), iñupiak (dual), iñupiat (pl); i̇ngilizce north alaskan inupiatun] 
 tikiğaq i̇nyupikçesi [kendilerince tikiġaġmiut; i̇ngilizce point hope inupiatun] 
 north slope i̇nyupikçesi [i̇ngilizce north slope inupiatun] 
 utuqqaġmiut 
 siḷaliñaġmiut 
 kukparungmiut 
 kunmiut 
 kakligmiut 
 sidarumiut 
 utkiavinmuit 
 nuwukmiut 
 kuulugruaġmiut 
 ikpikpagmiut 
 kuukpigmiut 
 kañianermiut 
 killinermiut 
 kagmalirmiut 
 nunataağmiut i̇nyupikçesi [kendilerince nunataaġmiut; i̇ngilizce anaktuvik pass inupiatun, nunamiut] 
 uummarmiut i̇nyupikçesi [kendilerince uummarmiut, uummarmiutun; i̇ngilizce uummarmiut iñupiaq, west arctic inupiatun, canadian iñupiaq]. kanada'da mackenzie deltasında yer alan aklavik ve inuvik şehirlerinde konuşulur. kökenleri nunamiut'lara dayanır. etnik olarak “inupiaq” olsa da kanada’da siyasi sebeplerle “inuvialuit” adı altında toplanır.
 batı kanada i̇nuitçesi [i̇ngilizce inuvialuktun (dil), inuvialuit (ırk), western canadian inuktitut]. kanada (kuzeybatı toprakları)'da resmi dillerden biridir. 
 siglit i̇nuitçesi [i̇ngilizce siglitun, siglit, inuvialuktun proper]. kanada (kuzeybatı toprakları)'da tuktuyaaqtuuq (tuktoyaktuk), paulatuuq (paulatuk), ikaasuk (sachs harbour) ve inuuvik (inuvik) şehirlerinde konuşulur. 
 qikiqtaruqmiut 
 kupugmiut 
 kittegaryumiut 
 nuvuraqmiut 
 avvagmiut 
 nuunatahmiut 
 inuinnaqtun [kendilerince ᐃᓄᐃᓐᓇᖅᑐᓐ; i̇ngilizce inuinnaqtun, inuinnaq, copper inuktitut] 
 kangiryuarmiut i̇nuitçesi [i̇ngilizce kangiryuarmiutun subdialect]. kanada (kuzeybatı toprakları)'da ulukhaqtuuq (ulukhaktok, kangiryuaq, holman) şehrinde konuşulur. 
 kanghiryuatjagmiut 
 kanghirjuarmiut 
 (?) haneragmiut 
 (?) puivlirmiut 
 (?) nagyuktomiut 
 i̇qaluktuuttiaq i̇nuitçesi [i̇ngilizce cambridge subdialect]. kanada nunavut'da iqaluktuuttiaq (ᐃᖃᓗᒃᑑᑦᑎᐊᖅ, cambridge bay) şehrinde konuşulur. 
 ekaluktomiut 
 kiglinirmiut 
 qurluqtuq i̇nuitçesi [i̇ngilizce coppermine subdialect, kugluktuk dialect]. kanada nunavut'da qurluqtuq (ᖁᕐᓗᖅᑐᖅ, kugluktuk, coppermine) şehrinde konuşulur. 
 akkuliakattangmiut 
 noahognirmiut 
 kogluktomiut 
 wallirmiut 
 asiagmiut 
 pingangnaktomiut 
 umingmaktuuq i̇nuitçesi [i̇ngilizce bathurst subdialect]. kanada nunavut'da umingmaktuuq (umingmaktok, bathurst) şehrinde konuşulur. 
 nennitagmiut 
 kilusiktomiut 
 natsilingmiut i̇nuitçesi [kendilerince inuktitun; i̇ngilizce natsilingmiutut, natsilik dialect] 
 natsilik i̇nuitçesi [kendilerince nattilingmiutut (dil); i̇ngilizce natsilik subdialect, natsilik proper]. kanada nunavut'da ᑕᓗᕐᔪᐊᑦ (talurjuat/spence bay) ile ᓇᐅᔭᑦ (naujat/repulse bay) şehirlerinde konuşulur. 
 arvertormiut 
 netsilingmiut 
 kuungmiut 
 arviligjuaq i̇nuitçesi [i̇ngilizce arviligjuaq subdialect]. kanada nunavut'da ᐊᕐᕕᓕᒡᔪᐊᖅ (arviligjuaq/pelly bay) şehrinde konuşulur. 
 arviligjuarmiut 
 sinimiut 
 utkuhiksalik i̇nuitçesi [kendilerince utkuhiksalingmiutitut (dil); i̇ngilizce utkuhiksalik subdialect, utkuhikhalik, gjoa haven dialect]. kanada nunavut'da ᐅᖅᓱᖅᑑᖅ (uqsuqtuuq/gjoa haven) ile ᖃᒪᓂ‛ᑐᐊᖅ qamani'tuaq (baker lake) şehirlerinde konuşulur. 
 (?) ahagmiut 
 (?) hanningařuqmiut 
 (?) ilivilermiut 
 ugyulingmiut 
 qeqertarmiut 
 utkuhiksalingmiut [i̇ngilizce utkuhiksalik proper]
 doğu kanada i̇nuitçesi [kendilerince ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ inuktitut; i̇ngilizce inuktitut, eastern canadian inuktitut]. kanada (nunavut)'da resmi dillerden biridir. 
 kivalliq i̇nuitçesi [kendilerince ᑭᕙᓪᓕᕐᒥᐅᑦ kivallirmiut, kivallirmiutut, kivallirmiutun, inuktitun; i̇ngilizce kivalliq, keewatin dialect, caribou dialect, caribou inuit (sensu stricto)]. kanada (nunavut)'da ᖃᒪᓂᑦᑐᐊᖅ (qamanittuaq/baker lake) ile ᑎᑭᕋᕐᔭᖅ (tikirarjuaq/whale cove) şehirlerinde konuşulur. 
 qaernermiut şivesi [i̇ngilizce qairnirmiut subdialect] 
 qaernermiut 
 (?) harvaqtormiut 
 hauneqtormiut ya da kangiqliniqmiut [i̇ngilizce hauniqturmiut subdialect] 
 padlermiut [i̇ngilizce paallirmiut subdialect] 
 ahiarmiut [i̇ngilizce ahiarmiut subdialect] 
 aivilik i̇nuitçesi [kendilerince aivilingmiutut, inuktitut; i̇ngilizce aivilik dialect, walrus inuit]. kanada'da ᓴᒡᓕᖅ (sagliq/southampton island), ᐃᒡᓗᓪᓕᒑᕐᔪᒃ (igluligaarjuk/chesterfield inlet) ve ᑲᖏᖅᖠᓂᖅ (qangiqłiniq/rankin inlet) şehirlerinde konuşulur. 
 southampton şivesi [i̇ngilizce southampton subdialect] 
 rankin şivesi [i̇ngilizce rankin subdialect] 
 aivilingmiut 
 (?) amitormiut 
 kuzey qikiqtaaluk i̇nuitçesi [kendilerince qikiqtaaluk uannangani, inuktitut; i̇ngilizce north baffin dialect, north qikiqtaaluk dialect]. kanada (nunavut)'da ᐃᒡᓗᓕᒃ (iglulik/igloolik), ᓴᓂᕋᔭᖅ (sanirajaq/hall beach), ᒥᑦᑎᒪᑕᓕᒃ (mittimatalik/pond inlet), ᑲᖏᖅᑐᒑᐱᒃ (kangiqtugaapik/clyde river), ᐃᒃᐱᐊᕐᔪᒃ (ikpiarjuk/arctic bay), ᓇᓂᓯᕕᒃ (nanisivik), ᖃᐅᓱᑦᑐᖅ (qausuittuq/resolute) ve ᐊᐅᔪᐃᑦᑐᖅ (aujuittuq/grise fiord) şehirlerinde konuşulur. 
 tununirmiut şivesi [i̇ngilizce tununirmiut subdialect] 
 nedlungmiut 
 tununirusirmiut 
 tununermiut 
 mittimatalingmiut (halk) mittimatalingmiutut (dil) 
 aggomiut 
 (?) pilingmiut 
 iglulirmiut [i̇ngilizce iglulingmiut subdialect] 
 güney qikiqtaaluk i̇nuitçesi [kendilerince qikiqtaaluk nigiani, inuttitut; i̇ngilizce south baffin dialect (sensu lato), south qikiqtaaluk dialect]. kanada (nunavut)'da ᑲᖏᖅᑐᒑᐱᒃ (kangiqtugaapik/clyde river), ᕿᑭᖅᑕᕐᔾᔪᐊᖅ (qikiqtarjuaq/broughton island), ᐸᖕᓂᖅᑐᐅᖅ (pangniqtuuq/pangnirtung), ᐃᖃᓗᐃᑦ (iqaluit/frobisher bay), ᑭᖕᒥᕈᒃ (kingmiruk/lake harbour) ve ᑭᙵᐃᑦ (kinngait/cape dorset) şehirlerinde konuşulur. 
 güneydoğu şivesi [i̇ngilizce southeast baffin subdialect, east baffin dialect] 
 akudnirmiut 
 padlimiut 
 qinguamiut 
 saumingmiut 
 kingnaitmiut 
 qinguamiut 
 okomiut 
 talirpingmiut 
 güneybatı şivesi [i̇ngilizce southwest baffin subdialect, south baffin dialect (sensu stricto)] 
 kingarmiut ya da sikosuilarmiut [i̇ngilizce cape dorset dialect] 
 akuliarmiut 
 nugumiut 
 qaumauangmiut 
 nunavik i̇nuitçesi [kendilerince inuttitut, nunavimmiutitut, nunavimiut; i̇ngilizce nunavik dialect, arctic quebec inuit]. kanada'da ᑰᑦᔪᐊᕌᐱᒃ (kuujjuaraapik/great whale river), ᐅᒥᐅᔭᖅ (umiujaq), ᐃᓄᑦᔪᐊᖅ (inujjuaq/inukjuak), ᐳᕕᕐᓂᑐᖅ (puvirnituq), ᓴᓂᑭᓗᐊᖅ (sanikiluaq), ᒣᓚᓯᒃᑯᑦ (mailasikkut/chisasibi)*, ᐊᑯᓕᕕᒃ (akulivik), ᐃᕗᔨᕕᒃ (ivujivik), ᓴᓪᓗᐃᑦ (salluit), ᑲᖏᖅᓱᔪᐊᖅ (kangiqsujuaq), ᖁᐊᖅᑕᖅ (quaqtaq), ᑲᖏᕐᓱᒃ (kangirsuk), ᐊᐅᐸᓗᒃ (aupaluk), ᑕᓯᐅᔭᖅ (tasiujaq), ᑰᑦᔪᐊᖅ (kuujjuaq/fort chimo), ᑲᖏᖅᓱᐊᓗᑦᔪᐊᖅ (kangiqsualujjuaq), ᑕᕐᐸᖓᔪᖅ (tarpangajuq) ve ᑭᓪᓕᓂᖅ (killiniq/port burwell) şehirlerinde konuşulur. 
 tahagmiut ya da tarramiut (halk), tarramiutut ya da taqramiutut (dil) 
 nuvugmiut 
 ungavamiut 
 tahagmiut 
 siqinirmiut 
 koksoakmiut 
 kangiqsualujjuamiut 
 kidlinungmiut 
 itivimiut 
 qikirtamiut [i̇ngilizce belcher islands inuit] 
 nunatsiavut ya da labrador i̇nuitçesi [kendilerince inuttut, inuttitut, nunatsiavummiutut, labradorimiutut; i̇ngilizce labrador inuttut, labrador inuttitut]. kanada'da naini (nain), hopedale, maqûvik (makkovik), ukkusitsalik (davis inlet), vaali (goose bay–happy valley), nutâk (nutak), hebron†, tikirarsuarusik (rigolet) şehirlerinde konuşulur. 
 kuzey nunatsiavut i̇nuitçesi [i̇ngilizce northern labrador subdialect, labrador inuttut (sensu stricto)] 
 kongithlushuamiut 
 chuckbuckmiut 
 nunenumiut 
 avitumniut 
 rigolet i̇nuitçesi [i̇ngilizce rigolet subdialect, rigolet inuttut] 
 aivitumiut 
 (?) netcetumiut 
 (?) puthlavamiut 
 grönland i̇nuitçesi [kendilerince kalaallisut; i̇ngilizce greenlandic, greenlandic inupik, greenlandic inuktitut; danca grønlandsk]. danimarka'ya bağlı grönland'da esmi dildir. 
 kuzey grönland i̇nuitçesi [kendilerince avannarhuarmiutut (yazı dili: avanersuarmiut[u]ut), kalaallihut, inuktun, taissumanialungmiut, inughuit; i̇ngilizce north[ern] greenlandic, dialect of avanersuaq, polar greenlandic, polar inuit; danca nordgrønlandsk, polareskimoisk i thuleområdet]. qaanaaq şehrinde konuşulur. 
 batı grönland i̇nuitçesi [kendilerince kitaamiutut/kalaallisut; i̇ngilizce west[ern] greenlandic, west greenland inuit, dialect of kitaa; danca vestgrønlandsk] 
 kuzey batı grönland i̇nuitçesi [i̇ngilizce north west greenlandic; danca nordvestgrønlandsk]. upernavik, uummannaq, diskobugt ve aasiaat şehirlerinde konuşulur. 
 avangnamiut [i̇ngilizce dialect of upernavik; danca upernavik-dialekt] 
 kangaatsiaq-uummannaq şivesi [i̇ngilizce kangaatsiaq-uummannaq (sub-)dialect] 
 qeqertarsuarmiut 
 kangiamiut 
 akunermiut 
 orta batı grönland i̇nuitçesi [i̇ngilizce central west greenlandic; danca centralgrønlandsk]. sisimiut, maniitsoq ve nuuk şehirlerinde konuşulur. 
 quavaitmiut
 kalatditmiut. yazı dilinin temelini oluşturur.
 güney batı grönland i̇nuitçesi [i̇ngilizce south west greenlandic; danca sydvestgrønlandsk]. paamiut, qadortoq ve kap farvel (nunap isua) şehirlerinde konuşulur.
 paamiut şivesi [i̇ngilizce paamiut (sub-)dialect; danca paamiut (kommunes) dialekt]
 nanortalik-qaqortoq şivesi [i̇ngilizce nanortalik-qaqortoq (sub-)dialect; danca qassimiut-nanortalik dialekten]
 kap farvel şivesi [i̇ngilizce kap farvel; danca kap farvel dialekten]
 doğu grönland i̇nuitçesi [i̇ngilizce east[ern] greenlandic, east greenland inuit, dialect of tunu; danca østgrønlandsk]. angmagssalik ve ittoqqortoormiut (illoqqortoormiut) şehirlerinde konuşulur.
 angmagsalingmiut

 alaska'daki konuşabilme durumu 
alaska'da 1980 ile 1992 yıllarında eskimo-aleut dilli halkların nüfusu ve anadillerini konuşabilenlerin sayısı 

 bazı gramer özellikleri 
 kelimelerde üç sayı vardır: tekil, ikil, çoğul (ikil yalnızca grönland  i̇nuitçesi ile sirenik yupikçesinde yoktur)
 kelimeler yalın halde çoğu zaman nominatif eki alırlar: 
tekil için daha çok -q (eskimo)/-x̂ (aleut) 
ikil için daha çok -k (eskimo)/-x (aleut) 
çoğul için daha çok -t (eskimo)/-n (doğu aleut) -s (batı aleut)
 kelimeler (ya da cümleler) 4 bölümden oluşur: 
kök (i̇ng. stem)
yapım eki (i̇ng. postbase) 
çekim eki (i̇ng. ending)
bağlaç (i̇ng. enclitic) 
 tamlama (isim ya da sıfat) bulunmaz
 türkçede iyelik tamlaması (genitive + possessive) ile ifade edilen (örn: adamın evi) yapılar, i̇nyupikçede iyelik tamlaması olmadığı için ona yakın başka bir yapıyla kurulur: relative + absolutive:
aleutça:unangam tunuu: aleut dilitayaĝum ulaa: adamın evitayaĝus hlangis: adamın oğullarıalaĝum qaa: deniz balığıisuĝim ajagaa: dişi foksabaakam tutuusiki: köpeğin kulakları
yupikçe:qayam paanga: kayağın ağzınunam iqua: tundranın sonu
i̇nyupikçe:tuttum nagrua: ren geyiğinin boynuzututtum niaqua: ren geyiğinin kafası
doğu kanada i̇nuitçesi:illuup ukkuanga: evin kapısıanaanama illunga: annemin evi
grönland i̇nuitçesi:piniartup qajaa: avcının kayağıkaalip illua: karl'ın evi
eskimo dillerinde mastar (infinitive) olmadığı için sözlüklerde fiiller genelde üçüncü tekil şahıs bildirme kipi (indicative) olarak yer alır ya da uluslararası teamüllere uygun olarak tire (-) ile fiil kökü belirtilir.

 vikipedi versiyonları 

eskimo - aleut dillerinde vikipedi versiyonları arasında i̇nyupikçe, doğu kanada i̇nuitçesi  ve grönland i̇nuitçesi  bulunmaktadır. alaska yupikçesi''' versiyonu ise incubator'da test edilmektedir.

dipnotlar

dış bağlantılar 
 bibliography on eskimo-aleut languages and linguistics – 7/2004 

dil aileleri