James Mason

james neville mason (d. 15 mayıs 1909 – ö. 27 temmuz 1984), i̇ngiliz sinema oyuncusu.

1930'lu ve 1980'li yıllar arasında sinemada aktif olarak çalışan mason, hem i̇ngiltere hem de abd sinemasının yıldız oyuncusuydu. üç kez oscar'a aday gösterilen mason bir yıldız doğuyor (a star is born) (1954) filmiyle de altın küre ödülünü almıştı. james mason'ın sinemaya yönetmen, senaryo yazarı ve yapımcı olarak da katkıları oldu. karakter ve drama ağırlıklı rollerde bulunmuştur.

kulağa çok hoş gelen akıcı bir ses tonuna sahip bu zarif tavırlı aktörün kendisine önerilen bütün rolleri kabul etmek gibi bir özelliği de vardı. bu çalışkan sanatçı yarım asır süresince 150 kadar filmde kötü adamlardan, romantik aşıklara, askerlerden asillere kadar çok çeşitli karakterleri canlandırdı. ödül de kazandığı a star is born (1954) veya the reckless moment (1949) gibi muhteşem filmlerden bloodline (1979) gibi çok vasat olanlarına kadar çok farklı türlerden filmlerde rol aldı. 1947'de abd'ye yerleşmişti, 1962 yılında ise temelli olarak i̇sviçre'ye yerleşti ve ölümüne kadar orada kaldı. oscar ödül törenlerine katılmaktan hoşlanmıyordu, the verdict'le (1982) son kez oscar'a aday gösterildiğinde bu törene katılmıştı.

yaşam öyküsü

i̇lk yıllar ve tiyatro 
james mason, 15 mayıs 1909 tarihinde i̇ngiltere'de yorkshire'e bağlı sanayi yerleşkesi huddersfield'de varlıklı bir yün tüccarının oğlu olarak dünyaya geldi, doğduğunda verilen adı james neville mason'dı. okulda başarılı bir öğrenci olan mason marlborough kolejini bitirdikten sonra  1931'de cambridge üniversitesinden mimarlık diplomasını aldı. okul piyeslerindeki birkaç rol dışında oyunculukla pek ilgilenmemişti. büyük buhran yıllarında mimarlıktan ziyade oyunculukla hayatını kazanmanın daha kolay olacağını düşündü. vakit buldukça repertuvar tiyatrolarına gidiyordu ve "the rascal" adlı oyunda ilk kez profesyonel olarak rol aldı, 1933'te "gallows glorious" adlı oyunla da londra west end tiyatrosu'nda sahneye çıktı. bir yıl kadar sonra londra'nın ünlü old vic tiyatrosunda tyrone guthrie ve alexander korda gözetiminde çalışmaya başladı. mason, old vic'te çalışırken 1935 yılında ilk sinema filmi olan late extra'da rol aldı.

1930'lar ve i̇ngiltere dönemi 
1930'lar boyunca aralarında the high command'in (1937) de olduğu birçok düşük bütçeli sıradan yapımda rol aldıktan sonra nihayet i met a murderer (1939) adlı filmle ilk kişisel çıkışını yaptı. bu filmin sadece başrolünü oynamakla kalmadı, senaryosuna ve yapımına da katkıda bulunduğu gibi bir de başrolünü paylaştığı pamela kellino (mason) ile evlendi.

1940'lar ve abd dönemi 
birkaç yıl sonra the man in grey (1943) adlı melodramda sadist lord rohan rolü ile i̇ngiltere'nin en ünlü sinema yıldızı oldu, yine gainsborough stüdyoları için yaptığı tarihi dramlar fanny by gaslight (1944) ve the wicked lady (1945) filmleriyle de ününü perçinledi. nihayet the seventh veil'de (1945) canlandırdığı katı ve acımasız piyano hocası rolü ile uluslararası alanda da tanınmış bir star oldu. aynı konumda olan birçok i̇ngiliz oyuncunun yaptığı gibi hemen hollywood'a gitmek yerine i̇ngiltere'de kalmayı tercih etti ve en beğendiğim filmlerimden birisi dediği, carol reed'in odd man out'unda (1947) insan avından kaçan bir ira liderini canlandırdı.

nihayet 1947 yılında ünlü bir yıldız olarak gittiği hollywood'da uzun vadeli stüdyo kontratlarını geri çevirdi ve hollywood'un en çok iş yapan bağımsız aktörlerinden biri oldu. 1949'da abd'deki ilk filmi olan max ophüls'ün caught'unda barbara bel geddes'la başrollleri paylaştı, aynı yıl vincente minnelli'nin madame bovary'sinde gustave flaubert'i canlandırdı, yıl bitmeden yine bir ophüls filmi olan the reckless moment'ta rol aldı. mason savaş karşıtı tutumunu açıkça ortaya koymuş biriydi ve ii. dünya savaşı sırasında askerlik yapmayı reddetti.

1950'ler 

mason 1940'lı yıllardaki şöhretini 1950'ler boyunca pekiştirdi. the desert fox (1951) ve the desert rats (1953) filmlerinde mareşal rommel'i canlandırdı, en göz alıcı technicolor filmlerden biri olan pandora and the flying dutchman'da (1951) ava gardner'la oynadı, the prisoner of zenda'da (1952) yine kötü adam oldu. 1952'de hollywood'da çevirdiği en iyi filmlerinden biri olan joseph l. mankiewicz'in casusluk gerilim filmi 5 fingers'da ve 1953'te yine mankiewicz'in shakespeare uyarlaması julius caesar'da brutus rolünde oynadı.

1952'de buster keaton'ın eski evini satın aldı ve evin restorasyonu sırasında evde kayıp olduğu zannedilen keaton'a ait birkaç makara film buldu, filmlerin tarihi önemini çabucak kavrayan mason bunların sorumluluğu üstlenerek koruma altına aldı.

hollywood'a kısa bir mola verip i̇ngiltere'ye döndü ve 1952'de karısıyla başrolü paylaştıkları the lady possessed'de oynadı, aynı zamanda senaryosunu yazıp yapımcılığını da üstlendi. ertesi yıl carol reed'in the man between'inde (1953) rol aldı. the child'la (1954) bu kez kameranın arkasına geçti, bu kısa film daha sonra yine yönetmenliğini yapacağı belgesel rome in madrid (1964) hariç tutulursa yönettiği ilk ve son sinema filmi olacaktır.

tekrar hollywood'a dönen mason, başrolünü judy garland'la paylaştığı george cukor'un şatafatlı yeniden yapım filmi a star is born'la (1954) oscar'a aday gösterildi. aynı yıl jules verne uyarlaması 20,000 leagues under the sea'de (1954) megaloman kaptan nemo'''yu canlandırdı. 1956'da nicholas ray'ın sert aile dramı bigger than life'ta ilaç bağımlısı munis aile babasını canlandırdı, bu hollywood'un reçeteli ilaç bağımlılığına eğildiği ilk filmlerden biriydi. filmin yapımcılığını da üstlenen mason, filmin gişe başarısızlığı üzerine yapımcılıktan soğudu ve sadece oyunculuğa yoğunlaşmaya karar verdi. 50'lerin sonunda island in the sun'da (1957) bir plantasyon sahibini, cry terror!'da (1958) bir psikopatın gönülsüz işbirlikçisini, journey to the center of the earth'te (1959) bir maceraperesti ve nihayet yine 1959'da alfred hitchcock'un şaheseri north by northwest'te cary grant'ın peşindeki kötü adam van dam 'ı oynadı.

 1960'lar 
1960'ta yine hollywood'dan uzaklaşan mason bir ingiliz draması olan the trials of oscar wilde'da yardımcı bir rol üstlendi. i̇ngiliz vatandaşlığını muhafaza etmek kaydıyla iki yıl sonra ailesiyle birlikte temelli olarak i̇sviçre'ye yerleşti. 1962'de vladimir nabokov'un aynı adlı ünlü romanından uyarlanan stanley kubrick filmi lolita'da acı çeken pedofil profesör humbert humbert gibi zor bir rolü üstlenmekle büyük bir risk aldı (rol devrin birçok ünlü aktörü tarafından geri çevrilmişti). bu cesareti ve filmdeki performansı kubrick'i çok etkilemişti, bu nedenlere film setlerine konuk kabul etmemesiyle ünlü stanley kubrick onu yıllar sonra the shining'in (1980) setinde ağırladı, bu ziyaret vivian kubrick'in çektiği "making 'the shining' " (1980)(the shining'in yapım öyküsü) adlı tv belgeselinde de görülmektedir.

1964'te sansasyonel bir boşanmanın ardından nefes almadan çalışmayı sürdürdü, bu dönemde hem i̇ngiliz hem de amerikan filmlerinde yardımcı rollerde oynadı. genghis khan (1965) ve the yin and yang of dr. go (1971) gibi sıradan filmlerdeki birbirine benzeyen rollerden sonra tekrar ağırlığını koydu ve the pumpkin eater'da (1964) ayrıksı bir rol olan zampara ve şehvet düşkünü bir adamı oynadı. anthony mann'ın tarihi epik filmi roma i̇mparatorluğu'nun çöküşü (1964) ve lord jim (1965)'te yardımcı rollerde göz doldurdu. romantik komedi georgy girl (1966) ile ikinci kez oscar'a aday gösterildi. i. dünya savaşı epiği the blue max'ta (1966) alman havacı general kont von klugermann 'ı canlandırdı. 1967'de sidney lumet'in yönettiği john le carré uyarlaması the deadly affair'de bir i̇ngiliz ajanını canlandırdı. ertesi yıl lumet bir çehov uyarlaması olan the sea gull'da (martı, 1968) tekrar mason'a rol verdi. 1969'da michael powell'ın age of consent'inde oynarken filmin setinde ikinci eşi clarissa kaye ile tanıştı ve 2 yıl sonra evlendiler.

 1970'ler 

1970'lerde de üretkenliğini devam ettirdi. cinayet gerilim filmi the last of sheila (1973), tv filmi "great expectations" (1974) ve mandingo'dan sonra (1975) voyage of the damned'de (1976) küba başkanını, sam peckinpah'ın ilk ve tek savaş filmi cross of iron'da (1976) bir alman albayı canlandırdı. tv filmi jesus of nazareth'teki (1977) rolü benzersiz ağırbaşlı havasına tam oturdu, ertesi yıl warren beatty'nin çok sevilen romantik fantezisi heaven can wait'teki (1978) tanrımsı mr. jordan rolüyle mizaha da yatkın bir oyuncu olduğunu kanıtladı. 70'ine merdiven dayadığı halde genelde hiçbir rolü geri çevirmiyordu. nazilerin 1970'lerde hitler'i klonladıkları the boys from brazil'de (1978) laurence olivier ve gregory peck'le başrolleri paylaştı. sherlock holmes uyarlaması murder by decree'de (1979) christopher plummer'ın karşısında dr. watson oldu, aynı yıl yine bir tv filmi olan salem's lot'da uğursuz bir antikacıyı oynadı. aynı yıl uluslararası geniş bir kadroyla çekilen ama pek beğenilmeyen vasat film bloodline'da (1979) sir alec nichols rolünde yine de filmin en dikkate değer oyuncularından biriydi.

 1980'ler 
james mason 1981 yılında bütün bu yoğun işlerinin arasında before i forget (unutmadan) adlı bir otobiyografik kitap yazmaya da vakit bulabildi. ertesi yıl sidney lumet'in yönettiği mahkeme dramı the verdict'te (1982) paul newman'la karşılıklı oynadılar, bu filmle de üçüncü ve son kez oscar'a aday gösterildi. yaşı ilerlediği için akademi'ye karşı biraz daha yumuşamıştı ve ilk kez olarak bu ödül törenine katıldı. the shooting party (1984) sinema için yaptığı son film olmuştur, aynı yıl iki de tv filminde gözüktü.

27 temmuz 1984 tarihinde i̇sviçre'nin lozan kentindeki evinde kalp krizi geçirerek hayata veda etti. 75 yaşındaydı. cenazesinin yakılmasını vasiyet etmişti. ancak külleri 16 yıllık bir gecikmeyle i̇sviçre'nin vaud kantonunda bulunan corsier-sur-vevey kasabasındaki mezarlığa, eski dostu charlie chaplin'in mezarının biraz ötesine gömüldü.

 filmografisi 
 oyuncu olarak 
 dr. fischer of geneva (1985) (tv) .... dr. fischer
 the assisi underground (1985) .... piskopos nicolini
 "a.d." (1985) tv mini dizi .... tiberius
 the shooting party (1985) .... sir randolph nettleby
 "george washington" (1984) tv mini dizi .... general edward braddock
 don't eat the pictures: sesame street at the metropolitan museum of art (1983) (tv) .... demon
 yellowbeard (1983) .... kaptan hughes
 alexandre (1983) .... the father
 the verdict (1982) .... ed concannon. oscar adaylığı
 evil under the sun (ölüm oyunu, 1982) .... odell gardener
 ivanhoe (1982) (tv) .... isaac of york
 socrates (1982) .... socrates
 "the search for alexander the great" (1981) tv mini dizi .... host/anlatıcı
 a dangerous summer (1981) .... george engels
 salem's lot (1979) (tv) .... richard k. straker
 bloodline (1979) .... sir alec nichols
 the passage (1979) .... profesör bergson
 murder by decree (1979) .... dr. john h. watson
 north sea hijack (1979) .... amiral sir francis brindsen
 the boys from brazil (1978) .... eduard seibert
 heaven can wait (1978) .... mr. jordan
 the water babies (1978) .... mr. grimes/voice of killer shark
 "jesus of nazareth" (1977) tv mini dizi .... joseph of arimathea
 cross of iron (1977) .... oberst brandt
 voyage of the damned (1976) .... dr. juan remos
 "alle origini della mafia" .... vianisi (1 bölüm, 1976)
 paura in città (1976) .... savcı
 inside out (1975) .... ernst furben
 autobiography of a princess (1975) .... cyril sahib
 città sconvolta: caccia spietata ai rapitori, la (1975) .... ing. filippini
 mandingo (1975) .... warren maxwell
 polizia interviene: ordine di uccidere, la (1975) .... senatör leandri
 gente di rispetto (1975) .... avv. antonio bellocampo
 great expectations (1974) (tv) .... magwitch
 11 harrowhouse (1974) .... charles d. watts
 the marseille contract (1974) .... jacques brizard
 frankenstein: the true story (1973) (tv) .... dr. john polidori
 the mackintosh man (1973) .... sir george wheeler
 the last of sheila (1973) .... philip
 child's play (1972) .... jerome malley
 kill! (1971) .... alan hamilton
 bad man's river (1971) .... francisco montero
 "the search for the nile" .... anlatıcı (6 bölüm, 1971-1972)
 de la part des copains (gece misafirleri, 1970) .... yüzbaşı ross
 spring and port wine (1970) .... rafe crompton
 the yin and the yang of mr. go (1970) .... y. y. go
 age of consent (1969) .... bradley morahan
 a tall, stalwart lancer (1969) (tv) .... torquil callander
 the legend of silent night (1968) (tv) .... franz gruber
 the sea gull (1968) .... trigorin, bir yazar
 mayerling (1968) .... emperor franz-josef52. duffy (1968) .... charles calvert
 stranger in the house (1967) .... john sawyer
 "abc stage 67" .... otto hoffmann (1 bölüm, 1967)
 "itv play of the week" .... bernard sholto (1 bölüm, 1966)
 the deadly affair (1966) .... charles dobbs
 dare i weep, dare i mourn (1966) (tv)
 georgy girl (1966) .... james leamington
 the blue max (1966) .... general kont von klugermann
 "dr. kildare" .... dr. maxwell becker (4 bölüm, 1965)
 pianos mecánicos, los (1965) .... pascal regnier
 genghis khan (1965) .... kam ling
 lord jim (1965) .... gentleman brown
 the pumpkin eater (1964) .... bob conway
 the fall of the roman empire (1964) .... timonides
 beta som (1963) .... kaptan blayne
 "stoney burke" .... enoch gates, the 'derelict' (1 bölüm, 1962)
 "the alfred hitchcock hour" .... warren barrow (1 bölüm, 1962)
 hero's island (1962) .... jacob weber/major bonnet, korsan
 tiara tahiti (1962) .... yüzbaşı brett aimsley
 lolita (1962) .... prof. humbert humbert
 escape from zahrain (1962) (uncredited) .... johnson
 rebecca (1962) (tv) .... maxim de winter
 the marriage-go-round (1961) .... paul delville
 the trials of oscar wilde (1960) .... sir edward carson
 "the dupont show with june allyson" .... henry chambers (1 bölüm, 1960)
 "playhouse 90" .... hans frick/... (5 bölüm, 1957-1960)
 a touch of larceny (1959) .... cmdr. max easton
 journey to the center of the earth (1959) .... sir oliver s. lindenbrook
 north by northwest (1959) .... phillip vandamm
 "goodyear theatre" .... marius (1 bölüm, 1959)
 the decks ran red (1958) .... yüzbaşı edwin rummill
 cry terror! (1958) .... jim molner
 "schlitz playhouse of stars" .... kaptan vialez (1 bölüm, 1958)
 "general electric theater" .... wayne sebastian (1 bölüm, 1957)
 island in the sun (1957) .... maxwell fleury
 "panic!" (1 bölüm, 1957)
 bigger than life (tehlikeli arzular, 1956) .... ed avery
 "general electric summer originals" (1 bölüm, 1956)
 forever, darling (1956) .... koruyucu melek
 "the james mason show" (1956) tv dizisi .... host/performer
 "lux video theatre" .... host (1 bölüm, 1955)
 20000 leagues under the sea (1954) .... kaptan nemo
 a star is born (1954) .... norman maine altın küre ödülü
 prince valiant (1954) .... sir brack
 the tell-tale heart (1953/i) (voice) .... anlatıcı
 the man between (1953) .... ivo kern
 julius caesar (1953) .... brutus
 the desert rats (1953) .... field marshal erwin von rommel
 botany bay (1953) .... yüzbaşı paul gilbert
 the story of three loves (1953) .... charles coutray (segment "the jealous lover")
 "omnibus" .... napoleon (1 bölüm, 1953)
 charade (1953) .... katil/binbaşı linden/jonah watson
 face to face (1952) .... the kaptan ('the secret sharer')
 the prisoner of zenda (1952) .... hentzau'lu rupert
 rupert5 fingers (1952) .... ulysses diello (kod adı: cicero)
 lady possessed (1952) .... jimmy del palma
 the desert fox: the story of rommel (1951) .... field marshal erwin johannes rommel
 pandora and the flying dutchman (1951) .... hendrik van der zee
 one way street (1950) .... dr. frank matson
 east side, west side (1949) .... brandon bourne
 the reckless moment (1949) .... martin donnelly
 madame bovary (1949) .... gustave flaubert
 caught (1949) .... larry quinada. abd'deki ilk filmi
 the upturned glass (1947) .... michael joyce
 odd man out (1947) .... johnny mcqueen
 the wicked lady (1945) .... yüzbaşı jerry jackson
 the seventh veil (1945) .... nicholas
 they were sisters (1945) .... geoffrey lee
 a place of one's own (1945) .... mr. henry smedhurst
 hotel reserve (1944) .... peter vadassy
 candlelight in algeria (1944) .... alan thurston
 fanny by gaslight (1944) .... lord manderstoke
 they met in the dark (1943) .... richard francis heritage
 the man in grey (1943) .... lord rohan
 the bells go down (1943) .... ted robbins
 thunder rock (1942) .... streeter
 secret mission (1942) .... raoul de carnot
 alibi (1942) .... andre laurent
 the night has eyes (1942) .... stephen deremid
 hatter's castle (1942) .... dr. renwick
 the patient vanishes (1941) .... mick cardby
 the circle (1939) (tv) .... edward luton
 l'avare (1939) (tv) .... valere 
 i met a murderer (1939) .... mark warrow
 square pegs (1939) (tv) .... başrol (27 şubat 1939 versiyonu)
 bees on the boat-deck (1939) (tv) .... robert patch
 the moon in the yellow river (1938) (tv) .... darrell blake
 cyrano de bergerac (1938) (tv) .... christian de neuvillette
 return of the scarlet pimpernel (1937) .... jean tallien
 catch as catch can (1937) .... robert leyland
 fire over england (1937) .... hillary vane
 the mill on the floss (1937) .... tom tulliver
 troubled waters (1936) .... john merriman
 blind man's bluff (1936) .... stephen neville
 prison breaker (1936) .... 'bunny' barnes
 twice branded (1936) .... henry hamilton
 the high command (1936) .... yüzbaşı heverell
 secret of stamboul (1936) .... larry
 late extra (1935) .... jim martin 

 yönetmen olarak 
 rome in madrid (1964) 
 the child (1954)

 yazar olarak 
 "jane wyman presents the fireside theatre" tv (1 bölüm, 1958)
 bigger than life (tehlikeli arzular, 1956) (yazılarda belirtilmemiş)
 charade (1953) (yazar)
 lady possessed (1952) (senaryo)
 i met a murderer (1939) (yazar)

 yapımcı olarak 
 age of consent (1969) 
 hero's island (1962) 
 bigger than life (tehlikeli arzular, 1956) (1956) 
 charade (1953) 
 lady possessed (1952) 
 the upturned glass (1947)

 bibliyografisi 
 kendi yazdığı 
 before i forget (unutmadan) - james mason'un yazdığı tek kitap anılarını topladığı otobiyografik eseri before i forget 'tir. i̇lk baskısı 7 eylül 1981'de yapılan kitap hamish hamilton kitabevi tarafından londra'da yayımlanmıştı. kitabın desenlerini de de bizzat mason çizmiştir. isbn 0-241-10677-x, isbn 978-0-241-10677-8books.google.com

 hakkında yazılanlar 
 the films of james mason - yazan: clive hirschhorn, james mason, corin moore. 1977. isbn 0-8065-0584-2, 9780806505848
 james mason: a personal biography - yazan: diana de rosso. 1989. sbn 185291033x, 9781852910334
 james mason: odd man out - yazan: sheridan morley. 1989. isbn 0-297-79323-3, 9780297793236
 james mason: a bio-bibliography'' - yazan: kevin sweeney 1999. isbn 0-313-28496-2, 9780313284960

kaynakça

dış bağlantılar 
 imdb'de james mason
 allmovie.com'da james mason

i̇ngiliz erkek sinema oyuncuları
1909 doğumlular
1984 yılında ölenler
en i̇yi erkek müzikal veya komedi filmi oyuncusu altın küre ödülü sahipleri
altın küre ödülü sahipleri
national board of review ödülü sahipleri
en i̇yi erkek oyuncu national board of review ödülü sahipleri
amerika birleşik devletleri'ndeki i̇ngiliz gurbetçiler
i̇sviçre'deki i̇ngiliz gurbetçiler
i̇ngiliz erkek tiyatro oyuncuları