mismayil/tr_wikipedia huggingface dataset:
Pernisyöz anemi

pernisyöz anemi veya kötücül anemi, bir otoimmün anemi tipidir. pernisyöz anemide antikorlar intrinsik faktör veya paryetal hücrelere karşı döner. i̇ntrinsik faktör b12 vitamini emilimi için gereklidir, bu nedenle b12 vitamininin emilimi zarar görür.

bazen pernisyöz anemi terimi otoimmün bir tepki içermeyen (non-otoimmün) b12 vitamini eksikliklerini tanımlamak için de kullanılabilir.

tanımı ve özellikleri 
eritrositlerin (alyuvarların) normal ve sağlıklı bir şekilde üretilebilmeleri için b12 vitaminine ihtiyaç vardır. pernisyöz anemide vücudun bağışıklık sisteminin bir parçası olan antikorlar intrinsik faktöre veya bu faktörü üreten paryetal hücrelere saldırır. i̇ntrinsik faktör b12 vitamininin emilimi için gereklidir, sonuç olarak intrinsik faktördeki azalma b12 vitaminin emilimini sekteye uğratır. bu nedenle b12 vitamini eksikliği sonucu olarak da eritrositlerin (alyuvarların) sayısı azalır ve ölçüleri büyür.

yaşlılarda daha sık görülen pernisyöz aneminin erkek ve kadınlarda görülme sıklığı aynıdır.

tarihçe 
pernisyöz anemi tedavisi ilk kez william murphy tarafından geliştirilmiştir. murphy denek olarak seçtiği köpeklerde anemiye yol açmak için, bu köpeklerde kanama olmasını sağlar, daha sonra da onları farklı besinlerle besleyerek hangisinin (veya herhangi birisinin) köpeklerin tekrar sağlıklı olmasına neden olduğunu anlamaya çalışmıştır. bu çalışmasında büyük miktarlarda ciğerin (karaciğer) hastalığı tedavi ettiğini keşfetmiştir. daha sonra george minot ve george whipple kimyasal olarak b12 vitaminini ciğerden ayırdılar. bu çalışmalar sayesinde üçü, 1934 yılında nobel tıp ödülü'nü paylaştılar.

bugün pernisyöz anemi genellikle b12 vitamini enjeksiyonları (hidroksokobalamin veya siyanokobalamin) veya büyük oral (ağızdan alınan) dozlar halinde b12 vitamini verilir.

semptomlar 

pernisyöz anemi dilde enflamasyona (iltihaba) yol açabilir (glossit), bu da dilde yara ve acıya neden olur. i̇ştah azalması, denge bozukluğu, el ve ayaklarda duyu kayıpları ve depresyon da görülmüştür.

tedavi 

tedavi genellikle ilk iki hafta boyunca her gün yapılan b12 enjeksiyonları içerir. böylece hastanın karaciğerinde b12 vitamininin depolanması sağlanır. eğer hastanın b12 seviyesi çok düşükse bu enjeksiyonların süresi uzayabilir ve hastaya hayatı boyunca, genellikle ayda bir olarak uygulanan, ek bir enjeksiyon yapılabilir. bu enjeksiyonlar genelde hidroksokobalamin veya siyanokobalamin içerir. çoğunlukla doğrudan kasa verilir (genellikle kollar), böylece ileumda (incebağırsağın son bölümü) zarara uğraması önlenir.

ayrıca, b12 yeterli miktarlarda ağız yoluyla emilebilir, intrinsik faktör veya ileum gerekmeden. genellikle bu yol için 1000 - 2000 mcg arasındaki bir doz kullanılır.

ayrıca bakınız 
 megaloblastik anemi
 i̇ntrinsik faktör
 b12 vitamini

kansızlık
Elpis

elpis, yunan mitolojisinde umudun tecessümü, vücut bulmuş hali ve tanrıçası.

nyx'in çocuğu ve pheme'nin annesi olarak geçer fakat adı nyx'in çocukları arasında yer almaz. pheme'nin kızı olduğuna dair iddialar vardır. genellikle genç bir kadın olarak resmedilir. tasvirlerinde çoğunlukla çiçekler (özellikle de zambak) veya cornucopia (içinden meyveler saçılan boynuz - bereket simgesi) taşır.

roma mitolojisindeki karşılığı spes'dir.

tanrıça elpis sayesinde insanların umut bulduğuna inanılır

yunan tanrıçaları
umut tanrıçaları
Blastokist

blastokist (yunanca βλαστός (blastos) « tomurcuk » anlamına gelir, κύστις (kistis) ise « idrar kesesini » ifade eder), canlı gelişiminde blastosöl aşamasındaki hücre kitlesine verilen ad. bu evrede hücreler daha hızlı bölünmeye, kendi genomlarından yapıtaşları sentezlemeye ve aktif olarak yer değiştirmeye başlarlar. i̇nsanın embriyonik gelişimi özelinde, döllenmenin sonucu olarak oluşan tek hücreli zigot hızlıca bölünerek yaklaşık 4 gün içinde morula diye adlandırılan bir hücre topu haline gelir. morula'nın çapı ortalama 0.3 mm'dir. morula, uterus (rahim) boşluğuna ulaştığında morulanın içinde sıvı birikir ve içi sıvı dolu bir boşluk oluşur.

blastokist dıştan trofoblast diye adlandırılan ince bir tabaka ile çevrilidir. ortasında gıda açısından zengin bir sıvı (blastosöl) ile dolu bir boşluk vardır.

i̇çinde sıvı toplanmış olan bu hücreler kümesine blastokist denir ve blastokistin daha sonra uterus (rahim) iç tabakasına olan endometriyuma gömülür.bu gömülmeye implantasyon yani yerleşme denir ve bu gömülmeyle birlikte gebelik süreci başlamış olur.

dış kısımda yer alan trofoblast hücreleri, ileride plesantanın çoğunu oluşturacaktır. blastsölün ileride canlının baş kısmını oluşturacak bölgesinde (posteriorda) konumlanmış hücre kümesi olan epiblastlar, diğer hücre tipleri olan hipoblastlar ile etkileşerek farklılaşırlar ve embriyonun kendisi ile embriyo dışı dokuları oluştururlar.

ancak deneylerin yapıldığı fare gibi memelilerde blastokistin oluşumu, devamı ve embriyonik gelişimlerinin farklılık gösterebileceği çalışmalar yapılırken göz önünde bulundurulması gereken bir konudur.

ayrıca bakınız 
 embriyonik gelişim
 zigot
 morula
 trofoblast
 embriyo
 kök hücre

dış bağlantılar 
  blastokist oluşumu, i̇ngilizce 
 blastokist transferi ve kısırlık tedavisi
 blastokist transefrinin riskleri
 farklı gelişim aşamalarında blastokist fotoğrafları 
 weber.edu
 blastokist farklılaşma diagramı 

gelişim biyolojisi
embriyoloji
Pluripotent

pluripotent, gelişen bir embriyo'nun erken safhalarında var olan, canlıyı oluşturan özelleşmiş tüm hücre tiplerine dönüşebilme yeteneğindeki henüz farklılaşmamış hücreler için kullanılan bir tanımlama.

totipotent hücrelerin soyundan gelen pluripotent hücreler, blastokistin iç hücre kitlesi (i̇hk)'nde bulunurlar ve üç germ tabakasına (ektoderm, endoderm ve mezoderm), dolayısıyla ileride canlıyı oluşturacak tüm hücre ve doku tiplerine kaynaklık ederler. vücut dokularının yanı sıra, gebeliği destekleyen bazı embriyo dışı dokuları da oluştururlar (örn. vitellüs kesesi, amniyon, allantoyis). fakat, plasenta gibi trofoblast kökenli embriyo dışı dokulara dönüşemedikleri için, totipotent hücrelerin aksine, tek başlarına yeni bir birey oluşturamazlar.

teoride in vitro ortamda sonsuza kadar kendilerini yenileyebilen bu hücreler özelleşmiş hücre tiplerine farklılaştıkça pluripotent özellikleri ve kendini yenileme kapasiteleri kaybolur.

pluripotent hücrelerin asıl kaynağı embriyo olmasına rağmen, farklılaşmış hücrelerden de laboratuvar ortamında değişik yöntemlerle indüklenmiş (programlanmış) pluripotent kök hücreler elde edilebilmektedir. i̇lk olarak 2006 yılında takahashi ve yamanaka retroviral transfeksiyon yöntemiyle aktardıkları 4 genin (oct4, sox2, c-myc ve klf4) fare fibroblastlarını pluripotent hale getirdiğini bildirmişlerdir .

nobel fizyoloji veya tıp ödülü 

sir john b. gurdon ve shinya yamanaka erişkin hücrelerin yeniden programlanarak pluripotent hücrelere dönüşebileceğini gösterdikleri çalışmalarıyla 2012 nobel fizyoloji veya tıp ödülü'nü kazanmışlardır.

john b. gurdon o zamana kadar tek yönlü olduğu kabul edilen hücre farklılaşmasını sorgulamıştır. 1962 yılında çekirdeğini çıkarttığı kurbağa yumurtasına, iribaş bağırsağından alınmış yetişkin hücre çekirdeğini yerleştirerek gelişmiş iribaşlar oluşturmayı başarmış  ve daha sonraki deneylerde canlı klon kurbağalar elde etmiştir. gurdon bu deneyle organizmayı meydana getiren tüm hücre tiplerini oluşturacak bilginin, özelleşmiş olsa bile, hücre çekirdeğinde halen saklı olduğu ortaya koymuştur.

shinya yamanaka ise yaklaşık 40 yıl sonra, 2006'da, dışarıdan aktarılan genlerle erişkin hücrelerin pluripotent hücrelere dönüştürülebileceğini göstermiştir. yamanaka ve çalışma arkadaşları doğal yollarla elde edilmiş kök hücreleri pluripotent halde tutan faktörleri belirledikten sonra bunların farklı kombinasyonlarını yetişkin hücrelere aktararak yalnızca dört genin (oct4, sox2, c-myc ve klf4) bu hücreleri programlayabildiğini kanıtlamıştır .

kaynakça 

hücre biyolojisi
gelişim biyolojisi
Mihos

maahes (mihos, miysis ve mahes olarak da yazılır) mısır mitolojisindeki bir aslan-tanrı. bubastis (bast'ın kült merkezi), leontopolis (tefnut ve shu'nun kült merkezi) ve yukarı mısır'da tapılırdı. i̇lk kez yeni krallık döneminde varlığına inanılmaya başlandı. kökeninin nubiya'da tapılan aslan-tanrı apedemak olduğuna dair bazı deliller vardır.

i̇leriki dönemlerde maahes'in bast ile path'in çocuğu olduğu düşünülmüştür. ra'nın çocuğu olduğu yönünde de söylentiler olmuştur.

aslan başına sahip bir insan olarak resmedilmiştir.

kaynakça

mısır tanrıları
savaş tanrıları
Dazlaklar (film)

skinhead attitude, daniel schweizer tarafından 2003 yılında çekilmiş i̇sviçre yapımı bir filmdir. kırk yıldan fazla bir süredir devam eden dazlak hareketini tarafsız bir şekilde, bütün gruplarıyla birlikte anlatan bir belgeseldir. karole isimli genç bir dazlak kızın peşinden giderek, hareketi anlatır.

dış bağlantılar
 

2000'lerde belgesel filmler
2003 çıkışlı filmler
i̇sviçre filmleri
Fufluns

fufluns veya puphluns, etrüsk mitolojisinde bitkilerin, şenliğin, sağlığın, büyümenin ve canlılığın tanrısı. arz-tanrıça semia'nın oğludur.

fufluns özellikleri bakımından yunan şarap tanrısı dionysos ve roma şarap tanrısı bacchus'a çok benzemektedir.

sağlık tanrıları
bereket tanrıları
doğa tanrıları
etrüsk tanrıları
Rahu

rahu, hint mitolojisinde tutulmalara (ay, güneş tutulmaları) yol açan cindir.

bir yılan olan rahu, güneş'i veya ay'ı yutarak tutulmalara neden olur. vücudu olmayan bir ejderha başı ile tasvir edilen rahu'nun, ağzı açık bir şekilde, sekiz siyah at tarafından çekilen bir savaş arabasını sürdüğüne inanılır. eğer güneş'i veya ay'ı yutabilirse, bir güneş veya ay tutulmasına yol açar.

efsaneye göre, samudra manthan sırasında, asura rahu ilahi nektardan biraz içer. fakat nektar daha boğazından geçmeden, mohini (vişnu'nun dişi avatarı) başını keser. bunun sonucu olarak da rahu'nun başı ölümsüz oldu. vücutsuz bir ejderha başı olarak tasvir edilmesinin nedeni budur.

rahu navagrahas'dandır (dokuz gezegen).

budist inancında, tibet'te, rahu dokuz gezegenin tanrısı ve krodhadevatas'tandır (dehşet uyandıran tanrılar). bu inançta rahu dokuz kafalı ve bir yılanın vücuduna sahip olarak resmedilir.

tutulmalar
astroloji tarihi
hint mitolojisi
kültürde güneş
ejderhalar
Armazi (tanrı)

armazi (gürcüce: არმაზი), gürcü pagan panteonundaki baş tanrıdır. gürcü kayıtlarına göre altından, eli kılıçlı bir asker figürüydü. 30 metre yüksekliğinde, yeşil gözlere sahipti. armazi gürcülerin mö 4. yüzyıldan ms 4. yüzyıla kadar baş tanrısı olarak kalmıştır.

gürcü türklolog şalva gabeskiria, hattice ile gürcüce arasında bağlantı ihtimalinden de söz ettikten sonra, armazi ile hititçede "ay" ve "ay tanrısı" anlamına gelen arma arasındaki ad benzerliğine dikkati çekmiştir. gabeskiria, armazi adının gürcüceden hitiçeye "arma" biçiminde geçmiş olabileceğini öngörmektedir. gürcü pagan inancında da ay tanrısı olan armazi, gürcü tarihsel kaynaklarına göre, elinde parlak bir kılıç tutuyordu. bu heykelin bir miğfer vardı, gözleri değerli taşlardandı. armazi’nin sağ tarafında gatsi adını taşıyan altından bir erkek heykeli duruyordu. solundaki gümüş heykel ise, gaimi olarak adlandırılıyordu.

kaynakça

gürcü mitolojisi
Galadriel

galadriel, tolkien'in yüzüklerin efendisi adlı eserinde bir karakterdir. orta dünya'da bir elf soylusudur. lord celeborn ile beraber lothlórien'in yöneticisidir. kendisine lórien hanımı, galadhrim hanımı, işığın hanımı veya ormanın hanımı olarak hitap edilir. lothlórien'de ise, sadece galadriel hanım veya hanım olarak bilinir. kraliçe değildir, fakat kraliyet soyundan gelir.

aslen artanis ("asil kadın") ve nerwen ("erkek-kadın", gücünden ve yapısından dolayı) olarak adlandırılmıştır. galadriel ismi, celeborn tarafından verilmiş olan telerin quenyası'ndaki adı alatáriel'in sindarince'sidir.

noldor prensi finarfin'in earwen ile evliliğinden doğan tek kızı ve en küçük çocuğudur. valinor'da doğmuştur. ağabeylerinin adları; finrod(felagund), angrod, aegnor ve orodreth'tir. tam bir elftir ama eldar'ın çağrısını kabul etmemiştir. bu yüzden sürgündedir.

ağabeyi finrod ile adı lothlorien olup, daha önceleri belerian olan orman krallığına geldi. burada kralın yeğeni olan celeborn'a âşık oldu ve ağabeyi finrod'un yanından ayrılıp celeborn ile kaldı. derler ki galadriel'in saçlarında valinor'daki ikinci ışık kaynağı olan iki ağacın ışıkları gizlidir.

eregion'a saldırı sırasında, galadriel'e üç elf yüzüğü'nden nenya verilmiştir. sauron'un gücünün farkında olan galadriel, tek yüzük sauron'da olduğu sürece nenya'yı kullanmamıştır. fakat üçüncü çağ'da tek yüzük kaybolunca kullanmıştır. yüzüğün güçleri, galadriel'in aynası ile ilişkilendirilebilir.

dördüncü çağ'ın başlarında, elrond, gandalf ve yüzük taşıyıcıları bilbo ve frodo baggins ile orta dünya'dan ayrılmıştır. eğer frodo tek yüzüğü ona vermek istediğinde kabul etseydi o da sauron gibi bir karanlık hükümdar olacaktı. tek yüzük'ü reddetmesi ona dönme hakkını vermiştir. o vakitte yedi bin yıldan daha yaşlıdır.

galadriel yüzük kardeşliği'ne hediye dağıtırken cüce gimli'ye ne istediğini sormuş, gimli de gönlünden geçenin hanımın bir tane tel saçı olduğunu dile getirmiş, ancak talep etmemiştir. orada bunu duyan elfler çok şaşırmıştı. çünkü lady galadriel zamanında saçından tel isteyen feanor'un dileğini reddetmişti. feanor da valinor'un iki ağacından ışık alarak silmaril'leri yapmıştı.
galadriel cüce gimli'nin dileği üzerine bir yerine üç tel saçını vermiştir.

peter jackson'ın yönettiği yüzüklerin efendisi üçlemesinde, bu karakteri cate blanchett canlandırmıştır.

kaynakça 

kurgusal soylular
orta dünya elfleri
j.r.r.tolkien karakterleri
edebiyat karakterleri
kadın film karakterleri
yüzüklerin efendisi karakterleri
elfler
kadın roman karakterleri
Uyarlama

uyarlama,  yabancı bir dilde yazılmış bir eseri, çevrildiği dilin konuşulduğu toplumun yaşayışına, inançlarına duyuş ve düşünüşüne uygun duruma getirildiği serbest çeviridir. uyarlamalarda genellikle yer ve kişi adlarını değiştirilir. türk edebiyatında daha çok tiyatro eserlerinde kullanılır. örneğin tanzimat edebiyatı yazarlarından ahmet vefik paşa’nın moliere’den yaptığı uyarlamalar gibi.

kaynakça 

edebiyat terimleri
tiyatro terimleri
Ağız (dilbilim)

ağız ya da alt lehçe; aynı standart dilin birleştirdiği lehçe içinde birbirine benzeyen ko­nuşma biçimlerinin ve birey dillerinin toplamı. örneğin: kütahya, rize, erzurum, urfa, nevşehir ağzı; i̇stanbul ağzı ölçünlü türkçeye temel olan ağızdır.

ayrıca bakınız 
 lehçe (dilbilim)
 şive
 yazı dili
 konuşma dili

kaynakça 

dilbilim
Akademi

akademi, (yunanca ἀκαδημία) en geniş tanımıyla yükseköğrenim kurumu anlamına gelir. günümüzde bilim, edebiyat ve sanat konularını tartışmak için bir araya gelen üyelerin oluşturduğu kurumlara da akademi denir.

tarihçe 
akademi adı, atina yakınlarındaki akademeia adlı bir zeytinlikten gelir. bu zeytinlikte eski yunan düşünür platon, matematik, doğa bilimleri ve yönetim biçimi gibi çeşitli konularda öğrencilerine ders veriyordu. eflatun (platon)'un mö 4. yüzyılda ders verdiği bu okul, tarihteki ilk akademi olarak kabul edilir.

platon'un akademi geleneğini, onun ölümünden sonra öğrencileri ve felsefesini benimseyenler sürdürdüler. akademi’ye devam eden öğretmen ve öğrencilerin en çok ilgi gösterdikleri konular bilim, sanat, edebiyat ve müzikti. ms 529'da, bizans i̇mparatoru i. justinianus, akademi'nin çalışmalarına son verdi.

günümüz 
bugün birçok ülkede akademi adını taşıyan kurum vardır. paris'teki fransız akademisi (académie française) bunların en ünlüsüdür. günümüzde de fransız dili konusunda tek yetkili kurum sayılan fransız akademisi, 1635'te kardinal richelieu tarafından kurulmuştur. bu akademinin üye sayısı tarihi boyunca hep 40 olarak kalmıştır.

abd'deki sinema sanat ve bilimleri akademisi de dünyanın ünlü akademilerinden biridir. bu kurum 1929'dan bu yana her yıl “akademi ödülleri” adı altında, sanat değeri taşıyan sinema filmlerinin yönetmen, oyuncu, görüntü yönetmeni ve öbür yaratıcılarına ödüller verir. ödül, “oscar” adlı bir heykelcikle simgelendiği için akademi ödülü’ne oscar ödülü de denir.

londra'daki kraliyet sanat akademisi (1768) ile kraliyet müzik akademisi (1822), i̇ngiltere'nin en ünlü akademileridir. gene londra'daki kraliyet tiyatro sanatı akademisi (1904) ile bilimsel çalışmalar yapmak üzere 1662'de kurulmuş olan kraliyet derneği (royal society) de ünlü akademiler arasında sayılır.

rusya’daki bilimler akademisi de yeryüzündeki saygın akademilerden biri sayılır. 1725'te rus çarı i. petro tarafından petersburg bilimler akademisi adıyla kurulan bu kurum, sovyet döneminde sscb bilimler akademisi adını taşıyordu.
 
türkiye'de yakın zamana kadar akademi adını taşıyan birçok yükseköğretim kurumu vardı. bunların en ünlüsü olan ve pek çok ünlü sanatçının yetiştiği devlet güzel sanatlar akademisi, sonradan mimar sinan üniversitesi'ne dönüştü. günümüzde akademi adını koruyan eğitim kurumları olarak yalnızca harp akademileri ile gülhane askeri tıp akademisi ve polis akademisi kalmıştır. ayrıca akademi adını taşıyan özel öğretim kurumları vardır. türkiye bilimler akademisi (tüba) ise 1993’te kurulmuştur.

ayrıca bakınız 
 akademik sahtekarlık
yayımla ya da yok ol

 
düşünce tarihi
Akıcılık

sözcük ve cümlelerin dile takılmadan kolayca okunabilmesi için, anlatılmak istenen düşüncenin rahatlıkla anlaşılır şekilde anlatılması. akıcılık, içerikten çok bir üslûp özelliğidir. âheng-i selâset.

düzyazıda akıcılığın şartları vardır: bir sansür veya düşünce özgürlüğünü kısıtlayıcı bir yasaya müstenit olarak düşünceler açıkça yazılamazsa, bu, yazıdaki kapalılıktan anlaşılır. yazıdaki tutuk ifadeler, zor okunurluk, anlamların belirsizliği akıcılığa aykırıdır. kelimelerin yerli yerine oturması, cümlelerin birbiri ardına gelişindeki nizamın aksamadan sürmesi gerekir. uzun cümlelerin başı ile sonu arasında uyumsuzluk olmamalıdır. akıcı üslup kolaycı ve basit anlamına gelmez.

edebiyat terimleri
Parabol

parabol, bir düzlemde alınan sabit bir "d" doğrusu ile sabit bir "f" noktasından eşit uzaklıktaki noktaların geometrik yerleştirilmesidir. cebirde ise y=ax2+bx+c şeklindeki ikinci derece fonksiyonları grafiği olarak bilinir.

terimler 

 sabit f noktasına parabolün odağı, d doğrusuna da parabolün doğrultmanı denir.
 f noktasından geçip d doğrusuna dik olan doğruya parabol ekseni denir. parabol, bu eksene göre simetrik iki koldan ibarettir. parabol üzerindeki her noktanın odak noktasına olan uzaklığı, doğrultmana olan uzaklığına eşittir.
 parabole ait herhangi iki noktayı birleştiren doğru parçasına kiriş denir.
 odaktan geçen parabol eksenine dik olan kirişin  yarısına parametre denir ve "p" ile gösterilir.
 parabolün ekseni kestiği noktaya tepe noktası adı verilir.

denklemler 

kartezyen koordinat sisteminde bir parabolün denklemi:

  şeklindedir.

burada a, parabolün yönünü gösterir. eğer a>0 ise parabolün kolları yukarı doğrudur, eğer a<0 ise aşağı doğrudur. c değeri parabolün y ekseniyle kesiştiği yerdir.

tepe noktası 

tepe noktasının koordinatları "t"(r,k) olarak gösterilir. tepe noktasında fonksiyonun eğimi 0 olduğundan türev alınıp sıfıra eşitlenirse,

 
 (orta nokta,simetri ekseni vs.)
 ,
  bulunur. ve denklem,
  şeklinde yeniden yazılabilir. aynı zamanda x=r doğrusu parabolün simetri ekseni olur.

ayrıca bakınız
 matematiksel şekillerin listesi
 katener
 elips
 hiperbol
 kubbe
 parabolik yansıtıcı
 parabolik kısmi diferansiyel denklem
 parabloid
 2. derece denklemler

konik kesitler
eğriler
paraboller
Uzunçalar

uzunçalar, bir müzik albümünün tamamından ya da içinden seçme 8-10 parçasından oluşan plaklara verilen alt isimdir. bu plaklar 33 1/3 devir olarak kaydedilirler. çapları ortalama 30 santimetredir. uzunçalar plakların bir yüzüne ortalama 23 dakikalık şarkı kaydedilebilir. plastik malzemeden yapılırlar. plak üzerine kayıtlar, günümüz kayıtlarının aksine dijital değil analog olarak yapılmaktadır. 1980'li yıllarda kasetler, plakların yerini almaya başlamıştır.

türkiye'nin ilk lp'si (uzunçaları) zeki müren'in 1968 yılında çıkardığı kimi dertten i̇çermiş'tir. onu ajda pekkan, kendi adıyla ilk albümüyle takip etmiştir. i̇kilinin ikinci albümleri de lp olarak yayınlanmıştır.

kaynakça 

albüm türleri
ses depolama ortamları
1948'de tanıtılan ürünler
1948'de müzik
1948'de teknoloji
Bir Garip Cindi Zümrüdüanka

bir garip cindi zümrüdüanka, ali teoman'ın bir romanıdır. i̇lk baskısı 139 sayfa olarak sel yayıncılık tarafından nisan 2005'te yapılmıştır.

dış bağlantılar 
 "arkadaşlar sımayıl der bana", altay öktem, radikal kitap 
 "bir garip cindi zümrüdüanka", a. ömer türkeş, pandora* "küllerinden doğan edebiyat: bir garip cindi zümrüdüanka", ural akın, hemfikirsiz ortam  

ali teoman romanları
2005 romanları
türkçe romanlar
çağdaş türk romanları
Uykuda Çocuk Ölümleri

uykuda çocuk ölümleri, ali teoman'ın bir romanıdır. i̇lk baskısı 448 sayfa olarak yapı kredi yayınları tarafından mayıs 2002'de yapılmıştır. isbn 975-080-416-3.

dış bağlantılar 
"uykuda çocuk ölümleri", a. ömer türkeş, pandora*"düşler, anılar ve uykuda çocuk ölümleri", ferhat ünlü, dergibi 

ali teoman romanları
2002 romanları
türkçe romanlar
çağdaş türk romanları
Macar Savunması

macar savunması
 e4 e5 
 af3 ac6 
 fc4 fe7

hamleleriyle başlayan satranç açılışıdır.

i̇talyan oyunu'nun ana hatlarından birini oluşturan macar savunması 3.fc4 hamlesine yönelik bir savunma yöntemi olarak kullanılmaktadır. bu açılışın çağdaş satrançtaki kullanımı pek yaygın değildir.

açılış, adını 1842-1845 tarihlerinde paris ile pest, macaristan arasında oynanan karşılaşmadan almış ve reshevsky, hort, eski dünya şampiyonları petrosian ve smyslov'un da aralarında bulunduğu birçok büyükusta tarafından uygulanmıştır.

3...fe7 ile siyah; giuoco piano (3...fc5), evans gambiti (3...fc5 4.b4) ve i̇ki at savunması'nın (3...af6) yarattığı karmaşık konumlardan uzaklaşmaktadır. ne var ki beyaz, boş alan ve taş geliştirme bakımından avantajlıdır ve siyahın dar alanda savunma yapmaya hazırlıklı olması gerekmektedir.

beyazın en iyi karşılığı 4.d4 hamlesidir ve bu, 4...exd4 5.axd4 ile oyunu i̇skoç oyunu'na dönüştürür (5.c3?! daha zayıf bir hamledir çünkü bu durumda siyahın 5...dxc3? 6.vd5! oynaması gerekir). ancak, siyahın birincil amacı 4...d6 ile merkezi güçlü tutmak olmalıdır. bu konumun ardından beyaz küçük bir avantaja sahiptir ve 5.dxe5 dxe5 (5...axe5? 6.axe5 dxe5 7.vh5! ile beyaz, piyon kazanır) 6.vxd8+ kxd8 7.ac3 af6 ile oyun sonuna hızlı bir biçimde ulaşabilir. beyaz, 5.d5 ab8 hamle dizisinin ardından fd3 oynayıp c4 ile vezir yönünden gelişmeye de başlayabilir. beyazın deneyebileceği bir diğer hamle ise 5.ac3 ile merkez tehdidini sürdürmek ve taşların etkin devinimini güvence altına almaktır.

ayrıca bakınız 
 satranç açılışları

kaynakça 
 
 

macar
Aks

aks (makine elemanı), dingil.

yakın anlamlılar
 akis (edebiyat), bir dizede iki sözcüğün ya da sözcük topluluklarının yerleri değiştirilerek yapılan söz sanatı.
 akis (dergi), 1954-1967 yılları arasında yayımlanmış siyasi dergi.
Dekor

dekor veya bezem, bir tiyatro oyunu sırasında sahnede kullanılan ve oyunu tamamlayan aksesuarların tümüdür.

seyirlik bir tiyatro oyununun dekoru, tiyatronun dekor görevlileri tarafından, çeşitli malzemeler kullanılarak yapılır.

dekor, aksesuar ile karıştırılmamalıdır. örneğin bir gözlük aksesuarken, bir veya birkaç panodan oluşturulan ev duvarı dekordur.

dekorlar üç türde incelenir. bunlar da realist dekor, şairane dekor ve stilize dekordur.

tasarım
edebiyat terimleri
tiyatro terimleri
Aksiyon (edebiyat)

aksiyon kelimesi kurguda birden çok anlam taşır. aksiyon yazarların kurguyu sunmak için kullandığı kurgu yazma biçimlerinden biridir. ayrıca bu terim heyecan verici bir olayı ya da durumu anlatmada de kullanılır.

kurgu yazma biçimi olarak aksiyon 
evan marshall aksiyonu "bir hikâyede herhangi bir anda olanları göstermek için kurgu yazarları tarafından kullanılan bir biçimdir" şeklinde açıklamıştır . jessica page morrell aksiyonu altı sunum biçiminden biri olarak listelemiştir . jordan e. rosenfeld'e göre, aksiyon sahneleri " . . . okuyucuyu olayın bir parçasıymış gibi hissetmesine . . . " yardımcı olmaktadır . aksiyonun kurguda geniş bir kullanım olmasına karşın en etkili teknik tanıtımı sürekli tartışma konusu olmasıdır.

aksiyon türü 
aksiyon türü, karakter gelişimi veya hikâye anlatımından çok, heyecan verici aksiyon sahnelerinin ağırlıkta olduğu yaratıcı eserlerin bir sınıfıdır. aksiyon-macera kurgusu, aksiyon filmleri, aksiyon oyunları ile manga ve anime gibi diğer formatlardaki benzer medyaları da bu türün içinde yer alır. birçok alt türü bulunur; dövüş sanatları aksiyon, doğa sporları aksiyonu, araba kovalamaları, gerilim aksiyonu ve aksiyon komedisi.

kaynakça

ayrıca bakınız 
 yazı
 söylemsel tarzlar
 biçim (edebiyat)
 kurgu
 türler listesi

 
anlatı teknikleri
Tüzel kişi

tüzel kişi, hukuk bakımından birçok kişinin veya malın topluluğundan doğan ve tek bir kişi sayılan oluşum. belli bir amacı gerçekleştirmek üzere kişi veya emtia (mal) topluluğu şeklinde bağımsız olarak örgütlenmiş, haklara sahip olabilen, borç veya alacak edinebilen varlıklardır. ör: şirketler, vakıflar, dernekler, belediyeler, üniversiteler. bir ülkedeki en büyük tüzel kişilik devlettir. gerçek kişi olmadıkları hâlde gerçek kişi gibi işlem görürler. kendilerini oluşturan ortaklardan, üyelerden veya temsilcilerden bağımsızdırlar. örneğin üniversitenin mal varlığı rektöre değil, üniversite tüzel kişiliğine aittir.

- vakıflar, mal topluluğu şeklindedir. örneğin bir arazinin gelirinin kimsesiz çocuklar için kullanılması. burada asıl unsur maddi varlıktır.

- dernekler, kişi topluluğu şeklindedir. en az 7 kişi ile kurulur. örneğin kanserle mücadele derneği kazanç dışı bir amaçla çalışır. para toplasa bile hayır için kullanır. asıl unsur kişilerdir.

gerçek ve tüzel kişilik karşılaştırması
hukuki düzenlemeler bakımından iki tür kişilik bulunmaktadır. "gerçek kişi" ve "tüzel kişi". gerçek kişi, sağ ve tam doğmak şartı ile kişinin anne karnına düşmesinden ölümüne kadar geçen süreçte hukuken kişiler için kullanılan terimdir. yani bu şahıslar alacak ve borç yaratabilme ehliyetine sahiptirler. tüzel kişi ise gerçekte kişilik sahibi olmayan ancak kişilik sahibi olduğu varsayılan kişi veya mal topluluklarıdır. tabi oldukları hukuk dalına göre ise "özel hukuk tüzel kişisi" ve "kamu hukuku tüzel kişisi" şeklinde ikili ayrıma tabi tutulabilir.

dernek, vakıf, sendika, şirket, siyasi parti gibi oluşumlar hukuken varlık kazandıkları anda tüzel kişilik kazanırlar ve bu tip oluşumlara özel hukuk tüzel kişisi denilmektedir. dernek kişilerin belirli bir amacı gerçekleştirmeye dönük olarak bir araya gelmesi nedeniyle kişi topluluğu iken, vakıf belirli miktarda malın önceden belirlenen bir amacı gerçekleştirmeye özgülenmesi nedeniyle mal topluluğudur.

tüzel kişilikler, yasal organlarının oluşmasıyla tüzel kişilik kazanırlarken, dağılma (amacın gerçekleştirilmesi) ve dağıtma (yasal olmayan faaliyetlerin gerçekleştirilmesi sonucu fesih) nedenleriyle kişilikleri son bulur.

tüzel kişilik taşıyan kuruluşların birbirlerine yazdıkları resmî yazılar birer resmî mektuptur. tüzel kişilikler bakanlıklara bağlı olabilir.

kaynakça
 aki̇pek jale g., akintürk turgut, ateş karaman, derya: türk medeni hukuku başlangıç hükümleri kişiler hukuku, beta yayınları, cilt-i 
 çağlayan, ramazan: hukukumuzda kamu tüzel kişiliği kavramı ve kıstasları, uyuşmazlık mahkemesi dergisi, 2016, sayı 7 
 dural, mustafa / öğüz, tufan : türk özel hukuku kişiler hukuku, c.ii, 6. bası, i̇stanbul 2002  
 köprülü, bülent: medeni hukuk: genel prensipler - kişinin hukuku, i̇stanbul- 1984 
 köprülü, bülent: medeni hukukta tüzel kişiler, fakülteler matbaası, i̇stanbul- 1967 
 oğuzman, m.kemal, seli̇çi̇ özer, oktay saibe: kişiler hukuku (gerçek ve tüzel kişiler), 7. bası, i̇stanbul, 2002
 özsunay ergun: medeni hukukumuzda tüzel kişiler, tüzel kişilerin genel teorisi-dernekler – vakıflar, 4. bası, i̇stanbul 1978

hukuk terimleri
Alegori

alegori ya da yerine; bir görüntü, bir yaşantı, düşünce, kavram veya bir davranışın daha iyi kavranmasını sağlamak için simgesel bir bağ kurulması ve bu bağın heykel ya da resim aracılığıyla görsel sanatlarda aktarılması.

alegoriye sanat alanından bir örnek olarak soyut bir kavram olan adaletin, gözü bağlı ve elinde terazi bulunan bir kadın heykeliyle (themis) tasvir edilmesi verilebilir.

yusuf has hacib'in eseri kutadgu bilig, türk yazınındaki alegorik yapıtlardan biridir. eserde "adalet", "saadet", "devlet" ve "akıl" iyi bir devletin nasıl olması gerektiğini tartışır. bu soyut kavramların insan niteliği ile verilmesi "alegori"dir. daha çok fabl'larda görülür.

türk dil kurumu'nun tanımına göre sembollerle anlatılan metinlere alegorik denir. alegori, "yaygın açık eğretileme (metafor)" özelliği de gösterir.

ayrıca bakınız 

 mağara alegorisi

 
anlatı teknikleri
Ören, Milas

ören gökova körfezi sahilinde yer alan ve günümüzde muğla'nın milas ilçesine bağlı bir mahalledir.yakın zamanlara kadar kullanılan eski ismi gereme, antik çağdaki ismi keramos'tur. (nitekim, gökova körfezi de antik çağdaki ismini yaşatacak şekilde zaman zaman kerme körfezi olarak anılmaktadır.)

tarihçe 
17 aralık 1986'da belediye statüsü alarak beldeye dönüştü. 12 kasım 2012'de tbmm'de kabul edilen 6360 sayılı kanun ile mahalle oldu.

konumu 

bağlı olduğu milas ilçesine 40 km, bodrum'a 60 km, muğla'ya ise 58 km uzaklıktadır. deniz yoluyla da ulaşılabilen ören'de tekneler için limanda bulunmaktadır.

nüfusu 
belde nüfusu yaklaşık 3.000 kişi olup, köyleriyle birlikte 9.000'dir. yaz aylarında ise belde nüfusu gelen yerli ve yabancı turistlerin etkisiyle 30.000'i geçmektedir. ören 30 mart 2014 tarihinde muğla'nın büyükşehir olmasıyla milas'a bağlanıp mahalle olmuştur.

ören'in nüfus bilgileri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:

ekonomisi 
1990'lı yıllardan önce sadece tarım ve balıkçılığa dayalı olan belde ekonomisi turizmin gelişmesiyle otel, restaurant işletmeciliği de halkın gelir kaynaklarından biri olmuştur.

ayrıca bakınız 
 çökertme zeybeği

kaynakça

dış bağlantılar 

ören belediyesi resmî sitesi

milas'ın mahalleleri
Bandung Konferansı

endonezya'nın bandung kentinde 18-24 nisan 1955'te toplanan ve o dönem yeni bağımsızlığını kazanan asya-afrika devletlerini bir araya getiren konferanstır. bağlantısızlar hareketinin bir parçasıdır.

öncesi 
1955 yılına gelindiğinde yeni bağımsızlığını kazanan asya-afrika devletleri kendilerini yeryüzünde bağımsız bir güç olarak ilan edecek kadar çoğaldılar ve güven kazandılar. bunun üzerine endonezya'nın java adasındaki bandung kentinde bir araya geldiler. konferansa yön verecek olan ilke, 1954 yılında tibet üzerindeki çin-hint çatışmasının sonucunda iki devlet arasında ilan edilmiş bulunan "barış için bir arada yaşama"ydı.

konferansın hazırlık toplantısında kimlerin davet edilip kimlerin edilmeyeceği konusunda tartışma çıktı ve sonunda i̇srail, iki kore devleti (kuzey ve güney kore) ile formoza'nın (bugünkü tayvan) davet edilmemesi kararlaştırıldı.

konferans aşaması 
bandung'da gerek izledikleri dış politika, gerekse çıkarları açısından aralarında büyük farklar bulunan devletler bir araya geldiler. bu durum, konferansın genel havasını etkiledi ve birçok konuda anlaşmazlıklar çıktı. çin ve tarafsız dış politika izleyenler genel sorunlar üzerinde durup konferans'tan bir birlik-bütünlük çıkartmayı amaçlarken diğer katılımcılar tartışmalı güncel sorunlar üzerinde durulmasında ısrarcı oldular. "sömürgecilik" terimi üzerinde dahi tartışma çıktı. konferansa katılan bazı devletler, batı emperyalizminin yanında yeni sovyet tipi sızma, bölücü faaliyetlerde bulunma ve güç kullanmayı da bu kavram içine almaya çalıştılar. sonunda, "barış için bir arada yaşama"yı da içeren on temel nokta üzerinde anlaşmaya varıldı.

sonuçlar 
bandung konferansı, asya-afrika tipi bağlantısızlık ile doğu bloku tipi "barış içinde bir arada yaşama" arasında bir uzlaşmaya dayandığından, dünya politikasında barıştan yana etkili bir güç oluşturma anlamındaki "olumlu" tarafsızlığın tam bir örneği olarak kabul edilmemektedir. konferans sonunda yayınlanan bildiri, olumlu ilkeleri ilan etmiş olmasına rağmen, uygulamada vurgu daha çok "olumsuz" yön üzerine yapılmıştır. örneğin, içişlerine karışmama büyük devlet savunma düzenlerinin içine girmeme gibi.

tüm tartışmalara ve olumsuz yönlerine rağmen bandung konferansı'nın ilkeleri tarihsel bir dönemin (bağlantısızların dünya politikasına ağırlıklarını koymaya başlamaları dönemi) açılmasına katkıda bulunduğu kabul edilir.

dış bağlantılar 
 modern history sourcebook: prime minister nehru: speech to asian-african conference political committee, 1955 (i̇ngilizce)
 modern history sourcebook: president sukarno of indonesia: speech at the opening of the asian-african conference, 18 april 1955 (i̇ngilizce)

soğuk savaş
sukarno
1955'te endonezya
1955 konferansları
1955'te uluslararası ilişkiler
endonezya'daki diplomatik konferanslar
Meibion Glyndŵr

meibion glyndŵr, i̇ngiltere’yi zor durumda bırakan ayrılıkçı bir yasadışı örgüttür. üyeleri yüzyıllardan beri milliyetçiliğiyle tanınan gallilerdir. meibon glyndwr, galler’in bağımsızlığını için mücadele ettiğini dile getirir.

bu örgüt kuzey galler’de birçok i̇ngiliz binasını kundaklamış ve 1992 kasım ayında yangın çıkartıcı bombalar kullanarak sansasyonel eylemler gerçekleştirmiştir.

20. yüzyılda galler
Paulo Coelho

paulo coelho (d. 24 ağustos 1947, rio de janerio), brezilyalı roman ve söz yazarı.

paulo coelho yazarlığa başlamadan önce ülkesinde tanınan bir şarkı sözü yazarıydı. bir süre gazetecilik de yapan paulo coelho, 1986 yılında hristiyanların batı avrupa'dan başlayıp i̇spanya'da santiago de compostela kentinde sona eren geleneksel hac yolculuğunu yaptı. bu deneyimini hac (özgün adı: "the pilgrimage") adlı kitabında anlattı. 1988 yılında yayınlanan romanı simyacı, coelho'yu en çok okunan çağdaş yazarlardan biri yaptı. 42 ülkede yayınlanan, 26 dile çevrilen simyacı, benzersiz bir başarıya ulaştı ve bu kitap sayesinde gabriel garcia marquez'den sonra en çok okunan latin amerikalı yazar oldu. paulo coelho'nun kurduğu paulo coelho enstitüsü, ülkesindeki yoksul çocuk ve yaşlılara yardım etmektedir. coelho, unesco'nun kültürlerarası diyaloglar programında danışman olarak görev yapmaktadır. aynı zamanda i̇sviçre'nin davos kentindeki dünya ekonomik forumu'nu düzenleyen schwab vakfı'nın yönetim kurulundadır. paulo coelho pek çok saygın ödülün sahibi oldu; bunlar arasında dünya ekonomik forumu'nun verdiği crystal award ve fransız légion d'honneur nişanı da vardır. yazar 2002 yılında brezilya edebiyat akademisi'ne kabul edildi. coelho, ayrıca pek çok saygın basın kuruluşu için haftalık köşe yazıları yazmaktadır. paulo coelho rio de janerio'da yaşamaktadır.

son romanı elif, portekizce'den sonra ilk olarak türkçeye çevrildi ve mart 2011'de yayınlandı. romanda, yazar ve yetenekli bir keman virtüözü, sıra dışı genç bir türk kızı hilal'in sibirya'yı baştan başa geçecekleri bir yolculuk sırasında, kendileri, birbirleri ve varoluşları ile yüzleşmeleri anlatılmaktadır. kitabın tanıtımı için açtığı yarışmayı aleph by raif kurt videosuyla,  türk sanatçı raif kurt kazanmıştır.

türkçeye çevrilmiş eserleri 
 elif, isbn 978-975-07-1291-3
 beşinci dağ, isbn 975-510-829-7
 işığın savaşçısının elkitabı, isbn 975-07-0262-x
 on bir dakika, isbn 975-07-0370-7
 piedra irmağının kıyısında oturdum ve ağladım, isbn 975-510-097-0
 simyacı, isbn 975-510-682-0
 şeytan ve genç kadın, isbn 975-07-0108-9
 veronika ölmek i̇stiyor, isbn 975-510-990-0
 zahir, isbn 975-07-0579-3
 hac, isbn 975-07-0650-1
 portobello cadısı, isbn 975-510-682-0
 kazanan yalnızdır, isbn 975-07-1090-2
 brida, isbn 978-975-07-1155-8
 akra'da bulunan elyazması, isbn 978-975-07-1539-6
 aldatmak, isbn 978-975-07-2320-9
 casus, isbn 978-975-07-3306-2
 hippi isbn:
 okçu'nun yolu, isbn 9789750751363

kaynakça

dış bağlantılar 

 resmî site
 resmi blog 
 paulo coelho kitaplarından alıntılar

1947 doğumlular
rio de janeiro doğumlu yazarlar
brezilyalı roma katolikleri
brezilyalı roman yazarları
légion d'honneur şövalyeleri
ezoterik hristiyanlık
yaşayan insanlar
portekizce yazan yazarlar
brezilyalı blogcular
brezilyalı erotik yazarlar
brezilyalı söz yazarları
brezilyalı bilimkurgu yazarları
birleşmiş milletler barış elçileri
hristiyan yazarlar
roma katolik yazarlar
Ana duygu (edebiyat)

ana duygu, bir düşünceden çok duyguyu dile getirmek, okuyucu ya da dinleyiciye duyurmak, onların benliğinde yaşatmak amaçlı yazı ya da konuşmaların öne çıkarmak istediği asıl duygudur. ana duygu bir metnin özünü oluşturur. metinde bu duyguyu destekler durumdaki bütün yardımcı duygu ve düşüncelerdir.

ana duygu, bir düşünceden çok duyguyu dile getirmek, okuyucu ya da dinleyiciye duyurmak, onların benliğinde yaşatmak amaçlı yazı ya da konuşmaların öne çıkarmak istediği asıl duygudur. ana duygu bir çok metnin özünü oluşturur. metinde bu duyguyu destekler durumdaki bütün yardımcı duygu ve düşünceler hep ana duyguya bağlanarak onun daha anlaşılır ve duyulur olmasını sağlar. ana duygu konu anlamına gelmez. konu anlatılan şey, ana duygu ise bu anlatılanlardan çıkan sonuçtur.
bir düşünceden çok bir duyguyu dile getirmek, okuyucu ya da dinleyiciye hissettirmek, onların benliğinde yaşatmak amaçlı yazı ya da konuşmaların öne çıkarmak istediği asıl duyguyu anlatır. ana duygu bir metnin özünü oluşturur. metinde bu duyguyu destekler haldeki bütün yardımcı duygu ve düşünceler hep ana duyguya bağlanarak onun daha anlaşır ve duyulur olmasını sağlar. ana duygu konu anlamına gelmez. konu anlatılan şey, ana duygu ise bu anlatılanlardan çıkan sonuçtur.

edebiyat terimleri
Anagram

anagram, bir sözcüğün veya sözcük grubunun harflerinin değişik düzenle başka bir sözcüğü veya sözcük grubunu oluşturmasıdır. edebiyatta, bazı özel adların saklanması amacıyla yapılan bir incelik gösterisidir. özge – göze, bahri - ihbar vb.

popüler kültürde 

anagramlara popüler kültürde de sık sık rastlanır. örneğin "the simpsons" çizgi filminde bart isimli karakterin adı i̇ngilizce 'yaramaz, anlamına gelen 'brat'ten türetilmiştir. tom marvolo riddle isminden ise "i am lord voldemort" cümlesi türetilmiştir. güncel ve bilindik bir diğer örnek olarak i̇ngiliz yazar samuel butler'ın "erewhon" adlı eseri verilebilir. bu isim i̇ngilizcedeki 'nowhere' kelimesinden anagram yoluyla üretilmiştir. esas anlamı 'hiçbir yer' olmasına rağmen, yazarın yorumuna göre 'her şeyin bittiği yer' anlamında kullanılmıştır.

ayrıca bakınız 
 ananim

edebiyat terimleri
söz sanatları
fransızcadan türkçeye geçen sözcükler
Anlam (dilbilim)

anlam, sözcüğün anlattığı düşünce. sözcükler birden fazla anlama gelebilir. bu durumda anlamlarda biri öz anlam, diğeri yan anlam, bir başkası mecaz anlamdır. sözcükler zamanla yeni anlamlar alarak zenginleşebilir ya da anlamlarını kaybedebilirler. anlamlarını kaybetmelerine anlam daralması, yeni anlamlar kazanmasına anlam genişlemesi denir.

anlambilim kelimelerin anlamlarını ve değişmelerini izler. kelimeler gerçek ve mecaz anlamlıdır. bazı kelimeler tarih içinde gerçek anlamını bırakır argolaşır: hıyar'ın badem anlamını yitirerek ilk akla gelen anlamının kazma, kaba olması gibi. bazı kelimeler çokanlamlıdır: gül, dil gibi. bazı kelimeler ise geniş anlamlarından önce dar anlamını ifade ederler: salatalık'ın hıyar anlamını edinmesi gibi. bazıları anlam kaymasına uğrar: kafa göz yarmak gibi. anlam oyunu, bir kelimenin bütün anlamlarını bir cümlede ifade etmektir: adın gül amma gülemedin ömründe, gibi. anlam genişlemesi veya yayılması kavramı, bir kelimenin tarih içinde dar anlamından geniş anlamına evrilmesidir: çamlıca (tepeden gazoza).

anlamdaş kelimeler, anlamları yakın kelimelerdir. anlamı aynı denilen eşanlamlı kelimeler her zaman tam olarak aynı manada olmaz, aralarında yine bir nüans vardır. eşanlamlı diye kastedilen çoğunlukla eski/yeni kelimelerdeki aynılıktır: deprem-zelzele, uçak-tayyare, yıl-sene. türkçede anlamı kuvvetlendirme başlığında, ikilemelerde eşanlamlılık ve tekrarlama ile yapılır: hatır gönül, takım taklavat gibi. özel dillerden argonun anadille paralel anlamları vardır. ayrıca grup dili jargonlarıyla da anadil kesişebilir. aynı kelime, değişik meslek dillerinde ve bilim dallarında aynı başlıkta farklı anlamlara sahiptir.

bazen özel isimlerin genelleşerek bir tür adına veya sıfata dönüştüğü görülebilir. buna örnek olarak bazı markaların aynı kategorideki başka marka ürünleri ifade ederken kullanılması verilebilir. ayrıca eski edebiyatta satrancı bulan kişi olarak bahsedilen leclâc adlı şahsın ismi leylaç şeklinde "kumar oynama konusunda isim yapmış; üçkâğıtçı" ve gazneli mahmud'un yalakası olarak bilinen telhek'in adı da "soytarı; dalkavuk" gibi anlamlarda kullanılmaktadır.

kaynakça 

dilbilim terimleri
Seçki

seçki veya güldeste (ayrıca antoloji) bir konu ya da beğeniye göre, derlenen metinlerin bulunduğu eser. divân-ı lügati't-türk, türk edebiyatındaki ilk seçki olarak görülebilir. yunanca'daki anthos (çiçek) ile legein (toplamak) kelimelerinden türemiştir. i̇lk antolojileri antik yunanlar derlemişlerdir.

bilinen ilk antoloji mö 2. yüzyılda derlenmiştir. çelenk adındaki bu antolojinin derleyicisi gadaralı meleagros'tur.

1. yüzyılda da, makedonyalı philippos buna benzer bir çelenk meydana getirmiştir.

2. yüzyılda ise, diagenianus ilk kez olarak anthologion (antoloji) adı altında bir derleme yapmıştır. hemen hemen aynı sıralarda sardeisli straton da bir şiir antolojisi derledi. bu saydığımız eserlerin çoğu bugün kaybolmuş bulunmaktadır.

9. yüzyılda constantinus cephalas biraz önce saydığımız eserleri de kapsayan büyük bir antoloji meydana getirdi. bu antoloji, konulara göre sıralanmıştı. aynı şekilde konulara göre sıralanmış bir antoloji de, 4. yüzyılın sonlarında, agathias tarafından derlenmişti. batılıların dikkatini çeken ilk yunan antolojisi 1301 yılında maximus planudes'in hazırladığı antoloji oldu. planudes eserinde cephalas'ın antolojisini esas tutmuştu. bu eser ilk olarak floransa'da yayınlanmıştır (1494).

17. yüzyılın hemen başlarında da palatine yazması adıyla anılan bir başka yunan antolojisi ele geçirildi. heildelberg'de, palatine kütüphanesi'nde bulunan bu yazma bugünkü yunan antolojisi eserlerinin temeli sayılır. bu antoloji 15 kitaptan meydana gelmiştir. i̇çindeki eserler, 2.000 yıllık yunan örf ve geleneklerini canlandırmaları bakımından, çok önemli sayılırlar. latin antolojilerinin en önemlisi ise codex selmasianus adındaki eserdir. bu antoloji 6. yüzyıla ait eserleri kapsamaktır. tahminen 8. yüzyıl başında derlendiği sanılmaktadır. bu şiirler, 533 yılında antologia latina adındaki eserde toplanmıştı. tanzimat edebiyatında ise ilk seçki ziya paşa'nın harabat adlı eseridir.

 
birlikte verilen ürünler veya hizmetler
Antrakt

antrakt, tiyatro ve benzeri sahne sanatlarında, iki perde arasında geçen zaman, verilen ara. iki perde (bölüm) arası anlamına gelen fransızca entr'acte sözcüğünden türkçeye olduğu gibi girmiştir. aynı anlamı ifade eden sözcükler i̇ngilizce'de intermission, almanca'da zwischenspiel, i̇talyanca'da intermezzo i̇spanyolca'da intermedio dur.

tiyatro terimleri
Apokrif

hristiyanlıkta apokrif, kanonik (dini otoritelerce genel kabul görmüş) dini metinlerin ve kitapların parçası olmayan metin. dini metinlerin doğruluğunun şüpheli olduğu durumları tanımlamak amacıyla kullanılır. kitab-ı mukaddes'e eklenmemiş metinler apokrif kabul edilir.

etimoloji 

apokrif sözcüğünün kökeni yunanca apokruptein (saklamak, gizlemek) sözcüğüne dayanır. bu kökten türemiş yunanca apokruphos (gizli) sözcüğü eklestik latinceye ve sonrasında diğer dillere apocrypha formunda geçmiştir.

eski antlaşma dönemiyle ilgili apokrif kitapların çoğunluğu i̇branice ya da aramice yazılmış olmalarına karşın, yalnızca grekçe biçimleriyle günümüze ulaşmışlardır. bu da metinlerin eski antlaşma’nın ilk grekçe çevirisi olan septuaginta’da toplu olarak korunmasından kaynaklanmaktadır. eski antlaşma’nın mö 3. yüzyılda yapılmaya başlanan ve dünyada o dönem en yaygın dil olan grekçedeki bu çeviri çok kısa bir süre içinde yaygınlaşmıştır.

roma katolik kilisesi 1546 yılında trento konsili'nde bu kitapları kutsal kitaplar’ın arasına almıştır. katolikler söz konusu kitaplardan “deuterokanonik”, yani kutsal kitap listesine sonradan eklenmiş kitaplar olarak söz ederler. ortodoks kilisesi ise “deuterokanonik” olarak adlandırdığı kitapları 1642 yaş ve 1672 kudüs konsillerinde “kutsal yazılar’ın gerçek parçaları” olarak adlandırmıştır. günümüzde birçok ortodoks din bilgini atanasyus ve jerome'nin çizgisini izleyerek bu kitapların kutsal yazılar’ın diğer bölümlerinden daha az yetkili olduğunu kabul etmektedir. protestanlar ise bu kitapları kutsal kitap’ın bir parçası olarak değerlendirmezler. bu parçaları “apokrifler” diye adlandırırlar. martin luther apokrifler’e kutsal yazı gözüyle bakmamasına rağmen onların “okunması iyi ve yararlı kitaplar” olduğunu belirtmiştir.

apokrif kitapları genellikle eski antlaşma’nın evrensel olarak benimsenen kitapları arasında değerlendirilmez ve topluluk önünde ya da kilise tapınma hizmetinde birincil olarak kullanılmazlar. yine de apokrif kitapları’nın inanlıların kişisel çalışmaları ve gelişmeleri için yararlı olabilecekleri düşünülür.

apokrif kitaplar, tarihsel metinler, söylenceler, bilgelik sözleri, dua ve ezgiler, gelecek olaylarla ilgili metinlerden oluşur. kitaplar sırasıyla, tobit, yudit, ester (eski antlaşma’daki özgün metne bazı ekler içeren grekçe çevirisi), bilgelik, sirak, baruk, yeremya'nın mektubu, azarya'nın duası ve üç genç adamın ezgisi, suzanna, bel ve ejderha, 1. makabeler, 2. makabeler, 3. makabeler, 1. esdras, 4. ezra, manaşşe'nin duası, 151. mezmur ve 4. makabeler'dir.

kaynakça

dış bağlantılar 
eski ahidin apokrifleri 

hristiyan terminolojisi
Araçsız üslûp

araçsız üslûp, edebiyatta bir düşünceyi, duyguyu doğrudan doğruya söyleyenlerin ağzından aktarmak demektir. monolog ve diyaloglar araçsız üslûba örnektir. bu anlatım, yazıya, söze hareket, akıcılık ve canlılık verir.

kaynakça

edebiyat terimleri
Ara nesil (edebiyat)

ara nesil, türk edebiyatı'nda tanzimat sonrası ikinci kuşak olan, recaizade mahmud ekrem, muallim naci ve abdülhak hâmid’le servet-i fünûn edebiyatı arasında yer alan yazarlara verilen addır. 1884-1896 dönemi için söylenir. beşir fuad, fazlı necib, mehmed celal, nâbizâde nâzım, hasan fehmi, mehmet mahfî adları ara nesilde anılanlardan birkaçıdır.

servet-i fünûn ile tanzimat ikinci kuşağı arasında köprü vazifesi gören ara nesil ile ilgili ilk bilgileri mehmet kaplan'ın tevfik fikret şiiri üzerine yaptığı çalışma ile vermiştir. servet-i fünûn dönemi yeniliklerinin başlangıcını içeren ara nesil, tanzimat dönemi'nin yerini yeni bir edebi oluşuma bırakmaya başladığının sinyallerini vermektedir. servet-i fünûn edebiyatını hazırlayan pek çok tartışmanın yaşandığı bu dönemde ekol olarak öne çıkan sanatçılar;  abdülhak hamid tarhan, recaizade mahmut ekrem ve muallim naci'dir. ii. abdülhamid'in baskıcı yönetiminin ilk zamanına denk geldiği için bu edebi oluşumda politik ve sosyal konulara rastlanılmaz.

gazetenin yerini dergiciliğe, toplum için sanat anlayışının yerini sanat için sanat anlayışına bırakmaya başlamış olduğu dönemde batı'dan alınan yeni edebi şekiller denenmiş, servet-i fünûn'da sıklıkla görülen tablo altına şiir yazma ara nesil sanatçıları tarafından geliştirilmiştir. klasik edebiyat anlayışından beri devam eden kafiye göz için mi kulak için mi tartışmaları "kulak için kafiye" anlayışı ile bu dönemde netlik kazanmıştır. eski şiir anlayışı devam ederken yeni şiir anlayışının da yerleştiği bu dönemde türk edebiyatının ilk kadın romancısı olarak kabul edilen fatma aliye, muhadarat romanı ile dikkat çekmektedir.

dönem sanatçıları eleştiri türünde de eser vermeye vermiş, edebi türleri tanıtmaya çalışmışlardır. türk edebiyatının ilk pozitivisti olan beşir fuat, "haver" ve "güneş" adlı iki dergi çıkarmıştır bu dönemde. beşir fuat'ın başlatmış olduğu "hayaliyyun-hakikiyyun" olarak bilinen edebi tartışma, bu dönemin önemli edebi tartışmaları arasında yer almaktadır.

batılı gibi düşünüp türk gibi yazmaya önem verilen döneme çeşitli adlandırmalar yapılmış, ahmet rasim içinde yer aldığı bu oluşuma "mutavassıtîn" demiştir. "ara nesil" adlandırması ise mehmet kaplan tarafından yapılmıştır.

dış bağlantılar 
 turkdiliveedebiyati.com - ara nesil

edebiyat terimleri
Ara söz (edebiyat)

bir cümlenin kuruluşunda açıklayıcı olarak kullanılan, kaldırıldığı zaman cümlenin anlamını bozmayan, iki virgül ya da iki çizgi arasına konulan kısım. i̇stidrat.

örnekler:

annem, hiç unutmam, bana o serçeyi peçeteyle tutturdu.

o mahalle -çocukluğumun geçtiği yer- çok büyük bir yerdi.

ayşe, gözlükleri çok yakışırdı, o kadar canayakındı ki hiç anlatamam.

bir teyze -nur yüzlü, haliyle yaşlanmış biriydi- elimden tutarak burkulan bileğime baktı.

başımın ağrısı yazları -sıcaklardan olmalı- daha da artar.

ahmet de -çoğu gibi - beni yalnız bıraktı.

dayım -o da mühendisti- beni yanına alacaktı.

edebiyat terimleri