Agromyzidae

agromyzidae, stratiomyomorpha infratakımına bağlı bir hayvan familyasıdır. bitkilerin yapraklarında ve diğer kısımlarında yaşayan, açık yeşilimsi, beyaz ve farklı şekillerde olan larvaları vardır. bitki oyan sineklerin yarısı bu familyaya aittir.

türkiye'de 2009 yılı verilerine göre 165 türü bulunur. türkiye'de agromyzidae familyasına bağlı türlerle ilgili yapılan çalışmalar oldukça yenidir. ekonomik zararlarına yönelik ilk çalışma prof dr. niyazi lodos tarafından 1962 yılında yapılmıştır.

kazıcı (oyucu) böcek larvalarının aksine, larvalar bitki dokularının iç yüzeylerinin üzerinde bulunurlar ve öne doğru uzatılabilen, alt arkaya doğru yönelmiş çift sıralı ağız kancaları ile hareket ederler. öyle ki, yay şeklinde bir yol izleyerek, sonuçta ork gibi bir iz ya da delik oluştururlar. bitki hücreleri sert kısımları ile birlikte yenerek bağırsakta sindirilir. yeme şekilleri türlere özgüdür.

özellikler
larvaları 1,8–4,0 mm uzunluğunda ve beyazımsı-sarı renktedir.

pupaları 1,5–3,0 mm olup, renkleri sarı, sarımsı kahverengi, koyu kahverengi ve siyahtır. puplaşma yaprakta galeri içinde ya da toprağın birkaç cm altında olabilir. galeri içinde gelişenlerin pupalarının bir kısmı yenme açıklığında serbest olarak, nir kısmı ise ipeğimsi ipliklerle ya da yapışkan bir sıvıyla bağlanmış olarak bulunur. çoğu kez pupanın ön stigmaları yaprak epidermisinden dışarıya açılır. puplaşması toprakta olan larvalar, yaprağın epidermisini yay şeklindeki bir yarık hâlinde keserek dışarıya çıkarlar.

erginlerin vücutları dar, ince ve uzun olup, genellikle mat veya parlak siyah, grimsi siyah
renkte, bazı türler sarı, bazı türler ise metalik yeşil, mavi renktedir. kanatları, 1,3 mm den 4,8 mm ye kadar değişen ölçülerdedir. tür teşhislerinin yapılabilmesindeki en önemli özellik erkek genital organının yapısı olup, bunu ergine ait dış morfolojik özellikler izlemektedir.

taksonomi 
türkiye'deki türler:

agromyzinae alt familyası 

 alt familya : agromyzinae
 oymak : agromyzini
 agromyza fallén, 1810
 agromyza abiens zetterstedt, 1848
 agromyza albipennis meigen, 1830
 agromyza albitarsis meigen, 1830
 agromyza ambigua fallén, 1823
 agromyza anderssoni spencer, 1976
 agromyza anthracina meigen, 1830
 agromyza apfelbecki strobl, 1902
 agromyza bromi spencer, 1966
 agromyza felleri hering, 1941
 agromyza flavipennis hendel, 1920
 agromyza frontella (rondani, 1875)
 agromyza graminicola hendel, 1931
 agromyza hiemalis becker, 1908
 agromyza idaeiana hardy, 1853
 agromyza intermittens becker, 1907
 agromyza marionae griffiths, 1963
 agromyza megalopsis hering, 1933
 agromyza myosotidis kaltenbach, 1864
 agromyza nana meigen, 1830
 agromyza nigrescens hendel, 1920
 agromyza nigripes meigen, 1830
 agromyza phylloposthia sasakawa, 2008
 agromyza pittodes hendel, 1931
 agromyza prespana spencer, 1957
 agromyza reptans fallén, 1823
 agromyza rondensis strobl, 1900
 agromyza trebinjensis strobl, 1900
 agromyza vicifoliae hering, 1932
 japanagromyza  sasakawa, 1958
 japanagromyza salicifolii  (collin, 1911)
 oymak : ophiomyiini
 hexomyza  enderlein, 1936
 hexomyza simplex  (loew 1869)
 kleinschmidtimyia
 melanagromyza  hendel, 1920
 melanagromyza aeneoventris  (fallén, 1823)
 melanagromyza cunctans  (meigen, 1830)
 melanagromyza pubescens  hendel, 1923
 melanagromyza tripolii  spencer, 1957
 melanagromyza vignalis  spencer, 1959
 ophiomyia  braschnikov, 1897
 ophiomyia beckeri  (hendel, 1923)
 ophiomyia cunctata  (hendel, 1920) 
 ophiomyia curvipalpis  (zetterstedt, 1848) 
 ophiomyia delphinii  hendel, 1928 
 ophiomyia galii  hering, 1937 
 ophiomyia inaequabilis  (hendel, 1931) 
 ophiomyia labiatarum  hering, 1937 
 ophiomyia maura  (meigen, 1838) 
 ophiomyia memorabilis  spencer, 1974 
 ophiomyia orbiculata  (hendel, 1931) 
 ophiomyia phaseoli  (tryon, 1895) 
 ophiomyia pinguis  (fallén, 1820) 
 ophiomyia pulicaria  (meigen, 1830) 
 ophiomyia submaura  hering, 1926 
 tropicomyia

phytomyzinae alt familyası 

 alt familya : phytomyzinae
 amauromyza  hendel, 1931
 alt cins: amauromyza  hendel, 1931
 amauromyza morionella  (zetterstedt, 1848)
 alt cins: cephalomyza  hendel, 1931
 amauromyza flavifrons  (meigen, 1830) 
 amauromyza luteiceps  (hendel, 1920)
 aulagromyza  enderlein, 1936
 aulagromyza buhri  (de meijere, 1938) 
 aulagromyza hamata  (hendel, 1932) 
 aulagromyza heringii  (hendel, 1920) 
 aulagromyza orphana  (hendel, 1920) 
 aulagromyza populi  (kaltenbach, 1864) 
 aulagromyza trivittata  (loew, 1873)
 calycomyza  hendel, 1931
 calycomyza humeralis  (von roser, 1840)
 cerodontha  rondani, 1861
 alt cins: butomomyza  nowakovski, 1967
 cerodontha angulata  (loew, 1869) 
 cerodontha pseuderrans  (hendel, 1931) 
 cerodontha scutellaris  (von roser, 1840)
 alt cins: cerodontha  rondani, 1861
 cerodontha denticornis  (panzer, 1806) 
 cerodontha fulvipes  (meigen, 1830)
 alt cins: dizygomyza  hendel, 1920
 cerodontha bimaculata  (meigen, 1830)
 alt cins: poemyza  hendel, 1931
 cerodontha imbuta  (meigen, 1838) 
 cerodontha incisa  (meigen, 1830) 
 cerodontha lateralis  (macquart, 1835) 
 cerodontha pygmaea  (meigen, 1830)
 chromatomyia  hardy, 1849
 chromatomyia ciliata  (hendel, 1935)
 chromatomyia fuscula  (zetterstedt, 1838)
 chromatomyia horticola  (goureau, 1851)
 chromatomyia luzulae  (hering, 1924)
 chromatomyia milii  (kaltenbach, 1864)
 chromatomyia nigra  (meigen, 1830)
 chromatomyia scolopendri  (robineau-desvoidy, 1851)
 chromatomyia succisae  (hering, 1922)
 galiomyza  spencer, 1981
 galiomyza violiphaga  (hendel, 1932)
 liriomyza  mik, 1894
 liriomyza alyssi  (hering, 1960)
 liriomyza amarellae  hering, 1963 
 liriomyza amoena  (meigen, 1830)
 liriomyza balcanica  (strobl, 1900)
 liriomyza brassicae  (riley, 1884)
 liriomyza bryoniae  (kaltenbach, 1858)
 liriomyza buhri  hering, 1937 
 liriomyza cannabis  hendel, 1931 
 liriomyza cardariae  sasakawa, 2008 
 liriomyza centaureae  hering, 1927 
 liriomyza cepae  (hering, 1927)
 liriomyza cicerina  (rondani, 1875) (nohut sineği)
 liriomyza congesta  (becker, 1903)
 liriomyza dracunculi  hering, 1932 
 liriomyza eupatorii  (kaltenbach, 1873)
 liriomyza euphorbiae  martinez, 1999 
 liriomyza flaveola  (fallén 1823)
 liriomyza freyella  spencer, 1976 
 liriomyza hieracivora  spencer, 1971 
 liriomyza huidobrensis  (blanchard, 1926)
 liriomyza orbona  (meigen, 1830)
 liriomyza pascuum  (meigen, 1838)
 liriomyza pedestris  hendel, 1931 
 liriomyza pusilla  (meigen, 1830)
 liriomyza sativae  blanchard, 1938 
 liriomyza strigata  (meigen, 1830)
 liriomyza trifolii  (burgess in comstock, 1880) (yaprak galeri sineği)
 liriomyza virgula  frey, 1946 
 metopomyza  enderlein, 1936
 metopomyza scutellata  (fallén, 1823)
 metopomyza xanthaspis  (loew, 1858)
 napomyza  westwood, 1840
 napomyza bellidis  griffiths, 1967 
 napomyza carotae  spencer, 1966 
 napomyza cichorii  spencer, 1966 
 napomyza elegans  (meigen, 1830)
 napomyza lateralis  (fallén, 1823)
 nemorimyza
 phytobia
 phytoliriomyza  hendel, 1931
 phytoliriomyza arctica  (lundbeck, 1901)
 phytoliriomyza dorsata  (siebke, 1863)
 phytoliriomyza oasis  (becker, 1907)
 phytoliriomyza perpusilla  (meigen, 1830)
 phytomyza  fallén, 1810
 phytomyza aconitophila  hendel, 1927 
 phytomyza affinis  fallén, 1823 
 phytomyza albipennis  (fallén, 1823)
 phytomyza angelicae  kaltenbach, 1872 
 phytomyza astrantiae  hendel, 1924 
 phytomyza aquilonia  frey, 1946 
 phytomyza aurei  hering, 1931 
 phytomyza brevifacies  hendel, 1934 
 phytomyza cecidonomia  hering, 1937 
 phytomyza chelonei  spencer, 1969 
 phytomyza cirsii  hendel, 1923 
 phytomyza clematidis  kaltenbach, 1859 
 phytomyza continua  hendel, 1920 
 phytomyza conyzae  hering, 1920 
 phytomyza crassiseta  zetterstedt, 1860 
 phytomyza fallaciosa  brischke, 1880 
 phytomyza ferulae  hering, 1927 
 phytomyza flavicornis  fallén, 1823 
 phytomyza geminata  sasakawa, 2008 
 phytomyza glabra  hendel, 1935 
 phytomyza gymnostoma  loew, 1858 
 phytomyza kaltenbachi  hendel, 1922 
 phytomyza lappae  goureau, 1851 
 phytomyza nigritula  zetterstedt, 1838 
 phytomyza origani  hering, 1931 
 phytomyza orobanchia  kaltenbach, 1864 
 phytomyza petoei  hering, 1924 
 phytomyza phillyreae  hering in buhr, 1930 
 phytomyza plantaginis  robineau-desvoidy, 1851 
 phytomyza podagrariae  hering, 1954 
 phytomyza pubicornis  hendel, 1920 
 phytomyza ranunculi  (schrank, 1803)
 phytomyza rostrata  hering, 1934 
 phytomyza rufescens  von roser, 1840 
 phytomyza rufipes  meigen, 1830 
 phytomyza sii  hering, 1930 
 phytomyza spoliata  strobl, 1906 
 phytomyza socia  brischke, 1880 
 phytomyza tenella  meigen, 1830 
 phytomyza tetrasticha  hendel, 1927 
 phytomyza thysselinivora  hering, 1924
 pseudonapomyza  hendel, 1920
 pseudonapomyza atra  (meigen, 1830)
 pseudonapomyza europaea  spencer, 1973 
 pseudonapomyza hispanica  spencer, 1973 
 pseudonapomyza pyriformis  sasakawa, 2008 
 pseudonapomyza spicata  (malloch, 1914)
 pseudonapomyza spinosa  spencer, 1973 
 pseudonapomyza strobliana  spencer, 1973 
 ptochomyza

yaşam döngüsü 
ergin dişiler hem beslenmek hem de yumurta bırakmak için ovipozitörlerini (yumurta koyma borusu) bitki dokularına batırıp çıkarır ve çıkan bitki özsuyunu emerek beslenir. çiğbalı, erginlerin temel besinini oluşturur. dişiler çoğu kez yaprakları sadece özsu aksın diye delerler. yumurtalar ovipozitör yardımıyla açılan her bir noktacığa teker teker olmak üzere epidermisin altına bırakılır. i̇nkubasyon süresini 3–5 günde tamamlayan yumurtadan çıkan larva, yaprakta 2 epidermis arasındaki mesofil tabakasında galeri açarak beslenmeye başlar. larvaları 3 deri değiştirerek pupa dönemine geçerler. larvaların gelişme süreleri türlere ve ortam sıcaklığına bağlı olarak bir hafta ile birkaç ay arasında değişiklik gösterir. pupa süreleri türlere ve ortam sıcaklığına göre farklılık göstermekte olup, en az 10 gün en fazla ise 6–10 ay sürmektedir. pupalaşma yaprakta galeri içinde ya da toprağın birkaç cm altında gerçekleşir.

kışı çoğunlukla pupa bazen de son dönem larva olarak bitki artıkları içinde, toprak üzerinde veya içinde geçirmektedirler. sera koşullarında yıl boyunca aktif olabilen galerisineği türleri erginleri mart ayı başından itibaren, hatta iklim koşullarının ılıman olması durumunda ocak ayı sonundan itibaren doğada görülmeye, beslenmeye ve çiftleşmeye başlar.

besin kaynağı 
tamamı fitofag olup, larvaları bitki dokuları içinde beslenir. erginleri, deldikleri bitkiden akan özsu ile beslenirler.

konuyla ilgili yayınlar 
 prof. dr. ali demirsoy (1992), yaşamın temel kuralları (entomoloji)
 doç. dr. hasan sungur ci̇velek'in web sayfası
 hasan sungur civelek, emine çıkman ve oktay dursun (2009), revised checklist of turkish agromyzidae (diptera) fauna of turkey, tübi̇tak, turk j zool, 33 (2009) 349-358
 bahriye hepdurgun, hasan sungur civelek, tevfik turanlı ve oktay dursun (2007) türkiye agromyzidae (diptera) faunasına katkılar, türkiye entomoloji dergisi, 2007, 31 (2): 153-159
 nedim uygun, zuhal polatöz ve hüseyin başpınar (1995), doğu akdeniz bölgesi agromyzidae (diptera) familyası türleri üzerinde faunistik çalışmalar, türkiye entomoloji dergisi, 1995, 19 (2): 123-136

dış bağlantılar

kaynakça 

stratiomyomorpha