Alman-Sovyet Saldırmazlık Paktı

alman-sovyet saldırmazlık paktı, nazi almanyası ile sovyetler birliği arasında doğu avrupa'yı aralarında paylaşan bir saldırmazlık paktıydı. pakt 23 ağustos 1939'da moskova'da almanya dışişleri bakanı joachim von ribbentrop ve sovyet dışişleri bakanı vyaçeslav molotov tarafından imzalandı ve resmi olarak almanya ile sovyet sosyalist cumhuriyetler birliği arasında saldırmazlık antlaşması olarak biliniyordu. gayri resmi olarak; hitler-stalin paktı, nazi-sovyet paktı  veya nazi-sovyet i̇ttifakı olarak da anıldı.

ribbentrop 22 ağustos'ta, sovyetlerin daha önce i̇ngiltere ve fransa'yla yapmaya çalıştığı anlaşmayı sonuçlandırmak üzere moskova'ya uçtu. ertesi gün imzalanan molotov-ribbentrop paktı taraflar arasında barışı garanti altına alıyor ve hiçbir hükümetin diğerinin düşmanına yardım etmeyeceğini ya da onunla ittifak kurmayacağını taahhüt ediyordu. kamuoyuna açıklanan saldırmazlık hükümlerine ek olarak, antlaşma polonya, litvanya, letonya, estonya ve finlandiya'daki sovyet ve alman nüfuz alanlarının sınırlarını belirleyen gizli protokolü de içeriyordu. gizli protokolün varlığına dair söylentiler ancak nürnberg duruşmaları sırasında kanıtlanmıştır

anlaşmadan kısa bir süre sonra almanya 1 eylül 1939'da polonya'yı işgal etti. sovyet lideri josef stalin, halhin gol muharebesi sonrasında sovyet-japon ateşkesinin yürürlüğe girmesinden ve sovyetler birliği yüksek sovyeti'nin molotov-ribbentrop paktı'nı onaylamasından bir gün sonra, 17 eylül'de polonya'nın sovyetler tarafından işgal edilmesi emrini verdi. i̇şgallerin ardından iki ülke arasındaki yeni sınır, alman-sovyet sınır antlaşması'nın ek protokolüyle teyit edildi. mart 1940'ta finlandiya'daki karelia ve salla bölgelerinin bir kısmı kış savaşı'nın ardından sovyetler birliği tarafından ilhak edildi. bunu estonya, letonya, litvanya ve romanya'nın bazı bölgelerinin (besarabya, kuzey bukovina ve hertsa bölgesi) sovyetler tarafından ilhakı izledi. sovyetler, polonya sınırı içinde bulunan etnik ukraynalılar ve belaruslular konusundaki endişelerini polonya'yı işgal etmek için bahane olarak kullandı.

polonya'nın 1939 sovyet işgalinin ardından sovyetler birliği tarafından ilhak edilen curzon hattı'nın doğusundaki toprakları savaştan sonra sovyetler birliği'nde kaldı ve şu anda ukrayna ve belarus sınırları içinde bulunmaktadır. vilnius litvanya'ya verildi. sadece podlaskie ve galiçya'nın san nehri'nin doğusunda, przemyśl civarındaki küçük bir kısmı polonya'ya iade edildi. 1939-1940 yıllarında sovyetler birliği tarafından ilhak edilen diğer tüm topraklardan finlandiya (batı karelya, petsamo), estonya (estonya ingria ve petseri i̇lçesi) ve letonya'dan (abrene) koparılanlar, 1991 yılında sscb'nin dağılmasından sonra rusya sfsc ve sovyetler birliği'nin halef devleti olan rusya'nın bir parçası olarak kaldı. romanya'dan ilhak edilen bölgeler de sovyetler birliği'ne entegre edilmiştir (moldova ssc veya ukrayna ssc oblastları gibi). besarabya'nın bir kısmı şimdi moldova'yı oluşturmaktadır. kuzey besarabya, kuzey bukovina ve hertsa bölgesi günümüzde ukrayna'nın çernivtsi oblastı'nı oluşturmaktadır. güney besarabya ise şu anda ukrayna'da bulunan odessa oblastı'nın bir parçasıdır.

anlaşma 22 haziran 1941'de almanya'nın lebensraum ideolojik hedefi doğrultusunda barbarossa harekâtı'nı başlatıp sovyetler birliği'ni işgal etmesiyle sona ermiş, ve sovyetler hemen ardından yeni bir ittifak amacıyla 12 temmuz 1941 yılında i̇ngiliz-sovyet anlaşması yapmıştır. savaştan sonra ribbentrop nürnberg mahkemelerinde savaş suçlarından hüküm giydi ve idam edildi. molotov ise 1986 yılında moskova'da öldü.

paktın içeriği 

antlaşmanın odak noktasını doğu avrupa'nın paylaşımına dair gizli protokol oluşturuyordu. (antlaşmanın "gizli maddeleri" olduğu iddiası antlaşmanın imzacısı sovyet dışişleri bakanı molotov tarafından yalanlanmıştır) ribbentrop polonya'nın 1914 sınırları doğrultusunda etki alanlarına bölünmesini önerdi. tek fark varşova'nın almanya'ya bırakılan batı bölümünde yer alması olacaktı. bu etki alanlarında ayrı bir polonya devletinin varlığının sürdürülüp sürdürülmeyeceği veya bu alanların almanlar veya sovyetlerce işgal edilip edilmeyeceği konusu protokole dahil edilmedi. baltık devletleri konusunda ribbentrop'un önerisi finlandiya ve estonya'nın sovyet etki alanı, litvanya'nın alman etki alanına dahil edilmesi; letonya'nın ise bölüşülmesi idi.

paktın sonu 
almanya 22 haziran 1941'de sovyetler birliği'ne saldırarak bu paktı çiğnemiştir. alman yanlısı kaynaklara göre saldırının nedeninin sovyetler birliği'nin almanya sınırına çok fazla asker koyduğu iddia edilir. ancak sovyetler birliğinin saldırının daha ilk altı ayında 4 milyon askerini kaybetmesi ve sovyet rejiminin almanya'nın saldıracağına yönelik gelen istihbaratı karşı-istihbarat faaliyeti olarak görmesi stalin ile sovyet rejiminin almanya'nın saldırısını beklemediğini, bunu gerektirecek hareketlerden kaçındığının göstergesi olarak değerlendirilmektedir.

paktın etkileri 
komintern üzerinden sovyetler birliği komünist partisi'ne bağlı olan kardeş komünist partilerde bu antlaşma ölümcül sarsıntılara yol açacaktır. örneğin işgal altındaki yunanistan'da faaliyet gösteren yunanistan komünist partisi dağılmanın eşiğine gelecektir. 1941 yılında almanya'nın sovyetler birliği'ne saldırmasıyla komünist partiler avrupa çapında işgale karşı direniş mücadelesine önderlik edeceklerdir.

kaynakça 

ii. dünya savaşı antlaşmaları
almanya antlaşmaları
sovyetler birliği antlaşmaları
sovyetler birliği'nin dış ilişkileri
1939'da almanya
gizli antlaşmalar