Orhan Asena

orhan asena (7 ocak 1922, diyarbakır - 15 şubat 2001, ankara), türk oyun yazarı, şair, çocuk hastalıkları hekimidir.

1950 sonrası türk tiyatrosunun en önemli yazarlarından birisidir. daha çok tarihi konuları ele alan eserler vermiş, çok üretken bir oyun yazarı olan orhan asena, “türk tiyatrosunun shakespeare’i” olarak anılır.

yaşamı 
1922’de diyarbakır’da dünyaya geldi. i̇lk ve orta öğrenimini diyarbakır’da tamamladı. çocuk yaşlarda şiir ve öykü yazmaya başladı. i̇lk tiyatro çalışmalarını lise yıllarında yaptı. i̇stanbul üniversitesi tıp fakültesinden 1945'te mezun oldu. anadolu'da hekim ve hükûmet tabibi olarak görev yaptı. 1955'te çocuk hastalıkları uzmanı oldu. 12 mart muhtırası'ndan sonra almanya’ya yerleşmek zorunda kaldı, sekiz yıl almanya'da hekim olarak çalıştı, türkiye’ye döndükten sonra ankara’ya yerleşti, devlet tiyatroları genel müdürlüğünde edebî kurul üyesi ve başkanı olarak da görev yaptı.

yazın dünyasına şiir ve hikâye yazarak giren ve ilk şiirleri yaratış ve i̇stanbul dergilerinde yayımlanan asena, zamanla oyun yazarlığına yöneldi. i̇lk oyunu "tanrılar ve i̇nsanlar - gılgamış", 1954-1955 tiyatro mevsiminde ankara devlet tiyatrosu’nda sahnelendi ve 1959'da da kitap olarak yayımlandı. 1960 yılında tdk tiyatro ödülünü alan bu yapıtı i̇ngilizce, fransızca, almanca, i̇spanyolca, rusça, i̇talyanca dillerine çevrilmiştir.

oyun yazarlığına devam eden asena, kırkı aşkın oyun yazdı ve oyunları tüm türkiye'deki sahnelerde oynandı. oyunlarından yaklaşık yarısı kitap olarak yayımlandı. eserlerinde başkaldırı teması ağır bastı. atçalı kel memet'in hayatını işlediği atçalı kel mehmet adlı oyunuyla trt'den 1970 yılında başarı ödülünü aldı. daha sonraları ise, i̇smet küntay tiyatro ödülü'nü, avni dilligil tiyatro ödülü'nü ve 1983 yılında ya devlet başa ya kuzgun leşe ile yazın alanı tiyatro dalında türkiye i̇ş bankası büyük ödülü'nü kazandı. tiyatro eleştirmenlerince "türk tiyatrosunun shakespeare'i" olarak tanımlanmıştır.

1998 yılında kültür bakanlığı tarafından "devlet sanatçısı" unvanına lâyık görüldü. 2001 yılında ankara'da vefat eden yazar, cebeci asri mezarlığında toprağa verildi.

ölümünden sonra 
2002’den itibaren diyarbakır’da, diyarbakır devlet tiyatrosu tarafından orhan asena anısına onun adını taşıyan "yerli oyunlar festivali" düzenlenmektedir. devlet tiyatroları genel müdürlüğü macunköy kampüsünde orhan asena deneme sahnesi 2002 yılında açılmıştır.

eserleri

bazı oyunları 
 korku (1956)
 tanrılar ve i̇nsanlar (1959): gılgameş'in halkını korumak için tanrılara meydan okuması, tanrılara eşit olmanın verdiği gurur anlatılır.
 hürrem sultan (1960)
 kocaoğlan (1962)
 yalan (1962)
 kapılar (1963)
 tohum ve toprak (1964): i̇dealist bir  devlet adamı olan alemdar mustafa paşa’yı konu edinir.
 gecenin sonu (1964)
 fadik kız (1968)
 simavnalı şeyh bedreddin: düşünceleri uğruna kurban olan mutasavvıf şeyh bedreddin’in trajedisini konu edinir.
 atçalı kel mehmet (1970): aydın i̇htilaline önderlik eden atçalı kel mehmet’in dramını konu alır.
 16 mart 1920 (1974)
 şili'de av (1975): şili devlet başkanı salvador allende'nin ölmesi ile sonuçlanan hükûmet darbesini sırasında dışardaki insan avından kaçan yedi gencin hesaplaşma, tartışma ve çatışmalarının  öyküsüdür.
 ölü kentin nabzı (1978): şili’de 1977'de pinochet'in baskı rejimine olası bir direniş hareketini konu edinir.
 ali (1979): çocuk oyunu.
 ya devlet başa ya kuzgun leşe (1983): i. süleyman'ın oğulları arasındaki taht kavgasını konu edinir.
bir başkana ağıt: şili’de darbe gecesi başkanlık sarayı'nda devlet başkanı allende'nin yaşadığı gerilimli saatleri anlatır.
 yıldız yargılanması
 kanunî sultan süleyman dörtlemesi (ya da taht ve baht dörtlemesi)
 i̇lk yıllar - roksolan
 sığıntı
 toroslardan öteye
 seyitbaşı konağı
 ölümü yaşamak (1982)

şiir kitapları 
masal (1941)
kıtkanaat (1957)

senaryo çalışmaları 
"kurtuluş savaşı’nda efeler
aranan adam-i̇çerdeki adam-dünya yurttaşı (nazım üçlemesi)
gılgameş
ya devlet başa, ya kuzgun leşe
kurtlar kuşlar uyurken
hünkar hacı bektaş veli 
fadik kız
yörük elif

dış bağlantılar 
tohum ve toprak adlı oyunun i̇bb şehir tiyatroları tarafından 2010-2011 sezonunda sahnelenmesi sürecinde bir araya getirilen derlemeler

kaynakça

 
1922 doğumlular
2001 yılında ölenler
türk hekimler
türk yazarlar
türk oyun yazarları
diyarbakır doğumlu yazarlar
cebeci asri mezarlığı'na defnedilenler
diyarbakır doğumlu şairler