Merzifon

merzifon, amasya'nın bir ilçesi.

i̇lçenin adı 
i̇lçenin adının kökeni hakkında çeşitli varsayımlar mevcuttur: 
 mö 700'lü yıllarda merzifon'un 4 km doğusunda, bugün marınca diye anılan köyün bulunduğu yerde, bölge valisi barsevinç kendi ismini taşıyan bir kasaba inşa ettirmiştir. bu kasabanın adı zamanla marsevinç, mersuvan ve merzifon şeklini almıştır.
 mö 222'de bölge valisi 5. mihridat tarafından, bugünkü merzifon’un yerinde, merzpond adında bir kale inşa ettirilmiş ve adı merzban, merzifon şeklinde değişmiştir. merz kelimesi farsçada “sınır, mahal, sükûn”, fon sözcüğünün de pontun arapçalaştırılmış hali olduğu, dolayısıyla merzifon sözcüğünün “pond karargahı” anlamına geldiği açıklanmıştır.
 yazar özhan öztürk pontus adlı çalışmasında marsıpıli (sınırkenti) ve marsipont (pontus sınırı) gibi ihtimalleri sıraladıktan sonra marsivan eşeği, marsıvan ayısı, marsıvan otu gibi kelimelerin varlığının yanı sıra ali cevat (1897) ve abdizade'nin de notlarına da dayanarak kent adının halk ağzında marsıvan (merz-i van) olduğunu bununda farsça ve ermenice "sınır kenti" anlamına geldiğini iddia etmiştir..

tarihçe 
bölge tarih boyunca birçok uygarlığa ev sahipliği yapmıştır. yediler namı ile anılan gölleri, bereketli toprakları ile avcılık ve tarıma uygun bu ova yaklaşık 7 bin sene önce de insanlara yurt olmuştur. karadeniz sahiline ve orta anadolu’ya giden yollar merzifon’da kesişmektedir. bu nedenle coğrafyacı ve tarihçi strabon bu bölgeyi “bin köy” bölgesi olarak tanımlamıştır.

strabon’un bin köy olarak belirttiği bölgede yapılan arkeolojik araştırmalarda yüzlerce höyük ve yerleşim yerinin varlığı saptanmıştır. bu höyüklerden elde edilen seramik ve buluntulara göre merzifon tarihinin  mö 5500'lere kadar uzandığı anlaşılmıştır.

frigler 
karanlık çağ sonrası mö 8. yüzyılda bölgedeki hitit kentleri üzerine yerleşen frigler başta merzifon kalesi (şehir merkezi) olmak üzere çevredeki diğer hitit yerleşim yerlerini de onarımdan geçirerek kullanmışlardır. ayrıca oymaağaç, onhoroz, büyük ve küçük küllük höyükleri de frig yerleşim izleri taşımayan höyüklerdir.

kimmer ve i̇skit 
mö 600'lerde kafkaslardan gelen kimmer ve i̇skit akınlarıyla birlikte anadolu’da frig siyasi egemenliği son bulmuştur. merzifon ve gümüşhacıköy civarında i̇skit hakimiyetinin çok kısa süreli de olsa varlığı bulunmaktadır. bu döneme ait buluntular gümüşhacıköy-i̇mirler köyündeki bir mezardan çıkarılmış olup, amasya müzesinde sergilenmektedir.

pontus devleti 
pontusluların başkenti amasya'dır. 200 yıl amasya başkentlik yapmıştır. amasya'daki kral mezarları bunlara aittir.
 
pontus'un amasya dışında diğer iki büyük şehri trabzon ve sinop'tur. başkentin amasya olması ile birlikte merzifon’da önemli ticaret merkezi olmuştur. merzifon, askeri savunma ve ticaret yolu güvenliği açısından önemli bir yer tutmuştur. yaklaşık 200 yıllık pontos (mitridatlar) dönemi mö 47’de roma generali sezar ile pontos devlet kralı ii. pharnakes arasında, antik zile (zela) ile amasya arasındaki bacul köyünde yapılan savaşta pontos askerlerinin yenilmesi ile son bulmuştur. bölgede pontos devleti hakimiyeti zayıflamış ve bu tarihten itibaren roma hakimiyeti dönemi başlamıştır.

roma dönemi 
pompeius ve lukullus savaşları esnasında pontos şehirleri tahrip olmuştur. anadolu’yu, 131 yılının sonbaharında ziyaret eden imparator hadrianus, amasya şehri ve çevresinin harap halini görmüş kentlerin imarı emrini vermiştir. özellikle antik çağda yoğun iskan görmüş merzifon ve civarındaki roma köylerini de ziyaret ederek bölgede eski tapınakların onarımını, ayrıca yeni tapınakların da yapımı emrini vermiştir.

bugünkü karşıyaka (neopolis) köyünde zeus stratios adına bir tapınak inşa ettirmiştir. bu tapınağa ait sütun başlıkları ve sunak yazıtı amasya müzesi bahçesinde teşhir edilmektedir.

bölgede huzur ve sükunetin sağlanması ile ekonomik hayat yeniden canlanmış, merzifon şehrini çevreleyen şehir surları ve kalesi yeniden tamir edilmiş, şehir nüfusunun artmasıyla yeni mahalleler eklenmiştir.

yine bu dönemde merzifon'a bağlı olan aktarla (nureni) köyü de önemli bir roma yerleşmesi olup, 1994 yılında müze müdürlüğünce yapılan arkeolojik kazıda m.s.3. yüzyıla ait, akroterli, bezemeli bir lahit çıkarılmıştır. lahit müze müdürlüğünde teşhir edilmektedir.

roma i̇mparatorluğu 395’te doğu ve batı olmak üzere ikiye ayrılmış, merzifon ve civarı doğu roma i̇mparatorluğu (bizans) sınırları içerisinde kalmıştır.

bizans i̇mparatorluğu 
roma'nın bir devamı olan bizans i̇mparatorluğu'nda eski yerleşmeler aynen devam etmiş, merzifon şehri de bu dönemde önemli bir kültür merkezi olmuştur.

emeviler 
8. yüzyılın başlarında merzifon ve civarı arap akınlarına (emevi) maruz kalmış, şehir kısa bir süre arap hakimiyetinde kaldıktan sonra tekrar bizans hakimiyetine geçmiştir.

merzifon ovasına hakim olan ve alıcık köyü yakınlarında bulunan  bu bölgedeki ticaret yolu üzerinde yer alan bulak kalesi yol güvenliğini sağlamak için kurulmuştur.

danişmentler 
11. yüzyılda bölge ile birlikte merzifon da danişmentler’in hakimiyetine girmiştir. şehrin i̇slam hakimiyetine girmesiyle, şehirdeki bizans  eserlerinin bir kısmının cami ve medreseye dönüştürüldüğü bilinmektedir.

selçuklu 
merzifon 12. yüzyılda selçuklu egemenliğine (ii. kılıç arslan zamanı) girmiş ve 14. yüzyıla dek bir selçuklu şehri olarak kalmıştır.

i̇lhanlı 
şehir 14. yüzyılda i̇lhanlı hakimiyetine girmiştir. bu dönemde merzifon ve havalisine yönetici olarak moğol kökenli valiler tayin edilmiştir. i̇lhanlı hükümdarı ebu sait bahadırhan bu bölgenin idaresini moğol beyi emir çobanoğlu demirtaş’a vermiştir.

eratna beyliği 
i̇lhanlı yönetiminden sonra bölge, eratna beyliği hakimiyetime girmiştir (1335 – 1341). eratna beyi şadgeldi paşa amasya ve merzifon civarını  da idaresi altına almış, daha sonra şadgeldi paşa’nın oğlu emir ahmet ile kadı burhaneddin arsında bir dizi savaşlarda sürekli el değiştirmiştir.

taşanoğulları 
1353-1396 tarihleri arasında merzifon ve civarı türkmen beylerinden taşanoğulları’nın hakimiyetinde kalmıştır.

osmanlı 
taşanoğulları hasan ve ali bey zamanında, 1393 yılında yıldırım bayezid’in amasya’yı fethetmesiyle birlikte yaklaşık 3 yıl süren mücadele sonucunda merzifon bölgesi de osmanlı hakimiyetine girmiştir.

osmanlı döneminde, sivas eyaletine bağlı amasya sancağının kazası olan merzifon önemli bir kültür merkezi olmaya devam etmiştir.

1402 yılında yıldırım bayezid ile timur arasındaki savaşta dağılan osmanlı birliğini amasya şehzadesi i. mehmed yeniden sağlayarak osmanlı tahtına çıkmıştır. bölgede sükunetin sağlanması ile merzifon şehri de eski önemine kavuşmuştur. osmanlı hakimiyetine giren şehir i̇stiklal savaşı'na kadar osmanlı hakimiyetinde kalmıştır. osmanlı sadrazamlarından merzifonlu kara mustafa paşa 1634 yılında merzifon’un ilçeye en yakın köylerinden biri olan marinca (narinciye-bahçekent-karamustafapaşa) köyünde dünyaya gelmiştir.

i. dünya savaşı 
i. dünya savaşı’ndan sonra merzifon 15 mart 1919’da i̇ngilizler tarafından işgal edildi. i̇şgal altındaki merzifon’da 16 haziran 1919’da büyük bir miting düzenleyerek i̇zmir’in işgali protesto edildi. o sırada amasya’da bulunan mustafa kemal paşa, mitingi bir telgrafla i̇stanbul’daki harbiye nezareti’ne bildirdi. merzifonluların işgal boyunca sürdürdükleri şuurlu tepki sonucu i̇ngilizler 27 eylül 1919’da merzifon'u terk etmişlerdir.

yerel örgütlenme için mustafa kemal paşa'nın verdiği buyruklar üzerine müftü vehbi efendi'nin başkanlığında, belediye başkanı hacı ömer, mahami kardeşlerden avukat sadık bey, ganizade hacı hafız, belediye doktoru hakkı ve siryalı rıza efendi tarafından "merzifon müdafaa-i hukuk derneği" kurulmuştur.

höyükler 
ortaova köyü onhoroz, büyük-küçük küllük höyükleri (tepeleri) ve hayrettin köyü höyükleri en önemli kalkolitik ve eski tunç çağı yerleşmeleridir. merzifon bölgesinin hitit döneminde de başkent hattusaş’a sınır olması nedeni ile önemli bir merkez ve yerleşim yeri olduğu görülmektedir. bu dönemde (mö1700-700) bölgeden iki adet tabii yol geçmektedir.

bunlar:
 çorum - merzifon - havza - kavak - samsun yolu (bugünkü kara yolu).
 çorum - merzifon - havza - vezirköprü - oymaağaç güzergahıdır.

nüfus 
i̇lçe merkeze bağlı olmak üzere; 70 köy ve 20 mahalleden  oluşmaktadır.

sağlık kuruluşları 

 merzifon kara mustafa paşa devlet hastanesi 
9 adet aile sağlığı merkezi 
1 adet ağız ve diş sağlığı merkezi

merzifon havalimanı 
amasya-merzifon havalimanı olarak adlandırılan meydan, 2008 yılında iç hat sivil hava trafiğine açılmış olup merzifon'a 5 km mesafededir. 05r/23l pisti 3232x45 metre boyutunda olup kompozit kaplamadır. yolcuya açık olan alanlar 457 m² olup yıllık 120.000 yolcu kapasiteli terminale ve 132 araç kapasiteli otoparka sahiptir. uçuşlar i̇stanbul'a iki havayolu firması ile yapılmaktadır. i̇stanbul'dan merzifon'a yapılan uçuşlar saat 12.25'de, merzifon'dan i̇stanbul yeni havalimanı'na türk hava yolları ile yapılan  uçuşlar her gün saat 14.50'de gerçekleştirilmektedir. ayrıca pegasus hava yolları firması ile; pazar, salı ve perşembe günleri karşılıklı seferler yapılmaktadır. pegasus hava yolları ile yapılan seferler sabiha gökçen havalimanı'na yapılmaktadır.

merzifon'da yerel medya 
merzifon'da bulunan yerel basın ve yayın kuruluşları

merzifon'da yerel televizyon kanalı bulunmamaktadır. i̇lçede yerel radyo istasyonları ve günlük yerel gazeteler vardır.

yerel radyolar

 esinti fm (88.8)
 radyo hayat (95.5)
 radyo5 (96.3)
 sıla fm (98.0)
 radyo i̇ksir (100.5)
 merzifon tempo fm (102.1)

yerel gazeteler

 merzifon pusula gazetesi
 merzifon olay gazetesi
 merzifon bilgi gazetesi

i̇nternet yayıncılığı

 merzifongazete.com
 merzifontv

mutfak 
merzifon keşkeği 30.12.2014 tarihinde türk patent ve marka kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.

kaynakça

dış bağlantılar 

 merzifon kaymakamlığı 
 merzifon belediyesi
nüfusu 

 
amasya ilinin ilçeleri