Zeliha Berksoy

zeliha berksoy (d. 27 mart 1946, i̇stanbul), türk tiyatro ve sinema oyuncusu, sanatçı.

dünya tiyatro edebiyatının yerli ve yabancı, belli başlı oyun yazarlarının eserlerinde başrol oynadı. 1972'den bu yana sayısız brecht konseri verdi.

1978'de i̇stanbul devlet konservatuvarı'nın (günümüzdeki mimar sinan güzel sanatlar üniversitesi devlet konservatuvarı) tiyatro bölümünün kurulmasında görev aldı. 1990'da bakırköy belediye tiyatrosu'nu kurdu ve beş yıl genel sanat yönetmenliğini sürdürdü. 2000’de tiyatro anasanat dalı'nda profesörlük unvanı aldı.

yaşamı 
1946 yılında i̇stanbul'da doğdu. annesi, opera sanatçısı semiha berksoy, babası piyanist ercüment siyavuşgil'dir. annesinden dolayı  çocukluğu operalar, devlet tiyatroları kulisleri, turneler, yurt dışı gezileri arasında geçti. çocuk yaşta küçük rollerle sahneye çıkmaya başladı. 4 yaşında shakespeare'in yanlışlıklar komedyası oyununda sahneye çıktı; 9 yaşında köşebaşı oyununda dilenci bir çocuk rolünde,  11 yaşında ise cadı kazanı'nda batty parish rolünü oynadı.

ankara devlet konservatuvarı'nın tiyatro bölümünde öğrenim gördü. cüneyt gökçer, mahir canova, salih caner ve nurettin sevim'in öğrencisi oldu. beş yıllık eğitimini tamamladıktan sonra ankara devlet tiyatrosu'nda stajyer olarak göreve başladı (1965). refik erduran'ın "uçurtmanın zinciri", adalet ağaoğlu'nun "çatıdaki çatlak", barillet ve grey'in "kaktüs çiçeği" oyunlarında başrol oynadı.   devlet tiyatrosu yönetim kurulu tarafından ihtisasını yapması için almanya'ya gönderilmesine karar verilen berksoy, 1967'de berlin' gitti. berlin devlet tiyatrosu bünyesindeki schiller tiyatrosu'nda reji asistanı olarak görev aldı ve brecht eserlerini sahnelemesi ile tanınan berliner ensemble tiyatrosu'nda asistan öğrenci olarak eğitim gördü.

türkiye'ye döndükten sonra devlet tiyatrosu'ndan ayrıldı. o dönemde şişli etfal hastanesi'nde çalışan yıldırım aktuna ile 1970 yılında evlendi. evlilikleri 1974 yılında sonlandı. bu evlilikten "oğul aktuna adlı bir oğlu oldu.

epik tiyatro anlayışıyla oyunlar yazan vasıf öngören'in ısrarlı talebiyle zeliha berksoy, öngören'in 1966-1968 yıllarında yazdığı ve ilk defa 1969-1970 sezonunda ankara birlik tiyatrosu'nda sahnelenen asiye nasıl kurtulur? oyununa asiye'yi canlandırdı ve bu oyunla adını türkiye çapında duyurdu. oyunda annesi semiha hanım da, asiye'nin annesi zehra rolünü oynadı. büyük başarı kazanan oyun, ankara birlik tiyatrosu'nda iki yıl boyunca sergilendi.

berksoy, 1971  yılında i̇stanbul'a yerleşti ve dostlar tiyatrosu'nda çalışmaya başladı. dostlar tiyatrosu'nda "analık davası", "kafkas tepeşir dairesi", "asiye nasıl kurtulur?", "lola blau-mavi lola", "ezenler, ezilenler, başkaldıranlar", "dimitrof olayı", i̇stanbul şehir tiyatrosu'nda "taranta babu'ya mektuplar",  orta oyuncular'da "kahraman bakkal süper markete karşı" ve "anna'nın 7 ölümcül silahı" oynadı. i̇stanbul şehir tiyatrosu'nda ferhan şensoy'un yönettiği keşanlı ali destanı önemli rollerinden birisi oldu.  1988'de keşanlı ali destanı'ndaki zilha rolü ile nokta dergisi "doruktakiler" ödülünü aldı.

1972 yılından itibaren almanca olarak verdiği brecht konserleri'nin sahne yaşamında önemli bir yeri oldu. 1979 yılına genco erkal brecht'in şiir, şarkı ve öykülerini türkçe olarak "brecht kabare" adlı müzikli gösteri haline getirdi. 1970'li yılların sonlarında trt televizyonunda ilk kez yayınlanan "cabaret" adlı filmde liza minnelli'nin oynadığı sally karakterinin türkçe seslendirmesini de zeliha berksoy gerçekleştirdi.

1974 yılında  i̇stanbul devlet konservatuvarı'nda sahne dersleri vermeye başladı. bu kurumda tiyatro bölümünün kurulmasında görev aldı. 1982 yılında üniversite statüsüne giren ve  mimar sinan güzel sanatlar üniversitesi devlet konservatuvarı'nın adını alan okulda 2013 yılına kadar tiyatro ana sanat dalı başkanlığı'nı sürdürdü. 2000 yılında profesör ünvanını aldı.

1989 yılında yavuz özkan'ın  yönettiği "filim bitti" adlı filmde kadir i̇nanır'la; i̇rfan tözüm'ün yönettiği "i̇kili oyunlar'da tarık akan ile başrolleri paylaştı.

1990'da yıldırım aktuna'nın bakırköy belediye başkanı olduğu dönemde türkiye'nin üçüncü ödenekli tiyatrosu olan bakırköy belediye tiyatrosu’nu kurdu ve 1990-1994 yılları arasında bu kurumun  genel sanat yönetmenliği görevini sürdürdü. güngören ve ataköy'deki iki sahnede oyunlar sahneledi. bu başarısından ötürü türkiye eleştirmenler birliği (teb) ödülü’ne layık görüldü (2008).

1996 yılında semiha berksoy opera vakfı'nı kurdu. 2005–2009 yılları arasında beşiktaş belediyesi'nin davetiyle beşiktaş kültür sanat platformu’nun başkanlığını yürüttü.

berksoy, 2009 yılının başında vizyona girmiş olan güz sancısı filminde elena'nın babaannesi karakterini canlandırmıştır.

tiyatro  oyunları

rol aldığı oyunlar 
 jokond ile si-ya-u
 yaşasın savaş
 marlene
 nazım'a armağan
 yosma
 keşanlı ali destanı
 sofokles'in antigonesi
 ben, bertolt brecht
 yaz kafkas tebeşir dairesi brecht kabare asiye nasıl kurtulur?'
 kaktüs çiçeği : pierre barillet\jean-pierre gredy - ankara devlet tiyatrosu - 1966
 uçurtmanın zinciri : refik erduran - ankara devlet tiyatrosu - 1965
 cadı kazanı : arthur miller - ankara devlet tiyatrosu - 1958
 köşebaşı : ahmet kutsi tecer - ankara devlet tiyatrosu - 1951

yönettiği oyunlar 
 jokond ile si-ya-u
 mutlu yıllar
 mikadonun çöpleri
 gözlerimi kaparım vazifemi yaparım
 matmazel julie

filmografisi 
 o da bir şey mi?
 güz sancısı
 film bitti i̇kili oyunlar ödülleri 

 1966: sanat sevenler derneği - övgüye değer görülenler, "uçurtmanın zinciri"ndeki oyunuyla 1970: sanat sevenler derneği - en i̇yi kadın oyuncu, "asiye nasıl kurtulur" oyunundaki başarısıyla''

kaynakça

dış bağlantılar 
 
 sinema türk'te zeliha berksoy
 semiha berksoy opera vakfı internet sitesi

1946 doğumlular
türk kadın sinema oyuncuları
türk kadın tiyatro oyuncuları
i̇stanbul şehir tiyatroları sanatçıları
zeliha
yaşayan insanlar
devlet tiyatroları sanatçıları
bakırköy belediye tiyatroları sanatçıları
bakırköy belediye tiyatroları genel sanat yönetmenleri