Süleyman el-Biruni

süleyman el biruni, (1872 – 1 mayıs 1940) berberi i̇badi bilgini, şair, devlet adamı ve libya tarihinde önemli bir şahsiyetti.

i̇lk yılları ve çalışmaları  
el-baruni, 1870 civarında, o zamanlar osmanlı i̇mparatorluğu'nun bir parçası olan trablusgarp vilayetinde bulunan nafusa dağları'nda doğdu. i̇badi mezhebine mensup etkili bir berberi ailesinde dünyaya geldi. babası abdullah el-baruni bir hukukçu, şair ve ilahiyatçıydı. 1887'de eğitimine tunus'taki zeytune üniversitesi'nde başladı ve hocaları arasında reformistler muhammed el-nakhli ve uthman al-makki vardı. sömürgecilik ve tasavvuf eleştirmeni olan nahli, genç süleyman üzerinde büyük bir etkiye sahipti. 1893'te altı yıllık bir eğitimden sonra, üç yıl okuduğu el-ezher üniversitesi'ne girdi. mısır'da kaldığı süre içinde daha çok sömürgecilik karşıtı hareketlere maruz kaldı. mustafa kamil'in fikirlerine de aşina oldu ve ona büyük saygı duydu. ezher'deki çalışmalarını bitirdikten sonra, kendisine arapça çalışmaları, teoloji ve geleneksel i̇badi edebiyatını öğreten önde gelen mozabite i̇badi alimi muhammed ibn yusuf atfayyash'ın yanında çalışmak için m'zab vadisine gitti.

kariyeri 
kahire'de bir gazete ve daha sonra bir matbaa kurdu. ii. abdülhamid döneminde, cebel nefusa'da yeniden bir i̇badi imamlığı veya emirliği kurmayı planladığı suçlamasıyla osmanlı makamları tarafından birkaç kez tutuklandı. jön türk devrimi'nin ardından 1908 genel seçimlerinde el-baruni, cebel'ül garbi mebusu olarak meclis-i mebûsan'na seçildi.

1911'de trablusgarp savaşı'nın patlak vermesinin ardından, el-baruni hemen işgale direnmek için berberileri askere almaya başladı. uşi antlaşması ile sona eren osmanlı hakimiyetinin ardından ekim 1912'nin sonlarında önemli trablus liderlerinin bir toplantısı olan el-aziziye kongresinde öncü bir rol oynadı. sonunda jabal nefusa ve marsa zuaga merkezli özerk bir i̇badi beyliği yaratma umuduyla i̇talyanlardan bir anlayış aradı. en azından berberilerin yeni i̇talyan libyası'sında özel ayrıcalıklar elde edeceklerini umuyordu. trablusgarp'daki berberi direnişinden geriye kalanlar, 23 mart 1913'te el-asab'a muharebesi'nde ezildi. el-biruni ve osmanlı ile bağlantısı olan diğer bazı liderler, fransız tunusu'nda gönüllü sürgüne gittiler. i̇talya, sürgünleri geri dönmeye ikna etmesi için kont carlo sforza'yı tunus'a gönderdi. el-baruni ikna olan ilk kişi oldu ve diğerlerine, i̇talya'dan trablusgarp toplumundaki konumlarını koruyabilecekleri ve geçmişteki direnişlerinin kendilerine karşı yapılmayacağına dair bir anlaşma karşılığında trablusgarp'a dönmeleri gerektiğini önerdi. el-baruni'ye berberi özerkliği vaat edilmiş gibi görünüyor. i̇talyanlar da ondan cebel'ül garbi hakkında bir monografi yazmasını istediler.

el-baruni, i. dünya savaşı'nın ortasında osmanlı padişahı tarafından trablusgarp, tunus ve cezayir'e vali atandığı ekim 1916'ya kadar geri dönmedi. bu bölgelerin hiçbiri o sırada fiili osmanlı kontrolü altında değildi, ancak osmanlılar, trablus'ta i̇talya'ya karşı savaşı organize etmek için aktif olarak çalışıyorlardı. kasım 1918'de el-baruni, osmanlı teslimiyetinin ardından ilan edilen trablusgarp cumhuriyeti'ni temsil etmek üzere seçilen dört yerel eşraftan biriydi. haziran 1919'da legge fondamentale (temel kanun) ilan edilmesiyle el-baruni, i̇talya ile barış yaptı.

eylül 1921'de, i̇talya'nın böl ve yönet politikasının bir sonucu olarak, libya'da, giderek artan bir şekilde i̇talya'ya koruma arayan berberiler ile araplar arasında bir iç savaş vardı. berberiler arasında el-baruni bu durumdan yaygın olarak sorumlu tutuldu. kasım 1921'de son sürgününe gitti. umman'a yerleşmeden önce fransa, mısır, türkiye ve mekke'ye gitti. umman'da maliye bakanı olarak atandı.

1 mayıs 1940'ta umman sultanı said bin teymur'un refakatinde mumbai'yi ziyaret ederken öldü. ölümünden sonra kızı za'ima bint süleyman, onun bazı kağıtlarını topladı ve 1964'te trablus'ta safahat khalida min al-cihad li'l-mujahid al-libi sulayman al-baruni adıyla yayınladı.

kaynakça 
özel

genel

konuyla ilgili yayınlar

dış bağlantılar 
a novel by al-baruni  (in arabic)
a biography of al-baruni (in arabic)
another biography of al-baruni  (in arabic)

1872 doğumlular
1940 yılında ölenler
1908-1912 osmanlı meclis-i mebusanı cebel'ül garbi üyeleri
1912 nisan-ağustos osmanlı meclis-i mebusanı cebel'ül garbi üyeleri

libyalı devrimciler

arap roman yazarları

trablusgarp savaşı
i. dünya savaşı'nda osmanlılar
berberi şairler