On İki Küçük Peygamber

küçük peygamberler (, trey asar, "oniki") tanah'ın bir kitabı olup adını, peygambersi kehanet çalışmalarının kısalığından alır. hristiyanlıkta ise bu kitaplar teker teker ele alınır. tanah ve çoğu protestan ve katoliklerin "oniki" sıralaması şöyledir:

hoşea
yoel
amos
ovadya
yona (yunus)
mika
nahum
habakkuk
sefanya
hagay
zekeriya
malaki

doğu kiliselerinde kullanılan yunanca tercüme olan septuagint'te ilk altı kitap hoşea, amos, mika, yoel, ovadya, yona olarak sıralanıp devamı yukarıdaki listedeki gibidir. ayrıca, tanah'takinin aksine, "küçük peygamberler" "büyük peygamberler"den sonra değil önce yer alır.

onikinin ahit dışı kitaplar olduğuna dair ilk kanıtlar mö 190'larda yaşamış yeşu ben sirah'a aittir.. josephus ise onikinin ahit'in bir parçası olduğunu belirtmektedir; aynısı durum ölü deniz parşömenlerinde de gözükmektedir. yavne konsülü'nce onikinin ahit'in bir parçası olup olmayacağı bir tartışma konusu değildi. onikiden alıntılar bulunduran yeni ahit kullanıcıları olan ilk kiliseler bu kitapları da ahit'in bir parçası olarak kabul etmiştir. sapkın olarak kabul edilen sinoplu marcion, alternatif ahit'inden eski ahit'i ve ve onikiyi çıkarmıştır.

günümüz uzmanlarınca "onikiler kitabı" tek birim olarak ele alınır.

kitabın adındaki "küçük" sıfatı, kitabın önemsiz olduğunu değil kısa olduğunu ifade etmektedir. aynı şekilde, tanah'ta bulunan daha uzun kehanet yazılarına da büyük peygamberler denmektedir.

oniki'nin kitabı 
"onikiler kitabı", antik yazılarda anlatılanlara kıyasla daha akıcıydı. günümüz ahit'indeki sıralama antik geleneğin bir uzantısı olup hemen hemen kronolojiktir. i̇lk kitaplar, erken asur döneminde yaşamış peygamberlere aittir: hoşea, amos, ovadya, yona ve mika; yoel'in tarihi bilinmemektedir fakat yoel'in bitimine doğru bir cümle, amos'un başlangıcındaki cümlelerin biriyle birebir aynı olduğu için yoel kitabı amos kitabından önce konulmuştur. ayrıca hem amos'ta hem de yoel'de çekirge salgınıyla ilgili açıklamalar bulunur. bu kitapları, asur'un son dönemlerinde yaşamış peygamberlerin kitapları takip eder: nahum, habakkuk ve sefanya. son olarak da, pers zamanında yaşamış peygamberlerin kitapları bulunur: hagay, zekeriya ve malaki. sıralama yapılırken kronolojinin yanı sıra kudüs ve yehuda'ya yapılan odaklanma da dikkate alınmıştır. örneğin kudüs'ün mö 586'da yıkımını yansıtan ovadya kitabı kronolojik sırada sonra yer alır.

on iki kitabın her biri, artı son peygamberler adı altında gruplanan üç büyük peygamberler kitabı, kendine has edebi ve düzenleme tarihine sahiptir. kitapların büyüklüğü arttıkça bu karmaşıklaşmaktadır. genel olarak bu kitaplar üç tür materyal ihtiva eder:
 üçüncü kişi olarak peygamberin biyografisi aktarılır. bu da, kitabın peygamber dışında biri tarafından tamamlandığını gösterir.
 birinci kişi olarak peygamberin otobiyografisi bulunur.
 peygamberlere ait kehanetler veya demeçler yer alır. bunlar genelde şiirsel olup ahit kanunları, uluslara karşı kehanetler, yargı kehaneti, ulak demeci, şarkılar, ilahiler, ağıtlar, kanunlar, deyişler, sembolik hareketler, dualar, bilge deyişleri ve görümler gibi çeşitli konuları içerir.

ayrıca bakınız 
peygamber
büyük peygamberler

kaynakça

bibliyografi 
 achtemeier, elizabeth r. & murphy, frederick j. the new interpreter’s bible, vol. vii: introduction to apocalyptic literature, daniel, the twelve prophets. (abingdon, 1996)
 cathcart, kevin j. & gordon, robert p. the targum of the minor prophets. the aramaic bible 14. (liturgical press, 1989)
 chisholm, robert b. interpreting the minor prophets. (zondervan, 1990)
 feinberg, charles l. the minor prophets. (moody, 1990)
 ferreiro, alberto (ed). the twelve prophets. ancient christian commentary on scripture. (inter-varsity press, 2003)
 hill, robert c. (tr). theodoret of cyrus: commentary on the prophets vol 3: commentary on the twelve prophets. (holy cross orthodox press, 2007)
 hill, robert c. (tr). theodore of mopsuestia: commentary on the twelve prophets. the fathers of the church. (catholic university of america, 2004)
 house, paul r. the unity of the twelve. jsot supplement series, 97. (almond press, 1990)
 jones, barry alan. the formation of the book of the twelve: a study in text and canon. sbl dissertation series 149. (society of biblical literature, 1995)
 keil, carl friedrich. keil on the twelve minor prophets (1878) (kessinger, 2008)
 longman, tremper & garland, david e. (eds). daniel–malachi. the expositor’s bible commentary (revised edition) 8. (zondervan, 2009)
 mccomiskey, thomas edward (ed). the minor prophets: an exegetical and expository commentary. (baker, 2009)
 navarre bible, the: minor prophets. (scepter & four courts, 2005)
 nogalski, james. literary precursors to the book of the twelve. beihefte zur zeitschrift fur die alttestamentliche wissenschaft (walter de gruyter, 1993)
 nogalski, james d. & sweeney, marvin a. (eds). reading and hearing the book of the twelve. symposium series. (society of biblical literature, 2000)
 petterson, anthony r., ‘the shape of the davidic hope across the book of the twelve’, journal for the study of the old testament 35 (2010), 225-246.
 phillips, john. exploring the minor prophets. the john phillips commentary series. (kregel, 2002)
 redditt, paul l. & schart, aaron. thematic threads in the book of the twelve. beihefte zur zeitschrift fur die alttestamentliche wissenschaft. (walter de gruyter, 2003)
 roberts, matis (ed). trei asar : the twelve prophets : a new translation with a commentary anthologized from talmudic, midrashic, and rabbinic sources. (mesorah, 1995- )
 rosenberg, a.j. (ed). the twelve prophets: hebrew text and english translation. soncino books of the bible. (soncino, 2004)
 schart, aaron. die entstehung des zwölfprophetenbuchs. neubearbeitungen von amos im rahmen schriftenübergreifender redaktionsprozesse. beihefte zur zeitschrift für die alttestamentliche wissenschaft 260. (walter de gruyter, 1998)
 slavitt, david r. (tr). the book of the twelve prophets. (oxford university press, 1999)
 smith, james e. the minor prophets. old testament survey. (college press, 1994)
 stevenson, john. preaching from the minor prophets to a postmodern congregation. (redeemer, 2008)
 walton, john h. (ed). the minor prophets, job, psalms, proverbs, ecclesiastes, song of songs. zondervan illustrated bible backgrounds commentary. (zondervan, 2009)