Ernst Thälmann

ernst thälmann (16 nisan 1886 hamburg - 18 ağustos 1944 buchenwald toplama kampı), teddy lakabıyla tanınırdı; weimar cumhuriyeti'nde 1925 yılı ile 1933 yılları arasında almanya komünist partisi (kpd) başkanlığını yaptı. 1933 yılında gestapo tarafından tutuklandı ve toplama kampındaki 11 yıllık hücre hapsinden sonra 1944 yılında adolf hitler'in emri ile kurşunlanarak öldürüldü.

ernst thälmann'ın onuruna, 1936 yılında, i̇spanya i̇ç savaşı’nda savaşan uluslararası tugaylar içerisinde thälmann taburu kurulmuştu.

thälmann'ın başkanlığı döneminde parti stalinist bir çizgideydi. buna bağlı olarak da, nasyonal sosyalizm yerine sosyal demokrasinin asıl düşman olarak görülmesi sosyal faşizm tezini ortaya çıkarmıştır. bu tutumun işçi sınıfı hareketinin bölünmesine neden olduğu gibi nazilerin 1933 yılında iktidara gelmelerini de kolaylaştırdığı iddia edilmektedir.

yaşamı

ebeveyn 
thälmann'ın babası, johannes thälmann, takma adı jan (d. 11 nisan 1857 - ö. 31 ekim 1933), holstein weddern'de doğdu ve orada çiftçi olarak çalıştı. annesi maria magdalene, evlilik öncesi soyadı kohpeiss (d. 8 kasım 1857 - ö. 9 mart 1927) vierlande kirchwerder'de bir marangozun kızı olarak dünyaya geldi. 1884 yılında hamburg'da evlendiler. burada johannes thälmann bir nakliye şirketinde şoförlük yaparak geçimini sağlamaya başladı.

anne ve babası hiçbir partiye üye değildiler. babasından farklı olarak annesi koyu bir dindardı. oğulları ernst'in doğumundan sonra hamburg limanı yakınlarında bir yerde bir meyhane işletmeye başladılar. mart 1892 de çalınmış mal satın almaları veya borca karşılık bu malları ödeme olarak kabul etmeleri nedeni ile 2 yıl hapse mahkûm oldular. bu ceza 36 yıl sonra ernst thälmann'ı seçim kampanyalarında yıpratmak amacıyla ön plana çıkarılmak istenmişti. thälmann ve kızkardeşi frieda ayrı ayrı ailelerin yanına verildi. ancak anne ve baba cezaevinden erken çıktılar. (anne mayıs, baba ise ekim 1893)

gençlik, mesleği ve savaşta askerlik 

thälmann 1893 - 1900 yıları arasında ilkokula gitti. daha sonra tarih, tabiat bilgisi, halk bilimi, matematik, beden eğitimi ve spor dersleri en sevdiğim derslerdi diye yazar. din derslerini sevmezdi. 1890'lı yılların ortalarında anne ve babası hamburg eilbek'de sebze, kömür satan ve yük taşıma işleri yapan küçük bir dükkân açtılar. ernst thälmann okul sonrası bu dükkânda çalışmak zorundaydı. ev ödevlerini okul başlamadan önce sabah erken saatlerde yapmak zorundaydı. bu dükkândaki deneyimleri ile ilgili şunları yazar:

-ernst thälmann gekürzter lebenslauf (kısaltılmış yaşam öyküsü), doğaçlama konuşmalarından derlenmiştir. (1935)

tüm bu zorluklara rağmen thälmann iyi bir öğrenciydi. öğrenmek ona büyük bir mutluluk veriyordu. ailesi, onun tahsili için para vermeyi kabul etmeyince, öğretmen olma veya herhangi bir meslek öğrenme isteklerini yerine getiremedi. bu nedenle kendisine huzursuzluk vermesine rağmen, babasının küçük dükkânında çalışmaya devam etti. küçük yaşlarda başladığı bu aile şirketindeki zor işler nedeniyle ailesi ile sorunlar yaşadı. thälmann işine karşılık harçlık yerine haklı bir ücret istiyordu. bu nedenle limanda vasıfsız işçi olarak iş aramaya başladı. daha 10 yaşında iken, kasım 1896 tarihinden şubat 1897 tarihine kadar süren iş bırakma eylemini yapan liman işçileri ile tanışmıştı. i̇ş bırakma eyleminde taraflar çok şiddetli bir savaş verdi. 1936 yılında kızına hapishaneden yazdığı mektupta şunları yazar: 
liman işçilerinin sosyal politik konuşmaları onu derinden etkilemişti.

1902 yılının başlarında, evdeki bir tartışma sonucu evi terk etti. önce bir evsizlerin kaldığı yurtta kaldı. daha sonra da bir bodrum katına taşındı. 1904 yılından itibaren bir yük gemisinde kazancı olarak çalışmaya başladı. bu şileple amerika dahil olmak üzere birçok ülkeye gitti. bu yıllarda, i. dünya savaşı'na kadar, hamburg'lu liman işçilerinin hakları için yoğun bir şekilde mücadele verdi. 1913'ten 1918'e kadar bir çamaşırhanede şoför olarak çalıştı.

1915 yılında askere alındı ve batı cephesine gönderildi. kısa bir süreliğine köln ve bayreut askerî hastanelerinde kalmasının dışında savaş sonuna kadar burada kaldı. kendi ifadesine göre bulunduğu savaşlar ve çarpışmalar: champagne muharebesi (1915-1916), somme muharebesi (1916), aisne ve soissons muharebesi, cambrai muharebesi (1917) ve arras muharebesi.

aile 
askere alınmadan bir gün önce 13 ocak 1915 tarihinde rosa koch ile evlendi. bu evlilikte irma adlı kızı dünyaya geldi. (d. 6 kasım 1919 - ö. 10 aralık 2000)
son zamanlarda çıkan bir kitapta irma'nın, babasının tek çocuğu olmadığı yazıyor. fakat bu konuda detaylı bir açıklama verilmemiş.

politik kariyeri

i̇lk yıllar 
 

thälmann 15 mayıs 1903 tarihinde almanya sosyal demokrat partisi'ne üye oldu. 1 şubat 1904 tarihinde almanya ticaret, nakliyeciler ve karayolu i̇şçileri derneği'''ne katıldı. ekim 1918 de askerden izine geldi ve dört arkadaşı ile birlikte cepheye geri dönmedi. 1918 yılının sonlarında bağımsız sosyal demokrat parti uspd'ye katıldı.

hamburg i̇şçi ve asker şurası'nın kuruluşunda yer aldı. 1919 yılının mart ayında uspd hamburg başkanı ve hamburg belediye meclisi üyesi oldu. aynı zamanda hamburg şehir parkında olağanüstü durumlar memuru olarak çalıştı. thälmann'ın çabalarıyla hamburg uspd, almanya komünist partisi (kpd) ile birleşti ve bu birleşme almanya birleşik komünist partisi adı ile de tanındı. hamburg uspd üyelerinin yüzde 98 i kpd'ye geçti.
  
aralık ayında kpd merkez komitesi'ne seçildi. mart 1921'de politik faaliyetleri nedeni ile i̇şçi kurumu'ndaki işinden atıldı. aynı yıl komintern'in iii.kongresine, kpd temsilcisi olarak, katılmak üzere moskova'ya gitti ve orada lenin'le tanıştı. 18 haziran 1922 tarihinde evine bir suikast düzenlendi. milliyetçi consul organizasyonu üyeleri, thälmann'ın alt katta bulunan evine el bombası attılar. evde bulunan karısı ve kızı yara almadan kurtuldular. thälmann eve o gün geç gelmişti.

 hamburg ayaklanması 
thälmann, 23 ekim 1923'te başlayan ve 25 ekim 1923'e kadar süren hamburg ayaklanmasının düzenleyicisiydi ve bizzat içinde yer almıştı. ayaklanma başarısız olmuştu ve thälmann bir süre ortadan yok olmak zorunda kalmıştı. daha sonra parti yayın organı die rote fahnenin berlin baskısında bir değerlendirme yaptı:

 -ernst thälmann hamburg ayaklanmasının öğrettikleri, 23 ekim 1925. 

kpd'nin eski başkanlarından ve sağa kaymış heinrich brandler ve august thalheimer ayaklanmanın başarısızlığından sorumlu tutuldular. suç partinin bolşevikleşememesindeydi. aynı sonuca bulgaristan'da 1923 yılında ortaya çıkan ve başarısızlıkla sonuçlanan "antifaşist eylül ayaklanması"'ndan sonra georgi dimitrov'da varmıştı.

 parti başkanlığını devralma 
1924 şubat ayından itibaren kpd başkan yardımcısı ve mayıs'tan itibaren de kpd milletvekili oldu. aynı yıl komintern'in v.kongresi'nde yürütme kurulu'na, kısa bir süre sonra da başkanlık kuruluna (präsidium) seçildi. 1 şubat 1925 tarihinde kızıl cephe savaşçıları birliği'ne başkan oldu ve 1 eylül'de de, aşırı sola kaydığı gerekçesi ile partiden atılan ruth fischer'in yerine, kpd'nin başkanı oldu. thälmann, 1925 yılında almanya cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday oldu. birinci turda sadece yüzde 7 oy almasına rağmen, ikinci tura da katıldı. i̇kinci turda aldığı yüzde 6,4 oy, spd, almanya demokrat partisi (ddp) ve diğer merkez partilerin ortak adayı wilhelm marx'ın, monarşist paul von hindenburg'a karşı çok az oy farkıyla kazanmasını engelledi. böylece paul von hindenburg yüzde 48,3 oyla almanya cumhurbaşkanı seçildi. ekim 1926 tarihinde hamburg liman işçileri grevini destekledi. thälmann bu grevi, 1 mayıs tarihinde başlayan ve hamburg limanındaki işverenlerin durumunu olumlu bir şekilde etkileyen i̇ngiliz maden işçileri grevine destek amaçlı bir dayanışma olarak değerlendiriyordu. thälmann'ın amacı hamburg'daki bu grev kırıcı ticareti engellemekti. ernst thälmann 22 mart 1927 tarihinde berlin'de bir gösteri yürüyüşüne katıldı. burada başını sıyırıp geçen bir kılıç darbesi nedeniyle sağ gözünün üstünden yaralandı. 1928'de komintern'in moskova'da yapılan vi.kongresi'ne katılmak üzere leningrad'a (şimdiki adı sankt-peterburg) gitti. burada aurora (1900) gemisi onursal üyesi seçildi.
 wittorf skandalı 
28 eylül 1928 tarihinde parti merkez komitesi thälmann'ın tüm görevlerini elinden aldı. wittorf skandalı çerçevesinde, partinin hamburg yöneticilerinden john wittorf'un seçimlerde 1.500 - 3.000 reichsmark parayı zimmetine geçirmesi olayının üzerine yeteri kadar gitmemek, bilerek göz yummak ve john wittorf'u korumakla suçlandı. aslında, thälmann'ın bu olayı gizlemesinin nedeni, 1928 yılındaki seçimlerde, böyle bir olayın açığa çıkmasının partiyi olumsuz etkileyeceğini düşünmesiydi.

thälmann tecritte on bir yıl geçirdi. ağustos 1944'te, bautzen cezaevinden buchenwald toplama kampına transfer edildi. 18 ağustos'ta, hitler'in emri üzerine vurularak idam edildi. cesedi hemen yakıldı. kısa bir süre sonra, naziler rudolf breitscheid ile thälmann'ın 23 ağustos tarihinde bir müttefik bombalı saldırıda öldüğünü duyurdu.

 anısına yapılanlar 

daha sağlığında, i̇spanya'daki uluslararası tugaylar içerisindeki bir taburun thälmann taburu olarak adlandırılmasının yanı sıra, 1948 yılında almanya'nın sovyetler birliği bölgesinde ernst thälmann öncü gençlik organizasyonu kuruldu. 1952 yılında resmileştirildi ve 10 yaş ile 14 yaş arası çocuk öncülere thälmann öncüsü (thälmann pioniere) adı verildi.

almanya demokratik cumhuriyeti'nde birçok çalışma gruplarına, okullara, caddelere, meydanlara, semtlere, yerleşim birimlerine ve fabrikalara o'nun adı verildi. örneğin bir fabrikanın adı ernst thälmann'ın baş harflerinden oluşuyordu. sket (schwermaschinenbaukombinat ernst t'hälmann). küba'da bulunan bir adaya da ernst thälmann adası adı verildi. 1949 yılında berlin wilhelm meydanı'nın adı, ernst thälmann meydanı olarak değiştirildi. bu meydandaki metro istasyonunun adı da ernst thälmann meydanı mohren caddesi metro i̇stasyonu olarak değiştirildi ve bu meydana sovyet heykelci lew kerbell'in yaptığı ernst thälmann heykeli dikildi.

hamburg'da da ernst thälmann  adı verilen bir caddenin adı, 1956 yılındaki budapeşte ayaklanmasının kanlı bir şekilde bastırılmasından sonra, budapeşte caddesi olarak değiştirildi. o zamanlar batıdaki caddelere komünistlerin isminin verilmesi istenmiyordu; ama hamburg eppendorf'da, ernst thälmann meydanı'ndaki evi ernst thälmann anı evi olarak duruyordu.

ayrıca berlin yakınlarındaki sporthaus ziegenhals restoranı duvarında bir anı şilti bulunmaktadır. burada, 1933 yılında yaptığı "ziegenhals konuşması" olarak tanınan konuşmasında, spd'ye, alman faşizmine karşı tek cephe oluşturmayı önermişti. bir diğer anı şilti de frankfurt oder şehrindeki kleistpark'da bulunmaktadır.

berlin zentralfriedhof friedrichsfelde mezarlığında bulunan sosyalist mezarlığı'nda sembolik bir mezarı bulunmaktadır.

thälmann'ın anısına adlandırılan yerler:
 thälmann, tacikistan'da rus-alman köyü.
 thälman, birobidschan'da eski bir yahudi kolhozu.
 telmanowe, ukrayna'da bir yerleşim yeri.

 tartışmalar 
thälmann yaşadığı zamanlarda sol kanat tarafından da çok eleştirildi. o zamanki kpd yönetimi, thälmann'ın başkanlığında yürütülen hamburg ayaklanması'na eleştirel yaklaşmıştı. o'nun başkanlığı döneminde, alman komünistlerininin sovyetler birliği komünist partisi güdümüne sokulduğu suçlaması yapılıyordu. bağımsız bir hareketin içinde bulunan üyeler partiden uzaklaştırılmışlardı. nisan 1925'te komintern'de, önceki başkan ruth fischer'le tartışarak, thälmann'ın partinin başına gelmesini sağlayan clara zetkin, 1927 eylül'ünde şunları söylüyordu: "...bilgisiz ve teorik olarak yetişmemiştir. eleştirilmediği için, kendini aldatan, kendini kör eden, çılgınlığın sınırlarında dolaşan ve kendine hakim olamayan bir durumun içine girmiştir...“ weimar cumhuriyeti'nde kpd'nin spd'yi düşman olarak görmesi (sosyal faşizm teorisi), antifaşist güçleri zayıflatan bir strateji olarak değerlendirilmiştir. önemli bir komünizm araştırmacısı olan tarihçi hermann weber de thälmann'ı eleştirmiştir: " hitler'in zindanlarındaki sağlam duruşuna gösterdiğimiz saygıya rağmen, şunu söylememiz gerekir: thälmann, demagoji yeteneklerine sahip bir kasaba politikacısıydı."

 ernst thälmann üzerine yazılan kitaplar 
 alman demokratik cumhuriyeti - kitaplar 

 ernst thälmann: bir hapishane yoldaşının mektuplarına cevaplar (antwort auf briefe eines kerkergenossen), dietz yayınevi, berlin 1961.
 irma thälmann: babamdan hatırladıklarım (erinnerungen an meinen vater). der kinderbuch yayınevi, berlin 1973.
 sed merkez komitesi marksizm - leninizm enstitüsü: ernst thälmann. mektuplar – anılar. dietz yayınevi, berlin 1986.
 sed merkez komitesi marksizm - leninizm enstitüsü (yazarların ortak çalışması): ernst thälmann. bir biyografi.dietz yayınevi, berlin 1979, isbn 3-88012-394-2.
 willi bredel: ernst thälmann. politik bir yaşama bir katkı (ernst thälmann. ein beitrag zu einem politischen lebensbild) dietz, berlin 1948; 8., genişletilmiş baskı. 1961.
 willi bredel ve michael tschesno-hell: ernst thälmann. sınıfının öncüsü. edebi bir senaryo. (ernst thälmann. führer seiner klasse. literarisches szenarium.) henschel yayınevi, berlin 1955.
 peter przybylski: thälmann'ın öldürülmesi olayı. (mordsache thälmann.) almanya demokratik cumhuriyeti askeri yayınevi, berlin 1986.
 wera küchenmeister ve claus küchenmeister, volker koepp: thälmann'ın genç olduğu zamanlar (als thälmann noch ein junge war.) kinderbuch yayınevi, berlin 1976.
 max zimmering: buttje pieter ve kahramanı. (buttje pieter und sein held.) dietz yayınevi, berlin 1951.

 başvuru kitapları 
 rené börrnert: almanya demokratik cumhuriyeti komünist eğitiminde örnek kişi olarak ernst thälmann (ernst thälmann als leitfigur der kommunistischen erziehung in der ddr.) doktora tezi braunschweig teknik üniversitesi, 2003 (pdf; 3 mb).
 rené börrnert: ernst thälmann'ın sadakati ve cesareti! almanya demokratik cumhuriyeti eğitiminde, partinin thälmann'ı sunuşu. (wie ernst thälmann treu und kühn! das thälmann-bild der sed im erziehungsalltag der ddr.) klinkhardt, bad heilbrunn 2004, isbn 3-7815-1321-1. thilo gabelmann: thälmann hiç yenilmedi mi? bir efsanenin ölümü (thälmann ist niemals gefallen? eine legende stirbt.) das neue berlin yayınevi, berlin 1996, isbn 3-359-00800-6.
 peter monteath (yayıncı): ernst thälmann. i̇nsan ve efsane. (ernst thälmann. mensch und mythos.) rodopi yayınevi, amsterdam/atlanta 2000, isbn 90-420-1323-0.
 hermann weber & bernhard h. bayerlein (yayıncı): thälmann skandalı. stalin'le gizli görüşmeler. (der thälmann-skandal. geheime korrespondenzen mit stalin.) aufbau yayınevi, berlin 2003, isbn 3-351-02549-1.
 eleştiri manfred behrend ernst thälmann. i̇nsan ve efsane. (ernst thälmann – mensch und mythos) üzerine eleştiriler, glasnost berlin.
 eleştiri volker ullrich stalin'in sadık yandaşları (stalins treue vasallen) üzerine eleştiriler, die zeit gazetesi, 15 mayıs 2003.

 filmler 
 ernst thälmann – sınıfının çocuğu, defa sinema filmi 1953/54, senaryo: willi bredel
 ernst thälmann – sınıfının öncüsü, defa sinema filmi 1954/55, senaryo: willi bredel
 ernst thälmann'', alman demokratik cumhuriyeti - televizyon filmi 1986

dış bağlantılar 

 reichstag milletvekilleri veri bankasında ernst thälmann bilgileri almanca
 ernst thälmann reich başkanlığı belgeleri, almanca
 ernst thälmann'ın konuşmaları ve yazıları (marksist internet arşivi), almanca
 ernst thälmann: ''alman i̇şçi sınıfı tarihi üzerine konuşma ve yazıları 4 cilt almanca
 ernst thälmann'ı anma yerleri hamburg, almanca
 diğer thälmann'ı anma yerleri almanca

kaynakça 

1886 doğumlular
1944 yılında ölenler
20. yüzyıl alman siyasetçileri
alman komünistler
alman antifaşistler
alman ateistler
almanya komünist partisi
weimar cumhuriyeti'nde kişiler
buchenwald toplama kampı
ateist siyasetçiler
ateşli silahtan ölenler
hamburg doğumlular
antirevizyonistler
almanya komünist partisi mensubu siyasetçiler
alman marksistler
alman devrimciler
almanya bağımsız sosyal demokrat partisi mensubu siyasetçiler
almanya sosyal demokrat partisi mensubu siyasetçiler
stalinizm