Panzerfaust Harekâtı

panzerfaust harekâtı (almanca: unternehmen eisenfaust), wehrmacht'ın ii. dünya savaşı sonlarında 15-16 ekim 1944'de macaristan'ı işgal için giriştiği bir harekâttır. adolf hitler, macaristan kral naibi amiral miklós horthy'nin, kızıl ordu birliklerinin ilerlemesi karşısında, ülkesinin teslim olması konusunda sovyetler birliği ile gizlice görüşmeler yaptığını öğrenince, bu gidişata engel olması için waffen-ss komando binbaşı otto skorzeny'i görevlendirdi. romanya zaten kısa bir süre önce sovyetler ile birleşmiş ve almanya'ya savaş ilan etmişti. hitler, macarların teslim olması durumunda güney kanadının bütünüyle korumasız kalacağından, hâlen sovyet ilerlemesine karşı balkanlar'da çarpışmakta olan bir milyon askerinin durumunun da tehlikeye gireceğinden endişe etmektedir.

hitler'in waffen-ss'i görevlendirmesi 

horthy'nin oğlu miklós horthy, bu arada sovyet temsilcilerle görüşüyordu. alman gizli servisi, mareşal tito'nun elçilerinin kendisiyle görüşmek istediği konusunda miklós'a dolaylı yoldan bir haber ulaştırdı. miklós, ilk toplantıyı, önerilen toplanma yeri civarında kuşkulu kişileri saptaması yüzünden değerlendiremedi. i̇kinci bir toplantı 15 ekim'den öncesi için, macaristan tuna limanları müdürü felix bornemisza'nın ofisinde planlandı. yugoslav delegelerinin önemli haberleri olacağını umuyordu. fakat binaya girdikten sonra otto skorzeny ve adamları ona saldırdı ve direncinin kırılması için hırpalandı. miklós, otto skorzenyzeni'nin adamları tarafından silah zoru ile bağlandı ve bir halıya sarılarak havaalanına götürüldü. uçakla viyana'ya, oradan da mauthausen toplama kampına götürüldü.

horthy ateşkes ilan etmesi 

kral naibi horthy, macaristan'ın doğusundaki sovyet birlikleriyle temas kuran güvendiği general bela miklós'un çabaları sonucunda, ülkesi için savaşın sonunu getirme girişiminde bulundu. macar hükûmeti'nin özerkliğini koruyarak savaştan çekilmenin yollarını araştırıyordu. sovyetler birliği seve seve bu sözü verdi. fakat almanlar horthy'nin gizlice sürdürdüğü girişimlerin farkındadır ve onu etkisiz hale getirmek, hükûmetini düşürerek alman yanlısı güçleri iktidara getirmek için panzerfaust harekâtı'nı planladılar. ayrıca, macaristan'ın kesin işgali de bu yolla planlanmış olmaktadır. horthy hükûmeti, budapeşte'nin merkezinde orta çağ'dan kalma bir kalede iyi korunmaktadır. horthy, macaristan'ın almanya'nın zorlamasıyla savaşa sokulduğunu ileri sürmektedir. bir toplantıda şunları söylemiştir:

horthy, 15 ekim 1944 günü saat 14:00'da sovyetler birliği'yle radyodan ilan edilen bir ateşkes antlaşması imzaladı. bunun üzerine macar faşistlerin ok haç partisi, alman yardımıyla radyo istasyonunu işgal etti. bir parti üyesi, macar genelkurmay başkanı general vörös'ün adını kullanarak bir karşı bildiri okudu. budapeşte'de kalan iki macar birliğinin komutanı ve yardımcısı tutuklandı ya da kayboldu. askerler ise demir haç partisi safına geçti.

macar birliklerinin büyük bölümünün alman ordusunun komutası altında olduğu düşünülürse, ileri hat birliklerine ateşkesle ilgili bir emir ulaşmadığı ortadadır. dahası, böyle bir emrin hazırlanıp hazırlanmadığı da belli değildir.

otto skorzeny, emrindeki alman birlikleri ve dört tiger ii tankla budapeşte kalesinin viyana kapısını tuttu. horthy, üstün alman kuvvetleri ve zırhlılarıyla çarpışmanın anlamsız olduğunu düşünerek kaledeki muhafız kuvvetlerine direnilmemesi emri verdi. bu emir macar birliklerinden birine ulaşmadı ve bu birlik 30 dakika kadar alman birlikleriyle çatışmada kaldı. alman birlikleri bu süre içinde budapeşte kalesinde kontrolü sağladılar. bu çatışmalar sırasında 7 asker ölmüş, 26 kişi de yaralanmıştır.

horthy'nin tutuklanması 

horthy, aynı günün (15 ekim) ilerleyen saatlerinde edmund veesenmayer ve kurmayı tarafından gözaltına alındı. gece waffen-ss bürosunda tutuldu ve daha sonra kişisel eşyalarını toplamak için bürosuna döndü. kendisinden, daktiloyla yazılmış bir ifadeyi imzalaması başbakan geza lakatos tarafından istendi. belgeyi imzalamasının, güvendiği bir arkadaşı tarafından istenmesi horthy'yi şaşırttı. fakat, lakatos oğlunun yaşamının bıçak sırtında olduğunu ona anlattı. horthy, dışarıda bekleyen veesenmayer'e, lakatos'un söylediklerinin doğru olup olmadığını sordu. veesenmayer tehdidi tekrarladı ve horthy, ülkenin kontrolünün bu darbeyle alman destekli demir haç partisi'ne geçmesine, kral naibinin de göstermelik onayını almak çabası olduğunu anladı. horthy daha sonra teslimiyetini şöyle açıkladı, "ne istifa ettim ne de szalasy'yi başbakan atadım, sadece oğlumun hayatı için imzaladım."

veesenmayer'in söz vermiş olmasına karşın miklós, alman toplama kampından savaşın sonunda, 8 mayıs 1945 tarihinde çıkabildi. daha sonra horthy almanya'ya götürüldü ve orada tutulduğu sürece 100 waffen-ss askeri tarafından korundu. amerikan 36. piyade tümeni komutanı general alexander patch, 1 mayıs 1945 tarihinde horthy'yi tutulduğu kalede ziyaret etti ancak serbest bırakılmasını sağlamadı. çünkü macaristan savaşın sonlarında almanya'yı savunmak için savaşmıştı ve horthy savaş esiri sayılıyordu. horthy yedi ay sonra 17 aralık 1945 tarihinde serbest bırakıldı.

ayrıca bakınız
 margarethe operasyonu
 macaristan ulusal ayaklanması
 ulusal birlik hükümeti (macaristan)

dipnotlar

kaynakça 
i̇ngilizce wikipedia maddesinden yararlanılmıştır. operation panzerfaust

ii. dünya savaşı doğu cephesi'nde muharebeler ve harekâtlar
macaristan'ın muharebeleri