Kalkandelen

kalkandelen veya iki dilli kullanımda tetova (arnavutça: tetova / tetovë; makedonca: tетово tetovo), kuzey makedonya'nın kuzeybatısında bir şehirdir. şar dağları’nın eteklerine kurulu olup pena nehri kenarındadır.

coğrafya 
kuzey makedonya’nın kuzeybatısında, polog bölgesi sınırları içinde yer alır. başkent üsküp ve manastır'dan sonra ülkenin üçüncü büyük şehridir. belediye yüzölçümü 1.080 kilometrekare olup denizden yüksekliği (rakım) 468 metredir.

i̇klim 
kalkandelen, yarı karasal bir iklime sahiptir. bu iklim yapısında yaz ayları nispeten nemli ve sıcak; kış ayları soğuk ve kar yağışlıdır. i̇lkbahar ve sonbahar sık sık yağışlar görülür.

tarih

erken tarih 
kalkandelen yakınlarında baltepe muhitinde bazı arkeolojik buluntular elde edilmiştir.

roma i̇mparatorluğu dönemi 
kalkandelen, mö 168 tarihinde roma egemenliğine geçmiştir. hunlar, ostrogotlar, keltler gibi kavimlerin roma topraklarına yoğun saldırılar düzenlediği dönem olan 3. ve 4. yüzyıldan sonra şehir güçlendirilmiş surlar, kaleler, hisarlar, hâkim tepelerle donatılmıştır. bu savunma çalışmaları kalkandelen ve civarındaki birçok köyü kapsamıştır.

osmanlı i̇mparatorluğu dönemi 

14. yüzyılda kalkandelen, bölgedeki birçok şehir gibi, osmanlı i̇mparatorluğu topraklarına katılmıştır. 1452 yılına ait ve “kalkandelen nahiyesi” adıyla belirtilen şehre dair ilk osmanlı kayıtlarında şehirde 146 hristiyan aile ve 60 müslüman aile var olmuştur. 1545 yılında 99 hristiyan aile ve 101 müslüman aile; 1568 yılında 108 hristiyan aile ve 329 müslüman aile kalkandelen’de yaşamıştır.

türk egemenliğiyle beraber şehirde birçok açıdan değişiklikler, yenilikler görülmüştür. ticaret açısından gelişmeye başlayan şehirde ticaretaileler artmış; yeni binalar, hamam gibi yapılar kurulmuştur. bu dönem ayrıca, kalkandelen’deki müslüman ve türk nüfusun da artıp baskın nüfus hâline gelmesini sağlamıştır. söz konusu durumla bağlantılı olarak şehirde birçok cami, mescit, dinî yapı kurulmuştur. bunlar içinde 1438 yılında yapılan alaca cami birçok yönüyle önemlidir.

osmanlı i̇mparatorluğu döneminde kalkandelen, önemli bir ticaret merkezi olduğu gibi, tarım, zanaat açısından da ön plana çıkmıştır. bunların yanında şehir, askerî üs özelliği de taşımıştır.

balkanlar’daki bektaşi dergâhlarının en önemlilerinden olan harabati baba tekkesi 1538 yılında kurulmuştur.

yugoslavya krallığı dönemi 
osmanlı i̇mparatorluğu dönemi sonrasında, küçüklü büyüklü birçok muharebe sonrasında kalkandelen bölgesi, sırp, hırvat ve sloven krallığı egemenliğine girmiştir. 1918 sonrasında yugoslavya krallığı olarak 1943 yılına dek egemenlik sürmüştür.

yugoslavya dönemi 
1943 yılı ile beraber yugoslavya krallığı ortadan kalkmış, yerine yugoslavya sosyalist federal cumhuriyeti kurulmuştur. kalkandelen’in de dâhil olduğu bölge, bu kez de sosyalist yugoslavya idaresine girmiştir.

kuzey makedonya cumhuriyeti dönemi 

1991 yılında kuzey makedonya’nın yugoslavya sosyalist federal cumhuriyeti’nden bağımsızlığını ilan etmesiyle kalkandelen, bağımsız kuzey makedonya cumhuriyeti içinde bugününe gelmiştir.

nüfus 
2021 sayımlarına göre kalkandelen belediyesi’nin toplam nüfusu 63.176 kişidir. bu nüfusun etnik dağılımı şu şekildedir: arnavutlar 41.356 (%65,5); makedonlar 14.116 (%22,3); türkler 1.745 (%2,8); romanlar 1.877 (%3,0) ve diğerleri.

tarihî durum

eğitim 
kalkandelen’de 12 ilköğretim okulu; 9 bölgesel okul; 1 ilköğretim devlet müzik okulu; 6 ortaöğretim okulu ve 2 üniversite vardır.

üniversitelerden kalkandelen devlet üniversitesi, gelişkin bir yükseköğretim kurumudur. bu devlet üniversitesinde bugün 11 fakülte, 1 enstitü ve sağlık alanında kurumları destekleyen 2 enstitü bulunur. üniversite, 12.000’den fazla öğrenciye; büyük sayıda da tam düzende olmayan öğrenciye sahiptir.

diğer üniversite olan güneydoğu avrupa üniversitesi, 2002 yılının aralık ayında açılmıştır. bu üniversitede 5 fakülte ve 2 eğitim birimi vardır.

kardeş şehirler 
  konya, türkiye
  sterling heights, abd
  prizren, kosova
  kökes, arnavutluk

kaynakça