Sansargiller

sansargiller (mustelidae), etçiller (carnivora) takımına ait bir caniiformes
(köpeğimsi)
familyasıdır.

sansarlar familyasına, sansarların yanında samurlar, porsuklar ve gelincikler de dahildir. eskiden bu familyaya mensup sayılan kokarcalar (mephitidae) modern bilimde ayrı bir familya olarak kabul edilir.

özellikleri 
çoğu sansargilin ortak özelliği uzun ve zarif bir vücut yapısıdır; sadece porsukların ve volverinlerin vücudu daha iri yapılıdır. renkleri çoğunlukla kahverengi ya da siyah olur. bazı türlerde benekler, çizgiler ya da diğer motifler bulunur. kuyrukları ve bacakları vücutlarına göre kısadır. her ayağında içeriye çekilemeyen 5 adet tırnak vardır. çeneleri ve kulakları da kısadır. diş sayıları türden türe değişmekle birlikte 28 ile 38 arasındadır. bütün sansargillerin, kokarcalarda da olduğu gibi, koku üretebildiği iyi gelişmiş bir anal bezesi vardır. bununla kendi bölgelerini işaretleyebilir veya bazı türlerin yaptığı gibi (bal porsuğu) kendini savunmak için pis koku yayabilirler.

diğer etçiller ile karşılaştırıldıklarında sansargiller genelde küçük yırtıcı hayvanlardır ama en ufakları (fare gelinciği) ve 30 kg ağırlığa kadar varabilen en büyükleri (su samuru, dev samur, ayı sansarı) arasında buna rağmen büyük bir fark vardır.

dağılım ve yaşam alanı 
neredeyse dünyanın her yerinde sansargillere rastlanabilir. tek eksik oldukları yerler avustralya ve okyanusya bölgeleri, madagaskar adası ve karayip adaları'dır.

sansargiller çok farklı yaşam alanlarında bulunurlar. bu konuda tek ortak özellikleri fazla kurak bölgeleri sevmemeleridir. çoğu türleri su yakınında yaşamaya bağımlıdır ve ırmakların, göllerin, birkaç türü de denizlerin kenarlarında bulunur. özellikle samurlarda suya bağımlılık çok büyüktür. deniz samuru pasifik okyanusunun açıklarında bile yaşayabilir.

yaşam şekli 
familyanın çoğu türleri hava kararınca aktif olurlar. gündüz aktif olanlar azınlıktadır. sansargiller barınak olarak kullandıkları mağaraları her zaman kendileri kazmaz, bazen diğer hayvanlar tarafından kazılmış mağaralara da yerleşebilirler. çoğu türler yerde yaşarlar ve ince vücutları ile rahatlıkla diğer küçük hayvanların kazdıkları tünellere girip onları avlarlar. bazıları ağaçlara da tırmanır, ve hatta ağaç sansarı gibi ağaçlarda yaşar. sansargillerin arasında çok usta yüzücüler bulunur; özellikle samurlar.

sansargiller neredeyse hep yalnız yaşarlar ve kendilerine sahip edindikleri bölgeyi titizlikle savunurlar. koku alma ve duyma kabiliyetleri çok iyidir.

beslenme 
sansargiller genelde etoburdurlar ama mevsime göre farklı derecede bitkisel beslenebilirler. sansargillerin avladıkları hayvanların büyüklükleri kendilerinden çok daha büyük olmaları ile dikkati çekerler; örneğin gelincikler kendilerinden çok daha büyük olan yaban tavşanını avlarlar ve ayı sansarı hatta orta boylu geyik türlerine bile saldırır. yılanlarla da beslenebilirler. özellikle bal porsuklari çok zehirli olan kobrayı yiyebilirler, sonra zehrin etkisiyle bayılıp kendine gelebilirler hatta bir pitonu gafil avlayıp onları bile yiyebilirler. zehirden etkilenmezler çünkü sinir sistemleri yok denecek kadar zayıftır.

üreme 
sansargiller senede bir kez yavru yapar ve gebelik 30-60 gün sürer. yeni doğan yavrular kör, korumasız ve annelerine çok bağımlıdır, ama kısa süre içinde gelişirler. çoğu türlerde yavrular 2 ay içinde bağımsız olurlar ve 6-12 ay içinde kendileri üreyebilir olgunluğa ulaşırlar. ömürleri 5-20 yıl arasıdır.

türkiye'nin sansargilleri 
 bayağı gelincik (mustela nivalis)
 kakım (mustela erminea)
 bayağı kokarca (mustela putorius)
 alaca sansar (vormela peregusna)
 kır sansarı (martes foina)
 ağaç sansarı (martes martes)
 porsuk (meles meles)
 su samuru (lutra lutra)

sınıflandırma

alt familya: su samurları (lutrinae) 
 aonyx
 tırnaksız su samuru (aonyx capensis) 
 asya küçük tırnaklı su samuru (aonyx cinerea) 
 cins: enhydra
 deniz samuru (enhydra lutris)
 cins: hydrictis
 hydrictis maculicollis
 cins: lontra 
 amerika su samuru (lontra canadensis) 
 lontra longicaudis 
 lontra provocax 
 lontra felina
 cins: lutra
 bayağı su samuru (lutra lutra) 
 lutra sumatrana
 lutra nippon
 cins: lutrogale
 lutrogale perspicillata
 cins: pteronura
 dev su samuru (pteronura brasiliensis)

alt familya: mustelinae 
 cins: arctonyx
 domuz burunlu porsuk (arctonyx collaris)
 cins: eira
 tayra (eira barbara)
 cins: galictis
 galictis cuja
 güney amerika sansarı (galictis vittata) 
 cins: gulo
 volverin (gulo gulo)
 cins: ictonyx
 ictynonyx lybica
 zoril (ictonyx striatus)
 cins: lyncodon
 lyncodon patagonicus
 cins: martes
 amerika sansarı (martes americana) 
 sarı boyunlu sansar (martes flavigula) 
 kır sansarı (martes foina) 
 martes gwatkinsii 
 ağaç sansarı (martes martes) 
 japon sansarı (martes melampus) 
 balıkçı sansar (martes pennanti) 
 samur (martes zibellina)
 cins: meles
 meles anakuma
 meles leucurus
 porsuk (meles meles)
 cins: mellivora
 bal porsuğu (mellivora capensis)
 cins: melogale
 melogale everetti
 çin porsuğu (melogale moschata) 
 melogale orientalis
 melogale personata
 cins: mustela
 mustela africana
 mustela altaica
 kakım (mustela erminea)
 bozkır kokarcası (mustela eversmanni)
 mustela felipei
 uzun kuyruklu gelincik (mustela frenata) 
 mustela itatsi
 mustela kathiah
 avrupa vizonu (mustela lutreola) 
 mustela lutreolina
 mustela nigripes
 bayağı gelincik (mustela nivalis) 
 mustela nudipes
 bayağı kokarca (mustela putorius)
 sibirya gelinciği (mustela sibirica) 
 mustela strigidorsa
 mustela subpalmata
 cins: neovison
 neovison macrodon
 amerika vizonu (neovison vison)
 cins: poecilogale
 afrika gelinciği (poecilogale albinucha)
 cins: taxidea
 amerika porsuğu (taxidea taxus)
 cins: vormela
 alaca sansar (vormela peregusna)

kaynakça

dış bağlantılar 
 tüm sansargiller türleri listesi

 
etçiller
gotthelf fischer von waldheim tarafından adlandırılmış taksonlar
memeliler familyaları