Zünnûn-ı Mısrî

{{müslüman bilgin bilgi kutusu
|isim                  = zünnûn-ı mısrî 
|tam_adı = zünnûn ebû'l faid savban ibn i̇brâhim el-mısrî 
|resim_adı             = dhulnun tomb.jpg
|resim_boyutu          = 250px
|resim_başlığı         = zünnûn-î mısrî'nin kahire yakınlarında <br/ >ölüler şehri'ndeki türbesi
|doğum_tarihi          = 796
|doğum_yeri            = ahmim, sevhac, sevhac i̇li, mısır, abbâsîler halifeliği
|ölüm_tarihi           = 859/860
|ölüm_yeri             = kahire
|dönem                 = abbâsîler devrî
|bölge                 = kahire
|okul/gelenek          = mistisizm, sufilik, spiritüalizm
|ilgilendikleri        = eski yunan felsefesi, hadis, fıkıh, tıp ve simya     
|etnik                 = mısırlı arap
|mezhep                = ehl-i sünnet ve ehl-i beyt inancı
|fikir                 = felsefî tasavvuf, fenafillah, murakabe, keşf ve i̇lham
|çalışmaları           = i̇slâmî mistisizm 
 sıfatû’l-mûmin ve mûmine, 
 risâle fîz’zikrû’l-menâkıbî’s-sâlihîn, 
 el-mücerrebat, 
 el-kâside fî’s-san’a el-kerîme, 
 risâle fî hâvasû’l-i̇ksir, 
 kitabû’r-rûkni’l-kebîr, 
 kitâbû’s-sikâ fî’s-san’a 
|eşi                   =
|çocuk                 =
| etkilendikleri = muhammed, ebu bekir, salmân-ı fârisî, kâsım bin muhammed, ca'fer es-sâdık, ebu musa câbir bin hayyan, kahireli sa’dun, mâlik bin enes, leys bin saad, süfyan bin uyeyne
| etkiledikleri        = beyazid bistâmî, sahl el-tustârî, hallâc-ı mansûr, mûhy’îd-dîn ibn’ûl arabî, şems-î tebrizî, mevlânâ celâleddîn rûmî, fazlʿallâh esterâbâdî (nâimî), nesîmî
|imza                  =  
|imza_alt              = 
|box_width             = 
}}

zünnûn-ı mısrî veya zû'n-nûn el-mısrî () (mısır’ın yûnusu) (796, ahmim - 860, kahire), tasavvuf felsefesinin kurucuları arasında gösterilen mısırlı arap düşünürdür. tam ismi ise zünnûn ebû'l faid savban ibn i̇brâhim el-mısrî (arapça: أبوالفيض ثوبان بن إبراهيم المصري) olarak bilinir.

zünnun mısri, 'i̇slâm’da gnosis' kavramı üzerinde ihtisaslaşarak ve bunu mârifetullâh 'i̇rfân' öğretisi şeklinde biçimlendirerek tarikât üyeliğine yeni kabul edilen müridler ile tarikât şeyhi arasındaki haberleşmeyi kolaylaştırmaya yardımcı olacak yeni bir öğreti geliştirmesiyle tanınmıştır.

lâkabı olan ve sonradan kendisine atfedilen nûn sıfatı ise eski arapçada büyük balık/balina anlamını taşımaktaydı. burada kullanılmasından maksat ise yûnus peygamberi yutan ve büyük bir balık olan yunus balığını çağrıştırmasıdır. kısacası "zû’l-nûn el-mısrî" lâkabı, mısır’ın yûnus’u anlamını taşımaktadır.

felsefî tasavvuf ekolü
eski yunan felsefesi, tıp ve simya bilimleriyle yakından  ilgilendi. beyazid bistâmî'nin selefi olan zû’n-nûn el-mısrî, aynı zamanda i̇mâm câ’fer-î sadık'ın talebelerinden olan meşhur simyacı câbir bin hayyan'ın da bir müridiydi. aynı zamanda, meşhur âlim ve sufilerden hallâc-ı mansûr’un da mürşidi olan sahl el-tustarî de zû’n-nûn el-mısrî’in talebelerinden birisiydi. 
 
tasavvufa kazandırdığı yeni felsefî boyut 

tutuklanarak bağdad'ta bir cezâevine kapatıldı. fakat, yapılan soruşturma neticesinde halifenin emriyle serbest bırakılarak tekrar kahire'ye dönmesine müsaade edildi. 859 yılında kahire'de vefât etti. türbesi kahire yakınlarında "ölüler şehri" adı verilen mevkîinde olup günümüze dek muhafaza edilmiştir.

mürşid ile mürid arasındaki iletişim öğretisi
 
zünnûn-ı mısrî, tarikat üyeliğine yeni kabul edilmiş olan mürid ile tarikâtın şeyhi veya mürşidi ile arasındaki iletişimin kolaylaşmasına yardımcı olacak bir sistem geliştirmek suretiyle marifetullah (i̇rfân/gnosis) öğretisini biçimlendirdi.

edebî şahsiyeti

söz ve şiirleri mistik tasvirlerle dolu ve hâyallerle son derece zengin olan, bilgi ya da "marifet" (irfân/gnosis)’e sufi spiritüalizminde diğer iki anayolu temsil eden korku (makhafet) ve aşk (mahabbet'')’dan çok daha fazla vurgu yapan ve mısır hiyerogliflerinin sırrına vâkıf olan efsanevî bir simyacı, şair ve mutasavvıf olarak şöhret sahibi olan ve tanınan bir kişiliğe sahipti.

kitapları
yazılı eserlerinden hiçbiri günümüze ulaşamamıştır. fakat, kendisine atfedilen çok sayıda şiirler, sözler ve özdeyişler günümüzde halk arasında geleneksel olarak yaşatılmaktadır.

osho, mısrî'den, 'günümüze dek yeryüzünde yürüyen sufi mistiklerin en büyüklerinden biri' olarak bahsetmektedir.

kaynakça

başvuru kitapları 
 bu maddenin yazımında encyclopædia britannica fifteenth edition'ndaki 'zünnun-ı mısri' maddesinden yararlanılmıştır.

dış bağlantılar 
 https://web.archive.org/web/20100706013430/http://www.semazen.net/show_text.php?id=307

mutasavvıflar
evliyalar
796 doğumlular
860 yılında ölenler
i̇slam filozofları