Bir Yaz Gecesi Rüyası (film, 1935)

bir yaz gecesi rüyası  1935 abd yapımı fantastik komedi filmidir. özgün adı a midsummer night's dream dir.

william shakespeare'in 1594 1595 yılları arasında yazdığı aynı adlı ünlü tiyatro eserinden senaryosunu charles kenyon ve mary c. mccall jr.'ın birlikte uyarlayarak yazdıkları filmi william dieterle ve max reinhardt birlikte yönetmişlerdir. başlıca rollerinde dick powell, olivia de havilland, james cagney, mickey rooney, ian hunter, joe e. brown ve victor jory oynamışlardır. filmde rol alan oyuncuların çoğunluğu daha önce hiç shakespeare oynamamış olmalarına rağmen başta cagney ve brown olmak üzere filmde gösterdikleri performanstan dolayı büyük övgüler aldılar. "bir yaz gecesi rüyası" hollywood'da yapılmış en başarılı shakespeare uyarlamalarından biri olarak kabul edilmektedir.

eser filme alınmadan önce los angeles'taki büyük amfitiyatro hollywood bowl'da (bowl: kase, bu 18.000 kişilik açık hava tiyatrosunun beton sahnesi kase şeklindedir) yine max reinhardt tarafından sahnelenmişti. reinhardt'ın bu efsanevi sahne prodüksiyonunda rol alan sanatçılardan sadece olivia de havilland ve mickey rooney filmde de oynamışlardı.

tüm shakespeare eserlerinde olduğu gibi bu filmde de görünüşte birbiri ile fazlaca ilgili olmayan olaylar dizisi sonunda ortaya çıkan tek bir olay ile birbirine bağlanır. aşk, evlilik ve büyü ana temaları üzerine kurulu bu yanlışlıklar komedisinde olaylar eski yunan'da bir düğün etrafında gelişir.

filmde ana müzik teması olarak alman besteci felix mendelssohn bartholdy'nin 1843'te william shakespeare'in söz konusu komedisi için bestelediği yine aynı adlı (op.21 bir yaz gecesi rüyası uvertürü) eseri kullanılmıştır. filmde kullanılan diğer müzikler de mendelssohn'a aittir, bunlar arasına "i̇talyan senfonisi", "sözsüz şarkılar" ve "la minör 3.senfoni" gibi tanınmış eserleri de vardır. müziklerin orkestrasyonunu erich wolfgang korngold yapmıştır. bale sahnelerinin koreografisini ise bronislava nijinska yapmıştır.

"en iyi film" ve "en iyi yardımcı yönetmen" dallarında oscar'a aday gösterilen film "en iyi görüntü yönetimi" ve "en iyi kurgu" dallarında bu ödülü almıştır. yönetmeninin ve bestecisinin musevi kökenleri nedeni ile film zamanında nazi almanyası'nda yasaklanmıştı.

olay örgüsü 
shakespeare'in eserlerinin birçoğunda olduğu gibi bu filmde de görünüşte birbiri ile fazlaca ilgili olmayan olaylar dizisi sonunda ortaya çıkan tek bir olay ile birbirine bağlanır.

birinci olay dizisinde atina dükü theseus (ian hunter) ile nişanlısı amazon kraliçesi hippolyta'nın (verree teasdale) düğün hazırlıkları sürmektedir. bu arada 4 genç atinalı'nın bir yanlışlıklar komedisi şeklinde gelişen aşklarına şahit oluruz. demetrius (ross alexander) ve lysander (dick powell) adlı gençlerin ikisi birden hermia'ya (olivia de havilland) aşıktır. ancak hermia lysander'i sevmektedir. hermia'nın babası egeus (grant mitchell) ise kızının demetrius ile evlenmesini ister. bu arada demetrius'un da helena (jean muir) adında bir aşığı vardır ancak 
demetrius helena'yı istemez. hermia ile lysander gece oluca kaçmaya karar verirler ve planlarını helena'ya anlatırlar, bu duruma sevinen helena aşığı demetrius'un kendisine kaldığını düşünerek planı ona da aktarır, ancak demetrius hemen kaçan aşıkların peşine düşer, helena da üçünün birden peşine düşer.

i̇kinci olay dizisi ise dük'ün düğününde gelin ve damadın şerefine bir temsil vermeyi planlayan (oyun içinde oyun) beceriksiz tamirciler'den oluşan bir amatör tiyatro grubu ile ilgilidir. bu grup, dokumacı bottom (james cagney), körük tamircisi flute (joe e. brown), marangoz quince (frank mchugh), doğramacı snug (dewey robinson), tenekeci snout (hugh herbert) ve terzi starveling (otis harlan)'den oluşmaktadır.

üçüncü olay dizisi ise afacan perilerin yaramazlıkları ile ilgilidir. periler kraliçesi titania (anita louise) ve periler kralı oberon (victor jory) periler sarayında oberon'un kıskançlığı nedeni ile didişmektedirler. küçük peri puck (mickey rooney) ise ilk gördüğü şeye aşık eden bir aşk iksiri üzerinde çalışmaktadır.

bağlayıcı olay ise şöyle gelişir; kaçan gençler periler sarayına ulaşırlar. oberon puck'dan iksiri titiana'ya uygulamasını ister, kendisi de aynı iksiri helena ile demetrius'a uygulayacaktır. puck bununla da yetinmez iksiri ayrıca hermia ile lysander'e de uygular. ancak ertesi gün iksirin yan etkileri ortaya çıkmaya başlar lysander hermia'yı bırakır ve helena'ya aşık olur, periler kraliçesi titania da dokumacı bottom'a aşık olur. bu büyük karmaşa sürerken çok yorulan hermia, helena, lysander demetrius, titania ve bottom ormanda uykuya dalarlar, onlar uykudayken oberon ve puck her şeyi eski haline getirecek sihirli tozu üstlerine serper. herkes uyanır, en son bottom uyanacaktır. çiftler olması gerektiği gibi eşleşirler. düğün gerçekleşir oyun içindeki oyunun temsili yapılır, periler düğünü kutsarlar. filmin sonunda ise küçük peri puck bütün bu olan bitenlerin sadece bottom'ın bir rüyası olduğunu anons eder (bir yaz gecesi rüyası).

oyuncu kadrosu 

 james cagney	... 	bottom - dokumacı
 joe e. brown	... 	flute - körük tamircisi
 dick powell	... 	lysander - hermia'nın âşık olduğu genç
 mickey rooney	... 	puck/robin goodfellow/peri
 victor jory	... 	oberon - periler kralı
 ian hunter	        ... 	theseus - atina dükü
 olivia de havilland... 	hermia - egeus'un kızı, lysander'e aşık.
 verree teasdale	... 	hippolyta - amazon kraliçesi, theseus'un nişanlısı
 hobart cavanaugh	... 	philostrate - theseus'un şenlikçibaşısı
 ross alexander	... 	demetrius - hermia'nın aşığı, onunla evlenmek isteyen genç
 jean muir	        ... 	helena - demetrius'a aşık
 grant mitchell	... 	egeus - hermia'nın babası
 frank mchugh	... 	quince - marangoz
 dewey robinson     ... 	snug - doğramacı
 hugh herbert       ... 	snout - tenekeci, tamirci
 otis harlan	... 	starveling - terzi
 arthur treacher	... 	epilog'u okuyan
 anita louise	... 	titania - periler kraliçesi
 nini theilade	... 	titania'ya eşlik eden peri
 katherine frey	... 	bezelye çiçeği (peri)
 helen westcott	... 	örümcek ağı (peri)
 fred sale	        ... 	güve (peri)
 billy barty	... 	hardal tohumu (peri)
 sheila brown	... 	perilerin değiştirdiği çocuk
 shep houghton	... 	dansçı
 rags ragland	... 	tiyatro grubu üyesi
 angelo rossitto	... 	cüce

film hakkında notlar 
 bu film olivia de havilland'ın sinemada rol aldığı ilk filmidir, ancak daha sonra çevirdiği the irish in us (1935) ve alibi ike (1935) filmlerinden daha sonra gösterime sunulmuştu.
 felix mendelssohn bartholdy'nin 1843'te shakespeare'in bu oyunu için bestelediği ve oyunla aynı adı taşıyan uvertür "a midsummer night's dream"in bölümlerinden biri olan "düğün marşı" çok tanınmış bir bölümdür ve bütün dünyada düğün törenlerinin vazgeçilmez müziği olagelmişir. konusu bir düğün etrafında geçen bu filmde de bitiş müziği olarak "düğün marşı" çalınır.

filmin müziği 
filmde kullanılan tüm müzik parçaları felix mendelssohn bartholdy'ye aittir. film yapım şirketi warner bros.'a ait olan "warner bros. stüdyo orkestrası ve korosu" tarafından seslendirilmişlerdir. orkestrayı erich wolfgang korngold yönetmiştir. müziklerin orkestrasyonu ve bazı şarkıların adaptasyonu da korngold tarafından yapılmıştır.
 "bahar şarkısı" (dick powell da mırıldanarak eşlik etmiştir)
 "bir yaz gecesi rüyası" (üvertür ve ara müziği) - sözler william shakespeare
 "i̇skoç senfonisi" (final bölümü) - sözler anonim. koro eşliğinde seslendirnler olivia de havilland, dick powell, ross alexander, jean muir, james cagney ve joe e. brown
 "kinderstucke(çocuk şarkıları) no.1:allegro non troppo" sözler william shakespeare. seslendiren james cagney
 "spinning song"
 "ninni" ("sözsüz şarkılar'dan",op.19,no.6) seslendirenler anita louise (dublajı carol ellis), ve james cagney
 "i̇talyan senfonisi" (3.cü bölümden bir parça)
 "beşik şarkısı" ("sözsüz şarkılar'dan",op.67,no.6)
 "philomel" ("an die entfernte" şarkısından adapte) - sözler william shakespeare. seslendirenler anita louise (dublajı carol ellis) koro eşliğinde
 "mi minör scherzo"
 "hand in hand with fairy grace" ("leise zieht durch mein gamut" şarkısından adapte) - sözler william shakespeare.
 "over hill, over dale, through bush, through brier" ("neue liebe" şarkısından adapte). - sözler william shakespeare. seslendiren nina theilade.

diğer sinema ve tv versiyonları 
 1909 le songe d'une nuit d'été. fransa. siyah beyaz, sessiz. 
 1909 a midsummer night's dream. abd. kısa, siyah beyaz, sessiz. yönetmen. charles kent
 1913 a midsummer night's dream. i̇talya. siyah beyaz, sessiz.
 1914 ein sommernachtstraum in unserer zeit. almanya. siyah beyaz, sessiz.
 1925 ein sommernachtstraum. almanya. siyah beyaz, sessiz.
 1935 a midsummer night's dream. william dieterle ve max reinhardt'ın yönettikleri bu maddede anlatılan film.
 1938 pyramus and thisbe. (tv) i̇ngiltere. siyah beyaz
 1946 a midsummer night's dream (tv) i̇ngiltere. siyah beyaz. yönetmen ve başrol: robert atkins
 1947 a midsummer night's dream (tv) i̇ngiltere. siyah beyaz.
 1958 "bbc pazar gecesi tiyatrosu: a midsummer night's dream.
 1959 sen noci svatojanske. çekoslovakya. i̇ngilizce, renkli.
 1964 a midsummer night's dream (tv). i̇ngiltere. siyah beyaz
 1967 a midsummer night's dream. abd, renkli
 1968 a midsummer night's dream i̇ngiltere, renkli. yönetmen:peter hall
 1969 le songe d'une nuit d'été (tv) fransa, renkli.
 1970 midzomernachtsdroom (tv) belçika
 1971 "ayın oyunu: a midsummer night's dream" i̇ngiltere, renkli.
 1981 a midsummer night's dream (tv) i̇ngiltere, renkli.
 1981 benjamin britten's a midsummer night's dream. i̇ngiltere
 1982 a midsummer night's dream (1982) (tv) abd, renkli
 1983 sogno di una notte d'estate (1983) i̇talya, renkli
 1985 a midsummer night's dream (tv). i̇ngiltere, i̇spanya ortak yapımı
 1989 the fairy queen (la reine des fées) (tv) fransa. i̇ngilizce, renkli.
 1990 en midsommarnattsdröm (tv) i̇sveç, renkli
 1992 un soño de verán (tv) i̇spanya
 1992 "shakespeare: anime hikayeler: a midsummer night's dream. i̇ngiltere, çizgi film serisinin bir bölümü
 1996 a midsummer night's dream (1996) i̇ngiltere, renkli.
 1999 a midsummer night's dream. abd, i̇ngiltere, i̇talya ortak yapımı. kevin kline, michelle pfeiffer, stanley tucci başrollerde. michael hoffman yönetmiş.
 1999 midsummer. abd yapımı
 1999 a midsummer night's dream video filmi. abd.
 1999 a midsummer night's dream (tv). i̇ngiltere. yöneten ross macgibbon.
 2001 the children's midsummer night's dream. i̇ngiltere
 2002 a midsummer night's rave. abd.
 2002 "great performances: dance in america: 'the dream' with american ballet theatre". abd.
 2005 a midsummer night's dream. (tv). fransa, i̇spanya ortak yapımı.
 2005 "shakespeare-told: a midsummer night's dream. i̇ngiltere.
 genelde yanlış olarak "bir yaz gecesi rüyası"nın bir parodisi zannedilen woody allen'ın 1982 tarihinde yönettiği a midsummer night's sex comedy  adlı film ingmar bergman'ın 'bir yaz gecesi gülümsemeleri' (sommarnattes leende) adlı filminin serbest bir uyarlamasıdır ve jean renoir'ın 'oyunun kuralı' adlı filminden de esinlenilmiştir. filmin shakespeare'in eseriyle bir ilgisi yoktur.

kaynakça

dış bağlantılar 
 
 google.com/maps'de hollywood bowl amfitiyatrosunun uzaydan görünüşü.

1935 çıkışlı filmler
amerika birleşik devletleri romantik komedi filmleri
i̇ngilizce filmler
film ödülü sahipleri
tiyatro oyunlarından uyarlanan amerika birleşik devletleri filmleri
shakespeare filmleri
1930'larda komedi filmleri
warner bros. filmleri
mary c. mccall jr.'ın senaryosunu yazdığı filmler
charles kenyon'ın senaryosunu yazdığı filmler
hal mohr'un görüntülediği filmler
william dieterle'nin yönettiği filmler
max reinhardt'ın yönettiği filmler
erich wolfgang korngold'un müziğini yaptığı filmler
amerika birleşik devletleri fantastik komedi filmleri
amerika birleşik devletleri yapımı siyah-beyaz filmler