Alfabe

alfabe veya abece, her biri dildeki bir sese karşılık gelen harfler dizisidir. "abece" kelimesi, türkçedeki ilk üç harfin okunuşundan oluşur. benzer biçimde fransızca kökenli “alphabet” kelimesinden türkçeye geçen "alfabe" sözcüğü, eski yunancadaki ilk iki harf olan "alfa" ile "beta"nın okunuşundan gelir.

türk alfabesinde 29 harf bulunur:a, b, c, ç, d, e, f, g, ğ, h, i, i̇, j, k, l, m, n, o, ö, p, r, s, ş, t, u, ü, v, y, z

diller, yazıya geçirilme şekilleri itibarıyla ikiye ayrılır;
 alfabeye dayalı (sesçil) diller "fonogram kullanan diller"
alfabeyi oluşturan her bir elemanın genelde bir anlamı olmaz, sadece çıkarılması gerekli sesi belirtir ve ancak diğer harflerle yan yana geldiğinde belli bir anlam kazanır. dünyadaki dillerin büyük çoğunluğu, fonogram kullanarak yazılır.
 resimvarî karakterler kullanılarak yazılan diller "ideogram kullanan diller"
böyle dillerde -genelde- her simge, bir nesneyi tanımlar ve görece çok az tanım iki veya fazlası karakterle ifade edilir. örnek: çince, japonca.

tarih 
alfabenin doğuşu, yazının doğuşuyla eş zamanlıdır ve sümerlere yani günümüzden 5000 yıl önceye tarihlenir. bilindiği üzere buna çivi yazısı (cuneiform) adı verilir. çivi yazısına benzer simgelerle sümerler'i takip eden (asur, babil, elam, akad, hitit vs.) birçok mezopotamya uygarlığı; dillerini kâğıda, taşa, toprağa dökmüşlerdir.

çivi yazısının ardından eski mısır'da hiyeroglifler ortaya çıkmıştır. i̇lk çıkışındaki kullanım özellikleriyle ideogramatik yazı mantığı taşımaktadır.

bu iki abece türü yanında bir de ege adaları kökenli, günümüzde hâlâ çözülememiş, linear a ve linear b diye birbirinin devamı iki alfabe ile maya uygarlığı kökenli kolomb öncesi güney amerika alfabeleri vardır.

modern alfabenin kökeni, fenike alfabesine dayanmaktadır. bazı araştırmacılara göre fenikeliler de bu yazı sistemini, mısır hiyerogliflerinden esinlenerek oluşturmuştur. fakat fenikelilerle birlikte tek bir harfe karşılık tek bir ses kullanma kavramı ortaya çıkmıştır. fenike alfabesi, fenikelilerin tüccar olmasının da yardımıyla bütün akdeniz çevresine yayılmıştır. arapların, yunanların, i̇branilerin ve latinlerin alfabeleri hep fenike alfabesinden türemiştir.

türklerin tarih boyunca kullandığı alfabeler 

türkler, ilk olarak ulusal bir alfabe olan 38 harfli orhun alfabesini kullanmışlardır. bu alfabe ile yazılan ilk yazı örnekleri mö 5. yüzyılda issıg (esik) kurganında bulunmuştur. daha sonra 9. yüzyıldan sonra kısa bir süre uygur alfabesi olarak anılacak olan 18 harfli sogd alfabesini kullandılar. i̇slamiyetle birlikte arap alfabesi yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. rusya, orta asya türklerinin alfabesini 1926'da latin alfabesine, 1930'da ise kiril alfabesine çevirmiştir. türkiye, 1928'de latin alfabesini kullanmaya başlamıştır. azerbaycan, türkmenistan, özbekistan gibi türk ülkeleri bağımsızlıklarını ilan ettikten sonra latin alfabesine geçmişlerdir. ancak kazakistan ve kırgızistan gibi kiril alfabesini sürdüren ülkeler de bulunmaktadır. bugün türkler arasında en yaygın alfabe, latin ve kiril alfabeleridir.

karay türkleri gibi yahudi türk toplumları, i̇brani alfabesini de kullanmışlardır. bunun dışında ermeni alfabesi, hint alfabesi, çin alfabesi gibi alfabeleri kullanan küçük türk toplulukları da olmuştur.

ülkelerin kullandığı alfabeler

ayrıca bakınız 
 yazı

kaynakça

dış bağlantılar 
 tablo ile farklı aflabe  (i̇ngilizce)

 
fransızcadan türkçeye geçen sözcükler