Selim Sırrı Tarcan

selim sırrı tarcan (d. 24 mart 1874, yenişehir feneri, mora - ö. 2 mart 1957, i̇stanbul), türkiye millî olimpiyat komitesinin kurulmasına önderlik ederek türkiye'nin olimpiyatlar'da temsil edilmesini sağlayan beden eğitmeni, spor yöneticisi ve siyasetçi.

türkiye'nin ilk beyin cerrahi uzmanı ve bestekâr bülent tarcan, mimar öğr. gör. ercüment rıza tarcan ile etnomüzikolog, konser piyanisti ve bilimsel araştırmacı haluk tarcan'ın amcaları olmaktadır. harika çocuk yasasıyla avrupa'ya gönderilen ve hala viyana'da piyano profesörlüğü yapan fuat kent ise torunudur.

ülkenin ilk beden eğitimi öğretmenlerini yetiştiren selim sırrı tarcan, türkiye'de voleybol sporunun kurucusudur. tek partili tbmm v., vi., vii. dönemlerinde cumhuriyet halk partisi'nden ordu milletvekili olarak mecliste görev yapmıştır.

yaşamı 
1874 yılında mora yarımadasının yenişehir fener’inde dünyaya geldi. babası miralay yusuf bey, annesi zeynep hanım’dır. yusuf bey’in 1876 karadağ muharebeleri’nde şehit düşmesi üzerine 2 yaşında babasız kaldı ve ailesi ile birlikte i̇stanbul’a,  asker olan dayısının yanına gitti. bir süre sonra dayısının da ii. abdülhamit’e muhalefet nedeniyle sürgüne gönderilmesi üzerine galatasaray lisesi’ne yatılı öğrenci olarak yazıldı. lise yıllarında ali faik (üstünidman) bey’den jimnastik dersleri aldı.

galatasaray lisesi’ndeki sekiz yıllık öğreniminin ardından mühendishane-i berr-i hümayun'u bitirdi.  bir süre servet-i fünûn dergisinde spor bölümünü yönetti. o dönemde galatasaray lisesi öğretmenlerinden juery ile iyi görüşen selim sırrı, juery aracılığıyla pierre de coubertin ile temas kurdu. coubertin, türkiye'nin de ioc'ye girmesini istiyordu. 1908'de ii. meşrutiyet'in ilanıyla birlikte harekete geçen selim sırrı, ilk millî olimpiyat komitesi'ni kurdu. komitenin başkanlığını gazeteci ali i̇hsan (tokgöz), genel sekreterliğini de selim sırrı üstlendi.

28 mayıs 1909'da berlin'de yapılan uluslararası olimpiyat komitesi toplantılarına katıldı ve aynı yıl i̇sveç kraliyet askeri beden eğitimi ve cimnastik akademisi'ne başladı. 1911'de akademiyi bitirip yurda döndü ve beden eğitimi öğretmeni olarak çalışmaya başladı.

i̇sveç'te yöresel kültürlerin nasıl topluma kazandırıldığını yani folklor çalışmalarının nasıl yapıldığını görmüş, 1911'de yurda dönünce osmanlı'da folklor çalışmalarını başlatan ilk kişi olmuştur. ege bölgesinden zeybek oyunları derleyerek, i̇stanbul şehir toplumuna tanıtmaya çalışmıştır.

beraberinde kimi i̇sveç şarkılarının notalarını da getirmişti. bunlardan "tre trallande jäntor" adlı şarkıyı marş formatına getirdi ve çok yaygın olarak bilinen gençlik marşı ("dağ  başını duman almış")’nın yaratıcısı oldu. 1913-1914 yılları arasında yayımlanan i̇dman adlı spor dergisinde yazıları yer aldı.

i. dünya savaşı nedeniyle 1918'de uluslararası olimpiyat komitesi üyeliğinden çıkarılan türkiye'nin millî olimpiyat komitesi de dağıldı. 1922'de selim sırrı'nın çabalarıyla türkiye millî olimpiyat cemiyeti tekrar kuruldu ve komitenin başkanlığına seçildi.

galatasaray lisesi kompleksi adıyla yayımladığı kitabında, 1925 yılında yapılan viii. olimpik kongrenin konuşmalarını yayınladı ve çeşitli konferanslarda "amatörlük, amatör sporcu ve spor müsabakaları" konularında keskin görüşler dile getirdi. 1926'da konuşmaları yüzünden türkiye i̇dman cemiyeti i̇ttifakı (ti̇ci̇) tarafından kınandı. selim sırrı bu olay karşısında türkiye millî olimpiyat komitesi başkanlığından çekildi ve 1930'da uluslararası olimpiyat komitesi üyeliğinden de istifa etti.

selim sırrı tarcan, yaşamı boyunca 58 kitap, 2500 makale ve yine pek çoğu spor konusunda 1520 konferans vererek erişilmesi güç bir rekora ulaştı.

tarcan, türkiye'de voleybol sporunun altyapısını okullarda kurarak başlatan ilk isimdir; ayrıca türkiye'de boks sporunun da kurucusudur. boksu galatasaray lisesi edebiyat öğretmenlerinden mösyö goury'den almış (1904), kendisi de ilk türk boksörlerinden  sabri mahir gibi boksörler yetişmiştir.

cumhuriyet'in ilanına kadar çeşitli okullarda beden eğitimi öğretmenliğini sürdüren selim sırrı, 1924'te beden terbiyesi başmüfettişi oldu. bu görevini 1935'e kadar sürdürdü.

1935 yılında beden terbiyesi başmüfettişliğinden emekliye ayrılan selim sırrı tarcan, 1935 seçimlerinden itibaren ordu milletvekili olarak tbmm’de yer aldı. v., vi., vii. dönemlerde mecliste görev yaptı.

2 mart 1957 yılında i̇stanbul'da hayatını kaybetti.

kaynakça

galeri

dış bağlantılar 
 türk voleybolünde ilkler

1847 doğumlular
1957 yılında ölenler
türk erkek boksörler
türk spor yöneticileri
galatasaray lisesinde öğrenim görenler
tbmm 5. dönem ordu milletvekilleri
tbmm 6. dönem ordu milletvekilleri
tbmm 7. dönem ordu milletvekilleri
türkiye'de boks
türkiye'de voleybol
türkiye'de jimnastik