Pieter Zeeman

pieter zeeman (d. 25 mayıs 1865, zonnemaire - ö. 9 ekim 1943), 1902'de hendrik lorentz ile birlikte nobel fizik ödülü'ni kazanmış, zeeman efektinin teorisyeni, hollandalı bilim insanı.

çocukluğu ve gençliği 
pieter zeeman schouwen-duiveland şehrinin küçük bir kasabası olan zonnemaire'ta 1865te doğdu. babası catharinus forandinus zeeman, hollanda reform kilisesi'nin başkanı idi. erken yaşlarda fizikle ilgilenmeye başladı. 1883'te kutup işıkları belirgin bir şekilde hollanda'da görüldü. zeeman bu olaydan etkilendi ve astonomiye, dolaylı olarak da fiziğe olan ilgisi artmaya başladı.

lisedeyken fizikle ilgili bir konuda yazdığı yazıyı  nature dergisine yolladı. dergi editörünün lise  öğrencisi profesör zeeman övgüsünü kazandı.

1883'te liseyi bitirdikten sonra üniversite öncesi klasik dilleri öğrenmek için delf'e gitti. burada dr. j.w. lely'nin evinde misafir olarak kaldı. delft'te okurken, tezlerinde kendisine önerilerde bulunacak olan heike kamerlingh onnes ile tanıştı.

eğitim ve ilk kariyer dönemi 
1885'te eleme sınavlarını geçen zeeman leiden üniversitesi'nde kamerlingh onnes ve hendrik lorentz'in öğrencisi olarak fizik okumaya başladı. 1890'da bitirme tezini vermek üzere iken lorentz'in asistanı oldu. bu olay manyeto-optik kerr efekti üzerinde çalışmasını sağladı. 1893'te doktora çalışmasını kerr efekti üzerine verdi. doktorasından sonra 6 ay strazburg'daki f. kohlrausch enstitüsünde çalıştı. 1895'te strazburg'dan döndükten sonra leiden'de matematik ve fizik üzerine ders vermeye başladı. aynı yıl elisabeth lebret (1873-1962) ile evlendi ve ilerleyen yıllarda üç kız ve bir erkek çocukları dünyaya geldi.
 
1896'da, tezini verdikten üç yıl sonra zeeman efekti adı ile bilinen kuramı geliştirdi. lorentz bu gelişmeyi duyunca 31 ekim 1896'da zeeman ile buluşmak amacı ile hollanda kraliyet sanat ve bilim akademisi'ne amsterdam'a gitti. ertesi pazartesi loerntz zeeman'ı bu buluşu ve elektromanyetik radyasyon teroisi hakkında konuşmak amacı ile ofisine çağırdı. zeeman'ın buluşunun çok büyük bir buluş olduğu açık bir şekilde görülüyordu.

amsterdam'da profesörlük süreci 

zeeman'ın buluşundan sonra zeeman'a 1897'de doktorluk verildi. daha sonra 1900'de amsterdam üniversitesi'nde profesörlüğe yükseldi. 1902'de  lorentz ile birlikte zeeman efekti üzerine yaptığı çalışmalardan ötürü nobel fizik ödülü verildi. beş yıl sonra, yani 1908'de amsterdam üniversitesi'nde fizik bölümü başkanlığına yükseldi.

1923'te amsterdam'da yeni bir laboratuvar kurdu. bu laboratuvara 1940'ta kendi adı verildi.

zeeman kendi bulduğu zeeman efekti dışında manyeto-optik konusunda da çalışmalarrda bulundu.

son yılları ve ölümü 
1898'de zeeman hollanda sanat ve bilim kraliyet akademisi'ne seçildi. burada 1921 ve 1920 yılları arasında genel sekreterlik görevinde bulundu. 1921'de henry draper madalyası'nı kazandı.

zeeman 9 ekim 1943'te amsterdam'da öldü ve haarlem'de defnedildi.

ödülleri 
 nobel fizik ödülü (1902)
 matteucci madalyası (1912)
 henry draper madalyası (1921)
 rumford madalyası (1922) 	
 ayrıca ay üzerindeki bir kratere zeeman krateri ismi verildi.

ayrıca bakınız 
 zeeman efekti
 atom ve atom teroisi

dış bağlantılar 

 albert van helden pieter zeeman 1865 – 1943  in: k. van berkel, a. van helden and l. palm ed., a history of science in the netherlands. survey, themes and reference (leiden: brill, 1999) 606 - 608.
 biography  at the nobel e-museum and nobel lecture .
 museum boerhaave negen nederlandse nobelprijswinnaars
 p.f.a. klinkenberg, zeeman, pieter (1865-1943) , in biografisch woordenboek van nederland.
 biography of pieter zeeman (1865 – 1943) at the national library of the netherlands.
  anne j. kox, wetenschappelijke feiten en postmoderne fictie in de wetenschapsgeschiedenis, inaugural lecture (1999).
 pim de bie, prof.dr. p. zeeman zonnemaire 25 mei 1865 - amsterdam 9 oktober 1943 gravesite of pieter zeeman
 pieter zeeman, bijzondere collecties leiden.
 photo & short info

1865 doğumlular
1943 yılında ölenler
20. yüzyıl fizikçileri
hollandalı fizikçiler
hollandalı nobel ödülü sahipleri
leiden üniversitesinde öğrenim görenler
nobel fizik ödülü sahipleri
hollanda doğumlular
matteucci madalyası sahipleri