İpek Yolu

i̇pek yolu (arapça: طريق الحرير: çince: 丝绸之路; farsça: جاده ابریشم; rusça: великий шёлковый путь; kırgızca: cibek colu), çin'den başlayarak anadolu ve akdeniz aracılığıyla avrupa'ya kadar uzanan ve dünyaca ünlü ticaret yoludur.

unesco, haziran 2014'te i̇pek yolu'nun çangan-tanrı dağları koridoru güzergâh ağı'nı, eylül 2023'te zarafşan-karakum koridoru'nu dünya mirası olarak belirledi.

i̇pek yolu sadece tüccarların değil, aynı zamanda doğudan batıya ve batıdan doğuya bilgelerin, orduların, fikirlerin, dinlerin ve kültürlerin de yolu olmuştur.

milattan yüzyıllar önce mısırlılar, daha sonra da romalılar, çinlilerden ipek satın alırlardı. ulaşım ise, daha sonra i̇pek yolu adı verilen güzergâhı izleyen kervanlarla sağlanırdı. i̇pek endüstrisi, eski çağlardan beri birçok milletin hayatında çok önemli bir yer tutmuştur. uzak doğu'dan gelen ipek ve baharat, batı dünyası için, uluslararası ilişkilerde önemli bir rol oynamıştır. i̇pek, ayrıca doğu kültürünün batı tarafından tanınmasını da sağlamıştır. doğu'nun ipeği ile baharatının kervanlarla batıya taşınması, çin'den avrupa'ya ulaşan ticaret yollarını oluşturmuştur. orta çağ'da, ticaret kervanları, şimdiki çin'in şian kentinden hareket ederek özbekistan'ın kaşgar kentine gelirler, burada ikiye ayrılan yollardan ilkini izleyerek afganistan ovalarından hazar denizi'ne, diğeri ile de karakurum dağları'nı aşarak i̇ran üzerinden anadolu'ya ulaşırlardı. anadolu'dan deniz yolu ile akdeniz ve karadeniz (tirebolu) limanlarından veya trakya üzerinden kara yolu ile avrupa'ya giderlerdi.

doğudan batıya doğru gelişen bu ticari harekette daha önceki çağlardan beri kullanılmakta olan bir yol şebekesinden yararlanılmıştır. yoğun bir şekilde ipek, porselen, kâğıt, baharat ve değerli taşların taşınmasının yanında kıtalar arasındaki kültür alışverişine de imkân sağlayan bu binlerce kilometre uzunluğundaki kervan yolları zaman içinde i̇pek yolu olarak adlandırılmıştır. i̇pek yolu asya'yı avrupa'ya bağlayan bir ticaret yolu olmasının ötesinde, 2000 yıldan beri bölgede yaşayan kültürlerin, dinlerin, ırkların da izlerini taşımakta ve olağanüstü bir tarihsel ve kültürel zenginlik sunmaktadır.

orta asya türk cumhuriyetlerinin bağımsızlıklarını kazanmalarından sonra, i̇pek yolu'nun hem bir ticaret yolu, hem de tarihsel ve kültürel değer olarak yeniden canlandırılması gündeme gelmiş, bu yol boyunca inşa edilmiş ve artık kullanılmayan yapıların, yeni işlevler kazandırılarak korunmaları ve yaşatılmaları için çalışmalar başlamıştır.

i̇pek yolu çeşitli türk uygarlıklarının ekonomik kaynağı olmuştur.

ortaya çıkışı ve tarihi 
orta asya bölgeleri ile her zaman bağlantılar var olmuştur. örneğin; çin ile avrupa arasında en eski zamanlardan beri, en az tunç devri'nden beri bağlantılar vardı. i̇lk zamanlarda maden elde etme ve işleme konusunda bilgi alışverişine ve ticari malların değişimine dayanmış olan bu bağlantılar, diplomatik ilişkilerin kurulmasını ve iki kültürün birbirini tanımasını da sağlamıştır. ancak, arabulucular yolu ile gerçekleştirilmiş olan bu bağlantılar bir süreklilik göstermemiş, uzun süreli kopukluklar yaşanmış, ticaret ve bilgi alışverişinin uzun bir süre gerçekleşmediği dönemler de olmuştur.

çin’in batıya doğru genişlemesi, i̇pek yolu’nun doğu sınırının tamamen açılmasında önemli bir etken olmuştur. i̇mparator vudi (m.ö. 142–87) döneminde han i̇mparatorluğu sınırlarını neredeyse iki katı kadar genişletmiştir. sınır tehditlerine karşı düşman bölgelerini istila ederek karşılık veren i̇mparator vudi, ordularını kuzeye, güneye ve batıya göndererek birçok devleti boyunduruk altına almış, hiung-nu zaferi ile de orta asya’nın tüm kontrolünü ele geçirmiştir. vudi’nin birlikleri, pamir dağlarını ve fergana şehrini de işgal ederek, çin ile batı arasındaki ticaret yollarını açmıştır. i̇pek yolu üzerinden gerçekleşen ticaret sayesinde hun i̇mparatorluğunun başkenti batılı seyyahlar ve batı’dan gelen lüks mallarla dolup taşmaya başlamıştır.

i̇pek yolu 

doğuda barışın hüküm sürdüğü zamanlar, batı bir savaş alanı idi. romalılar ile partlar arasında uzun zamandan beri yaşanan sorunlar, birinci roma i̇mparatoru augustus’un diplomatik başarısı ile son bulmuş, iki taraf arasında bir barış süreci başlamıştır. bu barış süreci, i̇pek yolu’nun batı bölümünün daha güvenli olmasını ve uzak doğu ile yapılan ticaretin canlanmasını sağlamıştır. geç antik çağ döneminde doğu roma, yani bizans ile sassani i̇mparatorluğu arasındaki ticaret roma-pers savaşları nedeniyle büyük ölçüde engellenmiştir.

i̇pek yolu, bir diğer yükselme dönemini, perslerin i̇pek yolu üzerindeki hâkimiyetine son veren tang hanedanlığı döneminde yaşamıştır. i̇kinci tang i̇mparatoru taizong, orta asya’nın büyük bir bölümünü ve tarım vadisini kontrolü altına almıştır. bizans i̇mparatorluğu, 7. yy.da asya’daki bazı topraklarının müslümanlar tarafından ele geçirilmesiyle i̇pek yolu ile bağlantısını ara sıra koruyabilmiş ve uzun süre doğu’dan gelen malların ana aktarma yeri olarak işlev görmüştür. tang döneminden sonra i̇pek yolu üzerindeki ticaret trafiği azalmaya başlamıştır. bunun nedeni, beş hanedanlık döneminde tang hanedanlığı’nda iç istikrarın korunamaması ve ticaret yollarının güvenliğinin azalmasıdır. avrupa ile asya arasındaki ticaret veba salgınları nedeniyle de uzun süre askıya alınmış ve gerçekleşmemiştir.

asya ile avrupa arasında doğrudan bağlantı kurulmasında, 13. yy.da moğollar’ın büyük katkısı olmuştur. moğol istilaları sık ve geniş iletişim çağının başlamasında etkili olmuştur. bu durum, moğolların ele geçirdikleri yerlerde sistemlerini kurduktan sonra, yabancılarla iletişim kurarak yönetime devam etmeleri ile gerçekleşmiştir. bu dönemde moğolların yabancılara olan misafirperverlikleri sayesinde ticaret yeniden artmıştır.

ancak, moğol i̇mparatorluğu’nun ömrü kısa sürmüş ve 1262 yılında koca imparatorluğun çöküşü başlamıştır. buna rağmen i̇pek yolu’nun doğu bölümünün güvenliği kubilay han döneminde uzun süre sağlanmıştır. çin milliyetçiliği canlanmaya başlamış; 1368 yılında, yabancı egemenliği moğol kökenlilere karşı saldırgan bir dış politika tutumu izleyen ming hanedanlığı dönemini sona erdirmiştir. moğollar dönemindeki rahatlığa rağmen, i̇pek yolu üzerinde yapılan ticaret hiçbir zaman tang hanedanı dönemindeki seviyesine ulaşmamıştır. song hanedanlığı döneminde i̇pek yolu önemini yitirmeye devam etmiştir. çin deniz ticareti sayesinde güneydoğu asya’da yeni pazarların keşfedilmesi ve arapların koyduğu yüksek gümrük vergileri nedeniyle i̇pek yolu daha az tercih edilmiştir.

erken yeni çağ döneminde avrupalı denizcilerin dünya geneline açılmaları ile i̇pek yolu tamamen önemini yitirmiştir. böylece uzun süren yolculukların ve malın aracılara teslim edilmesinin yerine daha kısa süren ve doğrudan gerçekleştirilen deniz taşımacılığı önem kazanmıştır. i̇pek yolu’nun yerini gemiler almıştır. çinli tüccarlar jonk adını verdikleri gemileri ile hindistan’a, hatta arap ülkelerine kadar gidebilmekteydi. avrupalı tüccarların çin ile yaptıkları ticaret song hanedanı döneminden beri kısıtlanmaktaydı. bu nedenle, avrupalıların deniz seferleri ile gerçekleştirmek istedikleri asıl amaçlarından biri de hitay’a ulaşmaktı.

i̇lk olarak, 1514 yılında portekizliler çin’e ulaşmış ve orada çok canlı bir ticaret başlatmışlardır; ancak bu pazar daha sonra i̇spanyollar tarafından ele geçirilmiştir. i̇mparatorluk, 16. yy.dan itibaren, yenidünyada avrupa kolonilerinden temel fayda sağlayanların arasında yer almaktaydı. kolonilerde çıkarılan madenin büyük bir bölümü avrupalılara satılmak amacıyla çin’e gönderilmekteydi. ticaret şirketlerinin gemileri avrupalı soylulara lüks eşya ve sanat eserleri tedarik etmek amacıyla, doğu asya’ya ulaşımda i̇pek yolu görevini görmekteydi.

petrol yataklarının bulunması ile i̇pek yolu yeniden önem kazanmaya başlamıştır. yeni yollar inşa edilmiş ve ıssız bölgelere ulaşım kolaylaştırılmış, bölgeler sanayileştirilmiştir. bunun yanı sıra eski ticaret yolları onarılmış ve turistik amaçlı kullanılmaya başlanmıştır. 32 asya ülkesinin katılımı ve birleşmiş milletler desteği ile asya uzak ticaret yolları ağı inşası projesi yürütülmektedir. 2005 yılı itibarıyla yol ağının yenilenmesine 25 milyar dolar para harcanmıştır.kaynak

güzergâhlar ve doğa 

i̇pek yolu’nun güzergâhı ile ilgili ilk belgeler antik yunan ve romalılara dayanmaktadır. tarım havzası’nın kuzeyinden geçen kuzey rotasını ünlü tarihçi heredot m.ö. 450 yılında ayrıntılı bir şekilde tarif etmiş, güzergâh merkezlerine de oradaki yerli halkların isimlerini vermiştir. heredot’un tarifine göre kuzey rotası don nehri ağzından başlayarak ilk olarak kuzeye ve hemen sonra partların bölgesine doğru doğuya ilerlemekte, oradan da çin’in batısında bulunan kansu şehrinde son bulan tanrı dağları’nın kuzeyindeki kervan yolu üzerinden geçmektedir.

güney rotasına ilişkin buna benzer bir tarif bulunmamaktadır. ancak güney rotası yeniden kurgulandığında, rota mezopotamya’dan başlamaktadır; fakat bu veri kesin değildir. i̇pek yolu anadolu’da antakya’da başlayıp, gaziantep'ten geçerek i̇ran ve afganistan'ın kuzeyinde pamir ovası'na kadar uzanmaktadır. ayrıca güneydoğu bölgesi'nde bulunan gaziantep ve malatya'yı geçip, trakya üzerinden ve ege kıyılarında i̇zmir, karadeniz'de trabzon ve sinop, akdeniz'de ise alanya ve antalya gibi önemli limanlar üzerinden avrupa'ya ulaşmaktadır.

üçüncü bir yol da mısır ve mezopotamya rotalarının birleşmesi ile meydana gelen narmada nehrinin hint okyanusu’na döküldüğü hindistan’ın liman kenti bargyzaga şehrine ulaşan deniz ve kara yollarının birleşimi ile oluşmaktadır. her üç rota da i̇pek yolu’nun yüzyıllar süren gelişmesi sonucu ortaya çıkmıştır.

bunların haricinde i̇pek yolu bir doğa yolu olarak var olmuştur. akdeniz’den çin’e kadar çöl üzerinden uzanan, yeryüzünde en ıssız yollardan geçip, en susuz ve acımasız arazilerden ilerleyen, bir vahayı bir diğerine bağlayan yollardan biridir. güneyden gelinip de taklamakan çölü’ne ulaşıldığında, yeryüzünün en yüksek sıradağlarıyla karşılaşılır. bu dağlar sadece, derin uçurumları ve 5000 m. yükseklikleri ile dünyanın aşılması en zor birkaç buzlu geçit üzerinden aşılabilmektedir. aynı zamanda bu bölgenin iklimi de çok serttir. sık sık kum fırtınaları meydana gelmekte, sıcaklık yazın 40 °c üzerine çıkmakta, kışın ise -20 °c altına inmektedir. bu olumsuzluklara rağmen yol, doğu ile batı arasındaki milletlerarası iletişim konusundaki önemini yüzyıllar boyunca muhafaza etmiştir.

bu yollar, vahaların yanı sıra yollardaki geçiş trafiğinin kontrolünü sağlayan askerî  merkezler tarafından da kullanılmıştır. bölgenin coğrafi özelliklerinden dolayı çok az sabit ulaşım ve ticaret yolu oluşmuştur. çok hassas olan bu yollarda çıkan en küçük bir çatışma bile doğu ile batı arasında tüm trafiğin durmasına sebep olabilmiştir.

tarih boyunca çok az insan i̇pek yolunun tam uzunluğu olan yaklaşık 6000 km.’yi dolaşmıştır. ticaret sürekli birden çok ara duraklar üzerinde gerçekleşmiş ve yolun teğet geçtiği bütün uluslar, toptancı olarak kazançlarını en yüksek düzeyde tutmak istemişlerdir. böylece, rekabet nedeniyle sürekli silahlı çatışmalara dönen kavgalar çıkmıştır. sadece, 13. ve 14. yy.larda moğol iktidarı döneminde bütün asya tek bir yönetim altında toplanmış ve güvenli bir ticaret ortamı sağlanmıştır.

kültür ve teknik aktarımı 
teknik alandaki gelişmelerin, kültür ürünlerinin veya ideolojilerin aktarımı, ticari mallara göre daha doğal ve kalıcı olmuştur. ticari, politik, diplomatik veya misyonerlik nedenler ile gerçekleştirilmiş uzak ticaretin bütün türleri farklı toplumlar arasında kültürel değişimi meydana getirmiştir. şarkılar, hikâyeler, dini düşünceler, felsefi görüşler ve bilimsel bilgiler seyahat edenler yoluyla taşınmış ve güncel kalmıştır. bunların yanı sıra gıda maddelerinin girişi ile tarımsal değişim de gerçekleşmiştir. kâğıt üretimi ve matbaa, damıtma gibi kimyasal süreçler, etkili at koşumu ile üzengi gibi önemli buluşlar dünyaya asya üzerinden yayılmıştır.

i̇pek yolu üzerinde dinlerin yayılması 

i̇pek yolu üzerinde taşınan kalıcı şeylerden biri de dinler olmuştur. örneğin 4. ve 5. yüzyıllarda kuzey vey hanedanlığı döneminde budizm, kuzey güzergâhı yoluyla hindistan’dan çin ve japonya’ya gelmiştir. bazı istisnalar haricinde, hristiyanlığın anadolu’da yayılmasının 3. yy. da sasani i̇mparatorluğu döneminin başlaması ile mümkün olduğu kabul edilmektedir. hristiyanlık, orta ve doğu asya’da hiçbir zaman hâkim din olmamasına rağmen, i̇pek yolu’nu kullanarak çin sınırlarına kadar dayanmıştır. moğollar döneminde yunan teolog nestorius’a dayanan diofizit hesaba katılması gereken kültürel bir silah olmuştur.

hristiyanlığın yayılması diğer dinlerden baskın olan i̇slam’ın yayılmasına göre daha kısıtlı olmuştur. m.s. 632 yılında muhammed’in ölümünden sonra i̇slamiyet, arap yarımadası üzerinde hızla yayılmaya başlamış ve sonraki yüzyılda da eski roma şehirleri olan suriye, mısır ve bütün kuzey afrika’da yerleşme sürecine girmiştir. kısa süre içinde i̇pek yolu’nun batı kısmı ve böylelikle asya üzerinde gerçekleşen ticaret müslümanların kontrolüne geçmiştir. pers i̇mparatorluğu’nun fethi ile genişleme doğuya doğru gerçekleşmeye devam etmiştir. i̇slamiyet, ilk olarak i̇pek yolu üzerinde yer alan şehir merkezleri boyunca etkili olmuş ve daha sonra kırsal kesimlere kaymıştır. orta asya, çin, bengal ve daha sonra endonezya’da da askerî  veya politik bir girişim olmadan müslüman yerleşim yerleri oluşmuştur. 
pers kökenli olan zerdüştlük ve mani dini de i̇pek yolu üzerinden yayılmıştır.

hastalıkların yayılması 
dinler ve diğer kültürel öğeler gibi hastalıklar ve enfeksiyonlar da i̇pek yolu üzerinde yayılmıştır. uzun seyahat edenler, virüslerin ortaya çıktıkları bölgelerden çıkmasına ve bu virüsler yoluyla ortaya çıkan hastalıkların, bağışıklığı olmayan toplumlarda yayılmasına yol açmışlardır. bu durum da felaketle sonuçlanan salgınların ortaya çıkmasına neden olmuştur.
i̇pek yolu üzerinde hastalıkların yayılmasına verilebilecek en iyi örnek 14. yy.da görülen veba salgınıdır. 1330’lu yıllarda çin’de ortaya çıkan, kemirgenlerden pireler yoluyla insanlara bulaşan aşırı bulaşıcı olan bir veba ortaya çıkmıştır. bu salgın, uzun bir süre sadece çin’in güney şehri olan yunnan’da görülmüştür; fakat 14. yy.ın başında moğol orduları yoluyla vebalı pireler yunnan’dan çin’in diğer bölgelerine taşınmış ve böylece veba, i̇pek yolu boyunca çok hızlı bir şekilde yayılmıştır. veba, kafa (günümüz feodosya) şehrinden gelen ticaret gemileri ile kırım yarımadası üzerinden geçerek 1348 amında avrupa’ya da ulaşmıştır. asya’dan avrupa’ya kadar etkili olan ve avrupa nüfusunun yaklaşık üçte birinin hayatını kaybettiği büyük veba salgını ortaya çıkmıştır. bu salgın, ortadoğu, hindistan ve çin’de yaklaşık 75 milyon kişinin ölümüyle sonuçlanmıştır. özellikle kürk ihracatı salgının hızlanmasına neden olmuştur.

ticaret 

i̇pek, batı için i̇pek yolu üzerinde taşınan en sıra dışı, alışılmadık maddedir ve bu madde yola da adını vermiştir. ancak, yol üzerinde başka mallar da taşınıp takas edildiğinden, bu kavram ticaret gerçekliğinden uzaktır. çin’e doğru yol alan kervanlar altın, değerli taş ve cam da taşımışlardır. ters istikamette de özellikle kürk, seramik, yeşim taşı, tunç, vernik ve demir taşınmıştır. yol üzerinde malların çoğu değiştirilmiş ve asıl varış noktasına yetişmeden birden çok el değiştirmiştir. i̇peğin yanı sıra baharat da yeni çağa kadar güneydoğu asya'dan taşınan önemli mallar arasında yer almıştır. baharat sadece baharat ve tatlandırıcı olarak değil, aynı zamanda ilaç, anestezi, afrodizyak, parfüm olarak ve tılsımlı içecekler için de kullanılmıştır.

buna rağmen ipek en değerli çin ürünü olarak kalmıştır. i̇pek dokumacılığının gelişimi, çin'de m.ö. de 2. yy.a uzanmaktadır. i̇pek üreticilerinin eğitimi ile görünmeye başlayan ihracat için fazla miktarda üretim yapılması ilk olarak m.ö. 3 yy.de “kavgalı imparatorluklar döneminde” gerçekleşmiştir. avrupa'da en eski çin ipeği m.ö. 6 yy.ye dayanan kelt prensliği kazılarında bulunmuştur. o zamanlar ipek batı'da oldukça nadir bulunan bir madde olup, roma i̇mparatorluğu döneminde kürk ve cam gibi lüks eşyalar arasında sayılmıştır. sadece zamanın en zenginleri bu pahalı maddeden kayda değer bir miktarda sahip olabilmiştir.

ticaretin organizasyonu 
ticaret yollarının güvenliği büyük tehdit teşkil etmekteydi. korsanlar, çin’den mısır’a kadar kervanları rahatlıkla yağmalayabilecekleri dar geçitlerde kervanlara saldırmaktaydılar. bu yüzden, han i̇mparatorluğu kervanlarını özel savunma birlikleri ile donatmış, güzergâh bölümleri boyunca da çin seddi'ni inşa etmiştir.

kıtalararası gerçekleşen bu ticaretin organizasyonu oldukça karışık ve zor olmuştur. yüz binlerce hayvan, çok sayıda çoban ve tonlarca ticaret malının bir araya getirilmesi ve hareket ettirilmesi, insanların ve hayvanların bu uzun yolculuklarda, zorlu coğrafi ve iklim koşullarında hayatta kalmalarının sağlanması gerekmekteydi. ancak bilindiği gibi tüccarlar mallarını satmak için tüm yolu gitmiyorlardı ve ticaret birden çok ara tüccar (komisyoncu) aracılığı ile gerçekleştirilmekteydi. i̇pek yolu’nun sonunu uzun bir zaman partlar, daha sonra sasaniler kontrol etmiştir; bu dönemlerde, orta asya’da mal değişimine hâkim olanlar, göçebe kökenliler idi. önemli bir taşıma aracı olarak da orta asya’da yaşayan çift hörgüçlü develer kullanılmaktaydı. bu develer tek hörgüçlü develere göre sıcağa daha dayanıklıydılar ve kış derileri vardı. böylece, yükseklikleri arasında büyük farklılıklar olan bozkır ve dağlık bölgelerde sürekli görülen kıta iklimsel büyük sıcaklık değişimlerine daha uygundular. aslında, develer ticari ilişkilerin başlamasından bu yana kullanılmaya başlanmıştır.

i̇pek yolu üzerinde kıtalararası takas 
i̇pek yolu üzerinde sadece baharat, ipek, cam ve porselen gibi mallar taşınmamış, bu yol üzerinde yapılan ticaret yoluyla din ve kültür de kıtalararası yayılmıştır. böylece, hindistan’da doğan budizm i̇pek yolu üzerinden uzak doğu’ya, çin’e ve japonya’ya kadar yayılmış ve orada hâkim din olmuştur. bugünkü xi'an (şian) şehrinde bulunan bir tablete göre, hristiyanlık i̇pek yolu üzerinden zamanın çin’in başkentine kadar yetişmiştir. bunların yanı sıra bu yol türklerin dininin, şamanlığın, mani dini'nin, mazdehizm'in ve daha sonra i̇slamiyet'in yayılma ortamı bulduğu bir yol, bir bölge olmuştur. kâğıt ve barut bilgisi yine i̇pek yolu ile arap ülkeleri üzerinden avrupa’ya gelmiştir.

i̇pek yolu'nun günümüzdeki önemi 
günümüzde i̇pek yolu daha çok turistik bir öneme sahiptir. batı, i̇pek yolu güzergâhı üzerindeki doğu mistisizmini kitaplar yoluyla tanımaya başladıktan sonra batı’nın doğu’ya olan ilgisi ve buna bağlı olarak turistik faaliyetler artmıştır. özellikle, “marco polo’nun izlerinin peşinden” adı altında düzenlenen gezilerle bölgeye sürekli daha fazla turist gelmektedir. çin, yabancı turistlere kapılarını 1970’li yılların sonlarına doğru açması ile büyük turizm potansiyelinin hemen farkına varılmış, i̇pek yolu üzerinde bulunan görülmeye değer birçok yer ve kültür anıtı restore edilmiş ve resmî  makamlarca koruma altına alınmıştır.

türkiye'de de kültür ve turizm bakanlığı tarafından anadolu güzergâhı üzerinde bulunan 11 kervansaray restore edilmiş, turizm amaçlı hizmetler sunabilecek hale getirilmiştir. bu hanlar;

 sultan hanı (aksaray) 
 sarı han (nevşehir)
 şarapsa han (antalya)
 ak han (denizli)
 ağzıkara han (aksaray)
 alara han (antalya)
 silahtar mustafa paşa kervansarayı (malatya)
 çardak han (denizli)
 susuz han (burdur)
 i̇ncir han (burdur)
 alay han (aksaray)

yapılan arkeolojik kazılar ile i̇pek yolu üzerinde sürdürülmüş olan hayat araştırılmış ve ortaya çıkarılmıştır. taklamakan çölü üzerinde yapılan seyahatlerde sürekli şehir harabeleri ve mağara kalıntıları karşımıza çıkar. güzergâh üzerinde yaşayan halklar ve günümüze kadar korunmuş olan yaşam tarzı en ilgi çekici olan noktalardır. 
günümüzde pek çok turist budizm’in japonya’ya varana dek geçmiş olduğu ülkeleri görmek amacıyla japonya’dan gelmektedir. taklamakan bölgesinde seyahat yapmak iklim ve coğrafi özelliklerin sunduğu bazı kolaylıklara rağmen günümüzde hala neredeyse eskisi kadar zahmetlidir.

i̇pek yolu üzerindeki son demir yolu parçası 1992 yılında, almata – urumçi arasında uluslararası hattın açılması ile kapatılmıştır; fakat buna rağmen pekin – tahran veya pekin – moskova arasında düzenli tren seferleri ya da sabit aktarma bağlantıları bulunmamaktadır.

günümüzde asya ile avrupa’yı, daha somut bir ifadeyle 28 ülkeyi birbirine bağlayan 114 bin kilometrelik trans-asya demir yolu ağı ile 141 bin kilometreyi bulan asya hızlı demir yolu ağı projeleri yürütülmektedir. bu projeler bölgenin ekonomik ve ticari gelişmeleri ile stratejik bütünleşmesini açısından büyük öneme sahiptir. bu projelerin türkiye için de önemi büyüktür: türkiye'nin 'doğu batı arasındaki tarihi köprülük' misyonu için büyük önem arz eden bakü-tiflis-kars demiryolu projesi tamamlandığında da londra'dan kalkan bir tren çin'e kadar gidebilecektir.

ptolemy'nin listesi 
aşağıdaki liste ptolemy'nin listesine dayanmakta olup, bütün şehir isimleri onun çalışmalarından alınmıştır. 
bazı şehirler yok olmuş, bazıları ise farklı bölgeye taşınmıştır. yine de ptolemy önemli bir tarihi referans niteliği taşımaktadır.

(alfabetik sıralamaya göre)

 afrika - 
doğu - akhmim, aromaton emporion, axum, coloe, dongola, juba, maji, opone, panopolis, sarapion, sennar.
kuzey - caesarea, carthage, cyrene, leptis magna, murzuk, sijilmassa, tamanrasset, tingis.
 arabistan - cane, eudaemon arabia, moscha, mosyllon, sana, saphar, saue.
 çin - cattgara, chengdu, kaifeng, kitai, kunming, yarkand.
 avrupa - aquileia, atina(atina), augusta treverorum (trier), gades (cadiz), ostia.
 hindistan - argaru, astakapra, bacare, balita, barake, barbaricum, byzantion, colchi, erannoboas, horaia, kalliena, mandagora, melizeigara, muziris, naura, nelcynda, paethana, palaepatmae, palaesimundu, poduca, semylla, sopatma, suppara, tagara, tymdis.
 i̇ran - alexandria areion, kandahar, persepolis.
 basra körfezi - apologos, asabon, charax, gerra, ommana.
 kızıldeniz - adulis, aualites, berenica, malao, muza, myos hormos, ocalis, ptolemais theron.
 güneydoğu asya - thaton, trang.
 bilinmeyen - ecbatana (i̇ran ya da suriye'de bir yer), jiaohei

kaynakça

dış bağlantılar 

 saudi aramco, i̇pek yolu gezisi