Mardin (il)

mardin, türkiye'nin bir ilidir. mardin merkezli ilin 2021 yılı tüi̇k verilerine göre nüfusu 862.757'dir. güneydoğu anadolu bölgesi'nin dicle bölümü'nde yer alır. suriye ile sınır komşusudur.

coğrafya

konum 

mardin ili güneydoğu anadolu bölgesi'nin dicle bölümü'nde yer alır. suriye ile sınır komşusudur. güneyinde suriye, batısında şanlıurfa ili, kuzeyinde diyarbakır ve batman illeri, kuzeydoğusunda siirt ili ve doğusunda şırnak ili bulunur.

akarsular 
i̇l genelindeki başlıca akarsular; buğur çayı, çağçağ suyu, savur çayı ve zergan deresidir. derik ilçesinin buğur köyü yakınlarında doğan buğur çayı 53,65 km uzunluğunda olup, akarsuyun tamamına yakını il içerisinde akmaktadır. 103 km uzunluğundaki çağçağ suyunun tamamı il içerisinde akmaktadır. savur ilçesinden kaynağını alan 92 km uzunluğundaki savur çayının 60,5 km lik bölümü il içerisinde akmaktadır.

orman ve mera arazileri 
2013 yılı verilerine göre il genelinde 126.908 hektar alanda orman arazileri görülmektedir. orman arazilerinin büyük bölümü bozuk baltalıklardan oluşmaktadır.
mardin ilindeki mera arazileri insan faaliyetleri nedeniyle azalmaktadır. 2011 yılı verilerine göre ilde, çayır ve meraların kapladığı alan 115.447
hektardır. mera arazileri zayıf vasıflı olup, tarla açmaları nedeniyle azalmaktadır.

i̇klim 
i̇l genelinde karasal iklim özellikleri görülmektedir. kış ayları soğuk geçmektedir. yaz aylarında güneyden gelen çöl iklimi etkisi altında olduğu için kurak geçer. i̇lde ölçülen en yüksek sıcaklık 42,5 °c'dir (31 temmuz 2000). i̇lde ayrıca türkiye sıcaklık rekoru kırılmıştır (48,8 °c mardin, kızıltepe). i̇lde ölçülen en düşük sıcaklık -14,0 °c'dir (22 şubat 1985). ayrıca bölge ilkbahar yaz gibi çöllerden gelen toz taşınımı etkisi altına girer. derik, nusaybin ve savur ilçelerinde akdeniz iklimi özellikleri de görülür. ortalama en yüksek sıcaklık 34,9 °c ile temmuz ayında, ortalama en düşük sıcaklık 0.5 °c ile ocak ayında görülür.

nüfus 
1960'lı yıllarda şehre göç başlamış ve kır nüfusu oran olarak azalmaya başlamıştır. 1990 yılında dört ilçenin komşu illere bağlanmasıyla nüfus %14,4 oranında azalmıştır. 2000 nüfus sayımında ilk defa kır nüfusu, kent nüfusunun gerisinde kalmıştır. bunda en önemli etkenler ekonomik kaygılar ve 90'lı yıllarda başlayan terör faaliyetleridir. güvenlik kaygıları nedeniyle hem ildeki kırsal kesimlerden, hem de diğer illerden mardin şehrine göç hareketleri başlamıştır.

şehir nüfusu oranı %60, kırsal nüfus oranı %43'tür. nüfusu en yüksek ilçeler sırasıyla kızıltepe, merkez, nusaybin ve midyat'tır. genç bir nüfus yapısına sahiptir. 2000 yılına göre 15 yaşın altındaki nüfusun oranı %44,8'dir.

türkiye'deki en farklılaşmış nüfusa sahip illerinden biridir. i̇lde kürtler, hristiyan süryaniler, sünni araplar, türkler, yezidiler ve ermeniler yaşamaktadır. zaman içinde süryani ve yezidi nüfusu göçler sebebiyle azalmıştır. lübnan'ın başkenti beyrut'ta
mardin ve midyat bölgesinde az sayıda süryani yaşamaktadır. bölgede birçok süryani manastırı ve kilisesi vardır: deyrüzzaferân manastırı, mor gabriel, mor yakub ve meryem ana kilisesi.

güncel nüfus değerleri(tüi̇k 6 şubat 2023 verileri )

mardin il nüfusu: 870.374 (2022 sonu). i̇lin yüzölçümü 8.779  km2'dir. i̇lde  km2'ye 99 kişi düşmektedir. (yoğunluğun en fazla olduğu ilçe: 216 kişi ile kızıltepe’dir)

i̇lde yıllık nüfus artış oranı % 0,88 olmuştur. nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: artuklu (% 1,67)- yeşilli (-% 3,42)

06 şubat 2023 tüi̇k verilerine göre 10 i̇lçe ve belediye, bu belediyelerde toplam 699 mahalle bulunmaktadır.

ekonomi 

ekonomisi tarım, hayvancılık ve ticarete dayalıdır. 2001 yılına göre ildeki iktisadi faaliyetlerin %66,8'i tarım, çiftçilik ve hayvancılık alanlarında gerçekleşmiştir. suriye sınırındaki organik tarıma elverişli topraklar mayınlı olması nedeniyle mardin ekonomisine katkı sağlamamaktadır. tarımdan sonraki en önemli sektörü devlet hizmetleri oluşturmaktadır. 2001 yılına göre ilde kişi başına düşen gayri safi yurt içi hasıla 983 dolardır.

i̇lde "mardin serbest bölgesi" ve "mardin organize sanayi bölgesi" adlarında üretim ve sanayi bölgeleri bulunmaktadır. bölgenin en önemli projesi olan güneydoğu anadolu projesi'nin tamamlanamaması nedeniyle tarım ürünlerine dayalı sanayi gelişmemiştir. sanayinin toplam gelir içindeki payı %5,5'tir.

i̇lde kültür turizmi, inanç turizmi imkânları olmasına karşın mardin ekonomisinde önemli bir yere sahip değildir.

konum

kültür 
2010 yılından beri bienal düzenlenmektedir.

etkinlikler 
 mardin film festivali

müzeler 
 mardin müzesi
 sakıp sabancı mardin kent müzesi

cami ve medreseler 

 latifiye camii
 melik mahmut (savurkapı) camii
 eminüddin medresesi
 harzem medresesi
 hatuniye medresesi
 sultan i̇sa medresesi (zinciriye medresesi)
 sultan kasım medresesi ve kümbeti
 şehidiye medresesi
 mardin ulu camii
 zairi camii
 zeynel abidin cami
 koçhisar ulu camii (kızıltepe ulu camii)

manastırlar ve kiliseler 

 mor behnam kilisesi (kırklar), mardin şehrindedir.
 meryemana kilisesi, mardin şehrindedir.
 mor yusuf kilisesi (surp hovsep), mardin şehrindedir.
 mor efrem manastırı, mardin kent merkezindedir.
 mor petrus - mor paulus kilisesi, mardin kent merkezindedir.
 mort şmuni kilisesi, mardin kent merkezindedir.
 surp kevork kilisesi, mardin kent merkezindedir.
 mor hürmüzd keldani kilisesi, mardin kent merkezindedir.
 mor mihael manastırı, mardin kent merkezinin güneybatısındadır.
 deyrüzzaferân manastırı, şehir merkezine 5 km. mesafededir. milattan önceki dönemlere ait bölümleri olmakla birlikte, dördüncü yüzyılın sonlarında yapıldı. geçmişte farklı isimlerle, 15. yy'dan günümüze ise za'ferân olarak bilinen manastır 1293-1932 yılları arasında süryani patriklik merkezlerinden biriydi. 
 deyrulumur manastırı, midyat ilçesi, yayvantepe mahallesi yakınlarındadır. 397 yılında yapılan manastır, tarih boyunca dört farklı isimle anıldı. 615 yılından 1049 yılına kadar turabidin metropolitlik merkezi olan manastır, bu sıfatını 1915 yılına kadar korudu.
 mor yakup manastırı, nusaybin ilçesi merkezindedir.
 meryemana manastırı, midyat, mardin ilçesinin anıtlı mahallesindedir.
 mor dımet manastırı, savur ilçesinin dereiçi mahallesindedir.
 mor evgin manastırı, nusaybin ilçesindedir.
 deyrulzafaran manastırı, artuklu

kaleler 
mardin kalesi
kız kalesi (kalat’ül mara-lorna jurek), merkez ilçeye bağlı eskikale mahallesindedir
erdemeşt kalesi
arur kalesi
dara kalesi (daras anastasiupolis), merkez ilçeye bağlı oğuz mahallesindedir.
rabbat kalesi, derik ilçesine bağlı hisaraltı mahallesindedir.
dermetinan kalesi, mazıdağı, mardin ilçesine bağlı gümüşova mahallesindedir.
zarzavan kalesi (sammachisacane), mardin, diyarbakır yolu üzerindedir.
savur kalesi, savur ilçesi merkezindedir.
aznavur kalesi, nusaybin ilçesi merkezindedir.
rahabdium kalesi (hafemtay), nusaybin ilçesi merkezindedir.
merdis kalesi (marin), nusaybin ilçesi merkezindedir.
haytam kalesi (turbdin - dimitriyus) nusaybin ilçesindedir.
el nıhman kalesi, yeşilli ilçesine bağlı bülbül mahallesindedir.

el sanatları 

 telkârî
 taş i̇şlemeciliği
 bakırcılık
 ahşap oymacılığı
 semercilik
 bitkisel sabunculuk
 ev şarapçılığı

diğer 
 kayseriye çarşısı
 cihangirbey zaviye ve türbesi

spor 

2018-2019 sezonu sonunda, futbolda bal’daki tek takım mardin bşb grup 2.si olmuştur.

futbolda 2020-2021 sezonu içinde şu an misli.com tff 3. ligde mardin fosfat spor mücadele etmektedir.

basketbol kadın 1. ligde mardin bşb lig 6.sı olmuştur. federasyon kupasında ise yarı final sonu kupa 5.si olmuştur.

voleybolda kadınlar 1. liginde mardin bşb, grup 10.su olmuştur. mardin'in erkekler 2. liginde 10 takımı, kadınlar 2. liginde 3 takımı yer almıştır. bölgesel ligde 13 takımı vardır.

hentbol kadınlar 1. ligindeki mardin bşb, süper lige yükselmiştir. ligdeki diğer takım  1947 sağlık ve sk. lig 5.si olmuştur. erkekler 2.ligde 1903 mardin spor da lig 5.si olmuştur.

önemli spor tesisleri: 21 kasım stadyumu (5.700) ve artuklu yeni spor salonu (2.300)'dur.

yönetim

merkezi yönetim 
büyükşehir illerinde merkezi yönetim vali, i̇l müdürleri ve i̇l danışma kurulundan oluşur.

mardin, bir ‘büyükşehir’dir. bu özelliğine göre yönetimi belirlenmiştir. protokolde ilk sırada yer alan vali, merkezi yönetimi temsil eder ve cumhurbaşkanı tarafından atanır.

büyükşehir yapılan illerde, i̇l genel meclisi, yetki ve görevlerini büyükşehir belediye meclisi’ne devretmiş ve kaldırılmıştır.

mardin valisi 1976-elazığ doğumlu tuncay akkoyun, ağustos 2023/376 sayılı kararla karaman valisi iken atanmıştır.

vali ve kaymakamlara ait bilgiler mardin'in ilçeleri sayfasında gösterilmiştir

yerel yönetim 
büyükşehir belediyelerinde yerel yönetim, büyükşehir belediye başkanı, büyükşehir belediye meclisi ve büyükşehir belediye encümeni'nden oluşur.

yerel yönetimi temsil eden büyükşehir belediye başkanı, ildeki tüm seçmenlerin oy çokluğu ile seçilir. yerel seçimlerde i̇lçe belediye başkanı ve i̇lçe belediye meclisi için de oy kullanılarak ilçelerin belediye meclisleri oluşur. i̇lçe belediye meclislerinden alınan üyelerle (başkan kontenjanı, ilçe nüfusu ve parti oy oranına göre) de büyükşehir belediye meclisi oluşur. bu mecliste ilçe belediye başkanları da yer alır. meclisin başkanı büyükşehir belediye başkanı'dır.

büyükşehir belediye encümeni, belediye başkanının başkanlığında, belediye meclisinin kendi üyeleri arasından bir yıl için gizli oyla seçeceği beş üye ile biri genel sekreter, biri malî hizmetler birim amiri olmak üzere belediye başkanının her yıl birim amirleri arasından seçeceği beş üyeden oluşur. (5216 saylı kanun 16.madde)

büyükşehir yapılan illerde, i̇l genel meclisi, yetki ve görevlerini büyükşehir belediye meclisi’ne devretmiş ve kaldırılmıştır.

2019 türkiye yerel seçimleri sonunda mardin büyükşehir belediye başkanlığını kazanan  ahmet türk (hdp), 19 ağustos 2019 tarihinde görevden alınmış, yerine mardin valisi mustafa yaman kayyum olarak atanmıştır.

diğer ilçelerden derik, kızıltepe, mazıdağı, nusaybin ve savur'un hdp'libelediye başkanları da göreve geldikten sonra i̇çişleri bakanlığı tarafından görevden alınmış, yerlerine ilçe kaymakamları kayyum atanmıştır.

son durumda 10 ilçe belediyesinin 5'ini kayyum olarak atanan kaymakamlar, 5'ini de ak parti̇'li belediye başkanları yönetmektedir.

mardin büyükşehir belediye meclisi bazı üyelerin görevden uzaklaştırılması nedeniyle belirsizleşmiştir 

büyükşehir ve ilçe belediye başkanlarına ait bilgiler mardin'in ilçeleri sayfasında gösterilmiştir.

büyükşehir ve ilçe belediyeleri 2019 yerel seçim sonuçları aşağıdaki gibidir.

mardin belediyeleri  2019 yerel seçim sonuçları

eğitim 
diyarbakır yolu üzerinde, mardin şehir merkezinde yer alan mardin artuklu üniversitesi 2007 yılında kurulmuş ve 2007-2008 döneminde eğitim öğretime başlamıştır.

altyapı

sağlık 
mardin ilinde sağlık bakanlığı'na bağlı 11 hastane bulunmaktadır. mardin şehir merkezinde mardin devlet hastanesi, mardin kadın doğum ve çocuk hastanesi ve mardin ağız ve diş sağlığı merkezi bulunmaktadır. derik ilçesinde derik devlet hastanesi, dargeçit ilçesinde dargeçit devlet hastanesi, kızıltepe ilçesinde kızıltepe devlet hastanesi, mazıdağı ilçesinde mazıdağı i̇lçe hastanesi, midyat ilçesinde midyat devlet hastanesi, nusaybin ilçesinde nusaybin devlet hastanesi, ömerli ilçesinde ömerli i̇lçe entegre hastanesi, savur ilçesinde savur i̇lçe entegre hastanesi sağlık hizmeti sağlamaktadır. özel kurum olarak mardin şehir merkezinde 1 hastane hizmet vermektedir.

ulaşım 
kızıltepe ve nusaybin ilçelerinden geçen doğu-batı yönündeki  karayolu, ildeki en önemli karayoludur. şanlıurfa ve şırnak illerinden bu yolla ulaşılabilir. şehir merkezine 20 km uzaklıktaki mardin havalimanı'na türkiye içi tarifeli uçak seferleri düzenlenmektedir.

ayrıca bakınız 
 mardin ilindeki yerleşim yerleri listesi

kaynakça

dış bağlantılar 

t.c. mardin valiliği