Voleybol

voleybol, file ile ikiye bölünmüş bir oyun alanı üzerinde altı kişilik iki takım ile oynanan, voleybol topuna eller ve kollarla vurarak file üzerinden karşı tarafın oyun alanına gönderme ve yere değmesini sağlama esasına dayalı bir takım sporudur.

oyun, tam orta çizgisi üzerinden bir file ile ayrılmış olan bir sahada oynanır. oyun esnasında her takımın oyuncuları sahanın kendine ait olan yarısında bulunur ve asla rakip alana geçmezler. oyunun amacı, voleybol topunu en fazla üç pas yaparak rakip takımın sahasına göndererek yere çarpmasını sağlamak ve rakip takımın aynı amaca ulaşmasını önlemektir. topa yalnızca eller ve kollarla değil, bütün vücutla dokunulabilir. oyuncular topu sabit olarak ellerinde tutamazlar ve topa üst üste iki kez vuramazlar. oyuncuların saha içinde durdukları yerler hemen hemen sabittir: üç oyuncu fileye yakın durarak atak yapar, diğer üç oyuncu ise atak oyuncularının arkasında durarak savunma yapar.

bir yarı sahanın arka çizgisinin sağ tarafında ayrılan üçte birlik bölüme “servis alanı” adı verilir. oyun, servis atışı ile başlar. servis atışı, topu servis alanından atarak bir seferde rakip tarafa gönderme hedefiyle yapılan atıştır. bu atış, topa el içi, kol ya da yumrukla vurularak yapılabilir. karşı takım, servisle gelen topu karşılayarak, en fazla üç vuruşla tekrar diğer yarı sahaya göndermeye çalışır. oyun; topun oyun alanına değmesi, harice gitmesi veya bir takımın faul yapmasına kadar devam eder. bu üç durumdan biri olduğunda, yeniden servis atışı yapılır.

topa üç kereden fazla dokunmak, rakip sahaya basmak, fileyi tutmak, fileye temas etmek, topa kuraldışı bir müdahalede bulunmak ya da topu tutmak faul olarak kabul edilir ve faullerde top karşı takıma geçer.

takımlardan biri, topu diğer takımın yarı sahasına veya rakip çizgisine değdirmeyi başardığında 1 puan kazanır. eğer atılan top, rakip takımın yarı sahasının dışına değerse, rakip takım 1 puan kazanır.

bir voleybol maçı toplam beş setten oluşur. i̇lk dört sette hedef, en az iki fark ile 25 puana ulaşmaktır, son sette ise hedef yine en az iki farkla 15 puana ulaşmaktır. bir takım üst üste 3 set kazanırsa, maç sona erer.

tarihi 
abdnin massachusetts eyaletinde, genç erkekler hristiyan birliği (ymca) adındaki spor kulübünde çalışan beden eğitimi öğretmeni william g. morgan tarafından 9 şubat 1895'te tasarlandı. bir kapalı alan sporu olarak 1895’te oynanmaya başlandı. morgan, bu oyunu "mintonette" olarak adlandırmıştı; daha sonraları topa yere değmeden vurma ilkesinden (vole) yola çıkılarak "voleybol" adı önerildi ve oyun bu adla tanındı. i̇lk kez morgan tarafından kaleme alınan voleybol kuralları, ymca ile üniversiteler ulusal spor birliği'nin (ncaa) ortak çalışması sonunda 1916’da yeniden düzenlendi. abd'de kısa sürede tutulan voleybol, i. dünya savaşı sırasında abd askerleri aracılığıyla avrupa’ya da geçti. sporun, çeşitli ülkelerde uzun bir dönem bağımsız bir çizgide gelişmesinden sonra, 1947’de paris'te uluslararası voleybol federasyonu (fivb) kuruldu. i̇lk dünya şampiyonası 1949 yılında erkekler, 1952'de kadınlar tarafından oynanmıştır. günümüzde, merkezi i̇sviçre'nin lozan kentinde bulunan fivb'ye 169'tan fazla ülke üyedir. 

tokyo'da oynanan  1964 yaz olimpiyatlarından bu yana bu yana voleybol bir olimpiyat oyunudur.  atlanta'da oynanan 1996 yaz olimpiyatları'ndan bu yana ise plaj voleybolu, bir olimpiyat oyunu olmuştur. oyunun oturarak oynanan bir başka versiyonu da, paralimpik oyunlarına dahildir. erkekler oturarak voleybol ilk kez 1980 paralimpik oyunları’nda oynanmışken, kadınlar için olan versiyonu 2004 yılında paralimpik oyunlara dahil olmuştur.

oyuncular ve yerleri

pasör
smaçörlere pas kaldıran oyuncudur. pasör oyun sistemine göre farklı bölgelerden "2" ve "3" arasındaki bölgeye gelerek oynar. oyunu asıl yönlendiren oyuncudur. pasörün kötü pas atması halinde smaçöre daha çok görev düşer ve hücumdaki etki azalır. pasör oyun süresince birçok farklı yerde yer alabilir.

pasör çaprazı
pasör servise geçtiğinde öne gelen ve genellikle uzun pasla hücum eden oyuncu. "2" numara oyuncusu da denilebilir. bu oyuncu 4-2 taktiğinde görev almaz.

smaçör
"4" numarada oynayan ve genellikle uzun pasla hücum eden oyunculara denir. sahada bu görevde oynayan iki oyuncu bulunur. birisi servise geçtiğinde çaprazı öne geçer, bu sayede "4" numaradan sürekli olarak hücum yapılabilir.

orta oyuncu
3 numaradan oynayan ve kısa, kurşun paslarla hücum eden oyunculara denir. bu görevde 2 oyuncu sahada yer alır. birisi servise geçtiğinde çaprazı öne geçer, bu nedenle "3" numaralı bölge de sürekli hücum bölgesidir.

libero
takımın altıncı oyuncusudur. farklı renkli (genellikle takım formasının tam zıt renginde) forma giyer, diğer oyunculardan farklı olarak oyuncu listesinde adının yanında bir "l" ibaresi bulunur ve bu ibare bu oyuncunun o maç sırasında başka bir görevde kullanılamayacağını gösterir. takımın savunma oyuncusudur. oyun sırasında servis atılmadan önce, takımının o sırada savunmada olan oyuncularından biriyle yer değiştirebilir. bu yer değiştirme, sahanın arka alanından gerçekleştirilir. arka alanda parmak pas ve manşet alabilirken, topu 3 metre içinde parmak pasla alamaz. yerine geçtiği oyuncu "4" numaraya geldiğinde ya da başka bir oyuncuyla değişmesi gerekiyorsa oyundan çıkar. her iki durumda da oyuna tekrar girebilmesi için bir sayı beklemelidir. servis atamaz ve 3 metre içinden hücum yapamaz. arka alandan hücum yapabilir, ancak zıplayamaz. 3 metre içinde hoplayabilir. arkaya gelen topları parmakla alamaz. farklı renkte forma giymesinin sebebi voleyboldaki estetik algı ile ilgilidir. bazen karşı takımın formasını giyebilirler. 2021 yılında fivb tarafından yapılan kural değişikliğinden önce liberoların takım kaptanı olmalarına izin verilmemekteydi.

oyuncular 
oyuncunun malzemeleri forma, şort, çorap ve spor ayakkabısıdır. oyuncuların formaları 1’den 18’e kadar değişiklik gösterebilir. takım kaptanının formasında, göğüs numarasının altında bir şerit olmalıdır. diğer oyunculardan farklı renkte olan (libero oyuncuları haricinde) ve/veya kurallara uygun numarası bulunmayan formaların giyilmesi yasaktır. oyuncular riski kendisine ait olmak kaydıyla gözlük ve lens takabilirler.

oyunda olmayan oyuncular oyun esnasında ısınma sahasında, molalarda ve teknik molalarda kendi oyun alanlarının arkasındaki serbest bölgede topsuz olarak, set aralarında serbest bölge içinde top kullanarak ısınabilirler.

filenin önünde bulunan üç oyuncu ön hat oyuncusudur ve "4" (ön-sol), "3" (ön-orta), "2" (ön-sağ) numaralı alanlarda dururlar. diğer üç oyuncu geri hat oyuncusudur ve "5" (geri-sol), "6" (geri-orta), "1" (geri-sağ) numaralı alanlarda dururlar.

pas çeşitleri

uzun pas
genellikle "4" ve "2" numaralı oyunculara atılan yüksek pastır.,,

kurşun pas
"4" ve "2" numaralı oyuncuların hücumlarını hızlandırmak amacıyla atılan, file köşelerine doğru ve fileye paralel olarak atılan kısa ve hızlı pastır.

kısa pas
"3" numara oyuncularına atılan pastır, hızlı hücumu sağlar ve karşı takımı savunması yerine yerleşmeden yakalama amacı taşır. yüksekliği ve zamanlamasına göre üç çeşidi vardır.

erken kısa
"3" numara oyuncusu, top pasöre ulaşmadan önce hareketlenir ve top pasörle buluştuğunda havada olur.

normal kısa
"3" numara oyuncusu, top pasöre giderken hareketlenir ve top pasörle buluştuğunda zıplar, topla en yüksek noktada buluşup topa vurur.

geç kısa
"3" numara oyuncusu, topa düşmeye başladığı noktada vurur.

taktikler

4–2
i̇ki pasör, iki smaçör ve iki orta oyuncu ile sahaya çıkılan taktiktir. pasörler arka alanda savunma oyuncusu olarak sayılırken öne geldiklerinde pas atmakla görevlidirler. hücum görevinin sürekli olarak iki oyuncuda olması, bu taktiğin zayıf yönüdür.

5-1
tek pasör, iki smaçör, iki orta oyuncu ve bir pasör çaprazıyla sahaya çıkılan taktiktir. pasör arka alana geçtiğinde, öncelikli olarak bir savunma oyuncusudur. top pasöre gelirse, pasör topu karşılar ve pası atmakla yükümlü olan oyuncu pasör çaprazı olur, aksi takdirde pasör 3 metre içine kaçarak pasını atar ve yeniden savunma pozisyonunu alır. pasörün arkada olduğu pozisyon takımın üç oyuncusunun hücum edebildiği, dolayısıyla da güçlü oldukları pozisyondur.

modern 4-2
i̇ki pasör, iki smaçör, iki orta oyuncu ile oynanır. "4-2"den farkı, pasörlük görevinin arka alanda bulunan pasöre ait olmasıdır. öne geçen pasör; pasör çaprazı gibi oynar ve takım sürekli olarak üçlü hücum yapabilir.

voleybol sahası 
oyun alanı, 18x9 m2 ölçülerinde bir dikdörtgendir ve her yönde en az 3 m genişliğinde olan bir serbest bölge ile çevrilmiştir. oyun sahasının üzerinde bulunan serbest oyun boşluğu, her türlü engelden arındırılmış olmalıdır. serbest oyun boşluğu, oyun sahası yüzeyinden ölçüldüğünde en az 7 m yüksekliğinde olmalıdır. sahayı çevreleyen çizgiler 5cm kalınlığındadır.

sahanın yüzeyi düz, yatay ve yeknesak olmalıdır. oyuncular için sakatlanmaya yol açacak herhangi bir tehlike teşkil etmemelidir. pürüzlü ve kaygan yüzeylerde oynanması yasaktır. fivb dünya ve resmi müsabakalarında sadece tahta veya sentetik bir yüzeyin kullanılmasına izin verilir. bu yüzey daha önce fivb tarafından onaylanmış olmalıdır. kapalı salonlarda oyun alanının yüzeyi açık renkte olmalıdır. fivb dünya ve resmi müsabakalarında çizgiler için beyaz, oyun alanı ve serbest bölge için farklı renkler kullanılmalıdır. açık hava sahalarında drenaj amacıyla her metre için 5mm’lik eğime müsaade edilir. saha çizgilerinin sert bir maddeden oluşturulması yasaktır.

oyun alanının üzerindeki çizgiler
bütün çizgiler 5cm genişliğindedir. çizgiler, zeminin ve diğer çizgilerin renklerinden farklı ve açık renkte olmalıdır.

sınır çizgileri  
i̇ki yan ve iki dip çizgi oyun alanını belirler. yan ve dip çizgilerin her ikisi de oyun alanının boyutlarına dahil olarak çizilir.

orta çizgi
orta çizginin tam ortası oyun alanını 9x9 m2 boyutlarında iki eşit alana böler; bununla beraber orta çizgi kalınlığının, bütünüyle, her iki oyun alanının da sınırları içerisinde olduğu kabul edilir. bu çizgi filenin altından iki yan çizgi arasında uzanır.

hücum çizgisi 
her oyun alanında, arka kenarı, orta çizginin tam ortasından 3 m geride çizilmiş bir hücum çizgisi, ön bölgeyi belirler.

bölgeler

ön bölge
her oyun alanında ön bölge orta çizginin tam ortası ve hücum çizgisinin arka kenarıyla sınırlıdır. ön bölgenin yan çizgiler dışında serbest bölgenin sonuna kadar uzandığı varsayılır.

servis bölgesi 
servis bölgesi, her dip çizginin gerisinde 9 m genişliğindeki sahadır. bu bölgenin yan sınırları, dip çizgilerden 20cm geriye, yan çizgilerin uzantısı olarak çizilen 15cm uzunluğunda iki kısa çizgiyle belirlenir. her iki kısa çizgi de servis bölgesinin genişliğine dahildir. servis bölgesinin derinliği serbest bölgenin sonuna kadar devam eder.

oyuncu değiştirme bölgesi 
oyuncu değiştirme bölgesi, her iki hücum çizgisinin yazı hakemi masasına kadar olan uzantısı ile sınırlıdır.

libero değişim bölgesi
libero değişim bölgesi, serbest bölgenin, takım sıraları tarafındaki bir bölümü olup, hücum çizgisi uzantısından dip çizgiye kadar olan alanla sınırlandırılmıştır.

isınma sahası
fivb dünya ve resmi müsabakalarında ısınma sahaları yaklaşık 3x3 m2 boyutlarında, serbest bölgenin dışında ve oturma sıralarının bulunduğu taraftaki köşelerde yer alır.

ceza sahası
yaklaşık 1x1 m2 boyutlarında olan ve iki sandalye bulundurulan bir ceza sahası, her bir dip çizgi uzantısının dışında olacak şekilde, kontrol sahası içinde yer alır. bu sahalar 5 cm genişliğinde kırmızı bir çizgiyle sınırlandırılabilirler.

file
file, düşey olarak orta çizginin üstünde yer alır ve erkekler için 2,43 m; kadınlar için 2,24 m yüksekliğindedir. file, 1 m genişliğinde, 9,50 ile 20 m uzunluğundadır ve 20 cm2lik karelerden oluşan siyah iplerden yapılmıştır. anten, 1,80 m uzunluğunda ve 10 mm çapındadır. antenlerin her birinin 80 santimetrelik üst kısımları filenin üzerinde devam eder. antenler filenin bir parçası sayılır ve geçiş boşluğunun yan sınırlarını belirler.

voleybol kuralları

voleybol topu 

top, içinde lastik veya benzeri bir maddeden bir kesenin bulunduğu esnek deri ya da sentetik deriden yapılmış ve küresel şekildedir. tek bir açık renk ya da renk kombinasyonu kullanılabilir. uluslararası resmi müsabakalarda kullanılan topların sentetik deri maddesinin ya da renk kombinasyonlarının fivb standartlarına uyması gereklidir. çevresi 65–67cm ve ağırlığı 260-280 gr’dır. i̇ç basıncı 0.30-0.325kg/cm²’dir. (294.3-318.82 mbar veya hpa)

yasaklı malzemeler
herhangi bir sakatlığa sebep olacak veya rakibe oranla avantaj sağlayacak her türlü eşya yasaktır. oyuncular gözlük veya lens takabilir ancak sorumluluk oyuncunun kendisine aittir.

kaptanlar
kaptanlar kendi takımlarından sorumludurlar. maç öncesi ve sonrası takım cetvelini imzalar ve kurada takımını temsil eder.

sayı kazanmak
bir takım 4 şekilde sayı elde edebilir: rakip sahanın zeminine top temas ettiği zaman, top en son rakip sahanın oyuncusuna değip dışarı çıktığı zaman, rakip takımın bir hatası sonucu (oyun kurallarına aykırı bir davranış yapılması) veya rakip takım herhangi bir ihtar (uyarı) aldığında.

setler
bir takım en az 2 sayı farkla 25 sayıda olduğu zaman seti kazanmış olur. 24-25 olduğu durumlarda set 2 sayı fark oluşana kadar devam eder. üç set alan takım maçı kazanmış olur. 2-2’lik durum eşitliğinde beşinci set oynanır. beşinci set 2 sayı farkı kuralıyla birlikte 15 sayı üzerinden oynanır.

saha seçimi ve ilk servisi atacak takımın seçilmesi
oyunun başında başhakem tarafından kura atışı yapılır. bu şekilde saha ve ilk servisi atacak takım belirlenir. kurayı kazanan takımın iki seçeneği vardır: ya ilk servisi kullanmayı seçer ya da sahayı seçer. i̇lk servisi kullanacak takım filede ilk ısınacak takımdır.

oyundaki oyuncu sayısı
her takımın oyunda altı oyuncusu bulunur.

dönüşler
dönüşteki sıraya başlangıç dizilişi ile başlanır. set bitene kadar ve oyuncuların pozisyonları ile kontrol edilir. bir takım servis karşılıyorsa, eğer servis atma hakkı kazanırsa o takımın oyuncuları saat yönünde bir pozisyon dönerler.

seyirciler 
türkiye'de bilhassa mahallî voleybol müsabakalarında bir oyuncu servis kullanmaya hazırlanırken o takımın taraftarları "hoooop" diye tezahürata başlar, oyuncu kullandığı anda da "güüüm" diyerek bitirirler.

fotoğraflar

dış bağlantılar 
 dünya voleybol federasyonu 
 türkiye voleybol federasyonu

kaynakça

ayrıca bakınız 
voleybolda olimpiyat madalyası kazananlar listesi
dünya erkekler voleybol şampiyonası
dünya kadınlar voleybol şampiyonası
voleybol dünya kupası
voleybol dünya ligi
kadınlar voleybol dünya kupası
erkekler voleybol dünya kupası
uluslararası voleybol federasyonu
 türkiye kadın millî voleybol takımı
 türkiye erkek millî voleybol takımı
yaz olimpiyatları'nda voleybol
oturarak voleybol
plaj voleybolu
türkiye voleybol federasyonu

 
top oyunları
kısmi çömelme pozisyonu
amerika birleşik devletleri kökenli sporlar
spor türevleri
takım sporları
yaz olimpiyatları sporları
spor etkinlikleri
spor kuralları ve yönetmelikleri