Bordeaux

bordeaux veya bordo (okunuşu: ), güneybatı fransa'nın gironde departmanında, garonne nehri üzerinde bulunan bir şehirdir. bir liman kenti olan şehir, yeni akitanya bölgesinin başkenti ve gironde departmanının ilidir. sakinleri "bordelais" (eril) veya "bordelaises" (dişil) olarak adlandırılır. "bordelais" terimi şehir ve çevresindeki bölgeyi de ifade edebilir.

bordeaux şehri 2020 yılında 49 km²'lik sınırları içinde 259.809 nüfusa sahiptir, ancak banliyölerle birlikte bordeaux metropol alanı, aynı yıl 1.376.375 nüfusa sahiptir. paris, lyon, marsilya, lille ve toulouse'dan sonra fransa'nın en kalabalık altıncı şehridir.

bordeaux bir dünya şarap başkentidir: gironde'nin yamaçlarında birçok kale ve üzüm bağı bulunmaktadır ve şehir dünyanın en büyük şarap fuarı olan vinexpo'ya ev sahipliği yapmaktadır. bordeaux aynı zamanda uluslararası kongrelerin düzenlendiği gastronomi ve iş turizmi merkezlerinden biridir. dassault aviation, ariane group, safran ve thalès gibi uluslararası şirketlere ev sahipliği yapan havacılık, askeri ve uzay sektörü için merkezi ve stratejik bir merkezdir. havacılıkla olan bağı, ilk uçağın şehrin üzerinden geçtiği 1910 yılına kadar uzanmaktadır. üniversite araştırmalarıyla bilginin kavşak noktası olan şehir, dünyadaki iki megajoule lazerden birine ve bordeaux metropolü'nde 130.000'den fazla öğrenciden oluşan bir üniversite nüfusuna ev sahipliği yapmaktadır.

bordeaux, 350'den fazla tarihi eseriyle mimari ve kültürel mirasıyla uluslararası bir turizm merkezidir, bu da onu paris'ten sonra fransa'da en fazla listelenmiş veya tescilli anıta sahip şehir yapmaktadır. "akitanya'nın i̇ncisi" 2015 yılında yapılan bir online ankette avrupa'da yılın destinasyonu seçilmiştir. metropol aynı zamanda uluslararası kuruluşlar tarafından ödüllendirilmiş ve derecelendirilmiştir. 1957 yılında bordeaux, avrupa idealini aktarma çabalarından dolayı avrupa ödülü'ne layık görülmüştür. haziran 2007'de, tarihi bordeaux'daki ay limanı, olağanüstü mimarisi ve kentsel topluluğu ve bordeaux'nun son 2000 yıldaki uluslararası öneminin tanınması nedeniyle unesco dünya mirası listesi'ne girmiştir. bordeaux ayrıca küreselleşme ve dünya şehirleri araştırma ağı tarafından bir yeterlilik şehri olarak sıralanmıştır.

tarih 
bourges bölgesinden gelme, galya halklarından olan bituriges vivisque’ler bordeaux şehrini mö 3. yüzyılda kurmuşlardır. roma döneminde şehrin ilk ismi burdigala olarak geçmektedir. demir anlamına gelen “burdi” ve eritme anlamına gelen “gala” kelimeleri şehrin eski adını oluşturmuştur. oldukça parlak dönemler geçirmiş olan bordeaux, her zengin şehrin başına gelen gibi pek çok istilaya tanıklık etmiştir ki bunların başında 5. yüzyılda franklar’ın ve 10. yüzyılda normandiyalıların düzenlediği akınlar gelmektedir.

1154 yılında, ii. henry ile eleanor evlenmiş ve bu evliliği takip eden yıllar bordeaux’nun i̇ngiliz ellerinde kaldığı dönem olmuştur ve akitanya’dan guyenne’e geçiş de böyle olmuştur.

13. yüzyılın tam da başlarında bordeaux kenti artık şarabı sadece tüketen değil, aynı zamanda ticaretini yapan bir kent olmuştur.

bu yüzyılda yine şehrin önemli yapılarından olan saint-andré katedrali inşa edilmiştir. 1453’e gelindiğinde ise castillon muharebesi'nin ardından “yüz yıl savaşları” başlamış ve sonunda da şehir tekrar fransız hakimiyeti altına girmiştir. fransa kralı vii. charles’ın yaptırdığı trompettte şatosu’ndan geriye bugün pek bir şey kalmamış olsa da şehrin kaderinde önemli yeri vardır. bu yüzyılda şarap ticareti durmuş ve şehrin refahı düşmüştür.

montaigne’in başkanlığı ile şarap ticareti başta olmak üzere şeker ticareti başlamış bunun yanında köle ticareti de devam etmiştir. nante ile birlikte bordeaux, en önemli köle ticaret limanları olmuşlar ve bu da şehri gittikçe daha da zenginleştirmiş, hatta öyle ki bourse meydanı ve çeşitli parklar ve bahçeler bu şekilde kurulmuştur.

fransız devrimi boyunca şehrin atlantik ile ticareti yasaklanmış ve yeniden bir kriz baş göstermiştir. 1840’tan itibaren ise yeniden afrikalı köle ticaretinin önemli limanlarından olmuş, tekrar büyümüştür.

fransız tarihi’nin önemli süreçlerinden olan i. dünya savaşı’nda almanlar tarafından tehdit edilen paris hükümeti, şehri terk edip bordeaux’ya sığınmıştır.

ii. dünya savaşı ise şehrin tarihine kara bir leke olarak geçmiştir: 1940 yılında almanlar ile imzalanan ateşkes ile hükümetin yerleşkesi olan bordeaux, naziler ile birlikte maurice papon gibi karanlık kişilerin karargahı olarak kullanılmıştır. binlerce yahudi’nin ölüm kamplarına gönderilmesinden yine bu kişi sorumludur.

ekonomi 
bordeaux, fransa'nın en büyük altıncı metropol nüfusuna sahip olması nedeniyle fransa'da iş dünyası için önemli bir merkezdir. ticaret, yönetim, hizmetler ve sanayi için önemli bir bölgesel merkez olarak hizmet vermektedir. ayrıca güneybatı fransa'nın başlıca ticaret merkezi ve limanıdır.

şehir görünüm olarak yarım ay biçimindedir. bulunduğu nokta garonne'un atlas okyanusu'na döküldüğü noktadan 98 km. uzaklıkta olup şarap üretimi ile meşhur olan bordelais bölgesinin içerisindedir. bölge üzüm yetiştirilmesine çok elverişlidir. meşhur beyaz ve kırmızı bordo şarapları burada yapılır.

önemli olan diğer bir endüstri kolu ise gemi yapımıdır. garonne nehrinin üzerindeki ulaşım nedeniyle, fransa'nın alım satım limanı görevini de yapar. buradan dışarıya şarap, kanyak, cam, halı, kâğıt, şişe satılır. dışarıdan kömür, petrol, fosfat getirilir ve alınır.

eğitim 
bordeaux; paris, lyon, toulouse, lille ve marsilya şehirlerindeki üniversitelerden sonra fransa'da 6. büyük sayıda üniversite öğrencisi bulunan şehirdir.

bordeaux üniversitesi ilk defa 1441'de başpiskopos "pey berland" kurulmuştur. ama fransız devrimi sırasında 1793'te lağvedilmiştir. 1808'de i. napolyon imparatorluk döneminde tekrar açılmıştır. 235 hektar büyüklükteki alanı ve yaklaşık 77.000 öğrencisi ile bordeaux üniversitesi avrupa'da en büyük üniversitelerden biridir. bordeaux üniversitesi idari bakımdan dörde bölünmüştür:
 bordeaux üniversitesi i: fiziksel bilimler ve teknoloji. 2009-2010 da 9.800 öğrenci
 bordeaux victor segalen üniversitesi ii: tip, biyoloji, insan bilimleri ve spor. 2009-2010 da 17.897 öğrenci
 bordeaux michel de montaigne üniversitesi iii: edebiyat, dil, tarih ve insancıl bilimler. 2009-2010 da 15,247 öğrenci
 bordeaux montesquieu üniversitesi iv: hukuk, politik bilimler, sosyal bilimler, iktisat ve işletme. 2009-2010 da 18.198 öğrenci

bordeaux'da daha çok sayıda yüksek eğitim kurumu da bulunmaktadır.

kardeş şehirler 
bordeaux şehrinin 2010 itibarıyla şu kardeş şehir anlaşmaları vardır:

  (1964)
  (1968)
  (1982)
  (1984)
  (1988)
  (1965)
  (2010)

bunun yanında, bordeaux belediyesi son 50 yıl içinde çeşitli yabancı şehirlerle 150 iş birliği kontratı da imzalamıştır.

resimler

ayrıca bakınız 
 fransa'daki şehirler listesi

kaynakça

dış bağlantılar 

  .

 
gironde'daki şehirler
fransa'daki dünya mirasları
kıyı şehirleri
garonne nehri
fransa'nın prefektörlükleri