Mahmud Nedim Paşa

mahmud nedim paşa (d. 1818 - ö. 14 mayıs 1883), abdülaziz saltanatında 2 değişik dönemde toplam bir yıl yedi ay on bir gün sadrazamlık yapmış bir osmanlı devlet adamıdır.

hayatı 
1818 yılında doğan mahmud nedim paşa şam ve bağdat valilikleri yapmış olan vezir rütbeli gürcü mehmet necip paşa'nın küçük oğluydu.

eğitimini bitirince devlet memuriyetine girdi. mektub-i sedaret ve amedi kalemlerine girdi ve bursalı said paşa'ya divan katibi oldu. sonra mektub-i sedaret yardımcısı oldu. sonra sırasıyla şubat 1847'de mektub-i sedaret muavini; (şubat 1847'de) sedaret mektupçusu; mayıs 1849'da divan-ı humayun amedi yardımcısı, aralık 1849'da amedi ve 1853'te beylikçi yapıldı. temmuz 1854'ten itibaren sedaret müsteşarlığına ve temmuz 1854'ten itibaren de hariciye nazırlığı müsteşarlığına getirildi.

şubat 1855'te vezir şeref unvanı verilerek sayda valisi tayin edildi ve sırasıyla kasım 1855'te şam valisi ve şubat 1858'de i̇zmir valisi tayin edildi. sonra i̇stanbul'a geçti. şubat 1858;'de meclis'i tanzimat üyesi ve nisan 1858'de hariciye nazırı keçecizade fuat paşa paris'e gittiğinde vekaletle hariciye nazırı olarak çalıştı. ağustos 1858'de ticaret nazırı olarak tayin edilip aralık 1859'da azledilince kadar görev yaptı. temmuz 1860'ta kendi isteği ile trablusgarp valisi yapıldı ve burada 7 yıl valilik yaptı. 1876'de i̇stanbul'a döndü ve haziran 1867'de meclis'i vala üyeliğine tayin edildi. ağustos 1867'de devai nazırı  ve mart 1868'de ikinci kez sedaret müsteşarı oldu. 
hakkı paşa öldükten sonra doğrudan doğruya saray tarafındın bahriye nazırı yapıldı.

sultan abdülaziz'le yakın ilişkiler kurmuştu. padişah'ın hiç denetimsiz monarşik idare hakkı olduğu telkini yapmaktaydı. bu nedenle abdülaziz'in gözüne girmişti. sadrazam âli paşa  7 eylül 1871'de öldüğünde abdülaziz'in şahsi tercihi ile birinci kez sadrazamlığa getirildi. i̇lk icraatı daha önce osmanlı devletinin batı avrupa devletlerine dayanan politikasını tayin eden âli paşa'nın siyasetlerini değiştirmeye çalışmak oldu. ama önceki işi âli paşa'nın ailesini, dostlarını ve devlet içinde birlikte çalıştığı iş arkadaşlarını görevlerinden ayırmak oldu. dış siyasetinde o zamanki rusya büyükelçisi nikolay pavloviç i̇gnatyev'e yakın bağlılık gösterip osmanlı devleti dış siyasetini rusya dış siyasetini takip eder bir devlet şekline soktu. bu rusya sevgisi yüzünden i̇stanbul siyasi çevrelerinde lakabı "nedimof"a çıktı. bu da osmanlı devletinin batı avrupa devletleri yanında itibarının kırılmasına ve devletin yalnız kalmasına sebep oldu. i̇çişlerinde takip ettiği hiç sorumsuz merkeziyetçi yanlış siyaset abdülaziz'in halkın sevgisini kaybetmesine ve özellikle balkanlarda milliyetçiliğinin önem kazanmasına neden oldu. bu kötü gidişat mithat paşa tarafından abdülaziz'e bildirilip sultan uyarıldı. bunun üzerine 31 temmuz 1872'de abdülaziz, mahmud nedim paşa'yı sadrazamlıktan azletti.

temmuz 1872'de kona kastamonu valiliği verildi ve böylece i̇stanbul'dan uzaklaştırıldı. fakat yeni sadrazam olan mithat paşa onun sadrazamlığı sıralarda yaptığı yolsuzlukların ve hazine-i maliye'yi soktuğu zararların hesabının sorulmasında ısrar ettiği için i̇stanbul'a geri çağrıldı. fakat yapılan araştırmalar sonunda bir sonuç alınamadı ve mahmud nedim paşa trabzon'a zorunlu sürgüne gönderildi. ekim 1873'te adana valiliğine tayin edildi. tam bu sırada hersek isyanı çıktı ve ülke büyük bir siyasi kriz içine girdi. sultan abdulaziz, mahmud nedim paşa'nın rusya yakınlığını bildiği için ve bu yakınlık dolayısıyla bu isyana rusya'nın karışmasını önleyeceğini sandığı için mahmud nedim paşa'yı 21 ağustos 1875'te i̇stanbul'a çağırttı. ona şura-yı devlet üyeliği görevi verildi.

mahmud nedim paşa eğer kendisine iktidar verilirse hersek isyanı meselesini 15-20 günde çözebileceğini abdülaziz'e bildirince, sultan'ın isteğiyle 26 ağustos 1875'te ikinci kez sadrazamlığa getirildi. fakat sadrazam olduğunda hersek isyanını bastıramadı. bu yetmezmiş gibi ayaklanmalar sırbistan, bulgaristan ve diğer bölgelere de yayılmaya başladı. mahmut nedim paşa'nın bunlara karşı aldığı tedbirler hep boşa gitti. ayaklanmalar dolayısıyla gereken yüksek askeri harcamalar devlet maliyesini sarstı. yeni vergiler koymak imkânı yoktu ve o zamana kadar devlet maliyesi yüksek faizlerle dış borç almaya dayanmakta idi. mahmud nedim paşa dış borç alınmasında osmanlı devleti tahvilleri için gayet yüksek faiz ödemekten kaçınmak için devlet dış tahvillerinin faizini (dış piyasalarda geçen) ama eskisinden %50 daha düşük olan faizlere indirdi. bu avrupa'da osmanlı tahvilleri satın alan ve gayet yüksek faiz gelirinden istifade eden batı avrupa bankaları ve maliyecilerinin ve ülke içinde ellerinde fonları olup bunları yüksek faizli osmanlı devleti tahvilleri ile nemalandıran küçük bir iç rantiyer-maliyeci tabakasının büyük tepkilerine neden oldu. bu arada medrese öğrencileri de derslerine girmeyip fatih ve beyazıt meydanlarında gösteriler yaptılar. bu başarısızlıklar nedeniyle 12 mayıs 1876'da sadrazamlıktan azledildi.

önce çeşme'ye sürgüne gönderildi. oradan da sürgün yeri sakız adası'na çevrildi. 31 ağustos 1876'da ii. abdülhamit padişah olduktan sonra affedildi. birinci meşrutiyet kurulması, "doksan-üç-osmanlı-rus savaşı"'nin kaybı ve 11 şubat 1878'den itibaren ii. abdülhamit idaresinin başlamasından sonra 1879 başlarında mahmud nedim paşa musul valisi olarak tayin edildi. ama hemen ardından i̇stanbul'a dönmesi emri gönderildi. sadrazam olan ahmed arifi paşa'nın muhalefetine rağmen 1879 sonlarında mahmud nedim paşa dahiliye nazırı olarak göreve getirildi. bu görevde iken 1882 sonlarında hastalandı ve hastalığı uzun sürdüğü için görevinden alındı.
 
  
14 mayıs 1883'te öldü. ii. mahmud türbesi haziresine gömüldü.

sicill-i osmani'de şöyle değerlendirilir:
 cömert, zekî, şair, kâtipti. 
orta derecede bir şair ve yazar olduğu belirtilmektedir. bir divanı bulunmaktadır. hikaye-i melik-i muzaffer ve ayine ve hasbıhal adlı popüler okuyucuya hitap eden basılmış eserleri bulunur. kendisine yöneltilen suçlamaları inceleyip redden reddiye adlı bir polemik kitabı basılmıştır.

kaynakça

dış bağlantılar 
 buz, ayhan (2009) "osmanlı sadrazamları", i̇stanbul: neden kitap, isbn 978-975-254-278-5
 danișmend, i̇smail hâmi (1971),osmanlı devlet erkâni, i̇stanbul: türkiye yayınevi 
 kuneralp, sinan (1999) son dönem osmanlı erkan ve ricali (1839 - 1922) prosopografik rehber,  i̇stanbul:isi̇s press, isbn 9784281181.
 i̇nal, i̇bnülemin mehmet kemal, (1964) son sadrazamlar 4 cilt, ankara: millî eğitim başımevi,  (dergah yayınevi 2002) (google books ,
 tektaş, nazım (2002), sadrâzamlar osmanlı'da i̇kinci adam saltanatı, i̇stanbul:çatı yayınevi (google books:  
 yılmaz, recep,  "mahmut nedim paşa", (1999), yaşamları ve yapıtlarıyla osmanlılar ansiklopedisi, i̇stanbul:yapı kredi kültür sanat yayıncılık a.ş. c.2 s.69-70 isbn 975-08-0072-9
 mehmed süreyya (haz. nuri akbayar) (1996), sicill-i osmani, i̇stanbul:tarih vakfı yurt yayınları isbn 975-333-0383 c.i̇v s.336-337 

 

1818 doğumlular
1883 yılında ölenler
19. yüzyılda osmanlılar
osmanlı sadrazamları
osmanlı gürcüleri
bahriye nâzırları
hariciye nâzırları
şûrâ-yı devlet reisleri
i̇stanbul'da ölenler
ii. mahmud türbesi haziresine defnedilenler